Qúy gởi Anh Chị Em
Vùng đất giữa lòng Sài Gòn hôm nay là Công viên Lê Văn Tám , nơi ấy từng là một cánh đồng hoang lạnh, phủ đầy mồ mả của 2.000 người chết , gọi đó là Đồng Mồ Mả, hay còn gọi là Mả Ngụy.
Câu chuyện bắt đầu từ những năm đầu triều vua Minh Mạng . Sau khi Tổng trấn Gia Định Lê Văn Duyệt qua đời vào năm 1832, triều đình Huế quyết định cử quan Bố chính Bạch Xuân Nguyên xét lại những công trạng của Lê Văn Duyệt .
Trong bối cảnh ấy, thì Lê Văn Khôi , người con nuôi của Lê Văn Duyệt nỗi loạn, bị bắt giam và vựơt ngục , rồi tập hợp lực lượng và vào ngày 18 tháng 5 năm 1833 tấn công và giết chết quan Bố Chính Bạch Xuân Nguyên cùng toàn bộ gia quyến.
Khi quan Tổng đốc Nguyễn Văn Quế đem quân đến ứng cứu thì cũng bị tiêu diệt.
Lê Văn Khôi chiếm thành Phiên An , còn gọi là thành Bát Quái , đây là một công trình quân sự kiên cố do chính Lê Văn Duyệt cho xây dựng trước đó.
Lê Văn Khôi tự xưng là Đại Nguyên Soái, thiết lập một bộ máy cai trị riêng, phong quan tước cho thuộc hạ như một triều đình độc lập. Chỉ trong vòng một tháng, lực lượng của Khôi đã chiếm được sáu tỉnh Nam Kỳ .
Triều đình Huế lập tức điều hàng chục nghìn quân thủy bộ vào Nam để đàn áp. Thành Phiên An trở thành chiến địa.
Năm 1834, khi Lê Văn Khôi qua đời . Con trai ông là Lê Văn Câu khi ấy mới tám tuổi phải đứng ra thay cha cầm cự. Lực lượng suy yếu dần theo thời gian. Sau gần hai năm bị vây hãm, thành Phiên An bị kiệt quệ, quân triều đình nhà Nguyễn mới phá được phòng tuyến, tràn vào bên trong.
Sau đó là một cuộc thanh trừng đẫm máu 🩸 . Toàn bộ những người liên quan đến cuộc nổi dậy, từ binh lính, gia quyến cho đến dân thường bị nghi ngờ có liên hệ, đều bị bắt và xử tử .
Theo ghi chép, con số lên tới 1.831 người, bao gồm cả người già, phụ nữ và trẻ nhỏ. Tất cả đều bị chôn chung vào một hố lớn, không bia mộ, không danh tính, không một dấu hiệu nhận biết. Gọi là Mã Nguỵ hay Mã Biền Tru .
Người Pháp 🇫🇷 đầu tiên khám phá ra Mã Nguỵ là Henry Solomon và gọi nơi đây là Plaine des Tombeaux , cánh đồng của những ngôi mộ. Trên các bản đồ cuối thế kỷ 19, khu vực này kéo dài quanh vùng mà ngày nay là các trục đường lớn như Hai Bà Trưng, Nguyễn Thị Minh Khai, Điện Biên Phủ , TP HCM , thuộc nghĩa trang Mạc Đỉnh Chi ( nay là công viên Lê Văn Tám ) và đường Võ thị Sáu .
Dù có nhiều ý kiến khác nhau, nhưng phần lớn đều thống nhất rằng , Mã Nguỵ nằm quanh khu vực vòng xoay Dân Chủ hiện tại.
Người ta kể rằng mỗi khi chiều xuống, sương mù và gió lùa qua những bụi cây tạo thành những âm thanh như tiếng người than khóc. Một câu thơ dân gian được truyền lại qua nhiều thế hệ như một cách diễn tả :
“ Chiều giông Mả Ngụy cũng giông,
hồn lên lớp lớp bềnh bồng như mây,
sống thời gươm bén cầm tay,
chết thời một sợi lông mày cũng buông…”.
Để xoa dịu, người dân lập nên một ngôi đình nhỏ trên đường Cao Thắng, không sắc phong, không chính danh, chỉ để hương khói cho những người đã khuất. Trong các dịp cúng, người ta thường làm bánh màu xanh, đỏ, dâng lên như một cách tưởng nhớ những sinh linh vô tội, đặc biệt là trẻ nhỏ đã mất trong biến cố.
Thời gian trôi qua Sài Gòn dần thay đổi. Những cánh đồng hoang bị san lấp, nhà cửa mọc lên, đường sá mở rộng. Tên gọi Mả Ngụy dần biến mất, thay vào đó là những địa danh mới.
Dứơi lớp bê tông của vòng xoay Dân Chủ hôm nay, những con đường đông đúc mà mỗi ngày hàng ngàn người qua lại,
Và có lẽ, chính vì vậy, mà câu chuyện về Mả Ngụy vẫn luôn được nhắc lại như một giai thoại, vừa là ký ức lịch sử, vừa là lời nhắc nhở rằng, có những điều tưởng đã bị lãng quên… nhưng thực ra chỉ đang nằm rất sâu, dưới chính bước chân của chúng ta đi qua mỗi ngày.
Kim viết ✍️ cho khỏi quên và để học hỏi thêm
Chúc bình an đến với các Bạn và gia đình
Dr Lý văn Kim
Công viên Lê Văn Tám ( nghĩa trang Mạc Đỉnh Chi ) ko fải “ mã ngụy “ , là một phần “ thành Quy “ ( thành bát quái : 8 cạnh ) .
“ Mã ngụy “ nằm ở khu vực “ ngả 6 - công trường dân chủ - đường Điện Biên Phủ “ , trên đường ĐBP gần ngả 3 Cao Thắng , ở trong hẽm có 1 ngôi Đình tên là “ Miếu Thành Hoàng Bổn Cảnh “ xưa kia do người dân sống gần mã ngụy ( sau vụ xử tử ) lập ra để hương khói cầu siêu cho các vong hồn đã chết gọi là “ miếu cô hồn “ ( vong hồn ko có người thờ phụng ) . Dân gian đồn miếu rất linh ứng , những người cầu xin được toại nguyện chung tiền xây dựng lại miếu khang trang đặt tên “ miếu Thành Hoàng Bổn Cảnh “ ; THBC là vị Thần bảo hộ cho dân làng được thờ trong Đình Làng ( có thể do vua sắc phong , có thể do dân làng tôn phong - như Nguyễn Trung Trực hay Nguyễn Ngọc Thăng ) .
Tóm lại CV LVTám ko fải là mã ngụy xưa dù trước đó là nghĩa trang MĐChi .
tôi bổ sung thêm là khu vực Mả Ngụy (nay là khu vực Ngã sáu Công trường Dân chủ) chính là một phần quan trọng trong tuyến phòng thủ của Đại đồn Chí Hòa do Nguyễn Tri Phương xây dựng sau khi thành Gia Định thất thủ năm 1859.