bài viết của Vũ Thị Ngọc Uyên
Có những kỷ vật của tuổi học trò không hề đắt tiền, nhưng chỉ cần nhìn thấy là cả một miền ký ức lại ùa về.
Với nhiều thế hệ học sinh trước năm 1975, đó chính là những quyển vở kẻ hàng ngang, với các loại 48, 50, 100 và 200 trang quen thuộc, theo chúng ta suốt một năm học.
Ngày ấy, bước vào hiệu sách, các em thường đứng thật lâu trước quầy vở để ngắm những bìa in đủ hình ảnh hấp dẫn. Có quyển mang hình chiếc xe cyclo máy lăn bánh trên phố Sài Gòn, quyển in hình con nai Cogido nổi tiếng của nhà máy giấy Đồng Nai, quyển có hình biểu tượng Olympic và quả địa cầu, hình anh hùng áo vải đất Lam Sơn Lê Lợi, hình vua Quang Trung, tập hình 3 cô gái do hoạ sĩ Lê Trung vẽ, hình Lương Sơn Bá - Chúc Anh Đài, hình cầu thủ đá banh, ném lao, đua xe tốc độ, hình viết máy Pilot, mực Parker, có hình chiếc phi thuyền lẫn xe moto, Vespa và cả xe cyclo đạp nữa… Mỗi mẫu bìa đều có một nét đẹp riêng, khiến học trò chỉ mong được chọn đúng quyển mình yêu thích, nhưng lựa chọn hàng đầu vẫn là tập Cyclo máy “trắng và thơm”.
Phổ biến nhất là loại vở 100 trang dùng để học hằng ngày. Riêng vở 200 trang thường có bìa cứng dày dặn, hơn, góc được bo tròn tránh khỏi bị quăn, được nhiều trường học chọn làm phần thưởng cuối năm dành cho học sinh khá, giỏi. Cầm trên tay chồng vở mới tinh được phát thưởng là niềm vui và niềm tự hào của biết bao học trò ngày ấy.
Góc phải phía trước bìa vở thường được in sẵn một ô nhãn nhỏ để ghi tên, lớp, môn học và niên khóa. Chỉ cần nắn nót viết vài dòng là quyển vở đã mang dấu ấn của riêng mình.
Lật ra mặt sau, hầu như quyển nào cũng in bảng Cửu chương từ 2 đến 9. Biết bao học trò đã thuộc lòng những phép nhân đầu đời nhờ vừa học vừa liếc nhìn “người bạn” luôn nằm ngay sau bìa vở ấy. Có lẽ đó cũng là “tờ phao” hợp pháp duy nhất mà thầy cô luôn cho phép mang theo! Sau này thì in thêm các hằng đẳng thức đáng nhớ, hoặc các động từ bất quy tắc trong môn Anh văn.
Thời Tiểu học, mỗi đầu năm học là một buổi cả nhà quây quần bao vở. Thầy cô thường quy định mỗi môn học dùng một màu bìa khác nhau để học sinh dễ phân biệt. Vì thế, phụ huynh cẩn thận dùng giấy thủ công màu xanh, đỏ, vàng, hồng… bao từng quyển, dán nhãn thật ngay ngắn theo yêu cầu. Cả chồng vở mới thơm mùi giấy, xếp thẳng hàng trong cặp, luôn mang đến niềm háo hức khó tả trước ngày khai trường.
Lên Trung học, học sinh đã biết tự tay bao vở cho mình. Không còn bó buộc theo màu quy định nữa, được tha hồ chọn màu sắc và kiểu giấy theo sở thích. Có bạn thích giấy trơn nhã nhặn, có bạn chọn giấy hoa rực rỡ, có người còn bọc thêm bên ngoài một bao tập bằng nhựa trong suốt, để giữ bìa hoa luôn sạch đẹp.
Ngày ấy, hoàn cảnh mỗi gia đình cũng khác nhau. Nhà khá giả thì mua những tờ giấy hoa đủ màu sắc để bao vở thật đẹp. Nhà còn khó khăn lại khéo léo tận dụng những tờ báo cũ, lịch cũ hay giấy xi măng sạch để bao cho con.
Dù là giấy báo đã ngả màu hay giấy hoa sặc sỡ, bên trong vẫn là biết bao ước mơ và hy vọng của cha mẹ gửi gắm vào từng trang học trò.
Ngày ấy, mỗi học sinh còn có một quyển vở dùng riêng cho các bài kiểm tra. Đó cũng chỉ là một quyển vở bình thường như bao quyển khác, dùng để gỡ giấy đôi ra làm bài kiểm tra.
Đến giờ kiểm tra, học sinh mở quyển vở đến đúng trang giữa, nơi chiếc kẹp ghim đã được gỡ sẵn, rồi nhẹ nhàng tách lấy một tờ giấy đôi. Trên đầu trang, các em nắn nót ghi họ tên, lớp, ngày tháng năm, môn kiểm tra, rồi tự tay kẻ khung dành cho Giáo sư ghi điểm và lời phê. Chỉ sau khi hoàn tất mọi thứ, mới kẻ một đường thẳng dọc từ trên xuống dưới, cách lề đỏ khoảng bốn ô để chừa lề, rồi mới bắt đầu làm bài.
Chính vì tờ giấy đôi thường được lấy ra từ giữa quyển vở nên nhiều Giáo sư rất nghiêm khắc, yêu cầu học trò đánh số thứ tự tất cả các trang vở ngay từ đầu năm học, để tránh việc tự ý xé thêm giấy. Nhiều quyển vở bài học, bài tập chưa hết đệ nhất lục cá nguyệt đã bị thiếu trang đến nỗi còn mỏng te. Chỉ cần số trang không liên tục là Giáo sư biết ngay. Đó cũng là một cách rèn luyện tính trung thực, cẩn thận và ngăn nắp cho học trò - những điều tưởng như rất nhỏ, nhưng đã đồng hành theo nhiều người suốt cả cuộc đời.
(Đệ nhất lục cá nguyệt sau đổi thành đệ nhất bán niên, và là học kỳ 1 bây giờ)
Những quyển vở ngày ấy không chỉ chứa đầy bài giảng, bài tập hay những nét mực tím, xanh hay đen thật nắn nót.
Giữa các trang còn có những cánh phượng ép khô, vài chiếc lá bồ đề nhỏ (sau khi ngâm nước cho rã chỉ còn gân lá) được nhuộm đủ màu, những lá “thuộc bài”, những dòng lưu bút vụng về, đôi khi là vài nét vẽ nguệch ngoạc trong giờ ra chơi.
Mỗi quyển vở khép lại là một phần của tuổi học trò được cất giữ mãi theo năm tháng.
Đến hôm nay, giữa thời đại máy tính bảng và tập tin điện tử, những quyển vở 100 trang với các bìa xe cyclo máy, con nai Cogido của nhà máy giấy Đồng Nai, biểu tượng Olympic và quả địa cầu, anh hùng dân tộc Lê Lợi, vua Quang Trung…vẫn là một ký ức đẹp không thể phai mờ trong lòng bao thế hệ.
Chúng không chỉ là dụng cụ học tập, mà còn là chứng nhân lặng lẽ của một thời cắp sách đến trường, giản dị, hồn nhiên và vô cùng đáng nhớ.
Chính những ký ức nhỏ bé ấy lại làm nên cả một thời học trò không thể nào quên.
(sưu tầm)
