(từ bài đăng của Quốc Toản - facebook)
Tôi đang "nhặt ảnh dọc đường" thì bắt gặp cô gái phóng xe tới. Tôi vẫy vẫy để hỏi đường vào bản. Chẳng hiểu sao lại buột miệng:
- - Đi xe máy... sao hai đứa mày không đội mú bảo hiểm
- - Nếu đội... chúng tao đá là người Hà Nội. Mày hỏi... rất vớ vẩn...
- - Ừ tao xin lối...
- - Mà mày tự dưng chặn đường... chụp ẳn, bắt tao đố xe... chỉ nói có thế thôi á...
- - Thấy mày đẹp, cười tươi... rất xinh... tao thíc. Cúng sé hỏi thêm mày mấy câu nứa đấy
- - Nhìn mày, tao cúng thíc... thật đấy. Mày hỏi gì thì hỏi đi...
- - Từ đây vào Dế Xu Phình còn bao xa...
- - Tưởng mày hỏi gì, chứ hỏi vào xá vào bản... tao không buồn trả lời mày nứa. Tao cứ nghí mày hỏi câu khác cơ... nói thế... mày hiểu chứ...
- - Dí nhiên là tao hiểu, nhưng... ngại quá...
- - Mày mà cúng biết ngại á... tao không tin...
- - Thật mà... ở dưới xuôi gọi là tế nhị... là nhạy cảm...
- - Trên tao không có và không bao giờ dùng từ đó. Mày cứ nói... đừng ngại...
- - Sợ con bạn mày nghe thấy thì...
- - Con bạn tao ngồi đằng sau, nó bị ngếnh ngáng đấy. Mày nói gì nó cúng cười à...
- - Ừ... vậy thì tối nay mày cho tao ngủ lại ở bản mày... được không...
- - Tại sao không...
- - Tao vào nhà mày uống rượu được chứ
- - Quá được. Nhìn mày là tao thíc. Mày cười có má lúm đồng tiền... hì hì... mày có thíc gái dân tộc chúng tao không
- - Dí nhiên là thích rồi...
- - Tao nói thíc là thíc. Còn mày... tao chưa tin người King đâu. Mà thôi tao cúng không làm khó cho mày nứa. Tối nay mời mày vào bản uống rượu... vui lắm...
- - Tao sé uống rượu với bố mày, chồng mày... uống đến "khát vọng" mới thôi... không say không về...
- - Mày nói thế mà nghe được à. Bố tao say thì đúng rồi. Còn chồng tao, nó lên núi ngủ ở đó 3 năm nay rồi. Cúng chỉ vì rượu đấy. Còn mày phải tỉnh chứ. Mày cúng say nốt thì tao mời mày về nhà tao làm gì. Chúng mày có mấy người...
- - Đoàn tao đi 1 xe 4 người...
- - Chúng mày đi bao nhiêu người cúng được... say hết cúng được... nhưng mày phải tỉnh, không thì tao biết nói chuyện với ai. Phụ nứ chúng tao như con trâu ấy... làm suốt thôi. Còn đàn ông thì như con thú hoang. Tao muốn mày thức để được nói với mày nhiều lắm. Nhìn mày tao đoán mày là nhà báo... có đúng không
- - Thực ra là tao làm ở phòng Nhà Đất. Dưới xuôi họ gọi là Nhà Thổ. Tao đeo máy ảnh, trông giống nhà báo lắm hả?
- - Giống. Còn tao... cho mày đoán đấy
- - Mày là... chủ tịch xá
- - Gần đúng. Tao là chủ tịch hội phụ nứ xá. Nếu mày không bận... tao mời mày về nhà tao uống rượu. Tao mời chủ tịch, bí thư xá tiếp mày. Tao nói thật cái bụng đấy... mày Ok chứ...
- - Nhất trí. À... mà sao chúng mày nói tiếng Anh giỏi thế. Tao chỉ biết tiếng Em thôi...
- - Thì biết mấy chứ thôi... còn Ok ai mà không biết. Nhà tao... Ok đầy... tao kiêm cả công tác kế hoạch hóa mà. Thôi được rồi... chiều nay mày ở lại nhé. Nhìn mày tao cúng muốn nói chuyện lắm... ưng cái bụng lắm. Tao kể cho mày nghe về phụ nứ dân tộc... mày hỏi gì tao cúng nói, mày viết gì thì viết... miến là chúng mày thương phụ nữ vùng cao. Bao giờ chúng tao mới được như phụ nứ dưới xuôi đây. Nhiều lúc nghí... tao tủi thân lắm...
- - Ừ... tao sẽ ở lại bản để nghe mày nói. Tao cúng thương chúng mày lắm. Nhiều người cứ ví chúng mày là nhứng bông hoa rừng, là con chim, con suối, trong trẻo, trắng ngần... còn tao... tao không nghí thế. Tao bắt gặp chúng mày địu con trên lưng lên nương tỉa bắp, ra đồng gặt hái, còng lưng thồ củi. Cái lưng chúng mày thồ nhiều thứ lắm. Cái chân chúng mày bè ra bám vào đất đá mà sống. Bàn tay chúng mày thô ráp. Tao trách đàn ông dân tộc không biết thương chúng mày. Chúng nó uống rượu tối ngày, chẳng thấy thằng nào cõng củi cả. Ra chợ gặp chúng nó, thằng nào đi cúng nghiêng nghiêng. Có thằng ngủ ngay vệ đường, con vợ ngồi chờ mà không sốt ruột. Ở dưới xuôi chúng tao mà thế... con vợ nó "bật loa" thì thôi rồi. Còn ở trên này chúng nó... ngày thì say xỉn, nhưng vừa mới chập tối... chẳng có gì chơi, chúng nó đá hành hạ chúng mày rồi. Thế là lại sinh ra một lú lít nhít... nghèo vấn hoàn nghèo...
- - Cảm ơn mày đã nghí về chúng tao. Đúng... chúng tao chưa bao giờ được sướng và biết sướng, ngay cả nhứng lúc cần sướng cúng không được. À... dưới xuôi có câu gì nhỉ... à nhớ rồi, chúng nó "chưa đi chợ đá hết tiền"... buồn lắm
- - Hề hề... thế thì còn ra cái gì nứa. Mà mày cho tao nói thật nhé...
- - Mày nói đi...
- - Tao thấy mày đáng yêu ở nụ cười đấy. Vất vả là thế, nhưng mày cười vô tư lắm... như ngô như khoai ấy. Mày có khi cúng không biết là mình đẹp nứa. Mày đẹp lắm đấy... Mỵ à. Mà này... tao vấn muốn nói thêm một câu nứa
- - Gì nứa đây...
- - Chắc chắn mày ít tuổi hơn tao. Thôi đừng mày tao nứa. Mày gọi tao là anh, mày là em... gọi thế cho nó tử tế, được không...
- - Được mà. Anh nhà báo... anh chụp ẳn... được không...
- - Em Mỵ... cán bộ phụ nứ xá. Thôi... không hỏi nứa... em đi đi. Tối nay anh sẽ hỏi em nhiều chuyện...
- - Ok... Anh cúng tranh thủ chụp ẳn đi... ruộng bậc thang ở đây đẹp nhất vùng đấy. Chụp nhiều vào nhé... mặt trời cúng sắp xuống núi rồi...
- - Ok...
Đúng như Mỵ nói, Mỵ mời cán bộ xã và trưởng bản vào uống rượu. Mình ngồi gần Mỵ. Mọi người uống đến "khát vọng" mới thôi. Mình giữ lời hứa, tất cả đều say còn mình thì tỉnh... để còn tâm sự với Mỵ.
- Mình có nói thầm: Anh sẽ viết về Mỵ... từ lúc gặp cho đến lúc này.
- Mỵ giãy nảy: Cái láo người King này... ngượng chết lên được ý. Viết đến cái đoạn buổi chiều là được rồi... lại còn định"vạch áo cho người xem lưng" nứa. Không được viết... nhớ chưa. Không được khai hai thằng ta đang ở trong đống rơm. Nếu có viết thì anh viết về xá em, bản em... đẹp như tranh vẽ, đẹp như ảnh anh chụp... nhưng vẫn còn đói nghèo lắm. Chẳng biết bao giờ quê em mới tiến kịp miền xuôi đây... em mong lắm.
Tôi lặng người trước những lời tâm sự mộc mạc ấy. Bỗng thấy những bức ảnh mình chụp, dù có đẹp đến đâu, cũng không thể che khuất những nhọc nhằn còn hằn trên gương mặt người dân vùng cao. Cái đẹp của núi rừng chỉ thật sự trọn vẹn khi trong mỗi mái nhà không còn lo bữa đói bữa no, khi những đứa trẻ được đến trường đầy đủ, khi người già được sống bình yên, và những cô gái như em không còn phải gửi gắm ước mơ của quê mình vào những người khách phương xa.
Tôi về, mang theo vẻ đẹp của núi rừng trong chiếc máy ảnh, nhưng mang theo trong tim nhiều hơn cả là ánh mắt, là nỗi mong mỏi và câu nói của em. Để rồi mỗi lần nhìn lại những bức ảnh ấy, tôi không chỉ nhớ một miền đất đẹp như tranh, mà còn tự nhắc mình rằng phía sau vẻ đẹp ấy vẫn là một lời nhắn gửi tha thiết: mong cho bản làng sớm bớt nghèo, để một ngày không xa, miền ngược và miền xuôi sẽ cùng chung một nhịp bước trên con đường no ấm, bình yên.