Truyện ngắn – Lý Lan

Tác giả: Lý Lan

Văn học Việt Nam

Sưu tầm & Sửa chính tả: Nutuongcuop

Chuyển sang ebook: Nutuongcuop

Ngày hoàn thành: 31/07/2007

http://www.thuvien-ebook.com

Tiểu sử

Lý Lan sinh ngày 16 tháng 7 năm 1957 tại Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương. Quê mẹ ở Lái Thiêu, quê cha ở huyện Triều Dương, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Tám năm đầu đời Lý Lan sống ở quê mẹ, sau khi mẹ mất thì gia đình về Chợ Lớn định cư đến nay.

Lý Lan học khoảng một năm ở trường làng, nửa năm ở trường Trung Chánh, và học hết tiểu học ở trường Chợ Quán, trung học ở trường Gia Long, đại học ở Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, và cao học (M.A.) Anh văn ở Đại học Wake Forest (Mỹ).

Từ năm 1980 Lý Lan bắt đầu dạy ở trường Trung học Cần Giuộc (Long An), năm 1984 chuyển về trường Trung học Hùng Vương (Thành phố Hồ Chí Minh), năm 1991 chuyển qua trường Trung học Lê Hồng Phong, năm 1995 sang dạy ở Đại học Văn Lang đến năm 1997 thì nghỉ dạy hẳn.

Lý Lan lập gia đình với Mart Stewart, một người Mỹ, và hiện định cư ở cả hai nơi, Hoa Kỳ và Việt Nam.

Các tác phẩm khác đã xuất bản

- Nơi Bình Yên Chim Hót (NXB Cà Mau, Cà Mau, 1986)

- Chút Lãng Mạn Trong Mưa (NXB Trẻ, TP HCM, 1987)

- Hội Lồng Đèn (NXB Kim Đồng, Hà Nội, 1991)

- Chiêm Bao Thấy Núi (NXB Trẻ, TP HCM, 1991)

- Truyện (in chung với Nguyễn Thị Minh Ngọc và Nguyễn Hải Chí, NXB Văn Nghệ, TP HCM, 1992)

- Những Người Lớn (NXB Kim Đồng, Hà Nội, 1992)

- Mưa Chuồn Chuồn (NXB Kim Đồng, Hà Nội, 1993)

- Chân Dung Người Hoa (NXB Văn Hoá, Hà Nội, 1994)

- Đất Khách (NXB Văn Nghệ, TP HCM, 1995)

- Bí Mật Của Tôi và Thằn Lằn Đen (NXB Trẻ, TP HCM,1996)

- Lệ Mai (NXB Văn Nghệ, TP HCM, 1998)

- Thơ (in chung với Thanh Nguyên và Lưu Thị Lương, NXB Văn Nghệ, TP HCM, 1998)

- Sài Gòn Chợ Lớn Rong Chơi (NXB Văn Nghệ, TP HCM, 1998)

- Khi Nhà Văn Khóc (NXB Văn Nghệ, TP HCM, 1999)

- Dặm Đường Lang Thang (NXB Văn Nghệ, TP HCM, 1999)

- Dị Mộng (NXB Trẻ, TP HCM, 2000)

- Quán Bạn (in chung với Thanh Nguyên, Lưu Thị Lương và Chim Trắng, NXB Trẻ, TP HCM, 2001)

- Một Góc Phố Tàu (NXB Văn học, Hà Nội, 2001)

- Ba Người và Ba Con Vật (NXB Kim Đồng, Hà Nội, 2002)

- Là Mình (NXB Văn Nghệ, TP HCM, 2005)

- Người Đàn Bà Kể Chuyện (NXB Văn Nghệ, TP HCM, 2006)

Harry Potter

Mục lục

Truyện ngắn

Ba người đàn bà

Biển như tôi nhớ

Cần Giuộc

Chị ấy lấy chồng chưa?

Cho đến sang năm

Chơi Hạ Long

Chơi năm mười

Con cưỡng xanh

Cô giáo em

Con rùa lật ngửa

Gà trống làm gì?

Mùa hè giày đi đâu ?

Hội lồng đèn

Hội thi đơn ca

Hộp bánh tây

Những con kiến xếp hàng

Chú Kỳ Nhông

Lời chào lá non

Múa Lân

Chuyện Kinh Dị

Con ma

Cô con gái

Cỏ hát

Dị mộng

Diễn viên hạng ba

Ðất Khách

Đau tim

Đêm Sao

Ðêm Thảo Nguyên

Đi du lịch

Điện thoại

Độc nhất vô nhị

Đường dài hạnh phúc

Lắp ghép hạnh phúc

Mẹ và con

Một thắng nhỏ

Ngôi nhà

Ăn khế trả gì ?

Ba con kiến

Bò và nhái

Ngựa Ô

Người đàn bà kể chuyện

Những viên sỏi cầm chơi

Núi không

Phi trường Đài Bắc

Quá Chén

Rừng Mai

Tai nạn

Tháng Chạp

Thằng bé cu li

Tạp văn

Ai Biết Ai Là Ai

Ăn Cháo Tiều

Bông Chùm Bao

Chùa Minh Hương

Chuyện Làm Ăn

Có Một Con Suối

Coi Sách Cọp

Cổng Trường Mở Ra

Đêm Sài Gòn Nghe Ếch Nhái Kêu

Đốt Đèn Đi Chơi

Du Khách Về Làng

Du Xuân

Gánh Hàng Rong

Hội Hè Đình Đám

Một người Hoa ở Bellingham

Múa Lân

Năm Mới Khai Trương

Người Thầy Đứng Lớp Ở Ngã Tư

Người Trong Hẻm

Nhớ Người Dưng

Qua Bắc Mỹ Thuận

Qua Cầu Mỹ Thuận

Quang Gánh Đường Xa

Rừng Thức

Sài Gòn Về Sáng

Sỏi và Đá

Tản Mạn Ở Soái Kình Lâm

Tết chợ Lớn

Thư Viết ở Sài Gòn

Truyện ngắn

Ba người đàn bà

1.

Nhi nói dứt khoát:

- Không. Sorry[1]

Bà già khựng lại, nhưng không tỏ vẻ ngạc nhiên lắm, chỉ quay đi, lếch thếch tha hai cái túi xách tay và một cái túi đeo vai qua hàng ghế đối diện, ngồi xà xuống bên cạnh một người đàn bà trạc tuổi bốn mươi, và hồn nhiên nhờ :

- Cô xách dùm tôi một cái túi nghen?

Nhi hơi chuồi người xuống trên cái ghế ở tư thế nửa ngồi nửa nằm, một cảm giác rã rời dễ chịu lan toả từ vai xuống hông và hai cẳng chân cô gái duỗi thẳng. Một thế ngồi không  đẹp mắt lắm , nhưng Nhi không bận tâm điều đó, miễn sao cơ thể cô thoải mái. Trước khi đeo cặp kiếng đen lên mặt và nhắm mắt lại, Nhi nhìn bà già một cái.

Bà không hiểu, hay không chịu hiểu, giống như  bà nội của Nhi vậy. Hai tháng trước, khi chuẩn bị cho chuyến đi xa, Nhi đã tính toán tỷ mỹ để tất cả những gì thật sự cần thiết đều được sắp xếp gọn gàng trong cái balô cắm trại để cõng trên lưng, như những lần cô đi châu Phi hay Nam Mỹ trước đây.  Khi Nhi cõng cái túi chuẩn bị đi thì  vấp phải cái va li to kếch xù  của bà nội nằm ngay cửa ra nhà để xe. Nhi không hề để ý là từ ngày cô thông báo cho gia đình biết cô sẽ đi Việt Nam mùa hè này, bà nội bỗng trở nên người bận bịu  nhứt nhà, ngày nào cũng đi mua sắm, gói ghém, rồi cân rồi xếp vào vali , rồi lại đi mua sắm và gói ghém … đến nỗi cái vali có kích thước to nhứt căng phồng súyt tét ra, phải lấy băng keo quấn chung quanh. Khi Nhi hiểu ra cái vali đó sẽ là một hành lý cô phải mang theo, cô dứt khoát nói:

- No. Sorry.

Bà nội vừa chỉ vô cái ba lô trên lưng Nhi, vừa giơ hai ngón tay lên ra dấu, vừa nói một thứ ngôn ngữ mà bà tưởng có thể làm cho cả người câm điếc cũng hiểu.

- Cho đem hai kiện. Sáu chục ký. Con mới có một.

Rồi bà nội quay qua nói với mẹ Nhi:

- Con nói cho nó hiểu, từ cha sanh mẹ đẻ tới giờ nó mới về thăm bà con làng xóm lần đầu tiên, gặp cậu dì cô chú thì có chút quà cho mỗi người…

Mẹ dịch sang tíêng Anh, Nhi nói:

- Nhưng con không đi thăm bà con, con đi làm việc tình nguyện cho một tổ chức phi chính phủ giúp đỡ trẻ em không gia đình.

Đó là cách mà Nhi tự tạo cơ hội cho mình hiểu biết thế giới. Mỗi mùa hè cô đều tham gia một chương trình thiện nguyện hoặc do một tổ chức hay nhà trường hay nhà thờ bảo trợ. Năm ngoái cô đi Nicaragua, năm kia cô đi Zimbabuê. Năm nay cô đi Việt Nam là do các đơn cô xin tài trợ đi những nơi khác đều bị từ chối. Việt Nam đối với Nhi cũng chỉ là một địa  danh trên thế giới, mặc dù cô có ý thức đó là gốc gác mà ông bà cha mẹ của cô đã từ đó ra đi. Nhưng trên nước Mỹ này, ít nhứt trong đám bạn bè Nhi, ai cũng có ông bà cha mẹ đến từ một nơi nào đó, Ái nhĩ Lan hay Mehicô, philippin hay Bungari,  Nigeria hay Việt Nam, đối với Nhi tất cả những địa danh đó đều có giá trị như nhau, là “nước ngoài”.

Bà nội không hiểu.  Nếu Nhi không phiền mang hành lý đùm đề, thì cô đã mang theo cây vợt , đôi giầy thể thao, và nhiều thứ quen dùng hàng ngày khác. Vả lại, đi lại bằng máy bay bây giờ đều bị kiểm tra chi li, qua một sân bay có khi thân thể bị rà ba lần, đến giầy cũng phải cởi ra cho qua máy kiểm tra, và  tất cả hành lý đều không được khoá. Vậy mà cái vali của bà nội thì vừa cột chặt, vừa dán băng keo bít bùng. Dù mẹ giải thích bằng tíêng Việt một thôi một hồi, gương mặt nhăn nheo khắc khổ của bà nội vẫn không có vẻ gì là hiểu, hay chịu hiểu. Mẹ nói với Nhi:

- Bà nội không hiểu.

Nhi nói:

- Con hiểu. You can’t teach an old dog new tricks. (2)[2]

Ba  đóng mạnh nắp thùng xe:

- Con không được nói bà nội như vậy.

Mẹ nói:

- Đó chỉ là thành ngữ. Như thành ngữ nói “khổ như chó” mà thực tế thì có con gì sướng như con chó ở đây?

Bà nội không hiểu. Khi mẹ con chồng vợ chúng nói chuyện bằng tiếng Anh, bà nội như người câm điếc. Và một cách tuyệt vọng, bà dùng cách thức nói với người câm điếc để  thuyết phục đứa cháu nội , nhưng nó cương quyết nói:

- Không. Sorry.

Rồi Nhi  và mẹ lên xe, ba lái ra khỏi gara. Nhi nhìn thấy qua kính chiếu hậu bà nội đứng ngơ ngác với cái vali bị quấn băng keo như xác ướp. Nhi ngoảnh lại thì chỉ kịp thấy đôi chân của bà  khi cánh cửa nhà xe hạ xuống quá  nửa. Nhi biết bà nội buồn. Nhưng cô không thấy áy náy. Làm sao được. Bà nội không hiểu.

2.

Thực ra bà già hiểu. Cô gái trẻ đó cũng giống như mấy đứa cháu nội cháu ngoại của bà. Thoạt đầu bà mở miệng nhờ nó vì không biết nó là Mỹ, với lại chiến thuật của bà là  gặp ai rảnh tay thì nhờ, được chăng hay chớ. Cô gái  đó từ chối thì bà sàng qua người khác. Ba năm bà đi về một chuyến, đường xa, thân già, về hai va li khổng lồ hai giỏ xách nặng ịch, đi cũng hai va li chật căng, hai giỏ xách đầy ắp, lại phát sinh  thêm cái túi đeo vai. Bà mở một cái túi xách , lấy ra một trái bưởi  đã gọt vỏ sạch sẽ, mời người đàn bà  trẻ hơn ngồi bên cạnh, cô ta lắc đầu cám ơn. Bà bỏ trái bưởi vô bao nylông , bỏ trở vô giỏ, nhưng vẫn tếp tục banh miệng giỏ ra trước mặt người bạn đồng hành mới quen, lấy ra nào chuối, nào mận, vú sữa, cóc chín, cả củ sắn đã gọt vỏ. Bà hầu như lộn trái cái túi xách, rồi bỏ mọi thứ trở vô, nói:

- Đâu có gì đâu. Đồ ăn không hà. Cô xách dùm một cái nghen, cái nào cũng được.  Bị vì họ không cho một người đem quá hai túi xách lên máy bay.

- Nhưng làm sao họ lại để bác xách ba cái giỏ qua bốn chỗ kiểm tra mà ra tới được chỗ ngồi chờ lên máy bay này?

- Tui cũng không biết nữa, cô à.

Người đàn bà trẻ cười:

- Mà qua tới bển kiểm dịch Mỹ cũng dục thùng rác hết, có khi phạt nữa.

Bà già vẫn ra vẻ chất phát hồn nhiên nói:

- Tui không biết cắt nghĩa , nhưng mà  chuyện gì cũng vậy thôi, qua được là qua. Cô biết không, hồi chiến tranh bom nổ cách nhà một trăm thước, ông nhà tui ở ngoài mặt trận, tui thì trước mặt bụng chữa năm tháng , sau lưng một đứa hai tuổi, bên hông một đứa bảy tháng, còn một đứa ba tuổi rưởi ôm cứng ngắc một chân tui …  cũng không biết làm sao mà vẫn sống nhăn. May mà lúc đó mới có bốn đứa. Tui đẻ hết thảy bảy lần, cô à. Bỏ một còn sáu, ba trai ba gái. Mà cô thứ mấy?

- Cháu tên Hồng.

- Cô Hồng biết không, ông trời có mắt, người ta làm gì rồi cũng không qua được ông Trời, mà có Trời  Phật phù hộ thì đâu vô đó hết. Hồi ông nhà tui vượt biên, ổng vét sạch tư trang mà đi. Ổng dắt theo năm đứa lớn, để thằng út cho tui, đặng rủi có chuyện gì thì ổng không đến nỗi tuyệt tự . Ổng đi rồi, tui ăn chay nằm đất mấy tháng trời, đến khi biết chắc ổng tới đảo rồi, tui phát nguyện ăn chay nằm đất thêm ba năm nữa. Vậy mà cô biết không, ổng thiệt là bất nhơn. Hoá ra ổng biểu tui ở lại để ổng dắt con vợ nhỏ đi. Qua tới trại tị nạn ổng khai con đó là vợ, con của con đó là con, còn năm đứa con của tui thành  không cha không mẹ, bị đem cho Mỹ làm con nuôi. Họ nuôi tụi nó lớn lên thành Mỹ hết, giống  cô kia vậy. Chỉ có thằng con lớn, lúc tới đảo đã mười lăm tuổi – nhưng mà khai có mười hai tuổi – nó còn biết gốc gác, sau này nó bảo lãnh tui với thằng Út qua. Cô giở bản đồ nước Mỹ mà coi, nó mênh mông nhường nào. Vậy mà mới qua Mỹ ngày hôm trước, ngày hôm sau tui bắt đầu đi vòng vòng nước Mỹ, tui đi gom mấy đứa con tui lại.  Hai năm trời, cô à. Cô nghĩ coi, Mỹ nuôi tụi nó mười mấy năm trời, có đứa nuôi từ hồi năm sáu tuổi, tụi nó lớn lên thành  Mỹ hết cô à. Mình gặp mặt tụi nó, biết đứa nào mình đẻ ra như thế nào, bò lật ra sao, nhưng tụi nó thì ngó mình  như ngó người dưng. Mà tệ hơn người dưng nữa, cô à, người khác giống!

- Rồi bác có gặp lại bác trai không?

- Để tui nói có ngọn có ngành cho cô nghe. Hai năm trời tui mới gom đủ sáu đứa con về một chỗ, tui mời ổng tới, tui hỏi ổng: trước mặt tui và sáu đứa con, ông nói một tíêng thôi, ông có phải là cha tụi nó không. Ổng nói phải. Tui mới nói: tui ở với ông mười sáu năm, chắc cũng có lúc dở, cũng có điều vụng, khiến ông chán ông chê, ông dứt tình cạn nghĩa với tui thì tui đành chịu. Nhưng con ông, năm sáu tuổi đầu, sao ông nỡ để cho người ta nuôi nó đến nỗi mất nguồn vong cội như vầy, ông bất nhơn chi mà bất nhơn vậy?

- Rồi… bác trai nói sao?

- Ông nói sao? Tại vầy tại vậy… Để cho ông Trời xét cô à.

3.

Mọi hành khách đã yên vị , đai an toàn đã cài , máy bay cất cánh . Bà già ngồi lọt thỏm giữa hai người Hàn quốc to thô như võ sĩ. Bà  nhắm mắt không biết ngủ hay say  máy bay. Cách bà mười  một dãy ghế, Hồng ngồi cạnh Nhi, chỉ là ngẫu nhiên. Chuyến bay sẽ dài, và đã quá nửa đêm, ai cũng  chuẩn bị tư thế thoải mái để ngủ.

Hồng nhìn qua cửa sổ máy bay, bên ngoài tối thui, nhưng cô vẫn đăm đăm nhìn. Một hồi lâu sau Hồng ngồi ngay lai, nhân lúc đó Nhi nói:

- Chị … hay kêu là dì? … có biết nghĩa của chữ này không?

Hồng ngó xuống tấm giấy to bằng  khổ cuốn tập học trò, một bức tranh màu nước lem nhem , có hình người, có cảnh trí, có chữ viết nguệch ngoạc, trật chính tả, Hồng đoán là “quê nhà”.  Cô dịch chữ đó thành “homeland” cho cô gái nói tiếng Việt ngọng nghịu. Cô ta cám ơn, đặt tấm tranh vào một cái bìa hồ sơ, cầm một tám khác lên xem. Lại lem luốc một mái nhà, vài hình người, hai người lớn và một trẻ con, sau nhà loáng thoáng màu xanh, có lẽ tác giả muốn vẽ cánh đồng, hay dòng sông, hay lũy tre … Nhi  xem tiếp một tranh khác, ước chừng theo cái bìa hồ sơ khá dày ấy, có lẽ cô ta có mấy chục bức tranh. Hồng không tiện xem ké, nên lại nhìn ra cửa sổ tối đen, đôi mắt đăm đăm vời vợi. Khi mỏi cổ cô quay lại nhìn bức tranh trong tay cô gái  ngồi bên cạnh. Một cái gì giống giống con diều giấy, và những đường nét nhấp nhô màu nâu màu đỏ kia chắc là núi đồi. Nhi đưa bìa hồ sơ đựng những bức tranh đã xem cho Hồng:

- Chị có muốn xem không?

- Cám ơn.

- Đó là tranh của các em đường phố vẻ. Tôi giúp các em học tíêng Anh buổi tối, và tôi tìm hiểu các em , như ở đâu ngủ, làm sao ăn , tại sao không ở nhà, ai là ba má… Tôi cho các em giấy và màu, cho các em vẽ, tôi tin là  bà giáo sư của tôi sẽ thích những tranh này lắm. Tôi có một thắc mắc, tại sao các em vẻ “quê nhà” nhiều như vậy?

Hồng xem những bức tranh. Phần lớn na ná nhau, có thể các em bị  thành hoạ sĩ bất ngờ và bất đắc dĩ, nhứt thời phải ngó sang đứa bên cạnh coi nó vẻ cái gì  thì nhái theo, và ngẫu nhiên đứa bên cạnh đó vẽ ngôi nhà, dòng sông, cánh đồng ….

- Tôi đoán, trẻ em đường phố lưu lạc từ những làng quê hẻo lánh lên đô thị kiếm sống, nên lòng các em vẫn hướng về quê nhà.

Nhi ngẫm nghĩ.

- Như thế thì thật là thú vị. Bởi vì khi tôi bảo các em  nói lên điều ước của mình,  chỉ có môt em nói “về nhà”, rồi một em nói “đi Mỹ”, và mấy đứa khác đều  nói theo. Nhưng khi tôi hỏi đi Mỹ là đi đâu, em biết Mỹ là gì không, thì đứa này nhìn đứa kia, thậm chí không hiểu được câu hỏi.

Hồng xếp lại mấy bức tranh, không nói gì. Cô trả lại  tranh cho Nhi rồi lại đăm đăm nhìn ra cửa  sổ. Chỉ mới bay được một giờ. Còn năm sáu giờ nữa thì đến Seoul, mười giờ nữa chờ  chuyển máy bay ở phi trường, rồi một chục giờ bay băng qua Thái Bình Dương, rồi bốn năm giờ nữa chờ ở  phi trường, rồi năm sáu giờ bay băng qua đại lục đến bờ kia Đại tây dương … Hồng đã tưởng mình biết mình đi đâu, biết mình đang tìm cái gì, và tin rằng mình tìm sẽ gặp, mình đi sẽ về . Cô nhắm mắt lại. Hình như máy bay  đột ngột rơi xuống, hay đột ngột vọt lên, trong khoảnh khắc hình như không thời gian, Hồng chơi vơi hụt hẩng. Rồi cô mở mắt ra , mọi việc mọi người  trong khoang  máy bay vẫn bình thường, tiếp viên hàng không đang dọn bữa  ăn.

Bellingham, 12/03

Biển như tôi nhớ

Vào thời câu chuyện này ra đời, nó được xếp loại truyện khoa học giả tưởng hay viễn tưởng, với nghĩa là truyện tưởng tượng về một trăm năm, một ngàn năm, hay một triệu năm sau, dựa trên những yếu tố hoang đường mà tác giả cho là khoa học. Biển, như tôi nhớ thời đó, được miêu tả bằng những tính từ mênh mông, bao la, vô bờ bến. Biển, thời mà tôi còn nhớ đó, thuộc về hai người, một đàn ông một đàn bà.

Người đàn ông khi ở trong biển chỉ cần một cái quần đùi, thực ra cũng chẳng cần bất cứ thể loại y phục gì; nhưng khi bước lên bờ y cần sơ- mi, quần tây, dây thắt lưng, giầy vớ, ca- vát, áo vét, sĩ diện. Cho nên y cần địa vị, tiền bạc, tiếng tăm. Y cũng cần những người đàn bà ngưỡng mộ các thứ phụ tùng trên người y như kính gọng vàng, đồng hồ vàng, dây chuyền vàng, nhẫn vàng. Vào thời đó, vàng còn có giá vì người ta chưa múc nước biển chiết ra vàng như sau này.

Biển bây giờ không còn mấy tính từ để miêu tả. Không còn đàn ông, chỉ có những người đàn bà. Họ nằm dài trên bãi cát phơi nắng như đàn hải cẩu thời xa xưa, thuở còn tồn sinh một loài động vật tên gọi là hải cẩu. Vì sao hải cẩu tuyệt chủng không phải là điều đáng bận tâm, vả chăng nào phải đó là chủng loại duy nhất đã biến mất khỏi hành tinh xanh, đàn ông còn mất giống nữa là.

Chỉ còn phụ nữ, vì từ đầu thiên niên kỷ thứ ba theo lịch Thiên chúa loài người đã có khả năng duy trì nòi giống bằng phương pháp sinh sản vô tính. Người đàn ông trở nên vô dụng. Và họ lần hồi biến mất trong vòng ba trăm năm đầu thiên niên kỷ ấy.

Vào thời còn đàn ông, biển như tôi còn nhớ có khi màu xanh lam có khi màu xanh lục, tuỳ lúc người đàn bà đang yêu người đàn ông hay đang căm giận hắn. Biển bây giờ trong veo, cái thứ gì trong biển mà người ta lấy ra được thì đã được lấy ra hết rồi: vàng cùng những kim loại khác, cá và các hải sản khác, muối và những thứ mặn khác như nước mắt, nỗi buồn. Biển thời mà tôi nhớ thường bị ô nhiễm bởi những vết dầu loang, nhưng tất cả các mỏ dầu đã cạn vào năm 2051; cũng không còn rác vì không còn dầu để chế ra những sản phẩm cao cấp sẽ trở thành rác sau khi sử dụng hoặc không qua sử dụng. Như tôi nhớ thì biển thời đó thường nổi lên bão tố vì những con thuyền không bao giờ rõ ràng chuyện đi đâu về đâu. Bây giờ không ai có khái niệm về thuyền nữa.

Ngày còn biển mà tôi nhớ xảy ra câu chuyện người ta gọi là tình yêu. Tất nhiên phải định nghĩa cho người bây giờ biết tình yêu là gì, như phải vẽ ra con hải cẩu để minh hoạ khi nhắc đến nó. Tình yêu là quan hệ giữa một người đàn ông và một người đàn bà, tất nhiên là chỉ xảy ra vào thuở còn đủ đàn bà và đàn ông. Quan niệm đó thông thường đặt trên cơ sở sự nhầm lẫn mà cả hai bên gọi là gặp được nửa cái tôi mình suốt đời tìm kiếm. Họ cố ráp hai cái nửa ấy lại với nỗ lực không tưởng nhằm tạo ra sự hoàn hảo gọi là hạnh phúc. Từ khi không còn đàn ông nữa, đàn bà chỉ đơn giản sao chép chính mình thành nhiều bản với những lý lịch khác nhau, và hạnh phúc là nằm dài trên bãi biển phơi nắng, ngắm những bản sao của mình đi lại, như loài hải cẩu của thời xa xưa.

Câu chuyện tình này xảy ra vào thời xa xưa đó, bao lâu rồi nhỉ? Một ngàn năm, mười ngàn năm, hay một triệu năm? Đại khái vào thời biển còn như tôi nhớ, màu xanh lam và màu xanh lục. Mây cũng còn thì phải. Một đám mây bồng bềnh trôi qua chỗ một trái núi nhỏ ngồi thu lu nơi góc biển. Mây hỏi núi sao trông mày côi cút buồn hiu vậy? Núi thò chân xuống biển vọc sóng không nói gì. Ở đâu đó trên lưng núi có một người đàn ông và một người đàn bà nằm bên cạnh nhau. Nằm tuốt trên cao đó mà họ nói là họ cùng lắng nghe tiếng sóng vỗ. Nhưng khi yêu nhau người ta bắt đầu nói dối, một nhà thơ thời ấy đã phát hiện như vậy và được tin như vậy trong khoảng bảy tám chục năm.

Bây giờ nói bảy tám chục năm nghe như một khoảng thời gian vô nghĩa, nhưng đó là tuổi thọ mong đợi của loài người thời biển như tôi còn nhớ. Thời ấy được kể là sống dai bất cứ người nào chết sau bảy tám chục năm. Còn nếu căn cứ vào những lời cầu chúc bải buôi được lưu lại trong viện bảo tàng chữ nghĩa thì thời gian sống lý tưởng của đàn ông lẫn đàn bà là trăm năm, chính xác là trăm năm hạnh phúc + tuổi kết hôn. À, lại phải bị chú về từ cổ kết hôn. Đó là một quyết định của con người, mà họ đổ thừa cho Chúa, Định Mệnh, Nguyệt Lão, hay Duyên Số, nhằm kết hợp một người đàn ông và một người đàn bà với nhau. Nếu sự kết hợp không thành, hoặc thành không như ý một hoặc cả hai người, thì văn chương sẽ nảy sinh. Ngày nay vẫn còn có thể tìm thấy trong viện bảo tàng chữ nghĩa một tỷ tỷ sách có chung đề tài đó, và những tác giả đã lao mình vào văn chương với niềm tin tình yêu là đề tài bất diệt của loài người, hiểu là có đủ đàn ông và đàn bà, hoá ra có lý. Họ thậm chí không ngờ rằng khi thế giới chỉ còn đàn bà, chữ nghĩa vẫn được bảo tồn chỉ vì trong đó có những lời tỏ tình.

Để quay lại thời biển như tôi còn nhớ, thời đàn ông và đàn bà tưởng mình yêu nhau. Người đàn ông nằm trên núi nghe được tiếng sóng biển ấy nói với người đàn bà là giá mình được chết đi lúc này, bên nhau. Người đàn bà biết là lời nói dối nhưng lại coi đó như bằng chứng của tình yêu nên chỉ mở to đôi mắt nhìn mây bay trên cao và lắng nghe tiếng gió thổi qua núi. Mây bay ngàn năm, gió qua miền vĩnh cửu, mà không có ý thức gì về sinh thái và môi trường. Biển bây giờ trong veo như bầu trời bây giờ trong suốt, mây đã thôi bay từ lâu và gió không còn lồng lộng thổi.

Biển như tôi còn nhớ cũng giống như đàn bà thời có đàn ông, chấp nhận bị lừa dối để thí nghiệm tình yêu. Từ xưa đến lúc ấy, những tuyên ngôn bảo vệ chân lý hay truy tìm sự thật đều là sáng tác của đàn ông. Người đàn bà trong truyện này khi lên núi chưa biết sáng tác lớn nhất của đàn ông là câu chuyện vu khống Eva để đổ vấy tất cả những chuyện đau khổ nhảm nhí của loài người, của đàn ông và đàn bà, lên đàn bà mà thôi. Nhưng bản chất đàn bà thời đó là nhân nhượng. Như biển thời đó, cứ nhận tất cả vào lòng mình, từ những dòng sông đen ngòm hoá chất đến cánh hoa đào trôi.

Thực ra biển là biển mà đàn bà là đàn bà. Thời biển còn như tôi nhớ, đàn bà đi biển một mình. Bây giờ họ cũng một mình đi biển, nhưng với sự hỗ trợ của kỹ thuật cao cấp chuyện đó sau này quy lại chỉ là một thao tác đơn giản điều chỉnh AND sao cho có được sự đa dạng của một tiêu bản, sự phong phú của một hình hài. Từ cuối thiên niên kỷ thứ hai, ước muốn thâm căn hoàn thiện thể hình của đàn bà bắt đầu được khoa học kỹ thuật hỗ trợ. Ban đầu họ điều chỉnh ngoại hình, sửa chữa những đường nét họ cho là khuyết tật hay chỉ là khiếm khuyết thông thường vô hại. Rồi họ sửa sang tâm hồn, gạn lọc dần những gien mình không thích nữa, như gien buồn phiền, gien thất vọng, gien tức giận. Bởi vì đàn bà hay thay đổi, hoặc chính là thay đổi, nên đến một lúc họ không còn biết mình là ai và muốn cái gì.

Đến thời đó họ nằm dài trên bãi cát, tơ lơ mơ, và biển nằm bên họ trong veo, chẳng giống chút nào biển như tôi còn nhớ.

Cần Giuộc

Hai cô gái cùng bước lên xe một lúc. Cô áo tím lên bằng cửa trước, cô áo hồng lên cửa sau. Cả hai tiến lại nhau giữa hai dãy ghế để chọn một vị trí thích hợp cho mình. Xe hãy còn nhiều ghế trống. Một hành khách hỏi:

- Mấy giờ rồi, cô?

Hai cô gái cùng giơ tay xem đồng hồ. Cô áo hồng nói:

- Tám giờ hai mươi phút.

Cô áo tím nói:

- Đồng hồ chị dỏm rồi. Đã chín giờ kém hai mươi.

Cô trước liếc cô sau một cái. Người hỏi giờ hoang mang quay sang một ông đứng tuổi có ria mép:

- Mấy giờ rồi ông anh?

- Tám giờ hai mươi.

Cô áo hồng phá lên cười:

- Đồng hồ chú cũng dỏm sao ?

Người đàn ông nháy mắt cười. Cô áo tím đanh mặt lại. Vừa lúc ấy Hương bước lên xe, đang dáo dác tìm chỗ ngồi, bị hỏi chộp:

- Xin lỗi chị , mấy giờ rồi?

- Tám giờ hai mươi phút hơn.

Một tràng cười dòn bùng lên như súng liên thanh làm Hương sững sờ.

- Vậy là trên thế giới này có tới ba cái đồng hồ dỏm.

Hương áy náy phân trần:

- Lúc tám giờ, tôi có lấy lại giờ theo đài phát thanh.

- Vậy thì, đài phát thanh cũng dỏm luôn ! Ha , ha , ha.

Cô áo hồng cười đến phát nấc, hai mắt nhắm tít lại, hai má nở nang, hai hàm răng giơ ra trắng bóng. Trong xe có vài tiếng cười phụ họa, vài người khó chịu, cô áo tím ngồi im nhưng mặt vênh lên. Hương chọn một chỗ cạnh cửa sổ xe, một người đàn ông nhỏ thó ngồi xuống bên cạnh. Trông ông ta lử thử lừ thừ, cái đầu gục gặc trước ngực, không rõ say hay ngủ. Một thiếu phụ, tay nách con, tay xách giỏ, đi bên hông xe dòm dòm rồi hỏi:

- Có phải xe đi Cần Giuộc không cô?

Hương lắc đầu:

- Tôi không biết.

Người đàn bà chủ xe, mập mạp, lanh lẹ, cầm một túi vải đựng tiền, vội hớt lời:

- Phải rồi ! Xe đi Cần Giuộc, chị lên xe đi.

Bà quay lại Hương:

- Còn cô đi đâu?

Hương lúng túng vài giây rồi thở dài:

- Tôi cũng đi Cần Giuộc.

Đến chín giờ hay chín giờ hai mươi, tùy theo đồng hồ, xe đầy nhóc người và hàng hóa. Bà Mập vẫn đứng ở trước đầu xe, lùa mọi người đang láng cháng gần đó lên xe, luôn miệng nói:

- Bà con cô bác lên xe mau. Xe sắp chạy rồi.

Một người râu tóc lởm chởm, cụt một giò, vất vả đu người lên xe, đứng gần ghế tài xế, cầm cái mũ rơm bèo nhèo trên tay ngỏ lời:

- Kính thưa cô bác, sông có khúc người có lúc, gặp buổi cơ hàn em mới lên xe mượn lời ca tiếng hát

mua vui cho cô bác…

Giọng nói đã đầy chất bi kịch, giọng hát còn rên rỉ ai oán hơn. Anh hát rằng nhạc tình sao lắm lời và van xin đừng yêu lính bằng lời. Song song với lời ca, anh chìa cái nón ra trước mặt hành khách. Nhiều người đã ngủ từ khi yên vị trên xe. Họ là những người đã biết rõ lộ trình, thông lệ của chuyến xe.

Những người khác không làm gì, hoặc trò chuyện, hoặc phàn nàn.

- Xe đầy rồi mà sao chưa chạy?

- Còn chờ đầy đường giữa nữa mà !

Ý người đó nói là chủ xe muốn rước thêm một số khách đứng ở hàng giữa như xe buýt vậy. Xe chật chội, nóng bức ngộp thở. Người ta càu nhàu, chửi thề. Có người tỏ ra thông cảm.

- Xăng dầu khó khăn, để người ta kiếm cơm với.

Một đứa nhỏ khóc ré lên. Mẹ nó dỗ:

- Ờ, nín đi con. Xe chạy kìa. Bác tài ơi, chạy xe đi.

Vẫn không thấy tăm hơi ông tài xế, chỉ có bà chủ tay cầm túi tiền len lỏi giữa hàng người chen chúc giữa xe, luôn miệng nói:

- Đứng sát sát vô dùm em ơi, chú ơi. Né qua dùm, sát vô dùm, tội nghiệp ở ngoài kia người ta không

có chỗ.

- Ai bảo bà tham quá, rước cho cố.

Mặc cho hành khác phản đối, ta thán, mỉa mai. Điều quan trọng là một hành khác là một số tiền. Khác sẽ đi luôn sau khi tới bến, còn tiền thì ở lại túi bà.

Cuối cùng, những em bé rách rưới bán cốm ngò, trà đá, kẹo dừa…hối hả leo xuống xe. Một người lùn, cục mịch, hai mắt đục lờ, hai má phì phị, mặt lầm lầm, ngồi vào chỗ tài xế. Nhưng chiếc xe vẫn không chạy. Lơ đập vào thùng xe:

- Bà con làm ơn xuống đẩy dùm một tay cho xe chạy.

Vài tiếng chửi tục đáp lại. Người trên xe như bị nêm trong một cái hộp, nhúc nhích cũng khó nữa là. Bà chủ xe cười xởi lởi:

- Bà con giúp một tay. Đi sớm về sớm bà con ơi. Xe này là xe tài xế và nhân dân cùng đẩy mà.

Vài tiếng cười nhạo, nhưng cũng có một số người xuống xe. Chiếc xe lăn tới trước một quãng, khịt

khịt mũi rồi khạc ra. Máy nổ.

Ông già ngồi cạnh Hương làm một động tác đột ngột, giật thót người như vùng tỉnh khỏi một cơn mê

nào. Ông đưa đôi mắt tèm nhèm dò xét Hương và lấy giọng ông nội nói với cháu chắt:

- Đi đâu vậy?

- Dạ cháu đi Cần Giộc.

- Đi Cần Giuộc làm gì.

Ông già lẩm bẩm, không ra câu phàn nàn cũng không thành câu hỏi. Hương ngập ngừng, rồi cảm thấy im lặng có vẻ vô lễ, nên nói:

- Cháu đi dạy.

- Cô giáo hả?

Giọng ông già có vẻ diểu cợt thế nào, làm Hương cảm thấy bối rối, ngượng ngập. Cô muốn phântrần với ông sự thể là cô chẳng hề quyết định gì trong chuyện này cả. Như những người tốt nghiệp sư phạm khác, cô nhận được một quyết định, trong đó có ghi hai chữ Cần Giuộc. Đó là lần thứ nhì cô nghe nói đến địa danh đó. Lần thứ nhất cô nghe đến Cần Giuộc khi còn ngồi ở ghế nhà trường, học cổ văn với bài văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc. Bởi vì địa danh đó gắn với Nguyễn Đình Chiểu, đánh Tây, nghĩa sĩ…nên từ lâu Hương in trí rằng Cần Giuộc là một khái niệm mang tính lịch sử và văn học. Chẳng lẽ còn đến bây giờ chợ Trường Bình, đồn Lang Sa, chùa Tôn Thạnh ư? Chẳng lẽ có thật những người nông dân thà chết để đặng câu địch khái ? Dùng dằng mại, cha Hương bảo:

- Cứ đi tới đó coi sao rồi tính tới.

Ông đưa con gái ra bến xe, tự mình đi mua vé , tìm xe, đưa con lên xe với lời dặn dò duy nhất:

- Coi ở được thì ở, không thì về.

Từ giây phút đó, cô cảm thấy chới với, hoang mang. Trên chuyến xe đi đến một địa danh lịch sử này,

cô thoạt đầu được tiếp đón bằng một tràng cười thô lỗ, vô cớ, rồi quanh cô đủ loại người bát nháo, ăn nói tục tằn, cư xử suồng sã. Hai chữ Cần Giuộc được nhắc đi nhắc lại giữa những tiếng vé xe, tiền, tôm cá, ĐM…thằng, con… dần dần bớt vẻ cao siêu, mất lần đi tính chất văn sử, rồi hiện ra trần truồng là một nơi nào đó, cũng như Cầu Bông, Xóm Củi, Chợ Lớn, An Đông…Và ý nghĩ từ lúc từ giã cha mẹ bạnbè ra đi về “nơi Người đã từng dạy học, làm thơ và bí mật lãnh đạo nghĩa quân kháng chiến” làm cho Hương giờ đây ngượng ngùng. Ông già lại hỏi:

- Cô giáo dạy cái gì ?

- Cháu dạy Anh văn.

- Sếch- xpia hả? Có biết tiếng Pháp không ?

- Dạ, chút đỉnh.

Ông già lẩm bẩm, nghe một hồi Hương nhận ra ông đang đọc thơ. Ban đầu ông đọc thơ tiếng Pháp, đột ngột chuyển sang tiếng Anh. Hương lắng nghe bằng sự tò mò của trẻ con trước chuyện lạ và sự kính cẩn của đứa trò nhỏ trước bậc thầy. Ông già đọc Sếch- xpia diễn cảm như giọng nghệ sĩ lừng danh người Anh mà Hương từng nghe qua băng ghi âm ở phòng thính thị.

… “it is a tale
Told by an idiot, full of sound and fury
Signifying nothing …” (1)[3]

Trong phút xuất thần, say sưa, ông vung tay để diễn tả, thỉnh thoảng vô ý đập xuống đùi Hương nghe chát chát. Cô kéo giỏ xách ở sàn xe kê lên đùi. Cử động đó không đủ tế nhị đối với một tâm hồn tinh tế, nhạy cảm của ông già. Ông chợt khựng lại, đớ mặt ra nhìn Hương, giận dỗi:

- Tao không thèm dê mày đâu !

Lúc ấy xe đang bon bon trên một đoạn lộ nhựa khá bằng phẳng so với đoạn đường đầy ổ gà lúc nãy. Từ một lối mòn băng đồng, một người hớt hãi giơ tay ngoắc xe xin quá giang. Tài xế vẫn lầm bầm cho xe chạy. Lơ kêu:

- Ghé vô !

Hành khách phụ họa:

- Ngừng lại. Tốp. Tốp.

Chiếc xe ngừng, nhưng đã vượt người kia một đoạn khá dài. Lơ bèn hô cho xe chạy tiếp. Tài xế quạu:

- Xuống đi.

- Không ai xuống hết.

- Mẹ. Xe đang chạy ngon trớn, mắc cái gì mà kêu tốp. Bây giờ tốp rồi sao không xuống ! Cà chớn ! Không xuống không chạy nữa !

Tài xế tắt máy. Gần như toàn bộ hành khách nhao nhao lên, ai cũng ra sức giảng giải sự cố. Cuối cùng

bà chủ xe nói:

- Thôi, chạy đi cha.

Tài xế hục hặc mở máy. Vừa lúc máy xe nổ, ông già chồm ra khỏi ghế và gào lên:

- Xuống. Tao xuống.

Chưa dứt lời, ông đã chen vào đám người đứng ở đường giữa, len lách để ra nhoài ra cửa. Tài xế chửi

vung lên một tràng tục tĩu, cho xe lao tới. Nhưng ông già cũng lao xuống quyết liệt. Hành khác rú lên.

Lơ xe ôm ngang lưng ông già, hét:

- Tốp, cho cha nội xuống.

Ông già được thảy xuống đất, đứng chơ vơ trong đám khói mù chiếc xe bỏ lại, tay còn vung trong không trung như đang diễn tiếp vai chàng Hamlet trước mộ người yêu.

Chiếc xe tiếp tục bon bon. Ngay khi ông già vừa đứng lên, một bà bạn hàng mập ù đã vội vàng và sỗ sàng tiếm vị ông. Bà ngồi phịch xuống, đùi gần như gác hẳn lên đùi Hương , vai bà ép ngực Hương dính vô ghế. Hương cố hết sức thu người lại, chiếm chừng nửa chỗ người. Nhưng một ghế rưỡi vẫn không vừa với bà. Vừa ngồi xuống, bà đã bĩu môi:

- Tội nghiệp ! Thằng cha đó điên.

Hương ngạc nhiên ngoái nhìn ông già mờ dần phía sau trên con đường ghồ ghề thăm thẳm.

- Ổng điên mà bị xuống đây thì làm sao tới Cần Giuộc ?

- Tới Cần Giuộc chi? Lát nữa có xe lên Chợ Lớn, ổng quá giang về. Rồi mai ổng lại đòi đi Cần Giuộc,

nửa chừng lại xuống.

- Ngày nào cũng vậy ?Để chi?

- Trời đất ! Để chi ? Ổng điên mà !

Bà Mập khẳng định, giọng chắc nịch. Xong, bà ngáp, cựa quậy như muốn nong chỗ cho rộng thêm, rồi ngã đầu ra sau ngủ. Vai và đùi Hương bắt đầu tê dưới sức nặng của bà bạn đồng hành. Cô không làm sao nhúc nhích hay xoay trở được. Xe lại qua một đoạn ổ gà, chiếc xe lồng lên cáu kỉnh, như muốn hất bớt ra những trọng lượng quá tải, như muốn xóc mọi người và đồ vật cho dồn gọn lại. Hành khách đã chán kêu ca, chán trò chuyện, chán gây gỗ, đành hậm hực và khổ sở chịu đựng, duy có một bà cứ thều thào đọc kinh. Mỗi lần xe (giồng ?), bà lại kêu lên tuyệt vọng “ối”, làm như ối là tên đấng thiêng liêng vậy.

Hương cố kéo chân ra nhưng không điều khiển được phần thân thể đã tê liệt đó. Giá mà xe ngừng cô sẽ xuống ngay thôi, cho dù chưa tới Cần Giuộc, cho dù bà Mập có quyết đoán là cô điên. Chợt bà ta choàng tỉnh, la lên:

- Tới cầu Ông Thìn chưa?

Bà chủ xe đáp:

- Qua rồi, mới qua đó. Xuống đây đi trở lại một chút.

Hương khấp khởi mừng. Nhưng bà Mập không thèm xuống. Bà ngoẹo đầu sang vai Hương ngủ tiếp. Hương muốn khóc thét lên. Cô (van vỉ )bà Mập nhưng bà chỉ hé mắt hi hí bảo Hương: “Ngủ đi” như thể ngủ là một chân lý.

Xém một tí nữa là Hương bật khóc, nếu lơ không rao lên:

- Bà con đường giữa ngồi xuống cho xe vô bến.

Người ta lao xao chộn rộn tìm giầy dép, hành lý, gọi nhau.

- Tới Cần Giuộc rồi.

Bông nhiên Hương có cảm giác được nhấc bổng lên không trung. Vai và đùi cô buốt đau cái cảm giác rần rần những mạch máu được lưu thông lại. Cô từ từ duỗi chân , nhắm mắt thở.

Lơ đưa hàng hóa trên mui xe xuống. Hành khách tỏa ra các nơi, người vội vàng đi cho kịp đò, người

ung dung mua một ly nước giải khát. Bà chủ xe xóc hầu bao lại đếm tiền. Bà vuốt cẩn thận tiền giấy lớn, cặp những tờ lẻ thành từng xấp mười tờ. Dư được mấy tờ bà gọi thằng bé con bán thuốc lá mua một điếu thuốc cho ông chồng. Ông vẫn ngồi trước vô- lăng, mặt lầm lầm nhận điếu thuốc đốt, nhả khói và nhìn vào kiếng chiếu hậu.

Hành khác còn lại trên xe là một cô gái trẻ chừng hai mươi tuổi, mắt nhắm nghiền, mặt hốc hác vẻ mệt nhọc của người không quen đi xe bị say. Chuyện ấy cũng thường. Ông bấm còi xe.

Hương mở mắt nhìn quanh. Kia là hai dãy phố chệch choạc dọc con đường chính của thị trấn. Kia nữa là chợ búa, nọ là trường học, hồ nước, bến đò, con sông, người qua lại, làm lụng , rong chơi.
Tới Cần Giuộc rồi, cô gái nhỏ ạ.

1989

Chị ấy lấy chồng chưa?

Cây trứng cá đã qua đời. Do tự nó chết già hay bị đốn bỏ đi? Ai mà biết chuyện một cây trứng cá. Ai mà biết đời một thằng mọi? Nó là Mọi, đó vừa là tên là họ là nhà là quê hương. Mọi là nó, còn Jack Miller chưa từng là cái gì cả.

“Mọi!”

Ai gọi nó đi ! Để nó là kẻ được nhận ra. Để nó là người có quá khứ. Để mớ hỗn độn hằng đêm xốc tung giấc ngủ của nó không chỉ là mộng mị. Để cái điều mơ hồ lởn vởn đâu đó trong tâm thức cuối cùng đã nhử nó về đây, không chỉ là một ảo ảnh.

“Mọi!”

Ai gọi tôi đi ! Sao bà con chỉ trợn mắt ngó tôi? Nó nhìn những gương mặt và bỗng nhiên sợ hãi. Có thể chỉ là bịa đặt. Bịa đặt hết sao? Con hẽm chợ chiều, cây trứng cá, chị Hạnh, thằng Bèo. . . Chỉ là chuyện bịa đặt của một kẻ không là ai hết ư? Nó cảm thấy cơn rùng mình khi nỗi sợ hãi chạy dọc xương sống. Những cái nhìn ném vào nó của những người lớn hoặc bọn trẻ con chỉ mang một nghĩa như nhau: tò mò. Thằng da đen đó là ai? Nó vô xóm này làm gì? Nó kiếm ai? Nó muốn gì? Nó, sự xuất hiện của nó ở đây bây giờ chỉ gợi lên sự tò mò, và có lẽ một chút cảnh giác. Không chừng nó đứng đây một hồi sẽ có công an tới làm việc.

Nó quay gót đi, đôi mắt trắng dã trên gường mặt đen tái càng làm toát vẻ lơ láo. Hai thằng nhỏ đang đứng ngay trước thềm nhà nhìn nó lênh khênh đi tới, bất thần chui tọt vào nhà đóng sập cửa lại. Nó không còn bị tổn thương bởi điều đó nữa. Trong cái khoảnh khắc hiện tại này nó đang lơ lửng trong một cõi không là gì hết với một câu hỏi thực ra cũng chẳng là gì. Nó là ai?

“Mọi!”

Nó vẫn chập chờn đi. Đó phải chăng tiếng gọi yếu ớt của tâm thức, hay của sự bịa đặt. Mọi chỉ là tên là họ là nhà là quê hương mà nó đã bịa đặt sao?

“Mọi!”

Nó dừng lại nhìn người đàn ông vừa chạy theo kịp với tiếng gọi đượm sự nghi hoặc như cái nhìn ngờ ngợ.

“Bèo!”

A ha. Mày? Ờ, Mày. Phải. Tao, Mày. Mày !Ừ, tao!

Ha!ha!Mày?Tao.Ừ,tao!Mày!Tao!Ha, ha.Hu hu.

“Bèo ơi, nhớ tao không?”

“Còn hỏi?”

Bèo đấm vai nó, chùi nước mắt cho nó. Hai người quàng tay ôm vai nhau đi loạng choạng qua con hẻm. Người lớn và trẻ con lại mở cửa nhìn theo.

Một người đàn bà nói:

“Tưởng ai!Hóa ra thằng Mọi”.

Đứa bé nói:

“Thằng gì hở má!”

Thằng Mọi nghĩa là một thằng da đen. Khoảng đầu những năm bảy mươi, nó xuất hiiện ở hẻm chợ chiều. Chợ nhóm xong nó với thằng Bèo đi mót mấy trái đậu bắp già không ai mua hay mấy trái cà đèo mà bà Bảy bỏ đi khi dọn hàng. Tụi nó không cha mẹ không nhà cửa. Thời tao loạn, chuyện đó là bình thường. Đến lúc thanh bình tụi nó đương nhiên lại vẫn mồ côi vô gia cư. Trưa, hia đứa leo lên cây trứng cá trước nhà chị Hạnh hái trái ăn rôì nằm vắt vẻo trên cành cây ngủ như khỉ. Chị hạnh năm ấy còn là nữ sinh trung học. Xóm chợ chiều duy nhất mình chị mặc áo dài trắng thướt tha ra vào ngày hai buổi. thường thường con gái xóm này học hết tiểu học thì ở nhà coi em, giặt giũ, phụ cha mẹ làm ăn, hay làm mướn, rồi đi lấy chồng. Có chút nhan sắc hay chút của cải thì hai mươi tuổi đã có con bồng. Mỗi lần cô gái nào trong xóm lên xe hoa, con nít bu lại hàng bầy rồi rồng rắn kéo theo cô dâu chú rể mà hát:

Đám cưới nhà ai

Vui quá là vui

Cô dâu xinh xinh

Chú rẻ lùn lùn. . .

Đó là nhái theo điệu một bài hát phổ biến thời đó. Không phaỉ chú rể naò cũng lùn. Có lần chú rể cao lêu nghêu như cây sào nên bọn trẻ sửa câu hát lại:

Cô dâu xinh xinh

Chú rể cào cào

Mọi người cười to, ngày Song Hỉ mà. Một nhà có đám cưới cả xóm ra xem. Hạnh cũng đứng dưới cây trứng cá nhìn xác pháo tơi tả bay, nhìn cô bạn láng giềng e lệ và sung sướng vén tà áo đỏ thắm ngồi vào chiếc xe kết dây hoa, lụa và búp bê. Dù Hạnh không hát như tụi con nít, không bình phẩm xuýt xoa như các bà các cô trong xóm, nhưng đôi mắt của cô gái đôi tám không biết cách giấu chút lãng mạn trong lòng. Rồi một ngày kia sẽ có một người đàn ông chân chính đến tận ngõ nhà cô, đưa cô ra khỏi con hẻm quanh co lầy lội này, để đến miền hạnh phúc. Cô không hình dung được người đó cao lùn ra sao, nhưng tin chắc rằng đó là một người đàn ông chân chínhVà cô giữ mình trong sáng đẹp đẽ để xứng đáng với một người như thế.

Xe đón dâu chạy rồi, con nít tản ra. Thằng Bèo với thằng Mọi lượm mấy cái bông và mấy viên pháo lép về chơi bên gốc cây trứng cá. Chúng tranh luận:

“Bây giờ quan viên hai họ đi nhà hàng”

“Họ đi động phòng hoa chúc chứ”

“Mầy không biết gì hết. Cô dâu chú rễ còn lễ gia tiên nữa”.

“Ê, mai mốt tao cưới vợ . . . “

“Xì, mặt mày mà… . .”

Hạnh ngôì học bên cửa sổ, nghe hai đứa nhỏ nói chuyện mà phì cười. Chúng ngước nhìn hạnh, người mà chúng yêu mến nhất xóm. Bởi vì hạnh là người thỉnh thoảng cho chúng ít bánh trái còn lại của đám giỗ trước và nhất là hay mỉm cười với chúng. Chúng là một thằng mồ côi móc rác và một thằng da đen cũng móc rác.

“Chị hạnh ơi, bao giờ chị lấy chồng?”

Hai má Hạnh nóng bừng:

“Chú rể có đến đón chị bằng xe hoa không?”

“Rồi sẽ đãi quan viên hai họ ở nhà hàng lớn, phải không?”

“Ứơc gì mình được đi đám cưới”.

Hạnh nghe lòng rạo rực một điều gì không rõ. Chị nói:

“Đám cưới chị sẽ mời hai em”

“Thiệt hông?”

Hai đứa nhỏ nhảy lên.

“Đãi ở nhà hàng hả chị?”

“Có thiệp hồng đàng hoàng nghe chị, không thôi gác cửa không cho tụi này vô nhà hàng đâu”.

Hạnh hứa:

“Sẽ gửi thiệp hồng đàng hoàng, đãi nhà hàng lớn hẳn hoi!”

Thằng Bèo và thằng Mọi quá say sưa với niềm hạnh phúc không tưởng tượng nổi này. Cả ngày lẫn đêm chúng chỉ mơ tới đám cưới chị Hạnh. Bao giờ?

* *

Thằng Bèo bây giờ có cơ ngơi tàm tạm ở ngã tư. Ban đầu nó bơm vá xe đạp. Nay thì có thể sửa cả honda và tân trang cub nghĩa địa.Nó đen gần bằng Mọi, vì suốt ngày dang nắng ở góc đường. Làm đó, ăn ngủ ở đó. Vợ đe3 cũng kê mấy thùng đồ nghề lại mà làm ổ ở đó. Ngã tư không thể gọi là nhà. Không địa chỉ. Nên từ ngày Mọi đi Mỹ theo diện con lai, hai người chẳng thể nào liên lạc bằng thư từ với nhau. Mà chúng cũng chẳng đủ chữ nghĩa để biên thư. Thấm thoát năm bảy năm trời ! Đang ngồi vá ruột xe, Bèo nghe đứa nhỏ bán vé số chạy ra nói có một ông Mỹ đen vô xóm kiếm cây trứng cá. Nó bật dậy chạy về xóm ngay. Đúng là thằng bạn nối khố đây mà ! Tao biết chắc !Mày qua Mỹ thì thành

Mỹ ngoài da thôi, chứ trong huyết quản của mày vẫn là máu dân tứ chiếng Sài Gòn.

Bèo ôm Mọi về ngã tư. Một đám đông nho nhỏ vây quanh. Bèo giới thiệu:

- Mụ này là vợ tao. Hai đứa này là con tao. Ờ mà mày còn nghe nói được tiếng Việt không?

- Nghe được mà.

- Ha ha! Đây, Dách Miu Lơ bạn thâncủa tôi. Người Mỹ !

Bèo nhìn quanh tự hào. Thằng Che hớt tóc với gia tài gồm một cái ghế và một cái kiếng treo trên thân

cây dầu, thằng Su bán áo quần sida bày trên lề đường, mụ Thập bán cóc ổi, con Kim Thoa bán thuốc lá lẻ, lão Chanh bán bong bóng, và bọn con nít đánh giầy, bán báo, bán vé số hay lượm bịch nilông giấy vụn. . . nói chung là dân ngã tư, đều nhìn Bèo khác với Bèo trước đây.Họ xưa nay cũng đôi khi thấy người nước ngoài đi qua ngã tư này, chân mang giầy to sù bước né những lề đường bầy hầy. Một tẹo quốc sĩ trong người khiến cho dân ngã tư những lúc ấy cố thu mình lại thành chiếc lá hòn sỏi bên đường để tránh ống kính của những khách du lịch coi sự nghèo khổ cũng là một cảnh lạ. Nay có một người Mỹ đến ngồi giữa họ, tha hồ cho họ ngắm nghía tra vấn.

“Anh sống ở đâu hả Dách !Niu ót hay Cali? Nhà anh ở cao tới một trăm tầng không?”

“Anh làm gì, Dách? Chắc anh giàu lắm hả? Thằng Ky trong xóm qua bển chỉ đi rửa chén mà tháng nào

cũng có đô gởi về cho nhà nó sống phây phây”.

“Anh về đây ở đâu? Tiền phòng năm mươi đô một ngày hả? Dễ sợ ! Mình ăn cả tháng hổng hết !”

“Anh có phước thiệt. về đây, ở khách sạn, ăn nhà hàng !”

Mọi người nhìn nó nể phục. Nó bảo hãy gọi nó là Mọi. Nhưng người ta phản đối. Họ muốn bạn họ là Jack Miller – người Mỹ. Họ đã là Su, là Che, là Bèo, thêm một thằng Mọi làm gì !
Thằng con buốn tuổi của Bèo nói”

“Chú Dách dẫn con về khách sạn coi cái giường nệm trải ga nha !”

Mấy thằng bán vé số lượm bịch nhao nhao xin theo. Chúng muốn được đi qua cái cửa kính trong suốt tự động mở và đóng. Mọi nhìn chúng , giọt nước mắt ứa nơi khóe mắt mà không rơi được. Nó nói:

“Ừ. Đi ăn nhà hàng nữa”.

Bọn rẻ sửng sốt:

“Cháu có được mời không?”

“Có. Mời tất cả anh, chị, em, cháu đi ăn nhà hàng”.

“Nhà hàng Năm sao nha chú Dách”

“Ừ, năm sao!”

Bọn trẻ hò reo, hôí hả tắm rửa sửa soạn. người lớn cũng rộn rịp không kém. Mớ quần áo sida của Su được xốc lên từng cái ướm vào từng người. Con Kim Thoa thủ sẵn hộp son phấn rẻ tiền trong thùng thuốc lá. Nó chẳng những vẽ mắt mũi môi cho nó, mà con một hai đòi làm mặt cho cả chị Bèo. Nó cằn nhằn chị:

“Bà muốn cù lần thì cù lần ở đây. Còn ở đó là nhà hàng năm sao chớ bộ!”

Mọi nhìn tất cả sự rộn ràng đó, đôi môi dày và thâm nhếch một nụ cười ngây ngô.

***

Mọi và Bèo đã chờ đợi biết bao cái ngày được đãi ở nhà hàng lớn. hai đứa rình rập trông ngóng người đàn ông sẽ đến cưới chị hạnh. Anh ta cuối cùng cũng xuất hei65n. người thanh lịch, đi vespa, giáo sư đệ nhị cấp. Mỗi lần anh chở hạnh về tới ngõ, hai đứa bé đã đợi sẵn, vội đứng nép hai bên lề như vệ sĩ đẹp đường, gần như nín thở nhìn theo chị hạnh bé nhỏ tinh khiết của chúng ngồi nép ở yên sau chiếc vespa. Lần nào chị cũng quay đầu lại mỉm cười với chúng. Mỗi lần anh hẹn đón chị đi chơi, chúng nôn nóng chạy ra chạy vô ngõ hẹp, rồi hớn hở chạy theo một quãng sau chiếc xe chở hai người. Rồi khi bóng họ xa dần, chúng say sưa bình luận:

“Anh ấy đẹp trai hào hoa ghê”.

“Anh ấy thương chị hạnh lắm”.

“Anh ấy sẽ cưới chị Hạnh, làm đám cưới ở nhà hàng”.

“Và gởi thiệp hồng cho tụi mình”.

Bao giờ đám cưới? Cha mẹ anh ấy đã đến gặp cha mẹ Hạnh. Ngày cưới đã định. Bây giờ đôi trẻ đang

bàn đến chi tiết của lễ cưới.

“Mình sẽ mới anh chị Phương, chú Tín. . . thằng Bèo thằng Mọi. . .”

“Ai?”

Hạnh tươi cười giải thích. Anh nghi hoặc nhìn chị, không chắc chị đùa hay điên. Nói năng một hồi hóa ra chị không đùa. Anh cương quyết gạt đi.

“Khách khứa đều là người học thức có địa vị xã hội. họ sẽ nghĩ sao nếu em mời hai thằng móc rác ngôì

ngang hàng với họ!”

Hạnh vẫn nhỏ nhẹ nhưng cương quyết”

”Nếu đám cưới em chỉ có hai người khách dự thôi, thì em chỉ cần hai đứa nhỏ đó”.

Anh nổi quạu:

“Em điên rồi !”

Chị ứa nước mắt:

“Nhưng đó là hai người thực sự mong muốn cho em hạnh phúc”

“Thế còn anh?Anh chẳng muốn đem lại cho em hạnh phúc sao?”

“Anh ! VẬy hãy cho em cái hạnh phúc được thấy mấy đứa trẻ đĩnh đạc bước vaò nhà hàng, được đối đãi lịch sự. . .”

“Em điên rồi”

Có thể chị điên. Bởi vì những cuộc cãi vã liên tiếp xảy ra sau đó mỗi khi hai người gặp nhau. Mà quanh đi quẩn lại cũng chỉ tại hai thằng móc rác.

Bèo và Mọi không biết những chi tiết đó. Tụi nó vẫn nao nức chở đám cưới, và dành dụm tiền mua

một con búp bê để làm quà.

***

Nhà hàng năm sao đêm nay có chiêu đãi trọng thể, Mr Miller không đặt bàn trước nên không còn chỗ. Cả đám kéo qua nhà hàng nổi, cũng là chốn đèn đóm sáng trưng ngay trung tâm thành phố, có bồi mặc áo trắng thắt nơ đứng hầu bàn. Những người hâù bàn lịch sự và kiên nhẫn nhìn đám thực khách lạ lùng giành nhau tấm thực đơn. Họ mang lại thêm một tấm nữa. Cha con thằng Bèo vồ lấy tờ thực đơn mới này hau háu xem. Hóa ra cũng giống tờ kia. Chị Bèo không cần coi gì cả, nói chắc chắn:

“Tôi muốn ăn thịt gà”.

Nhưng Kim Thoa phát hiện có bồ câu rô ti, lại có tôm hùm xuất khẩu, và cái gì đây? Hải sâm? Yến sào? Tuyệt vời !Uống, đương nhiên là côca rồi, à không, cam vắt cho sang, bia lon thứ ngoaị nhập, lại có rượu Tây xịn à? Quá đã ! Mấy đứa nhỏ ngồi nhún nhún trên ghế, xoay tới xoay lui, trao tráo mắt nhìn sang những bàn chung quanh. Khi chiếc phà nhà hàng nổi ấy thong thả trôi trên dòng sông Sài Gòn, bọn trẻ đứng cả trên ghế há hốc mồm nhìn những chùm đèn rực rỡ nhấp nháy của các nhà hàng khách ở một bên bờ sông, rôì câu cổ nhau nhìn về bờ bên kia để đoán xem trong cõi mịt mù tăm tối ấy, xóm chợ chiều ở quãng nào. Rôì bắt chước những bàn khác, chúng cũng ăn uống cũng chúc tụng nâng ly, cũng hò reo cổ vũ. Trẻ con cũng uống bia. Và chếnh choáng say, chúng cũng quăng những lon bia chưa uống hết xuống dòng sông Sài Gòn.

Phà về bến cũ, cả đám nghiêng ngửa đi giữa đại lộ Nguyễn Huệ, nói cười hát ca. mặc kệ những cái liếc

mắt khinh bỉ. Mặc xác những kẻ căm tức trừng mắt nhìn theo. Cóc cần những lời bình phẩm ! Kim Thoa tựa hẳn vào người Mọi mà bước , ngực nó ép vô cánh tay Mọi. Nó ư ử ca cho tới khi cả bọn về đến khách sạn. Bọn trẻ nhảy lên giường nệm nhún nhảy, lăn lộn, ôm nhau vật. Rồi chúng vào toa- lét mở vòi nước nóng nước lạnh xối xả, ngôì thử la- bô, bat- tup, giỡn nhau ầm ầm, đến nỗi bồi khách sạn phát sốt ruột.

Cuối cùng Bèo tỏ ra người hiểu biết, xua hết đám con nít về nhà.

Chúng vùng vằng nuôí tiếc. Về nhà là về đâu? Ngã tư đầu xómchợ chiều là nhà ư?

“Chú Dách cho cháu ngủ ở đây một đêm đi, dưới chân giường chú cũng được”.

Mọi lờ mờ nhìn nó. Từ lúc men rượu ngấm, Mọi luôn nở trên đôi môi thâm dày một nụ cười ngô ngố. Và ánh mắt cứ đờ đẫn, đau đớn không ra đau đớn, cười cợt không ra cười cợt. Bèo xách tai mấy đứa nhỏ ra thang máy. Mọi đưa bạn ra cửa khách sạn rồi trở về phòng.

Kim Thoa đã cởi quần áo, phấn son tô điểm lại gương mặt như đào hát. Cô gái nằm dài trên giường nệm êm ái , thân thể tỏa ra mùi nước hoa hăng hắc.

“Dách, yêu em đi”.

Mọi đứng bên giường cười khằng khặc.

“Dách, em yêu anh”.

Đôi môi dày vẫn nhếch ra làm méo mó khuôn mặt, nhưng tiếng cười đã nghẹn đâu đó.

“Dách, anh khinh em sao?”

Bây giờ Jack Miller đã đổ xuống như một cái hình nộm đứt dây.

“Sao anh lại khinh em? Chúng ta cùng một thân phận mà. ở Mỹ, anh chỉ là một thằng da đen, không gia thế, không văn hóa, không nghề nghiệp, sống bằng phiếu trợ cấp thực phẩm và làm một thứ đồ chơi cho bọn đồng tính luyến ái. Em yêu anh? Nhưng anh đã mang bệnh sida rồi. Anh biết mình sắp chết nên về đây tìm kiếm một ảo vọng tuổi thơ. Kim Thoa, anh thương em lắm, nhưng anh đã tiêu đến đồng đô la cuối cùng rồi !”

Kim Thoa nằm im trên giường nệm, cơ thể nóng ran vì bia rượu đang chảy trong mạch máu. Nó ngơ ngác nhìn tấm ri- đô hoa buông bên cửa sổ bằng kính, chụp đèn ngủ màu hồng phấn trên bàn, lọ hoa hồng trên tivi, tủ lạnh màu kem và tấm tranh phong cảnh trên tường. Thoa cầm bàn tay của Mọi.

“Dách, đừng đuổi em ra đứng đường đêm nay. Suốt đời em chỉ mơ ước được nằm trên một cái giường tử tế, trong vòng tay một người đàn ông tử tế”.

Mọi ôm cô gái vỗ về:

“Em ngủ đi”.

Mọi cũng nhắm mắt lại. Trong cái đầu bừng bừng cuồng quay cứ nổ bùng rồi tỏa ra như pháo hoa hình ảnh của thằng Mọi ngày nào với thắng Bèo – bạn móc rác. Hai đứa trèo lên cây trứng cá hái trái chín ăn no rồi lựa một chạc đeo cây ngủ như hai con khỉ đen. Tiếng xe vespa rú lên đánh thức chúng. Hai đứa trẻ nhìn theo người đàn ông phóng chiếc xe vọt ra ngõ như sẽ không bao giờ quay trở lại. Chúng tuột xuống cây trứng cá. Mon men lại cửa nhà chị hạnh. Chị ngôì tựa trán vào bàn tay chống trên bàn, tóc đen dài xõa che gương mặt. Hai đứa nhỏ rụt rè gọi:

- Chị hạnh. . . bao giờ đám cưới chị?

Hạnh vén tóc nhìn hai đứa nhỏ, đôi mắt chị đỏ hoe, nhưng môi chị mỉm một nụ cười xa xăm. Bàn tay trái chị áp lên má Bèo, bàn tay phải đặt lên má Mọi. Chị dịu dàng vuốt má hai đứa nhỏ.

- Không biết bao giờ. . . nhưng nhất định, đám cưới chị, chị sẽ mời hai em.

Nổ bùng rồi tỏa ra như pháo hoa ngàn vụn sắc màu trong cái đầu bừng bừng cuồng quay của Mọi là những hình ảnh ngày xưa của xóm chợ chiều.

Bây giờ chị ấy lấy chồng chưa?

Cho đến sang năm

Hồi nhỏ tôi sống vớI bà ngọai ở làng quê ven sông và có một thằng bạn chăn trâu tên Khánh. Đi chăn trâu mà nó nai nịch như đi thám hiểm rừng già. Áo kaki rộng quá khổ, hai túi nhét đầy đạn đất sét, cạp quần đeo lủng lẳng 1 cái ná thun. Đôi khi nó vác theo cần câu, tấm lướI rách, hay cái nơm tự nó vót tre đang lấy.Hễ thấy nó chuẩn bị những thứ này là tôi háo hức đòi đi theo cho bằng được. Khi bầy trâu đầm mình ở bãi sình ven sông, hay nhẩn nha ăn cỏ, Khánh và tôi bày trò chơi.

Tôi thích nhất là đi thổI bắt con cúc. Con cúc nhỏ chút, đào hang trên những bờ ruộng cát, xóay miệng hang thành hình cái phễu. Tôi bò dài ra hoặc quỳ lom khom, nhè nhẹ thổi cát bay đi cho miệng hang rộng hơn và con cúc trở ra dưới đáy. Nó luýnh quýnh quay đầu tứ phía tìm lối thoát thân, nhưng không biết làm sao đành giả vờ lăn ra chết. Chỉ riêng trò chơi này, tôi có thể chơi suốt ngày. Nhưng Khánh mau chán lắm. Nó rủ tôi chơi tạc- giăng. Tụi nó lấy lá chuối xé tưa ra, quấn quanh người, hái hoa dại giắt đầy đầu. Tạc- giăng có thể đi xúc cá dưới sông bằng 1 cái rổ rách được cạp lại, hay đi săn với 1 cái ná thun và đạn đất sét. Tạc- giăng thường hái về trái của các cây to như sung, trâm, cơm nguội, chùm đuông, cả trái vú bò màu cam đỏ hình thù y hệt chùm vú bò, ăn chua chua ngon như trái dâu. Tôi chỉ loanh quanh các lùm bụi, hái trái thù đù, trái sim mua, có khi chỉ hái được toàn là hoa. Buổi trưa tụi nó bày quanh mình đầy hoa trái, rồi giở mo cơm ăn với mắm sống. A, con mắm sống xé đôi, sớ thịt đỏ ao, thơm tho, mặn mòi, ăn với cơm mo cau xắn từng miếng vuông vức trắng phau, kèm theo trái ớt hiểm xanh, cắn 1 cái nghe giòn rụm và cay xé lưỡi.Ăn xong miệng lưỡi còn nóng bỏng, tụi tôi chạy ù ra mội nước trong veo, uống ừng ực cho no đến cành hông, rồi lăn ra ngủ. Đôi khi xảy ra đánh nhau, vì Khánh không phải là tạc- giăng duy nhứt trong vùng. Mấy thằng tạc- giăng khác bự con hơn Khánh nhiều, nên rốt cuộc hoà bình được lập lại vì sự tốt nhịn của tụi tôi.Với lại, mấy thằng tạc- giăng kia khoái bắn chim chứ không màng đến hoa trái dại. Khi lúa ngoài đồng được gặt cả rồi, nhà nhà phơi lúa vàng sân, chim chóc ở đâu kéo về, con tha hạt, con tha rơm, bay liệng đầy trời và ríu rít trong lùm cây bụi cỏ, con nít tụi tôi biết ngay là sắp Tết. Học trò được nghỉ học và khắp nơi đầy những kẻ đi săn, bẫy chim. Tôi khoái ăn chim nướng lửa rơm lắm, nhứt là món trứng chim lùi tro. Khi lửa tàn, vùi trứng vào đống tro còn nóng hổi, lát sau moi ra, vỏ trứng nứt rạn, cháy xém chút đỉnh; nhưng vỏ bóc ra , cái trứng trắng nõn, bốc làn khói nhạt, cho lọt thỏm vào miệng thì không còn gì thơm ngon béo bùi bằng. Thỉnh thoảng trong lúc trèo cây hái trái, thằng Khánh cũng lượm được vài cái trứng chim cho tôi. Mấy cái trứng chim bằng đầu ngón chân cái ấy chia đều cho 2 đứa thì thật chẳng thấm thía vô đâu, còn làm chúng tôi thèm thuồng thêm.

Bởi vậy, lúc Khánh chạy về cho tôi hay mới kiếm được 1 tổ chim dòng dọc, tôi hí hửng lơn tơn chạy theo nó tới nhà bác Bảy Lùn. Bác Bảy lùn thật, nhưng mấy cây dừa nhà bác cao khỏi biết. Chúng lại ngã cong cong soi bóng xuống dòng sông. Từ một trong những tán dừa thòng xuống 1 tổ chim dòng dọc bằng rơm, treo lơ lửng giữa trời và nước. Trông nó giống hệt cái vá trụng hủ tíu của bác Hoà. Hai đứa tôi đang đứng ngóc cổ nhìn thì thằng tạc- giăng khổng lồ đi tới nhéo tai 2 đứa :

- Đi chỗ khác chơi, con dòng dọc đó tao xí trước rồi.

Hai đứa đau điếng, tiu nghỉu ôm tay vừa đi vừa ngoái lại nhìn luyến tiếc. Chàng tạc- giăng đời mới đứng nghênh ngang săm soi khẩu súng săn, giơ lên nheo mắt nhắm thử. Nhưng lúc đó chim mẹ đi kiếm mồi chưa về. Anh ta đứng chống nạnh chờ 1 lát rồi quay đi, sau khi căn dặn tụi tôi :

- Thấy chim mẹ bay về, chạy qua kêu tao, nghe chưa ?

Khánh do dự 1 chút rồi cho rằng có lẽ anh ta chỉ xí phần con chim, còn cái tổ nếu mình lấy được là của mình. Khánh nhìn trước nhìn sau rồi leo thoăn thoắt lên tới ngọn dừa, dùng cù móc ngoéo cái tổ chim. Trong tổ có 2 cái trứng dễ thương không thể tả. Chúng tôi còn đang chụm đầu xem thì chim mẹ bay về. Khánh vội dấu tổ chim vô lùm cỏ. Hai đứa hè nhau quơ tay múa chân ra sức hò hét xua đuổi chim mẹ bay đi. Tôi thực tình không muốn chim mẹ bay về ăn đạn. Nhưng con chim cứ đảo qua lượn lại, bay quần quần trên ngọn dừa, kêu la thảng thốt. Khánh ngây người nhìn con chim lẩm bẩm :

- Nó kiếm con nó đó mà.

“Đoàng”. Tiếng súng nổ làm 2 đứa giật bắn người. Tỉnh hồn lại, tôi vẫn còn thấy con chim bay trên bầu trời. Hú vía. Nhưng … “đoàng”. Tiếng súng thứ 2 làm con chim chấp chới đôi cánh bay vút đi tưởng mất hút. Ngờ đâu chỉ 1 lát sau, chim lại bay về kêu la đòi con. “Đoàng” tôi nhắm mắt lại chực oà khóc. Kỳ diệu thay, con chim vẫn còn bay. Khánh thét to :

- Đừng bắn nữa ! chim ơi bay đi, người ta bắn mày đó !

Tiếng Khánh hét lạc cả giọng, tôi cũng phụ hoạ theo. Hai đứa hò hét múa may như 2 đứng khùng. Con chim cũng kỳ cục, cứ lao đầu xuống ngọn dừa. Chàng thợ săn “quê độ” vì bắn hụt, lại bực mình vì tiếng la hét, đá đít mỗi đứa 1 cái rồi bỏ đi. Khánh lật đật đem tổ chim treo lên cây dừa, nhưng nó không thể treo lại chỗ cũ được, đành để tênh hênh trên ngọn cây.

- Tổ của mầy đây nè !

Nhưng mặc cho chúng tôi ta hét chỉ trỏ, con chim cứ bay quần quần, có lúc tưởng như bay đi mất. Khánh gào lên gần như mếu :

- Đừng bỏ đi, tổ của mầy đây nè

Chiều xuống, tiếng kêu đau đớn của con chim nhỏ dần theo bóng nó mờ xa.

- Đừng bỏ đi chim ơi ! Ai ấp ủ cho con mầy nở ra ?

Khánh nghẹn ngào gọi theo cánh chim đã mù khơi. Hai đứa đứng đợi chim mẹ về cho đến khi trời tối mịt, ông ngoại tôi phải hốt hoảng đi tìm. Khánh thút thít khóc nói với ông ngoại :

- Mai ông cho con nghỉ chăn trâu. Con đi tu.

Ông ngoại bật cười :

- Sao vậy ?

- Hồi má con bỏ đi rồi, bà nội con rầy cô con : “mày làm cho mẹ con lìa nhau, tội lỗi đó tu bảy kiếp mới chuộc được “. Bữa nay con làm cho chim mẹ xa chim con …

Ông tôi xoa đầu Khánh vỗ về :

- Má con đi làm ăn xa như má con Thi này nè, qua năm lại về. Con chim nó cũng không dễ gì bỏ con nó đâu. Sáng mai nó lại bay về tìm, con chờ coi phải không.

Sáng hôm sau, quả thật chim bay về tổ của nó. Khánh mừng rỡ ôm chầm lấy tôi, 2 đứa nhảy tưng tưng hò reo :

- Qua năm má tôi về

Chẳng có ai trên trái đất này trông cho mau đến sang năm như 2 đứa.

Cuối cùng, má Khánh về. Má tôi thì không thể về nữa. Tôi lớn lên đã hiểu biết lẽ sống chết, nhưng sao lúc trời đất thay mùa, lòng vẫn ngong ngóng đến sang năm …

Chơi Hạ Long

Đám trẻ nhỏ bu lấy anh để xin tiền. Những đứa bé này được huấn luyện hẳn hoi, xin ăn bằng nhiều thứ tiếng. Linh tính đứa nhỏ khá, nó níu lấy áo anh  van vỉ. Anh cúi xuống vỗ về: "Cháu về nhà học bài rồi đi ngủ, sáng mai dậy đi học. Khuya rồi, đừng ở đây lạnh lắm" . Tôi thấy ngay anh sắp gặp rắc rối. Đứa nhỏ bận tâm gì điều anh nói? Nhưng nó  cảm nhận lập tức  nhược điểm của anh. Chỉ cần để hở ra chút quan tâm hay tình cảm là anh mắc bẫy ngay. Tôi thấy anh  đang lún sâu vô sai lầm của mình, nhưng kệ xác anh. Chuyến đi sẽ có thêm hương vị "đặc sản" nếu anh bị quấy rầy chút đỉnh. Vả lại, cả ngày hôm nay anh đã chẳng vui vẻ vô ưu  đó sao? Đã có nhiều trận cười.  Dẫu bây giờ  bực mình một chút, thì ngày hôm nay cũng còn lời. Lúc trên thuyền anh đã ca  hát . Bên bàn ăn anh đã diễn trò, thậm chí còn giả vờ tranh luận để trêu người ta.

Người lái thuyền nói cần phải tắt đèn trong khoang để không bị chói mắt và định hướng thuyền, lái cho tốt. Mọi người ngồi trong bóng tối, nhân dạng mờ mờ, biểu cảm qua nét mặt cũng trở nên bí ẩn , như sau tấm mạng che mặt  màu đen. Anh ngồi đâu đó ở khoảng giữa cùng với hai người bạn. Tôi ngồi ở tuốt mũi thuyền ngắm những dãy đèn sáng trong đất liền, gió thổi lạnh khủng khiếp. Ban đầu tôi không phân biệt  được giọng người nào . Tôi có ngoái đầu lại nhìn nhưng vẫn không thấy ai đang hát. Giọng thiết tha ấm áp lắm ,"I love you...", rồi tiếng anh nói "Đó là bài hát trong băng cat- set dạy tiếng Anh. Học tiếng Anh bằng âm nhạc rất tốt". Tôi cười, biết là anh không thể nhìn thấy tôi cười. Việc gì anh phải phân trần. Tuy nhiên  sau đó anh chỉ hát những bài ca giáng sinh. Jingle bell, Đêm thánh vô cùng.

Tôi bỏ mũi thuyền lùi vào giữa, nằm co ro trên băng ghế. Như vậy khuất gió đỡ lạnh hơn, và... gần anh hơn một chút. Đêm yên lành, đêm thánh vô cùng. Còn vài ngày nữa là  đến Noel. Ai đã từng hát cho tôi nghe bài ca ấy vào một đêm cũng bốn bề lộng gió như vầy? Anh đã từng hát với ai bài ca ấy, có trong một cảnh mênh mông trời biển mịt mờ khói sóng như vầy? Đêm yên lành, đêm vô cùng. Tôi ngủ thiếp đi.

Có một đêm Noel tôi ở  rất xa nhà. Chung quanh không có ai  cả. Tôi đốt những ngọn nến mang theo cắm trên chiếc bàn viết, và ngồi nhìn đêm thăm thẳm cho đến khi nến tàn. Thật ra thì cũng  không có chuyện gì để làm . Tôi đã nói dối mọi người, ngay trong đêm Chúa ra đời, rằng tôi  mệt, tôi muốn nằm nghỉ. Khi tất cả đã ra đi , tôi ngồi với những ngọn nến và nghĩ về tất cả. Những người đã vô cớ ghét tôi một cách oan ức, những người đã yêu thương tôi âm thầm, những người đã giúp tôi không vụ lợi, những người đã lợi dụng tôi trong danh nghĩa nọ kia, những kẻ đã lừa bịp tôi và những người đã bị tôi  lừa. Tôi cũng nghĩ về những người tôi  yêu và những người tôi  hận. Tôi đã nghĩ về tất cả một cách bình tĩnh. Chỉ nghĩ về họ mà thôi, không suy diễn không biện hộ  và không hối tiếc gì cả. Rồi tôi thiếp ngủ, không hề thấy cô đơn. Tôi nằm mơ nhưng không nhớ được giấc mơ lành hay dữ. Đêm thánh vô cùng , đêm yên lành.

Cám ơn những bài ca của anh, tôi ngủ ngon lắm. Thuyền ghé bến tôi nói với anh như vậy, và anh không nói gì. Gió thổi ù ù qua vành tai, ai cũng lầm lũi  bước đi nhanh về khách sạn.  Mấy cụ già đứng bên đường xòe tay xin. Tôi đứng lại. Anh suýt vấp vào tôi. Xin lỗi. Tôi không biết nãy giờ anh đi  ngay sau lưng tôi. À việc thiện. Anh nói như giễu. Tôi tình cờ có chút bạc lẻ. Anh đã bước đi tiếp nên tôi không cần nói nhiều. Rồi tôi lặng lẽ đi đằng sau anh.

Tôi đã cho, đơn giản vì  niềm vui được cho. Tôi đã vui, chỉ với mấy ngàn bạc lẻ. Không ai nghĩ rằng vài ngàn đồng bạc Việt Nam có thể giải quyết những vấn đề xã hội. Tôi vui vì lúc đó tôi muốn cho cái gì đó, và đã có người hoan hỉ nhận. Khi đứa nhỏ đeo bám vào anh, anh đã không đừng được và đã cho. Rắc rối của anh ở chỗ đó. Anh đã cho vì không thể đừng cho. Anh cho để rồi bị ràng buộc, đáng đời anh. Anh sẽ biết tự kiềm chế tình cảm hơn.

Bạn anh nói , lúc còn trong hang động, rằng đọc các tác phẫm Việt Nam thấy  hơi đa cảm. Tôi nói người Việt Nam thực ra quá đa cảm. Anh nói như vậy thì cũng không hay lắm. Như cà- phê mà cho quá nhiều đường. Tôi thì tôi thích cà- phê cho đường sữa và kem nữa, nếu có. Bạn anh nói chuyện văn chương , hỏi tôi viết cái gì, lấy đề tài ở đâu ? Chắc là anh  đã nói với họ về tôi. Cám ơn anh đã quảng cáo. Tôi nói tôi viết đủ thứ chuyện tào lao bắt chợt trong cuộc sống, ở đây và từ anh chẳng hạn. Điều đó không có vẻ gì là một sự đe dọa đối với anh cả. Anh còn chơi trò tự bạch nữa chứ . Một ca sĩ karaoke, một giáo sư ngôn ngữ, một nhạc sĩ dương cầm, một người thích đùa, một tâm hồn lãng mạn. Hay là tôi tưởng tượng nhiều quá?

Anh không biết rằng sáng hôm ấy tôi đã thay đổi quyết định ba lần trong vòng ba mươi phút. Khi mới thức dậy, tôi nằm  trên giường nghĩ rằng cũng nên đi cho biết Hạ Long. Sau đó tôi định không đi nữa. Tôi chạy bộ một vòng qua Hồ Gươm đến nơi đoàn xe xuất phát là để cáo lỗi . Nhưng rồi tôi thấy anh ngồi trên xe. Tôi quyết định đi. Từ trước giờ và trong mọi chuyện, tôi không bao giờ lý giải tại sao tôi làm việc này hay không làm việc kia. Tôi đi vì anh, ừ, nhưng chẳng tại sao hết. Và nếu giờ đây tôi viết như thể anh đang ngồi trước mặt cùng tôi ôn chuyện cũ, thì .. Chà, mắc mớ gì tôi phải phân trần? Viết  như tâm tình với một đối tượng là một thủ pháp nghệ thuật tôi cho rằng hấp dẫn hơn  tường thuật đơn điệu. Ít nhất , theo kinh nghiệm riêng tôi, cũng hấp dẫn được những người tò mò và ưa ghen . Anh cho tôi mượn đỡ anh một tí nhá.

Vậy là tôi đã lên xe. Tôi buồn nôn, say xe như thường  bị vậy. Tôi uống thuốc chống nôn rồi lừ đừ ngủ vì tác dụng của thuốc. Mỗi lần qua phà, ai cũng phải xuống xe. Gió lạnh căm căm. Tên phà nghe hay lắm: Phà Rừng. Lúc ấy đang trưa mà không có nắng, mây mù giăng đầy trời, mặt nước bao la nhạt nhoà những cụm đảo xa xa như hòn non bộ. Những chiếc thuyền đánh cá nhỏ nhoi chờn vờn trên sóng. Đây Bạch Đằng Giang, sông hùng vĩ…..

Anh không biết bài hát này. Như tôi đã không thể phụ họa những bài ca anh hát với bạn bè anh. Tôi chưa được hưởng cái ấm áp cùng quây quần bên máng cỏ , cùng hát khúc nhạc giáng sinh. Anh chắc cũng không thể hình dung như thế nào là một đêm không ngủ ở Sài Gòn cuối thập niên sáu mươi. Nhưng cũng chẳng hề gì điều đó. Đứng trước thiên nhiên tráng lệ này, mỗi người khoanh tay lại, đứng im trong gió rét mà chiêm ngưỡng , mà trầm tư. Thực ra lúc đó tôi không biết anh đứng chỗ nào và làm gì. Tôi chỉ biết mình đứng trước Bạch Đằng Giang và im lặng.

Cơn say xe và bức tranh hoành tráng Phà Rừng đã đẩy anh xuống hàng thứ yếu trong mối quan tâm của tôi.Và chỉ những lúc đó mà thôi. Anh nhớ khi đứng chờ trên bến không? Xe qua chuyến phà sau, nên mọi người đứng lóng ngóng chờ đợi. Tôi ngồi co ro trong cái quán nhỏ. Anh hỏi " Lạnh lắm hả? Có cần thêm áo khoác không?" Anh làm động tác như sẵn sàng cởi cái áo khoác mong manh của anh ra đưa cho tôi. Tất nhiên đó là phép lịch sự. Không, tôi không sao. Chẳng qua say xe mà thôi. Cám ơn. Tôi phải đáp lại như vậy, tất nhiên.

Bỗng nhiên nhớ cả  một câu nói xã giao của anh. Nhớ  cả những câu đùa nhãm nhí bên bàn ăn. Bạn anh nói người già thích uống trà, tôi bưng bình trà châm đến tách của anh. Anh cũng già chứ? Vâng,  à không.  Ở đây tôi cảm thấy mình trẻ trung, nhất là khi cô nhìn tôi, tôi thấy mình trẻ ra. Vậy thì tôi sẽ đứng đây nhìn để trẻ hoá  anh cho đến khi  anh thành một đứa trẻ. Ôi, đừng, đừng. Như thế là đủ rồi.

Buổi tối đó anh hoạt bát vui vẻ, đóng vai một tay chạy bàn linh lợi. Thực tình trông anh trẻ lắm. Những hang động Hạ Long là chốn tu tiên được, có khả năng cải lão hoàn đồng.

Có một lần trong hang động, tôi đứng sau chùm thạch nhũ nhìn ra xem anh ở đâu. Hang sâu âm u , đá lỗn ngỗn chập chùng, bóng đèn nhỏ soi  những chùm thạch nhũ lên vách đá thành những hình thù kỳ dị lạ lùng. Ở những vị trí chon von có mấy nét chữ nguệch ngoạc, là tên của những người thích lưu danh trên đá. Không thấy anh , tôi quay ra đọc các bút tích. Có đủ chữ Việt, Hoa , Anh, Pháp, Lào....Hay nhứt là có cả một trái tim bị xuyên thủng bằng một mũi tên hơi cong cong, làm ri rỉ mấy giọt máu lem nhem.

Hang động im thăm thẳm. Tôi ngồi trên tảng đá ngóc đầu nhìn khoảng trời  sáng loá bên ngoài cửa hang ở trên cao. Nhớ chuyện Thạch Sanh chém chằng. Đi lòng vòng trong hang mà thấy thương gã Chằng tinh biết nhường nào. Y yêu công chúa, mang nàng về hang, xin nàng ưng làm vợ y. Cái hang của y nếu tươm tất thì có lẽ  đẹp cỡ này. Tiếc là nàng công chúa không có tánh  lãng mạn và thiếu óc tưởng tượng, có lẽ nàng phù phiếm chung chung như các nàng công chúa trên đời. Nên gã Chằng tinh chết oan mạng . Có thể y là người đàn ông đầu tiên  chết vì tình trong thế giới cổ tích.

Tôi đã nghĩ gì khi ngồi trên phiến đá lạnh băng trong hang động? Tôi nghĩ rằng người ta nên đi thăm hang động từng hai người một mà thôi. Và trong đời chỉ nên đi chơi Hạ Long khi còn đôi tám đôi chín. Lúc ấy trí tưởng tượng còn phong phú, óc mạo hiểm còn nóng hổi, sức khỏe còn dồi dào. Giả dụ bây giờ chỉ có hai người trẻ tuổi trong hang, hai đứa trẻ cũng được. Họ sẽ chơi trò cút bắt. Họ sẽ đi tìm nhau và trốn nhau . Mỗi người làm như tự giấu mình đi nhưng là để sao cho người kia thấy mình.

Người này không rời mắt người kia nhưng cứ giả đò không nhìn và tưởng rằng người kia cũng không thấy. Người ta tìm nhau mà cứ làm như ngẫu nhiên gặp nhau. Người ta đi trốn nhau mà lại sợ lạc nhau. Người ta ngắm những vách đá và thạch nhũ rồi tưởng tượng ra nào Đức Vua, Hoàng Hậu, nào ngai vàng, điện ngọc, nào bàn đào, nào hoa bướm. Người ta sẽ không sầm sầm đi theo hướng dẫn viên, lật đật về cho kịp chuyến tàu. Người ta có thể bất ngờ khám phá ra một cái gì đó ở một hang động đã được khám phá từ mấy trăm năm trước. Sao không? Có những thứ  như sự bí mật và tình yêu, người ta luôn luôn khám phá ra nó và nó luôn luôn còn đó để người ta khám phá.

Ai biết ai đang chơi trò cút bắt? Tôi nói tạm biệt. Bạn anh nói chắc chắn sẽ gặp lại. Tôi cừơi. Làm sao mà  anh có thể chắc chắn điều gì được? Tôi sẽ trở lại chốn này. Bạn anh nói bằng giọng cam đoan. Anh không bắt tay tôi, không nói cái câu khách sáo thông thường hẹn gặp lại. Tôi cũng không vẫy tay chào.

Và như tất cả những câu chuyện không là cổ tích, như tất cả những câu chuyện người ta tưởng tượng ra,  như những câu chuyện không đầu không đuôi khác, tôi ngừng câu chuyện này,  không biết nó kết thúc ở đâu.

Chơi năm mười

năm mười, mười lăm, hai mươi, hai mươi... a... hai mươi".

Chúc cố nhớ xem hai mươi rồi sao nữa. Nhưng một phần vì mấy đứa lớn đếm nhanh quá, tiếng dính nhau thành chuỗi ư... a... , Chúc không phân biệt được phần khác, hễ nghe tới hai mươi là Chúc lo chạy kiếm chỗ núp rồi, đâu biết sau đó người ta đếm tới bao nhiêu. Chúc chỉ biết "một trăm" là tiếng báo hiệu cuộc truy tìm bắt đầu. Chúc bèn ư... a... một hồi rồi dõng dạc hô: "Một trăm!".

- Chầu! Chúc vừa mở mắt, đang chớp chớp cho quen với ánh sáng thì bọn Mi, Viễn, Nhơn đã từ chỗ núp ùa ra, vỗ tay lên thân cây ại mà chầu. Chúc bối rối nhìn quanh, chợt thấy Tài chạy từ sau con sư tử đá bên thềm định xẹt qua lùm cây tùm nụm. Chúc mừng rỡ reo:

- Xí anh Tài, chầu! Nhưng Tài không ra. Chúc vẫn áp hờ bàn tay lên lớp vỏ sần sùi của cây ại, gân cổ la to:

- Xí anh Tài trốn sau bụi cây tùm nụm, chầu! Vẫn im ỉm. Chúc lon ton chạy lại gần lùm cây để điểm mặt. Nhưng Chúc mới chạy được ba bước thì Tài từ đống rơm nhảy xổ ra: "Chầu!". Chúc dừng chân phụng phịu:

- Em chầu anh trước mà.

- Xạo mày! Tài nạt ngang:

- Mày chầu tao hồi nào?

- Hồi nãy anh trốn vô bụi tùm nụm.

- Tầm bậy! Tao trốn sau đống rơm chớ bộ! Phải hôn tụi bây? Cả đám Nhơn, Mi, Viễn cười phụ họa theo Tài. Chúc đỏ mặt ấp úng không nói thành lời. Tư trốn sau chậu kiểng nguyệt quới lâu quá mà không thấy ai đến xí mình, đâm sốt ruột thò đầu ra. Chúc quên mất mình đang bị chầu vừa thấy Tư liền phân trần:

- Em xí được anh Tài sau bụi cây tùm nụm, mà ảnh hổng ra, ảnh chạy qua cây rơm rồi ảnh chầu. ảnh chơi ăn gian... Tư chưa kịp nói gì. Tài đã sừng sộ:

- Ai ăn gian? Mầy ăn gian thì có! Mi hùa vô:

- a, con Chúc ăn gian nè. Hồi nãy tui nghe nó đếm tới hai mươi, cái nó a một trăm luôn. Hai má hồng hào của Chúc từ từ tái lại, hai giọt nước mắt sắp ứa ra. Tư chống chế giùm nó:

- Chúc còn nhỏ xíu mà. Nó còn chưa đi học, chưa biết đếm, làm sao chơi lại với tụi mình?

- Ai biểu nó chơi? Hồi nãy nó năn nỉ tao nè: "Cho em chơi với". Tao nói "Chơi với tụi này bị làm đừ ráng chịu nghe!". Nó "Dạ" rồi, giờ còn nói gì nữa? Đúng là Chúc không thể nói gì, miệng bệu bạo, mắt rơm rớm, toan quay mặt vô thân cây ại để đọc năm mười tiếp. Tư áy náy:

- Thôi, Chúc nghỉ ngơi đi. Tài phản đối:

-  Đâu được! Chúc nghỉ rồi ai làm?

- Tao làm.

- Mày?

- Ừ.

- Rồi, chơi luôn!

Tư đi tới gốc cây ại, úp mặt vô lớp vỏ sần sùi, đưa tay bịt mắt lại. Tài nghiêng ngó coi Tư có khép kín mấy ngón tay không, có hí mắt dòm không rồi mới len lén lùi lại và vội biến đi. Chúc đứng xớ rớ ra ngoài cuộc chơi, dỏng tai nghe bài ca năm mười của Tư, cố lẩm nhẩm đọc theo. Nhưng tiếng Tư đọc líu quíu từng câu những ư a... rồi một trăm. Tư xoay người lại thình lình, một tay vẫn áp hờ lên thân cây, tay kia chỉ vào mấy lu tương phơi bên kia hông đình. Xí bé Mi, xí thằng Viễn. Mi và Viễn tiu nghỉu đi ra. Tư dợm bước xém qua chậu kiểng. Nhơn đằng sau bụi chuối vọt ra. Nhưng Tư lập tức quay lại chầu trước Nhơn ba bước. Vậy là chỉ còn Tài, Tư đi vòng đống rơm qua bụi cây tùm nụm. Không có. Tư suy nghĩ rồi đi xa xa qua sân đình để nhử Tài. Trúng kế. Tài thò đầu. Tư thấy ngaỵ Cả hai cùng chạy về để chầu trước. Cả đám Mi, Viễn, Chúc vỗ tay cổ vũ. Tài bấm môi trợn mắt mà chạy, nhưng không kịp rồi, Tư đã về đích trước Tài một bước. Thế là ai cũng bị chầu, phải oẳn tù tì để coi ai sẽ bị làm. Tài bị. Nhưng nó nói:

- Thôi nghỉ đi tụi bây. Chơi năm mười hoài hổng vui gì hết. Mi, Viễn không dám phản đối. Nhơn bất bình:

- Tới phiên mày làm thì mày nghỉ! Chơi ăn gian! Tài sấn tới gây sự:

- Ừ, tao ăn gian đó, rồi sao? Tư nhảy vô giữa hai đứa can:

- Tụi bây đừng gây gổ oánh lộn nữa. Tài không chơi nữa thì mình nghỉ đi. Còn lại tụi mình chơi cá sấu lên bờ. Chúc vỗ tay reo:

- Phải đó, em biết chơi cá sấu lên bờ nè.

Tài nhún vai chê trò chơi trẻ con, bỏ ra đầu làng chơi bầu cuạ Chơi một lát nó thua hết tiền. Lững thững quay lại sân đình. Bọn Chúc, Tư, Mi, Viễn, Nhơn vẫn còn đang chơi cá sấu lên bờ, kéo đuôi nhau chạy rần rần, cười ha hả. Tài thấy chơi vui mà bắt thèm. Nhưng nó gãi đầu gãi tai, lỡ xù rồi xin nhập cuộc lại không biết được không?

Con cưỡng xanh

Vừa tan học, Tú chạy ngay về nhà. Chân mới đặt qua ngưỡng cửa. Tú đã vội vàng quăng cặp đi, chạy đến chiếc lồng tre nhỏ, bên trong nhốt một con Cưỡng Xanh. Nhận ra Tú, con Cưỡng nhảy nhót và há mỏ đòi ăn. Tú nói với nó như người ta vẫn nựng trẻ con vậy:

-  Ồ, Cưỡng đói rồi hả? Để anh cho Cưỡng ăn nghe. Dạ nè. Cưỡng! Cưỡng dạ đi, anh cho ăn. Con Cưỡng đứng yên nghe Tú nói, xù lông cổ lên, rụt đầu lại, gù một cái, không thành tiếng dạ, nhưng Tú cũng xuýt xoa:

- Giỏi! Cưỡng giỏi lắm. Tú móc túi lấy một hộp quẹt mở ra. Mấy chú cào cào bị ngắt giò nằm chen chúc trong hộp. Tú lấy từng con đút cho Cưỡng ăn. Cứ cho ăn một con, Tú lại dạy:

- Cưỡng à, dạ! Con Cưỡng lại xù lông cổ, rụt đầu, gù một cái. Cho ăn xong, Tú lại dạy tiếp:

- Cưỡng, cám ơn! Cám ơn! Con Cưỡng cũng lại xù lông cánh, lông cổ, rụt đầu, gù một cái. Tú thất vọng. Lúc anh Hai đi bộ đội về phép cho Tú con Cưỡng này, anh nói:

- Em tập cho Cưỡng nói. Cưỡng biết nói giỏi như người vậy đó. Tú đã tốn bao công phu, vậy mà con Cưỡng mới chỉ biết gù thôi. Chợt có tiếng mẹ gọi:

- Tú ơi! Tú tảng lờ không nghe, thản nhiên tiếp tục dạy Cưỡng nói:

- Cưỡng à, dạ. Tiếng mẹ gọi nữa:

- Tú ơi! Cưỡng vẫn chỉ xù lông gù gù. Tú đã bực lên mà má cứ gọi mãi, Tú gắt:

- Cái gì?

- Mẹ gọi mà con trả lời vậy à? Bao nhiêu lần như thế rồi! Lần sau không được nói năng cộc cằn như vậy nghe con? Đi học về không ra phụ giúp mẹ mà làm gì trên đó? Tú buồn bực, bỏ mặc con Cưỡng trong lồng, vừa đi ra sau bếp vừa lẩm bẩm:

- Kêu chi kêu hoài!

* * *

Cứ thế, hơn hai tháng, ngày nào đi học về, Tú cũng dạy Cưỡng nói. Cái cảnh như vậy cũng lại diễn ra. Con Cưỡng mỗi ngày một lớn, lông đen xanh óng ả, đã biết huýt sáo lảnh lót, nhưng vẫn không chịu nói tiếng nào. Cho đến một hôm, Tú áp dụng phương pháp mới. Tú không cho Cưỡng ăn nữa, mà chỉ cầm mồi nhử trước mỏ Cưỡng, quyết chừng nào Cưỡng nói mới cho ăn. Vừa dứ dứ con mồi, Tú vừa kiên nhẫn dạy:

- Cưỡng à, dạ! Con Cưỡng xù lông cổ, rụt đầu, gù một cái. Vì đó là cái gù thứ ba trăm Sáu mươi lăm rồi, nên Tú không thích thú gì cả. Tú chỉ muốn nghe Cưỡng nói thôi. Bực mình quá, Tú nạt:

- Cưỡng! Ngờ đâu sau tiếng nạt, một giọng the thé gắt lại:

- Cái gì? Trời, con Cưỡng nói! Tú sướng cứng người đi trong một phút. Rồi Tú nhảy dựng lên reo hò vang um nhà cửa. Con Cưỡng biết nói rồi! Tú khoe cùng khắp xóm và bạn bè cả lớp,

Hôm sau, mấy đứa bạn Tú kéo tới đầy nhà xem Cưỡng nói. Tú hãnh diện đem lồng Cưỡng ra biểu diễn. Cầm con cào cào bị vặt giò, dứ dứ trước mỏ Cưỡng, Tú kêu:

- Cưỡng à, dạ! Cưỡng đáp the thé:

- Cái gì? Đám bạn Tú ngạc nhiên thích thú, cười ầm lên. Tú vờ nghiêm mặt rầy:

- Anh đi bắt cào cào nuôi dưỡng Cưỡng cực khổ muốn chết, dạy Cưỡng muốn hụt hơi mà anh kêu, Cưỡng lại trả lời "cái gì" à? Anh kêu Cưỡng phải "dạ" nghe không? Cưỡng!

- Kêu chi kêu hoài! Tiếng Cưỡng đáp lanh lảnh làm đám bạn bè Tú cười bò lăn ra đất. Nhưng Tú thì sửng sốt ngồi lặng thinh. Đám bạn Tú bèn tranh nhau gọi Cưỡng:

- Cưỡng à!

- Cái gì?

- Hỗn hả? Anh kêu mà hỏi "cái gì" à?

- Kêu chi kêu hoài!

- Anh kêu phải "dạ" chứ, Cưỡng!

- Cái gì?

- A, con Cưỡng này cứng đầu quá! Kêu tới là trả lời "cái gì"?

- Kêu chi kêu hoài?

- Trời đất! Cưỡng!

- Cái gì?

Đám bạn Tú cười chán rồi bỏ về. Tú vẫn ngồi lặng thinh bên lồng Cưỡng, nhớ lại bao lần mẹ gọi, Tú đã trả lời "cái gì" và cằn nhằn "kêu chi kêu hoài". Tú nhớ đến những gì mẹ dạy, mẹ rầy và Tú đã gạt phắt ngoài vành tai. Hèn nào cô giáo dạy "chủ sao, vật vậy". Có bao giờ mẹ gọi, Tú ngoan ngoãn "dạ" đâu, mà bắt con Cưỡng "dạ" khi Tú gọi. Tú hối hận muốn khóc và chỉ mong lúc này mẹ gọi để Tú "dạ" một tiếng thật to, thật lễ phép. Con Cưỡng trong lồng nhìn Tú, dường như cũng thấy ăn năn nên xù lông cổ, rụt đầu, gù một cái: "Dạ!".

Cô giáo em

Cô giáo đến nhà Mai chơi, cô ngồi ở phòng khách trò chuyện với mẹ. Mai chào cô giáo rồi đi ra sân chơi với bé Thi và bé Tú. Ban đầu, ba người chơi cò cò sủi. Tú chơi rất haỵ Co chân phải lên, chỉ còn một chân trái và Tú vừa cò cò vừa sủi chàm vô các ô vuông rất chính xác. Thi chơi dở nhất. Khi bạn cò cò thì không sủi được, mà bạn muốn sủi thì mất thăng bằng, thòng chân phải xuống để đứng vững, thế là thuạ Mai cố gắng vừa cò cò vừa sủi, không thòng chân phải xuống. Nhưng coi vậy mà khó lắm. Mai cứ loay hoay, một tay nắm chân phải, một tay quơ quơ trong không khí như muốn vịn vào một chỗ nào đó cho vững. Cuối cùng Mai té lăn kềnh ra đất. Mẹ hốt hoảng chạy ra vực Mai dậy, hỏi han:

- Con có sao không? Mỗi khi nghe giọng nói đầy lo âu và trìu mến của mẹ là Mai mếu máo khóc, vì thế nào cũng có một chỗ "có sao". Hoặc là đau ở đầu gối, hoặc là đau ở cùi chỏ. Nhưng Mai vừa mới trề môi ra đã nhìn thấy cô giáo bước ra đứng sau lưng mẹ, cô cười vui vẻ nhưng ánh mắt... ừ, mắt cô giáo nhìn như thế nào nhỉ? Mai không biết tả ánh mắt của người lớn nhưng mỗi khi gặp cái nhìn của cô, Mai thấy yên tâm, và thấy can đảm lên. Ở trường giờ chơi, Mai thường cùng các bạn chơi đùa, thỉnh thoảng vẫn bị té. Nhưng chẳng ai khóc bao giờ. Dĩ nhiên trừ khi nào đau quá. Nếu té thì ngồi dậy và đứng dậy. Rồi lại chạy chơi tiếp, không sao cả. Khi Mai ngước nhìn cô giáo, thấy đúng là ánh mắt cô giáo bảo như thế. Mai không mếu máo nữa. Thậm chí còn thấy quê vì Suýt khóc trước mặt cô giáo. Mai nói với mẹ:

- Con không sao hết. Để con tập cò cò lại.

Mai vùng khỏi tay mẹ, cùng các bạn chơi tiếp. Mẹ và cô giáo vào nhà trò chuyện một lúc nữa thì cô giáo chào mẹ ra về. Khi cô giáo ra đến sân, Mai ngừng chơi để chào cô giáo. Cả bé Thi và bé Tú cùng đứng nghiêm cúi đầu, cô mỉm cười nói:

- Mai giỏi lắm, ở nhà cũng ngoan như ở trường. Bạn của Mai cũng rất ngoan. Các con cứ chơi vui vẻ nhé, cô giáo về. Cả ba bạn đều nói một lượt:

- Thưa cô, cô về ạ. Mẹ rất hài lòng, định lấy trái cây cho Mai và các bạn ăn. Nhưng cả Tú lẫn Thi đã vội chạy về nhà khoe ầm ĩ:

- Mẹ Ơi, cô giáo của Mai khen con ngoan lắm. Mai sung sướng vô cùng. Em thấy tự hào về cô giáo của em.

Con rùa lật ngửa

Người lớn nói chuyện rất khó hiểu. Mỗi khi ba hay mẹ nói chuyện với khách đến nhà, Thi dắt búp bê và dọn hàng quán của mình ra gốc cây mận, chơi với KiKị Có khi bé Mai ở nhà bên cạnh ghé vào hàng của Thị Bạn Tứ và bạn Minh cũng hay sang chơi, nếu cửa nhà hai bạn ấy mở ra. Nếu cửa không mở được, Tú và Minh sẽ đứng ở phía sau những phiến gỗ dựng thành hàng rào mà kêu:

- Cho hai lá kem nhé!

Thi lấy lá mận vò nhuyễn thành kem, bỏ vào lá. KiKi ngậm cẩn thận hai lá kem, chạy qua nhà đối diện và thò đầu vào lỗ chó chui để giao hàng. Xong, KiKi chạy về để sẵn sàng giao hàng đến nhà khác. Nếu được giao hàng cho nhà bé An thì KiKi khoái lắm. Sang đến nhà bên đó rồi, thế nào KiKi cũng cà rề trò chuyện với con LuLu của An. Ở nhà An cũng có một con mèo, tên MiMi, và cả con LuLu lẫn KiKi đều có chuyện xích mích với MiMi, hai bên cà khịa Suýt đánh nhau. Mẹ bảo:

- Chó với mèo mà! Bé Mai chơi với Thi một lát thế nào cũng giận dỗi. Mai xô đẩy quầy hàng của Thi, dẫm chân đành đạch. Thi giật chiếc dép của Mai quăng vô góc vườn. KiKi vội chạy theo ngậm dép đem về. Nhưng Mai vẫn dẫm chân khóc toáng lên. Bác Khanh phải sang bế Mai về dỗ. Mẹ rầy Thi:

- Con chơi với bạn phải nhường nhịn một tí. Nếu mỗi cái mỗi tranh giành thì cứ hục hặc mãi như chó với mèo, không hay đâu. Liền mấy ngày sau, chẳng thấy Mai sang chơi với Thi nữa. KiKi cứ chạy qua chạy lại nhà Tú và Minh cũng chán. Khi Tú gọi:

- Tính tiền đi. KiKi chỉ nằm khèo, lim dim con mắt. Thi phải nhắc nhở:

- KiKi, đi dọn bàn kìa. Bấy giờ KiKi mới giật mình chạy đi. Trên đường về KiKi ghé qua nhà An. Nhưng vì LuLu và MiMi hay đánh nhau ầm ĩ nên bị phạt: Mỗi con bị nhốt mỗi nơi. KiKi đánh hơi ở ngoài ngõ rồi sủa "gâu gâu". Nhưng LuLu không sao từ trên gác chạy xuống được. KiKi đành tiu nghỉu quay về. Chơi một mình buồn thiu. Thi dọn hàng quán vô nhà chơi với búp bệ Ba đang có khách. ẽng bạn của ba có vẻ rầu rĩ vô cùng:

- Tôi bây giờ như con rùa bị lật ngửa. Một mình loay hoay mãi không biết làm sao. Ba an ủi bạn rồi tiễn ông ra về. Lúc ăn cơm, Thi hỏi:

- Ba ơi, sao bác Bình nói bác ấy là con rùa lật ngửa? Ba bật cười:

- Bác ấy đang gặp khó khăn mà không giải quyết được. Thật là khó hiểu. Nhưng sợ mẹ rầy "trẻ con mà đi hóng chuyện người lớn", Thi không dám hỏi tiếp nữa. Hôm sau ba đem về nhà một con rùa nhỏ. Ồ con vật xinh xắn dễ thương lắm. Để nó dưới đất, nó cứ lùi lũi bò vào gầm ghế. Ba bắt nó ra, lật ngửa nó để trên sàn nhà, con rùa quơ quơ bốn chân mà không làm sao nhúc nhích xoay xở được. Nó bèn thụt đầu, thụt chân vô mai rùa nằm im ỉm, buồn hiu. Thấy có đồ chơi lạ, Mai thập thò bên cửa nhà mình nhìn sang. Thi thấy bạn mừng quá, vội bế con rùa lên, chạy lại nói với Mai:

- Mai sang chơi với Thi cho vui. Chứ một mình cứ loay hoay mãi như con rùa lật ngửa ấy.

Gà trống làm gì?

Các bé gà đang chơi dưới bóng những lá bạc hà. Anh gà Trống đi ngang, ngạc nhiên không hiểu ai bày cho chúng trò chơi như vậy. Các gà con đứng thành một vòng tròn. Gà con Một hỏi:

- Mèo Mun làm gì? Gà con Hai đáp:

- Mèo Mun làm bài. Gà con Ba hỏi:

- Bài gì? Gà con Bốn đáp:

- Bài toán. Gà con Năm hỏi:

- Toán gì? Lại đến gà con Một đáp:

- Toán cộng. Tiếp đến là gà con Hai:

- Cộng gì? Gà con Ba ngẫm nghĩ một lúc kêu lên:

- Cộng lúa. Các gà con khác kêu lên:

- Sai chính tả rồi. Thế là gà con Ba thua một điểm. Trò chơi lại tiếp tục:

- Gió làm gì?

- Gió thổi.

- Thổi gì?

- Thổi lá rơi.

- Rơi vào đâu?

- Rơi xuống đất.

-  Đất làm gì?

-  Đất nằm ngủ.

- Ngủ ra sao?

- Ngủ khì! Gà Trống vỗ cánh phành phạch ngáp dài mấy cái, bước oai vệ ngang qua các gà con đang chơi, cao giọng rầy la:

- Chúng bay cũng đi ngủ cho yên. Ở đó mà nói huyên thuyên không đầu không đuôi, không nghĩa lý gì hết, người ta cười chọ Các bé gà con hoảng hồn im thin thít. Khi gà Trống đi về chuồng tuốt cuối sân, gà con Một chợt lên tiếng:

- Gà Trống làm gì? Gà con Hai đáp ngay: 51 52 Prev Page 3 Next

- Gà Trống làm phách. Và trò chơi lại được tiếp tục:

- Phách gì?

- Phách lối.

- Lối gì?

- Lối đi.

-  Đi đâu?

-  Đi về chuồng.

- Chuồng gì?

- Chuồng gà Trống.

- Gà Trống làm gì?

- Làm phách.

-... Các gà con chơi say sưa đến nỗi cả đàn vịt con nghe đến thuộc lòng các câu hỏi đáp và cũng bắt chước gà con chơi. Tiếng vịt to hơn tiếng gà nên vang khắp sân, đánh thức gà Trống dậy:

- Gà Trống làm gì?

- Gà Trống làm phách... Gà Trống trợn dọc mắt lên nhìn gà con vịt con, tức giận và xấu hổ đến nỗi mồng trên mào dưới đều đỏ bừng cả!

Mùa hè giày đi đâu ?

Đầu mùa hè các đồ vật chơi trò trốn tìm. Viên Bi trốn kỹ đến nỗi trời tối rồi mà không ai tìm được Bi cả. Viết Chì vẽ một cây Đèn Pin để đi tìm Bị Đèn soi vào góc bàn, hộc tủ, túi áo, xó nhà và soi cả trong kẹt cửa nữa, nhưng Bi trốn tuốt vào gầm giường. Bi quên béng rằng mình đang chơi trốn tìm, vì Bi đã quay sang chơi tay trắng tay đen với cục Tẩy. Từ lâu lắm rồi cục Tẩy đã rơi vào đây. Dưới gầm giường, Tẩy chỉ có thể chơi với Bụi và Mẽng Nhện thôi. Giờ đây, có Bi để chơi, Tẩy thích lắm. Khi Đèn rọi tới giường, Tẩy vội xóa bóng đèn đi. Trong bóng tối, Bi lại an toàn chơi với Tẩy. Hôm sau, thấy Ngòi Viết đi lang thang gần giường, Tẩy rủ rê:

- Lại đây chơi tay trắng tay đen nè. Ngòi Viết ghé vộ Chơi một lúc, Ngòi Viết nói:

-  Ở đây chơi vui quá! Và Ngòi Viết ở lại gầm giường. Ba bạn đang chơi thì đột nhiên một chiếc Giày lấm láp bay vèo vào, cụng đầu vào bức tường, té ạch xuống cạnh Bi, Bi hỏi:

- Giày cũng chơi trốn tìm hả? Giày phủi bùn đất bám đầy mình, mệt mỏi lắc đầu:

- Tôi chỉ thích chơi đá banh.

- Thế banh đâu?

- Banh bẹp dúm bẹp dó rồi.

- Sao giày vô đây?

- Vì cậu bé mệt quá đã hất đại tôi ra khỏi chân, rồi cậu lăn ra giường. Bây giờ cậu đang ngủ.

- Thôi thì Giày ở đây chơi với chúng tôi vậy. Giày đồng ý. Và Giày cùng với Bi, Cục Tẩy, Ngòi Viết đã chơi dưới gầm giường Suốt chín mươi ngày. ại, ngày mùa hè dài mà sao mùa hè trôi qua nhanh quá! Tới ngày khai trường rồi. Cả căn nhà bị xáo trộn tùng phèo. Bà Chổi lùa bàn tay lông lá vào mọi ngóc ngách. Cùng với rác rưởi, bụi cát, bà Chổi lôi ra nào Sách, Vở, Thước, một trái Banh bẹp dúm bẹp dó, cả Ngòi Viết, Tẩy, Bi và chiếc Giày. Bây giờ cậu bé tung tăng đến trường, với Viết, Tẩy, Thước trong cặp, Bi trong túi quần mới tinh. Đôi Giầy bóng láng. Thế mà Suốt mùa hè, có ai tin nổi không, cậu bé chỉ đi Giày có một chân thôi!

Hội lồng đèn

Phút giây quan trọng nhất đời đang đến: Những ngón tay trắng muốt, mảnh mai của Hoa Quỳnh run rẩy hé mở trong phút khai hoa. Chùm nhụy vàng không ngừng rung động và tỏa hương. Giữa làn hương ngát, một em bé nhỏ xíu chào đời. Em không phải là bé Tí Hon, mà là bé Tí Tị Vì Tí Hon, theo bác An-  đec- xen kể "không lớn hơn ngón tay cái tí nào", chứ còn Tí Ti chỉ bằng hạt đường cát thôi. Hình ảnh đầu tiên về thế giới mà em Tí Ti nhìn thấy là vầng trăng tròn đầy đặn, sáng mênh mông trên bầu trời yên tĩnh bao lạ Đó là trăng Rằm tháng Tám. Đom Đóm đã thắp xong chiếc lồng đèn ngôi sao nhấp nháy dạo chơi khắp vườn. Đến bên Hoa Quỳnh, Đom Đóm rủ Tí Ti:

- Thắp lồng đèn đi chơi đi! Tí Ti ngơ ngác chẳng hiểu:

- Em chỉ có vầng trăng chứ không có lồng đèn.

- Trăng à! Trăng của tôi chứ. Vì tôi có lồng đèn dẫn đường trăng sẽ theo tôi.

Đom Đóm ngúng nguẩy xách đèn đi, vừa bước vừa ngước nhìn trăng. Em thấy rõ ràng trăng theo em (thế mà Tí Ti dám kêu là trăng vẫn ở lại!). Mải ngước nhìn trăng, Đom Đóm hụt chân té xuống một vũng sương, đèn ngôi sao tắt ngấm. Mất một phút hai mươi giây sau, Đom Đóm mới thắp lại được một ngọn đèn khác. Em có những bốn cái lồng đèn sơ cua kia mà! Bây giờ em cẩn thận hơn, vừa đi vừa nhìn đường, và em thấy cây Móng Bò đã treo vô số lồng đèn bươm bướm trên cành. Dưới gốc cây, ốc Sên kéo theo một chiếc lồng đèn xe tăng to đùng, vừa kéo vừa nghỉ nên đi chậm rì rì. Trong khi Nhái xách toòng teng một cái lồng đèn tàu thủy sặc sỡ, nhảy phong phóc hết chỗ này đến chỗ khác. Hội Lồng Đèn vui thật là vui, đông thật là đông, trẻ em loài nào cũng đến dự, kể cả chú Lính Chì với bao nhiêu là lồng đèn bồ câu. Đom Đóm hớn hở mang chiếc lồng đèn ngôi sao nhấp nháy đi khắp Hội Lồng Đèn, làm quen với hết thảy các bạn. Ốc Sên hỏi:

- Sao bạn nhỏ thế? Đom Đóm trả lời:

- Vậy mà bạn Tí Ti còn nhỏ hơn tôi nữa đó. Tất cả nhìn quanh quất, nhao nhao lên hỏi:

- Bạn Tí Ti là ai? Bạn ấy không dự Hội Lồng Đèn à?

- Vì Tí Ti không có lồng đèn mà! Tất cả bỗng im lặng sau câu trả lời của Đom Đóm. Một lát sau chú Lính Chì chợt nói:

- Không có cũng dự được. Tôi sẽ tặng bạn ấy một chiếc lồng đèn bồ câu. Cây Móng Bò cũng lên tiếng:

- Tôi có vô số lồng đèn bươm bướm đây. Tí Ti hay bất cứ ai thiếu thì cứ lấy chơi. Đến lượt Nhái, ốc Sên, Tắc Kè... đều muốn tặng hoặc chơi chung lồng đèn với Tí Ti, dù họ chỉ có một cái mà thôi. Đom Đóm càng lúc càng thấy ngượng ngùng, mãi mới nói được:

- Tôi đi rủ Tí Ti đến dự hội ngay bây giờ nhé.

- Chúng ta cùng đi cho vui. Khi các bạn đến bên Hoa Quỳnh, em Tí Ti vẫn đang ngồi giữa lòng nhụy vàng và say sưa uống ánh trăng. Tí Ti, cũng như các ạinh vật bé bỏng khác, ngỡ hình ảnh đầu tiên mình thấy khi chào đời là Mẹ. Em đang đu đưa trên một cánh nhụy, thỉnh thoảng nũng nịu với vầng trăng.

- Chào bạn Tí Tị Tiếng chào của các bạn cùng vang lên như sấm rền đối với Tí Tị Em hốt hoảng níu chặt nhụy Suýt òa khóc. Vầng trăng vội vỗ về trấn an. Một lúc sau Tí Ti mới bình tĩnh, rụt rè chào lại các bạn. Đom Đóm được cử làm đại diện, nói vừa đủ Tí Ti nghe:

- Tí Ti hãy đến Hội Lồng Đèn với chúng tôi. Tất cả lồng đèn trong hội đều là của tất cả chúng ta, của tôi, của ốc Sên cũng như của Tí Tị Đến với chúng tôi nhá! Tí Ti Sung sướng quá, nhưng em nói:

- Em muốn lắm nhưng không thể được đâu. Em nhỏ như vầy, nếu rời khỏi nhụy Hoa Quỳnh gió sẽ cuốn em bay mất. Trước tình thế này, các bạn bàn bạc một lúc rồi quyết định:

- Vậy thì chúng tôi sẽ cùng ở lại chơi chung quanh bạn. Chúng ta ở đâu thì Hội Lồng Đèn ở đó mà.

Hội thi đơn ca

Cách nay bốn ngàn ba trăm hai mươi mốt năm lẻ, tại Liên hoan thiếu nhi các loài, có tổ chức cuộc Hội thi đơn cạ Lúc ấy, mỗi loài được cử ra một đại biểu ưu tú của loài mình để tranh tài. Loài Chim cử Họa Mi, loài Khỉ cử Vượn Bạch, loài Ngựa cử Ngựa ô, loài Người cử Ca Sĩ, và loài Tật Xấu cử Hách Dịch ra thị Ban giám khảo gồm có Đá Hoa Cương, Thép Đã Tôi và chánh chủ khảo Thời Gian. Ba vị này nổi tiếng cứng rắn nghiêm khắc và công minh. Cuộc thi bắt đầu. Đá Hoa Cương trịnh trọng mở đề thị Đó là một trang sách rất lớn bằng đất, mà chữ là cỏ. Đề vừa được mở ra trước các thí ạinh. Ngựa ô đã cười lên khoái chí: "Hí, hí, hí! Cỏ ngon hết sẩy ăn no ta nhảy Ta chạy ta chơi Khoái quá xá quá xá!" Cười xong, Ngựa ô hí hửng ngoạm một túm cỏ, rồi sải vó phóng chạy như bay trên bãi cỏ. Ngựa ô chắc mẻm mình sẽ đoạt giải khôi nguyên vì "trúng tủ". Họa Mi vỗ đôi cánh đẹp, lượn bay nhiều vòng trên thảm cỏ, đọc rất kỹ đề thị Bài làm của Họa Mi như thế này: "Líu líu lo lo Đồng cỏ bao la Nắng ấm chan hòa Bừng nở muôn hoa". Đồng cỏ vừa bị rạp mình dưới vó Ngựa ô, nghe tiếng Họa Mi bèn trổi dậy, nở những đóa hoa đỏ thắm tươi. Bây giờ đến lượt Ca Sĩ. Em ngây người đứng trước đồng cỏ, tay dang ra như muốn ôm sức sống thanh xuân vào lòng. Em quì gối bên cỏ, cúi hôn những đóa hoa, tim em run lên vì cái Đẹp.

Tiếng chim làm em thích thú. Nắng ấm làm em say sưa. Em vui sướng, hồn nhiên nhảy múa: "Mặt đất êm của chúng ta Đồng cỏ xanh muôn sắc hoa Rộn tiếng ca rực rỡ nắng Tươi cuộc sống trong hòa bình" Bài ca của Ca Sĩ chưa dứt, Hách Dịch đột ngột nhảy xổ ra án trước mặt: "Dẹp! Dẹp! Dẹp! Tao mạnh nhất Tao lớn nhất Chỉ có tao Trên trái đất!". Đến ban giám khảo cũng khó chịu vì thái độ ấy. Thép Đã Tôi phải rút thẻ vàng ra cảnh cáo, Hách Dịch mới chịu yên. Cuối cùng, đến phiên Vượn Bạch. Vừa thấy vẻ mặt lạnh lùng của ban giám khảo, Vượn Bạch đã run. Đến khi nhìn thấy đề thi, Vượn Bạch khóc rống: "Hu hu hu... Về rừng già âm u Ta mặc sức đánh đu Luật rừng chơi thả cửa Ta nhớ rừng! Hu hu... ". Khóc lóc thảm thiết như thế, Vượn Bạch mong cho sớm hết giờ thi, nộp giấy trắng mà về. Và, Keng... ! Hết giờ thị Chánh chủ khảo Thời Gian bắt tay vào việc chấm thi ráo riết, căng thẳng. Vốn Thời Gian không ưa thói rề rà, dây nhợ. Và đây, Thép Đã Tôi đang khắc vào Đá Hoa Cương kết quả cuộc thi:

1-  Giải Hát trao cho Ca Sĩ.

2-  Giải Hót trao cho Họa Mi.

3-  Giải hí trao cho Ngựa ô.

4-  Giải hú trao cho Vượn Bạch.

5-  Giải hét trao cho Hách Dịch.

Thấy mình bị xếp hẽng dưới năm thí sinh, Hách Dịch tức tối lấy chân chà xóa kết quả cuộc thị Nhưng xóa sao được phán quyết của Đá Hoa Cương, Thép Đã Tôi và chánh chủ khảo Thời Gian? Như trên đã nói, ba vị này cứng rắn, nghiêm khắc và công minh lắm. Tính đến nay, đã bốn ngàn ba trăm hai mươi mốt năm lẻ, trên trái đất tròn màu xanh xinh đẹp này, Ca Sĩ vẫn Hát, Họa Mi vẫn Hót, Ngựa ô thì Hí, Vượn Bạch thì Hú. Riêng Hách Dịch, đi đâu cũng hét vào mặt người tạ Nhưng ai ai cũng biết rằng Hách Dịch thuộc loài Tật Xấu, nên có ai thèm chơi với nó nữa đâu?

Hộp bánh tây

Hôm Tết, ba mẹ dắt Mơ đi mừng tuổi bác Dũng. Vợ bác Dũng là bác Phượng mở một hộp bánh tây mời Mơ:

-  Đây, có bánh xếp, bánh săm- pan, bánh cúc- ki, có cả bánh nho nữa. Cháu thích cái nào cứ lấy. Mơ nhìn cái hộp bằng thiếc hình tròn, màu vàng chanh, trên nắp hộp in hình những cái bánh ngon như thật. Đôi mắt Mơ không giấu giếm sự ham thích. Mơ cứ đứng yên tròn xoe mắt nhìn hộp bánh. Bác Phượng cầm một cái cúc- ki đưa Mơ:

- Con thích cái này phải hôn? Mơ lắc đầu. Bác Phượng cầm cái khác đưa lên:

- Hay con thích bánh săm- pan? Mơ lại lắc đầu, mẹ bảo:

- Nếu con ngoan thì bác Phượng cho cái gì con nhận cái đó và cám ơn bác, không được lắc đầu hoài như vậy. Mơ mím môi ngước nhìn bác Phượng như thăm dò. Bác Dũng cười nói:

- Chị cứ để cháu tự do thoải mái. Nào, cháu thích gì cứ lấy nhé. Mơ còn ngập ngừng một chút, rồi đột ngột chỉ tay vào nắp hộp bánh:

- Con thích cái hộp.

Tất cả người lớn cùng cười xòa. Nhưng vì cả bác Dũng lẫn bác Phượng đều có nói "thích cái nào cứ lấy", nên hai bác sang bánh qua một cái đĩa để cho Mơ cái hộp. Người lớn vẫn còn cười khi họ vừa ăn bánh vừa nói chuyện rôm rả. Còn Mơ thì vui hết biết! Mơ nâng niu ôm cái hộp trong tay, thỉnh thoảng kê mũi hít mùi bánh thơm còn vương trong giấy lót hộp. Mơ thỏa mãn với cái hộp đến nỗi em chẳng màng đến bánh mứt nào khác, cũng chẳng đòi đi Sở Thú, Đầm Sen gì cả. Mơ chỉ nôn nóng trông cho chiếc xe của ba mau mau chạy về đến nhà. Nhà Mơ đây rồi! Vừa xuống xe, Mơ tất ta tất tả chạy vào, vừa giơ cái hộp bánh vừa la ơi ới:

- Ti, Tu, Te, Tua ơi! Ti, Tu, Te, Tua à! Ti là con mèo nhỏ mới ăn Tết lần đầu. Hôm qua nghe pháo nổ dữ quá nó chui tọt dưới gầm giường trốn biệt. Tu là con búp bê bằng giấy của bé Mai tặng. Mơ không biết để Tu ở đâu hôm mẹ dọn nhà ăn Tết. Để nó trên bàn thì mẹ lau đến bàn, cất nó trong gối thì sợ ngủ quên đè nó nhàu rách, để trong thùng đồ chơi thì sợ bọn Tàu Thủy, Xe Tải, Tàu Bay ăn hiếp. Búp bê Tu mong manh lắm. Nó lại có một mớ áo quần mà mẹ cứ ngỡ giấy vụn đòi đốt đi. Bây giờ thì sướng nghe Tu! Có nhà riêng đẹp đẽ và thơm tho rồi nha! Chó Tua lăng xăng chạy đến đánh hơi hộp bánh kêu ỏm tỏi lên:

- Gâu, gâu, gâu! Gấu bông Te chắc cũng mừng lắm, nó luôn mỉm cười hiền hậu. Ba mẹ cũng nhìn nhau cười rồi để mặc Mơ chơi. Mèo Ti, chó Tua và gấu Te đều xúm xít quanh hộp bánh để mừng tân gia của búp bê Tụ Pháo nổ vui ơi là vui.

Những con kiến xếp hàng

Tuy không phải là nhà sinh vật học, nhưng ông nội cũng rất quan tâm đến các loại côn trùng, nhất là những loại gần gũi và thường gặp hàng ngày. Vốn tính tỉ mỉ, ông đã quan sát và tìm hiểu về chúng một cách kỹ càng. ẽng đã đọc đến hai mươi lần một quyển sách nói về kiến. Các cháu nhỏ ưa thắc mắc đã gặng lại:

- Có thực ông đã đọc đi đọc lại đúng hai mươi lần không ạ? Vì sự thực là hết sức thiêng liêng đối với trẻ em nên ông đã nói một cách chính xác hơn là ông đã phải đọc nhiều lần lắm, nghĩa là sách hay lắm lắm. Sách viết như thế này: "Kiến là giống côn trùng có tổ chức đời sống tập thể như ong hay mối vậy... "

Quả thật, ở đâu có từ hai con kiến trở lên là chúng tự xếp thành hàng rất trật tự. Con trước ở phía trước con sau, và con sau ở phía sau con trước. ẽng không hề thấy con kiến nào cặp kè hay dung dăng dung dẻ năm bảy con, hay chen lấn chèn đạp lẫn nhau. Tất cả đều xếp hàng. ẽng cho rằng điều này kiến được huấn luyện từ bé. Một đoạn trong quyển sách ông đọc có tiết lộ rằng: "Trứng, nhộng và kiến non được chăm sóc bởi các kiến nuôi dạy trẻ". Suy ra có "trẻ em kiến" và có sự dạy dỗ huấn luyện. ẽng bèn đến tham quan "vườn trẻ kiến". Nơi đó kiến thầy giáo đang tập cho kiến học trò đi theo hàng lối. ẽng nhận ra một Kiến- chưa- ngoan, vì chú nhỏ này chợt bỏ hàng chạy lăng xăng, chen vào hàng khác. Ở hàng khác, chú vẫn chưa hài lòng, vì thấy mình còn ở sau kiến trước. Tất cả những con kiến đều thấy mình ở sau kiến trước, ở trước kiến sau, và thấy đó là bình thường. Nhưng Kiến- chưa- ngoan thì chỉ muốn mình ở trước tất cả các bạn kiến khác cợ Thế là chú lại bỏ hàng, lăm lăm chạy lên, ráng vượt qua kiến trước, kiến trước nữa, chú hết sức tự mãn, khoái chí ưỡn ngực; dẫn đầu cuộc diễu hành. Chợt thầy giáo hô:

-  Đằng sau... quay! Bước! Tất cả liền quay lại và bước. Kiến- chưa- ngoan chợt nhận ra mình bị đi sau chót. Chú giận dỗi, chạy vọt lên, len vào giữa hai kiến trước mình, rồi lại tiếp tục vượt qua kiến trước, kiến trước nữa, và cuối cùng vượt cả kiến trước nhất. Chú chưa kịp hả dạ, thầy giáo kiến đã hô:

-  Đằng sau... quay! Bước! Chú đứng khựng lại, tức muốn khóc luôn. Nếu quay lại, chú đi hẽng bét nữa sao? Không, chú không chịu đâu. Mệt ứ hơi mới giành được vị trí vinh quang này chớ bộ! Chú nhất định không quay lại mà cứ anh dũng bước tiếp, tự mình đếm cho mình: "Một- hai, một- hai... ". Tiếng đếm lúc đầu dõng dạc, không thua gì thầy giáo kiến, càng về sau càng nhỏ dần rồi im luôn, ấy là lúc chú lăn quay ra chiếc lá khô, hổn hển thở. Một lát sau, chú hiên ngang đứng dậy nhìn quanh quất. Chú chợt thấy mình chơ vơ giữa một sa mạc lá khô xám mênh mông, không biết phương hướng đâu mà lần.

Thoạt đầu, chú còn ngơ ngác nhìn, tò mò đi quanh mình. Nhưng chỉ thấy toàn lá khô và lá khô, chứ không có đường lối chi hết. Chú đâm hoang mang, cất tiếng gọi. Tiếng vang yếu ớt xong lại lẫn trong tiếng gió ù ù khủng khiếp thổi, lá bay tơi tả. Chú sợ hãi chạy sang trái, sang phải, chạy tới chạy lui, mà chẳng biết chạy đi đâu. Hồi còn ở trong hàng ngũ thì đơn giản lắm: Kiến sau chỉ việc đi theo sau kiến trước, và kiến trước chỉ việc bước tiếp kiến trước nữa. Còn bây giờ phía trước không kiến trước, phía sau không kiến sau. Kiến- chưa- ngoan lạc tổ, bơ vơ trong gió lốc, lẻ loi giữa rừng lá khô, biết làm sao đây? Kiến đưa tay bưng mặt òa khóc nức nở. Đã tới giờ ăn cơm rồi, ai biết chú ở đâu mà tìm? Tội nghiệp chú kiến con! Chưa gì mà chú đã cuống lên. Có ông nội biết chú ở đây mà! Bởi vì từ chỗ Kiến- chưa- ngoan đứng khóc tới chỗ các kiến ngoan đang tập hợp, chỉ bằng một sải tay ông mà thôi. ẽng thấy các kiến ngoan đang điểm số và sắp phát hiện sự vắng mặt không xin phép của Kiến- chưa- ngoan. ẽng liền cầm một que nhỏ đưa ra, chú kiến con vội leo lên. Thế là chú được đi một chuyến máy bay đặc biệt, chỉ trong tích tắc đã vượt quãng đường lúc nãy chú đi mướt mồ hôi.Oẽng "hạ cánh máy bay" cạnh nàng kiến ngoan. Chú kiến nhà ta liền đứng ngay vào hàng, đúng vị trí của mình, hô thật to: "Có!" khi thầy giáo kiến điểm danh. Xong xuôi, tất cả kiến thứ tự theo hàng ngũ đi về tổ ăn cơm chiều. Giữa bao nhiêu kiến ngoan, ông không còn nhận ra kiến nào chưa ngoan nữa. Tất cả kiến đều xếp hàng trật tự.

Chú Kỳ Nhông

Sáng hôm ấy trời trong và xanh. Chú Kỳ Nhông trang điểm để đi chơi. Một chút đo đỏ điểm lên đỉnh đầu và chậm rãi rắc lên thân. Toàn thân khoác một lớp áo xanh xám nâu nâu. Ở chỗ gờ sống lưng lại quét một màu xanh ngả dần sang xanh lơ, rồi sắc biếc. Nhân tiện có chút nắng đây, hai bên tai của chú bèn nhuộm màu vàng tươi. Mà cái sắc nắng ấy khi gặp xanh và đỏ, lại thành ra tím. Nhưng cũng không sao, chú Kỳ Nhông ngắm nghía bộ áo ngũ sắc sặc sỡ của mình in hình dưới mặt nước giếng trong veo. Chú hài lòng vô cùng và vênh váo đi ra đầu làng.

- Ai thế nhỉ?

- Ai mà trông lạ ghê! Tiếng cỏ bên đường thì thầm với nhau:

- À, chú Kỳ Nhông!

- Sao mà chú ta lại ăn mặc kỳ cục thế?

Rõ ràng là Kỳ Nhông có nghe qua những lời bàn tán nhưng chú không để lọt tai. Ồ, loài cỏ dại ấy mà! Kỳ Nhông có một đám bạn rất thân là đám lá xanh rì của cây Da Sà, chú bèn tót lên ngọn làm cây giật mình, cành lá rung rinh.

-  Ối, ai đó?

- Tao, Kỳ Nhông ngũ sắc đây! Lá ngắm nghía chú rồi lắc đầu, cả vùng lá lao xao:

- Anh khoe mẽ như thế không nên đâu!

- Hừm, nên với không nên! Tao chẳng cần tụi bay dạy khôn! Kỳ Nhông nguây nguẩy bỏ đi. Chú bò lên lớp da xù xù, không nẻ và đen xỉn của bác Da Sà, mà theo người ta kể thì bác đã một trăm tuổi rồi. Một giọng khàn khàn, từ tốn, nhân hậu khuyên nhủ Kỳ Nhông:

- Phải khiêm tốn, giản dị cháu à! "Sao mà chán quá"

Kỳ Nhông kêu thầm. Vốn chú không ưa nói chuyện với những người như bác Da Sà. Vì chú rất ghét những chữ "nên" và "phải". Chú chỉ "thích" và "muốn" thôi. Muốn sao làm vậy có phải thú hơn không? Nên khi bò qua lớp lá khô xám xỉn rải rác trên nền đất ẩm nâu đen, nghe họ xì xào: "Rởm quá!" hay "Chơi nổi mà", thì Kỳ Nhông cong cớn đuôi trả lời:

- Ừ, đây thích vậy, thì sao nào?

Chú bò ra đường. Lúc này, dưới ánh nắng sáng tươi, lớp da của chú càng rực rỡ, khiến đôi mắt đỏ lừ của gã Rắn Lục chú ý. Gã từ từ trườn tới để xem cái gì ngộ vậy. A, nó lại nhúc nhích nữa kia. Trông tức cười thật! Gã Rắn Lục uốn mình toan chồm tới. Chú Kỳ Nhông vội né qua, tức giận nhìn Rắn Lục. Khi nhận ra là Rắn Lục, Kỳ Nhông mới thất kinh hồn vía. Lập tức quay người lại... chạy. Vừa chạy, Kỳ Nhông vừa la thất thanh:

- Cứu tôi với! Cứu tôi với! Những lá khô kêu lên:

- Làm sao được! Bạn "nổi" quá mà! Suýt nữa gã Rắn Lục chộp được Kỳ Nhông. Chú sợ tưởng chết được, mắt nhắm tịt lại, òa khóc. Bác Da Sà kêu:

- Chạy lên đây! Phải dũng cảm lên! Đừng nên sợ hãi trước những lời đe dọa. Kỳ Nhông mở bừng mắt, leo vun vút lên cây, thoăn thoắt biến vào cành lá. Đám lá rậm rạp bạn thân của chú vội xòe ra, thì thào:

- Xanh lại đi! Anh xanh lại như chúng tôi ngay đi.

Gã Rắn Lục cũng đã trườn lên gốc cây, há miệng thè lưỡi ra hăm dọa. Nhưng dẫu mắt gã có tinh đến mấy cũng không thể thấy chú Kỳ Nhông đâu nữa trong đám lá xanh rì kia. Mãi một hồi sau, rình chán, gã mới tức giận bỏ đi. Bây giờ chú Kỳ Nhông hoàn hồn nhìn lại lớp áo xanh đơn sơ của mình, thấy đẹp biết bao. Chú thẹn thùng và cảm động nói với đám lá:

- Cám ơn các bạn! Xin cám ơn các bạn.

Lời chào lá non

Hôm ấy là đêm cuối cùng của Lá Vàng. Sương xuống lạnh buốt từng gân lá. Gió lại hay đùa dai, cứ từng cơn thổi tới, không dữ dội, ào ào, nhưng se sắt lạnh. Chiếc cuống của Lá Vàng mệt mỏi bám vào cành. Toàn thân Lá Vàng rã rời chỉ chực rơi đi. Nhưng làm sao rơi đi cho đành? Lá Vàng nghe dưới cuống mình cái gì đang cựa quậy, đang náo nức, bồn chồn. ấy là Chồi. Chồi hồi hộp lắm, không sao ngủ được. Ngày mai, khi bức màn mây hồng tím vén lên, mặt trời rẽng rỡ sẽ làm cho vạn vật bừng dậy. Nụ Hồng sẽ nở thành cô Hoa lộng lẫy. Mầm cỏ sẽ đâm lên khỏi mặt đất thành Cỏ Biếc xanh rờn. Và Chồi, Chồi sẽ mọc thành Lá Non. Một cuộc sống mới đang đợi Chồi. Chồi nằm yên sao được. Lá Vàng hiểu Chồi lắm. Vì cái thuở bắt đầu cuộc đời đầy thú vị của mình, Lá Vàng cũng say sưa như thế. Nhưng mà, Lá Vàng chỉ thì thầm:

- Khoan đã con, trời còn tối lắm! Chồi đâu biết trời tối, trời sáng như thế nào. Thế giới trong giấc mơ của Chồi luôn đầy ánh sáng và màu sắc. Chồi chỉ muốn mở mắt ngay để nhìn. Chồi rạo rực, bồn chồn. Lá Vàng âu yếm che thân Chồi. Giọt sương lạnh sắc miết lên lưng làm Lá Vàng cong mình lại, run run giũ đi. Một chú Tắc Kè lừ lừ bò tới, chép miệng kêu mấy tiếng chào Lá Vàng, rồi nằm trên cành nhìn Chồi trầm ngâm. Chồi càng nôn nao hơn nữa.

A! Thế giới còn vang đầy âm thanh kia! Nào Chồi có ngờ đâu, một con Sâu đang mon men tới gần Chồi. Món ăn ngon lành của Sâu đây. Sâu chỉ chờ cho những chiếc Lá Non bé bỏng nhú lên là sẽ chén bằng thích. Lá Vàng vừa thoáng thấy Sâu đã hoảng hốt, run rẩy. Biết cầu cứu ai đây? Lá Vàng không sợ cho mình đâu. Nhưng còn Chồi? Và những Lá Non? Thân Lá Vàng đã héo lắm rồi, không còn sức gạt đi con Sâu ác độc kia. Nhưng kìa, đôi mắt Tắc Kè trông lờ đờ thế mà tinh lạ! Sâu nằm lẫn trong cành lá, ngụy trang khéo lắm mà Tắc Kè vẫn thấu rõ cả hành động lẫn ý đồ xấu xa của Sâu. Tắc Kè chờ, Sâu không hay biết. Chồi cũng không ngờ gì cả. Chỉ có Lá Vàng là sợ hãi đến xám cả thân đi. Đêm với bước đi âm thầm của mình vẫn lê qua lặng lẽ. Một tia nắng mảnh mai khẽ chiếu qua màn đêm. Hai tia nắng long lanh xuyên qua không gian nhợt nhạt. Ba tia nắng lấp lánh ùa đến gọi Chồi:

Đậy đi Lá Non ơi, chúng tôi đến đây rồi! Chồi hé mở. Lá Non chưa kịp chào nắng đã thấy như một tia chớp, chiếc lưỡi của Tắc Kè phóng qua trên mình Lá Non, tóm lấy con Sâu đang cong mình toan nhấm Lá Non.

- Chuyện gì vậy? Lá Non ngơ ngác hỏi Lá Vàng. Nhưng mà, Lá Vàng đã lảo đảo rơi đi từ lúc Lá Non mới chào đời! Trừng trị xong Sâu, Tắc Kè dịu dàng bảo Lá Non:

- Ban ngày là an toàn. Nắng rất ấm. Em hãy chóng lớn. Lớn lên tự bảo vệ lấy mình. Lớn nhanh lên em nhé! Vâng. Lá Non ngoan ngoãn đón muôn vàn tia nắng khỏe khoắn, đón những cơn gió mai mát mẻ, và hút nhựa cây tràn ứ trong thân mà lớn lên. Lớn lên, lớn lên, lớn lên mãi nhé Lá Non!

Múa Lân

Cắc tùng, cắc tùng, cắc cắc tùng! Tiếng trống múa lân dưới đường vang lên lớp học làm đầu óc Tài lùng bùng, không còn nghe ra thầy giáo đang nói gì. Tay nó bỗng nhiên nhúc nhích nhịp nhàng như đang cầm dùi gõ lên tang trống. Cắc tùng, cắc cắc tùng! Thân hình nó tự động lắc lư theo nhịp trống ngoài đường.

- A! Tiếng trống cả lớp rộ lên reo mừng như mọi khi có trống thông báo nghỉ học. Tài bừng tỉnh, lật đật bắt chước bạn bè thu dọn sách vở, viết, thước trên bàn vô cặp... Nó hỏi ân:

-  Được nghỉ hả?

- Ừ. Ân hí hửng nói thêm:

- Nghỉ ăn Tết luôn.

- A! Tài reo lên cái tiếng mà hồi nãy nó không kịp phụ họa với mọi người.

Thầy giáo mỉm cười nhìn Tài. Mọi người đang chộn rộn, tiếng reo của Tài chỉ làm nô nức thêm cái không khí cuối năm của lớp học vùng ven. Thầy vừa khoát tay ra hiệu, học trò túa ra khỏi cửa. Chẳng mấy chốc, trên những con đường đất dẫn về các mái nhà tranh thấp thoáng bóng bọn trẻ dung dăng dung dẻ. Đã Tết đâu, trừ mấy cây mai nở sớm trong nhà ai. Bọn trẻ háo hức vậy, nhưng cũng chỉ chạy long nhong trên đường quê hay đi tắm sông để về bị đòn. Nhưng Tài thì khác. Nó vừa bước vô nhà là quăng ngay cái cặp vô một xó, nhào tới chỗ đám giấy bồi ngổn ngang. Ba nó đang cặm cụi làm những cái đầu Lân và mặt ông Địa. Mấy cái ba nó làm nhỏ nhỏ thôi, thứ để cho con nít chơi. Ba nó nói ở trong Chợ Lớn mới có những "thầy" làm những cái đầu Lân râu xanh râu bạc cho mấy đội múa Lân "tầm cỡ" thành phố chuyên đi biểu diễn trong mấy ngày Tết hay lễ lạt. Những cái cha con nó đang làm đây chỉ là những đồ chơi. Niềm vui của Tài không phải ở mớ giấy, hồ, nan tre, phẩm màu... làm lên đầu Lân. Nó chỉ nôn nóng lăng xăng quanh ba nó để cho mau xong công đoạn "chế tạo" mà tới giai đoạn "tiêu thụ". Khi đó nó sẽ được vô nội thành. Đi thành phố thì vui phải biết! Ba nó "thiết kế" xe ba bánh thành một gian hàng lưu động, treo lên đó những đầu Lân và mặt ông Địa kín hết xung quanh. Tài sẽ ngồi chính giữa thùng xe với cái trống con. Ba nó sẽ đạp xe chở cả nó lẫn đầu Lân, ông Địa vô nội thành. Thế là những con đường trong thành phố tấp nập người và những gương mặt múp míp của ông Địa luôn toe toét cười và xe, có một triệu thứ hàng thượng vàng hạ cám. Có cả một chiếc xe ba bánh lủng lẳng những cái đầu Lân xanh đỏ ngộ nghĩnh và hiền khộ Cắc tùng, cắc tùng, cắc cắc tùng! Tài ngồi lắc lư trong xe, liền tay gõ trống. Chỉ riêng nhịp điệu cắc tùng cũng đủ làm nó phấn khởi. Tay nó cứ liên tục gõ, còn mắt nó thì mở to nhìn ra hai bên phố lộng lẫy rực rỡ tưng bừng.

Giờ này người ta chen chúc khắp nơi mua sắm đủ thứ. Nhưng không mấy người mua món đồ chơi ông Địa, đầu Lân. Tuy nhiên một bầy con nít bình dân đã rồng rắn kéo theo sau xe lân. Tài ngoảnh nhìn ra sau thấy bọn trẻ thì tự hào lắm. Nó say sưa nhịp trống. Tiếng trống con giữa phố xá ồn ào giống như nhịp thời gian thôi thúc "Tết tới rồi, Tết rồi!". Ba nó gò lưng đạp chiếc xe. Lòng ông nao nao một nỗi niềm người lớn, nhưng ông mỉm cười tự nhủ:

- Thôi, lời lỗ gì! Miễn là mấy đứa nhỏ vui.

Chuyện Kinh Dị

Lần đầu tiên nhìn trực diện chàng trai, tôi rùng mình. Cảm giác qua rất nhanh. Nhưng một cái gì gai gai nơi xương sống vẫn trở lại nhiều lần sau này khi tôi gặp gỡ anh ta thường xuyên hơn do công tác hướng dẫn thực tập sư phạm. Chuyên môn anh ta trung bình nhưng nhiệt tình đứng lớp thật đáng cảm động. Về mặt này sở dĩ tôi không cho điểm tối đa vì anh ta phạm một khuyết điểm quan trọng: thay vì đưa ánh mắt nhìn bao quát lớp hoặc thỉng thoảng chú ý vài học sinh, thì anh ta chỉ một mực hướng mắt về phía tội Tôi ngồi cuối lớp nhìn chàng trai nhỏ hơn mình mười tuổi, đang toát mô hôi nổi gân trán, cong môi uốn lưỡi phát từng âm tiết rõ hơn cả mức cần thiết, lại dùng động tác thân mình lẫn vẻ mặt hỗ trợ cho bài giảng. Một tiết dạy của anh ta là diễn cả một vở kịch ngắn trên sân khấu nhỏ. Và tôi thấy rất rõ ràng anh dốc toàn lực để diễn. Cũng phải, bởi vì điểm thực tập mà tôi sẽ cho đóng vai trò đáng kể trong điểm thi tốt nghiệp. Nhưng tôi nhằm. Anh ta nhắm vào một cái đích xa hơn. Sau vài buổi trao đổi kinh nghiệm giữa người đi trước và kẻ đi sau theo đúng bài bản, sự thân mật và tin cậy đã đủ đô cho anh ta để lộ có ý tứ cái 'sở nguyện'. Xuất thân ở một làng cách Sài Gòn ba trăm cây số, anh ta quyết không cầm mảnh bằng đại học bái tổ vinh qui. Sài Gòn càng ngày càng đầy hấp lực đối với những chàng trai trẻ đã có ba bốn năm nếm mùi thành thị. Họ luôn luôn đủ trẻ để tin rằng chốn phồn hoa ấy thế nào mà chẳng có một chỗ cho chen chân. Anh chàng sinh viên khoa Anh văn năm thứ tư này không dấu giếm ý đồ nương lấy tôi mà chen lấy một chỗ đứng giữa đất Sài Gòn. Cô có dạy các trung tâm không? Chắc cô quen nhiều trung tâm, biết nhiều nơi cần ngoại ngữ. Em từng dạy kèm, có lần làm hướng dẫn viên du lịch, cũng đã nộp đơn cho các cơ quan có tuyển người, nhưng... Tôi biết chữ 'nhưng' đó. Nhưng em không thân thế, không quen biết, không kẻ đỡ đầụ Tất cả cái anh sinh viên trẻ này có chỉ là cái anh ta tin là 'tài năng' của mình. Suốt đợt thực tập anh ta tận dụng mọi cơ hội để phô diễn khả năng và lấy lòng tôi. Phải nhìn nhận rằng anh ta có một kịch bản tốt, lại là đạo diễn kiêm diễn diên xuất sắc. Cuối đợt thực tập tôi hứa sẽ giới thiêu anh ta với ông giám đốc trung tâm ngoại ngữ nơi tôi đang dạy, sau khi anh ta có bằng tốt nghiệp.

Trước mắt, tôi nhường anh ta một chỗ dạy kèm. Nói có trời làm chứng, tôi làm việc này vì lợi ích bản thân. Chỗ dạy ấy là chỗ quen biết lâu nay, tiền bạc sòng phẳng nhưng vừa xa nhà lại thêm đám đệ tử làm biếng. Nghĩ dạy thì phụ lòng bạn cố tri, lẵng nhẵng dạy hoài không kết quả chỉ tổ mất uy tín. Ðem anh chàng trẻ tuổi nhiệt tình này vô thế mạng có khi có lợi cả ba.

Anh ta mang ơn tôi về việc này, sâu nặng hơn là tôi tưởng. Với hai trăm ngàn đồng mỗi tháng nhận được từ một chỗ dạy khá chắc chắn ở ngay Sài Gòn, anh ta đã từ chối không đắn đo quyết định bổ nhiệm sau khi ra trường. Cũng không có gì đáng chê trách. Tại sao phải về một hóc bò tó nào đó cày như trâu để nhận trên dưới một trăm ngàn đồng? Có hàng trăm ngàn tân cử nhân, kỹ sư, giáo viên, bác sĩ mới tốt nghiệp có cùng suy nghĩ như vậy. Họ đang gõ tất cả các cánh cửa có thể mở ra, đang chen bước trên mọi nẻo đường tìm việc tiến thân. Là người trong cuộc, anh sing viên hiểu mình là kẻ may mắn như thế nào. Và dù tôi chẳng tự thấy mình là kẻ thi ân, nhưng cảm động mỗi khi anh ta ghé lại thăm để nhắc đi nhắc lại tiếng cảm ơn.

Anh ta không chỉ đến để cảm ơn. À, mà quên. Có lẽ đặt cho anh ta một cái tên nào đó. Ðăng chẳng hạn, để tiện nhắc tới từ đây về sau.

Ðăng thường thường đến thăm tôi sau ca dạy buổi tối. Có khi Ðăng đi thẳng từ chỗ dạy kèm đến nhà tôi để nhắn là bạn tôi tức phụ huynh mấy đứa nhỏ Ðăng đang dạy, mời tôi chủ nhật ghé lại ăn cơm. Có khi Ðăng cầm theo một giáo trình mới photo đến hỏi tôi một chi tiết nào đó. Có thể Ðăng là người hiếu học nhiệt tình thật. Nhưng động cơ thật sự để Ðăng bám tôi là lời hứa về dạy ở trung tâm ngoại ngữ. Thật sự có một nhu cầu giáo viên Anh văn ở các nơi này. Nhưng cánh cửa không mở rộng cho tất cả mọi người. Ðăng kiên trì theo tôi với hy vọng tràn trề. Miễn là có được vé vô cửa, sau đó sẽ là bản lĩnh của anh tạ Những Chàng trai trẻ này, dường như đòi hỏi: 'hãy cho tôi một điểm tựa tôi sẽ bẫy cả thế giới này lên cho mà coi'. Tôi không cho rằng óc thực dụng và lòng tự tin của tuổi trẻ là xấu. Ngược lại, tôi thích người trẻ tuổi lao vào tương lai bằng thực lực cộng với sự khôn ngoan thức thời. Và tôi cũng không cần dối lòng rằng tôi mến Ðăng.

Ở anh ta có một điều mà ngay từ thuở còn bằng tuổi anh ta tôi đã đánh mất, thực ra là không hề có. Ðó là tình yêu cuộc đời. Khi Ðăng nói chuyện, toàn thể cơ môi, cơ mặt, mắt, chân mày, cả tóc chải lật ngược trên vầng trái cao, cùng với tay chân và cả thân hình đều tập trung vào mục đích diễn đạt ý tưởng sao cho hiệu quả nhất, thuyết phục người nghe hùng hồn nhất. Ở con người Ðăng luôn phả ra một cái 'thần' rất dũng mãnh có thể trùm lên cả người đối diện và chinh phục họ Chỉ kẻ nào khao khát sống lắm mới toát lên một sức sống dữ dội như vậy. Nhiều buổi tối, dù đi dạy về mệt mỏi, tôi ngồi nghe Ðăng kể chuyện, nhìn Ðăng nói, rồi cười, rồi nói theo, rồi tranh luận, rồi sau đó giật mình thấy mình bị một thằng oắt con dắt mũị Tôi không phải loại người cởi mở, và tự cho rằng ít người chi phối được tính cách tội Lẽ nào, trong số ít người đó có chàng trai cung kính gọi tôi là cô, xưng là em này? Nhiều lần Ðăng chào tôi ra về rồi, tôi vẫn đứng trong khung cửa nhìn theo một vóc dáng thanh niên vững chãi bước chắc chắn mà thanh thản trên đường Sài Gòn đêm, đầu ngẩng lên, gió thổi lồng cổ áo và đưa tiếng huýt sáo vui tươi bay ngược lại. Ðăng đã làm cho tôi tin cuộc đời này là của anh ta, hoặc nhất định anh ta sẽ có cả cuộc đời này.

Tôi đã sống một cuộc đời khác hẳn. Nói một cách nào đó, tôi sống trong một thế giới hoàn toàn khác cái thế giới mà Ðăng đang háo hức lao vào để khẳng định chính mình. Hai thế giới ấy xài chung hệ thống điện nước, người ở thế giới này quan sát được tất cả hành vi chuyển dịch ở thế giới kia như nhìn qua một tấm kính trong suốt, nhưng không bao giờ hòa nhập được với nhau. Phải, có một tấm kính trong suốt nhưng bất khả giao lưu giữa những thế giới con người. Từ trong thế giới của tôi, tôi quan sát Ðăng bên kia tấm kính và hiểu rằng không bao giờ tôi bước được vào chốn tưng bừng rực rỡ ấy. Có chăng một chút rạo rực dậy lên khi tôi nghĩ: con người ấy dám lao theo niềm tin của mình, giành lấy cái mình yên quí bất chấp mọi thành trì thách thức. Và tim tôi nhói đau với ý nghĩ rằng hạnh phúc thay cô gái trẻ nào dược Ðăng yêu.

Khi Ðăng yêu, tình yêu toát ra từ hơi thở và mồ hôi ở chân lông kẽ tóc, Không đợi Ðăng nói, không cần Ðăng kể, tôi cũng biết Ðăng đang yêu. không phải yêu tôi, tất nhiên. Hẳn là Ðăng đang yêu một người nào tuyệt vời lắm. Bằng một tình yêu tuyệt vời lắm. Con người đó, với mối tình đó cuốn Ðăng mất tiêu cả tháng trời. Khóa mới ở trung tâm sắp mở, tôi nhắn Ðăng mấy lần mà không thấy anh ta tới. Thật là chuyện lạ. Cuối cùng Ðăng đến. Tôi nhìn chàng trai trước mặt mà rùng mình nổi gai ốc. Trong cái con người này, trên cái gương mặt này có một cái gì hoang dại, một cái gì tàn khốc, một cát gì cực kỳ điên rồ. Ðăng nói, thoạt đầu như kẻ chiêm bao nói lảm nhảm, rồi như gã say tuôn trút ra những ẩn ức đáy lòng, sau cùng là loạn ngôn của người bệnh tâm thần. Tôi muốn tóm tắt một câu chuyện tình mà xét ra ngoài hai người trong cuộc, không có gì mới mẻ thú vị đối với người thứ ba, nhất là người thứ ba đó là tôi. Một buổi tối Ðăng gặp trên đường một cô gái mặc tấm áo nhung xanh màu đại dương. Hai người yêu nhau ngay cái nhìn đầu tiên. Họ không mất thời giờ cho những trò ỡm ờ đẩy đưa tán tỉnh. Hai người cuốn hút nhau như hai nam châm khác cực. Ngay đêm đầu tiên đó dưới bầu trời sao trên nệm cỏ công viên, âm dương đã hòa hợp. Ðêm sau đêm sau, đêm sau nữa... hoan lạc triền miên. Ngày của Ðăng chỉ là sự chờ đợi mặt trời đi ngũ sớm. Anh ta đi lang thang trên phố như kẻ mộng du hay ngồi thừ ở một ghế đá công viên như tên du thủ, chờ hoàng hông tắt và cô gái đến với anh. Cô ta nói rằng cô không còn nhà cửa, phải ở đậu trong chùa. Cô cũng không còn cha mẹ anh em, không có tiền của sự nghiệp. Sá gì điều đó bởi Ðăng cũng không tiền, nghề nghiệp lênh đênh, cha mẹ nơi quê nhà xa tắp, bản thân cũng phiêu linh, phiêu lãng vì đã bị đuổi ra khỏi ký túc xá sinh viên sau khi tốt nghiệp. Họ gặp nhau ở góc đường, hẻm tối, hay công viên vắng vẻ. Sá gì điều đó khi người ta yêu! Một đêm họ nằm dài bên nhau trên lề đường lát đá. Ðăng ôm tấm thân mềm mại mà nhẹ tênh của cô gái mà thủ thỉ. Những hoài bão của tuổi trẻ. Những nỗ lực không ngừng để giàng lấy một chỗ đứng dưới ánh mặt trời Và cũng như mọi chàng trai khác. Ðăng cũng hứa hẹn với người yêu. Mai mốt, có thể đầu tháng tới, người đỡ đầu của Ðăng tức là tôi, sẽ giới thiệu cho Ðăng vài lớp ở trung tâm như lời hứa. Ðăng sẽ tiền sẽ mướn phòng ở đàng hoàng để đưa nàng về.

Nghe đến tên tôi, người yêu của Ðăng hỏi lại. Cô ta hỏi vài chi tiết về lý lịch tôi như để kiểm tra rồi im lặng nhìn Ðăng đăm đăm. Lần đầu tiên Ðăng nhận thấy từ đáy mắt thăm thẳm như đại dương ấy gợn lên một nỗi buồn như sóng vô tận.

Ðêm sau, đêm sau, đêm sau nữa, cô gái không xuất hiện. Ðăng hoảng hốt, sợ hãi, điên cuồng vì chờ đợi. Ðến lúc chàng trai trẻ sắp đốt cả thành phố này để tìm kiếm người yêy thì cô gái đến. Vẫn tấm áo nhung xanh màu đại dương, đôi mắt thăm thẳm sóng trùng trùng vô tận làm cho Ðăng có cảm giác gương mặt cô xa xăm không thực. Chờ cho Ðăng vồ vập rồi trách móc rồi hờn dỗi rồi vỗ về, cô bình thản nói lời vĩnh biệt. Qua ba ngày cô đã quyết định dứt khoát được là không gặp Ðăng nửa. Không bao giờ nửa. Tại sao? Tại sao ư? Nếu Ðăng muốn biết thì hãy kể lại câu chuyện này cho người đỡ đầu, tức là tôi, và nói với tôi tên cô gái là Du Thảo.

Tôi thoạt đầu nhíu mày lại, nghiên tai như muốn nghe lại cái tên mình lơ đãng nghe không rõ. Rồi tôi chăm chú nhìn Ðăng để chắc rằng anh ta không xạo mà cũng không điên. Nói cho cùng chuyện mà Ðăng kể hôm nay cũng không vượt ra ngoài sự tưởng tượng hay đức tin tôi lâu nay. Nhưng tôi càng nhìn Ðăng càng nhận ra là chuyện thật, càng nghe lòng buồn da diết. Tội nghiệp bạn tôi. Tội mày quá, Du Thảo à.

Du Thảo là bạn học chung lớp ở trường trung học. Hồi đó nó đi học có xe hơi đưa đón. Chiến tranh qua đi, gia đình tan tác, nó lưu lạc ở tuổi mười sáu, vô Thanh Niên Xung Phong đi phá rừng đào kênh. Ít lâu sau liên lạc được với bà con ở nước ngoài, nó về Sài Gòn sống bằng đô la viện trợ. Tôi nhớ dạo lạm phát phi mã, không, phi thuyền chứ, sáng vàng mười tám ngàn một chỉ, chiều hai mươi, hôm sau hai mươi lăm. Tôi lãnh lương ra cầm sấp tiền trong tay như cầm cục nước đá, tiêu hết ngay biết lấy gì sống ngày mai. Không tiêu ngay thì nhìn giá trị nó tan ra teo đi nhanh chóng. Thảo cầm tờ năm mươi đô la tựa ban công nhìn xuống phố nói tôi rằng để đến ngày mai không chừng bán ra được gấp đôi tiền, mua được gấp đôi gạo đường sữa... Cái vui của mình thành ra tỉ lệ thuận với nỗi lo của đa số đồng bào. Tôi bảo không việc gì nó phải bận tâm vì lòng thương nước lo dân là độc quyền của người khác rồi. Nó nói nó không sao xua đi được cái cảm giác người ngoại cuộc, kẻ ở một thế giới khác. Tao không phải là người của cõi mà mọi người đang sống. Tôi còn nhớ nó hay nói như vậy và tôi cho rằng nó nghĩ vậy tại nó bơ vơ một mình. Thỉnh thoảng nó mang tiền quăng qua cửa sổ, rủ bạn bè đi Ðà Lạt, Nha Trang, Vũng Tàu... chơi. Tụi này hay ngồi trên bãi biển ban đêm, khi thủy triều kéo mép nước lùi thật xa, bãi cát lộ ra rộng dài im mát. Tụi này hay nói chuyện tào lao, nhắc kỷ niệm học trò, bàn luận văn chương vớ vẩn. Một đứa nói sao hồi nhỏ đi học lượm được trái me rụng dọc đường vô lớp ngồi ăn gì mà ngon. Bây giờ cây me đó rụng trái me đó trên con đường đó mà ăn vô chỉ thấy chua lè. Thảo nói hình như cái gì ngon lành hay ho nhất là cái mình đã hưởng qua thời niên thiếu. Nó cho rằng sống chừng một phần tư thế kỷ người ta đủ biết hết cuộc đời này rồi. Như nó, miếng ngon từng hưởng, đói khác từng qua, vinh cũng có mà nhục không phải không. Bắt đầu từ tuổi hai mươi lăm trở đi, người ta sống là để thấy những ảo ảnh vở đần. Tôi nhớ một chuyện ngắn của Lỗ Tấn, nhân vật trong truyện đi coi hát, nghe nói tuồng tích hay lắm, kép nọ lừng danh, nên cố đứng trong đám đông xem hết hồi này đến hồi kia, tuồng tích gì lê thê chẳng biết đầu đuôi ra sao cũng không biết bao giờ kết thúc, kép gì đó cũng không biết là ai chờ hoài cũng không biết bao giờ xuất hiện. Ở lại xem thì chán, xem mãi cũng chỉ thấy ngần ấy diễn viên, ngần ấy động tác. Bỏ về thì lở lúc mình về rồi xuất hiện cái gì hay lắm, uổng lắm không được xem. Vì vậy người ta cứ sống cho tới bảy tám chục tuổi, nếu trời để cho sống. Du Thảo đứng dậy nói thôi tao chết đây, như tôi nói thôi tao đi ngũ đây, khi duỗi người trên cát để chấm dứt chuyện tào lao, nhắm mắt ngũ. Sáng dậy mới hay đêm qua Du Thảo đã bơi ra biển, hôm sau nữa mới tìm được xác nó bị sóng tấp vô ghềnh đá. Tự tay tôi đã mặc cho nó chiếc áo màu đại dương, đã vuốt mắt và trang điểm cho nó lần cuối, rồi đưa nó vào lò thiêu.

Ðăng hỏi tôi có biết Du Thảo không, có biết tại sao cô ta lại dứt bỏ mối tình đột ngột và tàn nhẫn như vậy? Ðăng biết Thảo yêu mình như chính mình yêu Thảo. Một tình yêu tuyệt đối. Ðăng sẵn sàng đánh đổi tất cả, tất cả, cho tình yêu. Tôi tin, căn cứ vào những việc đã qua. Anh ta đã đánh đổi sức lực, sĩ diện, tư cách, tham vọng cho mối tình ở lề đường góc phố ấy. Anh ta yêu mà không đặt câu hỏi người mình yêu có thực hay không. Tôi nhìn cái con người ngồi trước mặt đã khác hoàn toàn chàng trai trẻ đầy sức sống, đầy tự tin, đầy tham vọng, đầy tương lai của một tháng trước. Tôi nói thầm. Ðâu phải mày, hả Du Thảo. Còn nhớ đêm ấy trên bãi biển, tao hỏi mày chắc đã sống đủ chưa, mày chưa yêu mà. Mày cười ngất, làm gì có cái gọi là tình yêu. Giờ biết gọi là cái gì đây? Tôi bảo Ðăng đi theo tôi, phải nhận diện trước đã.

Tôi dắt Ðăng vào chùa, dẫn ra hậu liêu, nơi để bài vị, ảnh thờ và tỉnh cốt. Tôi đi trước, không ngoái lại nhìn Ðăng nối bước phía sau, nên không thể tả vẻ mặt hay dáng vẻ anh ta, càng không thể nói được đều gì đang diễn ra trong lòng anh tạ Tôi chỉ bức chân dung Du Thảo hỏi có phải người này không, Ðăng trợn trắng mắt nhìn, lưng dựa vào cột chùa, mà đầu gối vẫn khụy xuống. Và dù anh ta cố gắng khép hai đầu gối lại, khoảng vải quần dưới đũng vẫn loang ra vết sậm vì ướt.

Tôi thắp nén nhang cho bạn mình, Hương trầm thoảng đưa, khói nhang phảng phất trong đôi mắt thăm thẳm trùng trùng sóng đại dương. Tôi quay lại không thấy Ðăng đâu nửa. Tôi cũng chẳng quan tâm đến anh ta làm chi. Chỉ ngậm ngùi thương bạn mình. Chắc thế giới kia cũng chẳng có gì vui lắm, nên mày quay lại cõi này ghẹo thằng nhỏ đỡ buồn. Nhè thằng nhỏ dở quá, mới thấy ma đã té đái trong quần.

Con ma

“Em nói chị đừng giật mình nghen !Có một vong đang theo chị”.

Cô Linh mím môi nghìm giọng nhìn tôi để thăm dò phản ứng. Tôi không giật mình. Vong là linh hồn người đã khuất, nói nôm na là con ma. Một con ma không thể cướp bóc, ám sát, vu khống hay bỏ tù mình, có gì mà sợ?

“Em nói không phải để kiếm xôi chè của chị đâu. Nhưng vong này oan nghiệt lắm. Chị nên rước thầy đuổi nó đi”.

Tôi cười. Sống giữa thế gian sáu tỉ người mà có mỗi một con ma theo mình, nỡ nào đuổi nó đi.
Nhưng mẹ tôi lo lắng. Dạo này tôi xanh xao. Ngồi một mình thì thần hồn tách thần xác. Ở giữa mọi người cũng lạc lõng bơ vơ !

Nên mồng Một tháng Chạp âm lịch mẹ tôi sắm hoa quả dẫn tôi đi chùa. Tôi quỳ lạy Phật rôì ngồi xếp bằng nghe Kinh.

“Án ta pha, bà phạ thuật đà ta pha, đạt ma ta pha bà phạ. . . “

Mẹ bảo tôi đọc theo. Đó là Chơn Ngôn Tịnh Ba Nghiệp. Đọc trì chú này thì thân, miệng, lòng đều trong sạch. Tôi đọc theo. Có vẻ như chùa trên núi thì thanh cao, kinh bằng tiếng Phạn thì linh thiêng. Tôi đọc mà không hiểu cũng không sao. Kinh đâu phải dành cho tôi. Mà cho con ma.

“Bà ta ra mị, ma phạ, đà ta, ma ha ta đạt ta bà phạn . . .”Sớm chiều nghe kinh kệ, con ma sẽ tịnh lòng, siêu độ. Hay ít nhất cũng sẽ mến kiểng chùa mà ở lại tu hành, thôi đeo đẳng tôi. Nghe kinh xong tôi đi lững thững trong vườn hoa để vãn cảnh. Giờ ngọ dùng cơm chay ở hậu liêu. Chiều làm công quả. Tôí lại nghe kinh. Lẽ ra tôi ở đây vài ngày. Cảnh chùa cũng đẹp. Đứng ở sau chùa nhìn về phía Tây thấy mặt trời lặn đỏ au. Rồi chân trời bầm tím lại.

Nhưng mới được một ngày đêm, em trai tôi hầm hầm xách xe lên chở tôi về. Nó la oang oang:

“Chị bị suy nhược mà ăn chay thì chỉ còn nước đem chôn”

Phương án của nó là nghỉ ngơi và tẩm bổ. Thịt, cá, gà, vịt , sữa tươi, trứng, kem. . . và “mỗi ngày một lon bia thì cực kỳ tốt cho sức khỏe”.

Hôm sau, đi làm về nó nói:

“Thứ bảy cơ quan em đi nghỉ ở Vũng Tàu. Chị đi với em ra đó tắm biển, phơi nắng, nhậu cá, tôm, cua, mực, bảo đảm không khỏe ra không lấy tiền”.

Ở Cấp cũng có nhiều chùa nên mẹ tích cực chuẩn bị cho hai chị em đi chơi cuối tuần..

Sáng thứ năm chiến tranh vùng Vịnh nổ ra.

Tối thứ sáu, cả nhà ngôì trước máy truyền hình. Em gái tôi, tám tuổi, theo dõi màn ảnh được ba phút, kêu lên:

“Giống y như trò chơi điện tử”.

Mẹ thở dài:

“Chiến tranh ở đâu, mà giá cả ở đây lên phát chóng mặt”.

Anh tôi lầu bầu:

“Bọn ăn no rững mỡ này chưa biết chiến tranh là gì. Cứ để cho chúng biết”.

Ba nói:

“Không ai thật sự biết cả. Mày với tao chỉ biết đến kinh nghiệm sống sót sau chiến tranh. Chỉ những kẻ chềt trong chiến tranh mới thật sự biết nó là gì”.

Em trai tôi mở tủ lạnh lấy ba lon bia, giật nút, đưa ba và anh

“Con cá với ông trưởng phòng, Irak không chịu nổi quá một tuần”.

Hôm qua nó đã ăn cá một thùng bia. Tối hậu thư của Mỹ hết hạn, Irak vẫn làm thinh, người ta cá nhau. Mỹ có đánh không. Mỹ đánh. Em tôi ăn cá. Nó vừa uống bia vừa nhìn mặt tổng thống Bush trên truyền hình đầy thiện cảm.

Tôi đi ngủ vì sáng mai xe Vũng Tàu khởi hành sớm.

Biển đục . Sóng trào lên bọt trắng xóa như biển sôi. Tôi muốn nằm dài trên cát mịn nhưng bãi biển đầy rác. Em tôi thuê ghế bố và cây dù. Nó bơi với mấy cô bạn gái rồi lên nhà hàng nhậu với đám bạn trai. Ông trưởng phòng của nó đem côca và hạt điều đến mời.. Lúc đi xe tôi bị nôn. Người cho thuốc uống người bảo ngậm kẹo the, người cho xí muội. Lại xức nửa chai dầu gió. Bây giờ cảm thấy người ngang ngang, lưỡi tê tê đắng đắng, khát nước, ăn hột điều không ngon miệng, nhưng uống coca, ợ hơi lên, thấy dễ chịu. Bạn gái của em tôi đến hỏi:

“Chị không tắm à ?”

“Mình không biết bơi”.

“Ra nhảy sóng cho vui”

“Thôi. Làm biếng lắm”.

Cô gái cười:

“Đi biển mà làm biếng tắm”.

Tôi cũng cười. Định nghỉ mệt một chút rồi đi dài dài theo biển, vòng qua ô Quắn. núi bên này có nhiều cảnh chùa lớn, khách thập phương dập dìu, khói hương nghi ngút. Ông trưởng phòng lại đến, cầm theo nào cua, nào ghẹ. Tôi nhận, cám ơn, chăm chỉ gỡ mai, bẻ càng, tập trung vào sự ăn, để chỉ cần gật đầy hay “Dạ” cầm chừng bài tụng ca của người đàn ông đã bốc mùi bia.

“Đại ca cho em xin điếu thuốc”

Tôi ngước nhìn lên theo phản xạ. Và, cũng gần như một phản xạ, ánh mắt tôi rơi xuống cát. Ông trưởng phòng bực:

“Không có”.

“Vậy cho em năm trăm mua điếu thuốc”.

“Ngọn vậy ta”.

“Em là kẻ sa cơ rồi. Năm trăm chỉ bằng một điếu thuốc lá thôi mà. . . cô Ba!”

Tôi rùng mình, vói tay lấy giỏ xách. Ông trưởng phòng khoát tay ra dấu ngăn lại. Ông móc tuí lấy gói thuốc, rút một điếu đưa anh ta. Tôi quyết tâm ngẩng đầu nhìn thẳng.

“Xin lỗi, anh … ?”

“Hoàng”.

“Anh …”

“Bốn mươi tuổi”.

Gương mặt sần sừ trơ tráo, cách nhìn sỗ sàng, ánh mắt tàn bạo. Tôi lại nhìn cát !

“Không có chuyện gì ! Anh đi đi”

Anh ta chống nạng đi một quãng ngắn, quay lại nhìn tôi.

Ông trưởng phòng hỏi:

“Thấy quen à?”

Nói quen một gã ăn mày có làm giảm phẩm giá mình không? Nhưng việc gì phải thỏa mãn sự tò mò của người dưng? Tôi nhún vai. Ông trưởng phòng bất ngờ xoay người chụp tay thằng bé bán đậu phọng. Nó duỗi mấy ngón tay để cặp kính mát rơi xuống, lúng búng nói trây.

“Thấy rớt, lượm giùm, chớ bộ”.

Ông trưởng phòng đưa lại kính cho tôi, nói:

“Đồ đạc cẩn thận. Đầy đường bọn ăn cắp ăn mày”

Tôi an ủi:

“Cũng chưa hao mất gì đáng kể”.

Ông ta đứng dậy bảo tôi nên vào nhà hàng ngồi. Tôi đi tới chỗ thằng em. Mặt nó đã đỏ nhừ. Cả bàn đang om sòm tranh cãi. Ai bắt cá Irak thắng? Vấn đề là cầm cự được bao lâu? Israel nhảy vô là Mỹ thua. Cá hai ăn một Israel đứng ngoài . Chiến tranh hiện đại, ba ngày là xong. Cá ba ăn một vùng Vịnh còn đánh dài dài, ít ra một trăm ngày mới cúng cơm. Những bình luận gia, những nhà chiến lược, những con bạc hay một lũ say? Tôi nói:

“Tôi đi vãn cảnh chùa”.

Mấy người nhao nhao gọi tôi lại. Em tôi la lớn:

“Kệ chỉ với con ma của chỉ. Dô”.

Con ma của tôi là ai? Từ hôm đó tới nay tôi luôn điểm lại những con người tôi từng quen biết để coi ai có thể chết rồi thành ma theo đuổi tôi. Hóa ra có những người mà mười mấy năm nay tôi không biết họ chết hay sống ra sao? Có mấy người bạn thân hồi còn đi học, từ dạo ra trường bặt tin tức luôn. Những ngươì láng giềng ở xóm cũ cũng không còn gặp nữa. Vô số những con ngươì tôi đã từng quen biết rồi trở nên xa lạ và quên béng đi. Gã ăn mày tên Hoàng ấy có từng quen biết tôi chăng? Không sao nói chắc được. Con ma “oan nghiệt” ấy là con ma lùm, ma bụi, ma xó, ma hè, tình cờ theo tôi; hay là linh hồn của một người thân nào tôi từng yêu thương mà giờ đây tôi đã quên lãng ? Không lẽ nào tôi bạc bẽo tới vậy?

Nhìn đăm đăm khoảng không quanh mình tôi la lớn:

“Con ma nào đó, nói đi ! Ngay lúc nghe tiếng mình, tôi nhận ra mình điên, và cũng cùng lúc trấn tĩnh lại.

Những bậc thang đá đục vaò núi để lên chùa hơi dốc. Tôi leo một hơi nămchục bậc muốn nín thở. Trong núi này còn có những cốc, là những hang đá nơi ngươì tu hành tịnh tâm tìm chân lý hay sự cứu rỗi. Tôi biết một trong những cốc đó, vì có một lần đã lâu lắm, mẹ tôi dẫn tôi trèo lên đây cùng mấy sư sãi trong chùa, vào sâu trong cốc tối om nhặt nhạnh xương cốt ông tôi về hỏa táng. Xương còn mới nhưng không dính chút xác thịt, lại nằm rải rác khắp hang.

Rất có thể những con chuột là những sinh linh duy nhất đã quanh quẩn bên ông tôi những giây phút cuối cùng của đời người.

“Mời cô lên chùa cúng Phật”.

Tôi giật mình. Chị ấy như từ trong vách núi hiện ra, nụ cười an lạc , giọng noí hiền khô. Tôi có từng quen biết chị không? Ánh mắt chị thân thiện đón mời:

“Hôm này chùa làm chay”.

Tôi vào chánh điện lạy Phật, cúng dường.

Ngoài những mâm dâng Phật; có nhiều đĩa xôi nhỏ xếp dài dài dưới đất phía trước và bên hông chùa. Chị bưng những chén sành đựng lưng cháo bày bên cạnh xôi. Đó là phần cúng các cô hồn. Tôi nắm khuỷu tay của chị.

“Tôi thực lòng xin lỗi, chị là ai?”

“Tôi trước ở cô nhi viện Từ Bi”.

“Chị tên là gì ?”

“Hòa An”

Tôi nhớ lại . Mẹ thường dắt tôi đi chùa và bố thí để cầu sự bình an cho cha ngoài mặt trận. Năm ấy tôi còn nhỏ xíu ăn mặc tử tế, hai tay ôm một bọc quà gồm quần áo cũ, bánh kẹo, đồ chơi… đứng trước mặt một tá trẻ em cùng lứa đang dưa sát tường tròn mắt nhìn khách lạ. Mẹ đẩy vai tôi:

“Đến chơi với các bạn đi”.

Tôi bước thẳng tới, đưa gói quà cho con bé. Tay nó vừa mới chạm bọc đồ, mặt nó biến sắc, sự kinh hoàng lộ trong đôi mắt trợn trừng. Nó quăng đồ, kéo tôi nhủi vào góc phòng, chui bò dưới gầm bàn. Tiếng máy bay rõ dần rôì xa dần. Ngươì lớn kéo chúng tôi ra. Người ta giaỉ thích:

“Con bé này sợ máy bay. Nó là kẻ sống sót duy nhất trong một trận ném bom trước cuộc hành quân càn quét. Một người lính đã lượm nó ra từ đống tử thi đưa vào cô nhi viện. Người ta gọi nó theo tên làng đã bị xóa trên bản đồ -  Hòa An”.

“Sao giờ chị ở đây?”.

“Ở đâu cũng vậy”.

Chị mỉm cười như nụ cười của tượng đá tháp Bayon. Áo quần vải thô tóc búi như phụ nữ nhà quê.

“Lâu nay chị sống ra sao?”

“Tôi làm công quả cho chùa, làm rẫy trên núi”.

Hai mươi năm bơi trong bể trầm luân, chị vẫn nhớ tôi mà tôi thì không sao nhận ra chị. Buồn quá tôi nói:

“Tôi tệ lắm. ngay cả con ma theo tôi, tôi cũng không biết là ai?”

“Vong theo để độ mình. Đừng thắc mắc”.

Tôi ở trên núi chơi đến chiều, phụ An rỡ khoai mì, gánh về chòi của chị ngay sau chùa. Ở đây hơi cao, không nằm trong tuyến du lịch hành hương nên chùa ít khách vãng lai. Trời xâm xẩm tối, chuông mõ đều đều làm cảnh thêm quạnh quẽ tịch liêu.

Đang ăn cơm trong chòi chị An thì nghe tiếng người dậy lên ồn ào trước chánh điện. Tên tôi được gọi lên inh ỏi. Tiếng em trai tôi và đám bạn nó. Tôi đành xin phép về ngay để cảnh Phật được yên.

Em tôi nói:

“Đúng là chị bị ma ám mà!”

Đường xuống núi khó đi. Em tôi rọi đèn pin, tôi cứ chăm chú nhìn những khoanh ánh sáng soi trên lùm cây bụi cỏ mà bước. Lôí mòn trên núi rải rác phân bò, cứt dê. Gió biển thổi qua núi ù ù. Tôi rùng mình. Mọi người nói chuyện ma, cười đùa vang vang trong cái lành lạnh của núi vào đêm. Họ nói xứ mình nhất định nhiều ma lắm. Mấy chục năm trời bom đạn triền miên, đếm sao hết những kẻ bị tên bay đạn lạc? Chết oan chết uổng thì thành ma! Mấy con ma trẻ -  Hồn của hàng ngàn hàng vạn ngươì lính chết khi chưa có vợ, chưa có người yêu, chưa từng hôn đàn bà, chết thuở còn trai tân – còn thèm thuồng cuộc sống trần gian lắm, không chịu lên thiên đàng. Mấy con ma này hay ve vãn các cô mơ mộng ưa tìm chỗ vắng vẻ suy tư hay tối ngủ một mình. Ông trưởng phòng cung tay giơ nắm đấm lên:

“Tôí nay tôi sẽ thanh toán con ma đó”.

Xuống hết núi, đi một quãng dọc bờ biển nữa đến khách sạn. Một mớ bạn bè của em tôi ngồi trong phòng tiếp tân xem truyền hình. Màn ảnh nổ ra hàng chữ “War in the Gulf”. Ông trưởng phòng nhảy xổ vào la lên.

“Quân Mỹ đổ bộ chưa?”

Ông ta cá hôm nay Mỹ bắt đầu tấn công bằng bộ binh. Bạn gái em tôi quay đầu lại thấy tôi, nhoẻn

miệng cười:

”Lại đây coi tôí nay ai chung chầu bia nè”.

“Xin kiếu, tôi mệt quá”.

Em tôi hộ tống tôi về phòng. Nó đã uống nhiều bia, nhưng chưa thấm say. Đi với tôi dọc hành lang nó nói:

“Chị đừng sợ. Có thằng em chị đây mà”.

Đưa tôi vào phòng, nó lại nói:

“Chị tắm táp mát mẻ rôì cứ ngủ yên. Ai kêu cửa, ai nói gì, ai làm gì, kệ họ. Chị đừng mở cửa, trừ khi

chính em kêu”.

Tôi tắm rôì nằm lên giường, nhớ nhà theo thói quen mỗi khi đi xa. Tôí hôm qua cả nhà ngôì trước máy truyền hình. Lần đầu tiên trong nhiều năm tất cả cùng nói về một đề tài. Trước đây ba không bao giờ nói với chúng tôi về chiến tranh, dù ông là một người lính chuyên nghiệp. Ông có tổng cộng hai mươi năm tham gia ở chiến trường. Nhưng ông là một người lính bại trận. Chiến tranh chấm dứt ông phải đi cải tạo sáu năm. Trong thời gian đó, anh Hai tôi vào thanh niên xung phong, vì trường luật giải thể. Sau đó anh lại xung phong vào bộ đội tình nguyện sang Campuchia. Rồi trở về nhà bằng một chân, mươì tám vết sẹo khắp người, nhiêù huân chương, bằng khen và giấy chứng nhận. Có thể , nhờ những cái đó, em trai tôi được vào đại học. Và bốn tháng sau ba tôi về. Ba người đàn ông trong nhà tôi đều uống rượu. Ba tôi uống với những “chiến hữu” già của ông. Anh tôi uống với những đồng đội trẻ của anh. Em tôi uống với ông trưởng phòng, phó phòng cơ quan nó. Và họ không hề nói với nhau về chiến tranh. Nếu chiến tranh chỉ là đánh nhau thì tôi không biết gì. Nhưng nếu chiến tranh là nỗi bơ vơ, khổ đau, nỗi bất hạnh của người phụ nữ, thì điều đó đã thấm nhuần trong máu huyết truyền qua nhau vào khắp cùng thân thể tôi từ thuở còn là bào thai trong bụng mẹ.

“Cộc!Cộc!Cộc!”

Tôi nằm yên. Cửa đã khóa trái.

“Mở cửa ra. Có ta là Đại Thánh đến trừ yêu quái đây”

Tôi lấy gối trùm đầu lại nằm im. Tiếng em trai tôi:

“Chị cứ mở cửa. Thằng em chị đây mà”.

Tôi mở cửa.. Mùi bia nồng nặc xộc vào phòng. Em trai tôi đi loạng choạng đến giường , quăng mình

xuống, lè nhè:

“Chị đừng sợ. Em ngôì đây mà.”

Ông trưởng phòng cầm một cây súng dài bước vào giữa phòng quát to:

“Con ma, úp mặt vô tường”.

Người của khách sạn tìm cách ngăn cản.

“Đừng giỡn Đại ca”

“Tao mà giỡn ! Tao đã nói là sẽ thanh toán con ma. Tao bắn nó chết cha luôn”.

“Nó chết rồi mà.”

“Cho nó chết thêm lần nữa. Tránh ra !”

Tôi lùi lại sát cửa sổ mở ra vườn cây, sẵn sàng nhảy ra ngoài. Em tôi nằm lăn trên giường cười hô hố.

“Chị đừng sợ, súng bắn chim !”

Nó lặp lại: “Súng bắn chim !”, cươì hô hố, ha ha, hố hố.

Ông trưởng phòng giơ súng lên nhắm “Bằng!”

Tim tôi nghẹn thắt lại rồi òa vỡ vụn, hai đầu gối nhũn rời. Tôi ngã xuống như cọng bún.

Hô hô, ha ha, hố hố, hú hú. . .

“Xong !”

Cửa phòng đóng lại. Ngoài vườn lá cây vẫn còn rơi rào rào.

Cô con gái

"Tại sao mẹ nói dối con?".

Mẹ ngơ ngác nhìn con. Vẻ ngơ ngác thật thà khiến cái nhìn chất vấn của người con gái dịu lại, nhưng cô cũng đã dự đoán trước được sự bất ngờ, và đã sắp đặt cho câu hỏi thốt ra giữa chừng cuộc chuyện trò đầm ấm, đầy tình cảm gia đình thân thiết -  cuộc chuyện trò về chuyến đi Việt Nam mới đây của cô.

Ngồi trên tấm thảm dệt thủ công cô con gái đem từ Việt Nam về trải trước lò sưởi, người mẹ cảm động ngắm những món quà bày la liệt chung quanh cùng với hàng trăm tấm ảnh chụp cảnh vật và con người của một miền quê bà đã xa non một phần tư thế kỷ. Cô con gái đang chiếu lên màn ảnh truyền hình những đoạn video từ cái máy quay phim kỹ thuật số. Bà nhận ra ngôi nhà thời thơ ấu, di ảnh của cha mẹ trên bàn thờ, những người ngồi đầy nhà trong đám giỗ là những chú thím cô dượng và anh chị em họ. Người nào cũng nở một nụ cười hiền lành khi nhìn trực diện ống kính, có người nói "Bé Em còn nhớ cô Năm không?" -  Chắc cô con gái giải thích với họ là phim này quay về cho mẹ xem. Trong khi bà mẹ rơm rớm nước mắt thì cô con gái hỏi: "Tại sao mẹ nói dối con?".

Sau phút ngơ ngác vì bất ngờ, bà mẹ chựng lại đắn đo. Theo cái cách cô gái nêu ra thì đó không phải là một câu hỏi lớn. Từ khi có trí khôn, cô gái đã biết là người ta nói dối như là một nghệ thuật sống. Thí dụ cái điện thoại reo mình không cần nhấc máy cho dù ngồi ngay bên cạnh đó. Một giọng thu âm sẵn sẽ trả lời rằng đây là số điện thoại một hai ba bốn, xin vui lòng nhắn tin hay để lại số điện thoại người gọi, chúng tôi sẽ hồi âm. Rồi tùy theo người gọi là ai mà mình nhấc máy trả lời hay lờ tịt đi cho đỡ mất thì giờ. Bà mẹ là người sớm học bài vỡ lòng về cái nghệ thuật sống này. Mỗi sáng vô hãng ông chủ luôn hỏi bà có khỏe không. Một hôm trời trở đông, bà thật thà trả lời là bà lạnh quá, bà sợ bà bị cảm, thấy nhức đầu và khó thở lắm. Ông chủ nói ông rất áy náy, lẽ ra bà nên nghỉ ngơi. Bà cảm động vì sự hiểu biết cảm thông của ông chủ. Nhưng hôm đó ông vẫn giao bà công việc nhọc nhằn như thường ngày, kể cả bốn lần bưng mấy cái hộp nặng băng qua cái sân rộng đầy tuyết rơi.

Về sau bà biết trả lời như máy "Tôi khỏe, cám ơn ông" cho câu vấn an cửa miệng, đồng thời biết canh những ngày thời tiết xấu công việc nhiều là xin nghỉ để tận dụng những ngày được nghỉ bệnh theo luật. Cô con gái cũng đã từng giải thích cho bà mẹ về cái "sự thật khoa học" cần tôn trọng và những "lời nói dối trắng" vô hại. Hình như đó là thuở cô mười ba hay mười bốn tuổi, bị mẹ phát hiện cô nói dối chuyện đi chơi khuya hay chuyện bồ bịch gì đó. Bà mẹ biết con gái mình không phải người dối trá, chẳng qua nó sống ở Mỹ thì nó phải Mỹ thôi. Và bà cũng vậy. Bà đủ trung thực để nhìn nhận là đôi khi bà có nói dối con -  những chuyện không có gì quan trọng. Nên bây giờ bà cũng chẳng nhớ mình đã nói dối con chuyện gì. Bà nhìn con gái dò hỏi.

Cô con gái bình thản như không có chuyện gì quan trọng. Cô tỏ ra thẳng thắn minh bạch trong cách nêu lên câu hỏi: để biết "sự thật khoa học", chứ không có ý trách móc hay buộc tội về mặt đức hạnh. Cô đưa mắt nhìn lên màn ảnh nhỏ để hướng sự chú ý của bà mẹ vào những hình ảnh video cô đã thu được. Một bà già với lên tủ thờ lấy xuống một xấp hì nh và thư từ, bà giở ra, đưa tới trước ống kính. Trong hình là một bé gái mũm mĩm ngồi lọt thỏm trong lòng một phụ nữ, bên cạnh một người đàn ông.

Màn hình dừng lại. Cô con gái hỏi:

"Mẹ, có phải người này là ba của con?".

"Không".

"Mẹ, người này là ba của con mà!".

"Không".

Hai mẹ con nhìn nhau. Cô con gái thở dài.

"Mẹ, người ta có thể ở với nhau rồi không ở với nhau nữa. Người ta có thể giận một người mà nói người đó chết rồi. Mẹ không bị bắt buộc nói ra sự thật của mẹ nếu mẹ không thích. Nhưng sự dối này là về con. Con có quyền biết sự thật về con".

"Mẹ đang nói thật với con. Người đó không phải là ba của con. Ông ấy sống với mẹ nửa năm, lúc đó con bốn tuổi, là lúc chụp tấm hình này. Con bốn tuổi, đi học mẫu giáo về, con hỏi ba của con đâu, mẹ kết bạn với người đàn ông đó để con có người gọi là ba".

"Mẹ!".

Tiếng kêu của đứa con gái làm bà mẹ chạnh lòng. Từ khi đi học mẫu giáo, đứa con gái nhỏ bắt đầu gọi mẹ là "Mom" như tất cả trẻ con Mỹ hay như tất cả trẻ con trong truyền hình và sách báo chúng xem mỗi ngày. Bà đã vui vẻ nghe con gọi Mom và khuyến khích con nói tiếng Anh để đua tranh với bạn bè cùng lớp. Khi lên tới bậc trung học thì đứa con gái chỉ nói tiếng Anh. Nhưng tiếng Anh của bà mẹ không phát triển ra ngoài những giao tiếp lặt vặt trong hãng; khi cần nói với đứa con gái dậy thì những điều quan trọng, bà loay hoay nói bằng tiếng Việt, cô gái nghe không hiểu gắt lên: "Mom, bà nói tiếng Anh đi!". Đó là lúc cô gái mười lăm tuổi.

Năm hai mươi tuổi, lúc đang ở nội trú trong trường đại học, cô gái gọi về nhà kêu "Mẹ!". Bà mẹ lặng người không tin nổi cái điện thoại Mỹ có thể kiêm cả chức năng dịch thuật. "Mẹ, con kêu có đúng không. Bằng giọng trọ trẹ, cô con gái gọi lại mẹ là mẹ và tập nói lại tiếng Việt từ đó. Cô giải thích: "ở đây nói Mỹ thì hiểu là Mỹ da trắng gốc Anh. Còn lại là Mỹ Do Thái, Mỹ ý, Mỹ La- tinh, Mỹ Phi châu, Mỹ á châu. Con là Mỹ Việt. Cho dù con Mỹ cách nào đi nữa thì con vẫn là Mỹ á châu, Mỹ Việt. Cho nên con phải biết văn hóa gốc của con, như mấy đứa Mỹ Tàu, Mỹ Nhật, Mỹ Do Thái có văn hóa Tàu- Nhật- Do Thái vậy". Cuối năm thứ ba, cô gái xin được học bổng đi học một mùa hè ở Việt Nam.

Cái siết nhẹ của vòng tay cô con gái choàng quanh vai mẹ, khiến bà cảm thấy được an ủi và tin cậy. Đôi khi, như lúc này, bà cảm thấy bớt trơ trọi vì đứa con gái đang dần trở thành một người bạn. Bà không biết cô gái ý thức đổi vai từ bao giờ. Nhưng bà nhận ra nơi đứa con gái một người đàn bà từ mùa thu năm ngoái. Hai mẹ con đi mua sắm trước ngày con trở về trường đại học. áo quần, kem thoa da, sữa tắm, băng vệ sinh... và cô gái dừng lại ở quầy dược phẩm hỏi mua bao cao- su. Cô gái cầm lên xem xét ba bốn hiệu khác nhau rồi chọn cái Pleasure for women" (Khoái lạc dành cho phụ nữ). Cô gái thản nhiên mua bao cao- su giữa khu thương mại đông đúc người qua lại, như khi chọn mua kem chống nắng hay dầu gội đầu ở siêu thị. Nhận thấy người mẹ không có vẻ thoải mái cô gái nói: "Tự mình chọn mua thì tốt hơn. Nhiều thằng không có sẵn hoặc không thích xài".

Bà mẹ cảm thấy một cơn đau xóc ở hông. Bà biết con gái có bồ từ năm mười lăm tuổi, đổi bạn trai hai ba lần, và hiện giờ đang cặp với một bạn học chung trường. Khi gãy đổ mối tình đầu, cô gái về nhà mẹ, tuôn ra một trường đoạn độc thoại bằng tiếng Anh dài hơn một giờ đồng hồ rồi tức tưởi khóc. Bà mẹ hiểu chưa tới một phần ba những lời con gái nói -  cô nói nhanh quá, có lúc gào thét, có lúc rên rỉ. Nhưng bà hiểu nỗi đau đớn thất vọng về tình yêu, bà hiểu nỗi buồn của người đàn bà khi không thể yêu nữa người đàn ông mình từng yêu. Bà ôm con gái vỗ về bằng một trường đoạn độc thoại bằng tiếng Việt, mà bà chợt nhận ra ở đoạn cuối là cô gái không thể hiểu tới một phần tư những điều bà nói -  không chỉ vì vấn đề ngôn ngữ mà vì cái ký ức bật dậy từ nấm mồ quá xa xăm.

Dù vậy cô gái cũng nguôi ngoai, giụi đầu vào ngực mẹ và ngủ một giấc sâu; rồi thức dậy, sảng khoái hơn, tự tin hơn, điểm trang lại nói với mẹ là con không sao đâu, rồi ra đi. ít lâu sau cô có bạn khác. Bà mẹ không muốn con thui thủi một mình, cũng không thích cảnh đàn đúm. Có một người để chia sẻ để thủy chung vẫn hơn. Khi nghe con gái nói "nhiều thằng..." cơn đau quặn lên trong lòng bà mẹ. Rồi bà nghĩ có lẽ chỉ là cách nói tiếng Việt kiểu Mỹ của cô con gái. Nói một nhận xét chung chung tiếng Anh xài danh từ số nhiều, như nói con trai thích thể thao thì nói boys like sports. Cô con gái có lẽ chỉ ngụ ý boys chung chung khi nói "nhiều thằng". Dù sao thì một nỗi buồn khó nói cũng lặng lẽ dâng lên trong lòng bà mẹ. Cô con gái nhìn vẻ mặt mẹ và nói: "Thôi mà, mẹ!".

Có lần cô gái đưa mẹ đến dự một buổi hội thảo ở trường. Trên bàn chủ tọa có một bà bác sĩ, một bà mục sư, một bà giáo sư bộ môn phụ nữ học. Khoảng ba bốn chục nữ sinh viên dự thính và tham gia thảo luận. Bà mẹ không hiểu phần lớn nội dung cuộc tranh luận sôi nổi. Nhưng bà hiểu hai đoạn phim chiếu xen giữa cuộc thảo luận. Một phim miêu tả tỉ mỉ cơ quan sinh sản của cả hai giới tính, việc giao hợp và sự hình thành thai nhi; và những biện pháp ngừa thai khi người phụ nữ chưa sẵn sàng làm mẹ. Đoạn phim thứ hai miêu tả một cô gái tự xoa nắn thân thể mình để có khoái cảm. Hình như một trong những cuộc tranh luận sau khi chiếu phim là làm như cô gái đó là nên hay không. Bà mẹ dỏng tai nghe vẫn không hiểu hết ý kiến của những cô gái trẻ ngồi trong phòng như con bà. Cuối buổi, cô gái tóm tắt vấn đề cho mẹ hiểu: "Nhiều người có nhiều ý kiến khác nhau. Con ủng hộ ý kiến là nhiều đàn bà có quyền sướng như nhiều đàn ông. Và nhiều đàn bà nên hiểu mình yêu thân thể mình, tôn trọng thân thể mình, giữ thân thể mình khỏe mạnh, là cho chính mình, chứ không phải cho một người đàn ông".

Bà mẹ có những cảm nghĩ mâu thuẫn phức tạp về sự giáo dục và trưởng thành của con gái. Và bởi vì bà tự biết mình không thể uốn nắn con gái thành người như mình mong muốn -  thực ra bà cũng không biết hay không dám biết mình mong muốn là người đàn bà như thế nào. Bà đành chấp nhận con người mà cô con gái đang trở thành, tự nhủ cô ta không thể đừng là một sản phẩm của xã hội mà bà đã đem cô đến để tìm chốn dung thân.

"Vậy thì tại sao mẹ nói dối con?".

Cô gái cho chiếu tiếp đoạn video cô đem về từ Việt Nam.

"Mẹ nói là ba con chết khi con mới ra đời ở đảo Bijoux. Con đã tới đảo Bijoux trên Thái Bình Dương, chỉ là một đảo hoang vắng, không còn dấu tích gì của trại tị nạn nữa, không có hồ sơ gì của ông Nguyễn Văn Ba. ở Việt Nam cũng không ai biết về ba con, hoặc là có quá nhiều ông Nguyễn Văn Ba, và họ hàng thì nói là mẹ vượt biên một mình, khi đang đi học ở thành phố, qua tới Mỹ mới có chồng".

Bà mẹ thở dài. Bà không thể nhớ ra trong trường hợp nào bà đã nói với con cái tên Nguyễn Văn Ba ngẫu nhiên đó. Bà không thể ngờ là cô gái ghim cái tên đó trong trí, chờ một cơ hội về Việt Nam để đi tìm lai lịch người cha. Từ lâu lắm rồi bà mẹ không hề nghe con hỏi về cha nữa. Bà nghĩ cô gái cũng như bà, đã chấp nhận sự vắng mặt của người đàn ông ấy. ở đây cứ ba bốn gia đình lại có một gia đình không có đủ cha và mẹ, và đó là chuyện bình thường.

Cô gái đổi thế ngồi, đối diện với mẹ, hai bàn tay cô cầm hai bàn tay mẹ, mặt cô cách mặt mẹ một gang tay.

"Tại sao mẹ không hiểu? Con không tìm ông Nguyễn Văn Ba, dù sống hay chết. Nhưng con cần tìm biết con là ai?".

"Con là con của mẹ. Mẹ vượt biên một mình vì lúc đó mẹ không có chồng mà có thai. Ông bà ngoại con không thể chịu đựng nỗi sỉ nhục đó. Mẹ bỏ xứ đi, sinh con ở hoang đảo, qua tới Mỹ kiếm một người đàn ông chụp hình chung để gởi về nhà để ông bà ngoại đưa cho bà con xóm giềng xem, và nói với họ là mẹ có chồng con tử tế".

Nước mắt không kềm được ứa ra khóe mắt bà mẹ. Cô con gái bóp chặt bàn tay mẹ, tì trán mình vào trán mẹ. Bà mẹ dịu lại, biết rằng cô con gái dù tỏ ra cảm thông hiểu biết, vẫn không thể nào hiểu được ý nghĩa thực sự của một quá khứ được tường thuật ngắn gọn như trên. Mà bà cũng không thể và không muốn chia sẻ với con điều đó. Cha mẹ bà đã âm thầm gậm nhấm cái chất độc "nhơ nhuốc gia phong" cho đến ngày lặng lẽ qua đời. Và tất cả họ hàng xóm giềng đều tin vào tấm hình chụp có đủ vợ chồng con cái mà bà mẹ đã gởi về rồi quên béng đi.

Hai phút sau, cô gái chợt buông tay mẹ, ngồi thẳng lưng lên.

"Mẹ. Mẹ có quyền giữ trong lòng nỗi riêng của mẹ. Nhưng con có quyền biết con là ai. Mẹ khai sinh con ở Bijoux, đó chỉ là hoang đảo. Mẹ khai cha con là Nguyễn Văn Ba, nhưng không có ông ấy trên đời. Mẹ đã dứt bỏ lai lịch quá khứ để sống một cuộc đời khác. Nhưng mẹ có hiểu thế nào là sinh ra lớn lên thành một người Mỹ không căn cước?".

"Thì thôi, mẹ nói với con vậy. Lúc mẹ lên thành phố vào đại học, mẹ yêu một người, người ấy yêu mẹ nhưng mối tình đó bị coi là quan hệ bất chính phải chấm dứt. Đơn giản vậy thôi."

"Con không hiểu. Con ở Việt Nam mấy tháng không thấy ai bị cấm yêu cả."

"Con không thể hiểu. Đó là chuyện hồi chiến tranh mới chấm dứt".

"Thôi được. Con không phê phán cha mẹ. Con chỉ xin mẹ nói cho con biết người đó là ai?".

"Trần Văn Nam".

Cô gái chồm tới vòng tay ôm vai mẹ và hôn lên trán bà.

"Cám ơn mẹ. Chúc mẹ ngủ ngon".

Rồi cô gom lại hình ảnh vương vãi trên thảm, tắt video. Bà mẹ hiểu là cô con gái đã kết thúc một vấn đề; và với cái tên bà vừa cung cấp, câu hỏi mới đã được đặt ra, và cô gái sẽ bắt đầu một hành trình mới tìm kiếm cội nguồn. Bà hình dung cô gái về Việt Nam, đến trường đại học truy danh sách sinh viên năm ấy, tìm ra năm bảy người mang tên Trần Văn Nam, rồi lần về quê quán của từng người, nghiên cứu mồ mả tổ tiên, đền thờ làng mạc, gia phả họ tộc. Có thể cuối cùng cô gái bằng phương pháp loại trừ khoa học hay cách thức nào đó mà nền giáo dục Mỹ đã dạy cô, để gặp được đúng con người đã gieo vào đời một mầm sống là cô.

Bà mẹ không tưởng tượng nổi người đàn ông ấy đón nhận đứa con trở về ra sao. Nhưng bà có thể hình dung đứa con gái của bà sẽ nói gì với người cha.

"Ba. Con không đòi hỏi ở ba trách nhiệm làm cha. Nhưng con có quyền là con."

Cỏ hát

Mặt sông buổi chiều còn loang một vệt mặt trời mầu cam đỏ. Gió nồm thổi hiu hiu. Hai đứa tôi dắt tay nhau đi lững thững đến một bãi cỏ mé bờ sông. Hạnh đòi ngồi xuống. Cỏ xanh rì và ướt lạnh vì đang mùa mưa. Tôi loay hoay rút một chiếc dép lót ngồi. Hạnh xòe bàn tay vuốt nhẹ lên mặt cỏ, gương mặt trẻ trung sáng lên với cái nhìn trìu mến:

- Chị Hà có thích cỏ hôn? Em thích cỏ ghê nơi!

Có khi tôi cũng thích cỏ lắm. Cỏ nói chung thì đa dụng. Với cỏ người ta có thể làm thơ, làm thuốc nam, làm phân xanh, hay làm cái thứ gì nữa, chẳng biết. Nhưng bình thường thì tôi không cảm tình với cỏ nhiều. Nhất là những ngày nghỉ tôi về thăm ông ngoại và phải ra vườn làm cỏ với ông. Vừa làm cỏ, vừa nghe ông đọc thơ Lục Vân Tiên và giảng đạo lý làm người. Hạnh vẫn âu yếm đùa với những lá cỏ:

- Thế nào mỗi thứ cỏ cũng có một cái tên chứ, chị? Sao em chẳng thể nào biết tên các loài cỏ.

- Hồi xưa nhà chị có một bộ "Cây cỏ miền Nam", trong đó có vô số cỏ, thứ nào cũng có tên họ đàng hoàng. Có lần chị ra vườn nhỏ đủ loại cỏ vô giở sách ra xem chúng tên gì. Rốt cuộc, chị cũng chẳng nhớ được tên cỏ nào hết.

Hạnh trầm ngâm vài giây:

- Mai mốt xuất ngũ, em sẽ đi trồng cỏ.

Và Hạnh cười hồn nhiên, đôi mắt thoáng màu cỏ xanh mơ ước. Nhìn Hạnh, tôi không nghĩ đó là một câu nói đùa, nhưng tôi cũng không quan tâm đến cỏ cho lắm. Tôi hỏi:

- Chừng nào em xuất ngũ?

- Em không biết. Em chưa định xuất ngũ lúc này. Nhưng một lúc nào đó, thí dụ em không còn sức khỏe để phục vụ trong quân đội, hay chiến tranh chấm dứt chẳng hạn, thì em sẽ xin làm người trồng cỏ.

Tôi thở dài nhìn đứa em họ. Tóc Hạnh đã cắt ngắn. Còn vóc dáng, da dẻ vẫn bình thường. Hồi ở nhà, Hạnh cũng nhỏ nhắn, ngăm ngăm đen như vậy. Cái nhìn vẫn trong sáng, nụ cười vẫn thơ ngây. Vậy mà tôi nghĩ, sau ba năm đi bộ đội, chắc Hạnh đã trải qua những gì kinh khủng nhất của chiến tranh. Khi Hạnh vào bộ đội và xin sang công tác ở nước bạn, họ hàng tôi ai cũng phản đối và xem Hạnh như một đứa con gái bất bình thường. Chơi với Hạnh từ nhỏ đến lớn, tôi chỉ âm thầm cảm thông với những lý do đã thúc giục Hạnh hành động, chứ cũng chẳng dám nói gì. Người ta thường nói, ở lứa tuổi mười tám đôi mươi của đời người, có những ngọn lửa bùng cháy lên trong tim, rồi nhanh chóng lụi tàn đi, hoặc cháy mãi mãi, thắp sáng lên ý nghĩa đời người. Những ai đã qua rồi cái tuổi đó, lỡ để tắt rồi ngọn lửa ấy, sẽ chẳng thể nào hiểu được những trái tim trẻ. Tôi chỉ hơn Hạnh một tuổi, những lúc nghĩ về Hạnh vẫn nghe lòng mình náo động những khao khát một cuộc sống anh hùng, một cuộc đời cao đẹp. Từ khi Hạnh đi đến giờ, hai đứa tôi mới lại được gặp nhau, khi tình cờ cùng về thăm ông ngoại. Hạnh trước mặt tôi, chẳng có nét gì của người nữ anh hùng như bà Trưng, bà Triệu, hay nữ thánh Jane, như phác họa trong trí tôi. Vẫn giọng nói nhỏ nhẹ, tiếng xưng em ngọt ngào, và nguyện vọng tầm thường nhất trong thiên hạ, "làm người- trồng- cỏ".

Nước triều đang dâng từ từ. Tôi thòng chân xuống, nói với Hạnh là chừng nào nước dâng ngập đến mắt cá chân tôi, thì mình phải về nhà. Lúc sẫm tối, gió ngoài sông thổi vào lạnh lắm. Nhưng Hạnh muốn ngồi chơi lâu hơn nữa, và nói chuyện hoài về những loài cỏ.

- Em chỉ biết tên cỏ- dế- ăn thôi. Tự vì hồi nhỏ em hay theo tụi bạn trai đi hái cỏ về cho dế ăn. Dế thích cỏ này lắm. Trông cỏ mảnh mai, dài thon thả, màu xanh biếc, ngon lành hết sức. Có lần em cũng thử ăn...

Hạnh đưa một cọng cỏ vào miệng nhấm nháp. Tôi biết là cỏ gấu, nhưng vẫn chấp nhận cái tên cỏ- dế- ăn của Hạnh. Mặt trời đã lặn tự bao giờ. Để Hạnh thôi nói về cỏ, tôi hỏi:

- Ở bộ đội có gì vui, kể chị nghe với!

- Kể chị nghe chuyện gì?

Hạnh nhìn ra sông như tìm chuyện.

- Hồi ở Bộ tư lệnh là nhiều chuyện vui nhất. Cả đám nữ tụi em mới xa nhà, tha hồ nghịch ngợm, ca hát. Mấy chú biểu đồ con nít mà cũng bày đặt làm đơn xin ra biên giới.

- Rồi làm sao em lại được ra biên giới?

- Em xin riết phải cho. Đến khi ở bên nước bạn, nhiều khi em thèm một người bạn gái để nói dóc dễ sợ. Vì cả đơn vị chỉ có mình em là nữ. Có những điều của con gái chẳng biết chia sẻ với ai hết. Lần đầu tiên em hành quân, cả một đội quân đi dài thòng mà chỉ có một mình em là con gái, lại mới đến. Đường dài mười mấy cây số xuyên rừng và đồng lầy. Đang đi em mắc tiểu quá chừng mà chẳng biết làm sao. Em không dám kểu cả đội quân dừng lại chờ em đi tiểu. Em không dám một mình tụt lại phía sau. Em ráng đi lẹ lên, cử động nhiều cho đổ bớt mồ hôi ra. Bụng dưới cứ tưng tức anh ách khó chịu ghê đi. Em cố dụ lòng mình là ráng chút xíu, chút xíu nữa thôi. Càng bước, bụng em càng nhói nhói đau, muốn khóc luôn. Mà em không dám để lộ ra, không dám nhăn mặt nữa, sợ mấy anh cười, hiểu lầm em chưa quen đi bộ. Em mở mắt nhìn chỉ thấy hào quang đổ xanh đổ tím. Mấy bận em sợ điếng người luôn, cứ lo mình nín quá, bể bàng quang mà chết!

Hạnh bật cười như tự cười cái lo sợ của mình:

- Vậy mà rồi, em cũng đi tới nơi tới chốn. Dần dần em thấy sức chịu đựng của con người thiệt lớn. Có những điều khi chưa trải qua mình cứ tưởng tượng ra mà phát sợ. Nhưng bây giờ thì em hiểu rằng trên cõi đời này không có gì khủng khiếp cả, khi lòng mình vẫn còn tin yêu cuộc sống. Hồi trước em sợ bom đạn và nghĩ rằng nếu bị thương chắc chết quá. Đến khi chính em bị thương, em lại không thấy đau đớn như đã tưởng.

Tôi ngắt ngang Hạnh, tò mò:

- Em đã bị thương rồi sao?

Hạnh cười, lắc đầu:

- Nhẹ thôi, không đáng gì hết.

- Kể chị nghe đi.

Hạnh không chịu kể. Hạnh thích tiếp tục chuyện đang nói về cuộc sống ở bộ đội.

- Để lát nữa em kể. Năm ngoái em đóng ở một phum đã bị phá hoang tàn. Có một cái giống cái ao, vài cơn mưa đầu mùa đọng lại vũng nước trong đó. Các anh bộ đội vét đáy ao để chứa nước những cơn mưa sắp tới. Từ dưới lòng ao vét lên bao nhiêu là đầu lâu, xương tay, xương chân, xương sườn lớn nhỏ, dài ngắn đủ cỡ. Vậy mà hôm trước mới đến, thiếu nước dùng, cơm canh tắm giặt gì cũng ao nước đó. Lúc ấy em lại đang kỳ kinh nguyệt, cũng ao nước đó, rửa ráy, giặt giũ...

Tôi rùng mình, một cảm giác ớn lạnh chạy dọc xương sống. Hình như gió từ sông lớn thổi về rồi. Tôi kéo tay Hạnh:

- Thôi, về nhà. Tối rồi.

Hạnh đứng dậy, ngẩng nhìn bầu trời cao rộng mênh mông mới lác đác vài vì sao.

- Ở nhà, chị có hay nhìn lên trời để đếm những vì sao không?

Tôi không thích đếm sao, vừa mỏi cổ, vừa nhức đầu. Những vì sao bình thường thì vẫn đâu ở đấy, nhưng khi mình đếm, chúng cứ chạy lung tung. Nhưng tôi vẫn đáp có. Hạnh nắm tay tôi đứng dừng bên bờ sông. Bàn tay Hạnh ấm, hay vì bàn tay tôi buốt lạnh, tôi cũng không rõ nữa. Hạnh chỉ cho tôi xem:

- Kia là sao chiến sĩ, mũi lưỡi kiếm chỉ hướng Nam. ở nước bạn, mỗi lần nhìn lên bầu trời em lại nghĩ rằng nếu mẹ mình, em mình, bạn bè mình đêm nay nhìn lên trời, sẽ thấy những vì sao sáng mà mình đang nhìn đây. Những lúc nghĩ vậy, em cảm động muốn khóc. Và thấy mình gần gũi với những người thân thuộc hết sức.

Hai đứa tôi đứng yên đến mấy phút để ngắm bầu trời thăm thẳm, nghe chung quanh bóng tối đen dần. Hai chị em, suýt soát tuổi nhau vẫn thường xem như đôi bạn. Hạnh chợt nắm chặt tay tôi, thấp giọng hỏi:

- Chị có sợ chết hôn?

Câu hỏi đột ngột, tôi không biết trả lời sao. Nghe nói, những người sống mãnh liệt nhất thì không sợ chết. Còn những kẻ sợ chết thì không sống bao giờ. Nhưng mà...

Tôi bỗng nghĩ đến những chiếc sọ người vét từ dưới đáy ao lên, bất giác quay đầu nhìn ra sau lưng. Gió thổi qua những ngọn dừa nghe xào... xào...

- Tụi mình về nhà đi. Vừa đi vừa nói chuyện cũng được.

Tôi cảm thấy bóng đêm không được an toàn lắm và thâm tâm cũng không muốn tiếp tục loại chuyện Hạnh đang hứng nói. Tôi không có khiếu triết lý. Tôi hài lòng với hiện tại, tự thấy mình là một con người bình thường, có một chỗ đứng vừa phải, đôi khi cũng được bầu lao động tiên tiến hay chức vụ phó này phó nọ. Cho nên nói chung thì tôi chưa thật sự tha thiết sống và cũng hơi sợ chết. Đối với những hành động anh hùng, những việc phi thường, những vấn đề cao xa... thái độ chung của tôi là "kính nhi viễn chi". Tôi những tưởng Hạnh sẽ có những chuyện dí dỏm hay là lạ kể nghe cho vui. Tôi cố tình lái câu chuyện về những cái có tính con gái nhất, như bếp núc chẳng hạn. Ngày còn ở nhà Hạnh vốn đảm đang, nhất là nấu nướng giỏi.

- Chắc ở bộ đội, em làm hậu cần?

- Một thời gian thôi, bây giờ em ở bên quân y. Hồi còn làm hậu cần, có lần em làm cá. ở "bển" có những con cá lóc bự thiệt bự, đầu cá bằng đầu gối em lận. Khi đập vô đầu cá em thấy con cá giãy lên đành đạch, vây mang vây lưng run lên như bơi chới với trong không khí, em tự nhiên thấy tay mình run theo. Em chờ con cá chết hẳn mới dám cầm lên lóc vảy. Vậy mà khi lưỡi dao phạm vào mình cá, nó vẫn còn giãy một cái mạnh đến nỗi văng cả thớt lẫn dao. Cứ nghĩ rằng có một sinh vật đang cố vùng vẫy tuyệt vọng trong tay mình để đòi được sống, em cảm thấy làm sao ấy! Cứ lợm giọng rùng mình hoài. Ngay cả sinh vật hạ cấp như loài cá cũng muốn sống, phải hôn chị? Ngay cả khi nó không hề ý thức gì về sự sống, nó cũng có những phản ứng sinh lý đòi sống huống chi là con người. Em cứ nghĩ là được sinh ra đời, con người tối thiểu phải có quyền được sống. Nhưng chị biết hôn, những cái sọ người vét dưới ao lên hầu hết đều bị bể, dấu vết của những cán cuốc đập vào đầu. Những người đã bị đập đầu chắc khi phải chết, họ còn muốn sống lắm. Càng trẻ người ta càng ham sống. Mà trong những cái sọ ấy có những cái sọ nhỏ của trẻ em. Chắc là khi bị đập đầu cho chết, họ cũng giãy giụa, cũng làm mọi cách để níu lấy cuộc sống. Và nếu là trẻ em, chắc chúng òa lên khóc và có đứa kêu cứu "má ơi!..."

Có một ngọn gió lạnh buốt thổi dọc xương sống tôi. Làm sao người ta có thể đập lên đầu đồng loại mình, thản nhiên như đập đầu cá lóc, hàng loạt, hàng loạt...

Trăng hạ tuần bây giờ mới lên. ánh trăng nhạt run run trong bóng lá cây rọi xuống con đường đất nhỏ. Những điều Hạnh nói hôm nay chắc là vẫn được xào đi nấu lại, trong đầu Hạnh rất nhiều lần. Có thể ngay cả trong giấc chiêm bao của Hạnh, những chiếc sọ người cũng hiện diện. Hai đứa tôi về đến nhà, ngồi trên thềm chơi. Mấy đứa nhỏ con cậu tôi hỏi hai chị có muốn đi bắt chim hôn? Chim ngủ trong bụi cỏ lau dọc bờ sông, mình bơi xuống nhè nhẹ sát vào bờ, bất thần rọi đèn soi vào, chim không kịp bay đi, mình bắt dễ ợt. Bắt chim về mai quay ăn. Hạnh từ chối nhưng dặn theo là nếu bắt được con nào dễ thương cho chị xin để nuôi. Tôi cười với Hạnh:

- Lúc này em coi bộ hiếu sinh dữ?

- Không phải em ở xứ Phật, mà sợ tội sát sinh. Nhưng chị đã từng cầm một con chim trong lòng bàn tay chưa? Chị sẽ nghe trái tim con chim đập trong tay chị, và lòng bàn tay chị sẽ ấm dần. Lúc ấy chị sẽ thấy đáng trân trọng, nâng niu một cuộc sống trong tay mình biết bao!

Bỗng nhiên Hạnh có vẻ đăm chiêu. Tôi cảm thấy ba năm mà Hạnh của ngày xưa hoàn toàn rơi mất theo thời gian. ở bên trong cái bề ngoài không thay đổi, tôi dần khám phá qua câu chuyện của Hạnh, một tâm hồn kỳ diệu. Những ngọn cỏ, những con chim... cũng gợi trong Hạnh những suy nghĩ về cuộc sống. Sao mà Hạnh luôn bận rộn với những điều mà chẳng mấy khi nào tôi quan tâm, dù luôn rảnh rỗi. Hạnh chợt trở lại câu chuyện:

- À, để em kể chị nghe lần em bị thương. Hôm ấy có một trận đánh với bọn tàn quân PônPốt. Trong một trận đánh có những tình huống không dự tính trước. Tình huống của em lúc đó là phải đưa một đồng chí bị thương ra khỏi chiến trường. Em không có phương tiện gì cả. Vết thương nặng và anh ấy đã mê man. Em thử cõng anh ấy, và kỳ lạ là em cõng nổi và đi được. Trong đủ các thứ tiếng chói tai của chiến trường, em vẫn nghe rõ tiếng trái tim anh ấy đập trên lưng em. Nhịp đập gấp, có lúc yếu dần đi rồi gấp dậy, dồn dập, như muốn nói điều chi tha thiết lắm; rồi bỗng yếu đi, yếu dần đi tưởng như im luôn; chợt sôi nổi trở lại như không đành yên, không thể yên. Trái tim ấy gắng gượng lần nữa, lần nữa, rồi kiệt sức hẳn. Khi không còn nghe nhịp đập trái tim trên lưng mình, em không tin. Em đặt anh nằm xuống. Đôi mắt anh vẫn mở, gương mặt trẻ và đẹp. Em áp sát tai mình vào ngực anh nghe thật lâu, nghe cả hai tai, vẫn không nghe thấy gì. Em không tin cả hai tai em. Em lại cõng anh lên, hy vọng lại nghe thấy trái tim anh còn đập trên lưng mình. Nhưng chỉ có trái tim trong lồng ngực em đập thảng thốt. Có thể nào chăng? Em đặt anh nằm xuống. Đôi mắt anh nhìn lên bầu trời cao thăm thẳm. Em không ngẩng nhìn lên, nhưng em nhìn vào đôi mắt ấy, và biết trời hôm đó xanh vô cùng. Em ngồi lặng yên, không nghĩ đến việc đưa tay vuốt cho đôi mắt ấy khép vĩnh viễn. Anh ấy còn trẻ lắm, độ bằng tuổi em thôi. Lần đầu tiên trong đời, một tình cảm gì, như nỗi căm hận, tiếc thương, từ từ dâng trào lên rồi dồn ứ ở cổ. Nào anh ấy có phải là người thân yêu gì của em đâu. Một hai lần em có gặp ảnh, nhưng chưa biết tên, chưa quen nhau. Vậy mà sao lúc ấy thấy gần gũi, mến thương kỳ lạ. Nếu không có bọn người đập đầu đồng loại bằng cán cuốc kia, chắc là ảnh sẽ gặp em ở một nơi khác hơn là nơi đây, một công viên đầy hoa chẳng hạn, biết đâu tụi em chẳng làm quen nhau, yêu nhau, cưới nhau, rồi sanh con đẻ cái... ừ! Tại sao không? Tụi em còn trẻ, đời còn dài, còn chứa chan ước vọng. Em đứng lên. Bỗng một cảm giác nhói đau, ở đâu đó gần vai, làm em lảo đảo ngồi xuống. Trong đôi mắt anh, đôi mảnh trời xanh bao la. Em muốn đưa tay vuốt đôi mắt ấy, nhưng không cử động cánh tay được nữa. Em được đưa về y viện như thế nào em cũng không biết. Vết thương không có gì ghê gớm lắm. Nhưng những ngày ở viện, em cứ nghĩa hoài đến những đồng chí mình đã hy sinh. Lúc ấy, có một ai nào đó đã đọc cho em nghe một bài thơ, không nhớ của ai nữa. Bài thơ đại ý nói là vào những năm bom Mỹ còn giội trên miền Bắc, những lề đường, những góc phố Hà Nội đã được đào lên làm hầm hào, công sự. ở những nơi đó, có những người đã chiến đấu, bắn máy bay, bảo vệ thủ đô, và đã hy sinh. Khi hòa bình, hầm hố được san lấp. Trên lề đường, công viên, người ta trồng lại cỏ. Và mỗi buổi chiều, từng lứa đôi dắt tay đi dạo, họ ngồi trên ghế công viên, tâm tình và nói đến tương lai, có khi họ trao nhau cái hôn đầu tiên nữa. Trên đầu họ, trời cao thanh thản, và dưới chân họ, cỏ xanh dịu dàng ca hát. Bài thơ làm em thao thức hoài. Em nghĩ đến màu cỏ xanh. Những bãi cỏ mượt mà tươi thắm, trải dài dưới chân mình bước. Những ngọn cỏ với sức vươn lên mãnh liệt. Em bỗng ước mơ mình sẽ là người đi trồng cỏ, và ước mơ ấy được ấp ủ trong lòng em cho đến bây giờ. Chị biết không, mỗi lần qua một phum sóc hoang tàn nào, là em lại tưởng tượng đến hình ảnh của một ngôi trường với một sân chơi nho nhỏ. Em sẽ trồng cỏ trên sân ấy, để trẻ em chơi có té ngã cũng không đau. Và trong lòng em cứ vang lên không thôi tiếng các em hồn nhiên nô đùa, không kinh hoàng hay nơm nớp lo sợ những lưỡi cuốc chỉ chực bổ xuống gáy mình...

Tôi đặt bàn tay mình lên vai Hạnh. Tôi hiểu chứ, khi còn trên trái đất này những kẻ đập đầu đồng loại bằng cán cuốc, thì còn cần những người tiêu diệt chúng. Nên Hạnh và bạn bè còn chịu đựng gian khổ, hy sinh. Nhưng khi không còn chúng nữa, sẽ cần nhiều, rất nhiều những người- trồng- cỏ.

Đêm lồng lộng những cơn gió từ sông lớn thổi về. Tôi nhìn ra vườn, dưới ánh trăng lợt lạt, không thấy cỏ mầu xanh. Sương đêm bắt đầu làm không khí ẩm lạnh. Lần đầu tiên tôi cảm thấy quả thật vạn vật không ngơi nghỉ về đêm. Hình như chung quanh tôi, cây cỏ đang nảy lộc, đâm chồi. Có thể ở bãi cỏ trước sân nhà ngoại tôi đây, đang mọc lên những ngọn cỏ mới, màu cỏ xanh non nhạt mà phơi phới sức sống. Sáng mai vô tình tôi sẽ giẫm qua mà không biết đau. Tự nhiên tôi nghe tim mình đập nhanh như đang thổn thức. Hạnh cầm bàn tay tôi ân cần:

- Chừng nào rảnh, chị qua nhà má em chơi. Mỗi lần em về, rồi đi, là má em làm mặt giận. Mà chị đừng kể cho má nghe chuyện em bị thương nghen. Má ưa lo này lo nọ lắm, nên em không hề cho má biết gì hết. Chị đừng kể nghen!

- Chị không kể đâu.

Từ trong đêm vọng lại tiếng "rào... rạt... rào...". Hai đứa tôi ngồi yên lắng nghe. Ngày mai Hạnh lại về đơn vị. Và lòng tôi lần đầu tiên thấy bồn chồn một nỗi gì. Tay Hạnh vỗ bàn tay tôi, tha thiết:

- Chị có nghe hôn? Con sông đang thở đó.

Tôi nghe. Chắc là con sông phải ngày đêm lao ra biển bằng tất cả sức lực của mình, nên mới thở dữ dội vậy. "Rào... rạt... rào". Tôi ngồi im nghe.

Hai giọt nước mắt không ngờ, ứa nơi khóe mắt tôi. Tôi để mặc nó rơi. Những giọt nước mắt tội nghiệp cho mình. Tôi ôm Hạnh muốn nói cám ơn mà không nói được. Bao lâu nay, tôi vẫn biết con sông chảy nhưng không hề nghĩ, không hề biết con sông với bộ mặt hiền hòa ấy đang sống, đang thở mãnh liệt đến như vậy. Mỗi ngày hai bận con nước triều lên xuống, tôi chỉ nghe tiếng sóng vỗ vào bờ "rào... rạt... rào". Và ngay đến cỏ, có bao giờ tôi nghĩ đâu rằng, cỏ vẫn ngày đêm âm thầm ngợi ca cuộc sống bất diệt, bằng chính màu xanh vĩnh viễn của mình.

1981

Dị mộng

Hương ổi chín thơm lựng trong vườn. Mình đứng dưới gốc cây ngóc đầu nhìn những trái ổi sẻ chín hườm hườm trong vòm lá xanh rậm rạp. Ổi chín quá chừng! Mình kêu lên, nhưng không có ai ư hử gì hết, như thể vườn hoang vậy. Mình dùng chân sủi mấy trái ổi rụng lăn lốc trên thảm lá khô. Có chỗ ổi con mọc lên từ hột trái chín mùi, cây chi chít lá non xanh mơn mởn. Cảm giác bình yên thanh thản lạ lùng.

Mình lại đi qua một con đường quen thuộc dẫn  ra bờ  sông, một bờ  sông đẹp. Cây cỏ mọc sum xuê xanh tốt, nhiều đóa hoa đang mãn khai trong những sắc màu huyễn hoặc. Nước sông dâng mấp mé bờ, màu nước sông như màu nước mía, có vẻ ngọt ngào tươi mát lắm.

Từ trong đất những mạch nước ngầm chợt trào lên . Mình nằm ườn  ra đất như đứa nhỏ nằm vạ, hơi hồ nghi rằng  mình đã hoá ra con cá rô trong đám cỏ ẩm uớt. Nước trào lên, lai láng cuồn cuộn, đẩy mình trôi tuồn tuột. Mình không hoảng sợ, nghĩ rằng hiện tượng vô lý, và tự nhủ lòng đây chỉ là giấc mơ. Nước mát, êm ái, mình trôi như thể nằm trên chiếc thuyền lá mà trôi, băng băng và nhẹ tênh.

(Trong chiêm  bao thỉnh thỏang mình ý thức đó là chiêm  bao. Có những giấc mơ khủng khiếp đến nỗi  mình tự nhủ ngay  trong mơ rằng đó chỉ là chiêm  bao. Rồi mình sẽ tỉnh dậy và an toàn. Mình có thể bình tâm phần nào, dù  vẫn không thức giấc được.

Tiếc nhất là những giấc mơ đẹp mà lại ý thức rằng đó là chiêm bao. Chính vào lúc mình tự nhủ trong mơ là khoan thức dậy, giấc mơ này đẹp nè, thì mình tự nhiên thức giấc. Cảm giác an lành khi còn nằm nấn ná trên giường trong buổi tinh mơ yên tĩnh. Mình nằm yên cố nhớ lại chuyện chiêm bao, nhưng càng cố gắng càng hoang mang. Không biết có thực là mình đã mơ hay không? Cảm giác bình yên kéo dài được một lát. Đôi khi mình nằ̀m ườn ra đó mà nhớ lại những giấc mơ khác đã mơ vào những lúc khác. Những giấc mơ chạy trốn.

Những cuộc chạy trốn trong mơ thật là tuyệt vọng. Mình hầu như không chạy được đi đâu cả.Mình thu người lại, lặn mình vào một nơi nào đó không hẳn là nơi ẩn náu, với hy vọng hoang đường là sẽ trốn được con ma đang rượt theo mình .Mình có lần cũng luýnh quýnh chạy được, nhưng cuộc trốn chạy cũng vô vọng gần như sự  phó mặc.Cuộc chạy trốn này  ạch đụi một nỗi gì nặng trĩu. Cũng có lần mình thóat đi như bay.Mình lướt  đi như  hình ảnh lướt trên màn bạc, không cần có một nỗ lực nhỏ nào. Mình cứ bay đi như làn gió vô hình. Mà vẫn bị đuổi theo! Có lần mình cùng đường đành đối diện với con ma đang đuổi theo mình, sợ hãi buồn bã đón nhận cái có thể xảy ra. Nhưng nó bỗng hóa ra một ngưởi nào đó rất tử tế, và lại ân cần với mình nữa. Rồi chuyện chiêm bao chuyển đề tài đột ngột như đổi kênh  truyền hình.)

Mình lại nằm mơ thấy hoa. Rất nhiều hoa. Hình như Tết thì phải. Nhiều nhất là hoa mai, rồi đến vạn thọ, cúc.... Cảm giác cũng an lành. Vườn có nhiều cây khế đang chín, trái sum xuê. Trái cây trong mơ thường đang chín tới, láng lẩy ngon lành, chắc thể hiện mong ước no đủ dồi dào sức sống. Hình ảnh cây khế có thể liên quan đến chuyện cổ tích ăn Khế Trả Vàng. Mình cũng thực sự mong giá mà mình có một căn nhà có vưç̀n cây chung quanh, nhỏ cũng được, có trồng một cây khế. Và một hôm Phượng Hoàng đến chơi. Hẳn là vô số người khác cũng thích như vậy nên nhiều nhà ở quê mình có trồng khế .

Rồi Tết đột ngột và bất thường. Mình vẫn còn nhớ mới Trung thu mấy ngày mà. Mình có nhận thức sự bất thường nhưng  lại không  cho là vô lý. Chỉ chấp nhận như đối với thời tiết thất thường. Mình còn ở nhà cha mẹ , trên bàn thờ có một trái dưa xẻ đôi đỏ au như hứa hẹn may mắn tốt lành. Không có tiếng pháo. Trong nhà chưa chuẩn bị gì cho Tết, thậm chí không có đồ ăn. Mấy chị trong xóm tụ tập chuyện phiếm, người nào cũng đã lớn tuổi, không còn đợi chờ ai đến đón đi chơi hay chúc tết hay thăm hỏi. Họ ngồi vẩn vơ cắn hột dưa một hồi rồi cùng rủ nhau đi chơi đâu đó mà không rủ mình. Mình cũng vơ vẩn, không làm gì hết. Nghĩ là Tết mà như ngày thường, lòng không còn chút háo hức, trông mong. Chỉ một cảm giác cam chịu rằng thời gian đã đang vuột khỏi tay mình. Cảm thấy bất lực và vô vọng trong cuộc sống. Cảm thấy mình vô tích sự. Nỗi buồn không day dứt lắm, hình như đã ngấm sâu, chỉ âm ỉ lan rất lặng lẽ.

Chưa tết đâu, mình tự nhủ  rằng mùa xuân chưa đến. Nhưng hoa mai nơ ̉ rộ ,  có mấy cây mai nhà ba má nở hoa đẹp lạ lùng. Chỉ có điều hoa mai màu trắng, lại có cây gì nở hoa như hoa đào. Mình lại đi du lịch. Những chuyến đi của mình ngay cả trong mơ cũng luôn luôn trục trặc, hoặc trể nãi do mình, hoặc trục trặc do đâu đó, hoặc đơn giản là nó không tới đâu hết. (Có lần mình mơ thấy cuối cùng cũng đến một nơi nào đó cũng hay lắm mà rồi khi thức dậy mình quên từ từ một cách tuyệt vọng. Mình cố nhớ và cảm nhận một cách bất lực rằng trí nhớ đang bị xoá từ từ)

Lại nằm mơ thấy cá. Mình vẫn tin vô căn cứ là mơ thấy cá là điềm lành. Dù sao giấc mơ cũng đẹp, và cảm giác trong mơ cũng như cảm giác còn lại sau mơ là an lành. Mình thấy đi về một miền sông nước trù phú, xa lắm, phải đi bằng ghe tới. Đi chơi xứ lạ, nhưng lại gặp người quen, gặp Thoa, nó có một sạp bań vải ở chợ. Cái chợ tấp nập, lại hơi bề bộn vì đang sửa chửa. Chiếc tàu mình đi cập bến chợ, mình lên bờ chơi rồi lỡ tàu. Khi quay lại bến, tàu đã đi đâu mất. Đang bơ vơ thì có một  ông già xuất hiện giúp đỡ. Ông dẫn mình đến gặp mấy bà bán cá. Họ rất hào hiệp, đối xử với mình thân tình quí mến. Những con cá mình thấy không chỉ là những con cá ở chợ bị mổ xẻ ra hoặc đã chết. Mình coǹ thấy những con rất lớn ở dưới sông. Nhiều con cá lạ to cở nửa thưḉc. Con cá của bà bán hàng  còn lởm chởm răng, và mặc dù bị mổ bụng phanh thây, nó vẫn ngáp ngáp chứ không chết. Khi bà bán cá thả nó xuống nước có vẻ như nó sống lại, mình còn nghĩ là nó sẽ bơi đi mất.

Bỗng nhiên mình nghe tiếng Anh kêu cứu, hình như là trong mơ. Đúng là trong mơ vì ngay sau đó mình thức dậy. Anh đang mớ. Tiếng ú ớ nghẹn ngào như bị chận họng. Mình biết là Anh sẽ tỉnh giấc nếu giấc mơ quá sức chịu đựng. Ngay cả giấc mơ khủng khiếp nhứt cũng không thể thực sự nguy hiểm. Nhưng tiếng ú ớ nghe như tiếng kêu cứu tuyệt vọng, đánh thức nỗi sợ hãi thời thơ ấu và cả nỗi buồn sâu kín không xác định vẫn tiềm ẩn trong mình. Chúng bùng lên một thóang tràn ngập hồn mình, như con sóng tràn lên bờ cát rồi lập tức lùi ra xa. Mình nằm chờ cho mình bình tâm tỉnh táo rồi quay sang layAnh dậy. Anh thức giấc, ngơ ngác một chút .Mình hỏi :

- Có sao không?

-  Không,

Anh xoay người , không biết có ngủ tiếp được hay không. Mình nằm trằn trọc một lúc, nghe trong người mệt lắm mà không thể ngủ lại. Không biết Anh mơ thấy gì mà  la dữ vậy? Phải chăng lại là giấc mơ ăn trộm cạy cửa nhà, ăn cướp giết người cướp của? Mấy lần trước hễ mình hỏi Anh mơ thấy gì Anh đều nói thấy ăn trộm vô nhà. Thỉnh thỏang mình cũng chiêm bao  thấy nhà để cửa nẻo toang hóac, mình ý thức là nhà mình mà nhận thấy nó như chốn hoang vu, người thân không biết ở đâu, đồ đạc sở hữu riêng tư đều mất cả. Mình hốt hỏang nghĩ: sao nhà cửa như vầy? Mình thảng thốt kêu tên Anh. Không biết lúc đó nằm bên cạnh Anh có nghe mình mớ không.Trong chiêm bao mình không thể thốt ra lời được. Cảm giác uất nghẹn vì không nói được còn nghẹn ở họng cả khi mình đã thức giấc rồi. Mình mở mắt ra, biết là mình đã thóat được cơn ác mộng. Mình nằm nghe tim mình vẫn còn đập mạnh. Mình quên gần hết giấc mơ. Nhưng có khi mình phải lăn trở hồi lâu nà vẫn không thóat được cảm xúc của cơn mơ. Cũng có thể rồi mình cũng ngủ lại được. Cũng có thể mình thức luôn tới sáng. Rồi công việc của một ngày khác làm nảy ra bao nhiêu cảm xúc khác,vùi lấp đi những gì không có tính thời sự. Chúng có bị xóa đi không? Hay vẫn sắp lớp trong đáy ký ức chờ lúc bừng dậy mà hành hạ giấc ngủ của mình.

Mỗi lần thức giấc nửa đêm vì tiếng mớ của Anh, mình khó ngủ lại, ngay cả khi chính Anh đã chìm vào giấc ngủ say sưa rồi. Mình trằn trọc nghĩ  Anh cũng có những giấc mơ khủng khiếp. Anh cũng có một nỗi đau nào đó sâu thẳm tận đáy lòng. Mình luồn tay dưới chăn cầm tay Anh. Nhưng điều đó thật là vô nghĩa. Mình chưa bao giờ có thể nói với Anh về cảm giác sợ hãi bơ vơ và bất lực trong mơ của mình. Và nỗi đau riêng của mình đã được chôn chặt. Thực ra đêm qua có lẽ mình ngủ không yên giấc, nửa đầu phải nhức âm ỉ. Mình nằm  lo lắng bao công việc đang chờ mà mình đổ bệnh thì không biết làm sao.

Nhưng giấc mơ đêm nay gần như an lành. Không có cảm giác bơ vơ rờn rợn như nhiều giấc mơ khác. Chỉ có điều mình ưa nhớ lẫn lộn giấc mơ này với những cơn mơ cũ vaò những lúc chập chờn thức giấc. Nhớ rồì quên, mộng và thực, cứ trộn lẫn với nhau.

Anh thức dậy, bình thản như thường. Đánh răng, rửa mặt, thay quần áo, ra đi. Anh không ăn sáng ở nhà, nói là để cho mình đỡ cực, với lại sáng sớm ngồi uống một tách cà phê với anh em bạn là coi như điểm tâm rồi. Lúc Anh đứng gài nút áo trước gương mình nói:

-  Hồi hôm em mơ thấy ăn trộm vô nhà mình.

Mình hy vọng Anh sẽ nói:

-  Ờ hôm qua anh cũng thấy ăn trộm cạy cửa...

Lần nào mớ Anh cũng nói như vậy. Nhưng lần này hình như Anh mơ thấy điều khác. Anh nói:

-  Tối anh về trễ. Nếu trễ quá thì anh không về. Cứ đóng cửa mà ngủ .

Rồi Anh đi.

Mình lại ngồi nhớ những giấc mơ. Nhưng đêm đã qua mộng mị đã tan rồi.

Diễn viên hạng ba

“Má ơi,má. Con đã về đây. Con về luôn với má nè má ơi. Má. Má!Má ơi. Má ơi ! Má!...”.

Tiếng gào thất thanh tắt nghẹn trong tiếng khóc vỡ òa.

Người mẹ đã tắt thở  trong sự  ngóng trông tuyệt vọng. Đứa con cuối  cùng đã trở về chỉ để gục xuống giữa sân khấu bưng mặt khóc òa. Màn nhung từ từ khép lại. Khán giả chung quanh Charles Huỳnh đứng dậy lục tục ra về. Charles vỗ tay, không có tiếng vỗ phụ họa, nhưng vài khán giả quay đầu nhìn ông. Sau bức màn vừa khép, Duyên Mỹ đứng lên mỉm cười với người mẹ đã sống lại thành diễn viên Tú Quyên. Cả hai hé cánh màn để xem ai là người đã vỗ tay. Đèn trong rạp lúc vãn tuồng đủ sáng để nhận ra người đàn  ông trung niên còn ngồi nấn ná một mình giữa  những hàng hế trống. Charles đang nghĩ xem những động tác tiếp theo phải như thế nào cho tự nhiên. Ông đã nhận thấy khán giả đi coi hát không mang theo hoa. Trước cửa và trong rạp cũng không có chỗ bày bán hoa. Đây chỉ là một rạp hát  hạng ba nằm ở một khu ăn chơi hạng ba, tầng lớp bình dân kết hợp coi hát với ăn bò viên hủ tíu cháo thập cẩm mì xào dòn . . . Ông đã chọn rạp này xem tuồng này của gánh này là có tính toán. Phải, ông chỉ cần một diễn viên hạng ba là được. Có lẽ đối với một diễn viên hạng ba ở xứ này không nhất  thiết phải đãi như Tây. Hay không chừng, một cử chỉ Tây sẽ có ép- phê mạnh mẽ và tức thì? Charles cân nhắc hai phương án trong mười giây rồi quyết định. Ông rút danh thiếp (toàn chữ Tây), ghi vào mặt trái một dòng (bằng chữ Việt Nam). Xin hân hạnh được tiếp kiến bất cứ lúc nào. Ông rút trong bóp ra một tờ năm ngàn, đi đến gần một người có vẻ là nhân viên rạp hát, cười xã giao:

- Chút đỉnh cho anh uống cà phê.

Người này liếc ông một cái, cầm tiền bỏ vô túi quần. Ông đưa tấm danh thiếp:

- Phiền anh đưa dùm cho cô nghệ sĩ đóng vai người con, cô . .

- Duyên Mỹ?

- A. . . phải. Cô đã chạy ra sân khấu trước khi hạ màn ấy.

Người nhân viên cầm danh thiếp trèo lên sân khấu vạch màn chui vào rồi mất tích luôn.

Charles Huỳnh là người cuối cùng đi ra. Ông vẫn đứng chần chừ trước cửa rạp hát nhìn những thực khách thưa thớt của mấy xe hủ tíu mì, bột chiên, sinh tố . .. Họ ăn uống ngon lành và đầy vẻ thỏa mãn, như kẻ hưởng thụ trọn vẹn cuộc đời.

Năm ba người đạp xích lô cặp xe vô lề mời ông đi. Ông cám ơn , nhìn đồng hồ. Chưa mười một giờ đêm mà đường xá vắng vẻ. Ông đứng trên thềm cao  nhà hát, hai tay đút túi quần, cảm nhận thấm thía nỗi buồn khách lạ.

- Việt Kiều !

Một trong ba người chụm đầu lại xem tấm danh thiếp đã thốt lên. Còn ngờ gì  nữa ? Tên Tây, địa chỉ Tây, Paris hẳn hoi chớ chơi à ? Nhưng.  . .

- Mầy có nghe lộn không Tám ? Đưa cho Duyên Mỹ hay Tú Quyên ?

Tám liếc một cái rồi hất hàm :

- Ổng còn đứng ngoaì kia kìa, ra mà hỏi.

Tú Quyên nhún vai, xoa lớp hóa trang trên mặt. Chị trẻ hẳn hơn vai mình đã đóng ngót ba mươi tuổi. Cứ đêm đêm chị diễn trọn một kiếp người rồi chết đi. Sau đó sống lại, chị bôi lớp phấn son và trẻ ra. Chết đi sống lại, già rồi trẻ ra. Tú Quyên là đào chánh. Duyên Mỹ là diễn viên hạng ba, đóng những vai tỳ nữ hay con hầu cho Tú Quyên. Trong vở vừa rồi Duyên Mỹ đóng vai đứa con xuất hiện ở màn đầu nói láp váp mấy câu vô ơn bạc nghĩa rồi bỏ đi. Đến  màn cuối mới chạy ra khóc rống lên mấy tiếng để, theo lời đạo diễn, khắc họa tấm lòng hy sinh cao cả của người mẹ. Sự thành công của vở diễn (nếu có) thì đương nhiên do công sức của Tú Quyên. Vậy cái danh thiếp kia nếu không do nhầm lẫn mà đưa cho Duyên Mỹ thì hẳn không phải là do lòng hâm mộ nghệ thuật. Mà vì cái khác. Tú Quyên nhún vai để biểu lộ sự khinh thường những cái khác phi nghệ thuật đó. Duyên Mỹ còn tần ngần chưa biết tính sao, Vương Chí giật phắt tấm các bươn chạy ra trước rạp hát.

- Xin lỗi , ông. Ông là ông . .. Huỳnh ?

- Phải ?

- Ông muốn gặp Duyên Mỹ à ?

- Vâng.

- Có chuyện gì không ?

- À.  . . xin lỗi anh . . .

- Tôi là Vương Chí, chồng của Duyên Mỹ.

- Hân hạnh được biết anh.

Charles Huỳnh bắt tay Vương Chí. Ông giải thích:

- Tôi vừa xem chị nhà anh diễn vai đứa con . .. rất hay. Tôi muốn mời . . . chị ấy hợp tác . . . cũng đóng

vai một người con . . .

- Ông là đạo diễn à?

- À. . . Nếu như không có gì bât tiện cho anh chị thì xin được mời anh chị dùng bữa tối với tôi. Chúng ta có thể lại nhà hàng đằng kia trò chuyện và bàn công việc cụ thể.

- Dạ, ông chờ chút xíu nghen !

Vương Chí  vọt ngay vô hậu trường hối lia lịa:

- Lẹ lên em, trang điểm lại. Mà thôi để vậy cũng được. Ơ mà thay áo này đi. Mượn đỡ áo chị Quyên.

Duyên Mỹ ngơ ngác :

- Chuyện gì vậy anh ?

- Chặc ! Anh vừa móc được sô cho em. Lẹ lên.

*

Duyên Mỹ ở khoảng giữa tuổi hai mươi và ba mươi, nhan sắc trung bình, có phần vụng về nhút nhát trong giao tiếp. Có lẽ ít có dịp cô được ngồi ở một tửu lầu. Nhất cử nhất động cô đều ngó chừng anh chồng. Anh này thoạt nhìn cũng thấy ngay được sự láu cá của một gã bồi phòng. Họ bắt đầu chuyện trò về nghệ thuật khi dùng món khai vị « bốn mùa ăn chơi ». Đúng ra phải nói ông Huỳnh chuyện trò  về nghệ thuật còn hai ngưòi kia dùng món khai vị  và lắng nghe như nghe chuyện lạ bốn phương.

- Ở Nhật Bản có những nghệ sĩ, những nghệ sĩ thật sự, không chỉ trình diễn trên sân khấu mà còn đóng những  vai kịch trong các quan hệ xã hội. Việc đó đã xuất hiện từ lâu ở nước Nhật và nay đã phát triển thành dịch vụ hốt bạc. Những nghệ sĩ này cũng được huấn luyện và cũng tạo được  tên tuổi. Họ thường đóng những vai như cha, mẹ, con, cháu . . . cả vai nhân vật quan trọng : giám đốc, bộ trưởng . . Thí dụ muốn tổ chức một đám cưới trọng thể, mà lỡ cha hay mẹ đã qua đời hay ở xa không đến dự được, cô dâu chú rể có thể gọi điện đến công ty dịch vụ đóng thế vai. Công ty sẽ cử đến những nghệ sĩ đóng vai cha hay mẹ cô dâu chú rể. Họ có thể nghiên cứu hình ảnh tính tình và bối cảnh để  đóng kịch như thật làm cho cuộc vui mỹ mãn. Nhiều người muốn cho các lễ lạc của họ thêm long trọng còn mướn cả những ngươì đóng vai những nhân vật tiếng tăm đương thời đến dự. Nhưng có lẽ phổ biến nhất hiện nay ở nước Nhật là vai con cái . . .

Duyên Mỹ từ đầu lắng nghe với thái độ cung kính của một người bình dân nghe nhạc giao hưởng, không hiểu cũng  chẳng thấy hay, nhưng ý thức rằng đấy là nghệ thuật chân chính. Charles Huỳnh chợt  nhận thấy phần giáo đầu tuồng như vậy hơi dài, thực ra có vào thẳng đề cũng không gặp trở ngại gì. Nhưng vì đó là kịch bản ông đã soạn  từ trước, lại đang trớn nói ông không biết cắt bớt đoạn nào.

- Những ngưòi già ở Nhật rất đông. Họ giàu có nhưng rất cô đơn. Con cái họ đã trưởng thành và đeo đuổi công việc cùng thú vui của chúng. Mà người già Á Đông thì muốn có con cái quanh mình. Họ gọi  đến  công ty dịch vụ đóng thế vai. Và sẽ có một, hai, ba  hay bốn nghệ sĩ theo yêu cầu, sẽ đến nhà họ như những đứa con đi làm ăn xa, chủ nhật về thăm cha mẹ. Những nghệ sĩ sẽ thăm hỏi chuyện trò chăm sóc « cha mẹ » như những đứa con thực sự. Đó là một nghề rất chân chính mà vô cùng nhân đạo.

Và thu nhập khá .

Vương Chí lờ mờ đoán được « sô » mà vợ anh sắp ôm. Anh nhìn hau háu, lắng nghe chăm chú, để trong mọi trường hợp, không chịu thua thiệt chút nào. Bỗng Charles Huỳnh đổi giọng :

- Anh chị có mấy cháu ?

- Dạ . . .

Duyên Mỹ vừa mở miệng đã ngậm lại để nhường lời cho chồng :

- Tụi tui được một trai bốn tuổi. Thằng nhỏ lanh lắm, đã lên sân khấu hai lần.

- Tôi có hai con. Chúng đang ở Paris.

- Sao ông không đưa con về thăm quê ?

- Chúng bận học. Vả lại ở đây tôi không còn ai thân thích nữa. Anh tôi ở Úc, em trai tôi ở Đức, em gái tôi ở Canada. Tôi cũng hơn hai mươi năm rồi mới trở lại chốn này.

- Ông về lần này chắc có việc gì ?

- Tôi đưa cha tôi về nước theo nguyện vọng của cụ. Cha tôi gần tám mươi tuổi  muốn được nhắm mắt

nơi quê nhà.

- Vậy cụ ông bây giờ . . .

- Sức khỏe cha tôi hiện nay tốt. Bác sĩ giám đốc bệnh viện X có quen biết tôi khi ông ta sang Pháp tu nghiệp, nên ông dành cho cha tôi phòng đặc biệt, có đầy đủ sự chăm sóc cần thiết. Tôi yên tâm về điều này. Nhưng người già ấy mà, như đèn trước gió. Bác sĩ nói cha tôi có thể sống thêm vài tháng mà cũng có thể vài năm hay vài tuần, vài ngày. . .

Duyên Mỹ nhìn ông Huỳnh ngậm ngùi. Chị cũng có cha già ở làng quê. Nhưng chị làm sao lo được cho cha mình như ông Việt Kiều nầy.

- Tôi rất xúc động khi xem chị Mỹ diễn vai người con. Ở ngoài đời chắc chị cũng là một người con hiếu thảo.

Giọt nước mắt bất ngờ ứa nơi khóe mắt Mỹ. Chị bối rối ngượng nghịu lau đi. Ông Huỳnh thở dài.

- Người ta càng già càng biết thương cha mẹ. Nhưng hoàn cảnh luôn o ép con người. Tôi còn công việc con cái phải lo. Mai tôi phải về Paris, cha tôi ở lại, có hộ lý riêng, bệnh viện cũng tốt. Duy một điều tôi áy náy. Cụ sẽ rất cô đơn. Chiều chiều đến giờ thăm bệnh, thân nhân người bệnh vào ra, mà con cháu cụ thì ở mãi bên kia đại dương . . . Chị Mỹ à, tôi biết không dễ gì gọi một người nào đó là cha, không dễ gì thương yêu một người xa lạ, nên tôi chỉ mong  rằng chị sẽ coi đó như một vai diễn trên sân khấu. Chiều  chiều tới giờ thăm bệnh, chị sẽ đóng vai người con vào thăm cha tôi, trò chuyện thăm hỏi an ủi tuổi già. Chị trạc tuổi em gái tôi, và cha tôi thì thương đứa con gái  Út lắm.

Duyên Mỹ ngồi lặng thinh, tay vẫn cầm đũa mà cổ nghẹn lại.

- Tôi biết tình người vô giá. Nhưng sù sao cũng làm mất thì giờ của chị. Và của cả anh nữa. Có thể anh phải đưa đón chị . . .

- Dạ phải

Vương Chí nói ngay :

- Hai vợ chồng tụi tui chỉ có mỗi chiếc xe đạp. Và còn thằng con tôi . . .

- À, anh chị cứ đưa cháu vào chơi với ông ngoại, người già thích trẻ con bên mình. Cụ chỉ bị huyết áp cao chứ không có bệnh truyền nhiễm.

- Dạ . . .

Vương Chí nhìn ông Huỳnh chờ đợi.

- Cha tôi không biết còn được bao lâu. Cứ mỗi buổi chị vào thăm , tôi trả , , , à, bồi dưỡng chị hai mươi đô la.

Con số được nhân ngay trong đầu Vưong Chí. Một tháng ba mươi ngày là sáu trămđô ! Bác sĩ bảo cụ có thể sống vài năm. Cụ chỉ bị cao huyết áp ? Hai mươi đô tức là gấp mười lần thù lao một đêm diễn. Mà không phải lúc nào cũng có vai hay có khán giả ! Chỉ đóng vai một người con, ai đóng không được ? Nếu đòi thêm năm đôla chắc ông ta cũng không tiếc. Nhưng ông ta ra giá chắc nịch như đã tính toán sẵn rồi, nếu đòi thêm rủi ông ta  . . . Vương Chí gật đầu :

- Được. Tôi cũng là diễn viên mà. Tôi biết đóng vai con rể, sẽ luôn nhắc nhở vợ tôi đạo hiếu với cha già. Vậy bây giờ . . .

- Mai anh chị đến bệnh viện X, phòng 1003 để gặp gỡ trước khi tôi ra phi trường.

Ông gọi hầu bàn đưa hóa đơn thanh toán.

- Để tiện cho anh chị sắp xếp việc riêng, tôi gởi trước anh chị số tiền này. Sau này qua bạn tôi, bác sĩ giám đốc bệnh viện, tôi sẽ chi trả cho anh chị mỗi tuần. Tiền bạc thì phải sòng phẳng vậy. Nhưng anh chị hiểu là tôi sẽ mang ơn anh chị suốt đời.

Việc đời cũng suông sẽ. Đã hai tháng qua. Ông cụ khi tỉnh khi mê, khi khỏe có thể ngồi dậy để cho anh con rể đẩy xe đi dạo trong sân bệnh viện, khi yếu  ông nằm thoi thóp , mắt lờ đờ nhìn cô con gái. Rồi bỗng nhiên ông nhắm mắt lại ngủ thiếp đi. Duyên Mỹ ngồi trên chêíc ghế đặt cạnh giường bệnh. Dạo này ông cụ hay ngủ thiếp đi giữa chừng câu chuyện, nên chị không phải diễn nhiều. Mà thật ra, chị thấy không cần phải đóng kịch cho lắm. Có một lần, ông cụ chợt hỏi chị :

- Cha mẹ ruột của con còn khỏe mạnh không ?

Chị nhìn ông cụ và hiểu rằng trừ lúc mê, lúc lẩn, còn thì ông cụ biết rõ chị là diễn viên, biết rằng chị đóng kịch. Mắt của người già lờ đờ, da mặt người già nhăn nhúm. Duyên Mỹ không rành tâm lý để có thể đọc được suy nghĩ và tình cảm của ông cụ. Chị không biết phải diễn ra sao vì chị không tự viết được kịch bản cũng không có đạo diễn. Vương Chí thì luôn lăng xăng hệt một anh con rể thật sự đang o bế ông già vợ để chấm mút chút của thừa kế. Cái  lúc mà Mỹ nhận ra ông cụ tỉnh táo lại, chị giật mình nhận thấy mình quay lại nhìn chồng từ vị trí khán giả của ông cụ. Chị hầu như lần đầu phát hiện ra con người của chồng mình. Vương Chí bây giờ đã lên năm ký lô so với hai tháng trước nên mặt mày cũng không đến nỗi thỏn mỏn như xưa, áo quần anh mặc cũng lịch sự hơn, nhưng thêm vào điệu bộ lóm thóm xum xoe của tên hầu cố hữu, anh giờ lại có vẻ dương dương và múa mép như tên quan nịnh. Bây giờ trong túi anh thường có xấp tiền (Việt Nam) mà tờ ngoài cùng là tờ hai mươi đôla Mỹ. Tất nhiên khi móc ra để trả tiền cà phê thuốc lá anh không trả bằng tờ đôla. Nhưng tất nhiên người ta đều thấy rằng túi anh có đôla. Hai tháng thù lao của Duyên Mỹ đủ cho anh lên cúp và lên mặt với đời. Anh đóng kịch say sưa như mọi kẻ thành đạt.

Duyên Mỹ ngồi nhìn ông cụ ngủ, miệng há hốc không còn răng, mắt khép hờ, ghèn và nhớt đùn ra ở khóe. Chị cầm khăn nhẹ nhàng lau mặt cụ. Bỗng nhiên nước mắt Duyên Mỹ trào ra không sao cầm được. Cha chị ở dưới quê, ai chùi ghèn, ai đút cơm ? Và rồi đây ai phò giá triệu ai nghênh quan tài ? Chỉ còn một mình chị với ông cụ  trong phòng, nên chị úp mặt vào hai bàn tay mà khóc. Chị khóc cha chị, tuổi già con cái nghèo hèn nên cô độc, chị khóc ông cụ nằm đây, tuổi  già con cái giàu có vinh hiển vẫn cô độc. Chị khóc cả cho mình, trót nửa đời người, chồng đó con đó mà vẫn cô đơn. Rồi chị lau nước mắt nhìn ông cụ. Ông đã thức từ bao giờ, đôi mắt đục lờ nhìn chị đăm đăm. Một lát sau ông nói như thì thầm :

- Cám ơn con. Con là người có lòng.

*

Vương Chí sầm sầm chạy vô hậu trường.

- Mỹ, em xong chưa ? Ông cụ đang hấp hối, đòi gặp em. Mau lên.

Trên sân khấu, Tú Quyên trong vai người mẹ gắng gượng chỏi tay ngóc đầu dậy thều thào : «  . . đừng đóng cửa.  ..  để tôi nhìn thấy con tôi trở về .  . . ». Duyên Mỹ trong vai đứa con, như trăm lần trước đây, đã muộn màng chạy a vào : « Má !Má ơi ! Con đã về đây . . . ». Màn nhung khép lại. Vương Chí xốc nách vợ còn đang mặc trang phục sân khấu lao ra xe phóng vô bệnh viện. Lúc đi như chạy dọc hành lang, anh luôn miệng đạo diễn :

- Nhớ nghe, em kêu ba chứ không phải má, ba ơi ba, đừng bỏ con, đừng để con côi cút ở cõi đời. Ba ơi con đã về đây, rồi khóc, khóa òa ra như lúc nãy trên sân khấu. Bác sĩ giám đốc cho quay vidéo cảnh ông cụ hấp hối để gởi cho con ổng bên Tây. Em nhớ khóc như thiệt nghe. Và kêu gào cho thống thiết . . .

Duyên Mỹ chạy đến cửa phòng. Ông cụ nằm đó, mặt nghiêng hướng về phía cửa, đôi mắt lờ đờ như chờ đợi như ngóng trông. Khi Duyên Mỹ xuất hiện ở cửa, đôi mắt ấy phát ra tia sáng cuối cùng rồi tắt lịm.

- Khóc đi em, nhào vô.

Vương Chí đẩy vai Mỹ rồi  gần  như lôi chị vô phòng xô chị xuống chân giường bảo « khóc đi » và chị nghe tiếng chồng mình khóc rống lên : « Ba ơi, ba  . . .sao trời già cay nghiệt vậy .  . .Ba ơi con đã về đây .  . . ». Cho tới lúc mọi người : bác sĩ, y tá, hộ lý, người quay vidéo . . . đã ra khỏi phòng, đôi mắt Duyên Mỹ vẫn ráo hoảnh. Chị không khóc không nói không làm không diễn và hình như không ý thức gì cả, Vương Chí rút khăn lau nước mắt, lau nước mũi , lau mồ hôi trên cổ, càu nhàu :

- Em đúng là diễn viên hạng ba. Vai kịch đóng cả trăm lần rồi mà bây giờ diễn không nên thân.

Anh đi về nhà với  con để chị ở lại canh xác.

Đêm chắc đã khuya lắm rồi. Bệnh viện hoàn toàn yên ắng. Chị ngồi lặng như ông cụ nằm im. Không biết trong bao lâu. Rôì chị chậm chạp kéo tấm drap trắng xuống để nhìn mặt ông cụ. Vẫn cái miệng không răng há hốc và đôi mắt khép hờ. Duyên Mỹ gục đầu xuống ngực ông, những ngón tay quắp chặt tấm drap. Chị khóc nghẹn ngào trong đêm thanh vắng : Từ đây cõi thế mênh mông này đã mất đi người đàn ông duy nhất  đã nói với chị rằng chị là người có lòng.

Ðất Khách

Nhằm trận mưa lớn, lối mòn viền quanh sườn đồi thoai thoải hóa thành giòng suối đỏ ngầu màu đất bazan cuồn cuộn chảy suốt đêm. Nằm trong chòi tôi nghe tiếng róc rách không nguôi sát bên vách lá. Rồi đến tiếng chim líu lo liếp chiếm lúc rạng đông, tiếng bò rống xa xa, tiếng gà gáy ngay trên nóc nhà. Suốt dãy đồi nhấp nhô, cây cỏ xanh tươi mướt rượt. Khí lạnh và sương mù, không rõ từ những đỉnh đồi chung quanh rải xuống hay từ những ao mương ở vùng lòng chảo tỏa lên, bảng lảng khắp nơi, pha mờ cảnh trí thành một bức tranh thủy mặc lung linh.

Bên sườn Ðông những nương rẫy dựa chân đồi đang tỏ rạng đần màu sắc tự nhiên. Một bức tranh sơn dầu sử dụng tuyền màu nguyên thủy. Hàng ngàn bông mướp nở vàng trên nền xanh lá cây. Hàng trăm con bướ m trắng chập chờn. Hàng vạn trái cà pháo tím như giọt mực học sinh. Tôi ngồi xuống giữa đám lá mục ẩm ướt nửa mơ đến bức tranh của mình, nửa nhớ về ba tôi.

Bốn mươi ba người đàn ông đàn bà và trẻ con từ xứ Triều Châu ra đi, dừng chân ở nhà họ Quách, một người đồng hương đã lập nghiệp ở đây nửa thế kỷ và trở thành một trong những người giàu nhất. Ông Quách gìa, đi quanh những bàn ăn tròn bằng gỗ, không ngớt xá tay chào mời : ' Ăn đi, ăn cơm đi rồi mới nói chuyện ' ! Bữa cơm đầu tiên nơi đất khách là một bữa tiệc thịnh soạn nấu đúng kiểu Triều Châu. Chút bỡ ngỡ ban đầu tan nhanh, suốt phòng ăn dài rộng rộn lên tiếng nói vang to với cách phát âmlồng gực, âm sắc trầm bổng, giọng mạnh mẽ dứt khoát của thổ âm Triều Châu. Ông già Quách dừng lại ở bàn này hay bàn kia, nghiêng đầu như lắng tai nghe. Có tiếng trẻ con, tiếng phụ nữ, còn nguyên hương vị miền quê mà họ từ đó ra đi. Những đứa trẻ ăn uống chăm chỉ, đưa mắt nhìn chừng mẹ để nhận được sự dạy bảo cần tphụ nữhững phụ nử đầu cuối thấp, nhặt mọi hạt cơm trẻ con làm rơi vãi trên bài bỏ vào chén mình. Và những người đàn ông. Họ háo hức dò hỏi, dỏng tai chăm chú nghe. Bằng cách nào đó, huyền thoại ông Quách được truyền qua mọi bàn ăn. Một cậu bé mười ba tuổi theo ông chú là thầy lang đi khắp vùng đồng bằng bốc thuốc. Qua mỗi xóm làng cậu bé tích lũu dần gia sản của mình bằng việc thu lượm gom góp những mẫu ve chai, những chiếc lông vịt... cho đến lúc trở thành nhà xuất nhập cảng vùng Ðông Nam Á. Tất cả đều ngước nhìn ông Quách và tìm thấy ngay tấm gương cho chính mình. Trên mặt những người đàn ông bùng cháy lộ liễu những khát vọng thầm kín. Hầu như ngay lúc bữa ăn chưa chấm dứt, mọi người đã bắt đầu nói đến công ăn việc làm, nghề nghiệp, hùn hạp, buôn bán. Hầu như tất cả đều xác lập ngay ngày mai sẽ lao vào công việc gì để xây giấc mộng của mình. Cũng ngay sau bữa ăn đó, A San ngã ngữa ra sàn nhà, cái bụng no căng nẩy lên như muốn nấc cục, nhưng không nấc nổi, cơm trào ra miệng, A San trợn mắt, tắt thở vì bộc thực.

Ông Diệp đã trở về đây. Tưởng như không thể tìm lại phố Chợ Lớn mà ông đã từng biết bốn mươi năm xưa. Bao cuộc chiến tranh đã diễn ra trên đất nước này, kèm theo bao cuộc cải cách xã hội, bao nhiêu vật đổi sao dời. Bản thân ông cũng không còn là chàng trai trẻ, râu tóc xanh rì, suốt ngày khuân vác ở bếc tàu, tối đến lao vào sòng bạc. Ông nay đã hói đầu, tóc bạc lơ thơ, chậm rãi đi dọc phố La Cai rực rỡ đèn néon quảng cáo sáng choang. Người dẫn đường cam đoan sẽ tìm ra được một ông Liêu Khang nào đó bạn ông Diệp, nếu ông ta còn sống ở Chợ Lớn này. Trong khi anh ta dọ hỏi lùng sục khắp hang cùng ngỏ hẻm, ông Diệp lần dò theo những phố nhà chật hẹp nào còn gợi lại chút quen quen.

Dãy sạp bánh mứ kia có thể là nơi mùa Trung Thu ấy ông đã đứng chân phụ bán hàng. Nét mặt người bán hàng ngồi chong ngóc khi vắng khách kia phảng phất một điều gì làm ông bỗng chạnh lòng. Trong đôi mắt tưởng như hờ hững nhìn ra đường ấy, những mộng mơ biến hóa như mây trời. Những nhà lầu xe hơi, những kẽ ăn diện bảnh bao, những nắm tiền quăng ra không cần đếm.

Bên đường mươi người quây quang một tấm bảng đen. Một người lắng nghe từ một cái máy radio cũ kêu è è xộc xộc, ghi năm con số lên bảng. Người xích lô cầm một xấp vé số xoè ra, chăm chú theo dõi. Khi dò xong giải độc đắc, anh ta xé đôi xấp giấy trên tay, ném bay lả tả xuống mặt đường, uể oải đạp xe đi.

Ông Diệp biết thế nào là một giấc mộng tan tành. Bốn mươi năm về trước một đêm gần sáng ông thẫn thờ rời sòng bạc, hai bàn tay trắng. Ông lê bước chân trên đường phố xa lạ, nhìn chiếc xe bán bột chiên chậm rãi lăn cọc cọc dưới ánh đèn đường. Người đàn bà còn trẻ cất tiếng rao ' Xảo què ' bằng giọng bỗng trầm ngân nga như giọng nói em gái ông ở quê nhà. Ông đang đói lả người, ngồi bệt xuống lề đường. nhắm mắt lại, nghe mùi bột chiên nước màu khen khét quyện lấy âm điệu quê hương trong tiếng rao mà ruột gan quặn lại.

Ðêm đầu tiên trở về Chợ Lớn, ông choàng dậy trên giường nệm trong phòng gắn máy lạnh của khách sạn, thảng thốt không biết là mơ hay thật cái tiếng rao đó : ' xảo què '... Ông mở cửa ra ban công nhìn xuống đường. Chiếc xe cũ kỹ lăn chậm chạp, người đàn bà già đến nổi lưng còng mặc chiếc áo sẫm màu lam, cất giọng khàn khàn rao ' xảo què '. Tiếng rao như cơn giớ bão thổi bạt hồn ông làm xiêu đổ đền miếu vô hình. Cơn đói đêm nào lại quặn lòng. Nỗ i thèm muốn ngày xưa khiến ông muốn gọi to một triệu dĩa ' xảo què '. Nhưng để làm gì ?

Tôi bước vào nhà, thấy hai ông già vừa nói vừa khóc. Ông già lạ mặt lắc đầu, bệu bạo nói rồi khóc. Cha tôi vỗ về an ủi. Ông ta lau nước mắt, cầm tay cha tôi nghẹo ngào. Cha tôi lại khóc. Rồi cả hai người nhận ra sự có mặt của tôi. Ba gọi tôi lại trước mặt người khách rồi bảo :

- Ðây là bác Diệp Phương. Ba với Diệp Phương và Trần San là người cùng xóm, cùng sang Việt nam trên một chiếc ghe. A San chết rồi. Ba với Diệp Phương đã kết làm anh em.

Tôi xưa nay không có bà con. Nay có bác thấy vui vui. Tôi hỏi :

- Lâu nay bác ở đâu ?

- Xanh -  Ga -  Bo

- Ở đó bác làm ăn có khá không ?

- A ! Bác giàu lắm.

Ông lau nước mắt nói tiếp :

- Con có muốn cái gì không ? Tiền bạc, nử trang... Con muốn có cái gì bác cho con cái đó.

- Cám ơn bác. Không muốn gì cả.

Mặt ông đớ ra. Ông nhìn cha tôi đau đớn rồi quay sang tôi, lại ứa nước mắt.

-  Ai sống cũng muốn một cái gì mà.

Tôi đành nói :

-  Ðiều con muốn chỉ có trời mới cho con được.

Tôi chưa kịp nói nốt ý mình, trong đôi mắt già nua đục mờ hoen lệ, một cái gì tắt đi. Ông chìm vào một cỏi nào đó, cái đầu gục xuống ngực.

Một đêm bốn mươi năm trước Diệp Phương từ sòng bạc trở về chỗ trọ rủ ba tôi đi xứ khác làm ăn. Vận may không có ở xứ này. Diệp Phương đã mắc nợ nhiều lắm mà làm công như ba tôi hết đời cũng không khá nổi. Tại sao ba không ra đi ? Ông không nói về điều này. Thông thường một mảnh đất giử được một người khi nơi đó ta đã chôn cất người bạn thân, hay nơi đó đang sống người đàn bà mình yêu thương. Có thể cả hai đều đúng với ba tôi. Suốt bốn mươi năm, Thanh minh nào ba cũng tảo mộ A San. Sau này đắp thêm mộ mẹ, ba tôi dắt tôi cùng đi. Hai cha con lủi thủi gánh đất đổ lên mộ, làm cỏ chung quanh, vẽ lại chữ trên bia, cắm nhang, rồi lặng lẽ đi theo lối mòn tới đây. Hai cha con ngồi xuống, nhìn về chân đồi, phía lòng chảo xa xa, xanh ngắt màu cải bẹ trắng, cải ngọt xanh. Những luống ớt, cà chua chín đỏ. Và bướm, hàng trăm con, có khi đến hàng ngàn con, bay chờn vờn, chờn vờn trong cảnh trí thung lũng lộng lẫy và kỳ ảo như mơ.

Ba ít nói về me. Hai người đã yêu nhau, cưới nhau, sanh ra tôi, rồi mẹ qua đời. Ba không nói khi người đàn ông mất đi trong đời người đàn bà mình yêu thương thìcuộc sống còn mang ý nghĩa gì ? Nhưng tôi lớn dần theo năm tháng, nỗi bất hạnh ngấm từ từ vào xương thịt, đến một lúc đủ cho tôi hiểu mất mẹ là một mất mát lớn lao đến nổi về sau nhưng mất mát tiền bạc, bạn bèn, tình yêu... chẳng qua là những mất mát lặt vặt.

Diệp Phương lại trở về tìm ba tôi mười năm sau đêm hai người chia tay. Diệp Phương đã tạo được một tài sản kha khá ở Mã Lai Á. Việc kinh doanh đang phát đạt, ông muốn rủ ba tôi sang bên đó làm ăn. Chứ cha con bồng bế nhau sống ra sao ở xứ sở triền miên thiên tai và chiến tranh này ? Hàng trăm quân Mỹ đang đỗ bộ. Ðất nước này rồi đây không tan tành vì bom đạn Mỹ thì cũng tan tác vì đồng đô la của lính Mỹ. Bỏ mà đi thôi. Còn đứa bé ? Giao nó cho bà ngoại, hàng tháng giở tiền về nuôi. Tôi đang chơi bán quán, vùng đứng đậy, hất tung mọi thứ, chạy tới trước mặt Diệp Phương hét lên :

- Ông ác lắm. Mẹ tôi mới chết bỏ tôi, mà ông còn xúi ba tôi bỏ tôi nửa. Mai mốt ông chết không ai khóc ông cho ông biết !

Tại sao tôi nói như vậy ? Hồi đó người ta tin rằng vong hồn mẹ đã nhập vào tôi để nguyền rủa ông Diệp. Phần tôi không hề nhớ mình từng nói điều đó. Khi ông Diệp gục đầu tuyệt vọng vì không thể đem bất cứ điều gì để cưú chuộc, ba mới kể lại câu chuyện. Tôi tự lý giải xem tại sao tôi nguyền rủa người khác một điều khủng khiếp như vậy ? Chết không ai khóc. Có thể do đám ma mẹ tôi trước đó chỉ mấy tháng. Tất cả đều gào khóc. Nhìn người ta đóng đinh lên nắp hòm, linh cảm nổi bất hạnh của mình, tôi nắm chặt hai bàn tay nhỏ xíu đấm thùm thụp vào quan tài khóc thét : Mẹ ơi đừng bỏ con...

Ðừng bỏ con. Phải chăng tiếng gào khóc ba ngày đêm ấy đã nhập tâm tôi nổi sợ hãi cô đơn sẽ đeo đẳng tôi suốt đời. Như lời nguyền đã đeo đẳng ông Phương. Bảy mươi tuổi, ông có vợ, có con trai vàcon dâu, con gái và con rể, cháu nội và cháu ngoại. Của cải ông có đủ để tờ báo tài chánh xếp ông vào danh sách năm mươi người giàu nhất xứ trong thập niên 80.Ông là biểu tượng cho cả ba : Phước -  Lộc -  Thọ. Nhưng đêm đêm ông vẫn choàng dậy kinh hoàng nghe tiếng trẻ thơ thét : ' Ông ác lắm. Mai mốt ông chết đi không ai khóc ông '. Ði lần trong bóng hoàng hôn nhập nhoạng của đời mình, ông Diệp cảm nhận dần cái điều khủng khiếp trong đôi mắt trẻ thơ khi nó nói : ' Ông ác lắm, ông xúi ba tôi bỏ tôi.'

Tôi cầm tay ông gọi : ' Bác '

Ông mở mắt, lúc lắt đầu, không nói gì, không cả một tiếng thở dài.

Tùy mùa người ta trồng thuốc lá ở những rẻo đất lưng đồi. Khi cây thuốc lá trổ hoa, bướm bay về hàng đàn đông kinh khủng. Hoa thuốc lá thường dụ được những con bướm to sặc sỡ. Tôi đuổi theo. Ðất thung lũng mềm nhuyễn và ẩm mát. Ðứng trong rẫy thuốc lá, tôi giơ con bướm lên vẩy vẩy. Ba tôi ngồi trên lưng đồi này cũng vẫy vẫy tay. Tôi lại vui cười nhảy nhót theo những con bướm đủ màu, nhưng cứ năm ba bước lại quay đầu nhìn chừng ba, và khi thấy lá thuốc to che khuất nửa mặt người, tôi vội quăng con bướm chạy ù về ôm chặt lấy ba. Người trấn an ' Ba đây mà '. Nhiều đêm tôi hoảng hốt thét lên trong giấc mộng 'Ðừng bỏ con '. Phải chăng đứa bé mất mẹ sẽ suốt đời bị ám ảnh bởi nổi sợ hãi bị bỏ rơi.

Ðêm tết Mậu Thân, cúng giao thừa xong ba tôi đi cúng chùa Ông. Tôi thì thầm bên ảnh mẹ những ước nguyện đầu năm mới rồi đi ngũ. Pháo nổ. Súng nổ. Khói. lửa. Tôi ngồi dậy gọi ba ơi. Ba chưa về. Tôi lao đi, chạy trong cơn hoảng loạn, giữa các lằn đạn. Ba ơi ! Ba ơi ! Khi hai cha con trở lại nền nhà cũ, ba tôi bới đống gách vụn ra, dựng lại bàn thờ Thổ Ðịa, thắp nhang, quì phục xuống đất, tạ ơn thổ thần... đã che chở cho tôi. Rồi ông đứng đậy bụi vụn bám theo tay. Ông phủi tay. Gần hai mươi năm quần quật làm lụng và ky cóp. Rồi bắt đầu lại từ con số không.

Mất mát và đổ nát gần như đã ăn vào tri thức tôi từ thời thơ ấu. Nên lời từ chối của tôi cũng đơn giản và thật thà ' Cám ơn bác. Con không muốn gì cả '. Tôi đã không hề nhớ lời nguyền trẻ con. Chẳng qua, tôi bình thường không mong muốn gì cả. Ðôi khi máu ngông nghênh tuổi bốc lên, tôi cũng có khao khát một điều. Nhưng điều ấy chỉ có trời mới ban cho được. Vì người ta gọi đó là thiên tài. Ðôi lúc, như lúc này, tôi bỗng ao ước có đủ tài năng để vẽ một bức tranh.

Bức tranh mà cứ hàng năm đến tiết Thanh Minh dắt tôi đi thong dong trên lối mòn cát mịn đến ngồi nơi lưng đồi này nhìn xuống lòng chảo kia, ba đã phác thảo trong tâm hồn tôi.

Bây giờ đang mùa mưa, lối mòn biến thành con suối một nửa. Ba với bác Diệp mang đồ lên nghiã địa trên đỉnh đồi cúng A San. Ba hay bác Diệp là người đã chọn nơi này cho A San yên nghỉ ? Khi quăng nắm đất lên nắp quan tài gỗ tạp -  của bố thí -  ba nhìn cây cỏ chung quanh vỗ về : ' A San nắm đây, cảnh cũng giống như quê nhà '. Bác Diệp ngẩng đầu nhìn trời, thở ra một tiếng to ' ayda '. Bỏ cha mẹ, bỏ anh em, bỏ làng xóm họ hàng vượt mấy ngàn cây số biển khơi, tới đây chỉ ăn một bữa cơm rồi chết. Làm người không lẽ chỉ đem thân đi gởi nơi đất khách cho dòi bọ đục sao !

Diệp Phương nghiến răng nhìn về chân trời, đôi mắt đau xót và cay cú của con bạc thua đau ngay ván đầu.

Ngày còn ở giữa xóm làng mình, giữa thân bắng quyến thuộc, có khi cũng thiếu mặc thiếu ăn, nhưng không ai thật sự nghèo bao giờ ! Chỉ khi dấn thân tha phương cầu thực, đói khác nơi quê người mới thấm thía sự rẻ rúng của người dưng. Diệp Phương thề trước mộ A San rằng ta sẽ có nhà lầu xe hơi, ta sẽ có tiền bạc để đốt chơi.

Trước mộ bia bày nhang đèn hoa trái. Giấy tiền vàng bạc được xếp lại thành thỏi, xâu thành chuỗi để thành đống. Một căn nhà hàng mã, nan tre giấy bồi, có sân trước sân sau, lầu có ban công, sân thượng có nơi vọng nguyện, phòng khách thư viện rộng rãi khang trang, gara để xe hơi có cả tài xế.

Bác Diệp khấn A San rồi đốt căn nhà. Bác cầm từng xâu giấy tiền vàng bạc bỏ vào lửa. Cha con tôi đã từng làm động tác này một lần. Những năm đẫu thập niên bảy mươi, ba làm ăn phát đạt. Vốn lưu động rải rác ở hàng trăm đại lý. Buổi chiều đó các đại lý lũ lượt đến nộp tiền. Ba cũng biết các tin đồn đang lan truyền. Sắp hủy tiền. Sẽ phát tiền bình quân theo đầu người. Sẽ kiễm tra tiền mặt để đánh tư sản. Nhưng không thể không nhận tiền đại lý đến thanh toán. Lúc đầu ba còn đếm, ghe sổ. Sau, chỉ cầm từng cọc mà quăng vào bao bố. Suốt đêm ba thức giữa những bao bố tiền, đến sáng thàng ra mụ mẫm và hoảng hốt. Nhân viên bàn đổi tiền giúp ba kê khai tiền mặt đang có. Ba móc tiền trong túi áo đang mặc ra. Bảng kê khai nộp rồi, ba nhìn lại những bao bố tiền. Nó không được khai. Nó đã thành tiền phi pháp. Lại tin đồn. Ba đóng cửa, lấy ra cái thau vẫn thường để đốt giấy vàng bạc cúng cô hồn. Tự tay ba cầm từng cọc tiền của mình cho vào lửa. Ðốt gần một giờ đồng hồ, Khói đầy nhà. Tôi phải dùng cây cời than trong bếp khượi đóng tiền đang cháy cho thoáng khói, cháy cho nhanh. Giấy tiền vàng bạc nhà lầu xe hơi cũng chỉ cháy bùng lên trong chốt lát.

Hai ông già đứng đậy. Xa xăm trong mắt nhìn của ba có khóm trúc xanh mà cậu bé nào ngàn năm trước đã bẻ một nhành làm ngựa cởi quanh gường đùa với cô bạn gái của tuổ thơ. Lối mòn nào của Lỗ Tấn đã đi qua thành đường. Và vầng trăng nào Lý Bạch đã ngẫng đầu nhìn rồi cúi đầu nhớ cố hương. Hai ông già hẹn nhau về làng cũ. Bác Diệp sẽ bay qua ngã Hồng Kông. Ba không xin được passport, sẽ đi bằng đường bộ qua biên giới Việt -  Trung.

Tuổi già, ba hay thức giấc lúc nửa đêm, sực nhớ lại chuyện này chuyện kia từ năm nảo năm nào. Ba nhớ vào Tết sau Tết Mậu Thân ba có đi xin lộc ở chùa bà, vay mấy trái quít và một phong bì lì xì để làm vốn. Nhân ngày rằm ba đem hai thúng quít và một mâm bao lì xì đến chùa để trả. Ba lại nhớ đã hứa cho con trai thím Năng đôi giày năm nó bắt đầu đi học. Nay nó đã lớn, mà con nó cũng đã lớn, vẫn còn ở lối xóm đó. Ba tự mình đi mua giầy cho cả cha lẫn con. Ba còn nhớ lần bệnh nặng sau vụ đổi tiền phải nằm nhà thương công, có chị y công lần nào phát cháo cũng hỏi ba có bớt đau không. Tôi đi tìm người đó để ba cảm ơn vào chào từ biệt. Chẳng mấy chốc những nơi quen biết xa gần đều biết tin ba tôi sắp đi xa. Họ đến chào hoặc gởi lời thăm hay gởi quà. Thấy mặt hay nhắc tên người nào ba đều nhắc đến chuyện cũ, chuyện mới, có dây có nhợ. Suốt ngày ba tiếp khách hay đi từ giã người quen. Suốt đêm ba đi quanh quẩn trong nhà, xếp đặt đồ đạc, dặn dò tôi mọi điều, mỗi điều ba bảy bận. Tôi nhìn ba, bỗng rùng mình bởi một linh cảm. Tôi năn nỉ :

- Ðường xa xôi quá ba đừng đi !

Ba mỉm cười.

- Ba không đi. Ba chỉ trở về.

***

Tôi trở lại lối mòn con suối. Bên vách chòi nước mưa vẫn còn chảy long tong. Sương trên vùng lòng chảo đã tan. Bướm bay dập dìu như hội trên rẫy mướp. Bầy chim đã bay đi kiếm ăn không còn líu lo liếp chiếp trong bụi tre nữa. Những tai nấm đã xoè ra. Lũ kiến vàng vẫn còn tha trứng. Tôi đặt bàn chân trần trên lớp cát mịn màng của lòng con suối lối mòn, đi thong dong theo triền nước chảy trong nắng sớm xiên khoai, mong manh như cánh bướm cải.

Đau tim

Gần như một nghi thức để bắt đầu một ngày, con chim trong lồng hót ba hồi thánh thót. Ông Thăng thức dậy. Có khi ông thức trước rồi, nghe chim hót ông mới dậy. Từ trong buồng tắm ông nghe chim hót thêm ba tràng líu lo nữa. Sau đó ông bước ra hàng hiên, đỡ chiếc lồng tre treo trên cao xuống, dọn phân chim, thay nước uống và đút chim ăn. Dạo mới chơi chim, ông làm cái việc chăm sóc chim trước, rồi mới tới chuyện vệ sinh cá nhân mình. Một hôm ông phải chạy gấp vào buồng tắm khi mới thức dậy, và từ trong đó ông phát hiện ra tiếng chim hót nghe tha thiết hơn. Con chim không chỉ hót ba hồi thánh thót rồi thôi, mà cứ hót từng tràng, càng lúc càng nhặt, càng lúc càng hay. Cho đến khi ông ra đỡ cái chuồng xuống và cho nó ăn. Bấy giờ ông ngộ ra rằng con chim ấy hót vì đói, hay ít ra thì hót cũng là một phản xạ kèm theo thực tế sẽ được cho ăn mà ông đã vô tình tập cho con chim từ thuở mới đem nó về nhà. Hay có thể đó là bài học mà thằng cha huấn luyện chim nói là đã dạy nó trước khi bán nó cho ông. Dù sao thì ông cũng đã kiểm tra lại nhiều lần và lần nào cũng nghiệm đúng. Ông dứ dứ con cào cào non trước mỏ chim, nó há mỏ hoài mà không được ăn, bèn hót lên một hồi lảnh lót, xong há mỏ ra chờ. Nếu ông đút mồi vô miệng nó thì nó nuốt rồi im. Nếu ông cứ tiếp tục dứ dứ thì nó lại hót thánh thót vài tràng nữa. Từ đó ông thương con chim. Từ đó ông thôi triết lý vặt về tiếng kêu của cái bao tử bé nhỏ.

Con chim nhảy nhót trong lồng, không ra vẻ sợ hãi bàn tay to tướng của ông thò vào thế giới của nó dọn dẹp và sắp đặt cuộc đời nó. Đôi khi cửa lồng để mở trong khi ông đang loay hoay rửa chung nước hay ngắt giò mấy con cào cào, con chim chỉ nhảy nhót trong lồng chứ không hề bay ra. Một hôm ông bắt con chim thả xuống sân để tổng vệ sinh cái chuồng. ý của ông muốn thử xem chim có bay đi không. Nó bay loanh quanh chứ không bay xa. Đến khi ông cầm con cào cào dứ gọi nó thì nó bay về, ngoan ngoãn chui vào lồng.

Vợ ông nói: Con chim này khôn ghê.

Ông nói: Ngu thì có.

Vợ ông không triển khai tiếp đề tài này. Bà đã coi bói rồi, thầy nói vợ chồng khắc khẩu, bà nhịn thì lợi cho bà. Với lại sống với ông ba mươi năm, bà còn lạ gì con người mạn ngạo ấy. ờ, thiên hạ có ngu hết, kể cả bà, thì ông mới được nhàn hạ ngày ngày chơi chim. Mỗi sáng chủ nhật ông đem lồng chim ra vườn Tao Đàn. ở đó có một khoảnh cây cao bóng cả mà những người chơi chim thường tụ tập để cho chim thi hót. Mỗi người có một kiểu huấn luyện chim. Người thì bịt kín cái lồng bằng vải, đến lúc thi hót mới đột ngột giở tấm vải đen ra, ánh sáng bỗng chói loà làm con chim choáng váng hót lên réo rắt. Có người treo lồng chim trống cạnh lồng chim mái, hai con cứ xáp vô mà cứ vướng những thanh tre ngăn cách, chúng đành hót lên, nỉ non thánh thót. Như ông thì chỉ đơn giản bỏ đói con chim buổi sáng đó, rồi tới lúc đem chim ra thi, ông cứ dứ cào cào non trước mỏ nó là nó hót, lảnh lót thiết tha. Tuy con chim của ông chưa bao giờ đoạt giải khuyến khích nào, nhưng ông cũng được một niềm an ủi: Những người chơi chim khác đều nói con chim của ông hay. Ông chỉ không biết nên hiểu chữ hay theo nghĩa nào. Có người hỏi ông cách dạy chim. Đó cũng là một lý do để những người yêu thích thú chơi chim tìm đến đây: Gặp người để trao đổi kinh nghiệm.

Ông nói: Tôi cứ dụ nó ăn là nó hót thôi.

Và lặng lẽ nhếch mép cười khi những người khác phùng mang trợn mắt thuyết trình cái công phu họ đã bỏ ra để dạy chim hót. Người ta hay ở chỗ đó. “Bí quyết trở thành triệu phú” là tác phẩm của thằng cha mạt rệp chỉ còn nước viết sách độ nhật. Người không biết hót mà dạy chim hót! Dạy chó đánh hơi, dạy diều hâu săn mồi, dạy trâu kéo cày, dạy ngựa chạy đua, thì chỉ có con người mới tài lanh như vậy. Buổi sáng nay ông ràng lồng chim lên xe rồi bỗng mất hứng. Bình thường ông cũng không hứng lắm, nhưng hôm nay thì hoàn toàn không có hứng chút nào. Ông đang cái tuổi “gió heo may về”, có những buổi sáng thức dậy tự nhiên buồn nản, tự nhiên chán chường. Ông đọc sách, tự nghiên cứu các biến đổi thể chất và tâm lý của mình, rồi làm theo lời khuyên của vị bác sĩ chuyên cố vấn bệnh tật tuổi mới lớn đồng thời là tác giả quyển sách viết về tuổi chớm thu mà ông đang đọc, chọn một thú tiêu khiển. Ông đã chọn thú chơi chim, kể ra cũng hay vì từ đó ông ngộ ra được vài chân lý vào buổi sáng và kết thêm vài người bạn ở vườn Tao Đàn. Nhưng sáng nay ông bỗng thấy những chân lý đó, người của thời ăn lông ở lỗ hẳn đã biết rồi. Còn đám bạn ở vườn Tao Đàn thì gặp nhau tay bắt mặt mừng, vậy chớ ông mà nói mượn tiền thử coi, chắc gì thằng nào chịu móc túi đưa ra? Và chắc gì sau đó thấy ông, người ta lại tay bắt mặt mừng? Thì ông cũng như họ, ai cũng vậy thôi. Ông cho xe chạy khỏi nhà, nhưng ngang qua cổng vườn Tao Đàn ông vẫn cho xe chạy luôn. Ngày chủ nhật mà không khác ngày thường lắm, xe cộ vẫn đông đúc. Ông cứ cho xe chạy qua Thị Nghè, qua Hàng Xanh, chạy hoài cho đến khi ông thực sự nhìn thấy cánh đồng. Ông dừng xe, tháo lồng chim ra, xách xuống bờ ruộng ngồi. Đám cỏ bị động, vài ba con cào cào phóng ra rồi đáp xuống lá cỏ nào đó ẩn thân.

Ông nói với con chim: Mày có muốn tự do bay nhảy tự bắt cào cào ăn không? Chúng sống sít tươi ngon đấy, nhưng mà mày phải bắt được chúng. Vấn đề là mày bắt được hay không! Ông thả con chim ra đồng trống. Thời tiết lúc ấy không tệ, hơi nắng, có gió hiu hiu. Con chim bay nhảy loanh quanh, cào cào búng nhảy lung tung quanh nó, như thể chúng đùa chơi với nhau, chứ không phải con này săn bắt con kia. Ông cầm cái lồng săm soi. Ông có thể đạp dẹp nó trước khi quăng đi. Nếu không thì một thằng cha nào đó sẽ bắt được con chim rồi lại lượm được cái lồng, thì chỉ việc nhốt chim vào lồng, đâu lại vô đó. Nhưng nếu không có cái lồng thì khả năng con chim bị bắt lại vẫn rất cao: Nó quen ông rồi, nó dạn người rồi. Ông ngồi vơ vẩn với cái lồng trong tay một lát rồi đứng lên nổ máy xe, chạy về. Dọc đường ông muốn quay lại mấy lần. Ông chợt nghĩ một thằng nhóc nào đó bắt được con chim, nó không cần cái lồng, chỉ cần một nùi rơm và một mồi lửa đủ để nướng sống con chim. Ông muốn quay xe lại. Có khi thằng nhóc đó dùng ná thun bắn bể đầu chim trước khi con chim nhận ra người và chạy lại làm quen. Ông đã toan quay xe lại. Có khi con chim chết đói trước khi bị bắn hay bị bắt. Nó Không thể nào bắt được những con cào cào nhảy lóc chóc, nó chỉ biết hót trước những con cào cào đã bị vặt chân.

Ông muốn quành xe lại lắm và đã toan quành lại mấy lần. Nhưng chiếc xe cứ chạy thẳng vào trung tâm thành phố. Ông treo cái lồng không có chim vào chỗ cũ chỉ vì không biết để nó ở chỗ nào khác. Vợ ông tán thành vì con chim khôn tất sẽ bay về lồng cũ. Ông không trông nó bay về. Hay là ông cũng có trông nó trở về? Có một buổi sáng ông chợt nghe một tràng líu lo tha thiết cái tiếng chim quen thuộc, ông thức dậy ra hàng hiên ngó cái lồng không chim. Thì ra ông chiêm bao, hay mơ tưởng tiếng chim đó mà. Như vậy là ông có mong nó trở về hay không? Ông đã quen tiếng chim, ông nhớ nó rồi. Ông mong nó về lại hót trong lồng, hay là ông mong nó tự do bay nhảy ngoài đồng, tự bắt cào cào ăn? Nó có tự bắt cào cào ăn rồi thôi hót? Hay nó hót rã họng rồi đói chết giữa đất rộng trời cao? Có thể tất cả đều xảy ra với nó: Hót, bắt cào cào, rồi bị mắc bẫy hay trúng đạn, hoặc đã trúng đạn hay mắc bẫy trước khi kịp làm hai điều trên. Thôi kệ, chỉ là một con chim nhỏ xíu trong trời đất bao la này. Ông sống tiếp cuộc đời của ông, tưởng không có gì để nói thêm. Chỉ có điều ngày này qua tháng nọ, dần dần, từ từ, từng chút một, trong chốn sâu thẳm của tâm hồn, ông nhận ra rằng, không phải tự do, không phải miếng ăn, không phải mạng sống của con chim làm ông đau âm ỉ mãi. Trái tim ông trở nên mong manh, có khi quặn thắt lại, có khi nghẹn ngào bâng khuâng, bởi vì sống gần xong cuộc đời, ông biết mình có yêu. Ông đã yêu một sinh vật nhỏ bé thuộc về một thế giới khác, với những phạm trù triết học khác, không có cái gì chung để chia sẻ với ông.

Đêm Sao

Vọng xoay người ra sau, tay quơ một nắm rơm thảy vô đống lửa. Ngọn lửa bốc phừng phừng lên, soi tỏ trong vài phút gương mặt mười mấy người trẻ tuổi ngồi quanh ửng đỏ phần vì, có lẽ, men rượu. Minh lắc đầu, đừng vu oan, nhiêu đây rượu thì nhằm gì! ừ, mọi người hùa theo, một bình loong đế chỉ đủ cho anh em nhấp giọng mà kể nghe chơi những câu chuyện đời dưới một bầu trời đầy sao như trời đêm nay.

Đống lửa giữa mọi người cháy bập bùng, chốc chốc lại bừng sáng lên khi được tiếp những nùi rơm. Lửa thỉnh thoảng kêu lên những tiếng lắc rắc khoái trá khi đốt được một que củi khô. Hoặc xì xèo như một tiếng nguýt dài và bốc khói mù mịt khi bị phủ lên một lớp rơm ẩm lẫn nhiều cỏ tươi. Lửa cũng có mùi hăng hắc nồng nồng của thảo mộc bị đốt khi còn nhiều sắc xanh hoặc còn đẫm nước. Thoang thoảng trong đó là mùi đế ấm áp thơm tho. Rượu được rót vào một chén ăn cơm được chuyển tới trước mặt Huệ. Cô nhăn mặt như thể men rượu không phải kích thích mà là xúc phạm đến khứu giác của cô. Trước sau, Huệ vẫn đứng vững trên một quan điểm sáng suốt mà nhìn rượu, một thứ có hại xét về mọi mặt, mọi lẽ... Về kinh tế, nấu rượu là lãng phí lương thực; về đạo đức, say rượu làm con người mất tự chủ; về y học, rượu hại cho gan, tỳ vị, dạ dày, hệ tuần hoàn, hệ thần kinh,v v... Về khoản y học Huệ tự thấy mình có thẩm quyền nhấn mạnh hơn, vì cô là y tá của nông trường. Vừa đẩy chén rượu ra xa, Huệ lập lại câu tuyên bố muôn thuở:

- Tui không thương nổi mấy ông bợm rượu.

Có nhiều tiếng cười hề hề đáp lại:

- Ừ, để coi! Ghét của nào trời trao của ấy mà.

Tám vừa nói vừa đập tay lên vai Vọng, vừa nheo mắt vừa cười đầy ngụ ý. Vọng tiếp tục thảy rơm vô lửa, chẳng nói gì, nhưng mắt anh nhảy múa tưng bừng ngọn lửa lém lỉnh. Huệ chống đỡ giữ vững lập trường:

- Còn khuya! Mà tỷ dụ có lỡ thương cũng không lấy, mà lỡ lấy rồi, tui cũng thôi. Một con cũng thôi, hai con cũng thôi mà năm con cũng thôi.

Minh gật gù, chắc là chưa say đâu, nhưng mượn cái giọng say lè nhè của ông già Ba- Trăm- Lẻ- Bảy mà đúc kết:

- Phải, phải thôi chớ! Năm con thì thôi cho rồi! Năm con thì còn nước non gì nữa, chị không thôi, ảnh cũng thôi hè!

- Hừ người gì đâu mà nói chuyện hổng có duyên gì ráo trọi.

Huệ vùng vằng đứng dậy, dợm bước đi. Một trận cười vỡ bùng ra, lửa cũng cười lên giòn giã, rạng rỡ.

- Nói chơi mà chị Huệ!

- Ngồi xuống đi chị Huệ! Trời đầy sao đẹp như vậy mà chị bỏ đi, e có người lạnh thắt ruột mà chết đó!

Huệ ngồi xuống, vòng tay ôm gối, ngẩng nhìn bầu trời, giấu một nụ cười lặng lẽ.

... 'Và có hai vì sao yêu nhau, cưới nhau. Vì sao nào sáng nhất đêm nay là sao Cô Dâu và sao Chú Rể. Những sao còn lại là sao Phù Dâu, sao Phù Rể, sao Cha Mẹ hai bên đàng trai đàng gái, sao Bà Con Hai Họ, sao Bạn Bè, sao Anh Em, sao Chòm Xóm Láng Giềng. Đám rước kéo qua bầu trời mênh mông suốt đêm. Không gian yên lặng. Không phải thiếu đàn ca hát xướng. Nhưng vì hạnh phúc sáng lên chứ không kêu lên...'

Một giấc mơ? Có thể. Một ước mơ. Một mong ước thầm kín mà cháy lòng, của người con gái đang ngồi ngắm những vì sao, nghe rạo rực tha thiết trong tim trăm ngàn lời nói ân tình chưa hề ngỏ cùng ai. Ôi, những vì sao... Đêm đồng bằng tỏa hương man mác. Vô vàn những loài hoa đồng cỏ nội, nở về đêm, trong bóng tối đang kín đáo dâng cho đêm làn hương mong manh, không tên tuổi của mình. Từng cơn gió tuần du làm chuyển mình biển lúa chín sẵn, rào rào như con sóng vỗ bờ xa từ con sông lớn âm vang về. Lúa chín, lúa chín, lúa chín rồi. Cả cánh đồng đang rì rầm. Suốt mấy ngày nay, nông trường dốc hết nhân lực và cơ giới ra để thu hoạch, cả máy và người cùng gặt, mà chỉ mới xong một phần năm. Cánh đồng đầu tiên của cả nước được sạ lúa bằng máy bay đang vào mùa gặt. Ban ngày, hàng nửa trăm chiếc máy gặt đập liên hợp mầu đỏ tươi, dàn ngang, cách đều trăm thước, cùng đồng loạt tiến vào biển lúa. Lúa chín, lúa chín rồi. Nghe như đất đang giục trống thúc. Công việc bù đầu, túi bụi như đang vào một chiến dịch quy mô, cấp tốc. Nhưng một đêm sao đẹp như vầy, lòng người nao nức như vầy, làm sao ngủ được trong dãy nhà còn chật chội, mà mái lá lại che mất những vì sao. Ngồi dúm đống lửa, uống chút rượu, kể chuyện nhau nghe, anh em. Để ngày mai dang tay ôm lúa vào lòng. Lúa. Lúa. Lúa chín vàng rượi. Còn mong muốn gì hơn nữa? Lúa hàng biển, phải hàng biển lúa anh em à.

Vọng hơi nhích lùi lại một chút, còn vừa đủ khoảng cách để ngả lưng dựa vào cây rơm. Phú kéo một khúc cây lại gần, kê đầu lên, duỗi chân ra. Như vậy, ngắm bầu trời thoải mái hơn. Đêm gió lành dễ chịu quá.

- Ai có chuyện gì kể nghe đi.

Tám nói. Dự cũng ngả người ra, nhưng anh nằm nghiêng, quay người vào ánh lửa. Tay mặt anh chống cùi chỏ xuống đất, bàn tay đỡ mái đầu bù xù che lấp nửa gương mặt, đôi mắt nhỏ của anh ngơ ngác như mời đến từ một ngôi sao lạ nào. Anh có gốc 'trí thức', vốn là một sinh viên khoa thần học trước đây. Từ thủa làm thanh niên xung phong đến giờ, đã có vô số đêm, khi nửa chừng giấc ngủ giật mình thức dậy, anh thấy mình đang nằm trong một không gian đầy sao, và có ảo giác mình đang trôi trên vũ trụ. Anh bèn nảy ý kiến nghiên cứu thiên văn học. Khi có người nào đó muốn nghe chuyện gì, anh kể về những vì sao.

- Vũ trụ có hàng tỷ, tỷ, tỷ ngôi sao. Các ngôi sao đi lại trong vũ trụ theo hướng của mình. Đôi khi cũng xảy ra tai nạn lưu thông, hay tai nạn khác nào đó. Có ngôi sao nổ tung ra, hoặc tắt đi, hoặc tiêu tan vì đã đốt hết chính mình để tỏa sáng. Nhưng lại có những ngôi sao được hình thành, được sinh ra và bắt đầu phát sáng. Cách đây hàng nhiều ngàn năm, khi trên mặt đất này, con người còn hãi hùng trước những làn chớp, tiếng sét, đêm đêm nép vào hang sâu khiếp sợ, chưa có ai biết ngắm một vì sao mà ước mơ, thì có một ngôi sao bắt đầu tỏa sáng. Nhưng vì sao ấy cách hành tinh chúng ta nhiều ngàn năm ánh sáng, nên mãi đến bây giờ ánh sáng đầu tiên ấy mới đến với chúng ta. Và cái lúc đang ngồi đây, biết đâu lại chẳng có một ngôi sao cách ta hàng triệu năm ánh sáng đang tắt đi, nghĩa là tiêu tan, là chết. Nhưng những ánh sáng cuối cùng của ngôi sao này vẫn tiếp tục đến hành tinh ta trong hàng triệu năm tới. Một ngàn năm sau, nếu có người nào ngồi đây ngắm vì sao ấy, là ngắm ánh sáng của một vì sao không tồn tại nữa. Biết người ấy có tự hỏi rằng, vào cái thuở còn vì sao kia, những người đã ngồi bên đống lửa này nơi đây, đã sống cuộc đời như thế nào, và gửi những ước mơ gì đến những ngôi sao xa...

'Và cứ mỗi đêm có một đám rước dâu qua bầu trời. Ngôi sao sáng nhất trong đám là sao Cô Dâu, sao Chú Rể...'

Huệ vẫn ngồi bó gối, để đỡ mỏi vì phải ngẩng nhìn lên lâu, cô đặt nghiêng má lên đầu gối, mắt vẫn gởi về ngôi sao cuối trời xa giấc mơ của mình. ánh lửa nhảy múa trên má kia của cô. Vọng khẽ liếc nhìn gương mặt không xấu không đẹp ấy. Huệ độ hăm sáu hăm bảy tuổi. Trong khóe môi cười, ánh mắt có khi già dặn hơn tuổi, có khi lại trẻ tươi không ngờ. Vọng và Huệ cũng như nhiều người ngồi quanh đây, bắt đầu quen nhau từ dạo nông trường mới thành lập. Nghĩa là hơn năm nay. Nhưng hai người chưa có dịp nào tâm tình. Họ chỉ trao nhau những ánh mắt, nụ cười và những câu nói, chào hỏi cần thiết hay không cần thiết. Nhưng nếu muốn bước xa hơn tình bạn, người ta phải tìm hiểu nhau. Vọng không biết gì về Huệ, gia đình, quá khứ, trừ tính siêng làm, tận tụy trong công việc chăm sóc sức khỏe anh em và tính hay cười. Còn Huệ hiểu gì về con người Vọng, cuộc đời Vọng? Và khi hiểu rồi, Huệ sẽ nghĩ gì về anh? Vọng đút tay vào túi quần lục ra một gói giấy bèo nhèo, moi được một điếu thuốc nhăn nheo. Trong khi anh vuốt cho nó ngay ngắn lại. Tám đã nhỏm dậy, rút một cây củi đang cháy đỏ đưa vào mặt anh. Vọng cẩn thận mồi điếu thuốc, hít một hơi dài đến phồng căng lồng ngực. Anh đưa điếu thuốc cho Tám, thở khói từ từ qua kẽ ngón tay của bàn tay thô kệch chai nhám đang vuốt chầm chậm qua gương mặt cũng thô thiển góc cạnh và rám nắng, cho tỉnh táo lại. Anh nhìn lửa. Gương mặt anh lúc này chỉ có đôi mắt là đáng tả: Đôi mắt dưới đôi lông mày rậm hơi nhìn lại, nhìn đăm đăm vào lửa ấy, như đang cháy lên cả quá khứ lẫn tương lai. Anh bắt đầu nói về mình. Bạn bè quanh anh im lặng, cái im lặng thân thiết đầy ngụ ý. Không phải sự dửng dưng, không phải sự tò mò thông thường. Chỉ cần một sự hiểu biết rất nhỏ này: con đường đưa nhiều người đến nông trường này rất có thể đã khởi đầu từ một nơi gọi là Trường Phục hồi nhân phẩm hay Thanh niên xây dựng cuộc sống mới, người ta sẽ biết lặng im trước những quãng đời đã khép lại vĩnh viễn. Chỉ có những việc anh làm hôm nay nói về ngày mai. Bạn bè cùng hướng theo cái nhìn của anh chứ. Không ai nhìn mãi sau lưng đồng chí mình. Những cuộc đời khác nhau có thể có nhiều tình tiết éo le bi thảm, nhưng lược đi những râu ria ấy, sẽ còn lại cái phần đời cũ rất giống nhau của nhiều người; cuộc đời bị chà đạp xuống tận cùng đáy xã hội, hay bị hất ra rìa cuộc sống. Một câu hỏi vô tình có thể gợi những vết thương sâu thẳm. Nhưng nếu tự anh muốn san sẻ những bất hạnh của cuộc đời mình, anh cứ nói đi. Bạn bè sẽ lắng nghe trong cái im lặng tôn trọng và cảm thông sâu xa chỉ có giữa những người đã từng có chung một đoạn đường đã qua và sẽ cùng đi đến một đích. Anh cứ kể đi, điều đã làm anh thao thức đêm nay. Anh cứ nói đi, điều đã đốt lòng anh bên ánh lửa nghĩa tình này.

Dự đã nằm ngửa ra, tay đan chéo sau gáy, nhìn mắt anh sẽ tưởng anh đang lắng nghe câu chuyện của những vì sao. Phú đang hít một hơi thuốc dài rồi chuyển điếu thuốc còn một nửa cho Minh. Như tình cờ thôi, Huệ nhìn Vọng. Và cũng là tình cờ thôi, nhanh và sáng và đẹp như ánh sao băng, ánh mắt họ gặp nhau. Mắt Huệ lại vội tìm những vì sao. Vọng lại nhìn vào lửa.

- Không biết có gọi được đó là mối tình đầu của tôi chăng? Ngày ấy tôi hai mươi tuổi và cô gái ấy còn trẻ lắm, mười lăm hay mười sáu? Cô Thương. Thương từ miền quê đến hãng chế tạo đồ nhựa Vĩnh Thành xin việc. Bắt đầu, cô học việc với tôi. Bàn tay của người học việc lúng túng vụng về bên máy móc đã đành, chứ còn tay tôi? Và tim tôi: Sao mọi thứ bỗng lộn xộn hết sức. Tôi chưa hề bao giờ dám nhìn mặt Thương để thấy mặt mũi miệng cô thế nào. Khi đứng cạnh cô tôi chỉ cảm thấy một cái gì ấm áp như hơi thở phả nhẹ và đều vào da thịt trần trụi của tôi. Và khi không có Thương bên cạnh, tôi tin là cô ấy đẹp lắm và hình dung cô trong trí tưởng tượng như một nàng tiên. Đêm nào tôi cũng chiêm bao cưới Thương làm vợ, sinh con cái. Nhưng đó chỉ là chuyện chiêm bao. Ngày ấy tôi đang trốn lính, và hãng Vĩnh Thành là một nơi trốn lính. Cái hãng ấy có hai phần: phần trước là phần kê khai đầy đủ để đóng thuế với một ít máy móc và công nhân già và phụ nữ, sản xuất nút chai xì dầu, đồ chơi bằng nhựa cho trẻ em. Phần sau, phình ra như bụng cái bồ lô, với những thanh niên trốn quân dịch, ít nhiều liên hệ họ hàng với ông Vĩnh Thành, được ông 'nuôi chứa' để làm công không cho ông, sản xuất bất cứ một thứ mặt hàng nhựa nào có mặt trên thị trường, từ rổ chậu, bô, gà mèn, chén, dĩa... Vì đám công nhân trẻ ấy ăn ở và làm luôn trong ấy, nên có thể làm việc từ mười bốn đến mười sáu giờ một ngày. Họ chỉ mặc độc quần xà lỏn. Vì xưởng kiến trúc như một cái nhà tù bít bùng nóng như địa ngục lửa. Họ làm việc như một bầy nô lệ mà vẫn phải mang ơn ông chủ, vì chỉ cần ông không ưa cái mặt thôi, ông sẽ thải anh ra đường cho quân cảnh thộp anh ném vào trại Quang Trung, Đồng Đế.

Tôi làm việc trong ấy tính đến lúc gặp Thương được hai năm. Da tôi trắng bệch vì bảy trăm ngày chưa hề thấy ánh mặt trời, và bủng phồng lên vì do dị ứng với hóa chất khi nấu cao- su. Nên chắc cô Thương không để ý gì đến tôi. Mà tôi thì nhát như con chuột sống lâu ngày dưới cống tối. Tôi chỉ say sưa với tình cảm mới chớm, rồi đau khổ vì tình ấy vô vọng. Tôi cứ ước mơ rồi tuyệt vọng. Cho đến một hôm bạn bè xúm lại nhạo báng và nói cho tôi biết là Thương đã thành vợ bé ông chủ. Tôi la lên, tôi không tin, sao tôi không biết? Mọi người cười, đợi mày biết thì đến bà chủ cũng biết rồi. Quả vậy, bà chủ đến. Bà gầy đét như con khô khoai, mặt chằm hoằm như mặt phù thủy. Nhưng bà lại dắt theo hai bà thuộc loại 'bé bự', cả thân hình lẫn mặt mũi, điệu bộ, đều đạt tiêu chuẩn đô vật quốc tế. Ba người xồng xộc vô xưởng. Đâu, con đĩ nào giựt chồng bà đâu? Ra đây, bà lột quần cho thiên hạ coi... Khi tôi bỏ máy chạy ra thì Thương đang quằn quại dưới bốn cánh tay lực lượng của hai mụ đàn bà đánh ghen mướn, còn bà chủ, miệng chửi bằng những từ tục tĩu nhất, tay trái chống nạnh, tay phải cứ nhịp cho giọng chửi bằng từng cái bạt tai vào Thương. Người Thương không còn một mảnh vải che thân. Năm ấy cô mười sáutuổi. Và trong xưởng có mười mấy thanh niên đang tuổi quân dịch. Không, mười mấy con chuột cống trắng phù. Họ xúm quanh coi. Đây là chuyện đánh ghen. Mà lại bà chủ đánh ghen. Lạy bà chủ, con đâu biết gì, ông chủ nói thương con như thương đứa con gái. Con coi ông bà chủ như cha mẹ mà. Tôi chạy đến kéo tay bà chủ ra. Bà quay phắt lại trợn mắt há hốc miệng nhìn tôi. A, thằng này bênh hả. Bà tiến tới trước mặt tôi. Mày biết cái phận của mày là gì không? Hả? Bộ mày đui không thấy ta là ai à? Tôi lùi lại, tôi lùi lại từ từ đến sát tường. Bà chủ giơ tay táng vào mặt tôi. Tôi không né, không đỡ, mà tự nhiên đầu gối nhũn ra, tôi khuỵu xuống. Chợt Thương kêu. Anh Vọng ơi. Tiếng một con giun bị xéo kêu cứu một con giun bị xéo khác. Những chuyện tất yếu lần lượt xảy ra sau đó. Quân trường. Chiến trường. Sáu tháng sau tôi trở lại hãng Vĩnh Thành trong bộ áo lính phanh ngực có xâm cái đầu lâu và hai chữ Hận Đời. Từ một sinh vật hạ đẳng là con giun tôi đã biến thành đồ vật vô tri là nòng súng thép. Bà chủ đứng đó. Kiếm con đĩ Thương hả? Vô nhà thổ á! Tôi đưa súng vào ngực bả. Một cái lẩy cò nhẹ thôi. Bà ấy xuống mồ, tôi văng ra lề cuộc sống, còn cuộc đời cứ khốn nạn diễn ra. Ngày Sài Gòn giải phóng tôi đã làm một tên ăn cướp chuyên nghiệp, có vũ khí, sống ngoài vòng pháp luật. Nhưng tôi bị bắt vì một tội rất nhẹ: trộm xe honđda. Cũng không có tòa án nào kêu án tôi. Chỉ có tình người kêu dậy chất người trong tôi những ngày lao động cải tạo sau đó. Đến giờ đã năm năm.

Một triệu năm trước đây ngôi sao nào đã phát ra ánh sáng đầu tiên, du hành trong vũ trụ, đến bây giờ mới tới hành tinh này, để đêm nay trên bầu trời mênh mông kia, một vì sao mới chào đời.

Dự ngồi đây nhìn quanh, trừ Vọng và Huệ đang ngồi đối diện qua đống lửa nhỏ ngọn, mọi người nằm dài trên đất im lặng như thể đã ngủ lâu rồi. Nhưng anh biết không ai ngủ cả. Những con mắt đang mở trao tráo nhìn trời. Vọng bỏ rơm từ từ vào đống lửa. Lửa lại cháy bùng lên. Huệ vẫn ngồi trong tư thế cũ, đặt một bên má lên cánh tay ôm vòng gối, nước mắt lặng lẽ chảy thấm qua kẽ ngón tay lạnh buốt. Có tiếng nấc rất nhỏ trong đêm mà nghe rất rõ. Vọng muốn chồm qua lửa đặt bàn tay lên vai người bạn gái. Đừng khóc cô Huệ. Có gì đâu mà cô khóc. Cuộc đời cũ của tôi gợi nhớ đến những mảng đời cũ của cô ư? Quên nó đi. Có những cái đã qua vẫn phải nhắc lại để hiểu giá trị cuộc sống hôm nay, và cũng vìcuộc sống hôm nay, phải quên đi nhiều thứ đã qua. Lau nước mắt mà nhìn ở phía trời kia, một ngôi sao mới lại xuất hiện nữa kìa.

Đêm càng khuya, sao càng nhiều, hương đêm càng man mác tỏa. Hương lúa chín thật đậm đà. Tiếng một người nào đó, của Tám, Minh, Phú hay người bạn nào, nói như giả bộ lên tiếng vậy.

- Chừng năm ngày nữa mình dọn sạch cánh đồng này nổi hôn ta?

Một người khác trả lời:

- Hồi chiều, ông Phan tính sơ sơ được hăm hai tạ một mẫu. Lúa sạ bằng máy bay, sạ đại trà trên hàng nghìn mẫu mà năng suất vậy coi như là trúng.

- Hồi xưa ở làng tôi, mỗi lần được mùa, gặt hái xong là bà con tính chuyện cưới vợ gả chồng.

- Ờ, nông trường ta cũng nên phát huy truyền thống ông bà mình chớ!

Ai chưa yêu thì khẩn trương yêu đi, còn ai yêu rồi tính lẹ lẹ tới cho anh em nhờ. Lúa chín rồi. Phú mỉm cười nhìn đôi bạn. Bỗng nhiên anh thấy sự có mặt của mình vô duyên hết sức. Loay hoay chẳng biết làm sao, anh noi gương các bạn khác nằm dài ra.

- Thôi, tôi ngủ à.

Sau cặp kiếng mắt anh nhắm lại và anh bèn trôi lênh đênh trong biển lúa và sao. Bên tai anh mơ hồ có tiếng gió thủ thỉ chuyện đời xưa, đời nay, đời mới. Anh thì thầm nói: Cảm ơn. Vọng nghe thoáng hỏi lại.

- Anh nói gì?

Tôi nói cảm ơn. Cảm ơn Đô đê. Anh chưa đọc Đô đê bao giờ sao? Trong phòng đọc sách của nông trường có một quyển đó. Đọc Đô đê người ta biết ngắm những vì sao, biết trân trọng những ước mơ bình thường nhât. Trong tác phẩm của ông, các vì sao cứ bảy năm một lần lại cưới nhau đó.

Bảy năm ư? Lâu quá. Huệ ngẩng nhìn lên. Bầu trời mênh mông yên lặng.

'Thế rồi, hai vì sao yêu nhau, cưới nhau. Đám cưới rước qua bầu trời suốt đêm. Sao Cha Mẹ, sao Họ Hàng, sao Anh Em, sao Bạn Bè, sao Chòm Xóm, Láng Giềng đến. Mừng cưới, mỗi người mang theo theo một ngọn nến thắp sáng cả bầu trời yên tĩnh, bao la. Nhưng sáng hơn cả vẫn là sao Cô Dâu, Chú Rể...'

Ôi, những ước mơ bình thường có thời làm chảy những giọt nước mắt tủi hờn, tuyệt vọng.

- Cảm ơn.

Tiếng Vọng vang ra cánh đồng lúa rì rào. Huệ nhìn anh, hỏi nhỏ:

- Anh cảm ơn cái gì?

- Cảm ơn!

Vọng đứng dậy, giang tay ra như muốn ôm cuộc sống vào lòng.

- Tôi không biết cụ thể cảm ơn cái gì? Tôi chưa đọc Đô đê. Tôi cảm ơn những ngôi sao, hay đồng lúa chín vàng hứa hẹn, hay bạn bè quanh mình, hay giây phút mình đang sống? Nhưng lòng tôi vẫn muốn nói vang đất trời rằng: Cảm ơn!

Ðêm Thảo Nguyên

... Tôi nghĩ là tôi biết tại sao Củ Chi ngày tôi về mặt đất không một bóng cây. Nhưng tôi nhìn chàng trai đứng trước mặt, tự nhủ là anh ta còn quá trẻ. Anh ta biết gì về bom B52 hay chất độc màu da cam?

Thảo nguyên không có cây.

Tại sao không có cây? Chàng trai trẻ có đôi mắt trong veo xanh biếc, cao hơn tôi ít nhất ba tấc, khẽ nghiêng người và hơi cúi mái đầu vàng hoe xuống gần mặt tôi hỏi với giọng từ tốn đầy khích lệ, như thầy giáo đang gợi ý và cổ vũ đứa học trò động não.

Tại sao không có cây? Thảo nguyên mênh mông bạt ngàn chỉ có cỏ và cỏ, không một bóng cây nào. Tuyệt nhiên không. Thổ dân sống trong những túp lều cỏ, những cái lều được vẽ như thật trong bức tranh thảo nguyên chạy dài suốt bức tường viện bảo tàng lịch sử tự nhiên. Trong viện này người ta trưng bày xương của một số loài bò sát khổng lồ, chim nhồi bông đủ loại, và tượng sáp thổ dân, những người sống giữa thảo nguyên có lẽ cả ngàn năm trước khi người da trắng tới.

"Tổ tiên chúng tôi đến đây hai trăm năm trước, họ chỉ thấy thảo nguyên mênh mông, không một bóng cây...".

Chúng tôi tức là chàng trai trẻ này và những người Mỹ trắng khác sống trên mảnh đất trù phú bên bờ tây sông Mississipi. Khi tôi dè dặt đẩy cánh cổng khổng lồ của viện bảo tàng, cẩn thận thò đầu vô trước nhìn xem có chỗ nào là quầy bán vé tham quan hay bàn hướng dẫn, đại loại như vậy, thì chàng trai này xuất hiện, rất lịch sự nhã nhặn xin được giúp tôi. Anh ta tự giới thiệu:

"Tôi là Steve"

Tôi nói tôi là Tuyết, anh ta không thể phát âm được chữ Tuyết, nên tôi tự dịch tên mình sang tiếng Anh: Snow, và nói thêm là thật ra ở xứ tôi không hề có tuyết. Anh ta lập lại:

"Chào Snow. Thế cô đến từ đâu?"

"Việt Nam"

"A"

Vẫn lịch sự vui vẻ, nét mặt Steve không tỏ ra là có biết một nước Việt Nam ở đâu đó trên thế giới này. Tôi áng chừng anh ta hai mươi tuổi hay cỡ đó, một sinh viên như những sinh viên mà tôi ra vô gặp gỡ hoài ở ký túc xá, phần lớn họ đều lịch sự và sẵn sàng giúp đỡ như thế. Steve đưa tôi đi qua tất cả các phòng trưng bày, giải thích rằng vùng đất này vào thời xưa thật là xưa vốn là đại dương, giờ còn đây những sò ốc cá tôm hoá thạch nằm trong tủ kiếng như bảo vật. Rồi có một thời kỳ lâu lắm, băng hà ngự trị. Vùng đất này cũng từng là rừng rậm. Rồi thảo nguyên. Thảo nguyên mênh mông trống trải không một bóng cây.

"Cô có thấy thảo nguyên bao giờ chưa?"

"Có"

"Ở đâu?"

"Củ Chi. Quê tôi đó mà".

Thực ra Củ Chi vốn không có thảo nguyên. Ngày tôi còn nhỏ được mẹ cõng chạy tản cư, tôi ngoái nhìn ngôi nhà mình ở giữa vườn cây. Những năm sống ở đô thành tôi vẫn nhớ rất rõ cây ổi tôi thường trèo chơi, nó còn cao hơn cả mái nhà. Hoà bình, tôi trở về quê, đứng trên gò nhìn quanh quất lạ lùng: mênh mông đồng trống không một bóng cây, gió thổi thông thống, tầm mắt hun hút tận chân trời, và mặt đất chỉ mọc rặt một loại cỏ cao trổ bông màu nâu đỏ thành chùm như đuôi chồn, người ta gọi là cỏ Mỹ.

"Cô biết tại sao thảo nguyên không có cây?"

Tôi nghĩ là tôi biết tại sao Củ Chi ngày tôi về mặt đất không một bóng cây. Nhưng tôi nhìn chàng trai đứng trước mặt, tự nhủ là anh ta còn quá trẻ. Anh ta biết gì về bom B52 hay chất độc màu da cam?

"Tại sao?"

Tôi đóng vai một đứa học trò ngơ ngác, hỏi lại cái câu hỏi bị hỏi. Steve vui vẻ nói rằng thực ra không ai biết cả. Không ai thực sự biết là tại sao thảo nguyên không có cây. Các giáo sư của Steve giả đoán rằng thổ dân đốt lửa, gió thổi lửa cháy lan, cây cao chết cháy, cỏ mọc lại sau mùa đông. Có thể thổ dân đã chặt đốn cây, có thể một biến cố tự nhiên nào đó... Không ai biết chính xác cái gì đã diễn ra nơi đây trong suốt thời gian dài người da đỏ sống ở đất này.

Nhưng hai trăm năm người da trắng chinh phục thảo nguyên, có lịch sử rất chi tiết: Người đầu tiên đến đây tên gì, bằng phương tiện nào, từ đâu đến, cư ngụ ở đâu, chết ngày nào, mộ phần còn ghi trên bảng hướng dẫn du lịch của địa phương. Rồi ai xây ngôi nhà thờ đầu tiên, ai mở con đường xuyên qua thị trấn, trường đại học khánh thành ngày giờ nào, nhà máy sản xuất nông cụ thuộc hàng lớn nhất thế giới bắt đầu từ lò rèn của người thợ gốc nông dân ra sao, rồi xa lộ cao tốc, siêu thị K- Mart, Wal- Mart, rồi đồ ăn liền McDonald... Bằng giọng tự tin và thái độ tự hào, Steve nói lưu loát về hai trăm năm mở cõi dựng xây của những người tiên phong, trong đó có ông sơ bà sơ của anh.

Bỗng nhiên anh dừng lại hỏi tôi:

"Cô có sao không?"

"Không sao. Tôi chỉ nhớ nhà".

"Tôi hiểu. Campus toàn những ngôi nhà đá khổng lồ, chắc là cô phải nhớ thảo nguyên. Chúng tôi có một khu bảo tồn thiên nhiên, giữ lại một vùng thảo nguyên như hai trăm năm trước. Khi nào rảnh tôi có thể đưa cô đến đó cho cô đỡ nhớ nhà".

"Cám ơn Steve".

Chàng trai tử tế như vậy, tôi còn biết nói gì hơn lời cám ơn?

Chủ nhật, Steve gọi điện thoại. Anh nói là nếu tiện cho tôi thì buổi trưa anh sẽ đến đón tôi đi chơi thảo nguyên. Tôi hơi bối rối. Khi ở viện bảo tàng Steve nói sẽ đưa tôi đi thảo nguyên, tôi nghĩ anh nói lịch sự vậy thôi. Những người Mỹ tôi quen biết ở đây đều là mới quen biết, những sinh viên trẻ và sẵn sàng giúp đỡ. Judie chở tôi đi chợ Tàu ở một thị trấn khác, cách một giờ đồng hồ lái xe, khi tôi không tìm được những gia vị cần thiết ở siêu thị trong vùng. Clara cho tôi mượn máy sấy tóc khi thấy tôi xoã tóc dài vừa gội xong còn ướt, thời tiết ở đây thay đổi nhanh, trời có thể lạnh đột ngột, sẽ làm tôi bệnh đấy. Và bây giờ là Steve, thấy tôi nhớ nhà muốn đưa tôi đi chơi thảo nguyên. Thì đi.

Vạt thảo nguyên bảo tồn tuy không mênh mông cũng gợi dậy nỗi hoang sơ. Cỏ ở đây trổ bông trắng và xám. Không có gió. Steve quàng cánh tay to lớn qua vai tôi hỏi tôi có lạnh không, một cảm giác mâu thuẫn làm tôi rùng mình: vừa cảm thấy được che chở vừa sờ sợ. Steve ân cần nói:

"Nếu cô cảm thấy lạnh thì nên trở vào ngồi trong xe".

Nhưng tôi không cưỡng được ý muốn đi dạo theo những lối mòn dẫn vào khu rừng đang nhuốm màu vàng hoe bên cạnh thảo nguyên xám, nó giống một công viên được chăm chút hơn là một khu rừng. Steve nói nó là công viên, phía bên kia có chỗ cắm trại. Anh dẫn tôi đi loanh quanh, giải thích về các loài cây cỏ, hái mấy cái nấm đưa tôi cầm. Ven lối mòn có một loài cỏ lá li ti đang trổ bông, những cái bông trắng tím li ti, đẹp lạ lùng, tôi ngồi xuống ngắm chúng đến ngẩn ngơ, Steve cũng ngồi bên cạnh, ngắm toi. Những chỗ đường dốc hay gập ghềnh, Steve đưa tay cho tôi nắm, có khi anh đỡ tôi, nhấc bỗng tôi qua một cái hố nhỏ và cạn.

Chiều xuống nhanh, trời lạnh đột ngột, lạnh đến nỗi rằng tôi đánh bò cạp. Steve bảo tôi chạy cho ấm người lên, cả hai chạy về xe. Tôi ngồi co ro, Steve chồm qua người tôi kéo dây đai an toàn thắt lại cho tôi. Tôi chưa quen chuyện ở xứ này cứ lên xe ngồi là phải thắt đai an toàn. Lúc đón tôi ở ký túc xá, Steve phải nhắc tôi thắt đai kẻo bị phạt. Bây giờ tự tay anh thắt đai cho tôi, lúc anh chồm qua người tôi kéo dây đai, tôi nghe được cả tiếng trái tim anh đập mạnh, tim tôi cũng vậy, hai người vừa mới chạy bộ qua một quãng đường dài mà.

Xe Steve chạy rất nhanh, con đường dài thẳng băng vắt qua những cánh đồng bắp đã thu hoạch, trống trơ, đó đây chỉ còn rải rác những cuộn thân bắp khô được máy đánh thành từng khối to hình trụ. Thỉnh thoảng một ngôi nhà nằm chơ vơ giữa đồng, nổi bật những cái "bồ" bắp bằng kim loại màu bạc cũng hình trụ tròn, to và cao gấp đôi gấp ba mái nhà. Những cái máy nông nghiệp ở đây giống như cả một nhà máy di động, chạy ì ì trên đồng. Tôi không biết nó là máy cày máy kéo hay máy gặt hái, chỉ thấy nó chạy ì ì ở xa xa thôi. Những ngôi nhà xa xa cũng luôn đóng cửa, mỗi khi nhìn chúng, tôi lại tự hỏi người ta sống như thế nào bên trong những cánh cửa kia?

Tôi nói với Steve là ở quê tôi, tất cả những ngôi nhà ban ngày đều mở cửa, trừ khi nhà vắng chủ, nên khách qua đường có thể nhìn thấy phần lớn sinh hoạt của nông dân, và có thể ghé vào mà không ngại sự đường đột. Steve nhân câu chuyện hỏi thêm đôi điều về tập quán con người và phong cảnh Việt Nam. Câu chuyện qua lại nói chung cởi mở vui vẻ. Tôi do đó không để ý đường đi. Thật ra tôi chưa thể nhận ra hệ thống đường xá phức tạp ở đây, vả lại cảnh trí đơn điệu, lúc nào cũng là con đường vắt qua đồng trống. Nhưng xe chạy một hồi lâu tôi nhận ra là chiếc xe không chạy về khu đại học, nó chạy cả giờ đồng hồ rồi mà vẫn còn lao trên con đường băng qua đồng trống. Tôi hỏi Steve:

"Anh đang đi đâu?"

Steve quay qua nhìn tôi mỉm cười:

"Cô muốn biết người ta sống như thế nào trong những ngôi nhà kia, phải không nào?"

Anh cho xe chạy chậm lại như tìm một vị trí thích hợp để dừng lại.

"Nhìn kìa"

Theo hướng nhìn của Steve, tôi thấy một ngôi nhà nằm giữa đồng trống, như những ngôi nhà khác tôi đã thấy, nổi bật trong bóng chiều mấy "bồ" bắp khổng lồ màu trắng. Nhưng trong mắt Steve có một tình cảm thân thiết riêng tư.

"Ðó là nhà của ba má tôi".

"Anh định đưa tôi về nhà ba má anh sao?"

"Nếu cô không phản đối".

Tôi bối rối. Tôi không biết ở đây một chàng trai đưa một phụ nữ về nhà ba má mình vào lúc chiều hôm có khiến cho người ta nghĩ đó là người yêu của anh ta không? Dù sao thì tôi tự thấy mình quá già để đóng vai đó.

"Tôi nghĩ cũng nên nói cho cô biết, ba tôi là một cựu chiến binh Việt Nam".

Nghĩa là ba của Steve từng tham dự cuộc chiến ở Việt Nam. Ðiều này tôi hơi bất ngờ, mặc dù tôi cũng đã từng gặp một số cựu binh Mỹ từng chiến đấu ở Việt Nam, có đọc một số sách họ viết hoặc viết về họ. Tôi không hiểu vì sao Steve nghĩ là anh nên nói cho tôi biết điều đó.

"Ba của anh có bị... di chứng rối loạn sau chiến tranh không? Một số cựu binh tôi từng gặp hay nói về cái đó".

"Tôi nghĩ là không. Ba tôi bình thường như một nông dân Mỹ bình thường. Ông làm nghĩa vụ đối với đất nước, rồi trở về canh tác trên cánh đồng của ông, nuôi các con trưởng thành, là một người chồng tốt và một người cha tốt".

Steve còn đưa tay vỗ nhẹ lên tay tôi như để trấn an: "Ông ấy rất tốt".

Lúc này Steve đã cho chiếc xe ngừng hẳn, như chờ quyết định của tôi. Nào tôi có ngại gặp một người từng là lính Mỹ ở Việt Nam, nhưng nếu đẩy cho tôi quyết định vào nhà ông ta đột ngột như vầy, không lường được phản ứng của ông ta khi gặp một người từ Việt Nam đến, thì tôi thật tình bối rối. Steve lại nắm bàn tay tôi vỗ về:

"Xin lỗi. Tôi đưa cô về ký túc xá nhé?"

Tôi gật đầu, Steve cho xe chạy. Chàng trai này biết cách đánh tan một sự căng thẳng bằng những câu chuyện thú vị, một câu đùa vui, một nhận xét hóm hỉnh. Thật tình, anh ta vô tư làm sao. Tôi chờ anh dứt câu chuyện về những con nai băng qua đường tìm bạn tình gây ách tắc giao thông.

"Ba anh có nói là ông ở chiến trường nào ở Việt Nam không?’

"Không. Ba tôi không bao giờ nói về chiến tranh trong ngôi nhà mình. Năm tôi mười tám tuổi, ông nói với tôi về Việt Nam lần đầu tiên, thực ra là về tình dục chứ không phải chiến tranh. Ba năm trước, ông đưa tôi, trên con đường này, đến trường đại học, và bảo rằng bây giờ ba sẽ nói chuyện với con như với một người đàn ông. Ba tôi kể lại khi mười tám tuổi, ông nội đã lái xe đưa ông đi nhập ngũ. Ông đi Việt Nam khi hãy còn là một cậu bé và trở về là một người đàn ông. Ông nói người ta không nhất thiết phải trải qua chiến tranh mới thành đàn ông, và hy vọng tôi có những kinh nghiệm khác. Tôi muốn biết kinh nghiệm của ông. Ông nói về những cô gái điếm và những đứa trẻ bụi đời. Tôi xin lỗi. Mỗi đất nước có những thứ khác hơn, nhưng rất tiếc ba tôi chỉ biết về Việt Nam như thế".

Từ khi sang đây tôi để ý không thấy mặt trời mọc hay mặt trời lặn, bầu trời mùa thu lúc nào cũng đầy mây, ban đêm cũng không có trăng sao gì hết. Chỉ có những đốm đèn pha di động trên đường, và bên đường là những cột mốc phản quang. Chắc là xe đang chạy băng qua những cánh đồng bắp ngày xưa là thảo nguyên của thổ dân. Steve lại kể tiếp câu chuyện về ba anh.

"Có một lần ba tôi đưa tôi khẩu súng, bảo tôi bắn chết con ngựa già mắc bệnh ung thư của tôi. Bác sĩ thú y bảo là nó không thể sống qua một tháng nữa và đó sẽ là một tháng đau đớn hành hạ. Tôi bắn chết con ngựa mà tôi đã cưỡi từ hồi còn là cậu bé lên mười. Xong tôi hỏi ba tôi ông đã từng giết ai chưa? Ông nói ngay là chưa, rồi ông nói, không kể hồi ở Việt Nam, thực sự ba chưa lần nào đối mặt kẻ thù, hầu hết các cuộc tấn công xảy ra ban đêm, ba chỉ xả súng vào bóng tôi, không biết đạn của mình có giết ai không".

Ban đêm ở quê tôi đầy bóng tối vì không có đèn điện, thấp thoáng những đốm sáng leo lét của ngọn đèn dầu hay ngọn nhang thắp trên bàn thờ thiên. Những đêm trăng ba tôi trải chiếu trước sân nhà hóng mát. Ðêm có mùi thơm của lá sả tươi đốt để hun khói xua muỗi. Mẹ tôi kể chuyện con thằn lằn uống dầu đèn của vị sư nôn nóng muốn thành chánh quả. Tôi hỏi mẹ tại sao Phật lại khiển trách vị sư đã giúp hoá nghiệp con thằn lằn, chẳng phải Phật dạy đời là bể khổ, chết là luân hồi sang kiếp khác sao? Mẹ nói sự sống không do mình tạo ra, mình đâu thể tự cho mình quyền huỷ diệt. Vật trong trời đất có sự sống là có mạng số, mạng xoay vần cùng vũ trụ, chứ đâu ở trong tay một người nào mà tự cho mình quyền định đoạt số phận người khác.

Bàn tay của Steve lại chạm vào tay tôi.

"Snow, cô biết không? Từ khi ba tôi kể chuyện Việt Nam, tôi thỉnh thoảng nghĩ là có thể ở Việt Nam tôi có một người anh hay chị khác mẹ. Sao lại không? Có thể không chỉ là một. Thời của ba tôi, ông ấy không dùng bao cao su".

Tôi rời mắt khỏi bóng đêm trên thảo nguyên quay lại nhìn Steve. Anh ta cười hồn nhiên, nói tiếp, cũng rất hồn nhiên.

"Khi cô nói cô đến từ Việt Nam, ý nghĩ của tôi lúc đó là: cuối cùng tôi cũng gặp được người chị của mình, hay người bà con của anh chị mình".

Tôi bật cười.

"Steve, anh sẽ là một nhà ngoại giao xuất sắc".

Steve cũng cười.

"Không đâu. Tôi sẽ trở về nông trại, làm một nông dân".

Ðêm thảo nguyên thăm thẳm. Câu chuyện của Steve lại chuyển sang một loài chim ưng thường bay trên thảo nguyên. Anh bảo hôm nào phải đưa tôi đi lên gò gấu (Bear Mound) xem chim ưng bay liệng. Anh hẹn sau mùa đông. Nhưng giữa mùa đông, lúc tuyết đang rơi, thì tôi đã về quê tôi rồi.

Đi du lịch

Một câu chuyện như bâng quơ, lối kể cũng... bâng quơ, gặp gì nói nấy thấy sao bảo vậy, tựa người viết chẳng thiết 'làm văn chương'. Nhưng đó lại là một lối viết của một số cây bút trong vài năm gần đây nhằm cho biết chuyện văn chương chẳng khác cuộc sống này là bao. Thế đấy, y như đời thường. Còn liệu nó có thành công như họ muốn? Thưa, điều đó tuỳ thuộc vào mỗi bạn đọc.

Dậy đi! Có ma!

Tôi mở mắt ra thấy Minh. Nó không phải ma, nhưng trông nó rất giống một con ma: Đầu tóc bù xù, chiếc áo ngủ rộng lùng thùng màu lam nhạt, gương mặt thất thần càng thêm nhợt nhạt dưới ánh đèn nêông.

Tôi duỗi mình trong chăn, cảm giác thứ nhất là khát. Môi, lưỡi, cổ họng đều khô, thậm chí da cũng khô. Trông Minh càng khô hơn, giọng nó khào khào:

“Xin lỗi chị, nhưng một mình em thức, em sợ quá”.

Tôi nghĩ việc đáng làm trước tiên là lấy một chai nước trong tủ lạnh, rót ra hai cái ly để trên cái bàn con có hai cái ghế bành kê hai bên; ghế nhỏ, lót nệm, có thể ngồi xem tivi thoải mái.

Minh ngồi bên kia, co cả hai chân lên ghế, vạt áo rộng phủ hết gót chân lẫn ngón chân. Nó uống nước từng ngùm một, có vẻ đã lấy lại được bình tĩnh, mặt mày đã có thần sắc, và nó lùa những ngón tay dài vào mớ tóc rối để chải gỡ. Nhìn Minh bây giờ hơi sexy, vì dưới lớp áo ngủ mỏng, nó không mặc gì hết.
“Em sợ quá”.

Minh đặt ly nước xuống bàn, giọng nói bình thường.

Tôi mở tivi, chỉ còn ba đài, một đài nói tiếng Anh, một đài nói tiếng Pháp, và một đài nói tiếng gì không biết, hình như đài ấn Độ. Có một cô nàng và một anh chàng cứ đuổi bắt nhau từng chập rồi ca eo éo. Tần ngần cầm cái rìmốt trong tay, tôi không biết làm gì nữa. Chẳng còn cái gì khác trong căn phòng nhỏ xíu này.

Minh lặp lại:

“Eo sợ quá”.

Tôi đành hỏi:

“Em mơ thấy gì?”.

“Không phải mơ. Em còn thức mà. Em thấy rõ bóng trắng của con ma. Nó thò tay qua cửa sổ bóp cổ em”.

Giường Minh đặt sát cửa sổ có buông tấm màn nhung màu nâu non. Tôi bước vòng qua cái giường đến bên cửa sổ, kéo màn ra, lại có hai tấm rèm thưa màu trắng, tôi vẹt cả rèm ra, mở cửa kính, nhưng không mở được lớp cửa gỗ bên ngoài. Hình như đó chỉ là cửa sổ giả. Tôi nhớ đã quan sát khách sạn này từ bên ngoài, nó bị kẹp giữa hai toà nhà sát nách cao hơn nó, thì cửa sổ này mở ra đâu?
Căn phòng bít bùng, đành để máy lạnh chạy, hồi đầu hôm còn ầm ầm tiếng xe cộ nên không để ý, bây giờ mới nghe tiếng máy chạy ì ì. Tôi nói:

“Em đổi qua giường chị mà nằm, ráng ngủ đi”.

Minh muốn nói gì nữa, nhưng tôi đã tắt tivi, tắt đèn nêông, lên giường cạnh cửa sổ và trùm chăn tới cổ, nhắm mắt lại.

Con ma thò tay qua cửa sổ bóp cổ tôi. Tôi nắm cổ tay nó, lạnh ngắt. Tôi bấu móng tay mình vào cổ tay con ma, không có hiệu quả gì hết. Tôi quyết định buông tay con ma, với tay bật công tắc. Căn phòng tràn ngập ánh sáng đèn điện. Minh vùng dậy, hốt hoảng:

“Cái gì vậy chị?”.

Tôi nhìn tấm màn nhung không hề lay động, tôi sờ lên cổ không có dấu vết tổn thương nào hết. Tôi nói:

“Không có gì. Chị nằm chiêm bao”.

Giọng của tôi nghe khào khào, môi cổ đều khô. Tôi đi lại cái bàn con rót nước uống và đem một ly cho Minh. Nó uống nước trong tư thế nửa nằm nửa ngồi. Tôi cất cái ly giùm nó. Rồi tôi leo lên giường.

Minh bảo:

“Hay là cứ để đèn?”

“Muốn để thì để”.

Tôi kéo chăn trùm qua đầu. Theo một nghiên cứu khoa học thì người nhìn thấy ma lúc thức là người bị tổn thương ở một vùng nào đó trong não; còn người thấy ma trong giấc chiêm bao là người bị trục trặc gì đó ở tim. Có thể Minh bị hỏng não, tôi bị hư tim. Ôi, những người đàn bà không toàn vẹn, ngủ đi!

Sáng hôm sau, cả đoàn du lịch Sơn Thuỷ đều biết chuyện đêm qua có hai người phụ nữ bị ma nhát.

Quỳnh đã nghe câu chuyện do Tuyết kể lại, mà Tuyết cũng chỉ nghe Châu nói qua điện thoại mà thôi.

Đại khái là Minh không ngủ được, mờ sáng đã gọi điện thoại cho Châu ở phòng kế bên. Châu kể cho Tuyết ở cùng phòng, và Tuyết gặp Quỳnh ở cầu thang khi cùng xuống phòng ăn. Quỳnh đi tới chỗ tôi ngồi, hỏi oang oang:

“Phòng chị có ma hả?”.

Tuyết vội ra dấu suỵt:

“Nhỏ nhỏ thôi, sáng sớm đã la làng khách sạn người ta có ma, muốn người ta chửi hả?”.

Quỳnh nhún vai:

“Ăn sáng xong là tụi mình lên xe đi rồi, lo gì”.

Xe chạy qua bảy cái đèo, ngoằn ngoèo đến chóng mặt. Minh ói hết bánh mì với trứng với càphê với sữa khi xuống dốc đèo thứ hai. Đến cái đèo thứ năm thì nó ói tới mật xanh mật vàng. Anh Đề, hướng dẫn viên du lịch, bảo tài xế dừng lại đâu đó, cho mọi người đi “ca hát”. Lúc xe mới lên đèo, anh ta đã kể câu chuyện tiếu lâm nhiều người đã nghe nhiều lần rồi: Trong lớp học mẫu giáo, cô giáo dạy học trò là muốn đi tiểu thì nói xin phép cô đi ca ca, chứ đừng nói một cách thô lậu là đi đái. Hôm đó nhà đãi cơm khách, đứa bé cứ nhấp nhổm xin phép mẹ cho con đi ca ca, năm lần bảy lượt đều bị mẹ nó gạt đi:

Bác đang nói chuyện mà con ca cái gì? Cuối cùng đứa bé tè tại chỗ. Bị đòn nó khóc: Con mắc ca quá mà mẹ hổng cho ca, con mới ca đại...

Người tài xế xe du lịch có vẻ rành sáu câu đoạn đường này, ông dừng xe ở chỗ có vẻ hoang vắng tuyệt đối, hai bên đường lúp xúp những bụi cây rậm rạp. Những người đàn ông lịch sự băng qua bên kia đường, cây cối bên đó có vẻ cao to và xanh tốt hơn. (Trên xe anh Đề đố mọi người biết tại sao cây cối gần đường phát triển sum sê hơn cây cối mọc xa đường?). Những người phụ nữ kéo nhau đi từng nhóm năm nhóm ba, tản vô các bụi cây hơi khuất. Tôi dìu Minh xuống xe. Nó ngồi xệp ngay bên đường ói thêm một chập nữa, rồi tôi đỡ nó đứng dậy. Châu, Tuyết và Quỳnh là những người đầu tiên xuống xe, bây giờ đang từ sau những lùm cây bước ra, mặt mày nhẹ nhõm, bước đi không còn cấp bách lắm.

Châu hỏi Minh: “Có sao không?”.

Minh lắc đầu. Làn gió mát của núi rừng làm Minh rùng mình, nhưng có vẻ tươi tỉnh lại một chút. Tuyết gọi anh hướng dẫn:

“Chỗ này đẹp quá, anh ngừng lâu lâu một chút cho tôi chụp hình nha”.

Anh Đề pha trò -  như thể một trong những nghiệp vụ bắt buộc của hướng dẫn viên du lịch là chọc cười du khách bằng bất cứ cách nào.

“Đừng chụp mấy gốc cây nhé!”.

Tuyết đưa máy ảnh về phía thung lũng xa xa, chưa kịp bấm máy thì nghe một tiếng la thất thanh. Mọi người đều hướng về phía đó. Có chút chộn rộn lao xao ở một lùm cây xa xa. Ba bốn người phụ nữ dắt díu nhau chạy ra, người thì cười, người có vẻ ngượng, người mang một vẻ mặt cố- giữ- bí - mật- chuyện- này. Những người khác hỏi han, các bà đáp vòng vo. Khi chiếc xe bắt đầu chạy tiếp thì câu chuyện bà Tần gặp quỷ xì ra và rộ lên. Bà khẳng định là bà thấy nhột sau lưng, quay lại thì thấy một con quỷ rừng đầy lông lá rất dễ sợ. Bà chỉ nhìn thấy nó trong một giây thôi, nó biến mất một cách huyền bí vào giữa rừng xanh. Một người nào đó nói:

“Chắc là một con khỉ rừng”.

Anh Đề nói:

“Nếu lông lá thì chắc là khỉ, còn nếu có râu thì chắc là dê”.

Quỳnh bắt đầu thấy chuyến đi này thú vị.

“Từ đây cho tới chiều thế nào cũng có người đụng đầu sinh vật ngoài hành tinh cho mà coi”.

Nhưng hết buổi chiều và buổi tối chẳng có gì đặc biệt xảy ra. Xe đến thành phố biển, ăn trưa, nghỉ ngơi, tắm biển, ăn tối, “sinh hoạt tự do” như ghi trong tờ chương trình phát cho mọi người. Minh và tôi lại ở chung phòng. Minh nói:

“Em mệt quá, chẳng muốn đi đâu cả”.

Tôi nói:

“Vậy em nằm nghỉ đi. Chị đi dạo bờ biển một lát”.

Tôi chuẩn bị đi thì Minh nói:

“Em đi dạo với chị luôn”.

Tôi nhìn gương mặt rã rượi của Minh. Rồi nhìn quanh căn phòng. Không chừng phòng này cũng có ma.

Về tới nhà, tôi xổ vali ra, giặt một đống quần áo. Rồi lau nhà, dọn dẹp. Làm như mấy ngày tôi đi vắng, mọi thứ trong nhà này tự động bừa bộn ra. Đêm nằm trên cái giường của mình, trong căn phòng của mình, tôi ngủ thẳng một giấc mười tiếng đồng hồ. Đó là hạnh phúc của những chuyến đi du lịch dài ngày: Khi về tới nhà, thấy sướng gì đâu!

Hôm sau, tinh thần minh mẫn, cơ thể sảng khoái, tôi xách giỏ tới cơ quan. Ai cũng hỏi tôi đi chơi vui không. Tôi chia bánh kẹo và khô mực cho sáu người cùng văn phòng. Họ đã bỏ phiếu bầu tôi là lao động tiên tiến và nhất trí để tôi hưởng suất du lịch do công đoàn ngành tổ chức. Khi mọi người ăn bánh kẹo và khô mực, tôi kể chuyện con ma trong khách sạn, con quỷ trên đèo số năm, và những chuyện tiếu lâm của anh Đề hướng dẫn viên du lịch. Ai cũng cười vui thích thú, nói: “Có lý à. Đề nghị công đoàn cơ quan mình tổ chức cho cả cơ quan đi chơi”.

Sau khi mọi người tập trung vô công việc thường ngày của họ rồi, tôi đâm nghĩ lan man vơ vẩn, không chính xác là nghĩ cái gì, thì chuông điện thoại reo. Giọng Minh bên kia đầu dây nói rất dịu dàng:

“Em gọi để cám ơn chị. Và xin lỗi chị nữa. Chị đi du lịch mà gặp em, cứ phải chăm sóc em, mất hết vui”.

Tôi nói không có chi. Minh im lặng một lát. Tôi không biết nói gì. Rồi tiếng Minh nghe như không dằn

được cơn xúc động:

“Em cám ơn chị nhiều lắm, chị thật là tốt với em”.

Tôi để ống nghe xuống, mỉm cười một mình. Tôi biết tôi chẳng tốt gì. Những chuyện ma quỷ và tiếu lâm nhảm nhí dọc đường quả thiệt là chẳng thú vị gì. Nhưng bây giờ nhớ lại cả chuyến đi, hình như chỉ còn mấy chuyện đó để kể lại nghe chơi.

Điện thoại

Chuông điện thoại reo. Ông nội choàng dậy quơ tay chụp ống nghe, giọng rè rè ngái ngủ: \"Ai đó ?\". Im lặng. \"Ai đó ?\". Vẫn im lặng. Ông càu nhàu đặt ống nghe xuống. Chương trình TV vừa hết. Ông lượm cái remote rơi cạnh chân ghế bành, chỉa vào truyền hình bấm qua đài khác. Ðài đó cũng hết chương trình, kêu e e. Có một đài còn chương trình bản tin cuối ngày. Ông để cái remote trên bụng, chân duỗi ra gác trên chiếc ghế đẩu, tư thế nửa nằm nửa ngồi thoải mái trước cái TV mở và ông nhắm mắt lại ngủ tiếp.

Quỳnh cũng đang ngủ gục trên bàn học. Choàng tỉnh vì tiếng chuông reo. Quỳnh lắng nghe tiếng ông đằng hắng, hỏi Ai đó. Ai đó, rồi càu nhàu cúp máy, dò chương trình truyền hình, rồi ngáy kh...kh...kh... Quỳnh tỉnh ngủ, đầu óc hoạt động lại. Ngày thi bây giờ đếm từng ngày chứ không còn tính bốn tháng ba tháng nữa. Mớ bài tập đánh dấu trong sách Quỳnh chỉ mới làm xong một nửa. Quỳnh rà đầu viết chì qua nửa tá bài tập còn lại, lựa bài nào có vẻ \"nát óc\" để làm trước, cho bộ não bị \"chọc tự ái\" mà huy động tiềm năng ra chống chỏi cơn buồn ngủ. Nhưng bộ não bỗng nhiên dở chứng. Thay vì nhớ ra các định đề định lý, nó lại nghĩ đến tiếng chuông điện thoại. Giờ này ai gọi điện thoại ? Gọi ai ? Thông thường điện thoại gọi đến là gọi cho Quỳnh, tỷ lệ có thể trên 9/10. Mẹ ít khi nào có điện thoại, cha thì có điện thoại di động. Mấy ngày nay ông nội lên thành phố khám bệnh, bệnh không nặng nhưng bác sĩ ra lịch tái khám năm ngày một lần, ông phải ở lại nhà Quỳnh, dặn dò bà nội và chú ở quê là có chuyện gì thì gọi điện thoại cho ông. Cứ mỗi lần chuông reo là ông đinh ninh điện thoại ở dưới quê gọi lên. Mười lần trật hết chín, nhưng mỗi lần chuông reng là ông lại giành trả lời, đến nỗi ông cho kê lại chiếc ghế bành cạnh chiếc bàn con để điện thoại trong phòng khách, nơi ông nằm gần như suốt ngày, mở TV rồi đọc báo hay ngủ.

Hôm qua trong căn tin trường Tuấn kể chuyện gọi điện thoại cho Quỳnh, gây một trận cười náo loạn. Chuông điện thoại reo, máy được nhấc lên và Tuấn nghe một tràng ho hen đằng hắng, rồi ông hỏi cháu là ai ? Tuấn khai tên họ. Cháu là gì ? Tuấn khai là học sinh. Cháu quen với Quỳnh ra sao ? Tụi cháu học cùng lớp. Cháu kiếm nó có chuyện gì ? Cháu nhắc Quỳnh mai có phiên trực vệ sinh lớp. Chỉ có vậy thôi sao ? Dạ, khi nào Quỳnh về bác nhắn lại Quỳnh dùm cháu. Tôi là ông nội của con Quỳnh. Dạ, cháu xin lỗi ông. Còn Quỳnh đang học bài, cháu chờ máy để ông gọi nó.

Quỳnh ngán đến hết ý kiến luôn mỗi lần chờ ông làm thủ tục tra vấn trước khi giao điện thoại cho Quỳnh. Tệ hại hơn là sau trận cười đau bụng ở căn tin, đám bạn Quỳnh nghĩ ra một cách giải trí khi đang học bài mà buồn ngủ quá hay đang giải toán mà bí: gọi điện thoại cho Quỳnh để nghe ông trả lời. Ông nhận ra tiếng người giỏi lắm. Ai gọi lần thứ nhì là ông nhận ra ngay, hỏi thăm như người quen biết ba trăm năm vậy.

Bàn học của Quỳnh kê nơi góc phòng khách. Hồi Quỳnh còn nhỏ, cha mẹ cho đặt bàn ghế bảng và máy tính ở đó để tiện cho các cô gia sư đến kèm cặp bài vở, và cũng để cha mẹ kiểm soát việc học ở nhà của Quỳnh. Bây giờ Quỳnh không có gia sư nữa, nhưng chỗ học đã ngồi quen chỗ rồi, Quỳnh không muốn thay đổi. Sự hiện diện của ông trong phòng khách mấy bữa nay nhìn chung không có vấn đề lớn, ngoại trừ chuyện điện thoại.

Quỳnh đoán cú điện thoại vừa rồi chắc là của một đứa bạn. Giờ này đứa nào gọi cho mình ? Chắc không phải để ghẹo ông. Tụi nó không đến nỗi tai quái như vậy, vả lại chỉ nghe ông hỏi Ai đó, ai đó rồi cúp máy. Người nào đó gọi điện thoại sao không nói gì ? Quỳnh nghĩ xem trong đám bạn bè, ai có thể gọi cho mình vào giờ này ? Tuấn thì hết lý do để gọi rồi, hai tuần nữa mới lại tới phiên Quỳnh trực lớp. Kim thì chưa chắc giờ này còn thức. Có thể nó còn thức, bây giờ tới giai đoạn nước rút rồi, đứa nào cũng thức chong mắt mà học. Nhưng con nhỏ chăm ngoan tử tế đó không có máu điên nửa đêm gọi điện thoại cho người khác. Có thể Khánh ? Hay Thanh ? Hay Nhi ? Hay...

Quỳnh rón rén đến gần ông, cái TV vẫn mở và ông thì nhắm mắt ngáy khò khò. Quỳnh nhẹ nhàng bưng cái máy điện thoại lên, cẩn thận kéo dây nhợ, dời cái máy về bàn học của mình. Ðể nó ở đây, đứa nào gọi mình nghe liền, khỏi phiền ông. Quỳnh hài lòng, bắt đầu giải bài toán \"nát óc\". Giải không được, Quỳnh chống cằm nhìn cái điện thoại, nó không reo nữa. Quỳnh lại giải bài toán. Không tìm được đáp số. Quỳnh lại nhìn cái điện thoại. Hay là... hắn đã gọi cho mình ? Chắc là hắn còn ngồi bên bàn học. Không chừng hắn cũng đang giải bài này ? Hắn giỏi toán nhất, có thể hắn đã tìm được đáp số. Hay là mình gọi hắn hỏi bài ? Khuya rồi, nhưng nếu hắn còn thức học bài thì chắc không phiền lắm. Quỳnh cầm ống nghe lên, không cưỡng được ngón tay tự động bấm số.

Reng. Reng. Reng. Reng. Reng. Reng. Reng.

Hắn không còn thức sao ?

A, máy đã được nhấc lên rồi. Giọng ngái ngủ và bực dọc của môt người đàn bà. A lô ?A lổ ? A lô ? Quỳnh đớ lưỡi không biết nói gì. Tiếng máy dằn mạnh xuống một cái cụp. Quỳnh cũng để ống nghe xuống. Tự hỏi mình điên rồi sao ? Ngày mai vào lớp có thể hắn sẽ ghi lên bảng (hắn chuyên ghi thông báo lên bảng, như hạn chót nộp hồ sơ thi đại học: ngày... / Bài tập Lý trang... / Ðã có tài liệu ôn thi các môn tốt nghiệp trong thư viện). Hắn có thể sẽ ghi lên bảng thông báo mới: chuông điện thoại reo lúc nửa đêm có thể đánh thức cả nhà người ta dậy, khiến người già lên tăng xông, trẻ con không chịu ngủ lại, đến con mèo cũng căng thẳng, và có người bị hăm doạ treo cổ.

Quỳnh đứng dậy, may mà mình chưa lên tiếng, chưa xưng tên, có thể vờ ngây thơ như không có tội. Quỳnh đứng dậy bưng cái điện thoại về vị trí cũ, vừa rón rén đặt cái máy xuống bàn bên cạnh ông nội, thì nó phát reo lên. Ông choàng dậy, nhưng Quỳnh đã lanh tay cầm lên bực tức nói ngay: \"Có biết bây giờ là nửa đêm rồi không ?\"

\"Biết là nửa đêm sao còn gọi người ta ?\"

Quỳnh sững sờ. Giọng hắn đều đều bên kia đầu dây: \"Máy điện thoại nhà tôi lưu số điện thoại vừa gọi đến là số của bạn mà!\".

Độc nhất vô nhị

"Ðường dây bận. Lát nữa hảy gọi lại". Nam mổ ngón trỏ xuống phím Enter, hơi mạnh, nó kêu một tiếng "cách", bực bội không kém cái gã xài nhờ máy của người khác mà không biết nương tay. Anh Thứ hỏi vọng ra từ buồng tắm :

-  Nối được không ?

-  Không.

-  Enter lại đị.

Nam kiên nhẫn chờ một phút rồi lại gõ đầu thằng Enter. Tít tít tẹt tẹt te te. Cái môđem này kêu nghe sôi bụng quá. Ðang nốị. Kiểm tra mật mã. Xin lỗi, máy chủ ngắt.

-  Anh Thứ ơi ra coi cái gì nè ?

-  Cái gì ?

-  Máy chủ ngắt là sao ?

-  Chắc là đông quá nên nó đá mình ra. Enter lại đị

Tét tét tịt tịt te te. Tít te. Tít tè. Tít tẹ.

-  Nó bị cái gì nữa kìa ?

-  Ðường dây bận. Enter đi.

"Cách". Cái phím to đầu quạu quọ kêu lên. Vừa phải thôi nha. Không nối được thì thôi chứ sao lại hành cái máy. Chắc là nghe tiếng Nam dộng bàn phím, Thứ phát đau lòng. Anh chạy ra khỏi buồng tắm tay còn cầm cái khăn lông lau mặt, đứng sau lưng Nam lom lom nhìn màn hình máy tính.

-  Enter đi.

-  Anh không còn lệnh nào khác sao ?

-  Ôkê.

Nam nhấp con chuộc vào khung chử OK, cái thông điệp chi chít chữ Anh có dấu hiệu đỏ gạch tréo biến mất.

-  Ôkê nữa.

Tét tét tịt tịt te te. Tít te. Tít tè. Tít te. Ðường dây bận nữa rồi. Trong lòng Nam bắt đầu khấp khởi mừng, nhưng giả bộ nói :

-  Chán quá.

Nam đứng lên nhìn đồng hồ 6 giờ 19 phút sáng. Ngày nào Thứ cũng lôi đầu Nam dậy sớm để "nối mạng", nhưng may quá sáng nay nối hoài không được, có cớ mà dông đây. Nam ngáp dài một cái toan bỏ đi xuống bếp. Nhưng, tít tít tẹt tẹt te te. Tít tẹ ẹ ẹ ẹ Ðang nốị Kiểm tra mật mã. Hòa mạng.

-  Vô được rồi. Ngồi xuống đây anh chỉ cách download nhạc trên mạng nè.

Khốn khổ. Nam vừa ngáp vừa nguyền rủa chương trình khuyến mãi. Anh Thứ đã nhân thời gian được xài Internet "chùa", tập cho Nam "nối mạng" chơi. Ban đầu Nam hào hứng lắm. Nhưng dạo Internet thì lúc nào cũng có anh Thứ kèm một bên, mà Thứ thì vô toàn là mấy webside liên quang chuyên môn, chẳng hứng thú gì với Nam, phần lớn lại bằng tiếng Anh, đọc lỏm bỏm chả hiểu gì cả. Ðã vậy, thời gian miễn phí từ một giờ khuya đến bảy giờ sáng, ban đầu Nam còn hăm hở với cái mới lạ nên còn đủ tỉnh táo (và kiên nhẫn) ngồi giương mắt ngó cái màn hình, chờ đợi nó hiện ra một trang Web, có khi được khoảng chín chục phần trăm thì đường truyền gián đoạn, lại bắt đầu từ đầu. Ba lần là đủ cho Nam kết luận : ngao du cõi mộng sướng hơn lướt trong cõi ảo. Cơn bốc Internet của Nam xẹp lép trong vòng một tuần lễ.

Nhưng anh Thứ bỗng đọc đâu đó trên internet là 90% trường trung, tiểu học ở Mỹ đã nối Internet, học sinh đầu cấp 2 ở Anh đều phải học "nối mạng", và bước qua thế kỷ 21 một người không biết sử dụng email thì kể nhự lạc hậu. Anh bèn quyết định biến những buổi nối mạng "chơi" thành buổi "học Internet" cho Nam. Từ đó Nam cứ nhập nhằng cõi ảo thành ác mộng. Nỗi đau khổ lớn nhất là Nam phải học những thứ mà bạn bè trong lớp không biết : Nam có thể chia sẽ với ai cái địa chỉ có mấy trăm con Pokemon ngộ nghĩnh, hay có hàng ngàn bản nhạc MP3, tụi bạn cùng lớp dám tưởng mấy cái địa chỉ đó là phương trình toán kỳ cục ! Ngay như email tụi nó còn không biết nữa là. Ngay hồi mới nhập môn. Nam đã vô được tớị yahoo !, mở được một trương mục thư điện tử miễn phí. Ngay buổi sáng có địa chỉ email riêng. Nam khoái lắm. Ðến trường hãy còn sớm, vô lớp thấy chưa có aị Nam đang lâng lâng vui nên lấy phấn viết lên bảng : "Hãy gởi lời chào đến ntvn84@yahoo.com" rồi lảng ra sân nhập bọn đá cầu, mắt vẫn canh chừng cửa lớp.

Mấy đứa trực vệ sinh vô trước, rồi lần lược đến những đứa khác. Nam chợt nghĩ, mấy đứa trực lớp dám bôi sạch cái bảng lắm, chắc gì tụi nó biết một cái địa chỉ email ? Khi Nam chạy về tới lớp thì quả thật tấm bảng đã sạch nhự lau. Nhìn quanh thấy đứa thì lo ôn bài, đứa thì châu đầu nói chuyện, đứa thì vơ vẩn, không có dấu

hiệu gì chứng tỏ thông điệp của Nam được tiếp nhận và hiểu đúng nghĩa. Một thoáng thất vọng tiếp đến một thoáng tự kêu : Có lẽ trong cả lớp này chỉ có một người từng ngao du Internet là Nam, và chỉ có một người có hộp thư điện tử là Nam. Ngay đến các thầy cô chưa chắc đã biết trên Internet có gì. Nam may là có anh Thứ là kỹ sư tin học. Ý nghĩ mình "độc nhất vô nhị" trong lớp làm cho Nam cứ lơ lửng trên cao ngang tầm cánh quạt máy suốt buổi học. Chuyện đáng buồn duy nhất về vị trí "độc nhất vô nhị" là Nam không biết gởi email cho ai và cũng chẳng ai gởi email cho mình, ngoại trừ thư của Yahoo! chào khách hàng mới, và thư anh Thứ gởi địa chỉ ở công ty anh để Nam tập mở thư.

Thế rồi Nam bỗng nhận thấy hộp thư của mình có thư. Một tên Jim ở đâu đó mỗi ngày gởi cho Nam một câu cách ngôn, đại khái như : "Sự thật đơn giản và thuần túy thì hiếm khi nào thuần túy và đơn giản". Sao khi tra tự điển để dịch đúng như vậỵ Nam suy nghĩ lại mươi lăm phút chưa biết hồi âm cho Jim như thế nào. May sao anh Thứ bảo khỏi cần. Jim sưu tập một danh sách địa chỉ, rồi cứ thế mà gởi một cái cho hàng ngàn người, có thể hàng chục hàng trăm ngàn người. Hay nhỉ ? Tay Jim này chắc cũng như Nam, có một cái địa chỉ mà không biết để làm gì thì làm sao chịu được. Dần dần Nam nhận được thư từ khắp thế giới, đại loại như vậy, thế rồi Nam chẳng buồn đọc, nhất là mỗi lần đọc lại phải mở tự điển tra từ.

Cho đến hôm qua, bỗng có một thư viết bằng tiếng việt không dấu, nội dung : "Goi loi chao nvtn. Hom nay bo cap ke dau qua ha". Tim Nam thót lên, rớt xuống, rồi lồm cồm ngóc lên. Bò Cạp là "bí danh" của lớp tặng cho thầy toán, và sáng hôm qua Bò Cạp đã gọi Nam trả lời câu gì đó đúng lúc Nam đang mơ mơ màng màng khiến Nam bừng tỉnh đứng lên như trời trồng giữa lớp. Ðích thị tác giả thư này ngồi chung lớp với mình mới am tường thời sự như vậy ! Nam hăm hở hồi âm :"cgvcc yeu daụ Ban la ai ? Sao biet tui la tui ?". Thư phúc đáp : "Tui la tui. Ban khong biet la ai hay sao ?".

Ðược. Nam vào lớp nhìn mặt từng người hỏi :

-  Cờ gờ vờ cờ cờ ?

Trước khi Nam điểm mặt đủ mọi người thì mọi người đã xúm lại sờ trán, giựt tai Nam xem mức độ phản ứng của một thằng điên như thế nào rồi ôm bụng cười nghiêng ngửa. Lớp trưởng chân thành lo lắng hỏi :

-  Mày sao vậy ? Dạo này mầy vô lớp bần thần như người thiếu ngủ, cách biệt như người mắc bệnh nan y, bữa nay lại sinh chứng nói lảm nhảm như người lên đồng. Quỷ ám mày hả ?

Nam định nói Net ám tao, nhưng vì thầy giáo vô lớp nên đành ngồi yên nghĩ xem cgvcc có thể là tên viết tắt của đứa nào trong lớp ? Chẳng có đứa nào tên đến năm từ Cờ gờ vờ cờ cơ. Bí hiểm nhỉ. Tên đó hẳn là giờ này đang khoái ngầm. Nam đảo mắt quanh lớp, nhưng không tài thánh nào biết được ai trong số 40 người ngồi quanh là người có email. Nam lại đảo mắt lần nữa, chợt nghĩ ra là bây giờ mình không còn "độc nhất vô nhị" nữa. Nữa buồn nữa vui. Ừ, mà nếu tên cgvcc có email thì biết đâu mấy đứa khác cũng có mà mình không biết ? Internet bây giờ ai lại chẳng vô được, email thì có gì là ghê gớm ? Anh Thứ dắt mình đi lung tung trên mạng, tưởng đâu cho mình biết nhiều chuyện hơn thiên hạ, dè đâu chuyện trong lớp mình chẳng biết gì cả. Mấy đứa ngồi quanh mình đều có vẻ lạc hậu, nhưng trong tụi nó có "cgvcc", ít nhất đó là tên đã đánh ngã thế "độc nhất vô nhị" của mình. Nam lại nghĩ nếu chúng mà biết được mình "tưởng" gì lâu nay, chắc là chúng cười bể bụng. Thì chúng chẳng đã cười thỏa thích sáng nay rồi đó sao ? Chà ! Nam ngọ nguậy cái đầu, nhưng chẳng dám nhìn ngang liếc dọc đứa nào nửa (biết đứa nào là cgvcc ?), đành ngóc đầu nhìn lên trời, đụng cái trần lớp học. Cái quạt máy vẫn quay tuốt trên trần, nhưng Nam thấy có một tên mặt mày vêu váo đang rơi là đà xuống. Ôi, thế giới ảo !

Đường dài hạnh phúc

1.

Nhớ chuyến đi Jordan. Ng bảo giữ bí mật tuyệt đối, trước khi đi không nói với ai, khi về không viết gì hết. Tôi ừ, coi đó như một trong một ngàn lẻ một chuyện nghe nói mà không bao giờ thấy xảy ra. Cho đến một buổi chiều Ng gọi điện thoại hỏi chuẩn bị xong chưa, mai đi. Nghe như giỡn. Mà thiệt. “Tui  chạy được passport cho Q rồi, họ hẹn sáng mai 8 giờ lấy. Bà có sẵn passport rồi phải không? Mười giờ có mặt ở phi trường nghe. À, giữ bí mật tuyệt đối, chỉ nói là đi Thái Lan du lịch.” Ng cúp điện thoại vì “còn một tỷ công việc phải chạy đây.”

Tôi tưởng tượng tình huống tệ nhứt có thể xảy ra là tôi thật thà tin tưởng Ng, xách gói ra phi trường đứng lóng ngóng một hồi, gọi điện thoại cầm tay cho Ng, nàng cười há há há, tôi chửi cho một chập, rồi xách gói về, tốn 150.000 đồng tiền taxi. Nhưng mắc gì Ng bày ra trò chơi nhảm nhí tốn kém ấy? Với lại tôi có sẵn máu phiêu lưu, bèn dằn túi vài trăm đô, đi ra phi trường, bất quá mình tự móc túi mình đi chơi một phen. Ng kìa, giữa một đống lỉnh kỉnh túi lớn túi nhỏ, gậy tre, màn giấy, trống da, mặt nạ… “Bà đứng đây giữ đồ nghe, tui đi kiếm mấy người kia.” Chưa dứt lời Ng đã bươn vào đám đông, chen qua lách lại, mất hút, rồi xuất hiện, cùng với một tài tử cải lương nổi tiếng. Rồi lại xông trở lại đám đông, biến mất. Tôi và nghệ sĩ Q trợn mắt ngó nhau. Đây là lần đầu tiên Q đi ra nước ngoài (nếu đi được) nên trông vẻ mặt căng thẳng như người vượt biên chui. Ng trở lại với T, một tài tử cải lương nổi tiếng khác. Rồi móc túi lấy vé máy bay đưa cho từng người, thì thào dặn dò: “Nhớ nói là đi Thái Lan du lịch!”

Tới Thái Lan cuộc phiêu lưu mới bắt đầu. Hoá ra Ng chỉ  mua vé máy bay đi tới Thái Lan mà thôi; tới Băng Cốc mới tìm đến hãng hàng không Jordan mà lấy vé đi tiếp. Cũng chẳng ai trong 4 người có visa. Thành ra ở chặng nào cũng tìm người, giải thích, chờ đợi. Mọi chuyện rốt cuộc êm xuôi trót lọt nhờ ông bạn J của Ng ở nửa bên kia trái đất lo toan chu tất.  Hoá ra đây là một liên hoan nghệ thuật quốc tế nghiêm túc. Ở cổng trung tâm nghệ thuật quốc gia, nơi diễn ra liên hoan, có một hàng cột cờ cao, cờ Việt Nam phất phới bay cạnh cờ Anh, Mỹ, Syria, … Thế là “phái đoàn Việt Nam” được tiếp đón tử tế, ở khách sạn xịn, có tài xế đưa đón, và buổi biểu diễn của gánh hát cải lương ba người kết thúc trong tiếng vỗ tay kéo dài và những cái bắt tay ôm hôn cảm động. Đó là một trong vài buổi diễn được tường thuật và ca ngợi trên báo địa phương ngay sáng hôm sau.

Trên đường về, cả Q và T đều ấm ức là một thành công như vậy mà Ng vẫn kiên quyết giữ “bí mật”.

Tôi không rành hậu trường sân khấu, nghĩ đây là một “kiểu” của Ng. Khi về tới Sài Gòn, tôi nói với Ng, với giọng hối lỗi, rằng chuyến đi như một giấc mơ đẹp, mà hồi bồ rủ đi tôi không dè là đi thiệt. Ng tỉnh bơ, “chứ hồi nào giờ tui có nói với bà cái gì không thiệt đâu?” Tôi chống chế, “thì bao nhiêu lần rồi bồ nói bồ sắp làm đám cưới?” Ng cười. Nhưng ánh mắt Ng khiến tôi nhận ra đó là câu nói ngu nhất đời tôi từng nói ra.

2.

-  A lô?

-  Tui nè! Chỗ bồ kêu là gì, bây giờ ở đó mấy giờ.

-  North Carolina, bây giờ là nửa đêm. Bồ đang ở đâu?

-  Chicago. Tui vừa diễn xong. Ngày mai bay đi Los. Đồ đạc còn tùm lum đây. Nè thằng cha bồ giới thiệu là người thế nào?

Tôi bịt ống điện thoại, dỗ ông chồng ngủ lại, ra khỏi giường, khép kín cửa phòng ngủ, vô buồng tắm, đóng kín cửa buồng tắm, tiếp tục  cuộc  chuyện trò qua điện thoại đường dài lúc 0 giờ. Tình thế lúc đó như vầy: Tôi lấy chồng được một năm mấy. Cưới nhau được một tuần thì tôi đi đến một thành phố nhỏ xíu ở phía Tây Nam nước Mỹ là Wilson- Salem để đi học, còn M chồng tôi thì trở lại Việt Nam công tác. Ba tuần sau thì xảy ra vụ 11 tháng 9. Bỗng cảm thấy thế giới này mong manh quá, tương lai đầy dấu hỏi, mắc gì vợ chồng phải xa cách nhau một đại dương và một lục địa? M bèn xin một cái học bỗng của trung tâm nghiên cứu nhân văn ở Chapel Hill, cách trường tôi 80 dặm. Anh thuê một căn hộ gần trung tâm để tiện đi lại làm việc. Tôi ở ký túc xá trong trường để chỉ tốn 10 phút đị bộ tới lớp học, thư viện, căntin. Cuối tuần M lái xe đến trường đón tôi về chỗ của anh rồi đầu tuần đưa tôi về trường của tôi. Một hôm vợ chồng giận nhau, tôi gọi điện thoại cho D, anh ta đang nghiên cứu văn học Việt Nam để làm luận án tiến sĩ. D ơi, ngày mai nhờ anh đón tôi đưa về trường, có phiền không? Ô kê, không có chi, mai chủ nhật, tôi chỉ cần dậy sớm một tý. Nửa giờ sau chuông điện thoại lại reo. Chào D, cám ơn anh có lòng tốt, nhưng tôi giải quyết xong vấn đề rồi, ngày mai khỏi phiền anh đưa đón vợ tôi. Ô kê, không có chi, mai chủ nhật, tôi sẽ ngủ nướng thêm một tý.  Cuối tuần sau, cơm lành canh ngọt, bèn mời D ăn cơm, anh vui vẻ đến, ăn uống thật tình, rồi bảo tôi bất cứ lúc nào cần anh đưa đón thì cứ gọi. Người dễ thương vậy đó. Nên tôi muốn Ng quen anh ta. Chẳng có ý đồ gì, chẳng qua mình biết một người tốt, như đọc được cuốn sách hay, cũng muốn cho bạn mình biết với.

Ng chợt nói, “J chết rồi bà biết chưa?” Không đến nỗi bất ngờ, nhưng tôi vẫn choáng. J là một nghệ sĩ người Anh, quen với Ng trong một liên hoan nghệ thuật ở Úc, rồi ông đến Việt Nam, qua Ng quen tôi, rồi Ng đến Anh, qua ông quen nhiều người khác. Lúc gặp lại ông ở Jordan tôi đã nghe Ng nói ông mắc bệnh ung thư, và ông đã biết trước số phần của mình. Sau một lúc lâu im lặng ở cả hai đầu dây, Ng và tôi cùng lên tiếng một lúc, “sao kiếp người mong manh quá.”

3.

-  A lô?

-  Tui nè. Đang ở New York, kỳ này qua đây đi học, cực quá mà cũng học được nhiều cái hay quá. Bà sao?

-  Tui học xong rồi. Hai vợ chồng vừa lái xe từ bờ Đông băng qua lục địa bắc Mỹ về nhà ở bên bờ Tây.

Nhà tụi này có một khu vườn nhỏ, một năm trời không người chăm sóc nên đủ thứ cây cỏ mọc tùm lum. Bây giờ tui đang nhổ cỏ trồng bông đây.

-  Trời! Sao bà sướng vậy!

Tôi không cải lại. Ng hỏi tôi thấy cuộc sống vợ chồng ra sao? Thiệt là một câu hỏi hay. Từ lúc mẹ tôi mất cho đến khi tôi lập gia đình là khoảng thời gian 37 năm tôi sống tự do phóng khoáng, muốn gì làm nấy, suy nghĩ độc lập, trong nhà chuyện cơm nước áo quần có em gái lo, ra đường chỗ nào vui, bạn bè rủ, thì tới. Chơi chán thì đi. Bây giờ thỉnh thoảng nửa đêm trở mình, đụng phải thân thể một người đàn ông, giật mình thức giấc, định thần mới nhớ ra đó là chồng mình!

Thỉnh thoảng tôi lại nhớ cái thưở nào, nhận một cú điện thoại chiều hôm nay, sáng hôm sau xách gói ra phi trường bay nửa vòng trái đất, gặp gỡ người này, làm quen người kia, nửa đêm còn la cà trong quán ở một thành phố xa lạ, nếm món ăn địa phương cay điếc mũi, uống ly rượu nồng không sợ say, mà rủi có say cũng không sợ gì, ngày mai mình đi khỏi xứ đó rồi.  Đành rằng cũng có mặt trái của tấm huy chương: công việc buộc mình đóng nhiều vai khác nhau, tận dụng đến cạn kiệt tình cảm và trí tuệ; rồi công việc xong, một mình về căn phòng khách sạn, một mình soạn hành trang cho chuyến độc hành ngày mai. Hay  nửa đêm gọi điện thoại để nói dăm ba câu chuyện với người ở bên kia bán cầu. Ấy là may còn có được một người để gọi.

4.

-  A lô?

-  Tui nè! Đang ở Vancouver, nhà P, nó đi làm, tui đưa con nó đi học, chiều P đi làm về, tui đón con nó về, rồi chị em dì cháu nấu cơm ăn. Sao tui thèm cái bữa cơm gia đình cuối ngày như vầy quá. Nhứt là tui có trọn ngày ở nhà, bình yên thanh thản để nghĩ ngơi viết lách. Lúc này bà viết được gì rồi?

Tôi viết nhật ký là chính. Hôm nay trời trở lạnh, theo dự báo thời tiết đợt lạnh này kéo dài nhiều ngày, mưa dầm, gió to. Mình bèn dọn cái bàn gần cửa sổ để bưng mấy chậu cây “xứ nóng” vô nhà: nha đam, trạng nguyên, sống đời, cỏ chỉ bạc, mộc lan, uyển quỳnh. Đi giáp vòng khu vườn dỗ cây cỏ ngủ qua mùa đông, tỉa một mớ cành khô cây bươm bướm, cây chuỗi vàng, đem mạt cưa ủ mấy gốc cây anh đào, mận, lê. Vô nhà đốt lò sưởi nằm sofa đọc sách. Đang đọc Grace Paley. Rồi ngủ quên. Thức dậy thấy có cái chăn đắp trên mình, có tiếng nhạc nhè nhẹ vẳng ra từ phòng viết của M. Vậy là anh đã về, nhưng mình gọi mà không nghe tiếng trả lời. Bèn cầm sách lên đọc tiếp. Cửa mở, M bước vô nhà, tay cầm bình sữa, tay cầm nải chuối. Anh nói anh dặn bao nhiêu lần là để một cái danh sách thực phẩm trên cửa tủ lạnh để khi đi chợ cuối tuần thì mua đầy đủ, khỏi phải năm lần bảy lượt chạy đi mua bổ sung khi sực nhớ ra cái mình cần. Mình  có làm đúng như vậy, chỉ có điều khi đi chợ thì mình lại quên đem cái danh sách theo. Mà sao mình lại không nhớ mua sữa và chuối? M nói ba năm rồi mà mình không học được gì về cuộc sống gia đình, chỉ thơ với thẩn. Mình nói đáng lẽ anh lường trước điều đó khi quyết định lấy một nhà thơ làm vợ. Anh nói anh cân nhắc kỹ lắm chứ. Vậy sao anh cứ lấy? Anh đóng cửa tủ lạnh một cái rầm, em chẳng biết gì về tình yêu cả.

Ng nói tui có chuyện này muốn nói với bà, nhưng bà phải thề giữ bí mật. Tôi thề. Ng nói: Tui gặp được người này, tử tế và muốn cưới tui, nên chắc phen này tui lấy chồng thiệt. Tôi làm thinh một phút, rồi hỏi bồ có tin chắc bồ yêu người ta không? Mà không, đó không phải là vấn đề, câu hỏi là bồ có thực sự muốn có chồng, mà cũng không phải, ý tôi muốn hỏi bồ (hay tự hỏi tôi?) là mình có muốn, có thích hợp, có chịu đựng được cuộc sống gia đình không? Nhưng mà, đó cũng không phải là câu hỏi nốt. Ở cái thời điểm này của cuộc đời, một người như Ng hoàn toàn có thể tự hào chính đáng về sự nghiệp công danh mà mình đã tự tạo được cho mình, và hầu như đã khẳng định được mình là ai, Ng hẳn là biết chắc mình muốn gì.

Ng nói tui mệt quá rồi, công việc tùm lum, tui chạy như ngựa, hết Hà Nội vô Sài Gòn, rồi đi các  tỉnh, rồi ra nước ngoài, Philippin, Jordan, Mỹ, Úc… Tui muốn có một mái nhà để trở về, một gia đình để chăm sóc. Tui cũng muốn có thời gian để viết. Nghe như lãng tử muốn rũ áo phong sương, như con thuyền viễn du muốn tìm bến đậu. Khi tôi lấy chồng tôi nói với Ng là tôi tìm được một người để cùng chống gậy lúc về già. Bây giờ Ng lập lại y vậy. (Ủa, hai đứa mình già thiệt rồi sao?) Nhưng bây giờ tôi nghiệm ra lấy chồng là dấn thân vào một cuộc phiêu lưu. Cái hấp dẫn ban đầu là mình không thể lường trước cái gì  đang chờ đợi, và có thể sẽ như  Kha Luân Bố, anh tìm đường đến Ấn Độ để rồi khám phá ra Mỹ Châu.

5.

Tôi đang viết tiếp nhật ký. Sáng nay như mọi buổi sáng, mình pha cà phê và làm món điểm tâm cho M.

Anh thích bánh mì nướng trét mứt trái cây tự chế bíên ở nhà. Mình đã dành ra cả ngày để hái mận

trong vườn làm mứt. Mình cẩn thận cắt đôi trái mận để lấy hột ra, rồi cho vô máy xay nhuyễn. Mứt màu tím đỏ đẹp lắm. Cà phê mới pha toả mùi thơm khắp gian bếp, anh bước vào hít một hơi sâu kêu A ̀ há! Rồi anh hớp một ngụm cà phê, chép miệng nói cà phê ngon lắm. Mình nhìn vào mắt anh mà ấm cả lòng, một cảm giác ấm áp thực sự theo nghĩa đen chứ không phải một cách nói văn hoa. Mình trét mứt vào bành mì đưa cho anh, anh cắn một miếng to nhai ngồm ngoàm. Bụp. Gương mặt đang tươi tắn của anh nhăn rúm lại. Anh nhè ra một cái hột, đúng ra là một mảnh nhỏ của cái hột mận. Anh kêu lên: “Sao lại nấu cả hột? Em phải biết khi còn trẻ thì răng cắn hột hột bể, nhưng đến cái tuổi nào đó thì răng cắn hột răng bể.” Em biết chứ. Và em đã bỏ hết hột ra mà. “Vậy thì cái gì đây?” Anh hậm hực đứng lên đi vô buồng tắm để soi gương ngắm nghía cái răng mẻ rồi ước lượng sẽ tốn ít nhất mấy trăm đô cho cái răng, dù bảo hiểm y tế có trả cho bảy chục phần trăm chi phí trám sửa. Rồi không thèm ăn tiếp miếng bánh mì nữa, anh đùng đùng xách cặp đi làm. Mình ngồi lại một mình tủi thân gì đâu. Rồi tự hỏi, con người mình đó ư? Sao có thể mừng vui đó rồi khổ sở đó chỉ vì một người đàn ông? Đâu rồi cái con người  nghệ sĩ ngang tàng, ai khen ai chê cũng nghe qua rồi bỏ, cứ kiểu mình thích mình làm. Mắc gì mình cặm cụi cả ngày làm mứt? Mình sinh ra để làm thơ, thì tại sao mình không làm thơ mà làm mứt? Mình bèn ngồi vô bàn để viết. Viết cái gì? Người xưa viết một bài thơ hai mươi tám chữ lưu đến ngàn năm sau, vì nhà thơ đi ba vạn dặm đường, trèo lên ba ngàn ngọn núi, vượt ba trăm giòng sông, để cho trong thơ có khí núi bốc lên trăng làm chau mày Hằng Nga, có nước sông tuôn ra biển không bao giờ quay lại. Còn mình bây giờ, ngày nấu ba bữa cơm thì trong thơ có lẽ bốc mùi hành tỏi là cùng.

Chuông điện thoại reo. M hỏi em đang làm gì. Mình nói dối em đang lau nhà. Anh bảo đừng làm việc quá sức. Mình ậm ừ. Anh nói anh nghe như có tiếng kèn Miles Davis. Mình nói anh đi rồi em mở dĩa nhạc mà anh hay chơi để có cảm giác anh vẫn còn ở trong nhà. Anh im lặng một lúc rồi nói anh yêu em. Rồi anh im lặng như chờ mình nói em cũng yêu anh. Mình suýt nói ra vậy nhưng cố nén. Anh nói anh sắp xong công việc rồi, anh sẽ về sớm. Mình nói vậy em đi nấu cơm đây.

Chuông điện thoại lại reo.

-  A lô?

-  Tui nè! Đang ở Sài Gòn, dựng ba bốn vỡ một lúc, bận đến nỗi phải nhờ học trò đưa thiệp cưới dùm.

Bà nhận được thiệp cưới của tui chưa? Về kịp đám cưới không?

Tôi  không về kịp.

Thôi thì, đường dài hạnh phúc, cầu chúc cho người… (*)

Bellingham 12/05

(*) ca từ trong một nhạc phẩm của Phạm Duy

Lắp ghép hạnh phúc

1.

Thưa cô Lê,
Tôi viết thư này cho cô theo sự giới thiệu của ông Adam Thompson ở trường đại học X. Tôi sắp đến Việt Nam vào cuối tháng này và rất mong được gặp cô. Tôi là một giáo viên tiểu học, và vốn là sinh viên trong lớp ngôn ngữ của ông Thompson. Tôi rất mong nhận được hồi âm của cô. Xin gởi đến cô những lời chúc tốt đẹp nhất.
Carol Mesrime.

2.

Mỗi ngày tôi ngồi vào bàn làm việc ở văn phòng công ty, mở máy tính, nối mạng, lấy thư điện tử, và thông thường nhận được cái này: "Trích ngôn trong ngày" của một người tên là Jim ở đâu đó, mỗi ngày gởi đến tất cả những địa chỉ có trong danh sách gởi thư của y trích ngôn đại loại như "Tôi nhận thấy truyền hình mang tính giáo dục cao, vì mỗi lần có người mở truyền hình coi là tôi đi qua phòng khác cầm sách đọc". Tôi không biết làm sao mà địa chỉ của tôi có trong danh sách của Jim, nhưng không thấy ngạc nhiên cũng không lấy làm phiền. Mỗi thư đều có kèm theo một câu là "Nếu bạn không muốn tiếp tục nhận thư này nữa thì chỉ cần hồi âm với mấy chữ rút ra. Và nếu bạn thích những câu trích ngôn này thì hãy giới thiệu cho một người bạn". Tôi không chắc người bạn nào đã giới thiệu tôi, cũng không hẳn lười đến nỗi không buồn rút ra, chẳng qua có những ngày mở hộp thư ra chỉ nhận được mỗi cái "trích ngôn trong ngày" đó, đọc cũng đỡ buồn. Thỉnh thoảng mới có thư của người này, người kia, quen hoặc không quen.

Carol Mesrime. Họ gì nghe lạ. Adam Thompson là ông giáo sư dạy khóa tiếng Anh hiện đại ở trường ngoại ngữ mà công ty đã cử tôi đi học.

3.

Thưa cô Mesrime,
Tôi rất sung sướng nhận được thư cô và biết tin về ông Thompson. Tôi vui mừng khi biết cô sắp đến thăm đất nước của tôi. Nếu tôi biết cô sẽ đến bằng chuyến bay nào vào ngày giờ nào thì tôi sẽ hân hoan đón cô ở phi trường. Tôi sẵn sàng làm tất cả trong khả năng của mình để những ngày cô lưu lại đất nước tôi là thời gian thú vị bổ ích. Tôi trông mong đến lúc chúng ta gặp nhau. Bây giờ xin gởi đến cô những lời chúc tốt lành.
Lê.

4.

-  Chiều thứ sáu tôi có mời một người bạn nước ngoài đến nhà dùng cơm.
-  Cần gì nói cho tôi biết?
-  Chủ nhật tôi đưa bạn tôi về quê chơi. Tôi dắt luôn mấy đứa nhỏ đi.
-  Mắc mớ gì đến tôi?
-  Tôi nói với anh bởi vì trên danh nghĩa anh còn là chồng tôi.
-  Khốn nạn!

5.

Ðây là một con sông. Ðây là những vườn cây ăn trái. Bây giờ cây không có trái. Nhưng mùa hè thì cây có nhiều trái. Kia là cái nhà. Ðó là cái nhà của ông bà ngoại tôi. Tôi có ông ngoại, bà ngoại, cậu và dì. Tôi cũng có nhiều anh chị em họ. Chúng đều là học sinh. Chúng tôi rất thân nhau. Chúng thích đi thành phố thăm tôi vì chúng thích thành phố. Tôi thích đi thăm chúng vào mùa hè vì chúng trèo cây hái trái cho tôi ăn. Ðây là con đường đất. Cô có mệt không cô Mesrime? Hoan nghênh cô đến nhà ông bà ngoại tôi. Xin mời vào!

6.

Cô Mesrime đúng là một cô giáo tiểu học nhiều kinh nghiệm. Cô tỏ ra chăm chú và thích thú nghe những câu nói tiếng Anh ngắc ngứ của thằng con hướng dẫn viên du lịch nghiệp dư của tôi. Nó mười hai tuổi học tiếng Anh được hai năm. Tôi thỉnh thoảng mời người nước ngoài mà tôi quen biết, như bà Mesrime, đến nhà ăn cơm hay cùng đi chơi, để các con tôi thực tập tiếng Anh. Bé Châu còn nhút nhát, chỉ ấp úng đáp khi được hỏi. Thằng Ninh tự tin hơn. Nó và cô Mesrime đã làm quen và trở thành đôi bạn trong bữa cơm gia đình ở nhà tôi. Cô Mesrime làm cho nó tin là tiếng Anh của nó lưu loát, cô hiểu hết điều nó nói và rất thích nói chuyện với nó. Cả ngày thứ bảy nó loay hoay thu thập từ vựng trong mấy cuốn từ điển và chuẩn bị bài văn giới thiệu làng quê của nó. Tôi thấy nó toát mồ hôi với chữ nghĩa. Cảm ơn cô Mesrime. Cô không bật cười sau mỗi từ mỗi câu thằng nhỏ rặn ra, thì đúng là một người rất tử tế.

7.

Nhưng mà tiếng Anh của thằng bé rất khá, thật mà. ở trường tôi dạy có nhiều học sinh là di dân từ các nước thuộc địa châu Mỹ Latinh, châu á, châu Phi... có nhiều em không nói được tiếng Anh tốt như con trai của chị. Ðứa bé này rất lanh lợi thông minh, và những điều nó nói thật là thú vị. Có thể với người khác thì thật buồn cười khi chỉ một con sông và nói đó là một con sông. Nhưng tôi biết người ta dạy tiếng Anh như vậy. Họ giơ một cuốn sách ra và bảo đây là cuốn sách.

8.

Ðây là một gia đình. Ðây là gia đình của tôi. Ninh chỉ vào từng người trong tấm ảnh cả nhà nó chụp chung vào Tết năm ngoái và được bà ngoại lộng kiếng treo giữa nhà. Hai đứa bé ngồi lọt thỏm trong lòng cha mẹ, đầu Ninh chạm cằm cha nó, nhưng đôi bờ vai rộng của người cha như bức tường thành che chở, cả nó và em nó trong vòng tay người mẹ, bé nhỏ hiền thục ngồi bên cạnh. Gương mặt của từng người đều rạng rỡ niềm vui, ánh mắt của hai đứa trẻ trong veo và sáng như những vì sao.

Ðó là hai tháng trước khi tất cả vỡ vụn, như tấm kiếng bị nghiến dưới bánh xe. Ðiều không thể tin được là kết thúc của mười lăm năm hạnh phúc là cuộc tranh chấp cái nhà. Ngôi nhà của cha mẹ tôi, và tôi muốn giữ nó cho các con. Anh ta cho là mười mấy năm qua anh làm như trâu bò để sửa sang xây dựng ngôi nhà, biến nó từ một căn nhà xộc xệnh thành phố lầu trị giá 200 lượng vàng. Anh ta đòi chia 100 lượng để mua một căn phố khác cho một người đàn bà khác. Chi tiết cuối cùng anh ta không nói ra nhưng tôi biết.

Tôi chưa bao giờ nói với các con là chuyện gia đình mình đang chờ tòa án giải quyết. Nhưng hai đứa nhỏ chắc chắn biết cái "gia đình mình" ấy đang bên bờ vực thẳm, nhất là từ khi anh ta không cần đóng kịch nữa. Anh ta nổi điên lên vì người đàn bà kia cần gấp một mái nhà cho đứa con sắp sinh, mà tòa thì cứ lần lữa không xử dứt khoát được. Anh ta vẫn về nhà để khẳng định quyền sở hữu căn nhà, tuyên bố nếu tháng sau tòa lại không xử được thì anh ta vẫn cứ chia hai căn nhà ra mạnh ai nấy sống. Tôi thách anh ta làm điều đó. Từ một năm nay tất cả trao đổi ngôn ngữ giữa tôi và anh ta đều kết thúc bằng hai tiếng "khốn nạn" anh ta văng ra. Mỗi tiếng như một cái đinh tàn nhẫn đóng vào chiếc quan tài bên trong là một tình yêu nồng nàn. Giờ đây trái tim tôi chỉ nhói đau khi nhìn hai đứa trẻ. Cái "gia đình mình" đã là một cỗ xe lao tới đáy vực thẳm rồi. Tấm hình gia đình mình ở nhà đã bị xé nát trong một cuộc tranh cãi xô xát. Nên mỗi lần về nhà ngoại thấy tấm ảnh trong khung kính trên tường, hai anh em nó đều cầm xuống ngắm nghía.

Ðây là ba tôi. Ông ấy rất yêu thương chúng tôi. Vẫn bằng thứ tiếng Anh đớt đát, Ninh gân cổ thực tập đàm thoại với cô Mesrime. Tôi ngạc nhiên là Ninh có thể nói rất thản nhiên cái điều ngược lại điều nó biết và tôi đã nói với nó nhiều lần: Ba con không còn yêu thương các con nữa. Có lẽ đó chỉ là những câu thực tập tiếng Anh. Ðâu cần cảm xúc khi thực tập ngôn ngữ. Cô Mesrime nói đây thật là một gia đình hạnh phúc. Tôi bất giác muốn nhìn vào mắt cô Mesrime, tự hỏi là một phụ nữ phương Tây trên bốn mươi như cô có cảm nhận được không cái gọi là hạnh phúc trong gia đình tôi vào buổi tối chị đến nhà ăn cơm, và tôi nói là chồng tôi bận làm tăng ca. Nhưng cô Mesrime mãi nhìn tấm ảnh. Nếu là cái gia đình trong ảnh thì quả là hạnh phúc.

9.

Một phần ba học sinh của tôi là con trong một gia đình ly dị nhau hay một người mẹ độc thân. Nhưng khi miêu tả một gia đình chúng đều nói về cả cha và mẹ, thậm chí về một người cha tưởng tượng hay một người mẹ đã bỏ chúng đi từ lâu. Một phần ba công việc của tôi là lắng nghe chúng, trò chuyện với chúng, và cùng chúng cầu nguyện cho một phép mầu xảy ra: gia đình chúng đoàn viên êm ấm. Tôi đã từng nghĩ rằng tôi sẽ chấp nhận mọi cái giá phải trả để cho con tôi không bất hạnh. Nhưng cuối cùng chúng tôi đã ly dị vào tháng trước. Cho đến bây giờ tôi cũng không biết tại sao và như thế nào.

Tôi muốn đưa đứa con gái 10 tuổi của tôi cùng đi du lịch, nhưng nó nói: Không. Con biết mẹ cần một mình để suy nghĩ. Con chỉ xin mẹ một điều. Mẹ đưa con về trang trại của ông bà nghỉ qua mùa lễ này, nhưng xin mẹ khoan nói với ông bà là cha mẹ đã ly dị. Khi tôi trò chuyện với bé Ninh, tôi nhớ con gái của tôi làm sao. Và thực tình buổi cơm tối ở nhà chị rất vui vẻ đầm ấm, nhưng tôi nhìn trên gương mặt những đứa trẻ và qua cách cư xử nói năng của chúng, tôi thấy cái mà tôi đã thấy trên gương mặt con gái tôi: một thiên đàng đã sụp đổ. Tôi hiểu được chị cảm thấy thế nào khi nhìn đứa con bám víu lấy tấm ảnh chụp gia đình xa xưa để tiếp tục thêu dệt về một hạnh phúc mà nó đang khát khao. Tôi cũng cảm thấy chị mạnh mẽ biết bao. Một triệu gia đình trên thế gian này đổ vỡ vì một triệu lý do khác nhau. Tôi thật không ngờ là mình đi nửa vòng trái đất để gặp mình trong một phụ nữ khác, để xem lại một bi kịch đã hạ màn ở nhà mình. Tôi cám ơn chị về tất cả những gì chị đã làm cho tôi trong những ngày qua. Ðó là những ngày rất có ý nghĩa đối với tôi, và tôi sẽ còn suy ngẫm về nó nhiều hơn nữa trên quãng đường sắp tới của mình. Tôi tin chị có đủ sức mạnh để vượt qua mọi trắc trở cuộc đời. Nhưng cũng xin chúc chị may mắn. Hẹn gặp lại.

10.

-  Cô Mesrime bay rồi hở mẹ?
-  ừ. Cô ấy bay qua Bangkok để bay tiếp đến Nepal.
-  Cô ấy vui vẻ dễ thương ghê mẹ há? Mà cô ấy đi Nepal chi hở mẹ?
-  Cô ấy đi tìm một tu sĩ dạy cô ấy cách nhìn vào tâm hồn của mình.
-  Ðể làm gì hở mẹ?
-  Mẹ nghĩ là cổ muốn biết tại sao tình yêu chết đi và làm sao cho nó sống lại.
-  Cô Mesrime hứa với con là sẽ viết thư cho con. Nếu cô ấy biết được tại sao, con sẽ xin cô ấy nói cho con biết.

Ðứa bé ấp bàn tay tôi giữa hai lòng bàn tay của nó. Bàn tay của đứa con trai 12 tuổi, mà tôi cảm thấy rắn rỏi nhiệt thành. Nó nói tiếp, khẳng định: Cô ấy sẽ biết được, và con sẽ nói cho mẹ biết. Tình yêu vẫn ở trong lòng mình, chỉ cần mình biết làm cho nó sống lại, phải không mẹ?

Mẹ và con

Quyên nhớ là mình đã kẹp phong thư vào một quyển sách hay tạp chí , đã để nó ở đâu đó, có thể trên bàn ăn hay trong phòng khách. Chị đi từ nhà trên xuống nhà dưới, nhận thấy mọi thứ đều được dọn dẹp ngăn nắp, không một tờ báo hay quyển sách nào ở cái chỗ mà chúng có vẻ bị bỏ quên hay bị tiện tay vứt đó. Mẹ Quyên hỏi:

“Con kiếm cái gì?”

“Không có gì mẹ ạ.”

“Con kiếm gì thì nói mẹ kiếm cho.”

“Đã nói là không có gì cả.”

Quyên ngồi vào bàn làm việc, trên bàn mọi thứ lại được sắp xếp ngay ngắn. Quyên dằn cơn tức giận vừa trào lên. Đây không phải lần đầu, đây không phải lần thứ hai hay ba tư năm, mà là lần thứ n . Ngay từ đầu Quyên đã bảo:

“Cái gì con để ở đâu mẹ cứ để yên ở đó.”

Bà mẹ vừa áy náy vừa không hài lòng.

“Mẹ chỉ dọn dẹp cho ngăn nắp. Nhà cửa rộng chật gì cũng phải cho sạch sẽ chỉnh chu.”

Quyên tự bảo mình là không bao giờ nói lại chuyện này nữa. Chị hiểu rằng không thể nào làm cho mẹ mình, một người đàn bà ngày hai buổi quét lá tấp vô gốc mận, nấu hai bữa cơm, lau nhà hai lần và hai lần đóng mở cổng cho con gái đi và về, hiểu được cái trật tự riêng của mỗi người. Những thư từ nào phân loại theo người gởi hay yêu cầu trả lới, những giấy tờ nào xếp theo tầm quan trọng, những vật dụng nào cần để trong tầm tay, tờ báo để trên bàn ăn để tiện đọc tiếp vào bữa cơm  chiều, quyển sách trên giường để dỗ giấc ngủ ban đêm.

Bà mẹ cứ canh con gái đi làm là dọn dẹp. Tất cả giấy tờ gom lại thành một xấp ngay ngắn sát cạnh bàn, tất cả thư từ  thành một xấp đặt ngay ngắn đè lên trên. Chiếc điện thoại đặt đúng vào góc bàn , dây nhợ quấn buộc lại cho đỡ lòng thòng; và khi Quyên đang mệt mỏi ngã lưng trong chiếc ghế tựa, bị tiếng điện thoại ngoài tầm tay réo gọi, Quyên phải nhỗm người lên vói tay cầm chiếc ống nghe, rồi vừa nói cười dịu ngọt với khách hàng bên kia đầu dây, vừa bực tức tháo sợi dây thắt buộc ba bốn gút để kéo cái máy điện thoại lại gần chỗ ngồi.

Cái trò diễn đi diễn lại đến một hôm, sau khi cắt hợp đồng với một khách hàng qua điện thoại, Quyên dằn cái ống nghe xuống, nhưng cái máy ở ngoài tầm tay đòi hỏi chị phải chồm tới, như khi chuông điện thoại reo chị phải chồm tới nhắc máy lên. Cơn giận trào lên nghẹn họng. Quyên quăng mạnh cái ống nghe, nó lôi cái máy nhào xuống sàn, gây một tiếng động như tiếng nổ trong ngôi nhà vắng lặng, sạch sẽ, ngăn nắp chỉnh chu.  Người mẹ thảng thốt chạy từ nhà bếp vào phòng con, lo lắng sợ hãi hỏi dồn dập

“Con ơi có chuyện gì vậy?”

Cơn giận bật nút chai, Quyên hét lên.

“Mẹ đừng dọn dẹp cái bàn này nữa.”

“Mẹ có dọn dẹp gì đâu?”

“Cái điện thoại để ở đây mắc gì mẹ cứ dọn nó ra kia?”

Bà mẹ sửng sờ nhìn cái máy điện thoại lăn lóc trên sàn. Bà líu ríu cúi nhặt nó lên đặt lại trên bàn, nước mắt trào ra đầm đìa trên đôi má hóp, giọng tức tửi:

“Mẹ không bao giờ làm vậy nữa đâu.”

Cái câu nói ấy nhắc Quyên nhớ lại ngày chị mới lớn, liều lĩnh làm một điều gì đó trong một tỷ điều mẹ cấm và bị mẹ đánh đòn, bị bắt khoanh tay cúi đầu lập lại theo mẹ lời hứa đó: “không bao giờ làm vậy nữa.”

Quyên ngồi bất động sau bàn giấy nhìn dáng mẹ khom khom, đứng cúi đầu đưa ngang cánh tay chùi nước mắt. Chị vừa muốn chạy lại ôm mẹ khóc với bà, vừa muốn quát bà đi vô bếp đi, đừng diễn trò khổ nhục kế nữa. Nhưng cả hai động tác đó chị đều nén lại, bằng cách ngồi lỳ trên ghế sau cái bàn làm việc rộng mênh mông và trống trải. Cuộc chiến giữa hai mẹ con tạm ngưng vô điều kiện vô thời hạn, mỗi người đều tự nhủ mình hãy vì người kia mà quên đi,  và mỗi người những lúc âm thầm một mình lại tự hỏi sao đời mình buồn vậy?

Quyên từ đó để mặc bà mẹ muốn làm gì thì làm trong căn nhà này. Chị không có thì giờ làm chuyện uổng công là sửa đổi những tật tánh của một người đã tới tuổi 60. Thật sự là công việc của Quyên ngày càng nhiều và con người Quyên ngày càng bận rộn. Chị đi làm sớm hơn về trễ hơn và về đến nhà lại ngồi vào bàn làm việc, có những ngày không nói chuyện với mẹ quá ba câu. Chuyện trong nhà dù vừa ý hay không cũng không phản đối hay tán thành. Những chuyện gió rung mận rụng trong vừơn có đáng gì mà nói tới nói lui?

Quyên ngồi xuống ghế sau cái bàn rộng nhìn mọi thứ được xếp chồng lên nhau và kê sát mép bàn chừa một khoảng trống trơ trước mặt mà nén một tiếng thở dài.  Bà mẹ đi loanh quanh trong nhà tìm kiếm. Bà tìm kiếm cái mà bà nghĩ là con gái đang tìm kiếm, dù bà không biết là cái gì. Quyên hít thở sâu để nén nỗi bực mình.

“Mẹ kiếm cái gì vậy?”

“Ờ… Không có gì đâu con.”

“Không biết mình kiếm cái gì thì đừng kiếm nữa.”

Bà mẹ đứng yên giữa cuộc tìm kiếm, không nhìn con gái, không trả lời. Bà lẳng lặng ngồi xuống chiếc ghế đặt cạnh kệ sách, đôi mắt cam chịu nhìn bức tường trống. Trò dỗi của người mẹ cũng không mới lạ gì lắm. Quyên để tiếng thở dài thoát ra.

“Dạo này trời nóng quá.”

Người mẹ đứng lên nhỏ nhẹ nói:

“Ừ. Trời nóng quá. Để mẹ đi nấu trà hoa cúc.”

Khi mẹ đi ngang chiếc bàn, Quyên nói như sực nhớ ra.

“À, mẹ có thấy tờ tạp chí sáng hôm qua con đọc không?”

“Tạp chí?”

Bà ngẩn người ra rồi bối rối như chợt nhận ra cái lỗi mà mình đã khăng khăng chối.

“Chết nỗi.  Chiều qua mẹ đã cân ký lô bán cho ve chai rồi. Con cần hả?”

“Không.”

Quyên định nói thôi mẹ vô bếp đi, nhưng chị không mở miệng, chán chường cúi xuống mớ giấy tờ xem xét. Chị cần bức thư kẹp trong tờ tạp chí, nhưng nó đã không còn thì không cần nữa. Chị không có thì giờ để bận tâm chuyện coi như đã giải quyết rồi, dù thất bại hay thành công. Nhưng bà mẹ vẫn đứng đó, bứt rứt nói:

“Mẹ thấy báo cũ rồi… Thực ra mẹ cũng không định bán, nhưng cô Tư mua ve chai năn nỉ mẹ quá, cổ đi từ sáng đến chiều mà không mua được gì…”

Quyên thảy xấp giấy đang xem qua một bên, đứng dậy. Bà mẹ gần như nghẹn lời.

“Mẹ không biết là con coi trọng tờ báo cũ …”

Bà không nói dứt câu “ hơn cả mẹ”.

Quyên gạt đi.

“Không phải. Mẹ đừng để ý chuyện đó nữa.” Phần còn lại của cái câu Quyên không nói ra là: “Con chán cái trò từ bi vừa phải lắm rồi. Nếu mẹ làm một việc gì đó vì lòng thương người và tin điều đó là tốt thì việc gì phải hối tiếc như mình phạm lỗi như vậy? “

Quyên đi tắm rồi sửa soạn đi làm mặc dù chị đã định hôm nay ở nhà.

Bà mẹ đóng cổng rồi nhìn vẩn vơ trái mận chín rụng xuống gốc cây lăn lóc bầm giập. Bà cầm chổi quét sân, đợi cô Tư ve chai đi qua.

Cô Tư đã giao hàng cho trạm phế liệu rồi, bây giờ có đến trạm cũng chưa chắc tìm lại được tờ báo đó. Hai người đàn bà ngồi dưới gốc mận lo lắng băn khoăn, tờ báo đó quan trọng như thế nào, mất tờ báo thì ảnh hưởng công việc của Quyên ra sao, người nào may mắn được tờ báo đó, họ làm gì với nó, có biết nó quan trọng không?

Sau gần một giờ thủ thỉ chuyện trò, bà mẹ cảm thấy nguôi ngoai, nhớ ra cô Tư còn phải đi mua ve chai.

Bà bèn vào nhà bếp gom vét mấy chai hủ trống đem ra bán cho cô Tư. Rồi bà trở vô bếp dọn dẹp, lau nhà. Rồi bà thu xếp chăn màn quần áo của con gái, sắp xếp giấy tờ  trên bàn, cuộn dây điện thoại chọ gọn, rồi quét mận rụng trong vườn, rồi sắp xếp sách vỡ báo chí, rồi lại nấu nướng dọn dẹp cho hết ngày giờ, chờ đến chiều tối con gái về nhà, phập phồng không biết nhà cửa sạch sẽ ngăn nắp vậy có vừa ý nó chưa.

***

Quyên dừng xe ở ngã tư đèn đỏ, chị bỗng thoáng hoang mang, không biết quẹo phải, quẹo trái, hay chạy thẳng. Hôm nay không có cuộc hẹn với khách hàng nào, cũng không có cuộc họp nào chờ chị ở công ty. Chị đã sắp xếp mọi việc để hôm nay ở nhà với mẹ, vậy mà bây giờ lại chạy ngơ ngơ ở ngoài đường. Dù xe phóng chạy vèo vèo, lòng Quyên vẫn nặng chịch âm u. Chị có một ngôi nhà mà mưới mấy năm nay lăn lộn chốn thương trường, không biết đến chữ nhịn không chấp nhận chữ thua, chị đã xây dựng sửa sang đàng hoàng đẹp đẽ, theo thời giá phải trên 400 lượng vàng. Chị có một người mẹ suốt cả đời sống vì chị, không kể thời con gái chưa sanh con, người mẹ mà tất cả người quen biết đều nói là chị may mắn hạnh phúc có được.

Giờ đây chạy xe loanh quanh giữa phố xá đông đúc, Quyên không hề muốn về nhà , và lòng chỉ nghĩ đến mẹ đã nghe chua xót đớn đau. Nhưng ngoài ngôi nhà và người mẹ ra, Quyên còn có gì khác? Nghĩ đến mấy người bạn, đứa nào cũng đã có chồng có con, đứa khổ vì chồng, đứa khổ vì con, đứa  khổ vì tiền, đứa có vẻ hạnh phúc thì Quyên không muốn gặp. Quyên cho xe chạy ra ngoại thành, chạy hoài cho đến khi khô rát cổ thì dừng xe ở một cái quán ven đường, kêu một trái dừa tươi.

Nắng nóng khói bụi và cảnh đời thường trần trụi nhạt nhẽo. Quyên nhìn trái dừa một lúc rất lâu, rồi quyết định, như quyết định ký một hợp đồng sau khi tính toán thấy không lời lãi bao nhiêu, nhưng cứ ký để giữ khách hàng trong thời buổi kinh tế tuột dốc, hy vọng monh manh sẽ vớt được một cơ hội ngon hơn vào lần sau. Chị quyết định lật hết những con bài trong mối quan hệ hai mẹ con.

Người mẹ ấy đã sinh ra Quyên và vất vả nuôi chị. Phải. Bà có lần kể trong nước mắt rằng bà đã toan tự tử , không phải một hai lần, khi người đàn ông phủ nhận trách nhiệm với đứa con trong bụng bà, bỏ đi biền biệt, mặc cho bà chịu đựng bao nhục nhằn thống khổ. Chỉ vì đứa con gái bé bỏng mà bà kéo dài kiếp người. Mười mấy tuổi Quyên đã ý thức điều đó. Chị đã thề là sẽ đền bù cho mẹ, và chị đã làm hết sức mình để mẹ chị có được những ngày cuối đời thảnh thơi. Nhưng Quyên biết là bây giờ mẹ chị không hề thảnh thơi.  Chị có cảm giác là nếu không kiếm ra công việc để cặm cụi làm suốt ngày thì bà không chịu được. Cũng như  nổi khổ vậy, có tự làm khổ mình vì những chuyện nhãm nhí thì bà mới có vẻ là đang sống cuộc đời mình.

Bà coi việc mình hy sinh cả đời cho con gái là lẻ sốngduy nhất. Theo ký ức Quyên còn nhớ lờ mờ thì thưở Quyên còn nhỏ bà đã từ chối những hạnh phúc đến muộn màng, vì nghĩ đến đứa con gái bơ vơ .

Trời mưa bong bóng bập bồng. Mẹ đi lấy chồng con ở với ai. Quyên không phủ nhận sự hy sinh của mẹ cho mình. Như một sắp đặt của số phận, Quyên cũng đã lở dở tình duyên, mà người ngoài cuộc đều cho là vì Quyên không nở bỏ lại mẹ một mình. Chỉ có Quyên nghiệm dần theo thời gian là mình chưa hề thực sự yêu ai, yêu mãnh liệt đến độ phải lấy làm chồng. Hồi trẻ Quyên nghĩ là sự hy sinh của mẹ là cao cả. Khi bước qua tuổi ba mươi, có lúc Quyên nghĩ mẹ có cần thíêt phải hy sinh như vậy không?

Người ta cần trung thực sống cuộc đời mình, hay cứ huyễn hoặc mình bằng cuộc sống cho người khác? Quyên đã nhận ra rằng khi một người biến người khác thành lẽ sống của mình là đã chất một gánh nặng tồi tệ nhất lên vai người đó. Không gì nặng nề bằng gánh cái trách nhiệm là lẽ sống của người khác. Quyên càng ngày càng mệt mỏi với cái gánh nặng đó.

Thật sự thì Quyên có yêu mẹ không? Con bài này lật úp hay lật ngữa  vẫn là có. Quyên nghĩ là mình có một tình yêu duy nhất đối với mẹ, chứ không lẽ đời mình không hề yêu ai, cũng như mẹ chỉ có một tình yêu duy nhất dành cho mình. Vậy thì tại sao hai mẹ con cứ làm khổ nhau?  Từ khi Quyên biết tô son môi đánh má hồng năm 14 tuổi, chị đã nhận ra trong ánh mắt của mẹ nhìn mình không phải là niềm vui sướng tự hào về đứa con gái mà là một nỗi đau khổ và sự chịu đựng âm thầm. Cho tới tận bây giờ vẫn là ánh mắt đó, dù khi Quyên mang về cho mẹ mảnh bằng đại học hay những bó tiền dày. Và có lẽ cũng là ánh mắt đó nhìn Quyên từ khi chị mới cất tiếng khóc chào đời.

Quyên uống hết nước trong trái dừa, ra về. Chị vừa chạy xe vừa nghĩ.  Phải khác đi. Không có lý nào hai con người số phận gắn bó với nhau, lại biến cuộc sống chung với nhau thành địa ngục. Phải khác đi. Trước nhất là mình, mình phải cư xử khác đi.

Chị ghé chợ dọc đường mua một bó hoa và chuẩn bị một nụ cười trên môi khi mẹ ra mở cổng.

Bà mẹ như mọi lần vội vàng mở cổng khi nghe tiếng xe của con gái chạy về. Chị tươi cười giơ bó hoa nói tặng mẹ. Bà ngỡ ngàng, len lén dò xét nét mặt con gái, thầm đoán chuyện gì đã xảy ra mà vẻ mặt nó thách thức quyết liệt vậy. Bà biết nó sẽ không nói với bà chuyện gì đâu, xưa nay vẫn vậy, nó là đứa con gái cô độc lạnh lùng từ nhỏ đến lớn. Bà thường cố gắng tự suy diễn và nghĩ ra cái gì đó bà có thể làm  để san sẻ hay để vui lòng con gái. Luôn luôn bà nhủ rằng nó là con gái của mình. Nó biết mình đã cực khổ như thế nào để nuôi dạy nó được như ngày nay, nó biết mình đặt bao hy vọng hoài bão nới đứa con duy nhất này. Nó biết rằng nó là tất cả cuộc đời mình. Chỉ có điều nó cô độc lạnh lùng quá trong cái sống hiện đại của nó. Nhưng bà nhủ là mình sẽ chịu đựng được, mình ráng chịu đựng đi, nó là con gái của mình.

Bà cắm bó hoa vào bình bông trên bàn thờ. Quyên đi tìm cái lọ cắm hoa “phăng tê di” từ một chai rượu tây  mà chị đã mua ở một cuộc triễn lãm nghệ thuật. Chị rất thích nó, nhưng từ khi mua nó về chị không có dịp nào rảnh để cắm hoa.

Bà mẹ rụt rè hỏi con gái:

“Con kiếm cái gì?”

“Không có gì mẹ ạ.” Quyên vuột miệng nói, như một phản ứng, một thói quen.

“Con kiếm gì thì nói mẹ kiếm cho.”

“Đã nói…” Quyên ngừng lại, nhắc mình. Không, đừng diễn lại kịch bản nhàm chán đó. Hãy khác đi.

Chị mĩm cười đổi giọng. “Con kiếm cái bình cắm hoa. Mẹ có thấy một cái bình giống cái chai rượu tây cắt ngang, có vẻ như méo mó rạn nứt không?”

Bà mẹ ngẩn người ra rồi bối rối khổ sở nói như thú tội:

“Chết nỗi.  Hồi sáng mẹ đã cân ký lô bán cho ve chai rồi. Để mẹ đi kiếm cô Tư ve chai…”

“Thôi, khỏi mẹ à.” Quyên buông thõng câu nói và buông thõng mình xuống chiếc ghế mây. Chị ngồi đó nhìn nắng chiều tắt dần trên bức tường, trong khi bà mẹ áy náy khổ sở ra sân quét mận rụng và khắc khoải trông chờ cô Tư bán ve chai.

Một thắng nhỏ

1.

Thằng nhỏ đêm đêm về ngủ ở thềm nhà tôi. Nó cũng ý tứ, chờ cho trong nhà khóa cửa tắt đèn rồi mới trải tấm ny- lông cũ sát bên hiên trái, để phòng khi có chuyện bất kỳ nửa đêm người trong nhà vẫn còn lối ra vô. Chừng 6g sáng nó thức dậy, dọn dẹp tươm tất, xếp tấm ny- lông bỏ vô cái bị đeo trên vai, là xong. Ban ngày nó đi lượm ve chai hay làm gì ở đâu không ai biết. Mà ai quan tâm đến thằng nhỏ bụi đời làm gì ? Nó không bị dị tật hay tàn phế hay quá nhỏ để gợi lòng thương hại của người khác. Tuổi đờikhỏang 13- 14, nó có vẻ “sống được” trong thời buổi mà ngay một người trưởng thành đã thành đã có nghề nghiệp còn hốc hác vì cơm áo hàng ngày.

Trong nhà tôi có 3 người làm nghề giáo: ba tôi, chị tôi và tôi. Tùy theo thời khóa biểu của từng người, luôn luôn trong nhà tôi hễ người này đang dạy ở trường thì người khác ở nhà. Chúng tôi cũng “sống được”, vì nói chung, cái khó ló cái khôn, mỗi người thầy trong nhà này đều có một nghề tay trái. Chị tôi thêu máy, ba tôi dịch sách, còn tôi đi dạy thêm lớp đêm. Chúng tôi sống đơn giản, ít nhu cầu, tự thấy mình nhàn, tôi không buồn nhìn lên và cũng ít khi nhìn xuống.

Lẽ ra tôi cũng chẳng để ý đến thằng bé. Nó hòan tòan chẳng can hệ gì đến sinh họat trong gia đình hay công tác ở cơ quan tôi. Thậm chí, ngày qua ngày, tháng qua tháng, thằng bé ở đậu hiên nhà tôi cả năm, mà tôi chớ hề biết tên nó, chua hề nói với nó 1 câu, và không hè thóang nghĩ đến nó nếu nó không lảng vảng ngay trước mặt. Mà mấy khi nó gặp tôi! Ban đêm tôi khóa cửa ở trong nhà, ban ngày nó lại đi đâu mất.

Lần tôi gặp nó buổi xế trưa ở chợ An Đông là hòan tòan tình cờ. Năm bảy người đàn ông lẫn đàn bà xúm quanh nó. Họ hò hét, chửi bới, khua chân múa tay. Tôi đứng lại xem vì nhận ra thằng nhỏ. Nó lầm lì đứng đó, vai đeo cái bị như tôi đã từng thấy. Mấy người kia, người thì hùng hổ nhào vô đòi đánh nó, người thì can ra e đánh chết thằng nhỏ ở tù. Người khác lại gay gắt bảo:

- Đánh cho nó chừa. Để chi cái giòng ăn cắp đó.

Thằng nhỏ nhìn thấy tôi, hét lên:

- Tôi không ăn cắp.

- Hả, không ăn cắp hả mày mà không ăn cắp hả ?

Họ sấn tới muốn bợp tai thằng nhỏ. Vài người hét:

- Mày chạy đi. Còn đứng đó mà cãi ?

Thằng nhỏ không chạy. Gã đàn ông lực lưỡng tát vô mặt nó một cái làm nó xiểng liểng. Tôi cảm thấy bất bình. Thằng nhỏ bị 1 cái đá nữa ngã chúi xuống đất. Tôi nhắm mắt lại như 1 phản xạ khi có ai bật lửa ngay trước mặt. Rồi tôi mở mắt ra nhìn thằng nhỏ lồm cồm bò dậy. Mặt nó sưng lên, môi bị giập chảy máu ri rỉ. Công an đến. Gã đàn ông bám theo anh công an giải thích phân bua. Thằng nhỏ đứng thẳng dậy nhìn tôi. Đôi mắt nó rõ ràng là muốn nói điều gì. Nhưng đôi mắt tôi lại tránh đi nơi khác như xấu hổ ? Tôi đâu phải là kẻ áp bức nó. Mà chuyện phải trái ra sao tôi có biết đâu mà bênh vực nó. Mà nó cũng chẳng phải em, cháu hay người quen gì của tôi. Ơ, cũng có quen, nhưng mà … Tôi bỗng nhiên phát bực với mình, chậc lưỡi, tự rủa mình giữa đường hóng chuyện tào lao. Quay mặt đi, để tỏ rà người ngòai cuộc , tôi đeo bộ mặt dửng dưng lầm lũi đạp xe về nhà.

Nếp sống trong gia đình tôi bình lặng. Mẹ tôi ăn chay, đôi khi cả nhà ăn chay theo để mẹ khỏi vất vả nấu 2- 3 thực đơn. Tôi có 2 chị em, người nào cũng lớn, có ăn học, có nghề nghiệp đòi hỏi tư cách và đức nhẫn nhịn. Chúng tôi không luôn luôn hòa hợp với nhau nhưng mỗI người biết tự giới hạn mình để duy trì cuộc sống chung thanh bạch. Tôi không tự hào về nếp sống này, cũng không phàn nàn hay có ý định thay đổi. Hình như mấy năm gần đây tôi thành người dễ chịu, sao cũng được.

Mẹ tôi hỏi:

- Sao mặt con tái đi vậy ? Vô nằm nghỉ đi, chắc con say nắng.

Tôi không cãi rằng say nắng thì phải đỏ mặt nhức đầu, chỉ lặng lẽ vô buồng mình nằm nghỉ.

Thằng nhỏ không biết có sao không ? Trước đây tôi chẳng hề nghĩ đến nó như 1 người có tính cách. Nó láu cá hay đần độn ? Nó hỗn láo hay nịnh nọt ? Hóa ra nó khẳng khái. Nó hét lên giữa chợ :”Tôi không ăn cắp”, chứ không chịu chạy bỏ danh dự để cứu lấy mạng. Nó bị đánh, bị đá, đập mặt xuống lề đường đá xanh tóe máu môi mà nó vẫn đứng dậy. Nó đứng thẳng dậy và nhìn thẳng vào tôi. Sao tôi lại quay mặt bỏ đi như kẻ chạy trốn ?

- Con uống nước sâm cho mát.

Mẹ tôi gọi nước nấu từ lá mã đề, rễ tranh, mía lau để giải nhiệt là nước sâm. Mẹ than là trời nóng quá.

Tôi bỗng buột miệng nói:

- Thằng nhỏ ở bên hiên nhà mình đó mẹ ….

- Ờ, thằng Cần đó hả ? Tội nghiệp, thỉnh thỏang mẹ cho nó tiền mà nó nhất định không lấy. Kệ nó con, cho nó ở đó mình cũng không thua thiệt gì.

- Nó …

- Nó … thì sao con ?

Tôi không biết nói sao. Tôi thật tình cũng không biết nói gì về nó. Tự nhiên nó ám tôi, tôi buột miệng nói ra. Tôi thương nó hay ngờ nó ? Tôi muốn tìm hiểu về nó, hay muốn chia xẻ với mẹ mối quan tâm về nó ? Không, chẳng hề gì cả. Tôi đi nắng về mệt quá mà thôi. Mẹ bảo tôi ngủ đi. Tôi uống 1 viên thuốc cảm rồi ngủ.

Khỏang 9g tối tôi đi dạy ở trung tâm về. Thằng nhỏ rõ ràng cố ý đón tôi ngay ở đầu ngõ. Nó nhìn tôi với đôi mắt trong suốt:

- Em không ăn cắp.

Tôi đứng lại trước mặt nó, im lặng như bị bất ngờ. Nó nói tiếp, giọng trẻ con mà sắc lạnh:

- Em bán vé số chứ không ăn cắp. Thằng cha kia mới ăn cắp. Nó ăn cắp nên nó đánh nó chửi em là đồ ăn cắp.

Tôi cảm thấy nặng ngực ngộp thở cố đưa tay đặt lên mái đầu thằng nhỏ để bày tỏ niềm cảm thông.

- Tôi biết …

Thằng nhỏ né đầu khỏi bàn tay tôi, ánh mắt sáng rực nhìn thẳng vào mặt tôi. Nó nhìn tôi y như lúc nó đứng dậy từ mặt đường, giập môi, sưng mặt, nhìn thẳng vào tôi. Khi đó tôi biết là nó không ăn cắp. Nhưng tôi quay đi như trốn chạy. Bây giờ tôi cũng xấu hổ quay mặt đi, vội vã như chạy trốn cái câu hỏi trong ánh mắt dữ dội của thằng nhỏ: Tại sao?

Ngôi nhà

Ăn khế trả gì ?

Nhà Thơ có một cây khế. Quanh năm khế đeo lúc lắc trên cành. Ba nói đó là khế bốn mùa. Lúc nào trên cành cũng có hoa khế tím đang nở từng chùm ở đầu cành này, trái khế non xanh như lá khế lẫn trong tán lá kia. Còn khế chín thì dễ nhận ra vô cùng: Chúng vàng óng màu nắng mật và tỏa mùi thơm dìu dịu làm chảy nước miếng người tạ Hàng ngày Thơ cùng mấy bạn lối xóm thường chơi bán quán trong bóng râm mát mẻ của cây khế già. Thỉnh thoảng gió đưa cành khế, trái chín rớt lộp bộp, Thơ và các bạn hè nhau đi lượm khế, vừa ăn vừa chọi nhau... Một hôm ti vi diễn tuồng ăn Khế Trả Vàng. Bé Thơ xem rồi hỏi:

- Sao cây khế nhà mình không thấy Phượng Hoàng nào tới ăn hở mẹ? Mẹ cười:

- Các con vừa ăn vừa phá hết rồi, còn đâu phần cho Phượng Hoàng nữa.

Thơ ngẫm nghĩ một hồi không nói gì hết. Hôm sau Thơ và các bạn không chọi khế nữa. Cây khế già không bị trẻ con chọc phá, trái non không bị rụng, dần dần lớn thành trái chín, đeo lúc lắc lủng lẳng đầy cành như xưa, nhìn thật đẹp mắt. Vậy mà vẫn chưa thấy Phượng Hoàng đến ăn khế! Thơ và các bạn đợi hoài không được, dần dần quên đi, khế lăn lóc đầy sàn cũng chẳng buồn lượm. Bỗng sáng hôm sau, Thơ thức dậy chạy ra sân thấy lạ quá: Sân sạch bóng không một trái khế rụng! A! Vậy là đêm trước Phượng Hoàng đã đến ăn khế và bay đi rồi! Thơ đứng giữa sân, hồi hộp cảm động khấn to:

- Phượng Hoàng ơi, cây khế nhà tôi nhiều trái lắm, Phượng Hoàng thích thì tới ăn, tôi chẳng ăn hết đâu. Cả đám Tài, Chi, Phúc, Huê đều xôn xao.

- Phượng Hoàng ăn khế có trả mình vàng không?

- Thôi, Chi không thích vàng đâu, Phượng Hoàng ăn khế rồi trả mình sô- cô- la cũng được.

- Tối nay tụi mình thức canh Phượng Hoàng đến ăn khế nha.

- Ừ, phải. Mình cũng chưa thấy Phượng Hoàng bao giờ.

Vậy là cả bọn bỏ luôn phim hoạt hình trên ti vi để rình quanh gốc khế. Gió mát hiu hiu thổi phất phơ chùm tóc đuôi gà của bé Chi làm nó gật gù một hồi rồi ngủ thiếp đi. Kế đến bé Phúc cũng nằm lăn ngay trên thềm nhà mà đánh một giấc, ba nó phải sang bồng về nhà. Thơ cố chống mắt đợi, đợi, đợi... hay, ai mang mình vô giường rồi? Thơ dụi mắt, tốc mùng chui ra nhìn đồng hồ treo tường: Sáu giờ. Trời lại sáng rồi ư? Thơ chạy ra cửa sổ nhìn xuống vườn: ô kìa! Thơ há hốc mồm đứng ngay đơ trợn mắt nhìn. Cây khế bị rung, trái rụng tơi bời và một thằng bé cặm cụi lượm lia lượm lịa cho khế vô túi đệm, rồi lật đật tuồn cái túi qua chấn song sắt, rồi quýnh quáng trèo qua hàng rào nhảy ra. Bây giờ Thơ sực tỉnh, la lên:

- Ăn trộm, ăn trộm... Anh Hai ngủ ở trên giường bên cạnh cũng nhảy dựng lên:

-  Đâu? Đâu? Theo ngón tay chỉ của Thơ, anh Hai nhảy qua cửa sổ, chạy băng qua vườn, và vì cổng khóa, anh bèn bắt chước "tên trộm" trèo qua rào, đuổi theo nó. Cả nhà Thơ đều đã thức dậy, cùng chạy ra sân. "Tên trộm" bị anh Hai dẫn độ về với tang vật là một túi đệm khế đầy nhóc. Nó sợ sệt nói:

- Con chỉ lượm khế, chớ không có lấy gì khác. Ba nói:

- Con thích ăn khế thì chỉ cần xin bác một tiếng, chứ con trèo rào như vậy, rủi té gãy giò thì thật đáng tiếc. Nó mím môi một lát rồi vụt nói:

- Con xin bác cho con túi khế này về cho bà con ăn để chữa bệnh. Bà con nghe nói ăn khế sạch phổi, đỡ ho... mà con thì không có tiền mua.

- Tội nghiệp con. Để bác hái khế chín trên cành còn tươi và sạch gởi biếu bà của con. Thơ và anh Hai được ba cho đi theo cậu bé mang khế về cho bà. Mắt rưng rưng, bà nói:

- Bà không phải là Phượng Hoàng, bà ăn khế biết trả gì cho các cháu? Cả Thơ lẫn anh Hai nhoẻn miệng cười lắc đầu. Hai đứa chẳng mong được trả gì hết, chỉ mong bà mau lành bệnh là thấy vui.

Ba con kiến

Ngày xưa có ba con kiến sống chung trong một căn nhà tròn bằng lá trẹ Ngày ấy Kiến chỉ ăn mè (vừng) và mè thì ôi thôi nhiều không kể xiết. Cứ bước ra cửa là thấy mè. Kiến chỉ việc đem mè vào nhà mà ăn. Một buổi trưa, Kiến Vàng nhìn trời ngáp một cái dài sái quai hàm, nói bâng quơ:

- Trời âm u như sắp mưa, không khéo mưa cuốn trôi hết mè. Kiến Hôi bó gối nhìn ra ngõ, không buồn nhúc nhích một cọng râu, bảo:

- Phải đem mè vào nhà thôi. Kiến Lửa nằm trên võng, im thin thít, giả đò như ngủ rồi, đồ rằng Kiến Vàng và Kiến Hôi sẽ tha mè vào nhà. Đến chiều, Kiến Lửa thức giấc, thấy mè vẫn còn ở ngoài sân, còn Kiến Hôi và Kiến Vàng vẫn đâu ngồi yên đấy, hình như ngủ cả. Kiến Lửa vươn vai nói to:

- Mưa tới nơi rồi. Phải đem mè vào nhà ngaỵ Nhưng dù Kiến Lửa đã có ý nói thật to, đến nỗi làm rung cả các bức vách lá, hai kiến kia vẫn không động đậy, Kiến Lửa đứng dậy tần ngần nhìn mè, lại ngao ngán nhìn Kiến Vàng, Kiến Hôi. Xong, Kiến Lửa nằm xuống võng ngủ tiếp. Một giọt mưa, hai giọt mưa, ba giọt mưa, hàng trăm giọt mưa rào rào. Gió thổi lành lạnh. Trời mưa mà quấn tròn mình ngủ thì sướng ác! Sáng hôm sau trời tạnh ráo. Mặt trời ấm áp vui vẻ đánh thức ba con kiến dậy. Bụng đói cồn cào, cả ba con cùng ùa ra sân để ăn mè. Nhưng mè đã trôi mất tiêu rồi! Kiến Vàng đổ quSu trách:

- Tôi đã nói trước là mưa sẽ cuốn trôi hết mè mà! Kiến Hôi chưng hửng:

- Thì tôi đã bảo rằng phải đem mè vào nhà mà! Kiến Lửa thở dài:

- Tôi cũng đã bảo thế! Ba con kiến đổ lỗi cho nhau, cãi vã nhau suốt một tuần liền, rồi giận hờn bỏ đi, mỗi kiến mỗi ngả, không ai biết đến ai nữa. Cho mãi đến gần đây, nghe nói Kiến Hôi sống với Rệp trong vườn mía, Kiến Vàng sống nhờ sâu trên cành cam, còn Kiến Lửa thì tá túc trong nhà Người. Nghe nói Người chẳng những cho Kiến sống ké mà còn xem con kiến như một tấm gương về đức ạiêng năng, cần cù. Vì Người thấy kiến luôn tất bật kiếm ăn và mỗi khi trời sắp mưa lại thấy kiến lăng xăng dọn tổ lên cao.

Thật là trái ngược với câu chuyện kể trên! Nhưng... chuyện kể trên là chuyện ngày xưa mà! Ngày xưa ai mà chẳng có lúc lười biếng. Nhưng một khi đã sửa chữa, kiến cũng có thể trở nên tốt như ai chớ bộ!

Bò và nhái

Trên cánh đồng, Bò đang ung dung ăn cỏ. Chiếc lưỡi ướt nham nhám vừa quơ ngang một túm cỏ thì từ trong cỏ nhảy phóc ra một con vật bé tí. Nó ngồi chồm hổm trên gốc cỏ giương đôi mắt thao láo nhìn Bò và cung kính nói:

- Kính chào bác Bò. Bò nhướng một mắt lên nhìn nó, miệng vẫn nhai cỏ, đầu gật gù:

- À, ra mi là Nhái. Ta cứ tưởng mi chết rồi chứ? Nhái ngơ ngác:

- Thưa bác, cháu vẫn sống đây mà.

- Ừm... ! Thế mà ta nghe rằng mi muốn to bằng ta, đã cố sức phình bụng ra đến mức vỡ bụng mà chết! Ha, ha, ha... Bò vừa nói vừa cười to chế giễu, làm Nhái bối rối phân bua:

- Thưa bác, chẳng qua con Người đặt truyện ngụ ngôn như thế, chứ cháu biết thân mình, chẳng bao giờ dám sánh với dù là một móng chân của bác.

- Ừm... ! Quả có thế. Chỉ một móng chân ta cũng đủ dẫm bẹp dí mị Hà, hà, hà...

Đạ, thưa bác. Nói chi đến cả bốn chân bác, đối với cháu như là bốn trụ cột chống trời ấy.

- Hà, hà, hà... Bò đủng đỉnh bước qua bước lại khoái trí cười rung leng keng bộ lục lạc đeo dưới cổ. Nhái quýnh quáng nhảy bên này tránh bên kia vì sợ Bò dẫm phải mình.

- Eo ôi, mỗi bước bác đi cháu nghe cứ như là động đất ấy!

- Ừm... !

- Cháu nói không phải nịnh bác, mà thực tình từ lâu cháu vẫn tôn xưng bác là con vật lớn nhất thế gian.

- Ừ... !

- Lại thông minh...

- Hà, hà, hà...

-... dũng cảm...

- Hi, hi, hi...

-... hào hiệp...

- Hô, hô, hô...

-... độ lượng, bác ái...

- Hố, hố, hố...

-... và và cũng... "Bùm" Tiếng nổ làm Nhái văng ra xa mười bảy thước. Tỉnh hồn lại. Nhái nhảy phong phóc đến chỗ Bò đang nằm chõng bốn cẳng lên trời, bụng vỡ toang hoác. Đứng nhìn Bò một lúc, Nhái thở dài quay đi, lẩm bẩm:

- Trách làm gì con Nhái, đến con Bò to là thế mà cũng vỡ tung vì kiêu căng tự phụ nữa là... !

Ngựa Ô

Ở quê mẹ tôi hàng năm người ta giẫy mả vào ngày hăm lăm tháng chạp. Ba tôi lại theo một tục lệ khác tảo mộ vào ngày Thanh Minh. ở thế giới vĩnh hằng có lẽ mẹ tôi không câu nệ gì ngày tháng nữa. Nhưng giữa tiết Thanh Minh và tháng Chạp là một mùa mưa dài dằng dặc, mà cây cỏ vùng nhiệt đới lại sinh sôi không kế hoạch gì. Tết đến, trên gò mả, mộ ai cũng tươm tất, riêng mộ mẹ tôi um tùm cây cỏ, trông cũng ngậm ngùi.

Nên, Chạp này tôi về quê.

Mấy năm gần đây quê tôi phát triển nghề gốm. Quanh vùng, lò chén, lò lu mọc lên lô nhô. Đất bị đào lấy nguyên liệu, để lại từng hốc từng hố to nhỏ đủ hình dạng. Đường đi lên gò mả thành ra nhiêu khê, vòng vèo men các miệng hố, lách theo mấy rặng tre cũ. Làng quê vốn thân quen nay cũng hơi lạ mắt. Tôi còng đang ngỡ ngàng tìm lối mòn xưa thì giật thót mình vì một tiếng ngựa hí dài bất thần vang lên trong không gian tĩnh lặng của nghĩa địa ban trưa. Tiếng hí dài, ngân vọng qua vòm trời bao la lóa nắng, nhưng không rõ xuất phát từ đâu. Tôi đứng nhìn chung quanh vắng vẻ. Những người đi giẫy mả đã về rồi, chỉ còn lại loáng thoáng làn khói hương hư ảo vương trên các bia mộ và những đốm lửa nhỏ ẩn khuất đâu đó của những nén nhang nửa chừng. Chờ một lúc, không nghe tiếng người, cũng không thấy bóng ngựa, tôi lại rảo bước đi. Tiết tháng Chạp gió se se lạnh, nắng ban trưa tuy vẫn chói chang mà không nóng lắm.

Không ngờ có ai đó đã giẫy cỏ dùm phần mộ mẹ tôi. Trước bia hãy còn cháy ba cây nhang. Tôi lại nhìn quanh quất. Chỉ có mấy con chim sẻ nhảy nhót trong lùm gai và những làn khói hương mong manh càng làm tăng vẻ hiu quạnh. Bỗng lúc đó tôi nhìn thấy con ngựa ô, như thể mới hiện hình, đứng im lìm sau rặng tre. Chùm đuôi dài đen nhánh như tóc người con gái trẻ. Thân hình cao lớn nhưng trông vẫn thon thả. Đầu nó cúi xuống mà bờm có vẻ dựng đứng lên. Con ngựa ô thật đẹp. Chỉ riêng cái mầu lông đen tuyền cũng đã là một mầu đen đẹp.

Hồi lên năm tuổi, tôi đã từng ngồi trên lưng một con ngựa không yên cương, tay nắm chặt bờm nó, mắt nhắm nghiền trong khi con ngựa sãi vó phi nước đại băng qua rừng cao- su. Cậu tôi chỉ đặt tôi lên lưng để dọa đùa, không ngờ nó vụt phóng đi. Nghe kể lại rằng khi con ngựa bị bắt lại được, tôi vẫn ngồi vững vàng trên lưng nó, tay níu chặt bờm, mắt vẫn còn nhắm nghiền. Tôi không khóc nhưng ngơ ngác đến ba bốn ngày. Cho đến tận bây giờ tôi không hề leo lên lưng ngựa lần nào nữa. Nhưng tận cùng trong thâm tâm, tôi vẫn khao khát được phi như bay trên lưng ngựa, được cuốn đi trong một cơn lốc hãi hùng. Mặc dù cứ thấy con ngựa thật, tôi lại cảm thấy một nỗi sợ hãi mơ hồ. Hình như cái sợ tột đỉnh cũng là một thứ khoái cảm có sức hấp dẫn lạ lùng. Dù vậy, nói chung tôi thích những con ngựa. Chúng có thể hình đẹp, nhất là ngựa ô.

Con ngựa ô đứng kia dù có vẻ mệt mỏi già nua vẫn tạo được một nét đẹp vừa đơn giản vừa phi thường. Nghe người ta kể rằng thời chiến tranh, quê tôi rất loạn lạc. Mỗi lần tản cư, trâu bò heo gà lại thất tán. Có lần, con ngựa cái của ông Hai Xu nghe súng nổ rát quá bứt dây cương chạy mất. Ông Hai Xu mất ngựa không làm nghề đánh xe thổ mộ nữa, đi cày thuê. Thuở đó, ở quê tôi không chỉ có cái cảnh con người lẽo đẽo theo sau cái cày, mà vì trâu bò thiếu, xăng dầu hiếm nên không ít cảnh con người uốn cong mình hình lưỡi câu kéo đằng trước cái cày. Một hôm ông Hai đang kéo cày, chợt nghe tiếng vó câu dồn dập từ mé trên xa lộ về. Và rồi bóng một con ngựa phi vút trên con đường vào làng. Ông Hai đứng sững giữa ruộng, huýt sáo một tiếng. Con ngựa đang bay lướt trên mặt đường bỗng đứng khựng trên hai chân sau, hí vang một hồi dài, quay ngoắt lại, hướng về ông Hai phóng tới. Ông Hai ôm chầm lấy con ngựa đang chảy mồ hôi ròng ròng, khóc ngất như trẻ lên ba. Con ngựa trở về chẳng những đem lại chén cơm cho gia đình mà ít lâu sau còn đẻ ra một con ngựa con đen nhánh.

Ở vùng tôi, ngựa có đủ mầu: nâu, hung, vàng, trắng, đốm... nhưng ngựa ô chỉ tồn tại trong câu hát về một mộng mơ xa vời: 'Ngựa ô anh thắng kiệu vàng...' Nên khi con ngựa ô ra đời, nó nổi tiếng ngay. Người quanh vùng, dù xa năm mươi cây số cũng cỡi Honda đến để xem tận mắt.

Hồi đó tôi còn nhỏ, còn ở quê nhà. Rất lấy làm hãnh diện là bạn của Triệu, con gái ông Hai Xu, chủ con ngựa ô nổi tiếng. Chúng tôi bốn đứa: Triệu, Tấn, tôi và con ngựa, vẫn thường chạy đua trên đường làng, đùa giỡn trên gò, đồi, rong chơi trên cánh đồng trong mùa khô.

Mỗi lần uống rượu vào, ông Hai lại khoái chí ngắm con ngựa ô và đứa con gái. Vì một lý do bí mật, gần năm mươi tuổi ông hai mới cưới vợ và có đứa con gái gọi tên là Triệu. Ông thường than rằng tên ông là Hai Xu nên cả đời người không có cái gì đáng giá tới ba xu. Xét theo vai vế trong họ, tôi phải gọi Triệu là dì, dù chỉ xê xích nhau vài tuổi. Dì Hai Triệu cũng có họ xa bên ngoại với anh Tấn. Nhưng hồi đó, chúng tôi xưng hô mày tao với nhau. Đến khi lớn lên, anh Tấn có vợ con rồi, cũng vẫn còn nghe hai người 'mầy tao'. Họ chỉ đổi cách xưng hô với tôi. Tấn gọi tôi là 'cô Hai' còn dì Triệu chỉ gọi 'Hai'. Triệu đang ôm một giỏ củi trèo lên dốc, nhìn thấy tôi, mừng rỡ kêu:

- Hai mới về!

Con ngựa ô thấy chủ, phe phẩy chùm đuôi, gõ gõ móng xuống mặt đất đầy lá khô. Tôi tiến lại gần, nói:

- Hồi nãy nghe tiếng hí, mình biết là nó. Nó cũng còn nhận ra mình.

- Ngựa ô có nghĩa lắm...

Câu nói bình thường mà giọng nói Triệu nghe lạ, hình như hơi nghẹn ở chữ 'nghĩa'. Hay tôi nghe nhầm? Tôi định nhìn vào mắt Triệu, nhưng dì bỏ lửng câu, cúi mặt xuống giỏ cỏ, xốc xốc chúng lên. Tôi nói sang chuyện khác: -  Không biết ai giẫy cỏ mộ má mình.

Dì Triệu đứng thẳng lên nhìn ra xa, gương mặt bình thản:

- Thấy trưa rồi mà Hai chưa về, không biết có về không... Tui đi cắt cỏ cho ngựa mà...

- Cám ơn dì Triệu.

Triệu cười ngượng nghịu. Tôi thường ngạc nhiên, không hiểu được nụ cười này. Sao mà nghe tôi cám ơn, Triệu cười như thể Triệu có lỗi vậy? Triệu lại xốc giỏ cỏ lên nói:

- Cỏ bây giờ cũng khó kiếm. Hai ở chơi vài bữa hôn?

- Chắc mai mình đi sớm, công chuyện còn lu bu lắm.

- Tối qua chơi nghen!

- Dì Triệu có nấu chè trôi nước đãi mình không?

Triệu lại cười, nhưng cả nụ cười sau khi pha trò này cũng không vui. Chắc tại câu đùa nhạt. Hoặc đùa không phải chỗ. Nhà Triệu trên gò, quanh nhà trồng khoai mì làm hàng rào, chè trôi nước khoai mì có thể không phải là món ăn chơi trong ngôi nhà nhỏ cũ kỹ xiêu vẹo. Triệu nhấc giỏ cỏ đeo lên vai. Tôi định hỏi sao không để con ngựa thồ, may mà không kịp. Triệu dặn tôi lần nữa, tối nhớ qua chơi, rồi dắt ngựa đi. Con ngựa không co chân bước đi như bình thường. Hai chân này nhấc lên, hai chân kia chực khuỵu xuống, cả thân hình chuyển động hình sóng ngang, con ngựa đi trên đất bằng mà tưởng như mỗi bước đi lại sụp hố, toàn thân vặn vẹo tạo cảm tưởng về một nỗi đau đớn quá sức chịu đựng. Những bước đi trồi sụt trên đất bằng. Cứ mỗi bước đi lại đe dọa một sự ngã quỵ.

Tôi há hốc miệng nhìn dì Triệu cùng con ngựa đi lần xuống dốc. Đó là con ngựa ô, con ngựa ô nổi tiếng, từng làm hãnh diện lây cho tôi.

Đêm tháng chạp xuống nhanh và trời lại ẩm lạnh. Ông Hai Xu thấy tôi rùng mình, bảo tôi ra hè ngồi cho ấm. Ông đốt một đống lửa lớn. Như vậy tiện nhiều bề. Trong nhà không cần thắp đèn, bếp không cần nhóm. Lại sẵn lá khô. Tôi không biết gọi chính xác là gì. Đó là những tàu cau khô, dì Triệu tước phần lá mềm. Chừa lại sống lá, gân lá, rồi bó lại thành cây chổi vác xuống chợ bán. Phần lá mềm để vun đống, cháy như giấy mà lại có một mùi thơm kỳ lạ. Ngọn lửa cao, sáng và ấm. Ông Hai lắc bầu rượu rồi tu một hơi, nói: -  Mà đám này là đám thứ ba rồi. Nó cứ lấy cớ cha già. Hừ! Tao già thì tao chết. Nó già rồi nó lấy ai nuôi? Còn son rỗi gì nữa? Còn con ngựa ô... Ngựa ô có nghĩa, nhưng mà...

Giọng ông Hai Xu cũng nghẹn lại. Tôi tưởng như nhìn thấy giọt nước mắt long lanh nơi khóe mắt già nua. Nhưng ông già tằng hắng ho một tràng khạc nhổ vô đống lửa, rồi vơ lấy chai rượu, đứng dậy bỏ vô nhà.

Tôi nghe bước chân trong vườn lạo xạo. Dì Triệu đang lôi mấy tàu cau mới rụng về. Dì nhìn theo cha, ngồi xuống đối diện tôi bên kia đống lửa.

- Trông Hai về hết sức.

Triệu vừa bỏ thêm lá vào lửa vừa nói. Câu nói của Triệu ít khi có nhân xưng thứ nhứt. Tôi cố lấy giọng thân mật để xóa đi ranh giới vô hình.

- Nay không về thì Tết mình cũng phải về.

- Sợ Tết lại không gặp.

- Tết Triệu đi lấy chồng xa sao mà không gặp?

Triệu lại cười. Đúng là tôi vô duyên. Nụ cười này mới héo hon làm sao! Triệu kéo một tàu cau vào lòng, bắt đầu tước lá.

Im lặng rất lâu. Tôi không biết còn đề tài nào là không kỵ nữa. Con ngựa ô. Triệu đi lấy chồng. à! Tôi vui mừng hỏi.

- Anh Tấn nay ra sao rồi?

Con cái chắc cũng lớn lắm. Được mấy đứa? Hồi chiều tới giờ mình ở nhà cậu, cũng chưa qua thăm ảnh. Nay ảnh làm ăn khá không?

- Qua ngày.

Triệu lại lặng lẽ tước lá. Không lẽ đề tài này cũng kiêng nói? Tôi bắt đầu thấy buồn ngủ, ngáp tới hai cái mà Triệu vẫn không ngẩng đầu lên.

- Biết Hai về, chắc ảnh qua chơi mà.

Tôi bắt đầu mong Tấn. Đêm nay có thể rất dài. Nhớ những đêm giáp Tết của tuổi thơ, sao nó ngắn lạ lùng. Người lớn đuổi chúng tôi đi ngủ để khỏi quẩn chân họ. Nhưng chúng tôi như những con lươn trườn ra khỏi giường, luồn tới nơi mổ heo lại chạy về nơi đang gói bánh. Chỉ chạy qua chạy lại như vậy mà trời sáng hửng lúc nào không hay. Nhưng hồi đó Tấn cũng là một đứa trẻ nổi tiếng. Gần Tết những trẻ khác vo viên đất sét để đi bắn chim, còn Tấn thì cần cù từ sáng đến tối, nhồi đất sét để nặn ra kỳ lân, rồng, sư tử. Có một ông khách nọ bỏ tiền mua hết mấy con đất sét đó và hỏi Tấn có muốn làm con nuôi ổng, ổng sẽ cho đi học điêu khắc. Cha mẹ Tấn không cho, nhưng Tấn nói với chúng tôi Tấn sẽ trốn nhà đi 'điêu khắc'. Lũ trẻ chúng tôi đều cho 'điêu khắc' là ghê gớm lắm. Tôi cũng từng mơ một điều ghê gớm bằng thế: làm thơ. Chỉ có Triệu không hề nói mình mơ cái gì cả. Bỗng dưng Triệu hỏi:

- Hai đi Đà Lạt bao giờ chưa?

- Chưa.

Tôi trả lời thành thật, bỗng hối ngay, nói tiếp:

- Nhưng nghe nói Đà Lạt đẹp lắm, mình có xem hình nghe kể... Đà Lạt có đồi thông.

- Có đồng cỏ quanh năm xanh ngút mắt, phải không?

- Ờ... chắc cao nguyên thì cỏ xanh lắm...

Tôi thấy Triệu ngẩng nhìn tôi, nhưng đôi mắt xa xôi vô cùng. Lại nghe tiếng chân bước trên lá khô lạo xạo. Tấn đến, cầm một con heo đất to mầu đỏ, thứ heo bỏ ống. Tấn đưa con heo cho tôi nói:

- Cô Hai đem về Sài gòn chơi.

Ban đầu tưởng nó là con heo bỏ ống bình thường, nhưng nhìn kỹ lại thấy có cái đó trong hình thù, đường nét nó không bình thường. Tấn nói:

- Lúc này lò chén nung heo đất với ông thần tài nhiều lắm. Nhưng con heo đất này tôi làm riêng cho cô Hai.

Tôi để con heo đất qua một bên định về nhà sẽ nghiên cứu kỹ. Tấn quây qua nói với Triệu:

- Triệu tính kỹ lại đi. Người ta nói là một chuyện, chứ miếng ăn có đâu mà kiếm dễ dàng như vậy? Với lại con ngựa ô...

Tôi hơi rùng mình. Con ngựa ô... sao anh cũng ngập ngừng, không nói trọn câu? tôi quyết phá vỡ cái mụn bọc này!

- Con ngựa ô nó bị sao vậy?

- Cô Hai không biết à? Năm ngoái Triệu thắng nó vô xe thồ lu từ làng ra bến sông để xuống nghe. Nó già mà khỏe dai. Bận đó nhà khá lắm. Ai thấy nó kéo xe thồ tám cái lu da lươn trên bờ sông dốc đứng trơn trợt cũng lắc đầu. Bữa nó ngã là tại cái bánh xe long chứ không phải tại nó. Nhưng mà bị nguyên cỗ xe lôi tuột xuống dốc, bị mấy cái lu lăn cán qua, xương cốt nó rệu rã rồi, sống được là may. Triệu để cho nó xong cuộc đời nó đi. Ngay cả tụi mình rồi cũng đến ngày như nó.

Triệu vẫn cúi gầm trước những tàu cau, hồi lâu mới nói chậm rãi:

- Nhưng nó đã hết xài đâu? Nó không đi đứng như xưa chứ... Ngó nó vẫn đẹp. Nghe nói ở Đà Lạt, du khách chỉ đứng vịn con ngựa chụp hình là trả năm trăm. Mà trên đó cỏ thiếu gì.

Tôi chưa kịp hiểu ra, Tấn lại nói:

- Nhưng sao lại đến nỗi tha phương cầu thực? Vinh quang gì cái chuyện để người khác vịn vô chụp hình kiếm tiền?

Triệu bỗng cắt ngang, nhưng là nói với tôi:

- Trước Tết, tôi dắt con ngựa ô đi Đà Lạt, chỉ đứng cho người ta chụp hình thì nhọc nhằn gì. Miễn kiếm được miếng ăn thì thôi. Chứ Hai biết ở đây nó sẽ như thế nào không? Người ta sẽ xẻo thịt nó thành từng lát mỏng, cán ra, ướp tiêu, hành ớt, tỏi, đem phơi khô, giả khô nai bán cho người ta nhậu... -  Bộ Triệu tưởng rằng đi tới Đà Lạt nó không chết à.

- Thì nó sẽ chết giữa cao nguyên cỏ ngàn xanh bao la mà nó từng mơ ước. Tấn nhìn tôi. Nhưng tôi không biết nói gì. Ngày xưa tôi đọc câu này, chỉ thấy hay hay chứ không thực hiểu: 'Bi kịch lớn nhất ở đời là không đạt được tới ước mơ'. Bây giờ tôi không chắc có hiểu hơn chăng, nhưng tôi tin vế thứ hai này cũng đúng: 'Đạt tới ước mơ rồi người ta rơi vào một bi kịch còn lớn hơn'. Trong ba người ngồi đây. Tấn rốt cuộc là một người thợ nặn heo đất, ông địa cho lò chén, tôi được gọi là thành đạt vì cũng được một số người gọi là 'nhà thơ'. Cả hai chúng tôi đã không nói gì đến 'ước mơ' từ lâu. Giờ đây Triệu nói: 'Cỏ ngàn xanh bao la mà nó từng mơ ước...'. Lửa vẫn cháy giữa chúng tôi, nhưng sương đêm dày đặc càng lúc càng mạnh. Rồi Tấn nói, giọng chùng xuống, âm u:

- Nếu vì chuyện dượng Hai ép gả mà Triệu phải đi thì...

Nhưng Triệu gạt ngang:

- Không phải... Tui hiểu ba tui. Với lại, đời tui không lấy được người mình thương, thì dẫu lấy ai cũng vậy, kén với chọn làm gì.

Tôi tưởng như nghe sương rơi xuống vai rồi thấm dần vào xương sống. Lửa dần dần tắt mà không ai khều lại nhóm lên. Tôi chỉ còn nhìn thấy lờ mờ hình bóng của hai người bạn thuở ấu thơ. Mỗi người ngồi thu lu trong cái lạnh giá triền miên không có lửa nào xua tan được. Đêm dài làm sao. Nhớ hồi nhỏ, đêm giáp Tết sao mà qua mau, ngày cũng thật ngắn, cứ như bóng ngựa phi qua cửa sổ.

Người đàn bà kể chuyện

Năm Tho 11 tuổi, đi học về ngang qua nhà ông Đạo. Ông gọi Tho vào nhà, đóng cửa hiếp dâm xong, cấm Tho kể cho người khác nghe và dạy Tho nói dối cha mẹ. Tho về nhà, như đứa câm đứa khờ, tự bản thân cũng không biết chuyện gì đã xảy ra cho mình, chỉ biết đau đớn, sợ hãi, uất ức. Cha Tho đi nhậu nghe bạn nhậu kể là trong một cuộc nhậu khác ông Đạo khoe đã phá trinh Tho. Từ quán nhậu cha về nhà, xồng xộc đi ra sau bếp, đá văng cái rỗ rau Tho đang lặt, chụp vai Tho bóp mạnh đến nỗi Tho oằn mình như con giun bị xéo; nhưng ông dựng Tho đứng lên, gầm gừ quát hỏi: “Thằng Đạo làm gì mày?” Tho run lẩy bẩy trong tay ông, miệng há hốc mắt đờ dại. Ông day lắc thân hình gầy gò của Tho, quát: “Hả? Sao mày không nói? Mày câm hả? Nó làm gì mày?”

Nó làm gì Tho? Nỗi đau đớn sợ hãi không nguôi đi, nhưng Tho đờ đẩn như không còn cảm xúc hay ký ức nữa. Tho không biết nói gì, không thể nói gì được. Cha Tho đem Tho vô bệnh viện để khám. Tho cũng không rõ bằng cách nào, nhưng ông kiếm được một cái giấy chứng nhận Tho bị té, rách màng trinh. Ông bảo mẹ Tho cất cái giấy đó cho Tho. Nó sẽ là bùa bảo hộ hạnh phúc của Tho sau này.
Cái bùa ấy không linh. Tho xài đến nó một lần, nhưng nó không linh. Năm Tho hai mươi tuổi có một thầy giáo dạy ở trường cấp hai Thị Trấn nói yêu Tho. Nếu thầy không nói yêu Tho thì sẽ không có gì xảy ra, vì dầu Tho có yêu thầy đến thế nào đi nữa thì Tho cũng không bao giờ dám thố lộ. Nhưng thầy nói yêu Tho, khiến Tho rúng động. Lúc đó hai người đang lảng vảng giữa những dãy kệ sách của thư viện Nhà Văn hoá Huyện. Ở đó không có nhiều sách lắm, nhưng để lộn xộn, ai cũng có cái cớ để quanh quẩn giữa hai kệ sách cả giờ đồng hồ. Mấy lần như vậy, đôi khi thầy hỏi Tho một hai câu gì đó, như Tho có thấy cuốn sách nào dạy nấu ăn đơn giản không, thầy sống một mình trong nhà tập thể giáo viên nam độc thân… Khi Tho đưa thầy cuốn sách mà thầy giả vờ nhờ Tho tìm, thầy đưa tay ra thay vì cầm cuốn sách thì lại nắm tay Tho, nói “Tho, anh yêu em.” Tho rùng mình như bị điện giựt, suốt mấy ngày sau vẫn còn lơ lửng trên không. Hai người đi ăn kem, đi coi hát, thầy tặng quà cho Tho, Tho mời thầy về nhà gặp má, và thầy hứa nghỉ hè sẽ đưa Tho lên sài Gòn thăm cha mẹ thầy. Nhưng chuyện đó không bao giờ xảy ra. Thầy giáo huyện lẻ không có bí mật đời tư.

Tho khờ khạo hoặc say đắm trong tình yêu nên đã không biết chuyện tình thầy giáo huyện lẻ trở thành đề tài của mọi câu chuyện từ nhà bếp tập thể đến góc chợ thị trấn. Khi nhận ra thái độ thay đổi của người yêu, Tho vẫn chưa thực sự hiểu điều gì đã xảy ra. Đến khi thầy giáo thôi hẹn hò và cố tình tránh gặp gỡ, Tho mới bắt đầu suy diễn, rằng có lẽ thầy giáo nghe người ta đồn đãi này nọ. Khó khăn khổ sở nhiều lần không gặp được, cuối cùng Tho núp trong lùm cây bên con đường từ huyện về thành phố để đón đầu thầy giáo, phập phồng sợ thầy biết hay nhận ra Tho từ xa, thầy sẽ quành xe lại đi đường khác. Thầy không dám hay không nỡ nhìn Tho. Sau nhiều ngày lo lắng nhớ nhung đau khổ, Tho xơ xác mất hồn, lại thêm nước mắt tự dưng tuôn trào khi Tho chạy băng từ bụi cây ra níu cái ghi đông xe đạp của thầy giáo. Tho nghẹn ngào một hồi vẫn không nói được bao nhiêu điều chất chứa trong lòng. Rồi Tho móc túi lấy ra lá bùa bảo hộ hạnh phúc đưa cho thầy giáo. Thầy cầm, mở ra đọc, rồi vò thành một cục, quẳng đi. Tho buông tay khỏi cái ghi đông, thầy giáo đạp xe đi. Năm học sau thầy giáo xin được thuyên chuyển về thành phố, và đó là lần gặp gỡ cuối cùng với Tho.

Thời gian trôi qua. Tho vẫn sống ở chỗ cũ, chỉ có điều cả thế giới quanh Tho đang thay đổi. Huyện lẻ đã trở thành khu đô thị mới. Cha mẹ của Tho qua đời để lại một ao rau muống gần hai công ven đường làng – nay đường đã tráng nhựa và kéo dây điện, đất ao được qui hoạch thành đất thổ cư. Bốn anh chị em Tho chia nhau cái ao, mỗi người được non năm trăm thước vuông. Tho bán bốn trăm thước lấy tiền xây nhà trên một trăm thước vuông đất còn lại, tiền còn dư gởi ngân hàng lấy lời. Tính ra mỗi tháng tiền lời cũng bằng lương công nhân. Cả cái vùng ven lầy lội ngày xưa bây giờ chỗ nào cũng xây dựng, công nhân thầy thợ ở xa tới làm ngày làm đêm, ai cũng cần cơm ăn nước uống. Tho bèn mở quán cơm tại nhà. Buôn bán phát đạt, Tho mướn con Thúy phụ rửa chén lặt rau, và anh nó, thằng Hùng, xách nước khiêng dọn bàn ghế. Sau mướn thêm con Thắm phụ nấu nướng, con Châu bưng dọn. Quán ban đầu bán cơm trưa, sau bán luôn cơm chiều, buổi tối bán cả đồ nhậu. Khách khứa phần lớn là trai tráng, thợ hồ xa nhà, họ đều gọi Tho là Bà Chủ Quán.

Bị cuốn theo công việc trong quán từ sáng sớm đến nửa đêm, lẽ ra Tho cũng chẳng để ý đến chuyện gì khác. Nhưng dù không để ý, ngày nào Tho cũng thấy một người đàn ông chở hai đứa nhỏ chạy ngang qua quán: đứa ngồi đằng trước lọt thỏm trong lòng ngữÌi đàn ông, đứa ngồi đằng sau thì ôm ghịt lưng ông ta như sợ té, sau lưng nó còn lại một khỏang yên xe trống trải đủ cho một người nữa ngồi.
Đó là giấc sáng sớm,Tho ở trong phòng riêng trên lầu, sửa sọan đi chợ. Tho thay quần áo, xõa tóc ra để chải bới lại, trông tươm tất sạch sẽ. Tho chưa bao giờ xài mỹ phẩm, chẳng qua mấy năm nay không phải dầm mưa dãi nắng nên da dẻ mịn màng, mặt mũi giản nở ra, có vẻ thanh thản phúc hậu, thân hình cũng đầy đặn chứ không khô đét như xưa. Ra chợ, người ta xúyt xoa trước mặt: Tho càng ngày càng đẹp ra, thiệt mà. Sau lưng Tho họ nói: Có tiền quỷ dạ xoa cũng thành tiên. Tho đã luyện tập được tính miễn nhiễm với miệng lưỡi thiên hạ, vả lại việc chợ búa luôn phải vội vàng, để còn về quán coi sóc công việc, nấu nướng, bán mua. Chuyện đẹp xấu Tho không màng tới nữa, nhường cho tụi con Thắm , con Thúy trau giồi và tỵ nạnh với nhau. Tho cũng không màng chuyện kiếm tiền, nhưng việc làm ăn tự nhiên phát đạt, trời cho cứ hưởng. Nói nào ngay, từ khi có nhà riêng, việc làm ăn riêng, tiền riêng dằn túi, Tho bắt đầu có cuộc sống riêng, dù lúc đầu Tho chưa có ý thức hay ý muốn sống cuộc đời mình như thế nào. Một cuộc đời mà Tho đã cầm như bỏ đi vì bị ô uế nhục nhã.

Tho lại càng không màng chuyện yêu đương. Một lần bị cưỡng hiếp, một lần bị ruồng rẫy, đủ để Tho ớn đàn ông suốt đời. Hôm nọ, Tho thức giấc giữa khuya, tiếng thở hỗn hễn như dội ra từ ký ức làm Tho cứng đờ trên giường, rồi như một kẻ bị dìm dưới đáy nước ngoi lên theo bản năng sinh tồn, Tho vùng vẫy, nhào ra khỏi giường, chạy xuống cầu thang, mở đèn lên. Thằng Hùng nhỗm bật ra khỏi thân thể con Thắm khi ánh đèn nê ông đột ngột rọi sáng gian nhà bếp. Tho tắt đèn, chạy trở lên lầu, ói òng ọc vô bồn cầu. Khi điều hòa lại nhịp thở, Tho lên giường nằm, cổ họng vẫn nghèn nghẹn, nước mắt cứ trào ra. Chuyện hai mươi mấy năm xưa, Tho tưởng không còn nhớ gì nữa, nhưng hóa ra cái tiếng thở hỗn hễn dồn dập ấy vẫn còn ám Tho khiếp sợ và uất ức đến đờ đẩn như ngày còn thơ. Sáng hôm sau, Tho áy náy nhìn con Thắm, nhưng con nhỏ tỉnh bơ, thằng Hùng cũng tỉnh bơ.

Khách đến quán của Tho nếu có say xỉn buông lời ghẹo nguyệt trêu hoa thì đều nhắm vào mấy đứa con gái đang lớn là con Châu, con Thắm, con Thúy. Còn ‘Bà Chủ’ thì không bao giờ cười khi có người trêu đùa. Từ lâu lắm rồi, Tho không bao giờ để cho bất cứ người đàn ông nào đụng đến thân thể của mình. Cũng không để bất cứ một lời tán tỉnh nào của đàn ông lọt vào tai mình. Đi tới đi lui trong quán, để trông coi mấy đứa nhỏ bưng dọn, để thu tiền, để giải quyết những sự cố xảy ra hàng ngày, Tho nhìn những người đàn ông ăn, uống, nói năng, cải vả, chúc tụng, khóac lác, miệt thị, tâng bốc, lừa lọc, ép nài, ói mữa, xiểng liểng, bò lê, chửi bới, đánh đấm, trốn chạy, quay lại, ăn, uống, bá cổ, kề vai, tung hô, chửi bới, …

Người đàn ông kia cũng thỉnh thỏang vào quán với một đám thợ trẻ. Cái bàn của họ cũng ồn ào.

Chuyện họ nói cũng tào lao đủ thứ. Một trong những câu chuyện họ nói qua lại có thể tóm tắt như vầy: Năm ngóai lũ đầu nguồn đột ngột đổ về làng của Tòng, nội trong một đêm nước dâng lút mái nhà.

Tòng lo cứu hai đứa con gái, vợ anh lo vớt chút của cải, bị kẹt trong nhà, rồi nước xóay, đất sạt lở, nhà anh và mười mấy ngôi nhà khác trôi theo nước lũ ra biển. Một người bạn của anh là thầu xây cất ở vùng này, kêu anh vô đây làm cai thợ, cho mướn nhà để ở, cho mượn xe để đi làm và đưa đón con đi học. Anh phân trần với đám thợ là anh không gần gũi sâu sát với anh em vì sáng sớm anh phải đưa con đi học trường bán trú, chiều đón chúng về, lo cơm nước, rồi bài vỡ của chúng. Anh cũng xin lỗi là mình không hào phóng lắm với anh em, vì đang cố dành dụm để về quê xây lại căn chòi, để hai đứa nhỏ được sống với bạn bè, bà con nội ngọai, chứ ở đây tụi nó bơ vơ tội quá, người lớn thui thủi một mình còn khổ sở huống hồ trẻ con bảy tám tuổi.

Thường khi khách nhậu về hết, quán dọn dẹp xong thì đã nửa đêm, Tho tắm nước nóng rồi lên giường nằm xuống là ngủ ngay. Nếu không ngủ ngay được thì Tho hay mộng mị nhức đầu. Đôi khi Tho nhớ lóang thóang những giấc mơ lúc thức dậy, những hình ảnh mơ hồ hoặc vô lý thường bị xóa nhòa ngay sau khi Tho đánh răng rữa mặt. Nhưng mặc quần áo xong, xõa tóc ra chải bới lại, Tho nhìn qua cửa sổ xuống đường, thấy người đàn ông chở hai đứa nhỏ chạy ngang qua, hình như có cái gì đó cựa quậy trong tâm trí Tho. Giòng nước lũ cuồn cuộn, hai đứa nhỏ khiếp đảm bám rịt lấy cổ người đàn ông, hai tay anh cố quơ quào níu kéo khỏang đen mênh mông … Tho nhìn theo ba cha con đến khi họ khuất tầm mắt.

Đôi khi, chiều về, Tòng dừng xe ở quán của Tho để mua cơm hộp cho ba cha con ăn bữa tối. Tho đi ra cửa quán trò chuyện với hai đứa nhỏ. Đại khái: con thích ăn món gì, sao tay con bị trầy, đau lắm không? Dần dà Tho biết tên con chị là Thảo, con em là Ly. Tho còn biết đứa ngồi cạnh Ly trong lớp có bàn tay sáu ngón. Hai đứa nhỏ nói thích ăn cơm cô Tho nấu hơn cơm cha nấu. Thực ra cơm quán bây giờ chủ yếu do Thắm nấu. Tho chỉ tự nấu cho mình ăn, rồi nấu nhiều hơn một chút những món hai đứa trẻ thích, để phần trong hộp như cơm quán, tặng kèm theo những thứ cha chúng đặt mua. Mỗi lần như vậy, Tòng dạy con “Cám ơn cô đi con.” Nhưng anh không bao giờ nhìn vào mắt Tho hay nói chuyện trực tiếp với Tho.

Tho biết chuyện Tho thương hai đứa con của Tòng đã dậy râm ran trong quán, ngòai chợ, và có lẽ cả trong đám thợ hồ. Sáng sớm đứng trong phòng mình nhìn theo ba cha con chạy xe ngang qua quán, Tho mơ màng tưởng mình ngồi trên khỏang trống còn lại của cái yên xe, hai tay dang ra bao bọc con Thảo, vươn dài tới trước nắm giữ con Ly. Cái xe vừa quanh qua cua để vào cổng trường tiểu học thì bị xe ông Đạo tông một cái rầm, trong khi hai đứa nhỏ văng khỏi tay Tho thì ông Đạo cười hả hả hả. Tho đã tưởng tượng mình bật dậy chồm lên xông tới vừa tát vừa đấm, vừa nhổ vô mặt hắn. Hai bàn tay Tho nắm lại cứng như đầu búa đấm thùm thụp xuống gối mà khớp ngón tay đỏ nhừ. Khi bình tĩnh lại, Tho nhìn gương mặt ràn rụa nước mắt của mình trong gương, hiểu là mình không thể nào đánh lại gã đàn ông đó. Hắn đang thời sung mãn, ruộng đất hắn đang có giá, hắn cất nhà lầu ba tầng mặt tiền tám thước, dư tiền mua danh, nào hội trưởng, chủ tịch, cố vấn, ủy viên đủ thứ.

Tho nuốt nước mắt, nuốt đàm hay cục gì đó cứ trào lên nghẹn ứ nơi cổ mỗi khi Tho nhìn theo ba cha con Tòng và nghĩ tới cái hiểm họa ông Đạo. Tho xõa tóc ra chải bới lại, mặc quần áo tươm tất, đi chợ, như bình thường. Nhưng Tho âm thầm dọ hỏi chỗ này chỗ kia, thậm chí đến tận văn phòng luật sư. Vì Tho thấy báo đăng một vụ dâm ô với trẻ con, có trích dẫn luật là hiếp dâm trẻ em dưới mười ba tuổi có thể kêu án tử hình. Cuối cùng Tho quyết định. Tho canh lúc Tòng và đám thợ của anh vào quán ngồi quây quần ăn cơm, Tho bảo con Châu “Mày mời được ông Đạo tới quán lúc này, tao cho một trăm ngàn.” Con Châu hí hửng đi ngay. Tho ra quán ngồi bên cái bàn ngay bên cạnh bàn của Tòng. Anh ngồi gần như quay lưng lại Tho, nhưng chỉ cách một thước, chắc chắn anh sẽ nghe được những điều được nói ở bên này.

Tho đã tính tóan, đã ôn nhẩm, đã dượt đi dượt lại câu nói: “Ông Đạo, ông là dân kỳ cựu ở xứ này, chắc ông còn nhớ chuyện mấy chục năm trước, người ta đồn rùm là ông Đạo đã phá trinh con gái ông Một, khiến cho cô ta lỡ dở duyên phận, tan nát cuộc đời. Bây giờ ông hãy nói minh bạch, chuyện đó như thế nào?” Tho đã để sẵn trong túi áo cái máy ghi âm nhỏ xíu mà cực nhạy. Nếu ông Đạo vênh váo tuyên bố như đã từng huênh hoang trước đây: “Thằng Một ve vợ tao, thì tao đ. con gái nó!” Tho sẽ đem cái băng ghi âm đó đi tìm luật sư khởi kiện hắn. Nếu hắn chối: “Làm gì có chuyện đó!” Tho hy vọng Tòng nghe câu phủ định ấy, nghe chính miệng ông Đạo phủ nhận chuyện đó giữa thanh thiên bạch nhựt, trước mặt bao nhiêu người. Tho không biết thực sự mình trông mong điều gì.

Trong lúc chờ đợi, Tho càng nghĩ càng rối rắm, máu dường như dồn hết lên đầu Tho, khí uất tích tụ làm người Tho căng ra. Ông Đạo vừa bước vô cửa quán, mắt Tho hoa lên, tay chân Tho run lên bần bật. Có cái gì trong ánh mắt của Tho khiến ông Đạo khựng lại. Hắn đứng giữa quán, chuyển bộ mặt phớn phở đang cười cợt thành vẻ cao đạo. Hắn đảo mắt nhìn quanh. “Con Tho làm ăn coi cũng khá hả?” Tho nắm chặt hai bàn tay mình để trên bàn, hai nắm tay vẫn run bần bật. Không khí trong quán căng lên, ai cũng cảm thấy cái gì đó sắp sữa xảy ra. Ông Đạo cũng cảm thấy không ổn. Vừa quay ra, hắn vừa cao giọng gỡ gạc: “Con Châu dám giỡn mặt tao hả? Làm mất thì giờ quá!” Tho phóng ra từ cái ghế lao vô người ông Đạo, hai nắm tay đấm túi bụi vào mặt vào cổ hắn, Tho thét lạc cả giọng: “Đồ đạo đức giả! Đồ chó dái! Mày còn tồi bại hơn súc vật! Mày dày vò tan nát cuộc đời người ta mà còn vênh váo cao ngạo hả? Mày khốn nạn …”

Qua phút bất ngờ, ông Đạo phản công. “Con đỉ khùng!” Một tay hắn gạt đòn của Tho, một tay hắn nắm búi tóc Tho gặc mạnh xuống. Ngay trong buổi chiều hôm đó, công an đến theo khiếu nại của ông Đạo, lập biên bản về vụ lừa khách đến quán để hành hung trấn lột. Sau đó quán bị đóng cửa vì bán rượu trái phép, gây mất trật tự an ninh trong khu phố văn hóa. Tụi thằng Hùng con Thắm mất việc, tức lên chửi Tho khùng. Ai cũng cho là Tho khùng, nhiều người tỏ ra không ngạc nhiên lắm: từ hồi mười mấy tuổi Tho đã như đứa khờ, đờ đẩn khật khùng. Tho cũng nhận mình đã phát khùng, đờ đẫn mấy ngày vì quá giận mình đã không bình tĩnh tự chủ, lại tính tóan khờ khạo. Quán đóng cửa, căn nhà im ắng, Tho nằm dài mấy ngày, chán rồi ngồi dậy. Ngồi chán trong bóng tối, Tho đứng dậy mở cửa sổ.
Phía dưới đường, người đàn ông chở hai đứa con nhỏ đến trường vừa chạy ngang qua. Tho nhìn theo đau nhói trong lòng. Tho bắt đầu hiểu tại sao tay kiếm khách trong phim chưởng gì đó, rũ bỏ danh lợi, hạnh phúc, tình yêu, để đeo đuổi mục đích duy nhứt của đời mình: tìm diệt tên đại gian ác dù hắn võ công cái thế, quyền lực vô song, danh trấn giang hồ. Và tại sao nhóm người Do Thái trong phim nọ quyết lôi ra tòa án quốc tế tên Phát xít đã thay tên đổi họ, trốn sang tận Nam Mỹ. Bởi vì không thể để trên mặt đất này những kẻ gây ra đau khổ cho người ta, hủy diệt cuộc đời của người ta, rồi cứ nhơn nhơn khoe cái mặt nạ đáng kính đáng trọng.

Tho thay quần áo, xõa tóc ra chải bới lại, nhìn mình trong gương. Không, con mắt này u uẩn quá, khóe mắt còn rưng rưng, mi mắt còn sụp xuống tủi hổ, cái nhìn còn đau đáu van xin. Không, cái miệng he hé cái môi run run này nhu nhược quá, chỉ chực bệu bạo khóc. Không, gương mặt này Tho không chấp nhận nữa. Mím môi lại, mở to mắt nhìn đăm đăm chính mình, Tho ngồi trước gương rất lâu, cho đến khi ánh mắt quắc sáng một niềm tin, gương mặt an định một ý chí. Tho mở cửa bước ra đường, đi tới phòng tíêp bạn đọc của các báo, hội phụ nữ, ủy ban bảo vệ trẻ em, phòng cố vấn pháp luật, phòng tiếp dân, phòng luật sư, bất cứ nơi nào Tho mở được cánh cửa, để kể chuyện như một nhân chứng và nạn nhân rằng gã đàn ông tên Đạo đó đã cưỡng hiếp một bé gái mười một tuổi. Tho bỏ qua chuyện người thầy giáo vò tấm giấy chứng nhận trinh tiết quăng đi, và cơn đau nhói lòng của Tho khi nhìn hình ảnh người đàn ông chở hai đứa con gái nhỏ xa dần. Bây giờ Tho không trông mong chắt mót hạnh phúc với một người đàn ông nữa. Tho chỉ đòi hỏi công lý cho người đàn bà.

Những viên sỏi cầm chơi

Buổi tiệc tối trong vườn tôi dáo dác tìm Khang. Tịnh nói thấy rồi nhưng không chỉ đâu. Như vậy hay hơn. Nhìn thấy Khang rồi tôi biết làm gì? Tìm kiếm là một cái cớ để bận rộn trong một đám đông ăn mặc đẹp, nói năng lịch sự và không quen biết nhau, lại bất đồng ngôn ngữ. Nhưng trò chơi quá ngắn ngủi. Một thằng cha bỗng sầm sầm chạy đến, hết sức ân cần bảo Nhường:  Anh chưa biết Khang hả? Lại đây tôi giới thiệu. Tôi không thể vô lý đến độ không thèm nhìn theo hướng đi của Nhường để thấy Khang đứng đằng kia. Anh đứng đằng đó. Tôi nói với Tịnh mình đi về thôi. Đâu còn gì vui. Đêm mùa thu nghe lá xào xạc trên cây. Trăng vàng. Tôi băng qua bãi cỏ, biết mình đã bị thương.

***

Đêm thức uống trà. Tịnh nói có những người mình không bao giờ nhớ nổi . Tôi nói tôi nhớ Khang.

Tịnh hỏi nhớ lắm hả. Tự nhiên tôi muốn khóc. Ừ, nhớ quá. Là nhớ cái gì? Tôi nhớ lúc ở trong vườn, nhìn qua vai Nhường tôi thấy Khang đứng đó. Thì anh đứng đó thôi. Đèn trong vườn không sáng lắm, mà trăng đêm ấy thì vàng. Trăng thu. Chỗ Khang đứng là dưới tán cây hoàng lan, gió thổi lá đưa nghe xào xạc. Tôi nhớ Khang, có lần trong mơ anh cùng đám bạn bè anh ngồi trong quán rượu, tôi cũng ngồi trong quán rượu với bạn bè tôi. Hai đám bạn bè ấy thực ra đã ngồi chung một bàn ăn ở một quán ăn khác, rồi mới kéo nhau đến quán rượu. Anh uống rượu và trò chuyện với bạn bè anh. Tôi uống rượu và trò chuyện với bạn bè tôi. Thực ra bạn bè anh đều quen biết bạn bè tôi. Buổi tối ấy ai cũng nói là vui. Người ta chơi đến khuya thật là khuya. Thỉnh thoảng tôi đẩy cửa ra ngoài phố, thấy đường xá vắng lặng, tất cả nhà người ta đều đóng cửa tắt đèn. Chỉ có quán rượu còn chơi. Chỉ có đám bạn bè anh và bạn bè tôi còn chơi. Tôi cũng chơi. Trò chơi cút bắt một mình. Anh nói chuyện với bạn bè anh và bạn bè tôi. Rồi anh hướng đôi mắt về tôi. Một cái nhìn không nhìn gì cả. Tôi đi về không chào ai hết. Bỗng dưng tôi nhận ra mình đang mơ. Tôi vội quay lui lại quán rượu. Nhưng suốt bao nhiêu dãy phố tôi qua, không có quán rượu nào còn chơi nữa. Tịnh nói thức nửa đêm nhớ chuyện chiêm bao thì thà đi ngủ cho rồi. Tôi nằm day mặt vô tường, nhớ có lần Khang cười. Anh nhoẽn miệng cười như người ta cười vậy thôi. Một nụ cười hiền lành, tự nhiên, bình thường. Tịnh nói, còn tôi thì nhớ có lần anh ta ngáp. Thì anh ta cũng ngoác miệng ra ngáp như người ta ngáp vậy thôi. Một cái ngáp tự nhiên, bình thường, đành rằng hơi phàm phu tục tử một tí.

***

Thính phòng nhỏ, kín mít, giống một phòng quay trong đài truyền hình, nơi người ta đang dựng một cảnh đố vui để học. Diễn giả ngồi giữa đống gối nệm vàng đỏ cam xanh lá của bộ xa- lông bày trên bục diễn, thong thả nhỏ nhẹ đọc những tờ giấy trước mặt, ngoan hiền như Khang vậy . Một con tôm bình thường cũng giống như một con sư tử mà cũng có thể là một con vật rất nhỏ. Thỉnh thoảng anh̉ ta đưa tay lật tờ giấy, chăm chỉ đọc, giọng không lên không xuống, rõ và to vừa đủ. Người dịch ngồi bên cạnh, ngay ngắn, chăm chú nghe, dịch trung thực đến mức có thể. Đối vơí một vật thể nhỏ như hộp thuốc lá chẳng hạn thì ta cũng có thể khai thác nó để sao cho một vật thể tầm thường như quả taó chẳng hạn cũng viết như thể nó có một đời sống vậy. Nếu như toàn bộ chuyện này có gì đáng chê trách thì đó là lỗi của ngôn ngữ. Một con sư tử mà cũng có thể là một con tôm, một quả taó và đời sống của một hộp thuốc lá. Diễn giả dường như sa lầy trong những con tôm hộp thuốc lá sư tử và quả taó . Tôi nhìn khắp thính phòng lần nữa, dù ngay từ đầu đã thấy rằng vắng Khang. Có lần tôi đứng chỉ cách Khang một bước, mà tôi không hay. Khi tôi quay lại, bất ngờ nhận ra tấm  lưng áo xanh nhạt màu trời.

Tôi đứng yên, anh thì di động. Nhường hỏi tôi sao vậy? Tôi nói diễn giả rất dễ thương. Nhường tán thành. Phải, y nói như tỏ tình với cái mi- cờ- rô.

***

Nhường rủ đi chơi chùa. Ngôi chùa này do ông chồng cất lên để tưởng nhớ đến công đức của bà vợ. Trong bia còn ghi lại rành rành: Khi tuổi đã năm mươi lửa lòng đã tắt, bà bèn cưới vợ lẽ cho ông rồi sớm hôm chuyên tâm niệm Phật tụng kinh. Kiểng chùa đẹp. Tôi ngồi dưới bóng cây. Nhường nói nhân điện có thể chửa bá bệnh, vì nguyên lý của nó là không chửa bệnh nào hết. Nhân điện nhằm khai thông huyệt mạch, điều hoà nguồn sống tự nhiên của cơ thể, kích thích sức sống tiềm ẩn trong bản năng, thăng hoa khí linh liễu ngộ thần thiêng đắc cõi vi diệu vĩnh hằng. Lúc ngồi xe  Nhường đã dùng nhân điện để ngăn cơn buồn nôn của tôi. Tịnh nói chiếc xe có mùi. Chị nói hoài điều đó. Như thể nếu nói thẳng ra như vậy cái mùi sẽ biết ngượng mà bớt táo tợn đi. Lúc mới lên xe thấy trong lòng nôn nao tôi đã biết thân , uống ngay thuốc chống nôn. Nhường nói có thể làm cho tôi thấy khá hơn nếu tôi tin. Tôi đang chìm xuống một vực thẳm im ắng không màu. Tôi đang mất biến trọng lượng trong trạng thái tan tác ý thức. Tôi nói anh làm gì thì làm đi. Nghe như Tịnh cười. Nhường bảo tôi nhắm mắt lại, tập trung tư tưởng. Anh đặt ngón tay lên đỉnh đầu hay một vị trí nào đó ,tôi không chắc chắn mình có cảm giác tiếp xúc hay tiếp nhận cái gì. Khang hiện ra trước mặt tôi , lung linh nhạt nhoà lem luốc như trên một màn hình bị nhiễu. Khang nói gì đó nhưng âm thanh không được dẫn truyền như  thể chung quanh anh không có không khí. Tôi đối diện anh vô vọng, như tự bao giờ như bây giờ. Khang, tan đi. Tan đi  cho tôi ói ra. Ói ra được thì sẽ dễ chịu hơn, Tịnh nói vậy thì phải. Và Tịnh ói. Tôi mở mắt nhìn ánh sáng tràn ngập cái xe, bên trong và bên ngoài. Nhường hỏi tôi thấy sao? Tôi nói lạnh quá, điện của ông là điện lạnh, âm khí nặng nề. Bây giờ lại thấy tê ngón tay, tê cả chân nữa rồi. Thế à. Còn ừ à nữa. Tịnh nói mặt xám ngoét rồi mà còn rán giữ hào khí Đồng Nai. Cứ ói ra được thì là được. Tôi nhắm mắt lại. Khang, đừng hướng cái nhìn về tôi như vậy. Con mắt anh chưa bao giờ nhìn cái gì để nhìn cả. Khang đã như tình cờ hướng đôi mắt về phía tôi. Anh làm ơn nhìn trệch qua một chút, nhích cái nhìn không phải nhìn đó đi một chút, anh làm ơn...Tôi muốn ói. Không sao đâu, ra mồ hôi là tốt rồi, còn thấy tê chân tay nữa không? Tôi muốn nghiêng đầu nhìn Nhường, nhưng mới hơi xoay nhẹ đã thấy cái xe đảo lộn tùng phèo. Khang, nhắm mắt lại đi. Tôi đầu hàng. Tịnh nói ấy là nhờ nhân điện của Nhường mà tôi đã không bị nôn .Nhường có thể dạy tôi cách tự vận hành nhân điện của mình. Ngồi xếp bằng lại, đặt hai bàn tay ngữa trên đầu gối, mắt nhắm, thư giản. Bắt đầu hình dung một luồng ánh sáng soi rọi qua trán . Tập trung cao độ vào luồng sáng và hướng dẫn luồng sáng đi dần xuống cột sống rồi toả ra tứ chi. Cơ thể nóng dần lên, luồng điện chạy rần rần khắp châu thân. Đạt tới đó thì kể như đắc đạo. Tôi ngồi im nhắm mắt lại. Khang hiện ra trong không gian hai chiều của màn ảnh truyền hình đen trắng, mặt mũi phẳng lặng như bức chân dung của mục tin buồn. Đôi mắt như nhìn mà như không nhìn ấy, theo lý giải của Tịnh, chẳng qua là vì anh cận thị nặng mà ra. Ví dụ đêm ấy trong mơ ...Mà thôi, đã là giấc mơ mà còn ví dụ gì nữa. Được rồi, Tịnh. Chị đừng cười cái kiểu thỏa thuê đắc ý như vậy. Trước Thiền môn kiểu cười ấy có thể bị hiểu là tà dâm đấy.  Hôm nay đi chơi vui. Cây cối hoa cảnh hòn non bộ. Trời cũng mát dịu. Đang mùa thu. Gió thu lùa qua lá cây nghe xào xạc. Tôi lắng nghe gió thổi. Đêm ấy, dưới bóng cây hoàng lan, trăng thu vàng. Tôi băng qua bãi cỏ, biết rằng một vết thương không bao giờ lành cũng phải học cách quên đi.

***

Nhường hỏi tôi có biết chuyện tình của tôi với một anh Ít- xì do một tên I- cà- rếch đang rêu rao khắp thành phố không? Tôi nói không. Nhường kể, bằng một giọng cà giựt dửng dưng. Rằng, tên Ít- xì đã trải chiếu nằm trước cửa buồng tôi suốt mười lăm ngày đêm, chờ mỗi lần tôi bước ra cửa thì ngóc đầu lên nói ANH YÊU EM. Tịnh giành, thằng cha Ích- xì đó thật ra là tên I- cà- rếch, còn người bước ra cửa không thể là ai khác hơn Tịnh được. Tôi nhớ mình đã cười đến tắt cả tiếng, thắt quặn ruột gan. Tịnh nói phải viết thành truyện ngắn mới được, đúng là một truyện tình hay gần chết. Tôi xin Tịnh đừng viết, để tôi viết, chắc từ nay tôi sẽ biết viết chuyện tình.

Núi không

Núi tiếp núi, đồi tiếp đồi, mịt mù sơn lam chướng khí. Con đường độc đạo thăm thẳm, chiếc xe độc hành bon bon.

Có một lần ngồi trong quán lá ở bến xe, Qui xua cơn buồn ngủ bằng cách rủ rê một em bé Thượng uống nước nói tào lao chơi. Chưa kịp chuyện trò chi thì vây quanh anh đã có bốn phụ nữ quấn xà- rông, có người đèo con bên hông, đứng xen lẫn với nửa tá con nít đen nhẻm, trai gái đều ở trần trùi trụi.

Qui hỏi họ ở đâu đến đây ? Họ nhìn nhau rồi  nói với nhau, hay nói với qui, cũng không rõ. Anh ngồi ngơ ngác, hết nhìn người lớn đến trẻ con, không biết hỏi gì nữa. Có hỏi thì cũng để hỏi vậy thôi, chứ đâu để làm gì.

Người chủ quán ngó mặt Qui thông dịch: “Họ nói họ ở chỗ núi không à”.

Qui gật đầu, anh cũng đoán vậy, người Thượng ở trên núi.

Một trong bốn người đàn bà Thượng nhìn đăm đám vào mắt Qui.

Người chủ quán giả vờ bưng dọn ly tách trên bàn thì thầm vào  tai anh: “Coi chừng tụi nó thư cậu. tụi Thượng ưa chơi ngải lắm”. Qui dứt mắt mình khỏi cái nhìn bí ẩn như rừng già của ngườiđàn bà xa lạ. Lời dọa của chủ quán đủ khêu dậy nỗi sợ hãi bẩm sinh của con người trong anh và anh bỗng sợ cái vòng tròn đàn bà trẻ con đang đứng chung quanh. Anh trả tiền nước uống rồi vội vàng ra đi.

Một đêm, sau đó ít lâu, Qui chiêm  bao thấy người đàn bà bồng đứa bé đứng nhìn anh đăm đăm.

Không có những người đàn bà khác và cả tiểu đội trẻ con ở trần. Chỉ một người đàn bà và một đứa trẻ trên tay.

Lần này Qui không thoát được ánh mắt mê hoặc của người đàn bà đó. Đôi mắt  như đáy giếng sâu hun hút vừa dụ anh nhảy xuống đi, vừa đe anh coi chừng rơi xuống, coi chừng.

Qui cứ bị hút vào đáy giếng, không thức là bản thân mình đang rơi, nhưng ý thức lòng giếng sâu lạnh lẽo tăm tối đang mở ra và nuốt vào, nuốt trộng. Anh bừng tỉnh, vùng dậy, có lẽ khi chạm vào  đáy giếng, hay làn nước như gương ở đáy giếng. Mồ hôi vã khắp người anh lạnh toát.

Sáng nay ông trưởng ban thời sự nói với Qui theo nguồn tin riêng của ông thì ở xã Chư K’ông đang xôn xao tin ma lai xuất hiện. Ma lai đội lốt cô gái đẹp, cổ cao ba ngấn, tóc đen nhánh dài chấm eo. Ma lai gạ gẫm một chàng trai nào đó cưới làm vợ để được tá túc dưới mái nhà anh ta. Ban ngày ma lai cũng sống như người bình thường. Đêm đến ma lai rút đầu ra khỏi cổ, kéo theo bộ lòng, chừa lại các xác không hồn – và không đầu không ruột – vẫn nằm bên cạnh ông chồng ngủ say.

Con ma lai bay tà tà trong rừng, với đùm ruột, gan, phèo, phổi lòng thòng dưới cổ, tìm một bãi phân tươi mà  . .  . ăn. Người bị ma lai ăn phân sẽ cảm thấy ruột gan đau quặn thắt, trên thổ dưới tả, người teo tóp lại, thần sắc kiệt quệ và chết trong vòng ba ngày. Bởi vì cái mà ma lai ăn là linh hồn người, qua động tác giả ăn phân.

Khi có bệnh dịch tả, dân chúng cho là ma lai xuất hiện trong buôn làng nên họ tìm những cô gái đẹp giết đi.

Ông trưởng ban thời sự phân tích nguồn tin để Qui nắm được tình hình trước khi đi Chư K’rông. Có thể một trận dịch tả đang phát ra ở miền núi, cần phải báo động kịp thời để ngăn chặm sự lây lan và để có thể, cứu mạng những cô gái đẹp vô tội. Đẹp giữa rừng núi xét cho cùng là vô tội.

Qui phải cầm giấy công tác đi ngay, không nói cho ai biết chuyện này. Bởi vì, ma lai là tin giựt gân, có khả năng một đồn mười, mười đồn trăm, gây hoang mang bất lợi. Qui phải đến tận nơi xem, nêú là trận dịch tả thì nhất thiết phải có kết quả xử l ổn thỏa của chính quyền, hay cơ quan y tế, trước khi chính thức thông tin.

Về mặt cạnh tranh nghề nghiệp, Qui cũng không được rủ rê ký giả báo  khác cùng đi.

Một mình trên con đường thăm thẳm xuyên vào vùng núi chập chùng, Qui không biết cái cảm giác của mình bây giờ có phải  là cảm giác của những nhà phiêu lưu vĩ đại, hay chỉ là một nỗi sợ hãi không dám thú nhận. Sợ con ma lai rút ruột mình đi ăn linh hồn người. Sợ bệnh dịch tả, có khả năng lây, không phân biệt người hay ma, Kinh hay Thượng.

Núi tiếp núi, rồi lại núi và núi, quả là núi không. Chiếc xe càng lúc càng lồng lên như ngựa chứng, những đoạn đường hẹp dần và lở loét từng khúc. ở những khúc lở loét đó, vách núi còn nguyên dấu vết một thác nước đổ nhào xuống con đường. Cơn mưa cuối cùng chắc cách đây nhiều ngày, cả thác nước và con đường trơ ra, trần trụi sỏi đá và rễ cây, long tong chảy một dòng nước trong veo.

Người bộ hành duy nhất Qui gặp ở ngã ba đường huyện cách đây hai giờ đã chỉ cho anh con đường này vô ủy ban xã.. Phải đến  xã nắm tình hình trước. Nhưng Qui bắt đầu hiểu là có tìm ra được ủy ban xã cũng vô ích thôi. Trời chiều rồi. Bây giờ quay trrở lại huyện nghỉ đêm, sáng mai có thể đầu óc sẽ  khôn ngoan hơn. Vấn đề là liệu còn đủ xăng để chạy ngược lại hai tiếng đồng hồ nữa không? Hy vọng.

Đường xấu nên xe chạy chậm chứ không hẳn đường xa.

Điều Qui có tính trước nhưng không ngờ nó xảy ra lúc chạng vạng tối giữa rừng là chiếc xe chết máy.

Anh có cụ bị một cây đèn pin trong ba- lô. Đồ lề sửa xe trong cốp. Qui cập rập tháo ráp, khi kẹp chiếc đèn trong nách, khi ngậm nó torng mồm, khi kê nó trên mặt đất. Trong vùng ánh sáng  không ổn định đó, những ngón tay Qui dường như run rẩy, lúng túng cầm cái này lên, vất cái kia xuống, bới lục tìm cái gì đó. Thỉnh thoảng Qui đứng dậy đạp máy. Tiếng nổ lịch bịch tắt lịm trong không gian đặc sệt bóng tối  lẫn sự vắng lặng.

Gió rừng thổi luồn qua gáy. Qui rùng mình, mồ hôi đang vã đầy mặt, đầy lưng dường như chợt bốc hơi hết. Anh đứng chống nạnh nhìn chiếc xe, sợ hãi nghĩ là giờ chỉ có một nó với một mình giữa chốn rừng núi này.

Bất giác anh nhìn thẳng vào bóng tối, bủn rủn cả người. Đôi mắt mở trừng trừng không nhìn thấy cái gì ngoài màu đen đặc, nhưng một luồng điện truyền khắp người Qui làm anh run lên không tự kiềm chế được. Anh có cảm giác mình vừa tiếp xúc một linh khí . . . , thần khí . . . , hay yêu khí . . . có thể. Anh không biết. Nhưng anh cảm giác rõ rệt là mình không một mình. Có một sự hiện hữu nào  khác ở trước mắt anh, hay chung quanh anh, ở trên, ở dưới hay ở trong anh không chừng. Một cảm giác bị vây bọc làm anh vừa hoảng sợ vừa được vỗ về. Bởi vì nỗi sợ hãi lớn nhất là sự cô độc. mà bây giờ Qui cảm thấy rõ rệt dần là mình không một mình nữa. Anh trấn tĩnh, chụp cây đèn pin rọi thẳng phía trước.

Trong vệt sáng của ngọn đèn gần hết pin hiện ra hai gương mặt: người đàn bà Thượng và đứa con. Đứa bé ngoẹo đầu tựa ngực mẹ ngủ say. Còn người đàn bà thì vẫn đăm đăm nhìn Qui. Ánh sáng đèn pin yếu quá không khiến chị chớp mắt. Ánh mắt thăm thẳm như rừng đêmthôi miên Qui. Anh đứng như trời trồng  không còn tri giác nữa. Ma lai đó sao?

Tiếng người chợt trỗi lên đó đây làm Qui sực tỉnh. Anh lia cây đèn pin chung quanh mình. Hình bóng lờ mờ của đàn bà và trẻ con hiện ra. Y như cái vòng tròn đàn bà trẻ con đứng quanh anh trong cái quán nước ở bến xe. Ảo ảnh? Chiêm bao? Sự hiển hiện hóa ký ức? Hay chỉ là một hiện thực đơn giản? Những đàn bà trẻ con ấy có thực là người?

Chắc là người. Họ tiến đến gần anh, thậm chí những đứa trẻ tiến sát chiếc xe và đưa tay sờ  mó cái yên, cái bình xăng, tay lái. . .Qui cảm thấy chung quanh dương khí vượng lên rõ rệt át dần âm khí núi rừng đêm. Anh hỏi:

- Các người là ai ?

Không có tiếng rả lời. Hoặc họ không hiểu câu hỏi hoặc họ  không biết câu trả lời. Có thể họ chưa bao giờ biết đặt vấn đề họ là ai.

Qui lại hỏi:

- Tôi đang ở đâu?

Cũng không có tiếng trả lời. Tuy nhiên, những đôi mắt mở to chăm chú  hướng vào Qui dường như hàm chứa sự giải đáp. Nhưng Qui không có phương tiện diễn dịch mà cũng không có khả năng cảm thụ sự truyền  thông  bằng im lặng này. Anh hiểu rằng không nên đặt  tiếp cho những con người – chiếc bóng này câu hỏi bây giờ anh phải  làm sao? Anh tự giảiđáp những thắc mắc hợp lý bằng sự suy đoán vô căn cứ.

Nhóm đàn bà trẻ con này chắc là dân một buôn làng nào đó. Có thể do môi trường thiên nhiên bị tàn phá không còn thích hợp cho cuộc sống của họ, nên họ đi lang thang vào thành phố (Có lần anh đã gặp họ ở bến xe). Nhưng cái thành phố đông đúc  người và của ấy đối với họ còn khó sống hơn rừng khô, núi trọc. Họ bèn dắt nhau về lại núi rừng. (Và anh gặp họ dọc đường ở đây). Có thể họ nhận ra anh là người đã từng mời một đứa con nít một ly nước ở chỗ mà tất cả mọi người đều ngoảnh mặt đi khi họ đến. Có thể họ đã hoảng sợ khi trên  đường đi bỗng gặp vệt sáng ma quái của cây đèn pin lia ngang, quét dọc.

Ngọn đèn pin hầu như không phát sáng nữa. Điện yếu đến mức bóng đèn trông như con mắt đỏ mệt mỏi cố nhướn lên nhìn những con mắt đen như đêm của bọn trẻ con đang thao láo mở. Chúng hồn nhiên vuốt ve chiếc xe thổ tả của  Qui. Những người đàn bà chỉ đứng lặng lẽ, vừa bí hiểm vừa chân chất.

Rồi một người buông câu nói gì nghe như một tiếng thờ dài. Bà quay đi và chỉ ba bước là mất hút vào bóng đêm. Những người đàn bà khác bước theo bà, âm thầm biến mất vào đêm. Rồi những đứa trẻ cũng lặng lẽ nối đuôi nhau đi. Khi bóng đứa trẻ cuối cùng  còn  mơ hồ đâu đó, Qui kêu như thét lên, thảng thốt: “Đừng bỏ tôi”. Anh nghe được cả sự nghẹn ngào lẫn tuyệt vọng trong tiếng kêu của chính mình.

Từ bóng đêm lại hiện dần ra những đứa trẻ và mấy người đàn bà. Họ nhóm một đống lửa cách chỗ Qui hai bước. Mọi ngưòi ngồi  xuống, vẫn theo vòng tròn, quanh đống lửa, Qui và chiếc xe của anh. Những đứa trẻ lăn ra ngủ trước. Rồi những người đàn bà cũng lần luợt xoãi chân xuôi tay nằm ngủ. Tất cả nằm trong tư thế tự nhiên thoaỉ mái trên mặt đất lồi lõm của con đường mòn cấp xe xuyên rừng.

Qui nằm xuống cạnh bánh xe, cảm thấy cái xe sát bên cạnh che chở , hay che giấu phần nào con người mình. Trong lòng anhvẫn lởn vở nỗi sợ hãi. Sợ con ma lai sẽ rút ruột nó ăn linh hồn anh? Sợ sơn lam chướng khí quật ngã anh bằng chứng thổ tả? Anh tự nói với mình là sợ gì những điều nhảm nhí đó?

Nhưng nỗi sợ không tên, không cớ, không hình thù càng dễ sợ hơn.. Anh nằm nghe đất vọng lại tiếng đập của trái tim mình.

Khi Qui mở mắt ra  trời đang hưng hửng sáng. Tia nắng đầu tiên tiếp viện ngay cho anh lòng tự tin.

Anh  vùng đứa dậy quan sát hiện trường. Đống tro tàn còn đó, mấy que cành còn lá xanh cháy dở dang vẫn còn ngún khói. Mấy thứ phụ tùng, đồ sửa xe, đinh ốc lăn lóc quanh cái xe gắn máy. Bọn con nít và đàn bà thì đang tụ tập bên khe nước long tong để rửa mặt. Có vẻ như họ chỉ cònchờ anh thức dậy.

Thấy anh dậy rồi cả bọn đứng lên. Họ đăm đăm nhìn anh rôì quay đi. Đàn bà trẻ con nối  bước nhau đi thành một hàng dài trên con đường độc đạo.

Qui đứng nhìn theo họ nghĩ rằng trước sau gì cũng gặp lại những người này. Giữa ban ngày anh không sợ họ biến mất như ma. Việc cần làm ngay của anh là sửa chiếc xe thổ tả trước khi nó lây bệnh cho anh. Hóa ra lỗi tại anh. Nó không hư gì trầm trọng, chẳng qua trong đêm anh hoảng quá lắp ráp  lung tung. Một phần cũng vì trời tối  quá, anh không nhìn rõ máy móc. Đạp máy nổ rồi Qui thu dọn các thứ linh tinh. Anh nhìnquanh hiện trường một lần nữa, không ghi nhận được dấu vế nào là có một tá người đã đứng, ngồi , nằm và ngủ ở đây đêm qua. Bất giác anh ngửng đầu nhìn con đường mòn bên kia suối. Bọn đàn bà trẻ con đã mất hút đâu rồi, như thể họ không hề có thực.

Qui cẩn thận cho xe mình qua suối. Chiếc xe rồ lên, gầm gừ và lồng lộn như phô phang sức mạnh máy móc văn minh. Qui phóng xe chừng mười lăm phút thì bắt gặp đám trẻ con đàn bà  đang lếch thếch đi hàng một trên con đường mòn. Anh cho xe chậm lại, chạy rề rề bên họ. Người đàn bà bồng con nhìn anh đăm đắm  nhưng không dừng bước. Không ai dừng bước hay vẫy tay, hay tỏ một dấu hiệu chào hỏi nào. Chỉ có những ánh mắt im lặng và những bàn chân trần lùi lũi bước. Qui không biết nói gì hay làm gì với họ, đành cho xe chạy nhanh hơn.

Đường xấu, chiếc xe giở chứng liên tục. Qui không dám vừa lái chiếc xe nhảy chồm chồm vừa ngoái đầu nhìn lại phía sau. Khi tới một đoạn tương đối êm, anh mới ngoảnh mặt ra sau. Nhưng sau lưng Qui chỉ có bụi và khói xe mà thôi.

Phi trường Đài Bắc

Chuyển máy bay ở Đài Bắc. Thời tiết tốt, những chuyến bay từ Los Angles, từ San Francisco đến đúng giờ, theo như thông báo. Chuyến bay tiếp từ Đài Bắc về Sài Gòn không có gì thay đổi trên lịch bay, và  theo lịch đó thì hai giờ nữa máy bay cất cánh.

- Đừng, Pú!

Tiếng la làm đứa bé giật mình, bàn tay nhỏ khựng lại trong không trung. Nó ngoái nhìn mẹ, đôi mắt đen láy vừa ngơ ngác vừa phân trần “con chỉ muốn sờ vào cánh hoa thôi mà.” Nhưng ánh mắt của mẹ nó vừa cảm thông vừa lo lắng “nhìn thôi con à, rủi hư hao ngừơi ta bắt mình đền.”

Chợt ánh đèn chớp nhá lên, đứa bé xoay hẳn người lại nhìn người đàn ông đang cầm máy chụp hình, đôi mắt nó nở tròn sửng sốt. Ông ta mĩm cười chỉ vào chậu hoa lan lộng lẫy bên cạnh đứa bé. Đây là chỗ đẹp nhất sân bay Đài Bắc: nơi trưng bày hoa lan. Hoa đang độ mãn khai , hàng trăm cành, được bày trí trong vùng ánh sáng êm dịu, phản chiếu và lan toả giữa những vật thể trông giống như thủy tinh, tạo ấn tượng sang trọng, cao quí. Cái vẻ cao sang ấy đã cám dỗ đứa bé và khiến mẹ nó có vẻ lóm thóm. Chị bối rối bảo con.

- Đi.

- Khoan. Để chụp cho ba mẹ con một tấm hình kỷ niệm.

Trước khi đứa bé hiểu ra điều gì, ánh đèn chớp lại nháng lên. Nó nhìn người đàn ông cầm máy hình rồi nhìn mẹ. Nó hiểu vẻ mặt không hài lòng nhưng không phản đối của mẹ, cái vẻ mặt của mẹ khi ba nó đặt lên mâm cơm chiều chai rượu, vừa ăn vừa uống vừa nói luôn mồn, độc thoại suốt bữa ăn. Người đàn ông này không to xác bằng ba nó, nhưng nụ cười cầu tài và ánh mắt vuốt ve của ông hao hao giống cách ba nó nhìn mẹ nó khi đã ngà ngà say. Ông đi tới gần, chìa cái máy ra trước mặt đứa bé, chỉ cho nó coi hình ba mẹ con ngơ ngác lạc lỏng trên nền hoa lan trắng tím vàng nâu đài các.  Ông nháy mắt với đứa bé nói một câu tiếng Anh. Nó ngơ ngác nhìn mẹ và mẹ nó càng bối rối. Người đàn ông như chợt hiểu ra, à lên một tiếng:

- Em lấy chồng Đài Loan hả?

* * *

Năm năm trước cũng tại sân bay này khi nghe câu hỏi tương tự Quyên đã bật khóc. Trong cái cách hỏi, trong cái giọng nói của mấy ‘Việt kiều’ mang passport Mỹ ấy có một chút tò mò một chút thương hại. Mai mối ra sao? Em nuôi bệnh má em ở bệnh viện ung bứu, không có tiền, lúc đó ai biểu làm gì có tiền em cũng làm hết. Chồng em là người thế nào? Ổng cũng lớn tuổi, thợ sửa xe, thất nghiệp hoài, làm đủ thứ chuyện cũng không có tiền. Em cũng đi làm, có bầu cũng đi làm, em cũng làm đủ thứ chuyện, gần đây em tưới cây và dọn dẹp nhà cửa cho một bà bác sĩ, em làm nửa ngày vì bận con nhỏ. Con đâu? Bà nội nó không cho đem theo. Sao em nỡ bỏ con đi về? Má em chết, em về chịu tang. Buồn, lo, tủi , và nhục, Quyên khóc rấm rức. Trong sáu bảy người vây quanh vặn hỏi và bàn tán, có một người móc bóp cho Quyên năm chục đô.

Bây giờ Quyên không sẵn lòng bán câu chuyện đời mình nữa, dù có được cho một trăm đô. Nên chị không đáp câu hỏi của người đàn ông. Một tay quắp đứa con gái bốn tuổi bên hông, vai đeo một cái túi bự gần bằng đứa bé, tay còn lại kéo một cái vali con có bánh xe, mắt chị luôn ngó chừng đứa con trai sáu tuổi chạy lăng quăng phía trước. Thỉnh thoảng chị la lên “Pú”, không biết chị bảo đứa nhỏ đừng làm gì đó hay ‘Pú’ là tên của nó. Ba mẹ con đi đứng lụp chụp một hồi thì tới chỗ ngồi đợi lên máy bay. Người đàn ông lặng lẽ đi đằng sau họ. Ông ta sẽ đi cùng chuyến bay.

Nếu con mình không chết… Ý nghĩ chỉ thoáng qua trong một giây. Đức ngồi xuống cái ghế phía sau lưng ba mẹ con. Anh không cố ý, nhưng vẻ mặt và dáng điệu của người đàn bà trẻ này có một sức hút, mà ngay từ cái nhìn đầu tiên anh đã chạnh lòng. Hình như cái dáng gồng gánh bao che con cái của chị hao hao … ừ, hao hao giống mẹ anh. Vẻ mặt buồn buồn chịu đựng nhưng ngang bướng ngầm ấy khiến anh nhớ đứa em gái của mình. Và đôi mông chắc căng trong lớp quần jeans và cái gáy loăn xoăn tóc mai khi chị rướn cổ giữ thăng bằng giữa cái túi đeo trì một bên vai và đứa con xốc một bên nách, khiến anh đi theo chị như một con đực theo một con cái.

“Reng …”

Tiếng chuông điện thoại reo một hồi hai hồi rồi ba hồi. Vài người chung quanh bắt đầu kiểm tra xem có phải điện thoại mình reo, rồi nhìn quanh. Đức cũng đưa tay sờ điện thoại của mình mặc dù anh biết chắc chắn tiếng reng ấy phát ra từ cái túi xách đặt bên cạnh người đàn bà ngồi trước mặt anh. Chị bắt đầu chú ý tiếng reng, rồi giật mình lật đật mở túi xách xục xạo tìm và lấy ra một cái điện thoại di đông mới toanh. Nó tiếp tục reo trong bàn tay lúng túng của chị. Đức chồm tới nói:

- Em bấm cái nút có hình cái điện thoại xanh đó.

Người nào ở đầu kia điện thoại hẳn là đang gân cổ nói, giọng oang oang khàn khàn vang ra từ cái máy nhỏ xíu, Đức ngồi đằng sau cũng nghe loáng thoáng tiếng xí xô xí xào. Quyên gật đầu từng cái như chêm dấu phẩy ngắt câu vào chuỗi âm thanh tuôn ra liên tục. Một lát sau chị kèm theo mỗi cái gật đầu một  tiếng Ò hay Ừ. Rồi chị kê cái máy vô tai đứa bé, nó kêu toáng lên ‘Papa’ rồi nói líu lo một chập. Đứa em gái của nó đòi cái máy, hai đứa giành qua giành lại, đứa bé gái giậm chân khóc to, trong điện thoại vang lên tiếng quát, đứa bé trai xụ mặt đưa cái máy lại cho mẹ.

Quyên cầm lại điện thoại, đe hai đứa nhỏ là không ngoan thì không được đi máy bay, nhìn quanh coi, có ai khóc lóc la lối như tụi nó đâu. Hai đứa bé bèn ngồi xuống ghế nhìn quanh. Phần lớn là người Việt từ Mỹ và Canada đang chờ chuểyn máy bay về Việt Nam, họ cũng nhìn ba mẹ con. Giọng nói trong máy điện thoại vẫn léo nhéo. Quyên quay mặt ra sau nói:

- Anh làm ơn tắt dùm.

Đức cầm cái máy bấm nút rồi đưa lại, cả lúc cầm lấy và đưa lại tay anh đều chạm tay Quyên một cách cố ý. Quyên cám ơn rồi ngồi ngay ngắn, mắt canh chừng hai đứa con, cái va li con và cái túi xách to bên cạnh.

Cái điện thoại di động chỉ mới mua vào phút chót, vì chồng Quyên sực nhớ lần trước tưởng mất liên lạc luôn. Nhà Quyên lúc đó chưa có điện thoại, vả lại cũng không có ai ở nhà. Mẹ Quyên mất ở bệnh viện, đám tang ở chùa. Quyên ở chùa suốt ngày đêm đến khi đưa đi hoả táng rồi đem hủ tro về gởi trong chùa, cúng kiến xong xuôi mới về nhà. Nhà cửa hoang vắng trống trơ. Cha Quyên  say lừ đừ, đứa em trai mười bảy tuổi cũng đã biết uống rượu. Trong đám ma Quyên nghe nó bàn bạc với cha gì đó mà năm triệu bảy triệu, cha Quyên bảo “Hỏi chị mày tính sao?” Y như Quyên từng nghe biết bao nhiêu lần trứơc đây: “Hỏi má mày tính sao?”  Bây giờ mẹ chết, nhất nhất cái gì cần chi tiền trong đám tang, từ vài ngàn trà nước đến năm bảy triệu tiền nhà đòn, đều “hỏi chị”.

Khi chỉ còn cha con chị em về lại với nhau trong nhà, Quyên chẳng còn bao nhiêu trong túi, và cũng nhận ra chẳng ai khác có đồng nào. Bé Oanh, bé Yến và thằng Nhu thằng Hào đều đen đúa ốm nhom. Như Quyên hồi xưa. Hồi đó bà mối ngó bàn tay Quyên chai sần, móng đóng đất đen sì, gót chân nứt nẻ, kẻ chân bị nước ăn lở lói, lắc đầu. Bà nói với người mẹ nằm nuốt nước mắt trên giường bệnh: “Tôi làm vụ này là làm phước, chứ con Quyên xấu quá, nội cái hàm răng hô chỉa ra mấy cái răng sâu là mất hết duyên rồi. Chị đừng lo nó bị bán vô động, động nào mua nó e khó gỡ được vốn! Nếu nó biết thân, ưng người già già hay cũng xấu xấu như nó, có khi hạnh phúc.”

- Chồng em gọi hả?

Quyên giật mình quay lại, chạm cái nhìn của Đức. Kiểu nhìn đó Quyên đã quen gặp trong mấy năm gần đây, không tập trung vào hàm răng hay gót chân của chị, mà trượt từ gáy xuống mông, lướt quanh ngực quanh bụng. Hai mươi lăm tuổi, sanh nở hai lần, làm việc quần quật nhưng chủ yếu là việc trong nhà, thân hình Quyên nảy nở săn chắc, da vẻ hồng hào, mặt mũi đầy đặn và toát ra một sức hút mà Quyên không hề ý thức. Quyên không biết là chị không xấu,  nhưng chị biết đàn ông múôn gì. Trong bảy tám năm qua chị làm mướn cho mấy chục nhà, mấy chục gia cảnh, mấy chục ông bà chủ không ai giống ai, nhưng ít nhất có một chục đàn ông có cùng cái nhìn kiểu đó đối với chị. Cho tới bây giờ Quyên chỉ từng chăn gối với một người đàn ông, mà người đàn ông đó vụng về trên giường cũng như vụng về trong tất cả khía cạnh khác trong đời.

Quyên gật đầu. Người đó là chồng Quyên.

Đức ngồi chồm tới , hơi thở của anh phả vào gáy Quyên khiến những sợi tóc mai rung động, giọng anh gần như thì thầm bên tai Quyên.

- Nó không đi với em sao?

Một câu hỏi thừa nên Quyên không trả lời, vẫn ngồi yên nhìn chừng hành lý và con cái. ‘Nó’ là tiếng Quyên cũng hay dùng khi nói về chồng với mấy đứa em ở bên nhà, nhưng một người xa lạ gọi chồng mình bằng ‘nó’ làm Quyên khó chịu. Một chút khó chịu tan theo tiếng thở dài. Chồng Quyên, chẳng những đúng như lời bà mối là già già xấu xấu, mà còn ngu ngu hèn hèn nữa. Có một lần trời mưa to lắm, Quyên lo cơm nước và dọn dẹp cho nhà chủ xong rồi, bồng đứa con ngủ trong nôi ở góc bếp định ra  về. Bà chủ thấy vậy lái xe hơi ra cho quá giang về. Xe chạy ra tới đầu phố Quyên thấy một bóng người trùm áo mưa cầm cây dù đứng lấp ló dưới hiên của nhà hàng, Quyên bảo bà chủ ngừng xe lại. Bà chủ quay kiếng xuống hỏi: “Anh đi đón vợ sao không tới nhà tôi mà đứng đây?” Người đàn ông mặt xám ngoét trong mưa ấp úng: “Đứng đây chờ nó đi qua.” Bà chủ bảo: “Lên xe, tôi chở về luôn.” Người đàn ông đứng thộn ra dưới mưa, rồi xua tay lúng búng nói: “Thôi, chở mẹ con nó về thôi, tôi đi bộ.” Bồng con vô nhà đặt lên nôi rồi, Quyên đứng ở cửa nhìn về cuối con đường, thấy bóng ông chồng cắp cây dù dưới nách lầm lũi cắm cúi đi về trong màn mưa mờ mịt, trong lòng Quyên bực bội chán ngán, đồng thời một chút cảm động dâng lên.  Sáu bảy năm làm vợ chồng, đó là tình cảm cơ bản của Quyên đối với chồng, người mà dù thế nào đi nữa vẫn là người thân duy nhất của Quyên ở đất nước xa lạ này.

- Nó xứng đôi với em không?

Đức vẫn kiên trì rủ rỉ nói sau ót Quyên. Chị nghe tóc mai dựng lên sau gáy. Không phải chị không có gan bảo gã đàn ông đó hãy để chị yên. Nhưng phần vì chị quen chịu đựng. Chị đã chịu đựng nhiều lần những lời dụ dỗ hay chọc ghẹo, mắng mỏ hay xỉa xói, ở những nơi chị làm việc, ở bên nhà chồng, và chị cứ im lặng như không hiểu. Mà thực tình thì chị cũng không biết đối đáp ra sao.  Thất học, chín mười tuổi đi bắt còng lượm nghêu đến mười tám tuổi. Quyên luôn mặc cảm nghèo xấu, chẳng biết ‘ăn nói’ gì cả. Lấy chồng xứ lạ, Quyên lại càng như câm. Nhưng Quyên âm thầm học nghe để hiểu điều người khác nói, vì ngay năm đầu tiên ở nhà chồng chị đã phải trả cho sự dốt nát một giá đắt. Về nhà chồng được ba ngày, má chồng dắt Quyên đi ở cho một nhà khá giả trong thị trấn. Chủ nhà tử tế, hướng dẫn công việc cụ thể, chị siêng năng làm lụng, cúôi tuần chủ đưa chị tờ giấy bạc một trăm. Chị không biết tiền đô tiền Đài và hối đoái ra sao. Chị chắt mót hàng tháng gởi hết về nhà cho mẹ chữa bệnh. Đến khi nghe em trai chị cay đắng nói trong điện thoại là tiền chị gởi về không mua nỗi một vĩ thuốc, chị ngỡ ngàng, rồi dần dần hiểu ra số tiền nhỏ nhoi đó chẳng xứng đáng công việc nhọc nhằn chị cáng đáng. Chị vẫn tiếp tục đi làm vì không biết làm gì khác, uất ức cả tháng trời rồi liều mạng phất phất tờ giấy bạc chủ nhà vừa đưa, bập bẹ mấy tiếng mới học mót để đòi thêm tiền công. Nói qua nói lại một hồi, chủ nhà hiểu ra và từ tốn giải thích rằng đây là tiền cho thêm Quyên để thưởng Quyên làm việc chu đáo, còn tiền công thì hàng tháng mẹ chồng Quyên đến lãnh rồi.

Hôm đó mẹ chồng Quyên không ở nhà. Quyên đành trút giận lên chồng, ông chồng lù đù  dắt vợ qua nhà người chị cách đó ba dãy phố. Vừa thấy mặt mẹ chồng đang chơi với cháu ngoại, cơn uất của Quyên tuôn ra lẫn lộn tiếng Việt tiếng Đài, tiếng khóc, tiếng nấc. Nhưng Quyên khóc không lâu, nước mắt chưa kịp lăn chị đã quẹt vô tay áo để dỏng tai nghe chồng, mẹ chồng, chị chồng, anh rể chồng, cháu chồng cải vả nhoi lên. Mẹ chồng xỉa  vào mặt Quyên: “Tiền mày trả nợ tao.” Quyên ưỡn cái bụng chữa năm tháng la lên: “Tôi nợ gì bà? Tôi ăn cơm nhà chủ, tối ngủ dưới bụng con trai bà, sáng dậy tôi giặt quần áo cho bà, tối về bưng nước cho bà, trong khi má tôi nằm bệnh viện chờ tiền tôi gởi về mua thuốc mà bị bà ăn chặn ăn cướp hết không chừa ra một đồng. Tôi nợ gì bà?” Mẹ chồng quơ khúc củi phang lên đầu đứa con trai: “Tao vô phước đẻ mày, bốn mươi mấy tuổi mà không làm nên trò trống gì, mượn tiền cho mày mua vợ, dè đâu mày đội quần vợ, nó hỗn với mẹ mày mà mày không dám đánh nó hả?” Bà chị chồng cũng cầm cán chổi xông vô. Chồng Quyên chỉ biết rụt cổ khom người né với đỡ.  Quyên nhìn chồng mà sôi gan, khi chị chồng quơ chổi lên, Quyên sấn tới giựt cây chổi. Chị chồng bất ngờ  bị mất đà ngã loạng choạng la bài hãi. Sau đó là một cuộc hỗn chiến. Từ đó vợ chồng Quyên dọn ra ở riêng, Quyên đi làm ở đâu cũng thương lượng trước tiền công và đòi trả tiền tận tay mình. Cũng từ đó chị không biết sợ ai nữa. Nhưng nghề đầy tớ khiến chị quen im lặng chịu đựng.

- Em về xứ luôn hả?

Một lý do khác khiến Quyên ngồi im dù  không tin thiện ý của những hỏi han đó: những lời ấy là tiếng Việt. Cái tiếng mà chị thèm nghe biết chừng nào. Có đôi lần, khi mẹ Quyên mất, khi đứa con trai té lầu nằm phòng cấp cứu, Quyên khóc lóc than thở bằng tiếng mẹ đẻ với chồng, rồi đau đớn nhận ra người gần gũi nhất đó cũng không hiểu mình nói gì. Khi về chôn cất mẹ xong rồi, Quyên ngồi nghe cha kể chuyện suốt đêm, khóc khong biết bao nhiêu nứơc mắt. Chị đã quyết định ở lại nhà chăm sóc cha và em. Cha chị hỏi: “Nó có đánh con không?” Chị nói: “Không. Nhưng nói chuyện không hiểu nhau, cải nhau hoài.” Nhất là từ sau vụ ẩu đả ở nhà chị chồng. Đêm đó về nhà, Quyên ức quá khóc tấm tức mãi, chồng chỉ biết cầm chai dầu xức chỗ bầm gần bụng Quyên. Bấy giờ Quyên mới nhận ra chồng mình bị bầm giập khắp mình mẩy, có chỗ tét da ứa máu. Chị xức thuốc xoa bóp cho chồng và rùng mình nhớ lại cơn liều mạng ngu xuẩn của mình. Giả dụ ông chồng lù đù này không che không đở cho Quyên thì đừng nói sau này mẹ tròn con vuông. Quyên một thân một mình ở đây, sống chết ai biết?

“Vợ chồng nào cũng cải nhau. Nó có lo cho con không?” Cha Quyên lại hỏi. Quyên nói: “Cũng có lo. Nhưng y làm không ra tiền, mà có ra đồng nào cũng bị má chồng lấy hết, lại nghe lời má với chị xúi tầm bậy.” Quyên biết họ xúi chồng Quyên bỏ Quyên vì không trị Quyên được nữa; y cũng nhiều phen nghe lời. Mà Quyên cũng chẳng cần. Thực tế là từ ngày đặt chân đến xứ Đài, Quyên đi làm mướn tự nuôi mình rồi nuôi con. Nhưng chẳng biết tại sao dằng co hai năm trời hai người vẫn còn là vợ chồng. Khi nghe tin Quyên về nước chịu tang, mẹ chồng chạy qua nhà bắt đứa cháu nội, còn Quyên bà nói “muốn đi đâu thì đi”. Quyên không giành con lại được, cầm như đã mất nó rồi.

- Tội nghiệp em quá.

Quyên giật mình vì bàn tay người lạ chạm vào vai. Chị quay đầu lại trừng mắt nhìn Đức. Năm năm trước cũng ở sân bay này Quyên khóc mùi khi nghe lời cảm thán tương tự. Nhưng từ đó đến nay chị đã trưởng thành, và không muốn ai thương hại mình cả. Vả lại, mắc gì thương hại? Cái chị được hay mất  hôm nay là chọn lựa của chị. Chị đã quyết định ở lại quê nhà, dù phải đi dang nắng lội sình bắt còng lượm nghêu như xưa. Chị đã quyết định gọi điện thoại để bảo người đàn ông cải nhau với chị hai năm trời hãy quên chị đi và nếu không nuôi được con thì gởi trả nó cho chị. Chị đã quyết định, dù cha và em chị không ủng hộ, nhưng chị nói họ đâu biết thế nào là một mình nơi xứ lạ, có miệng như câm, có tai như điếc. Chị đã quyết định. Tiếng chuông điện thoại reo ba bốn hồi mà không có người bắt máy. Quyên chợt thoáng lo. Giờ này ở Đài trời tối rồi, sao không ở nhà? Y lù đù không biết tự lo thân …

Nhưng rồi máy điện thoại cũng được bắt lên, tiếng nói như người mù quờ quạng “Quẩy? Quẩy? Ai gọi đó?” văng vẳng tiếng trẻ con khóc ngằn ngặt như đói bụng hay đau bụng.  Quyên sốt ruột  quát: “Có cho con ăn chưa sao nó khóc vậy?” Tiếng người đàn ông chợt nín bặt rồi oà vỡ. Đó là tiếng khóc bất ngờ không kềm được. Rồi tiếng nói lắp bắp nghẹn ngào: “Lãi, lãi, má đây, đừng khóc nữa.” Tiếng trẻ con khóc to rõ hơn rồi tiếng người đàn ông nghẹn ngào lắp bắp không ra lời. Nước mắt Quyên đã tuôn trào tự lúc nào. Chị cắn môi mình để nén tíêng khóc, nhưng rồi nó cũng vuột ra. Hồi đó gọi điện thoại còn mắc lắm, Quyên phải ra bưu điện gọi. Em  Quyên tiếc rẻ: “Tốn cả trăm ngàn đồng chỉ để khóc cho nhau nghe!”

- Quí khách đi chuyến bay …

Phòng đợi chộn rộn hẳn lên. Đức ngồi nhìn Quyên xốc đứa bé gái lên hông trái, quàng cái túi xách lên vai phải, vừa nắm tay đứa bé trai vừa kéo cái vali con. Nếu con mình còn sống … Anh gạt đi, nếu còn sống nó hăm mấy tuổi rồi, sao mình cứ nhìn đứa nhỏ năm sáu tuổi nào cũng nghĩ tới nó. Gần hai mươi năm đã trôi qua từ ngày tấm thân bé bỏng của nó bị thả xuống biển. Mẹ nó từ ấy khi tỉnh khi điên. Cái giá đó anh trả cho cái gì? Cái giá đó anh đâu lường được khi quyết định tha hương. Trơ trọi xứ người anh đã bầm giập trong cuộc trồi vượt ngoi lên mà sống, dù bây giờ sống đàng hoàng anh vẫn đau đáu trong lòng hình ảnh đứa bé lên năm và người vợ trẻ chịu khó chịu thương. Anh bảo Quyên:

- Em lên trước đi, có con nhỏ được ưu tiên.

Quyên gật đầu, dắt con, kéo vali đi. Chị vẫn nhút nhát ở nơi đông người, nhưng sân bay Đài Bắc không còn lạ lẫm như thưở ban đầu. Lần chị trở lại Đài Bắc sau khi chôn cất mẹ, máy bay chưa đáp xuống đường băng mà chị đã rục rịch đeo bóp xách giỏ, có cảm giác như sắp về tới nhà mình. Súôt chuyến bay chị cứ lo ông chồng lù đù không biết có nghe ra và nhớ giờ máy bay đến để ra đón không. Lòng nặng nề không biết mình quyết định đúng hay sai, nghĩ đến cha và em mà áy náy, nghĩ đến chồng mà buồn bực, nghĩ thân mình lại xót xa. Vậy rồi khi nhìn thấy chồng bồng con đứng trong đám đông xa lạ, chị rơi nước mắt và quên hết chung quanh.

Khi Đức tìm đến chỗ ngồi của mình trên máy bay, anh nhận thấy ba mẹ con Quyên đã yên vị ở hàng ghế ngay trước mặt anh. Quyên cầm cái điện thoại di động loay hoay một lát rồi quay lại nhờ Đức gọi dùm.

Đức bấm máy rồi áp vào tai. Chuông vừa reo chưa dứt tiếng đã nghe một giọng ồ ồ quát: “Quẩy?” Đức đưa máy cho Quyên. Chị áp vào tai mình để nhận đúng tiếng chồng rồi đưa cho đứa con trai,  bảo nó:

- Nói cho ba biết là lên máy bay rồi.

Đứa bé hí hửng nói to:

- Con lên máy bay rồi. Con nhìn qua cửa sổ thấy nhiều máy bay  lắm. Ba đứng ở đâu sao con không thấy?

Quyên cũng nhìn ra cửa sổ máy bay. Bên ngoài mưa rơi lất phất. Chị bảo con:

- Kêu ba về đi, kẻo mắc mưa.

- Má kêu ba về đi kẻo mắc mưa.

Quyên đưa tay định lấy lại cái điện thoại, nhưng chị ngần ngừ rồi bảo con:

- Nhắc ba mặc áo ấm vào.

Tháng 12/2006

Phượng

Tắt quạt, tắt đèn, xem lại bếp điện một lần nữa. Rồi chợt nghĩ ra, kéo cầu dao xuống là an toàn nhất. Tôi nhìn Phượng đi ngang dọc căn phòng.

-  Không ai coi nhà sao?

-  Không. Bé Tiên về nội chơi rồi.

Phượng xốc cái ba lô du lịch đeo lên vai, cầm ổ khóa đi ra cửa. Tôi không thể đừng hỏi thêm một câu nhảm nhí.

- Khóa cửa bỏ nhà đây à?

- Không lẽ cõng theo?

Phương ngoắc xích lô đi, mỗi ngươì một chiếc. Lúc đầu hai chiếc xích lô chạy song song hoặc gần nhau nhưng không có chuyện gì để nói. Qua Ngã Bảy, hai chiếc xích lô lạc nhau. Tôi nhóng cổ tới trước rồi ngoaí nhìn ra sau mấy lần mà vẫn không thấy Phượng. Có thể người xích lô đã quẹo sang đường khác. Mà, kệ ! Đường nào thì cũng tới xa cảng. Tôi ngồi khoanh tay nhìn mấy cậu học trò làm xiếc xe đạp trên đường phố.

Chiếc xích lô tôi ngồi chạy chậm rì rì mà tới nơi vẫn chưa thấy Phượng. Lúc đi quên hẹn trong trường hợp này thì đợi nhau ở đâu. Tôi chọn chỗ trống trải dễ nhìn thấy, đứng chường mặt ra một hồi, đâm sốt ruột. Không chừng Phượng cũng đang đứng ở đâu đó, vươn đầu vươn cổ ra chờ. Tôi tha cái túi đi thơ thẩn quanh bến xe. Mỏi chân chợt nghĩ: Hay là Phượng đã lừa mình?

Đưa ông Táo về trời rồi, ai cũng bận tíu tít sắm sửa cho gia đình ăn Tết. Trừ đứa độc thân là tôi, và đứa ly dị là Phượng. Sau khi mọi người đã hối hả rời khỏi căn phòng trống mênh mông của cơ quan, Phượng nói:

- Mai tao đi Tháp Mười.

- Chi vậy?

- Tao bơi một chiếc xuồng con vô rừng tràm, tới bãi cỏ năn, nơi người ta nói còn những con hạc.

- Mà chi vậy?

- Chờ trăng lên coi hạc múa.

Tôi định cười giễu Phượng “Mày chờ trăng đêm ba mươi à?” nhưng đột nhiên một luồng giao cảm thần bí làm tôi rùng mình: Trong tích tắc mắt tôi tình cờ chạm phải cái nhìn của Phượng. Cái một phần mươì giây ấy không thể nào diễn tả được. Tôi hấp tấp nói:

- Cho tao đi với.

- Mày có chân thì đi.

Nếu Phượng không muốn tôi đi cùng, nó sẽ nói: “Không, tao không muốn”. Nếu nó cố tình đánh lạc hướng để bỏ rơi tôi khi chưa đi tới đâu hết, thì đó không phải là tính cách Phượng. Nó cần gì làm như vậy?

Nhưng nếu Phượng đã làm như vậy, thì chuyện không bình thường nữa. Nỗi lo sợ mơ hồ vẩn lên trong lòng tôi.

Lóc cóc một mình về lại căn nhà mình, tôi quăng cái xách vô góc phòng, quăng mình xuống ghế bố. Rôì ngày hôm đó qua đi, tôi không nghĩ đến Phượng nữa. Kệ nó. Đứa nào cũng già chát rôì chứ còn con nít sao.

Chiều hăm tám Tết, Biên tới hỏi:

- Phượng có nói đi đâu không?

- Nó đi U Minh, Đồng Tháp gì đó.

- Tết nhứt mà đi đâu miệt dưới?

- Đi coi hạc múa.

Biên ngồi xuống ghế như để lấy sức cho một câu chuyện dài. Nhưng tôi tránh những câu hỏi có thể khơi mào như “Có chuyện gì vậy? Dạo này anh làm ăn ra sao?” Điên sao mà hứng thêm những lo âu rầu rĩ lúc tháng tận năm cùng? Tôi nói:

- Lát nữa ông Phú qua chơi. Ông có rảnh thì ngôì lại. Cuôí năm bạn bè cũ gặp nhau cũng vui.
Biên hút thuốc. Nhà không có sẵn cái gạt tàn vì tôi nhất quyết không mua một cái. Biên hút nửa điêú thuốc rồi nói:

- Phượng dạo này ra sao?

- Vợ ông mà ông hỏi tui.

- Phượng thỉnh thoảng bỏ đi đâu vài ngày. Bé Tiên chơi với nội riết cũng quen. Chuyện bất thường là lần này đem Tiên gởi về nội, Phượng để trong giỏ áo quần của con hộp nữ trang của mình. Có đủ đôi bông với dây chuyển mà mẹ tôi đã đi hỏi Phượng.

Chuông cửa kêu leng keng. Biên nói vội như tranh thủ lúc còn vắng mặt người thứ ba:

- Hồi tụi này chia tay, Phượng trả lại tôi nhẫn vàng nhưng giữ lại đôi bông. Bữa nay bà cụ soạn áo quần bé Tiên, thấy đôi bông và hộp nữ trang , bà cụ khóc: “Vậy là con Phượng đi luôn không về nữa đâu”.

Chuông lại kêu. Tôi lật đật đi ra mở cửa. Phú giới thiệu người cùng đến:

- Đây là Tống.

- Chào anh. Tuyết có viết thư giới thiệu anh.

- Tôi cũng thường nghe chị Tuyết nói về. . . chị.

Cái tiếng “chị” ngượng nghịu làm tôi phát thương anh chàng. Tuyết viết Tống bằng tuổi tôi, nhưng sao những người mới ở nước ngoài về đều có một gương mặt “sữa” quá. Chắc anh ta cũng hơi bất ngờ rằng tôi già như vầy. Phú bước vô nhà hét lên:

- Ủa, Biên ! Khỏe hôn mậy? Còn nhớ Tuyết không? Bả gửi lời thăm mày với Phượng.

- Cám ơn . Tuyết ra sao rồi?

Phú cười ha hả vỗ vai Tống đồm độp:

- Hỏi ông này nè. Ông mới ở Thụy Sĩ về hôm qua.

Tôi giới thiệu:

- Anh Tống. Anh Biên.

Phú bổ sung:

- Anh Biên chồng Phượng mà hồi sáng anh hỏi đó.

Tống bắt tay mừng rỡ:

- May quá, chị Tuyết nhờ tôi mang chút quà về cho anh chị. Anh Phú hứa mai đưa tôi đến thăm . . .

- Xin lỗi, nhưng anh là gì của Tuyết?

- Chị Tuyết là chị dâu tôi.

- À . .

- Chị đã có hai con. Đây là ảnh gia đình.

Tống lấy trong túi ra một an- bum. Mọi người chụm đầu nhìn vào. Tuyết vẫn trẻ trung xinh đẹp, ngồi nép bên cạnh chồng, hai đứa bé mũm mỉm ngôì gọn trong lòng cha mẹ. gương mặt nào cũng sáng niềm hạnh phúc và sự hài lòng. Biên hỏi:

- Ông xã Tuyết làm gì?

- Bác sĩ.

Phú choàng tay qua vai Tống cười:

- Tống cũng là bác sĩ. Độc thân.

Tôi bày bàn ăn. Thức ăn đã được chuẩn bị trước nhưng cũng mất thì giờ bày biện. Tôi làm nhẩn nha. Thỉnh thoảng từ trong bếp tôi quan sát Tống nhưng chỉ thấy phía sau đầu và vai anh ta nhô lên trên thành ghế dựa. Tôi nhìn đôi vai ngang rộng củ angười đàn ông. Đôi lúc tôi cũng mong ước ngã cái đầu rôí rắm của mình vaò một chỗ tựa vững chãi như thế.
Phú hỏi:

- Ờ mà Phượng đâu?

Biên nhìn tôi rôì đáp:

- Nghe nói đi U Minh xem chim cò gì đó.

- Vợ mày mà mày nghe ai nói?

- Tụi tao ly dị năm tháng rồi.

- Ủa !

Tôi bưng bình hoa từ bàn ăn sang bàn uống trà. Hoa thủy cúc màu tím lam buồn buồn, nhưng hoa trổ từng chùm lỉa chỉa ngó cũng vui vui.

Phú lại hỏi:

- Rôì bây giờ Phượng ra sao?

- Lẽ ra mày phải hỏi: Phượng bỏ đi rồi tao ra sao?

Tôi mời mọi người vào bàn ăn. Tống nói về núi, hồ, rừng thông, tuyết và siêu xa lộ cao tốc.
Mọi người đang ăn thì Phượng đến. Nó tự đẩy cửa vô. Phú buông đũa kêu:

- Phượng !

Biên cầm ly run run uống từng ngụm liên tiếp; cái nhìn bám vô cục đá chìm nổi trong ly bia. Tống ngồi lặng đi giây lát. Phượng mặc áo dài, trang điểm như đi dạ hội, lộng lẫy và uyển chuyển bước đến, tỏa ánh sáng rạng ngời trên bàn ăn nhạt nhẽo của tôi. Loài chim thần thoại đẹp thanh thoát cao siêu và quyến rũ một cách trần tục. Tôi giới thiệu, Phượng giơ tay ra. Tống đứng dậy đụng vào bàn ăn làm cho mọi thứ trên đó rung rinh. Tống nói:

- Chị Tuyết gởi lời thăm ... anh chị. Chị Tuyết đã lập gia đình với anh tôi và có hai con.

Tống lại móc tuí lấy an- bum ra. Phượng xem ảnh, mái đầu nghiêng nghiêng một cách duyên dáng và nụ cười đượm trên môi mọng như trái mồng quân.

Biên rót tràn ly bia:

- Phượng uống đi. Cứ sợ không bao giờ còn gặp lại.

Phượng cười, tiếng trong như một chuỗi nốt nhạc rơi xuống phím đàn, uống vơi nửa ly bia.

Tôi nói:

- Phượng, mày xí gạt tao. Hỗm rày mày ở đâu?

Phượng lại cười, âm thanh huyễn hoặc như vọng âm tiếng suối chảy qua khe đá lưng núi.

- Ở một nơi mà tao đã hóa thân lại từ đống tro tàn.

Chỉ nửa ly bia cũng đủ cho đôi má Phượng ửng đỏ, đôi mắt long lanh say. Phú ngắm Phượng:

- Bà càng ngày càng hấp dẫn. Biên, mày điên hay bất lực?

Biên dừng ly bia đang đưa lên kề môi, buông xuống bàn, rủ đầu giữa hai vai, khóc.
Phú sững sờ:

- Cái gì vậy, Biên? Biên!

Tôi nhìn Tống . Anh từ nơi có tuyết, có núi, có hồ, có rừng thông và siêu xa lộ cao tốc về đây mang trong túi áo tấm ảnh một cặp vợ chồng trẻ tươi cười với hai đứa con xinh xắn, chắc không chuẩn bị tinh thần cho một hội ngộ mà kẻ khóc người cười.

- Biên !Biên !

- Chắc ảnh say rồi.

Phú xốc áo định vực Biên dậy. Nhưng tự Biên đã đứng lên. Anh dùng bàn tay dụi xoa đôi mắt, rồi không nhìn ai, nói:

- Xin lỗi

Anh lững thững đi ra. Phượng cầm nửa điếu thuốc Biên để tắt lụi bên bàn uống trà, ngồi xuống cái ghế anh đã ngồi, châm lửa hút. Phú vò đầu, bứt tai, áy náy. Tôi hỏi Tống về rừng thông, trượt băng trên núi, siêu xa lộ cao tốc, nhà nghỉ ven hồ . . . Bỗng nhiên Phượng chen vô:

- Chốn ấy không có hạc.

Tống ngạc nhiên:

- Hạc?

- Anh thử đi cùng trời cuôí đất mà coi. Thế giới này chỉ còn Việt Nam có loài hạc ấy. Không thể tìm đâu một con hạc như con hạc Việt Nam.

Tôi giaỉ thích cho Tống:

- Nông dân kêu là con sếu. Trong văn chương nó là con hạc.

Phượng khăng khăng:

- Đây là chuyện khoa học. Chuyên gia cầm điểu nói rằng hạc là loài chim sống trăm năm nay còn rất hiếm trên địa cầu, vì hạc chỉ sống được khi sinh thái cân bằng. Hồi chiến tranh hạc phải bay đi, không biết về đâu, nay đất nước thanh bình, hạc bay về, không biết từ đâu về.
Phú nói:

- May mà xứ mình có hạc.

Phượng cươì khanh khách:

- Phải. Hợp rồi tan , hy vọng và vỡ mộng, yêu rồi xa lạ, hạnh phúc và khổ đau. . . đâu cũng có. Xứ mình may mà còn có hạc nữa.

Tống nói từng tiếng chậm rãi:

- Và có cả Phượng.

Tôi dọn dẹp bàn ăn.

Khi tôi mang cà phê từ dưới bếp lên, Phú đang nói:

-  . . .đã cùng chìm nổi qua những khổ đau không bờ bến, đã yêu một tình yêu quá lớn lao . . .

Tống gật đầu thông cảm:

- Tôi hiểu. Những bị kịch hôn nhân . . .

Phượng hạ mí mắt nhìn Tống, nụ cười khoan dung trên môi nói rằng “Anh chẳng hiểu gì cả . . .”
Tống uống cà phê đen không đường. Tôi cho đường vào tách của tôi , chăm chú khuấy. Phú vẫn tiếp tục nói:

-  . .. để đôi lúc giữa dòng đời bươn chải, chợt nhớ một người, chợt bình tâm nghĩ rằng người ấy vẫn

đâu đó trong thành phố này, vẫn làm chuyện gì đó, vẫn yêu, vẫn ghét, vẫn tươi cười . . . vẫn sống giữa cuộc đời này. . . .

Cái tách sứ nhỏ nhắn xoay trong bàn tay Phượng thật đẹp. Nó hơi nheo mắt nhìn Phú, mủm mỉm cười. Nó biết cười khi không ai còn gì để nói nữa.

Nửa đêm, Phú và Tống đưa Phượng về. Tôi tiễn bạn xuống cầu thang chung cư. Hẹn nhau mai đi chợ hoa. Tống dừng lại ở cổng nói với tôi:

- Chị Lan à, tôi hy vọng chị sẽ không hiểu lầm Lần này tôi về nước trước là thăm quê hương xứ sở, sau. . . chị Tuyết nhờ tôi . . . mời chị qua bển chơi.

Tôi đã đọc thư Tuyết và hiểu, không lầm.

- Cám ơn anh. Nhờ anh nói với Tuyết là tôi cám ơn.

Tôi không nhìn vào mắt Tống. Bên đường, cạnh Phú, Phượng đứng đợi dưới ánh đèn khuya, lộng lẫy và huyễn hoặc như trong thần thoại.

Tôi bắt tay Tống nói nốt:

- Ở đây chơi cũng vui lắm. Buồn buồn, có thể bơi chiếc xuồng con vô cánh đồng năn, chờ trăng lên coi hạc múa.

Quá Chén

Ðêm giao thừa, Vân sắp dọn bàn thờ ông bà cha mẹ, thắp hương rồi một mình ngẫm nghĩ về mình. Cô nghe tiếng chuông chùa và chuông nhà thờ cùng vang vọng chốc lát. Khi không gian lắng xuống mọi âm thanh, Vân đi ngủ. Dù là Tết con rồng hay năm 2000 thì cũng chỉ là khoảng khắc tí ti trong cõi vô cùng vô cực.

Mùng một yên chí không ai đến nhà, Vân nằm ghế mây ngắm những chậu hoa. Ðến trưa, có tiếng gõ cửa. Là cô Châu và cô Thắm. Hai cô dạy chung trường nhưng khác bộ môn, thường gặp gỡ khi họp hội đồng hay ra vô phòng giáo viên.

- Chúc mừng năm mới an khang thịnh vượng, phát lộc phát tài.

- Hai chị đem tài đem lộc đến phải không? Hoan nghênh. Xin mời vào.

Vân quả thật bất ngờ. Và vui. Bày hột dưa, bánh mứt, nói chuyện hoa đẹp cắm khéo.

Châu còn trẻ nên liếng thoắng trò chuyện, rủ đi chỗ này chỗ kia chơi, nhưng Thắm cũng đã hết tuổi băm như Vân. Chị ngồi trong căn nhà khuất trong hẻm nhỏ yên ắng mà xuýt xoa:

- Ở đây yên quá. Ngồi đây nghe xuân đi qua là thích nhất.

Vân mời mọi người ăn trưa. Cô có một cặp rượu để trên bàn thờ. Thuở sinh tiền, cha của Vân thường uống rượu vào bữa cơm ngày Tết. Khi dọn mâm cơm cúng trên bàn thờ xuống, Vân hỏi:

- Chị Thắm với Châu thích uống rượu không?

Thắm đáp ngay:

- Không. Cám ơn Vân. Ðừng bày biện nhiều quá.

Nhưng Châu nhìn thấy cặp rượu bèn săm soi:

- Rượu Tây nha chị Thắm. Ðể coi có phải Tây Gò Ðen không?

- Mình không rành lắm. Nhưng đó là của một người bà con bên Tây cầm về.

- Vậy chắc là Tây chánh hiệu. Ai khui sẵn rồi nè.

- Ðêm giao thừa mình rót rượu cúng ông bà.

Châu mở nắp chai, đưa gần mũi ngửi. Cô hơn nhăn mặt. Vân bày ba cái ly cao cẳng trên bàn. Bàn ăn trải khăn trắng thêu hoa nổi, chén dĩa đều là đồ sứ thường ngày cất trong tủ kiếng, hoa tươi cắm theo chủ đề xuân, các món ăn bày biện đẹp mắt. Châu rót đầy ba ly rượu, mùi rượu toả ra thơm nồng. Thắm nói:

- Nhỏ Châu này đâu phải bợm nhậu.

- Sao?

- Nhìn cách rót rượu là biết. Rượu này mạnh.

Vân cầm ly lên cười:

-  Người ta biếu rượu là biếu cha mình, lúc nhận mình có nói sợ rượu ngon để đây không người thưởng thức. Nhưng may quá chị Thắm xem ra là người sành điệu.

Thắm cười, cũng nâng ly mà nói:

-  Cái đó không phải hay. Có ông chồng bợm nhậu, không muốn biết thì cũng phải biết rượu có mùi gì. Xin chúc mừng năm mới!

- Cạn ly nha.

Vân và Thắm cùng bật cười vì câu nói của Châu. Cô gái nói cạn ly, nhưng vừa nhấp môi đã nhăn mặt, ly rượu đầy trên tay sóng sánh làm rơi mấy giọt xuống khăn trải bàn loang ra một màu tím hồng như trổ một chùm hoa ti- gôn, rất đẹp. Vân và Thắm mỗi người chỉ hớp một ngụm, mà khi đặt ly xuống bàn, mắt hai người dường như đã long lanh. Thắm nói:

- Châu uống không quen coi chừng say.

Châu có vẻ tự ái vì mình không lịch duyệt bằng hai chị. Cô gái bậm gan hớp thêm một ngụm, trợn mắt nuốt, chót mũi đỏ lên.

- Em say chưa chị Thắm?

- Chưa. Nhưng quá chén thì say đó.

Vân gắp thức ăn vào chén bạn:

- Ngày xuân quá chén cũng không sao. Say thì ở đây ngủ một giấc, chỉ có chị em tụi mình với nhau.

- Vậy mời nâng ly. Lần này thì cạn ly thật nha.

Châu nhắm mắt ực ly rượu với vẻ quyết tâm như người uống thuốc đắng. Thắm vẫn chỉ nhấp thêm một ngụm, hai má chị thoáng hồng hồng. Chị ngắm màu rượu tím lịm trong ly pha lê.

- Rượu ngon quá.

Châu lúc lắc đầu:

- Em say chưa chị Vân?

- Chưa. Em đâu biết say là sao hả?

Thắm và Vân cùng cười. Châu cũng cười. Cả ba ăn, rồi uống, trò chuyện rất vui. Châu cứ uống xong một ly lại hỏi mình say chưa. Khi Vân và Thắm cùng cười mà không trả lời thì Châu chạy lại gương soi tự ngắm mình. Hai má cô đỏ au như đi nắng, hai mắt long lanh như đang sốt. Châu kêu lên:

- Vậy là em say rồi.

Cô gái chạy lại bàn ăn rót thêm rượu mời hai chị:

- Uống đi chị Vân chị Thắm. Bữa nay tụi mình nhất định say tuý luý càn khôn.

Vân nhìn Thắm, Thắm đáp lại bằng ánh mắt, cả hai hiểu là có cái gì đó đang trục trặc với cô bạn nhỏ hơn mình hai chục tuổi này. Nhưng ngày xuân, cứ để cho con bé uống. Thắm cũng đang muốn say, thật hay là nhà Vân có rượu ngon như vậy. Vân rót rượu cho bạn, trong lòng lâng lâng, một cảm giác đầm ấm mà từ ngày cha mẹ qua đời Vân mới tìm lại được, mặc dù không hoàn toàn đầm ấm như khi xưa rót rượu cho cha. Vân nói:

- Chị Thắm và Châu đến chơi thật là một quà tặng bất ngờ của mùa xuân.

Châu cười phá lên:

- Chị biết tại sao tụi này đến không? Em nghe nói chị luận kinh Dịch hay lắm nên rủ chị Thắm đến đây coi một quẻ.

Thắm còn đủ tỉnh để ra hiệu ngăn Châu, nhưng cô gái đã đủ say để vung vãi bừa bãi:

- Nhè lúc bà Thắm này đang giận chồng, bả bèn tếch đi chơi luôn.

Thắm đỡ:

- Ông xã mình bữa nay trực cơ quan. Không con cái cũng đỡ bận.

- Thôi chị ơi, ổng đi nhậu với bạn ổng, em biết mà.

- Chắc bồ của em trong đám nhậu đó hả?

Thắm thấy ngay mình lỡ lời, nhưng trót nói ra rồi. Châu cười giòn:

- Giá mà hắn đi nhậu! Hắn về quê. Về quê mà nhất định không cho em đi cùng.

Vân tự nhủ: Cũng vậy thôi, người ta quý mình đến thăm hay sầu đời đi kiếm thầy bói, thì cũng đã ngồi đây ăn uống trò chuyện với mình. Vậy là vui rồi. Chẳng phải cho đến đêm giao thừa mình vẫn còn ngậm ngùi tiếc chai rượu ngon khui ra không người thưởng thức. Chị Thắm kìa, cứ mỗi lần nâng ly, chị lại xuýt xoa:

- Rượu ngon quá!

Ba người phụ nữ đã uống vơi quá nửa chai. Châu uống như tự hành xác. Thắm uống từng ngụm từng ly đến mềm môi, nhìn ly rượu vơi mà tiếc. Vân bảo:

- Uống hết đi. Lát nữa hai người về rồi, rượu dư để làm gì?

Châu đứng lên đi quanh phòng, thấy cây đàn, cầm cây đàn lên.

- EM KHÔNG VỀ. Ở ĐÂY VUI QUÁ, EM HÁT CHO HAI CHỊ NGHE NHA. Ðôi khi em muốn say... đôi khi em muốn quên... Ôi những người khóc lẻ loi một mình.

- Con nhỏ này, đầu năm đầu tháng mà tới nhà người ta khóc lóc.

- Chị Thắm cứ để Châu hát. Hay là để mình hát. Ngày thường mình hát một mình không có gì hay hết.

Vân giành cây đàn.

- ...trăm năm đi về một cõi bơ bơ vơ... xanh kia trên đầu bạc trắng quanh ta...

Lời hát của Vân lộn xộn, tiếng đàn hoang dại rối rắm. Thắm ngồi nghe. Giờ này chỉ còn một mình Thắm uống. Rượu rất ngon. Gần cạn chai rồi, chị uống nhin nhín. Châu ngã xuống ghế sôpha nằm im. Rồi cô gái ngủ một giấc hết ngày mùng một.

Mùng hai lác đác học trò và mấy đứa cháu họ đến chúc Tết. Vân đón tiếp mọi người vui vẻ. Luôn luôn có trà, mứt, hạt dưa, hoa trên bàn cũng luôn tươi. Mùng năm vào trường lên lớp theo thời khoá biểu bình thường. Thắm vẫn chờ chồng đến đón sau mỗi buổi dạy, người yêu của Châu đã từ dưới quê lên. Mọi người mỗi ngày bước lên bục giảng bình thường. Rồi ra khỏi trường lại có cuộc sống riêng sau những cánh cửa khác nhau. Bình thường, tỉnh táo.

Rừng Mai

Hỏi thì  Lộc nói không có chuyện gì. Đành coi như không có chuyện gì. Lộc vẫn ăn ngủ bình thường, ít đi ra khỏi nhà, thường cầm một quyển sách ngồi hàng buổi ở hiên sau, mắt nhìn hàng rào xanh dây bìm bìm. Hỏi Lộc đang làm gì vậy, Lộc nói đang đọc sách. Hỏi Lộc nhìn gì đăm đắm vậy, Lộc nói nhìn dây bìm bìm kìa, sao nói giậu đỗ bìm leo, giậu không đổ bìm cũng leo. Hỏi Lộc nói vậy là ngụ ý gì, Lộc cười, nói vậy là ý vậy, ngụ ý gì đâu. Nụ cười hồn nhiên, giọng nói nhẹ nhàng trong trẻo, câu chuyện mạch lạc. Không có dấu hiệu tuyệt vọng hay rối loạn tâm thần. Ẩn số duy nhất là chuyện gì đã xảy ra trong rừng? Nêú không có chuyện gì  thì không thể giải thích gì cả.

Hỏi Ninh thì Ninh nói đã cùng Lộc đi qua rừng cao su già, rừng cao su non, rồi đến rừng hoang, cũng của công ty cao su nhưng chưa khai thác, nghĩa là chưa trồng cao su nên các loài cây hoang còn mọc um tùm. Ninh nói Lộc thích lắm, vui vẻ chạy nhảy như con sóc nhỏ. Còn Ninh thì vẽ, anh trưng  bằng chứng là một bức tranh. Nếu tin anh thì không cần chứng cớ, nếu không tin anh thì  bức tranh không hề chứng minh điều gì, anh có thể vẽ nó bất cứ lúc nào bất cứ ở đâu mà. Thực sự là chuyện gì đã xảy ra? Không có gì cả, Ninh khẳng định, anh vẽ tranh Lộc chạy nhảy, sau đó Ninh đưa Lộc về tận nhà.

Thật tình là không có gì xảy ra  trong rừng giữa Ninh và Lộc sao? Câu hỏi trực tiếp  có khoanh vùng cụ thể này chỉ có một người có thẩm quyền để hỏi thẳng Ninh, đó là ông Quyền. Ông gọi Ninh vào văn phòng giám đốc, bảo anh ngồi xuống cái ghế đối diện, nhìn thẳng vào mắt anh, không phải tọc mạch hay đe dọa, mà chỉ muốn thẳng thắn giữa hai người đàn ông với nhau.

“Anh đã làm gì con gái tôi?”

Ninh cũng nhìn thẳng ông chủ, với sự bình tĩnh đã chuẩn bị trước.

“Phần cháu, cháu không làm gì cả. Về Lộc, bác nên hỏi Lộc thì hơn. Điều gì Lộc không nói, thì cháu cũng không thể nói.”

Khẩu khí đàn ông đến như vậy thì thôi. Ông Quyền nhìn Ninh bước ra khỏi phòng tiếc nuối. Ông vẫn mong có một đứa con trai tuấn tú tài hoa và đàng hoàng như vậy. Ông có năm người con gái, đứa đầu lòng rất khá, ba đứa giữa không kém, đều đẹp, ngoan, có học, và có chồng tử tế. Lộc là con gái út, con gái rượu, so với các chị thì đẹp và xuất sắc hơn nhiều mặt. Ông Quyền có ý kén một chàng rễ xứng đáng và ông tưởng là đã chọn được Ninh. Ông đã để Ninh và Lộc quen nhau tự nhiên, khéo léo tránh tiếng cho Ninh, thậm chí còn để lộ ý là ông đánh giá cao Ninh vì biết anh không phải hạng đào mỏ. Ông đã có bốn người con rễ thuộc đủ bốn hạng người, bây giờ ông cần thêm một hạng đàn ông có khí phách. Con gái ông, tự nó xứng đáng với một người đàn ông  bản lĩnh, không cần đến sự hấp dẫn của tiền bạc và địa vị người cha.

Lộc tỏ ra mến Ninh, đã cùng anh đi uống café, nghe nhạc, dự sinh nhật bạn bè, trao đổi sách báo, dĩa nhạc, và đầu muà thu đã cùng anh đi vẽ trong rừng. Ninh là họa sĩ đã một lần triễn lãm cá nhân ở Gallery Mỹ Thuật thành phố. Ông Quyền không bảo trợ cuộc triễn lãm, nhưng mua hai bức lớn nhất của Ninh, một treo trong phòng giám đốc công ty, một treo trong phòng khách ở nhà. Như những hoạ sĩ trẻ khác, Ninh nuôi dưỡng niềm đam mê hội họa bằng một việc làm thực dụng; ở công ty ông Quyền, Ninh  thiết kế mẫu quảng cáo  được khách hàng ưa chuộng.

Lộc tốt nghiệp Học viện Âm nhạc thành phố mùa hè năm trước, bộ môn dương cầm. Thỉnh thoảng Lộc tham dự biểu diễn ở Nhà hát lớn, ông Quyền  ngồi ở hàng ghế danh dự chung với khách mời thuộc cấp lãnh đạo thành phố.  Ông để ý nghe khi Lộc luyện tập ở nhà để biết tới đâu là kết thúc bản nhạc, để nồng nhiệt vỗ tay đúng lúc. Ông luôn là người phát tràng pháo tay đầu tiên, đúng lúc như người am hiểu. Lộc tự tin khi xuất hiện trước công chúng, luôn duyên dáng dễ thương, cho đến khi đi rừng về.

Lộc trở nên một người khác. Trong đôi mắt Lộc mấy ngày đầu mới về  long lanh như có men say, gương mặt mơ màng như  tâm trí còn đang phiêu diêu ở đâu. Khi có người hỏi chuyện, Lộc dường như sực tỉnh và trả lời dường như  cho phải phép, nhưng chuyện trò vẫn mạch lạc. Dần dần Lộc tỏ ra tỉnh táo bình thản hơn, tuy ít đi lại giao thiệp như trước, cũng không chơi dương cầm nữa. Từ đó tới nay không hề mở nắp đàn ra. Cũng từ đó tới nay không hề cùng Ninh đi uống café hay nghe nhạc nữa. Cả hai đều không có vẻ mặn mà, có vẻ như cả hai ngấm ngầm đồng ý chia tay.

Ông Quyền có thể làm gì? Cuối năm rừng cao su đổi lá rất đẹp, ông Quyền hỏi Ninh có định đi vẽ phong cảnh không, Ninh nói có. Ông hỏi Ninh có định rủ Lộc đi cùng không, Ninh nói nếu Lộc thích. Ông hỏi con gái có muốn cùng Ninh đi vẽ không, Lộc nói nếu Ninh thích. Ông Quyền thúc thủ, vì nói nếu người khác thích không có nghĩa là chính mình thích. Sau đó ông tình cờ biết là Ninh có vác giá vẽ vô rừng nhưng không rủ Lộc cùng đi. Ông không tìm hiểu thêm là Ninh có đi một mình không. Mà tự nhiên thấy thương con gái mình quá. Ông thấy là dù cho chuyện gì đã xảy giữa hai người đó thì bây giờ giữa họ cũng không còn chuyện gì  nữa.

Sắp sang xuân bìm bìm nở hoa tím trên hàng rào sau nhà. Ông Quyền đứng trong khung cửa sổ quan sát con gái mình ngồi lặng lẽ trong sân hồi lâu. Không có dấu hiệu gì là Lộc đang thất tình hay thất vọng hay bất mãn hay bất bình thường. Một người ngồi trong sân với một quyển sách trong tay ngắm bìm bìm không thể coi là bất bình thường, chỉ có điều hình ảnh ấy ông Quyền thấy sao buồn quá. Ông đến ngồi xuống cạnh con gái, quàng tay ôm vai con, rồi áp đầu nó vào vai mình để bảo đảm với nó một chỗ tựa vững chắc. Lộc mĩm cười với cha và ngồi tựa đầu vào vai cha ngước mắt nhìn trời, mây chiều bay lãng bãng.

Hai cha con ngồi như vậy suốt buổi chiều tháng Chạp.

Sáng hôm sau ông Quyền nhìn con gái trang điểm, hỏi cô định đi đâu chơi. Lộc mĩm cười nói không định đi đâu cả, chỉ trang điểm cho ba thấy con gái ba vẫn xinh tươi. Ông Quyền suýt rơi nước mắt. Ông gọi tài xế  Tiếu, đưa anh ta một xấp tiền, gọi là lì xì trước. Hôm nay ông không đi làm, tài xế lấy xe đưa cô Lộc đi chơi, cô bảo đưa đi đâu thì đi đó, đi về an toàn chu đáo. Khi dặn dò Tiếu ông Quyền đứng quay tấm lưng rộng về phía con gái. Lộc đang tỷ mỉ quét sơn lên móng tay, nhiều khi Lộc sơn móng tay chỉ vì thích thú công việc tỷ mỉ này, nó tập trung được sự chú ý.

Tiếu là đệ tử ruột của ông Quyền, một vợ hai con, lái xe rất cẩn thận, là cơ sở vững chắc để ông Quyền yên tâm uống rượu đến gục giữa bàn nhậu trong trường hợp cần chứng tỏ là người chịu chơi, dám chơi xả láng. Tiếu sẽ tìm được ông đúng lúc, vác ông ra xe, đặt ngồi ngay ngắn ở băng ghế sau , như thể ông chỉ chợp mắt nghỉ ngơi sau khi làm việc căng thẳng. Tiếu không bao giờ gặp rắc rối về luật giao thông hay cảnh sát giao thông. Anh là bộ đội xuất ngủ, bắn súng có thành tích và biết đánh võ Bình Định. Ông Quyền hậu đãi Tiếu, cho anh lãnh hai lương, một lương tài xế và một lương  “bo- đi gạc”. Tiếu biết là thời buổi này không dễ gì  kiếm được một việc làm tốt như vậy, với hai mức lương như vậy. Và một ông chủ biết điều như ông Quyền.   Khi ông Quyền đưa tiền và nhấn mạnh “đi về an toàn chu đáo”, Tiếu hiểu sâu sắc, và tiếng dạ chắc nịch của anh còn hơn cả lời thề.

Tiếu cho xe khởi động một lúc trong nhà xe để máy lạnh chạy đến khi trong xe mát rượi thoang thoảng mùi hoa lài. Anh toan mở cửa sau cho Lộc, nhưng cô tự mở cánh cửa trước lên ngồi cạnh anh. Khi xe chạy qua cổng, Lộc còn giơ tay vẫy ông Quyền đứng trong sân chuẫn bị tưới cây. Ông tưới cặp uất kim hương, cặp diễm tình hoa, và cặp phụng hoàng cúc, đều là những cặp hoa quý hiếm mà ông được biếu chơi tết. Ông đặt chúng thành hai hàng song song trên lối vào phòng khách. Hoa đương độ xuân thì , lộng lẫy sắc hương. Có một cặp tường vi hồng ngày xưa vợ ông rất thích, bây giờ bà bỏ đi rồi hoa vẫn nở vô duyên. Bà đi du lịch nước ngoài, gặp lại người tình cũ nên ở lại xứ người. Con gái lớn nói con cái lớn rồi mà má làm vậy. Con gái kế nói con cái lớn rồi má mới làm vậy. Ông không nói gì, quan hệ vợ chồng mười năm nay thật ra không còn nữa, ông có những người đàn bà khác trẻ đẹp hơn. Nhưng bà bỏ đi ông vẫn đau, nhìn tường vi hồng nở cũng thấy nhớ.

Giáp Tết, đường xá đông đúc, người xe nườm nượp ngược xuôi. Tiếu cho xe chạy thong thả, xe cứ bị kẹt trong đám đông xô bồ hối hả, nhưng Tiếu không bóp kèn, không len lách, cứ ung dung ngồi đặt tay trên bánh lái, kín đáo dò ý tứ trên gương mặt Lộc.  Anh không hỏi Lộc “Thưa cô, đi đâu?” như một tài xế taxi tầm thường, mà cứ cho xe tà tà chạy qua các phố chờ đến khi Lộc hỏi “Anh đang đưa tôi đi đâu?” hay bảo cho anh biết phải chạy xe đi đâu. Lộc hạ kính cửa xe để nghe sự ồn ào của chợ tết bên đường, mấy bộ hành nhầm Lộc với diễn viên Thanh Xuân Nhạn, xúm lại chỉ trỏ trầm trồ. Lộc mĩm cười với họ.

Gần hết buổi sáng xe cứ chạy loanh quanh trong thành phố , rồi Tiếu chợt nghĩ ra, tăng tốc độ hướng ra ngoại ô nhắm về phía rừng. Gió thổi lồng lộng qua tóc Lộc, cô ngã đầu ra lưng ghế nhắm mắt lại như ngủ. Rồi cô thiếp ngủ ngon lành.   Tiếu đậu xe giữa rừng cao su, không đánh thức Lộc, vẫn để máy lạnh chạy. Anh  xuống xe, đi khuất một gốc cây, đứng xoay lưng lại chiếc xe, tiểu tiện. Chung quanh hoàn toàn im vắng, và bóng cây che rợp trên cao im mát. Tiếu đi dạo xung quanh cho giãn gân cốt, không buồn ngủ nhưng cũng vươn vai và ngáp dài. Trong xe Lộc vẫn ngoẹo đầu ngủ say. Tiếu chọn một gốc cây không gần không xa chiếc xe, ngồi xuống lượm mấy chiếc lá cao su vò chơi. Anh không có gì để làm, không có gì để nghĩ, chỉ có xấp tiền ông Quyền cho anh hồi sáng còn nguyên trong túi, anh lấy ra, bắt đầu đếm.

Lộc mở mắt, thấy vòm trời phía trên đầu đỏ au màu lá cao su chín. Lòng bỗng nhiên rạo rực, Lộc xuống xe chạy băng qua những lô cao su thẳng tắp. Tiếu vội vàng nhét tiền vô túi áo, đóng cửa xe khoá trái cẩn thận, rồi chạy theo Lộc. Cô vừa chạy vừa la : “A A A A A A …” Tiếu vừa chạy vừa kêu “Cô Lộc. Cô Lộc. Cô Lộc.” Băng qua một vùng trũng, họ chạy lên một dốc đồi. Lộc dừng lại thở hỗn hễn và phá ra cười ngoặt nghõe. Tiếu dừng lại miệng vẫn còn kêu : "“Cô Lộc” và bối rối vì tiếng cười của cô gái. Lộc hỏi:

“Anh thấy vui không?”

Tiếu đành nhe răng cười, gật đầu.

“Tôi thì la AAAA anh thì kêu cô lốc cô lốc, nghe mắc cười hết sức. Bây giờ tôi đổi qua hú, còn anh muốn kêu gì khác thì kêu.”

Lộc  vươn người lên hít hơi thật sâu rồi hú một hơi thật dài HU HU HU HU HU … Cô hú lớn đến nỗi gân cổ gân trán nổi cộm lên và mồ hội rịn ra bên thái dương. Tiếu đã điều hoà nhịp tim lại, nhìn xung quanh vắng vẻ và cô gái nhỏ nhắn đang hú, không có dấu hiệu gì nguy hiểm, anh lùi lại một bước để giữ lễ . Lộc hú đứt hơi, nghiêng đầu nghễnh tai.

“Anh có nghe rừng vọng lại tiếng tôi không?”

Tiếu lắng nghe rồi gật đầu. Lộc  khoái quá cười giòn.

“Anh kêu lớn lên đi”

“Tôi đâu có gì mà kêu”

“Anh la anh hét lên cái gì cũng được. Miễn là kêu to cho hết hơi trong lồng ngực. Đã lắm.”

Lộc lại hít hơi đầy phổi , ngước đầu lên trời mà hét Ê Ê Ê Ê Ê Ê … Tiếu mĩm cười đảo mắt nhìn chung quanh, thấy chỉ có cỏ cây rung động nhẹ trong gió đông. Hồi còn là bộ đội biên phòng Tiếu thỉnh thoảng nghe tiếng hú của người Thượng, không thấy lạ lùng gì, nhưng cảm thấy nếu quanh đây đừng có ai chứng kiến cảnh này thì tốt hơn. Lộc dừng hét, bắt gặp cặp mắt đảo quanh của Tiếu lại bật cười.

“Ở đây chỉ có tôi anh và cây cỏ, về thành phố tôi không nói anh không nói thì  coi như không có chuyện gì hết.”

Lộc leo tiếp lên hết dốc , đứng trên đỉnh đồi dang tay hú một hồi nữa. Tiếu đứng tại chỗ vẫn còn trông thấy Lộc nên không cần leo dốc. Anh đưa tay sờ túi áo, lúc nãy đang đếm đến bảy trăm mấy chục ngàn, áng chừng số còn lại, anh đoán cỡ một triệu, trong lòng hân hoan, nghe tiếng Lộc hú dường như vui vui. Lộc lại chạy xuống dốc bên kia đồi, khuất tầm nhìn  nên Tiếu phải chạy theo . Khi đã mệt Lộc đi thong thả hỏi Tiếu.

“Nghe tôi hú anh sợ không?”

“Không. Tôi thấy vui vui.” Giọng của Tiếu nghe rất thật thà.

“Cám ơn anh. Lúc đầu là tôi định ghẹo anh chơi. Nghe anh  rượt theo kêu cô lốc cô lốc  tôi biết anh sợ. Bây giờ anh thấy hú hét cũng vui, phải không?”

Tiếu chỉ nhe răng cười. Lộc đột ngột dừng chân nhìn quanh.

“Rừng cao su nào cũng giống nhau, không biết phải chỗ này không? Lần trước tôi đi chơi với anh Ninh, ảnh đặt giá vẽ đâu đây, tôi đi lang thang qua bên kia đồi, bỗng nhiên tôi gặp một hồ nước phẳng lặng trong veo, cây đứng viền quanh hồ soi bóng xuống đáy nước, ánh nắng chiếu xiên xiên qua tán cây tạo ra vô vàn tia lấp lánh, đẹp như một giấc mơ, ít nhất cũng đẹp hơn mấy gốc cây chôn chân trong đám lá mục chỗ anh Ninh vẽ. Tôi định kêu ảnh qua bên này. Tôi lấy hơi la lớn gần bể lồng ngực. La xong tôi thấy đã hết sức, từ hồi nào giờ tôi chưa hề thấy trong người sảng khoái như lúc lấy hết hơi la lớn lên một tiếng. Tôi hít thật sâu rồi la lớn lên lần nữa, rồi lần nữa, càng la lớn càng thấy khoái. Tôi cứ đứng giữa rừng cây bên hồ nước mà la hét cho đã đời. Rồi tôi trở lại tìm Ninh, anh còn đứng bên giá vẽ, tái cả mặt. Tôi kể anh nghe về vẻ đẹp hồ nước giữa rừng cây và cảm giác sảng khoái được la hét. Anh nhìn tôi ngờ ngợ “Chứ không phải xảy ra chuyện gì…” Tôi cũng nhìn anh ngỡ ngàng, anh tưởng xảy ra chuyện gì?  Nhưng tôi không trách ảnh, thực ra cũng không có chuyện gì. Chuyện bên hồ nước và cái điều ngộ ra sau đó khi đối diện Ninh, chỉ là chuyện xảy ra trong lòng tôi mà thôi.

Lộc lại leo lên đồi. Tiếu toan nói nhưng kịp dừng lại, rằng tôi chạy theo cô vì sợ cô có chuyện gì thì tôi và cả nhà tôi khó sống với cha cô. Anh chỉ lẽo đẽo theo sau Lộc, nghĩ xem nên mua gì trên đường về cho vợ con ở nhà mừng. Nhớ lúc sáng chạy ngang qua chợ Tết nghe rao dưa hấu ba chục ngàn một cặp, lạp xưởng hăm lăm ngàn,bánh tét hai chục ngàn, bông vạn thọ mười ngàn, cộng lại chưa tới trăm ngàn, mà trong túi anh bây giờ có một triệu bạc. Đã thiệt.

Bỗng nhiên Lộc dừng lại, Tiếu cũng trố mắt nhìn sững trong giây lát rồi vừa lao tới vừa hét “Mai. Mai . Mai.” Một rừng mai hiện ra phía trước hai người. Nụ mai chi chít biếc xanh, lác đác những đoá mai nở sớm vàng rực. Tiếu vẹt cây cỏ dại xông vào tận gốc kêu thét lên lần nữa. “Mai kép”. Anh cười ha hả, hớn hở chạy về xe kiếm con dao để chặt cành.

Một rừng mai tuyệt đẹp. Lộc đứng lặng im nhìn đám mai rừng. Chúng mọc xúm xít quanh một cội mai già, cành lớn cành nhỏ đâm ngang chỉa dọc, nụ chồi chi chít biếc xanh. Tiếu cẩn thận mé cành nhỏ, chặt cành to, vun một đống cành mai để sau xe. Những gốc mai còn trơ lại trông như những cái chân bấu vô đất mà không còn đầu mình. Xong, Tiếu hân hoan hớn hở hỏi Lộc định về chưa. Lộc lững thững lên xe ngồi nhìn con đường nhựa lao vun vút.

Cành mai đẹp nhất Tiếu để lại biếu ông Quyền, hai cành khác cũng rất đẹp để dành đem về nhà cho vợ con và biếu cha mẹ vợ , còn lại mươi cành khác Tiếu bán sạch nội trong phiên chợ đêm hăm chín. Sáng ba mươi đem xe đi rửa xong Tiếu đến gặp ông Quyền. Anh kể cho chủ nghe về mai rừng, niềm vui sướng của anh khi phát hịện rừng mai, niềm vui sướng của vợ con anh khi đua nhau khuân vào nhà những dưa, bánh, mứt, lạp xưởng, mai vàng…, còn những chuyện khác anh thấy không có gì đáng nói. Nói chung không có chuyện gì cả.

Đêm giao thừa Lộc ngồi bên  bàn để chiếc độc bình cắm cành mai, đôi mắt nhìn đăm đắm chốn xa xăm còn trơ trụi những gốc mai rừng như những cái chân không đầu mình đứng chỏng chơ ngơ ngác. Ông Quyền ngồi xuống bên cạnh con gái xuýt xoa “Mai đẹp quá.” Đó là lúc hoa xé nụ nở từng chùm vàng thắm. Lộc khép rừng mai lại, như đã cất hồ nước giữa rừng cây vào một nơi thăm thẳm trong lòng. Coi như không có chuyện gì. Lộc rót rượu mừng tuổi cha. Ngoài sân uất kim hương, diễm tình hoa, tường vi hồng, phụng hoàng cúc đều nở rộ.

Tai nạn

Cẩm lượm đâu ra thằng nhỏ vậy?”

“Người ta ba chục tuổi rồi”

“Cẩm bao nhiêu?”

“Già rồi”

“Lẽ nào. Trông Cẩm còn trẻ lắm”

“Ðang hồi xuân mà”

Mấy chị em bạn cười vang. Tuổi tác họ không đều nhau, chỉ là đồng nghiệp, buổi trưa rủ đi ăn chung rồi về phòng làm việc mở máy lạnh, nói vài ba câu chuyện tào lao để dỗ giấc ngủ trưa vài mươi phút. Chiều tan sở nhà ai nấy về, đời ai nấy sống.

Cẩm độc thân, cao một mét năm tám, nặng bốn mươi bảy ký, toàn bộ con người kể cả áo quần giầy nón, chỉ có cái mũi là đẹp. Chị làm việc trong phòng vi tính của công ty, công việc cụ thể là nhập dữ liệu vào máy tính. Lương một triệu tư, lễ tết và ngày phụ nữ thì có tiền thưởng và quà. Quà mùng 8/3 là quà xổ số, có khi chị được tấm vải áo, có khi được cuốn sách dạy cách nuôi con. Chị mở lớp giấy bao ra, giơ phần quà lên cho mọi người xem mà không kịp đọc tựa sách. Ðám người có mặt oà ra cười như đã ngứa, kẻ vỗ tay, kẻ giậm chân, nhiều người cùng nói lớn, giọng chỏi lỏi không đồng thanh,

“Lấy chồng đi, đặng đẻ mà nuôi con”, “Ðộc thân có con cũng được mà”.

Cẩm đem cuốn sách về phòng làm việc, để trong ngăn kéo bàn giấy. Tới bây giờ cũng chưa giở ra xem. Chị quên nó tự nhiên như chị đã quên bông hồng của các nam đồng sự hùn tiền đặt mua hàng loạt rồi cử đại diện phát cho mỗi nữ nhân viên một bông. Chị cũng đem bông hồng về phòng làm việc, cắm vào ly nước để trên bệ cửa sổ, có khi bông nở được hai ba ngày, có khi bông gục đầu tàn buổi chiều đó. Dù sao thì hoa hay quà cũng coi như hoàn thành nhiệm vụ.

“Ngày nghỉ Cẩm làm gì?”

“Ngày nghỉ mà còn làm gì (ngừng một lát). ờ thỉnh thoảng cũng đi chơi.”

“Cẩm thích đi chơi đâu?”

“Ði đâu cũng được (ngừng một lát). Ði leo núi chẳng hạn.”

Vậy chủ nhật này mình đi núi Bửu Long chơi”

“Chơi thì đi. Chứ Bửu Long đâu còn núi.”

Thanh hơi chựng, nhưng cũng hài lòng là đã hẹn được một cuộc chơi. Kể ra không khó cũng không dễ, đằng nào Cẩm cũng nhận lời, dù không bộc lộ nhiệt tình hay hứng thú. Thanh nghĩ Cẩm không khó tánh, không ngu đần, chỉ hơi thờ ơ. Khi Thanh sắp nản lòng với những câu chuyện suông không có vẻ đi tới đâu hết, thì anh chợt hiểu rằng Cẩm thật ra không hoàn toàn hờ hững với ai, ngược lại hình như chị đang mở đường, đang dẫn dụ anh. Ưu điểm của Thanh là trắng trẻo, sạch sẽ, nói năng nhỏ nhẹ, không rượu chè cờ bạc thuốc lá. Hai người gặp nhau tình cờ trong đám đông, nói qua nói lại vài câu chuyện, ngẫu nhiên lại về chung đường, hoá ra họ cùng ỏ trong một chung cư, tuy rằng khác lô. Phòng mỗi người đều có điện thoại, họ có thể nói chuyện với nhau một cách tự nhiên rồi thân mật, mà không cần phải đối mặt nhau-  dễ bối rối. Tuy vậy họ cũng gặp nhau gần như mỗi ngày: Sáng trên đường đi làm và chiều tan sở, không biết là tình cờ hay cố ý của người nào. Thanh đoán Cẩm lớn hơn mình vài tuổi.

Ði chơi núi về trời đã tối. Có một cơn mưa kéo dài từ trưa đến chiều, khiến hai người phải ngồi suốt bốn tiếng đồng hồ trong quán nước ven xa lộ. Cái quán bị dột và đông người trú mưa. Thanh rất bực mình vì giầy bị lấm bùn và người chung quanh hôi quá, anh liên tục dùng khăn giấy lau mặt mũi cổ và tay. Thật ra mưa từng đợt, lúc mưa ngớt giữa hai đợt mưa to, một số người hối hả rời quán, băng qua mưa mà đi công chuyện của mình. Thanh nhìn sợi mưa lưa thưa ngần ngại, có ý chờ mưa dứt hột, nhưng đợt mưa khác đã bị gió thổi tới.

Mưa riết không còn chuyện gì để nói. Cẩm thôi nhìn mưa, quay vào nhìn vợ chồng chủ quán. Ban đầu họ hục hặc cự nự một cách đè nén vì quán có khách. Cuối cùng xung đột bùng nổ, dữ dội. Không chỉ lời lẽ văng tùm lum mà thau chậu, siêu nước, ghế đẩu bay vèo vèo. Thanh và Cẩm cùng mấy vị khách khác chạy ra khỏi quán tị nạn ngoài hiên. Lúc ấy mưa gió gào thét phụ hoạ tiếng bầy trẻ khóc lóc và tiếng người đàn bà kêu la. Ông chồng phẫn uất đến cực độ, chụp con dao Thái Lan nhào tới đâm người vợ. Cẩm hét lên “Ðừng”. Thanh chau mày né ra thêm chút nữa, tay cầm khăn giấy lau mặt mũi cổ và tay. Mưa tạt mạnh quá người đứng ngoài hiên nào cũng ướt lem nhem. Người chồng cắm phập con dao xuống mặt bàn gầm gừ.

“Tao giết mày”.

“Giết đi”.

“Mày đừng tưởng tao không dám hả?”

“Ðồ hèn”.

“Ðồ đĩ”

“á. Cứu tôi với”.

Ngừơi vợ chạy bổ ra cửa, người chồng lao theo bén gót. Thanh nép vào hiên. Người đàn ông đứng sau Thanh phải nhảy vọt ra chụp cánh tay người đàn chồng. Ông ta hình như chỉ chờ một sự can thiệp để đứng lại dưới mái hiên chửi với ra người vợ đang kêu trời trong mưa.

“Ðồ đĩ. Tao mà hèn hả?”

Mưa tạnh. Cẩm và Thanh rời quán, không ai nói gì với ai suốt con đường vào thành phố, cho đến khi về đến cửa phòng Cẩm. Chị đứng ở cửa còn khoá nói cảm ơn Thanh về một ngày vui, nếu trời không mưa. Thanh có vẻ áy náy, nhưng không có vẻ vì cơn mưa làm cuộc đi chơi mất vui, mà vì mưa gió làm bộ dạng của anh không được chỉnh tề: Tóc tai ướt dính bết da đầu, áo quần ướt dính bết da người, không còn đâu vẻ thư sinh nho nhã thường ngày. Anh đứng nhìn Cẩm mở khoá cửa.

“Cẩm ở một mình sao?”

“Một mình”.

“Không sợ à?”

“Không”.

“Thờ chủ nghĩa độc thân hả?”

“Không”.

“Vậy kiếm một người đàn ông đi”.

“Kiếm rồi. Mới kiếm ra một người, nhè đâu là đồ lại cái”.

Cẩm bước vào nhà đóng cửa lại. Thanh cầm khăn giấy lau mặt mũi cổ và tay. Anh vò viên chiếc khăn trong lòng bàn tay, quăng nó qua hành lang, gõ cửa. Cẩm mở cửa ra hỏi gì vậy. Thanh nói cho anh đi nhờ toa- lét. Cẩm bất đắc dĩ để anh vào. Anh ở trong toa- lét mười phút rồi bước ra trần trụi, chỉ quấn ngang hông cái khăn tắm của Cẩm. Chị kinh ngạc đến nỗi không có một phản ứng nào. Thanh ôm chị vật xuống giường, môi anh chà miết da thịt chị.

“Phải thử mới biết thằng nào lại cái”

Cẩm không ngờ.

Thanh cũng không ngờ. Anh đứng dậy nhìn vết máu trên tấm ga trải giường, lấy cái khăn tắm phủ lên

lấp liếm, áy náy:

“Không ngờ Cẩm còn trinh”.

Mấy ngày sau họ không gặp nhau, tuy họ vẫn đi về trên cùng con đường như trước đây. Có lần chuông điện thoại reo, Cẩm nhấc máy nói A- lô, bên kia đầu dây im lặng, rồi cúp máy. Cẩm suy nghĩ một đêm và kết luận mình bị tai nạn, té lầu hay đụng xe chẳng hạn: Không tiên liệu được, ngoài ý muốn nạn nhân, hậu quả tệ hại, trách mình hay trách người cũng vậy thôi. Chị đã giặt tấm ga, sau bỏ luôn, tẩy uế toa- lét, dọn dẹp nhà cửa, sống tiếp tục cuộc đời mình. Khoảng một tháng sau chị đi khám phụ khoa vì nghĩ mình bị chứng rối loạn tiền mãn kinh. Bác sĩ nói chị có thai. Trong mấy tháng sau đó tất cả suy nghĩ của chị tập trung vào một điểm: Phá thai hay không. Khi chị cuối cùng đi được tới quyết định phá thì bác sĩ bảo cái thai đã tựu hình đến mức mà giết nó đi sẽ di luỵ nghiêm trọng đến tâm lý của người mẹ. Cẩm sắp xếp lại suy nghĩ và cảm xúc của mình, như lập chương trình khác cho máy vi tính. Một người dù đẹp dù xấu, đoan trang hay đĩ thoã cũng có thể gặp tai nạn té lầu hay đụng xe, có thể gẫy giò, và suốt cuộc đời còn lại phải sống với cái chân gỗ. Chị đã cầm như mình bị tai nạn. Cuộc sống từ đây chị biết là sẽ không dễ chịu, nhưng nếu không thể khác đi thì chị phải có một chương trình thích nghi trong khả năng chịu đựng được.

Những Hồng, Huyền, Bạch, Hoàng thường ăn trưa và tán dóc với Cẩm là những người nhận thông tin trước tiên. Hồng cất sổ sách vô ngăn kéo, đi ngang chỗ Cẩm làm việc rủ đi ăn. Cẩm ừ, vẫn ngồi ở bàn giấy cúi đầu đọc sách.

“Cẩm đọc gì mà chăm chú vậy?”

“Sách nuôi dạy con”

“Bộ có chửa rồi sao?”

“ừ”

“Giỡn?”

“Thiệt”.

Cẩm đứng dậy xoay người cho Hồng kiểm tra eo co. Phụ nữ có thể giữ bất cứ bí mật nào, trừ cái thai trong bụng. Cẩm không cần công bố cũng không coi đó là bí mật. Ðằng nào thì cũng chỉ có chị là người sống cuộc đời của chị mà thôi.

Một buổi tối chuông điện thoại reo.

“Có phải Cẩm đang... đang”

“Có thai”

“Ðó là... là...”

“Con của Thanh”.

“Tại sao không nói cho tôi biết?”

“Rốt cuộc làm sao Thanh biết?”

(Im lặng) “Cẩm nghĩ tôi là một thằng đốn mạt sao?”

(Im lặng)

“Tôi không phải là một thằng vô trách nhiệm. Một thằng đớn hèn. Một thằng đểu...”

(Im lặng)

“Cẩm, anh yêu em”.

“Tôi không yêu anh”.

“Cẩm, hãy tin anh”.

“Không phải vấn đề khả tín của lời tỏ tình qua điện thoại. Vấn đề là tôi không yêu anh”.

Thanh đến phòng Cẩm, mất mười tám phút đứng ngồi không xong rồi mới đặt vấn đề kết hôn. Cẩm nói không cần thiết.

“Nếu sau này anh không từ chối đứa trẻ thì nó là con anh. Nhưng tôi không cần một người chồng”.

“Cẩm. Tôi rất tiếc chuyện đã xảy ra. Nhưng tôi không phải là một thằng khốn nạn.”

“Tôi không nói như vậy”.

“Vậy tại sao Cẩm không chịu cưới?”

“Không cần thiết”

“Chứ không phải Cẩm chê tôi nghèo?”

(Im lặng)

“Tôi biết, thân tôi ở đậu, việc làm bấp bênh, cha mẹ ở quê nhà đói ăn, em út đông chỉ trông cậy vào mình. Nên tôi đã không dám đèo bòng. Nhưng tôi không phải là một thằng đớn hèn, vô trách nhiệm”.

“Tôi hiểu”

“Không. Cẩm không hiểu”.

Cẩm nhìn người đàn ông trước mặt, chú ý tới nước da, vóc dáng, mắt mũi, vì đó có thể là những đặc điểm di truyền cho đứa trẻ đang cựa quậy trong lòng chị. Chị thường nghĩ sau này sẽ sống như thế nào với đứa con. Nhưng chị không hề xét đến trường hợp chung sống với một người đàn ông cứ khẳng định rằng chị không hiểu anh ta, người đàn ông mà chị biết rõ mình không yêu, không trọng, cũng không hoà hợp được.

“Cẩm. Tôi nhắn ba má tôi vô hỏi cưới Cẩm nhé”.

“Không cần thiết”.

“Cẩm có nghĩ đến những miệng lằn lưỡi môi, búa rìu dư luận chung quanh không?”

“Không. Ðời tư của tôi mắc mớ gì thiên hạ”

“Ðời tư của cô? Nhưng thiên hạ ì xèo tôi là cha đứa trẻ? Cô trả đũa tôi bằng cách làm cho thiên hạ chửi vào mặt tôi, coi tôi là một thằng đểu. Nhưng tôi không phải như vậy. Cô đừng biến tôi thành một thằng như vậy”.

Một nỗi đau rất cụ thể lan toả và thẩm thấu làm buốt dần trái tim Cẩm. Cuối cùng trái tim tê liệt cảm xúc, chỉ tồn tại như một bộ phận của cơ quan tuần hoàn. Nó vẫn đập, khi chậm khi nhanh tuỳ điều kiện khách quan. Nhịp đập của nó chứng thực là Cẩm đang sống về mặt sinh học. Nó không đo được kích thước nỗi buồn lẻ loi kinh khủng này. Cẩm hít sâu, nhắm mắt, nén thở. Không còn gì tồn tại bên ngoài hay bên trong chị nữa. Chỉ là một khoảng không mênh mông. Trong một phần ngàn giây chị tưởng mình cảm nhận được cái điều nháng lên trong óc một người trong một phần ngàn giây khi người đó rơi xuống vực. Không phải là cân nhắc một quyết định khôn hay dại, nên hay đừng. Chỉ là sự mê hoặc phi thực của chiều sâu thăm thẳm đáy vực. Người ta rơi xuống vì trái đất có trọng lực. Không vì người ta muốn hay không. Cẩm mở mắt ra để nhìn rơi vào khoảng không mênh mông giữa hai người ngồi cách nhau gang tấc.

“Cưới tôi, không cần lễ vật. Ðôi bông với chiếc nhẫn là được. Cha mẹ tôi đã qua đời, không cần nghi lễ rườm rà. Bạn bè lối xóm đồng sự gom lại chừng trăm người, tôi đãi được. Thanh về lo phần Thanh đi”.

Tháng Chạp

Dùng dằng từ tháng giêng đến tháng chạp, Yên đành thực hiện lời hứa muộn màng. Lúc Yên về đến nhà cô Chi trời đã nhá nhem tối, mọi người đang ngồi quanh mâm cơm  để giữa chiếu trải trên nền đất ngoài hàng hiên. Họ ngoái nhìn ra ngõ khi chó sủa rộ lên, thấy Yên đứng cạnh giậu bông trang, giỏ xách lớn túi xách con đùm đề đặt bên chân. Dượng nhìn thấy Yên trước nhất, hay ít ra là người lên tiếng trước tiên:

- Bé Yên hả? Rửa tay vô ăn cơm, con.

Giọng nói không tỏ ra buồn hay vui, mừng rỡ chân thật hay bãi buôi. Giọng nghe khàn khàn hơn xưa, đệm mấy tiếng ho khục khặc ở cuối câu. Yên bỏ đồ đạc ngoài ngõ, muốn chạy lại mâm cơm như hồi nhỏ đã buông ngay đồ chơi hàng quán mà chạy lại đón chén cơm từ tay cô Chi.

Hồi xưa cô Chi chờ chồng nói một câu “Bé Yên vô ăn cơm” là vội vàng đứng lên đi lấy thêm cái chén đôi đũa. Khi Yên bước lên thềm, nước rửa mặt rửa tay còn chảy ròng ròng, cô Chi kéo chiếc khăn vắt vai lau mặt mũi Yên, đặt vào tay Yên chén cơm đầy có miếng măng kho hay đậu đũa xào. Yên ăn vơi nửa chén thì cô chan thêm canh cho đầy lại. Thành ra Yên không cần phải gắp thêm đồ ăn gì nữa.

Quen vậy, ăn ở nhà khác Yên cũng chỉ ăn cái có trong chén mình mà thôi, nghe chủ nhà nói “gắp đồ ăn tự nhiên đi cháu”, Yên “dạ” nhưng không dám đưa đũa ra khỏi chén của mình. Họ nói “Mấy đứa mồ côi khôn sớm”. Nhờ cái “khôn”  đó, Yên ăn chực hết nhà chú rồi đến nhà cô, nhà trong xóm và cả nhà thầy Lâm. Hôm nào thầy thu tập làm văn cả lớp về kiểm tra thì thầy giao cho Yên ôm chồng vỡ theo thầy về nhà. Bao giờ thầy cũng hỏi câu đầu tiên khi bước vô cửa: “Cơm nước xong chưa em?” Bao giờ cô cũng đáp: “Dạ, cơm dọn rồi.” Và thầy sẽ quay lại bảo Yên: “Sẵn bữa, con đi rửa tay rồi vô ăn cơm”.

Yên lúc ấy chưa tới mười tuổi, thân hình nhỏ xiú, thì ăn được bao nhiêu! Ai cũng nghĩ vậy nên không ai tính là nhà mình đã nuôi Yên bao nhiêu bữa. Còn Yên thưở ấu thơ ấy, khi đói bụng mà đang chơi ở nhà nào thì cứ sẵn bữa nhà đó mà ăn, thấy chuyện mọi người cho mình ăn là bình thường. Tới hồi học xong trường làng, Yên thi đậu vào trường trung học tỉnh, mọi việc mới thay đổi.

Mọi người đều có mặt trong đám giỗ cha Yên, kể cả thầy Lâm, vốn là bạn của cha. Thầy nói bé Yên là học sinh duy nhất của làng này được tuyển vô lớp bồi dưỡng năng khiếu của trường trung học tỉnh, không thể bỏ lỡ cơ hội này. Cả họ, và cả lối xóm, người nào cũng từng kêu Yên vô ăn cơm chung mâm, không ai bàn ra là con gái thì cần gì học cao, chờ vài năm nữa lớn lên đi lấy chồng. Mọi người, kể cả chú Tư, chú Út, đều là dân mần ruộng mần rẫy, chuyện học hành chữ nghĩa không ai muốn tranh cãi với thầy giáo. Nhưng cũng không ai có được ý kiến gì về chuyện đi lên tỉnh học của Yên. Con cái họ, có đứa lớn hơn Yên, có đứa nhỏ hơn Yên, có đứa sàng sàng tuổi Yên, học xong trường làng thì ra đồng lùa vịt thả trâu, rồi học cày bừa cấy gặt. Có miếng ruộng miếng đất ông bà để lại, chịu khó theo nghề nông thì  chắc phần no cơm ấm cật. Nếu Yên được ra tỉnh học hành thì cũng thơm lây cả họ, nhưng…

Yên còn nhớ hôm ấy mình ngồi trên thềm nhà chú Út, ngôi nhà hương hoả, mười mấy đứa anh em họ đứng lố nhố chung quanh, nhóng vào gian nhà thờ chánh, nơi mười mấy người đàn ông của gia tộc, lớn nhất là ông Sáu Bang, trẻ nhất là chú Út, đang bàn bạc quyết định số phận của Yên. Mấy bà, mấy thím, và cô Chi cũng thập thò ở cửa buồng, thỉnh thoảng có người bưng nước lên rồi nấn ná nghe ngóng để xuống bếp thuật lại.  Yên ngồi ngay đơ ở bậc thềm, toàn thân căng thẳng, mím môi, nhắm mắt, tập trung vô một lời khấn vái lập đi lập lại ngàn lần: “Ba má linh thiêng phù hộ cho con đi học.”

Bảy năm trung học, Yên ở trọ nhà cô Quí là chị ruột của thầy Lâm. Nếu không kể sáu năm còn cha mẹ, thì Yên sống với gia đình cô Quí lâu nhất, gần gũi thân thiết và coi như gia đình của mình. Khoảng đời năm năm ăn chực nhà nhà trong làng mờ mịt dần trong ký ức, thảng hoặc có nhớ đến thì Yên cảm thấy ngượng ngùng và cố quên đi. Đôi khi Yên tủi thân nghĩ họ hàng đông như vậy mà không ai nuôi nỗi một đưá cháu mồ côi ăn học, đến nỗi phải góp hụi nhờ vả người dưng. Càng lớn Yên càng ít về làng, thực ra mỗi năm vẫn về giỗ cha mẹ, nhưng càng về sau này, Yên càng thấy lạc lõng giữa những người bà con ruột thịt. Họ hầu như sống ở một thế giới khác Yên. Mấy chị em họ ngày xưa cùng Yên chơi bán quán, nhảy cò cò, đến mười sáu mười bảy tuổi bắt đầu hỏi Yên lên tỉnh học có quen anh nào không? Họ ở làng quê, có người đã có mối mai rồi. Từ đó cứ mỗi năm đến chạp là có đám cưới, đến năm ngoái thì đứa em họ cuối cùng của Yên đi lấy chồng. Bây giờ cả họ dường như chỉ còn chờ đám cưới của Yên.

Yên cũng có người yêu từ hồi học ở tỉnh. Nhưng khi Yên lên thành phố vào đại học thì chuyện tình nhạt dần. Yên nhìn nhận là lỗi của Yên, nhưng Yên không có cách nào khác . Vào đại học, ở nội trú, yên phải tự  xoay sở lấy mọi chi phí cho việc ăn học của mình. Yên phải “ba đầu sáu tay” mới có thể lấy được tấm bằng cử nhân, kiếm được một việc làm ở công ty liên doanh. Thì giờ tâm trí đâu mà Yên thư từ hò hẹn với tình nhân? Người yêu cũ của Yên tốt nghiệp trường cao đẳng của tỉnh , nhận nhiệm sở ở  huyện nhà và cưới vợ gần đó. Cũng xong một bề.

Cuộc sống của Yên bây giờ như thế này: Yên mướn một căn hộ chung cư giá mỗi tháng bốn trăm ngàn đồng, chưa tính tiền điện, nước và điện thoại. Yên mua trả góp một chiếc xe gắn máy để có phương tiện đi làm, hiện còn nợ chín tháng tiền góp.  Yên làm việc trên lầu bảy của một cao ốc văn phòng ở trung tâm thành phố, có mười một đồng sự trong căn phòng rộng gắn máy điều hoà không khí, trưởng phòng là một người nước ngoài khi ra lệnh thì bằng tiếng Anh, khi bực mình thì chửi bằng tiếng Việt “Đ. M. mày!”. Khi bị chửi lần đầu tiên ai cũng xanh tái mặt, không thốt được một lời, sau đó tự an ủi là đứa xỏ lá nào dạy gã nói bậy, chứ gã có biết gã nói gì đâu. Tương kế tựu kế, mấy đứa trẻ nhất phòng quyết dạy cho gã thêm mấy tiếng chửi mới. Gã thấy hiệu quả câu chửi bằng tiếng Việt, lấy làm đắc ý lắm, nên sẵn lòng mở mang từ vựng. Hiện nay, ngày nào cũng có người làm gì đó cho gã chửi lên ít nhất một chục lần: “Đ.M. ông cố nội tao!” .

Buổi trưa Yên cùng mấy đưá bạn còn độc thân kêu cơm hộp ăn qua bữa, nói chuyện thời trang, chuyện tình người mẫu, cát- xê quảng cáo của mấy ca sĩ  đang lên, phim đang chiếu trên truyền hình, shop nào mới mở, đâu đó có gì hay. Mà cái gì hay? Luẩn quẩn lanh quanh hết trình diễn thời trang đến café nhạc sống, hết khiêu vũ trong khúc dương cầm đến dã ngoại trong tiếng sáo ở “quán vườn quê”. Dần dà Yên thấy chán, nhưng không có những tiết mục đó thì Yên thấy trống trải quá giữa bốn bức tường của gian phòng trọ. Có lẽ nên có chồng con để mà có cái lo, để làm cho đời mình bận bịu. Hai mươi lăm tuổi rồi. Yên bắt đầu tìm kiếm người yêu. Nhưng mà Yên thông minh quá. Dù không đòi hỏi quá đáng, nhưng Yên cũng muốn chia xẻ cuộc đời mình với một người xứng đáng, không hơn thì cũng bằng mình, ít nhất thì cũng hoà điệu được tâm hồn. Ngày xưa ở làng mình, Yên thường nghe nói “Đàn bà không đái qua ngọn cỏ”. Nay ở cái thành phố năm sáu triệu dân, sao Yên chỉ gặp những gã đàn ông chí khí không cao bằng ngọn cỏ. Người chung quanh nói Yên kén quá, còn Yên thì tin là ở đâu đó trên cõi đời này chắc cũng có người đàn ông trung thực khảng khái mà Yên chưa có duyên gặp gỡ. Một ngày nào đó …

Và cứ thế, ngày ngày Yên đến sở làm,  làm cái công việc được giao, nhảm nhí vô vị, mà phải  dốc sức làm cho tốt cho hay, thể hiện sự bén nhạy và hiệu quả cao, để được nâng lương, để giữ chỗ làm, để là một người “giỏi” trong đám đồng sự ưa ganh ghét, và không biết lúc nào cái công ty của mình sập tiệm, hay một sự cố nào đó xảy ra khiến mình mất việc. Hăm bảy, hăm tám, rồi hăm chín. Hết tuổi hăm rồi, Yên không sợ gì hơn sợ cầm hồ sơ đi xin việc. Công việc. Công việc. Cái ngày thầy giáo làng chở bé Yên – người duy nhất trong làng được tuyển vào lớp bồi dưỡng năng khiếu của tỉnh – lên thị xã, ân cần gởi gắm cho người chị: “Yên giỏi như vậy, xinh như vậy, và ngoan như vậy, mà bỏ lỡ cơ hội mở mặt với đời thì uổng quá”, không biết thầy có hình dung được cái ngày hôm nay của Yên: Mỗi ngày có hai mươi bốn giờ, mười hai giờ tiêu cho việc kiếm tiền để chi cho sự ăn , ở, mặc, đi lại…, còn mười hai giờ để ăn, ngủ, mặc, đi lại…

Yên tự hẹn lần hẹn lữa mà không rảnh được buổi nào để về làng thăm thầy, có tưởng tượng nỗi không: nghe nói thầy vẫn còn dạy ở trường làng!  Tháng giêng Yên nghe tin anh Hiếu, con lớn của chú Tư,  bị tai nạn rồi mất, lúc đó Yên quả thực là đang rất bận. Sau đó nghĩ mình có về thì cũng không thay đổi được gì, thắp một nén nhang thì thủng thẳng làm cũng được. Vậy rồi, quay qua quay lại đã thấy tháng chạp sắp hết. Yên tính sổ cuối năm, thấy là hôm nay mà mình không quyết định được một điều gì thì coi như cả một năm trôi qua mình không hề tự làm được một quyết định gì. Yên quyết định về quê.

Cô Chi đứng lên đi lấy thêm cái chén và đôi đũa cho Yên. Nhưng Yên nhận ra bữa cơm chiều gần xong rồi, trên mâm chỉ còn mấy cọng rau luộc, mấy miếng đậu kho. Người con dâu của cô Chi dò ý mẹ chồng:

- Con đi bắc nồi nước nha mẹ?

- Ừ, kêu chồng con đi bắt con gà giò…

Yên vội nói:

- Cô cứ cho con ăn như ngày xưa ấy, có gì ăn nấy. Còn ngày mai, ngày kia mà.

- Vậy thì ăn rau mắm đỡ bữa nay đì. Gắp thêm dưa ra, con.

Yên xách mấy cái túi lớn túi nhỏ của mình vô nhà, định soạn ra. Dượng vừa thắp đèn vừa nói:

- Cái nào không gấp để mai hẳng tính. Con lo ăn uống tắm rửa rồi nghỉ ngơi.

- Dạ.

Đèn sáng, căn nhà ấm lên tiếng nói cười rộn ràng. Mấy đứa con của cô Chi ra riêng cất nhà gần đó nghe tin Yên về lại bồng con dắt vợ kéo qua chơi. Một thằng bé chừng  năm tuổi có đôi mắt thô lố , ở đâu chạy sầm tới trố mắt nhìn Yên. Cô Chi nói:

- Bé Nghĩa vô ăn cơm luôn, con.

Đứa bé lắc đầu:

- Con ăn bên nhà chú Năm rồi.

Yên bất giác nghẹn nơi cổ. Câu đối đáp ấy dường như trồi lên từ vùng ký ức sâu thẳm. Cô Chi nói nhỏ với Yên:

- Con thằng Hiếu đó .

Yên nhìn đứa bé cũng đang nhìn mình. Chắc là nó đã nghe người trong họ nói là Yên hồi nhỏ cũng mồ côi như nó, nhưng nhờ học giỏi mà bây giờ có nhà có xe ở thành phố. Trong đôi mắt trong veo của đứa bé, Chi bắt gặp một caí gì rất thân thiết mà rất xa xôi, hình như là khát vọng của một thời thơ ngây.

Anh chị em họ tụ họp lại, người nào cũng đã có vài ba đứa con trạc tuổi bé Nghĩa. Tháng chạp rồi, công việc đồng áng rảnh rỗi, mọi người bàn chuyện mướn xe đi chợ tết ở Sài Gòn, hỏi nhà Yên có chứa hết ngần này người ở qua đêm không? Yên nói nếu nằm trên nền gạch bông kiểu xếp lớp cá mòi thì được. Con nít nhao nhao lên mừng rỡ: nằm gạch bông mát lắm. Người lớn ì xèo bàn cãi những công viên, hội chợ, khu vui chơi giải trí nào đáng đi chơi.

Yên cũng góp vui với họ. Khi mọi người giãn ra ai về nhà nấy với những dự tính sẽ mua gì chơi gì khi đi chợ tết Sài Gòn, Yên bấc giác quay nhìn vào một khoảng tối của gian nhà, bắt gặp đôi mắt cô Chi nhìn mình. Yên cầm đèn đến ngồi cạnh cô, nhìn rõ mái tóc bạc lưa thưa, đuôi mắt đầy dấu chân chim. Yên cầm bàn tay nổi gân như rễ tre của cô Chi, nhớ lại có một lần hai cô cháu cũng ngồi với nhau như thế. Cô dặn dò Chi đi lên tỉnh học phải cư xử ra sao, ráng chịu nhịn như thế nào, phận mình ăn nhờ ở đậu… Nếu không ở được thì cứ về làng, họ hàng mình ở đây cả, tuy người nào cũng giật gấu vá vai, không thể giúp con làm nên vương tướng, nhưng không ai bỏ con đói đâu. Yên đã nắm chặt bàn tay cô để trấn áp nỗi hoang mang sợ hãi trước một ngày mai vô định giữa những người xa lạ.

Bây giờ Yên vuốt ve bàn tay cô Chi, nhắc lại gần nguyên văn những lời cô đã dạy, và nói hồi đó mình thấy bơ vơ  sợ hãi như thế nào. Rồi Yên hỏi:

- Trong đời cô có bao giờ thấy sợ hãi không?

Cô im lặng một lúc rồi nói:

- Lúc con đi lên tỉnh rồi, cô nghĩ mà sợ quá, không biết một mình con sống ra sao?

Yên cười:

- Bây giờ cô nghĩ coi còn sợ không? Con vẫn một mình và không biết sống ra sao cuộc đời mình.

Cô Chi cũng cười như thể Yên nói đùa. Cô trải chiếu giăng mùng cho Yên ngủ rồi bưng đèn đi xuống bếp. Yên nằm im đến khi cô Chi tắt đèn mà vẫn chưa ngủ. Trong bóng tối Yên nghe bước chân của cô đến gần giường mình, rồi có cảm giác cô ngồi lên giường. Yên nghe cả hơi thở của cô. Rồi cô nằm xuống bên cạnh Yên, thủ thỉ, dịu dàng:

- Có ai thương thì ưng đi con. Lấy chồng cho có bạn mà sống.

Yên xoay người ôm chặt cô, dụi đầu vào ngực cô chùi nước mắt, cảm nhận tình yêu thương và sự thông cảm của một người thân, tự hỏi cái hạnh phúc này mình đã đánh mất bao nhiêu lâu mới tìm lại được?

Thằng bé cu li

Dạo hoa phượng còn đỏ rực trên cành , thằng bé bắt đầu bằng một nghề nhàn hạ một cách chân chính : bán trà đá. Mẹ nó sắm cho nó đủ bộ đồ nghề : Một thùng càrem bằng mốp cũ kỹ , sang lại của ông già Năm. Một cái ấm nhôm hơi cũ , nhưng được mẹ nó kỳ cọ bằng tro , chà đánh bằng xơ mướp nên sáng loáng lên , coi cũng vệ sinh lắm. Và hai cái ly thủy tinh.

Mỗi sáng , trước khi quảy gánh ve chai ra đi , mẹ nó nấu một nồi nước sôi , pha trà , đổ vô ấm nhôm. Nó mua ở tủ lạnh nhà bác Ba một chục đá cục bỏ vô thùng càrem , chèn bao nylon thật kỹ trước khi đập nắp thật kín. Nó quàng dây qua vai gầy , đeo thùng càrem ngang hông , thân hình bé nhỏ hơn vẹo đi một tí. Một tay xách ấm nước , một tay cầm hai cái ly , nó đi bộ hai cây số từ nhà đến bến xe Ký Thủ Ôn.

Bán trà đá tưởng như một nghề chơi chơi : mình chỉ việc xách ấm và ly đi đến một người khách và mời : " Trà đá , chú " , hay : " Trà đá Dì ! ". Khách có thể hỏi : " Bao nhiêu một ly ? ". Trả lời : " Một trăm đồng ". Khách gật đầu : " Cho một ly ". Mình chỉ việc bỏ cục đá vào ly , rót đầy nước trà vào. Ðá tan làm ly nước rịn mồ hôi. Nước trà màu nâu hổ phách trong veo , thoảng mùi thơm lá dứa. Khách cầm ly uống ừng ực , nước trà chảy qua cổ họng đang khác khô , tới bao tử , làm mát cả ruột gan. Khách đà khát , mặt mày tươi tỉnh lại , vui vẻ móc túi trả tiền. Thế là được một trăm đồng. Khỏe re. Vì vậy già trẻ bé lớn gì cũng có thể bán trà đá.

Nhưng bến bến xe Ký Thủ Ôn là một bến xe nhỏ , chỉ có mấy chiếc xe đò cà tàng , mỗi ngày vài chuyến , chạy đến những xứ sở buồn hiu như Cần Giuộc , Chợ Trạm , Cần Ðước , Gò Công. Người về xứ đó không nhiều , bến xe lưa thưa hành khách. Mỗi lượt tài mới có năm bảy khách mà đã tới cả chục người bán hàng rong vây quanh , ồn ào chào mời nhặng xị " Bánh tráng phồng đây " , " Cốm ngò đây " , " Kẹo dừa " , " Trà đá đây " , " Trà đá hông ? " " Trá đá chú " , " Trà đá... ".

Thằng bé cũng lăn xả vô. Nhưng hoặc là nó không cạnh tranh lại đám trà đá " chuyên nghiệp " hơn , hoặc nếu hôm nào kiếm được mối thì sẽ bị tụi kia kiếm chuyện quần một trận cho " biết điều " hơn.

Cuối cùng thằng bé lủi thủi xách ấm nước và đeo thùng đá cục đi lang thang xuống phố. Xe cội đông đúc làm sao , người ta quan trọng làm sao , ngồi quán có nhạc đệm , dù che , uống nước cam tươi hay La hán quả. Nó đi mỏi rục giò mà chỉ bán được một ly trà đá cho chú xích lô , một ly cho chị bún riêu , một ly nửa cho ông già vé số. Hôm nào may lắm cũng có thể bán được chục ly. Có hôm mưa gió eo xèo , chẳng ai thèm uống trà đá. Mấy cục đá buổi sớm bự hơn nắm tay , đến chiều teo lại bằng ngón chân cái , đến tối thì tan biến luôn. Lỗ vốn !

Một hôm nó đang đi lững thững thì có người kêu trà đá ! Ôi , trúng mánh ! Hàng chục người đang làm việc ở một bãi đất ngổn ngang gạch đá vôi vữa xà bần tôn thép... Hẳn là họ làm việc nặng nhọc lắm , người nào người nấy mồ hôi mồ kê đầm đìa như tắm. Một người kêu trà đá , lập tức mấy người kia kêu theo. Chưa từng có bao giờ trà đá đắt như vậy. Thằng bé lăng xăng lít xít , tay chân lanh lẹ đập đá , rót trà, bưng ly , chạy lui chạy tới như một tay trà đá chuyên nghiệp. Mất người thấy thằng bé có vẻ tháo vát , tỏ ra thân mật và trêu chọc nó. Nó không thật sự hiểu hết những lời đùa cợt , nhưng vẫn toe toét cười , miệng rộng tới mang tai.

Vèo một cái , ấm trà hết veo. túi nó rủng rỉnh ngàn bạc. Mặt mày nó phớn phở , người nó thơ thới , lòng nó rộn ràng. Môi nó chỉ chực nở thành nụ cười và tai nó cũng vểnh lên để đón nghe mọi điều người ta nói. Một hồi nó tự thấy đã quen với mấy người lúc nãy là khách hàng của nó. Nó bạo dạn hỏi chuyện :

- Mấy anh làm gì ở chỗ này vậy ?

Họ cười :

- Làm cu li chứ làm gì hả nhỏ ?

- Là làm cái gì ?

- Là đào đất , xúc xà bần , khiêng gạch , vác xi măng , là làm đủ thứ chuyện mà người ta sai biểu. Cu li là làm cực khổ như trâu bò mà mỗi ngày công được có năm sáu ngàn bạc.

Thằng bé tròn mắt kêu lên :

- Năm sáu ngàn lận ?

Thật là một con số vĩ đại. Từ ngày đeo thùng đá và xách ấm trà đi bán dạo , nó đã biết đồng bạc khó kiếm như thế nào. Cả ngày trời lang thang dầm mưa , dãi nắng , có khi nó chỉ kiếm được vài trăm. Hôm nào trúng mánh như hôm nay cũng chỉ hơn ngàn bạc.

Nó lẩm nhẩm cộng tất cả tiền dành dụm từ hồi đi bán trà đá tới giờ vẫn chưa bằng được cái con số năm , sáu ngàn đó. Mà đó chỉ là tiền công một ngày làm mà thôi. Nó ngước nhìn những công nhân xây dựng một cách ngưỡng mộ và thật thà nói lên ước vọng của nó :

- Phải chi em được làm cu li.

Mọi người phá ra cười :

- Không chuyên gì mới làm cu li. Cực chết mẹ chứ chơi à ?

Họ chỉ một người ăn mặc lịch sự , đang coi bản vẽ nói :

- Có ước mơ thì mơ thành kỹ sư như ông đó , vừa khỏe vừa có tiền. Nhưng mà phải học giỏi thiệt giỏi mới hòng ! Mày có đi học không ?

- Có , em học hết lớp năm rồi. Tựu trường này em lên lớp sáu. Mẹ nói lên cấp hai , muốn đi học tốn nhiều tiền lắm. Ðồng phục , sách vở , tiền bẩo trợ , tiều sửa chữa trường , đủ thứ hết. Mẹ sợ không đủ tiền đóng nên biểu em nghỉ hè đừng đi chơi , đi bán trà đá để dành tiền mai mốt phụ với mẹ đóng tiền học.

Mọi người nhìn thằng bé đen đủi còm nhom. Có thể nhận thấy qua ánh mắt vẻ mặt họ một niềm thương cảm. Nhưng chẳng ai nói gì cả. Mấy người lớn tuổi chắc cũng có con cái lớn cỡ nó , chắc họ cũng đang lo nghĩ về tiền học , tiền sách vở , áo quần và vân vân...

Với lại cũng hết giờ giải lao rồi. Họ lại làm việc quần quật , không hở tay , hở miệng , hở mắt ra mà ngó tới nó nửa.

Nhưng thằng bé vẫn đứng đó nhìn người ta làm việc. Nó thấy đẩy xe cút kít chở xà bần đi đổ không khó gì. Tưới nước cho ướt gạch , rồi tiếp gạch cho thợ xây thì nó nhắm nó cũng làm được. Ngay cả chuyện trộn hồ , nó đứng coi một hồi thì kết luận nó cũng... làm được , nếu nó cao vã to hơn chút nữa.

Tất nhiên là công việc đòi hỏi nhiều sức lực. Nhưng mà thằng bé cho rằng nó cũng dẻo dai lắm. Quả là cực nhọn thật. Nhưng đi bộ suốt ngày với thùng đá đeo bên hông và ấm nước gần bốn lít trong tay cũng không phải là việc nhẹ nhàng gì. Nó đâu có sợ cực. Vả lại , nó thấy người ta làm việc rất vui. Không khí lao động tất bật làm nó đứng coi mà cũng thấy hăng hái và táy máy tay chân.

Ấm trà đã hết rồi. Như mọi khi nó có thể đi lượm trái dầu quăng lên không trung để ngó chúng rơi xuống , xoay tít thật vui mắt. Nhưng bây giờ thằng bé không màng gì đến trò chơi đó. Nó lảng vảng ở công trường xây cất coi người ta làm , rồi động tay động chân phụ một người đang đẩy xe cút kít , gặp phải mô đất cao , xe không lên nổi. Thấy không ai kêu rằng mình vướng tay vướng chân họ , thằng bé bạo dạn hơn. Khi chú thợ xây kêu : " Gạch " , nó lập tức ba chân bốn cẳng phóng lại đống gạch , ôm một mớ chạy lại tiếp ngay. Rồi cứ chạy đi chạy lại tiếp gạch tiếp hồ suốt buổi đó.

Hôm sau , mới hưng hửng sáng thằng bé đã có mặt ở công trường , với thùng đá và ấm trà. Nhưng hôm đó ai cũng bận tối mặt. Cứ nghe cai với đội trưởng hò hét công nhân mà hãi hùng. Nào là xi măng phải dọn kho cất vô , nào là gạch đá về sân bãi đâu mà đổ. Bọn vật tư chết tiệt , khi cần thì không có , khi chưa cần thì đỗ tới ào ào , không nhận thì mai mốt không có dùng , nhận bây giờ thì nhét vô đâu. Mấy thằng kia ra dọn hết đống xà bần này coi ! Thằng này nửa , vô kho xếp xi măng lại coi rộng được chỗ nào không ! Còn thằng nào ra trộn hồ nè ! Còn thằng nào nửa... Hết THẰNG rồi. Ai cũng bù đầu tối mặt , mà công việc thì cứ việc này đẻ ra việc kia.

Ông đội trưởng gào thét để chỉ huy một hồi khản cả tiếng. Bỗng ông thấy thằng bé. Hôm qua ông cũng thấy nó lăng xăng ôm gạch tiếp thợ hồ , ông chỉ mặt nó quát :

- Thằng này phụ hồ được không ?

-  Dạ , được

Nó gật đầu lia lia. Ông đội trưởng phất tay , bố trí nó " công tác " chung với một ông thợ già. Thằng bé xông vô làm như chiến sĩ xông pha trận mạc.

Khi nó đeo thùng đá và xách ấm về , ông đôi trưởng xoa đầu nó nói :

-  Còn bao nhiêu trà đá coi như ta uống hết. Chiều thứ bảy trả công luôn.

Bữa nay mới thứ năm. Thằng bé về nhà , thân thể ê ẩm suốt đêm , lòng thì hoang mang không biết mình có thể được lĩnh bao nhiêu tiền công , và liệu ông đội trưởng có quịt mình không ? chú thợ già mà nó phụ hồ lúc trưa có nói nó nhỏ quá , làm toàn việc vặt , chắc được nửa tiền công thôi. Ba ngàn đối với nó cũng lớn lắm rồi. Nhưng nó siêng năng chịu khó như vậy , có thể được bốn ngàn. Ôi bốn ngàn ! Nó quên được phần nào sự mệt mỏi thân xác và ngủ thiếp đi.

Hôm sau nữa mới chỉ là ngày thứ sáu. Thằng bé tới công trường khi ở đó co người bảo vệ và thủ kho. Nó lảng vảng quanh quẩn rồi đánh bạo hỏi anh bảo vệ :

- Bữa nay em có có được làm nửa hôn ?

- Mầy ấy hả Công trường không bóc lột sức lao động trẻ em. Hôm qua kẹt quá , chứ bữa nay thì miễn.

Thằng bé khẩn khoản nói là nó thích làm cu li lắm và biết đâu bữa nay công trường cũng kẹt nửa. Anh bảo vệ nhún vai :

- Chờ ông đội trưởng tới coi ! Mướn mày mang tiếng chứ ích gì ?

Nó phập phồng chờ ông đội trưởng. Chờ hoài chờ hủy sao ổng lâu tới vậy. Cai đã thúc thợ bắt tay làm. Không ai kêu thằng bé làm gì cả. Nhưng nó không đợi kêu. Vừa thấy chú thợ già hôm qua chuẩn bị đồ nghề , nó lập tức đi ôm gạch lại chỗ ông , nhúng nước cho ướt gạch , súc hồ vô xô , xách tới để cạnh ông , rồi chăm chỉ tiếp gạch. Tuy nó nhỏ xíu chưa thạo việc lắm , nhưng tháo vát và dễ bảo nên ông thợ già chịu cho nó phụ. Cuối ngày hôm đó , ông đã khoái nó tới mức hứa hẹn sẽ truyền nghề cho nó nếu nó muốn.

Sáng thứ bảy nó đang làm thì ông đội trưởng xuất hiện. Ông chỉ mặt nó :

- Thằng này làm nổi hôn ?

Nó vội vã gật đầu :

- Dạ nổi chứ ! Con làm từ hôm kia , hôm qua lận mà !

Ông không nói gì thêm , bỏ đi.

Chiều thứ bảy. Thật là một buổi chiều trọng đại. Thầy thợ là xong việc không vội về như mọi khi. Họ thong thả rửa mặt mũi tay chân , ngồi hút thuốc lá và nói chuyện tầm phào chờ ông đội trưởng. Ông ta đã đi lên công ty lãnh tiền tạm ứng để trả lương công nhân. Mọi người tuy không tỏ ra sốt ruột , nhưng cũng ngong ngóng bóng hình ông đội trưởng. Cũng có khi công ty đang kẹt tiền , hay bản chiết tính của đội có trục trặc gì đó , thì sẽ không có tiền. Ông đội trưởng sẽ đến rất trễ để những công nhân không kiên nhẫn bỏ về bớt , và ông đeo một mặt bí sị khất nợ với những kẻ kiên trì đến thứ hai thứ ba...

Nghe tới tình huống này , tim thằng bé thắt lại. Chẳng lẽ nào ? Bao nhiêu đơi chờ , bao nhiêu lo lắng của nó. Suốt ba ngày nay. Liệu nó có được trả lương không ? Trả bao nhiêu ? Trả mấy ngày công ? Hôm thứ sáu ông đội trưởng không có mặt ở công trường , đâu có thấy nó làm việc. Hôm nay ổng cũng không nói rõ ràng là ổng chấm công nó. Tất cả lo lắng đó , nó chỉ còn cách nhẫn nại chờ ông đội trưởng tới phút phát lương mới biết. Nếu mà... Tim thằng bé suýt vỡ ra. Nó như ngồi trên lửa bỏng vạc dầu , nhấp nha nhấp nhổm ngóng ra đường.

- A ! ông đội trưởng về !

Nó hét to lên , mừng vui đến nỗi những người khác phải phì cười.

Ông đội trưởng dựng xe , ôm cái túi da căng phồng vô lán bảo vệ. Ông giở sổ chấm công ra , dò theo danh sách , đếm ngày công của từng người , đếm tiền , rồi trao cho họ. Ông cứ theo thứ tự trong sổ chấm công mà phát. Cuối cùng , hết danh sách.

Thằng bé không có tên trong sổ chấm công ! Nó đứng thậm thò nhìn ông đội trưởng , mặt tái đi , tay chân lạnh ngắt. Chờ cho người cu li cuối cùng ra về , ông mới làm như chợt nhớ thằng bé.

- Thằng kia , lại biểu.

Nó lật đật chạy lại , ngước đôi mắt trẻ thơ đầy lo âu nhìn ôn đội trưởng. Ông cầm một cọc tiền giấy một ngàn , hỏi :

- Mày làm mấy ngày ?

- Dạ , ba ngày : thứ năm , thứ sáu với lại thứ bảy.

Ông đếm tiền , một , hai , ba , bốn , năm , sáu , bảy , tám , chín.

Ông ngừng lại hỏi :

- Ba mày làm gì ?

- Dạ , ba con chết hồi năm ngoái rồi.

Ông nhìn nó một chút , đếm tiếp mười , mười một , mười hai.

- Má mày làm gì ?

- Dạ , má con mua bán ve chai.

- Mày có đi học không ?

- Dạ có.

- Vậy ráng mà học. Chứ là cu li , biết cực chưa ?

- Dạ , con chịu cực được mà.

Ông đếm tiếp : mười ba , mười bốn , mười lăm.

Ông toan đếm nửa nhưng đắn đo một chút , nói :

- Má mày có đánh đề , đánh bài không ?

- Dạ , không.

Ông đếm nốt : mười sáu , mười bảy , mười tám. Ông đưa tiền cho thằng bé.

- Ðem về cho má mầy cất , đừng chơi điện tử hết nghe !

Xong , ông đứng dậy , đi về.

Thằng bé cầm mười tám tờ giấy bạc mà ngón tay nó run bần bật. Nó chưa từng cầm trong tay một món tiền lớn như vậy. Mà lại là tiền chính nó làm ra , bằng ba ngày quần quật ngoài trời nắng , bằng sự cố gắng vượt quá sức trẻ em.

Má nó cũng xúc động đến rơi nước mắt khi nó đưa tiền cho bà. Bà đếm đi đếm lại , lộn tới lộn lui , nó phải cầm từng tờ đếm cho má nó coi. Bà gói vô một tờ giấy dầu , đem đấu sau ảnh thờ của ba nó :

- Má cất ở đây cho con , để tựu trường có mà đi học với con người ta.

Ðêm đó thằng bé ngủ vùi trong tay má. Má nó bồi hồi thao thức mãi , thỉng thoảng bà lại vuốt mái tóc khét nắng của con.

Có thể nửa thế kỷ sau , có một tỷ phú hay một nhà bác học để lại tiểu sử như vầy : Mười hai tuổi , tôi đi làm cu li để có tiền ăn học... Nhưng hiện giờ , dưới một mái tranh ở vùng ven , có một đứa bé gầy gò , đen thui vì nắng gió , trong giấc ngủ say nhọc nhằn đang mơ rằng : ngày khai trường em sẽ đến lớp với đồng phục tươm tất như mọi học sinh , và không ngay ngáy lo lắng cô chủ nhiệm sẽ phiền trách vì không đóng nổi các thứ tiền tập vở , tiền thuê sách , tiền bảo trợ , tiền sửa trường ốc , tiền hội phụ huynh và đủ thứ tiền gì gì nữa...

Tạp văn

Ai Biết Ai Là Ai

Hồi tôi học trung học, thầy giáo sử địa có ra một bài tập: Đi một vòng quanh nơi mình ở, ghi lại tên đường và tìm hiểu những người được đặt tên cho đường phố ấy là ai. Nhờ bài tập đó đến bây giờ tôi có thể nói không nhầm lẫn lắm ai là Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trãi, Phan văn Trị, Nguyễn Hùynh Đức và Bùi Hữu Nghĩa. Một bạn học với tôi hồi đó nay là giao viên trung học, vừa rồi nhắc lại bài học cũ, chị nói: “Tôi cũng muốn ra bài tập tương tự cho học trò của mình, nhưng không dám. Thành phố bây giờ nhiều tên đường mới quá, chẳng những thầy không thể biết hết mà cũng không thể chỉ ra được cho trò nguồn tra cứu. Giả dụ trong bài làm trò ghi những Nguyễn Thị Nhỏ, Trần văn To, Đòan văn Bơ, Lâm thị Mắm, thì thầy cũng không dám chắc có những tên đường đó hay không, chứ đừng nói là biết những Nhỏ, To, Bơ, Mắm đó là ai?”

Một người bạn nhà báo an ủi: chẳng trách làm gì, đến kẻ đánh cắp nỏ thần của An Dương Vương còn không ai biết là ai nữa là! Mọi người cười xòa vì chuyện tếu lâm đó khá phổ biến. Thầy giáo hỏi: “Ai đánh cắp nỏ thần An Dương Vương?” Cà lớp im phăng phắc. Thầy tức giận chỉ vào mặt một trò lập lại câu hỏi: “Ai đánh cắp nỏ thần An Dương Vương?” Trò lắc đầu xua tay lia lịa: “Thưa thầy, hổng phải em.” Thầy về phòng họp giáo viên than phiền cái lớp gì mà không trò nào biết ai đánh cắp nỏ thần.

Thầy giám thị bảo: “Để đấy, tôi sẽ điều tra ra.” Thầy hiệu trưởng dỗ dành: “Không tìm ra thì trường xuất quỹ mua cái khác, thầy chớ nói ra ngòai, trường mình là trường điểm…” Và anh bạn nhà báo vui vẻ kể thêm với lời cam đoan chuyện thật trăm phần trăm: con trai của đồng nghiệp anh đi thi đại học, sau khi bình một bài thơ của Xuân Diệu, đã cảm thán rằng “tội nghiệp bà ấy, người tài hoa mà bị tai nạn ô tô chết với cả chồng lẫn con.” Ông bố của chàng sinh viên tương lai hỡi ôi kêu lên: “Cái bà bị ô tô đâm chết ấy là Xuân Quỳnh chứ có phải Xuân Diệu đâu!” Chàng trai trẻ nhún vai: thì xuân nào chả là xuân!

Tôi nghĩ chàng trai trẻ này đáng cảm thông. Xuân Quỳnh là người cùng thời với bố anh, còn Xuân Diệu thì thuộc thế hệ ông nội anh, anh biết lóang thóang như vậy cũng là giỏi rồi. Và cái sự anh ta tỉnh bơ trước sự nhầm lẫn hai nhà thơ (nhà nào cũng đã chết!) cũng dễ hiểu: thời buổi lạm phát thông tin này, cái gì biết thì biết, cái gì không biết thì thôi, làm sao biết hết? Vả chăng, anh ta không phải cá biệt. Mà tình trạng giới trẻ cả xứ mình cũng không cá biệt tuốt. Thử nhìn ra nước ngòai coi!

Ở một nơi có tỷ lệ cư dân có bằng tiến sĩ đông nhất nước Mỹ (tính trên dặm vuông) là Chapel Hill thuộc bang North Carolina, không hiếm gì những bữa ăn tối tụ tập những giáo sư, học giả, nhà văn. Một trong những buổi ăn tối như thế được J. Peder Zane thuật trong một bài viết đăng trên Triangle.com ngày 5/11/2005: Tiểu thuyết gia Lawrence Naumoff kể một câu chuyện não lòng: Ông hỏi sinh viên trong lớp nhập môn viết văn của ông ở trường đại học North Carolina ở Chapel Hill xem chúng đã đọc Jack Kerouac chưa. Chẳng ai giơ tay. Ông bèn hỏi coi có ai từng nghe nói đến Jack Kerouac không. Cả lớp ngồi trơ ra. Ông Naumoff mới kể giai thọai về một gã cuồng văn chương. Một sinh viên bèn nói anh ta từng học với một giáo sư cũng cuồng như vậy. Ông Naumoff mới hỏi tên của vị giáo sư đó. Anh sinh viên nói anh không biết. Ông Naumoff bèn hỏi chàng thông thái đãng trí ấy:

“Anh có biết tên tôi không?” Anh ta ngập ngừng một lát rồi nói “Không.” Ông Naumoff tâm sự với các thực khách trong bữa cơm tối hôm đó: “Tôi cũng biết là nhiều sinh viên vào học lớp tôi chẳng qua để cho đủ cua theo qui định. Nhưng thiệt là nản lòng khi có những sinh viên mà thậm chí cái tên của người đang đứng lớp dạy mình cũng chẳng thèm biết.”

Chuyện ông Naumoff kể chẳng khác nào cái nắp cống xả được mở ra, để cho nỗi lòng của các giáo sư khác tuôn theo ào ào như nước lũ. Rằng sinh viên thì luôn luôn dốt hơn là chúng tưởng. Nhưng mà hồi xưa (thời các giáo sư đi học ấy) sinh viên mà ‘không biết’ thì khốn đốn hơn nhịều, vì ‘không biết’ thì thiệt là nhục, và ai cũng phải cố học cho biết. Chuyện sinh viên bị lủng kiến thức lỗ chỗ nào có gì mới, và thực ra cũng không phải là vấn đề khiến các giáo sư lo lắng. Vấn đề đáng lo không ở chỗ chúng không biết, mà ở chỗ chúng chẳng thèm bận tâm đến cái sự chúng không biết. Thì chúng có khác gì chàng trẻ tuổi vốn dòng Lạc Việt của chúng ta vừa kể ở trên?

Chàng ta đáng được bệnh vực như vầy: Thời ông nội chỉ cần đọc một cuốn Thi Nhân Việt Nam của Hòai Thanh là đủ để biết hết các nhà thơ thời danh; thời của bố thì đọc thêm danh sách hội viên hội nhà văn là kể như được cập nhật hóa tri thức về văn nghệ sĩ. Chứ thời của con ngày nay ấy hả? Tên tuổi siêu sao trong mọi lãnh vực cứ như pháo hoa đêm giao thừa, hết đợt này đến đợt khác, tỏa sáng bầu trời trong phút chốc rồi … tiêu. Phương tiện truyền thông nhan nhãn các tên tuổi đang lên, chỗ này bơm, chỗ kia thổi, chỗ nọ chọc xì căn đan, chưa kịp biết ai là ai thì đã không cần biết ai là ai nữa rồi. Lại nữa, xu hướng truyền thông bây giờ khai thác đời tư cá nhân nhiều hơn tính xã hội của lao động văn chương nghệ thuật, mà đời tư người ta, mình biết hay không biết, hoặc biết nhập nhèm, thì đã sao?
Với tư cách là một học sinh sinh viên, anh chàng này thực ra đã đang trải qua nỗi ớn sợ bội thực tri thức. Thời bố môn lịch sử dừng lại ở chiến thắng Điện Biên Phủ, thời con chỉ thêm chương đánh Mỹ cũng đủ nhức đầu, nói chi đến phần xây dựng chủ nghĩa xã hội rồi thêm đổi mới và kinh tế thị trường.

Môn sinh vật thời bố chỉ học tới thuyết tiến hóa của Darwin, bây giờ thì đủ thứ giải mã gien với nhân bản vô tính. Riêng môn tin học thì hòan tòan mới toanh đấy, bố nhé. Chắc chắn là con học nhiều hơn bố nên bố đừng tưởng bố biết nhiều hơn con. Chẳng qua kiến thức nhiều quá, nên hơi lộn xộn một tý. Nhưng mà bố đừng lo, ôn bài thì có ‘trọng tâm’ và ‘định hướng’, để làm bài thi đạt yêu cầu, qua được các ải bằng cấp, vào đời rồi mới biết bản lĩnh ai là ai.

Nói cho cùng, học để nên người là quan niệm xưa lơ xưa lắc, học để biết thì hơi xa xỉ, học để làm việc là thực tế nhất. Nhiều trường đại học và các viện giáo dục đào tạo trên thế giới đều đang có những chuyển động theo hướng ứng dụng thực tiễn này. Xứ mình cũng vậy. Còn người học văn không phải vì văn chương hay văn sĩ có gì hay ho, mà vì nghề viết báo xứ này còn thịnh, nên kỷ năng thu thập tin giật gân quan trọng hơn cảm nhận mỹ học thơ ca. Đa số người trẻ chọn ngành nghề thời thượng như tin học, quản trị kinh doanh, y, dược, một khi ‘đi làm’ là bị buộc phải trở thành ‘chuyên viên’, theo nghĩa anh phải biết thiệt nhiều và luôn cập nhựt, cả tri thức chính thống lẫn râu ria, trong lĩnh vực mình họat động để có thể cạnh tranh, để không bị thua thiệt, bị lừa đảo, bị chèn ép, không bị đuổi việc hay sạt nghiệp. Chỉ có giới văn nghệ tào lao mới nói đời là sân khâu, sân chơi. Không, đời là một chiến trường đẫm máu!

Vào đời, người bạn trẻ cần gì biết những ‘Nhỏ, To, Bơ, Mắm’ là ai, (đại khái là anh hùng liệt sĩ) hay Xuân nào là Xuân nào (nói chung là nhà thơ đã chết). Ai là xếp ai, ai đang tiến trên đường đua của ai, ai tiêu thụ sản phẩm của ai, ai trả lương cho mình, ấy mới là câu hỏi. Thái độ ‘chỉ biết thông tin cần biết cho chuyên môn, nghề nghiệp’ này đang ảnh hưởng đến văn hóa của hầu hết các nước trên cái thế giới tòan cầu hóa này, chứ không riêng gì xứ mình. Cho nên ở đâu cũng có những người như người bạn giáo viên của tôi hay anh bạn đồng nghiệp của nhà báo nọ, đành ngậm ngùi buông tay cho giới trẻ tự bơi theo dòng thời đại của chúng. Để chia sẻ với những ông bố bà thầy ấy, tôi xin trích dịch đọan kết bài viết của J. Peder Zane:

Một chân lý cơ bản về người ta là họ được định hình bởi cái thế giới chung quanh họ. Ở đây và bây giờ, tức là cái môi trường làm-cho-xong-việc của nước Mỹ hiện đại, cái học kiến thức vị kiến thức vốn là đặc tính nền tảng của nền giáo dục nghệ thuật khai phóng – và một đời sống phong phú và viên mãn

– Đã bị gạt ra lề. Thiệt là kỳ lạ, trong một thế giới mà mọi thứ đều đáng biết, lại không có gì đáng biết

Ăn Cháo Tiều

Tôi có một ông bác họ buôn bán ở chợ Biên Hòa. Hồi tôi còn nhỏ xíu ba tôi có dẫn tôi đến chơi nhà bác mấy ngày. Buổi sáng bác gái kêu tôi dậy “ăn cháo”. Người Việt buổi sáng nói “ăn sáng” nhưng người ta ăn khoai, ăn bắp, có khi ăn cơm hay bánh đúc, bánh tằm…chứ không ai ăn “sáng” cả. Nên tôi nghĩ nhà bác giàu như vầy, nói ăn cháo nhưng chắc là ăn hủ tíu, xíu mại….Ai dè đâu bác tôi múc ra đúng là cháo trắng với mấy hột đậu gì đen thui mặn chát. Nhìn quanh thấy cả nhà đều ăn như vậy một cách ngon lành. Tôi hơi thất vọng là tiếng Tiều nói “ăn cháo” thì chỉ ăn cháo mà thôi.

Người Quảng Đông gọi ăn sáng là điểm tâm. Thực đơn điểm tâm rất phong phú, cũng có món cháo , nhưng không phải cháo trắng. Cháo của người Quảng nấu nhừ nhuyễn như bột, lõng bõng nước, có hột vịt bắc thảo xắt nhỏ và thịt muối giã nhuyễn, rắc chút tiêu hành. Nhưng nói chung người Quảng không thích ăn cháo. Nói người nào sáng dậy ăn cháo, người ta biết ngay đó là người Tiều.

Tôi hỏi ba tôi ăn cháo hoài không ngán sao? Ba nói ăn cháo nhẹ bụng, dễ tiêu. Từ khi tôi có trí nhớ đến nay, hình như sáng nào nhà tôi cũng có một nồi cháo trắng, nấu vừa chín, hột gạo còn nguyên, chỉ hơi mềm hơn hột cơm một chút, nước xâm xấp. Kèm theo món cháo  kinh niên trong nhà cũng thường có những món mặn kinh niên như củ cải muối, đậu muối, hột vịt muối , thịt muối, cá muối. Tôi nghĩ là đối với ba tôi, thức ăn không chỉ là thức ăn. Củ cải muối phải là củ cải muối nguyên củ của một ông già Tiều quảy từ Sóc Trăng lên bán, cá muối cũng là cá muối nguyên con của một bà già Tiều đem từ Rạch Giá lên. Riêng món đậu muối là đồ nhập cảng , ngày trước có lẽ  nhập qua Hồng Kông hay từ Đài

Loan, bây giờ thì mua từ Trung Quốc.

Ba không ép chúng tôi ăn cháo. hồi chúng tôi còn nhỏ mỗi sáng được ba phát cho tiền để ra đầu xóm ăn điểm tâm. Xóm tôi ở trong Chợ Lớn đông người Quảng hơn người Tiều. Đầu xóm bày bán nào xôi mặn, nào hủ tíu, mì xào, nào hoành thánh, há cảo…Nên tôi quen thói sáng sớm lại lê la tiệm nước, rồi  mới đi đâu đó, làm gì đó. Thỉnh thoảng có buổi sáng mưa dầm hiếm hoi của đất Sài gòn, khí trời ẩm ướt lành lạnh, tự nhiên làm biếng không muốn đi đâu làm gì hết, tôi cứ ngồi trong nhà thò đầu ra cửa gọi, chỉ một chút sau là có người mang vào tận trong nhà bất cứ món gì mình thích. Lúc đó,cắc cớ sao, tôi lại thích ăn cháo trắng với hột vịt muối.

Bây giờ tôi bắt đầu thích ăn cháo như ba tôi. Không phải để tự làm công tác tư tưởng cho mình về một quê hương vất vả tiện tặn. Năm ngoái ba tôi về thăm quê, nói thôn cũ bây giờ giàu rồi, bà con ai cũng khá. Tôi có thể nói tôi thích ăn cháo vì nó ngon. Nhưng nếu phải  nói rõ nó ngon như thế nào, thì tôi không thể nói được. Tôi phải mất hơn ba mươi năm mới thấm thía được cái ngon của một chén cháo ăn với củ cải muối vào buổi sáng tinh mơ, làm sao có thể trong vài dòng trên giấy mà truyền đạt hết được hương vị đậm đà ấy?

Bông Chùm Bao

Bây giờ dân thành phố có phong trào ăn rau sạch. Nếu hiểu ‘sạch” theo nghĩa không sử dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu, thì những thứ rau dại, rau tập tàng tôi được ăn hồi nhỏ ở nhà quê là sạch nhất. Chúng mọc hoang trong sân trong vườn, trên gò trên rẫy, có thứ có tên như rau dền dại, rau sam đỏ, rau đắng đất, rau càng cua, cải trời, cỏ bồng bông, và nhiều thứ khác không tên, gộp chung thành rau cỏ dại. Loài thực vật âm thầm mọc lan trên mặt đất này tôi quen thuộc lắm, tôi học tên chúng trước khi biết đến môn Sinh Vật. Người dạy tôi là bà ngoại.

Bà ngoại tôi không biết chữ, không có tiền mua cải bắp cải bông chở từ Đà Lạt xuống, nên tới bữa ăn thì cắp cái rổ tre ra vườn hái rau cỏ tập tàng ăn “bậy bạ” qua bữa. Tôi chạy lon  xon theo bà ngoại, líu lo hỏi cây này là cây gì, lá kia là lá gì? Bà ngoại tôi nói: “Cây này là bồ ngót, ăn được”, hoặc “lá kia  là lá môn ngứa, đói quá ăn cũng được”, hay “dây thuốc cá đó, độc lắm, đừng ăn”. Những thứ vô danh bà ngoại tôi cũng nói: “Cỏ này không tên, ăn được”, “Cỏ kia không tên, không ăn được”. Khi tôi thắc mắc tại sao cũng là cỏ không tên mà có thứ ăn được, có thứ không, bà tôi im lặng cắt cỏ. Lát sau bà trả lời tiếp những câu hỏi giống nhau của tôi bằng những cái tên khác nhau: “Cỏ này là cỏ tía gai, không ăn được”, “Cỏ kia là cỏ bồng bông, ăn được”. Nhiều tên rau cỏ hóa ra không hề có trong sách vở, chắc là bà ngoại tôi không biết nên đặt đại tên gì đó. Khi đi học, tôi rất yêu môn Sinh , háo hức muốn biết tên khoa học của các loài rau cỏ để về quê nói cho bà ngoại biết. Nhưng khoa học phân loại thực vật thành loài, loại, giống, chủng, thứ….chứ không chia thế giới cây cỏ thành hai loại rạch ròi là “ăn được” và “không ăn được” như bà ngoại tôi. Nên khi phân ban học, tôi ôm hết kiến thức về rau cỏ sang ban văn chương.

Thỉnh thoảng ngoài rìa chợ nhỏ có người bưng rổ bán rau dại. Một rổ rau càng cua đầy vun, xanh mướt màu ngọc, giá hai ba ngàn đồng, mua về bóp muối trộn dấm rắc đậu  phọng rang giã nhuyễn, là được một đĩa gỏi ngon lắm. Đậu  phọng là nguồn đạm chính nuôi tôi hồi nhỏ. Bà ngoại có một miếng đất gò bên kia lộ 13, mỗi mùa mưa trỉa được một mùa đậu. Chữ nghĩa chỗ này tôi không rành lắm: Sách vở dùng chữ “trồng tỉa”,bà ngoại tôi thì “trỉa đậu”, một tay bà bới đất thành lỗ, tay kia giữ một nắm đậu, trỉa (qua kẽ ngón tay) hai ba hột đậu xuống lỗ, rôì lấp đất lại. Đậu ngoại tôi trồng trên  gò cầm như đậu mọc hoang. Phía lộ 13 thường có giao tranh, ngoại tôi canh chiến sự êm êm thì lên gò nhổ đậu, được hột nào hay hột nấy. Những  hột đậu phộng ấy nhỏ như hột đậu đen, chỉ để trong nhà ăn.

Ngày này qua tháng kia, bà ngoại nuôi tôi bằng muối đậu với rau cỏ đại trong vườn.

Tính lại, những năm ấy bà ngoại tôi chưa tới sáu mươi tuổi. Con gái đã gả chồng xa, con trai đều bị lôi vào cuộc chiến, tre đã hai lần khóc măng. Từ hồi mẹ mất, tôi về ở với bà ngoại, theo bà lên gò trỉa đậu, ra vườn hái rau. Vườn không rộng, trồng cau dọc bờ mương, dây trầu ôm thân cau lá mọc sum sê.

Ngày ngày bà tưới trầu bằng gàu có tay gàu là chiếc sào dài, để bà đứng bên này bờ tát nước dưới mương lên bờ bên kia. Hai bờ mương mọc đầy rau má. Có chiếc cầu ván bắc qua mương thường ẩm ướt, nên mặt dưới cầu hay có nấm mọc, có khi là nấm mèo, có khi là nấm không tên. Bà cũng dạy tôi là nấm này “ăn được”, nấm kia “không ăn được”. Làm sao bà tôi biết được kiến thức tối  cần thiết ấy, khi mà điều đó không được ghi trong sách vở, và bà cũng không hề tới trường? Tôi đoán rằng đó là  kinh nghiệm tích lũy của ông bà cố tôi, những người đi khai hoang rừng miền đông, và được bổ sung bằng kinh nghiệm của ông bà ngoại tôi, những người đầu tiên lập vườn ở xứ đó. Nói như nhà văn Sơn Nam, những người tiên phong nơi đất mới, thấy cây cỏ gì cũng ăn thử cho biết, ăn không chết là ăn được. Biết để phòng khi đói quá ăn đỡ lòng.

Có vài thứ cây cỏ không phải là thức ăn, nhưng thỉnh thoảng bà tôi hái về khi lên gò trỉa đậu. Như dây chùm bao chẳng hạn. Bông chùm bao trắng, trắng tinh trắng muốt, nở vào buổi ban mai, nắng lên thì tàn. Trái chùm bao được bọc trong một cái lồng gai, không ăn được. Vì vậy tôi không bận tâm lắm đến dây chùm bao, mà chỉ chạy loanh quanh trong phạm vi an toàn mà bà ngoại cho phép, để kiếm cây thù đù. Trái thù đù cũng nằm trong một cái bao, nhưng là bao lá mềm mại, trái ngọt ngọt chua chua rất ngon. Không phải  lúc nào gặp dây chùm bao bà ngoại đều hái. Hình như những khi  có đánh lớn phía lộ 13 thì buổi sáng bà ngoại đi hái dây chùm bao. Buổi tối, bà ngoại tước tàu cau để bó làm chổi. Có khi bà bửa trái cau, sấy hột cau trên lò than lúc ngoài trời mưa rỉ rả. Bà hay ngồi ở hiên nhà, đôi lúc dừng tay nhìn đăm đắm một góc vườn, hay dỏng tai nghe tiếng súng vọng lại từ con lộ đang có giao tranh. Bà thường ngồi vậy, đến khuya lắm.

Hôm qua đi chợ, tôi thấy ở quầy bán lá xông có bán dây chùm bao quấn thành vòng, mấy cái bông trắng bị giập hoặc đã tàn, nhưng tôi vẫn nhận ra. Tôi hỏi  dây chùm bao này để làm gì, nó không ăn được mà. Người bán hàng ân cần giới thiệu: Dây chùm bao này trị mất ngủ tốt lắm.

Ngoại ơi, sao lúc sinh tiền, ngoại chỉ nói với con là bông chùm bao trắng không ăn được? Đợi khi con được dỗ ngủ say rồi  bằng những câu chuyện cổ tích có Phật có Tiên, ngoại mới cố ru mình bằng chất an thần trong dây chùm bao bông trắng.

Chùa Minh Hương

Người Sài Gòn tánh tình dễ dãi nên thấy chỗ nào có thờ phượng cúng kiến thì gọi là chùa. hầu như tất cả kiến trúc tín ngưỡng của người Hoa ở Chợ Lớn đều được gọi chung là Chùa Tàu, trong đó có chùa (thờ Phật), đình (Minh Hương Gia Thạnh), miếu (thờ bà Thiên Hậu, Quan Công, Ông Bổn). Những “chùa” nổi tiếng như chùa Bà, chùa Ông, thì thật ra người Hoa gọi là miếu, (Phò miễu là miếu bà).

Nhưng tôi xin phép cứ theo thói quen gọi miếu là chùa.

Chùa Bà của người Quảng Đông và Hải Nam thì thờ Bà, chùa Ông của người Triều Châu và Phúc Kiến thì thờ Ông. Nhưng có một ngôi chùa độc đáo là chùa Minh Hương thì thờ đủ thứ.

Cần phân biệt đình Minh Hương Gia Thạnh ở đường NguyễnTrãi và chùa Minh Hương ở đường Hùng Vương. Đình Minh Hương là chứng tích của ngôi làng đầu tiên ở Chợ Lớn, là làng Minh Hương, vốn là nhà việc, như những cái đình Việt Nam khác, bên trong thờ những bậc sáng nghiệp khai cơ như Trần Thắng Tài, Trịnh Hoài Đức, v,v,,, Đó là một trong những di tích rất xưa của Sài Gòn, được bộ Văn Hóa xếp hạng. Cái chùa Minh Hương tôi nói đây, chính điện thờ Quan Công, hai bên có khán thờ Bà Cửu Thiên Huyền Nữ và đủ các loại thần dân gian người Hoa: Thần Tài, Thổ địa, .v.v…Ngoài cửa, từ đường cái nhìn vào, bên trái là tượng Phật Bà Quan Âm đứng cầm nhành dương rảy nước cam lồ, bên phải là Phật Di Lặc bụng to chang bang ngồi trên hòn non bộ cười toe toét.

Tôi nhớ, những ngôi chùa Ông chùa Bà tôi từng ghé thăm ở khắp Nam bộ, kể cả miền Trung, Đà nẵng, Hội An, đều không thờ Phật. Thỉnh thoảng có gặp tượng Phật trong những “chùa” ấy thì  tôi thắc mắc và được giải thích: Đó là tượng Phật thờ ở các gia đình, vì lý do này nọ, như toàn bộ gia đình ra đi, người ta đem tượng Phật (và những thứ thiêng liêng khác không tiện mang theo) đến gởi ở … “chùa”. Ông và Bà nói chung không nề hà gì mà không cho Phật nương náu. Một vài chùa Phước Kiến có tượng Phật, nhưng lại để ở ngoài, như hai bức tượng trước chùa Minh Hương ở Chợ Lớn. Tại sao vậy? Thắc mắc này gặp ông già bà cả nào tôi cũng khỏi. Những lý giải đại khái như sau:

Một-Cũng giống như người Việt, người Hoa có tinh thần tam giáo đại đồng. Cho nên chùa thờ Quan Công, nhân vật tiêu biểu cho tam cương ngũ thường của Khổng giáo, lại thờ cả một số nhân vật truyền thuyết theo Lão giáo, thì đương nhiên thờ cả Phật mới đủ bộ. Tôi thắc mắc, nhưng tại sao hai vị Phật đều phải đứng ngồi bên ngoài cửa chùa, trong khi tất cả thần thánh lớn nhỏ đều được ở bên trong chùa?

Trả lời: Bởi vì tất cả thần thánh trong chùa đều gốc gác Trung nguyên, còn Phật là người nước ngoài, nên không cho vô ngôi nhà Trung Hoa được. (Những miếu này là một phần hoặc chính là trụ sở hội quán đồng hương, là biểu tượng của cố hương). Tôi cảm thấy giải thích này hơi….phân biệt chủng tộc nên lại đem câu hỏi đi hỏi người khác nữa, và được đáp số thứ hai.

Hai-Người Hoa xa xứ cần giữ chặt mối dây liên lạc với đồng hương, phải lấy tinh túy văn minh dân tộc làm gốc rễ đoàn kết mọi cá nhân, chứ không phân biệt tín ngưỡng. Cho nên hội quán đồng hương thờ đủ mọi thần thánh mà mỗi người mang theo từ quê nhà. Tôi lại thắc mắc: Tại sao không thờ Chúa Jesu,có một số người Hoa theo đạo Thiên Chúa mà. Trả lời: Những hội quán đồng hương  được lập ra từ thời xưa lắm, thời đó phần lớn người Hoa ở Việt Nam không theo đạo Thiên Chúa , vả lại nhiều người Hoa thời đó vẫn coi Thiên chúa giáo là…tà đạo, nên không dung nạp. Kể ra thì cũng hơi…kỳ thị tôn giáo. Tôi vẫn chưa được thỏa mãn, Cuối cùng, Tết vừa rồi tôi đi viếng chùa Minh Hương với một người bạn. Và người này cung cấp cho tôi đáp số thứ ba.

Ba-Nơi đất khách quê người, sống không phải dễ. Người đồng  hương đương nhiên là phải đùm bọc giúp đỡ nhau, nhưng còn phải truyền cho nhau kinh nghiệm sống như thế nào. Phải chăng cách bố trí chùa Minh Hương là một triết lý sống của những người lập chùa muốn truyền giảng cho người đời:

Trong nhà là người ruột thịt, sống phải trung thực, nghĩa khí như Quan Công, biết trên nhường dưới theo tôn ti đạo Khổng, cùng nhau hưởng thụ và tạo ra cõi thiên thai kiểu Lão giáo. Đối ngoại thì phải có lòng từ bi bác ái của Quan Âm, cứu khổ cứu nạn người đời nếu sức mình có thể; còn như rủi mình bị tai ương bất hạnh thì cứ trông nụ cười Phật Di Lặc mà hiểu rằng trong cõi đời này, bạc tiền danh vọng ái tình…thực ra chỉ là ảo ảnh, được hay không, còn hay mất, biết cười như Phật Di Lặc thì biển khổ sẽ hóa ra niết bàn.

Chuyện Làm Ăn

Đầu xóm tôi có một người chiên bánh tiêu,cứ chiều chiều lại dọn hàng ra lề đường gồm vỏn vẹn một bếp lò với cái chảo to tướng cạnh một cái bàn con. Từ đó cho tới tối lúc nào cũng chỉ làm mỗi một thao tác là lật mấy cái bánh tiêu trong chảo. Theo như tôi nhớ thì ba mươi năm nay nhà đó chỉ sống bằng nghề đó thôi. Nhìn ông già đứng chiên bánh tiêu ở góc đường trong Chợ Lớn, ngày này qua ngày khác , lúc mưa dầm cũng như trong khói bụi ngựa xe, biết nói là ông kinh doanh thành công hay thất bại? Bằng nghề đó ông đã sống tàng tàng tới bây giờ, nuôi con cái lớn lên,  dựng vợ gã chồng, truyền nghề cho chúng nối  nghiệp nhà. Như vậy là dở hay hay ? Nhưng có lẽ nhiều người sẽ cho rằng một ông chiên bánh tiêu không thể tiêu biểu cho giới kinh doanh người Hoa ở Chợ Lớn.

Người ta nêu ra những thí dụ thành đạt được nhiều người biết đến hơn, như chú Hỏa (công ty Hui Bon Hoa), Quách Đàm (xây chợ Bình Tây, chủ hãng Thông Hiệp), Trần Thành (Vua bột ngọt)…Họ đều có chung một nét: xuất thân từ kiếp lưu dân nghèo khổ, đã cần cù tiện tặn làm ăn mà phát tài. Nhưng những đức tính như: siêng năng, cần cù, chịu khó, thông minh, v.v… thì không riêng gì người Hoa mà nhiều dân tộc khác trên thế giới đều có. Vậy người Hoa còn có bí quyết thành công nào khác nữa trong kinh doanh?

Trong cạnh tranh thương trường, vốn lớn là yếu tố quan trọng. người Hoa ở Chợ Lớn có nguồn hỗ trợ vốn đáng kể của thân nhân ở nước ngoài và cộng đồng người Hoa trên thế giới. Ngay trong một cộng đồng họ cũng huy động vốn của nhau dễ dàng, nhờ chữ tín và tinh thần tương thân tương trợ trong họ tộc hoặc trong cùng bang phương ngữ.

Sự gắn bó với cộng đồng của người Hoa, ngoài yếu tố tình cảm dân tộc , còn vì yếu tố quan trọng là quan hệ làm ăn. Người Hoa có tập quán xài đồ của người Hoa ( dù made in Chợ Lớn hay Singapore, Hồng Kông hay Trung Quốc, Đài Loan), mua sắm ở cửa hàng của người  Hoa, sử dụng dịch vụ của người Hoa, tin cậy người Hoa…Thương gia giàu có tạo uy tín trong cộng đồng bằng những đóng góp tiền của qua các hội quán, những quyên góp từ thiện, hay trợ vốn cho đồng hương dưới nhiều hình thức khác nhau. Cộng đồng người Hoa ở Chợ Lớn không nhỏ, hoạt động tích cực trong nhiều ngành kinh tế. và là một thị trường tiêu thụ mạnh. Tư bản Hoa ở nước khác khi vào thị trường Việt Nam trước tiên tìm đến cộng đồng người Hoa tại chỗ. Trên thực tế ít có trường hợp doanh nhân người Hoa tách khỏi cộng đồng mà thành công lớn. Người làm ăn nhỏ hoặc nghèo khó càng cố bám lấy cộng đồng, để được giúp đỡ bao bọc.

Đặc điểm của cộng đồng người Hoa là đoàn kết tương thân tương trợ. Người Hoa hiểu rằng giúp cho người thân khá lên để họ không là gánh nặng cho mình, và nhiều người khá giả sẽ làm cho gia tộc và cộng đồng mạnh; cộng đồng mạnh thì kinh doanh của mình sẽ thuận lợi hơn.

Người Hoa giúp nhau, giúp lúa chứ không cho cơm, như truyền nghề cho, kiếm cho công ăn việc làm, tạo điều kiện làm ăn, và một khi đã giúp thì giúp tới nơi tới chốn. Một nhà sản xuất giúp cháu họ xa dưới quê lên nhờ vả bằng cách giao cho anh một lô hàng bảo anh đem đi bán. Anh này lúc đầu bán lỗ lã lại làm mất hàng, vẫn cứ giao cho anh lô hàng khác để làm lại. Khi anh ta dần dần biết làm ăn rồi thì giao cho anh một cửa hàng. Làm ăn phát đạt anh ta có thể tích lũy vốn liếng, trở thành người hợp tác, bạn hàng trung thành.

Tạo kế sinh nhai là một cái ơn lớn, và lòng tri ơn cùng sự trung thành với người ơn, thầy hay người chủ của mình, là phẩm chất phải có. Nếu không, sẽ bị coi là đồ phản phé, sẽ bị cộng đồng tẩy chay.

Một người đi học nghề nấu hủ tíu ở một tiệm nước, làm việc trong tiệm như một người làm công. Học được nghề rồi vẫn tiếp tục làm công cho thầy mình chứ không bỏ đi qua chủ mới dù điều kiện có ưu đãi hơn. Đến một lúc người thầy thấy có thể cho anh “ra riêng” được, thì anh đưa vợ con đến  một tỉnh khác mở tiệm, xa địa bàn kinh doanh của chủ cũ, để không chia mất khách hàng của thầy mình. Người Hoa tối  kỵ xâm phạm đến nồi cơm của người khác, thường hoạt động kiểu rừng nào cọp nấy, không giẫm chân nhau. Trong cùng lĩnh vực kinh doanh họ luôn có sự liên lạc chặt chẽ, thông tin nhanh chóng và thống nhất với nhau về giá cả và những việc liên quan. Tranh chấp mâu thuẫn có xảy ra đều được giàn xếp êm thấm với nhau và chỉ có người trong cuộc mới biết mà thôi.

Liên kết hỗ trợ nhau về vốn liếng là để giữ thế mạnh cũng như thế độc quyền trong ngành kinh doanh. Giữ bí quyết gia truyền cũng nhằm giữ độc quyền. Ở Chợ Lớn có một lò bánh bò, sản xuất bánh vừa xốp vừa trong, vừa dai vừa dòn dòn, ngọt dịu và bùi béo, ăn không biết ngán. Tất cả bánh bò loại đó được bán trong  khắp thành phố này và vùng phụ cận đều từ lò đó mà ra. Có người sắp đi định cư ở nước khác đến xin học nghề với giá nhiều cây vàng. Nhưng dù cam đoan sẽ chỉ hành nghề ở xứ khác và không bao giờ tiết lộ bí mật cho ai hết trừ người trong gia đình, vẫn không được chấp nhận truyền nghề cho.

Người truyền cho ta cái nghề kiếm sống được là ân nhân thứ nhất. Giữ chữ tín trong kinh doanh còn là giữ chữ tín cho thầy mình, cho ngành, giới và cả cộng đồng.

Ngưòi nấu hủ tíu trên sau khi “ra riêng”, tiến hành công cuộc kinh doanh, chinh phục thị trường mới, bắt đầu từ việc thu phục cảm tình của người địa phương bằng cách mua hàng và sử dụng dịch vụ của họ một cách dễ dãi và hào phóng. Sau đó cửa hàng khai trương, chỉ bán hủ tíu, rất ngon mà giá rẻ, tiếp đãi ân cần, phục vụ chu đáo. Đến 9 giờ đêm, tiệm đóng cửa. Khách đến hỏi mua, dù tiệm vẫn còn hủ tíu nhưng ông chủ vui vẻ trả lời: Bán hết rồi, ngày mai nhớ tới sớm sẽ để dành cho tô đặc biệt. Sau đó đóng cửa vợ chồng con cái è ra ăn hủ tíu bán chưa hết. Chẳng bao lâu sau, khắp thị xã đều biết tiếng hủ tíu ngon mà rẻ, bán đắt kinh khủng, chậm chân là hết phần, thậm chí muốn ăn tô đặc biệt phải dặn trước. Khi khách hàng đã đông và ổn định, tiệm bắt đầu bán thêm bánh bao xíu mại cà phê nước giải khát với giá hơi đắt hơn nơi khác một chút, nhưng tô hủ tíu vẫn giữ nguyên chất lượng và giá cả.

Người ta vô tiệm vì hủ tíu, nhưng ông chủ hốt khá bộn bạc nhờ những món bán kèm theo.

Không những giữ chữ tín mà người Hoa rất coi trọng mối quan hệ tốt đẹp lâu dài với bạn hàng. Đối với họ, khách hàng không phải là người mua hàng rồi  đi luôn, mà là người mua rồi sẽ trở lại hoài hoài. Bạn hàng phát đạt họ vui mừng vì giao dịch với người đang có vận may, khách sộp thì công việc kinh doanh của họ cũng sẽ khấm khá theo. Nếu bạn hàng gặp lúc thầt cơ lỡ vận, họ vẫn giữ quan hệ tốt, thậm chí có ưu đãi hoặc giúp đỡ. Người Hoa tin rằng hết cơn bỉ cực tới hồi  thới lai, người ta ai cũng có lúc cùng lúc thông. Giúp người trong lúc họ cùng khốn cũng là một hình thức đầu tư, chờ một ngày kia người ta tới vận hanh thông, trở thành bạn hàng lớn và trung thành.

Không chỉ giữ chữ tín với nhau mà người làm ăn chung còn luôn thắt chặt sợi dây tình cảm: tình thân thích, tình đồng hương, tình đồng nghiệp. Họ thường bênh vực nhau, thăm viếng nhau khi đau ốm, tặng quà nhau, bán chịu, bán gối  đầu, bán giá rẻ đối với sản phẩm mới, để quảng cáo chào hàng…Tuy nhiên phần nào  bán là bán, phần nào cho là cho, thanh toán luôn luôn sòng phẳng. người bán lẻ thường tìm hiểu nhu cầu thị hiếu cụ thể của người tiêu dùng, đặt hàng theo yêu cầu thị trường cho người bỏ mối (buôn sỉ), người buôn sỉ thông tin cho nhà sản xuất để đáp ứng tức thì đòi hỏi của khách hàng. Những mặt hàng người Hoa sản xuất thường chiếm lĩnh thị trường nhờ tính nhạy bén này.

Nhiều người khi nói tới hàng hóa người Hoa làm thì thường nói tới…hàng giả. Hẳn là nói đùa, chứ làm giả mà tốt như thiệt hay tốt hơn thiệt, thì giả làm gì cho uổng?Thà làm thiệt để lấy tiếng làm ăn lâu dài. Chỉ khi không được phép, không thể, hay không có điều kiện làm ăn chân chính, người Hoa chẳng đặng đừng đành làm những việc không được coi là lương thiện. Đó là do phải…thích nghi để tồn tại tạm thời. Nhưng đã nói kinh doanh thì phải tính đến chiến lược lâu dài.

Bài học kinh doanh đầu tiên mà người Hoa dạy cho con cái là phải nhìn xa để lấy quyết định đúng đắn. Không bao giờ được để cho cái lợi nhỏ trước mắt làm tổn thương chữ tín mà thiệt hại đến việc kinh doanh về sau. Thậm chí chấp nhận lỗ lã ban đầu để đầu tư chữ tín cho tương lai.

Người Hoa trong kinh doanh nhìn xa trông rộng, tính đường làm ăn lâu dài, với một đầu óc rất thực tế. Một khi bỏ vốn ra phải  nắm chắc sẽ thu được lời. Và bản lĩnh kinh doanh là đây: Phải nhạy bén tình hình,thấy trước ở đâu có món lời béo bở mà người khác chưa đánh hơi thấy để bỏ vốn ra đầu tư. Chợ An Đông là một thí dụ: Chợ được xây qui mô lần thứ nhất vào giữa thập niên 50, người đứng ra góp vốn xây là một người Hoa họ Huỳnh. Thời điểm đó nhà phố rẻ rề, mà chiến tranh chống Pháp vừa chấm dứt không mấy người dư tiền của để sắm nhà. Phố lầu quanh chợ xây xong nhưng chưa bán được, ông Huỳnh nợ đìa ra đến nỗi nhân viên ông sợ ông sẽ quẫn trí tự tử. Nhưng ông vẫn lạc quan kiên trì chờ, và khi người Mỹ ồ ạt vào Việt Nam thì những nhà phố của ông đắt như tôm tươi, một vốn bốn vạn lời. Lần thứ hai, chợ được xây lại vào cuối thập  niên 80, lúc chợ búa chưa xây rầm rộ thành phong trào như hiện nay, dự án do nước ngoài đầu tư gặp trục trặc, một doanh nhân ngành tín dụng đứng ra huy động vốn của người Hoa ở Chợ Lớn xây tiếp công trình. Ngày nay đây là một trong những trung tâm thương mại lớn nhất thành phố Hồ Chí Minh.

Người Hoa chấp nhận rủi ro trong kinh doanh. Khi thất bại họ ít khi rơi vào tình thế cùng đường tuyệt vọng, mà luôn tin tưởng một ngày mai tươi sáng hơn, vận may lại mỉm cười với họ, cộng đồng sẽ giúp họ vượt qua khó khắn. Thậm chí khi cả cộng đồng lao đao, họ phải tự lực xoay sở,vẫn không được tuyệt vọng, miễn sao tồn tại  trước đã.

Trong hai thập kỷ qua, cộng đồng người Hoa ở thành phố Hồ Chí Minh trải qua nhiều biến cố, nhiều nền tảng bị bưng tróc, nhiều tập quán biến thể, nhưng cộng đồng này giống như chén dầu đổ trong thau nước, khi khuấy thì tan tác, khi yên thì tự nhiên tụ lại. Thực ra, những đổi thay trong xã hội Việt Nam  người Hoa. Do chia sẻ và chung chịu phần nào số phận đất nước với người Việt, cộng đồng người Hoa bớt khép kín, mà bắt đầu hòa vào nhịp phát triển chung của toàn xã hội. Người Hoa hoạt động trong nhiều ngành kinh doanh, nhất là giới buôn bán lẻ, đã có nhiều mối quan hệ làm ăn rộng rãi với người Việt. Người Việt cũng thích làm ăn với người Hoa vì họ nhũn nhặn, biết điều, đáng tin, sòng phẳng chuyện tiền nong. trong thời gian qua cũng có mặt tích cực đối với cộng đồng.

Chiếm cảm tình của người Việt cũng là một nguyên tắc kinh doanh của người Hoa. trước tiên vì đó là khách hàng. Người Hoa coi trọng tất cả khách hàng như nhau,bất kể tín ngưỡng tiếng nói tuổi tác, dù mua một viên kẹo hay một tòa nhà lầu. Người ta kể trước 1975 trên đường Đồng Khánh có những tiệm mà nếu  khách hàng không nói tiếng Quảng Đông thì khỏi mua bán gì cả.  Có những người ở Chợ Lớn trọn cuộc đời không hề nói tiếng Việt. Họ sinh ra trong nhà bảo sanh người Hoa, sống trong phố toàn người Hoa, đi học trường Hoa, đi làm trong hãng xưởng người Hoa, bạn bè vợ con là người Hoa, đi nhà thờ hay chùa của người Hoa, bệnh thì chữa ở thầy thuốc người Hoa trong bệnh viện người Hoa, chết chôn trong nhị tỳ người Hoa. Ngày nay tôi gặp những người Hoa khác hẳn: một phụ nữ người Hoa sinh trưởng ở Nam Vang, khi sang Việt nam không biết một tiếng Việt nào, đã tự học tiếng Việt để làm ăn và bây giờ nói năng lưu loát, thông thạo tập quán phong tục Việt Nam. Bạn tôi, một doanh nhân người Hoa trẻ tuổi sinh trưởng ở Việt Nam, giữ một chức vụ quan trọng trong một công ty Hoa kiều, đã tốt nghiệp đại học môn…Việt văn, thỉnh thoảng còn phê bình văn chương…của tôi.

Một khi tình thế thay đổi, doanh nhân người Hoa điều chỉnh kịp thời quan hệ,cách thức kinh doanh cho phù hợp thực tế. Vì kinh doanh vừa giống một canh bạc vừa giống một cuộc phiêu lưu, họ thích nghi nhanh chóng với biến động thị trường trong nước cũng như thế giới. Mạng lưới thông tin của họ rất hiệu quá.

Phong cách làm ăn của người Hoa xông xáo quyết liệt. Họ có máu kinh doanh. Nếu là con nhà nòi, một thương gia người Hoa sống trong môi trường kinh doanh từ khi lọt lòng cho đến nhắm mắt mới chịu xuôi tay thôi kinh doanh. Người Hoa thường kinh doanh ngay tại nơi gia đình sinh sống. Trẻ con quen với hoạt động mua bán rất sớm, hít thở không khí tính toán mặc cả, ý thức rõ giá trị đồng tiền. Dù sau này con cái trong nhà không theo học trường doanh thương nào, chúng cũng hoàn toàn có đủ năng lực kinh doanh và kinh nghiệm thương trường để kế nghiệp cha mẹ.

Doanh nhân người Hoa không chỉ coi kinh doanh là  nghề nghiệp mưu sinh mà chính là sự nghiệp, là cuộc sống của họ. Thực tế tôi biết nhiều người mà ngoài chuyện “làm ăn” mua bán từ lúc ban mai cho tới nửa đêm, quay tít mù với khách hàng bạn hàng, họ không bận tâm đến những gì không dính dáng tới việc “làn ăn” của họ. Một năm nghỉ có ngày mồng một đi hành hương là để  cầu cho quanh năm được buôn may bán đắt. Kinh doanh là niềm say mê của họ. Và không phải chỉ vì tiền. người Hoa rất quí  đồng tiền, làm ăn là để kiếm tiền. Nhưng trong hai yếu tố: tiền và máu kinh doanh, chưa chắc cái nào lấn át cái nào trong những quyết định kinh doanh của một số người tôi đã gặp. Có một người trước đây hoạt động trong ngành xuất khẩu lúa gạo, nay đã ở tuổi cổ lai hy, con cái  đã thành đạt ở nước ngoài, sau thời gian được nhà nước cải tạo tư sản, ông về nuôi cá tai tượng, sau đi ngao du Âu Mỹ, rồi  trở về Việt Nam tiếp tục rong chơi. Chính quyền tỉnh Sóc Trăng bèn trả cho ông mấy cái nhà máy xay lúa để ông góp phần phát triển ngành kinh tế mạnh nhất của tỉnh nhà là gạo xuất khẩu. Lẽ thường, ông cứ tàng tàng chơi. Nhưng tôi nghe ông nói chuyện thấy ông vẫn nghe đài đọc báo, theo dõi tình hình thế giới và trong nước, vẫn giữ những quan hệ với người trong giới “làm ăn”, vẫn theo dõi và nắm giá gạo ở chợ Mỹ Xuyên lẫn trên thị trường thế giới.

Nhiều người Hoa chạy giặc Nhựt Bổn sang Việt Nam từ thế chiến, buổi ban đầu cơ hàn vất vả, trải nhiều nổi chìm cùng vận nước Việt nam, nay tuy có cơ hội tái di cư sang xứ khác nhưng rốt cuộc vẫn trở về đây. Không chỉ vì đây là môi trường làm ăn quen thuộc, mà còn vì trong lòng họ vẫn yêu mến và biết ơn đất nước đã cưu mang họ thuở tay trắng tha phương.

Có một quan niệm rất sai lầm của một số người về người Hoa. Rằng họ chỉ lo kiếm tiền chứ không cần học, miễn có tiền là có tất cả, nếu cần họ sẽ mua hoặc mướn người có trình độ và chuyên môn làm việc cho họ. Thực tế những doanh nhân người Hoa xuất thân từ chỗ bần hàn thì không được đến trường bao nhiêu. Nếu họ thành đạt tức là họ đã biết học được khá nhiều  từ trong cuộc đời và nhất định biết giá trị của tri thức. Họ mướn người có học làm việc cho họ vì họ ý thức chỗ thiếu sót của họ. Nhưng người Hoa luôn luôn coi trọng việc học. Có một ông già người Hoa làm  tương ở một chợ nhỏ ở miền Tây, ông tự làm tương rồi  tự đóng chai đóng hủ, rồi  tự chở sản phẩm của mình trên chiếc xuồng ba lá, một mình chèo qua sông Cửu Long, len lỏi vô từng con rạch nhỏ, tới những quán lá trong những làng xã heo hút để bỏ mối mấy chai nước tương. Mua cái khăn lau mặt về, ông cắt làm hai, xài một nửa, để dành một nửa, vì xài nguyên một cái khăn lớn thì hơi lãng phí. Con người cần cù và rất mực tiện tặn ấy dẫn đứa con trai của mình lên Sài Gòn, mướn phòng ở, đóng đầy đủ học phí khá cao ở một trường trung học tư thục nổi tiếng, để cho con  trai ông ăn học. Ông về nhà tiếp tục làm tương còn con trai ông sau này làm thơ (tác giả quyển Hoa Hướng Dương, chữ Hoa) và làm giám đốc một công ty du lịch.

Nhiều người cũng tưởng rằng người Hoa giàu có xài tiền thoải mái. Thực ra trong đời sống gia đình người Hoa rất tiện tặn, không thích khoe tiền của. Tôi có một ông bác họ buôn bán ở chợ Biên Hòa, Hồi tôi còn nhỏ xíu, ba tôi có dẫn tôi đến chơi nhà bác mấy ngày. Buổi sáng bác gái kêu tôi dậy “ăn cháo”. Từ trước cho đến lúc đó tôi sống ở làng quê, buổi sáng nói “ăn sáng” nhưng người ta ăn khoai, ăn bắp, có khi ăn cơm hay bánh đúc, bành tằm… chứ không ai ăn ‘sáng” cả. Nên tôi nghĩ nhà bác giàu như vầy, nói ăn cháo, nhưng chắc là ăn hủ tíu xíu mại…Nào ngờ bác tôi đưa cho tôi đúng là chén cháo với mấy hột đậu gì đen thui mặn chát. Nhìn quanh thấy ai cũng ăn như vậy và ăn rất ngon lành. Tôi hơi thất vọng là tiếng Tiều nói “ăn cháo” thì chỉ ăn cháo mà thôi.

Nhưng khi cần thiết cho lợi ích kinh doanh hay lợi ích của cộng đồng, thì họ sẵn sàng chi hào phóng. Nếu nói rằng người Hoa có bí quyết kinh doanh thì đó là bí quyết xài tiền. Nghệ thuật kinh doanh của người Hoa là biết xài tiền chứ không phải chỉ biết kiếm tiền và giữ tiền. Họ tai tiếng khá nhiều trong việc hối  lộ và hủ hóa cán bộ. Họ cũng mang tiếng không ít là chơi bời trác táng thâu đêm. Tôi không biện hộ mấychuyện đó làm chi. Tôi chỉ kể thêm vài trường hợp người Hoa xài tiền hào phóng. Vào giữa thế kỷ ở miền Tây con em người Hoa chỉ học hết tiểu học rồi  thôi hoặc lên thành phố học tiếp. Ông bang trưởng Trương Minh Chánh ở Sóc Trăng hô hào quyên góp tiền của xây dựng một ngôi trường trung học, mọi người dù giàu dù nghèo đều đóng góp và đã xây được một ngôi trường khang trang, nơi đã đào tạo cho phong trào công nhân người Hoa ở thành phố những cán bộ lãnh đạo giỏi. Ở Chợ Lớn thì trường học, nhà thương, chùa chiền của người Hoa nhiều quá không cần kể chi tiết.  Có lần , năm ngoái tại một buổi tiệc nhỏ vài mươi doanh nhân người Hoa và sự có mặt của ông Nguyễn Văn Linh, đã quyên được hàng tỷ đồng để đóng  góp xây dựng bệnh viện miễn phí thành phố Hồ Chí Minh. Tất cả những đồng tiền hào phóng mà người Hoa chi ra đều nhằm tạo thuận lợi cho công việc làm ăn của họ, có khi gián tiếp và dài  lâu. Tất nhiên, không kể sự chi tiêu cho hưởng thụ.

Bản thân mình nỗ lực làm giàu để phát triển cộng đồng, đóng góp vào cộng đồng vì lợi ích của bản thân và lợi ích lâu dài. Sự thành công của cá nhân người Hoa không thể tách rời sự phát triển của xã hội Việt Nam, đồng thời mang những nét đặc thù của dân tộc.

Mọi người Hoa khi sinh ra đều được thừa kế một gia tài chung lớn lao là nền văn minh 5000 năm, dù họ có là thế hệ thứ hai, ba…sinh ra ở nơi rất xa cố hương. Theo sử sách để lại thì 1000 năm trước công nguyên xã hội Trung Quốc đã xuất hiện tầng lớp thương nhân, và họ đã đi “tiếp thị” ở nhiều nước Á Âu khi Chúa mới ra đời. Dù thương nhân chỉ được xếp vào hàng thứ tư sau sĩ, nông, công trong bậc thang xả hội thời đó, nhưng tầng lớp này cũng đã cống hiến một nhân vật lịch sử  đáng nể về mặt đầu tư: Cha của Tần Thủy Hoàng, và nghệ thuật kinh doanh của ông cho đến nay chưa ai qua mặt ! Những thương nhân người Hoa ngày nay là hậu duệ của ông tổ kinh doanh ba ngàn tuổi, và có hai ngàn năm tích lũy kinh nghiệm trên thương trường quốc tế. Với gia tài ấy, một người biết thừa hưởng và phát huy phần vốn mặc nhiên đã có, coi như ra trận trên vai một người khổng lồ. Không thể không nhìn thấy ưu thế đó.

Có một lần tôi hỏi một doanh nhân người Hoa: Làm thế nào để thành đạt ? Ông chỉ tay vào tủ sách của ông và bảo; Đọc đi.

Tôi hăm hở lục lọi, và tìm thấy trong tủ sách của một nhà kinh doanh thành công nào là Kinh Thi, Kinh Dịch, nào là Tam Quốc Chí, Sử Ký, nào là Chiến Quốc Sách, Hán Thư, nào Tây Du Ký, Thủy Hử , Hồng Lâu Mộng…, nói chung là một sưu tập đáng kể về kho tàng văn học cổ điển Trung Hoa. Thấy tôi chưng hửng ông bảo:

-Trong đó có thể tìm thấy phần nào tinh hoa của văn minh Trung Hoa, Chính nền tảng văn hóa là cái “bảo kê” cho sự thành đạt, trong kinh doanh cũng như trong những lãnh vực khác. Nền tảng này càng dày, tính bảo đảm càng cao.

Chợ Lớn 8 tháng giêng năm 1996

Có Một Con Suối

Tôi dắt cháu tôi đi tìm con suối mà tôi đã kể cho nó nghe nhiều lần: “Hồi nhỏ dì Hai thích đi chơi suối, hái trái sim tím, trái cơm nguội đen ăn ngon lắm, rồi lội suối bắt cá lòng tong, cá lìm kìm chơi vui lắm”. Cháu tôi ngong ngóng miết mới tới ngày hôm nay, được theo dì về quê ngoại, tìm con suối thần thoại của tuổi thơ.

Cái háo hức của đứa bé bây giờ chưa từng biết về dòng suối hòa với nỗi bồi  hồi của con bé hơn 30 năm trước thường chơi bên dòng suối nay đang trở về tìm lại hang cúc xưa. Bé Bi biết không,  con cúc nhỏ xíu như hạt cát vậy. Nó  đào hang trong cát, miệng hang hình cái phễu nhỏ xíu trên mặt cát, dễ thương ơi là dễ thương.  Buổi  sáng mình ra bờ suối, ngồi  thụp xuống tìm cái miệng hang con cúc, thổi  nhẹ nhẹ cho cát dưới đáy phễu bay đi. Nhớ là thổi nhẹ thôi, rất nhẹ, để con cúc không hay biết gì hết. Nó cứ yên trí ngủ say dưới đáy hang cho đến khi cát bị thổi bay hết, và con cúc bị lộ ra, luống cuống xoay trở tứ phía, chỉ còn một cách thoát thân duy nhất là lại vùi mình vô trong cát.

Cát vét từ lòng suối lên rất mịn, nhuyễn và trắng phau. Người ta phải  thường xuyên vét cát trong lòng suối đắp lên hai bờ, lại cắm những cọc tre dọc bờ suối để giữ cát. Tre mọc thành rặng xanh um dài theo hai bờ suối , cành và ngọn  tre giao nhau tạo thành một vòm xanh che bên trên con suối . Nhìn từ trên gò cao, dòng suối  giống một con rồng tre xanh uốn lượn qua những rẫy cà, rẫy mướp. Lội theo dòng suối  chẳng khác naò đi vào lòng một hang động ngoằn ngoèo hun hút, róc rách tiếng nước chảy, rì rào tiếng gió thổi qua lá tre, thỉnh thoảng ánh nắng xuyên vào làm mặt nước lấp lánh.

Từ xa hai dì cháu có thể nhìn thấy con suối rồi, tuy tôi nhận ra nó nhờ ký ức chứ không phải bằng hiện thực. Cháu tôi bảo nó không giống con rồng xanh chút nào, mà giống con trăn già da mốc thếch. Tre đôi bờ thưa thớt , xác xơ. Tôi đổ thừa cơn hạn vừa rồi làm con suối cạn queo gần một tháng. Nhưng tôi cũng đoán là mươi năm gần đây, dân số làng tôi đông quá, người khá lên cũng nhiều mà người nghèo  đi cũng đông. Trẻ con lội suối bắt được con gì cũng kể là thức ăn, mụt măng nào vừa nhú lên mà bị nhìn thấy là bị bẻ ngay.

Hai dì cháu đến bên bờ suối, sự so sánh của cháu tôi tỏ ra chính xác. Cát bây giờ không trắng phau, hoặc vẫn có màu trắng đó, nhưng vì lẫn quá nhiều rác rưởi nên ngó nó dơ dơ. Cháu tôi hăm hở lội xuống suối, nhưng tôi giơ tay giữ nó lại, như một phản xạ khi thấy nó sắp dẫm chân vô vũng lầy. Nước suối  không trong ngần như  xưa, mà lòng suối cũng không còn lộ ra những viên sỏi đủ màu lẫn trong cát êm như dòng suối tôi còn nhớ.  Nhờ mấy trận mưa vừa qua, con suối  lại róc rách chảy, nhưng nước đục lợn cợn,  mùi hôi hóa chất cùng chất thải công nghiệp theo dòng suối vào từng con mương thấm vào những mảng vườn măng cụt sầu riêng. Phất phơ hai bên bờ suối những bao ni-lông và các thứ rác của xã hội tiêu dùng như ống hút, dây thun, giấy gói quà, bình nhựa đủ dạng  màu kích thước, chén dĩa  xài một lần, băng vệ sinh, . .  .Không đến nỗi ngổn ngang như một bãi phế liệu hay đống rác ngoại thành, nhưng mỗi thứ có một ít đại diện cũng đủ làm tôi đứng lặng yên nghe đứa nhỏ trở về trong tôi bật khóc.

Mỗi khi mưa lớn, con suối  trở thành cuồng lưu, nó cuốn theo dòng chảy mọi thứ từ rừng đầu nguồn và suốt hành trình qua những gò đồi nương rẫy, rồi mới cặp theo đường làng đổ vào một con rạch nhỏ chảy ra sông Búng, con sông này ra khỏi địa phận làng tôi thì được gọi là sông Sài Gòn. Hồi nhỏ, mỗi khi mưa tạnh, tôi thường chạy chân đất ra bờ suôí khi dòng nước còn cuồn cuộn chảy xiết. Tôi hồì hộp tìm kiếm trong những cành lá cây gẫy rụng bị cuốn theo dòng rồi vướng vào những gốc tre. Đôi khi một chiếc thuyền xếp rất công phu bằng giấy học trò, nhưng đã te tua sau hành trình baõ táp, mệt mỏi tấp vào chân tôi. Tôi lượm lên tỉ mỉ mở lần theo từng đường gấp, thán phục sự khéo léo của người nào đó, ở xa lắm trên nguồn, chắc là phía Tân Khánh hay Tân Uyên, cố đọc trong những vết mực lem luốt một thông điệp gì đó mà chiếc thuyền con đã chở đến tôi. Rồi khi con suối nguôi ngoai, hay đã mệt mỏi, dòng nước trở lại  vẻ bình lặng, ung dung róc rách, tôi xé trong tập của mình một tờ giấy, nắm nót đề câu gì đó, rồi  phỏng theo đường  xếp của chiếc thuyền kia, tự mình xếp một chiếc thuyền khác, thả xuôi dòng suối chảy qua làng, dặn dò nó hãy đi thật xa, trôi ra Búng, trôi tới Sài Gòn, mở trí tưởng tượng của tôi đến một thế giới huy hoàng rực rỡ tận phương trời xa xôi đó. Bây giờ từ phương trời  xa xôi đó tôi trở về làng nhìn rác rưởi của “thế giới rực rỡ huy hoàng” tấp vào đôi bờ con suối  tuổi thơ tôi...

Tôi lẩm bẩm như người mê nói với đứa cháu: “Hồi xưa , hồi dì còn nhỏ . . .”. Đứa bé nghiêng đầu nghe  bằng một nửa tai, như những đứa trẻ bây giờ  nghe chuyện cổ tích. Nó không thắc mắc gì về những rác rưởi trôi lềnh bềnh theo dòng nước. Sông suối bây giờ chảy qua một khu công nghiệp và một khu du lịch trước khi chảy qua làng. Những thứ nó quăng lên bờ thôi thúc những đứa trẻ vườn măng lớn vội  lên để xin  một chỗ làm mướn trong khu công nghiệp Singapore , hay chân tiếp viên nhà hàng máy lạnh ở công ty du lịch.

Đứng bên con trăn già da mốc thếch bây giờ, tôi nhận ra mình đã thành một bà dì, đang cố gắng dụ dỗ cháu bằng chuyện cổ tích. Hồi xưa, có một dòng suối trong mát ngọt lành chảy qua vườn măng cụt sầu riêng, có một chiếc thuyền giấy chở ước mơ qua làng, thôi thúc một đứa bé làm thơ…

Coi Sách Cọp

Tôi nhớ mài mại đã nghe hay đọc ở đâu đó một cách giải thích mấy chữ “coi hát cọp”. Có thể nhân lúc coi sách cọp không chừng. Rằng ở vùng nê địa phương nam thời khẩn hoang, dưới sông cá sấu trên bờ là cọp. Gánh hát đến biểu diễn trên một sân khấu dựng giữa sông, khán giả đứng ngồi nằm tùy hỉ trên ghe xuồng của mình cặp san sát quanh sân khấu phía bên trong một vòng rào quây kín để ngăn cá sấu và cọp có thể tấn công làm mất hứng giữa chừng cuộc vui. Lần nọ, vãn hát bà con giở rào lui ghe ra về, bỗng thấy một ông cọp lù lù trên bờ. Có vẻ như cọp ngồi coi hát từ đầu hôm đến vãn tuồng mới lừng lững bỏ đi. Cụm từ “coi (hát kiểu như) cọp” do đó có nghĩa là thưởng thức một món giải trí “không chánh qui”, không chi trả sòng phẳng, kiểu không mua vé vô rạp coi hát đàng hoàng như ông cọp kia.

Vào cuối thế kỷ hai mươi thì ở đất phương nam, kể cả phương bắc, phương đông, phương tây, chỉ còn tồn tại cọp trong sở thú, nên khi tôi nói “trời nóng quá, vô nhà sách coi cọp” thì người nghe sửng sốt: “cọp đâu trong nhà sách?” Ý tôi muốn nói là vô nhà sách, lấy sách coi rồi trả lại kệ sách chứ không bỏ tiền ra mua về nhà đọc. Mà tôi làm vậy không chỉ vì không đủ tiền mua sách, mà vì nhiều nhà sách lớn ở Sài Gòn ngày nay có gắn máy lạnh, vào giấc trưa khá vắng vẻ yên tĩnh, lại sạch sẽ so với các nơi công cộng khác, là một nơi lý tưởng để tạm tránh nắng mưa khói bụi chốn thị thành.

Dĩ nhiên các thương xá, siêu thị, cửa hàng thời trang, mỹ phẩm, mỹ nghệ ... cũng là nơi có máy lạnh, sạch sẽ, thậm chí “sang trọng”, mà cũng sẵn lòng đón bất cứ ai ghé vào coi chơi. Người làm kinh doanh đương nhiên biết cái lô gic: coi chơi - bắt mắt - móc tiền mua. Người vô nhà sách cũng là người tiêu thụ trong cái lô gic đó. Coi cho biết có sách gì mới, thấy tựa hay tác giả nào đáng chú ý cầm sách lên coi, đọc qua vài trang, xem giá bìa, trả sách lại kệ hoặc đem ra quầy trả tiền. Nhưng người coi sách cọp thường không đi hết cái lô gíc trên. Khi gặp một cuốn sách gợi chú ý, hắn/ả cầm lên đọc, nếu cuốn sách đủ hấp dẫn, hắn/ả đứng kiểng một chân tại chỗ, đọc lướt lướt qua cuốn sách, hay qua hết thì giờ của hắn/ả, rồi trả sách, rồi thản nhiên hoặc thơ thới hoặc đăm chiêu đi về. Tôi ngờ rằng hắn/ả là độc giả của văn chương thời nay.

Văn chương để làm gì? Có thì đọc, không có thì thôi, tội vạ gì phải bỏ tiền ra mua, khi mà giá trung bình một cuốn tiểu thuyết súyt soát thu nhập một ngày của một người trung bình ở đô thị. (Không biết gấp mấy lần ở nông thôn?) Thậm chí đối với nhiều người mà nghề nghiệp của họ là đọc văn chương, hay có dính dáng tới văn chương, chuyện bỏ tiền mua một cuốn thơ hay cuốn tiểu thuyết là chuyện quái đản. Tôi hỏi những người quen là nhà văn, nhà phê bình, nhà quản lý văn hoá rằng anh/chị đọc quyển sách mới ra của X chưa, câu trả lời na ná như vầy: “Có thấy tặng sách đâu mà đọc?” Một người bạn là nhà phê bình, mà thực ra là thi thoảng viết bài điểm sách cho một tờ báo, nói “Sách chúng kính biếu đọc không hết, điên sao mà đi tìm mua thêm?” Có mấy người bạn là nhà giáo, bác sĩ thì nói “Rảnh đâu mà đọc? Cuốn nào có vấn đề thì mới coi qua cho biết.” Vậy một tác phẩm văn chương mà tác giả không tặng cho nhà phê bình/điểm sách, hoặc có tặng mà chưa được đọc, hoặc được đọc mà nhà phê bình ấy không viết bài khen chê, hoặc khen chê mà không móc ra được vấn đề, thì số phận tác phẩm ấy là nằm trên kệ sách (nếu tác giả “ký gởi” nó vô được nhà sách) cho đến khi vô thúng ve chai hay xưởng tái chế giấy, và sự tồn tại một thời của cuốn sách ấy cũng kể như là có ích nếu một ngày mưa hay nắng nào đó có một độc giả coi cọp nhân lúc tránh nắng đụt mưa.

Cái gã hay ả coi sách cọp ấy là ai? Bất cứ ai, tôi / anh / chị / nó. Cho nên gương mặt hắn/ả vẽ sao cũng được, càng mờ ảo lung linh càng chính xác. Một nhà văn chuyên nghiệp khi cầm viết tất yếu có nghĩ đến độc giả, để viết như một giải bày, một chia sẻ, một tâm tình, một truyền thông, một đồng cảm... Mà cái gã hay ả coi sách cọp ấy chẳng mua sách đã đành, coi cọp rồi cũng chẳng khen, chẳng chê, trả sách lên kệ rồi cũng chẳng nhớ tên tác giả hay tựa . Cầm viết mà nghĩ đến hắn/ả là kể như mất hứng, chết hứng luôn! Thà là nghĩ đến tay biên tập, tay phê bình/điểm sách, hay tay đầu nậu ... còn “có lý” hơn. Độc giả, khi là một chân dung mờ ảo lung linh, có cũng được mà không cũng được.

Nhưng hắn/ả không việc gì phải nhận lỗi hay trách nhiệm. Mai kia mốt nọ thành phố này có nhiều thư viện thuận tiện cho dân chúng vào đọc, chứ không chỉ có MỘT thư viện khoa học tổng hợp và MỘT thư viện chuyên ngành khoa học xã hội chỉ mở cửa cho những ai trong số TÁM TRIỆU dân có cơ quan chủ quản đóng dấu vào đơn xin cấp thẻ đọc, thì hắn/ả sẽ có thể trở thành độc giả chính danh. Nhờ ra vô thường xuyên, đôi khi có trao đổi với anh/chị quản thủ thư viện hay tham gia câu lạc bộ đọc sách mà hắn/ả dần dà lộ rõ mặt là người yêu thơ tự do, người mê tiểu thuyết hiện thực huyền ảo, người quan tâm đề tài xã hội đương đại, người ủng hộ phong cách cổ truyền, vân vân.

Tri âm của người cầm viết không phải là cái gã/ả mua sách ta, hay tay điểm sách bốc thơm ta, mà là cái người có mặt mũi tâm tính, có quan điểm cảm nhận riêng, hiện ra lù lù trước mặt ta mỗi khi ta cầm viết. Ta viết vì hắn vì ả. Vì sợ hắn/ả ngoảnh mặt đi mà ta vò đầu bứt tóc, thao thức trằn trọc, tra cứu gạn lọc, để hạ được một câu một chữ mà hắn/ả sẽ vỗ đùi đánh đét một cái khi đọc tới câu chữ đó. Ta yêu hắn/ả như yêu bản thân mình, tôn trọng hắn/ả như tôn trọng bản thân mình. Ngay cả khi không đầu nậu nào in sách của ta, không tay điểm sách/phê bình nào điếm xỉa đến sách của ta, thậm chí không nhà xuất bản nào in tác phẩm của ta, ta vẫn viết vì hắn/ả vẫn đến lay ta dậy mỗi sáng sớm, tha thiết nói “trong lòng người đang cồn cào cái điều đang nhức nhối trong lòng tôi, xin người hãy viết dùm tôi cái điều chất chứa trong lòng người.” Khi hắn là ĐỘC GIẢ viết hoa thì người viết cũng có thể viết hoa danh phận của mình là NHÀ VĂN.

Còn khi độc giả còn là một kẻ mơ hồ nào đó nhân khi tránh nắng đụt mưa mà coi sách cọp, trong khi nhà văn thì loay hoay trong cái mớ bùng nhùng những quan hệ chính trị với xã hội, đồng nghiệp với tổ chức, hình thức với kiêng kỵ, cướp tác quyền với ngụy tiếng tăm,... thì cái gọi là tác phẩm văn học có cũng được mà không cũng được. Có khi không quách cho đỡ rầy rà. Ừ, chẳng phải có kẻ cổ xuý khai tử văn chương: trong tương lai - cả bây giờ - ta đã có đủ các hình thức giải trí nghe nhìn, thì dù không còn văn chương nữa cũng chẳng lo ai buồn. Thì đúng vậy, không có văn chương thì làm sao thấm thía một nỗi buồn hay thăng hoa một niềm vui?

Cổng Trường Mở Ra

Vào đêm trước ngày khai trường của con. Mẹ đã chuẩn bị nhiều tâm trạng và tưởng tượng một số tình huống sẽ xảy ra, nhưng mẹ đã không hề nghĩ rằng đêm nay mẹ không ngủ được. Một ngày kia, sẽ còn xa lắm ngày đó, con sẽ biết thế nào là không ngủ được. Còn bây giờ giấc ngủ đến với con dễ dàng như uống một ly sữa, ăn một cái kẹo. Gương mặt thanh thoát của con tựa nghiêng trên gối mềm, đôi môi hé mở và  thỉnh thoảng chúm lại như đang mút kẹo.

Con là một đứa trẻ nhạy cảm, mỗi lần mẹ con mình sắp đi chơi xa, thì vào đêm trước ngày đi con háo hức đến nỗi lên giường mà không sao nằm yên được. Nhưng mẹ chỉ dỗ một lát là con ngủ. thực ra chỉ cần nói: “Ngủ đi, không thôi sáng mai dậy trễ không kịp xe” là con nhắm mắt lại ngay, và  chỉ lát sau, con ngủ ngon lành. Đêm nay con cũng có niềm háo hức như vậy: ngày mai con đi học- những sự chuẩn bị áo quần mới, giầy nón mới, cặp sách mới, tập vở mới , mọi thứ đâu đó sẵn sàng, khiến con cảm nhận được sự trang trọng của ngày khai trường. Nhưng cũng như trước một chuyến đi xa, trong lòng con không có mối bận tâm nào khác hơn là ngày mai thức dậy sớm cho kịp giờ.

Mẹ đắp mền cho con, buông mùng, ém góc cẩn thận rồi, mẹ bỗng không biết làm gì nữa. Đầu óc hoàn toàn tỉnh táo, vả lại cũng còn quá sớm so với giờ ngủ thường ngày của mẹ. Mọi ngày, dỗ con ngủ rồi, mẹ dọn dẹp nhà cửa. Căn nhà mình chỉ trông  tạm ngăn nắp gọn gàng từ sau khi con ngủ rồi cho  đến sáng hôm sau. Mẹ lượm những chiếc xe thiết giáp dưới gầm ghế, cạnh chân bàn, những chú rôbô bằng nhựa đứng ngồi khắp nơi, và giữa nhà là đoàn quân thú dàn trận trong một cuộc chiến tranh Sư tử - Khủng long mà ngày nào con cũng bày ra và không ngày nào kết thúc bằng thắng lợi  của phe nào.

Nhưng tất  cả những động tác đó con đã giúp  mẹ làm từ chiều rồi. Mẹ nói: Ngày mai con đi học, con là cậu học sinh cấp  một, con lớn rồi. Vì vậy con hăng hái tranh với mẹ dọn dẹp những món đồ chơi. Khi con cất những món đồ quen thuộc thường chơi ấy vào thùng, mẹ có cảm giác là con  chia tay với chúng luôn. Cái cách con bỏ chúng vào thùng giấy như thể con đã ý thức là chúng không còn phù hợp với mình nữa. Con đóng nắp thùng như thể kết thúc một cái gì. Mấy câu mẹ nói: “Con lớn rồi . . .  hình như có một ý nghĩa đặc biệt với con. Và con hành động như một đứa bé – lớn rồi.

Mẹ cũng thường nhân lúc con ngủ mà làm vài việc của riêng mình. Viết một bức thư cho người bạn ở xa , gọi điện thoại cho dì cậu, làm mặt nạ dưỡng da hay bài tập thể dục thẩm mỹ. Nhưng hôm nay mẹ không tập trung được vô chuyện gì cả, mẹ cũng không định làm những chuyện ấy tối nay. Mẹ nhìn con ngủ một lát, rồi đi xem lại những thứ đã chuẩn bị cho con. Mẹ tự bảo mình cũng đi ngủ sớm đi.

Mẹ lên giường và trằn trọc, cảm thấy mình hơi vô lý, nhưng không biết như thế nào cho hợp lý. Con đã đi học từ ba năm trước, từ hồi ba tuổi vào lớp mẫu giáo, đã biết thế nào là trường, lớp, thầy, bạn. Ngay cả ngôi trường mới của con, trường cấp một, con cũng đã tập làm quen từ những ngày hè. Tuần lễ trước ngày khai giảng, con đã làm quen với các bạn và cô giáo mới, đã được tập xếp hàng đi ra sân, tập đứng, tập ngồi, cho buổi  lễ khai trường long trọng. Mẹ tin là con sẽ không bỡ ngỡ trong ngày đầu niên học đâu.

Mẹ còn nhớ hồi con đi học Mẫu giáo lần đầu tiên , mẹ chọn trường gần chỗ mẹ làm, để cứ một hai tiếng đồng hồ mẹ lại chạy qua trường ngó chừng con một cái. Mẹ sợ con lần đầu xa mẹ sẽ khóc nhiều rồi sinh bệnh. Nhưng cô giáo con có nhiều kinh nghiệm, bảo mẹ đừng để cho con thấy mặt. Con chỉ khóc mấy bữa đầu, mà cũng chỉ khóc đầu giờ sáng khi vừa xa mẹ và đầu giờ chiều  khi ngủ trưa dậy không thấy mẹ . Rồi  con quen với cô giáo và bạn bè, đến ngày nghỉ mà  cũng đòi đi học , làm mẹ có lúc đâm ghen với cô giáo. Nhưng mẹ tin là cô nhận xét  đúng: con có tính hướng ngoại ,dễ hòa đồng, thích nghi môi trường tốt, năng động và độc lập. Với những  tính cách như vậy, mẹ hy vọng con sẽ sớm  coi trường cấp một như nhà mình.

Thực sự mẹ không lo lắng đến nỗi không ngủ được. Mẹ tin đứa con của mẹ  . .. lớn rồi. Mẹ tin vào sự chuẩn bị gần như chu đáo trong thời gian qua. Còn điều gì để lo lắng nữa đâu? Mẹ không lo. Nhưng mẹ  không ngủ được. Cứ nhắm mắt lại là mẹ  dường như nghe tiếng đọc bài trầm bổng: Hằng năm cứ vào cuối thu – mẹ tôi âu yếm nắm lấy tay tôi, dẫn đi trên con đường làng dài và hẹp.

Cái ấn tượng ghi sâu mãi trong lòng một con người về cái ngày “hôm nay tôi đi học” ấy, mẹ muốn nhẹ nhàng cẩn thận và tự nhiên ghi vào lòng con, để một ngày kia, bất cứ một ngày nào đó trong đời, khi con nhớ lại, lòng con lại rạo rực những cảm xúc bâng khuâng xao xuyến. Ngày mẹ còn nhỏ, mùa hè nhà trường đóng cửa hoàn toàn, và ngày khai trường đúng là ngày đầu tiên học trò lớp Một đến  trường gặp thầy mới, bạn mới. Cho nên ấn tượng của mẹ về buổi khai trường đầu tiên ấy rất sâu đậm. Mẹ còn nhớ sự nôn ao, hồi hộp khi cùng bà ngoại đi tới gần ngôi trường và nỗi chơi vơi hốt hoảng khi cổng trường đóng lại, bà ngoại đứng  ngoài cánh cổng như đứng bên ngoài cái thế giới mà mẹ vừa bước vào.

Mẹ nghe nói ở Nhật, ngày khai trường là ngày lễ của toàn xã hội. Người lớn nghỉ việc để đưa trẻ con đến trường, đường phố được dọn quang đãng và trang trí tươi vui. Tất cả quan chức nhà nước vào buổi sáng ngày khai trường đều chia nhau đến dự lễ khai giảng ở khắp các trường học lớn nhỏ. Bằng hành động đó, họ muốn cam kết rằng, không có ưu tiên nào lớn hơn ưu tiên giáo dục thế hệ trẻ  cho tương lai. Các quan chức không chỉ ngồi trên hàng ghế danh dự mà nhân dịp này  còn xem xét ngôi trường, gặp gỡ với Ban giám hiệu, thầy, cô giáo và phụ huynh học sinh,để điều chỉnh kịp thời những chính sách về giáo dục. Ai cũng biết rằng mỗi sai lầm trong giáo dục sẽ ảnh hưởng đến cả một thế hệ mai sau, và sai lầm một li có thể đưa thế hệ ấy đi chệch cả hàng dặm sau này.

Đêm nay mẹ không ngủ được. Ngày mai là ngày khai trường lớp Một của con. Mẹ sẽ đưa con đến trường, cầm tay con dắt qua cánh cổng, rồi buông tay mà nói: “Đi đi con, hãy can đảm lên, thế giới này là của con, bước qua cánh cổng trường là một thế giới kì diệu sẽ mở ra”.

1/9/2000

Đêm Sài Gòn Nghe Ếch Nhái Kêu

Đừng nói là ở Sài Gòn làm gì có ếch nhái? Có vài chỗ, thí dụ một cái hồ nho nhỏ trong công viên suốt mùa khô không hề có nước, chỉ sau vài cơn mưa đầu mùa thì đọng lại một vũng nước xâm xấp mắt cá chân. Trẻ con tan học về ghé vào công viêng, năm bảy đứa say mê xắn quần áo  lội bì bõm trong vũng, thân hình cúi lom khom, tay mò trong nước bắt…nòng nọc. hiển nhiên là nòng nọc mà đứt đuôi thì sẽ thành ếch nhái. Và có nòng nọc trong vũng nước tức là có tía má chúng, loài ếch nhái, quanh quẩn đâu đó.

Bạn có thấy tuyệt vời không? Giữa một thành phố mà lề đường thiếu điều không có chỗ cho khác bộ hành đặt chân, ngày đêm rền rền tiếng xe chạy và tiếng cuộc sống đua chen, bỗng dưng có một góc xanh trẻ con hồn nhiên say sưa bắt nòng nọc. Dù cho ngày hôm ấy đã xảy ra một tỷ chuyện buồn bực, cõi lòng tôi bỗng chốc nhẹ tênh, như vừa rũ sạch lớp bụi công nghiệp lưu niên hằng năm bám dai dẳng cuộc đời mình.

Nhớ mười mấy năm trước, mỗi lần Sài Gòn mưa thì ở vài xóm ven kênh rạch lại diễn ra cảnh vui vẻ: trẻ con rủ nhau đi bắt lươn. Có khi người lớn cũng tham gia. Mọi người lặn hụp trong giồng nước đục ngầu từ sông tràn vào những con hẻm nhỏ, thỉnh thoảng đó đây vang lên tiếng reo mừng của một người may mắn. Phần lớn  trẻ con vì ham vui mà dầm mưa lội nước, nhưng những con lươn bắt được, đôi khi dài bằng cả cánh tay tròn u, cũng góp phần tích cực vào  bữa ăn thường thiếu đạm trong những năm thành phố còn khó khăn vất vả. Mấy năm nay thấy trời mưa tôi lại chạy về xóm cũ thăm bạn, cũng còn thấy vài đứa nhỏ chạy nhảy tắm mưa, nhưng không ai lặn hụp mò lươn nữa, bởi vì không còn con lươn nào sống được trong dòng sông đã ô nhiễm nặng.

Bây giờ ở các siêu thị có đủ thịt heo bò gà vịt vô bao bì sẵn, giá cả phải chăng, tiêu chuẩn vệ sinh an toàn. ở các chợ đặc biệt còn bán đủ thứ thịt rừng: nai, rắn, rùa…và ếch nữa, đương nhiên. Nhiều người dân thành phố bây giờ không bận tâm đến ăn no nữa mà thích ăn ngon. Miếng ngon phải là của lạ. Hải sản  như tôm,cá, mực không còn lạ khẩu, thậm chí rắn rùa cũng thường rồi. người ta đâm chuộng những món kích thích được  cảm giác rờn rợn ghê ghê, như cháo cóc, nhái chiên chẳng hạn. Nhờ vậy loài cóc nhái được quan tâm.

Đêm đêm trên đồng ruộng ngoại  thành xuất hiện những ngọn đèn soi ếch (và cóc nhaí nói chung). Hồi trước, người ta thường bắt nhái vào đầu hôm, dùng nhái làm mồi câu, ít ai ăn. Riêng món cháo cóc hình như có công dụng làm thuốc trị bệnh gì đó. Hôm nọ được mời vô một quán ăn ở trung tâm Sài Gòn, ăn nhái  chiên và cháo cóc, tôi tưởng người ta đùa, hóa ra là thật. Lại chạnh nhớ chuyện cũng mười mấy năm trước, tôi còn là sinh viên đi “lao động thực tế” ở nông thôn. Trời dứt con mưa đã sụp tối, mấyđứa học trò cầm đèn đến nhà tập thể rủ thầy cô đi soi ếch. mấy thầy trò đi tới đâu cũng thấy thấp thoáng chung quanh những ngọn đèn soi, hoặc đèn khí đá hoặc đèn dầu; thấy đèn pin có thể đoán là đèn của giáo sinh thực tập ở Sài Gòn. Thế là gọi nhau í ới, cười giỡn om xòm, đồng trống âm thanh vang xa, tiếng  những người trẻ tuổi cười át hết tiếng ếch nhái dế giun. Người đi soi ếch thì đông, mà ếch thì hiếm. Nên gặp gì bắt nấy, nhái bén chàng hiu cũng cho vô rọ tuốt. Khuya đó mọi thứ được bằm nhuyễn cho vô một nồi  cháo to trên bếp lứa đốt giữa đồng bập bùng cháy trong tiếng đàn ghi ta.

Tôi biết là đời sống  vật chất bây giờ của đa số đồng bào khá hơn mười mấy năm trước, và nhìn nhận là ngồi trong  nhà  hàng máy lạnh dặt dìu tiếng nhạc, thơm mùi bia và nước hoa tẩm khăn, mà ăn chén cháo cóc thì cũng có cái thú vị. Nhưng lòng tôi chỉ bừng lên niềm vui khi bắt gặp mấy đứa trẻ con lội bì bõm trong vũng nước ở công viên mà bắt nòng nọc. Hẳn là khi đêm Sài Gòn lắng bớt tiếng ồn ào, từ bụi cỏ gốc cây nào đó sẽ vang lên tiếng ếch nhái nhớ đồng.

Đốt Đèn Đi Chơi

Tết Trung  thu đốt đèn đi chơi

Em đốt đèn đi khắp phố phường . . .

Đèn ông sao, đèn bươm bướm,đèn thiên nga, đèn cá chép . . . những chiếc lồng đèn bằng giấy kiếng được tổ điểm nhiều màu sắc rực rỡ, treo gần kín những quầy hàng bánh trung thu, là nỗi khao khát lớn nhất thời thơ ấu của tôi. Đêm nay đi dạo vòng vòng Chợ Lớn, qua những tiệm bánh sáng choang ánh đèn điện, tôi bắt gặp đứa bé nào đó đứng bên cột đèn ngước nhìn những chiếc lồng đèn nhựa, không đẹp như lồng đèn giấy kiếng ngày xưa, nhưng vẫn đủ sức hấp dẫn để thắp lên ngọn lửa ước ao trong đôi mắt trẻ thơ. Tôi hiểu cái gì đang cháy trong lòng đứa bé ấy, bởi vì nó chính là hiển hiện của tôi ba  mươi mấy năm xưa.

Thuở tôi còn nhỏ xíu đó, mẹ mất, phải rời quê ngoại, theo cha về Chợ LỚn. Cả thế giới quanh  tôi thay đổi một cái rụp. Bỗng nhiên lùi xa hút những cánh đồng, vườn cây ăn trái, những gò rẫy xanh mướt, những lò gốm lỗn ngỗn chén lu. Bỗng nhiên quanh tôi toàn là những người xa lạ, nhà cửa phố xá kỳ dị, xe cộ ngược xuôi, và đêm đêm thay vì bầu trời đầy trăng sao là những bảng hiệu rực rỡ nhấp nháy đèn, mê hoặc tôi như ánh sáng mê hoặc hoài thiêu thân.

Khi thành phố lên đèn tôi lại tha thẩn đi loanh quanh khu La Cai – Đồng Khánh, lượn qua lượn lại những cửa hàng, ngước nhìn những kẻ sung sướng vào ra mua sắm, để mặc cho trí tưởng tượng lừa dôí mình. Tôi tưởng tượng là mẹ tôi được trở lại đương  gian,dắt tôi vào tiệm quần áo kia, để mặc cho tôi tùy lựa chọn chiếc áo đầm đẹp nhất, lại còn mua cho tôi con búp bê tóc vàng trong tủ kiếng ấy. Tôi cũng tưởng tượng cha tôi không phải  là người đẩy xe đi bán dạo từ sáng đến nửa đêm, mà là ông mập mạp hồng hào đi xe hơi nọ,đưa cả nhà vô tiệm ăn nguyên một con heo quay, rồi còn bưng về cả chục hộp bánh trung thu. Tết Trung thu đến rồi, và tôi tưởng tượng ra một nhà hảo  tâm nào đó, bước đến xoa đầu đứa nhỏ đứng bên cột đèn hỏi nó: Cháu thích lồng đèn hình con gì? Rồi ông giơ tay lấy xuống đúng cái  lồng đèn tôi chỉ , đưa cho tôi bảo: Đi rước đèn đi !

Ôi, những giấc mơ hoang đường của những đứa trẻ lang thang ở lề đường. nó sống dai dẳng từ lứa này sang lứa khác, bởi vì hiếm khi nào nó thành hiện thực. Tôi nghĩ nó đã chết ba mươi năm rồi  từ khi tôi đủ lớn để nhìn vào thực tế. Nhưng bây giờ tôi đang gặp lại nó đây, vẫn bồn chồn tha thiết trong những em bé sớm tha phương cầu thực, từ những làng quê miền Bắc, miền Trung, miền Tây lên thành phố bán báo, bán xé số, đánh giầy, gõ mì, lượm rác. Chiếc lồng đèn phượng hoảng kia đẹp quá, những con  Tý thằng Tèo ở làng mình đời nào nhìn thấy. Mình sẽ mua một răm cái lồng đèn và một trăm hộp bánh đem về chia cho tụi nó. Có khi không đủ đây. Mình phải  mua một ngàn ký kẹo, một triệu đồng bánh, một tỷ cây đèn cầy . . . Không ai hào phóng bằng một đứa bé chỉ có cái quần xà lỏn và trí tưởng tượng.

Cha tôi vất vả, lo cho con có ăncóhọc,chứ không thấy chơicũng là một nhu cầu của trẻ con. Tôi chưa từng được cha mua cho cái lồng đèn nào cả. Đêmrằm tháng tám , cha theotục lệ cúng răng, cómột dĩa trái cây, một bình hoa, một dĩa bánhtrung thu và một cái lồng đèn giấy. Đó là khi nào khấm khá. Lồng đèn là loại giấy xếp, hình ống, có vẽ cảnh Hằng nga nới cung Quảng. Cúng xong ba chia bánh cho các con, đưa em nhỏ nhất được chei61c lồng đèn, còn tôi từ lúc támtuổi đã nghe điệp khúc: “Con  lớn rồi”. Khi tôi cảmthấy mình “lớnrồi”, tôi tự làm lồng đèn chơi. Tôi làm lồng đèn bằng vỏ lon đồ hộp của Mỹ, rất nhiều vaò thời đó, dùng đinh đục lỗ khắp vỏ lon,chồng cái này lêncái kia, gắn vaò một cántre dài, đẩy đi chơi. Ánh nến thoát ra từ các lỗ đinh cộng thêm tiếng nhôm thiếc kêu lẻng kẻng từ cái lồng đèn của tôi cũng vui vui. Khi đẩy cái lồng đèn vổ đồ hộp ấy khắp phố phường, tôi luôn nhủ thầm là một ngày kia tôi sẽ mua một trămcái lồng đèn. Tôi sẽ giữ cho riêng tôi mười cái, còn lại phát cho các em tôi, mấy đứa bạn trong xóm và lũ bạn còn ở nhà quê.Chúng tôi sẽ cùng nhauđi rước đèn và hát như những đứa trẻ được lên truyền hình kia:

Tết Trung  thu đốt đèn đi chơi

Em đốt đèn đi khắp phố phường . . .

Năm tháng qua, các em tôi, đám bạn xóm cũ, và đám bạn ở quê, lần lượt từ giã tuổi thơ để làm những người lớn tất bật lo toan. Đi buôn bán ngược xuôi, hay đi làm thuê làm mướn về, thấy lồng đèn treo ngoài cửa hàng trên phố biết là Trung thu đến rồi, trong lòng lại tính toán tiền nong. Bánh trung thu năm nay loại trung bình bao nhiêu một cân? Nhín khoản chi nào để mua bánh biếu thầy chủ nhiệm, cô bảo mẫu, ông trưởng phòng . . . Trung thu trở thành dịp để người lớn bày tỏ tấm lòng với nhau hay củng cố quan hệ xã hội, nên người ta kinh doanh bánh trung thu là chủ yếu, lồng đèn là thứ bán kèm theo, bởi vì có bánh trung thu thì phải có lồng đèn, như có lân phải  có địa vậy. Với lại lồng đèn cũng có tác dụng trang trí và tiếp thị.

Trẻ con nhà khá giả sắm lồng đèn đẹp đem về treo trong nhà thì không thể vui bằng xách lồng đèn theo bọn trẻ lang thang chơi “khắp phố phường”. mà bọn trẻ đầu đường xó chợ thì làm sao mà có lồng đèn để xách đi chơi? Chúng còn bận sãi bước chân trên hè phố tay liên tục gõ hai thanh gỗ “cốc cốc”, hay mỏi  nhừ cả cánh tay vì xấp báo ôm đi từ sáng đến tối. Nhưng mà Trung thu chính là của những đứa trẻ ấy. Khi đi qua quầy bánh trái, những đứa trẻ không bao giờ được ai cho cái bánh trung thu hay chiếc lồng đèn ấy, dừng chân ngước nhìn những chiếc lồng đèn, lập tức trong trí tưởng tượng hào phóng của chúng lại rộn ràng tiếng trống tiếng nhạc với hình ảnh đám rước đèn rực rỡ tưng bừng:

Tết Trung  thu đốt đèn đi chơi

Em đốt đèn đi khắp phố phường . . .

Du Khách Về Làng

Có một ngày, tôi đi quanh làng quê của mình như một du khách. Làng tôi chỉ cách trung tâm Sài Gòn vài mươi cây số, từ lâu rồi đã nổi tiếng là nơi nghỉ cuối tuần của dân thành phố. Một con sông nhỏ, nhỏ đến nỗi thuộc tính này trở thành tên riêng để gọi nó. Mấy nếp nhà ngói thâm thấp ẩn hiện trong những vườn cây ăn trái âm u. Hầu như các loại trái đều hẹn nhau chín vào mùa hè, rộ lên một  hai tháng. Mười tháng kia, cây cối chỉ là cành với lá. Lá xanh rì lao xao trên cao, và lá khô rã mục âm thầm quanh gốc.

Mùa mưa thỉnh thoảng làm biếng đi chợ làng – đi bộ cũng hơi xa, đường đất lầy lội,cầu tre lắt lẻo khó đi – tôi lại ra vườn lật lên những lớp lá và rơm ủ gốc cây. Một thế giới ‘xì trum” hiện ra với những tai nấm trắng nõn tròn vo, ngộ nghĩnh đến mức tôi cứ ngồi xổm cả buổi trong vườn, ngắm mãi những tai nấm đang nở, tưởng tượng ra hàng tỉ chuyện hoang đường. Những khúc gỗ cây so đũa, hai ba khúc ghép lại, bắc ngang mương trong vườn, mùa mưa cũng nọc đầy những tai nấm mèo quăn queo. Nấm tươi, mặt mịn láng, màu nâu trong veo, nấu chè thưng ăn nghe dòn sựt.

Mùa khô cây thay lá từ từ, lá già rụng đến đâu, lá non mọc lên đến đó, mà áng chừng lá non còn mọc lẹ hơn lá già rơi. Buổi trưa trong vườn vẫn râm mát, nhưng quang đãng hơn, có thể giăng võng dưới tán măng cụt hay sầu riêng nằm đọc sách. Thỉnh thoảng gió nổi lên chỉ đủ làm một lượt lá khô rơi lả tả quanh võng. Có mấy con nhen, con sóc chạy sột soạt trên đám lá khô, bỗng dưng đứng chựng lại, trố mắt nhìn trân trối cái gì đó, rồi lại ù té chạy. Không phải ai cũng luôn luôn được chứng kiến hoạt cảnh này; phải nằm võng lâu lắm, giả đò ngủ quên nhiều lần, mới được gặp một lần những con nhen lưng có sọc hết sức tức cười đó.

Nhưng quanh năm sống trong vườn  thì buồn. Nhất là khi người ta mới lớn lên. Sài Gòn chỉ cách một giờ chạy xe gắn máy. Chỉ cần một giờ và một chiếc xe gắn máy, người ta nghiễm nhiên nhập vào hàng triệu người đủ loại đang ngược xuôi  đua tranh, người ta được chiều chuộng săn đón ở những khu thương mại – giải trí, người ta ngây ngất ngấm say cái không khí bon chen, vội vã, ồn ào, khoa trương, hào nhoáng, kiêu kỳ, gọi chung là văn minh đô thị. Những đứa trẻ vườn lớn lên không so đo tuôỉ tác, mà bì nhau rằng nó đã đi Sài gòn mấy lần rồi, thằng kia tới hôm qua mới đi Sài Gòn một chuyến, con bé nọ mười mấy tuổi rồi mà còn chưa biết Sài Gòn là gì.

Ngày tôi rời làng quê “lên Sài Gòn”, thật tình tôi có hãnh diện với lũ bạn trẻ con, tự thấy mình hơn chúng một bậc, mà không biết “hơn” cái gì?  Nhưng rồi những đứa trẻ vườn khác cũng lần lượt lên Sài Gòn, đứa đi học, đứa đi làm công, buôn bán . .. Người lập được cơ nghiệp ở thành phố thì kể như thành đạt, kẻ lận đận công danh cũng cứ bám lấy Sài Gòn , lập luận rằng không sống được ở đây thì còn đâu hơn mà sống chứ? Vườn xưa còn trong tâm tưởng như một giấc mơ thời thơ trẻ, thời vô tư nằm đưa võng cả buổi trưa trong vườn mà không ngủ được, bỗng dưng có con nhen nhỏ chạy băng qua đám lá khô.

Một hôm tôi về làng tôi như một du khách. Kể cũng đã nhiều năm trôi qua và làng tôi cũng thay đổi theo quy luật  thị trường: Người giàu có ở đô thị hoặc ngán ngẫm phồn hoa hoặc theo thời thượng làm sang phải có nhà nghỉ, nhà mát, trang trại, đã tìm về làng tôi mua những mảnh vườn vẫn còn âm thầm nhớ bọn trẻ ngày xưa từng hứa trở về. Huê lợi vườn năm được năm thất, thuế mỗi năm một tăng, mà nhu cầu hiện đại hóa cuộc sống mỗi ngày một nhiều. Người ta bán vườn đi, ra khu dân cư gần xa lộ có điện có  phố, đi làm trong khu công nghiệp hay lên Sài Gòn buôn  bán, sống qua ngày. Vườn có chủ mới, nhà kiểu cọ như trong ca-ta-lô mọc lên, từ trong đó ánh sáng đèn màu và nhạc hip hop dội ra. Đó là những nhà vườn du lịch, hấp dẫn một lứa trẻ khác, những lứa trẻ lớn lên ở đô thị bụi bặm, đến tuổi hẹn hò thèm một góc vắng giữa thiên nhiên lãng mạn.

Tôi về làng tôi, mua vé qua chiếc cầu bắc ngang con sông nhỏ do Công ty Du lịch đầu tư xây lại, chắc chắn và rộng rãi hơn xưa, có tay vịn bằng  xi măng giả khúc cây so đũa. Mấy người bạn tôi rủ theo mướn chiếc xuồng bơi vô mấy con rạch nhỏ luồn dưới tán cây trong vườn. Vô vườn mỗi người muớn một chiếc võng giăng dưới cành chôm chôm, vừa nằm nghỉ vừa ngó chừng đồng hồ đeo tay, vì ngày lễ khách đông,  võng cho mướn theo giờ. Tôi uống nước dừa và ăn trái cây chở từ nơi  khác đến, vì cây trong vườn giờ chỉ để làm kiểng thôi. Những du khách không câu nệ về  xuất xứ trái cây, vả chăng họ cũng không phân biệt được. Họ cứ thoải mái duỗi mình trong võng thiu thiu ngủ, tới giờ bật dậy ra nhà hàng ăn uống đặc sản. Tôi nhớ đặc sản làng tôi là bún, bánh bèo, bánh đúc, bánh tráng, chứ ở đâu ra cá rút xương, cua lột, tôm sú . . . như vầy? Cả thịt nai, thịt nhím nữa chứ?

Một ngày bơi xuồng trên sông rạch quanh co, đi dạo trong vườn cây ăn trái mênh mông, ngủ võng đòng đưa bên bờ sông hiu hiu gió thổi, rồi ăn uống ngon miệng no nê, có nhạc nghe, có quà lưu niệm, có trái cây đùm mang túi xách đem về Sài Gòn, ai cũng hả hê, cảm thấy một ngày ‘về quê” tôi chơi thật xứng  đáng. Ai cũng nói : “Hèn gì tôi cứ nhớ quê.” Tôi cười rưng rưng, nửa vui vì bạn bè về làng quê tôi được vui thích, nửa ngậm ngùi vì cái mà bạn đang vui thích đó, nào có phải làng quê tôi đâu?

Du Xuân

CHỢ TẾT

Một năm mười hai tháng tôi đi chợ một ngày, phiên chợ Tết. Em tôi dặn dò: đừng mua gì nữa, nhà sắm sửa đủ cả rồi. Tôi thật tình không định mua gì, chỉ đi cho vui lây cái náo nức nhộn nhịp của mọi người trong phiên chợ cuối  năm. Người ta nói đông vui như chợ Tết mà.

Ba tôi nói năm nào cũng vậy, chợ nào cũng vậy, có gì đâu mà coi. Thì đúng vậy, phiên chợ sáng ba mươi nào cũng rau trái, cá thịt, bánh mứt, hoa…, có thể thấy năm nay hàng hóa nhiều hay ít hơn năm ngoái một chút, sức tiêu thụ tăng hay giảm đi, do mức phát triển kinh tế trong năm qua cao hay thấp, v.v.. Người mua lẫn người bán vội vàng hối hả, cũng có kẻ tư lự lo âu, cũng có người hả hê thỏa mãn, có người cứ luôn tay thu tiền lèn chặt hầu bao, có người nắm tờ giấy bạc mỏng trong tay đắn đo không biết nên ưu tiên mua cái gì.

Năm nào tôi cũng đi chợ Tết, như người xưa đi coi hát tuồng, đào kép hát đã quen mặt biết tên, tuồng tích đã rành rẽ tình tiết lẫn chung cuộc rồi, mà vẫn xem. Chợ Tết là cả một sân khấu, nơi đó trong một buổi sáng diễn ra bao niềm hy vọng và ước mơ của một năm trời, cũng như nỗi âu lo và thất vọng sau một năm trời.

Ngoài rìa chợ thường có những người ở dưới quê lên bán hàng bông. Đậu que, bắp cải, cà chua, dưa chuột, khổ qua…Chị nhà quê khẩn khoản mời mọc: Mua giùm đi, trưa rồi sợ không về kịp chuyến xe chót, con cái  đang đợi ở nhà. Bắp cải của chị nhỏ quá, dưa chuột lại đèo. Em tôi  đã cảnh cáo rằng nó không thích trò chơi từ thiện, nó nói nếu dư tiền  thì cứ đem cho không điều kiện, chứ đừng có đi vét chợ mua những cà sâu cải héo về nhà hành hạ nó dọn dẹp cuối  năm, lòng nhân trước tiên là phải thương lấy em mình.

Tôi còn đứng ngần ngừ thì một bà cụ mặc đồ nâu sòng nhỏ nhẹ  nói với tôi: Xin cô cho chùa ít trái cà. Tôi hỏi  ra mới biết bà vãi đi xin đồ cho chùa ăn Tết. Chùa ở nơi hẻo lánh, chỉ có các ni cô với bà vãi, không nằm trong danh mục các thắng cảnh du lịch hành hương nên ít khách vãng lai. Tôi thực sự vui mừng nói: Bà lựa bao nhiêu tùy ý. Bà vãi ngồi xuống, sẽ sàng lượm mấy trái cà dập. tôi nói : Bà cứ lựa mấy trái tốt, mình mua mà, tôi trả tiền. Bà vãi ngước nhìn chị nhà quê nói: Lựa hết trái tốt rồi cổ khó bán lắm, nhà chùa ăn sao cũng được mà. Tôi hỏi bà cặn kẽ đường đi lên chùa. Chẳng phải tôi đã tặng bà một thúng rau quả dập, mà chính bà đã tặng tôi một câu chuyện hay.

Trưa , chợ tàn, tôi ôm một bó bông vạn thọ về tới nhà, ba tôi rầy: Mua chi bông rẻ tiền, tết nhứt chưng bông héo trong nhà xui xẻo. Em tôi ngao ngán: Lại thấy ai bán ế tội nghiệp mà mua chứ gì? Tôi ôm hoài bó bông trong lòng, nói một sự thật mà biết rằng không ai tin: Bà bán bông thấy tôi đi loanh quanh trong chợ cả buổi, đến trưa xuôi hai tay không đi về, mặt mày trầm ngâm, bà kêu tôi lại cho tôi bó bông này.

GIAO THỪA

Tôi dặn em tôi chừng nào  giao thừa đánh thức tôi dậy, rồi tôi đi ngủ. Khi tôi thức, em tôi giật mình thức theo. Đồng hồ chỉ đúng 12 giờ đêm trừ tịch, Không phải tiếng pháo đồng loạt rộ lên khắp thành phố đánh thức tôi dậy như mọi năm. Mà chính sự im vắng và làn hương trầm đánh thức chúng tôi. Ba  tôi đang cúng giao thừa. Món cúng bất di bất dịch bao năm, có thể bao đời, là  món chè bột báng nấu đường ngọt ngay. Tròn trịa, đông đúc và ngọt ngào. Cúng xong ba tôi đi chùa, tôi bắt chước người xưa khai bút. Hồi nhỏ trong lòng cũng hăm hở khai bút đầu năm lắm, nhưng thường không biết viết cái gì, ngồi  ngáp chừng hai chục cái trước trang giấy rồi đi ngủ. Lớn lên có kinh nghiệm rồi, biết chuẩn bị sẵn một đề tài, tới lúc khai bút chỉ việc viết ra mà thôi.

Nhưng rồi tôi nhận ra cái kinh nghiệm lúc đã lớn rồi  là một kinh nghiệm dở. Đêm giao thừa cặm cụi viết cái truyện hay bài thơ mình đã nghĩ từ trước, khiến tôi uổng phí bao nhiêu giây phút giao thừa thiêng liêng cho công việc “chép’ nhảm nhí ấy. Thực tế là những cái tôi viết trong những trường hợp đó không có cái nào  hay hết. Tôi trở lại là tôi hôì mười mấy tuổi, đêm trừ tịch một mình ngồi trước trang giấy trắng, nghĩ lan man đủ thứ chuyện trên đời, nhớ đến tất cả những người mình từng biết, những việc mình từng làm hoặc không làm, để mặc cảm xúc tràn lai láng, rồi cất tờ giấy hãy còn trắng tinh, hiểu một điều đơn giản rằng có những điều trong đời không nhất thiết phải viết ra.

MỒNG MỘT

Đường đi lên chủa phải qua đò. Nam thanh nữ tú ở ngoại thành lũ lượt qua đò vô thành phố chơi xuân.

Nên đò vô thì đông ken chật chội, còn đò ra thì vắng vẻ, chỉ có tôi với hai ông bà già. Đò không đợi thêm vì cần qua gấp bờ bên kia để đón khách. Lên bờ tôi gần như chạy ngược chiều với dòng người trực chỉ hướng thành phố. Đường càng lúc càng gồ ghề, cuối cùng xe tôi hư. Người sửa xe bên đường hỏi xe hư như thế nào. Tôi nói tôi đâu biết, ông là thợ sửa xe mà. Ông làu bàu mùng Một gặp người nói giọng xóc hông như vậy thì xui cả năm, ông không thèm sửa, biểu tôi dắt xe đi chỗ khác chơi. Tôi mắc cười quá, vừa dắt xe đi vừa cười. Ông kêu lại hỏi tôi cười cái gì, từ đây đến hết con đường này gần 5 cây số, ông bảo đảm không có chỗ nào khác sửa xe, tôi tính dắt xe đi đâu mà cười ?

Trong khi ông già sửa xe, tôi ngồi  trong cái chòi lá uống nước. Trên vách bằng ván ép có mấy dòng chữ viết bằng than củi. đại khái như Hai Cụt thiếu  4000đ, Ba Ngón nợ 5000đ , v.v. Có một câu cùng nét chữ nhưng có vẻ được viết một cách nghiêm túc: Việc đời như nước sông trôi, chuyện qua rồi không có cách gì níu lại được.

Tôi trả tiền và hỏi đường đi tiếp. Ông già hỏi đi hỏi lại chùa gì, cam đoan là đi theo con đường tôi miêu tả thì không đi tới cái chùa nào hết. Tôi nói có lẽ chùa của ni cô với bà vãi nên ông không biết. Ông cười khà khà rằng nếu có một cái chùa toàn ni cô với bà vãi mà ông lại không biết sao? Tôi vẫn đi, hai bên đường những luống đất trơ ra màu nâu đen vì rau cải và hoa đã bị hái bán trước tết. Xa xa những cây so đũa đứng phất phơ. Hàng rào dâm bụt nhà ai nở hoa đỏ thắm, thỉnh thoảng lại gặp một cái ao bông súng nở tím ngát.

Khi tôi quay trở lại bến đò, ngang qua chỗ ông già sửa xe, ông hỏi tôi có gặp chùa không, tôi nói: Đi thì đến, tìm ắt gặp. Ông hỏi ở đâu. Tôi cười, đâu biết nói ở đâu. Qua sông, nắng tắt bên kia bờ rồi. Về tới nhà tôi viết dòng chữ đầu tiên của năm mới: Ngày xuân đi chơi vui quá.

Gánh Hàng Rong

Có một cái chợ chưa từng có tên gọi, chưa từng có địa chỉ cụ thể, cũng chưa ai hình dung được vóc  dáng nó ra sao. Tính chất nó giống như nước: không có hình dạng nhất định, cần thiết cho sinh hoạt thường ngày, và có ở mọi nơi có người Việt Nam sinh sống. Đó là cái chợ di động của những người buôn gánh bán bưng, những người bán hàng rong, những người phục vụ ở khâu cuối cùng trong hệ thống đưa hàng hóa đến người tiêu dùng.

Có bao nhiêu người trong đoàn quân bán lẻ này? Không ai biết  chính xác, nhưng chắc là đông lắm: những chiếc xe đạp chở hoa và rau trên các ngã đường hà Nội, những chiếc xe đẩy tay chở trái cây và thực phẩm chế biến trên các ngã đường thành phố Hồ Chí Minh, những gánh hàng tạp hóa, hàng thủ công nghệ trên  những nẻo đường quê. Họ chèo những chiếc xuồng con vô tận hang động Tam Cốc để  bán cho du khách chai nước khoáng và xấp khăn giấy; họ neo chiếc ghe con nơi ngã năm ngã bảy của hệ thống sông Cưu Long để bán ly cà phê hay tô hủ tíu cho khách thương hồ. Họ leo lên tuốt trên đỉnh núi Sam, núi Ngũ Hành, phục vụ khác hành hương  nhang đèn; họ lang thang bên bờ biển đông để chào hàng những nhánh san hô, vỏ ốc; họ chen lấn ở các bến xe, bến phà đưa tận tay hành khách tờ báo, chai dầu gió; họ len lỏi vô sâu những con hẻm ngoằn ngoèo với gánh chè thưng bốc khói hay tấm vé số xổ chiều nay. Họ tiếp thị bằng tiếng rao lanh lảnh hay giọng khàn khàn, bằng tiếng gõ  cốc cốc đặc trưng của mì gõ, hay tiếng nhạc ông ổng của kẹo kéo, tiếng ồ ồ của chiếc loa cũ chạy điện bình (accu), hay tiếng nói lặng lẽ của làn hương tỏa ra  từ món cháo khuya. Họ rong ruổi khắp nơi từ khuya đến sáng, từ sáng đến trưa, từ trưa đến chiều, từ chiều tối đến nửa đêm.

Đôi khi tôi tưởng tượng cuộc sống mình sẽ ra sao khi những người bán hàng rong bỗng nhiên biến mất vì một lý do nào đó, thí dụ tất cả họ bỗng trúng số độc đắc bèn nghỉ bán; hay cơn bão “toàn cầu hóa” tràn tới với những chuỗi siêu thị và công ty dịch vụ độc quyền bóp chết hết những người bán lẻ ít vốn. Khi ấy, cam quít miền Tây rụng, ai chở từng thúng lên Sài Gòn vô khắp hang cùng ngõ hẽm rao bán 3 ngàn nửa kílô? Chắc là đi tàu đi xe chẳng còn vui như bây giờ nữa: ngứa tai là có người bưng đến trước mặt một cái khay đựng hàng chục loại đồ ngoáy tai, tha hồ mà lựa. Ngồi nhà cũng mất cái thú nghe cơn thèm ăn được đánh thức bởi người bán hàng rong đi ngang cửa. Sợ rồi  khẩu vị mình sẽ bị bánh mì kẹp thịt băm McDonald’s làm tê liệt, không còn phân biệt được hương vị bánh bèo bì với bánh nậm tôm cháy và bánh ít trần nhân thịt. Và chẳng lẽ cần mấy cọng hành rắc tô canh cũng phải thay đồ lái xe ra siêu thị mua một bịch? Không biết đó có phải chỉ là chuyện lo xa? Biết đâu? Tôi không am hiểu về kinh tế: có thể phải dẹp cái chợ di động ấy mới công nghiệp hóa nhanh đất nước, có thể khi thành phố công nghiệp hóa cao rồi  thì chợ di động tự nhiên biến mất. Cái gánh chè hay mẹt bún hiển nhiên là hình ảnh của một nền kinh tế lẻ mẻ lạc hậu. Cho dù đúng như vậy đi nữa, thì cũng hãy cho tôi có đôi lời bênh vực cái chợ di động ấy.

Thứ nhất, người dân tự giải quyết công ăn việc làm. Dù là  một gánh tàu hủ nước đường gừng, cũng là mình làm chủ lấy mình, tự quản lý vốn liếng và thời giờ, sinh lợi bằng lao động độc lập với kỹ năng pha chế, chào hàng phục vụ của chính mình, tuy vất vả nhưng có thể nuôi được một hai đứa con đi học. Ví dụ chợ di động bỗng biến mất, hàng triệu người sẽ thất nghiệp và những người được vay quỹ xóa đói giảm nghèo sẽ làm gì với năm bảy trăm ngàn đồng vốn?

Thứ hai, người bình dân dễ sống. Phần lớn người bán hàng rong đáp ứng những nhu cầu thiết thực của cuộc sống người nghèo hoặc trung bình. Người bán rong thường bán sản phẩm do chính họ làm ra, hoặc mua tận gốc, miễn được chi phí trung gian, đôi khi miễn cả thuế, nên giá cả phải chăng đối với người nghèo. Do là cái gạch nối trực tiếp giữa người sản xuất và người tiêu thụ, họ linh hoạt đáp ứng nhu cầu thị trường, thị hiếu khách hàng, cũng có góp phần làm cho hàng hóa lưu chuyển nhanh hơn.

Thứ ba , xã hội được cải cách. Những người phụ nữ quảy gánh hàng rong từ những làng quê xa xôi lên thành phố, lang thang qua khu trung tâm chớm chở nhà cao tầng, đến những hốc hẻm ngoại  ô lầy lội, nghe nhìn bao nhiêu chuyện xảy ra hàng ngày, ít nhiều gì nhãn quang cũng được mở rộng, hiểu biết hơn những người chỉ quanh quẩn trong cái bếp hay chuồng gà ở làng quê. Trong hoàn cảnh xã hội mình, thông tin đại chúng và giaó dục phổ thông chưa quảng bá, việc những người phụ nữ được cập nhật phần nào tri thức bằng việc ra khỏi nhà mình, làng mình, đi đó đây, dù là đi bán hàng rong, có tác dụng tích cực gấp đôi. Bởi  vì đó là những người mẹ, khi bươn chải mua bán cạnh tranh, họ chẳng những tự đi đứng trên đôi chân của mình, sống cuộc đời mình, mà tính tự lập  tự chủ và chí cạnh ranh sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến con cái, dần dà thay đổi  những định kiến về lề thói cổ hủ, mở đường cho lứa con em vươn tới những tham vọng cao xa hơn. Cái đáng sợ của cái nghèo không phaỉ là không có tiền, mà là không có chí  vượt qua cái nghèo. Một người bán hàng rong thức khuya dậy sớm, gồng gánh hoặc đẩy cái xe nặng ít nhất nửa tạ, đi bộ tổng cộng vài chục cây số mỗi ngày, nhẫn nại kiếm  lời năm bảy trăm đồng trong từng bó rau từng cái bánh, người ấy nếu không truyền được cho con cái chí vươn lên, kiến thức thu nhặt dọc đường, thì cũng nêu được cho con một tấm gương sống về lao động siêng năng kiên trì. Do đặc tính di động và linh hoạt của nghề bán  hàng rong, họ thích nghi tốt với sự thay đổi và có thể lựa lọc hấp thu điều có lợi từ những môi trường khác nhau.

Có những người đã từ gánh hàng rong mà lập nên cơ nghiệp lớn, cũng có những người suốt đời bán hàng rong. Con đường buôn  gánh bán bưng không phải là con đường thênh thang, nhưng đó là con đường mở dẫn đến những con đường khác. Trong văn chương ngày xưa có một người vợ quảy gánh hàng hoa đi bán rong nuôi anh chồng tri thức mưu đại sự. Trong cuộc đời ngày nay, nhất là mươi năm trước, có vô số những người vợ tần tảo chợ sớm chợ trưa nuôi con, để ông chồng chuyên tâm làm nhà giáo, nhà văn, nhà nghiên cứu.

Đôi khi những gánh hàng rong làm nhếch nhác phố phường, khiến cho người ta ngượng ngùng, mà không nhìn thấy sức mạnh văn hóa ẩn tàng bên trong  mỗi con người bươn chải mưu sinh bằng vốn liếng, tâm trí, sức lực độc lập và tự chủ của mình.

Hội Hè Đình Đám

Cách tốt  nhất để quên đi chuyện cuối năm “nợ hỏi tít mù” là bỏ đi chơi xa một chuyến. Phải bỏ đi chứ đừng có xếp đặt tính toán tới lui, vì kinh nghiệm của tôi là tất cả những “mưu sự” tại tôi đều trật lất. Và đi chơi trốn nợ thì phải tới chỗ hội hè đông vui, mượn trò ì xèo của thiên hạ mà áp đảo cái thói ưu tư lẩn thẩn của mình. Mấy lần nghe lời bác sĩ khuyên, tôi đi tìm nơi vắng vẻ an dưỡng, mới biết mình thiệt là dại. Sáng trưa chiều tối chỉ một mình mình nghe tiếng võng mình đưa mình kẽo cà kẽo  kẹt, buồn thúi ruột; lại thêm thói tật mình hay lẩn thẩn nghĩ ngợi, nhất là cuôí năm lại tự mình sơ kết đời mình, càng nghĩ càng thêm chán. Rõ ràng là người khôn người đến chốn lao xao.

Lễ hội ngày xưa bày ra trước là mua vui cho thánh thần, sau là làm phước cho bá tánh. Lễ hội ngày nay trước là làm giàu cho giới kinh doanh, sau mới là hoạt động văn hóa. Cho nên đi chơi lễ hội trước tiên túi phải có tiền, ăn mặc lịch sự; còn nếu không có tiền thì kiếm  cớ bán vé số nhang đèn hoa thiệp mà chàng ràng quanh khu vực diễn ra lễ hội cũng có thể vui lây. Nhưng mà cái vui ăn theo có hậu vị đắng. Hồi tôi còn nhỏ, kỳ  cúng đình An Bình nào tôi cũng có mặt từ đầu chí cuối, coi người ta chuẩn bị trang trí đình thần đến che rạp cho gánh hát bội. Rồi lễ rước sắc phong đến những tôí hát cúng thần, chi tiết naò tôi cũng không bỏ qua, nhờ mình nhỏ con, cứ luồn lách cửa sau hay trèo rào bên hông rạp mà coi ké. Cảm xúc còn lưu lại dai dẳng trong lòng tôi về  những kỳ lễ hội ở đình là nỗi hoang mang ngậm ngùi khi đêm  hát cuối cùng xong, người ta dọn rạp và tháo gỡ những màn phướn trang trí cất đi. Lúc đó mình có thể thơ thẩn giữa những người lặng lẽ hạ cột cuốn cờ, lượm một cái nơ bằng giấy bóng đỏ  bị vứt đi, bỏ vào túi áo, luyến tiếc nhìn những hoa trái héo vì chưng suốt mấy ngày. Mới  hiểu chơi hoa khi hoa đang nở, dự lễ hội thì canh đến đúng lúc trò vui bắt đầu, và tếch đi khuất  trước khi màn hạ. Cuộc vui phù phiếm, mà đời bây giờ nhiều trò vui lắm, hà tất  phải lướng vướng hoài một trò sân khấu về khuya.

Dạo này cuối  năm ít có trò liên hoan tổng kết linh đình ở các cơ quan, những cuộc vui giữa những nhóm nhỏ thường qui tụ những người cùng mẫu số về đẳng cấp xã hội và nôị lực tài chánh. Đã lùi về dĩ vãng xa xăm cuộc vui “đại trà’ mà từ thủ trưởng đến lao công đều ngồi chung mâm cho có tính quần chúng. Ít nhất thì các cuộc vui riêng tiết kiệm được màn đọc diễn văn. Hiềm nỗi gần tết những người có mẫu số chung với tôi xem ra bận rộn lắm, đa số xất bất xang bang với nợ nần, ai cũng tranh thủ thời cơ cuối  năm mà kiếm được đồng nào hay đồng nấy, chẳng còn lòng dạ nào tính chuyện hội hè đình đám. Nhưng mà tôi quyết  chí trốn nợ phen này.

Giở Agenda  xem ở đâu  đó có lễ hội mà đi chơi. Hóa ra có hai loại lễ hội: truyền  thống và hiện đại. Sau khi tham khảo các sách báo có liên quan tôi thấy có thể làm một phép so sánh như sau: Lễ hội truyền thống vốn là của ta (như giỗ tổ,cúng đình) còn lễ hội hiện đại thường do du nhập của tây (như lễ Noel, hội thi hoa hậu). Lễ hội truyền thống mang tính dân gian (hội làng, lễ vía bà Chúa Xứ), lễ hội hiện đại do chủ trương của nhà nước (Lễ Quốc Khánh, lễ mừng Thành phố 300 năm). Lễ hội truyền thống tính ngày theo âm lịch, ngày giỗ tổ Hùng Vương là mồng mười tháng 3, hội Linh Sơn thánh Mẫu (Bà Đen) vào dịp rằm tháng giêng, còn lễ hội hiện đại thì theo dương lịch, lễ Lao Động 1-5, lễ Phụ nữ 8-3. Lễ hội truyền thống thường có màu sắc tín ngưỡng, diễn ra ở một đình chùa hay đền miếu (Hội chùa Keo, lễ Nghinh Ông),  gắn liền với một vị thần, hay người được phong thần (Thành Hoàng, Thánh Gióng); còn lễ hội hiện đại thì có ý nghĩa chính trị, liên quan đến một sự kiện lịch sử (lễ chiến  thắng 30-4, Cách Mạng tháng 8). Lễ hội truyền thống đậm màu sắc dân tộc và địa phương, như hội Sải Sán của người Mông, hội Hích của người Nùng, lễ hội hiện đại đủ màu sắc quốc gia quốc tế và mang tính chất cuộc sống đô thị: hội thời trang, hội ca nhạc pop rock, hip hop, lễ đón mừng thiên niên kỷ mới.

So sánh thì bao giờ cũng khập khiểng, với lại bây giờ truyền thống đã được hiện đại hóa, và nhiều cái mới phát sinh gần đây mà cứ làm như truyền thống mấy ngàn năm.

Người bây giờ ham chơi háo lợi, miễn sao om xòm râm đám là coi như lễ hội, quí hồ vui bất  quí hồ xưa. Phổ thông nhất dịp năm hết tết đến là hội chơ. Mà vui nhất hội chợ là đi lựa đồ bán xôn. Tôi bèn khăn gói đi về miền Tây dự hội chơ, định bụng mua một mớ đồ xôn về chơi Tết. Mới đi dọc đường đã thấy vui rồi: Xe hàng nối đuôi chạy ngược chạy xuôi, làm nhớ lại mà phì cười cái cảnh năm nào đi dạy ở tỉnh, gần Tết đem có một giỏ đệm nếp về nhà cũng phải xin giấy phép đi đường. Cầu Mỹ Thuận trông cũng có dáng rồi, trên sông Tiền chạy phom phom tàu cánh ngầm, thấp thoáng ông tây bà đầm lăm le máy chụp hình quay phim. Thật tình  mà nói, cũng cám ơn đám du khách đó, để thu hút họ mà lễ hội dân gian được phục hồi, dù là sân khấu hóa hay du lịch hóa, thì cũng có dịp cho dân mình trước kiếm tiền sau mua vui.

Đang đứng lớ ngớ trên bến phà  bỗng nghe kêu giật ngược, tôi cảnh giác quay lại với bộ mặt được phòng chắn cẩn thận: nợ nần gì để ra giêng hẳn tính, bây giờ tôi đang đi chơi, trời đánh tránh cuộc vui nhé. Thì ra là chỗ quen biết mười mấy năm xưa, ông bạn bây giờ một vợ hai con, sản nghiệp là chiếc ghe chở hoa kiểng đang trực mũi về bến Bình Đông, Chợ Lớn. Hỏi ông bộ tính ăn Tết ở Sài Gòn sao mà trên ghe ngoài những chậu tắc sắp lớp còn có hai đứa nhỏ ôm nhau ngủ trong khoang, và mẹ nó cầm  cái quạt mo ngồi bên cạnh. Ông cười nói tính lên Sài Gòn kiếm chỗ bán kiểng, dù bán hết hay không, cũng ở lại đón giao thừa, cho sắp nhỏ được coi pháo bông. Sáng kiến  hay. Ông hỏi có quen biết chỗ nào để ông bày kiểng không? Sực nhớ chị bạn có “nhà mặt tiền” gần chợ, hôm trước chị hỏi có biết ai muốn mướn mở gian hàng Tết không. Lại nỗi máu tào lao. Bèn đeo giỏ bỏ xe nhảy xuống ghe về lại Chợ Lớn. Có khi năm nay đi phụ rao bán hoa kiểng mà vui không chừng.

Một người Hoa ở Bellingham

Nơi tôi ở gọi là thành phố Bellingham, thuộc tỉnh Whatcom, tiểu bang Washington. Nếu muốn tìm thấy cái “thành phố” này trên bản đồ nước Mỹ thì phải dùng loại bản đồ to như bức tường, dò ở góc Tây Bắc, phiá gần biên giới Canada. Nếu không thấy cái chấm bé tí nào ghi là Bellingham thì có thể tìm vị trí thành phố Vancouver ở Canada rồi dò xuống phía nam tìm thành phố Seattle của Mỹ, vẽ một đường nối hai thành phố này, rồi chia đoạn đường làm hai, rồi dùng trí tưởng tượng mà hình dung ra chỗ tôi ở, đâu đó ở giữa đoạn đường men biển ấy. Nếu vẫn không hình dung ra được, thì cứ kêu lên: xứ gì nghe như Chắc Cà Đao xứ mình! Thì đúng vậy.

Tôi khoe cái sự hẻo lánh của Bellingham để chứng minh cho câu nói cổ điển: “dưới gầm trời này, ở đâu có khói là có người Hoa.” Khói trong câu này theo tôi hiểu là khói bếp, khói do con người tạo ra, chứ không phải khói do núi lửa phun hay cháy rừng tự nhiên. “Ở đâu có khói” nghĩa là ở đâu có con người sinh sống, và con người đó ít nhất cũng đã đạt tới trình độ văn minh biết xài lửa. Khói bếp cũng là biểu hiện của gia đình, của no ấm, bình yên. Người nào đã từng sống ở nông thôn, thưở nhà nhà còn xài củi, rơm, lá khô đun bếp, sẽ suốt đời nhớ thương làn khói bếp vương vấn trên mái nhà, và đi đâu về đâu, hễ chiều tà thấy loáng thoáng khói sương là chạnh nhớ nhà.

Ở Bellingham từ lâu rồi người ta không đun bếp bằng củi, nhưng mùa hè người ta thường bày lò nướng bằng than ngoài vườn, khói bốc lên kèm theo mùi thơm thịt nướng tẩm gia vị. Mùa đông có nhiều nhà thích đốt lò sưởi bằng củi, nên cũng có khói toả trên nóc nhà. Vậy có thể nhảy vô kết luận là ở Bellingham nhất định có người Hoa không?  Theo thống kê dân số năm 1890 thì ở Whatcom lúc đó có một người Hoa. Một người Hoa. Tại sao có một người Hoa ở đó? Người đó là đàn ông hay đàn bà?

Làm sao tới được nơi đó? Tới đó để làm gì? Sống ra sao? Tại sao chỉ một mình, thân thuộc nguyên quán ở đâu? Rồi chết tại đó hay sau đó bỏ đi xứ nào? Cái con số một không nói thêm điều gì khác hơn số một, duy nhứt, cô độc, lẻ loi. Và “một người Hoa” ở Bellingham năm 1890 càng không nói lên điều gì nhiều hơn một kiếp tha hương, lạc loài, vô hình vô danh vô phận nơi đất khách quê người.

Theo tờ báo địa phương Bellingham Herald thì những người Hoa đầu tiên đến Bellingham vào giữa thế kỷ mười chín, hầu hết là nam, làm phu hầm mỏ, phu đường rầy xe lửa, hay lao động trong các nông trại, các tiệm giặt ủi. Đời sống của họ cơ cực, và có lẽ được đối xử không khá gì hơn người da đen, có thể tệ hơn. Họ là những người ly hương vì quê nhà đang loạn lạc, lũ lụt,  mùa màng thất bát, đói kém. Có thể khi ký hợp đồng mộ phu đi Tân Thế Giới không ai ngờ là đất trời bao la như vậy, và khi đã đặt chân đến bờ kia Thái Bình Dương, không ai biết được ngày nào có thể qui cố hương. Mười năm, hai mươi năm, ba mươi năm?  Tưởng một đời cần cù lao lực là đủ gắn bó với miền đất mới. Nhưng rồi những đạo luật bài trừ người Hoa ban hành vào những năm 1882 và 1885 cùng những cuộc bạo động, hăm doạ , và kiểm soát nhập cư gắt gao đã đuổi hầu hết người Hoa ra khỏi Whatcom. Chỉ còn lại một người.

Cái chi tiết một người Hoa duy nhứt ở góc trời Tây Bắc này vào một trăm mười bảy năm trước thường ám ảnh tôi vào những ngày đông xám xịt mưa day dưa và lạnh buốt óc.  Thời tôi ở Bellingham, trong thành phố còn có bảy trăm người Việt khác. Người Hoa ít hơn, những cũng mấy trăm người. Ngoài ra còn có người Hàn (Korean) người Nhật, người Phi-lip-pin, có cả người Lào, người Cam-pu-chia, Thái.

Gộp lại cũng cả ngàn người “Á Châu” chìm lẩn trong tổng số sáu bảy chục ngàn cư dân da trắng gốc Đức, Anh, Ái Nhĩ Lan và Bắc Âu. Dù là một trong số “cả ngàn” người  ấy, tôi vẫn cảm thấy lẻ loi, vô hình, vẫn ý thức tính chất “thiểu số” của mình. Nếu mà chỉ có một mình. Như một người Hoa duy nhứt ở Bellingham năm 1890? Con số một biến dần thành cái dấu hỏi ngày càng to.

Một mình giữa một thế giới xa lạ, giữa những con người khác giống, trong một nền văn hoá hoàn toàn khác biệt với cái nôi văn hoá mình đã được sinh ra. Một mình trong cái “giới hạn” của khu “phố Tàu” đã hoang vắng tiêu điều , như con cá trong cái chậu cạn, bơi tới bơi lui, một mình. Nỗi ám ảnh dai dẳng và ngày càng sắc cạnh, thỉnh thoảng cứa vào ký ức của tôi.

Lâu rồi tôi có gặp ở Chợ Lớn một bà già người Hoa lủi thủi sống một mình. Bà lìa xứ khi mười mấy tuổi, bị bán làm con ở cho một nhà giàu, theo gia đình đó sang Việt Nam, gần hết cuộc đời cúc cung tận tụy trong ngôi nhà không phải nhà mình mà vẫn coi như nhà mình, chăm sóc những người không phải gia đình mình, nhưng lại coi như gia đình mình. Đến khi gia đình đó rời Việt Nam,  bà ở lại. Bấy giờ bà không còn gia đình,  không có nhà cửa, thậm chí không nói được tiếng Việt, không có một nghề mưu sinh. May mà Chợ Lớn lúc đó, dù có phần tiêu điều sau khi hàng trăng ngàn người Hoa ra đi, vẫn còn hàng trăm ngàn người Hoa ở lại. Ai đó cho bà tá túc, giúp bà vốn liếng để nấu một nồi chè mè đen, để bà xách nồi chè và mấy cái chén con đi bán dạo trong xóm, để những đứa trẻ xóm lao động được nghe chuyện Na Tra xuống biển Tôn Ngộ Không lên trời trong khi nhấm nháp vị chè mè đen ngọt ngào thơm phức. Tôi rời xóm cũ khi bà vẫn còn chiều chiều đi bán chè mè đen, hình ảnh cuối cùng của bà lưu trong ký ức của tôi là bà ngồi giữa một bầy con nít. Bà đâu hẳn cô độc! Vậy mà mỗi khi nhớ tới bà, tôi lại sờ sợ nỗi cô đơn, nỗi hãi sợ một mình ở đất khách quê người.

Lịch sử người Hoa di dân trên khắp thế giới gần như lập lại lẫn nhau: ở nhiều nơi, họ được chào đón, rồi bị xua đuổi, người trụ lại được gắn bó với địa phương và làm cơ sở tiếp đón đợt di dân mới, lúc thăng lúc trầm trong suốt thế kỷ, trong nhiều thế kỷ, kinh nghiệm sống còn và hội nhập được tích lũy nhiều tầng nhiều lớp. Đó là kinh nghiệm mà nhiều dân tộc, nhiều cộng đồng khác trong thế giới luôn chuyển dịch và cạnh tranh quyết liệt này rất muốn chia sẻ.

Ở Bellingham bây giờ, người Việt đông hơn người Hoa nhưng không có một trường Việt ngữ hay một tổ chức văn hoá nào kết gắn được mấy trăm gia đình trong cộng đồng này. Nhưng cộng đồng người Hoa có trường Hoa Mỹ dạy tiếng Hoa cho con em họ và cả trẻ con không phải người Hoa. Tết Trung Thu, Tết Nguyên Đán, Nguyên tiêu,  người Hoa ở Bellingham đều có hoạt động văn hoá, dù là một buổi đọc sách dăm bảy người tham dự ở thư viện công cộng hay một đêm trình diễn ca muá nhạc ở sân khấu ngoài trời trong công viên. Trong cộng đồng họ, thiệt kỳ lạ, luôn có những con người ngoài việc mưu sinh cầu lợi cho cá nhân và gia đình, còn tự đeo gánh trách nhiệm với cộng đồng, lấy sự đoàn kết và phát triển của cộng đồng làm mục tiêu hay ý nghĩa của cuộc sống.

Phải chăng , bằng kinh nghiệm lưu lạc và cái giá phải trả cho kinh nghiệm đó, những người Hoa sống tha hương không thể ngừng, không lúc nào ngừng bị ám ảnh bởi nỗi cô độc khủng khiếp khi mình chỉ còn một mình ở đâu đó. Như một người Hoa ở Whatcom năm 1890.

Chợ Lớn, 2/3/2007

Múa Lân

Hồi nhỏ còn ở quê, tôi thích nhất là được theo bà ngoại đi chợ Tết coi Sơn Đông mãi võ. Sau khi con lân múa một vòng quanh chợ để dụ dỗ khán giả, chủ yếu là trẻ con như tôi, đến bãi đất trống đầu chợ để coi biểu diễn nội công và bán thuốc gia truyền. Ở đó, trong tiếng trống thì thùng, một ông già mình trần bị trói gô  lại như đòn bánh tét. Một ông khác huyên thuyên về thuốc gia truyền “đau đâu xứt đó,xức tới đâu hết đau tới đó”, rồi tháo dây cho ông già. Người ta có thể thấy lằn dây trói hằn trên da người, đỏ tươi như suýt tứa máu. Sau khi được cởi trói và xức thuốc gia truyền, ông già nhảy lên múa may như lão hầu vương, rồi chạy vòng quanh cho đám trẻ con và dân quê túm tụm xung quanh xem da thịt ông đã lành lặn như bình thường, thậm chí ông còn tỏ ra hoạt bát sung sức hơn trước nữa. Ông đưa đầu cho người ta đặt lên một tấm gạch tàu, rôì người bán thuốc gia truyền dùng chày vồ bổ lên tấm gạch  một cái như trời giáng, tấm gạch bể tan mà ông già chỉ lúc lắc đầu cười để chứng tỏ đầu ông vẫn không sao. Tôi đã há hốc mồm ra xem, rồi nhiều ngày sau vẫn còn băn khoăn hỏi  bà ngoại: “Tại sao người ta chịu để cho người khác trói mình, đánh mình, mà vẫn cười tỉnh khô như vậy?” Bà tôi nói:

“Người ta phải  kiếm sống, cháu à”.

Tám chín tuổi tôi lên Chợ Lớn, mâý ngày Tết đi theo trẻ con ở ngoài đường, chỗ nào có múa lân thì xúm lại coi. Hình ảnh con lân đầy màusắc lấp lánh, khi chồm tới, khi co lại, lúc dựng đứng lên, lúc lăn tròn trên mặt đất, trông vừa oai hùng vừa lãng mạn. Tôi nhỏ nên chen lấn vô tận vòng trong, thích nhất là được đứng gần cái trống khổng lồ, nghe tim mình cuồng nhiệt đập theo tiếng trống và tiếng chập choãng. Sau này không chắc tai tôi hơi lãng có phải là do những âm thanh quá lớn ấy không, nhưng chắc chắn tiếng trống múa lân và sơn đông mãi võ dội vào tim tôi lúc tuổi thơ đã làm trái tim tôi sau này dễ xúc động trước sự bi hùng.

Vì vậy, trong các nghệ thuật dân gian tôi yêu thích múa lân hơn cả. Một con lân để múa vào ngày Tết phải hội đủ bốn quý tướng của tứ linh: hàm rồng, mũi lân, mày phương, sau gáy có đuôi rùa. Ngoài ra gần mép có gai như vây cá, vì ngư tượng trưng cho thành đạt, thăng tiến (cá vượt vũ môn, cá hóa long). Râu lân là bộ phận quan trọng nhất trên đầu lân. Theo quan niệm từ xưa, lân râu bạc hay râu đen là dựa theo tuổi tác của đoàn lân. Đoàn lân phải ba mươi tuổi trở lên mới có lân râu bạc. Lân múa cúng trước chùa Ông của người Hoa ở Chợ Lớn có đủ râu bạc, râu đỏ và râu đen: Lân râu bạc tượng trưng cho Lưu Bị, lân râu đỏ là Quan Công, lân râu đen là Trương Phi. (Chùa Ông thờ Quan Công). Ngày nay các đoàn lân có đủ các loại lân và vô số râu khác nhau tùy theo yêu cầu của nơi rước lân đến múa. Để khai trương người ta đem lân râu vàng và râu bạch kim, tượng trưng cho vàng và bạc, múa trước bàn thờ Thần Tài, hàm ý cầu mong cho làm ăn phát tài, lúc nào cũng dôì dào vàng bạc. ngày Tết, để mừng năm mới tốt lành, gia đình an khang, công việc phát đạt, đất nước thịnh vượng, thiên hạ thái bình, các đoàn lân chia nhau đi khắp thành phố biểu diễn với từng bộ năm lân, bảy lân, hoặc chín lân, mỗi lân một màu sắc tươi tắn khác nhau, nhưng ý nghĩa màu sắc các lân không rõ ràng lắm. Có người cho là năm lân tượng trưng cho ngũ hành, bảy lân là bảy sắc cầu vồng, cả hai đều tượng trưng cho thiên địa hài hòa, mưa thuận gió xuôi, còn chín lân là biểu tượng của sự thiêng liêng và tốt đẹp. Tuy nhiên có nhiều người không đồng ý cách giải  thích đó, cho là bày ra lắm lân là để cạnh tranh nhau, biểu thị tánh trẻ con thích màu mè, chứ không có ý nghĩa nào hết. Chỉ có trắng đen đỏ là ba màu truyền thống của lân.

Trước đây đội lân chỉ múa lân, đội rồng chỉ múa rồng. Bây giờ các đoàn đều có đủ lân sư rồng, múa tá lả. Thực ra ý nghĩa múa lân khác với múa sư tử và múa rồng. Con lân theo truyền thuyết là một quái vật gớm ghiếc xuất hiện ở biển đông gieo tang tóc cho người, Phật Di Lặc thương chúng sanh mới giả ra ông địa xuống trần hái linh chi thảo dụ quái vật ăn. Quái vật ăn xong linh chi thảo ruột gan cồn cào, ói ra hết lửa sân si, trở nên hiền lành. Từ đó lân trở thành “thân tín” của Phật Di Lặc, xuất hiện ở đâu là mang phước lành đến nơi đó.

Sư tử cũng là con vật “thân tín” của Phật Di Lặc, vốn là chúa tể sơn lâm, tượng trưng cho sự dũng mãnh anh hùng, nhưng dưới chân đức Phật, sư tử lại rất hiền lành nhu mì. Hai tính cách  đối  lập của sư tử tượng trưng cho đức tánh bậc trượng phu, biết cách ứng xử trong đời. Múa sư tử thường là một phần của lễ hội dân gian cho thêm phần vui vẻ, cũng có ngụ ý mong cho dân giàu nước mạnh.

Rồng là biểu tượng của vua chúa, ngày xưa chỉ múa trong cungđình. Rồng vàng tượng trưng cho vua sáng, rồng xanh tượng trưng cho tôi hiền (Kim Long là vua, Thanh Long là tể tướng). Vua tôi đồng tâm nhất trí vì nước vì dân thì thiên hạ mới thái bình. Ngày nay không còn vua nữa, múa rồng được dân gian hóa, và…thị trường hóa một chút: rồng vàng múa với rồng bạc để cho thế gian có lắm bạc vàng !

Múa lân tuy là nghệ thau65t dângian nhưng ngày nay nó đã rời làng quê đến những thành thị tân kỳ trên thế giới: Hồng Kông, Singapore, Cựu Kim Sơn….Ở những nơi đó nó được nghiêncứu phát triển thành một bộ môn nghệ thuật biểu diễn có tính chuyênnghiệp. Ở Chợ Lớn hiệnnay chưa có 9doàn múa lânchuyên nghiệp nào, nơi biểu diễn vẫn là lề đường, công viên, sân chùa…và tiếng trống múa lânvang lên mãi mãi là một nghệ thau65t dân gian, nhưng xu hướng của các đoàn lân hei65n nay cũng dần dần chuyênnghiệp hóa và thương mại hóa. Nhân gặp võ sư Lưu Kiếm Xương, trưởng đoàn Lân Sư Rồng Nhân Nghĩa Đường, tôi đặt vấnđề này, ông nói:

- Múa lân chủ yếu là phục vụ, đem lại niềm vui và mong ước điều tốt lành cho mọi người trong xã hội. Trước đây múa lân cũng có phục vụ lễ khai trương, chúc thọ, đám cưới, đám tang, hay các lễ lạc gia đình khác. Hiện nay chúng tôi quan niệm múa lân là đem không khí vui tươi, phát tài phát lộc cho người ta, nên chúng tôi phục vụ mọi cuộc vui của nhân dân, và không biểu diễn trong đám ma, ngoại trừ đám ma của các bậc trưởng lão trong môn phái. Ngày xưa ai muốn rước lân đến nhà thì chỉ cần treo một cây cờ phướn trước cửa nhà, trên cao có buộc giải thưởng để dụ lân đến múa. Đội lân nào đi ngang thấy cờ phướn thì cứ vào múa rồi nhận thưởng. Tập quán này khiến nảy sinh nhiều vụ tranh giành  không hay giữa các đội lân. Ngày nay thời đại mới, phương thức phải thay đổi cho phù hợp. Ai  muốn mời lân đến nhà nên hợp đồng trước để đoàn lân sắp xếp giờ giấc, chuẩn bị số người, đúng hẹn thì đến biểu diễn, tránh trường hợp gia chủ treo cờ phướn đã lâu rồi, khách khứa mời đến đông đủ rồi, mà chờ hoài chờ hủy không thấy ông lân nào tình cờ đi ngang qua, hoặc có khi ùn ùn kéo đến một lúc ba bốn đội lân, khiến gia chủ lúng túng khó xử.

Ngày nay bản thân nghệ thuật múa lân cũng có thay đổi. Do được nghiên cứu và phát triển, nghệ thuật này vừa bảo tồn được những giá trị cổ truyền vừa có thêm những nét sáng tạo độc đáo, cũng như hiện đại hóa cho phù hợp với nhu cầu thẩm mỹ thời nay. Thí dụ ngày xưa múa rồng chỉ có tám động tác, bây giờ bài múa rồng căn bản có đến ba mươi mấyđộng tac. Ngày xưa chỉ có mấycái trống cổ đệm tiếng cắc tùng, ngày nay “dàn nhạc” được bổ sung thêm nhiều nhạc cụ khác, hòa tấu thành bài bản hẳn hoi khi lân rồng biểu diễn. Người thưởng ngoạn được thỏa mãn cả tai mắt bởi nhạc điệu tưng bừng rộn rã và sắc màu tươi thắm cũng như động tác múa khéo léo nhuần nhuyễn.

Kể ra nghệ thuật cũng nên không ngừng nâng cao, không  ngừng sáng tạo. Có thể những đứa trẻ bây giờ chạy theo đoàn múa lân mỗi Tết sau này lớn lên sẽ còn lưu lại trong ký ức của mình những âm thanh và màu sắc của đoàn múa lân hiện đại  hôm nay như một kỷ niệm quê mùa, như tôi nhớ về gánh sơn đông mãi võ ở chợ Tết làng tôi. Không biết qua thế kỷ 21 trẻ con còn được chen trên hè phố coi múa lân chăng? Hay phải mua vé vô đại hí trường để thưởng thức.

Năm Mới Khai Trương

“Đầu xuôi đuôi lọt” là cở sở lý luận của tập quán khai trương. Bất kỳ sự việc nào cũng có bắt đầu, và “vạn sự khởi đầu nan”, nếu đã mở đầu được và mở đầu một cách tốt đẹp thì sự việc sẽ phát triền đến kết thúc tốt đẹp, ít nhất là trong niềm hy vọng của con người. Vấn đề là làm thế nào để có một mở đầu tốt đẹp?

Nghề buôn bán bất kỳ thời nào cũng không thể loại bỏ yếu tố may rũi trong  công việc làm ăn. May rủi là một thực  thế ở ngoài khả năng kiểm soát của con người nên người ta đành trông cậy vào những sức mạnh siêu tự nhiên,và trong tập quán khai trương không tránh khỏi những điều mê tín. Có một số nghi thức vô hại, có một số có tác dụng tích cực đối với việc buôn bán, đương nhiên cũng có vài điều bất lợi . người buôn bán mỗi đầu ngày đều có “mở hàng”, mỗi đầu năm lại “khai trương”,  tùy theo tầm cỡ và tính chất việc làm ăn mà thực hiện những nghi thức khác nhau. Một người buôn bán nhỏ ở chợ thì đầu ngày phải dọn hàng sớm, bày biện hàng hóa sao cho hấp dẫn khác, chuẩn bị cho mình một tâm lý phấn khởi chờ đón người “mở hàng” cho mình. Để cho sự “mở hàng” tốt đẹp, người bán phải chuẩn bị hàng hóa bao bì để làm vừa lòng khách hàng đã đành, lại còn phải chuẩn bị “tiền lẻ” để thối  lại trong trường hợp cần thiết. Khách hàng đưa tiền mà mình bối rối vì không có tiền thối lại, khiến việc mua bán trục trặc là điều kiêng kỵ. Kỵ nhất là đầu ngày đầu năm mà đi “đổi tiền”.  vỉ không ai muốn cái may (hoặc rủi) của mình chạy qua người  khác hay ngược lại. Khách mở hàng đưa tiền lớn, người bán có sẵn tiền thối lại, tiền  bạc sòng phẳng, coi như một mở hàng tốt đẹp, vì có “đồng ra đồng vào”. Việc “thuận mua vừa bán” cũng là một mở hàng tốt đẹp; người bán thường không nói thách quá cao với người khách đầu tiên, e họ trả giá sát quá hay không chịu mua, mở hàng mà không bán được là xui xẻo.

Người buôn bán dở cho rằng phải “chửi” người  khách mở hàng mà không mua, hay đối phong long để xả xui. “vía” người mở hàng cũng quan trọng, những người “nặng bóng vía” mặt mũi lầm lì, tướng tá lù đù không nên “mở hàng” người ta. Người buôn bán có kinh nghiệm thường ghi nhận một số khách quen có “vía tốt”, mời mọc hya nhờ họ “mở hàng” để lấy hên.

Việc buôn bán là để kiếm tiền, nên nhiều người buôn bán thờ cúng Thần Tài, người bán hàng rong hay bán lẻ ở chợ thì thờ Tần Tài ở nhà, trước khi đi bán thì thắp một cây nhang để khấn vái Thần Tài phù hộ buôn may bán đắt. Ngày đầu năm đầu tháng hay rằm thì cúng hoa quả. Thường thì Thần Tài được thờ ở ngay cửa hàng, trước khi mở hàng chủ cũng thắp một nén nhang. Do yêu cầu phòng cháy, nhiều chợ đông qui định cấm đốt nhang hay giấy vàng bạc trong chợ, nên nhiều người chỉ khấn suông Thần Tài. Với luật lệ  con người Thần Thánh cũng chước cho.

Tất cả những nghi thức “mở hàng” đầu ngày  đó được “nâng cao” vào ngày “khai trương” đầu năm. Như cúng Thần Tài trang trọng hơn, có gà thịt tôm cua ngoài hoa quả. Trước khi khai trương phải chọn ngày giờ tốt, có người đi chùa rước lộc về gởi Thần Tài giữ, nhờ người có “vía tốt” mở hàng. Ngày tốt thường là ngày chẳn như mùng 2, mùng 4, mùng 6. Có khi ngày tốt nhằm vào mùng hai Tết, người ta vẫn cúng mở hàng, mua bán tượng trưng, rôì đóng cửa hàng đi chơi tiếp. Với những người buôn bán hàng ăn uống và làm dịch vụ giải trí ngày Tết thì không thể đợi đến ngày tốt mà bỏ lỡ cơ hội kinh doanh. Lúc đó phải coi giờ, vì trong ngày xấu vẫn có giờ tốt. Đại khái thần thánh cũng chước cho qui luật thị trường.

Những người kinh doanh lớn thì có nghi thức khai trương xôm tụ hơn, rước lân rồng đến cùng Thần Tài. Bài múa lân khai trương khác với múa lân chúc Tết. Rồng bạc và rồng vàng được ưa chuộng vì tượng trưng cho vàng bạc tới nhà. Sau phần múa lân rồng, thường có biểu diễn võ thuật và khí công. Người ta tin là điều đó đem lại “khí lực” cho công việc làm ăn phát đạt. điều đó cũng thu hút dân chúng tụ tập xem và cổ vũ, taọ không khí “tấp nập” cần thiết cho việc kinh doanh.

Khai trương mở hàng không chỉ là hoạt động thương mại  mà còn là một khía cạnh văn hóa. Ngày xưa việc khai trương là nghi thức trọng đại được tiến hành nghiêm túc chặt chẽ, có nhiều điều kiêng kỵ. Ngày nay rất nhiều kiêng kỵ đã bãi bỏ vì không phù hợp nếp sống mới, và vì người buôn bán có tri thức hơn về quản l kinh doanh, hiểu biết thị trường. Thí dụ trước đây người ta không mua bán vào ngày mùng một Tết, nhất là thức ăn uống. (Lệ xưa nhà nhà đều dự trữ thức ăn cho ngày Tết, mùng Một không mua sắm). Nhưng ngày nay tết nhất người ta lại kéo nhau đến các khu vui chơi, đương nhiên nảy sinh nhu cầu ăn uống. kinh doanh ẩm thực không thể nào “nghỉ tết” hay chờ mùng 6 mới khai trương.  Nhiều người buôn  bán nhỏ quanh năm  suốt tháng không có cả ngày nghỉ tết, nên cũng không bận tâm chuyện “khai trương”. Nhiều người  giỏi kinh doanh lợi dụng “khai trương” như một cơ hội quảng cáo, tính toán ngày giờ, nghi thức khai trương khoa học và dựa theo cơ chế thị trường, chủ động taọ thuận lợi cho việc làm ăn.

Tuy việc kinh doanh vẫn có yếu tố may rủi, nhưng người ta tự mình dốc hết sức rồi mới trông cậy đến trời.

Người Thầy Đứng Lớp Ở Ngã Tư

Giấc ấy khoảng ba bốn giờ chiều. Tôi đi  đâu đó về, loay hoay cất  xe dưới cầu thang chung cư rồi  đi lên đến lầu ba, đứng tựa lan can để thở. Tôi nhìn vơ vẩn xuống ngã tư đang tấp nập dòng xe cộ đủ loại. Xe chạy ngược, xe chạy xuôi, đèn xanh chạy, đèn vàng chạy, đèn đỏ cũng ráng lấn qua vạch sơn trắng mới chịu dừng lại. Bấy giờ một người đàn ông gầy gầy giơ một cánh tay lên cao, tay kia đẩy vai một em gái nhỏ mặc quần xanh dương áo trắng. Em gái bước xuống lề đường, khua cây gậy đụng vào những bánh xe, né ra một chút, e dè một chút, cẩn thận băng qua đường. Em chưa đi tới lề bên kia thì những người lái xe đã chuẩn  bị cho xe vọt tới, khi đèn vàng đường cắt ngang vừa bật lên.  Em không thấy đèn xanh đèn đỏ, hay đèn vàng, nhưng có lẽ em nghe được sự vội vã quanh mình. Chắc là em  cũng nghe  được sự háo hức của cuộc sống tưng bừng naó nhiệt khi đi trên đường phố. Nhưng trên gương mặt âm thầm của em gái nhỏ chỉ có thể cảm nhận rõ rệt sự căng thẳng.

Người đàn ông gầy gầy ấy đi bên cạnh em gái sang bên kia đường, dắt em đến cạnh  cột đèn, dặn dò em đợi ở đó. Rồi ông bươn bả qua rừng xe cộ trở lại lề đường bên kia. Nơi đó có hai  học sinh khác của trường khiếm thị Nguyễn Đình Chiểu đang ngồi đợi. Hai em ngồi  xổm trên lề đường cạnh  bên nhau, cùng day mặt về phía lòng đường chăm chú lắng nghe. Trong muôn vàn âm  thanh xa lạ đó, hai em vẫn nhận ra tiếng bước chân của thầy mình ư? Một em đứng lên đưa tay cho thầy nắm. Và một lần nữa, vừa giơ  cánh tay lên làm dấu xin đường, người thầy ấy vừa dắt học trò qua đường vừa giải  thích căn dặn gì đó. Từng  người một tập băng qua đường rồi lại băng qua đường lần nữa.

Đứng trên tầng ba chung cư nhìn xuống ngã tư, tôi thấy người đàn ông ấy cùng với học trò của mình cứ len  lỏi từ lề đường này sang lề  đường kia, băng qua băng lại giữa dòng xe cộ nườm nượp ngược xuôi. Bài học băng qua đường ở ngã tư ấy kéo dài suốt một giờ. Lưng áo sơ-mi của thầy ướt đẫm mồ hôi, dính bết vào da, làm lộ cả xương bả vai. Trên gương mặt sạm đen vì nắng, bụi đường và khói xe, những dòng mồ hôi cũng thi nhau chảy. Tôi bắt đầu tự hỏi người ta cảm thấy như thế nào sau một giờ đồng hồ đi vòng vòng một cái ngã tư, hết băng qua bên này đường rồi  lại băng qua bên kia đường, có bốn con đường không một giây dứt xe chạy, cứ băng qua rồi  lại băng lại. Tôi lại tự hỏi có phải ngày nào người thầy đó cũng dắt ba đứa học trò khuyết tật đi trên đường phố, trên mọi nẻo đường phố, phân tích từng âm thanh trong cái hỗn  âm phát sinh từ cuộc sống đô thị, giảng giải cho các em  biết nó là cái gì, có nguy hiểm không, làm sao tránh. Những em lần đầu tiên được thầy dắt qua đường đã bám chặt cánh tay thầy ra sao, những em đã “tốt nghiệp” bịn rịn buông cánh tay thầy để tự bước đi như thế nào? Thầy đã dắt bao nhiêu học trò  mù đi qua lòng thành phố, lưu ý các em lề đường nào cao thấp ra sao, những thân cây hay cột đèn trên những con đường khác nhau có gì đặc biệt để các em ghi lối đi về. Tôi hình dung trong thế giới không màu sắc, không đường nét hình thù, những tòa cao ốc không sờ mó được kia “trông” như thế nào? Các loại xe cộ đủ hiệu đang vùn vụt lướt trên đường phố được cảm nhận ra sao? Có phải các em phân  biệt được tiếng động cơ xe này nổ khác tiếng thắng của xe kia? Và hàng triệu con  người quanh em, em có cảm thấy yên lòng ở giữa đám đông ấy không? Hay là em đang cảm nhận giữa họ và em có một bức tường mà âm thanh không xuyên thấu để nối em với họ?

Bài học vẫn tiếp tục trên đường phố. Ba em gái nối  nhau đi hàng một, người đi trước cầm gậy dò đường, người thầy đi bên cạnh không cầm tay các em, không nhắc nhở gì nữa, nhưng mắt thầy vẫn canh những chiếc xe ngược chiều, những chiếc xe chạy như chỗ không người, những chiếc xe đậu choán cả lối đi. Họ phải  đi dưới lòng đường vì có những con đường không còn lề  cho người đi bộ. Bóng thầy trò đi hút trong rừng người và xe.

Và vài hôm sau tôi lại thấy người đàn ông gầy gầy ấy dắt ba bốn đứa học trò khác băng qua đường , băng qua rồi  lại băng lại, từ lề đường này sang lề đường kia, như  vượt qua được một con sông đầy sóng dữ.

Tôi đã quan sát cái lớp học lộ thiên ở ngã tư này từ hồi  còn là một nhà giáo. Lúc đó tôi nghĩ đến những bài học suông với những lý thuyết mà mình đã vội đem dạy học trò, những  bài học mà tôi biết học trò học chỉ để “trả bài” lại cho tôi mà thôi. Có lúc  tôi đã hoang mang không biết những điều tôi đang dạy cho những học trò sáng của mình, ngay cả những điều hay ho nhất, liệu có ích cho chúng như bài học băng qua đường mà  người đồng nghiệp kia đang dạy cho học trò mù của mình? Cái mà thầy dạy cho học trò của thầy không có gì cao siêu vĩ đại, nó là những kỹ năng hết sức  cần thiết để sinh tồn khi mình bị thiệt thòi và  bất lợi trong xã hội. Chất lượng bài học thầy dạy mang tính chất sinh tử đối  với đứa học trò. Và “đứng lớp” đối với thầy cũng là một lao động sinh tử, làm con thoi giữa rừng xe cộ ấy, mạng thầy phải lớn lắm mới có được tuôỉ nghề cao.

Cho nên, dù đã nghe hàng ngàn đứa học trò gọi tôi là thầy gần hai mươi năm nay, mà khi tôi nghe em học trò nhỏ của thầy đứng bên này gọi với sang bên kia. “Thầy ơi”, tự nhiên nước mắt tôi rơi.

Người Trong Hẻm

Con hẻm hình cái phễu, miệng rộng mở ra chỗ đường Trần Phú và Nguyễn Trãi cắt chéo nhau. Đi vô con hẻm thì lòng nó mỗi lúc một hẹp cho đến khi thắt thành một cái eo rộng non một thước vừa vặn một người đi. Tới đây con hẻm uốn cong queo khúc khuỷu và tẽ nhánh rồi đâm ra đường Trần Hưng Đạo, đối diện đường Nguyễn Huỳnh Đức. Con hẻm này cũng mang tên đường Nguyễn Huỳnh Đức (nối dài) có mấy số nhà trùng với số bên đường Nguyễn Huỳnh Đức chính thống, nên đã từng xảy ra câu chuyện tình như vầy. Một chàng trai con nhà khá giả để ý cô gái nọ là bạn cùng lớp Anh Văn. Chàng điều tra được địa chỉ nàng bèn lân la tìm đến. Căn nhà mang số ấy ở đường lớn cao bốn tầng cửa sắt đóng im lìm. Chàng đứng thẫn thờ không dám bấm chuông rồi quay về tương tư cả tuần lễ.

Tình yêu chín muồi thì không thể giấu được, chàng tặng hoa, tặng sôcôla kèm theo thư tình gửi nàng. Tiếp sau đó, em tan trường về , anh theo ngõ kề, để rồi như lũ bướm của Nguyễn Bính, chàng đã theo về tận ngõ mới tan mơ. Nhà nàng ở trong hẻm sâu hun hút bên kia, lối nhỏ quanh co lầy lội. Mặt đất ở đây thấp hơn mặt lộ nên mỗi cơn mưa qua, dù lớn dù nhỏ, nước như dòng cuồng lưu ồ ạt chảy vào rồi  mắc kẹt trong hẻm, cứ dâng lên có khi cả thước. Nhằm trận mưa lớn, nước có thể ngập đầu đứa con nít lên mười. Có lần một con bé suýt chết đuối trong mưa, may mà hẻm chật, vách nhà hai bên lại xộc xệch chắp vá, con bé vướng vô hốc nào đó, bám mấy miếng ván dựng cách mà ngoi lên.

Những chuyện tình trong hẻm thường buồn. Nhưng hẻm nhỏ vẫn có đám cưới đều đều và trẻ con chào đời lia lịa. Nếu trời không nắng quá cũng không mưa, trẻ con sẽ túa ra đầy hẻm. Đông vui nhất là khi nàng Công chúa kẹo kéo đẩy chiếc xe đạp có che lọng ba màu , có cat-xét hai loa ông ổng những bản tình ca. Bọn con nít mỗi đứa cầm một tờ hai trăm bu lại, đầy thán phục nhìn Công chúa vừa kéo vừa vuốt khúc kẹo mập như khúc đùi thành một que mảnh mai như cây đũa, rồi  nhẹ nhàng ngắt một cái cụp, bọc kẹo vô mẩu giấy con, đưa cho những khách hàng nhí lúc nào cũng hau háu thèm chất ngọt.

Dân xóm này là dân lao động có nghề gia truyền. Quây quần vài mươi căn ở khúc thắt eo này, có nhà làm  giầy từ cha truyền đến con, làm giầy mấy chục năm nay. Cách một căn là nhà làm dù. Bây giờ ông làm dù đã qua đời không có con nối  nghiệp, nhưng mỗi lần ngang qua nhà ông tôi lại nhớ ngày nào ông phơi dù tràn ra lòng hẻm, những tán dù no căng đủ màu sắc thật đẹp và vui mắt. kế bên nhà làm dù là nhà hàn xì, cư dân mới. Nguyên nhà ấy của bà Bảy. Hồi tôi mười tuổi đã thấy bà ấy trong trong căn nhà cũ kỹ tối om, một mình thui thủi, được bọn con nít mệnh danh là Bà Chằng. Có lần, đội mươi năm trước, công an khu vực dắt một đám thanh niên dân phòng hay gì đó đến dỡ nhà bà. Họ nói nhà đã mục nát, sập xuống đè bà lúc nào không hay, nay họ dỡ ra lợp lại cho chắc chắn. Coi bộ không thích ai can thiệp vô cái nghèo của mình, bà già tri ơn bằng cách ngồi trên bếp lò chửi bới từ sáng đến chiều, đến nước bọn thanh niên chịu hết nổi, tinh thần xung kích tiêu tan, sau khi hạ căn nhà thành bình địa họ dựng quấy quá lên một cái chòi chừng bốn mét vuông, nghĩa là đủ kê cái giường và cái bếp cạnh bên. Chẳng bao lâu sau bà qua đời. “Căn nhà” và nền nhà cũ được cấp cho nhà hàn xì này. Sản phẩm của họ là những niềng và vè xe đạp xi mạ bóng láng.

Dân xóm gọi nhau bằng tên kèm theo nghề nghiệp: Bà Mười-Trái-Cây, A hé-nước-đá v.v….

Nhưng nhà có nghề nghiệp ổn định thì có đồng ra đồng vào, ngó lên không bằng ai chứ ngó xuống cũng không thua ai, nhà cửa trong hẻm không cần lộng lẫy, nhưng cũng có TV đầu máy.

Con hẻm ở khúc miệng phễu dạo này sáng sủa, lòng đường tráng xi măng sạch sẽ, người đi xa năm mười năm trở về đều thấy khang khác. Ngày xưa, nhà nào cũng lấn mặt đường, trồng trước nhà một hai cây gì đó để có chút bóng mát: trứng cá, ô-ma, cóc, nhãn, mận , ổi.

Lớp con cháu sinh trưởng và lớn lên nơi đây có đầu óc thực dụng hơn, làm ăn khá lên chút đỉnh, vội đốn sạch ba mớ cây cỏ rườm rà vô tích sự, để sửa sang mặt tiền nhà mà nở mặt với người đời. Có ba nhà trong xóm đại biểu được cho thời buổi kinh tế thị trường và mở cửa: nhà thứ nhất số 182, trước của ông giáo người Hoa đã đi nước ngoài, được cấp cho một nhân viên tên Hà làm gì đó ở ủy ban phường. Người này làm thủ tục hóa giá xong cho xây lại nguy nga, cổng ngoài  cổng trong, sân sau, sân thượng… rồi bán cho người khác. Nhà kế bên  mang số 184 của bà Tư, bà đi mỹ theo bảo lãnh của con trai cả, để nhà lại cho con trai thứ. Ở Mỹ không quen, và có lẽ nhai kẹo chewing-gum không đậm nồng bằng nhai trầu, bà gởi tiền về cho con thứ sửa nhà để mai mốt bà về đây sống nốt tuổi già. Nhà thứ ba mang số 188 là nhà anh minh. Cha anh là ông Hai thuở sanh tiền làm thợ chạm khắc mâm đồng. ông là thợ ngoài Bắc vào. Sau giải phóng, không hiểu sao nghề này mai một. Ông Hai qua đời. Anh Minh và vợ anh đều được cha truyền nghề nhưng đành thất nghiệp. Vào thời kỳ thành phố ăn bobo, khoai mì, lối xóm  cũng không biết gia đình ông một mẹ già hai vợ chồng năm đứa con sống ra sao. họ thường khép cửa nhà lại vào giờ ăn. Cho đến một hôm đứa con trai nhỏ tên Hiếu qua đời vì suy dinh dưỡng. Chị Minh, một phụ nữ lấychồng độ tuổi đôi mươi, sanh con năm một, cắp một cái giỏ đệm ra chợ tập bươn chải với chị em. Cái tay nải ấy từ từ phát triển thành cái sạp. Đứa con gái đầu lòng lớn lên trong cảnh nhà gian khó sớm biết đỡ đần mẹ, và nhờ sớm xông pha chốn thương trường, cô gái chưa đầy hăm lăm tuổi này nay đã thay mẹ làm một nhà buôn sỉ vải sợi. Anh Minh giờ chỉ lo một việc thích DD thì mua DD, không thích Cub đỏ thì đổi Dream II.

Tôi nhớ chị Ột, cái tên tôi đã bao lần gọi khi có tiền mua cà-rem hay khi bị bọn trẻ khác ăn hiếp. Mẹ con chị ở đậu một chái nhà chỉ đủ chỗ kê cái giường. Ba chị không ở chung. Mẹ chị hay bệnh, chiều chiều chị ra đứng ở đầu ngõ trên đường Nguyễn Trãi chờ ba chị chạy xe ngang. Chị nhận ra ông từ xa, mừng rỡ giơ cả hai tay cao qua đầu ngoắc lia lịa “Ba ơi, Ba !”. Ba chị ngừng xe xụ mặt nghe giọng nói đớt hồn nhiên của đứa trẻ : “Hết gạo rồi !” hoặc “Hồi hôm má trúng gió, không có tiền mua lá xông” hay “Dì Hai đòi tiền nhà” v.v…Ít lâu sau ba chị biến mất và chị không đợi nữa. Chị  không được đi học, không có nghề nghiệp, đi lêu bêu thế nào lấy anh chồng mua ve chai sắt vụn đẻ một đứa con. Anh này nghe nói cũng bà một bà hai gì đó. Chị Ột và đứa con lếch thếch đi tìm anh ta, mà tìm được anh ta về thì cái ổ hai mét vuông lại rung chuyển bởi những cú đấm đá ạch đụi.

Một người đàn bà bất hạnh khác cũng một lứa tuổivới chị Ột nhưng may hơn Ột một chút : gọi tạm chị là Lài vì chị không phải dân xóm. Duyên trời dun dủi chị gặp anh Hui. Hai kẻ vô gia cư đùm bọc nhau. Một dạo anh Hui đi chẻ củi mướn hay khuân vác thuê, chị Lài cũng làm bất cứ gì người ta nhờ. Rồi chị sanh đứa con trai. ở nhà bảo sanh ra, anh Hui  đưa chị về lót ổ bên hiên “Điểm tiếp dân”. Đầy tháng thằng bé chẳng nhỉnh lên được bao nhiêu. Có người khuyên vợ chồng chị “gởi” đứa bé cho một bà nhà giàu mà không con. Cha mẹ nào bán đứa con mình mới đứt ruột đẻ ra? Đôi lần tôi gặp vợ chồng anh Hui đẩy chiếc xe bốn bánh con con, phía trên bày ít trái cây như cóc, ổi, củ sắn…Vợ kéo đằng trước, chồng đẩy đằng sau, lùi lũi đi giữa phố xá đông người. Sau này chị Lài  sanh được đứa con gái nữa. Chị đặt đứa bé nằm trong thùng xe giữa mớ giẻ cũ và vài món đồ nhôm gia dụng, đó là tất cả gia tài,tất cả cuộc đời của gia đình này.

Ngày xưa cha mẹ tôi từ giã làng quê bom đạn, lưu lạc đến đây nhập vào xóm dân tản cư , ngụ trong một căn nhà lá đúng nghĩa đen. Tôi còn nhớ nền nhà bằng đất ẩm, mùa ba tôi bán nhãn thì cây nhãn con mọc lụp xụp bên vách. hết mùa nhãn ba bán mía hấp, những gốc mía già nẩy tược mới, mọc thành bụi nhỏ. Bán sầu riêng có tiền ba tôi tự tráng nền nhà một lớp xi măng mà pha cát nhiều hơn xi măng nên về sau cứ quét nhà là ra cát, và chẳng bao lâu nền nhà lại lỗ chỗ như sau cơn bệnh đậu mùa. Mẹ tôi mất sớm, cha con tôi cứ đắp đổi vá víu như vậy mà qua ngày. Kể ra hai mươi năm trời cũng có vài tiến bộ, nhà lá thành nhà tôn, ba tôi đã tự một mình cơi lên cái gác. Và cũng chỉ một mình ông bán hàng rong nuôi ba người con gái chỉ ăn rồi học. Vậy mà giờ đây với bằng đại học trong tay, không đứa nào trong ba đứa đảm bảo được buổi xế bóng của ông được an nhàn.

Năm tháng qua, trẻ con lớn lên rồi già đi, một đời người là mấy chốc? Xóm cũ còn đó, người trong hẻm ra vô vẫn gặp mặt. Nợ nần cứ chồng chất lên vai tôi. Tôi nợ bác Hai và bà Điếc một tuổi  thơ côi cút được hai người xót thương. Nay người đã về cõi khác, tôi dẫn viết ngàn lời thương nhớ vẫn vô nghĩa mà thôi. Tôi nợ những  người bạn nhỏ ngày xưa đã cho tôi cùng mút cây cà rem…

Nhớ Người Dưng

Đi xa Sài Gòn tôi nhớ gì nhứt? Nói thiệt sợ người ta cười. Chứ tôi nhớ người ta lắm. Nhớ người ruột thịt đương nhiên, nhớ bạn bè thân thích đã đành. Tôi còn nhớ người dưng nữa, những người mà nếu biết tôi nhớ họ chắc họ lăn ra cười ngất. Chính tôi còn tự thấy lạ lùng là tại sao tôi nhớ người ta. Nhứt là trong giấc chiêm bao. Nhiều khi tôi nằm mơ thấy mình thức dậy một sáng trời mưa, che dù ra đầu hẻm ăn bánh cuốn. Tôi đứng cạnh cái nồi tráng bánh đang hầm hập bốc khói, nói với những người đang xì xụp ăn bánh cuốn nóng hổi là cho tôi ăn với. Họ nói thì ăn đi. Tôi thức dậy, giận mình sao thức dậy chi cho bị hụt ăn! Rồi tôi cứ nằm co ro trên giường mà nhớ. Lạ lùng, sao tôi cứ nhớ người dưng.
Hồi mùa hè rồi về Sài Gòn, tôi với chồng chạy xe vòng vòng Sài Gòn Chợ Lớn, xem người ta sinh sống làm ăn, chụp hình để dành coi chơi. Lúc trở qua Mỹ, tụi này đưa hình cho bạn bè bà con bên này xem. Nhiều người chưa từng đến Sài Gòn, thậm chí không có chút kiến thức gì về thành phố Á đông xa lắc ấy. Cho nên dễ hiểu là họ nhìn hình nào cũng thấy lạ lùng. Tụi này có gần một ngàn tấm hình chụp ngẫu nhiên tùy hứng khi đang rong ruỗi trên đường phố. Rất nhiều hình ảnh chụp rồi để đó. Khi bày ra cho khách xem, mình mới có dịp ngắm những tấm ảnh ấy lần đầu. Với ý định ban đầu muốn giới thiệu với khách cảnh vật hay và nơi chốn thú vị của thành phố, tôi càng lúc càng bối rối vì những tấm hình Sài Gòn của tôi chẳng cho thấy mấy cảnh trí , mà hình nào cũng toàn người ta.

Này cảnh người ta trên chuyến phà Thủ Thiêm. Khách chăm chú nghe tôi phụ đề về giòng sông Sài Gòn và bến Bạch Đằng, nhưng trí tưởng tượng của họ dừng lại trên gương mặt những người đang xuống phà. Họ có vẻ như đang đi học hay đi làm. Họ có vẻ như vội vả và lo toan. Họ có vẻ như biết mình đi đâu và làm gì. Họ có vẻ như người bình dân và lương thiện. Tôi không quen biết người nào trong số họ để nói thêm về lai lịch, cuộc đời, gia đình hay công việc của họ. Tôi đâu dám nói họ ước mơ gì hay có nỗi buồn chi. Tôi lúc này nhìn họ trong hình, cũng như những người khách của tôi ngắm họ trong ảnh. Nhưng khách thì ngắm nghía tò mò thú vị, mà tôi thì phồng mũi đỏ, mắt nhòa đi, nghẹn ngào. Tôi làm sao vậy? Tôi nói tôi nhớ những người này. Khách không hiểu, mà tôi cũng không thể tìm đủ ngôn từ để diễn giải được cảm xúc này. Sao tôi nhìn người dưng trong ảnh mà xúc động mủi lòng?

Đây là anh chàng bán hành tỏi ớt ở rìa chợ Bình Tây, tôi chẳng biết anh tên gì mấy tuổi có vợ con chưa. Xem ra công ăn việc làm của anh không lớn lắm mà cũng không tệ. Ngày ngày anh bào hành xay ớt, buôn bán lai rai, giàu không bằng ai, nhưng chắc sống được. Nhìn mặt anh không có vẻ gì lo lắng ngày mai sống ra sao, mặc dù cái quầy hàng của anh hết sức tạm bợ. Khách hỏi mỗi ngày anh thu nhập được bao nhiêu? Tôi ước chừng không quá mười đô la. Khách nói trông anh ta vui vẻ nhỉ? Tôi nói người Sài Gòn hay cười. Tôi nói đại, mà không ngờ lời nói đại được minh họa sống động bằng hàng loạt những người trong ảnh chụp ngẫu nhiên.

Hai chị bán rau cải này tôi cũng không kịp hỏi tên khi xin phép chụp hình. Chợ ở ngoại thành, bên kia bờ sông Sài Gòn, cách bến phà Thủ Thiêm một quãng đường xa. Chợ không đông, buôn bán chắc không lời mấy. Nhưng trông hai chị cười tươi chưa! Tôi thử hình dung hai chị quanh năm buôn bán ở chợ, không nghỉ ngày chủ nhật hay ngày lễ. Có lẽ mùng một Tết nghỉ một ngày sau bốn năm đêm thức trắng bán chợ Tết. Có thể trong năm ngày vía Bà hay ngày kỵ giỗ trong gia đình, các chị nghỉ một ngày đi hành hương hay ở nhà lo đám. Có thể chồng chị cũng chăm chỉ làm ăn, cũng có thể anh ta uống rượu vô rồi sanh sự, cũng có thể chị chưa có chồng. Tôi đâu biết chị có hay tự hỏi lẩm cẩm như tôi “Hạnh phúc là gì? Sống có gì vui?” Nhìn các chị bây giờ có thể hình dung thưở mười tám đôi mươi các chị xinh đẹp duyên dáng lắm.

Cô bé bán vé số này cũng xinh xắn duyên dáng làm sao. Tôi nhớ có trò chuyện với em mấy câu, em nói năng thông minh. Những câu đối đáp vu vơ bây giờ tôi không nhớ từng lời, nhưng cảm giác còn đọng lại tươi mát như hương xuân. Cảm giác chạm tay vào một mầm cây, vào một nụ hoa, vào niềm hy vọng. Tôi biết đường phố đầy cạm bẫy, cuộc sống thực tế của một đứa bé bán vé số không lãng mạn chút nào. Mỗi ngày em đi bộ bao nhiêu dặm đường với đôi chân bé nhỏ nứt nẻ? Bao nhiêu cảnh đời chụp giựt nơi phố thị bày diễn trước mắt em hàng ngày? Tâm hồn em làm sao đừng thui chột trước sự xua đuổi phủ phàng hay ghẻ lạnh dửng dưng? Em có biết không, cách em một đại dương, tôi ngắm gương mặt em mỗi ngày khi nhớ Sài Gòn, để ánh mắt và nụ cười em nuôi dưỡng trong tôi điều vô giá em có: niềm hy vọng.

Tôi hình dung những người mua vé số của em bé. Có thể là ông già bán dao này. Có thể ông chẳng bao giờ trúng số, như cả đời ông có được may mắn gì đâu? Nhưng ông vẫn cười tít mắt nhe hàm lợi không răng và nói “Tui từng trải qua chiến tranh, người ta chết chóc đui què, tui sống nhăn lành lặn, vậy là may lắm rồi, chỉ xui một cái là bị nghèo thôi.” Ông có nghề làm dao phay, có chiếc xe đạp cọc cạch chở dao đi bán dạo. Ngã tư ông dừng chân tiếp thị con dao phay có cái dù quảng cáo Coca Cola che trên quầy vé số, phía trên đầu ông dây điện chằng chịt quanh tấm bảng “Đại lý điện thoại công cộng” và công ty tư nhân “xúc tiến giới thiệu việc làm”. Một thế giới đang toàn cầu hóa, điện tử hóa, tồn tại đâu đó và bên cạnh ông. Ông vẫn nắm chặt con dao phay của mình và tít mắt cười.

Chắc đang có người cười tôi: nhớ Sài Gòn mà nhớ ông già Hốc Môn bán dao phay, nhớ con nhỏ bán vé số dạo, nhớ anh chàng băm ớt tỏi, nhớ chị bán cá, bán rau! Thì tôi cũng có nhớ nhiều thứ khác nữa. Nhưng mà tôi nhớ lắm người dưng!

Qua Bắc Mỹ Thuận

Lúc đó xe đang chờ qua bắc, trời nắng và không khí trên bến nồng  hăng mùi xăng dầu. Ngồi trong xe ngộp quá, tôi bước xuống đường. Bầy trẻ bu lại mời mua quà, Chúng đều xấp xỉ cùng lứa với thằng em út của tôi. Cỡ từ mười đến mười lăm tuổi. Chúng bán gì. Bánh lá dừa, bánh tráng mè, kẹo đậu phụng , báo và vô số thứ khác. Nhưng có lẽ vùng lân cận được mùa ổi nên khắp nơi vang tiếng chào mời:

- Ổi đây !

- Ổi xá lị ngon nổi tiếng miền Tây .  . .

- Ổi bom  đây, ngọt dòn thơm ngon bổ dưỡng . . .

- Ổi đi chị

Lời mời cuối là của một thằng bé trắng bóc. Nó bưng một cái rổ đựng chừng chục ổi đến bên cạnh tôi, rụt rè nói như năn nỉ. Trông nó không giống tất cả những đứa trẻ  thường bán quà vặt trên bến bắc này. Nó giống một công tử vườn, năm khi mười họa mới có việc ra đường, đội mũ đeo găng, mang vớ hẳn hoi. Nếu không thì  làm sao giữa cái nắng chói chang này mà da nó trắng mịn màng như vậy? Tôi rất tò mò nên dọ hỏi:

- Bao nhiêu một chục, em ?

- Chị cho xin ba ngàn

- Mắc quá. Thằng bé kia bán có hai ngàn.

- Ổi của em lớn hơn mà.

- Một chục mười bốn hay mươì hai?

- Mười bốn.

- Ổi nhà em hái bán à?

- Em đếm lại của người ta.

- Nhà em không trồng ổi hả?

- Không. Không có vườn.

- Ba má em làm gì ?

Thằng bé ngước mắt nhìn tôi. Một nỗi ân hận dâng trong lòng, nhưng tôi không kịp sửa chữa. Đôi mắt trẻ con đó như trách tôi sao nỡ dồn nó tới chân tường. Rồi khi mí mắt nó cụp xuống, nước mắt cũng đồng thời ứa ra. Tôi áy náy bảo:

- Em đếm cho chị một chục.

Nó đặt rổ ổi xuống đất, lấy một bao ny lông, vò miệng bao để  tách hai lớp ni lông dính chặt quá không mở ra được. Tôi nhìn hia bàn tay nhỏ bé vụng về, có một vết mực tím dính ở ngón tay giữa của bàn tay phải. tôi lại hỏi:

- Em học lớp mấy?

- Dạ lớp sáu.

Tôi có rất nhiều câu hỏi để hỏi thêm, nhưng sợ thằng bé lại khóc nữa, nên chỉ đứng nhìn nó bỏ ổi vô bao. Bà bạn đồng hành của tôi từ trên xe bước xuống lại gần tôi hỏi:

- Chị mua ổi hả? Bao nhiêu vậy?

- Ba ngàn.

- Mắc dữ vậy?

Thằng bé ngước lên nói:

- Ổi này lớn mà .

- Lớn thì lạt lắm. mà cũng không thể tới ba ngàn.

Nhìn vẻ mặt chê bai của bà bạn tôi, thằng bé có vẻ lo lắng:

- Thì em nói ba ngàn chị trả hai ngàn rưởi em cũng bán được.

Tôi phì cười. Bà bạn tôi kinh ngạc:

- Chị mua không trả giá à?

- Không, ngó thằng bé thật thà quá, chắc không nói thách đâu.

Mặt thằng bé đỏ lên, nhận tiền mà đầu cúi xuống. Đã có bắc tới bến, xe rồ máy sắp chạy. tôi vội vã leo lên xe. Bỗng thằng bé chạy theo níu tôi đưa lại năm trăm. Nó nói lúng búng:

- Dì em dặn nói giá ba ngàn, nhưng giá hai ngàn rưởi thì bán được.

Mọi người trên xe nhìn thằng bé cười:

- Con nhà ai mà khờ quá. Bán buôn nỗi gì?

Xe chạy. tôi nói:

- Chị cho em đó.

Tôi không ngoái đầu lại để xem phản ứng thằng bé ra sao. Nó mừng rỡ bỏ tiền vô túi ,vui vẻ nói với theo “cám ơn”, hay đứng tần ngần với món tiền nhỏ trong tay.

Chiếc bắc từ từ ra giữa dòng sông mênh mông. Tôi nhìn sông nước lăn tăn, phù sa màu gạch. Ai biết ba má thằng bé ra sao mà nhắc tới nó rơi nước mắt? Chắc nó đi bán lần đầu nên da còn trắng trẻo, tánh tình thật thà. Bà bạn tôi nói:

- Thời buổi khó khăn, trẻ em khổ lắm. Nhưng rồi chúng cũng mau khôn thôi.

Tôi biết có một ngàn lý do đẩy trẻ em bước ra đời tự bươn chải kiếm miếng ăn. Tôi cũng biết  nắng miền nhiệt đới chẳng mấy chốc sẽ nhuộm da em thành nâu đen. Và cũng chẳng lâu la gì, cuộc tranh sống sẽ dạy em “khôn ra”. Tôi sẽ chẳng có mấy dịp đi qua bắc này nữa, chắc không còn gặp lại em. Nhưng nhan nhản quanh tôi vẫn luôn có những em bé  như vậy. Các em bị bắt buộc đánh mất sự hồn nhiên và lòng trung thực quá sớm để có thể sống ở đời. Có bao giờ lòng trung thực và sự hồn nhiên được trả lại cho tuổi thơ một khi lỡ mất rồi? Tôi nhìn bóng rặng cây bên bờ sông xanh xanh, tự lau nước mắt cho mình.

9/91

Qua Cầu Mỹ Thuận

“Bà con xuống xe đi bộ qua bắc dùm !”.

Tiếng của lơ xe đò rao lên, hành khách tỉnh giấc ngủ gà ngủ gật bảo nhau:

“Tới bắc Mỹ Thuận rồi.”

Mọi người lục tục xuống xe, đi bộ vượt lên trước dòng xe đậu nối đuôi, nhắm chừng chiếc xe của mình còn kẹt bao lâu, liệu thời gian ăn dĩa cơm, uống ly nước, mua mấy món quà. . .

Từ hồi nào đến giờ hai chữ Mỹ Thuận đi liền với chữa bắc. Bắc Mỹ Thuận. Đến nỗi hồi mới nghe nói "cầu Mỹ Thuận” thấy lạ lạ tai.

“Bà con ơi xuống xe đi bộ qua cầu Mỹ Thuận”.

Mặc dù đó là chủ định ban đầu, là sự chuẩn bị từ lúc hai trụ cầu cao xuất hiện ở xa xa, mà khi nghe những người đồng hành rao lên, tôi vẫn không đừng xúc động. Từ nay, xe qua cầu Mỹ Thuận, chứ không còn qua bắc Mỹ Thuận nữa. Thôi nhé, những chiếc bắc sẽ dời về bến Cần Thơ, phập phồng đợi cái ngày mà sông Hậu cũng được bắc cầu, để vào viện bảo tàng ôn lại một thời bi hài kịch ngỗn ngang.

Bến bắc từ nay vắng vẻ, kể cũng buồn: không còn tiếng chào mời xoài cát Hòa Lộc, nem Lai Vung, cam Cái Bè, bánh phồng tôm Sa Đéc; không còn gã hát rong dạo cây ghi-ta phím lõm hát về mối tình anh bán chiếu; cũng không còn cơ hội để cho anh công tử miền Tây tán tỉnh cô đầm Duras. Những chiếc bắc lừ lừ trôi qua dòng sông mênh mang ấy là nơi gần như duy nhất có thể xảy ra cuộc gặp gỡ tình cờ của một người đi xe hơi có sốp-phơ riêng với một người đi xe đò chen chúc những gióng gánh, gà vịt. Qua bắc, ai cũng phải xuống xe, sang hay hèn cũng phải đi chung chuyến bắc, cùng đứng nhìn lục bình trôi man mác về phía trời nước giáp mí xa xa, khó gì câu chuyện làm quen? Cho dù lên bắc rồi, người có thể rẻ về Sa Đéc, người có thể qua Vĩnh Long, hay đi thẳng xuống Cần Thơ. Nhưng thời gian chiếc bắc nối hai bờ sông Tiền cũng đủ bắt đầu những mối tình lãng mạn.

Với chút lãng mạn, tôi rủ bạn bè đi chơi Bảy Núi một ngày trước ngày chính thức thông cầu, để còn qua kịp chuyến Bắc Mỹ Thuận cuối cùng, rồi hôm sau quay về Sài Gòn thì sẽ trở thành những người đầu tiên qua cầu Mỹ Thuận. Xe tới bắc, nối đuôi một dòng xe dài dằng dặc, những người bán hàng rong ùa tới chào mời ríu rít. Họ thảy đồ lên mình, dúi vào tay mình, rồi lẳng nhẳng dụ mình mua, không mua mà trả giá tới trả giá lui thì họ chửi, người trên xe hoảng hồn im thin thít. Chưa kịp thở phào khi đám bán hàng rong giãn ra thì những gã ăn xin bậm trợn tự đẩy cửa kính xe thò đầu vô xin tiền. Mọi người bấm tay nhau làm thinh. Ca cẩm một hồi, một gã ăn mày sốt ruột bảo: “Cho lẹ đi, đặng tụi tui đi phứt cho rồi”. Giọng nói và bộ dạng gã có vẻ như gã sắp giơ nạng phang bể kính xe. Đành nộp tiền mãi lộ. Rồi gài chặt cửa kính lại. Bấy giờ xuất hiện một gã hốc hác lờ đò, chẳng nói chẳng rằng, chỉ giơ ra tờ giấy xét nghiệm HIV. Gã cầm tờ giấy đi vòng quanh cái xe đóng kín, chán nản đi qua xe khác, lại chìa tấm giấy nhàu nát vào mặt hành khách, không nói không rằng. Hành khách thường qua bắc nhận xét: thằng cha đó bữa nay hiền. Bữa nào thằng chả tới cơn (ghiền ma túy) , mà xin tiền không được, thằng chả nhào vô . . . cắn. May sao, hết màn HIV thì chiếc xe đã nhích được vào khu vực mua vé chờ xuống bắc, chỗ này tương đối yên thân. Hành khách xuống xe . Đứng ở bến bắc, hầu như mọi người cùng nhìn về một hường: từ Sài Gòn xuống thì chiếc cầu mới toanh nằm bên tay trái, cách bến bắc một cây số. Bắc từ từ ra giữa sông, vẫn cảnh trí thân quen của đôi bờ xanh um vườn tược , nhưng nay giữa đôi bờ là chiếc cầu treo, trông như chiếc đòn gánh thon thả cong cong, gác trên hai thúng trái cây chín mơn mởn.

Một ông người xứ Cần Giờ đi Long Hồ thăm xui gia chép miệng: “Mới ba năm trước đưa dâu qua sông này, nghe nói sắp xây cầu, bây giờ ngó cây cầu mà thấy đã. Đâu như cây cầu Dần Xây xứ tui, có chút bẻo mà xây cả chục năm nay mới được hai đầu cầu”. Người chung quanh góp chuyện: “Ai biểu đặt tên cầu Dần Xây, thì cứ dần dần mà xây. Phải như cầu Mỹ Thuận, thì mới tốt đẹp suôn sẻ được”. Trước khi lên xe đi tiếp về núi Sam, tôi ngoái lại hẹn với cây cầu:”Ngày mai qua nhé!”

Hôm sau đi chơi núi Cấm về, những người đi chung xe quyết định ghé Cù Lao Giêng nghỉ đêm. Cầu mới làm lễ khánh thành hồi trưa, dân thành phố và dân các tỉnh miền Tây nô nức đi xem, xe cộ người ta kẹt cứng hai bên cầu, đến nỗi chị bạn sốt ruột nhảy xe đò về chiều hôm đó, phải chạy vòng ngã An Hữu, rốt cuộc đi thông cầu mà chẳng qua được cầu. Trưa ngày 22/5, đám còn lại trong bọn tôi mới về tới Mỹ Thuận.

“Bà con ơi xuống xe đi bộ qua cầu”.

Nghe giọng đùa cợt mà tự nhiên cảm xúc trào dâng đến nghẹn ngào. Cầu đã thông xe, cờ phướn của lễ khánh thành hôm qua vẫn còn phấp phới, lối đi bộ hai bên cầu tấp nập người ngược xuôi. Mấy chị trông có vẻ bạn hàng, tướng đi xấp xởi, vừa đi vừa ăn uống nói cười: Bưa nay đi bộ qua sông Tiền đặng làm lịch sử, chứ mai mốt thì cứ ngồi trên xe mà chạy một cái ét là qua cầu Mỹ Thuận thôi”. Niềm vui của những người dân đồng bằng ít có dịp nhìn thấy cái gì lớn lao hay ho hữu ích hơn kênh xáng với cầu đúc, nay được đi qua cái cầu lớn nhất miền Nam, cái cầu treo hiện đại nữa chứ, niềm vui chất phác ấy hiển hiện rõ trên những gương mặt rám nắng, làm giãn nở những vết nhăn nheo, làm tươi thắm những nụ cười hiền hòa. Mấy ông Hai Lúa, Sáu Tôm, Mười Cá đứng ngó tấm bảng ghi cây cầu này là công trình hợp tác Việt – Ú́c, gật gù: “Nước Ú́c ở đâu ta? Xứ đó có nhiều sông như xứ mình không?” Miền tây sông ngòi kênh rạch chằng chịt, xây cầu là làm chuyện giúp được bá tánh nhiều nhất, nên xây cầu đắp đường được người dân kể như chuyện làm phước, dù ai làm được, mọi người đều hoan hỉ.
Tôi cũng đi bộ qua cầu, mặc dù giò cẳng muốn rụng ra sau chuyến leo núi Cấm hôm qua. Lòng tôi đầy hân hoan, không phải vì cây cầu treo hiên đại (tôi may mắn được đi qua vài cây cầu khác cũng độc đáo lắm); lòng tôi hớn hở như trẻ thơ vì không khí thanh bình chan hòa khắp nơi, vì sự phồn thịnh hứa hẹn trong ánh mắt mọi người. Đứng trên đỉnh cầu Mỹ Thuận nhìn sông Tiền sao mà mênh mông , sao mà trù phú, vườn ruộng đôi bờ sao mà xanh biếc mượt mà. Cái bến bắc từng đóng vai trò “huyết mạch” trong thông thương Sài Gòn - đồng bằng sông Cửu Long vẫn nằm kia. Nhưng nhìn từ đây sao nó nhỏ xíu đến chạnh lòng. Những chiếc ghe hàng ngược xuôi trên sông cũng nhỏ như những chiếc lá, còn những giề lục bình thì không có vẻ như muốn trôi đi đâu. Người ta đứng trên cầu nhìn xuống dòng sông thân quen để thấy nó từ vị trí khác, rồi người ta ngước nhìn bầu trời bao la bình yên, rôì người ta cười nói với những người chưa quen biết chung quanh. Ai đó ngâm nga hát “chiếc cầu là nơi hò hẹn….,nhịp cầu nối những bời vui”. Có ở đâu người ta yêu cây cầu như ở đây?

Quang Gánh Đường Xa

Năm 2000. Năm con rồng. Suy nghĩ về một con số mở ra một thiên niên kỷ và một biểu tượng của hy vọng phồn thịnh, tôi không thể ngồi  yên nơi bàn viết trong một góc nhà mà suy nhgĩ. Khả năng suy tư trên đôi chân chuyển động chắc là được di truyền từ ông bà cha mẹ tôi, nếu không thì đó là thói quen tôi đã tập nhiễm từ những người thân thuở ấu thơ. Ông tôi làm ruộng, sáng tinh mơ dắt trâu đi một giờ đồng hồ mới tới cánh đồng, rồi  cả ngày cùng con trâu đi loanh quanh miếng ruộng ngập nước. Bà tôi hái rau trái trong vườn gánh ra chợ bán, thường đi bộ từ lúc trời đầy sao đến khi xế nắng mới về, chân đất nứt nẻ, hai vai chai sần.Cha tôi cũng đi bộ suốt đời bán hàng rong trên khắp những con đường lớn nhỏ của  thành phố này. Chắc chắn loài người đã đi bộ từ hồi tổ tiên của họ đứng được trên hai chi sau, nhưng đến cuối thế  kỷ 20, các nhà khoa học bên Mỹ mới phát hiện là đi bộ kích thích não tiếp tục phát triển và giúp cho người ta tư duy tích cực. Có lý.

Tôi đi dọc đường Hủng Vương (TP.HCM), qua khu thương mại Thuận Kiều mới xây lộng lẫy (tòa nhà cao nhất thành phố hiện nay), băng qua khu buôn bán sỉ Soái Kình Lâm, tới chợ Bình Tây tấp nập đủ loại hàng hóa, rồi  trở lại đường Hải Thượng Lãn Ông mà mỗi nhà mặt tiền là một cửa hàng. Rồi  với đôi chân rã rời, tôi luồn tắt qua những hẻm nhỏ cắt vụn những khu phố nằm giữa hai đường Trần Hưng Đạo và Nguyễn Trãi để về nhà.Vừa đi tôi vừa suy nghĩ: đất nước này, mà thôi , khoanh lại trong “thành phố này”, sẽ tiến vào thiên niên kỷ mới bằng cái gì? Tôi không thích hình ảnh hư ảo “trên lưng rồng” hay mơ hồ như “đôi cánh” gì đó. Trên đôi cánh máy bay Boeing mua chịu ư? Hay trên bốn bánh xe hơi nhập cảng?

Hay trên hai bánh xe gắn máy nước ngoài? Không. Hôm nay đi trên những nẻo đường sôi động cuộc sống náo nhiệt, tôi tin chắc chắn là thành phố này đang tiến tới tương lai trên những đôi chân người.

Đôi chân của những người cha và anh đang đạp xoay vòng bánh xe xích lô, đôi chân của những người mẹ và chị đi sau những chiếc xe đẩy tay hay dưới những gánh hàng rong. Thành phố này xưa nay luôn có vẻ bừa bộn tạp nhạp nhộn nhạo là bởi vì luôn có một lực lượng đông đúc những người “lao động tự do”, buôn bán lẻ di động, không ai biết chính xác con số bao nhiêu, và có lẽ thuế má họ đóng góp cũng không đánh kể. Không thể nói họ là động lực hay tiềm năng phát triển kinh tế, mặc dù ở một khía cạnh họ cũng tạo nên nét đặc thù của thành phố này để cho ngành du lịch khai thác, nếu biết khai thác.

Không. Ít vốn liếng không chuyên môn mới đi bán rong, đạp xích lô. Trong khi cái thế giới đang “toàn cầu hóa” này đòi hỏi một đất nước muốn phát triển theo quỹ đạo chung phải có lao động kỹ thuật cao, vốn liếng đầu tư nhiều. Vậy mà tôi trông cậy vào đôi chân của những người lao động thô sơ để đi tới tương lai, tôi đùa à?

Làm sao tôi dám đùa khi gặp những người đạp xích lô xúm xít ăn trưa ở cái quán phở lề đường: một tô gọi là phở giá 3.000đồng lõng bõng nước, người đàn ông lấy từ dưới ghế xích lô ra một lon cơm nguội, trút vào tô phở, để ăn no nê một bữa trưa; mua 1.000đồng trà rót đầy bình nhựa, cất dưới ghế xích lô, rồi còng lưng tiếp tục đạp xe dưới nắng lửa, dưới mưa giông. Ông đón khách từ lúc 5 giờ sáng, 12 giờ khuya còn lảng vảng quanh các nhà hàng, vũ trường. Vừa chở khác, ông vừa tính toán tiền sách vở, đồng phục cho hai đứa con ở trung học, tiền trường cho đứa lớn vào đại học. Ông nghĩ đến ngày tựu trường gần kề mà đạp nhanh lên để tranh được nhiều khác hơn, sẵn sàng chở hai, ba người với đồ đạc cồng kềnh để được thù lao khá hơn.

Tôi không hề đùa với người mẹ quảy gánh hàng rong gồm mấy phong bánh nổ, mấy ký đường phèn, mấy xấp bánh tráng khoai, từ miền quê nào đó đến đây, ngày đi lang thang khắp nơi khản giọng rao hàng, đêm chen chúc trong một chái nhà trọ chung với những người đồng hương đồng cảnh. Gặp khi mưa dột, người mẹ ngồi thu lu cầm cái nón lá che gánh hàng, tự động viên mình rằng ở quê nhà con cái cũng đang co ro trong gian nhà trống,  mùa đông mặc áo rách đến trường, ăn khoai trừ bữa, chờ mẹ đem về cuốn tập, cây viết.

Tôi gặp họ hôm nay, dưới bóng những tòa nhà cao ngất xây bằng tiền nước ngoài đầu tư, len lỏi giữa rừng xe cộ ngoại  nhập đủ loại ngược xuôi. Họ không ngước nhìn những tiện nghi xa xỉ để mơ mộng viển vông , nhưng khi rong ruổi qua các nẻo đường thành phố, họ biết có những cái này hay hoặc cái kia dở mà làng quê mình không có. Họ không cúi gằm với mặc cảm hèn mọn, vì nhờ gặp gỡ người này người kia mỗi ngày, họ có lý do tin rằng nếu con cái mình được ăn học bằng người, thì chúng cũng vươn lên trong ánh mặt trời. Thỉnh thoảng tôi gặp con cái họ trên mặt báo: đứa  đậu thủ khoa vào đại học, đứa đạt danh hiệu học sinh xuất sắc, đứa được học bổng du hoc. Người ta viết về những điển hình tuổi trẻ ấy, có nhắc qua loa về người cha đạp xích lô hay người mẹ bán hàng rong, không tên tuổi hình ảnh.

Mỗi ngày, do công việc  tôi nối  mạng internet, nhìn thấy mỗi ngày thế giới này biến đổi nhanh như thế nào. Mỗi ngày có hàng trăm nhà triệu phú mới xuất hiện trong ngành công nghiệp thông tin và giải trí, và cũng mỗi ngày có hàng ngàn trẻ em chết đói ở nơi gọi là “thế giới thứ ba”. Mỗi ngày lại có thêm phát minh mới, số người có máy tính tăng lên, số máy tính nối mạng nhiều hơn, trái đất đang nhỏ lại với hai chủng người: người “ưu việt” điều khiển thông tin, và người thua thiệt mù thông tin. Những kẻ “ưu việt” điều tiết  gien để nòi giống mình siêu việt hoàn  hảo hơn, “sao” bản thân mình để sống đời, và sẽ diệt vong những kẻ thiển cận, cúi đầu, bưng mắt bịt tai. Mỗi ngày nhìn ra thế giới lại thấy một xu hướng thay đổi và tách biệt rõ dần. Trong cái thế giới đó, tôi thấy đất nước mình giống như người mẹ vai gánh nặng trên dặm đường xa. Hình ảnh vất vả, cũ và buồn quá, nhưng tôi không biết có phép mầu nào  khác hơn sự dũng cảm bươn chải cần kiệm của người mẹ ấy đầu tư tất cả cho những người con.

Bây giờ “tương lai” không là năm 2000 nữa, người ta tính tới năm 2040: lúc đó du khách lên mặt trăng thông thường như thế nào, bộ đồ người ta mặc được vi tính hóa ra sao, và có thể con người sẽ tự định đoạt số phận mình bằng kỹ thuật điều tiết gien. Lúc ấy Việt Nam ra sao? Tôi không hình dung được, 40 năm nữa  có lẽ không còn tôi nữa. Nhưng có một hình ảnh của 40 năm trước, vẫn  khắc sâu trong tim óc tôi: một người đàn ông di dân mù chữ với đôi chân trần lặn lội khắp nẻo đường thành phố bán hàng rong, cần cù tiện tặn nuôi 3 người con ăn học. Bằng đôi chân của ông, các con ông đã đi tới những thế giới ông không hề tưởng tượng được. Đã nhiều năm tôi muốn viết về cuộc đời ông, nhưng ông không có thành tích gì sáng chói, ngoài việc đóng góp cho xã hội này một kỹ sư, một nhà giáo , một nhà văn.

Rừng Thức

1.

Hai giờ khuya. Đi taxi từ sân bay về trường. Đường vắng, cảnh tối thui, không có được một khái niệm ban đầu nào về xứ North Carolina này. Chỉ có cảm giác mệt nhừ sau những giờ dài dằng dặc ngồi trên máy bay và chờ đổi máy bay. Tôi nhắm mắt lại mơ một cái võng trong vườn ổi, một dĩa bánh ướt chả lụa, một chén chè thưng... Bỗng có cảm giác chiếc xe giảm tốc độ đột ngột, tôi chúi đầu tới trước, mở mắt ra. Tài xế nói, “Nhìn kìa! Cô có thấy nai không?” Mơ hồ trong quầng sáng phía trước chiếc xe, hai con nai đứng đối diện như thể con này là bóng của con kia. Tin-tin. Tiếng còi xe làm chúng phóng vào bóng tối bên đường. Cảnh diễn ra có lẽ trong vòng mười giây. Tôi tưởng như mình còn mơ ngủ. Tôi hỏi: “Bên đường là rừng sao?” Tài xế nói, “Chung quanh đây đều là rừng cây cả.” Cái trường tôi sắp đến học do một thầy tu sáng lập và xây dựng khoảng hai trăm năm trước trong một khu rừng, gọi là Wake Forest, Rừng Thức.

2.

Tấm bản đồ khuôn viên trường đại học không vẽ cây, chỉ vẽ những tòa nhà, đánh số, chua tên. Nhưng mà chỗ nào tôi đi cũng toàn là cây. Tôi ghi tên chúng vào sổ tay, tra tự điển, chỉ thấy có một loại cây có tên tương đương tiếng Việt, “maple: cây thích”. Lá cây thích chớm đổi màu vàng cam, có những cây khác lá ưng ửng đỏ, và có những cây lá vẫn xanh đủ kiểu. Ánh phản chiếu của màu lá trên kính cửa sổ lớp học tạo một không gian đầy cảm hứng cho một buổi thảo luận thơ ca lãng mạn. Nhưng không ai nói gì cả. Bây giờ là 12 giờ trưa ngày 11 tháng 9 năm 2001. T.V. trong lớp học đang chiếu đi chiếu lại hình ảnh chiếc máy bay đâm xuyên tòa nhà chọc trời, và hai tòa nhà Trung tâm Thương mại Quốc tế lần lượt sụp đổ. Tôi mất mười phút lắng nghe mới tin nổi đây là chương trình tin tức, đây là truyền hình trực tiếp, đây là chuyện thực đang diễn ra lúc này, tại nước Mỹ. Các tin tức mới về một chiếc máy bay khác đâm vào Ngũ giác đài, một chiếc khác rơi khi đang bay về hướng trại David. Bình luận viên khẳng định một cuộc khủng bố có tổ chức qui mô chứ không phải một loạt tai nạn. Hàng chữ thường trực trên màn hình là “Nước Mỹ bị tấn công”, và từ “chiến tranh” đã được sử dụng. Ngồi trước màn hình bên cạnh tôi là sáu sinh viên Mỹ ở tuổi hai mươi và giáo sư DeShazer, tất cả im lặng dán mắt vào màn ảnh. Có lúc có người gục đầu xuống bàn, úp mặt vào hai bàn tay. Cuối cùng một câu hỏi vuột ra: “Tại sao?” Giáo sư nói, “Well...” Tôi không thể nào dịch nổi tiếng “Well” đó. Nó ngắn hơn một tiếng thở dài, nó dài hơn một cái chép miệng, nó sâu hơn một cái nuốt vào, và nó được thốt ra vì người nói không tìm được lời để nói. “Tôi không thể có câu trả lời ngay lúc này. Nhưng tôi biết một điều: Nước Mỹ sẽ không bao giờ như trước đây nữa.”

3.

“Tại sao họ ghét chúng ta?” Những sinh viên Mỹ mà tôi biết đang đòi hỏi một sự giải thíi người một vẻ, thậm chí mỗi người cố tạo cho mình nét riêng biệt, nhưng những sinh siên này đều có chung nét vô tư, sự tự tin và lòng tự hào về nước Mỹ. Tôi không nói họ ngây thơ, nhưng phần lớn họ không ngờ được là đâu đó trên thế giới này người ta lại căm ghét Mỹ. Sự sụp đổ của hai tòa nhà chọc trời ở New York ít nhứt cũng đặt họ trước những câu hỏi, và họ đi tìm câu trả lời. Khủng bố được tiến hành như thế nào? Bin Ladin là ai? Dầu hỏa đóng vai trò gì? Các lớp học, các buổi nói chuyện, các hội thảo ở các qui mô khác nhau, về Hồi giáo , về các vấn đề Trung Đông và chính sách Mỹ được mở ra, áp-phích dán khắp nới trong khuôn viên đại học kêu gọi người tham dự. Những giáo sư mà chuyên môn có liên quan đến các vấn đề đang tranh luận trở nên bận rộn cực kỳ.
Giáo sư Charles A. Kimball là chủ nhiệm khoa tôn giáo ở trường Wake Forest, chuyên viên phân tích Trung Đông và Hồi giáo. Trong vòng một tháng sau sự kiện 11/9, giáo sư Kimball thực hiện hơn một trăm cuộc nói chuyện, phỏng vấn, trao đổi, tiếp xúc, và viết bài đăng báo. Tôi đến dự một buổi giảng của giáo sư tại nhà thờ Knollwood ngày 16/9, bài giảng tựa là “Where Do We Go From Here?”(Chúng ta đi đâu từ đây?) Ông bắt đầu từ chỗ xác lập “chúng ta” là ai. Ông nói tổ tiên ông là người Do Thái ở châu Âu, nếu cha mẹ ông không ngẫu nhiên di cư sang Mỹ thì bây giờ có thể ông mang quốc tịch Nga hay Hungary, thay vì là một thành viên của cộng đồng người Mỹ gồm những người mà nguồn gốc tổ tiên ở khắp nơi trên thế giới. Do đó, “chúng ta” không kể khác biệt chủng tộc, là những người có đức tin nơi Thượng đế, sống trong sự bao dung của Người, và thể hiện tình yêu của Người với con người trên khắp thế gian. Song song với “chúng ta” là những người Hồi giáo, một tỷ mốt người, cũng là những người có đức tin nơi Thượng đế, và Hồi giáo cơ bản là một tôn giáo hòa bình. “Từ đây” là thời điểm quyết định vận mạng nước Mỹ, khi mà đau thương của vụ thảm sát khiến cho các cơ quan truyền thông không ngớt lời kêu gọi trả đũa phục thù, bóng ma của một cuộc chiến tranh thế giới đang lởn vởn, và chính quyền Mỹ đang chuẩn bị hành động. Giáo sư Kimball không trực tiếp trả lời “chúng ta” đi đâu từ đây, nhưng ông kịch liệt bài xích thái độ một số người, đặc biệt một số lãnh tụ tôn giáo đã lớn tiếng kích thích hận thù giữa Thiên chúa giáo và Hồi giáo, hay phân biệt chủng tộc, kỳ thị di dân và ngoại kiều.

Giáo sư Kimball cũng như nhiều trí thức khác tin tưởng vào thể chế dân chủ tự do của Mỹ, tận dụng quyền tự do ngôn luận để thể hiện trách nhiệm của mình đối với vận mạng đất nước. Khi mà các đại gia truyền thông chỉ nói một giọng hùa theo quyền lực và tiền bạc, thì người ta tranh thủ các giảng đường, các hội thảo để nói lên tiếng nói của mình. Vấn đề là ai nói ai nghe.

4.

Học giả và sinh viên của chương trình Fulbright (thường gọi là Fulbrighters) cũng có một diễn đàn. Khi sự kiện 11/9 xảy ra, diễn đàn này tràn ngập thư của các Fulbrighters các nước phân ưu, chia xẻ nỗi đau với dân Mỹ, và thăm hỏi tình hình của nhau. Sau đó một Fulbrighter người Đức, Joerg Geier, đề xướng viết một bức kiến nghị thư gởi tổng thống Mỹ để can ngăn chiến tranh. Thư được các Fulbrighters khác góp ý, sữa chữa từng chữ, và trong lúc thư còn đang chuyền nhau để thu thập chữ ký, thì máy bay Mỹ đã vâng lệnh tổng thống Bush ném bom Afghanistan. Diễn đàn đang sôi nổi chợt lặng trang mấy ngày sau bài diễn văn tuyên chiến của tổng thống Bush. Rồi bắt đầu lại bằng câu hỏi của một người nào đó nêu lên: “Vậy còn chúng ta thì sao?” Một người đề nghị nên giữ liên hệ chặt chẽ với sứ quán nước mình, một người khác đưa ra những số điện thoại khẩn cấp, người khác nữa cung cấp một danh sách kinh nghiệm cần thiết để sống sót qua chiến tranh. Còn Joerg Geier thì cập nhật hóa bức kiến nghị thư và góp nhặt tiền nong để mua tem và bao bì gởi thư đến các cơ quan truyền thông nhờ đăng tải, song song với gởi nó tới tòa nhà trắng.

5.

Những người chống chiến tranh kéo nhau đi thủ đô Washington biểu tình. Ở trường đại học những người hiếu hòa (pacifist) cố gắng gầy dựng lại phong trào chống chiến tranh. Họ rủ tôi đi dự một hội thảo hòa bình ở đại học North Carolina/ Greensboro. Ngày thứ bảy đẹp trời, khuôn viên đại học thưa vắng, khoảng một trăm người tụ tập, hùng hồn tranh luận và thuyết phục nhau rằng nước đứng đầu khủng bố không ai khác hơn là Mỹ; trong khi nhân danh tự do và nhân quyền để tiến hành khủng bố ở các nước khác thì chính quyền Bush vi phạm tự do và nhân quyền ngay trên đất nước Mỹ; và cách giải quyết khủng bố tốt nhứt không phải bằng khủng bố, mà bằng cách triệt tiêu nguyên nhân khủng bố, thí dụ như Mỹ xem xét lại chính sách Mỹ đối với Trung Đông.

Cảm giác của tôi là những sinh viên và giáo sư này, đều trẻ, đang hăng hái đấm vô khoảng không.
Cũng giống như bức kiến nghị thư Joerg Geier đã thay mặt các Fulbighters gởi đi khắp nơi. Không biết những bức thư ấy có bị tình nghi là thư tẩm vi trùng bệnh than không; nhưng một tháng sau Joerg Geier hỏi có ai biết hay nghe nói thư được đăng tải hay có hồi đáp chăng. Không. Joerg Geier bèn đề nghị viết thêm một kiến nghị thư nữa. Một Fulbrighter khác, Joern Kersten, bèn có ý kiến như sau:

“Thực ra thì Mỹ đã thực hiện gần đúng hết các kiến nghị của chúng ta: họ đã không vội vã trả thù mà chuẩn bị tấn công chu đáo; họ không một mình chống lại thế giới mà tìm được một đống đồng minh; họ tiến hành những cuộc thương lượng ngầm để tạo ra chính quyền chuyển tiếp cho Afghanistan; vân vân. Đành rằng không được hoàn hảo lắm: thường dân hoặc chết vì bom hoặc chết vì đói, nếu không kịp chạy trốn; chiến tranh vẫn tiếp diễn trong tháng chay Ramadan... Thành ra tôi không chắc là cần gởi thêm một bức kiến nghi thư nữa. Tuy nhiên nếu các bạn muốn, thì tôi đề nghị tụi mình nên năn nỉ các chính quyền hãy thực hiện điều họ nói, như viện trợ nhân đạo khẩn cấp, giúp Afghanistan thiết lập một hệ thống chính trị ổn định, giúp xây dựng lại đất nước này, trừ bỏ nguyên nhân khủng bố , giảng hòa với Trung Đông; và nếu chính quyền Mỹ còn bận tâm đến dân quyền thì hãy bảo vệ điều đó ngay tại nước Mỹ, đồng thời tỏ ra tôn trọng các nước khác thêm một chút trong chính sách ngoại giao.”
Không thấy đề tài này được tiếp tục bàn cải. Về sau, trên diễn đàn chỉ còn các rao vặt tìm chỗ ở hay chuyển nhượng đồ đạc.... Trời đã sang đông.

Buổi sáng tháng chạp không có bông cúc hoang nở vàng trên bãi cỏ quanh nhà như hồi chớm thu. Cây cối trơ cành, đàn lá khô lìa cành bị những cái máy hút lá và nghiến lá ngốn rào rào. Ngoảnh đi ngoảnh lại mà một học kỳ sắp xong. Mùa thi. Thư viện thông báo tăng giờ mở cửa, mười hai giờ đêm tòa nhà ấy vẫn sáng trưng và các phòng vẫn đầy sinh viên cặm cụi với sách vỡ và máy tính. Buổi chiều, trời đầy mây, một bầy chim thiên di bay theo đội hình chữ V về phương nam. Gió buốt xương, tôi băng qua đồng cỏ đã ngả màu xám bạc, lủi thủi đi về nhà trọ, nghe tiếng kêu “quạc quạc” vẳng xuống từ thinh không, mà đem lòng ganh tỵ với những con chim trời.

Sài Gòn Về Sáng

Nếu tôi phải làm công việc khó khăn là hướng dẫn bạn dạo phố Sài Gòn, thì tôi sẽ phải khuyên bạn đi ngủ sớm để có thể thức dậy trước lúc bình minh. Không phải vì cảnh mặt trời mọc ở thành phố này lộng lẫy đến nỗi không thể bỏ qua - rồi bạn sẽ thấy rằng mặt trời ở đây mọc lên hay lặn xuống, lúc nào, ở đâu, chẳng ai thèm biết tới. Cũng không phải vì không có một Sài Gòn  đêm  để chơi. Có chứ, nếu không thì thành phố năm triệu người nàyđã chẳng phải là Sài Gòn. Dù là bảy giờ tối, mười giờ đêm, hay một giờ khuya, đường phố luôn có những người lao nhanh trên những chiếc xe gắn máy; thì chắc là phải có chỗ nào vui lắm để đến, người ta mới hăm hở kéo đàn kéo lũ đi như vậy, và ắt là từ chỗ nào đó hay lắm trở về, người ta mới phóng xe say sưa bạt mạng như thể sống đến ngày mai là thừa. Ở những lớp đêm của trung tâm ngoại ngữ mà tôi dạy, có những người đến thẳng lớp từ sở làm, đồng phục xốc xếch chưa kịp thay, giờ giải lao nhai khúc bánh mì thay bữa cơm tối; cũng có những học viên khác chờ tan lớp học đêm mới bắt đầu…đi làm, và đôi khi quá nửa lớp hẹn nhau cúp cua đi chơi.

Chắc chắn là có một Sài Gòn đêm, nhưng với tôi đó là một Sài Gòn bí ẩn. Nếu như bạn thử đem tôi bỏ giữa lòng thành phố ban đêm, thì tôi sẽ loay hoay với mấy ngọn đèn xanh đèn đỏ, rồi tìm ra đường …về nhà.

Cho nên bạn nên đi ngủ sớm nếu muốn cùng tôi dạo phố Sài Gòn. Đường Sài Gòn sạch nhất vào lúc bốn hay năm giờ sáng, tùy nơi đó là quãng đầu hay quãng cuối của con đường thuộc trách nhiệm người quét rác từng khu vực. Tiếng chổi khua đều đặn xào xạc trên mặt đường sẽ đánh thức bạn, nếu nhà bạn ở ngã tư như nhà tôi và không đóng bít cửa kính, gắn máy lạnh. Tiếng chổi sẽ vọng qua lam cửa sổ hay khe kẽ nào đó đến tận tai gọi mình dậy. Hãy xuống đường đi, tranh thủ lúc đường vắng xe, ít rác, lúc tiệm quán chưa mở cửa bày dọn lấn chiếm lề đường, lúc trời Sài Gòn còn man mát, có khi có chút gió hiu hiu…Dù bạn đi bộ hay chạy việt dã, dù đánh cầu lông hay tập dưỡng sinh, lúc này là lúc lý tưởng để làm thân kết bạn. Tha hồ chọn mặt gửi vàng: Có đủ loại người, kích thước và tuổi tác, nhởn nhơ khắp các công viên lớn bé. Nhiều người sáng sớm xách xe Dream chạy ra công viên kiếm chỗ gởi xe để chạy bộ vài vòng, rồi leo lên xe chạy về.

Bạn nên làm như người sài Gòn chánh hiệu: cứ thong thả từ nhà mình nhắm đại hướng nào  đó mà xuất hành, vừa chạy vừa thưởng ngoạn cảnh bên đường, đến khi hết xí quách rồi  thì ngoắc xích lô mà về. Giá cuốc xích lô sẽ tùy theo sức khỏe của mình, hôm nào phu xích lô hét giá vài chục ngàn thì nên hí hửng khoe với bà xã là mình đang … sung sức.

Những phu xích lô ở tỉnh về thành phố kiếm sống, thường ghếch càng xe dưới một mái hiên nào đó, rồi  ngồi trên xích lô mà ngủ qua đêm, năm bảy người tụ tập ở một chỗ để có đủ lực lượng phòng chống bất trắc khi mình đang ngáy pho pho. Họ thường phải dậy rất sớm, trước khi chủ nhà mở cửa, và sẵn lòng “khởi động” gân cốt bằng cách chở bạn một đoạn đường chạy bộ nửa giờ với giá năm ba ngàn, vừa đủ để mở hàng cho chị bán café góc đường hay bà bán cháo đầu hẻm.

Tôi có nói ở đoạn trên là vừa chạy bộ vừa thưởng ngoạn cảnh bên đường: Có cảnh người đàn ông quá tuổi tri thiên mệnh thức dậy trên chiếc lô của mình, trầm ngâm nhìn chiếc là rơi bên đường, nhớ vợ con ở quê nhà hay thương anh em đồng nghiệp còn say ngủ cạnh bên? Có tiếng nước sôi réo trong ấm, mùi café tỏa ra thơm lừng, chị chủ quán còn bận bịu chải tóc, môi mim mím ngậm chiếc kẹp, đôi mắt còn phảng phất bóng dáng giấc mơ đêm qua. Có mấy đứa trẻ lượm bịch bán vé số bù đầu trong canh bạc với anh thợ sửa vá xe ở ngã tư, có lẽ thâm đêm rồi. Không xa đó lắm đôi nam nữ bụi đời âu yếm nhau trên lề đường dưới tấm mền rách. Có thể bạn không thích đi quá gần những hoạt động quá riêng tư, nhưng kinh nghiệm là lề đường nào dân bụi đời mượn làm phòng ngủ thì tuy trông luộm thuộm lôi thôi nhưng tiêu chuẩn vệ sinh khá; người ta, không tiêu tiểu ngay tại nơi mình ăn nghỉ.

Những sinh hoạt riêng của dân ngủ lề đường sớm được cuộn lại trong tấm  chiếu cũ , hay gói kín vào cái bọc ny lông, rồi phân tán ra những xó xỉnh khác nhau của thành phố khi ánh sáng ban ngày tỏ dần. Hàng quán cửa tiệm văn phòng mở cửa, trưng hàng hóa tràn ngập ra lề đường. Lòng đường nhanh chóng đông đúc học si nhmặc đồng phục trắng đến trường, chị em tiểu thương vội vàng ra chợ, anh em công tư chức vội vàng đến sở làm.

Nhưng bạn là kháck nhàn du, cứ thong thả tấm táp, điểm trang. Không cần mở truyền hình theo dõi tin tức hay dự báo thời tiết: tin tức là tin phát lại của chương trình đêm qua, thời tiết thì luôn “trời nắng, có mưa vài nơi”, dù El Ninô hay La Nina thì cũng cứ yên tâm là Sài Gòn không nắng thì mưa. Cũng không cần mở radio hay CD để nghe nhạc giải trí, tôi xin mời bạn vô Chợ Lớn ăn điểm tâm nhạc sống.

Ngày xưa ở mỗi ngã tư đường Chợ Lớn đều có một tiệm nước, được coi như một trạm thông tin liên lạc hàng ngày của giới làm ăn. Dân làm ăn ở Chợ Lớn,và Sài Gòn nói chung, ít ăn sáng ở nhà, nên tiệm nước, quán “điểm tâm” phát đạt như một loại câu lạc bộ, một điểm hẹn tri âm. Cái quán mà tôi mời bạn đến tên là Phùng Nguyên, có đầy đủ nét đặc thù của một tiệm nước Chợ Lớn: nằm ngã tư, không sang trọng kiểu “nhà hàng máy lạnh”, không bình dân đến mức mất vệ sinh, chỗ nấu nướng pha chế thực phẩm bày ngay tại cửa, sàn nhà lát gạch bông nhưng khăn trải bàn lem nhem vết xì dầu, chủ quán và bồi bàn đều có phong cách thân mật thoải mái như người trong gia đình. Mời bạn lên lầu, trên ấy vào sáng chủ nhật có sinh hoạt của câu lạc bộ ca kịch tiếng Quảng. Ban nhạc ngồi cuối phòng  trên một cái bục thấp không thể gọi là sân khấu, có cả nhạc cụ dân tộc cổ truyền và nhạc cụ Tây Phương hiện đại. Phòng đủ rộng để bày năm bảy cái bàn tròn mười hai người, trên bày đủ xì dầu, tương ớt, đũa muỗng, khăn giấy và tăm. Thực khách có thể bước lên “sân khấu” hát vài bài nếu cao hứng. Bạn sẽ thấy sáng sớm điểm tâm bánh bao xíu mại mà nhiều người cao hứng lắm. Có khi người này hát rồi rủ người kia, có khi thấy người ta hát một mình, mình lên hát chung cho vui. Trước “sân khấu” có một cái giàn nhỏ giắt nhiều cái kẹp giấy, để cho khán giả thưởng ca sĩ và nhạc công. Ai thích thì cứ móc túi mình cầm tiền lên kẹp vô đó. Người hát không lấy tiền này, mà tặng lại cho nhạc công, sung vào quỹ câu lạc bộ, hay làm từ thiện. Người hát, hay dở miễn bàn, cứ hát; người ăn cứ ăn, vừa ăn vừa nói vừa cười, không khí rôm rả nhất định giúp sự tiêu hóa tốt.

Điểm tâm kiểu này xong thì cũng quá 10 giờ, tôi xin bàn giao bạn lại cho hướng dẫn viên du lịch chuyên nghiệp. Bạn sẽ đi thăm nửa tá viện bảo tàng, vào ra dinh Thống Nhất, uống rượu Champagne ở Continental, thưởng thức nghệ thuật cung đình Huế ở Rex, và nhiều thứ khác nữa, cũng là những bộ mặt khác nhau của Sài Gòn. Chúc bạn hưởng trọn niềm vui.

Sỏi và Đá

Một hôm một chuyên gia về quản lý doanh nghiệp thuyết trình về quản lý thời gian.

Ông đương nhiên biết rõ hơn ai hết thời giờ đối với doanh nhân quí hiếm như thế nào. Nhưng ông không tỏ ra khẩn trương gì cả. Rất thong thả ông đặt một cái thùng miệng rộng dung tích 20 lít trước mặt mọi người và bày ra bên cạnh một đống đá, mỗi hòn to cỡ nắm tay. Ông cẩn thận xếp từng hòn đá vào thùng, cho đến khi những hòn đá cuối cùng đầy tới mép. Xong, ông hỏi: “Thùng đã đầy chưa?” Cử tọa đồng thanh trả lời: “Đầy rồi.” Nhưng diễn giả bảo chưa. Ông bày ra một đống sỏi, vừa bốc từng nắm bỏ vào thùng, vừa lắc vừa xốc chiếc thùng cho những viên sỏi lọt qua khe hở giữa các hòn đá. Khi ông hỏi lần nữa: “Thùng đã đầy chưa?”, khán giả đã học được mẹo của ông rồi  nên đáp: “Có lẽ chưa.” Ông đồng ý, lấy ra một bao cát, từ từ trút vào thùng cho đến khi những hạt cát tí ti len kín các kẽ hở còn lại và đầy sát mép thùng. Ông lại hỏi: “Thùng đã đầy chưa?”. Cử tọa cùng đáp ngay: “Chưa.” Quả là chưa. Ông cầm bình nước lên, rót vô thùng, nước thấm qua cát sỏi, đầy sâm sấp. Bây giờ ông trang trọng hỏi cử tọa có ai biết ý nghĩa của minh họa vừa rồi  không? Một người đáp: “Cho dù thời gian biểu của chúng ta bận bịu cách mấy, cũng vẫn có thể tìm được chỗ nhét thêm cái gì đó vào.” Diễn giả mỉm cười. “Sự thật là, nếu chúng ta không xếp những hòn đá to vào trước thì chúng ta sẽ không bao giờ còn có thể xếp chúng vào được chỗ nào nữa.”

Tình cờ đọc câu truyện trên tôi tự hỏi những hòn đá lớn của đời mình là gì? Phát minh khoa học, thay đổi xã hội, viết một bài thơ, sắm một biệt thự, lập một gia đình, rong chơi trên núi, đạt ba bằng cấp, thắng một ván bài? Có thể với mình, hòn đá này tựa núi Thái Sơn, nhưng với người khác chỉ là nắm cát vụn. Có thể thời thanh niên, nhiều điều chẳng qua cát sỏi mình đã gạt ra trên đường đi, bây giờ bỗng nhận ra đó chính là những hòn đá lớn nhất trên đời, nhưng mình không còn cách nào để đặt vô chỗ nào trong quỹ thời gian sắp cạn. Bạn bè trang lứa ai cũng lọc xọc trong thùng đủ cát đá sỏi…Bỗng dưng tôi muốn trút cái thùng của mình ra…

Nhớ năm đó tôi về Cần Giuộc dạy học. Hăm ba tuổi đời. Có người rủ tôi đi Rạch Núi chơi. Buổi chiều tan trường, cơm nước xong rồi mới khởi hành bằng xe đạp. Bây giờ bảo tôi một mình đi lại con đường xưa, tôi không chắc mình còn nhớ đường đi. Chỉ nhớ là suốt quãng đường mười mấy cây số, chỉ có ánh trăng soi bóng hai người. Vùng hạ, đêm rằm, thủy triều đang lên. Bạn tôi nói nước sắp dâng ngập con đường, nếu mình chậm một chút thì không thể đi được nữa. Tôi hỏi nếu không đi được nữa thì làm sao? Không thể làm sao cả. mình đang chạy đua với thủy triều. Cuối cùng chúng tôi đến một gò đất nhỏ gọi là Núi, trên đỉnh có một cái chùa cổ gọi là chùa Núi, dòng nước chảy quanh chân gò là rạch Núi, và gần đó có một cái chợ con tên là chợ Rạch Núi. Chung quanh mênh mông đồng ngập nước, ánh trăng lai láng xóa mờ đường giáp mặt đất và bầu trời, lung linh bóng dừa nước và những maí nhà lá xa xa. Cảnh quan thật kỳ ảo, càng về sau tôi càng ngờ rằng đỏ chỉ là giấc chiêm bao. trời không đen, trời không xanh. Trăng không vàng, trăng không bạc. Đêm trên gò Núi chỉ bó gối nhìn trăng sao, hát vu vơ, nói dăm câu chuyện tầm phơ. Lúc đó, tương lai không ai nói chắc được, quá khứ cũng chưa đủ chín để hái. Mờ sáng hôm sau lại khởi hành về thị trấn, bằng con đường khác, qua Chợ Trạm, vì đường cũ ngập nước suốt đêm đã trở nên lầy lội. Bây giờ có ai hỏi tôi đi Rạch Núi làm gì, tôi không thể giải thích được. Tôi đi chơi, hình như vậy. Đó không phải là một hòn đá to. Nhưng bây giờ tôi sẽ lượm lại hòn sỏi nhỏ đó trước tiên, để cho lại vào chiếc thùng đã trút rỗng của mình.

Cuộc sống đô thị khiến cho người ta cảm thấy mình bận quá. Hoạt động nào không cần thiết hoặc không đưa tới một hiệu quả thực tiễn thì coi như ‘thì giờ lãng phí vô tích sự”. người ta bèn nghiên cứu một cách nghiêm túc cách sử dụng thời gian của con người hiện đại. trung bình một người sống ở đô thị vào những năm tháng này lãng phí hết 2 năm rưỡi của đời mình cho đủ thứ chuyện vô tích sự như kẹt xe, chờ xe, sắp hàng, giấytờ thủ tục hành chánh không cần thiết, v.v…Cụ thể là mỗi tuần trung bình một người mất một tiếng đồng hồ để kiếm cái gì đó mình đã để ở đâu đó trong nhà mình, một giờ ba mươi phút kẹt trong rừng xe cộ, một giờ 24 phút mất cho sự rườm rà của thủ tục hành chánh và thói quan liêu, một giờ 12 phút đứng sắp hàng ở cửa hàng, nhà băng hay đâu đó, một giờ 18 phút lãng phí đi tìm mua một món đồ mà rốt cuộc không mua được. Và bây giờ 28 phút mất vào những lúc không biết làm gì cả. Người ta còn đưa ra kết luận là những người trẻ tuổi lãng phí nhiều thời gian hơn những người thuộc lứa tuổi hưu trí, đàn ông lãng phí thời gian nhiều hơn đàn bà. Và vì những sự lãng phí đó, người ta thường xuyên trễ nãi, luôn luôn thiếu thì giờ.

Làm việc. Làm việc. Làm việc. Đúng giờ. Khẩn trương. Chính xác. Nhanh lên. Vội  lên. Gấp lên. Mình đang tụt hậu. Mình đang lạc hậu. Mình đang chậm tiến. Vươn lên. Vươn lên. Vươn lên. Tin học. Ngoại ngữ. Quản lý kinh doanh. Không còn cách nào khác hơn phải trang bị cho mình những vũ khí tôí ưu để xông pha vào chiến trường kinh tế ngày nay. Tôi đã từng dạy học trò tôi như vậy. Tôi sẽ không dạy khác đi nếu  tôi còn dạy học nữa. Tôi cũng không giận khi một người thân quen gọi điện thoại đến, “…xin lỗi cô, …bận quá…”. Tôi có 24 giờ một ngày, như mọi người. Tôi phải làm việc kiếm sống, chăm sóc người thân và bản thân mình, và cũng lãng phí thì giờ vô tích sự cho cuộc sống đô thị. Tôi không khác mọi người. Phải  không? Tôi có khác gì ai đâu ? Vậy những người đang sống cùng thời với tôi, phải  chăng cũng có lúc dừng xe ở ngã tư đèn đỏ tên đường tan sở, chợt tự hỏi hòn đá to của đời mình đã kịp bỏ vô thùng chưa? Hay có lúc nửa đêm thức giấc trong căn phòng kín mít mà nhớ da diết một đỉnh núi bát ngát ánh trăng?

Tản Mạn Ở Soái Kình Lâm

Gần Tết tôi đưa bạn đi chơi Chợ Lớn, vào chợ vải Soái Kình Lâm. Ở đây kinh doanh toàn là vải, bán sỉ cho các lái buôn về tỉnh hay các chợ khác; nhưng khách vãng lai mua một hai thước cũng bán. Người mua không đến nỗi chen chúc, người bán liền tay cắt đo, tính tiền, không có cảnh chào  mời náo nhiệt, nhưng mọi người đều có vẻ bận rộn. Trăm người bán vạn người mua, có người vầy người khác. Giá cả co giãn, khách cũng cần tinh ý một chút. Sau khi dọ giá các mặt hàng, bạn tôi bảo: “Kiếm tờ báo so sánh giá cả xem sao”. Báo ở thành phố bây giờ có thêm mục thị trường, đăng  giá nhiêù mặt hàng ở các chợ khác nhau.

Hỏi chị chủ sạp vải  có biết sạp báo ở chỗ nào, chị cười nói ở quanh đây không có sạp báo. Bạn  tôi kêu lên: “Bộ dân sống quanh đây là dân Phú Quốc sao mà không có sạp báo?”. Chẳng là năm ngoái bạn tôi đi chơi Phú Quốc, huyện đảo có 70.000 dân, chợ búa tấp nập, mặt hàng phong phú, nhà cửa khang trang, xe ôm chạy Dream mới toanh, nhưng không có một tiệm sách báo  nào cả. Người địa phương nói: Người xứ này có học thì vô chợ (Rạch Giá) hay lên thành phố (Hồ Chí Mính) mần việc, người có tiền thì sắm ghe chài hay xây xưởng nước mắn, không có tiền thì theo bạn ghe kiếm năm ba chục ngàn một ngày, chứ bán báo thì một tờ lời đuợc mấy trăm? Đơn vị tiền nhỏ nhất ở đó là một ngàn đồng. Có vẻ ở chợ Soái Kình Lâm này cũng giống vậy: chịu khó khuân vác dùm mấy súc vải từ sạp ra xe cũng kiếm được vài  ngàn tiền boa.

Hai chị em lại loanh quanh theo những lối đi được rọi sáng bằng đèn nê-ông, len lỏi giữa kho vải khổng lồ, chợt có tiếng gọi từ phía sau. Quay lại thì thấy một cậu bé vừa chạy đến, tay ôm một xấp báo, vừa thở vừa nói: “Chị mua báo gì? Tay xòe xấp báo ra cậu bé nói thêm : Báo gì em cũng có. Thì ra thông tin chúng tôi muốn mua báo đã được lập tức truyền đi và đến ngay địa chỉ cung ứng là cậu bé bán báo này, và cậu đã lập tức đuổi theo chúng tôi để bán cho kỳ được một tờ báo. Bạn tôi thích thú nói: “Bây giờ mình đứng giữa Chợ Lớn la rống lên rằng mình muốn mua gan trời,chắc cũng có người đem tới bán”. Tôi tin vậy. Dưới chân đèn năm ngọn trước chợ lúc naò cũng có người rao bán hay hỏi mua cái gì đó, đôi khi là những thứ lạ lùng như sọ khỉ khô, mà rao vài ngày cũng có người mua tuốt.

Thông tin rõ ràng là yếu tố quan trọng trong thương trường, và trong cả cuộc sống ngày nay. Có những cách thông tin trong một giới, hay một cộng đồng, rất nhanh nhạy, trực tiếp, và hiệu quả. Đọc báo thấy nói thế kỷ 21 là kỷ nguyên thông tin, rằng thông tin ngày nay là của cải và quyền lực, kẻ nào nắm được nhiều thông tin hơn và chi phối được nguồn thông tin, thì chiếm được ưu thế cạnh tranh, và vấn đề lớn trong xã hội sắp tới là sự bất công trong phân phối thông tin, hay tri thức.

Nhớ tuổi đôi mươi, hăng hái đeo cái túi xách trên vai, cỡi xe đạp đi về gần 50 cây số để dạy học ở nông thôn. Lúc ấy ở trong lòng quả thực có một ngọn lửa đang cháy,  thật thà tin rằng tri thức là của chung, người may mắn có tri thức cũng có cả bổn phận truyền bá cho  đồng bào, cho thế hệ đàn em. Tuổi trẻ tôi hơi có lý tưởng hóa công việc dạy học, đến nỗi cảm thấy bị xúc phạm khi có người gợi ý dạy mướn trả công. Một hôm ở tuổi bốn mươi tôi chợt nhận ra công việc hàng ngày của mình thật ra là dạy mướn ăn công. Buổi sáng ở trường dân lập, buổi trưa ở trung tâm ngoaị ngữ , buổi tối là nhóm học tại gia, cứ theo giờ mà tính thù lao. Ngoảnh lại con đường ngoằn ngoèo ghềnh dốc mình đã qua, bần thần tự hỏi mình làm sao mà đến được nơi đây từ chỗ khởi đầu xa thăm thẳm ấy. Và tự hiểu là vô phương quay về. Đành bỏ dạy. Vả lại phương tiện và cách thức phân phối tri thức (thông tin nói chung) ngày nay đã khác nhiều. Tri thức không chỉ là cái người ta được dạy hay được cho biết. Thầy giáo làng không còn là người duy nhất đem ánh sáng văn minh đến cho đàn trẻ quê nhà. Ngoài  sách báo,ngoài  phương tiện nghe nhìn (ra-đi-ô, các-sét, vi-đê-ô), là mạng thông  tin toàn cầu (World Wide Web). Cái trách nhiệm truyền bá tri thức không là gánh nặng riêng của nhà giáo  nữa. nhưng cái ngọn lửa tưởng đã tắt rụi trong tôi bỗng nhiên lâu lâu lại le lói, có khi bùng lên một cách lãng xẹt trong một tình huống vô duyên. Chẳng hạn giữa chợ vải Soái Kình lâm.

Tôi hỏi cậu  bé bán báo bao nhiêu tuổi. Em 13 . Còn đi học không? Em học hết cấp một, nghỉ rồi. Em bán báo mà có đọc báo không? Không, đọc không hiểu gì hết. Cậu bé cũng không có nhu cầu biết thông tin gì  trong các loại  tạp chí và báo mà cậu ôm nặng trĩu tay. Tất cả thông tin mà cậu muốn có là ai trong đám người có tiền kia muốn mua một tờ báo. Tất cả giấc mơ của cậu bé là trúng số độc đắc, hay bằng phép mầu nào đó, có thật nhiều tiền. Tôi tuyệt nhiên không thấy có dây mơ rễ má gì giữa chuyện tôi nghỉ dạy và cậu bé kia nghỉ học. Việc đời phức tạp, người đời mỗi người  một cảnh ngộ, không nên phù phiếm qui trách nhiệm về số phận của người này cho  người khác. Rốt cuộc, chính cậu bé mới là người quyết định cuộc đời của mình. Nếu có chí, cậu vẫn có có hội vươn lên.

Cuối  thế kỷ 19 ở đất Chợ Lớn này có một người đi lượm ve chai lông vịt, ky cóp vốn liếng làm ăn, trở thành triệu phú. Cuối thế kỷ 20, những “ve chai lông vịt” có hình thức khác là tri thức, thông tin, vung vãi trên các phương tiện truyền thông và ở mọi phương diện cuộc sống, nếu chịu khó nhặt nhạnh, người ta vẫn có thể trở thành triệu phú. Tin như vậy để an lòng mà sống, an lòng mà quay lưng lạivới cậu bé mà đi. Tôi bảo tôi là gặp chuyện gì cũng suy nghĩ thì sớm muộn gì cũng điên. Phải biết là thế kỷ trước hay thế kỷ này cũng đều có hàng ngàn người lượm ve chai lông vịt không hề trở thành triệu phú, và hàng ngàn em bé bán báo cứ lớn lên dốt nát hưởng thái bình. Mình bâygiờ có nổi máu Lục Vân Tiên giữa đường thì liệu làm gì với cái ‘bất công phân phối tri thức” ấy? Chi bằng cứ đem một tấm vải mới mua vô tiệm may tấm áo đẹp mặc đi chơi xuân. Chơi cho nhiều, cho mệt đừ người, để đêm ngủ vùi không  thức giấc mà trăn trở.

Tết chợ Lớn

Tôi về Chợ Lớn ăn Tết, người bà con nói “Tết ở Seattle cũng có múa lân, có cả đốt pháo nữa. Đợi sau Tết hẵng về Việt Nam thì có hai cái lợi: giá vé máy bay rẻ được một phần ba, và có thể ở chơi đến Thanh Minh đi tảo mộ luôn.” Nhưng với tôi, cái tưng bừng rộn rã, cái không khí tết đặc trưng của Chơ Lớn cồn cào lòng tôi mãnh liệt nhứt là trong mấy ngày trước Tết, khi những sạp bánh mứt thèo lèo lạp xưởng dựng dọc theo đường La-Cai lăng xăng nhữngngười bán hàng luôn miệng chào mời khách, con đường Châu văn Liêm xanh mướt và vàng hực những chậu tắc, chậu mai, và chợ An Đông, chợ Bình Tây đông nghẹt người mua mua bán bán. Biết là mỗi năm mỗi thay đổi, ghe chở bông trái có lẽ không còn cặp kín bờ kênh Tàu Hủ nữa, bến Hàm Tử nghe nói giải toả rồi, chợ tắc chợ hoa được qui hoạch lại đâu đó ... Nhưng điều đó lại khiến mình thêm háo hức trở về – để coi cái gì thay đổi, và thay đổi ra sao, về gấp xem có thể may ra còn cái gì đó vẫn nguyên xi như cố đợi mình về.

Đường xa, cộng cả thời gian chờ đợi ở phi trường và thời gian bay vừa vặn 24 tiếng đồng hồ, nhưng so với những người đi làm ăn ở Sài Gòn Tết đến về quê ở miền Trung miền Bắc bằng tàu lửa xe đò mất hai ba ngày, thì hành trình của tôi cũng còn ngắn, lại thoải mái hơn, không đáng để kể lể. Nhưng chính lúc đi đường lại có nhiều chuyện khiến lòng tôi bồi hồi náo nức. Những chuyến bay về Việt Nam ấy phần lớn hành khách là những kẻ tha hương, giữa muôn người khác biệt màu da nét mặt vẫn có thể nhìn ra ai là người Việt hay người Hoa từng ở Việt Nam, dễ dàng làm quen nhau, và sau lúc thăm hỏi nhau có khi hoá ra là người cùng tỉnh cùng quận, chuyện xưa chốn cũ được nhắc lại khiến ai cũng mang tâm trạng hoài cố hương. Kỳ lạ, quê cha ở Quảng Đông, quê mẹ ở Bình Dương, mà nỗi niềm hoài cố hương ấy trong tôi mang toàn màu sắc âm thanh hương vị Chợ Lớn. Nhưng kỳ lạ hơn nữa là vào buổi sáng hôm sau ngày trở về, tôi đi dạo qua mấy con đường tôi đã từng đi lại không biết bao nhiêu lần trong suốt ba bốn chục năm, mà lòng vẫn còn bâng khuâng nỗi nhớ đâu đâu. Có lẽ chỉ là chút hoài niệm xa xưa. Có thể chỉ dăm ba ngày sau, cái tâm trạng xa lạ ở một chốn quen thuộc sẽ phôi pha, tôi sẽ lại trở thành người quen kẻ thuộc ở chốn này. Người thân an ủi “Chợ Lớn bây giờ thay đổi nhiều rồi”, lại có người nói “Thay đổi gì thì Chợ Lớn vẫn vậy.” Tôi cứ nghĩ mãi, cái gì của Chợ Lớn đã thay đổi nhiều rồi, và cái gì khiến qua bao đổi thay Chợ Lớn vẫn vậy?

Người Chợ Lớn chăng? Với riêng tôi, từ thưở rời làng quê xứ vườn nhịp sống thong dong đến sống ở một xóm lao động Chợ Lớn, ấn tượng ngày càng đậm về người Chợ Lớn là ai cũng “lo làm ăn”. Ở xóm của tôi, tên người ta không quan trọng bằng cái nghề mưu sinh: “Páo lũ” là ông làm bánh bao cuối xóm, “Dín phò” là bà bán thuốc lá đầu hẻm, còn lại là A Súc làm cửa sắt, A Bac làm dù, A Muỗi làm nhà hàng, A Có chạy xe ba bánh. Những “Chú, Bác, Anh, Em” đó không có họ hàng bà con gì hết, nhưng những cuộc đời phiêu bạt tha hương gom về cái xóm lao động chia sẻ những số phận na ná như nhau, nên cái xóm như một đại gia đình; và những ““Chú, Bác, Anh, Em” đó không phải tên họ riêng, nếu không kèm theo cái công việc “làm ăn” để tự sống được thì họ chẳng là ai cả. Sau này tôi có dịp coi khai sanh chị “Chẩu Lầu Muỗi” mới biết chị tên Tạ Muỗi. Và nhiều người con gái khác trong xóm cũng là Muỗi: Vương Muỗi, Bành Muỗi. Cha mẹ họ là những di dân đầu tắt mặt tối không có danh phận ở xứ người, sanh ra một đứa con gái thì nó chỉ là một đưá con gái, cho đến khi nó “biết làm ăn” thì nó mới là ai đó. Ra khỏi xóm tôi có biết đến những người làm ăn lớn hơn, có những danh phận rỡ ràng hơn, cũng nghe nhiều hơn những huyền thoại về chuyện “làm ăn” và “ăn chơi” ở Chợ Lớn. Nhưng cái ấn tượng vẫn không phai rằng Chợ Lớn là đất “làm ăn”.

Trãi qua bao thăng trầm, người chung xóm với tôi, lớp trôi giạt qua xứ khác, lớp qua đời, lớp làm ăn khấm khá dọn ra mặt tiền đường, lớp vẫn trụ lại trong xóm kiếm sống vất vả, những A Có A Muỗi nay đã thành những A Súc A Diá, còn đám trẻ xông xáo làm ăn bây giờ tôi không quen biết lắm. Ừ thì người có thay đổi đó, nhưng phải chăng người ta luôn như vậy?

Tôi nhớ người bạn đồng hành tình cờ trên chuyến bay từ Seattle về: một người đàn bà lớn tuổi có nét mặt và dáng điệu giống như A Xẩm bán lò bạc cú, xảo mìn ở xóm cũ của tôi. Ngó thấy cái túi xách tay của bà có cái nhãn ghi tên Muoi Tran, điạ chỉ ở quận 5, tôi thử làm quen: “Bác về Chợ Lớn hả? Cháu cũng về Chợ Lớn.” Gương mặt bà Muội (hay Muối hay Muỗi) sáng lên, nụ cười nở ra rạng rỡ, bà tuôn ra một tràng líu lo. Bà nói hồi xưa bà ở Gò Vấp, cái địa chỉ quận 5 là của con gái theo chồng về đó. Rồi bà kể: Con trai vượt biên năm 1980, bảo lãnh vợ chồng bà qua Mỹ năm 1990, chồng bà sau khi có quốc tịch đứng ra bảo lãnh gia đình đứa con gái, chưa xong thủ tục thì ông qua đời. Bà muốn tiếp tục bảo lãnh con gái, nhưng bà thi vô quốc tịch mấy lần không đậu, trong lúc đó con gái con rể đã tạo được cơ sở làm ăn ở Chợ Lớn nên không muốn đi nữa. Từ đó bà dành dụm tiền già, vài ba năm mua bánh kẹo đồ chơi đi thăm cháu ngoại. Mười mấy tiếng đồng hồ ngồi cạnh nhau trên máy bay, khi thức khi ngủ, khi ăn uống khi chuyện trò, có lúc câu chuyện trở về năm sáu mươi năm trước, khi bà còn là một cô gái trẻ từ một thôn núi ở tây nam Trung quốc lặn lội cả tháng trời mới đến được xứ Gò Vấp để làm dâu. Cảnh lạ cô dâu mới chẳng dám đi đâu, đêm nào cũng nhớ quê nhớ nhà khóc sưng mắt, ky cóp từng xu để nuôi giấc mộng trở về cố hương. Mười năm, hai mươi năm, rồi nửa thế kỷ trôi qua. Cuối cùng bà cũng thực hiện được ước mơ, từ Gò Vấp bà đi vòng qua Bắc Mỹ trở về thôn Núi. Những tưởng sẽ gởi nắm xương tàn nơi cố hương. Nhưng rồi bà lại rời thôn núi, đi vòng qua Bắc Mỹ trở về Chợ Lớn. Tôi hỏi : bà coi đâu là nhà là quê hương, bà nói “Về thôn Núi cũng như về Gò Vấng còn người quen nữa, không còn vườn cải vườn bông, nhà lầu đường xá lạ hoắc. Ở Chợ Lớn con gái con rể làm ăn tối ngày, ở Mỹ con trai con dâu cũng đi làm ngày làm đêm. Ở đâu cũng phải làm ăn hết.”
Sáng nay đi tập thái cực quyền ở Đại thế Giới, tôi tình cờ gặp bà Muội trong một nhóm phụ nữ lớn tuổi. Tập xong, ba bốn bà rủ nhau băng qua bên kia đường Trần Hưng Đạo, nơi đầu hẻm có mấy xe hàng rong để ăn sáng, cháo một ngàn một tô, mì xào, bánh đúc ba bốn ngàn một dĩa, vừa ăn vừa kể chuyện bên Úc bên Mỹ, rủ nhau đi chùa, bàn nhau chợ hoa nào đẹp, đoàn múa lân nào hay, ngày Tết làm gì. Bà Muội nói: “Tết con gái con rể cũng lo làm ăn. Cháu ngoại đi chơi với bạn chúng. Tôi bắc ghế ngồi ở cửa ngó người ta đi qua đi lại cho vui.” Vậy mà Tết không về Chợ Lớn không chịu được.

Thư Viết ở Sài Gòn

H. thân mến,

Hứa về đến Sài Gòn là viết thư ngay cho H. mà rồi  loay hoay đến nay đã tháng tận năm cùng. Biết là H. nhớ Sài Gòn lắm, nhưng mình ở đây riết rồi không biết chọn cái nào để kể H. nghe. Có lẽ bắt đầu từ nơi tụi mình gặp gỡ: ngôi trường mình học chung suốt 7 năm, cùng nhau đi qua tuổi dậy thì đến tuổi thành niên. Hôm 22/11 vừa rồi có buổi họp mặt ba thế hệ Áo Tím – Gia Long – Minh Khai, mình về trường cũ, xăm xăm đi ra thư viện tìm lại con bé trốn học giờ Lý ra đây đọc sách; đọc sách nhưng mắt mơ màng theo cánh bướm vờn quanh chùm hoa sứ trắng, tâm hồn lảng đảng như mây trôi dưới đáy hồ bơi, tập tễnh làm thơ đăng giai phẩm xuân.

H. nhớ những ngàycác anh chị trường khác đem báo xuân qua trường mình bán không? Giờ chơi sân trường rợp xanh bóng lá ngợp trắng tà áo dài lượn bay. “Con đường cái quan” chạy giữa sân trường xuất hiện những nhóm nữ sinh vây quanh những nam sinh mồm mép dẻo quẹo như con gái – và những cô gái thì táo tợn hơn con trai ! Trên ngực áo họ đeo phù hiệu trường Chu Văn An, Petrus Ký, Trưng Vương, Lê Văn Duyệt, Mạc Đỉnh Chi…trong tay họ là những quyển giai phẩm xuân và những tấm thiệp xuân, tất cả đều là “tác phẩm” của họ và bạn bè. Dĩ nhiên trường mình cũng bày ra - thế áp đảo rõ rệt – giai phẩm xuân của mình. Bao giờ mình cũng chấm báo xuân mình nhất, phải không?

Năm  nay ban liên  lạc cũng ra mắt một tập san, cũng có mấy cô nàng đứng “trấn” ngay lôí ra vào khua môi múa tay, chỉ khác là những người nay dừng lại châm chọc trước khi mua, tính trẻ lắm cũng non bốn mươi tuổi rồi. Lật sơ qua bỗng gặp lại những cái tên quen thuộc quá, cô Điệp, thầy Bạch…ngày xưa từng dạy mình lớp đệ mấy đó. Và những cái tên khác, ghi chú trong ngoặc là Đệ thất 5/1958. Nhìn quanh sân trường lần nữa, thấy bạn bè mình không còn áo trắng như mây, mây trắng đã hóa thành tóc bạc của thầy cô rồi.

Đứa học trò cũ ôm bó hoa đến tặng cô giáo, trò thì đã thành mẹ, thành bà nội bà ngoại, cô giáo vẫn là cô. Tiếng người điều khiển chương trình léo nhéo “Cô kí đầu nó một cái đi cô. Hổng thuộc bài sao mà…” Chợt nhớ hồi đệ thất, đệ lục, trả bài Nhị thập tứ hiếu đọc thuộc làu làu, mà bây giờ chỉ còn nhớ lõm bõm. Có Lão Lai Tử hình như bảy chục tuổi, trước mặt cha mẹ cứ đùa chơi như trẻ thơ, lại còn giả té, giả khóc cho cha mẹ dỗ dành. Một người khác, tên gì quên rồi hè, cũng đã già mà còn bị cha đánh đòn, khóc rống lên thảm thiết; hỏi sao ông lớn đầu mà khóc to như vậy, ông nói dạo trước cha đánh đòn đau lắm, nay cha đánh không nghe đau nữa, biết là sức cha đã yếu rồi…

H. nhớ giàn hoa ti-gôn ở sân thể thao không? Bên kia bức tường là con đường Trương Định  chạy giữa đôi hàng cây sao, một năm ba trăm sáu mươi lăm ngày, bỗng có một ngày là hè nhau rụng hết, để lộ mảnh trời bàng bạc mây loa lóa nắng. Đó không phải là ngày “hôm nay tôi đi học” vào cuối  thu, mà là một ngày chớm hè tụi mình thấp thỏm đi thi. Kỳ thi khó nhất trong đời học trò của tụi mình là thi vào đệ thất Gia Long, phải không? Con đường này mình “đã đi lại lắm lần, nhưng sao hôm nay bỗng lạ”. Ngôi trường nhìn từ ngoài vẫn y vậy, chỉ có hàng cây sứ trông khẳng khiu chứ không rậm rạp như thuở tụi mình đi lượm hoa. Cảnh quan khu vực quanh trường không thay đổi nhiều như ở trung tâm thành phố.

Nếu bây giờ H. đứng ở bến Bạch Đằng nhìn quanh chắc ngỡ ngàng lắm, dù mắt H. không lạ gì nhà chọc trời bên Âu Mỹ. Ngay như mình chỉ đi xa chưa đầy nửa năm, trở về vẫn bỡ ngỡ bâng khuâng.

Hôm kia ăn tân gia nhà chị bạn ở bên kia cầu chữ Y, mình trèo lên sân thượng căn nhà cao nhất xóm của chị nhìn về phía trung tâm thấy lạ lẫm quá. H. có thể hình dung đường chân trời thành phố bắt đầu hao hao giống…một đô thị nào đó ở Mỹ, lô xô nhà chọc trời.

Con hẻm về xóm cũ của H. phía đường Trần Hưng Đạo đã được tráng xi măng, hình như hẻm nào cũng được “nâng cấp” như vậy, nhưng mỗi trận mưa lớn đổ xuống thì lòng hẻm lại hóa thành sông y như xưa. Con nít trong hẻm , còn đông hơn tụi mình ngày trước, vẫn lóp ngóp lội nước tắm mưa, đùa giỡn la hét điếc con ráy.

Đầu hẻm vẫn mấy món hàng rong H. thích :chè thưng táo soạn, cháo huyết, bò bía, gỏi khô bò, bột chiên, có thêm mấy món bún riêu, bánh cuốn. Hôm qua có một “Tây ba lô” ghé ăn bột chiên của chú Hai, khi trả tiền y nhứt định không chịu trả năm ngàn mà chỉ trả ba ngàn như hai đứa học trò ngồi chung bàn. Nó phân bua bằng tiếng Anh với hai đứa học trò là nó không thích bị đối xử phân biệt, và chớ có thấy người da trắng là tìm cách trấn lột, sẽ không ai đến xứ này du lịch nữa đâu.  Chú Hai nói khi làm dĩa bột chiên cho thằngTây đó, chú có đập thêm vô một cái trứng, bột cũng cho nhiều hơn, vì chú thấy nó là Tây mà nếm món bình dân của mình, chú muốn “nâng chất lượng “ hàng hóa, tiền nào của nấy, dĩa của nó đáng năm ngàn đồng chứ có phải chú đòi quá đâu. Nhưng gã Tây balô không biết nghe tiếng Việt, đã phủi đít đi mất rồi.. Chú nghe nói tuổi trẻ phương Tây bây giờ thích đi du lịch balô để tìm hiểu những nền văn hóa khác, nhưng chắc là cái văn hóa thâm thúy của chú Hai sẽ không được họ hiểu, thậm chí còn bị một ít đồng bào vì mặc cảm tự ti dân tộc mà mắng cho. Tại sao một cuốc xích lô chở người mình thì năm ba ngàn, nhưng chở Tây thì hét lên mười ngàn? Bởi vì Tây nó bự gấp đôi, có khi gấp ba người mình, chở nó phải đạp mệt lắm chứ bộ?

Kể H. nghe chuyện này chạnh nhớ câu H. nói chưa muốnvề nước vì không thích bị “kỳ thị: là Việt Kiều. Có nhiều chuyện ở xứ mình nhưng ngoài tầm tay của mình, mình đâu biết nói sao. Xưa nay Sài Gòn vẵn là nơi người tứ xứ đổ về, và người từ nơi này cũng đã đi khắp xứ. H. cũng như mình vốn không phải dân Sài Gòn chánh gốc. Ba má mình hồi chiến tranh tản cư ở miền Đông xuống, nhà H. ở miền Tây giạt lên, sau này người trụ lại kẻ tiếp tục ra đi, nhưng H. cũng như mình đều nhận Sài Gòn làm nơi thương nhớ. Biết H. nhớ Sài Gòn là nhớ con hẻm thuở ngây thơ cởi truồng tắm mưa, nhớ con đường đi học lạc trong lá sao rụng bất ngờ, nhớ ngôi trường định hình tính cách và nuôi dưỡng tâm hồn mình thời thiếu nữ, và nhớ, có lẽ, bờ sông của lần hò hẹn ban đầu…

Nỗi  nhớ đó mình không đi xa cũng nhớ.

Gởi H. mấy cánh mai vàng nở sớm. H. nhớ không, bông mai vàng năm cánh là huy hiệu của trường mình, tụi mình từng mang trên ngực áo suốt thời thiếu  nữ vô tư.

[1] Xin lỗi.

[2] Không thể dạy chó già trò mới.

[3] Shakespeare, Macbeth
“…Một câu chuyện do một thằng khùng kể, ồn ào lộn xộn không nghĩa lý gì…”