Tựa bài gốc là "Thiên tài vẽ tranh giả và cuộc trả thù thế kỷ"
Đây là một câu chuyện thú vị, kỳ lạ. Một câu chuyện về tranh giả mà họa sĩ nào cũng biết...
1. Han Van Meegeren - Một họa sỹ bị coi thường
Han van Meegeren không sinh ra để làm kẻ lừa đảo. Bản chất ông là một nghệ sĩ có thực tài, một người tôn thờ những giá trị vĩnh cửu của thời kỳ Kim cương Hà Lan. Thế nhưng, bi kịch nằm ở chỗ ông sinh nhầm thời. Giữa lúc thế giới nghệ thuật đầu thế kỷ XX đang cuồng nhiệt với những nét vẽ phá cách của trường phái Ấn tượng và Lập thể, phong cách cổ điển của Meegeren bị coi là một "xác ướp" giữa thời hiện đại.
Giới phê bình nghệ thuật Hà Lan thời bấy giờ đã dành cho ông những lời cay nghiệt nhất:
- "Khéo tay nhưng vô hồn": Họ chỉ xem ông là một thợ thủ công lành nghề, thiếu vắng sự bay bổng của một tâm hồn nghệ sĩ.
- "Kẻ bắt chước quá khứ": Tệ hơn, họ công khai chế nhạo ông trên mặt báo rằng ông không có tư duy sáng tạo, không thuộc về dòng chảy nghệ thuật đương đại và sẽ chẳng bao giờ chạm tay được vào ngưỡng cửa của những danh họa lớn.
Thậm chí, Abraham Bredius, "ông hoàng" của giới phê bình bấy giờ, đã đặt dấu chấm hết cho sự nghiệp của ông bằng nhận định phũ phàng: "Meegeren có kỹ thuật, nhưng không có tài".
Sự khinh miệt này đã thổi bùng lên ngọn lửa thù hận trong lòng Meegeren. Ông nhận ra rằng: Những "vị quan tòa" ấy thực chất chỉ tôn sùng cái danh tiếng ghi dưới chân bức tranh hơn là bản thân vẻ đẹp của nó.
Từ đó, một kế hoạch báo thù tinh vi bắt đầu thành hình.
2. Kế hoạch báo thù
Meegeren nhắm vào Johannes Vermeer, một danh họa cực kỳ hiếm tranh và còn nhiều "khoảng trắng" lịch sử chưa có lời giải. Thay vì sao chép thô thiển những bức tranh đã có sẵn, Meegeren quyết định "viết lại lịch sử" bằng cách sáng tạo ra những bức tranh "mới" mang đúng bút pháp của Vermeer.
Ông biến xưởng vẽ thành một phòng thí nghiệm hóa học để đánh lừa cả những đôi mắt tinh tường nhất:
- Màu sắc của quá khứ: Ông từ chối màu công nghiệp, tự tay nghiền đá quý Lapis Lazuli để tạo màu xanh ultramarine và dùng chì trắng đúng theo công thức của thế kỷ XVII.
- Xử lý bài toán thời gian: Để giả độ khô cứng của sơn dầu sau hàng trăm năm, ông trộn màu với nhựa Bakelite, sau đó nướng bức tranh trong lò. Kết quả là lớp sơn đông cứng đến mức thách thức mọi loại dung môi cồn mạnh nhất, thứ vốn dùng để bóc trần tranh mới.
- Vết nứt của lịch sử: Ông cuộn tranh quanh trụ gỗ để tạo ra các vết nứt tự nhiên, rồi lấp đầy chúng bằng mực đen để giả bụi bặm của ba thế kỷ.
Năm 1937, khi bức Christ at Emmaus được "phát hiện", chính Abraham Bredius đã quỳ rạp trước nó và thốt lên: "Đây là kiệt tác của Vermeer!". Meegeren mỉm cười: ông không chỉ chiếm đoạt tiền bạc của bảo tàng Rotterdam mà còn chính thức giáng một cái tát vào mặt giới phê bình ngạo mạn!
3. Hoạ sỹ trở thành kẻ phản bội tổ quốc
Năm 1942, dưới gót giày chiếm đóng của phát xít Đức, Hermann Göring – kẻ cuồng nghệ thuật và là cánh tay phải của Hitler – đã đổi 137 bức tranh quý lấy bức Christ with the Adulteress của "Vermeer".
Sau chiến tranh, khi kho báu của Göring bị phát hiện, dấu vết giao dịch dẫn thẳng tới Meegeren. Theo luật pháp Hà Lan hậu chiến, đây là tội phản quốc. Việc bán di sản quốc gia cho kẻ thù là một trọng tội không thể dung thứ, và Meegeren phải đối mặt với án tử hình. Trong mắt công chúng lúc bấy giờ, ông là một kẻ tẩu tán báu vật quốc gia cho bọn phát xít.
4. Kẻ vẽ tranh giả thành anh hùng dân tộc
Đứng trước giá treo cổ, Meegeren buộc phải tung ra quân bài cuối cùng để giữ lấy mạng sống. Trong một phiên tòa kịch tính lịch sử tư pháp, ông dõng dạc tuyên bố:
"Các người nghĩ tôi bán báu vật quốc gia sao? Không, tôi đã lừa tên phát xít đó. Bức tranh đó là do chính tay tôi vẽ."
Lời thú nhận gây chấn động nhưng không ai tin. Họ cho rằng ông đang điên cuồng tìm cách thoát tội. Một họa sỹ bị giới phê bình coi không có tài mà vẽ được tranh như Vermeer sao?
Để chứng minh, dưới sự giám sát nghiêm ngặt của cảnh sát và báo giới, Meegeren đã thực hiện bức tranh cuối cùng: "Jesus Among the Doctors".
Từng nét vẽ hiện lên trước sự bàng hoàng của giới họa sĩ Hà Lan, châu Âu và cả thế giới. Toàn bộ hệ thống bảo tàng và những bộ óc nghệ thuật vĩ đại nhất bỗng chốc trở thành những kẻ hề vì đã bị một "họa sĩ hạng hai" dắt mũi suốt một thập kỷ. Meegeren lập tức đổi vận: từ kẻ phản quốc trở thành "người đàn ông đã lừa được Göring". Ông trở thành anh hùng dân tộc vì đã lấy được hàng trăm bức tranh quý và tiền bạc của phát xít bằng những bức tranh giả.
Ông thoát án tử, chỉ phải nhận 1 năm tù cho tội lừa đảo.
5. Sự cay đắng của nghệ thuật
Han van Meegeren qua đời vì một cơn đau tim chỉ một tháng sau khi thi hành bản án. Cái chết của ông để lại một "vết sẹo" không bao giờ lành của giới phê bình mỹ thuật.
- Vụ án chứng minh rằng con mắt của các vị tự coi là chuyên gia dễ dàng bị khuất phục bởi một kỹ thuật điêu luyện và một câu chuyện dàn dựng khéo léo.
- Giá trị của nghệ thuật: Tại sao khi ký tên "Vermeer", bức tranh là kiệt tác vô giá, nhưng khi là "Meegeren", nó lại bị coi là rác rưởi? Giá trị nằm ở bức tranh hay chữ ký dưới tranh.
Trong những câu chuyện bên lề mỹ thuật, người ta vẫn nói rằng Han van Meegeren quả có khó khăn về tài chính, nhưng ông vẽ tranh giả không hẳn vì tiền, đó chỉ là sự thù hận của một tài năng không được công nhận bởi những con mắt phê bình ngạo mạn nhưng thực ra là rỗng tuếch không thấu hiểu nghệ thuật. Han van Meegeren vẽ chỉ để tát vào mặt bọn họ!
Bạn nào thích vụ vẽ tranh giả chấn động này có thể xem phim The Last Vermeer (2019) của đạo diễn Dan Friedkin. Một bộ phim hay!
