Chuyện tình báo: Người chồng Cuba bay ngược tử thần để cứu vợ con giữa lòng địch.
Chiều muộn ngày 19 tháng 12 năm 1992, tại một sân bay nhỏ ở Marathon, quần đảo Florida Keys, một chiếc Cessna 310 đời 1961 cũ kỹ è ạch cất cánh. Trong buồng lái là Orestes Lorenzo — cựu thiếu tá phi công Không quân Cuba, người vừa hơn một năm trước đã một mình lái chiếc MiG-23 đào tẩu sang Mỹ. Điểm đến của ông lần này không phải tự do cho bản thân. Mà là một canh bạc tử thần để giành lại vợ con.
Cái giá của tự do
Năm 1991, khi Orestes vọt thẳng chiếc tiêm kích MiG-23 rời khỏi Cuba, cả thế giới trầm trồ gọi đó là màn đào tẩu ngoạn mục nhất thời hậu Chiến tranh Lạnh. Nhưng ít ai biết, phía sau ánh hào quang ấy là một canh bạc đau đớn: vợ ông, bà Victoria, cùng hai con trai nhỏ bị kẹt lại, trở thành con tin bất đắc dĩ của chính quyền Havana.
Suốt gần hai năm trời, Orestes gõ cửa khắp nơi — từ ngoại giao chính thức đến hunger strike tuyệt thực, thậm chí cả Tổng thống Bush và Gorbachev cũng lên tiếng can thiệp. Cuba vẫn lắc đầu. Với một chế độ, gia đình một kẻ đào tẩu chưa bao giờ là "người đi", mà là quân bài mặc cả.
Ngoại giao bất thành. Người đàn ông từng gầm trời trong buồng lái chiến đấu cơ hiểu rõ hơn ai hết: nếu bầu trời không cho ông câu trả lời, thì chính bầu trời sẽ là lối thoát.
Chuẩn bị cho một chuyến bay không có đường lùi.
Nhờ một tổ chức nhân quyền người Cuba đứng ra tài trợ, Orestes mua được chiếc Cessna 310 hạng bét giá 30.000 đô. Ông học lái nó ở Virginia, thi lấy bằng phi công dân dụng Mỹ. Trớ trêu thay, trước ngày quyết định, ông mới chỉ hạ cánh chiếc máy bay này đúng một lần, lại còn có người ngồi kèm phụ lái.
Không kinh nghiệm, không có sự bảo trợ nào từ chính phủ Mỹ. "Tôi không muốn phó mặc mạng sống của các con mình cho bất kỳ quan chức hay chính trị gia nào" — sau này ông kể lại. Ông gửi một mật hiệu cho vợ: hãy mặc áo màu cam thật nổi, đứng chờ trên đoạn cao tốc ven biển gần Varadero, tỉnh Matanzas, vào đúng giờ hẹn.
Không có kế hoạch B. Chỉ có một cơ hội duy nhất.
60 giây định mệnh trên bầu trời Cuba.
Đúng 17 giờ 07 phút, chiếc Cessna rời đường băng. Để né tránh radar phòng không dày đặc của Cuba, Orestes ép sát máy bay xuống chỉ còn cách mặt biển vài mét, gầm rú lướt qua từng con sóng suốt hành trình gần 150km.
Khi áp sát bờ biển Varadero, cảnh tượng khiến tim ông thắt lại: xe tải, ô tô, cả một chiếc xe buýt vẫn đang chạy trên đoạn cao tốc ông định hạ cánh. Không còn thời gian để chần chừ. Ông nghiêng cánh, ép bánh chạm nhựa đường, xé toạc khoảng không chỉ cách một gờ bê tông, một biển báo giao thông và chiếc xe tải đối diện vỏn vẹn vài mét.
Ông sau này thừa nhận: mình chỉ tính được khoảng 30 giây để đáp và đón người, thêm 10 giây nữa trước khi Cuba kịp phóng tên lửa hạ gục chiếc máy bay tí hon này.
Hai bóng áo cam lao về phía đường băng dã chiến. Vợ ông ôm chặt hai con, cả ba lao lên khoang máy bay trong tiếng động cơ gầm thét.
Cửa cabin còn chưa kịp đóng, Orestes đã rồ ga, kéo mũi máy bay vọt lên khỏi mặt đất — bỏ lại phía sau ánh mắt sững sờ của một tài xế xe tải đứng cách đó chỉ ba mươi bước chân.
Chưa đầy hai tiếng — và một gia đình được đoàn tụ.
Quân đội Cuba phản ứng, nhưng đã chậm một nhịp. Chiếc Cessna cũ kỹ tiếp tục là "vệt sóng" ma quái trên mặt biển, an toàn thoát khỏi không phận đối phương. Chưa đầy hai giờ sau khi cất cánh, nó hạ cánh êm ru trở lại Florida — mang theo trọn vẹn bốn thành viên của một gia đình, lần đầu tiên sum vầy sau gần hai năm chia cắt bởi ý thức hệ.
Nhiều người gọi đó là hành động ngông cuồng của kẻ phản bội tổ quốc. Nhưng lịch sử hàng không thế giới thì mãi mãi khắc tên nó: một trong những cuộc giải cứu gia đình táo bạo nhất từng được thực hiện bằng đôi cánh và một trái tim liều lĩnh.
Góc tranh luận
Ranh giới giữa lòng trung thành với tổ quốc và trách nhiệm với gia đình, đôi khi mỏng như một đường bay sát mặt biển — chỉ cần lệch một chút là mất tất cả.
Theo bạn, khi thể chế không cho người ta lựa chọn nào khác ngoài liều mạng, thì ai mới thực sự là kẻ phản bội? Và nếu là bạn, bạn có dám đánh cược mạng sống để giành lại người thân như Orestes Lorenzo đã làm?