Phim Titanic - Câu chuyện hậu trường

Nguồn từ bài “Epic-Size Troubles on ‘Titanic’” — Claudia Puig, Los Angeles Times, tháng 4 năm 1997

Một trường quay khổng lồ

Ngay từ khi bắt đầu, Titanic đã không giống một bộ phim bình thường: Quy mô của nó quá lớn.

Dự án được kết hợp đầu tư bởi hai hãng phim lớn là Paramount Pictures và 20th Century Fox. Hãng Fox đã phải mua hẳn 40 mẫu đất bờ biển tại Rosarito Beach, Mexico để xây dựng một bể chứa nước khổng lồ 64 triệu lít và dựng mô hình con tàu dài gần bằng kích thước thật (tỉ lệ 1:1).

Đoàn phim có khoảng 800 người. Chỉ riêng bộ phận điện đã có khoảng 80 người. Có lúc một cảnh quay cần đến 30 nhân viên cứu hộ và khoảng 100 diễn viên đóng thế. Đội ngũ y tế và cấp cứu luôn phải túc trực vì những cảnh quay trên con tàu khổng lồ và trong những bể nước lớn luôn tiềm ẩn nguy hiểm.

Đây không phải là kiểu trường quay mà người ta chỉ cần dựng một bối cảnh, đặt máy quay xuống và bắt đầu diễn. James Cameron yêu cầu mọi chi tiết phải chính xác tuyệt đối: từ tấm thảm, chiếc cúp, đến logo trên bộ đồ ăn bằng bạc của hãng White Star Line đều phải được tái tạo chính xác 100% theo lịch sử.

Bản thân ông đã tự mình 8 lần lặn xuống đại dương để tận mắt nhìn ngắm con tàu thật đã nằm yên đã hơn 100 năm dưới lòng biển lạnh. Mọi thứ đều được thiết kế cho một mục tiêu duy nhất: Ông muốn khán giả tin rằng họ đang thực sự ở trên con tàu Titanic và nếu nó chìm, thì phải chìm một cách thuyết phục. Chính tham vọng ấy bắt đầu biến bộ phim thành một cơn ác mộng về hậu cần.

Những rắc rối trên trường quay Titanic

Kế hoạch ban đầu vốn đã rất lớn. Sau đó nó ngày càng lớn hơn.

Bộ phim dự kiến quay trong khoảng tám tháng, nhưng tiến độ bắt đầu kéo dài. Ngân sách ban đầu khoảng 110 triệu USD nhanh chóng tăng từ khoảng 110 triệu USD lên 140–180 triệu USD, rồi tiến dần lên mức 200 triệu USD

Đến lúc này 20th Century Fox nhận ra rằng không thể tự mình gánh vác dự án này - cần phải tìm một đối tác để gánh bớt rủi ro và Paramount xuất hiện. Tuy nhiên thỏa thuận rất đáng chú ý

• Paramount giới hạn phần đầu tư của mình ở khoảng 65 triệu USD.
• Nếu Titanic vượt quá khoảng 130 triệu USD, Fox phải gánh phần vượt ngân sách. Vậy là nếu bộ phim tiếp tục vượt ngân sách, Fox sẽ là hãng phải gánh chịu phần lớn chi phí.
• Fox và Paramount chia nhau quyền phát hành theo thị trường.

Như vậy người mạo hiểm không chỉ Cameron, mà cả Fox và Paramount cùng leo lên con thuyền đó.

Ở Hollywood lúc ấy, con số đó gần như không thể tin nổi. Một bộ phim trị giá 200 triệu USD không chỉ là một bộ phim đắt tiền. Nó là một canh bạc có thể làm thay đổi vận mệnh của cả một hãng phim. Và Hollywood bắt đầu tự hỏi liệu James Cameron có đang kéo cả một studio chìm xuống cùng con tàu hay không.

Khi tài chính vượt quá sức chịu đựng

Giới truyền thông lúc đó liên tục gọi Titanic là "thảm họa phòng vé được báo trước" và dự đoán bộ phim sẽ khiến các hãng phim phá sản. Áp lực đè nặng lên 2 hãng phim: Paramount Pictures và 20th Century Fox.

Khi kinh phí sản xuất bộ phim Titanic bị đội lên quá cao, Bill Mechanic, giám đốc điều hành của Fox yêu cầu Cameron phải cắt bớt các cảnh quay (đặc biệt là cảnh chìm tàu dài 3 tiếng) để giảm chi phí. Cameron phản ứng cực kỳ mạnh:

“You want to cut my film? You’re going to have to fire me. You want to fire me? You’re going to have to kill me!”

Sau đó nhằm để xoa dịu và giữ trọn vẹn tầm nhìn nghệ thuật của mình, Cameron tuyên bố: "Nếu các ông muốn cắt giảm, hãy cắt tiền của tôi trước.". Để chứng minh cho các hãng phim thấy mình sẵn sàng đánh cược mạng sống vào dự án. ông đã thực hiện bằng cách

• Từ chối mức lương đạo diễn cơ bản trị giá 8 triệu USD vào thời điểm đó.
• và bỏ quyền lợi nhận một tỷ lệ phần trăm từ doanh thu phòng vé (Backend profits) của bộ phim – một điều khoản có thể mang lại cho ông hàng chục triệu USD nếu phim thành công. 

Tuy nhiên kết quả sau này thật ngọt ngào: khi bộ phim ra mắt vào cuối năm 1997 và bất ngờ trở thành một hiện tượng toàn cầu, mang về doanh thu kỷ lục hơn 1,8 tỷ USD (ở đợt chiếu đầu tiên), ban lãnh đạo của 20th Century Fox đưa ra quyết định: Thưởng lại cho James Cameron một khoản tiền tương đương với phần trăm doanh thu mà ông đã từ bỏ. Ước tính, số tiền Cameron nhận được sau cùng lên tới khoảng 75 triệu đến 100 triệu USD, biến ông thành một trong những đạo diễn được trả lương cao nhất lịch sử điện ảnh tại thời điểm đó.

Hành động từ bỏ cát-sê này không chỉ cứu bộ phim khỏi việc bị cắt xén, mà còn củng cố danh tiếng của James Cameron như một nhà làm phim kiên định, sẵn sàng đánh đổi tất cả vì nghệ thuật.

Đoàn làm phim và những áp lực

Trên trường quay, cái giá của tham vọng ấy không chỉ được tính bằng tiền. Nó được tính bằng sức người. Có những tuần đoàn phim làm việc tới 90 giờ.

Kate Winslet từng nói rằng cô chỉ ngủ khoảng bốn tiếng mỗi ngày. Cameron thậm chí còn ngủ ít hơn — khoảng ba tiếng. Những ngày làm việc kéo dài từ sáng sớm đến tận đêm khuya. Rồi sáng hôm sau, tất cả lại bắt đầu.

Winslet phải thực hiện nhiều cảnh quay dưới nước lạnh và trong những điều kiện không dễ chịu. Cô từng bị hạ thân nhiệt. Có những lúc cô cảm thấy cơ thể mình thực sự đang nguy hiểm. Trong một số cảnh, cô gần như bị nhấn chìm. Nhưng điều đáng chú ý là cô vẫn tiếp tục.

Trong suốt thời gian đó một tình bạn tri kỷ đã hình thành giữa Leo 22 tuổi và Kate 21 tuổi. Những quan tâm chăm sóc, những giây phúc hài hước giải toả áp lực đã giúp đôi bạn diễn này trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc giúp cả hai vượt qua giai đoạn kiệt sức cả về thể xác lẫn tinh thần.

Không chỉ Winslet. Rất nhiều người trong đoàn phim cũng từng có lúc muốn bỏ đi. Áp lực quá lớn. Công việc quá nhiều. Thời gian kéo dài. Và dường như chẳng có dấu hiệu nào cho thấy bộ phim sẽ sớm kết thúc. Nhưng cuối cùng, không ai bỏ cuộc. Bởi vì tất cả đều biết mình đang làm một thứ chưa từng được làm theo cách này.

Người đàn ông ở giữa cơn bão

Ở trung tâm của tất cả những chuyện đó là James Cameron. Cameron nổi tiếng là một người cực kỳ khó tính. Ông không chấp nhận một cảnh quay chỉ vì nó “đủ tốt”. Nếu ông cảm thấy một chi tiết chưa đúng, cảnh quay sẽ được thực hiện lại. Nếu một diễn viên không đứng đúng vị trí. Làm lại. Nếu máy quay chưa đạt đúng chuyển động. Làm lại. Nếu hiệu ứng chưa tạo ra cảm giác mà ông muốn. Làm lại.

Cameron có thể nổi nóng. Ông có thể hét. Ông có thể khiến những người xung quanh cảm thấy áp lực khủng khiếp. Với một số thành viên đoàn phim, đó là một môi trường làm việc rất khó chịu.

Nhưng Cameron cũng không phải kiểu đạo diễn chỉ đứng từ xa rồi ra lệnh cho người khác làm những việc nguy hiểm. Ông thường trực tiếp tham gia. Trong những cảnh quay khó, Cameron có mặt ở đó. Trong những cảnh nguy hiểm, ông cũng sẵn sàng tự mình thực hiện. Ông hiểu rất rõ rằng bộ phim này chỉ có thể thành công nếu từng chi tiết nhỏ đều đạt đến mức mà ông hình dung.

Vấn đề là tiêu chuẩn của Cameron quá cao. Và Titanic là một bộ phim quá lớn để có thể dễ dàng đáp ứng tiêu chuẩn ấy. Một con tàu thật, một trường quay thật và những nguy hiểm thật.

Một trong những nguyên nhân khiến quá trình sản xuất trở nên khó khăn là Cameron không muốn dựa hoàn toàn vào những hiệu ứng đặc biệt. Ông muốn xây dựng càng nhiều thứ thật càng tốt. Con tàu phải có cảm giác như một con tàu thật. Cầu thang phải tồn tại. Hành lang phải tồn tại. Phòng ăn, khoang tàu, boong tàu — tất cả phải có chiều sâu và không gian thật. Khi nước tràn vào, nước phải thực sự tràn vào. Khi con tàu nghiêng, diễn viên phải thực sự đứng trên một bề mặt đang nghiêng. Khi Titanic chìm, khán giả phải cảm nhận được sức nặng của hàng nghìn tấn thép đang bị đại dương nuốt xuống. 

Đó là điều làm nên sức mạnh của những cảnh quay. Nhưng cũng chính nó khiến trường quay trở thành một nơi nguy hiểm. Có những tai nạn xảy ra trong quá trình quay. Nhân viên y tế phải luôn sẵn sàng. Và với hàng trăm người cùng làm việc trong một khu vực khổng lồ chứa nước, máy móc, dây cáp, thiết bị nâng hạ và những cấu trúc nặng hàng tấn, chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng.

Cameron không phải người duy nhất kiệt sức

Một điều đáng chú ý là Cameron cũng không đứng ngoài những áp lực ấy. Ông làm việc gần như liên tục. Ba tiếng ngủ mỗi đêm không phải một cách nói cường điệu 1 chút nào. Đó là nhịp sống mà ông bắt mình phải theo.

Cameron muốn bộ phim hoàn hảo. Nhưng để theo đuổi sự hoàn hảo đó, ông phải trả giá bằng chính sức khỏe của mình. Và đôi khi, chính áp lực đó khiến ông mất kiểm soát. Những cơn giận dữ của Cameron trở thành một phần của đời sống trường quay. Có người chịu được. Có người không.

Nhưng ngay cả những người từng chỉ trích ông cũng thừa nhận một điều: Cameron không đòi hỏi người khác làm những điều mà bản thân ông không sẵn sàng làm.

Ông ở đó cùng họ. Ông làm việc cùng họ. Ông cũng kiệt sức như họ. Và ông biết rất rõ rằng nếu Titanic thất bại, người phải chịu trách nhiệm cuối cùng sẽ là ông.

Không chỉ là một bộ phim Có lẽ điều khó hiểu nhất đối với những người bên ngoài trường quay là:

• Tại sao Cameron phải làm mọi thứ lớn đến như vậy?
• Tại sao không sử dụng một mô hình nhỏ hơn?
• Tại sao không quay nhiều cảnh trong studio?
• Tại sao không dùng kỹ xảo để tạo ra phần còn lại?

Câu trả lời nằm ở chính cách Cameron nhìn điện ảnh. Ông không muốn khán giả không chỉ nhìn thấy một câu chuyện tình lồng ghép vào một con tàu nổi tiếng, mà ông muốn họ cảm nhận được con tàu. Muốn họ hiểu nó lớn đến mức nào. Muốn họ cảm thấy sự xa hoa của nó khi mọi thứ vẫn còn bình yên. Và sau đó cảm nhận sự kinh hoàng khi chính con tàu ấy biến thành một cái bẫy khổng lồ.

Để làm được điều đó, Cameron phải xây dựng một thế giới đủ thật để chính diễn viên cũng có thể tin vào điều đó. Và thế giới ấy tiêu tốn tiền bạc, thời gian và sức lực với tốc độ đáng sợ. Ai cũng muốn bỏ cuộc — nhưng không ai bỏ.

Đến lúc này, Titanic đã trở thành một câu chuyện kỳ lạ. Một mặt, mọi người đang làm việc trên một trong những dự án tham vọng nhất lịch sử điện ảnh. Mặt khác, càng làm, bộ phim càng trở nên đắt đỏ và khó kiểm soát. Ngân sách tiếp tục tăng. Lịch quay tiếp tục kéo dài. Con người ngày càng mệt mỏi. Và Cameron ngày càng bị nhìn như người đàn ông đang đẩy tất cả vượt quá giới hạn.

Nhưng rồi họ vẫn tiếp tục.

• Một ngày nữa.
• Một cảnh nữa.
• Một cú máy nữa.
• Một lần quay lại nữa.

Bởi vì sau tất cả những mệt mỏi ấy, họ vẫn tin rằng thứ mình đang tạo ra có thể trở thành một điều đặc biệt. Điều mà lúc ấy chưa ai biết là: Họ đang làm việc trên một bộ phim sau này sẽ trở thành một trong những thành công lớn nhất lịch sử điện ảnh. Nhưng vào thời điểm bài báo này được viết, chưa ai biết điều đó.

Và một câu hỏi ngày càng lớn: Liệu tất cả những thứ này có thực sự đáng giá hay không?

Nhiều người thương, nhưng không ít kẻ ghét

Đỉnh điểm của sức chịu đựng là vào đêm quay phim cuối cùng ở Nova Scotia (Canada) đã xảy ra vụ đầu độc tập thể chấn động nhất: Ai đó đã trộn chất gây ảo giác PCP (bụi thiên thần) vào món súp nghêu của đoàn phim. Hậu quả là hơn 50 người phải nhập viện, bao gồm cả đạo diễn James Cameron và nam diễn viên Bill Paxton. Mọi người rơi vào trạng thái hoang mang, khóc lóc, cười nói không kiểm soát. Thủ phạm của vụ đầu độc này đến nay vẫn là một bí ẩn.

Dưới áp lực khủng khiếp, đạo diễn đã phải lên tiếng

Đây là lời đáp trực tiếp của James Cameron sau bài viết của Claudia Puig trên Los Angeles Times, trong đó mô tả những điều kiện làm việc khắc nghiệt và cách Cameron điều hành đoàn phim.

Cameron vừa bảo vệ mình, vừa giải thích vì sao ông luôn đẩy bản thân và ê-kíp đến giới hạn.

Titanic là một bộ phim cực kỳ khắc nghiệt; có gì mới đâu?

James Cameron — Los Angeles Times, tháng 5 năm 1997

 

Tôi muốn trực tiếp trả lời một số vấn đề được nêu trong bài viết gần đây về quá trình thực hiện Titanic. 

Với mỗi bộ phim mình làm, tôi luôn cố gắng thử thách bản thân — cả với tư cách một nghệ sĩ lẫn một người làm kỹ thuật. Tôi muốn đẩy mình vượt qua những gì đã từng làm trước đó. Và tôi cũng tìm đến những cộng sự có cùng tinh thần: những người muốn thử sức, muốn kiểm chứng kỹ năng, nghề nghiệp và cả sức chịu đựng của chính họ.

Làm một bộ phim như Titanic chưa bao giờ là một công việc bình thường. Nó giống như việc leo núi. Một người leo núi, sau khi chinh phục được một đỉnh núi, sẽ khó có thể kể lại rằng con đường lên đó chỉ là một con dốc nhẹ nhàng. Bởi chính sự khắc nghiệt của hành trình mới làm nên ý nghĩa của việc chinh phục.

Điện ảnh cũng vậy. Nếu chỉ kể rằng quá trình làm Titanic là một công việc bình thường, dễ dàng và thoải mái, thì điều đó chẳng phản ánh đúng những gì chúng tôi đã trải qua.

Tôi hiểu rằng một nhà báo có thể lựa chọn những câu nói tiêu cực từ các thành viên đoàn phim, đặt chúng cạnh nhau và tạo nên hình ảnh về một đoàn phim tàn nhẫn, vô cảm — một nơi chỉ quan tâm đến tiền bạc mà không quan tâm đến con người. 

Nhưng đó không phải là cách tôi nhìn bộ phim này. Tôi không làm *Titanic* chỉ để kiếm tiền. Tôi làm bộ phim này chỉ để muốn biết mình có thể đi xa đến đâu. Tôi muốn biết liệu mình có thể tạo ra một thứ lớn hơn tất cả những gì tôi từng làm trước đây hay không. Và những người làm việc với tôi cũng biết điều đó.

Tất nhiên, tôi không phủ nhận rằng quá trình này rất khó khăn. Chúng tôi đang thực hiện một bộ phim có quy mô khổng lồ. Nó đòi hỏi rất nhiều thời gian, rất nhiều sức lực và một mức độ tập trung mà không phải ai cũng có thể duy trì trong thời gian dài. Nhưng điều đó không có nghĩa là những người làm việc ở đây là những nạn nhân bị kéo lê qua một địa ngục chỉ vì tôi muốn hoàn thành một bộ phim.

Tôi tin rằng những người giỏi nhất trong nghề luôn muốn được thử thách. Họ muốn biết giới hạn của mình ở đâu. Tôi cũng vậy. Nếu một cảnh quay chưa đạt đến mức tôi muốn, tôi sẽ tiếp tục làm cho đến khi nó đạt. Nếu một hiệu ứng chưa đủ thuyết phục, chúng tôi sẽ làm lại. Nếu một chuyển động của diễn viên, máy quay hoặc con tàu chưa đúng, chúng tôi sẽ sửa nó. Đó không phải là sự tàn nhẫn. Đó là cách tôi làm phim.

Tôi không nghĩ rằng một bộ phim quy mô như *Titanic* có thể được tạo ra bằng cách mọi người chỉ làm vừa đủ phần việc của mình rồi về nhà. Bản thân tôi cũng không yêu cầu người khác làm điều mà tôi không muốn. Tôi làm việc với cường độ rất cao. Tôi ở đó trong những giờ dài nhất. Tôi trực tiếp tham gia vào những cảnh quay nguy hiểm. Tôi cũng phải chịu áp lực giống như mọi người.

Có lẽ điểm khác biệt là tôi là người phải chịu trách nhiệm cuối cùng về tất cả những gì xuất hiện trên màn ảnh. Nếu bộ phim thất bại, tôi không thể đổ lỗi cho người khác. Nếu một cảnh quay không đạt yêu cầu, tên của tôi vẫn nằm trên đó. Đó là lý do tôi không thể dễ dàng thỏa hiệp với những điều mà tôi cho là quan trọng. Tôi hiểu rằng cách làm việc này không dành cho tất cả mọi người. Nhưng tôi cũng không nghĩ mọi người trong đoàn phim đều ghét trải nghiệm đó. Nhiều người trong số họ rất tự hào về những gì chúng tôi đang tạo ra. Và tôi cũng tự hào về họ.

Điều tôi muốn là khi khán giả bước vào rạp, họ không cảm thấy rằng mình đang xem một bộ phim được làm một cách nửa vời. Tôi muốn họ tin rằng họ thực sự đang đứng trên con tàu đó. Tôi muốn họ nhìn thấy con tàu, cảm nhận được nước, nghe được tiếng kim loại, cảm thấy cái lạnh và sự hỗn loạn.

Tôi muốn khi Titanic đâm vào tảng băng, khán giả không nghĩ: “Đây chỉ là một bộ phim.”

Tôi muốn họ nghĩ: “Chuyện này thực sự đang xảy ra.”

Để đạt được điều đó, chúng tôi phải làm việc ở một mức độ mà nhiều bộ phim khác không cần phải làm. Đó là cái giá của tham vọng.

Tôi không xin lỗi vì mình muốn làm một bộ phim lớn. Tôi cũng không xin lỗi vì đã đòi hỏi rất nhiều ở bản thân và những người cùng làm việc với tôi.

Điều tôi có thể nói là tôi luôn cố gắng đối xử công bằng với mọi người và luôn ghi nhận những gì họ đã bỏ ra cho bộ phim. Tôi biết họ đã làm việc rất vất vả. Tôi biết nhiều người đã phải chịu đựng những ngày dài và những điều kiện không dễ chịu. Nhưng tôi cũng biết rằng chúng tôi đang tạo ra một thứ đặc biệt.

Và tôi tin rằng khi bộ phim hoàn thành, tất cả những gì chúng tôi đã trải qua sẽ có ý nghĩa.

Điều đáng chú ý ở bài Cameron không nằm ở việc ông phủ nhận những khó khăn. Ông thực ra thừa nhận gần như toàn bộ tinh thần của những lời chỉ trích: Titanic là một bộ phim cực kỳ khắc nghiệt, và ông là người đòi hỏi rất cao. 

Ông không xin lỗi về điều đó. Điều ông phản bác là cách diễn giải: rằng Cameron là một đạo diễn vô cảm, chỉ quan tâm đến tiền bạc và sẵn sàng hy sinh con người để đạt mục tiêu.

Thành quả đạt vượt mong đợi và hiện tượng khán giả xem đi xem lại nhiều lần

Tháng 2 năm 1998, thế giới lại chứng kiến hàng dài người xếp hàng trước các rạp phim chờ mua vé. Điện ảnh lại có thêm 1 tác phẩm thành công ở cả 2 phương diện: vừa đầy tính nghệ thuật thuộc hàng kinh điển vừa là một sản phẩm có doanh số cao nhất ở các phòng vé. 

Khi Titanic đã chiếu được nhiều tuần, các rạp phim vẫn đông khán giả. Điều khiến Hollywood ngạc nhiên không chỉ là số người mua vé, mà còn là số người quay lại xem nhiều lần. Báo chí bắt đầu gọi những người hâm mộ cuồng nhiệt ấy bằng một cái tên riêng: “Titaniacs” — những người mê Titanic đến mức gần như không thể dứt ra khỏi bộ phim.

Đó là một hiện tượng khó giải thích bằng những con số doanh thu đơn thuần. Bởi xét về câu chuyện, ai cũng nó kết thúc như thế nào, ai cũng biết con tàu Titanic đã chìm trong thảm họa năm 1912. Khán giả đi xem không phải để biết kết quả, họ đi xem để muốn sống lại cảm xúc về 1 câu chuyện tình đẹp của Jack và Rose — hai con người đến từ hai thế giới khác nhau, gặp nhau trong một khoảng thời gian ngắn ngủi giữa đại dương, rồi bị cuốn vào một biến cố vượt khỏi khả năng kiểm soát của chính mình.

VỀ MẶT DOANH THU - Thu về hơn 2,26 tỷ USD trên toàn cầu (tính cả các lần phát hành lại dưới định dạng 2D và 3D), từng giữ kỷ lục là bộ phim ăn khách nhất thế giới trong nhiều năm.

VỀ MẶT NGHỆ THUẬT -  Giành tới 11 tượng vàng Oscar trên tổng số 14 đề cử (bao gồm các giải quan trọng nhất như Phim hay nhất và Đạo diễn xuất sắc nhất cho James Cameron). Bộ phim đã đưa tên tuổi Leonardo DiCaprio và Kate Winslet lên hàng ngũ siêu sao toàn cầu

Ca khúc chủ đề "My Heart Will Go On" do Celine Dion thể hiện đã trở thành hiện tượng toàn cầu, mang về các giải thưởng lớn gồm Grammy và Oscar.

Nguồn: Los Angeles Times — ‘Titanic’ Is a Tough Shoot; What Else Is New?