Phần 1: Quê hương bản quán

Chương I: Những kẻ phá đám

“Con dại cái mang”

“Chuyện trẻ con mất lòng người lớn”…

1.

Hội hát đúm Thuỷ Đường năm nay xảy ra một sự cố. Vào lúc tàn hội, hội bị một lũ trẻ chăn trâu phá đám. Bị phá đám nhưng không ai buồn bực, trái lại lại truyền tụng nhau rồi cười nói nghiêng ngả.

Thường thì gần hết hội hát, là lúc thanh âm ca từ đã biến thành sóng tình, sóng tình bắt đầu ngâm ngấm vào những trái tim cả năm mới có dịp được buông lơi, trai gái đã đầu mày cuối mắt, có đôi đưa nhau đến chân đồi An Sơn mà các bô lão cũng làm ngơ. Tục nó thế. Đứa nào không cặp được đôi coi như vận đen cả năm, đen đến mùa hát đúm lần sau...

Khi các bà các cô lũ lượt chơi hội, bất ngờ một lũ trẻ chăn trâu xuất hiện đòi xin lộc. Cho ít chúng không ưng, lại đòi cả thủ lợn với chân giò. Thật quá lắm. Cầm đầu lũ trẻ này là một đứa lớn tướng, mặc áo chẽn, quần đùi bó, nhưng quái ác hơn là quần đùi lại hình như để thủng một lỗ ngay ở chỗ đáng che nhất, đến nỗi lộ cả hạ bộ, dương vật dài thòng lõng, đen sì sì. Các bà các cô chạy như chạy giặc, la hét ỏm tỏi. Các quan ông, chức sắc thì bất ngờ đến nỗi chả trở tay kịp, khiến cho lũ trẻ chăn trâu mặc sức cướp xôi thịt, bê đi. Khi chúng ù té chạy xa, các vị mới hoàn hồn, quát trai tráng hộ vệ đuổi theo. Lũ trẻ tế trâu lồng lên, yểm trợ đứa cầm đầu. Tất cả quây lại ở bãi Thoi. Phía trẻ trâu bướng bỉnh rõ là không sợ. Đám trai tráng hộ vệ các chức sắc nhà đám lại tỏ vẻ chờn chợn.

Xã trưởng (Chức quan đứng đầu đơn vị hành chính cơ sở dưới thời Trần, Lê, sau này nhà Nguyễn cải tổ bộ máy hành chính, vai trò này được Chánh tổng thay thế) Thuỷ Sơn Nguyễn Cánh cầm cái cuộc hát đúm chưa biết phải làm sao, ông ta đang bàn tính với thủ hạ một cách thận trọng, đại ý mấy chục năm qua giặc cướp nổi như ong, quan quân triều đình chinh chiến liên miên, hoá ra dân chúng cũng nhiễm thói láo toét. Hôm nay là giặc, mai là tướng soái, mình xử không khéo với lũ trẻ trâu lếu láo này có khi cũng vạ vào thân. Quân triều đình thì xa, quân nguỵ quận công thì gần, quân Mạc lại thoắt ẩn thoắt hiện không biết thế nào mà lần, chả biết đâu cứ hứng hòn tên mũi dáo cũng đến chết. Đường đường quan tuần thú của triều đình tước hầu cũng bị bọn chúng giết chết, chứ quan huyện chúng coi ra gì, tính gì đến bọn chức dịch ở tổng, ở làng. Trẻ trâu Thuỷ Đường và Giáp Sơn nào có phải trẻ chăn trâu thường đâu, có trẻ trâu, lại có trẻ thuyền chài, rồi lại kẻ chăn thuê, cuốc mướn cũng đàn đúm với nhau, rồi thì trong đám lộn nhộn ấy có cả bọn khất thực, toàn những đứa coi trời bằng vung.

Quân tướng nhà Xã trưởng đang tiến thoái lưỡng nan để chỉ cứu cái sĩ diện hão, thì bất ngờ trời đổ mưa. Thế là xảy ra cái sự bi hài khôn cùng. Tên cầm đầu lũ trẻ trâu đang đứng hiên ngang bỗng co rúm lại. Cả khối hạ bộ bỗng tụt ũng xuống. Khăn đội đầu cũng xô lệch, rơi xuống đất. Có người trong đám thủ hạ nhà Xã trưởng kêu lên: "Cô Hoa". Té ra nó là đứa con gái, cái đồ lề đàn ông kia chỉ là của giả gắn vào. Bọn trai tráng của Xã trưởng Thuỷ Sơn thừa lúc lũ trẻ trâu lúng túng, bèn ào lên, định tóm gọn thủ lĩnh giả trai. Hoá ra để lại hiện tường chỉ là cục đất sét gắn con đỉa trâu no máu đã được đứa con gái cầm đầu kia đeo vào đúng chỗ ấy.

Thủ lĩnh giả trai của lũ trẻ trâu là ai? Chính là Phạm Thị Kỳ Hoa, con gái quan Tri huyện Giáp Sơn Phạm Kỳ Vinh.

Tri huyện Giáp Sơn Phạm Kỳ Vinh vốn là đối thủ của Xã trưởng Thuỷ Sơn Nguyễn Cánh. Tư gia Kỳ Vinh ở xã An Thuỷ, huyện Giáp Sơn, nằm đối diện với Thuỷ Sơn bên kia sông Kinh Thày. Kỳ Vinh và Nguyễn Cánh, một kiêu kỳ kẻ sĩ, một con ông cháu cha trọc phú. Hai người bằng mặt không bằng lòng bao nhiêu năm nay, nên bấy giờ bất ngờ phát hiện ra kẻ đứng trước mặt kia là Kỳ Hoa, Xã Cánh lập tức hô quân bắt cho bằng được. Bãi Thoi ba bề là ruộng nước, tiếp giáp với bờ sông Kinh Thày, nhưng muốn xuống được sông, phải đi qua đoạn bùn lầy không khéo thì thụt lút đầu, vô phương cứu thoát. Xã Cánh hướng về phía đám trẻ trâu ra lệnh:

-Miễn tội cho bọn bay, tao chỉ cần con bé kia thôi.

Đám trẻ trâu vẫn đứng im phăng phắc. Thủ lĩnh giả trai cũng đứng nghiêm, mặt đỏ hồng cố ra vẻ rắn rỏi nhưng rõ là đang rất căng thẳng, mắt liếc xung quanh tìm đường một cách vô vọng. Cô con gái độc nhất của ông Huyện Vinh thì cả vùng ai chả biết tiếng. Tuổi thiếu niên đã qua, thiếu nữ thì chưa đến, tuổi ấy con cái dân đen thì chưa tính chuyện cưới gả, nhưng con nhà quan thì đã có thể xuất giá. Song cô này xinh đẹp, thông minh, hay chữ, tính ngỗ ngược, chỉ ham thích võ nghệ, tinh nghịch những trò của bọn con trai, ghét thói yểu điệu thục nữ. Xã Cánh từ lúc nhận thấy đó là Kỳ Hoa, bụng khoái chí, phen này chắc phải "chơi" cho lão Huyện Vinh kiêu bạc kia một vố. Xã Cánh cười ha ha như thể chỉ việc tiến lên, bắt lấy kẻ nghịch ngợm lếu láo kia như nhặt đồ vật trong túi mình vậy.

Lúc đó, có một biến cố xuất hiện làm cho tình thế thay đổi hẳn. Đằng sau lũ trẻ trâu, từ phía sông Kinh Thày xuất hiện một bóng người mà cả đám trẻ lẫn người của Xã Cánh cũng đều không để ý. Khi mọi người cùng nhận ra người ấy còn khá trẻ thì anh ta đã tiến sát đến sau lưng lũ trẻ, đi lên bãi cỏ. Anh ta bước đi khệnh khạng khác thường, nhưng không có gì là có vẻ khó nhọc cả. A, đó là vì ở bàn chân anh ta gắn hai bản gỗ rộng, phẳng để trượt trên ruộng bùn. Trên lưng anh ta đeo một cái túi. Khi mọi người chưa kịp phản ứng gì, thì anh ta bỏ cái túi xuống đất, phất mạnh tay, cái túi xoè ra như một cái quang dây của người gánh lúa. Anh nói:

- Vào đây, Hoa.

Cô Kỳ Hoa nhảy phắt vào cái quang gánh đó. Lập tức, người đàn ông bước đi băng băng, tay kéo cái túi, lướt về phía bờ sông. Lũ trẻ trâu reo hò ầm ĩ:

- Ê, ê ông Ba Bị. A ha...

Xã Cánh giật mình:

- Thế ra người ta đồn đại về thằng Ba Bị là thật cả à?

Một thủ hạ bảo Xã Cánh:

- Thưa ông, nó có thuật khinh công siêu phàm, đi được trên mặt nước.

Lũ trai tráng hộ vệ nhốn nháo. Tay chỉ huy đám thủ hạ của Xã Cánh vẫn làm ra vẻ tận tuỵ với chủ, quát bọn tay chân:

-Chúng mày nghe chuyện láo toét, ai đi được trên mặt nước? Tiến lên bắt nó đi chứ.

Nói rồi tên này chạy nống lên trước. Được chục bước thì gặp bãi bùn, rút chân lên không được, hắn càng ngúc ngoắc lại càng bị lún, đến khi thụt đến khoeo chân thì hắn la toáng lên:

-Cứu tao, chúng bay.

Thế là cả bọn lại xúm xít vào quăng dây cứu tên này. Đến khi lôi được tên chỉ huy lên, một đứa bảo:

- May mà bùn lầy, Ba Bị không ra tay, chứ nếu không võ nghệ của hắn đủ quét nổi cả bọn.

Một thằng khác nói:

- Vào tay thằng ấy, bị đánh cho là ít, nó mà hoạn cho thì mất cả cái gây giống.

Xã Cánh bỗng cười tủm tỉm:

- Tao không bắt được con giặc cái, nhưng thế này thì còn hơn là bắt được.

Cả bọn hộ vệ chưa hiểu gì. Xã Cánh bảo:

- Chúng bay nhìn thấy rồi đấy nhá. Thằng Ba Bị ôm con bé con lão Huyện Vinh đi xuống sông nhá.

Cả bọn cười rất khoái trá, nói loạn xà ngầu:

- Vào tay thằng ấy thì còn gì đời?

-  Lão Ba Bị có nội công xuân phòng ghê lắm đấy.

- Bao nhiêu tinh khí của lợn gà trâu bò vùng này vào nó tất cả mà...

- Làm thằng Ba Bị vô gia cư té ra cũng sướng nhỉ?

-...

2.

Tiểu thư Kỳ Hoa thực ra không có ý phá đám hội đúm. Khi ông Huyện Vinh đến công đường, Kỳ Hoa đang luyện bài "Đông hoa đào" ở đầu nhà. Đây là môn võ nghe nói sư tổ là người Đông Triều đã bí mật luyện quân trong rừng, khi có thời cơ đã mang quân hội giúp với Thái tổ nhà Lê đánh quân Minh dựng nghiệp. Kỳ Hoa thấy bài quyền nét tay mềm mại, nét chân đảo như múa, mà dũng mãnh quyết liệt thót cả tim, bèn bảo sư Thành hướng dẫn. Sư Thành còn trẻ, mắt phượng môi thắm, Kỳ Hoa cứ nghĩ, người như thế mà đi tu phí cả đời. Sư bảo: “Phật tử không phân biệt trai gái, võ sinh cũng thế, không nệ vào giới tính, song khi ra đòn thì phải ý thức giới hạnh, tức là cứ phải nghĩ đến mình là ai, đối thủ là ai” Tiểu thư cười: “Cháu là con trai”; “Mô Phật, Phật dạy người ta thật thà”. “Ông không tin thử coi, bố cháu thích con gái nên cho cháu mặc giả trang như thế này”.

Sư Thành ngước nhìn cô, cái nhìn như có lửa, nhưng thái độ thì đờ đẫn chân tu, rũ áo quay đi. Tiểu thư Hoa bèn níu tay áo ông ấy lại, van vỉ: “Thôi cháu xin lỗi, cháu nửa gái nửa trai, được chưa?”.

Sư Thành lẩm bẩm điều gì, múa bài quyền "Đông hoa đào", vừa múa vừa giảng: Tay mềm như lá, vung cả quyết và gọn, không cần tốn sức, như đài hoa đỡ cuống. Mặt tươi, mắt nhìn thẳng, đảo một vòng ba nhịp là quay hết một vòng. Ba nhịp chân, sáu nhịp tay xoay một vòng làm thành cánh hoa đào, gió mấy cũng bền, không suy suyển. Nói xong, ông bèn chạy lại bể nước, múc một gáo nước, mồm ngậm cái cán gáo, lại múa lại. Sư Thành thoắt bỏ lốt sư, thành một bông hoa đào nở. Tay ông ta vung lên, vờn như cánh hoa lại như lá non, chân ông ta đảo qua lại nhưng mềm mại mà bền như cuống hoa cuộng lá. Nét mặt ông ta kiên nghị, mắt nhìn xa xăm đẹp tuyệt vời, Kỳ Hoa nhìn thấy cái nhuỵ hoa đào bùng phát trong thần thái ông ta. Kỳ Hoa đang bị cuốn vào điệu võ, say như mê thì thoắt ông ta dừng lại, đưa cho chô gáo nước. Cái gáo dừa đựng đầy nước còn nguyên.

Kỳ Hoa bắt chước sư Thành. Không làm sao đứng vững được khi rê đảo chân, nói gì ngậm gáo nước, khiến cho nước chảy tung toé, ướt hết hai vạt áo. Sư Thành: Mô Phật, Phật tử cứ về làm từ dễ đến khó, lúc đầu tập "chay", sau đó dùng một bát nước từ vơi đến đầy, rồi mới tập với gáo dừa từ ngắn đến dài.

Tiểu thư Kỳ Hoa bật cười: “Ông đã tập "chay", rồi ông lại không tập "chay" cho cháu xem, việc tu có thế không?”.

Ông sư coi như không nghe thấy gì, coi như không chấp tiểu thư không kiêng nể gì, đùa cả sư, điềm đạm nói tiếp: “Võ nghệ cũng như tu luyện phải kiên tâm bền gan”.

Kỳ Hoa đứng trơ mắt ếch, quên cả cám ơn, nhìn cái lưng sư Thành đi về sân chùa Lưu.

Tiểu thư Kỳ Hoa ra sau nhà, tập quyền cùng với Tý, con hầu ở nhà. Mồ hôi mồ kê như tắm. Kỳ Hoa bèn mặc áo chẽn, tháo tung cái yếm vứt ra ngoài. Tý nhìn cô chủ hau háu, bảo: “Có nhẽ chị mặc yếm vào thì hơn, không thì ngực chị thây lẩy, chắc vướng lắm?” Kỳ Hoa bảo, nhà cô khéo vẽ chuyện, ngực tôi với cô bằng cái chũm cau, vướng quái gì, chẳng qua cô mặc yếm là ra vẻ đã thành người lớn, là vú đã có tay của anh Trưởng Thu sờ vào chứ gì. Tý không cãi, chỉ cười tít cả mắt.

Khi thấy con gái tập quyền, ông Huyện Vinh bảo, tập vừa thôi cho khoẻ người, chứ con gái tập nhiều ắt mất nữ tính, mẹ mày mà còn, thì chết với bà ấy. Ông Huyện nói: Mà này… Nghiêm túc, kín đáo thôi nhá. Sáng nay, ông Huyện đưa cho con gái một tập: “Con ở nhà chép cho bố…”.

Đó là bản bẩm xin làm bến thuyền của ông Xã Tùng An Hiệp: “Việc ông Huyện Lại, sao bố sai con?”. Ông Huyện quắc mắt lên: “Con này láo. Bảo làm là làm, sao lại hư thế?”. Rồi lại chùng: “Ông Xã Tùng hay chữ, làm cái đơn đâu ra đấy, bố muốn sao lại giữ một bản, rồi ra làm gương cho các lão khác, viết đơn như gà bới, đọc ngang như cua, bực lắm”. Kỳ Hoa liền giao hẹn: “Xong thì bố cho con đi chơi nhé”. Ông bố bảo: “Đi gần thì được”. “Con sang Thuỷ Đường xem hội đúm”. Ông Huyện xua tay: “Chớ, chớ. Bên ấy Xã Cánh đang có tức bực với bố, với lại hội đúm không đáng xem, hôm nào bố cho con đi xem hội chọi trâu ở làng Cẩu Đầu Sơn”. Kỳ Hoa phụng phịu: “Hôm nào của bố là không hôm nào”. Đi rồi, ông bố còn nói lại: “Nhớ nhé, sao cho bố hai bản...” Kỳ Hoa lẩm bẩm: “Bố vừa bảo một, giờ lại bảo hai, chắc bố không muốn cho con đi rồi”

Bố đi rồi, Kỳ Hoa bảo Tý mài mực, viết được mấy chữ, nghĩ đến việc không thể ngồi thế này mà làm người tù được, bèn bảo Tý, mày có muốn tao giúp không. Tý ngơ ngác, thì Kỳ Hoa bảo, giờ tao đi đằng này đến chiều, mày bảo anh Thu đến đây, nhưng phải giúp tao một việc. Tý ngần ngừ, nhưng trong mắt nó ánh lên màu lân tinh sung sướng. Anh Thu là Trưởng tràng ở lớp của Tổng sư Cao Đạt, rất có cơ đỗ đạt. Nhưng run rủi thế nào, Thu lại tò te tí táy với Tý. Có lần ông Huyện Vinh bắt được hai người ôm nhau, đã gọi Thu vào bảo: “Anh là niềm hy vọng của cụ giáo Cao Đạt, rồi đây anh đỗ đạt, làm ông nọ bà kia, anh đừng tự huỷ hoại thanh danh của anh”. Thu lạy ông Huyện như tế sống: “Thưa quan huyện, quan đừng nói gì với thày con, mà tội cho con, chỉ có điều xin quan cho phép con qua lại giúp đỡ em Tý, là vì con thương em ấy thực lòng”. Ông Huyện lại hừ hừ, Thu run bắn lên. “Anh nói thế tôi biết thế, nhưng không thể tiếp tục được. Chỉ khi nào anh đỗ đạt, xem anh ăn ở thế nào tôi mới tin. Nó là đứa chân quê vô học, anh chừa nó ra thì tốt cho cả anh và nó”. Từ đó, Thu có giữ gìn, nhưng vẫn thì thọt gặp Tý. Còn con Tý thì mê Thu u mê mụ mẫm, nó bảo với tiểu thư Kỳ Hoa: “Anh ấy bảo em chết em cũng chết chị ạ”. Kỳ Hoa bật cười, nghĩ bụng: Lạ thật, tự dưng thèm chết cho một anh đã bóp vú mình, thế là nghĩa lý gì. Không biết nhục. Đúng là đồ vô học. Tý là người ở, nên nó gọi Hoa bằng chị, thực ra nó hơn chị chủ hai tuổi, người đã cao lại lẳn, năm nay mông nở, ngực to lên, trông thành gái lấy chồng tốt rồi. Ông Huyện bảo: Tý này, con cứ làm tốt đi, ta xếp cho con một đám tốt đôi vừa lứa, mèo thì lấy mèo đẻ ra mèo, gừ gừ xó bếp là sung sướng, đừng có mơ đến thiên lý mã mà khổ. Tý dạ dạ chẳng dám nói gì.

Thu đến, tiểu thư Hoa bảo, anh Thu, anh giúp tôi chép bản bẩm của Xã Tùng này, chiều tôi về, coi như tôi chép. Thu cười ý nhị, bảo tiểu thư cứ an tâm, tôi chép xâu xấu đi là thành nét chữ của cô. Kỳ Hoa nhân tiện bèn hỏi: “Anh có biết ông Xã Cánh ở Thuỷ Sơn với bố tôi gần đây có khúc mắc gì không?” Thu bảo: “Nghe cụ Cao Đạt nói, ông nhà với Xã Cánh không thể hợp được, là mã không thể tầm ngưu. Ông nhà có học, đỗ hương cống, đáng lẽ cái tri phủ cũng bé, ít nhất phải được bổ án sát sứ như ông Nguyễn Nhữ cùng khoa. Cái chính là ông nhà khẳng khái không lo lót cửa Bộ Lại. Ông nhà bảo theo chức phận việc đề bổ quan lại là việc của Quốc tử giám. Quốc tử giám thì đồng thanh ưu ái ông nhà, nhưng bây giờ mọi việc thực ra phải qua Bộ Lại tức là phải qua phủ Tiết chế họ Trịnh cả, có khi có phê tắt của phủ Tiết chế mới được bổ chức quan. Mà quan Phủ thừa Phủ tiết chế lại thông gia với Tả đô đốc Đàn Quận công Trịnh Văn Huyền, nghe nói Huyền là chỗ cậu cháu với Xã Cánh. Ông nhà hương cống được bổ tri huyện, chẳng qua chỉ được xếp như hạng ấm sinh con quan công hầu đi thi hội trúng hai kỳ, thi xong nằm khàn ở thượng xá sinh. Lệ thường ưu ái con nhà thế gia mà.

Thu nói rất hoa lá, huơ tay múa chân, giọng rất có chí khí: “Cánh không học hành, mua chức Xã trưởng. Hôm bình tuyển, tri phủ có hội kiến các quan tri huyện. Tri huyện Thuỷ Đường bảo Cánh vô học, nhưng lại bảo thời nay ở huyện võ biền như Thuỷ Đường rặt quân đầu bò gây rối, dân tình vô học thì cần vô học trị vô học. Ông nhà đã tranh biện với Tri huyện Thuỷ Đường, câu chuyện lan khắp phủ. Xã Cánh căm uất ông nhà từ đó. Thu cười tủm tỉm nói: Nhưng những chuyện hầm hè ấy chả khiến cho hai người đến nỗi tức nhau đến thế. Cái chính là cả hai cũng ngông. Cánh ngông kiểu vô học, như chuyện cưới bà Năm thì mang lụa lót đường. Ông nhà ngông kiểu khác, đến chơi nhà Cánh cưỡi con bò đen, hỏi sao lại thế thì bảo ngựa chạy nhanh quá hỏng đường Thuỷ Sơn, đấy là có ý nói kháy chuyện Xã Cánh thu tiền đường. Thế cho nên mọi người mới gọi ông ấy là Phạm Kỳ Ngông”.

Năm ngoái năm kia, Xã Cánh chủ trương thu tiền khách thập phương và người bản địa dự hội đúm, nói là thu tiền sửa đường, gây nên dư luận căm giận, năm nay tri huyện Thuỷ Đường cấm Xã Cánh thu tiền lễ, lại bổ xuống cấp cho lễ hội hai trăm cân thóc, nói là của quyên góp của quan tri huyện Giáp Sơn. Xã Cánh tức lộn lên, bảo với kỳ hào An Sơn là tri huyện Giáp Sơn khinh ta, bỉ mặt các bô lão tổng Thuỷ Sơn huyện Thuỷ Đường. Các bô lão bàn ra tính vào, cuối cùng nhất trí rằng bỉ hay không bỉ chưa biết, mà đây là lộc quan tri phủ, thóc nào cũng là thóc, cứ lấy rồi tính sau. Cánh tức lắm, bảo các cụ mười rằm cũng ư, mười tư cũng gật, vớt vát với các cụ: “Nhận thì nhận chứ sao, bố thằng nào dám không nhận, nhưng phải ghi nhớ là lão Tri huyện Vinh chơi đểu mình”. Các cụ đành vuốt râu, ngửa mặt lên trời cười: Xã Cánh tác oai, nhưng nó làm nó nói vì làng vì huyện thì kệ cho nó làm nó nói.

3.

Kỳ Hoa đi qua bến đò Dinh, sang huyện Thuỷ Đường. Qua bến đò, gặp lũ thuyền chài với lũ trẻ trâu An Thuỷ. Chúng nó toàn những đứa đầu bò đầu bướu, nhưng đầu bò với ai, lại tử tế với Hoa. Kỳ Hoa hay nghịch ngợm với chúng ở triền núi Lưu, ở bến sông Kinh Thày từ lẩu từ lâu nên rất thân thiết. Thấy Hoa đến, chúng bâu lại. Cô tiểu thư con quan Huyện bèn rủ chúng nó đi, chúng nó đi liền. Hoa biết bơi, biết võ, cũng là đầu tiên do chúng. Khi xưa u của Hoa còn sống, cô chỉ dám lén lút đi chơi với chúng nó. Khi u mất, cô thả sức nô đùa, không ai ngăn cấm nữa. Ông Huyện Vinh lúc đầu bảo, con là con nhà gia giáo chơi với phường vô lại khó coi lắm. Kỳ Hoa bảo, bố là quan cha mẹ dân, dạy dân sao bảo chúng vô lại. Ông Huyện trợn mắt lên, bảo mày học được lý lẽ mất dạy ở đâu. Con gái bướng bảo bố dạy chứ đâu, dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh. Ông Huyện bèn cười, bảo con còn bé học một chữ biết một chữ. Người ta phải học một biết mười, biết trăm, biết nghìn cơ, nhưng thôi biết một cũng được, con còn bé, chơi với lũ đó chỉ sợ gần mực thì đen. Kỳ Hoa lại bảo bố, vậy con là đèn, cho chúng nó sáng một thể.

Tiểu thư Kỳ Hoa không ăn độc như lũ con quan, không khinh chúng nó như lũ con quan. Kỳ Hoa thảo lắm. Có gì thì cho chúng. Chính cô ta cũng thấy thích chúng nó, vậy thì chúng nó thích cô. Cô ngộ ra một điều, người ta xấu tốt là do cái mắt nhìn nhau, chứ lấy lòng thực mà đãi nhau, ai cũng có thể như nhau thôi. Cái mắt nhìn nhau đã xấu, thì rồi cứ xấu với nhau mãi, cái bụng đối với nhau đã tốt, thì ai nói ngược nói xuôi, cứ vẫn tốt với nhau.

Khi xưa, u Hoa chỉ là một người làm ruộng, các chú bảo u lấy được ông Huyện Vinh, một bước lên bà huyện. Nghe nói khi thành bà huyện, u Hoa biến đổi khác lắm. Cả họ nhà u ở An Phụ ghét u, mà lại yêu quý bố Hoa. Tiểu thư nhỏ không biết gì nhiều, nhưng cô bé thương u khi u nói: con ơi, người ta muốn dứt bỏ cái khổ chổng mông lên giời, vục mặt vào đất, thế mà con cứ săm sắn coi chuyện rơm rạ như là niềm vui là cớ làm sao. Bởi vì mỗi khi về quê ngày mùa, cô hăng hái ra đồng, cũng lấm lem, cũng tay liềm tay cuốc. Đến nỗi, ông cậu lừa mang Kỳ Hoa trả về nhà. Ông Huyện bảo, nó làm thế là tốt, cũng cần biết cái khổ của người làm ra hạt lúa. Thế là tiểu thư nhỏ lại tò tò về quê, lại được lấm lem bùn đất, cùng các chị các em tát ao, sướng không sướng nào bằng, hơn hẳn cuộc sống quanh quẩn ở nhà gần công đường. Người họ hàng nhìn bà Huyện xấu, bởi vì họ chỉ nghe thấy bà ấy nói, chứ không biết bụng bà thương con. Kỳ Hoa dù có bị u mắng, vẫn thấy u hiền từ, vì biết u có tấm lòng của người mẹ. Ông Huyện phải chịu bà Huyện, một phần ông cũng không có tính quan cách như những ông quan khác. Cũng có thể vì ông đã quen yêu thương một người con gái thuở hàn vi chổng mông lên trời, vục mặt xuống ruộng. Cho nên tiểu thư Kỳ Hoa biết rằng cô phải có ý, chơi bời ở đâu, về nhà vẫn phải là người con gia giáo, lớn rồi, ăn mặc kín đáo, học hành cẩn thận, chơi bời thế nào, cũng phải không được càn quấy phạm đến lễ nghĩa. Nhưng đến khi xảy ra chuyện ở Hội đúm, cô biết cô bắt đầu hơi quá chớn mất rồi.

...

Tiểu thư Kỳ Hoa kéo cả lũ Giáp Sơn đi chơi hội đúm. Tiết xuân phân, mưa nhè nhẹ. Bến bãi bờ sông như là bị xoá nhoà một màu mơ hồ huyền hoặc. Trong cái màu sương khói ấy, màu đỏ của cờ cắm la liệt bờ sông, màu nâu của áo người lố nhố xuống đò bỗng nổi lên rất rõ ràng, sắc nét. Trống thì thùm phía xa vọng lại, nước vỗ lóc bóc dưới mạn thuyền... Tất cả âm thanh và màu sắc ấy khiến cho tiểu thư bé như có kiến chạy trong tay chân, không động cựa không được, chỉ muốn hú hét lên cho hả. Cô đứng ở mạn thuyền, hú to một tiếng, lũ trẻ thấy thế, cũng hú hét chẳng ra câu cú gì thật man dại. Nhiều người đi đò ngang trên sông ngạc nhiên nhìn sang thuyền bọn trẻ, thấy vậy cũng cười ầm lên, bảo chúng nó động cỡn, động rồ, là lũ mất dạy, là bọn trẻ ranh, cũng có tiếng bảo chúng vui đáo để, vô lo hay nhỉ. Mặt sông huyên náo. Bọn trẻ đã khuấy đảo cái khoảng sông bằng lặng trong mưa bụi mùa xuân... Người ta nói phơi phới như đi hội là thế này đây.

Nhưng đến đầu làng, nhìn thấy mái đình đang cờ bay phấp phới thì bị một lũ trai chặn lại. Chúng hỏi tiền đâu. Kỳ Hoa bảo:

-Quan Tri phủ đã sức cấm thu tiền các anh biết không?

Ba thằng đi lại gác một cây tre bắc ngang đường. Một thằng lăm lăm cái dây vắt qua cành xoan, nếu muốn cho ai qua, nó kéo một đầu ngọn tre lên, còn cái gốc tre đeo một hòn đá nặng. Chúng nó nghe cô bé nói đều cười ồ lên.

Một thằng bảo:

-Chúng mày đ. nói lý với bọn tao được. Quan phủ bảo cấm thu tiền lễ hội. Chúng tao có thu tiền lễ đâu, đây là tiền đường đi.

-Các anh sang Giáp Sơn, cho đi đâu thì đi, chả ai thu tiền. – Hoa vênh mặt nói.

Tên vừa nói lại nói bắn nước bọt tung toé:

-Oắt con lý sự, xê ra, đường các ông mày làm mới năm nay, mày không mở mắt ra mà xem à?

-Thế nhưng chúng tôi là trẻ con, ai lại đi thu tiền trẻ con?

Một tên mắt nháy liên tục đi đến, quát:

-Con trai cho vào, con gái cút mẹ chúng mày đi. -Nó háy mắt nói thế, nhưng lại vươn tay chộp vào ngực con Hoe lớn nhất bọn.

Kỳ Hoa xông lên, đứng chắn vào giữa, xuống tấn. Tên háy mắt cười nhăn nhở, bảo:

-Oắt con, ông thì cho ăn quả tạ mày chết, nhưng ông đang làm việc làng việc xã, con giai vào đi, con gái trẻ ranh thối l. thì đi về.

Có mấy đứa con trai định vào, nhưng có tiếng con Hoe thuyền chài bảo thế là đồ hèn, bỏ chúng tao ở đây à? Thế là bọn con trai quay lại, cả bọn kéo nhau ra bờ sông.

Cả bọn ngồi ở bờ sông, nhìn về phía hội, tức không chịu được. Con Hoe thuyền chài reo lên, bảo:

-Tìm ra cách rồi, về nhà lấy thuyền, cập vào bến Đồng, cứ thế men theo đường ruộng mà về đình, có đi đường cái quan nhà chúng nó đâu mà phải đóng tiền.

-Nhưng mà Hội thấy lũ con gái nhếch nhác thế nào cũng đuổi.- Một đứa nói.

-Tao không nhếch nhác, nhưng nếu đuổi chúng nó mà tao vào được thì cũng chả khoái.- Kỳ Hoa nói- Chúng mày về lấy áo con trai, đội khăn lên mà đi. Thế là xong.

Cái Hoe về lấy áo của anh nó, mặc rộng thùng thình, rồi mang cho Kỳ Hoa cái áo của em nó. Hoa mặc vào, cả bọn trố mắt nhìn. Cái Hoe bảo:

-Chị có vú to nổi hẳn lên thế kia, ai mà tin chị là con giai?

Kỳ Hoa bèn đổi áo cho nó. Thế là cả bọn kéo nhau xuống thuyền, đi đến bến Đồng.

Cả bọn lên đến đình thì không may, hội đã vãn, trưa trật rồi. Chức dịch ăn cơm ngay trong đình. Người đi hội tà tà về phía cồn, dưới bóng cây, bỏ gói cơm nắm ra ăn. Hoa đói, bụng cồn cào. Tiểu thư bé nhỏ không nghĩ đến cơ sự này. Trong bọn có mấy đứa là ăn mày, bèn thi thố nghề nghiệp luôn, xin được nắm cơm bằng quả cà chua với quả chuối đã nẫu. Chia nhau ăn rồi cười hì hì. Một bà thấy thằng xin cơm, quát, mẹ cha mày, bà chưa ăn mà đã quấy, chúng bay ở đâu đến, Giáp Sơn ấy à, lũ chúng mày toàn ăn bám. Kỳ Hoa tức khí xông lên, hích bà kia một cái, bà trơn lông đỏ da chắc nhà giàu, đi chơi hội mà không thèm ra dáng giai nhân ngôn hạnh, lại dùng từ cay nghiệt với trẻ con. Bị Hoa hích một cái, bà ta bèn quay lại, lúc đó ba bốn cánh tay thò vào gói cơm của bà, thế là cả lũ ù té chạy. Kỳ Hoa nảy ra ý mới, bảo cả bọn:

-Trêu bà ấy không khoái, trêu lũ đầu trâu lúc nãy đe mình mới hay.

Một đứa bảo:

-Thấy mấy thằng ấy ăn trong đình, có cả thủ lợn với xôi gà ê hề.

-Thế thì chơi đi, tao là thủ lĩnh. Người ta đánh trận phải có binh thư. Chúng bay chia làm ba mũi. Tao đi mũi tiền quân ở giữa.

Tiểu thư bé nhỏ biết quái gì binh thư, nghe lỏm ông Huyện Vinh chuyện trò với các ông bạn như thế thì nói thế.

Một đưa nói:

-Thủ lĩnh phải ra dáng.

-Dáng quái gì, tao sợ gì thằng nào, đủ sức quật cả ba thằng lúc nãy, tại vì có chúng mày nên tao không dám ra tay mà cho chúng tạm vác mặt lên thế cũng tức lắm chứ.

-Trông chị vẫn là con gái, nói rồi nó nhìn ngang nhiên vào ngực Tiểu thư bé nhỏ.

Kỳ Hoa nóng hết cả mặt, tức mà chịu. Rồi bặm miệng nói:

-Thôi được, theo tao.

Kỳ Hoa dẫn chúng nó quá ra sau đình, móc đất trát hết vào đũng quần, bảo chúng mày nặn đi. Cả bọn cười lăn lộn. Kỳ Hoa bèn nặn một cục to gắn vào đũng quần. Đất An Sơn chân đồi là đất sét đỏ, có nước vào dính nhơm nhớp, nhào lên cùng tí bùn dẻo như keo trám thuyền, lại có màu như da người. Cô ta dính bộ tam sự vào đũng quần, cả bọn cười đau cả bụng, cái Hoe lớn nhất đám, vừa cười vừa đỏ mặt, nhìn cái của đàn ông bằng đất sét gắn ở đũng quần Hoa chĩa ra cứng ngắc, thì thào bảo:

-Chị ơi em thấy... không giống.

-Không giống là thế nào?- Kỳ Hoa ngạc nhiên, hỏi nhỏ

-Lúc thường cái của ấy của đàn ông mềm mềm mà... lủng lẳng cơ.

-Sao nghe nói nó là cái cột, cứng ngắc mới đâm xiên được chứ.

Cái Hoe dấm Hoa thùm thụp:

-Chị ơi, nhưng lúc thường nó không cứng.

-Thôi được, vậy phải làm gì bây giờ?- Hoa lúng túng.

Cái Hoe bảo lũ trẻ:

-Chúng mày có thấy đám trâu kia không, thế nào cũng có con đỉa trâu, chạy lại lấy ra đây. Thế là cái Hoe ra sức dính con đỉa trâu vào chỗ đất sét ở đũng quần tiểu thư nhỏ. Bọn con trai thì lùa trâu lại, cưỡi lên đi nghêng ngang. Kỳ Hoa thấy hay hay, hướng về phía đình, cảm khái trước khi xung trận: “Lũ chức dịch chúng mày thấy tao thì chúng mày chết khiếp, nhá”

Đội quân của tiểu thư nhỏ xung phong vào sân đình, lũ chức dịch trố mắt trâu, trở tay không kịp. Nhưng đội quân ấy chỉ là một lũ trẻ láo toét, cướp cái thủ lợn xong rồi phải chạy ngay thì không, mấy đứa lại vơ vét thêm, thế là hết đường chạy ra bến Đồng, bèn phải tế trâu chạy chếch ra hướng bờ sông, miễn là đến bờ sông là được. Nhưng lại gặp bãi lầy...

***

4

Ngày hôm sau, lão Xã trưởng Thuỷ Sơn Nguyễn Cánh khăn áo tề chỉnh, sang sông đến thẳng nhà Tri huyện Giáp Sơn. Kỳ Hoa biết có chuyện, chạy tọt vào buồng, ghé mắt qua khe gỗ nhìn ra. Bây giờ ông Huyện Vinh thấy Xã Cánh đến nhà, chắc biết ngay là có chuyện chẳng hay ho gì. Chuyện về Kỳ Hoa, con gái Tri huyện, mới có một ngày, cả huyện thêu dệt bao nhiêu là chuyện, nên rõ ràng tiếp chuyện nhưng khách lại ở thế thượng phong, chủ lâm vào cảnh "cười nụ, tức thầm". Xã Cánh ngồi yên vị xong, nói ngay:

- Đệ có nhời mong huynh đại xá.

- ấy không phải, nói thế Vinh này tổn thọ lắm.

- Hôm qua, con cháu Hoa nhà ta có nghịch ngợm bên hội đúm. Đệ những muốn gọi cháu lại, rồi dẫn cháu về cho huynh. Nào ngờ đám người làm của đệ lóng ngóng, để thằng Ba Bị ôm con bé mang ra bờ sông...

- Thế a...? Chủ nhà chậc chậc lưỡi, tỏ vẻ rất bực.

- Huynh biết đấy... Thằng Ba Bị khinh công, đi qua đám sình lầy, ai mà đuổi được. Đệ có lỗi quá, có lỗi quá.

- Tội đồ này xin tạ lỗi con dại cái mang. Còn thằng Ba Bị không dám giở trò đâu.

- Thế thì tốt. Đệ chỉ sợ nếu đúng như người ta đồn thì khổ.

Đến đây, nói dăm ba câu chuyện tào phào nữa, Xã Cánh xin phép ra về. Khi bóng Xã Cánh khuất cổng, ông Huyện Vinh tiện tay cầm cái xe điếu, quất xuống mép bàn, cái xe điếu gẫy đôi, rít lên:

- Đồ đạo đức giả. Nó nói xỏ xiên ông đấy à?

Khi Xã Cánh đến, trong nhà ông Huyện Vinh đang có khách. Khách là người buôn hàng tấm Minh Hương. Những người Minh Hương chạy loạn di cư từ Nam Trung Quốc xuống Đại Việt sinh sống, nói tiếng Việt lơ lớ giọng Tầu, thường chí thú làm ăn buôn bán và rất trọng chữ tín. Người Minh Hương này xưng tên là Triệu Ngô Cương, buôn vải vóc, lụa là, lần đầu tiên đến phủ Kinh Môn, nhưng ông này lại được sư Thích Viên Thành trụ trì chùa Lưu ở huyện Giáp Sơn giới thiệu. Sư Thích Viên Thành thường gọi là sư Thành, chính là sư Thành đã dạy Tiểu thư Kỳ Hoa bài "Đông hoa đào quyền", giới hạnh cao siêu cả vùng kính nể, thỉnh thoảng Tri huyện Kỳ Vinh đi lễ, có đàm luận rất tâm đầu ý hợp, khi nói về ông khách Minh Hương, sư Thành có vẻ khen ngợi lắm nên khi ông Huyện Vinh gặp Triệu Ngô Cương thì thân như đã chơi với nhau lâu lắm. Lúc chủ nhà Tri huyện tiếp khách, Triệu Ngô Cương ngồi nhà trong, nghe hết câu chuyện, khi Xã Cánh đi, Ngô Cương bảo:

- Cái thằng làm mất thanh danh của ái nữ là thế nào?

- Thằng Ba Bị á? - bố tôi trợn mắt.

- Vâng.

- Thằng đó à... Biết nói thế nào nhỉ? - ông Vinh thở dài. - Vô gia cư, lang thang hoạn lợn, giang hồ sông nước, nhưng lại sang như quan tướng, cả quan huyện lẫn quan phủ chả ai muốn động vào.

- Là cớ làm sao?

- Vì nó có bảo bối.

- Bảo bối?

- Đúng. Ông có nghe nói về kho báu vườn An Lạc ở vùng này không?

- Có nghe truyền tụng.

- Vậy thì nó là đứa được truyền gia phả.

- Có phải người giữ gia phả luôn luôn để trong cái túi da đeo bên mình?

- Nó đấy. Nhưng không ai biết đâu là quyển thật, đâu là quyển giả...

Người khách Minh Hương trong một giây ánh mắt lóng lánh ánh lên những tia lạ mà ông Phạm Kỳ Vinh không để ý, đoạn nói:

- Thế ông định thế nào?

Chương II. Kinh Môn tam kỳ khí

“Nhập gia tuỳ tục”

1.

Ông Phạm Kỳ Vinh thổ lộ với Triệu Ngô Cương:

- Quả thật bây giờ tôi không biết phải làm thế nào với con bé nghịch ngợm lếu láo nhà tôi. Năm ngoái, quan án sát xứ Bắc ngỏ lời xin cho con là Nho sinh Đông Triều, nhưng tôi chỉ có một mụn con gái, nấn ná để vừa mười sáu thì cho, nay tai tiếng thế này, biết làm sao?

Mấy tháng trước ông Huyện Vinh ướm ý con gái. Lệ thường, chuyện cưới gả cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy. Nhưng ông Huyện Vinh lại nghĩ khác, phải tuỳ gia phong kiệm. Người ta có ba bẩy con, ông chỉ có một mụn. Người ta chất phác quê mùa, anh cu mẹ đĩ thế nào xong thôi, hoặc cũng có hạng quyền thế, phải tìm sang trọng trong chốn thông gia, đằng này ông chỉ là hạng gần bậc dưới, thương con lấy cái yên vui của nó làm của mình, vậy thì ông phải nghe ý nó xem thế nào. Nào ngờ nó cười váng nhà. Nó bảo bố việc gì phải bán con sớm thế. Thế có láo không, có lẽ cũng tại ông nuông chiều nó, thương nó lớn lên vắng bóng mẹ. Ông giận. Cô con gái cũng nhanh ý, liền xin bố đừng giận, con đùa đấy, nhưng mà con chả lấy chồng, không lấy chồng, chưa lấy chồng đâu. Ông Huyện Vinh bèn bảo con ơi, chuyện trăm năm, lo cho con xong thì bố mới thảnh thơi được. Kỳ Hoa hỏi gã nho sinh ấy là thế nào, có giống bố không, hay là bố cho con nhận ông ấy là bố nuôi. Ông Huyện hừ hừ, nói láo, nó mới hai mươi tám, thanh niên hào hoa công tử, con quan án sát Bắc Ninh. Kỳ Hoa lại cười như nắc nẻ, làm bà tú bà huyện rồi mặc áo dài đội khăn nhiễu, ăn trầu bỏm bẻm như u con ấy à?

Ông Huyện biết nói nữa không xong, nhưng thâm tâm nghĩ ngợi, canh cánh chuyện đó trong lòng.

Triệu Ngô Cương bàn:

- Làm gì đến mức ông phải lo lắng quá.

- Không xong. -ông Vinh trầm ngâm. -Tôi và ông sống vào thời nào, mà ông bình chân như vại thế?

- Ông không thể trị quốc, thì trở về tề gia. Ông vẫn có thể vứt cái chức tri huyện mà về trí sĩ, không hơn tôi lưu lạc nơi đất khách quê người ư?

- Không phải thế. Thời nay, vận nước sao lại tách mệnh nhà được. Nước không yên, nhà không ổn. Trung Nguyên bao la, không ở đây thì ở kia, nhưng Đại Việt không lớn, chạy đâu cho thoát cái tiếng. Cũng chính vì vậy mà chỉ là cái tiếng cũng được liệt vào hàng bảo vật.

- Thế ư?

- Ông đã nghe nói câu "Kinh Môn tam kỳ khí" chưa?

- Ba loại của hiếm? Tức là "tam tích" à?

- Không, "tam tích" chỉ là một thứ danh thắng. "Tam kỳ khí" là ba thứ kỳ lạ của Kinh Môn. Đó là "tam tích, nhị hội, nhất hoa viên". Tam tích là ba di tích trên đất Kinh Môn, một là hang động Kính Chủ, hai là chùa núi An Phụ- An Tử, ba là núi đá Nhị Chiểu, đều ở huyện Giáp Sơn. Ông đã đến ba khu di tích này chưa?

- Tôi có đến Kính Chủ, sách nói có đến bốn chín hang động, động chính có lối thông lên trời, lại có đường dẫn xuống âm phủ, ngày xưa Lý Thần tông đã tu ở đó, Phạm Sư Mạnh đã đề thơ ca tụng thời Trùng Hưng ở đó. Lầu gác, chùa chiền hàng trăm gian, nay chỉ còn vài gian tạm gọi là đẹp, nhưng cũng xứng là thắng tích.

- Ông thông sử Đại Việt nhỉ?

- Thì nhập gia tuỳ tục. Tôi đã lên núi An Phụ. Nơi có đền Trần Liễu, đứng bên này, nhìn sang An Tử, tưởng nhớ các quân vương Trần đánh Nguyên, thật là một đỉnh cao thắng địa. Dưới chân An Phụ một bên là trang ấp An Sinh nơi nuôi dưỡng Đức thánh Trần, bên kia là Huề Trì, cựu phủ của Kinh Môn. An Phụ thấp già là cha, An Tử uy nghi là con, con hơn cha là nhà có phúc, nơi tu hành của Trúc lâm Nhân tông, hai núi đó thật là linh sơn của Đại Việt.

Ông Phạm Kỳ Vinh vỗ đùi đánh đét, khen:

- Ông quả đã "nhập gia" tuyệt khéo.

- Nhưng còn núi đá Nhị Chiểu thì tôi chưa đến?

- Thế này. Đó là khu đảo của Giáp Sơn, ba bề bốn bên là sông nước, nơi tiếp giáp ba huyện Giáp Sơn, Đông Triều và Thuỷ Đường. Giữa miền đồng xanh, chợt lô nhô hàng chục, hàng trăm quả núi đá con con. Cái thì bằng đống rơm, cái thì to như núi Nùng. Cả một vườn đá thiên nhiên kỳ khôi ở đấy. Ông chỉ cần qua sông, sang bên kia, qua con đèo, đứng trên núi Đá Vàng, có thể nhìn thấy bao quát cả một khu như Hạ Long trên cạn.

Triệu Ngô Cương gật gù:

- Một mảnh đất bằng bàn tay, mà bao nhiêu chuyện kỳ khôi. Đó là "tam tích", thế còn "nhị hội"?

- Một là hội chọi trâu Đồ Sơn thuộc huyện Thuỷ Đường. Vào ngày mười tháng chín, dân Đồ Sơn làm lễ hội chọi trâu. Cả một vùng như sôi lên, người Trung Nguyên đến Đại Việt đã nhiều, bảo chưa thấy ở đâu chọi trâu như thế. Trẻ con cũng múa may muốn xông vào trận. Còn lễ hội thứ hai có tiếng chính là hội hát đúm Thuỷ Đường đó.

- Cái hội mà ái nữ Kỳ Hoa lỡm các chức sắc ấy à?

- Chính thế. Một hội võ, một hội văn. Hội chọi trâu thì gây gổ, võ biền. Cái hội hát đúm thì lại ẻo lả đến lạ. Ông mà đến đó, ông sẽ bị rạo rực như là trở về thời trai tráng mới trông thấy gái.

Triệu Ngô Cương bảo:

- Thế còn cái kỳ lạ thứ ba của Kinh Môn, "nhất hoa viên" ấy ở đâu?

Ông Kỳ Vinh cười ha ha:

- Đấy, ấy đấy. Không ai biết cái vườn ấy ở đâu.

Triệu Ngô Cương đứng phắt lên, ngạc nhiên:

- Thế là sao?

- Thế đấy. Truyền tụng rằng, đâu đây trên huyện Giáp Sơn thuộc phủ Kinh Môn có vườn An Lạc. Giáp Sơn có nhiều làng, nhiều xã có tên chữ An: An Phụ, An Sơn, An Thuỷ, An Trung, An Lưu, An Sinh, An Hiệp... nhưng chính thức thì không có An Lạc. Nhưng mọi người vẫn tin tưởng là có vườn An Lạc. Ngày xưa, Đức Thánh Trần hoá, ngài di huấn mang xá lị cất ở vườn An Lạc, trồng cây rồi san phẳng. Chính sử cũng chép như vậy. Truyền tụng trong dân gian rằng ai được xá lị của ngài, sẽ được may mắn chín họ. Lại nữa, toàn bộ của cải, châu báu của vương tôn Trần qua mấy triều vua cũng đều tuỳ táng ở vườn An Lạc, không biết kho báu vườn An Lạc này có liên quan gì đến xá lỵ của Đức Thánh Trần hay không, nhưng mà người trông coi vườn An Lạc là hậu duệ của Phạm tướng quân.

- Tướng quân Phạm Ngũ Lão?

- Chính thế?

- Cái nút ở chỗ đó. Không ai biết thực hư, nhưng có một dòng họ vẫn được dân gian coi là hậu duệ của Phạm tướng quân, dòng họ giữ gia phả về vườn An Lạc. Coi là thôi nhá, vì ngay cả chuyện hậu duệ cũng thực hư. Tôi nghe nói họ nhà ấy chả phải hậu duệ của Phạm tướng quân, mà cụ tổ chỉ là gia nhân của nhà Phạm tướng quân được ban họ Phạm của tướng quân mà thôi. Dù sao thì cũng có tiếng đồn...

- Ai thế?

- Đấy chính là...

- Ai?

- Họ nhà đã sinh ra Ba Bị.

- Ô... - Triệu Ngô Cương ồ lên. Có thể thấy câu chuyện của chủ nhà cuốn hút ông ta biết chừng nào.- Vậy chớ cái tên Ba Bị có liên hệ chút nào với nghề thuở hàn vi của Phạm tướng quân là đan sọt không?

- Tôi đã bảo chuyện đó cũng chỉ đồn đại ở vùng này thôi mà... Từ thời cụ tôi, đã nghe nói chính họ là họ của nhà Ba Bị giữ gia phả vườn An Lạc, nhưng có một đời đã có người trưởng họ chết bất đắc kỳ tử, không kịp trăng trối gì cho bọn con thơ nối dõi, thành ra chỉ còn quyển gia phả và cái sơ đồ không ai hiểu được vẽ trên tấm da. Họ ấy là Phạm Quý. Ba Bị tên nghiêm chỉnh phải là Phạm Quý Hào.

- Hoang đường. - Triệu Ngô Cương nói. -Bao nhiêu năm loạn lạc, giặc cướp như ong, thế mà chả lẽ không có lúc họ nhà ấy bị cướp đi cái bảo bối để tìm vườn An Lạc, cái kho báu to lớn đến thế.

- Có chứ. Bao nhiêu đời nhà ấy có nhà cũng như không. Sau rồi chấp nhận cảnh sống không nhà, nay đây mai đó, giang hồ. Bởi vì quan quân cứ nhậm chức là tò mò sai tay chân đốt nhà, bắt người để ép tìm gia phả thật. Người nhà Phạm Quý chắc do bức bách, mới truyền đời võ công siêu phàm để chống đỡ. Gia phả và sơ đồ An Lạc đựng trong túi da, luôn luôn đeo bên mình, song có lúc bị cướp mất bộ này, thì lại lòi ra bộ khác... Mấy đời nay nhà ấy có nghề gia truyền hoạn lợn, thiến hoạn gia súc. Cái túi da đeo bên mình thì không phải cái túi da thường, kết hợp với một cành cây làm thòng lọng bắt chó, bắt lợn lúc hành nghề thiến hoạn, lúc thì thành khiên, lúc thành mộc, lúc thì bật dây ra tên như cái cung. Quan quân cướp được gia phả và sơ đồ thì đọc cũng như hũ nút, mà cứ lăn ra ốm đau. Có chuyện thời cụ ông tôi còn, tay tri huyện giết mất một người nhà Phạm Quý, tự dưng đang đêm chạy ra gốc đa cổng huyện đường, xưng tội rồi tự treo cổ. Ai cũng kinh. Rốt cuộc, vườn An Lạc vẫn là vườn An Lạc, đâu vẫn hoàn đấy hoang đường hư hư thực thực, chỉ có những người trưởng họ nhà Phạm Quý, những người được truyền bảo bối đựng trong túi da thì thành những người có biệt danh là Ba Bị. Đến Ba Bị Phạm Quý Hào thì hắn cũng mang trên lưng cái túi da, gánh cả danh thơm lẫn tiếng thối của tổ tiên.

- Tôi thấy danh thơm là chính, sao lại gọi là tiếng thối? Có quá lắm không?

Phạm Kỳ Vinh cười, nhẹ nhàng:

- Không quá. Người nhà Phạm Qúy khư khư cái bảo bối gia phả, võ công tuyệt luân, nhưng đã nhiều đời không được liệt vào loại dân thường. Bởi vì họ không có những ý muốn thường nhật như miếng cơm manh áo, họ không chí thú ruộng vườn, lại không nhà không cửa, chỉ có nghề hoạn gia súc, làm một thứ du cư ngay trên đất huyện nhà, nên gia thế cũng vì vậy có danh thơm mà có tiếng xấu. Mấy đời nhà Phạm Quý không có cưới treo gì hẳn hoi, vợ lúc có lúc không, nhưng bao giờ cũng có con đàng hoàng. Người ta đồn rằng con gái đẹp vào tay nhà ấy, tất sẽ bị mang đi làm thần giữ của, cho vào hang sâu, chôn sống ngậm sâm để giữ cái kho của vườn An Lạc, nên chả phụ mẫu nào dám cho con gái làm dâu nhà ấy. Song loanh quanh thế nào, ắt cũng có một người theo làm vợ, rồi đẻ ra con trai cao lớn rộng dài mới lạ chứ.

Triệu Ngô Cương bảo:

- Hay là nó có bùa ngải gì?

- Bùa ngải gì không biết, nhưng hình như chúng có thuật xuân phòng, đàn bà phải hơi nhà ấy thì theo không sao gỡ ra được. Người ta đồn rằng khi hành nghề hoạn gia súc, chúng thu vào cái tinh khí của giống đực gia súc bị hoạn, nên cái khoản ấy của chúng hơn người đàn ông thường.

Triệu Ngô Cương gật gù:

- Thế cho nên bây giờ tôi mới hiểu nỗi lo lắng khôn cùng của ông về ái nữ. Nhưng ông ơi, người Trung Quốc có câu: "Con người ta sinh ra, bản tính vốn thành thật, rồi nếu họ có gì khác thường chẳng qua họ tìm con đường sống đó thôi".

Ông quan họ Phạm trố mắt, ngạc nhiên và vui vẻ nói:

- Câu ấy nguyên là "Nhân chi sinh dã trực. Võng chi sinh dã, hạnh nhi miễn". Phải không?

- Cổ văn rồi- Triệu Ngô Cương vỗ tay cười khoái chí.

Cả hai gật gù vui sướng, rõ là tâm đắc lắm.

2.

(Kỳ Hoa tự sự)

Tôi vẫn nghe bố tôi nói rằng, một vùng đất không có những kỳ nhân dị tướng và quá yên ả thì cũng không có gì thú vị. Một vùng đất mà có quá nhiều sơn lam chướng khí cũng lại quá lo sợ. Giáp Sơn không phải là địa phương thuộc hai cực thái quá ấy. Nghe thế thì biết ngay bố tôi rất yêu mến đất này. Nơi này rừng núi chen lẫn với đồng ruộng, sông ngòi không nhiều cũng không ít, Triệu Ngô Cương ví Kinh Môn như vùng Giang Nam thu nhỏ ở Trung Nguyên. Ông Phạm Kỳ Vinh thì cho là Triệu Ngô Cương hơi bốc thơm cho vùng đất ông trị nhiệm, nhưng tôi biết trong lòng ông quan huyện này thấy yên vui. Bỗng đâu có một người khách biết tiếp chuyện, thật là đắc ý. Ông Triệu Ngô Cương nói chuyện gì cũng tỏ ra hiểu biết, mẫn tiệp. Nói về kinh sử, thông kinh sử. Nói về thông tục, rành rẽ thông tục. Khi bảo thằng Ba Bị biết thuật xuân phòng, Triệu Ngô Cương đã nói thao thao về cái khoái của con người ở trên đời.

Ông Triệu Ngô Cương nói rằng: Người ta sinh ra ở trên đời, xét cho cùng cũng chỉ là con khỉ biết nói năng. Rồi con khỉ ấy chính vì biết nói cười, suy ngẫm mà tự khoác cho mình bao nhiêu là cái ách đau khổ lên người. Cứ bảo cụ Khổng là to lớn, trên là trời, dưới là thiên tử, rồi đến cụ Khổng, vì sao? Vì cụ đã làm cho con người ngày càng khác con khỉ. Tu, tề, trị, bình chi chi cuối cùng cũng là làm cho con người khác con khỉ. Nhưng ông có nghĩ là chính cụ Khổng đã khiến con người ngày càng không còn biết đến khoái cảm cuả con khỉ. Hỡi ơi, người ta đánh nhau, tu mình, tề trị bình nhau, cuối cùng hoá ra cũng lại để nhằm thực hiện cái ước vọng khoái cảm. Là gì? Ăn ngon, mặc đẹp, là gái có trai, trai có gái. Đó lại chả phải khoái cảm của con khỉ nữa, vì nó là kết cục thủ đoạn của con người. Thế thì nó là thứ khoái cảm chuyển từ tính khỉ thành tính người. Thằng Ba Bị không biết đến Khổng tử, nó cứ tự nhiên nhi nhiên thực hiện khoái cảm của con khỉ, cái mà con người đánh nhau chán để đoạt lấy. Tôi và ông cùng khinh bỉ nó, cả huyện ta khinh bỉ nó, nhưng tôi đồ rằng cả huyện ta cùng ghét nó vì không được như nó. Thế cho nên nó sẽ là một thằng vứt đi, nó sẽ bị xích tay vào huyện đường cho chó gặm xương, nếu như nó không có cái túi da trên lưng. Nào, tôi nói có đúng ý quan bác không nào?

Ông Phạm Kỳ Vinh, bố tôi, mở to mắt, nhìn người khách Trung Quốc, gật đầu. Đây cóc phải huyện đường. Ông khách Minh Hương chả có nghĩa vụ phải là con dân của vua Lê, chả có nghĩa vụ phải tuân theo lệnh Tiết chế Trường Quốc công hay Thái uý Đoan Quốc công. Tôi nhìn bố tôi, thấy rõ ràng bố tôi đang sống một cuộc sống khác với những gì tôi đã biết trong gia đình như một ông bố nghiêm nghị, một ông chồng chân thành. Giờ trước mặt ông Triệu Ngô Cương không phải là người cha, là người chồng, không phải là ông huyện quan phụ mẫu, không phải ông huyện khinh miệt quan tham tri phủ mà vẫn phải cung cúc tuân lệnh, ông chỉ là ông Phạm Kỳ Vinh đơn giản gặp tâm đầu ý hợp mà thôi. Ông Phạm Kỳ Vinh bị cái miệng lưỡi của Triệu Ngô Cương lôi kéo, cũng lại hứng chí, luận khoái cảm như sau: Ông có cái sướng khác so với thằng Ba Bị, đó là cái sướng nói năng thoải mái. Khi ở Trung Nguyên, ông bị Khổng tử bảo phải giữ lễ. Nhưng khi ông sang Đại Việt ta, từ miền sông Hoàng đến sông Hồng, cái lễ ấy phai nhạt chín phần mười rồi. Con người khác con khỉ ở cái biết nói. Thế mà ông sang đây, ông được nói thoải mái, ông quả là người sung sướng. Cứ bảo người buôn gian xảo, ở Đại Việt chúng tôi ngàn đời trọng nông, khinh thương, nhưng ngẫm cho cùng người buôn như ông đáng kính trọng mới phải. Người ta chinh phạt, chà đạp nhau để được cái sung sướng, còn ông, ông không chém giết ai, ông đoạt sự sung sướng bằng cách có nhiều của cải, thế là ông khôn. Sang Đại Việt ta, sau một vài năm ông giàu có lên, tức là ông đã đoạt lấy của cải của Đại Việt ta. Nếu ông đoạt của theo kiểu trộm đạo thông thường, chắc rằng ông sẽ bị tù rũ xương, thậm chí xử trảm, nhưng đây lại là ông đã đi buôn, nên ông không có tội. Ha ha... Ông đã sướng lại khôn, khôn nên càng sướng...

Ông Triệu Ngô Cương kinh ngạc. Ông nhìn ông tri huyện khắc khổ mà đầy thương mến, bèn cảm khái bảo, hoá ra chỉ có ông là người khổ mà thôi. Dù sao thì thằng Ba Bị còn có tôi biết nó sướng, tôi còn có ông biết tôi sướng, còn ông thì chưa ai biết ông sướng ở điểm nào. Ông Phạm Kỳ Vinh gật gù, hài hước bảo: "Có lẽ thằng Ba Bị nó biết tôi sướng". Ông Triệu Ngô Cương bèn bảo: "Cứ giả tưởng như tôi và ông là thằng Ba Bị, thì sẽ thấy ông Phạm Kỳ Vinh sướng ở điểm nào?" Hai ông ngồi uống rượu, từ lúc lên đèn đến lúc gà gáy canh một, chịu không phát hiện ra thằng Ba Bị thấy ông Kỳ Vinh sướng ở điểm nào. Tôi nấp ở trong buồng, run sợ từ lúc Xã Cánh đến, dần dần lấy lại được thần thái, nghe chuyện hai ông thấy lạ lùng, đầu óc cũng tơ lơ mơ, ngủ lúc nào không biết. Khi tỉnh dậy, thấy hai ông vẫn ngồi, đùi kề đùi, chén chạm chén, đầu gật gù như lên đồng, thỉnh thoảng cái tay còn thừa không cầm chén lại vỗ đánh đét vào đùi, đùi được vỗ thì rung rung lên. Ô hô. Đàn ông lạ thế...

Chương III: Thời cuộc

"Thả đỉa ba ba, chớ bắt đàn bà phải tội đàn ông,

cơm trắng như bông, gạo tiền như nước,

đổ mắm đổ muối, tắt đuốc tàn nêu, bật xêu cứt gà

nát nhà tan cửa

xong chửa xong chưa, chạy đi ta đuổi..."

1.

Bọn trẻ trâu chơi trò đuổi bắt. Có nhà cái cầm trịch và có bọn chơi trò. Đứa sẽ chạy đuổi ngồi oai vệ, được gọi là vua, lúc thì gọi là tướng, một đứa đóng vai "nhà cái" đặt bàn tay lên đầu đứa vua ngồi oai vệ sắp chạy đuổi kia, miệng đọc bài đồng dao chả biết nghĩa lý thế nào. Trong khi "nhà cái" đọc lẩm nhẩm như nhập đồng “thả đỉa ba ba chớ bắt đàn bà, phải tội đàn ông…” thì đám trẻ được chạy tản ra xa. Dứt lời nhà cái, đứa đuổi đứng phắt dậy, ra sức đuổi để túm được một đứa. Nhưng nếu khi đuổi bắt, kẻ chạy trốn chạm được một vật chuẩn nào đó đã được định ước trước thì người đuổi không được bắt nữa.

Cứ thế mà "thả đỉa ba ba". Không biết tự bao giờ.

Người ta đồ rằng bài hát đồng dao này làm ra từ thời quan quân nhà Mạc rút chạy khỏi Dương kinh, dân tình nhao nhác, kẻ thắng người thua nháo nhào nhào và cùng khốn khổ cả. Ngươì nông dân lại càng thậm khổ. Cả một vùng ven biển vồn trù phú thế mà trở nên xơ xác, đói kém triền miên. Trong cuộc tranh đoạt này, có số phận đàn ông và đàn bà, có mùi vị của cơm gạo, có đổ mắm đổ muối và ngửi thấy cả vị thối hoăng của cứt gà. Một cuộc rượt đuổi như vậy ngâm lên ê a có phải chỉ là của lũ chăn trâu không?

Kỳ Hoa không mặc áo nâu, váy đen như bọn con gái, cô bé mặc quần chẽn của lính và giả làm con trai. Bọn trẻ trâu kêu là cậu. Cậu Hoa. Cả con trai và con gái đều gọi Hoa như vậy. Hôm nay, Hoa nói:

-Tao chơi với bọn mày lần này là lần cuối, mai ngày kia tao thôi…

Con Hoe bảo:

-Chị lấy chồng à?

Hoa xua tay:

-Chưa, nhưng tao lớn rồi, người lớn bảo không chơi nữa.

Thằng Đại, một thằng răng sún, mặt toàn bùn đất, kêu lên:

-Chị đừng đi… Lấy chồng khổ lắm, làm trẻ con sướng hơn.

Tất cả cười ồ, huyên náo cả một vùng bãi Cỏ May.

Hoa bảo:

-Hôm nay làm nhà cái cho bọn mày chơi thả đĩa ba ba lần nữa nhá.

Thế là cả bọn chơi.

Hoa làm nhà cái. Nhà cái ngồi. Cả bọn từng đôi chơi “Xập xì xập” để lấy đứa thua làm vua. Hai đứa nắm tay, cùng đồng thanh hô “Xập xì xập”, dứt tiếng hô thì ra bàn tay, tuỳ theo bàn tay mà phân thắng bại. Ra ngón trỏ là dùi, xoè bàn tay là vải, để nắm đấm là búa. Búa thắng dùi, dùi chọc vải, vải quấn búa… Cuối cùng, thằng Đại nhóc thua bị làm vua. Cậu Hoa ngồi làm nhà cái, đặt tay lên đầu vua Đại sún, nói lẩm bẩm: “Thả đỉa ba ba, chớ bắt đàn bà, phải tội đàn ông, cơm trắng như bông…”. Cuối cùng thả thằng Đại ra, nhưng thằng Đại yếu quá, chả bắt được đứa nào. Hoa thấy vậy bảo, để tao làm vua cho. Hoa chạy như gió cuốn, nhè đứa nào là đuổi được đứa ấy…

Cả bọn thét cười huyên náo bãi Cỏ May…

*

2.

Năm đó, Thái úy Đoan Quốc công Nguyễn Hoàng nhận lệnh của vua Quang Hưng (Chú thích: Niên hiệu của vua Lê Thế tông), từ kinh đô mang quân tiễu trừ dư đảng của nhà Mạc ở Hải Dương. Tiết chế Trường Quốc công Trịnh Tùng cho mời ông đến quân doanh. Tiết chế nhìn thấy ông, cung kính nói lớn:

-Cậu vất vả quá.

Đoan Quốc công không nói gì, cúi đầu giữ lễ:

-Kính chào Tiết chế.

Tiết chế xem chừng hơi thẹn, bèn nói rất nghiêm trang:

-Năm ngoái, năm kia, hai phen Thái uý hộ giá lên quan ải, hoàng thượng rất khen ngợi. Việc nước vất vả, biết Thái uý đi đường xa mệt nhọc, chưa có dịp nghỉ ngơi, hoàng thượng khẩu dụ ghi cho Thái uý đại công đầu bảng phục hưng. Nhưng những việc khó khăn như thế này, phi tay Thái uý e không xong…

-Tạ ơn Hoàng thượng- Lão Thái uý vòng tay cúi đầu cung kính đáp.

Tiết chế nói tiếp:

-Lần này Thái uý đi làm vẻ vang cho cả họ ta, báo hoàng ân. Vùng Kinh Môn ấy hiểm yếu, chướng khí nhiều, Thái uý có tuổi rồi, không biết ý Thái uý thế nào?

-Xin lĩnh mệnh- Thái uý đáp rắn rỏi.

-Bọn giặc nguỵ ở đó nham hiểm, chúng đã nhũng nhiễu dân, giết mệnh quan…

Thái uý Đoan Quốc công cười mủm mỉm:

-Tiết chế sợ ta sẽ như Hào quận công ư?- Rồi cười lớn- Ta xem số ta chả còn mấy ngày ở trên đời, nhưng chắc không chết ở sa trường đâu, nếu thực thế là may nhưng cũng là nỗi buồn rất lớn.

Tả đô đốc Trung quân Đàn Quận công Trịnh Văn Huyền vốn là tùy tướng tâm phúc của Tiết chế, bẩm báo:

-Năm ngoái, tên giặc nguỵ Thuỷ quận công đã chiếm cứ một vùng Thuỷ Đường. Một tên là nguỵ Lễ quận công ở huyện Nghi Dương, là vùng hiểm yếu giáp biển cát cứ để làm phản. Quan quân vùng ấy nhu nhược, triều đình thì xa, nên chúng hoành hành, đã giết mất quan tuần thú Kinh Môn là Hoa Kiều hầu, giết chết quan huyện Nghi Dương. Rồi có bọn đồng đảng nguỵ Quỳnh quận công, nguỵ Thuỵ quận công cũng liên kết với bọn giặc Thuỷ, Lễ, đi đâu cũng giết chóc, cướp phá. Tháng Tuất năm ngoái, Tiết chế đã lệnh cho Đô đốc Hào Quận công, Mỹ Quận công và Kế Quận công đánh phá bọn chúng, không may Hào Quận công tử trận. Tên Lễ nguỵ Quận công bị ta giết tại trận, Mỹ Quận công Bùi Khuê đã mang thủ cấp của tên này về bêu ba ngày.

Đoan Quốc công nhúc nhắc trên ghế, đôi mắt lim dim nhìn Tả đô đốc Trịnh Văn Huyền đang hùng biện, bảo:

-Chuyện ấy biết rồi. Bây giờ thế nào?

Tả đô đốc ngừng một chút, không nhìn lên Đoan Quận công, chăm chú cung kính Trường Quốc công, nói tiếp:

-Bây giờ vùng ấy bọn giặc cướp vẫn hoành hành, phong nhau làm nguỵ quận công có đến hàng chục tên, do nguỵ Thuỷ quận công cầm đầu, làm loạn cả mấy huyện của phủ Kinh Môn là Đông Triều, Thuỷ Đường, An Dương, Nghi Dương. Vùng Đông Ngàn, Yên Quảng cũng có kẻ làm phản, vùng Lục Ngạn vẫn có quân của nguỵ Mạc chiếm giữ.

Đàn Quận công nói xong, lui xuống. Tiết chế không nói gì, nhìn Thái uý dò hỏi.

Thái uý Đoan quốc công nói:

-Ta nghe nói miền Đông sản vật tươi tốt, kỳ nhân dị thần khởi phát cũng nhiều. Nay phải làm sao an được mặt Đông đó.

Tiết chế hỏi:

-Vậy Thái uý có chủ kiến gì chưa?

Thái uý Đoan Quốc công gật gù, ngẫm nghĩ.

Tiết chế họ Trịnh nói:

-Đấy là nơi căn bản của họ Mạc, người ở đó thì đàn ông hung hãn do mạch đất giữa nơi đồng không lại nổi lên núi non hiểm yếu, đàn bà có tính tráo trở vì thung thổ có sông ngòi uốn éo vô lường. Quốc công nên cho mạt tướng đi tiền trạm thì hơn.

Đoan Quốc công cười bảo:

-Đi lần này, đến được vùng đất căn bản của họ Mạc, càng nêu cao uy dũng quân ta. Ta sợ là sợ thần thánh, chứ không sợ dân. Người đã ở lại với đất ấy có thể không kính ta, nhưng chính là cũng đã không theo họ Mạc, nên phải lạt mềm mà buộc chặt.

Nghe thế, Tiết chế Trịnh Tùng cười sảng khoái:

-Thái uý ra quân, hoàng gia đợi báo tiệp.

Thái uý không cười, khẽ vuốt râu, hỏi viên tướng đứng bên cạnh:

-Nơi đó có phủ gọi là Kinh Môn?

Người đó là Hữu đô đốc Đông quân Triệu Quận công Phạm Ngô Cường, thưa:

-Kinh Môn phủ tiền biên mặt Đông của lộ Hải Dương, quản bảy huyện là Giáp Sơn, Đông Triều, Kim Thành, An Lão, An Dương, Nghi Dương và Thuỷ Đường. Phía Tây cửa ngõ lên kinh đô, phía đông thông ra biển, có lẽ tên Kinh Môn là như vậy.

Quốc công trầm tư. Phạm Ngô Cường nói tiếp:

-Lũ giặc ấy so với quan quân Mạc chỉ là lũ chuột, nhưng chính vì đánh chuột nên phải cân nhắc sợ vỡ đồ quý. Vùng ấy gần kinh thành, địa hình lại hiểm yếu, lòng dân chưa yên...

Tiết chế Trịnh Tùng nói:

-Thái uý cứ việc dụng binh, tuỳ nghi điều động quân năm phủ. Hoặc bố trí cho quân đi tiền trạm dò đường...?

Ông già Thái uý Quốc công cười nhẹ.

Khi tan cuộc hội tướng, Đoan Quốc công nói với Triệu Quận công:

-Vùng Đông bắc đó là nơi cửa ngõ đi ra ngoài, có thể tiến lên mặt Bắc, lui vào phương Nam, thực là đắc địa để dụng binh. Tiếc thay họ Mạc không biết giữ...

-Dạ, Liệu Tiết chế có nghĩ thế không?

Quốc công cười nhẹ:

-Ông hãy đặt mình vào vị trí ông ấy một lần đi?

Có mặt ở cuộc nghị tướng hôm ấy gồm tất cả các tả hữu đô đốc, đô đốc thiêm sự, đô đốc đồng phủ... của năm phủ Trung quân, Đông quân, Nam quân, Tây quân và Bắc quân, có cả mười sáu quận công... ai cũng chờ đợi một chuyến hành quân dọn đường, nhưng sau đó, trong quân lại không có chuyện thông báo đi tiền trạm nữa.

3.

Nhưng ít lâu sau cuộc hội kiến giữa Tiết chế và Thái uý, người ta ít thấy Triệu Quận công. Tại bản doanh của Thái uý Đoan quốc công, Triệu Quận công được gia ân ra vào không lễ phục, một là Triệu Quận công là nanh vuốt của Đoan quốc công, hai là Đoan Quốc công đã nhận Triệu Quận công là nghĩa đệ.

Đoan Quốc công hôm nay thấy Triệu Quận công đến, ngạc nhiên:

-Đô đốc đi… sao về nhanh thế.

-Bẩm Quốc công, hạ quan định ở lâu, nhưng phải vội về vì sợ lỡ việc…

-Nói ta nghe…

-Bẩm Quốc công, nội tình Trung Nguyên không hẳn như nhận định của Tiết chế. Năm kia, hoàng thượng thân đến Nam Quan, người Minh dằng dai không muốn tiếp, đúng là do thổ quan Tả Giang đạo còn có vướng vất với nhà nguỵ Mạc nên đã che mắt thiên triều, khiến cho thiên tử nhận định sai lầm về thế nước Nam ta. Nhưng như thế chỉ có thể nói quan lại nhà Minh nhũng nhiễu, chứ chính trị người Minh chưa đến lúc suy như Tiết chế nghĩ. Việc hoàng thượng lại phải xa giá lần sau rồi lại nhận các điều áp chế của người Minh chứng tỏ Trịnh Tiết chế cũng đã suy nghĩ lại.

Đoan Quốc công gật gù, mắt lim dim, trông ông như một con diều hâu đang mệt mỏi.

Triệu Quận công nói tiếp:

-Bọn tâm phúc báo về, sứ bộ của Công bộ tả thị lang đã gần đến Yên Kinh, nhưng xem chừng, việc nạp khoản không được như ý. Vạn Lịch sẽ chỉ chuẩn phong An Nam đô thống sứ…

Đoan Quốc công mở mắt, như con diều hâu đang nhìn con mồi, nói lớn:

-A a… An Nam đô thống sứ thì ra không phải vua ta dòng chính nhà Lê ư, chỉ ngang với nguỵ Mạc tiếm ngôi ư…

Triệu Quận công nói:

-Thế mà đúng như vậy, thưa Quốc công.

Ông già Quốc công cười khẩy:

-Người Minh chính trị rối ren, nhưng còn mạnh lắm. Đông Đô đã hoàn Thăng Long, nhưng còn bối rối lắm thay…

-Cho nên cái ý bình mạn bắc khó bề nhanh được. Hoàng đế Vạn Lịch có bài học mạn bắc, nên cố giữ phên giậu phía Nam, dùng kế chia để trị, không muốn cho vua ta trung hưng rồi nhất thống sơn hà. Ông hoàng Vạn Lịch muốn vua ta nếm cái ung nhọt mạn bắc như họ đang phải đối phó.

Đoan Quốc công nói:

-Như thế, Hữu tướng Hoàng Đình ái dù có cố công cũng chỉ xua được chuột về hang ổ mà thôi. Ta rảnh tay đi Đông Bắc được rồi.

Triệu Quận công nói:

-Tiểu tướng có ý này trình với Quốc công.

Đoan Quốc công gật. Triệu Quận công nói:

-Từ xưa, sử gia tiền bối nước ta đã kết rằng, Bắc yếu Nam hưng, Bắc hùng Nam bại. Nay có thể thấy người Minh đã qua thời hùng cứ, nhưng chưa tới thời suy vong hẳn, nước Kim mạn Bắc Trung Nguyên đang hưng thịnh, nhưng cũng chưa đủ sức nuốt lấy Yên Kinh, nên đại cục thiên hạ ở thế dằng xay, cố giữ nhau mà quay theo tạo hoá. Vậy nên Quốc công tính mau kế sách, chứ cứ bám kinh sư e nhỡ việc…

Đoan Quốc công không gật, không lắc, ông hỏi:

-Phủ tiết chế rục rịch gì?

-Phủ tiết chế vẫn bình thường. Có điều hơi chộn rộn về việc tiễu Mạc. Còn Phủ Quận Đàn thì có vẻ rộn ràng, coi như việc diệt Mạc đến nơi rồi. Quận Đàn nói, nếu xin đi đánh dẹp, hắn không thèm đi đánh dư đảng của mấy tên nguỵ quận công, hắn phải đi đánh bọn nguỵ vương nguỵ triều Mạc, chuyến này Quận Đàn đi với cánh của Hữu tướng Thái bảo họ Hoàng thì cảm thấy rất đắc ý…

-Dù sao thì bọn chúng cũng bắt được Hùng Lễ công Mạc Kính Chỉ…

-Bẩm Quốc công, tin thám mã báo không đúng, đó chỉ là con của nguỵ Hùng Lễ công là Mạc Kính Luân…

Ông già Thái uý mở mắt, nhìn thẳng vào Triệu Quận công, nói:

-Đệ hiểu rằng, ta đi lần này không phải tranh công với Hữu tướng Thái bảo- Ông lại cười mỉm- Việc đánh dẹp thì đuơng nhiên phận làm tướng phải lập công chốn sa trường. Nhưng mạn Đông Bắc ấy có yên, thì đường Nam tiến của ta mới ổn…

-Bẩm Quốc công, tiểu tướng nhớ.

-Lòng người yên thì thiên hạ thái bình. Đệ dùng binh, nhưng phải làm sao để yên lòng người. Nhớ là ta ngày đêm lo nghĩ về Thuận Quảng…

Quốc công nắm tay Triệu Quận công. Một già một trẻ rưng rưng…

*

4.

Ông huyện Kỳ Vinh hôm nay về nhà có vẻ mệt.

Ông khách Triệu Ngô Cương pha trà, kính cẩn mời chủ nhà loại trà Long Tỉnh nổi tiếng Trung Nguyên. Huyện Vinh bảo:

-Ông sang nước Nam ta làm ăn, mà vẫn có loại trà thượng hạng thế này, hẳn ở bản quốc không phải hạng dân xoàng?

-Có tí chút của cải- Triệu Ngô Cương gật- Nhưng chính trị thời nay ở bản quốc không còn như trước, giặc cướp như ong vỡ tổ, triều đình thì xa, quan lại nhũng lạm, nên chi bằng tôi đi thật xa.

Ông huyện Vinh thở dài:

-Nước Nam này nào có hơn gì?

-Nhưng triều Lê đang buổi trung hưng, như mặt trời buổi sớm, rồi sẽ rực rỡ, không như Minh triều, đến Vạn Lịch như trời đã sang chiều.

-Được như ông nói thì phúc cho nước Việt quá.

-Hôm nay ông thăng đường mệt mỏi vậy?

-Quan phủ sức các tri huyện đến phủ đường. Ban tuyên chiếu của Hoàng thượng đại xá thiên hạ, tha miễn thuế khoá, bọn trộm cướp tù tội đều tha miễn. Vui mừng thật…

-Cớ sao quan lớn lại có vẻ buồn…?

Ông huyện Vinh lắc đầu. Triệu Ngô Cương nói:

-Tôi trộm ngỏ ý với quan lớn nhá. Quan lớn không thể vui, vì hoàng ân chưa chắc tưới tắm đến muôn dân, thì hạ quan như ông đã phải hứng vất vả vì lễ không nghiêm, luật còn buông lỏng…

Ông huyện Vinh cười:

-Đấy là ông nói đấy nhá, tôi không dám chịu tội phạm thượng. Thứ hai là nghe tuyên chiếu thăng Công tử Trịnh làm Binh quận công, đốc suất đề phòng giặc cướp, vậy thì còn lo gì nhiễu nhương nữa.

Ông Triệu Ngô Cương cười khì:

-Tôi lang bạt buôn bán, nên biết chút tình thế ở kinh sư. Trịnh công tử tên Tráng chưa qua trận mạc, chỉ loanh quanh cung phủ làm sao lo dẹp được giặc cướp…

Ông Vinh lúc ấy mới nói:

-Tôi lo là lo năm nay hạn hán, nếu thế thì gay cho nhà nông lắm.

Triệu Ngô Cuơng nâng chén trà lên:

-Vậy tôi xin chịu phạt, thật đáng trách. Tôi cứ nghĩ ngợi viển vông đâu xa, nào ngờ quan lớn chỉ lo lắng cho dân được mùa không. Tôi thật thấy sáng ra, đa tạ quan lớn đã chỉ dạy.

Ông huyện Vinh cười khà khà:

-Có được người biết mình, thật không còn mong gì hơn nữa….

Lúc đó, ông Phạm Kỳ Vinh mới giở địa đồ ra, trải ra bộ phản, chỉ tay nói:

-Tôi thực ra đâu chỉ có lo cho mùa màng. Mùa màng có xong không là phụ thuộc đại cục, chứ quan quân kéo qua, can qua gió lốc, giày xéo lên ruộng vườn thì trời cho trúng mùa có cũng như không. Này đây địa phận tôi trị nhiệm, ba bề tứ bên là giặc cướp… Không cướp của thì cướp dân, không cướp dân thì cướp đạo chống triều đình…

Ông Vinh chỉ bản đồ, nói tiếp:

-Từ đây sang Thuỷ Đường chỉ qua một chuyến đò, đi đường núi vài dặm là gặp lũng núi Thuỷ Đường, nguỵ Thuỷ quận công đóng đại trại ở đó. Những bến thuyền từ Thuỷ Đường sang Đông Triều thực chất là do bọn chúng kiểm soát cả. Tri huyện Thuỷ Đường nhắm mắt làm ngơ, nhưng cũng không thể trách ông ấy được, triều đình xa, nguỵ quân lại ở ngay sở tại. Phía Đông Bắc này, cũng qua sông đi hơn chục dặm là đến Thanh Hà, có nguỵ Thuỵ Quận công. Bọn này quản vùng trũng, tiến lên uy hiếp đường lên kinh sư, dấn một chốc là đến bến Bồ Đề, thoái thì về Dương Kinh, có thể dong buồm ra biển, hoặc thanh thế lớn thì một nửa ngày đường nước có thể đến Tây Kinh. Đây là bọn thuỷ quân mạnh…

-Huyện nhà ta có phúc lớn không có giặc- Triệu Ngô Cương nói- tôi thắc mắc một điều, tại sao triền núi Giáp Sơn cũng có thể dụng binh, mà bọn chúng lại không xâm phạm.

Tri huyện Vinh cười:

-Bọn chúng mà động đến Giáp Sơn, kể như triều đình đã nguy rồi. Bởi vì Giáp Sơn có phủ lỵ Kinh Môn, động vào đó coi như trêu triều đình. Chúng nguỵ cũng ước ao lớn mạnh để đến Giáp Sơn lắm, nhưng chúng chưa đủ sức đó thôi. Vả lại, Giáp Sơn ba bề sóng nước, thủ tốt hơn công…

Triệu Ngô Cương hỏi:

-Địa đồ của ông có những đường nhỏ tôi mới thấy lần đầu, ông chỉ giúp xem đây là đâu…

-Địa đồ này có nhiều đường hẻm. Nếu từ bến Tây Giáp Sơn này, theo đường này là đường quan đi, nhưng đường hẻm này thì là đường dân thường qua lại… Tôi cho lính đóng ở những đường này, các trạm ứng báo cho nhau, khi có động, cứ mười nhà có một người trực báo tin cho phủ đường, nên không bao giờ chuyện xa hai mươi dặm mà tôi không biết. Ông tính, ở giữa rừng gươm, biển dáo, trị nhậm không khéo thì mạng mình còn không giữ được, nói gì báo hoàng ân…

Ông Vinh say sưa trình bày cách cai quản trị sở, đưa ra bộ bản đồ do ông vẽ. Triệu Ngô Cương sướng quá, nói:

-Tôi hay phải qua lại vùng này, giá có bộ bản đồ của quan lớn thì việc làm ăn sẽ tiến tới lắm, đỡ phải mò mẫm.

-Ông cứ theo đây mà sao lại…

-Đa tạ quan lớn, chỗ nào chưa chính xác, mong quan lớn bổ khuyết.

Ba tuần sau, ông Triệu Ngô Cương đã có trong tay bộ bản đồ sao lại của ông huyện Vinh, ông Vinh sửa chữa, rồi ghi vào dưới mỗi tờ: “tri huyện Kỳ Vinh trước thuật”

Chương IV. Thân phận đàn bà

“Đời là bể khổ”

1.

Vậy thì thực hư chuyện giữa Ba Bị Phạm Quý Hào và Phạm Thị Kỳ Hoa như thế nào? Thiên hạ đồn rằng, khi kéo cái quang đựng cô Kỳ Hoa tiếp nước, cái quang thoắt nở ra như cái túi, trở thành nổi như thuyền mủng. Láo toét, chẳng qua hắn ta lấy cái mo cau ở đâu, lồng vào cái quai túi vẫn đeo trên vai hắn mà thôi. Kỳ Hoa được hắn kéo đến bờ sông, trượt trên bùn thấy khoai khoái, nhưng nhìn lại thấy lũ trẻ lố nhố chạy tan tác thì lo quá. hiềm nỗi nhảy ra không được. Ê mặt vô cùng. Thế mà cũng đòi làm tướng. Hoa nghĩ mình bị bắt sống, không phải Xã Cánh bắt, Ba Bị bắt cũng là bắt sống, quân thì tan tác cả. Đến bờ sông, trong tích tắc, cô nhảy khỏi túi, nhoai nhoai quay trở lại bờ. Ba Bị kêu:

- Đi đâu? Cô định nộp mạng cho lão Xã Cánh để lão bêu diếu à?

- Tôi phải cứu lũ trẻ.

Ba Bị cười hô hô:

- Cô lo bò trắng răng. Nhìn kìa...

Cả Hoa và Ba Bị nhìn lại "chiến trường" lúc nãy, thấy đội quân của Xã Cánh tự giải tán, lũ trẻ quân của Hoa thì đang túm tụm chén thoả sức những xôi giò và thủ lợn lấy được. Hoa chưng hửng:

- Té ra lão Cánh chỉ cần bắt tôi thôi. Nhưng sao ông lại cứu tôi chứ?

- Thì thôi.- Nói xong, Ba Bị nhảy xuống sông, bơi một mạch hướng sang bờ phía Giáp Sơn.

Hoa ngần ngừ. Quay lại Thuỷ Đường không được, vì bãi lầy. Dùng dằng một lúc, rồi cũng lao mình xuống nước, bơi theo Ba Bị. Ba Bị lặn một hơi, Hoa bơi từ từ, quan sát. Lát sau, khi Ba Bị lên phía bên kia bờ, chui vào bụi cây phèn đen, cứt lợn bờ sông, lẩn mất. Hoa cũng lên bờ, nhằm hướng âu thuyền nhà Bá Hoè bước tới.

Cách nơi Ba Bị lên khoảng vài trăm mét là một âu thuyền, nơi đây là địa điểm cho các thuyền bè qua lại, lên đà để xảm bả keo, thui hà, sửa chữa trước khi đi tiếp. Chủ âu thuyền là ông Bá Hoè. Bá Hoè cắt cho Ba Bị một khoảng đất cạnh âu thuyền dựng một chòi nhỏ. Hoa lại nhớ lại câu chuyện của bố cô với ông Triệu Ngô Cương hôm nọ nói về Ba Bị. Ba Bị mang danh là trông nom bảo vệ cho âu thuyền Bá Hoè, nhưng thật ra anh ta chả phải ngồi kè kè hàng ngày, vẫn cứ nay đây mai đó, thoắt ẩn thoắt hiện, chỉ cái danh Ba Bị cũng đủ khiến cho âu thuyền của Bá Hoè an toàn, chả ai dám xâm phạm. Hàng tháng, Bá Hoè chi trả tiền cơm nước và tiêu vặt cho Ba Bị là do hảo tâm của Bá Hoè, chứ Ba Bị cũng chả để ý nhiều ít thế nào. Như thế Bá Hòe lời lãi chán. Trước khi có Ba Bị, Bá Hoè từng đã phải nuôi một đội quân, tốn phí không biết bao nhiêu mà kể, cuối cùng thuyền mất vẫn hoàn mất, bọn đầu trộm đuôi cướp vẫn cứ quấy phá, đang đêm thuyền đang trên đà cứ tự dưng trôi xuống sông, cứu không được, bởi vì khi đó thuyền đang hở đáy.

Trước kia, Ba Bị Quý Hào còn nhỏ thì tá túc ở chùa Lưu. Truyền tụng là sư cụ Thích Thanh Viên võ nghệ siêu phàm đã truyền thêm võ công cho cha con Quý Hào. Nhưng khi sư cụ Thanh Viên viên tịch, sư Thích Viên Thành, chính là sư Thành, kế nghiệp trụ trì chùa Lưu có vẻ không hợp với Hào. Viên Thành cũng là đã từng học võ với Hào, nhưng là người nghiêm chính, không ưa cách hành xử phóng túng của Hào. Khi đó Hào đã lớn, thường hay bị sư Thành cự nự về chuyện trai gái, hay kêu ca Hào đừng làm bẩn nhà chùa của sư. Hào cũng khí khái, nhiều khi ngủ luôn tại bờ bụi không về chùa Lưu, những khi đó, chui ra khỏi bụi cùng Hào bao giờ cũng là một người đàn bà. Cuối cùng, Bá Hoè nhìn thấy ở Hào một món vốn có thể sử dụng, ông ta tận dụng cái danh Ba Bị và ngón võ công cao thủ của Hào Ba Bị. Từ ngày có Ba Bị đến, công việc làm ăn của Bá Hoè tấn tới...

Bây giờ Bá Hoè nhìn thấy cô Hoa con quan tri huyện, ông ta đang nhai trầu bỏm bẻm, hơi ngạc nhiên, cái nhìn dừng lại ở vồng ngực. Hoa áo ướt, hai núm vú chũm cau hằn rõ, thây lẩy theo nhịp bước. Hoa thấy ghét lão già này, lão già có đến ba vợ và còn lăng nhăng với khối người khác. Cô thấy lão nhìn chòng chọc thì nảy ý trêu ngươi, ưỡn ngực tiến đến. Cho lão biết mặt, mất đếch gì của mình. Bá Hoè hỏi:

-Cô Hoa đi chơi đâu ướt át thế kia?

Hoa cố nói rắn rỏi:

- Tôi gặp Ba Bị.

Bá Hoè tròn xoe mắt, ngừng nhai trầu. Ông ta phản xạ rất lạ, ha há mồm ra, nước trầu rỉ ra mép. Kinh thế. Nhưng Bá Hoè vội cười tí tởn, ánh mắt loé sáng:

- A... Có việc gì?

- Việc gì ông hỏi làm gì?

- Này, cô Hoa, khối đứa tìm thằng đấy, nhưng chưa bao giờ có một tiểu thư như cô đến đây giữa ban ngày ban mặt đâu - Ông ta nói nhỏ, vẻ bí hiểm.- Cụ huyện mà biết thì gay, cụ trách tội tôi thì tôi làm ăn sao được.

- Thì ông coi như không biết.

- Thế hử? Tôi không nhìn thấy cô, không hỏi chuyện cô đâu nhá. Coi như tôi không đứng đây. Nhá.

Hoa bỏ đi. "Đồ hèn". Thẳng đến cái nhà, không, đúng hơn là cái lều, của Ba Bị. Từ xa, nhìn cái lều thấp thoáng dưới tán lá chuối trông như cái lều vịt. Đến gần, hoá ra cũng là cái nhà nhỏ kiên cố, lợp tranh nứa, có cửa giả đáng hoàng. Hoa giơ chân đạp mạnh một cái, hai cánh cửa lỏng lẻo tung ngay ra. Trong nhà không có Ba Bị, có một người. Có một người đàn bà đang nằm. Người này bị cú đạp cửa nên giật mình, thảng thốt vơ lấy cái áo che ngực, nhưng cửa tung ra, gió bờ sông thổi thốc vào, cứ làm bay tung mẩu vải trên người. Cô ta mặc váy đen lòa xòa, áo nâu hở cổ, da trắng ngồn ngộn, con mắt kinh ngạc đang nhìn lên. Hoa giận dữ nói:

- Ba Bị đâu?

- Anh Hào không có nhà... Cô là ai? -Người đàn bà ngước lên hỏi, đoạn bình tĩnh trở lại, từ từ đứng lên.

Hoa cười. A ha, đi tìm Ba Bị, hoá ra lại gặp gái mèo mả gà đồng. Hoa nhớ lại câu chuyện về thằng Ba Bị có thuật xuân phòng, đàn bà theo không dứt, nghĩ ngay mình gặp may, không gặp Ba Bị thì cũng gặp người đàn bà này, hiện thân của chuyện giai gái lạ lùng mà cô thấy u u minh minh chưa hiểu ra làm sao cả. Hoa nhìn xoáy vào người đàn bà kia. Còn người đàn bà cũng nhìn lại, chắc là thấy trước mặt mình một con bé oắt mới lớn, thì chuyển thái độ, từ từ buông tay ra, ưỡn bộ ngực đồ sộ về phiá Kỳ Hoa, rõ là chả thân thiện gì cả, hỏi lại:

- Cần gì?

- Ba Bị.

Người đàn bà trong lều Ba Bị thoắt trở về vai chủ nhà, cười ha há:

- Thế mày không nhìn thấy con này ở đây rồi à?

- Thì sao? -Hoa phải lạnh lùng.

- Thì tránh ra chứ sao. -Chị ta nhìn Hoa rõ là đối thủ.

- Làm sao tôi phải tránh? Chị là gì của hắn?

- Chả là gì, nhưng tao có thể cho mày no đòn, con nhãi ạ. Mày là gái non, bỏ bùa được nó, tao là gái già, nhưng để xem chúng mày làm gì được tao.

Hoa ngạc nhiên. A, bà nói như thế hả, thế thì tôi cũng cần quái gì nữa, bà tưởng chỉ bà vênh mặt lên hả, tôi cũng vênh mặt lên được chứ, vênh mặt dễ lắm. Hoa hất hàm hỏi:

- Chúng mày là những ai?

- Là mày, con oắt con và thằng Ba Bị dê già kia?

- Bà là mẹ Ba Bị à?

Người đàn bà ngẩng lên, cái yếm tuột một bên dây, phất phơ trước ngực, lộ một bên vú thỗn thện. Cô ta đi chậm chậm quanh Hoa, lừ lừ nhìn vào mặt. Cô khách cau mặt, trợn mắt nhìn lại. Hoa thấy cô này rất đáng thương. Cô ta tưởng mình với Ba Bị làm cái việc mà cô ta và Ba Bị đã làm à? Mở to mắt mà nhìn tao đây này. Hoa đứng ngạo nghễu, kệ cha nhà cô làm gì thì làm, rồi cô sẽ bảo cô ta rằng, ta chính là Phạm Kỳ Hoa, con quan tri huyện, thì cô ta sợ phát khiếp. Bất ngờ, người đàn bà đứng lên rất nhanh rồi vươn tay tát vào má Hoa. Hoa chưa định thần, đã thấy má trái rát rạt. Cánh tay người đàn bà ấy vung lên một lần nữa, nhưng mới vung lên, nhoáy một cái, đã bị bật trở lại. Hoa cúi xuống, tung một đòn chân đá ngược lên. Người đàn bà kêu oái một tiếng. Hoa điên tiết sấn lên, quật người đàn bà xuống đất.

A, bà chị nhăn nhó à? Nhưng Hoa cóc nói gì với người đàn bà này nữa. Cô ta ôm bụng, chưa ngồi dậy, cứ nằm co quắp, rên khe khẽ. Cô ta giữ cái bụng, khư khư như giữ vật gì đó, mắt lờ đờ chịu đựng, cứ như không có Hoa trên đời. Hoa đứng tận hưởng chiến thắng, nói:

- Tao đang chờ mày cút xéo đi đấy.

Người đàn bà nói có vẻ đau đớn:

- Nếu con tao làm sao, nó oán mày, quật mày chết tươi đấy.

Một luồng gió vô hình thổi vào tận tâm can Phạm Thị Kỳ Hoa, khiến cô thoắt co rúm người lại. Bây giờ cô mới để ý bụng người đàn bà này lùm lùm. Có vẻ cái dáng cao cao của chị ta đã khiến cho cô không để ý cái bụng. Hoa thảng thốt hỏi:

- Có mang à? Sao bà không nói ngay từ đầu.

- Tao cần gì thằng dê già. Bây giờ tao chỉ cần nuôi con tao thôi. -Người đàn bà chậm rãi ngồi dậy, xốc lại yếm, mặt lì lì. Cô ta lượm mấy cái quần áo lôi thôi lếch thếch ở góc lều, cum cúp đi ra cửa. Nhưng Kỳ Hoa không thể cho chị ta đi được, cô còn đang chưa biết có chuyện gì, bèn lại đanh mặt, cao giọng:

-Đứng lại! Tôi chưa biết chị là ai?

- Tao là vợ... -Chị ta đứng lại, quay mặt vào, bối rối.

- Sao tôi nghe nói anh ta làm gì có vợ?

Người đàn bà quay hẳn người, cười cay đắng:

- Không có, nhưng mà có nhiều. Tao chỉ là một.

- Thế à? - Hoa bỗng thấy thông cảm, chị ta thật đáng thương. - Chị tên gì?

- Tao làm gì có tên... -Chị ta ngần ngừ.- Là Gái. Người ta gọi là Gái.

- Chị nói anh ta có nhiều vợ là thế nào?

Người đàn bà nhìn Kỳ Hoa rất tức tối, nói:

- Thế cũng hỏi? Trước kia, tao cũng đuổi một đứa rồi ở lại đây. Bây giờ thì mày đuổi tao ra. - Người đàn bà tên là Gái thở dài. -Thôi thì nợ đồng lần, quả báo cả. Tao đi vậy.

Hoa càng ngạc nhiên tợn, nhảy sấn lên, chắn ngang cửa lều, kêu:

-Khoan đã. Chị hiểu lầm tôi. Tôi không phải đuổi chị đi để ở đây. Ba Bị là cái gì với tôi chứ? Tại chị muốn đánh tôi trước đấy nhá.

Đến lượt chị ta đứng ngây ra, há hốc mồm. Chị ta từ từ ngồi thụp xuống. Kỳ Hoa chạy lại, đỡ chị ta.

Gái là một người đẹp, chỉ có điều gương mặt đẹp của chị ta có vẻ tiều tuỵ. Những người nghèo khó mà Hoa thấy đều có vẻ yếm thế, người đàn bà đẹp yếm thế càng đáng thương. Gái nghi hoặc hỏi:

-Thế ra cô không có gì với anh ấy?

-Nói không có gì cũng không đúng...

Gái thoắt cau mặt lại. Hoa nói tiếp:

-Ông ấy vừa cứu tôi khỏi một bọn khốn nạn. Chúng nó vây tôi ở bờ sông bên kia, ông ấy đưa tôi qua bãi lầy, đẩy tôi xuống sông...

Gái nói nhỏ:

-Hắn thường quân tử như thế... Rồi thì giăng hoa thôi mà.

Hoa gắt nhẹ:

-Chị ghen tuông vớ vẩn. Tôi còn chưa nhìn rõ mặt ông ấy. Tôi đến đây chỉ để nói lời cảm tạ thôi.

Gái nhăn mặt, rên nhẹ. Hoa nhìn cô ta, hơi lo:

-Chị sao thế?

-Tôi hơi đau... –Gái nói khó nhọc- Nếu chỉ để cám ơn, tôi sẽ nói với anh ấy.

-Không, tôi phải gặp để nói với ông ấy.

-Chị trông đài các con nhà giàu, còn anh ấy và tôi chỉ là dân quê, gặp nhau ban ngày ban mặt không xứng đâu. Tôi biết các bà đều chỉ lén lút với hắn.

-Dân quê mà như ông ấy cũng đáng mặt. Cả vùng này ai chả biết tiếng ông ấy. Một lũ có học mà rỗng tuếch, có tiền mà trọc phú đáng kể gì. Thôi tôi xin lỗi chị lúc nãy nhá.

- Nhà cô cũng tử tế đấy- Gái nhăn nhó, rên lên- Đau... Chả lẽ lại đến lúc...

Kỳ Hoa bất giác thấy chán cái tình thế này. Thương một người đàn bà thì thương bao nhiêu cho hết, định nói cô là ai rồi quay đi thôi. Gái buồn rầu:

-Tôi đi ở cho nhà cụ Xã Thuỷ Sơn, hầu bà Tư. Lúc đầu tôi chả màng đến hắn. Khối người tử tế đòi cưới tôi mà sao tôi không cần. Bà Tư thế nào lại lén lút mê hắn. Bà ấy có thói động cỡn, cứ khi nhớ hắn thì không chịu được, toàn bảo tôi đi gặp hắn bảo hắn đến, rồi tôi canh chừng cho bà ấy. Tôi thấy bà ấy rên rẩm, người cũng bứt rứt, khó chịu quá. Rồi một hôm tôi cũng không chịu được.

Kỳ Hoa thoắt thấy bần thần cả người. Tại sao chị ta lại nói chuyện này với cô?

-Lại đến thế kia à? Tôi biết bà Tư ấy, không còn trẻ, phốp pháp mà đẹp lắm.

-Bà Tư có thói bạo mồm lắm. Bà ấy kể hết chuyện bà ấy và hắn làm gì. Tôi hỏi sao lúc ấy bà rên to thế, làm cho tôi đứng canh sợ sợ là. Bà ấy bảo mày đ. biết gì cả, chỉ có nó làm cho tao bật lên tiếng được thôi, chứ lão Xã ấy à, cứ như gãi ngứa, càng ngứa l. tao. Tôi lúc đó chả hiểu gì cả. Bà ấy bảo tôi, nếu như lão Xã làm gì bà ấy, bà ấy bỏ đi theo anh ta liền, bà ấy bảo vàng bà ấy giắt đầy người, chôn xuống đất, cho người nhà cũng chả làm gì, cuối cùng bà ấy chỉ còn cái xác. Tôi nảy ra ý định thử xem thế nào mà bà Tư ấy lại xin chết như thế. Ôi giời, thế là tôi trốn đi...

- Đến đây ở với hắn à?

- Không. Có đến được đâu. Lúc đó ở đây có một con bé. May mà nó làm mếch lòng ông Bá, ông ấy cho người đuổi đi. Khi tôi đến, mặc cái áo lụa lấy trộm của bà Tư, nó tưởng tôi là bà Lại.

- Lại có bà nào thế?

- Bà Lại vợ ông Lại ở Phủ. - Gái vừa nói vừa nhăn nhó- Ông Lại mua một cái phản gụ, tám người khiêng không nổi, chỉ cần hắn và hai người nữa đỡ là đưa được vào nhà, từ đó ông Lại hay gọi hắn đến giúp rập, thế là bà Lại cũng bắt hắn giúp luôn. Con bé ở đây một hôm vào được nhà bà Lại, đòi bà ấy cho tiền, nếu không nó nói chuyện với ông Lại và làm ầm ĩ lên, bà Lại cho tiền, sau đó cho người đánh cho con bé một trận nên thân. Vướng vào hắn, chả ai có kết cục tốt đẹp cả. A... á...

Gái vừa nói vừa ôm bụng vẻ rất đau đớn. Cô chỉ biết đỡ chị ta, an ủi:

-Dù sao thì chị cũng hơn bọn chúng nó, chị có con.

2.

Gái bỗng tái mặt, xua tay:

-Thôi cô về đi, về đi... Hôm khác đến... Ôi, ối...

Trong chốc lát, Gái gục xuống, oằn người... Hoa thấy rối ruột, sờ vào trán chị ta, thấy mồ hôi rịn ra. Gái ôm bụng, quằn quại… Cô hoảng sợ:

-Sao lúc nãy đã khỏi rồi, bây giờ lại đau thế này...?

Gái đau đớn, đờ mắt, nhìn lên, môi mấp máy. Hoa kêu:

-Tôi biết làm gì bây giờ. Chưa bao giờ tôi gặp thế này...

Gái thều thào:

-Gọi mụ Na cho tôi...

Hoa cuống quýt:

-Mụ Na à? ở đâu, ở đâu?

Nhưng Gái đã ngất đi rồi.

Kỳ Hoa thấy mình thật khổ sở và tội nghiệp. Cô đã gặp chuyện gì thế này. Cô đã vào cái túp lều này như một con ngựa cái, đá văng mọi thứ, giờ lại chạy ra như con cún ốm, miệng kêu ư ử. Hoa kêu thật, chỉ khác là cô không sủa ăng ẳng như chó con thôi. Toàn thân cô như bị luộc chín. Cô chạy ngược trờ lại phía âu thuyền, tính gặp Bá Hoè, bất chợt nhìn thấy bà ba Bá Hoè. Cô rối rít bảo bà ba Bá Hoè tìm nhà bà Mụ Na. Bà ba Hoè trố mắt lồi cá vàng:

-Nhà cụ Huyện có ai ở cữ à? Mà sao cô Hoa thất thần thế?

Hoa lắp bắp bảo:

-Vợ ông Ba... Ba Bị?

-Hử? Vợ thằng Hào? Vợ nào?

-Chị ấy... –Hoa bối rối chỉ về phía lều nhà Ba Bị Hào.

Bà Ba Hoè bỗng cười toe toét:

-Tưởng gì... Cô chỉ được cái đùa. Ba Bị làm gì có vợ nào, nếu có tôi không biết à?

Hoa giậm chân, vung tay nói lạc cả giọng, bà Ba Hoè không chịu tin, bình thản bỏ đi. Mẹ cha nhà bà, bà chỉ là một con đĩ. Cô thoáng muốn chửi cho bà ấy một trận, nhưng lại nghĩ đến Gái đang đau bụng, bèn thôi. Chợt ông Bá Hoè xuất hiện, kêu:

-Đã bảo tôi không trông thấy cô nhá, thế mà cô lại cứ trông thấy tôi.

Hoa nói lại câu chuyện với Bá Hoè. Chắc là cô nói lộn xộn lắm, nhưng ông Hoè vẫn hiểu, thoắt cuống lên, gọi người nhà đi tìm bà mụ, rồi lại gọi bà Hai đến bảo:

-Bà ra xem tình hình con bé ấy thế nào? Cái con bé đến đây theo thằng Hào ấy mà.

Bà Hai quay quả đi. Trên đường đi, bà bỏm bẻm nhai trầu, nói giỏng giả:

-Chắc cô vừa bảo bà Ba nhà tôi? Sao lại có người vô đức thế nhỉ? Người dưng còn cứu vớt nhau, đằng này thằng Hào là người làm... Mà này, nếu tính ra, nó còn gọi ông Bá nhà tôi là ông cậu đấy.

Khi đến lều, bà Hai sờ khắp người Gái, kêu thất thanh:

-Mẹ ơi, vỡ ối rồi...

Hoa ngạc nhiên quá:

-Thế là thế nào? Đầu gối chị ấy làm sao?

Cả không gian chật hẹp của gian nhà bốc nhiên sực lên một mùi hăng hăng, thơm thơm lại hoi hoi. Như mùi da thịt, lại như mùi rau thối. Hoa muốn im, mà mũi cứ khịt khịt như con lợn, thất kinh nhìn thấy từ giữa hai chân người đàn bà tên Gái một dòng chất lỏng đang ứa ra.

Bà Hai kêu to:

-ối, nước ối... à mà cô không biết cũng phải. Cô chạy về bảo ông nhà tôi đi đón ông Lang Hiền.

Kỳ Hoa lại chạy ngược lại nhà ông Bá Hoè. Dáng điệu của cô chắc là khổ sở lắm. Được như con cún đã khá, giờ đây cô thấy mình là một con gà mái bị nhúng nước.

Ông Bá Hoè nghe tin, bỗng tái mét mặt mũi, đứng thừ ra, lẩm bẩm:

-Nhà mình có hạn à? Thôi thì làm phúc...

Hoa lờ mờ hiểu rằng, hình như Gái đang trở dạ. Chị ta bị một cái đá của cô. Chị ta có thể chết. Người ta nói "chửa đẻ cửa mả", Gái đang ở cửa mả. Trong một buổi chiều mà có biết bao nhiêu sự việc xảy ra khiến cho cô, ái nữ ngỗ ngược của ông Huyện Vinh như trải qua hàng chục năm kinh nghiệm, thoắt cô thấy như là đã rũ bỏ tất cả nghịch ngợm của tuổi trẻ con ngông cuồng, tôi từ một con ngựa, thành con chó con, thành con gà mái, một con gà choai lạc đàn trong giông bão. Khi ông Lang Hiền đứng lên, im lặng chui ra khỏi lều, mọi người có mặt ở đó đều thẫn thờ. Hoa lúc đó mới nhận thấy người đàn ông đến từ lúc nào đang quỳ xuống trước ông Lang Hiền:

-Cụ ơi, không làm gì được nữa à?

Ông Lang Hiền chậm rãi nói với Ba Bị:

-Đẻ non... Nhưng cứu lấy đứa bé thì có thể được, chứ chị ấy yếu thế kia... không xong đâu

Hào Ba Bị nói hổn hển:

-Vâng, vâng, xin cụ rủ lòng thương.

Bà Hai thì lẩm nhẩm: "Xin trời phật rủ cứu giúp"

Trong nhà, Gái đã tỉnh, đang quằn quại, mặt bạc phếch. Cái nhìn của Gái đờ đẫn. Hoa đến bên cạnh, đầu óc hoang mang vô cùng, nói thảm thiết:

-Chị tha lỗi cho tôi.

Ông Lang Hiền đi vào, khoát tay:

-Tôi và mụ Na với bà Hai ở lại, anh Hào và cô gì con gái đi ra ngoài đi.

Trong khi chờ đợi cuộc vượt cạn của Gái, Kỳ Hoa và Ba Bị loanh quanh bên ngoài lều. Hoa không còn thấy đâu là tên giang hồ Ba Bị nữa, anh ta là anh Hào rõ là một người đàn ông nông thôn yếu đuối. Đôi mắt lo lắng, hàng râu quai nón như run rẩy... Anh ta nói với cô:

-Cô còn ở đây làm gì?

Hoa bối rối, nói:

- Tôi đến đây, định cám ơn anh.

Hào hất đầu vẻ cóc cần:

- Ơn huệ gì tôi. Tôi phải ơn cô thì có. Nếu không có cô đến, Gái nó biết kêu ai.

Hoa tự dưng dợm bước lên, định thốt thành lời, nhưng lời nói lại tắc trong họng. Ra là anh ta không biết vì cô đánh Gái mà Gái đẻ non. Hoa bất chợt nhìn xuống chân, lại len lén nhìn lên Hào, nhưng anh ta đang trong trạng thái căng thẳng thế kia, có để ý gì đến cô đâu. Hoa đành đứng lặng. Một cơn gió từ phía bờ sông ào tới, cô bất giác thấy ớn lạnh, co rúm người lại. Tự dưng thấy lạnh thế. Lạnh thót tim từ trong cơ thể lạnh ra. Chiều bờ sông thật đìu hiu. Lá chuối rách tướp vẫy vẫy trên đầu thật thê thảm.

Một phút bấy giờ là cả mười sáu năm gộp lại trong đời con gái như cô. Lát sau, cô nghe thấy tiếng khóc xe xé của đứa bé vang lên, gương mặt Hào như giãn ra. Cô cũng thấy nhẹ cả người. Nhưng bỗng bà Hai ló đầu ra, bảo:

-Vào đây.

Hào chui vào lều. Anh ta đứng sững rồi quỳ xuống chỗ Gái nằm. Giờ cô ta chỉ còn một cái xác... Kỳ Hoa chợt giật mình. Toàn thân như có luồng điện, đứng chôn chân ở cửa lều.

Lát sau, cô từ từ cũng quỳ xuống bên xác Gái, lẩm nhẩm như nhập đồng:

-Chị ơi, em lấy ơn báo oán đây mà. Chị thương em đừng bắt tội em để cho em chuộc lỗi lầm... Em có biết chị có mang đâu...

Cô ngẩng lên, thấy một cơ thể bé tí, trông như con chuột to, lại như con khỉ nhỏ đầy máu me bẩn thỉu đang phát ra âm thanh của tiếng khóc con người. Mụ Na quát tướng lên:

-Còn sụt sịt gì, nước ấm đâu bà Hai?- Mụ Na nói nựng- Gớm to mồm thế. A a con chim bảnh choẹ lắm. May mà mày không phải con gái, đỡ được cái khổ của mẹ mày.

Quý Hào quỳ cạnh vợ, cúi xuống như tế, tay đập đập xuống đất, khóc hông hốc. Hoa không còn nhớ cô đã làm thế nào, đã nói điều gì, chỉ biết là cô đã nói với Phạm Quý Hào, nói trong nước mắt cái điều mà phát ra tự tâm can cô, sau này cô còn nhớ rất lâu, nhớ không thể nào quên là nhớ điều day dứt ấy, chứ câu chữ thì thế nào không nhớ nữa. Cô đã nói, chuyện đã thế này, cứ coi như tôi có phận lo cho con anh mới mong yên lòng được.

Quý Hào khóc rung vai. Lần đầu tiên Kỳ Hoa biết một người đàn ông khóc. Cô chỉ nhìn thấy đàn ông đi lại, nói năng, tỏ cái uy cái oai, làm những điều tỏ ra chính nhân quân tử, tỏ ra khuấy nước chọc trời, đâu biết cũng thổn thức cũng yếu mềm?

3.

(Kỳ Hoa tự sự)

Cô gái từ đám tang của Gái trở về như là biến thành người khác. Suy nghĩ mung lung... Tôi là cô ấy đấy. Tôi trở về nhà, đóng cửa buồng, nằm nghĩ ngợi mấy ngày. Vừa mới hôm qua, thiên hạ toàn những chuồn chuồn với bướm, triền đồi và bãi sông, vùng vẫy với đám trẻ choai, mặc kệ việc người lớn. Thế mà hôm nay, hình như tôi đã tham dự vào gầm trời của chính những người lớn ấy. Nào là đánh bắt, nào là chửa đẻ, nào là sống chết... Thật là cuộc đời đấy ư? Sư Thành thường lần tràng hạt bảo, đời là bể khổ, hoá ra là đúng lắm sao? Bể khổ, bể khổ. Tôi đã thấy Gái oằn người sinh nở rồi chết. Tôi đã thấy một con người vừa ra đời đã khóc váng lên như ai đánh nó đau lắm. Tôi đã thấy Ba Bị hảo hán khóc như vắt ra nước. Đời không đơn giản.

Một người con gái, số phận khác chi giọt mưa sa, giọt rơi xuống giếng, giọt ra ngoài đồng. Tại sao trời sinh ra tôi là con gái, mà không phải con trai? Phải sinh con đẻ cái, như là Gái, có khi gặp thằng Ba Bị lại theo không dứt ra được, chứ không được vẫy vùng ngang dọc như Ba Bị? Có khi như bà Lại, hàng ngày xêng xang đi đâu cũng sĩ diện vợ ông Lại, ở gần đám bán rau cũng che mũi kêu hôi, thế mà bám lấy Ba Bị đến nỗi tính trăm kế để lừa ông Lại, ngủ với Ba Bị. Thế là sao?

Đàn ông có bao nhiêu hạng. Hạng chót vót như thiên tử, hạng dưới nữa là vương công khanh tướng, có hạng như Tri phủ Thái Hoà luồn lọt bậc thầy, bóc lột bậc thầy, có loại như bố tôi tri huyện Giáp Sơn, có hạng Bá Hoè, có hạng Xã Cánh và có hạng Ba Bị. Còn đàn bà thì ít hạng lắm. Bà Ba, Bà Tư, mẹ đĩ, mẹ mướp, cho đến công chúa hoàng hậu, cuối cùng cũng chỉ làm của riêng của đàn ông, rồi thì đẻ con, lại đẻ con. Ăn uống theo một người đàn ông, lo lắng theo một người đàn ông. Rồi mình cũng thế thôi...

Nói gì thì nói, những ngày vô lo đã qua rồi. Tôi đã không còn là con Hoa nữ tướng của lũ trẻ Giáp Sơn vô công rồi nghề nữa. Rồi cũng phải lấy chồng, sinh con đẻ cái. Nếu như mình có một người đàn ông của mình, chiếm riêng cho mình? Liệu có được không?

U tôi đã chọn cái chết để được là người có riêng một người đàn ông. Năm ấy, cách đây sáu năm, tôi còn nhớ tôi lên mười, tóc xơ xơ. U tôi lại có mái tóc rất mượt. Có lẽ vì vậy mà bố tôi đã phải lòng hay sao? Ông ngoại chỉ là một ông dân cày, ba họ không đi học, trong bụng tòan ngô sắn gạo, một chữ bẻ đôi không có, thế mà bỗng nhiên có ngay một ông con rể cống sĩ đuợc bổ làm tri huyện. Ông ngoại bảo u, này vợ Vinh, đời người ta công bằng, được cái nọ mất cái kia, không ai được tất bao giờ, con ăn no ngủ kỹ thì lấy thằng lực điền, nhưng số con lại thành bà huyện thì con phải tập làm bà cả, con tập sống với bà hai bà ba... Đấy là cái giá cho chuyện được làm bà huyện. Năm ấy, bố định lấy bà Hai. Bây giờ tôi không nhớ bà ấy như thế nào nữa, chỉ mang máng đó là một người quý phái, trẻ trung, bà cúi xuống bế tôi, tôi chuồi ra, sau ngửi quần áo vẫn thấy mùi thơm thoang thoảng. Bà ấy định làm lẽ lấy bố tôi là con ông huyện An Dương, ông huyện An Dương bạn bè vong niên với ông nội, hai bên vun vén cho nhau.

Ông Xã Tùng một hôm đến chơi nhà, nhìn thấy tôi, bảo, con này có đôi mắt đen láy lại dài hút, tóc hơi quăn xinh đẹp mà truân chuyên. U tôi nói, bình thản mà âm sắc lộ rõ cay ca, nó sẽ có dì nó chăm sóc, ai bảo số khổ, nhà ông chỉ nói linh tinh. Ông Xã Tùng cười kha kha, chị cả nghĩ thế, thêm người thêm lộc, ông anh tôi có thêm phần phấn chấn, bà chị cứ yên tâm đi. U tôi buồn rười rượi, nào tôi có không yên tâm gì đâu, đàn ông năm thê bảy thiếp là thường, tôi cứ tưởng ông nhà tôi là đặc biệt nhất thiên hạ, hoá ra cũng vậy thôi. Ông Tùng nói, chị  ơi, thời nay loạn lạc, đói kém triền miên, nay sống mai chưa biết thế nào. Đấy cái làng Lưu huyện Nghi Dương, hôm trước còn cả làng công hầu khanh tướng, hôm sau quân về đốt trụi thùi lụi, họ Mạc chạy tứ tán. Người chết đâu phải là họ Mạc, họ có quân quyền họ chạy hết, chỉ chết dân thôi. U tôi bảo, chuyện tranh chấp quyền bính tôi đàn bà biết làm gì. Ôi chị ơi, chính vì thế chị phải biết, thời thế càng khó khăn, cánh đàn ông càng phải có nghĩa vụ lo lắng cho họ hàng, tông tộc. Anh nhà chị mãi mới chỉ có một mụn con, việc nhà một mình chị gánh vác, biết đến bao giờ chị hết vất vả. Thôi nói toạc móng lợn, các ông muốn lấy mấy vợ mà chả được. Em xin lỗi chị để chị phải buồn, nhưng chị cứ cho là chuyện này là việc thêm người gia tộc quấn túm thương lẫn nhau là nhẹ nhõm.

Nhưng quả thật u tôi không thể nhẹ nhõm được, đâm ra ốm. Sau này, ông Tùng bảo bố tôi, có lẽ anh quá nhát, quá nấn ná nên thành cơ sự ấy, chứ anh cứ quyết lập một buồng nữa thì làm luôn một mạch, chị ấy bị đặt vào sự đã rồi chắc buồn một chút rồi thôi. Đằng này anh cứ để tình trạng chờ đợi căng thẳng cân não chị ấy. Bố tôi không nói gì, tức là ông cũng cho là ông Tùng có lý. Tôi còn nhớ mẹ ốm như thế nào. Chuyện u ốm rất lạ. Cứ vàng võ, suy kiệt dần. Không thuốc gì chữa nổi. Việc lấy dì hai của bố thế là dẹp đi. Khi u qua đời rồi, bố hàng ngày ngồi uống nước một mình, trầm tư mặc tưởng. Mấy năm nay, tôi lớn lên, mới tạm quên chuyện không có mẹ. Chị Tý bảo, u chị không chịu lấy chồng chung mà chết, em cũng vậy. Tôi bảo nói nhảm, tôi tát một phát vào mồm Tý. Tý ôm mặt, không dám khóc, bảo chị thương em em cắn cỏ lạy chị đừng mách ông. Tôi không bao giờ lại mách bố, nhưng con ở như Tý sao lại có cái lý lẽ giống u tôi đến thế.

Tại sao mẹ lại chết? ối người cùng lấy một ông chồng có sao đâu? Giá như bố không phải là ông huyện, có nhẽ u vẫn sống. Nếu như u cứ cày cấy quanh năm, chả ông nọ bà kia gì cả có khi lại hay. Những người làm ruộng, đói thì đói thật đấy, nhưng họ khó chết lắm. Đấy là một bậc sung sướng. Những khi được mùa, đàn ông không đi lính, thóc cứ đầy bồ, đẻ thật nhiều con, thì lại là một bậc sung sướng nữa? Nhưng mà cái sung sướng sinh con đẻ cái lập thân nó hiếm hoi lắm. Vướng vào nó là vào bể khổ. Bể khổ mà không ai tránh được. Sư Thành hay nói về bể khổ, không có lẽ ông sư ấy lại thấu bể khổ hơn người tắm bụi trần. Lúc đầu, tôi tưởng Ba Bị cũng sung sướng, đâu cũng là nhà, bạ đâu cũng là gường, đàn bà theo tới tới, tự do vô cùng tận. Nào ngờ, đùng một cái, hắn cũng chịu số khổ, phải gà trống nuôi con một mình. Hắn ta đã thành đàn bà. Có lẽ thế cho nên hắn ta không để ý đến đàn bà nữa. Bà Tư Xã Cánh hôm vừa rồi bảo: "Thằng ấy bây giờ lại cái rồi, tao sờ vào nó, chỉ thấy một con giun to tướng". Một đứa con khiến người ta biến đổi đến thế ư? Bao giờ Kỳ Hoa này có một đứa con, không biết biến đổi đến thế nào? Muốn vậy phải lấy chồng? Nhưng chả muốn lấy chồng, phải làm sao? Ba Bị dâm dê là thế, làm cái việc nuôi con của đàn bà mà mất cả tính đàn ông. Tôi muốn không làm đàn bà, vậy thì phải làm việc đàn ông. Hàng ngày phải học thi thư, phải múa võ... Nhưng võ nghệ chưa đâu vào đâu, đã vập vào chuyện tày đình mang vạ vào thân khiến cô Gái vợ Ba Bị phải chết... Ôi thi thư! Nếu ta muốn thoát khỏi lốt đàn bà khốn nạn, phải học hành chăng?

Từ đấy, tôi chăm học hành, chí thú chong đèn đọc sách. Mỏi mệt, chỉ len lén ra vườn chuối tập võ một mình. Là vì đã vận động quen rồi, chỉ mươi hôm ngồi rồi, cô con gái mới lớn là tôi thấy như nặng nề thêm, không múa may tay chân không được. Thật lạ. Song, càng như vậy, tôi càng lớn phổng lên, thấy đi lại nhẹ như không. Một hôm, đến cổng phủ đường, bà Lại ở Phủ nhìn thấy tôi, bà bảo: "Mới có mấy tháng, không thấy cô mà nay đã nhớn thế này, lấy chồng được rồi". Tôi chỉ nói: "Không". Bà Lại cười tít mắt: "Không cái mồm. Cô mà không tôi cứ đi đằng đầu". "Bà thì biết gì?". Bà Lại lại hi hí: "Cô thế kia, vượng phu ích tử lắm đấy". Tôi nhớ chuyện người ta nói bà ta mê Ba Bị, tôi càng lạnh: "Phu với tử cái gì, tôi còn bé". Bà Lại bèn không nhịn được nữa, bắn một tràng, quết trầu văng vào tay áo tôi một nốt nâu sậm trông kinh khiêp: "Bé mà đi với thằng Ba Bị à? Hay là nó làm cho cô nảy nở lên đấy". Tôi cáu quá, bèn giang tay tát cho bà Lại một cái. Bà Lại nhảy như choi choi: "Cô cậy là con ông huyện mà láo với người lớn à? Về mà soi vào nồi nước đái xem có phải không?". Ông Xã Tùng bảo, cháu tát nó là không được, nhất là đừng làm ở chỗ công đường, nó còn nể bố cháu chứ nó mà kiện lên quan phủ thì gay go to, lão Phủ ấy sấp mặt lắm. Ông Tùng nói xong, chậc lưỡi liên hồi ra vẻ tức giận, thời thế thật là đảo điên, bọn thơ lại ở phủ luồn lọt thế mà cũng coi quan tri huyện chả ra gì, cũng là vì lão tri phủ chả ra gì. Thời thế đảo điên...

Một hôm, Hoe chạy đến tìm tôi, khóc dấm dứt, bảo em đi lấy chồng đây, nói xong ồ lên khóc thật to. Hoe bị phải lấy một ông thuyền chài chết vợ, bằng tuổi bố Hoe. Thế mà Hoe đã ngủ với một anh chàng khác rồi. Anh kia cũng thuyền chài nhưng chả có tiền của gì cả, chỉ đi làm thuyền thuê cho lão sắp lấy Hoe. Hoe bảo chị ơi em làm thế nào? Tôi buồn xỉu, bảo tao chả biết làm thế nào cả. Khóc chán, Hoe bảo thôi đành phải thế vậy, nhưng chị ơi, khi lão ấy lại gần, toàn mùi cá thối, em tởm lợm lắm. Còn anh ấy thì... Hoe thở dài, lát sau chùi nước mắt bảo, chị ơi, hôm nọ mẹ em bán cá cho bà Lại, bà ấy nói con gái tri huyện Giáp Sơn vú to mông nẩy, mắt long lanh, tóc mai quăn, lông dưới xoăn tít, dâm như dê cái. Tôi nghe Hoe nói thế, giận mụ Lại điên người. Thấy như có cái roi vô hình quất vào người. Cái thú trai gái có gì mà kinh tởm và ma quái thế nhỉ? Sao mụ ta biết mình? Hoe bảo, thế chị đã... ấy chưa? Tôi ngạc nhiên, mắt trợn lên bảo Hoe, tao ỉa vào cái chuyện đó. Hoe bảo, thế thì chị khổ đấy. Khổ thế nào? Sao ai cũng bảo tao khổ là thế nào? Cái Hoe lại bảo, à em quên, thế thì chị sướng đấy. Cứ như em, bây giờ mới khổ, thôi chị đừng bao giờ phải lấy chồng chị nhá. Cái Hoe thôi khóc, chào rồi đi. Tôi nhìn theo nó, linh cảm thấy đây là lần gặp cuối cùng. Vừa hôm qua nghịch như quỷ sứ, hôm nay đã lại chui đầu vào thòng lọng gả bán rồi. Chuyện ấy có gì mà sướng khổ cách nhau gang tấc thế?

Tôi trở về nhà, đóng cửa buồng thật chặt. Tự xem mình. Khi toàn bộ y phục tuột xuống, đúng là phía dưới có một rừng đen xoăn mê tơi. U ơi, đúng là bà Lại nói đúng. Tôi lướt tay vào qua cái bụi rậm ấy, mọi thứ đều nảy nở, cứ như hạt bưởi mùa xuân sắp lên mầm vậy. Tôi thấy ngây ngấy như là lên cơn sốt. Từ trong cái khu rừng rậm tí xíu ấy, một dòng nước trong ri rỉ chảy ra, mùi thoang thoảng rất khó tả, trong đầu chợt nhớ lại cảnh Gái vỡ ối, bỗng rùng mình, một dòng cảm giác vô hình rung động suốt từ đỉnh đầu đến gót chân. Cái mùi kỳ lạ, tôi chợt nghĩ hình như đó là cái mùi người...

Chương V: rắc rối chuyện chồng con

“Khôn đâu đến trẻ, dại đâu đến già”

1.

Khi Xã Cánh vừa từ giã, trong đầu ông Huyện Vinh hiện lên quyết định phải dựng vợ gả chồng cho đứa con gái ngỗ ngược.

Ông Phạm Kỳ Vinh dỗ con gái:

-Con gái đến tuổi phải lấy chồng, cũng như rượu ủ men đến ngày thành rượu nếp, đúng độ thì cay nồng ngon ngọt, không đúng độ thì chua loét như dấm. Cũng như dưa muối đến ngày thì vàng xanh tươi, quá độ thì chua gắt đến rụng răng, váng kéo đầy lên chỉ có nấu cám cho lợn. Con người ta cũng như rượu như dưa, đến tuổi phải lấy chồng.

Con gái nói:

-Hay gì chuyện lấy chồng, con đi lấy chồng, bố còn một mình lọ mọ thì con lấy chồng làm sao yên.

-Chuyện bố rồi từ từ sẽ tính. Một người đàn ông bốn nhăm với năm mươi na ná như nhau, nhưng một đứa con gái mười sáu với hai mốt thì một trời một vực.

-Người ta nói bao giờ cũng từ vực đến trời, vậy bây giờ con đang là vực, bao giờ là trời thì con lấy chồng.-Con gái đâm quay ra bài bây,

-Không được con gái ơi, tuổi con giờ mới là tuổi đẹp, con có thấy người ta quá lứa thế nào không, da nhăn nheo khô khẳng, không đẻ được thì lại càng khổ.

Kỳ Hoa bịt tai lại, rồi bỏ tay ra, nói:

-Vậy bố lấy dì hai đi thì con lấy chồng

Thật là một đòn hiểm độc. Ông bố nghe thế, đứng ngay dậy, mặt rất giận, bỏ đi.

Chuyện nghịch ngợm của đứa con gái bất trị tuy được dẹp đi, nhưng chiến công của Kỳ Hoa thì lưu truyền khắp huyện, khắp phủ. Thế cho nên ông Huyện Vinh mới ngày đêm lo lắng. Ông Huyện ngày xưa có thể để ngoài tai chuyện phải chạy cửa nọ cửa kia, ngay chuyện chúc thọ ông phủ, các ông huyện khác thì cho quân khiêng vác đồ lễ, ông chỉ đi không trong tay có một tấm lụa viết chữ mừng. Ông có thể khí khái ở đâu đâu, nhưng điều tiếng về con gái thì không chịu được. Đã bảo ở cái đất đến cái tiếng cũng trở thành bảo vật, thì cái tiếng cũng có thể giết chết người.

Sau khi Xã Cánh đến ông Huyện Vinh tỉ tót chuyện con gái bị thằng Ba Bị ôm xuống sông, sau cái hôm ông Vinh và ông Cương nói chuyện về "Kinh Môn tam kỳ khí" ấy khoảng mươi hôm thì ông Cương ra đi. Rồi thì người nhà ông án sát Bắc Ninh đến nhà ông huyện Giáp Sơn. Chuyện gì? Chuyện không ai muốn xảy ra cũng xảy ra. Đó là chuyện về việc mai mối tiểu thư con ông huyện Giáp Sơn với Nho sinh Đông Triều.

Bà mối ăn trầu đỏ môi, răng đen nhức, còn trẻ mà đuôi mắt đã nhài quạt, nói véo von:

- Tôi đến để quan lớn phạt vạ. Việc của tiểu thư và cậu ấm không thành, tôi cũng mất mặt.

Ông Vinh cố giữ thản nhiên:

- Không thành cũng coi như thường thì nhẹ lòng. Có thế mới cần bà.

- Nhẹ lòng sao được, thưa quan lớn. Bên nhà cậu ấm nói cậu ấy phải theo ông thân sinh về xứ Bắc, miệt mài kinh sử để lấy bằng được đại khoa, e rằng tiểu thư nhà mình khó chờ được.

- Thôi được- Ông Vinh nói- Cứ nói thẳng là nhà quan án trả lễ chứ gì?

- Dạ, không hẳn thế... - Bà mối liếc ngang liếc dọc- Đây chỉ là hoãn... Mà nếu tiểu thư không đợi được thì tuỳ ý thôi ạ.

- Được rồi. - Ông Vinh dứt khoát.

- Đây là khoản bạc mà nhà quan án kính gửi quan Huyện để chi dùng trong thời kỳ tiểu thư chờ đợi.

Ông Huyện Vinh bèn sẵng giọng:

- Nhà bà mang về đi. Nói với quan án rằng không cần băn khoăn gì. Tôi với bên ấy vốn trọng tình nay vẫn tình nghĩa, chuyện con cái không thành không phải là vong quốc mà phải rối lên. - Ông hạ giọng- Thôi thế này vậy, coi như tôi nhận, nhưng tôi biếu bà tiền trầu nước.

Bà mối nhành miệng cười, đứng lên cám ơn rối rít. Khi bà đi rồi, ông huyện gọi bà mối lại bảo:

- Tôi gửi quan án thư này, bà chuyển giúp.

Ông Phạm Kỳ Vinh lấy tờ giấy, viết bằng son đỏ tươi hai chữ "Trung Chính", đề tên rồi phong bao đưa bà mối.

2.

Khi bà mối đi rồi, Phạm Thị Kỳ Hoa mới thực sự thấy một điều không bình thường đã xảy ra. Điều đó hơn cả không bình thường. Đối với thanh danh của nhà cô, chắc phải là điều tệ hại. Kỳ Hoa là một đứa con gái đã có dạm ngõ và bị trả lễ. Đối với bố cô, chắc rằng đó là tiếng sét đánh vào tiếng tăm vốn thanh cao của ông rồi. Kỳ Hoa rất sợ phải nói chuyện với bố. Ngày hôm sau, ngày hôm sau nữa không dám ra đường. Cái Tý bảo, em thương chị quá, chị việc gì phải buồn, không lấy người này thì lấy người khác. Hoa bực, quát lên, kệ tôi, mặc kệ tôi bận gì đến nhà chị. Tý len lén đi. Chiều ông Xã Tùng đến chơi, nói với Hoa: "Cháu bé, cháu không thể hiểu được sức mạnh của tai tiếng, vậy thì cháu coi như điếc đi, cứ đi lại, bình thường, coi như thần công đốt đùng đùng bên tai không nghe thấy là được". Ông Xã Tùng ấy thật biết cách ăn nói, Hoa nhớ cứ nhà có chuyện buồn là ông ấy lại xuất hiện, mẹ cô còn nghe ông, cô lẽ nào lại không nghe. Hoa hỏi ông Xã Tùng: "Cháu muốn nói chuyện với bố cháu, nhưng không biết nói gì". Ông Tùng bảo: "Cháu chả phải nói gì cả, từ nay bố cháu nói gì, cháu phải nghĩ đã rồi hãy nói lại". Nhưng sau đó ông Huyện Vinh không bao giờ nhắc đến chuyện lấy chồng của con gái nữa.

Bẵng đi mấy tháng, khi ông khách Minh Hương trở lại, ông Vinh mới có dịp nói chuyện đó với người khách Minh Hương:

-Tôi muốn nó lấy chồng, nhưng nhiều lần nó không chịu. Vừa rồi quan án Bắc lại trả lễ, ông bảo phải làm sao bây giờ. Con gái trong nhà là như còn đống dấm chỉ chực bùng lửa.

Triệu Ngô Cương bảo:

-Người Trung Hoa có lệ con cái thì cha mẹ đặt đâu ngồi đó. Tôi tưởng ở ta cũng theo lệ đó?

-Đành là thế, nhưng cũng có châm chước. Tôi chỉ có một đứa con gái, nếu không cho nó thoả lòng, thì khác nào khoác ách lên người nó.

Hai ông yên lặng một lát, Kỳ Hoa ở trong buồng nghe thấy tiếng bố:

- Với lại, điều tiếng ở xứ này có sức mạnh hơn gươm dáo.

Triệu Ngô Cương ngẫm nghĩ, rồi nói rất nhỏ:

-Bác để tôi gặp cô nhà xem sao.

Kỳ Hoa chỉ biết ông Triệu Ngô Cương đang muốn thuyết phục cô. Lần này ông đi đến Giáp Sơn bằng ngựa. Tối hôm trước ông ấy đến, cô đã ngủ rồi, sáng hôm sau, khi cô tỉnh dậy, chạy ra sau nhà đã thấy con ngựa đủng đỉnh buộc dưới gốc cây ổi. Toàn thân nó màu xám tro, nhưng khi cô đến gần, ánh sáng mặt trời chiếu vào nó, trên lưng nó óng lên một màu lửa. Cái ngọn lửa kỳ ảo ấy lấp lánh toàn thân nó thật quyến rũ mê hồn. Kỳ Hoa tiến đến, ve vuốt cái cổ mịn như nhung của nó, nó khủng khỉnh mặc kệ, không thèm nhìn cô một chút. Cô bảo: Ngựa xám, mày ở đâu đến đây?

Có tiếng cười kha kha đằng sau, Hoa không ngoái lại cũng biết là ông Triệu Ngô Cương. Cô nói:

-Bác có con ngựa đẹp quá.

Ông Cương bảo:

-Chiến mã đấy.

Hoa cười khanh khách:

-Bác ơi, lái buôn mà cưỡi chiến mã thì lạ nhỉ? Nó mà là chiến mã, phải là ngựa của đại tướng.

-Nó là giống ngựa chiến Tứ Xuyên đấy, chính là con cháu của ngựa Mông Cổ ngày xưa. - Ông Cương gật gù ra chiều tư lự- Khi xưa nhà Nguyên đánh nước ta, có để lại giống ngựa Mông Cổ, nhưng nghe nói mấy chục năm sau, những con ngựa ấy lai tạp, không còn nhanh nhẹn như tổ tiên nó nữa, chỉ còn những con ngựa ở vùng Tứ Xuyên là giữ được tập tính cũ. Ngựa Tứ Xuyên buôn về Đại Việt giờ cũng hiếm

-Hiếm mà bác có? Chắc đắt lắm?

-Một người bạn bác tặng. Anh ta là bạn vong niên, năm nay cũng ít tuổi nhưng con cháu công hầu khanh tướng nên mới có.

-Bác buôn bán mà bạn bè với công hầu khanh tướng?

-Người buôn phải quen biết rộng.

Hoa ngẫm nghĩ. Ông ấy bảo quen biết rộng, dĩ nhiên rồi. Nhà sư cũng quen thân, tri huyện cũng thân. Nhưng mà ông ấy không đề phòng cô, một con bé tò mò thóc mách, ông ấy không biết được cô đã biết những gì, đã nghi ngờ những gì. Cô đang tính cũng phải "đòn" ông ấy xem sao nhưng chuyện ấy không phải ở giữa trời thế này, thì ông ấy lại nói chuyện với cô. Thấy Hoa yên lặng, ông Triệu Ngô Cương bảo:

-Cháu Hoa, bác có chuyện nói với cháu.

Cô chả muốn nghe, không nghe cũng biết ông ấy sẽ nói gì, cô kiếm cớ thoái thác:

-Lại chuyện cháu lấy chồng chứ gì?

Thì ông Cương nói:

- Cháu có muốn bác bói cho một quẻ không?

- Cháu biết thừa, kết cục là phải lấy chồng, thế chứ gì?

- Không- Ông Cương xua tay- Bác xem tướng cơ.

Hoa không phải thích xem bói, nhưng cũng nể ông Triệu Ngô Cương. Cô bảo, bác bói xem nào. Ông ta vui lắm, bảo:

- Từ lúc mới nhìn thấy cháu, bác đã giật mình.

- Cháu là rắn độc à?

Ông Cương cười ha ha:

- Cháu khôn nhỉ. Thế này, một người con gái đẹp, rắn rỏi thế kia mà nét mặt có phần ủ ê, đôi mắt đen nhánh thông minh mà bối rối. Bác thấy cháu có điều phiền muộn, nếu cứ để trong lòng, khó mà giữ được sức khoẻ.

Hoa thấy hơi sờ sợ, chối:

-Dạ, không có gì đâu ạ. Sao bảo xem tướng cho cháu. Vậy tiền vận hậu vận cháu thế nào?

- Tiền vận cháu vân du như hoa cỏ. Cháu là cây cỏ mọc ở vườn thượng uyển. Vườn đẹp chỉ dung hoa đài các, cây cỏ cứ mơn mởn nở ra hoa lạ thì không khéo sẽ bị khốn khó.

- Cỏ cũng tốt chán. Cháu sẽ chết trong dạ dày trâu, còn tốt hơn khối loài hoa ủ thành phân thối.

Ông Cương không thèm để ý đến câu nói của cô bé:

- Còn hậu vận của cháu sẽ tốt. Cháu sẽ được sống trong an gia và lạc nghiệp.

- An gia lạc nghiệp? Phải chăng là sống trong vườn An Lạc, hoá ra là lấy ông Ba Bị... Ha ha...

Hoa phá lên cười, cười chảy nước mắt. Ông Triệu Ngô Cương cũng cười vui vẻ:

- Trời cho ai được gì thì được nấy. Nhưng muốn trời cho thì phải kính xin.

- Cháu phải xin thế nào?

- Cháu phải thuận đạo trời. Thuận đạo trời chính là kính xin đấy.

- Sao bác không nói thẳng là cháu phải lấy chồng?

Ông Cương ôn tồn:

-Cháu phải có bổn phận thành gia thất cho bố cháu yên lòng. Đằng nào thì cũng một lần thôi. Lần trước bác đến, thấy cháu còn trẻ con lắm, bố cháu có nói mấy bác cũng không đồng tình. Lần này bác thấy cháu có vẻ đã như là thêm mấy tuổi, lớn hẳn lên...

- Thế bác bảo cháu chóng già à? - Hoa muốn đùa quấy quá cho qua chuyện này.

Ông Cương ngồi im, vẻ nghiêm túc đầy phiền lo trên mặt ông. Gương mặt của một người phong lưu, không có vẻ gì là của người đi buôn. Cô càng thấy ông không phải chỉ là một người khách buôn qua nhà bình thường, bèn bảo:

- Giờ đây còn ai muốn lấy cháu nữa?

Ông Cương cười:

-Chuyện trả lễ có phải là trời sụp đâu. Còn khối chính nhân quân tử.

-Kinh Môn tam kỳ khí nhưng vô quân tử, bác ơi.

-Vậy thì có quân tử ở nơi khác đến?

Kỳ Hoa lặng đi, nhìn lên người khách quý của bố, chợt thấy tin cậy. Cô không muốn lấy chồng vì không phải không muốn lấy như trước kia nữa, mà vì cô chưa quên được hình ảnh Gái, người đàn bà đã đẻ ra một thằng người bé tí xíu rồi về cõi vĩnh hằng, trong đó có phần tội lỗi của cô. Cô nói:

-Cháu vô tình phạm lỗi. Cháu không đánh chết, nhưng cũng lỡ tay khiến cho một người phải chết.

Triệu Ngô Cương thở dài:

-Đời người ta có số, trời chỉ mượn tay cháu vô tình làm việc của trời thôi. Cháu không cố ý cơ mà.

Ông nói vậy, cô thấy nhẹ lòng. Có chút gì đó hơn cả an ủi, nó cất đi gánh nặng trong lòng cô bấy lâu. Hoa ngần ngừ, quyết định nói vấn đề vướng vất bấy lâu về ông:

-Bác không phải là người buôn vải Minh Hương.- Cô bé nói rắn rỏi, khiến cho ông giật nẩy lên- Người buôn vải không chỉ lấy tiền, họ còn đổi gạo, bác không cần tiền, gạo, vả lại...

-Vả lại sao? - Triệu Ngô Cương ngạc nhiên.

-Trong gánh của bác có đoản kiếm nạm ngọc.

-Cha cha... Triệu Ngô Cương kêu lên, ra hiệu cho cô bé im.

Ông Cương rất bối rối, song trấn tĩnh được ngay. Trong khi Hoa nói toạc cái bí mật ra, thì cô cảm thấy rất chưng hửng. Thế là cô hết vốn với ông lái buôn khác thường này. Và ông ấy lại trở lại thành kẻ trường vốn. Ông ấy bảo:

-Bác sẽ nói với cháu. Bác sẽ không nói dối, nói thật, nhưng những gì không nói được thì  chưa nói mà thôi.

Cô gật. Ông nói:

-Đây là bảo vật do Đoan Quốc công tặng con trai là Cẩm Quận công. Đoan Quốc công lại nhận nó từ tay Hoàng thượng ban cho ông ấy. Cẩm Quận công vì có ơn nghĩa với bác, nên đã trao lại cho bác và Đoan Quốc công cũng ưng chuẩn.

- Bác được vật quý... Vì sao?

- Bác là bạn thân với Cẩm Quận công, cứu ông ấy một dịp thoát chết. Người như bác đi lại khắp nơi, vận may đến mà thôi...

Ông ấy không nói rõ ràng cụ thể tức là không muốn nói. Nhưng đã nói ra tức là thật. Kỳ Hoa im lặng, nghĩ ngợi. Ông Triệu Ngô Cương chờ đợi, chắc là chờ cô có ý nói về chuyện lấy chồng. Cô nói:

-Cháu nghe bác, lấy chồng.

Ông Cương điềm đạm gật đầu. Hoa bảo:

- Đằng nào cũng phải lấy chồng, nhưng phải lấy ai mới được chứ?

Ông Cương vẫn không nói gì. Hoa nói tiếp:

- Đằng nào cháu cũng mang tiếng, mang tiếng luôn một thể. Cứ rao ai giỏi nuôi con nhất thì lấy cháu.

Ông Cương thốt lên:

-A...

Hai bác cháu nói chuyện một lúc nữa, Hoa nói nửa nạc nửa mỡ, nhưng lạ thay ông ấy không chán, mà lại rất nghiêm túc nghe và bàn bạc mới chết chứ.

3.

Tuần sau, chuyện chuẩn bị gả chồng cho ái nữ của quan tri huyện Phạm Kỳ Vinh đã loan đi khắp các xã An của Giáp Sơn, truyền đến huyện Thuỷ Đường và Đông Triều, Kim Thành lân cận.

Hôm ấy, Tri huyện Giáp Sơn đã đến xin Tri phủ Kinh Môn cho tổ chức Tết Trung thu và chuẩn bị cho con gái lấy chồng. Tết Trung thu năm nay sẽ làm to, trước đó mở một hội gọi là Khai hội, tối sẽ làm lễ gọi là Trông trăng và cho mời cả lớn bé cùng dự.

Ông Tri huyện đi kiệu từ huyện đường qua đèo Gù, đến Phủ đường, khi xuống hết đèo, một lũ trẻ con đang chơi đùa ầm ĩ chắn lối quan Huyện, cứ nhảy tâng tâng không còn coi kiệu quan ra gì. Bọn lính hung hăng định xông lên, ông Huyện ngăn lại. Chúng chạy nhảy, chơi trò đuổi nhau, hát ỏm tỏi:

"Mười ông quận công

đánh nhau vỡ đầu

Ba ông trên bộ

Bẩy ông dưới sông

một ông vào núi

một ông đi buôn

một ông làm ruộng

một ông mò cua

Một trận chết ba còn bẩy

Bảy ông đánh nhau chết bốn còn ba

Một ông trồng hoa

một ông xa nhà

một ông la đà sinh con đẻ cái..."

Ông Huyện Vinh xuống kiệu, hỏi một đứa trẻ: "Ai dạy cháu bài này?". Đứa này trỏ đứa kia, đứa kia lại trỏ đứa khác... Tất cả bọn cúng cười nhe răng sún. Ông Vinh lẳng lặng lên kiệu, bảo tay chân phải tránh chúng mà đi.

Tri phủ Kinh Môn Phạm Thái Hoà và Tri huyện Giáp Sơn Phạm Kỳ Vinh không lạ gì tính nết nhau, cùng quê xứ Đoài, nhà cách nhau một cánh đồng. Thái Hoà nổi tiếng khôn khéo, không thân với ai, không ghét ai. Cả phủ Đoan Quốc công và phủ Trường Quốc công ông đều qua lại, đâu cũng cung cúc tỏ ra tận tuỵ. Thành ra, Thái úy cũng không ghét mà Tiết chế cũng vẫn ưa. Bộ Lại thấy Thái Hoà chơi được mà quan Ngự sử cũng thấy Hoà tử tế.

Phạm Kỳ Vinh bày tỏ ý muốn, Thái Hoà bảo:

- Quan Huyện cẩn thận quá. Việc gì không thuộc đại lễ, trong trị sở cứ tuỳ nghi mà thi hành.- Nói vậy, trong bụng Thái Hoà lên tiếng, tiên sư nhà anh khôn vặt, muốn kéo ta đồng loã việc làm ngông cuồng của anh, không biết anh giở trò gì.

- Nhưng huyện tôi cũng thuộc địa phận phủ nhà. Tôi có lời mời Tri phủ huynh đến dự lễ thì vinh hạnh cho tôi lắm. -Kỳ Vinh nói vậy, bụng bảo dạ, tôi đã bẩm ông rồi đấy nhá...

- Còn để xem. Việc phủ quan dạo này tối mắt. - Bụng Thái Hoà nói, kệ mẹ nhà ông, hôm ấy tôi còn bận đến thăm quan Hộ thành hầu ở kinh thành.

- Nếu Tri phủ huynh hạ cố đến được thì phúc cho đệ lắm. -Bụng Kỳ Vinh nói, việc phủ có quái gì mà bận, đến là hay, không đến cũng được.

-Bản quan chỉ nhắc quan Huyện, mấy năm nay đói kém, mới được mùa một tí vụ chiêm, chớ bày đặt quá, kẻo mang tiếng. Gần đây lại có bọn giặc Thụy, Quỳnh phá rối, nó giết cả quan tuần Hoa Kiều hầu, ông nhớ không? Mình làm việc báo ơn vua, nhớ giữ cái ghế cũng là vì Hoàng thượng.

Nói mồm thế, nhưng nói bụng: Cẩn thận đấy, điều tiếng gì ông chịu nhá, người ta có thể cắt cả cái đầu ông, cái ghế thấm gì, đừng tưởng có cái tiếng là Phạm Kỳ Ngông mà người ta tha cho đâu.

- Tôi định không cốt ở ăn uống tiêu pha, lại còn phát chẩn làm phúc. Chủ yếu là làm cho đám tráng niên vui vẻ, chuộng tinh thần luyện võ, càng đói kém thì tinh thần càng phải lành mạnh. Khi ấy bọn giặc ngụy kéo đến chúng sẽ ra sức đánh lại.

- Vậy con cháu nhà ông bao nhiêu nhỉ?

- Mười sáu. Nhưng nó ham chơi, bè bạn bướng bỉnh, lũ trẻ bạn nhiều lắm. Tôi định nhân dịp Trung thu, làm cái lễ Trông trăng cuối cùng cho nó, rồi ra yên bề gia thất...

- Thế thông gia với quan huyện là nhà nào?

Ông Vinh thoáng bối rối. Đáp:

- Đó là quan án Bắc Giang. Thứ nam của ông là Lương Tự, nho sinh ở quê Đông Ngàn.- Nói thế, ông Huyện Vinh cũng thấy gớm cho mình, nói phét không ngượng, là vì khi bị Tri phủ truy hỏi, ông nghĩ đến quan án sát sứ Bắc Ninh, nghĩ đến nho sinh Lương Tính ở Đông Triều, nhưng không phải là họ, đành nói trại ra thế.

- Hay quá, mừng cho quan huynh.- Tri phủ nói thế, bụng cấn cái, sao nghe nói bọn này trả lễ rồi cơ mà? Nghĩ vậy nhưng quan phủ chẳng việc quái gì nói ra nữa.

- Hiềm nỗi, con bé nhà tôi đang nhõng nhẽo, chưa ưng, đòi điều kiện này nọ, tôi có một mình nó, đành bày đặt diễn tuồng sao cho cuối cùng thì hai đứa thành đôi.

- Lại thế nữa. Vậy bày đặt...

Tri phủ Thái Hoà bất giác há miệng. Ngài ngáp, bèn lấy tay khum khum che miệng. Câu chuyện khác lạ của Kỳ Vinh đã tác động vào thần kinh mềm mại của ngài, khiến cho cơ hàm ngài phản xạ mạnh. Ngài hừ hừ trong họng, quay lại, bọn hầu quạt nhanh tay hơn. Ngài nói:

- Mùa thu năm nay sao nóng bức thế nhỉ?

Kỳ Vinh đứng ngay râu, rồi nói:

- Nhưng nhìn trăng thượng tuần, các cụ bảo đẹp, năm nay hy vọng được mùa.

- Hy vọng thế... - Quan phủ cười nhỏ nhẻ.

Kỳ Vinh xin lui.

**

4.

Xã Cánh hỏi Bá Hoè:

-Ông ở huyện sở tại, chắc ông biết hơn tôi, lão Huyện Vinh muốn bầy trò gì nhỉ?

Bá Hoè bảo:

-Chả trò gì đâu, chỉ là chiều con gái thôi.

-Hội hè thế thì làm gì?- Xã Cánh lại trợn mắt hỏi.

- Hội thì có trò gì vui thì mang ra chơi cùng nhau. Như Thuỷ Đường có hội hát đúm đấy. Giáp Sơn không có cái vốn ca hát thì đánh vật, đánh võ, nhưng có khác một chút là chính quan huyện chủ lễ, mọi người thi với nhau, nghe nói có cả thi văn.

- Sao phải thi thố?

- Không có thi thố không vui, có máu ăn thua mới kích thích, như đánh bạc ấy.

- Thi như thế nào?

- Nếu ai thi võ thì thi bài bắt buộc là cưỡi ngựa múa kiếm, bắn cung xa mười bước trúng hồng tâm, múa bài kiếm “đồng tử tinh thần”. Ai thi văn thì thi làm thơ nôm trần tình.

- Thế thì đúng là vẽ trò.- Xã Cánh cười ha hả.

Bá Hoè cười ngỏn ngoẻn:

- Nghe nói vậy mà không phải vậy. Cả huyện truyền nhau...

- Cái gì?

- Thế ông nghe nói chàng rể là ai chưa?

- Trước kia nghe đồn Nho sinh Đông Triều con Quan án sát Bắc Ninh. Nhưng từ ngày bên ấy trả lễ, chưa thấy đám nào ngấp nghé.

- Đã bảo nói vậy mà không phải vậy. Nghe nói ông khách họ Triệu tên là Cương mai mối cho một đám ở kinh thành, lại nghe nói chính thức thì không có chuyện tỷ thí ở lễ hội nhưng lại có tiếng đồn rằng ai thắng tất cả các cuộc thi thì sẽ làm con rể. Thể lệ là trai tráng tham gia phải chưa có vợ.

Xã Cánh trợn tròn mắt:

- Lại có chuyện ấy? Tôi chỉ mới biết người Trung Quốc hay vẽ vời chuyện kén rể như thế. Nước ta làm gì có vậy, chỉ có truyền tụng từ đời vua Hùng thôi.

Bá Hoè cả cười:

- Ông không biết là phải thôi. Bên cạnh Quan huyện tôi có ông bạn người Minh Hương nghe nói đã quân sư cho Quan huyện làm thế, hơi hướng giống ở bên Trung Nguyên.

Xã Cánh lắc lư như nghe ngóng:

- Có chuyện đó ư?- Rồi vỗ đùi cười ha hả- Nhưng mà thi thố thế thì lão Huyện Vinh lấy đàn ông cả huyện làm rể à? Thi võ như thế chỉ bằng thi tuyển lính, thi văn như vậy thì bằng đứa chưa biết Kinh Thi.

Bá Hoè nghiêm túc:

-Nhưng còn kỳ thi cuối “phụ tử tình thâm”.

-Là thế nào?- Xã Cánh hỏi.

-Tôi không biết. Khi ấy mới rõ được. Nhưng đại ý là người đàn ông phải biết nuôi con như một mụ đàn bà.

Xã Cánh nghi hoặc. Rồi ông ta ngẫm nghĩ, vỗ vỗ tay vào trán, lẩm bẩm:

-Chả lẽ lại thế. Chả lẽ lại thế.

Cánh Cánh nói với Bá Hoè:

- Ông có nghĩ Quan huyện hết cách đến nỗi rao bán con gái đến mức ấy không?

Bá Hoè lắc đầu:

-Ông biết câu: “Cu nhọ Kinh Môn, l… đỏ Kinh thành, thánh rừng Yên Tử, khỉ núi Đông Triều” chưa?

-Lại còn hỏi, ở đây ai chả biết.

Ông Hoà vỗ tay:

-Đấy, Kinh Môn ta chỉ nổi tiếng đàn ông cu nhọ thôi, chưa có tiếng đàn bà đẹp, biết đâu sau sự này, con gái Kinh Môn lại có tiếng thì sao, chưa chắc đã là mất giá đâu.

Xã Cánh cãi:

-Đếch phải, khi con gái đã mất giá, phải đấu giá cũng là một kế.

-Cũng có lý. Với lại ông Huyện Vinh có tiếng là ngông, không giống ai.- Ông Hoè gật.

Khi chia tay Bá Hoè, Xã Cánh gọi mấy tay chân tâm phúc đến thì thầm dặn dò cứ thế cứ thế. Người ta thấy tay chân của Cánh đến tư dinh của Tuần phủ Nguyễn Mỗ.

Chương VI: Kén quân tử bồng con

“Cu nhọ Kinh Môn,

lồn đỏ Kinh thành,

thánh rừng Yên Tử,

khủ khỉ núi Đông Triều”

1

(Kỳ Hoa tự sự)

Ngày ấn định mở chính hội là ngày rằm tháng Dậu. Bãi đất cạnh huyện đường được chọn làm nơi thi võ, nhà Quan huyện thì làm nơi thi văn. Giám thi văn là huyện thừa, giám thi võ là đích thân quan huyện, huyện uý và ái nữ, bên cạnh lại có người khách Minh Hương Triệu Ngô Cương. Cách thức như vậy đủ thấy quan huyện và ái nữ coi trọng võ hơn văn. Không biết có phải thế hay không mà nơi thi võ cũng đông đảo hơn, như mở hội, trong khi đó thì nơi thi văn chỉ lèo tèo mấy anh khoá, nếu không có Nho sinh Đông Triều Lương Tính xin ứng thí thì có lẽ chả ai để ý đến.

Đêm trước ngày hội chính, tôi không sao ngủ được.

Đã khuya lắm, trăng tà nhợt nhạt, tôi nhìn ra ngoài, mờ đục một màu mơ hồ, tâm trạng rất lạ, cứ như có ai đó đã hò hẹn với tôi, nhưng mà nào có ai hò hẹn.

Tôi trở dậy, lần mò ra ngoài ngoài. Vườn khuya cảnh u tịch, toàn tiếng côn trùng diu díu. Có con dế kêu din din khác hẳn những con dế khác. Tôi cảm thấy nó ở rất gần đâu đây. Cây nhài góc vườn toả hương thơm thoang thoảng. U tôi bảo nó là do đứa con gái hư hỏng hoá thành. Hoa nhài, mày hư hỏng thế nào? U tôi bảo, đó là đứa đàn bà làm đĩ. Bố tôi bảo, đừng nói thế, làm đĩ cũng là nỗi khổ, khổ nhục mà vắt thành hương thơm thì đừng ghét bỏ người ta. Tôi ngắt một bông hoa, ngồi lặng trước thềm. Nếu có phải chọn nỗi khổ nhục, tôi có dám chọn để vắt thành hương như thế này chăng?

Vườn quen này, mai kia tao ra đi, ai sẽ qua lại đây hay lại hoang tàn. Ai sẽ ngắt hoa nhài ướp trà cho bố. Ai chăm cây ớt để ngâm với dấm cho bố. Chị Tý sẽ làm mọi việc, nhưng đêm khuya, chị ấy ngủ khìn khịt, sáng tối làm sao dậy hít thở không khí với mày. Hôm qua tao mới là một đứa trẻ con, mai đã thành người khác, thành người lớn. Tao sẽ lại đến một cái vườn khác, nghe tiếng của con dế khác, chuyện trò với cây nhài cây ớt khác. Cuộc đời ngắn ngủi lắm, vườn ơi.

Tôi muốn ngủ một giấc ngoài trời, với hương hoa quen thuộc, với ngọn gió cũng quen đến nỗi có thể chạm sờ được, bắt được từng sợi từng sợi gió. Hình như tôi đã thiếp đi, thiếp đi...

Tôi tỉnh dậy từ sáng sớm, nhìn ra ngoài thấy mặt trời đỏ vừa vượt khỏi bụi chuối bờ sông Kinh Thày, mặt sông đón ánh mặt trời óng lên một màu đỏ thắm. Tôi khoan khoái giơ tay động chân, đi bài quyền "Đông hoa đào". Gió từ phía sông tràn đến mát rượi. Khi tôi dừng múa may thì nhìn ra, đã thấy không gian phương Đông phía sông Kinh Thày hồng rực lên màu đào hoa phai. Thật là trời chiều người đây. Báo hiệu một ngày không nắng lắm, không mưa mà đầy gió. Những ngày như thế này mà dong chơi thì thú lắm. Nhưng kìa, từ phía ấy đã có một đám lố nhố người trẻ có, choai choai có, lớn có đang bỏ bến đò đi tới. Tôi vội phóng ra bãi đất Cỏ May đầu làng. Bình thường, nơi này gần chân núi, lại quang đãng tiếp giáp cánh đồng, cỏ may mọc dầy, tương truyền đây là nơi trước kia Phạm Sư Mạnh người Hiệp Sơn, huyện Giáp Sơn thuở hàn vi vẫn chăn trâu, đọc sách rồi đi thi đỗ tuy không cao nhưng làm quan đến tể tướng. Bây giờ, đám trẻ trâu vẫn thả diều, từ gò đất cao này để mắt bao quát ruộng đồng đến bờ sông, có thể nhìn thấy trâu vẫn ăn cỏ trên các đống bãi hay là lân la đến ruộng. Đây cũng là nơi tôi thường tha thẩn với lũ chúng nó. Chơi chán thì cả bọn ra sông Kinh Thày đùa với bọn thuyền chài.

Một ngọn cờ phướn dựng giữa bãi bay phần phật. Bố tôi đã cho dựng một lều vải to ở một góc bãi Cỏ May, gần chân núi, ở cửa lều có tờ giấy đỏ viết chữ "văn". Còn ở nơi cao nhất của bãi Cỏ May, có đặt hai bộ bàn ghế, bốn xung quanh bãi giăng dây đỏ. Có ba cái trống, trống đại, trống trung và trống tiểu đặt cạnh hai bàn giám quan, cả ba đều thắt vải điều ngang đai trống. ở một góc bãi Cỏ May, ngay lối vào trồng một cây đu cao ngất. Tôi chưa thấy cây đu cao như thế bao giờ. Nghe nói thợ đã phải đi khắp huyện mới chọn được những cây tre cao và to như thế.

Bây giờ thì tất cả những lều lán, bàn ghế, đu, trống... vẫn chưa có người đến dùng. Bãi đất mới chỉ được trang hoàng, từ một nơi ngự trị cỏ may, hôm qua còn lốm đốm đen cứt trâu chưa hót kịp, thì hôm nay đã ra dáng một chỗ hành lễ, như thể anh nhà quê quần áo lượt là vào hội. Chị Tý nhà tôi cũng đã đến, chị ta cùng vài người nữa khênh hai cái vạc lớn bốc hơi nghi ngút. Trong đó, người ta đã cho gạo và nước, nấu từ đêm qua thành một thứ gọi là cháo để lát nữa khách đến có thể tuỳ ý ăn thế nào thì tuỳ. Gạo ít, nước nhiều, tôi thấy cháo loãng toẹt, nhưng gạo đó là gạo thơm, mùi thơm thơm nồng nồng. Cho một tí muối vào, húp xoạt một cái, khi mà chạy nhảy thấm mệt, có thể thấy dòng cháo ấm chảy từ miệng đến dạ dày, cảm được cái hơi cơm hơi gạo ngấm vào lục phủ ngũ tạng. Khi lửa nhen lên dưới đáy vạc, tôi nhớ đến bếp lửa ở nhà, một cảm giác ấm áp quây lấy tâm hồn. Bố tôi đưa bếp lớn đến cho mọi nhà mọi người cũng là vì tôi hay sao? Tôi linh cảm thấy cái tình bao la của bố. Giờ đây ông chỉ có tôi và công việc. Con dân huyện cũng là dân của ông, hình như không phải tất cả mọi việc ông làm là vì tôi, mà còn vì một điều gì đó lớn lao và bí ẩn hơn.

Đám thanh niên đã đến. Quây lấy cây đu. Thách nhau, chòng ghẹo nhau ầm ĩ. Từ năm tôi lên chín, vùng này hầu như không mở hội. Trung thu thì trông trăng âm thầm. Tết Nguyên đán có năm quân triều đình truy đuổi quân nhà Mạc, tiến quân qua huyện như gió lốc tràn qua vườn hoang. Nay được sống với khung cảnh này, lòng tôi rạo rực như đứng trước cổng chợ phiên áp Tết. Giá mà mẹ còn, chắc mẹ sẽ rất vui. Mẹ tôi vẫn thường nắc nỏm bảo tôi, số con cũng khổ, sinh không gặp thời thái bình, không biết hội hè như thuở mẹ còn bằng tuổi con. Nói rồi, câu nói của mẹ lại tắc trong họng. Tôi gặng hỏi, mẹ lảng. Hội làng năm ấy có công tử đến. Lại có công chúa... Nhưng mẹ bảo thôi đừng hỏi mẹ nữa. Đó là công tử và công chúa nhà nguỵ Mạc. Ôi trời, nhà nào với nhà nào tôi không biết, để lại ấn tượng và kỷ niệm đẹp cho mẹ tôi thì tôi nhớ ơn nhà đó.

Trong số những đứa bạn nhố nhế của tôi, tôi thấy cái Tình, cái Ngữ và thằng Đại. Cái Tình gần nhà tôi, cùng Hiệp Sơn, còn cái Ngữ và thằng Đại đều dân thuyền chài. Cái Tình bảo:

- Chị đi lấy chồng rồi, chúng em chả có ai chơi với nữa.

Thằng Đại mới mười hai tuổi, đầu trọc lóc, chỉ nhìn tôi chằm chằm. Chính nó hôm sang Thuỷ Sơn chơi phá đám hội đúm, đã nhanh chân chạy vào bê được cái thủ lợn, chứ không phải đứa khác lớn hơn. Đại bảo:

-Chị mà đi lấy chồng, nếu đứa nào bắt nạt chị, chị bảo chúng em...

- Chị ấy con quan huyện, ai dám làm gì nào- Cái Ngữ xì một cái, nói.

- Nhưng chị ấy đi lấy chồng, thì làm con nhà chồng, ai cũng bắt nạt được. Chị chỉ cần nói với chúng em, nếu mà đi qua sông, em dìm cho chết.

Tôi cười ha ha. Quả thật, tôi chả nghĩ đến hôm nay là ngày gì với mình. Chúng nó không nhắc thì tôi cũng quên tất cả những sự nhiêu khê, vẽ trò này là bố tôi và ông Triệu Ngô Cương bày ra mang tiếng là vì tôi. Tôi chỉ nghĩ đơn giản được vui chơi một lần nữa và được cho chúng bạn và những người khác cùng vui chơi. Tôi bảo:

-         Quên chuyện ấy đi. Hôm nay cứ coi như vui chơi thôi.

2

Tiểu thư Kỳ Hoa chạy tung tăng với chúng bạn. Đến giờ Thìn, các quan viên mới thủng thẳng ra bãi Cỏ May. Tri huyện Kỳ Vinh đi kiệu, theo sau là các quan ở huyện đường. Ông Triệu Ngô Cương mặc áo chẽn nâu, thắt lưng đỏ đi cuối hàng. Tri huyện xuống kiệu, ung dung vuốt râu, đằng hắng nhìn quanh, gật gù. Chắc là ông hài lòng. Ông quay sang ông Cương nói gì đó, cả hai cười hỉ hả. Tên lính cầm loa hô lên:

- Mời chư vị lại gần đây quan huyện có nhời.

Mọi người quây cả lại.

Quan Tri huyện nói:

-Bản quan nhân dịp tác thành gia thất cho con gái, có nhời mời trai tráng quanh đây đến vừa vui vừa tỏ ý chí nam nhi, đáng mặt làm trai huyện nhà. Huyện ta, từ thời Trưng Nữ Vương đã có tướng nữ lập công lớn, giờ hiển thánh được thờ ở Đình Huề Trì. Bên kia là trang ấp, nơi bình sinh đã nuôi Đức Thánh Trần, đất ấy là đất thiêng đã hoá thân các vua Trần. Huyện ta quan lại, tướng lĩnh tiên triều và bản triều không ít, các vị ấy đã từ đất này lập nên sự nghiệp, để tiếng ngàn thu. Mấy năm nay, vận nước không yên, dân tình cũng vì vậy mà mệt nhọc, nên tập tục của tổ tông về lễ hội cũng phai nhạt bớt. May mà năm ngoái năm nay, nhờ hồng ân của Hoàng thượng, mà mùa màng lại tốt, Bản quan đã xin phép Quan phủ mở hội nhân Trung thu. Các vị cứ vui chơi lành mạnh, chuộng văn thì thi văn, chuộng võ thì thi võ, Bản quan còn bận việc công đường, hôm nay ngày Rằm đến tối Bản quan sẽ đích thân chọn nam nhi giỏi nhất và tất cả đều có thưởng.

Ông khoát tay, làm một cử chỉ cảm tạ, rồi vào kiệu. Trong khi kiệu trở lại hướng công đường thì trống đánh cầm nhịp. Rồi tiếng trống giục giã. Người kéo đến ngày một nhiều. Vòng trong vòng ngoài. Lâu lắm rồi chưa thấy nhiều người như thế này, chợ huyện cũng không đông thế này.

Chỉ có Huyện thừa, Huyện uý ở lại làm quan giám trường văn và võ. Ông Triệu Ngô Cương đến ngồi vào một bàn. Lúc đó những người khiêng vác mang đến mấy thúng đựng hoa quả đồ vật làm quà đặt đầy ú ụ trên bàn.

Kỳ Hoa ngó vào lều vải, thấy chiếu điều rải ken cùng chiếu đậu, các nam sinh đang ngồi rất oai vệ. Đám tiểu đồng được các quan viên tập hợp từ trước, giờ đang gò lưng mài mực. Cô nhìn lướt qua những gương mặt, chợt thấy máu như tràn lên mắt. Một trong những anh chàng kia sẽ được mình nâng khăn sửa túi à? Cô sẽ phải đầu gối tay ấp với anh ta à? Lạ lùng và buồn cười thế nào ấy. Người ngồi hàng đầu là Nho sinh Đông Triều Lương Tính, Phó trưởng tràng của cụ Cao Đạt. Anh Tính nhìn cô, mắt long lanh. Hoa bắt gặp cái nhìn của anh ta, bỗng như là bị bắt quả tang. Cô vội cụp mắt xuống. Người này da trắng, môi đỏ, mắt đen dài như con gái. Cái nhìn ấy Hoa chưa thấy ở bất cứ người đàn ông nào. Anh ta khẽ hé miệng, mắt hơi hơi nhiu nhíu khi nhìn. Hoa bèn quay ra.

Bên ngoài bãi Cỏ May, giờ đây đã dựng xong bia, trên bãi trống có những cái cọc bịt đầu đỏ cắm lố nhố cùng với ba cái cọc lớn cắm thằng bù nhìn rơm có cổ hơi ngẳng bằng thân cây chuối. Ngựa đã buộc sẵn ba con. Người dự thi phải lên ngựa chạy qua những đưòng theo mốc cọc, vung gươm chém rụng đầu bù nhìn rơm, rồi xuống ngựa bắn cung vào bia. Huyện uý tuyên bố thể lệ cuộc thi xong, nói thô mộc:

- Theo ý quan tri huyện, các anh cứ vui chơi, vui là chính, ứng thí là thứ, bản chức sẽ có sứ mạng chọn ra sáu người để chung kết.

Tiểu thư Hoa đến ngồi bên cạnh huyện uý.

Từng nhóm túm năm tụm ba. Tiểu thư Hoa nhìn thấy những gương mặt khác nhau. Tất cả họ đều lộ vẻ trang trọng, hơi căng thẳng. Cô thấy buồn cười, cố phân biệt các gương mặt. Có người mặt cương nghị, có người mặt bì bị, có người mặt xương xẩu, mặt lưỡi cày, mặt tròn bánh đúc, mặt mỏng bay xây, mặt dài dái ngựa, mặt ngắn khỉ, mặt gẫy chó cún, mặt trái xoan, mặt vuông chữ điền... Những đôi mắt nhìn lên cũng đủ mọi hình thù: mắt trố, mắt ti hí mắt lươn, mắt nhỏ mắt rắn, mắt híp mắt lợn, mắt tròn, mắt dài mắt mèo, mắt đen, mắt sâu, mắt ốc nhồi, mắt đen hạt nhãn... Còn mũi thì buồn cười lắm: Mũi dài nhòm mồm, mũi ngắn lợn ỉ, mũi hếch, mũi lõ, mũi cà chua, mũi bành bạnh, mũi gồ, mũi dọc dừa, mũi tròn, mũi tẹt... Tiểu thư nhỏ tò mò nhìn những người đến vui chơi thi thố, thấy ngồ ngộ. Bao nhiêu là kiểu người, bấy nhiêu là cách suy nghĩ. Không biết họ nghĩ gì? Trong số kia, bao nhiêu người thực sự đến vui chơi, bao nhiêu người thật sự muốn lấy cô làm vợ? Giá như đôi mắt hiền từ, sáng đẹp kia mà đặt vào gương mặt vuông kia thì tốt biết bao. Giá như cái mũi cà chua kia không phải là xếp trên gương mặt trái xoan và dưới đôi mắt ấy thì tốt quá. Bất giác Kỳ Hoa không nhịn được cười, cười khúc khích. Huyện uý ậm à, nhìn cô rồi cũng cười bảo đám trai tráng đang tụ tập:

- Tôi thấy các anh nghiêm quá. Đây có phải là ra trận đâu. Nào, mời người đầu tiên.

Mọi người nhìn nhau. Đùn đẩy nhau. Rồi một anh chàng to cao, khệnh khạng bước lên. Anh ta ngước nhìn, cúi đầu chào, khi ngẩng lên, người ta nhìn thấy bộ mặt của tên đồ tể, cái nhìn sắc lạnh, mắt gườm gườm. Anh này nhảy lên ngựa, con ngựa phi lồng lên khiến cho anh ta khó giữ thăng bằng. Có thể thấy ngay là anh này không quen cưỡi ngựa. Ngất ngưởng hồi lâu, rồi anh ta cũng giữ được thăng bằng, nhưng ngựa đã phi qua các cột mốc, anh ta bèn quay ngựa lại từ đầu. Vòng thứ hai, anh vung gươm lên, nhưng gươm chỉ trúng vai bù nhìn rơm. Đám đông reo lên, huyên náo. Khi ghìm cương, con ngựa chưa dừng hắn mà tế lên suýt hất anh ta ngã. Rồi nó cũng dừng. Huyện uý cười nhếch mép: Có phải lên ngựa được là ai cũng xuống được đâu. Anh ta gương cung, phát tên bắn lên trời. Đám đông kêu lên: "Bắn chim rồi".

Người thứ hai là một anh chàng bẽn lẽn như con gái, má bầu bĩnh, mắt ti hí. Anh ta như là đàn bà, nhưng khi anh này nhảy lên lưng ngựa thì thấy ngay là một người rất thạo. Con ngựa lao lên. Đám đông ồ lên, cái đầu bù nhìn rơm lăn xuống đất. Khi con ngựa còn đang phi, chưa dừng thì thoắt một cái, anh ta đã ở dưới đất, gương cung. Mũi tên đi rất căng nhưng có vẻ không trúng hồng tâm. Mọi người trầm trồ. Huyện uý che tay ngáp, vớ lấy mẩu đá núi, đánh một vạch lên tấm gỗ ở trước mặt. Rồi ông Huyện uý nhoai người sang phía bên kia, nói với ông Triệu Ngô Cương: "Nước Nam từ thời Trần đã đánh bại kỵ binh Nguyên Mông, người ta bảo chỉ quân Nguyên Mông dùng ngựa, quân nhà Trần dùng thuyền có nhẽ không phải. Nhà Trần cưỡi ngựa cũng giỏi chứ. Ông mà đến An Sinh, thấy vết tích lăng mộ nào cũng có dấu ngựa đá cả". Ông Triệu Ngô Cương cũng cười, gật gù, vâng vâng.

Không khí bắt đầu huyên náo. Có vài người tranh lên đòi thi trước. Tên lính cầm dáo gạt xuống. Huyện uý cười kha kha, bảo: Vui nhỉ.

Kỳ Hoa ngồi xem những người cưỡi ngựa chém đầu bù nhìn rơm bắn cung thấy cũng vui. Quên khuấy là mình là nhân vật trung tâm của buổi lễ. Khi mọi người hò reo, cô cũng hò reo. Khi mọi người trầm trồ, cô cũng trầm trồ. Kỳ Hoa chỉ đơn giản đến xem hội, có khác chăng là được chỗ ngồi tốt mà thôi. Huyện uý thì vừa ngồi xem, vừa cười nói ngáp ho rất thoải mái. Còn ông Cương, ông ngồi nhìn mọi người thi thố rất nghiêm túc, sẵn bút lông ngỗng trên bàn, viết xuống một tấm gỗ mỏng. Dường như ông Cương mới là người làm việc giám thi nghiêm túc chứ không phải ông chỉ đến xem không thôi. Người nào sau khi thi xong, cũng được ông bảo người mang cho một cái khăn vải. Có người cúi chào cảm tạ, lại có người cầm khăn rồi lừ lừ đi, có người vênh váo chả nhìn lại, có người xúc động còn quỳ xuống vái ông Cương một cái...

Người cuối cùng vừa xong, Kỳ Hoa đi xuống thì bị lũ trẻ con quây lấy. Thằng Đại bảo:

-Chị ơi, sang năm có mở hội thế này không?

Cả lũ cười nhố nhế. Ngữ ngước nhìn Hoa hiền lành nói:

- Em chưa bao giờ thấy người ta đua nhau vui thế. Anh Ngư em bảo giá có thi chèo thuyền thì anh em cũng thi.

- ừ nhỉ? –Hoa chợt nhớ ra, sững người, bảo- Sao lại không thi chèo thuyền nhỉ?

Kỳ Hoa chạy lên kéo áo ông Triệu Ngô Cương, bảo: "Bác ơi, sao hôm nọ mình không nghĩ ra thi chèo thuyền nhỉ?". Ông Cương cười tươi: "Cháu nói đúng đấy. Bác cũng nghĩ đến, nhưng hãy cứ làm thế này là vừa. Sẽ có lúc thi chèo thuyền mà..."

Bọn bạn của Hoa nhảy tung tăng, tất cả bọn chúng đều ngời lên một vẻ rất thoả mãn.

Ngày thi kén rể rồi cũng qua, bên văn lấy được ba người đúng luật, bên võ lấy được sáu người. Nhưng khi ghép lại, có năm người cả ông Triệu Ngô Cương và Huyện uý đều lấy được, còn thì không trùng ý kiến về hai người khác. Cuối cùng, Huyện uý tuyên bố bên võ lấy bảy người.

Ông Triệu Ngô Cương có phần phấn khích, tuyên bố mở vốn cho tất cả những người dự lễ ăn cơm trưa tại bãi Cỏ May, người ta khênh đến hai con dê, một con bê, bắc giá thui tại trận. Vạc cháo biến thành vạc nấu cơm. Tất cả hồ hởi vô cùng.

*

3.

Quá Ngọ, Tý giục Tiểu thư Kỳ Hoa về nhà thay quần áo, bảo là quan huyện nhắc như vậy. Ông Triệu Ngô Cương bàn với ông Huyện Vinh, mọi việc thi thố vui vẻ diễn ra buổi chiều, sao cho khi xong xuôi thì trăng lên, thì người lớn rút lui để bọn trẻ múa lân, phá cỗ.

Hoa bắt cái Tý chải đầu, vấn khăn cho. Tý cười khúc khích:

- Sáng nay chị mặc như trẻ con, bây giờ thành thiếu nữ rồi.

- Thôi đi cô- Hoa quay lại, đập cho nó một đập vào lưng.

- Chị phải mặc áo nhiễu hồng, thắt lưng lụa xanh, chị khác gì công chúa.

- Đừng nói phạm thượng. Tao là con quan huyện quèn, chỉ là con vịt bầu, mày đừng so với thiên nga.

- Vịt bầu có khi còn hơn thiên nga. Chị là vịt bầu thì em là cú vọ.

- Thế thì cú vọ còn hơn vịt bầu. Cú nhìn đêm tốt. Thế cho nên mày hay đi đêm với anh chàng Thu?

Tý cười mặt đỏ bừng.

Hoa quay lại bãi Cỏ May, thấy bên cạnh vạc cháo giờ trống không, có thêm một nồi nước vối to tướng nữa.

Tri huyện Kỳ Vinh đã đến, cùng các quan viên và ông Cương đã an toạ. Đám đông tụ tập ba phía xung quanh, bây giờ lại còn đông hơn nhiều so với lúc trưa. Bãi trống đã nhổ các cọc tiêu đầu đỏ, lại càng thấy rộng thênh, quang đãng.

Huyện lệnh cất giọng sang sảng:

- Thưa các vị khách. Tất cả hôm nay đều là khách của quan Tri huyện. Sau khi các nam nhi thi thố, thì cho tất cả cùng vui với bọn trẻ con trông trăng. Quan Tri huyện đã cho người chuẩn bị cả rồi.

Đám đông reo hò. Huyện lệnh tiếp:

- Bên văn có 3 vị trúng, bên võ có bảy vị trúng. Thể lệ hôm nay thi rất đơn giản. Nay vị nào trót vất vả rồi thì vất vả một lần cuối nữa, vẫn làm lại y các việc lúc sáng, có điều ngựa không cần phi nhanh, chạy không cần gấp gáp, và với một điều kiện...

Huyện lệnh nhìn suốt lượt đám đông, nói:

-Với điều kiện phải trông nom, chăm sóc một đứa bé còn bú, sao cho nó không khóc toáng lên.

Tất cả đám đông, cả người đến xem, lẫn người dự thi đều à lên, rồi ồn ào như ong vỡ tổ. Mọi người quây tụ thành từng nhóm bàn tán. Người thì thắc mắc, người thì bình phẩm, khen chán rồi chê, chê chán thì lại khen. Ai cũng nghi hoặc. Thế cho nên ai cũng thấy kỳ thú, muốn xem xem sự thể kết cục ra sao. Hoa nhìn sang bố, ông vẫn ngồi bình thản cùng chuyện trò với ông Triệu Ngô Cương.

Một người trong số trúng chạy lên mấy bước, kêu:

- Sao lại phải như vậy ạ?

Huyện lệnh cười:

- Gọi là hội, vui là chính mà. Như đánh cờ thôi, tượng điền pháo cách cũng là một luật lệ.

- Vậy thì xin kiếu.

- Xin cám ơn. Nào có vị nào xin rút nữa không?

Sau ba khắc, có năm người thi võ xin rút. Triệu Ngô Cương nói với đám thí sinh bỏ cuộc:

-Thưa các vị, Quan huyện cho phép tôi mời các vị ở lại chứng kiến đến cùng, coi như đã có lòng với Quan huyện, thì cuối buổi, Quan huyện còn có phần thưởng cảm tạ các vị.

Một người nói:

- Chúng tôi về sao được, phải ở lại chúc mừng tân lang của tiểu thư chứ.

Nghe thấy thế, Tri huyện  cười lớn rồi quay nhìn con gái. Tiểu thư Hoa đỏ cả mặt.

Bốn tráng sĩ thi võ và hai người thi văn vào cuộc. Bốn bà mẹ có con vừa cho bú xong đã sẵn sàng. Chúng đã được bú no, nằm ngoan ngoãn trên nôi.

Kỳ Hoa nghĩ mung lung: Ông Triệu Ngô Cương, không ngờ ông lại có cái tài sai khiến mọi người đến mức này. Khi cô nghĩ ra cái điều kiện này, là mục đích để cho ông Cương và bố cô bỏ ý định thúc ép cô lấy chồng. Nào ngờ, ông Cương gật. Cô linh cảm thấy mình đã thua và ông Cương không phải là một người thấp cơ như cô nghĩ. Ông không phải lái buôn Minh Hương và không phải đơn giản chỉ là một lái buôn có đoản kiếm nạm ngọc, báu vật vua ban. Kỳ Hoa nhìn bốn bà mẹ bế con, thấy vừa buồn cười vừa thán phục. Buồn cười là ông Cương đã biến điều vẽ vời nghịch ngợm của cô thành chuyện nghiêm trang. Cô thán phục mọi người đã biến chuyện của cô thành một ngày vui ngất trời, thán phục cả các mẹ đĩ, mẹ cu đã bế con đến góp vui.

Người thi võ thứ nhất không sao địu được đứa bé lên ngựa, khi vừa thúc ngựa, đứa bé đã khóc thét lên. Đám đông cười ầm ĩ lên, nói tếu:

- Mặc váy vào mới được chứ.

- Có vú đâu mà dám bế nó, nó chả khóc mới là lạ...

Người thi võ thứ hai bế được đứa bé trên tay, thắt dây địu trước ngực, đứa bé ngủ ngon lành. Anh ta múa mấy đường kiếm, đứa bé choàng tỉnh, nghển đầu lên nhưng không khóc. Anh ta đã xuống ngựa một cách cẩn thận. Mọi người nín lặng. Khi anh ta giương cung, bắn một phát, thì đứa bé kêu thét lên như bị đánh. Đám đông ồ lên huyên náo. Vui vẻ. Dây cung đã bật vào chân nó, nó đau đớn khóc như xé vải. Rồi tất cả vỗ tay ầm lên reo hò.

Phần thi võ đã xong. Trống đánh bài xung trận, nhịp dồn dập. Tiếng trống vừa dứt, đám múa sư tử xuất hiện, tên hề bụng phưỡn đeo mặt nạ cười đi xung quanh, múa quạt trên tay làm bộ ghẹo mọi người khiến ai cũng cười. Hề đến trước quan Huyện, õng ẹo, tay phẩy quạt, đầu gật gật. Quan Huyện cả cười, khiến tất cả cũng cười to... Dưới bãi trống, sư tử đang múa cuồn cuộn. Đám trẻ con rất đông tranh nhau chỗ đứng vẫy tấm vải làm đuôi sư tử. Cu Đại hướng lên chỗ Hoa ngồi, hét: "Chị ơi, em ở đây này"

Giờ chỉ còn hai người thi văn. Huyện lệnh nói:

- Thể lệ có khác hơn với người thi võ một chút. Nếu nhận đứa bé ngủ thì phải làm cho nó thức dậy mà không khóc, nếu nhận đứa bé thức thì phải ru nó ngủ cũng không được để nó khóc.

Người thi văn thứ nhất xin nhận đứa bé thức. Anh này một tay bế đứa bé, một tay viết bài rất nhàn nhã, đứa bé không khóc nhưng không thể nào làm nó ngủ đi được. Đám đông có kẻ mách nước:

- Sao không hát ru?

Một người nói:

- Thằng này ngốc. Biết đến thi thư mà còn ngu. Nếu làm một đứa bé ngủ, khó lắm.

Anh ta bèn đọc một bài Kinh Thư, đứa bé chả ngủ, đọc một bài Đại học, nó ọ ẹ, đến khi đọc một bài Luận Ngữ thì nó khóc toáng lên.

Người thi cuối cùng là Nho sinh Đông Triều Lương Tính. Lương Tính chọn một đứa bé ngủ để đánh thức nó dậy. Anh ta bèn bế đứa bé, thì ông Cương nói:

-Xin phép được hỏi?

Anh ta bèn ngừng lại, nhìn lên các quan viên. Cái nhìn rõ ràng đậu lại chỗ tôi. Khi anh ta đã quay đi rồi, tôi cứ có cảm giác cái nhìn ấy còn vướng vất. Ông Cương hỏi:

-Xin hỏi anh một câu. Khổng tử nói, đàn bà với trẻ con là tiểu nhân rất khó gần. Vậy sao anh vẫn chơi mà không bỏ cuộc?

- Khổng tử nói vậy là nói với bậc quân tử chính danh. Ông ấy cũng nói phải tu thân, tề gia rồi mới trị quốc. Tu thân thì phải nhớ mình là một đứa bé mà lớn lên. Tề gia không thể bỏ đức hiếu, thờ mẹ kính cha, thương vợ... Ông là ai mà hỏi như vậy?

Huyện lệnh nói:

- Đây là khách của tri huyện, ông Triệu Ngô Cương gốc ở Trung Nguyên.

Lương Tính gật, cười nhẹ:

- Hoá ra là vậy. Khổng tử ở nước ông nếu mà sang đây chắc cũng phải hiệu đính lại sách. Tiếc rằng nhiều người cứ khư khư nệ cổ.

Ông Cương cười ha hả:

- Tốt. Ta thấy anh có khí phách, cung chúc anh thắng cuộc.

Lương Tính không nói gì, quay lại nhận đứa bé đang ngủ ngon, bế trên tay rất khéo léo, một tay viết hồi lâu, rồi dõng dạc đọc:

-Ta là sĩ tử Đông Triều. Huyện ta rừng xanh núi đỏ, mười năm rồi rừng đỏ núi xanh. Dân ta bốn người hai người làm lính, một người giang hồ lang bạt còn một người thì ngủ mê ngủ mệt. Dậy dậy đi, ta là nam nhi, chẳng làm sao khiến cho người khỏi khóc. Có khi con khát, ta không có vú đầy sữa, có khi con đói, ta không có cơm đầy nồi. Ta mong có phu nhân về nuôi con khôn lớn.

Đứa bé ọ ẹ, nhưng chả thức dậy. Lương Tính bèn trả đứa bé lại và nói:

- Tôi xin chịu thua.

Nhưng khi đứa bé vừa chuyền đến tay một người đàn bà, thì nó choàng dậy, mở mắt lơ láo. Người đàn bà có bầu vú to tướng bèn vạch một bên vú, nhét đầu vú vào mồm nó, kêu lên:

- Nó thức dậy rồi. Nho sinh Đông Triều thắng rồi.

Đám đông reo à à nhìn lên quan tri huyện Giáp Sơn. Quan Huyện vui ra mặt. Kỳ Hoa thấy như đang bắt quả tang chính mình. Cô cũng vui mừng.

Nhưng một biến cố khiến mọi người giật mình thót tim. Bỗng đâu nhảy ra Xã trưởng Thủy Sơn Nguyễn Cánh. Ông ta kêu to:

-Phạm quy. Người này không thắng, vì chỉ khi đưa đứa bé cho mẹ nó, nó mới thức dậy, chứ khi ông ấy bế nó, nó ngủ khìn khịt.

Đám đông ồn ào lên. Tri huyện Kỳ Vinh vẫn ngồi im, chứng tỏ ông có tính nhẫn rất tốt.

Một người trong đám thí sinh nói:

- Thì đã sao. Dẫu cho như thế thì ông ấy cũng xứng rồi. Chúng tôi không nói gì đâu đấy.

- Không được. –Xã Cánh kêu lên- Đã ra luật thì phải theo luật chứ. Có người thi nữa đây.

Ai? Đám đông ồn ào cực độ. Nhiều người phấn khích nhẩy quẩng lên. Huyện uý nhỏm người, đứng phắt dậy, định nói thì Tri huyện giơ tay ra hiệu khoan đã. Huyện uý đành ngồi xuống. Ông Cương và các quan viên đều im lặng.

Mọi người chả phải đợi lâu. Một người xuất hiện. Đám đông à à lên. Đó là ai? Chính là Ba Bị.

Thật là một tình huống nan giải. Huyện uý nói với Tri huyện, đủ để mọi người nghe thấy: "Ông Cánh phá thối hay sao?" Tri huyện Kỳ Vinh không nói gì, thì lúc đó Huyện uý lên tiếng:

- Tôi thấy rằng để cho anh này ứng thí cũng chưa đúng luật lắm. Tại sao sáng nay anh ta không dự vòng sơ khảo, bây giờ mới mọc ở đâu lù lù ra, đòi thi thì có đúng luật không?

Xã Cánh nói:

- Vẫn đúng luật. Thằng ấy không biết sáng nay có cuộc thi. Với lại, sáng nay Quan huyện nói phải chọn được người xứng đáng nhất. Vậy thì tại sao không để mọi người tâm phục khẩu phục.

Huyện uý nói:

- Thể lệ bắt buộc phải là nam nhi chưa vợ.

Cánh cười:

- Thì thằng ấy hiện nay chưa vợ. Có thấy nói rằng bắt buộc phải chưa một lần nào lấy vợ đâu. Đã lấy vợ nhưng đã goá vợ không phải là hiện nay...

- Thôi được- Tri huyện ngắt lời- Ông Cánh nói cũng có lý. Kể cả ngay bây giờ, nếu ai có lòng yêu mến bản quan và dân huyện ta cũng vẫn có thể tham gia.

Ông Triệu Ngô Cương đứng lên:

- Nói thế tức là quan Huyện chấp nhận có chút ngoại lệ. Vậy thì thế này vậy. Muốn để cho người kia ứng thí không theo lệ đề ra của quan Tri huyện, thì phải có một điều kiện.

Xã Cánh đứng ngay râu, nhưng ứng biến rất mau lẹ, quay ra nói với mọi người:

- Ông này không phải quan viên, nảy ra ở đâu vậy?

Có tiếng người dự nhao nhao lên:

- Khách của Quan huyện.

- ở đâu việc gì đến ông

- Phá thối, phá thối.

- Ai mà nói chẳng được, ông còn nói được cơ mà.

Tình thế thật nan giải, nhưng cũng hơi an tâm khi ông Cương đứng ra dàn xếp. Hôm nay Xã Cánh ăn mặc lịch sự, nhưng không diêm dúa như hôm hội đúm. Đằng sau ông ta, có hai người đi theo nhưng Kỳ Hoa không nhận ra người nào hôm ấy đã đuổi cô đến bãi lầy. Hôm ấy có mấy bộ mặt trai rất lạnh lùng, xôi thịt bặm trợn và chính điều đó khiến cô dốc sức vùng thoát khỏi bọn chúng. Hôm nay cô lại thấy hai người tuy rất lạnh lùng, nhưng gương mặt sáng sủa, đẹp lạ, ăn mặc sang trọng có vẻ như là người ở nơi khác đến.

Ông Triệu Ngô Cương nói:

- Điều kiện ngoại lệ này đơn giản thôi. Đó là tôi và ông lên sới, nếu ông thắng thì người kia được dự thi.

Đám đông lại ồn ào lên. Ai cũng biết Xã Cánh là đô vật hạng nhất vùng này. Hội đúm nào hắn cũng thắng hết các đô trong vùng. Xã Cánh chưa có đối thủ. Nay người khách Minh Hương này nhỏ thó, chỉ được cái bộ rắn chắc, thoạt nhìn có thể thấy không phải là đối thủ của Xã Cánh. Cánh cười hê hê, đắc chí gật liền.

Sự việc xoay ra nhanh quá, Tri huyện Kỳ Vinh vẫn ngồi im, nhưng lo lắng nhìn bộ dạng tự tin của Triệu Ngô Cương. Ông Cương không nhìn lại quan Tri huyện, cởi phăng áo, chít gấu quần, bước xuống bãi đấu.

Nguyễn Cánh và Ngô Cương vờn nhau, nhìn nhau hầm hè rồi lăn xả vào nhau. Bất ngờ, nhanh như cắt, mọi người chưa định thần thì đã thấy Cánh bị tung lên trời rồi rơi xuống đất, đập bụng xuống thảm cỏ. Triệu Ngô Cương đứng tấn, giẫm một chân lên lưng Nguyễn Cánh. Kỳ Hoa từ lo lắng đến vui mừng, thở phào như cất được gánh nặng, như dây đàn đang căng lại chùng. Té ra ông Cương bản lĩnh hơn người, cô đã đoán biết mà chưa thể biết hết.

Nguyễn Cánh như con cua bị chân ông Cương chịt lấy mai, tứ chi như những cái càng cua loe ngoe. Cứ thế một lát, đủ để đám đông reo hò ba lần, Triệu Ngô Cương mới nhấc chân ra. Cánh đứng dậy, mặt đỏ dừ, xốc lại áo sống, hầm hè nói:

- Người ta nói thua lấm lưng trắng bụng, chứ không phải là lấm bụng đen lưng. Ta đang vận nội công quật ông xuống cơ mà. Đấu tiếp...

Tri huyện đứng lên:

- Bản quan công nhận đô Cánh nói đúng. Nhưng bản quan cũng muốn để người xin ứng thí trổ tài. Khi anh ấy xong việc, thì hai đô này lại đấu tiếp cũng không muộn.

Cả Triệu Ngô Cương và Nguyễn Cánh đều đồng ý. Đám đông reo hò hưởng ứng. Nguyễn Cánh mặt đỏ tía tai, hầm hụi về chỗ đứng.

Huyện uý hỏi to:

- Người xin ứng thí là Phạm Quý Hào có rút lại lời xin ứng thí không?

Phạm Quý Hào chẳng nói chẳng rằng, tiến lên mấy bước đến giữa sân, cúi đầu tỏ vẻ không có gì phải nói lại cả. Mọi người cười ầm ào. Họ không phải cười vì anh ta không nói gì, mà cười vì bộ dạng của anh ta. Dù có quen với hành trạng của Ba Bị trên đường hoặc ở bờ sông bãi sú, nhưng đây là lễ hội có mặt quan Huyện, lại là nơi nghiêm ngắn không ai nói ra mà ai cũng hiểu quan Huyện đang kén rể, thì bộ dạng ấy thực chả ăn nhập gì cả. Một cái túi da lạ khoác trước ngực, trông như cái túi mà không phải là túi, nó là cái khiên hay là cái cung thế kia? Đó không phải là cái túi da đựng gia phả nổi tiếng của họ Phạm Quý. Cái túi da gia phả ấy nhỏ bằng bàn tay hôm nay trễ xuống hông cơ. Anh ta đứng kia, hơi ngập ngừng một chút rồi khẽ lắc người, thò tay vào cái túi trước ngực, nâng niu lấy ra một vật gì đó. Đó là vật gì? Vật gì? Mọi người im phắc, rồi bỗng ồn ào khi nhận ra đó là một đứa bé. Đó là đứa bé mà khi nó ra đời ở lều của Hào, bên bờ sông, cạnh âu thuyền Bá Hoè, mẹ nó đã chết cho nó sống. Giờ đây, nó nằm trong cái túi da của người cha lang bạt của nó.

Ba Bị nâng đưa bé trên tay, giơ lên cho mọi người thấy rồi lại cẩn thận đặt lại cái túi trước ngực. Đứa bé ngủ, mắt nhắm nghiền. Bốn bề bỗng im phăng phắc. Như là trời lặng trước cơn bão. Ba Bị đến trước mặt Triệu Ngô Cương, ra hiệu cho ông này tiến lên trước mặt, chỉ vào những thứ vũ khí của những lính hầu đứng gác xung quanh. Triệu Ngô Cương ngẩn ra, chưa hiểu ra sao cả. Lại là Xã Cánh lừ lừ đi ra, bảo:

- Ông chọn vũ khí đi rồi chơi nhau với đại cao thủ Ba Bị đây.

Ba Bị gạt đầu. Triệu Ngô Cương hiểu ra, lưỡng lự một lát, rồi gật đầu: "Ta hiểu rồi. Anh ta muốn đấu với ta?" Nói rồi ông cũng cầm lấy một cây thương, quật mạnh xuống đất cho long cái đầu nhọn, để dùng như một cái gậy.

Ba Bị đứng yên. Ông Cương thấy thế, hỏi: "Vũ khí của anh?" Ba Bị vẫn đứng yên, giơ hai tay lên. Ông Cương thấy thế, vứt gật xuống đất, xắn tay áo, ra vẻ bảo cũng đấu tay không.

Ba Bị lắc đầu, chỉ vào cái quai da đeo túi vắt ngang mình. Nguyễn Cánh lại nói:

- Ông cứ dùng gạy của ông. Cao thủ Ba Bị đây có vũ khí của anh ấy, còn đấu tay không thì không phải lẽ vì anh ấy còn có đứa bé.

Ông Cương bảo: "Thôi được".

Hai người vào cuộc đấu võ lạ thường, sau này ông Triệu Ngô Cương có bảo với thủ hạ  rằng chưa thấy ở đâu đông tây kim cổ.

Lúc đầu ông Ngô Cương chỉ vờn gậy, dứ dứ thăm dò. Ba Bị thì di chuyển hai chân, vung vẩy hai tay, như là anh ta đi một bài quyền biểu diễn. Triệu Ngô Cương thì dường như sợ động gậy vào đứa bé, chỉ lia chúc xuống dưới hoặc huơ lên đầu. Những động tác đỡ của Ba Bị lúc đầu chậm rãi uyển chuyển, sau nhanh như chớp, thế tay thế chân chuyển loang loáng. Ba Bị chuyển từ thủ sang công từ lúc nào, khiến Ngô Cương sử gậy quyết liệt hơn, không còn thấy diễu nữa. Bỗng nhiên cái túi da không hiểu như thế nào mà lại rời khỏi vai, chuyển vào tay Ba Bị vung lên thành vũ khí. Cái túi ấy giờ đây không quá cứng như đoản kiếm, không quá mềm như roi, nó vun vút những đường xé gió lao về phía đối thủ, vung ra thành đòn đánh, thu về thành khiên mộc. Triệu Ngô Cương dường như bị cuốn vào cuộc đấu, vung gậy tít mù. Tất cả mọi người dường như nín thở nhìn hai người quần nhau, cùng giật thót người, rồi lại thở phào theo từng thế công thủ của hai người. Hình như mọi người quên đi rằng họ đến đây làm gì, quên đi đứa bé đang nằm trong cái túi trước ngực Ba Bị. Kỳ Hoa đã nghe nói nhiều về Ba Bị dùng roi da đánh nhau, nhưng chưa bao giờ tận mắt nhìn thấy anh ta đánh như thế này. Sư Thành bảo cô bằng giọng ôn tồn của nhà tu, nhưng cô cũng nghe thấy trong đó thái độ của ông ấy: "Từ bài Đông hoa đào" của Phật tử đến bài sử roi da của Quý Hào, khoảng cách bằng bờ sông Kinh Thày đi đến Tây Thiên" Đấy là khi cô thử bảo sư Thành dậy bài đánh roi, ông sư mặt hoa da phấn ấy đã cười mà nói thế. Hoa bảo ông ấy tu hành mà mỉa mai phật tử thì ra gì? Sư Thành đờ đẫn bảo "Mô Phật".

Bỗng nhanh như chớp, cái gậy trong tay của Triệu Ngô Cương bị vũ khí mềm của Ba Bị giật tung ra, văng lên ngọn cây ổi ở góc sân. Triệu Ngô Cương đứng yên, mắt long lanh, mặt đỏ phừng phừng, đầu gật gật, thán phục nhìn Ba Bị, nói:

- Hay... Hay thật...

Ba Bị chả nói chả rằng, trong tay đã có cái tên tự lúc nào, còn cái túi da lạ sao bây giờ lại không còn ẻo lả nữa mà căng lên như một cánh cung. Tách một cái, cái tên bay vút đi, trúng vào một đầu gậy, cái gậy rơi xuống. Đám đông huyên náo hẳn lên.

Ba Bị khoác cái túi da lên vai, nhẹ nhàng bế đứa bé ra khỏi cái túi trước ngực. Nó vẫn nằm im, như chưa hề có chuyện gì xảy ra. Triệu Ngô Cương vỗ hai tay vào nhau, vẻ khoái chí:

- Hay tuyệt.

Bỗng nhiên từ phía ngoài đường đến bãi Cỏ May có tiếng huyên náo, ồn ào. Một đám lính xuất hiện, bộ dạng những tên lính này lạ lắm, quần áp đẹp hơn hẳn lính lệ ở huyện đường, lại ngang nhiên nói chuyện với Tri huyện. Quan Huyện tái mét mặt, đứng phắt dậy. Dưới kia, ông Cánh mặt tươi rói như vớ được của, nhìn Tri huyện Kỳ Vinh cười ranh mãnh. Tri huyện nói rất to, nói nhanh:

- Bản quan có việc gấp đến công đường. Các ông cứ vui tội vạ đâu bản quan chịu.

Nhưng quan Tri huyện vừa vội quay đi chưa kịp bước thì một ông quan võ lạ lắm xuất hiện, nói gì đó với ông.

Tri huyện Phạm Kỳ Vinh vội quỳ mọp.

Chương VII. Đoan quốc công kinh lý

"Mười ông quận công

đánh nhau vỡ đầu

Ba ông trên bộ

Bẩy ông dưới sông

một ông vào núi

một ông đi buôn

một ông làm ruộng

một ông mò cua

Một trận chết ba còn bẩy

Bảy ông đánh nhau chết bốn còn ba

Một ông trồng hoa

một ông xa nhà

một ông la đà sinh con đẻ cái..."

1.

Cách xa trị sở của huyện Giáp Sơn chừng vài chục dặm, có xảy ra một chuyện, trọng tâm câu chuyện vẫn là việc hội hè và kén rể của ông Tri huyện Phạm Kỳ Vinh. Chả là chuyện khác thường của Tri huyện Kỳ Ngông đâu chỉ có lan xa vài chục dặm, nhưng địa điểm đang nói ở đây không phải là nơi thường, đó là quân doanh của Đoan Quốc công. Ngài đang kinh lý, trên đường đến địa phận của phủ Kinh Môn.

Thám báo tiền quân bắt được một thuyền buôn khả nghi, khi quân đòi khám thì chủ thuyền nhảy xuống sông, bị lính thả lưới kéo lên. Khám xét trong người có thư báo gửi cho tuỳ tướng của Tiết chế Trịnh Tùng. Thư chỉ có mấy chữ, tuy nhoè cũng đoán ra, đại ý "anh nên về xem đất làm nhà". Người đưa thư liền bị điệu đến.

Đoan Quốc công dường như không để ý đến người bị dẫn đến trước mặt ngài, ngài nói rất hiền từ:

-Ta vâng mệnh Hoàng thượng kinh lý Kinh Môn, an mặt đông của kinh thành. Ta cũng là người nhà và là nanh vuốt của Tiết chế, ngươi có điều gì không nên giữ lễ.

Người bị bắt nhận thấy tình thế, giữa ba quân gươm dáo sáng loà, nếu không nói cũng chết, nói may ra được sống, bèn khai là người nhà của Xã trưởng Thuỷ Sơn Nguyễn Cánh, phi báo với anh vợ là tiểu tướng trong trướng phủ Tiết chế về những điều khả nghi xung quanh chuyện kén rể của Tri huyện Giáp Sơn.

Người đưa thư bẩm thêm:

- Vùng Giáp Sơn hiểm trở hay có những tay ngỗ ngược bất phục quan quân, Tri huyện Giáp Sơn không đe nẹt mà lại chú trọng giao du, dung túng chúng. Nhân dịp Trung thu, lấy lý là kén rể đính hôn cho con, ra thể lệ không phân biệt tất cả các hạng người, lấy chuyện đấu võ làm trọng, thành ra biến cuộc ứng thí thành nơi so kè lộn xộn giữa đám hạ lưu với người phong lưu. Trong phủ của Huyện Vinh lại có nhà buôn Minh Hương xúi giục. Nhà buôn này rất khả nghi, có thể là tay chân của nguỵ Mạc phái về, lấy cớ kén rể để tìm người nhị tâm làm lính đưa lên mạn Bắc.

Đoan Quốc công hỏi:

-Sao các người lại khả nghi thái quá thế?

- Xem ra người này không phải là nhà buôn. Nghe nói trước đây Huyện Vinh ép con gái lấy chồng mãi không xong, chỉ đến khi lái buôn Triệu Ngô Cương thuyết phục, thì tiểu thư Hoa mới ưng.

Đoan Quốc công bỗng nhíu mày:

- Cái gì? Tên Minh Hương ấy là gì?

-Dạ. Triệu Ngô Cương ạ.

- Triệu Ngô Cương?- Đoan Quốc công hỏi lại.

-Vâng- Người đưa thư nhắc lại.

Đoan Quốc công khẽ mỉm cười, vuốt râu. Rõ ràng ngài vui lắm. Tả hữu chưa kịp hỏi lý do, ngài đã nói:

- ái chà, Triệu Ngô Cương, ta bắt được ngươi rồi.- Quay sang người đưa thư, ngài nói to mọi người cùng nghe thấy- Ngươi nói đúng, đó có thể là người của nguỵ Mạc, ta sẽ trọng thưởng cho ngươi vì đã báo tin tốt.

Bèn gọi người dặn dò ban thưởng cho người đưa thư.

2.

Thái uý Đoan Quốc công tiến quân không tiền hô hậu ủng. Chiến thuyền của ngài đã đóng ở khúc sông Bình thuộc Nam Sách. Cả một đoạn sông bị các thuyền con lượn lờ cảnh giới. Ngài bỏ soái thuyền, lấy thuyền của Thiếu bảo Bùi Văn Khuê làm hành doanh.

Sau khi bắt được người đưa thư của Xã Cánh, Quốc công hạ lệnh hội tướng.

Bên trên treo một sơ đồ vùng Kinh Môn. Chỗ Bến Bình tô một chấm son. Khi trải tấm bản đồ ra, bên dưới có một hàng chữ nhỏ, nếu ai đến gần, có thể đọc thấy chữ: “Tri huyện Kỳ Vinh trước thuật”.

Một tuỳ tướng đang chỉ bản đồ ấy nói:

- Thái uý Quốc công hội kiến các tướng. Hiện tình vùng Kinh Môn vẫn yên ả. Giặc Thuỷ sau lần ra quân trước đã chạy vào lũng núi Thuỷ Đường- Viên tướng chỉ vào một chấm đen- Xung quanh Thuỷ Đường là các bọn nguỵ lẻ tẻ ở Kim Thành, Đông Triều, bọn bè đảng của nguỵ quận Quỳnh, quận Thuỵ thì ở Thanh Lâm, Thanh Hà gần đây. Một điều may là lọt giữa Thuỷ Đường, Đông Triều, Kim Thành, Thanh Hà là huyện Giáp Sơn lại hầu như không có giặc.

Các tướng xì xào trao đổi với nhau. Từ cái chấm đỏ Bến Bình, tuỳ tướng của Thái uý vẽ những đường nối với Thuỷ Đường, Thanh Hà, Thanh Lâm, Đông Triều như những cái nan quạt, những cái nan quạt ấy quây quanh một chấm đen là Giáp Sơn. Viên tướng nói tiếp:

- Vùng Giáp Sơn có đặc điểm núi rừng chạy giữa huyện hiểm yếu, sông bao bọc xung quanh, và nơi đó có phủ Kinh Môn, có lẽ như vậy nên nơi này hiện nay tạm vẫn thanh bình.

Thái uý nói chậm rãi:

- Các ông có cao kiến gì không?

Một người nói:

- Thưa Thái uý, bọn giặc lần này lẩn như chuột, việc gì phải nhọc sức, xin Thái uý cứ tiến đại quân vào vùng sông Kinh huyện Giáp Sơn làm trung quân, đóng giữ nơi hiểm yếu và trung tâm, từ đó lần lượt đánh các vùng xung quanh.

Một người khác nói:

- ý của Thái bảo như vậy không được. Đóng ở Giáp Sơn rồi lần lượt đánh xung quanh Kim Thành, Thuỷ Đường, Đông Triều thì tiện thật đấy, nhưng như thế khác nào lùa chúng chạy co cụm lại một chỗ, làm cho chúng càng mạnh. Thật trái với Binh thư.

Thái bảo cãi lại:

- Vậy Thiếu bảo định thế nào?

- Trên bộ đã có Hữu tướng Hoàng Đình ái trấn giữ, nên chẹn cửa ngõ đi lên phía Bắc để tránh tiếp ứng của quân Mạc, hoặc nếu bọn chúng có chạy cũng không thể chạy lên hội quân với nhà Mạc được. Còn tôi xin mang quân đánh thẳng vào sào huyệt của bọn nguỵ Thuỷ quận ở Thuỷ Đường. Đây là nơi bọn giặc mạnh nhất, chỉ cần tiêu diệt bọn này thì bọn khác cũng chạy tứ tán, lúc đó các đạo quân khác cứ việc mai phục để diệt bọn chạy trốn.

- Vậy ông bảo chúng tôi cứ ngồi mà bắt giặc chạy, còn ông thì đánh giặc không chạy sao?

Thái uý Đoan quốc công cười nhẹ:

- Thôi khỏi bàn, ta có chủ ý đây...

Tất cả yên lặng. Thái uý nói:

- Thiếu bảo mang quân đánh vào mặt nam Thuỷ Đường, phải tiến nhanh vào sào huyệt của chúng ở lũng núi. Thái bảo đồng thời tiến quân đánh Đông Triều, chẹn giữ mặt này và không được để bọn giặc chạy ra mạn Bắc Thuỷ Đường, không để chúng tiếp ứng cho nhau. Cho bảy phần mười thuỷ quân theo 2 cánh quân này, Thiếu bảo bốn phần, Thái bảo ba phần. Thái bảo ít quân thuỷ hơn nhưng đã có Hoàng Hữu tướng thống lĩnh đại quân bộ yểm trợ. Quân bộ thì không thể phân chia, sau khi xong việc ở Đông Triều, cùng kéo quân đến Thuỷ Đường rồi hội quân ở Dương Kinh. Chấn quận công tiến quân vào Thanh Lâm, Hải Quận công tiến quân vào Thanh Hà, Kế Quận công tiến vào Kim Thành, Tráng Quận công tiến vào Dương Kinh, Triệu Quận công tiến vào Giáp Sơn. Nhưng...

Mọi người nhìn nhau, không thấy Triệu Quận công đâu, chỉ có viên phó tướng đang ngồi đứng dậy cúi đầu nói:

- Phó tướng của Triệu Quận công xin lĩnh mệnh.

- Triệu Quận công vào Giáp Sơn, nhưng rồi nhanh chóng tiến về phía Tây huyện Thuỷ Đường làm cánh bên sườn chi phối cho Thiếu bảo, không cho giặc nguỵ chạy về Kim Thành, nhưng cũng phải chi viện cho Kế Quận công không cho giặc Thuỵ Quận công điều quân chạy từ đó sang Thuỷ Đường.

- Bẩm vâng. Triệu Quận công đã dọn bến ở Đông Giáp Sơn.

Các tướng lục tục ra về. Kế Quận công hỏi Hải Quận công:

-Triệu Quận công đã ra Giáp Sơn thật ư?

-Tôi mà biết thì ông cũng biết- Kế Quận công lắc đầu

- Vậy Thái uý đi theo cánh nào nhỉ?

Hải Quận công cười:

- Ông lại diễu tôi. Thế trận ấy mà ông còn thử tôi. Rõ ràng Thái uý đi theo cánh của Triệu Quận công còn gì nữa. Tiến vào Giáp Sơn chỉ tay bốn hướng thật là đắc sách...

3.

(Ba Bị kể chuyện)

Khi tôi đánh văng cái gậy của lão người Minh kia thì bên tai nghe thấy tiếng reo ồ ồ nổi lên. Hắn cũng là tay quân tử, không xông lên nữa mà thốt lên khen: Hay tuyệt. Mẹ cha thằng ngoại quốc. Bố tôi vẫn bảo, chỉ tại người Minh, tổ tiên của hắn đã đến đất này, nên tổ tiên của tôi đã phải chạy nhao nhác, chúng nó quật mồ mả, vơ vét của cải, nên rốt cuộc vườn An Lạc mới phải mang giấu đi. Sư Thành bảo ông trời cũng có mắt, kết cục là tổ tiên người Minh của hắn cũng đang bị nhà Kim đánh cho tan tác, nên hắn mới phải lang bạt trên đất của ta. Tôi phải báo thù cho tổ tiên tôi, tuy không đánh tan cái mặt mẹt của nó, cũng ra tay đánh bẹp cái sĩ diện của hắn một phen. Tri huyện Kỳ Vinh có tiếng là thanh cao, ngông nghênh, té ra cũng là loại hủ quan bình thường, kết giao với một tên lang thang bán hàng gánh. Hắn cũng lang thang, tôi cũng lang thang, sao ông huyện không kết giao với tôi đây. Hắn hơn tôi vài chữ thánh hiền, nay tôi hơn hắn bài quyền gia truyền. A ha. Tôi cười trong đầu, không cười ra miệng. Tiên sư cả lũ quan cách giàu có chúng bay.

Lão Xã trưởng Cánh lần mò kều tôi ra bờ sông, dúi cho tôi thoi bạc. Tôi trả lại, hắn bảo đừng khinh hắn. Thế này... Hắn thì thào... Tôi ghét cái mặt của hắn, bảo tôi không làm đâu. Hắn nói nỉ non, dỗ tôi tham gia hội thi. Tôi thi làm cái gì? Để lấy tiểu thư Hoa ấy à? Làm con rể tri huyện à? Ô hô, tổ tiên tôi không bảo tôi phải làm như vậy. Để cho thiên hạ biết võ công của tôi à? Cóc cần. Tôi biết thừa lão Cánh ghét tri huyện Vinh, hôm tôi cứu con gái ông ấy, hắn chả đồn inh lên là tôi làm gì rồi. Mẹ cha thằng khốn nạn. Tôi bảo, ông nói gì tôi biết rồi, tôi tha đấm vỡ mõm nhà ông ra thì thôi, lại còn nói vớ vẩn. Cánh cười khì khì. Chuyện đó qua rồi, anh sang tận nhà tạ lỗi với quan tri huyện rồi. Chú cứ cả nghĩ, anh là anh nghĩ cho chú. Cơ hội của chú đến rồi. Chú mà thắng kỳ này, ai bảo ông tri huyện không gả con cho chú. Chú cứ giữ cái bảo bối của chú, có khi có quan huyện giúp, lại tìm thấy báu vật của tổ tông, cũng là một việc làm đáng lưu danh thiên cổ. Tôi bảo lưu danh à? Ba Bị này cóc cần vua sắc phong đã lưu danh rồi, huống chi viện đến lão tri huyện gàn dở. Xã Cánh cười hề hề, nhạt như nước ốc, bảo thôi chú mày không làm thì anh cũng tiếc lắm, nhưng anh đã cho chú chút bạc vụn này, chú cứ cầm lấy tiêu vặt. Tôi hỏi thế hả, coi như ông cho thì của tôi chứ gì? Cánh cười gật gù. Tôi thẳng tay ném thoi bạc xuống sông Kinh Thày. Cánh trợn mắt muốn lồi con ngươi ra. Hắn từ từ quay đi, nhưng hắn không xuống thuyền sang sông về Thuỷ Đường, mà quay lên vào nhà Bá Hoè. Tổ sư thằng Xã trưởng thủ đoạn, hắn biết cách làm sao được việc của hắn. Tôi đang ăn cơm nhà Hoè, ở trên đất nhà Hoè, với lại chính ông ấy đã lo vụ Gái sinh con nên tôi nể lão Bá Hoè. Nếu mà Bá Hoè nói thì tôi không chối được.

Y như rằng, Bá Hoè gọi tôi đến. Chỉ có tôi và Bá Hoè, ông ta mặt buồn như vừa bị vợ mắng. Ông này thế, mấy bà vợ chửi nhau chán, rồi quay ra cấu xé ông ta, mặt ông cứ thuỗn ra. Tôi đã bảo ông ta, ông bị các mụ ấy chửi, ông có thừa tiền, vậy thì ông chỉ thiếu cái việc làm cho các bà ấy đủ sướng trên gường thôi. Bá Hoè chửi mẹ cha thằng này, nhưng lại gật gù bảo, làm sao mà đấu lại được với các con mụ thần nanh đỏ mỏ ấy được. Vậy thì tôi bảo cho. Tôi đã bảo ban cái khoản ấy cho lão Bá Hoè. Làm ra tiền vênh mặt lên với thiên hạ thì tôi không biết như Bá Hoè, nhưng làm cho các con mụ ấy rên lên mà quấn lấy thì Bá Hoè đếch bằng tôi.

Như thế là Bá Hoè gọi tôi đến, buồn bã bảo:

- Tao ghét mặt thằng Xã Cánh lắm, nhưng nó đã chấm mình thì mình không chối được. Tao mà làm cho nó tức, thuyền bè qua huyện nó nó hành cho thì khốn khổ. Thôi mày giúp tao.

- Tôi giúp ông thì được, nhưng mà...

- Thì mày cứ dự thi, tao giao hẹn với nó rồi, bảo mày thi thôi, còn khi chuyện vợ chồng đến thì mày có quyền chối. Nó đồng ý rồi.

- Để tôi nghĩ đã.

- Nghĩ cái con củ cặc. Thi là thi. Lão Cánh chỉ tính làm cho huyện Vinh bỉ mặt thôi. Mày thắng rồi không lấy con gái lão thì lão Vinh mang tiếng và con gái lão xuống giá. Chọc quấy mà.

- Thế thì thiên hạ còn coi tôi ra gì.

- Coi ra gì thì đã ra rồi. Ông Huyện Vinh cũng phải nghĩ đến mọi cơ duyên chứ. Lão ấy bày ra, lão ấy không đủ bản lĩnh thì lão ấy chịu. Mày chỉ có được tiếng thơm thôi.

Tôi đi biệt buổi sáng hôm ấy để tránh. Song, chiều về nhà đã thấy lão Cánh ở đó rồi, lão Cánh và Bá Hoè cùng gật gù bảo chú mày ra tay cho xôm trò. Nghe nói thằng cha người Minh Hương quân sư cho Quan huyện tất cả những chuyện này, nó khinh người nước Nam ta quá. Tôi không biết thằng người Minh Hương là thế nào, nhưng nghe nói đến thế, máu tự nhiên sôi lên, thế thì tôi phải ra tay rửa hận cho tổ tông của tôi. Chơi!

Khi tôi đang tận hưởng vinh quang đánh thắng thằng Minh Hương và xem ông Huyện Vinh cư xử thế nào thì trên chỗ ngồi của các quan viên có nhốn nháo một tí. Rồi tôi thấy ông Quan huyện tái mét mặt đi. Chả lẽ chỉ vì tôi phá đám mà ông ấy lại thế ư? Thế thì phúc đức cho tôi quá. Tôi vừa đánh thắng khách quý của ông ấy, ông ấy còn bình thản ngồi cơ mà. Vậy thì có chuyện gì đó khác. Tôi thấy ông ấy lật đật đứng lên. Hay là bọn giặc Thụy Quận công ở Thuỷ Đường đánh tới? Không phải, Ngụy Thủy Quận công và Thụy Quận công đều nể Huyện Vinh, đã nói quấy ở đâu, chừa chỗ Giáp Sơn, nói rằng nể tình ông Huyện, những thực ra Giáp Sơn xung quanh sông nước, núi rừng trong huyện, có đến đánh cũng khó. Vậy thì chỉ còn có lẽ là Quan phủ đến. Chỉ có Quan phủ mới có thể làm cho ông ấy thay đổi như thế. Tôi nghe thấy trong đám đông có tiếng kêu: "Quan phủ!". Tôi vội thong thả đi về phía đám đông có Bá Hoè và Xã Cánh đứng. Thì vừa lúc ấy, đã thấy ông huyện quỳ mọp xuống trước một ông quan võ.

Cánh bảo Hoè:

- Chả lẽ quan phủ có chuyện gì? Nghe nói ông huyện với ông phủ có xá gì nhau đâu?

- Không sợ nhau nhưng việc công phải thi lễ- Bá Hoè bảo.

Tôi tính chuồn. Việc các quan với xã tẵc, dân đen ba mươi sáu chước, chước chuồn là hơn. Chơi với hùm sói, hết thỏ chết đến chó. Dính vào quan trường, vạ nhiều may ít. Tôi nhảy đại ra vòng ngoài thì mẹ ơi... Bên ngoài đã đầy lính. Không biết chúng hiện ở đâu về lắm thế. Trong khi dân tình đang sôi sục say sưa hội hè đình đám thì chúng đến lúc nào chẳng hay. Đám lính của huyện đường đã gác từ xa chắc cũng bị chúng nó bắt dong theo, vì tôi thấy mấy thằng lính của huyện đường bị dắt theo ngơ ngơ ngác ngác. Một cái kiệu to tướng, rồi xe rồi ngựa, rồi tán rồi tàn kéo theo sau thành một cái đuôi đang bò dần vào bãi Cỏ May. Cờ bay phấp phới, dáo tua tủa chĩa lên trời. Phen này chắc huyện Vinh đi đời nhà ma. Tôi có thể lẻn qua khe núi nhưng tôi cũng phải xem kết cục thế nào. Ông quan võ lúc ấy dõng dạc:

- Quốc công kinh lý. Mọi người ai ở đâu ở đấy không được kinh động. Tri huyện Giáp Sơn lĩnh mệnh.

Quốc công? Đó là ông nào mà tri huyện và tất cả quan viên run như gà bị nước thế kia.

Bước xuống kiệu tía là một ông già mặc võ phục. Đúng là một ông già, râu bạc lơ phơ, mặt hồng hào, tôi ở xa không nhìn thấy mắt, chỉ thấy lông mày dài và bạc nhô ra rõ là oai phong. Cả lũ quan viên đều quỳ, đám người quanh tôi cũng quỳ, tôi thấy vậy cũng quỳ xuống, nhưng vẫn không thèm cúi, nhìn xung quanh. Cả một đám người lúc nãy như ong vỡ tổ, huyên náo ầm ào, bây giờ im thin thít như thịt nấu đông, cúi xì xụp như có hàng ngìn nấm mồ.

Ông già Quốc công chỉ xuống đám đông, bảo:

- Khỏi qùy.

Viên quan võ lúc nãy xướng:

- Quốc công cho phép đứng lên.

Trên đám quan viên có người nói:

-Tạ ơn Quốc công.

Một người, rồi hai người, rồi cả đám đông cùng nói: "Tạ ơn Quốc công" làm thành một thanh âm rền vang. Tôi không nói. Tôi chả có gì phải tạ ơn một ông quan ở đâu mọc ra, không chừng lại như các quan lại khác, hành quân qua đây thế nào cũng hỏi đến gia phả vườn An Lạc. Tôi đứng đây, nhưng tâm trí đã nghĩ sẵn đường tháo chạy.

Đoan Quốc công hỏi Phạm Kỳ Vinh:

- Kén rể được chưa?

Kỳ Vinh run rẩy nói:

-Quốc công tiến quân như thần, không thấy quân... báo gì cả, nay đại quân đã xịch đến, hạ quan thật đáng tội chết.

Đoan Quốc công hoá ra là một ông già nói năng từ tốn, giọng ông ta trầm mà ấm, nói giống những lái buôn đến từ xứ Thanh, thanh âm lẫn lộn nhưng dễ nghe:

-Chiến thuyền của ta từ bến Bồ Đề, xuôi theo dòng sông Hồng, nhập vào sông Thái Bình ở đoạn Nam Sách, sau đó rẽ vào sông Kinh Môn. Ta đã phong toả mọi ngả dẫn đến phủ Kinh Môn, Tri phủ còn ngủ say chả biết, nói chi Tri huyện. Miễn tội ấy. Ta hỏi mi chưa trả lời mới là tội.

Kỳ Vinh thưa:

-Còn đang đến hồi kết thì Quốc công đến đấy ạ.

-Mi hội hè kén rể thế nào, ta biết cả rồi. Ai bày cho mi làm thế?

-Dạ...- Kỳ Vinh càng run sợ, nhìn quanh, nhưng không thấy Triệu Ngô Cương đâu cả, bèn luống cuống dạ dạ...

Ông lão Quốc công kia nhìn lơ đãng, tỏ ý nghe. Quan huyện nói run rẩy:

- Hạ quan chỉ truyền bày lễ hội cho dân chúng được vui vầy. Bao nhiêu năm nay vùng này chưa được vui, chỉ lo làm ăn với chạy giặc. Còn chuyện kén rể là do dân tình thêu dệt ra đấy ạ. Hạ quan có một người khách Minh Hương, hắn ta xui khéo quá nên hạ quan đã u mê nghe theo, nay biết tội... Vả lại... Xin Quốc công soi xét.

-Ha, ha... - Ông lão Quốc công cười rung râu- Nói phải thì củ cải cũng nghe chứ. Tất cả những người thi cả võ cả văn hôm trước ra đây cho ta xem.

Lệnh ban ra, những tên đàn ông vô dụng ham chơi sáng nay len lét đến bãi trống trước mặt ông già quyền uy. Có anh ngần ngừ, bị lính thúc cán dáo vào lưng oằn người.

Ông quan võ lúc nãy đếm những người đang xếp hàng. Chỉ thiếu mất mấy người đã bỏ về. Ông ta quát:

- Xếp cẩn thận. Biết thi võ thì phải biết xếp hàng chứ.

Mọi người yên vị. Quan huyện vẫn quỳ. Tất cả cùng yên lặng. Ông già phẩy tay về phía quan huyện. Có tiếng nhắc: "Quan huyện đứng lên".

Đoan Quốc công nói:

-Ta không ngờ ở một nơi xa xôi như huyện Giáp Sơn, lại có những người có tinh thần thượng võ và chuộng văn như các ngươi. Khá khen Tri huyện Giáp Sơn Phạm Kỳ Vinh đã làm một điều nêu cao được giáo hoá, ta ban cho vàng lụa. Nay là lúc nước nhà cần những người có dũng khí như các ngươi, tất cả cùng được thưởng tiền. Ai không vướng bận gia quyến, ta cho theo vào quân của ta, sẽ được thưởng thêm lụa. Các ngươi nghĩ thế nào?

Tất cả bất ngờ quá, đứng ngay đơ ra, rồi cùng quỳ xuống tạ ơn.

Có tiếng dõng dạc:

- Quốc công ra ân cho các người. Có ai có ý gì không, cứ mạnh dạn nói.

Không ai có ý ho he gì.  Khi đó Kỳ Vinh mặt nở như hoa, thấy Quốc công vui, bèn dấn lên nói:

-Thưa Quốc công, hạ quan được gặp may là nhờ người khách Minh Hương Triệu Ngô Cương, nay muốn tiến cử với Quốc công để xét thưởng, nhưng hiềm vì ông ấy khiêm tốn và sợ oai của Quốc công đã đi mất rồi...

Quốc công lại cười ha ha, bảo với bọn hầu:

-Triệu Ngô Cương thì nên thưởng gì? Cho ăn lộc một huyện hay một phủ, hay cho làm tướng?

Tôi không còn tin là đã nghe thấy gì nữa. Ông lão này có quyền thì nói đùa lúc nào cũng được. Giỡn mặt bọn hạ quan thế cũng hay.

Kỳ Vinh hoảng sợ:

-Hạ quan không có ý ấy?

Quốc công nghiêm túc nói:

-Để khi nào gặp ông ta, ta sẽ phong cho ông ta làm đại tướng.

Kỳ Vinh nhìn lên, kinh hãi. Tôi cũng hãi. Nghe nói bậc quan lại càng to càng có những ý thích quái gở, coi chuyện phong quan tước như là người ta bắt gà trong chuồng chơi. Nhưng tôi chỉ thấy ông già vương giả kia lim dim mắt, chả phải chuyện đùa. Quan huyện Vinh cúi đầu cũng thôi không nói gì nữa.

Bỗng có tiếng:

-Xin mạo muội thưa với Quốc công một chuyện...

Tất cả ngạc nhiên. Tôi nhìn thấy lão Cánh. Lão này không muốn sống nữa hay sao. Nghe nói hắn có bà con gì đó ở kinh thành, chắc hắn biết ông già này ở cành nào, gốc nào, nên mới coi việc trình bẩm như ở phủ đường thế chứ. Quốc công hỏi người đang tiến lên:

-Ngươi là ai?

-Hạ quan là Nguyễn Cánh, Xã trưởng Thuỷ Sơn, huyện Thuỷ Đường thuộc phủ Kinh Môn, xin thưa là trong số những người trình diện Quốc công đã qua cuộc ứng thí của nhà quan tri huyện thì còn thiếu một người...

-Thế à? -Quốc công khẽ lắc lư, động đậy mi mắt, ngạc nhiên rồi giãn những vết nhăn chân chim cuối mắt, chậm rãi nói.- Ngươi là Xã trưởng Nguyễn Cánh đấy hả?

Tôi giật thót. Bèn rẽ đám người xung quanh tìm đường chuồn. Nhưng đụng ngay hai ba tên lính đứng đằng đằng sát khí. Mấy thằng chó này tôi quét một phát thì chúng bay ngay, nhưng ông già kia thì cắt cái đầu của tôi còn dễ hơn người ta cắt tiết gà. Tôi nghe thấy thằng đểu Cánh đang gân cổ nói:

-Dạ... Có người chưa trình diện lĩnh thưởng. Đấy là tên Ba Bị Phạm Quý Hào, tên này đáng lý ra phải là người thắng trong cuộc thi, võ nghệ không theo môn phái nào nhưng hay lạ thường. Chỉ có điều hắn thuộc loại khố rách áo ôm đáng nghi.

-Thế nào là đáng nghi?

Tôi bèn lách ra ngoài, bị ba tên lính túm được. Mả mẹ mày, Xã Cánh, rồi mày biết tay ông. Lật lọng đến thế? Tôi biết nó đểu, nhưng lại vẫn mắc vào lưới của nó. Lão Bá Hoè chỉ biết có tiền, sao tôi không cảnh giác? Tôi bị ba tên lính giữ rất chặt, sợ nó động đến bé con, bèn giữ khư khư cái địu. Trên kia Cánh vẫn nói:

-Thưa Quốc công, hắn vô gia cư. Nhưng hiện nay có một đứa con địu trước ngực... Bây giờ hắn tá túc ở nhà Bá Hoè. Hạ thần nghi hắn là gian tế của nguỵ Mạc.

Kỳ Vinh từ nãy nghe chăm chú, bấy giờ quắc mắt:

-Sao lại nói vô căn cứ như thế?

Xã Cánh nói:

-Một người bình thường không thể sinh sống kiểu lãng du như hắn. Bá Hoè đóng thuyền, giao du với những kẻ giang hồ thoắt ẩn thoắt hiện lại cưu mang hắn. Thế không đáng nghi à?

Quốc công nói:

- Những kẻ giang hồ mà người nói là loại người nào?

- Năm ngoái có tên xưng là Thủy quận công, Thụy Quận công đều có ghé qua bến thuyền của ông Hòe. Bên Thủy Đường chúng cướp rất hăng, nhưng lạ là ở Giáp Sơn chúng đến rồi về, im như thóc.

-Mang hai kẻ khả nghi ấy lại đây cho ta. -Chỉ vào Xã Cánh- Thưởng cho người này hai quan tiền, hai tấm lụa. Còn bây giờ ai có việc gì thì tuỳ nghi giải tán.

Mọi người có dãn ra, nhưng đều dùng dằng không ai về. Cái việc có một ông quan to tướng như thế này có phải bao giờ cũng xảy ra ở cái huyện rừng rú này đâu. Đến giang hồ như tôi mà còn thấy lạ, thì lũ người làm ruộng kia ngày mai chắc sẽ còn kể nắc nỏm. Xã Cánh cúi nhận thưởng, nhưng mặt hầm hố thế kia rõ là không thoả mãn. Hắn muốn gì?

Khi tôi bị quân lính áp giải đến, tôi thấy Bá Hoè cũng bị dong ra đang nhìn Xã Cánh nảy lửa. Ông Hoè, ông tức nó bây giờ thì đã muộn rồi. Đi vài bước nữa đến trước mặt ông già Quốc công, Bá Hoè sợ sệt cúi mặt, còn tôi, tôi chả có gì phải sợ. Chết là cùng chứ gì? Chỉ phải tội với tổ tông là đã chết vớ vẩn mà thôi. Tôi cứ đứng nhìn thẳng vào mặt Quốc công. Vả lại, tôi còn đeo đứa con trước ngực, làm sao mà cúi xuống được.

Ông già hỏi:

-Anh kia, sao lại khó nhọc thế? Cho ta xem những cái túi của ngươi.

Quân lính tháo chiếc túi da xuống. Tôi nghĩ không sai. Chắc hẳn là người ta đã truyền tụng về cái túi da của tôi nên ông quan võ tự tay đến tháo ngay cái túi da bé nhỏ, chứ chả để ý gì đến cái túi địu thằng bé của tôi. Ông già Quốc công xem rất tỷ mỉ. Ông có là Thánh hoạ chăng mới biết? Tôi đã thấy bao nhiêu người xem nhưng cũng như hũ nút, chỉ thấy những chữ kêu ca là khó hiểu, rồi kêu những nét khắc là lạ lùng. Đứng trước gia phả của tổ tiên tôi, có chữ như ông hay mù chữ như tôi cũng như nhau thôi. Sư Thành bảo phải có thần thánh báo ứng thì mới được. Tôi thấy ông quan huyện húng hắng định nói gì, ông già Quốc công xua tay không cho nói, lát sau xem xong, lẩm bẩm bảo với hộ vệ:

-Tướng quân Phạm Ngô Cường đã nói với ta về cái gia phả này.

Rồi nói với tôi:

-Người của ta đã biết hết về anh rồi. Ngươi là hậu duệ Phạm tướng công, chuyện báu vật truyền tụng trong dân gian chưa biết thực hư, có lẽ chỉ là một cuốn gia phả thường. Phạm tướng quân có thời của ông ấy đã thật hiển hách, còn nay là thời của ngươi can qua khó nhọc đang cần anh hùng như ngươi, sao phải ôm khư khư cái gánh nặng quá khứ?

Tôi không ngờ lại nghe thấy như thế. Tôi đang chờ một câu nói hách dịch của ông quan già này cơ. Nên chỉ biết ngúc ngoắc: Dạ... dạ...

Tri huyện Phạm Kỳ Vinh đỡ lời:

-Thưa Quốc công, hắn chỉ là một dân thường có chút nợ nần đã chót sinh ra là hậu duệ của tổ tiên nghe nói vốn là gia tướng của Hưng Đạo đại vương. Khi xưa, khi Đức thánh Trần hiển thánh, nhiều nhà được gia ân trông coi vườn An Lạc, là nơi cất giữ tro xương Đức thánh Trần và chôn cất báu vật của quan quân nhà Trần. Nghe nói qua thời thịnh Trần, đến thời đại loạn Trương Phụ, giặc cướp như ong, những gì sót lại của tiên triều bị san bằng, cuối cùng trung thành với vườn An Lạc chỉ còn có tổ tiên hắn. Nhưng đến ông nội hắn thì mất đi đột ngột, chưa kịp chỉ lại vị trí vườn An Lạc, chỉ trối trăng có cuốn gia phả này.

-Hiện nay anh ta ở nhà người này?- Quốc công chỉ Bá Hoè.

Bá Hoè tiến lên thưa:

- Con làm nghề sông nước, sau vì ơn vua có chút của cải bèn xoay ra sửa chữa và đóng thuyền. Tên Ba Bị vốn vô gia cư, con cho hắn tá túc.

-Có chỗ ở rồi, sao phải đeo túi, đeo bị làm gì cho khổ? -Quốc công lại hỏi Ba Bị.

Ba Bị lại ngắc ngứ, Quan huyện lại đỡ lời:

- Vùng Kinh Môn lọt giữa An Quảng và Dương Kinh chả mấy khi được yên, mấy chục năm qua, quân hoàng triều từ xứ Thanh vẫn ra thảo phạt triều Mạc, rồi nhà Mạc chống lại hoàng triều, rồi bọn giặc cướp Thủy Đường, Nghi Dương... cả vùng bị cầy xới lung tung, nên hắn luôn luôn mang theo cái túi, đề phòng có biến thì chạy đi, mất nhà chứ không mất di vật của cha ông để lại.

Tôi nghe thấy ông huyện Vinh tâu bẩm thế, mới biết ông ấy biết rõ về tôi và có ý tốt. Rồi tôi sẽ gặp ông ấy để tạ ơn.

Quốc công hỏi Bá Hoè:

- Sao ngươi không chạy theo nguỵ Mạc?

Bá Hoè giật mình, run rẩy:

-Con không có lý gì chạy theo kẻ đào tẩu. Con chỉ là người làm ăn.

- Có kẻ tố giác ngươi đóng thuyền cho nguỵ Mạc?

- Quả có thế. Là người đóng thuyền, xảm thuyền, ai đến đặt làm thì phải làm. May phúc thì cái thuyền đó đưa đón công hầu khanh tướng, không may thì thành thuyền bôn tẩu của kẻ thất bại. Việc đó con là người làm thuyền không thể biết được ạ.

Quốc công cười nhẹ, hiền từ:

-Ta nói chơi thôi. Không chạy theo nguỵ Mạc, có thể ngươi không thích quan quân triều đình, nhưng chắc cũng không dám chống. Thuyền của ngươi đóng có thể đi đến đâu?

Bá Hoè lúc ấy đã bớt sợ, nói rành mạch:

-Thuyền của con có thể đi sang Trung Hoa, có thể đi biển Đông xuống phương Nam...

-Được rồi. -Quốc công cắt lời- Ta muốn đặt hàng ngươi một vài chiếc thuyền đi lên phương Bắc.

- Dạ, thưa Quốc công đi Trung Quốc?

- Ta cho người đi xa hơn...

- Con xin vâng.

- Hãy nhận lấy một chút đặt trước của ta...

Quốc công gọi tuỳ tùng lấy đưa cho Bá Hoè mấy trăm lạng vàng. Bá Hoè cứ ngây ra như đang trong mơ, khấu đầu lạy rối rít. Vận hắn đến rồi, hắn khấu đầu trước vàng bạc đấy mà thôi.

Đoan Quốc công lại quay sang tôi, hỏi:

-Vậy cái túi trước ngực kia?

Tôi bèn cẩn thận dùng hai tay, nâng đứa con bé tí lên. Cả Quốc công và những người đi theo đều à lên ngạc nhiên. Tôi linh cảm thấy ông cụ già này cũng không phải kẻ ác, nên bạo dạn nói:

-Tôi vô gia cư nhưng không vô phúc. Ông trời cho một mụn con, khi nó ra đời mẹ nó chẳng may xấu số chết mất, nên tôi phải bất đắc dĩ thế này...

Tôi nói xong, mọi người đều sợ xanh mặt. Nhìn lên người được xưng tụng là Quốc công, hết thảy mọi người đều run sợ, nhưng tôi thấy ông ta chẳng qua là một ông lão da dẻ mốc thếch, râu bạc lơ phơ, chỉ có con mắt là lim dim tinh quái rõ ràng không phải thường, con mắt ẩn dưới đám lông mày dài rậm, cứ như mắt diều hâu trong vòm cây, hơi ghê ghê. Ông lão Quốc công bèn phán:

-Ta tuyển ngươi vào quân ta, ngươi nghĩ thế nào?

Tôi giật nảy người. Vào quân của ông? Hay quá. Tôi có thể làm đến tướng. Triệu Ngô Cương mà ông còn bảo cho làm đại tướng, vậy tôi phải làm đến thượng tướng. Nhưng tôi không muốn chơi với hổ báo, nên khẽ lắc lư, chớp mắt hồi lâu, nói:

-Tạ ơn quan. Quan hãy tha cho kẻ tội đồ này còn có nhiều nợ đời...

Tôi cảm thấy hàng ngàn con mắt đang nhìn tôi sợ thay cho tôi. Bọn họ chắc đang mơ được như tôi. Nhưng mà tôi là tôi. Hôm nay ông già này cuốn quân qua, mai lại có ông trẻ nữa đi qua, lấy thân đâu mà đi theo. Tôi còn cái túi trên vai, nhẹ tênh trên vai, nặng trịch trong hồn...

Ông già Quốc công cười rất ôn tồn:

- Ta sẽ thu nhận cả đứa trẻ, cho gia nhân nuôi, anh sẽ đỡ đi cảnh gà trống nuôi con khốn khổ thế kia.

Mọi người xung quanh Quốc công đều lộ rõ vui mừng. Phạm Kỳ Vinh nhắc Ba Bị:

- Tạ ơn Quốc công đi.

Tôi cứ đứng như trời trồng, đến nước này thì liều một phen, cứng cỏi nói:

- Xin quan tha cho... Tôi tuy có mấy miếng võ xằng bậy học mót, còn thì rất lỗ mãng, quen sống ở nơi giang hồ, nếu vào quân của đại quan chắc khó dung thứ được...

Một tuỳ tướng đứng cạnh Quốc công bỗng bực mình, quát lên:

-Láo thật. Tên này được Quốc công gia ân mà cứ láo xược chối đây đẩy. Xin Quốc công cho trị tội- Nói đoạn tiểu tướng nắm vào đốc kiếm.

Tôi cũng tức:

- Nếu ông có thể giết tôi thì làm đi...

Ông lão Quốc công cao giọng:

-Ta không cho phép các ngươi đánh nhau- Nói với tôi- Ngươi đúng là một tên ngang bướng, nhưng có nghĩa lắm. Thôi thế này vậy, ngươi không vào quân, thì ta mang đứa con của ngươi đi cho nó nên người. Ngươi thấy thế nào?

Tôi ngần ngừ, nói thế thì tôi cũng phải vì con, sư Thành nhà tu hành có chút nhiêu khê, nhưng đã dạy tôi đối với quan quyền hay với thiên hạ thì đừng làm gì quá tam ba bận. Tôi đã chối hai lần, chối lần nữa có thể biến phúc thành hoạ, bèn quỳ xuống:

-Đội ơn Quốc công đã gia ân. Ơn này con không quên.

Quốc công cười kha kha. Sau này Bá Hoè bảo tôi: "Thật lạ cho ông lão khét tiếng này. Thế gian đơm đặt về ông đủ mọi chuyện gắn liền với mưu mô ở cung đình. Thế mà ông hiện lên ở đây chỉ là một ông già độ lượng?" Đấy là sau này, bây giờ ông lão ấy bảo Tri huyện Kỳ Vinh:

-Ta tiến quân rồi, ngươi tiếp tục làm lễ cưới cho con gái nhá.

Bỗng nhiên tiểu thư Phạm Kỳ Hoa bước lên thưa:

-Thưa Quốc công, giờ thì cháu không lấy chồng, không đám cưới nữa.

Kỳ Vinh kinh ngạc, tròn mắt nhìn con gái, không nói được câu nào. Kỳ Hoa thưa:

- Thưa Quốc công... Cháu nhỡ tay, không biết người đàn bà ấy có mang, đã vô tình đánh một đòn khiến chị ta đẻ non rồi chết. Đấy chính là người đàn bà có con với anh Phạm Quý Hào. Nên cháu định chuộc lỗi lầm, âm mưu đồng ý lấy chồng rồi mang đứa bé về nuôi. Do vậy ông Triệu Ngô Cương mới hiến kế, bày đặt ra cách chọn chàng rể làm gì cũng phải bế một đứa bé, dỗ được trẻ con... Bây giờ, Quốc công gia ân mang đứa bé về kinh thành, con không có lý do gì lấy chồng nữa...

Ông lão Quốc công ngồi yên nghe, khẽ rung rinh chòm râu, mắt hấp háy, nói:

-Cha chà... Chuyện các ngươi thế mà nhiễu... Nữ nhi như thế cũng khá khen.

Rồi quay sang Huyện Vinh:

- Này Kỳ Vinh, cho ái nữ theo ta lên Thăng Long, ta tác thành cho một đám. Gái thuyền quyên phải có trai anh hùng...

Kỳ Hoa nghe thấy thế, hú lên một tiếng, chẳng biết mừng hay sợ. Ông lão Quốc công mở mắt diều hâu, nói với tuỳ tùng:

-Truyền lệnh về phủ đường.

Tôi định tìm Kỳ Hoa nói một câu. Không phải con quan huyện thì nó cũng chỉ là một đứa bé mới lớn, tôi coi ra gì. Nhưng nó đã nói được cái điều mà tôi thấy mềm lòng.

Kỳ Hoa chẳng thấy đâu, chắc hẳn đám quan viên của ông huyện Vinh đã bị đám bậu xậu của ông Quốc công nuốt chửng cả vào thành một khối rềnh dàng đang tiến ra khỏi bãi Cỏ May. Tôi phóng lên trước, bắt gặp xe của quan Tri phủ Thái Hoà. Quan Tri phủ mặt tái mét như đít nhái.

Phần 2: Đi một ngày đàng

Chương VIII: Bán tín Bán nghi, việc nhà việc nước

“Đành lòng vậy, cầm lòng vậy…”

1.

Chủ tướng Trịnh Văn Huyền, Tả đô đốc Trung quân Đàn Quận công, tâm phúc của Tiết chế, hội sư. Tề tựu toàn tâm phúc.

Huyền nói:

-Bá cáo với chư vị, Hữu tướng Hoàng dẫn quân thảo Mạc ở xứ Lạng Sơn và Thái phó Trịnh phạt đảng nguỵ ở Thái Nguyên đã có tin báo tiệp.

-Lần này ra quân mang nhiều vị quận công đi, liệu có dứt được nguỵ Mạc không?- Một người hỏi.

-Việc lớn không thể xong một ngày- Đàn Quận công nói- Nhưng chắc số trời chỉ cho nguỵ Mạc đến đây thôi. Nghe nói cha con Thế Quận công Dương Văn Cán đã xin quy thuận triều đình. Còn nhiều người nữa cũng sẽ bỏ nguỵ Mạc mà quy thuận chính thống.

Đàn Quận công lại nói tiếp:

- Ông Xã Cánh lại gửi lên cho ta một người tâm phúc. Vụ mất tích một tên gia nhân của nhà Cánh, đã hơn năm nay, giờ mới tìm ra manh mối, hoá ra tên này lớ ngớ thế nào bị quân của họ Nguyễn bắt được, các ông thử nói xem ta phải làm gì?

Chủ tướng cho dẫn người của Cánh ra. Người này to béo, dáng phục phịch, nói rất hoạt:

- Cậu con muốn báo với các quan mấy việc. Đầu tiên là tên Ba Bị giữ gia phả gần đây rất khả nghi. Nó ở trong nhà của Bá Hoè, tên Bá Hoè này đã đóng thuyền cho nguỵ Mạc, nay kiếm tiền của họ Nguyễn, lại ra sức đóng tàu cho họ Nguyễn. Cậu con hay qua lại nhà Bá Hoè, cho là Hoè là phú thương, chỉ có món lợi nhìn thấy ở tên Ba Bị mới cho nó tá túc mà thôi. Nay từ ngày tên Ba Bị gà trống nuôi con, rồi lại được họ Nguyễn mang con về phủ Quận Triệu, đã bỗng bỏ hết thói ngang ngạnh, ý chừng võ công mười phần đã cùn đi năm bảy phần, có thể nhân cơ hội này đoạt gia phả kho báu, kẻo họ Nguyễn sẽ đoạt mất.

Trịnh Văn Huyền cười nhạt:

-Tin tức của chúng mày cũ như cứt chó khô. Họ Nguyễn đã đến đó là theo Tiết chế Trường Quốc công nhà chúng ta, rồi lại kéo quân đi rồi, giờ cái lão Thái uý ấy nhũn như con sứa.

Tên đưa tin run lẩy bẩy nói tiếp:

- Thứ hai là hồi ấy họ Nguyễn tiến quân, tiếng là kinh lý Kinh Môn, đánh nguỵ Thuỷ Đường, nhưng lại tuyển quân sung vào lính, lấy cả gia nhân thêm, giờ thấy Bá Hoè chữa thuyền, đóng thuyền cho họ Nguyễn, e rằng có âm mưu gì.

Quân sư của Huyền, một ông già cao lêu đêu, mắt nhỏ, mặt quắt tên là Lê Ban nói:

-Có thể cho ba bốn thằng đầu trộm đuôi cướp mang tên Ba Bị ấy về đây không?

-Tên này võ nghệ siêu phàm, khó làm lắm.- Người đưa tin nói.

- Sao bảo nó nuôi con, mấy năm nay tinh khí đã nhụt rồi- Lê Ban quắc mắt nhìn tên đưa tin.

Tên đưa tin nói:

- Nhụt rồi cũng còn kinh lắm. Dạ thưa, tên này ngay cả hành nghề thiến hoạn chó lợn cũng điệu nghệ rất khác người.

- Đè ra cắt bộ quả cà, ai chả phải làm thế, điệu nghệ cái gì?

- Đành là thế. Con chó đang chạy, hắn dứ dứ thế nào đó, cái thòng lọng ngoắc vào cổ, con chó bị treo lủng lẳng lên trên một tay của hắn, chó to mấy hắn cũng chỉ dùng một tay, rồi ngắc một cái, tay kia vỗ độp vào chỗ bụng dưới. Và chỉ có thế, con chó kêu ẳng lên, được thả ngay xuống thì tay hắn đã cầm hai quả cà rồi. Hắn không bao giờ khâu vết thương, mà vết hoạn cứ tự khỏi thế mới kỳ.

Các quan viên nhìn nhau, im thin thít. Tên kia lại liến láu:

- Lợn ấy à, với hắn quá dễ. Con lợn ăn tồm tộp, hắn đến gần, đi lướt qua, con lợn kêu éc lên chạy quanh chuồng, chưa được hai bước đã mất dái rồi. Chả phải bắt bớ hay buộc tóm gì cả. Còn gà qué thì với hắn dễ như trở bàn tay. Song, không điệu nghệ bằng thiến trâu. Con trâu cứ đi, hắn cũng đi, con trâu chạy, hắn cũng chạy, chỉ mấy chục bước chân mà hắn làm xong, khi con trâu còn tế lồng lên thì hắn đã chụm lá nướng cái quả cà trâu rồi.

Mọi người im phăng phắc. Một người nói:

- Vậy thì bắt nó chỉ có cách cho nó ăn thuốc mê.

- Nhưng ai sẽ là người đi cho nó ăn thuốc mê?

Tất cả nhìn nhau, không ai nói gì được cả.

Một lát yên lặng qua, Huyền nói:

-Cái khó là họ Nguyễn đang nằm im, chúng ở chỗ tối, e rằng ta mà ra tay sẽ động. Ta phải báo với Phủ Tiết chế thế nào?

Một tướng nói:

-Việc theo dõi họ Nguyễn bị lộ có gì lạ. Bao nhiêu năm nay, ta bắt được người của họ thì ít, họ bắt được người của ta thì nhiều, cứ coi như không, vậy phải báo ngay với Quốc công Tiết chế để ra tay trước.

Lê Ban nói:

-Khoan đã. Việc những tên đưa tin của ông Cánh mất tích có thể vì nhiều lý do không liên quan đến họ Nguyễn. Vạn bất đắc dĩ bị họ khai thác rồi thủ tiêu, thì tin tức ấy cũng chả có gì bất lợi đến mức gây chiến, vì chỉ thấy là tay chân của bên này mật báo tin tức cho bên kia, bao nhiêu năm nay vẫn vậy. Song tốt nhất là cứ bẩm với Quốc công Tiết chế để định liệu.

Huyền hỏi:

-Nếu Tiết chế hỏi ta phán đoán thế nào, có chủ ý gì thì sao?

Mọi người nhìn nhau, đưa mắt nhìn Lê Ban. Ông này từ tốn nói:

-Theo thiển ý của tôi, họ Nguyễn có ý bồi bổ nanh vuốt thôi, chuyện lớn họ chưa tính được đâu. Nhưng có điều này thì hơi rõ, họ Nguyễn ở vùng đất khẩn hoang, không có gốc căn cơ làm nông tang, nên nhìn thấy món lợi thì rất nhanh trí, có thể đang rắp tâm tìm kiếm kho báu vườn An Lạc, nên mới thu phục nhiều dân Kinh Môn đến thế, rồi lại ưu ái tên Hào Ba Bị đến thế. Tôi thấy dần sáng ra, có lẽ chưa lấy được kho báu vùng An Lạc, nên họ Nguyễn còn ở lại kinh thành. Vả lại, ông ấy đã già, con cháu ở kinh thành cũng có, chắc là không dám manh động.

Tất cả gật gù. Huyền cũng cười ra vẻ đắc ý lắm. Lê Ban lại bảo Huyền:

-Tôi có ý này...

Huyền biết ý giải tán cuộc hội sư, chỉ còn lại mình ông ta với Lê Ban.

Huyền nói với Lê Ban:

- Còn chuyện này, Trường Quốc công có nhận được tin bọn Kế Quận công, Mỹ Quận công, Tráng Quận công ở Thanh Hoa đang có ý định hai lòng. Đó là một việc khó giải. Để bọn ấy ở đó là có ý đề phòng mặt Nam, có gì tiến quân vào Thuận Quảng dễ như trở bàn tay.

-Quốc công Tiết chế không biết bọn Mỹ Quận công Văn Khuê ấy vốn trí trá à? Nó chạy từ nguỵ Mạc về ta, Quốc công Tiết chế lấy đức lớn thu phục, nhưng cũng phải đề phòng…

-Dùng bọn ấy cũng như con dao hai lưỡi, chắc Quốc công Tiết chế đã tính cả rồi.

-Bọn ấy mà thông đồng với họ Nguyễn thì nguy to?- Lê Ban quắc mắt giận dữ.

-Không thể nói thế được. Họ Nguyễn không thể như bọn ấy, một khi Mỹ Quận công làm phản, Đoan Quốc công lo lắng trước tiên chứ?

-Sao?

-Thuận Quảng vẫn là đất mới, dân chưa được giáo hoá, lễ chưa vững. Quốc công Thái uý còn ở Đông Đô, thì nếu bọn Mỹ Quận công trở chứng, không khéo chúng sẽ tính bài đánh ào vào phương Nam trước. Và người đi dẹp chúng không ai khác phải là Đoan Quốc công.

-Thưa Tả Đô đốc, hạ quan không nghĩ thế. Nếu quả thật Mỹ Quận công, Kế Quận công làm phản thật, thì người mà ta phải ngăn cản đi vào đó đánh dẹp là chính Nguyễn Thái uý đấy ạ?

-Vì sao?

-Nguyễn Thái uý ở Đông Đô, hồn ở Thuận Quảng. Một khi có biến ở Thanh Hoa, thì ông ấy phải về Thuận Quảng giữ lấy mảnh đất ấy, còn việc Thanh Hoa có bận thì bận cho Tây Đô, quan hệ đến sinh mệnh Đông Đô.

-Chưa chắc. Ta ngờ rằng ý chí Nguyễn Quốc công không phải chỉ một mảnh đất xa xôi miền Thuận Quảng. Cái ghế của Quốc công Tiết chế vốn là của tiên phụ ông ấy. Ông ấy tuy chỉ xếp hàng sau Quốc công Tiết chế ta, nhưng vẫn là cậu. Và bởi vì con cháu ông ấy vẫn ở đây.

-Ai?

- Công tử Cẩm Quận công Hải, công tử Lưu Quận công và các công tôn, công nữ vẫn ở kinh thành, rồi bọn Quận Triệu vẫn bình chân như vại ở Đông Đô đấy thôi.

Lê Ban nheo mắt cú vọ, nói:

-Tôi e rằng lần này Quốc công Tiết chế tính nhầm. Những lần trước ông ấy vào lại ra, nhưng lần này ông ấy đã già, nếu có cơ hội tung cánh vào đó sẽ không ra nữa. Bọn Cẩm, Lưu công tử quận công ấy vạn bất quá là lũ vật thí, chịu khổ nạn để họ Nguyễn lo việc lớn.

- Tôi lại lo khác. Nếu mà họ Nguyễn công thành, kéo quân trở về kinh thành, có cả xứ Thuận Quảng sau lưng, muốn làm gì mà chả được. Mấy năm nay, tiết lộ cho ông biết nhá, ba phần tư chi dùng là do thuế khoá của hai xứ Thuận Quảng, Đàng ngoài rỗng tuếch, có gì đâu.

Lê Ban yên lặng, ngầm nghĩ, lát sau nói:

-Họ Nguyễn mà cứ trong đó, ngoài này bọn Cẩm Quận công cấu kết với Triệu Quận công, bên văn bên võ vỗ về dân chúng, không khéo Quốc công Tiết chế cũng gay go mà không dám ra tay. May mà Cẩm Quận công là kẻ hèn yếu.

-Phải xem xem bọn chúng có ý ở đây lâu hay chóng, có ý nóng chỗ muốn cuốn đi không?

-Thưa Tả đô đốc, như thế thì chuyện thông gia với phủ Quận Triệu lúc này càng phải làm nhanh.

*

2.

... Hôm sau, Đô đốc Đàn Quận công Trịnh Văn Huyền đến thăm Đô đốc Triệu Quận công Phạm Ngô Cường, có Lê Ban đi cùng.

Quận Đàn đon đả:

-Đô đốc dạo này hay đi về vùng Đông Bắc, chắc có nhiều chuyện hay lắm? Sau kỳ này, tôi cũng xin Tiết chế đi một chuyến mới được.

Quận Triệu tươi cười:

-Mạn Đông Bắc rừng núi âm u, bao năm nay là vùng của nguỵ Mạc chỉ ưa đánh dẹp, dân chất phác chưa được giáo hoá, như chuyện có một thằng giang hồ mà có thuật xuân phòng, đàn bà theo tơi tả.

-ái chà.- Đàn Quận công vỗ đùi- Tướng quân mà còn chịu nó về cái khoản ấy thì lạ quá.

-Không thể so sánh thế được- Triệu Quận công cả cười- Thằng này làm cho các phu nhân cũng phải hư hỏng, nói gì bọn nông dân. Còn tôi và ông chỉ sờ đến được cái bọn bề dưới, nội chuyện này đã thấy khó so rồi.

Lê Ban hỏi bâng quơ:

-Nghe nói thằng ấy có bảo bối?

-Đồn đại cả thôi- Triệu Quận công tỉnh bơ- Có người bảo hắn có gia phả này nọ, tôi nhìn thấy chỉ là một tấm da thường, có những hình thù kỳ quái, có gì đáng đâu. Nhưng võ nghệ của nó thì có lạ thật. Đấy là nói về đàn ông. Còn đàn bà vùng ấy đẹp mà ngang ngạnh, thông minh. Tôi có một ông bạn là Tri huyện Giáp Sơn Phạm Kỳ Vinh, có con gái nhận tôi làm nghĩa phụ, tôi cho ra kinh thành bấy lâu nay.

Triệu Quận công gọi gia nhân đưa con nuôi ra. Lê Ban nhìn Kỳ Hoa rất chăm chú, hỏi Ngô Cường:

-Người thế này, ở Thăng Long cũng khó kiếm. Thật là nếu không biết thì ai cũng bảo phải là gái kinh thành mới đúng.

Khi Kỳ Hoa vào nhà trong, Triệu Quận công nói:

-Tôi vẫn đang tính phải dạy cho cháu nó cung cách ứng xử thanh lịch, chứ nó ở nhà quê nghịch ngợm lắm, con gái nghịch kiểu đàn ông mới lạ. Từ ngày lên đây, chỉ ưa rong chơi, gì thì gì, năm nay cũng phải lo tính chuyện trăm năm...

Lê Ban bảo:

-Tôi có ý này, liệu không biết có nên nói ra không?

Cả hai ông Đô đốc Quận công đều bảo cứ nói, cứ nói. Lê Ban mới thưa:

-Tôi trộm nghĩ, Đô đốc Quận công tôi có một thứ nam rất rắn giỏi, năm nay cũng đã ngoài đôi mươi, từ lâu đánh mối mấy đám đều thoái thác. Nay tôi thấy Đô đốc Triệu Quận công có ái nữ thì phải chăng trời định cho hai nhà làm thông gia.

Triệu Quận công bị bất ngờ, thất thần một giây, rồi cũng gật gật:

-Nếu được cái phúc ấy thì tốt quá.

Đàn Quận công cười ha ha:

-Thật đúng ý tôi. Hai nhà chúng ta được đi lại thân tình thì thật có phúc. Hai phủ Trịnh, Nguyễn chắc cũng tán thành.

Cả ba uống rồi nói cười rất vui vẻ.

Khi Triệu Quận công tiễn khách ra cổng, họ phải đi qua một sân rộng, đã thấy thấp thoáng bóng một đạo sĩ vừa ở trong sân biến mất vào trong sảnh đường. Lão già Ban hỏi Triệu Quận công:

-Tôi thấy người ở phủ Triệu Quận công ai cũng có vẻ kỳ bí, trẻ thì đẹp đẽ, già thì quắc thước, nhưng người vừa rồi thì không hẳn là trẻ hay già, hay là tôi nhìn nhầm?

Triệu Quận công không giấu được vẻ bối rối, nói:

-Cũng là vì việc sửa sang cung phủ, động đến đất cát, nên tôi phải cho gọi đạo sĩ đến xem đất, xem ngày.

Nói rồi phẩy tay cho gia nhân gọi đạo sĩ.

Không phải một, hai mà là ba người. Ba vị đạo sĩ trình diện trước khách quý của Triệu Quận công. Triệu Quận công nói với họ:

-Đây là Tả đô đốc Đàn Quận công, các ngươi hầu chuyện cho khéơ.

Người thứ nhất rất già, da dẻ nhân nheo, râu như chổi sể nói:

-Kính chào Tả đô đốc, bần đạo có biệt danh là Râu chổi sể, vốn học trò Thổ Danh sư ở phủ Tư Minh, Quảng Tây, bần đạo có thể xem đất cát, bẩm báo với thổ công để việc động thổ được nhân hoà.

Người thứ hai còn trẻ, mặt trắng, tiếng nói lơ lớ, âm thanh như chim, nói:

-Xin chào Quận công, bần đạo có biệt danh là Bạch Diện, Đại Việt gọi là Mặt Trắng, vốn gốc ở Đại Hàn, theo học Lâm Danh sư ở châu Bằng Tường, bần tăng có thể biết các sản vật trên rừng, khoáng vật dưới đất, nhưng chưa phải đã thành thạo lắm, còn phải tu thân nhiều.

Người thứ ba chính là người mà ông già Ban đã nhìn thấy, râu tóc và lông mày đều dài trắng như cước, nhưng gương mặt thì đỏ đắn như người trẻ, nói:

-Kính chào Tả đô đốc Quận công, bần đạo có biệt danh là Tóc Bạc, quê ở phủ Kinh Môn, trước đây có theo học Trình Quốc công, bần đạo có thể đọc được những thứ tiếng của người Di, người Man, có thể đọc được vài thứ chữ cổ xưa…

Đàn Quận công ngạc nhiên, mắt tròn vo, nhưng gật gù, cố ra vẻ thản nhiên, nói với Triệu Quận công:

-Phủ Triệu Quận công hoá ra chiêu tập được nhiều kỳ nhân thế này, thực đáng nể thay.

Triệu Quận công nói:

-Thực ra, có việc thì cầu tứ phương thôi. Họ đang sửa soạn cáo từ để sang Phủ Đoan quốc công, vì Quốc công có lệnh đòi.

Khi từ nhà Triệu Quận công Phạm Ngô Cường ra, Đàn Quận công băn khoăn nói với Lê Ban:

-Ông có thấy ông ta có gì mà bối rối thế?

-Thưa Tả đô đốc, hạ quan thấy chứ, chính thế nên Quận Triệu mới phải cho họ ra. Liệu có phải chỉ vì sửa phủ mà mời những đạo sĩ này không?

-Xem đất, tìm khoáng vật, đọc chữ cổ… Không có lẽ việc tìm kho báu là thật ư?

-Có thể thế…

-Còn chuyện thông gia, sao Quận Triệu đồng ý nhanh đến thế, ông có nghi gì không?

-Vậy thì Tả đô đốc cho rằng, Quận Triệu sẽ từ chối thế nào? Không thể chối từ chứ- Lê Ban có vẻ đắc thắng- Đúng kế của ta nhé, thưa Đô đốc Quận công. Một mũi tên trúng hai đích. Từ nay Đô đốc có con dâu, cậu nhà sẽ là tai mắt trong phủ nanh vuốt của họ Nguyễn.

Đàn Quận công Trịnh Văn Huyền gật gù, cười mủm mỉm:

-Tay Cường này ghê lắm, nó định mang con bé làm mồi câu công tử Đông Đô, cứ đám này ướm, đám kia ướm, thế mà mình đã bắt bài, bắt nó phải đánh theo bài của mình. Ta phải báo kết quả với Quốc công Tiết chế mới được.

Lê Ban bảo:

-Cũng không phải là mình hơn nó mấy đâu, con bé đã đôi tám, nếu ở huyện sơn lâm, chắc đã là quá lứa. Nhưng nó ở kinh thành, vẫn là một đám tốt, chắc Quốc công Tiết chế vun cho thôi.

Đàn Quận công Trịnh Văn Huyền bảo với quân sư:

-Ông có để ý thấy ông ta nói thằng Ba Bị thế nào không? - Đàn Quận công dài giọng- Có gì đáng đâu? Có gì đâu mà họ Nguyễn để mắt đến nó kỹ thế. Che mắt ta sao được.

Cả hai ha hả cười.

3.

Chiều hôm đó, tại phủ Đô đốc Đàn Quận công, có hai cô gái xưng là gia nhân của Phủ Đô đốc Triệu Quận công xin gặp Đàn Quận công để chuyển thiếp của Triệu Quận công mời ngày hôm sau đến dùng cơm. Hai cô gái còn mang theo hai chậu hoa trà nhỏ biếu Đàn Quận công. Đàn Quận công vắng nhà nhưng công tử Trịnh Văn Lâm có mặt, nhìn thấy thiếp của Đô đốc Triệu Quận công, Lâm bèn cho phép hai cô vào phủ. Đặt chậu hoa vào sảnh thư phòng Đô đốc, Trịnh Văn Lâm hỏi:

- Chúng mày làm gì ở phủ Quận Triệu?

Cô cao cao, mắt sáng, xinh xắn và có vẻ tinh nghịch bảo:

-Con hầu phòng tiểu thư Kỳ Hoa, còn con này làm bếp.

Trịnh Văn Lâm bèn bảo:

-Ta cũng nóng lòng muốn gặp mặt tiểu thư.

Cô cao cao bảo:

- Tiểu thư nhà chúng con thì lại chả nóng lòng mong gặp công tử.

- Không có gì lạ, vì chúng ta có hẹn ước gì trước đâu. Chuyện trăm năm duyên trời định. Tiểu thư nhà chúng bay thật tốt phúc, đã làm con nuôi Đô đốc Triệu Quận công, sau lại làm con dâu Đô đốc Đàn Quận công.

Cô thấp thấp làm bếp nói:

-Ông nói thế chưa chắc.

Cô cao cao nói:

- Cô con lại bảo rằng công tử rất tốt phúc, được sinh ra con nhà Đô đốc Đàn Quận công, lại làm con rể Đô đốc Triệu Quận công đấy ư?

Trịnh Văn Lâm đỏ mặt, tức giận:

- Láo thật. Sao chúng bay dám hỗn láo thế?

- Con chỉ nói giống như công tử thôi- Cô cao cao nói.

Trịnh Văn Lâm vẫn chưa nguôi giận, nhưng toát mồ hôi, chứng tỏ cố kiềm chế, cười nhẹ:

- Tớ thế này, chắc chủ không vừa. Thế chủ chúng bay có tài gì?

Cô cao cao bảo:

- Thiên hạ có tài gì, cô chủ chúng con có tài ấy. Cô ấy lại không giữ, dạy hết cho bọn con hầu như chúng con.

- ái chà- Trịnh Văn Lâm hơi ngạc nhiên- Thế thì chắc chúng mày cùng cô chủ đi từ Kinh Môn lên kinh thành?

- Vâng- Cô thâm thấp nói.- Ông cứ thử, việc gì chúng con cũng làm được.

- Chúng bay có biết chữ không?

- Có ạ.

Trịnh Văn Lâm chỉ nghiên mực và tờ giấy để sẵn trên bàn, bảo:

-Đứa nào viết tên cô chủ vào đây.

Cô cao cao bèn tiến đến bàn, cả quyết cầm lấy bút, đứng nhìn tờ giấy một lát, cười cười, rồi phóng bút viết liền một mạch. Trên tờ giấy hiện lên một chữ "Xuân" rất bay bướm.

Văn Lâm nhìn chữ, ngạc nhiên hỏi:

-Đây là chữ gì?

- Chữ tên cô chủ nhà chúng con- Cô cao cao nói.

- Tiểu thư là Phạm Thị Kỳ Hoa hay là...?

Cô  cao cao bèn nói:

- Ông định nói hay là Phạm Thị Kỳ Xuân chứ gì? Thế thì may cho ông đấy. Nếu mà cô chủ con bảo ông viết tên cô chủ con, ông không viết ra chữ này có phải là không đúng ý cô chủ con không?

- Vì sao?

- Cô con thường bảo với con, tên cô con là Hoa, hoa do cây của trời sinh ra, phần nhiều hoa nở vào mùa xuân, nhưng cũng bảo tên cô con là Hoa, trong câu "hoa diện hồng thiên", hoa là đẹp. Vậy chỉ có chữ Xuân là gồm cả hai nghĩa ấy. "Hoa hữu thanh hương nguyệt hữu âm". Nên khi ông bảo con viết tên cô chủ con, con phải viết chữ Xuân chứ ạ.

Trịnh Văn Lâm ngạc nhiên trố mắt, rồi lập tức gật gù, nói:

- Hoá ra chúng bay biện luận cũng giỏi thật đấy. Chắc cô chủ dạy dỗ tốt quá, nhỉ? Thôi thì ta khen là câu trả lời cũng nghe được. Giờ ta thưởng đây. Hãy cầm lấy mỗi đứa một nén bạc.

Cô thâm thấp bảo:

-Cô con mắng chết, bảo mang trà đến phủ lại lấy tiền của công tử, chúng con còn mặt mũi nào nữa.

Văn Lâm cười:

-Cứ coi như đó là một bí mật giữa ta và chúng bay thôi. Nếu về gặp tiểu thư, hai đứa nói với tiểu thư thế nào về ta?

Cô cao cao nói:

-Con sẽ nói ông quát chúng con, ông xấu xí lắm.

Văn Lâm hơi bực, nhưng bình tĩnh bảo:

-Ta cho những một nén bạc, sao lại nói ta như thế.

-Thì chúng con chỉ nói sự thật. Sự thật một nén bạc thì chỉ đáng thế thôi.

Trịnh Công tử đỏ mặt tía tai, nhưng không dám quát tháo gì nữa, bèn bảo:

-Thế ta cho mười nén bạc thì sao?

Cô cao cao nói giọng ương bướng, bất cần:

- Thế thì chúng con bảo công tử quát chúng con, nhưng quát nhẹ và công tử xấu xí một ít thôi.

Đến đây thì Trịnh Công tử không thể nín nhịn được, cáu lắm, mắt long lên, nói tướng:

-Chúng bay thật quá quắt. Thế thì ta cho chúng bay một trăm nén bạc nhá?

- Chúng con không dám nhận đâu ạ- Vẫn cô cao cao nói- Thế ông có muốn chúng con không nói gì với cô chủ con không?

Trịnh Công tử nghi hoặc:

-Bao nhiêu?

Cô cao cao cười:

-Chỉ cần ông không cho chúng con nén bạc nào, thì chúng con chả có gì phải nói cả. Phải không?

Trịnh Công tử ngây ra, rồi cười ha ha:

- Được. Được. Ha ha... Chúng bay làm cho ta càng nóng lòng gặp tiểu thư.

Cô cao cao đã định đi, nhưng dùng dằng quay lại:

- Chúng con không nhận tiền, nhưng ông có cái gì hay hay cho trẻ con, cái kẹo cái bánh chẳng hạn thì cô con rất thích, con nhận mang về cho cô con.

- Sao lại thế?- Công tử ngạc nhiên- Lại có gì đùa bỡn ta à?

- Con không dám. Cô con có một đứa con nhỏ, nó rất thích kẹo bánh mà, nếu công tử mà cho quà nó thì cô con rất thích.

Công tử há hốc mồm ra, rõ là quá ngạc nhiên, lắp bắp:

- Thật... Thật thế à? Không có lẽ... Chúng mày to gan bịa chuyện thế à?

Cô cao cao thản nhiên:

- Thưa ông, lẽ nào chúng con dựng nên chuyện tày đình thế ạ. Mà chuyện ấy có phải cô con giấu giếm gì đâu.

Văn Lâm bối rối thực sự, bèn trả lời:

- Hôm nay ta chưa chuẩn bị, để khi khác thế nào ta cũng gửi cho... Về nói với tiểu thư ta gửi lời chào...

Hai cô hầu của phủ Đô đốc Đàn Quận công về rồi, Văn Lâm không những không vui, mà có phần buồn bực. Đô đốc về đến nhà, công tử họ Trịnh nói luôn với ông tướng bố:

-Chả ra sao cả. Sao bố lại hàm hồ đến nỗi cưới cho con một người đàn bà có con rồi?

Đàn Quận công Trịnh Văn Huyền ngạc nhiên, rồi phá ra cười:

-Đúng là mày trẻ người non dạ. Con nào? Sao không hỏi luôn nó con như thế nào?

Đến lượt Trịnh Văn Lâm há hốc mồm ra:

-Hoá ra con nghĩ chưa đến nơi à?

Đô đốc Quận công quát vào tận mặt thằng con:

-Con nuôi. Mày hiểu chưa? Con nuôi thì có mà nhận hàng đống.

-Có thể con không nghĩ ra- Văn Lâm buông tay, đập vào đùi chạt chạt.

-Thế mày cũng không lưu tâm là đứa con ấy thế nào à? -ông bố gầm gừ- Đồ vô tích sự. Văn Lâm đứng ngay cán tàn, ấm ứ dạ dạ. Đô đốc Quận công thấy thế, rũ tay áo đi vào nhà trong. Lâm chạy theo, thì ông bố đã đóng sập cửa lại.

Văn Lâm suy nghĩ hồi lâu, bèn chạy đi tìm Lê Ban. Ông già này nghe Lâm nói, rồi vuốt râu bảo:

- Công tử bị mắng là phải. Con hiểu cha phải là ở ý tại ngôn ngoại. Đặt công tử vào nhà đô đốc quận công họ Phạm là một việc nhiều ý nghĩa, là một cây hoa nở nhiều hoa, kết nhiều quả. Tiểu thư Hoa đó đáng mặt lắm, nhà Đô đốc Triệu Quận công họ Phạm cũng đáng mặt lắm, ngoài ra Đô đốc Quận công nhà ta mà đọc được việc tận phủ Đô đốc Triệu quận công họ Phạm nanh vuốt của Quốc công họ Nguyễn thì thật là việc nhà việc nước đều trọn vẹn.

Văn Lâm nóng ruột:

- Còn việc con nuôi của tiểu thư Hoa thì sao?

Lê Ban cười, chậm rãi nói:

-Nó chỉ là một đứa bé dân quê, chả có gốc gác khanh tướng quái gì. Nhưng có nó thì có thể có nhiều điều hay ho bất ngờ đấy.

Văn Lâm há mồm nghe, chả hiểu gì. Lê Ban nhìn tận mặt cậu công tử bột trẻ, nói:

- Thằng bố nó có biệt danh Ba Bị, công tử nghe bao giờ chưa?

- Chưa... Mà hình như có...

- Chưa khỏi Thăng Long, chưa từng đại sự, không ngoa. Thằng Ba Bị có tấm gia phả một khu vườn toàn vàng bạc, báu vật từ đời Lý Trần. Cho đến nay chưa có ai đoạt được cả. Số phận run rủi thế nào, thằng bé con nó lại rơi vào tay tiểu thư Hoa. Nhiều người cho rằng, Quận Triệu mà thậm chí cả Nguyễn Quốc công cũng có ý rắp tâm tính kế lâu dài đoạt cái cơ mật ấy, nên...

Mặt Văn Lâm dần dần giãn ra, vỗ tay cười:

- A, hiểu, hiểu. Hiểu rồi... Thật là trẻ người non dạ. Tôi làm sao mà biết được... Nhưng này, tôi không làm Trọng Thuỷ đâu đấy nhá.

Lê Ban vuốt râu cười:

- Làm gì thì làm, trước sau thì công tử là người quyết định, được vợ cho công tử là hình thấy được, còn những toan tính khác chỉ là bóng chưa thấy đâu.

Trịnh Văn Lâm có vẻ mừng lắm, bèn nói:

-Tôi phải chuyển tặng tiểu thư một lá thiếp mới được.

*

3.

Hôm đó, tiểu thư Kỳ Hoa nhận được một bức thiếp, trên đó có chữ "Xuân Lâm". Tiểu thư bảo với Tý:

-Chàng ta viết cũng được. Nét chữ bay bướm, nhưng thiếu cốt cách. Cất kín đi.

Tý cất đi, tủm tỉm cười. Tiểu thư hỏi:

-Chị cười gì?

-Chị không mắng em mới nói…

-Nói đi.

-Những người càng nhiều chữ thì càng bay bướm. Anh Thu chắc ít chữ, gặp em đến lần thứ hai, động tay vào tay em, cả hai run lên như bị ốm.

Tiểu thư nghiêm mặt:

-Đã hứa không mắng nhưng không thể không mắng. Mày trước sau cũng lại nói về cái của khỉ ấy. –Rồi than- Ta sẽ lấy chồng?. Sẽ phải lấy chồng thật ư?

Tý cười hi hí:

-Chị vẫn nói rằng khi đi theo nghĩa phụ lên kinh thành, thế nào cũng phải lấy chồng.

-Nhưng giờ nghe ông nói, ta ngơ ngác như chuyện ở đâu đó.

-Ôi chị ơi, ngày chạm ngõ, ăn hỏi đã định rồi. Hai bên phủ quận công đã thoả thuận khi đến lễ ăn hỏi sẽ ấn định ngày cưới.

Tối hôm trước, tiểu thư Kỳ Hoa buồn thiu nói:

-Chuyện gì cũng hai bên phủ quận công làm hết, ta như kẻ ngoài cuộc. Đến mặt mũi công tử họ Trịnh thế nào, cũng chưa biết thì mới là nỗi bực mình.

Kỳ Hoa nói với Đô đốc Quận công:

-Cha ơi, sao lại thế? Cả một đám hội hè kén rể rình rang, chỉ để cuối cùng lấy chồng nhẹ tênh thế này thôi ạ?

Đô đốc ân cần:

- Cha hiểu lòng con, con không muốn vướng vào gia thất rồi luẩn quẩn chồng con xó bếp thường tình, vậy thì cứ coi là một nghĩa cử với bố và Quốc công. Từ chối đám này khó vẹn toàn, hỏng việc lớn.

Tiểu thư ngẩn ngơ. Mọi việc của ông, bố nuôi của tiểu thư, đều có vẻ bí hiểm và lớn lao. Tiểu thư thích nghĩa phụ như vậy, nhưng giờ đây chính điều này đang bóp nát tâm trí tiêủ thư. Nghĩa phụ bảo:

-Sao con không bắt đầu thử xem công tử Trịnh thế nào? Cũng không tầm thường đâu.

- Cha có cho con biết đâu.

- Anh chàng đang đầu quân ở xứ Bắc, mới về hôm qua. Thực ra nó vẫn chỉ là thư sinh kinh thành, nhưng Đàn Quận công muốn cho công tử theo việc quân, nên bắt đầu cho rèn dũa... Cha đã hẹn ngày kia mời nhà Trịnh đến dự tiệc.

Đấy là chuyện hai hôm trước, hôm nay hai bố con đô đốc quận công họ Trịnh xênh xang sang phủ đô đốc quận công họ Phạm. Yên vị ở khách sảnh, Đô đóc Quận công chủ nhà cho mang trà lên, rồi bảo người nhà gọi tiểu thư con gái yêu.

Tiểu thư Phạm Thị Kỳ Hoa ngồi trong buồng, muốn cười to một tiếng. Lát nữa, công tử họ Trịnh sẽ ngạc nhiên mà chết. Ha ha.

Khi công tử Trịnh Văn Lâm vừa nâng chén trà nóng lên, vừa đưa lên miệng thì tiểu thư Phạm Thị Kỳ Hoa xuất hiện. Tiểu thư nhè đúng lúc chàng ta cúi xuống để bước ra. Tiêủ thư tiến đến chào hai ông đô đốc quận công, nhìn về phía công tử. Chính lúc đó công tử suýt làm đổ chén nước nóng. Tiểu thư chính là cái cô cao cao hôm trước mang chậu hoa trà đến Phủ Quận Đàn chứ ai. Dáng vẻ kiêu kỳ, quý phái của tiểu thư đang như nói với công tử rằng: Vâng, thưa công tử Trịnh, tôi đây. Chính tôi là con hầu mang trà đến phủ Đô đốc Quận công hôm qua đây. Tôi và chị Tý đã đến đấy.

Khi về, Tý cứ bảo Tiểu thư: “Nếu Quận công mà trách tội em, chị chả phải chịu thay đâu, em nhận hết rồi em về hầu hạ bác nhà cũng được. Sống ở nhà quê ta em thấy thanh thản hơn, ở đây đông đúc quá”. Tiểu thư bảo: “Nhà chị nhớ anh Trưởng Thu thì cứ nói thẳng sao lại bảo về vì quan tri huyện”

Giờ đây, Đàn Quận công đang cám ơn Triệu Quận công biếu trà và nói:

-Nghe nói Đô đốc mang từ miền Đông Bắc về giống mẫu đơn núi hay lắm?

Đô đốc Triệu Quận công cười khà khà:

-Không chỉ mẫu đơn, mà còn trà mi, mai quế, có một thứ hoa lạ màu đỏ thắm, nở vươn cao lấm tấm như những hạt máu vọt lên từ đám lá xanh dày, lấy thứ lá ấy giã lấy nước uống thì mát, giải cảm được, đắp vào vết bỏng thì khỏi cả bỏng.

-Gọi là gì?

- Dân vùng ấy gọi là hoa bỏng. Bạch Diện đạo sĩ bảo thứ đó mát da, giải độc. Rừng Giáp Sơn, Đông Triều quả là lắm sản vật.

Đô đốc Đàn Quận công muốn xem vườn cây cảnh của Đô đốc Triệu Quận công, cả hai dắt nhau ra, coi như không vướng bận đến hai người trẻ. Văn Lâm và Kỳ Hoa còn lại, tiểu thư Hoa cũng thấy bối rối nhưng cuối cùng thì Văn Lâm cũng lên tiếng:

- Hôm qua xem kỹ nét chữ, rất ngờ... Hoá ra hôm nay điều phân vân ấy đúng. Tiểu thư viết đẹp lắm, tiểu thư đã được học ở đâu?

- Tiện nữ tự học ở nhà, ông thân sinh của tiện nữ dạy thôi.

- Nữ nhi Kinh thành chưa bao giờ dám bày đặt ra những chuyện bất ngờ và thú vị như vậy.

- Công tử đã rất tức giận cơ mà?

- Nhưng có mấy khi được tức giận như vậy đâu.

- Công tử sẽ còn bị tức giận thế nhiều lắm, nếu như...

- Nếu như  thuận đám xếp đặt này chứ gì?

Tiểu thư im lặng. Công tử Lâm nói:

- Ta phấp phỏng mong duyên trời định. Thật là một dịp may mắn trong đời.

- Thế có phải vội vàng lắm không? Công tử còn chưa biết rõ về tiện nữ cơ mà?

- Rồi mai kia sẽ rõ cũng không sao. Cha mẹ đặt chúng mình, tình và hiếu vẹn toàn có điều gì không vượt qua được?

Tiêủ thư cười, nói:

- Nhỡ có điều không vượt qua thì sao?

Văn Lâm đăm chiêu một giây, nhìn vào mắt Kỳ Hoa. Tiểu thư vội quay đi. Chàng ta nhìn thấy gì trong đó. Chỉ là một đôi mắt trong vắt. Làm sao nhìn thấy lòng dạ người con gái được. Làm sao chàng ta biết tiểu thư đang rối bời gì, lo lắng gì. Tiểu thư cười, thản nhiên nói:

- Tiện nữ đã có một đứa con.

Tiểu thư Kỳ Hoa thốt lên câu nói đó, là đang xem xét hậu quả của đòn đánh phủ đầu hôm nọ, khi tiểu thư đóng vai con hầu nói tiểu thư có một đứa con. Chàng ta cứ nếm mùi đòn gió của tiểu thư này đi, xem quân tử có ra mặt chính nhân hay không hay là nguỵ quân tử. Hôm nọ Kỳ Hoa đã thấy Văn Lâm giật mình, hôm nay Văn Lâm thản nhiên nói:

- Ta đã biết điều này. Tiểu thư là nghĩa mẫu.

Tuy vậy, anh ta trầm hẳn xuống:

- Con cái tiểu thư cũng là con chung của chúng ta.

Giọng nói vẫn bình thường, âm sắc vẫn linh hoạt, nhìn tận mặt tiểu thư làm tiểu thư bối rối quay đi. Chàng ta bèn chuyển chuyện khác, kể chuyện vào trong quân, phải bó mình rèn luyện ra sao. Tiêủ thư cũng chăm chú nghe, cười cười nói nói. Nhưng câu chuyện cứ chủng chẳng thế nào đó. Dù sao thì hai người mới biết nhau. Tiểu thư thở dài, nghĩ ngợi: Ô hôm qua vẫn là người dưng nước lã, lẽ nào dăm bữa nửa tháng nữa lại thành gia thất? Ông trời có phải là khéo trêu ngươi hay không? May mà ngoài sân, hai ông đô đốc quận công đã vãn luận hoa, đang bước vào phòng. Đàn Quận công hỏi Triệu Quận công:

- Tôi thấy hình như vườn nhà Hữu Đô đốc hôm nay thêm quá nhiều cây hoa, chả lẽ tất cả đều chuyển từ miền Đông Bắc về?

Triệu Quận công cười kha kha:

- Không đâu, thưa Tả Đô đốc. Phần nhiều là do tôi giữ hộ phủ Đoan Quốc công. Bên ấy đang sửa sang mà?

- à...

- Quốc công bảo rằng phủ mấy năm nay dần hỏng, không thể tạm bợ được, phải sửa sang cho khang trang, lại còn xây mới mấy gian thư phòng. Có an lạc mới phụng sự đức hoàng đế được tốt chứ. Mai kia công tử họ Nguyễn mà tập tước, cũng phải ra kinh đô chứ sao lại cứ ở phủ trấn mãi trong kia vùng Man Mọi được, phải không?

Đàn Quận công gật gật:

- Phải phải... Mai tôi phải sang gặp Quốc công mới được. Năm ngoái, vâng mệnh Trường Quốc công, tôi đã tìm được kíp thợ Bắc Ninh hay lắm để sang sửa phủ.

Triệu Quận công xua tay:

- Không phải bận đến Quốc công Tiết chế và Tả đô đốc, vừa qua, Đoan Quốc công kinh lý Kinh Môn, cũng đã có ý tuyển một số bọn thợ khéo tay, chính là có ý chuẩn bị sửa chữa phủ đấy.

Hai Đô đốc Quận công cùng cười đắc ý lắm.

Lúc đó, Trịnh Văn Lâm mới nói với tiểu thư Kỳ Hoa, cố ý như là cho cả hai ông nghe thấy:

- Thưa tiểu thư, còn chuyện đứa con của tiểu thư, ta cũng coi nó như con ta. Tiểu thư yêu nó, Văn Lâm này cũng yêu nó. Các cụ nói rằng yêu trẻ thì trẻ đến nhà, yêu già già để tuổi cho.

Tiểu thư Kỳ Hoa hơi bị bất ngờ. Chàng ta nói thế, tiểu thư không biết nói thế nào được nữa, bèn xin phép lui vào nhà trong.

Tiểu thư Phạm Thị Kỳ Hoa vào buồng, buông mình xuống gường. Tiểu thư những muốn cười to lên quá thể. Chàng ta cũng là một người ưa nhìn, dáng dấp phong lưu. Gương mặt sáng sủa có thể nói là đẹp. Tiểu thư Hoa đã từng thầm ao ước có một người như thế để nâng khăn sửa túi. Nhưng chàng ta đến, tiểu thư lại cứ linh cảm thấy đường đột thế nào. Tiểu thư cứ nhắm mắt vào, lại mơ thấy một người đàn ông bỗng phủ bóng xuống tiểu thư, mà lại chưa biết gì về người ấy cả, chỉ thấy người ấy như một cái bóng.

Tiểu thư Hoa thở dài, nói với Tý:

-Giá như ở nhà quê, ta chịu trận ngay, vì ta chỉ là con ông huyện, trên hạng thứ dân một bậc, còn xa mới đến hạng quyền quý. Nhưng giờ ta ở kinh thành, là con Đô đốc Quận công, nanh vuốt của Quốc công Thái uý, là tiểu thư ở nơi cung phủ nhung lụa, ta không thể nhúc nhắc được. Nếu ở quê bị trói thì có thể cựa quậy, ở đây có bị trói thì hầu như phải nằm im, khó bề tính phá đám. Cái cựa quậy ở quê Kinh Môn là đã làm cho ông cụ  phải hoãn chuyện cưới xin, rình rang làm hộ làm hè. Cựa biết chẳng ra nhưng còn cựa được, chứ ở kinh thành này, con nuôi Đô đốc Quận công thì biết làm sao được.

Tý chỉ cười, im im không dám nói gì. Tiểu thư ủ ê bảo:

-Ta với mi tuy là phận chủ tớ, nhưng cũng như chị em vì có ai giữa chốn kinh kỳ này hiểu ta được như mi, thế mà nói gì mi cũng im như thóc, không nói lại được lời nào?

Tý vội nói:

-Em thưa tiểu thư, em không dám nói.

-Nói đi.

-Công tử là một đám tốt quá.

-Mày thấy người đẹp đẽ là mê tít hả?

Tý không dám nói, cúi đầu. Tiểu thư Kỳ Hoa nói như nói với mình:

-Nhưng là tốt cho bậc phụ mẫu, chứ với ta đã chắc gì. Phủ Đàn Quận công với phủ Triệu Quận công cũng gầm ghè nhau như phủ Tiết chế với phủ Thái uý, như chó với mèo. Nay ta chỉ lờ mờ hiểu rằng, ta và công tử Lâm mà thành thân, chắc là hai phía cũng có ý giải hoà. Tốt cho nghĩa phụ, ta chịu chứ sao. Có một điều làm ta rất an tâm, đó là thái độ của chàng ta với thằng Quý Hiền. Chàng đã chấp nhận nó, ta có lý nào lại không thuận, hả Tý?

Chương IX: Tiếng sét ái tình

“Gái phải hơi trai, thài lài cứt chó

Trai phải hơi gái, bè vó trôi sông…”

“Nồi tròn lại úp vung tròn

Nồi méo vung méo, vung nồi nồi vung…”

1

Trịnh Văn Lâm sau khi gặp ông già Lê Ban thì trấn tĩnh tinh thần, rồi suốt mấy ngày sau không thể không tưởng nhớ đến Phạm Kỳ Hoa. Ông già Ban nhìn cậu chủ, cười tủm tỉm:

-Sao cậu cứ đi lại loanh quanh trong thư phòng của mình như bị ai nhốt như thế?

Văn Lâm nhăn nhó:

-Ông ơi, ta phải đến ngay phủ Quận Triệu mới được.

- Cậu phải lòng rồi hả?

- Ông thử nói xem, ta phải làm gì bây giờ?

- Làm gì thì làm- Ông già Ban lim dim nói- Nhưng phải làm như không làm?

-Thế là thế nào? - Lâm bồn chồn hỏi.

Ông Ban cười kha khá, cái quạt cầm tay phe phẩy. Lâm càng nóng ruột:

-Ta thì điên lên đây, ông giễu ta à?

Ông Ban vội chắp tay:

-Dạ thưa công tử, lão không dám. Tình ái cũng như ra trận, nôn nóng có khi hỏng việc. Bây giờ, chuyện của cậu và cô ấy đã chưa phải là chuyện của hai người mà là chuyện của hai nhà. Cậu cứ đến năn nỉ Hữu đô đốc Triệu Quận công à? Cậu xông đến cướp đoạt tiểu thư à?

Văn Lâm im thin thít.

- Cậu muốn gặp tiểu thư, phải tìm cơ hội- Ông Ban ôn tồn- Có ý gặp mà như không có ý. Lão biết ngày sóc, vọng, tiểu thư hay đi chùa với ái nữ nhà Cẩm Quận công. Hôm nay là mười bốn...

Trịnh Văn Lâm vụt sáng mắt, tươi tỉnh, hỏi dồn:

-Chùa nào?

-Chùa Linh Nhân Tư Phúc.

- ái chà chà...

- Cậu có thể đến đó bằng đường tắt qua trại Bồ Đề. Muốn vậy phải có lệnh của Tả đô đốc.

- Làm sao bây giờ?

- Lão đã lo rồi, lão đã nói với Tả Đô đốc mai cho lão sang quân doanh Bồ Đề có việc, nhân thể cho cậu đi cùng.

Văn Lâm rất sung sướng:

-Ta đội ơn ông, xin ghi một món nợ.

Lê Ban nói:

-Chết cho lão già này, cậu nói vậy lão biết sống làm sao.

Ngày hôm sau, Trịnh Văn Lâm ngồi ở phủ tướng Bồ Đề mà như có lửa đốt vào chân, cứ đi lại loanh quanh chờ tin báo của quân "do thám" do ông già Lê Ban sắp đặt. Giờ Mùi, Lâm mới ra ngựa rình rang nhằm hướng chùa Linh Nhân Tư Phúc chuẩn bị ra roi thì nhìn ra chưa thấy tên hầu đâu, đã quát tướng lên:

-Mày có muốn sống không hả?

Tên hầu kinh sợ quá, đang đái ở sau nhà vội vàng tắt đái, xốc quần áo chạy ra dạ ran rối rít.

2.

Tiểu thư Kỳ Hoa lẫn trong đám người trước cửa chùa, nhưng vẫn nổi bật lên, khiến cho công tử Văn Lâm nhìn thấy từ xa. Tiểu thư ăn mặc không diêm dúa, nhưng có lẽ tại vì dáng cao hơn mọi người một chút, nét mặt đoan trang, phong thái có phần thong dong hơn những người khác nên nhìn là nhận ra ngay. Vả chăng, đằng sau tiểu thư lúc nào cũng lấp ló hai đứa hầu. Văn Lâm nhìn rất kỹ, chả thấy công nữ Huyền Nga nhà Cẩm Quận công đâu cả, bụng nhủ thầm: "Trời giúp ta".

Văn Lâm tiến đến, làm bộ ngạc nhiên, mừng rỡ:

- Ôi chao, sao lại gặp tiểu thư ở đây, thật là ra ngõ gặp phượng hoàng.

Kỳ Hoa cười mỉm, nhìn lên Văn Lâm rất tinh quái:

- Công tử lặn lội đến đây vì lòng thành với Đức Phật đấy à?

- Phải, phải...- Văn Lâm chỉ biết gật gật, rõ là chưa chuẩn bị để trả lời- A mà không, ta nghe nói có ngôi chùa này, hôm nay mới có dịp đến.

- Dịp như thế nào ạ?

- Chả là... - Văn Lâm trở lại vẻ hoạt bát- Thuộc tướng của phụ thân ta quân doanh ở gần đây, hôm nay ông già Lê có việc đến đó, nói với ta đi cùng. Thân phụ ta vẫn mắng ta chỉ có học mà không có hành, gia tộc truyền đời binh nghiệp, thế mà ta ít để ý đến việc binh...

- Thế công tử đã tìm hiểu việc nhà binh thế nào mà lại vào cửa Phật?

Văn Lâm ngớ ra, rồi cười ha ha:

-Tiểu thư hỏi hay lắm. Phải mời tiểu thư đến quân doanh thì mới tin câu trả lời của ta vì sao ta có ý định đến chùa. Người ta nói, trong đám lá tối, chỉ mong thấy ánh mặt trời, ở ngoài nắng chang chang, lại mong chúi vào một bụi rậm. Ta đến quân doanh gươm dáo sáng loà, bến thuyền rất thơ mộng, nhưng người người nghiêm ngắn, răm rắp quân lệnh, thoắt thấy cuộc đời như là không phải thật nó như vậy. Cứ như mình giống quả cà sắp bị mang ướp muối cho vào vại. Bèn nghĩ đến một nơi thanh bình u tịch chỉ nghĩ đến nỗi đau khổ của đời.

- Thế thì công tử làm sao nối nghiệp gia tộc được?

- Thôi thì việc quân thư thư sẽ tính, thời chinh chiến liên miên này có kẻ thư sinh nào yên ổn được đâu. Ta không chọn binh đao thì rồi binh đao cũng chọn ta.

- Mô Phật. Đến chùa sao công tử nói chuyện binh đao- Kỳ Hoa bỗng chuyển đề tài- Công tử đã thắp nhang ở điện nào chưa?

- Chưa... Trùng phùng thế này, đúng là Phật phù hộ độ trì, ta cùng đi, dám hỏi... có được không?

- Công tử và tiện nữ đã có ngày hôm nay, dám hỏi... tiện nữ bảo không liệu có được không? Nếu tiện nữ không chọn công tử để đi cùng, thì Phật cũng đã chọn hộ rồi.

Văn Lâm rất đắc ý, gương mặt tươi rói, quay lại cười cả với tên hầu. Tên hầu mặt lo âu ngẩn ngơ từ khi xuống ngựa vào chùa, bỗng cũng cười toét.

Từ chùa Linh Nhân Tư Phúc trở ra, hai người sang Đền. Trong đám lá rậm rịt, một ngôi đền ẩn mình trong u tịch. Đèn nhang từ phía ấy hắt ra những tia sáng lập loè bí hiểm. Văn Lâm, Kỳ Hoa và những người hầu thong thả dạo bước, Kỳ Hoa nói với Văn Lâm:

-Công tử có biết đền kia...?

-Ta chỉ nghe nói đó là đền Bà Tấm.

-Sao lại có chuyện lập đền to thế để thờ một người đàn bà?

-Đó là Đức bà đã từng làm nhiếp chính, làm thái hậu...

-Thái hậu ỷ Lan?

-Thế thì tiểu thư cũng có biết rất rõ?

-Tiện nữ hay đến lễ tại đền Bà Tấm này. Đàn ông một thời thì có hàng ngàn công hầu, khanh tướng tung hoành, nhưng đàn bà thì chỉ có rất ít trở thành hoàng hậu, hoàng phi, mà trong số ấy thì lại mấy ai có dịp để làm cho thiên hạ thấy rõ cái chí trị quốc khuynh thành của mình có kém gì đàn ông...

-Nhưng thế gian cũng công bằng, thưa tiểu thư, có công lao thì lập đền thờ phụng, có phân biệt đàn ông đàn bà...

Phạm Kỳ Hoa thoáng chút buồn. Văn Lâm nhận thấy ngay, chợt dừng bước, hỏi thật nhẹ:

-Tiểu thư có gì phiền muộn, có thể chia sẻ chăng?

-Không... -Kỳ Hoa lắc đầu, lại nở nụ cười tươi, nhưng Văn Lâm không tin câu trả lời của cô.

Trong đền, khói lên âm u, mờ ảo, những người đi lễ đi lại lặng lẽ. Đèn nhang trong đền chỉ đủ để nhìn thấy đồ lễ. Văn Lâm đi theo Kỳ Hoa, khi nàng thắp nhang, chàng cũng thắp nhang, khi nàng chắp tay, anh chàng cũng chắp tay, nàng cúi đầu, chàng cũng cúi đầu, nhưng đến khi nàng ngẩng nhìn lên bàn thờ, thì anh chàng ngẩng lên ngắm nhìn nàng. Gương mặt nàng hiền thục hồng hào lên trong khung cảnh linh thiêng này như có một sức hút kỳ lạ khiến cho ánh mắt anh chàng không thể rời được. Đó cũng có thể là một Phật bà Quan âm. Nàng đứng lặng, Phật bà đứng. Nàng đi lại trở thành Phật bà đang vận động giữa trần thế. Một cảm giác lạ lùng dâng lên trong tâm tưởng chàng công tử. Chàng cũng trở nên đi đứng khẽ khàng, bứt rứt và cố ghìm nén đến cả từng hơi thở.

Khi bước vào đền, hai người thong dong, mà khi bước ra khỏi đền, hai người đều như những con người đã được làm lại phần hồn, đi đứng cẩn thận, nhìn nhau ý tứ xa xôi. Chính Kỳ Hoa đã chủ động nói trước:

-Trong đền, công tử cầu gì?

Văn Lâm cười:

-Ta cầu bình yên. Bình yên cho Hoàng thượng, cho Quốc công Tiết chế và cho Đại Việt.

- Sao không cầu gì cho mình?

-Thế là cho mình rồi. Đại Việt bình yên thì mình cũng bình yên, không phải xông pha chinh chiến mệt mỏi và như thế thì sẽ hưởng trọn duyên tình với người mình kết tóc se tơ.

Kỳ Hoa mỉm cười:

-Công tử nói hay lắm. Còn tiện nữ...

-Tiểu thư cầu gì?

-Tiện nữ chỉ cầu bà Tấm cho mình một gia đình, có chồng mạnh mẽ che chở, tiện nữ sẽ làm người vợ tốt.

-Cầu mong được như thế- Văn Lâm nói, liếc nhìn Kỳ Hoa, nhưng nàng vẫn không để ý, vẫn như thả hồn vào chốn xa xăm nào.

Hai người ngồi trên một ghế tre ở bờ ao chùa. Mặt ao loang xanh từng đám bèo tấm, ở những khoảng nước xanh ấy, có thể nhìn thấy mây trời trắng xốp đang trôi lững lờ dưới đáy sâu hun hút. Kỳ Hoa nhìn xuống đáy nước, còn Văn Lâm thì nhìn lên bầu trời cao, cả hai cùng để mắt vào một đám mây trắng đang trôi ngang đầu. Văn Lâm nói:

-Tiểu thư nhìn thấy gì ở dưới ấy?

-Tiện nữ nhìn thấy một đám mây hình con gà trống đang vươn cổ gáy... Đến đây, chùa đền giữa quê mùa, tiện nữ mới có cảm giác như trở về làng quê An Hiệp, nhà tiện nữ có con gà, sáng ra nhảy lên cành lựu đầu nhà, đập cánh phành phạch, vươn cổ gáy váng lên...

-Thế mà ta lại nhìn ra là một con phượng đang bay...- Trong khi Kỳ Hoa vẫn nhìn xuống đáy nước, thì Văn Lâm vẫn ngẩng lên trời, nói - Nhưng bây giờ thì con phượng đã thành bồ câu thật rồi, cánh bớt rộng, cổ bớt dài...

-Không, con gà trống đã chuyển thành một bông hoa. Hoa ngọc lan. Đúng rồi, tiện nữ thấy như có mùi hoa ngọc lan, cửa sổ phòng tiện nữ vẫn thường thoang thoảng hương hoa này...- Kỳ Hoa nói mà vẫn nhìn xuống nước.

Văn Lâm bỗng thôi không nhìn lên bầu trời nữa, ngó quanh:

-Quái, sao ta cũng thấy như có hương hoa ấy quanh đây...- Nói rồi lại nhìn lên đám mây đang bay trên trời cao- Chả lẽ hương thơm từ trên ấy thật?

Kỳ Hoa cúi xuống lượm một viên sỏi, rồi đứng thẳng lên, ném viên sỏi xuống ao. Mặt nước run rẩy sóng lăn tăn. Hoa kêu lên:

-Chả còn chim muông, chả còn hoa nữa rồi... Chỉ một viên sỏi tí tẹo cũng đủ xoá đi mọi vật, công tử nhớ đấy nhá, chỉ cần công tử ném một viên sỏi lên mặt cuộc đời, tất cả sẽ biến mất thôi...

Công tử Văn Lâm bất giác nhìn vào mặt tiểu thư Kỳ Hoa, chàng cúi xuống thật thấp, cánh mũi phập phồng, mỉm cười nói:

-Dù cho thiên hạ tan đi, vẫn còn hương hoa... Này tiểu thư, kỷ niệm ta một cánh hoa ép trong tay áo của nàng?

Lũ hầu nghỉ ở xa chỗ hai người đang đứng, nhưng vẫn kín đáo theo dõi chủ. Khi đó, chúng chỉ nhìn thấy cậu chủ của chúng thì đang cúi xuống, ghé sát má cô chủ, cô chủ thì nhìn lên. Tên hầu của công tử mặt mũi ngang bướng, mắt tròn thô lố, dán cái nhìn vào cổ vào ngực của cô hầu to béo, bảo:

-Tao hay nghe các thiếu chủ nói chuyện uyên ương hồ điệp, có lẽ như thế kia, chúng mày nhỉ?

Hai cô hầu của tiểu thư, một cô nhỏ bé bẽn lẽn chả nói, một cô to lớn cười hơ hớ:

-Hồ điệp của người ta, bố cu nhà em cứ ăn no cày sâu, cuốc bẫm, đêm về uỵch một cái là em thấy mát cái đời.

Tên hầu cười hi hi:

-Nhà chị chắc có chồng, còn cô em kia thì chưa, nhỉ? - Hắn sán đến cô nhỏ bé, thò tay quệt lên má cô này- Để anh săn sóc cái đời của em...

-Này, đừng hỗn- Cô bị quệt má né người, thì cô to lớn đã nghiêm mặt, xông đến nắm lấy tay tên hầu- Có vợ về mà săn sóc vợ.

-Anh có vợ đã sao nào?- Tên hầu tròn mắt, còn bướng, tay vẫn bị cô to lớn giữ, nhưng mắt vẫn soi vào cô nhỏ bé- Hay thôi cô em ấy giữ cái trinh tiết thì chúng mình vậy nhá?

-Hỗn, cái kiểu học đòi uyên ương hồ điệp là các chị không thèm. ở bầu thì tròn, ở ống thì dài, nhà ông ở bầu cứ đòi dài thì ra gì, nhà ông hồ điệp với các chị thì chị chỉ ngứa thôi.- Cô to lớn bẻ quặt tay tên hầu làm cho hắn kêu oai oái...

-A- Tên hầu tròn mắt, tròn mồm vì ngạc nhiên, song cũng phải cười- Thôi mà bà chị, bà chị đã biết thằng này đâu mà...

- Biết biết cái gì- Nói rồi cô ta thả tay tên hầu ra.

Tên hầu hơi tránh xa cô to lớn, nhưng mắt lại nhìn chăn chăm vào đôi vú đồ sộ của cô ta, nói ngang:

-Nhà chị cậy có sức khoẻ hả, nhưng chị có biết quả bầu to thế mà con ong bé tí nó chọc cho thì bầu gì cũng thui.

Cô hầu kia bèn xông lên, tốc váy lên:

-Đây, mày đốt đi cho chị xem, chả gãi ngứa. Khốn nạn.

Tân hầu cười hì hì:

- Có gì mà bà chị vội thế. Em là em muốn cô em kia cơ.

Cô nhỏ bé thấy thế nguẩy một cái, cũng cười, mắt tống cho hắn một cái liếc dài. Cô to lớn hết bực, cũng cười, miệng chửi: "Đồ dê con".

Khi đó các thiếu chủ của chúng cũng đang vào đoạn cảm giác thú vị. Đầu mày cuối mắt như có hào quang, hào quang ấy bao phủ hai người như trong cõi mộng. Cõi mộng giữa ban ngày ấy lại làm cho lời ăn tiếng nói của họ cũng như có cánh bay. Chàng đòi xem hoa, nàng không cho xem, chàng bảo sao hương hoa em thơm, nàng bảo đấy là hương tự nhiên của trời. Rồi nàng bảo:

-Công tử quay đi...

Công tử từ quay mặt đi. Nhưng thoắt len lén nhìn lại. Tiểu thư đã đưa tay vào ngực áo, vừa lúc mảng cổ áo mới lật ra, lộ ra một mảng ngực trắng mịn, đó là một phần cái trái đào tiên mà người con gái vẫn cất kín sau làn áo.

-Hứ, thiếp không chơi nữa- Tiểu thư kêu lên- Bảo quay đi cơ mà?

-Đã quay đi- Công tử gật- Ta biết nàng giấu hoa ngọc lan trong tay áo mà.

-Thôi chàng quay lại- Tiểu thư nhẹ nhàng- Trong tay áo thì bắt chàng quay đi làm gì...

Kỳ Hoa đưa cho Văn Lâm bông hoa ngọc lan đã chuyển thành màu nâu sậm, nhưng hương hoa vẫn nồng nàn.

Văn Lâm hít hà cái mùi hương ấy, rồi cẩn thận gói vào khăn lụa, giấu vào ngực áo:

-Ta cũng sẽ để nó vào nơi tâm phế là chỗ duy trì sự sống của ta...

3

(Kỳ Hoa tự sự)

Tình duyên là thứ khó lý giải nhất trên đời. Đến nỗi, người ta khi không biết nói thế nào, bèn bảo: "Duyên phận thế".

Thoạt đầu, tôi chẳng thích gì chàng, cũng như thoạt đầu chắc chàng cũng có ý coi khinh tôi. Anh chàng bắt đầu phải lòng nàng này từ bao giờ? Ma quỷ xui khiến thế nào mà tôi lại nóng vội muốn xem mặt ngang mũi dọc chàng ra sao, rủ theo chị Tý mang bình trà đến phủ Quận Đàn. Không có chuyện ấy thì không có cảm giác tràn ngập lạ lùng hôm chàng đến phủ nghĩa phụ tôi. Không có buổi gặp ấy thì liệu chàng có tình cờ đi chùa không? Chàng bảo là tình cờ, tôi ngờ lắm. Mà hôm ấy Công nữ Huyền Nga không kêu mệt thì tôi có một mình gặp chàng hay không? Ba người gặp nhau khác lắm hai người chứ nhỉ? Thế thì hoá ra duyên phận này trời sắp đặt để chàng cảm mến tôi, trời xui khiến tôi làm cho chàng phải lòng tôi. Trời ơi có xui tôi phải lòng chàng hay không?

Cho đến trước khi đi chùa, tôi hầu như không có ý nghĩ gì về chàng, trong đầu tôi không có chàng. Thế mà sau khi ở chùa Linh Nhân Tư Phúc ra, hình bóng chàng lại ngự trị trong tôi. Có lẽ bà Tấm đã dẫn dắt cho mối lương duyên của chàng và tôi chăng. Vậy thì tôi còn gì mà không hái lấy cái quả sung sướng này.

Thường ngày ở phủ, tôi vẫn hái hoa ngọc lan, mang bông hoa héo quắt trong ngực áo. Cái hoa đã ngả màu thâm thâm, nhưng hương thì càng nồng đượm. Thế nhưng bây giờ, trong hương hoa lại có hình bóng của chàng. Tôi biết ánh mắt chàng thiêu đốt tôi mặc dù tôi không nhìn lên, khi tôi nhìn lên thì tôi thấy ánh mắt ấy như là một ánh chớp, chói loá khiến cho tôi phải quay đi. Tôi run bắn lên như chưa bao giờ bắt gặp cái sợ nào như vậy. Tôi đã một mình lên triền núi An Hiệp chơi trốn tìm với bọn chúng nó, chả sợ quái gì cả. Không điều gì khiến cho tôi run sợ. Nay tôi vớ vẩn sợ một cái nhìn. Tôi không còn là tôi nữa.

Tôi còn nhớ lần đầu tiên chứng kiến cảnh con gà trống nhìn con dết. Cái con gà bình thường vụng về, vô tích sự chỉ được cái vỗ cánh đập phành phạch, sáng ra nhảy lên mái bếp vươn cổ gáy. Sau khi được tôi tung nắm thóc hẩm cho nó ăn bữa sáng xong, nó bèn đuổi lũ gà mái, vớ được một ả, leo lên lưng làm cái việc ấy xong lại khoan khoái gáy một tiếng oai vệ, còn thì ngoài việc ấy ra nó chả biết bới đất tìm mồi như lũ gà mái, chả làm gì. Tôi thấy nó thật vô tích sự, đáng ghét. Nhưng đến một hôm, tôi nhìn thấy con dết, hoảng hồn bỏ chạy, thì con gà trống đĩnh đạc tiến đến vươn cổ nhìn con dết ấy. Cái cổ nó xù lông, ngẳng ra thật thảm thương. Con dết, lạ thay không những không bò đi được mà còn quằn quại như là bị thiêu đốt. Con dết đáng đời. Cứ như thế nửa khắc, khi con dết dường như bị rút hết sức lực, con gà trống vô tích sự của tôi khẽ khàng mổ một cái, con dết biến mất sau cái mỏ nhọn. Khỏi phải nói khi lần đầu tiên chứng kiến cái cảnh phi thường ấy, tôi có ấn tượng mạnh như thế nào. Có một sức mạnh trời đất xui khiến như thế nào mới khiến cho một kẻ vô tích sự và ngốc nghếch như con gà trống của tôi đã làm cho con dết kinh khủng kia đầu hàng.

Trong cái giờ phút giấu bông hoa ngọc lan vào ngực, tôi bỗng nhớ tới con dết. Tôi có thể như một con dết. Nếu mà so đo, ngữ thư sinh kia chắc gì đã ăn đứt tôi. Thi thư đầy đầu, binh thư đầy óc, song chân tay chàng chắc gì đã đọ được với tôi. Nhưng tôi không sao cất đầu lên được, tôi biết chàng đang nhìn tôi, tôi biết chàng đã trở thành một con gà trống đáng ghét. Ngực tôi nóng rát, cảm giác nóng ấy lan toả khắp cơ thể, hai bầu vú tôi bỗng tức nặng khiến tôi nghẹt thở. Nhưng tôi không phải là con dết, tôi nhìn lên, thấy một bộ mặt thành kính mà u mê, đôi mắt hoang dại mà phát sáng.

Tôi đồ rằng, tất cả cảm giác linh thiêng này là do bà Tấm đã phú cho tôi vì tôi cầu khẩn bà rất chân thành lúc trong Đền.

Hồi còn ở Kinh Môn, nghe thấy tiếng đồn người ta bảo thằng Ba Bị có bùa mê, tôi không tin. Làm sao có thể khiến cho một người đàn bà theo mê mệt? Bảo Ba Bị hạ tiện thì đúng hạ tiện, bảo quân tử cũng thật quân tử, nhưng bảo hắn có bùa thì tôi chỉ cho là thiên hạ đồn thổi. Giờ tôi bắt đầu nghi ngờ niềm tin của tôi. Bởi vì giờ đây khi còn lại một mình, chợt tôi thấy lòng mình tưởng nhớ đến chàng, bỗng như bị bắt quả tang. Hay là chàng ấy cũng có bùa mê gì. Rồi lại thấy lòng mình chộn rộn như thể sắp đi xem hội. Mà cuộc hội hè nào đâu. Ngày hội Trung thu ấy, dù cho xung quanh bao nhiêu người cứ nói mãi vào tai tôi nào lấy chồng, nào kén rể, mà sao lòng tôi nguội lạnh, có cảm giác nào như thế này đâu.

Thôi chết, hay tôi hư đốn lắm rồi. Tôi cũng phải lòng trai rồi? Hay là tôi cũng... dâm thật à? Tôi hỏng mất rồi. Hồi ở Kinh Môn, bà Lại bảo con gái ông huyện có dáng dâm, tôi đã nổi giận xông lên tung cho bà ta một chưởng. Nay mỗi khi chiều buông, tha thẩn một mình trong vườn, thấy ong bay trên hoa, chim gù trên chuồng, tôi lại thấy lòng mình hoang vắng, nhớ nhớ không không. Văn Lâm, chàng cũng là một anh chàng nhát, đã cầm tay tôi, tôi để yên bàn tay tôi trong bàn tay chàng, nhưng chàng chỉ thế thôi. Nếu mà chàng "phũ phàng" với tôi, tôi có thể chống cự không? Mà sao chàng không phũ phàng đi? Tôi chợt thấy e thẹn. Và e ngại. Hay là mình thật có thói dâm như bà Lại nói?

Văn Lâm bảo: “Ta mong đến ngày cưới quá”. Tôi bảo: “Cưới hay không cưới, trong lòng em đã có chàng”.

Chúng tôi ngồi dưới cây ngọc lan, trong vườn nhà tôi, vườn Triệu Quận công. Hương hoa thoảng thơm như thể không gian cũng có mùi. Tôi nhìn chàng và chàng nhìn tôi, đầu mày cuối mắt thời gian cũng sóng sánh và mê mải. Văn Lâm mê man nói: “Ta chỉ cần nàng thôi. Mặc kệ những đánh dẹp đâu đâu, mặc kệ toan tính của bậc trưởng lão”. Tôi buồn cười quá: “Toan tính nào cũng tác thành cho chúng mình, chàng còn lo gì...” Văn Lâm lo lắng: “Có thể... Nếu mà không được như thế thì sao? Ta vẫn thấy như là trong giấc mơ”. Tôi lơ đãng nghe, không để điều đó vào đầu. Rất lạ, khi không chàng thì tôi mong ngóng, khi chàng lạnh lùng thì tôi mê mải, còn khi chàng mê đắm thì tôi lại tỉnh. Tôi nghiệm thấy người ta không phải thánh, cũng như nhau, được của quý thì hay lo mất.

Hồi nghe ông Triệu Ngô Cương vận động lấy chồng, tôi thấy sự lấy chồng cũng thường tình. Người ta ai cũng một lần làm bổn phận. Nay nghe thấy Văn Lâm nhắc đến cưới, tôi thấy rộn lên niềm hạnh phúc sung sướng. Tôi có thể trao thân cho người đàn ông này, không một chút ân hận. Chàng cũng là tôi, tôi cũng là chàng.

Nghĩa phụ tôi là một ông tướng, nhưng sinh thời ông không muốn làm tướng, ông bảo ông mơ uớc được thi cử đỗ đạt như thân phụ tôi, nhưng số phận khiến ông cầm quân. Ông có cái nhìn tâm thế thấu lòng người, nên khi Quốc công gia ân cho tôi nhận ông làm nghĩa phụ, tôi cảm thấy đó là một điều tất yếu như số phận sắp đặt từ lâu rồi. Từ khi thấy ông giấu đoản kiếm nạm ngọc, tôi đã thấy ông phi thường, đến khi thấy ông tâm đầu ý hợp với thân phụ tôi, tôi đã linh cảm mình sẽ có hai ông bố. Khi vận động tôi vào cửa phủ Đàn Quận công, ông cũng không cố ép buộc, nay thấy tôi có vẻ vui sướng với chuyện đó, ông cũng không thật là mừng. Tôi đọc thấy sự điềm đạm trong cái nhìn từng trải của ông. Ông bảo: "Hoa, con. Chuyện nhân duyên cứ coi như trời định, không ai tính được. Cha cũng muốn con có phúc. Song điều gì cũng không nên thái quá". Thân phụ tôi cũng hay nhắc "thái quá bất cập". Đều là ở sách thánh hiền mà ra cả, song chưa thấy thánh nói đến tình ái phải ra sao. Tôi muốn cãi cọ với nghĩa phụ như khi tôi đã từng thấy ông không mặc áo đô đốc quận công vân du đến Kinh Môn. Nhưng giờ tôi không dám. Ông nói: "Con, cha chỉ muốn con đi từ Kinh Môn lên kinh thành, chỉ một chuyện nhân duyên, cô con gái ông Huyện Vinh đi qua một đoạn đường tựa như từ bể khổ tới sung sướng, từ thân phận đến niềm vui sống". Tôi nghe thế, thấy mình quá hạnh phúc như trên trời. Nhưng ông lại nói: "Nhưng người tính không bằng trời tính. Nếu có chuyện gì, con cũng nên biết cho lòng cha...". Tôi lại từ trên trời hạ cánh xuống trần gian. Nghĩa phụ của tôi luôn luôn nhắc cho tôi đang ở đâu, kinh thành không phải là tiên giới.

Chương X : Ba Bị lên kinh

Nhà quê ra tỉnh

Lỉnh kỉnh lôi thôi

Ba Bị rốn lồi

Giấu đâu được rốn

Ba Bị mọc đuôi

Đuôi dài lộn xộn…

1.

(Ba Bị tự sự)

Thưa tiểu thư Phạm Thị Kỳ Hoa, hãy nhận của kẻ giang hồ này một vái. Xin tiểu thư đừng tha cho tôi khỏi phải vái. Không có gì là nhiêu khê, đó là tâm can của tôi. Đúng là tôi đã sống hơn tiểu thư nhiều đường đất cuộc đời, nhưng từ nay tiểu thư về kinh thành cùng với thằng con Phạm Quý Hiền của tôi, coi như tiểu thư là mẹ nó, nó là con tiểu thư, không tầm thường tiểu thư chỉ là nghĩa mẫu, tiểu thư đã là thân mẫu của nó, tôi thì tôi coi tiểu thư là ân nhân, là thánh sống. Vâng, tôi không gọi là tiểu thư, tiểu thư không thích thế, thì gọi là cô vậy. Như là ở đồng đất Kinh Môn. Cô đã thành ân nhân của tôi. Từ nay, tôi chỉ còn biết có nhờ cậy vào cô. Cô mà hiển quý thì nó cũng hiển đạt. Âu cũng là số phận. Nó không phải làm một Ba Bị giang hồ lang bạt thì chưa biết hay hay là dở, nhưng cũng không thể cưỡng được số phận, thưa cô.

Hôm qua sư Thành đã nói vào cái đầu mít đặc của tôi để tôi được thanh thản, không phải buồn bã nữa. Sư nói đại khái, con người trước cuộc đời bể khổ này dù khuấy nước chọc trời cũng chỉ là một trong chúng sinh. Tôi cũng là một, thằng con tôi cũng là một. Cứ loanh quanh nơi rừng rú Giáp Sơn này rồi chả biết đâu với đâu cũng là tự làm cho đời tù túng, mai sau sao có thể siêu thoát được. Mà không siêu thoát thì làm sao có thể hiểu thần thánh để nhận ứng nghiệm mà tìm về vườn An Lạc. Lên kinh thành Đông Đô chưa phải là sang Tây Trúc, nhưng thế cũng là một lần đi một ngày đàng hiểu được đời, đặng biết một sàng khôn. Thằng con tôi biết đâu lại làm nên sự nghiệp mà mấy đời nhà tôi chưa từng làm được. Tôi không ưa ông sư ấy chân tu rắc rối, nên hay diễu, xin trời Phật chứng giám và tha lỗi, ấy là vì tôi ngông bắt chước Ông Huyện mà thế, chứ không có ý coi thường Phật của ông ấy. Là bởi vì tôi thương ông ấy chân tu không biết những thú vui trần tục. Nhưng hôm nay tôi thấy ông sư ấy là một bậc Phật. Bởi vì ông sư ấy nói làm cho đầu u mê của tôi sáng trưng ra.

Tôi cũng được quan tri huyện cho hầu chuyện. Tôi thấy phúc phận mình thế là tột cùng. Ông ấy bảo anh Hào ơi, anh có biết người ta là do thời sinh ra không? Bố mẹ sinh một lần, thời thế sinh một lần nữa. Tôi không biết thưa bẩm thế nào. Bậc cha mẹ dân như ông ấy thương hết thảy mọi người, bày đặt ra hội hè cũng vì dân. Thế mà trong dân có kẻ muốn hạ nhục ông ấy, tôi cũng suýt tiếp tay cho nó. Quan tri huyện rộng lượng không để bụng, lại còn an ủi tôi rằng cứ tin ở cô. Tôi biết lấy gì mà đền đáp. Quan huyện bảo từ nay nó là con cô, nó là cháu ngoại của ông. Sét đánh ngang tai. Thật là sét đánh ngang tai tôi khi nghe thấy quan tri huyện nói thế. Tôi chỉ biết vái sống ông ấy. Tôi bảo quan không để ý nhà tôi nghèo hèn mà lại nhận thế thì phúc đức cho tôi, nhưng mang tiếng cho quan. Ông ấy bảo ai bảo nhà anh hèn, nhà anh danh giá nhất vùng ai chả biết tổ tông vẻ vang hậu duệ Điện tiền tướng quân bảo tồn vườn An Lạc. Ôi cái tiếng thơm của tổ tông làm cho Ba Bị này không biết sống thế nào cho xứng.

Nhưng rồi rút cuộc tôi vẫn phải là tôi. Khi cô mang thằng Quý Hiền của tôi đi rồi, tôi vẫn phải sống với lão Bá Hoè. Lão Bá Hoè bây giờ làm cho tôi một căn nhà, nói chuyện với tôi tử tế hẳn lên. Các bà cả bà hai bà ba Hoè cũng không chỏng lỏn với tôi. Nhưng tôi vẫn sẽ ở lại túp lều ấy thôi. Tôi lại vào cái nhà sơn son của lão ấy à? Thành gia nô của lão ấy à? Chơi thì chơi, giờ con tôi đã được Quốc công nuôi, tôi cần gì nào? Hôm qua, lão Bá Hoè bảo tôi thế nào, cô biết không? Lão ấy tỉ tê, này anh Hào, vận nhà anh đã đến rồi, vận nhà tôi cũng có nhẽ đến rồi. Ai giầu ba họ, ai khó ba đời. Anh đã quá ba đời lang bạt, giờ thằng cu Hiền sẽ lên công hầu, anh sẽ vểnh râu trê, tôi cũng thơm lây. Ai sống ở đời rồi thì cũng phải vì sự sung sướng. Cách tốt nhất tìm cái sướng là có nhiều của. Người ta nể anh cũng là vì anh cõng trên lưng cái bảo bối tìm vườn An Lạc vàng bạc châu báu. Tiên sư cha nó, lúc nào nó cũng nói đến tiền vàng. Xin cô thứ lỗi tôi quen nói bậy. Xưng hô anh anh tôi tôi. Tôi tức, bảo nghe chướng bỏ mẹ, ông cứ mày tao cho nó dễ nghe. Lão ấy đâu biết vàng bạc vườn An Lạc đâu chỉ có vàng bạc mà nó còn là máu thịt của tổ tông tôi với tiên triều. Bản triều còn phải thờ phụng các ngài cơ mà. Như thế, lão Hoè bảo thôi cứ ở với tao, mày và tao cùng giàu có, con tao và con mày cùng lên nghiệp lớn. Tiên sư lão con buôn, lão ấy cũng tính xa xôi. Giờ thì lão có vàng, có nhiều vàng, thuyền bè chan chát, qua lại Thuỷ Đường vênh mặt lên, Xã Cánh mà ho he, hắn cho thủ hạ đập cho ngay. Tri phủ bây giờ còn ngại hắn, tuần phủ xuống đe nẹt nhưng rồi cũng phải mềm nhũn với hắn. Tiền của hắn đã làm cho hắn đáng nể. Mà tiền của hắn thì từ phủ Quốc công mang tới. Mà cô và con tôi lại đang vào phủ Quốc công. Thế thì hắn phải giữ tôi như tôi giữ bảo bối vườn An Lạc. Tôi không nghĩ được rạch ròi như thế. Đấy là hắn, Bá Hoè ấy, đã nói thẳng toạc móng lợn cho tôi nghe như thế.

Mai cô lên kinh thành, mong cô gặp được quân tử, mong cho cô được Quốc công tác thành cho một đám phú quý như là lời ông ấy nói. Anh hùng ở kinh thành chắc là nhiều như cỏ ở nhà quê, chứ đâu như ở cái đất Giáp Sơn Kinh Môn khỉ ho cò gáy, toàn một lũ bặm trợn.

Thưa cô, tôi cũng đã gặp lại ông Triệu Ngô Cương khi ông ấy từ giã Kinh Môn. Chỉ có một lát thôi, chưa được tiếp chuyện mà cũng biết phong độ ông ấy không phải thường. Tôi thấy có nhiều cái nghi hoặc quá. Nhưng nếu ông ấy đã là khách quý của ông nhà, thì tôi tin ông ấy là rất tử tế. Ông ấy bảo tôi: Hẹn gặp lại, anh Hào nhá, quân tử lo gì không trùng phùng. Tôi muốn ngất ngay, chưa có ai lại bảo tôi nganh hàng quân tử với họ. Cũng ít nguời gọi tôi là “anh Hào”, chỉ có ông ấy và ông Huyện gọi tôi như thế mới sướng chứ. Người ta toàn gọi tôi là Ba Bị, đến nỗi tôi cũng chỉ quen mình là Ba Bị, quên mẹ nó là vốn mình là “anh Hào”. Tôi cung kính bẩm, thưa ông, ông có còn qua lại đây buôn bán nữa không? Ông ấy cười. Tôi lại hỏi quan Quốc công Thái uý có trị tội ông không? Ông ấy lại càng cười to hơn, bảo tôi võ nghệ cao cường mà ru rú ở xó huyện thì tiếc lắm. Tôi thấy ông ấy quá cao ngạo, bèn thôi không nói nữa.

Đó là chuyện năm ngoái, khi tiểu thư Phạm Kỳ Hoa theo Quốc công lên kinh thành, mang con tôi thằng Phạm Quý Hiền lên kinh thành. Còn bây giờ, tôi cũng đang tính chuyện lên kinh thành. Đời người ta có số cả, thằng hoạn lợn như tôi rồi cũng thêng thang đây đó. Túi da đeo làm thằng Ba Bị khác người té ra cũng là hay.

2.

Bá Hoè bảo với Ba Bị:

- Lên kinh thành!

Ba Bị ớ ra, chẳng hiểu gì. Bá Hoè mới nói rõ:

- Tao với mày lên kinh thành một chuyến. Đô đốc gả chồng cho tiểu thư Hoa, ông ấy cho người nhắn tao với mày lên.

- Thì đi- Ba Bị nhát gừng- Nhưng tôi cái ngữ gì mà ông ấy mời...

- Mày là bố của thằng Hà, công tử con nuôi tiểu thư Hoa, chứ là gì nữa. Mày phải làm cho thằng Hà đẹp mặt. Mày lại là khách của Đô đốc Triệu Quận công Phạm Ngô Cường, mày cũng phải làm cho ông ấy đẹp mặt.

-Thế thì tôi chả lên kinh nữa.

Bá Hoè chửi ầm lên:

- Mẹ tiên sư mày, tao nói là nói cho mày. Anh cất cái bộ dạng Ba Bị đi là được, tôi có tiền của Quốc công cho, tôi may sắm cho anh.

Sau khi Ba Bị khoác áo cánh vào, bỏ cái túi đeo vai đi, cứ thấy như là một thằng ngố, không biết đi lối nào, bước đi đâu nữa. Bá Hoè nhìn thấy thế, cũng thấy trước mặt mình là một thằng người trông rất lạ, chưa bao giờ ông ta nhìn thấy, nó từa tựa như thằng bù nhìn rơm ở ruộng lúa vậy. Bá Hoè cười sặc lên, bảo:

- Thôi vậy, mày cứ thế nào lên kinh thế ấy. Quần áo vào mày như thằng ngố thì càng làm cho người ta chán.

Ba Bị lại chỉ vận bộ quần áo nâu đất cũ, rồi thì khoác cái túi da vào, thoắt lại thấy Ba Bị thoải mái, đi đứng nhanh nhẹn như cũ, nếu có con lợn đực xổng chuồng, anh ta chắc lại cũng có thể chạy theo hoạn liền và khi bắt được nó thì bà chủ chỉ việc trả tiền công cho mà thôi.

Hai người đi thuyền đến kinh đô. Thuyền đến bến sông Nhị Hà vào một chiều se lạnh. Người kinh thành yếu chịu rét, khăn khăn áo áo. Thật tức cười. Cữ này ở nhà quê, mẹ đĩ với bố cu sì sụp trên đồng, có mỗi cái quần lá toạ, có khi bố cu cất quần ở nhà cho mới, đóng độc cái quần ngắn rách te tua, giơ chân cao cao là mẹ đĩ nhìn thấy chim. Cử động chân tay là nóng người, chứ có đâu nhàn tản như người kinh thành. Ông Bá Hoè lôi Ba Bị đi vào một phường thợ. Mọi người đón Bá Hoè như là người nhà đi xa lâu mới trở về. Bá Hoè có một gánh hàng buồm ở kinh thành. Từ chỗ chỉ mua hàng, Bá Hoè mua luôn cửa hiệu, làm buồm, nhuộm nâu, buôn củ nâu, buôn gỗ thuyền... linh tinh mọi thứ. Bá Hoè thành một trọc phú ẩn danh ở kinh thành. Nhưng là ẩn với bàn dân thiên hạ, chứ không thể ẩn với quan được. Bá Hoè đến kinh thành, có việc phải lo, là thăm hỏi các quan. Thăm hỏi thì phải có tiền. Người nhà Bá Hoè hỏi:

-Kỳ này ông lên kinh, có thăm các quan nữa không?

Bá Hoè trợn mắt:

-Lễ phải thế, cứ phải đủ lệ bộ.

-Chúng con tưởng nay ông đã là khách của Triệu Quận công, khách của Phủ Quốc công, ai dám làm gì ông.

Bá Hoè cười kha khá:

- Chúng mày hơi một tí đã tưởng lên mặt được. Tao là khách của Quận Triệu, của đô đốc thì sao? Phủ Triệu thì đã có phủ Đàn nhìn vào. Phủ Quốc công cũng không to, lại có phủ Tiết chế. Chuyện khách khanh thì cứ làm khách, còn chuyện làm ăn cứ làm ăn. Lo một cửa quen rồi là rẻ nhất.

Nói rồi vỗ tay lên đầu:

- Chúng mày nói tao mới nghĩ ra, có lẽ nên đến thăm Phủ Đàn cũng không đi đâu mà thiệt. Tao nhờ mấy ông quan lấy tiền của tao bẩm giúp một câu mới được.

*

3.

Chiều hôm ấy, Bá Hoè ra mắt Triệu Quận công Phạm Ngô Cường. Ông Cường này là ai? Cha mẹ ơi, Ba Bị thấy đó chính là ông lái buôn Triệu Ngô Cương ở quân doanh. Ba Bị thoạt đầu chả còn hiểu ra sao cả. A ha... Triệu Ngô Cương là Phạm Ngô Cường, hay Phạm Ngô Cường là Triệu Ngô Cương. Ai là ai? Ai biến thành ai? Bá Hoè bảo Ba Bị:

- Tao dặn mày, ông ấy là Phạm Ngô Cường và mãi mãi là Đô đốc Triệu Quận công Phạm Ngô Cường. Còn vì sao ông ấy lại trở thành tên buôn bán Minh Hương thì chỉ có ông ấy biết, Quốc công biết. Coi như tao và mày không biết, hiểu chưa? Cái đầu đất ruộng của mày cứ làm theo tao là ổn, đừng nghĩ thì hơn.

- Ông bảo tôi làm gì?

- Làm gì à? Đến thăm ông ấy. Mày không biết con mày là do ông ấy nuôi à? Mày là khách của ông ấy. Mỗi người một phận. Mày đến cảm ơn ông ấy và cô Hoa là được rồi.

Ông ấy đón hai người rất đơn giản, cố làm như là vẫn là Triệu Ngô Cương. Tại phủ riêng, ông ấy mặc quần áo thường dân, áo lụa trắng, quần rộng màu tía, đi giày vải đen. Dáng điệu ông ấy nhàn tản như phú ông sau bữa cơm chiều ở quê. Ông ấy có vẻ rất vui, bảo Ba Bị:

- Anh Hào lên kinh thành lần đầu à?

- Vâng- Ba Bị chỉ biết vâng.

- Tốt lắm. Rồi đi đây đó, đi một ngày đàng cho biết thêm nhiều chuyện. Ông Hoè để ý giúp anh ấy nhé.

Ông ấy bảo Bá Hoè:

-Ông là tân khách của Quốc công, hãy gắng giúp Quốc công đóng thuyền đi biển xa, thuyền như năm trước là được rồi, thuyền năm nay thế là cũng tạm được so với lời dạy bảo của Quốc công muốn có đội thuyền đi xa hơn. Đi xa hay có hải tặc, phải có thuyền như thế, sao cho lúc thường thì buôn, lâm sự thì chiến, bao nhiêu tiền cũng không lo.

Hai người đều rất đắc ý. Họ nói chuyện với nhau bằng lời, lại nói với nhau bằng mắt. Ông Đô đốc hỏi thăm Tri huyện Kỳ Vinh, Bá Hoè nói:

-Ông ấy không thể lên lần này, kêu đau mình mẩy.

Ông đô đốc rất lo lắng:

- Phạm Tri huyện khẳng khái, giữ ý đó thôi.

Bá Hoè cung kính thưa:

-Tiện dân định đến thăm quan Hộ Thành hầu, xin Quận công dạy bảo ạ?

-Cứ đến, cứ đến- Triệu Quận công gật, nhìn tận mắt Bá Hoè, không nói tiếp mà bảo gia nhân- Đưa anh Hào đến thăm cháu.

Ba Bị được gia nhân phủ Đô đốc quận công đưa đi gặp con trai, trong khi đó Bá Hoè chuyện trò với Đô đốc Triệu Quận công Phạm Ngô Cường...

Ba Bị Phạm Quý Hào nhìn thấy một thằng bé... Một thằng bé đếch phải con anh ta hay sao? Nhưng đúng mặt nó là mặt anh ta, dáng đi của anh ta. Nó rõ ràng là một tiểu công tử trong phủ của Triệu Quận công Phạm Ngô Cường chứ chả có dấu vết nào là con cái của dòng họ Phạm hoạn lợn giữ gia phả Vườn An Lạc vốn giang hồ miền xa hẻo lánh của vùng Đông Bắc. Ba Bị nhìn thấy nó quấn quýt bên tiểu thư Kỳ Hoa, bèn chào: "Xin kính chào tiểu thư"

-Cứ gọi tôi là cô Hoa thôi.- Tiểu thư Hoa ôn tồn, rồi quay sang thằng bé- Con lại với bố con đi.

Thằng bé nhìn lên mặt bố, nó nghi ngờ lưỡng lự. Cô Hoa bảo:

-Con chào bố đi.

Nó nói líu lô:

-Bố. Con lạy bố

Ba Bị bối rối. Đấy là lúc lòng anh ta rộn lên nhiều tình cảm rất khó tả:

-ừ, ừ... Con ở với mẹ Hoa lớn quá rồi. – Ba Bị bảo cô Hoa- Tôi đội ơn cô.

Kỳ Hoa xua tay:

-Anh đừng nói chuyện ơn huệ. Tôi có phận nuôi nó. Thấm thoắt hơn hai năm anh mới gặp nó, chính là anh thiệt thòi không được ở với con, nhưng anh phải chịu thiệt phận làm cha để nó nên người thôi.

Ba Bị chợt nhớ ra chuyện Bá Hoè rủ tôi lên kinh thành, lại ấp úng bảo:

- Cô sắp thành gia thất, thế thì con tôi... Thế thì nó...

Kỳ Hoa cười:

-Chuyện ấy anh khỏi lo đi. Đằng nào cũng phải thành gia thất. Tôi đội ơn Quận công Nghĩa phụ, lần này lại nghe nghĩa phụ sắp đặt một lần nữa xem sao. Dù gì tôi vẫn nuôi nó, tôi là mẹ nó.

Ba Bị vụt thấy như cất đi một gánh nặng. Kỳ Hoa cười mơ hồ:

-Biết đâu lần này cũng chả lấy được chồng. Hồi xưa có ông thày đến phủ huyện của thân phụ tôi bảo tôi rất cao số, trong tuổi băm chưa nói chuyện chồng con.

Ba Bị những muốn ôm lấy thằng bé vào lòng, nhưng nó lại chỉ quấn lấy mẹ nuôi nó. Ba Bị nghĩ vẩn vơ: “Tiên sư thằng oắt con, mày đã nằm trong cái bị trước ngực tao bao nhiêu ngày, nằm như con chuột mới đẻ đỏ hỏn, bị tao tha đi khắp nơi. Thế mà giờ đây mày gương mắt lên nhìn tao bình thản như là chả phải tao vất vả bế ẵm mày. Thôi được, mày cứ sung sướng đi, dù sao thì tao cũng thuận tình cho mày được sung sướng, bây giờ mày bé tí con, lớn lên mày chắc sẽ thương đến thằng bố mày đã làm mẹ để nuôi mày lúc mày khóc xoe xoé”. Cô Hoa bảo:

- Anh cứ yên tâm, tôi bao giờ cũng bảo nó, con được như ngày nay là nhờ có bố con đã khó nhọc...

Ba Bị thấy cay ở sống mũi. Ba Bị tưởng mình không còn biết xúc động nữa...

*

4

Từ Phủ Quận Triệu ra phố, thày trò Bá Hoè và Ba Bị gặp một đám đông. Người ta nhao nhác, truyền nhau, chỉ chỏ ra hướng xa đằng kia có sự lạ. Bá Hoè bảo:

-Đi xa ra mau, ở đây nên tránh đám đông, đầu không phải phải tai.

Cả hai tính bài chuồn, thì đám đông đã xịch đến.

Đi đầu là đám lính, gươm dáo tua tủa lên trời, ánh nắng chiếu vào các mũi dáo óng lên màu lạnh lấp lánh. Chúng đi mặt lầm lì, căng thẳng, không nhìn ai. Và mọi người chắc chỉ nhìn lướt qua đám lính, bởi vì ai cũng nhìn cái xe tù. Một cái cũi. Một người rã rượi, đầu tóc lươm bươm ở trong cái cũi đang lắc lư chuyển động ấy.

Mấy cái cũi nữa đi sau, nhưng đó không phải là cũi người, mà chỉ là hình dáng giống cãi cũi, tre gác sơ sài. Đó là cũi nhốt… đầu lâu. Trên cái cũi đầu lâu, ông Bá Hoè đọc, thấy chữ “Nguỵ Trung Quốc công”, những cái cũi sau cũng đều có tên đầu lâu cả.

Đi theo sau cũi tù là hàng ngựa, vó khua lốc cốc. Người ngồi trên ngựa ở chính giữa đội mũ trụ, mặc áp giáp tướng, râu đen, ánh mắt sáng, hơi uỡn ngực và ngửa mặt lên trời. Đằng sau kéo theo một cái đuôi dài lính tráng rầm rập phô trương thanh thế.

Bá Hoè hỏi một người ra dáng nhà giàu kinh kỳ:

-Tướng nào oách thế?

-Giao Quận công đấy?

-Là ông nào?

Người được hỏi nhìn lại ông Hoè, thì thào:

-Hẳn là ông mới đến kinh thành, Giao Quận công Nguyễn Hữu Giai, ông bên cạnh là Thanh Quận công Đặng Kính, còn người thứ ba kia thì không biết.

Một ông có vẻ quan cách, bảo cả Bá Hoè và người kia:

-Nghe cáo thị dán ở chợ Cửa Đông, nói rằng ông Dũng Quận công Tổng binh đồng tri ở Cao Bình tên là Hà ích đã phá được giặc ở châu Định Hoá, chắc là ông ấy. Còn hai ông quận công kia ở kinh lên, lại dương dương tự đắc thế.

Bá Hoè có vẻ ngơ ngác, nói:

-Tôi mới đến. Vậy kẻ nào trong cũi.

-Giặc Mạc. Nghe nói người này là hoàng tử nhà Mạc tên là Mạc Kính Luân, con của nguỵ vương Mạc Kính Cung.

Bá Hoè tròn xoe mắt, lè lưỡi:

-Ghê thế cơ à?

Ông nhà giàu lúc đầu tiếp chuyện Bá Hoè, cười khẩy:

-Ghê cái gì mà ghê. Bắt được lũ trẻ con có gì mà nhặng lên. Có giỏi thì lên Cao Bằng mà bắt hoàng tộc nhà Mạc.

-Cũng là ghê rồi… Bọn tôi buôn bán, cứ thấy tướng bắt tướng là thấy ghê.

Chúng tôi bị đám đông xô đẩy, đành cuốn theo đến chợ. Ông Bá Hoè bảo tôi:

-Té ra đây là chợ Cửa Đông.

Chợ chẳng thấy đâu, trước cửa chợ đã thấy dựng lên một cái giá treo cổ. Đao phủ đứng sẵn, lẫm liệt. Quan án ngồi trên bàn kê cao tút tít. Người người ngó xem cảnh tượng sắp hành hình.

Đoàn giải tù diễu đến nơi, tập kết thành một vòng trước giá treo cổ. Lúc đó, người ta mới dẫn đến một người tả tơi, mang cùm. Hoá ra xử người này, còn đoàn tù kia chỉ là xem hành quyết thôi.

Người ta chen lấn ghê quá. Ba Bị chỉ nghe thấy tiếng quan lệnh oang oác:

-… Kim nhật, … nhật, Thân nguyệt, Quang Hưng nhị thập nhất niên … nghịch tặc Mạc Kính Dụng, tiếm xưng nguỵ Uy vương, không chịu rửa hận tổ tông đã làm nghịch tặc mấy đời, tội to như trời biển, lại mưu làm loạn…

Huyên náo. Rồi người ta tháo cùm. Tên Uy vương đã không còn đứng được nữa. Đao phủ bèn tròng dây vào cổ, toàn thân người bị treo rũ xuống, dây treo căng thẳng đứng.

Ông quan án vứt lệnh thẻ xuống, cái xác Uy vương treo lên lủng lẳng.

Ông nhà giàu cùng đi với Bá Hoè lắc đầu:

-Biến chợ thành pháp trường. Thời thế này đảo điên rồi.

Bá Hoè bảo:

-Tôi buôn bán ở nhà quê, không có hôm nay, không biết kinh thành cũng lắm chuyện kinh khủng thế…

Người kia lại cười khẩy cái nữa, coi như Bá Hoè chả ra gì:

-Buôn bán mà mù cơ trời thì có ngày sạt nghiệp.

Nói rồi ông ta bèn phẩy tay bỏ đi. Bá Hoè chạy theo, cung kính nói:

-Tôi là Bá Hoè, chủ khu Buồm Nâu, mong ông dạy cho chút thiên cơ để có thể qua lại kinh thành, xin được tiếp kiến.

Ông này cười hơ hơ, bảo:

-A ra là ông. Có gì mà xin với tiếp kiến. Ta ở Hàng Bạc, mời theo ta.

Thế là Bá Hoè và Ba Bị đi theo ông hàng bạc.

Về đến quán hàng, ông hàng bạc ngồi tề chỉnh, bảo người làm giót trà, mời Bá Hoè ngồi, còn Ba Bị thì không được mời mọc gì, Ba Bị nghĩ có mời cũng chối. Ông chủ nhà nói:

-Tôi là Cả Xâm, được anh em cử ra trông coi cơ ngơi này.

Bá Hoè gật như bổ củi:

-Thật vinh hạnh, nghe tiếng ông, hôm nay mới có phúc gặp được. Tôi ở đồng rừng lên kinh sư, chỉ biết giữ mồm, nên lúc nãy làm ông phát ngán.

-Chả sao, chỉ có dân Kẻ Chợ mới dám nói như vậy. Bây giờ làm ăn quá khó khăn…

-Nơi kinh kỳ mà ông còn nói thế, thì chỗ chúng tôi, một tuần một cuộc chinh chiến, quan quân giặc lẫn với quân triều, chúng tôi còn khốn khó gấp nhiều lần.

Ông Cả Xâm lắc lư, chán ngán:

-Được làm vua, thua làm giặc. Giá nhà họ không thua, thì bọn buôn ở kinh sư khá lên nhiều, nay thì chỉ biết chờ xem thế nào?

-Sao bảo nhà vua có chiếu ân xá, tha thuế…?

-Đó là thuế ruộng. Chứ những điều nhà nguỵ Mạc tuyên cáo giúp cho bọn phường thợ làm ăn, giờ bỏ cả, họ coi tất cả dân buôn là cỏ rác…

-Nhưng có cỏ mới có bạc chứ, họ cũng hiểu thôi…

-Bây giờ không những trâu bò ăn cỏ mà từ vượn đến khỉ đều ăn cỏ cả… Mà vượn khỉ sao nhiều thế?

Bá Hoè im lặng, gật gù. Ông Cả Xâm nói:

-Cứ diễu tù, chém tù luôn. Hôm nay bắt được hoàng tử, ngày mai bắt được quận công, vương hầu… Sao mà lắm vương hầu như thế…

Bá Hoè bảo:

-Tôi cảm thông với tâm sự của ông. Bọn họ càng đánh nhau, thì càng ít người dùng đồ vàng bạc. Làm sao được…

-Ông đóng thuyền thì càng đánh nhau, càng cần thuyền bè…

-Thứ thuyền bè ấy có ra gì…- Bá Hoè hạ giọng- Tôi nghe nói người thiên hạ có thuyền đi vạn vạn dặm, hay vào vùng Thuận Quảng, mà chưa từng nhìn thấy…

-Ông muốn biết, thì theo Đoan Quốc công.

Bá Hoè giật mình:

-Ông nói thế thì tôi lo lắm.

Ông Cả Xâm xua tay:

-Xì… Kinh thành ai không biết Đoan Quốc công với Trường Quốc công là thế nào.

-Tôi chưa biết, mong ông chỉ giáo.

Ông Cả Xâm cười ruồi:

-Ông đến kinh thành, thế nào chả phải đến bái kiến Hộ Thành hầu, nghe ông ấy nói cho…

Bá Hoè reo lên:

-Hộ Thành hầu, tôi tính đến nhưng chưa có dịp…

Ông Cả Xâm lại cười, nói:

-Như cái cân, cờ cuộc có bên này thì có bên kia muốn hai bên cân nhau thì phải có trụ với tay cầm. Hộ Thành hầu là tay cân… ở kinh thành có câu: Muốn sang thì đến Phủ Đàn, muốn khôn thì đến Phủ Triệu, muốn yên làm giàu thì đến Hầu gia.

Chưa bao giờ Ba Bị thấy nhiều của quý giá như thế ở một nhà người dân thường. Lão Cả Xâm không phải quan lại, thế mà đồ bạc đồ vàng để khắp nơi. Từ nơi ông ta ngồi tiếp khách, đến bếp núc. Dọc lối đi hẹp hun hút, cũng có những đồ vật xinh xinh chạm bạc. Ba Bị thấy một cái đĩa, vành đĩa chạm trổ rồng phượng rất đẹp, óng ánh, lòng đĩa nổi rõ một con ngựa đang phi nước đại, bờm bay tung như mây. Anh ta nhặt nó lên, đặt vừa trong lòng bàn tay. Thật là đẹp. Con ngựa này tuyệt mỹ mê hồn. Ba Bị chưa bao giờ cầm một thứ đồ bạc như thế này. Anh ta không muốn làm thế, nhưng cái đĩa ấy vẫn nhảy vào trong túi của anh ta. Ba Bị muốn đưa tay vào túi lấy ra, để về chỗ cũ, nhưng rồi không sao nhấc tay lên được. Sau này ngẫm lại, Ba Bị mới thấy rạch ròi như thế, chứ lúc ấy, anh ta bị u mê, có nghĩ được cái gì đâu. Ba Bị đã đi ngang dọc cả phủ Kinh Môn, chưa bao giờ tơ hào của ai một sợi lông bay, nhìn thấy nhà quan lấp lánh cũng coi khinh, vậy mà Ba Bị đến kinh thành, chợt nổi máu tham khốn nạn. Sau này, ông Bá Hoè đã chửi Ba Bị là đồ nhà quê vô học, ông ấy còn bảo, vô học ở nhà quê không sao, vô học lên tỉnh thành lưu manh thì khốn nạn, nước loạn bắt đầu từ những thằng như mày. Ba Bị thầm rủa: Mẹ cha lão Bá Hoè, lão nói kinh tởm thế. Nhưng Ba Bị phải chịu, bởi vì anh ta biết mình làm mình chịu chứ đổ cho ai…?

Chương XI. Bá Hoè luồn cửa quan

“Ông Ba Bị chín quai, mười hai con mắt, đi bắt trẻ con”

1

Hai người vừa từ phủ nhà ông Cả Xâm về, Bá Hoè nói ngay:

-Mày và tao đi đằng này. Đố mày biết đi đâu?

-Ba Bị này ở kinh thành như chuột chạy trên lửa, biết đi đâu, ông cứ nói tôi đi đâu cũng xong.

-Tao có nói mày cũng chả biết. Ta đi vào thăm phủ Đô đốc Đàn Quận công.

-Là đâu?

-Ông này đối với Quốc công Tiết chế cũng đại khái như Triệu Quận công với Quốc công Thái uý.

-Thế à?

-Tao phải dặn trước mày, cũng là mệnh quan cả, nhưng Tiết chế với Thái uý cũng đại để như ông Lại phủ ta với ông Huyện Vinh. Đại khái hai con trâu cùng ăn một đồng cỏ...

- Đếch ưa nhau chứ gì? – Ba Bị ghét thói nói năng lòng vòng của Bá Hoè, trợn mắt lên- Thế ông có bảo với ông Đô đốc Phạm Ngô Cường không?

- Tao có nói. Triệu Quận công bảo tao làm ăn nên đến thăm phủ Đàn Quận công một chút. Đến đó, tao nói gì, mày nói theo thôi nhá.

- Nhưng mà ông sẽ nói gì?

- Triệu quận công cho sáu chữ: "Dĩ cá tuỳ gia cấm quốc". Tức là thoải mái chuyện cá nhân, tuỳ ý chuyện gia đình còn chuyện quốc gia đại sự cấm đả đụng.

-Nói chữ rắc rối bỏ mẹ. Thôi được. Cứ cái gì thuộc Ba Bị thì Ba Bị thoải mái.

Ông Bá Hoè cũng bảo:

- Thôi được.

Thế là ông Bá Hòe gọi người khiêng đồ lễ, dắt díu nhau đến phủ Đô đốc Đàn Quận công Trịnh Văn Huyền.

Khi hai người đến phủ Đàn Quận công, đã có một ông già gầy gò đón ở nhà ngoài:

-Ông nói có hai người đến, sao đến nhiều thế này.

Bá Hoè cúi thưa:

-Đây là những người tiện dân thuê mang đồ lễ để tỏ lòng kính trọng Đô đốc Quận công.

-Có gì?

Bá Hoè nói:

-Tiện dân có ba cây bách tán, ba cây tùng la hán, ba cây hoa lan vảy rồng đều lấy ở núi Đông Triều, trồng trong chậu đại gốm từ thời Minh Thành tổ. Lại có chín loài chim lấy từ vùng núi Kính Chủ nuôi trong chuồng làm từ gỗ bá hương. Lại có ba con thuyền bằng vàng, ba cái xe bằng bạc và ba con ngựa bằng đồng đen.

Lê Ban gật gù, cười móm mém:

- Đô đốc Quận công chắc vui lắm. Phú thương kinh đô chưa chắc giàu và có tâm như ông. Thế còn người này?

Bá Hoè nói:

-Đây là tên Hào, là người làm trong nhà, nhưng cũng có phận lạ. Cậu bé mà tiểu thư Kỳ Hoa nhận làm nghĩa mẫu chính là con anh ta.

Bỗng có tiếng nói sang sảng:

-Thế ra anh này là Ba Bị? Tiếng lạ đồn lâu, giờ ta mới biết.

Đó là Đàn Quận công đã từ phủ đường bước ra nhà ngoài tự lúc nào. Cả Hoè và Hào đều lạy chào.

Ba Bị nhìn Đàn Quận công ở nhà, ông mặc áo ngắn lụa tơ tằm, quần lụa xúng xính, giày vải màu đỏ, tay cầm cái quạt phe phẩy, bộ ria đen như là muốn nhảy khỏi môi mỗi khi ông ta mở miệng nói năng. Ba Bị cúi chào, nhìn ông ta. Ba Bị này sợ quái gì. Ông ta cũng nhìn Ba Bị tò mò không che dấu. Làm gì phải che giấu, ông ấy chắc là nghĩ bụng, tao là mệnh quan của triều đình, mày chỉ là một thằng khố rách áo ôm, do số phận run rủi mang hộ thiên hạ cái bảo bối tìm kho báu vườn An Lạc, nhưng hẳn là trời không cho hắn cái số được hưởng những thứ ấy. Ông ta nhìn xuống chân Ba Bị, thấy anh ta đi đất, ngón chân toẽ ra rất lạ, mọi người vẫn bảo Ba Bị gần giống chân Giao Chỉ, ngón chân này bố giày nào xỏ được. Trong mắt ông ta có tia nhìn ghê ghê, nó không phải cái nhìn thẳng thắn của ông đô đốc họ Phạm. Ba Bị thấy cần cảnh giác.

Trong khi Lê Ban bày những lễ vật ra trước mắt ông ấy, thì ông gật gù, mỉm cười vẻ đắc ý lắm, cuối cùng nói:

-Ta biết đáp lễ ông thế nào đây?

-Quận công cứ nói quá. - Bá Hoè thưa- Tiện dân qua lại buôn bán ở kinh thành như kẻ ăn nhờ ở đậu, núp oai Quận công Đô đốc là cũng khá may rồi.

Đàn Quận công trợn mắt, nhưng lại cười ruồi:

-Không được như phủ Hữu đô đốc?

-Tả đô đốc nói thế, tiện dân có tội gì ạ? Phủ Triệu Quận công là chỗ mua bán, tiện dân đóng thuyền cho Hữu Đô đốc là vâng mệnh Quốc công, còn phủ Tả đô đốc Quận công từ lâu nay là chỗ lễ tín. Tiện dân đi thuyền, lên bến, qua địa phận kinh thành, đều có được các thuộc tướng của Quận công che chở, vẫn mong được yết kiến, nay mới đến mới thật là thất lễ. Hôm nay xin được chuộc tội với Tả đô đốc Quận công.

Đàn Quận công cười hỉ hả:

-Nhà ông nói khéo quá. Kinh thành có câu: "l… gái Hạ Viền, mồm miệng lái buôn" quả không sai.

Nói xong, cười ha hả. Ông quan võ này suồng sã đến thế là cùng. Bá Hoè đỏ mặt. Trong lòng Bá Hòe giận lộn ruột, nhưng miệng cũng cười theo. Bá Hoè cung kính:

- Bẩm Quận công, tiện dân xin được cung kính mời Quận công dùng bữa tối, Quận công dùng sơn hào hải vị nhiều rồi, tiện dân không dám bắt chước bá tính ở kinh thành, mong rằng hiến Quận công một vài món đặc sản vùng Đông Bắc.

Đô đốc Quận công họ Trịnh mắt loé sáng, nhưng miệng chưa nói được lời nào, vẻ ngẫm nghĩ. Ông già đứng cạnh nói:

- Ông bày đặt ở đâu? Kinh thành nhiều người biết Quận công.

Bá Hoè đáp:

- Dạ, tôi có căn nhà nhỏ ở kinh thành mỗi khi qua lại đây, gần xóm Hạ Viền...

- Chết... chết... - Tả đô đốc vội xua tay- Chớ có vào xóm ấy, nơi đó dành cho đám hạ quan, trọc phú, các ông muốn ta phạm tội với phủ Quốc công Tiết chế hay sao?

- Dạ, không ạ... Đó là tệ quán của tiện dân, được nghênh đón Đô đốc Quận công là phúc lớn.

-Thôi được, nhà anh cứ về, ta tính xem có dịp nhàn nào không?

Bá Hoè và Ba Bị trở về. Ra khỏi cổng phủ một đoạn, Bá Hoè ngoái lại rồi bảo:

- Đ. mẹ thằng Đô đốc Quận công đểu, nó lại ví mồm miệng mình với l. gái đĩ ở Hạ Viền. - Bá Hoè nói vậy, song lại cười- Nhưng nó có nói gì thì tao làm sao được, cũng phải cười nói thơn thớt thôi. Mẹ cha nó, buôn bán được một đồng, cũng phải luồn cúi như thế, mày bảo có nhục không?

Ba Bị định nói, cần đếch gì lắm tiền, nhà ông cần nhiều tiền, thì ông phải chịu chứ. Nhưng Bá Hoè lại nói:

- Rồi đến lúc, tao thả sức buôn, chả thằng chó nào làm gì được. Bây giờ phải làm sao mời lão Đô đốc Quận công ấy đi ăn uống, chơi bời. Mày giúp tao nhá.

- Tôi giúp được gì?

- Những ông tướng ăn gì rồi cũng về chuyện gái. Cái khoản đó, phi mày ra, không ai làm nổi.

- Tôi chán rồi- Ba Bị bực.

- ấy chớ. Tao phải nói thế này, làm gì cũng phải nghĩ. à mà tao bảo mày không cần nghĩ, nhỉ. Thế này nhé, chuyện này tao làm cũng vì ông ấy, ông Triệu Quận công Phạm Ngô Cường ấy.

Ba Bị ớ ra, chả còn hiểu ra làm sao cả.

- Mày đếch biết là phải. Mày thử nghĩ đi, một ông đô đốc quận công như ông ấy sao lại phải gian khó đi làm anh buôn bán Minh Hương làm gì?

- Ông ấy bảo tôi, nghe tiếng về kho báu vườn An Lạc nên đi tìm.

- Mày tin thế à? Mày có tin không?

- Không.

- Đấy. Tao đóng thuyền cho ông ấy làm gì lắm thế?

- Tôi không biết.

- Thế thì thôi. Tao bảo gì phải nghe cái ấy.

Ba Bị thở dài, bụng bảo dạ: Kệ cha nhà ông. Chắc có mối hàng nào đấy, hay là có chuyện gì đó buôn bán cùng với ông Cương, à ông Cường. Các ông đô đốc với quận công hoặc là ăn đút lót, hoặc là vơ vét, hoặc là kiếm vài mối lợi kín đáo hơn. Thôi được…

Ba Bị bảo Bá Hoè:

- Tôi có chút ơn với ông ấy. Làm gì cho ông ấy, anh bảo thì tôi làm.

Bá Hoè cười tí tởn, mắt loé sáng:

- Ông Triệu Quận công tính chuyện gả chồng cho con này, sang sửa phủ này, Quốc công cũng sửa sang phủ này. Hàng ngày tao lại bày chuyện ăn chơi cho cả phủ Hữu đô đốc lẫn phủ Tả đô đốc này. Giặc Mạc chết đến nơi, chỉ còn một lũ chạy như chuột rúc ở vùng biên ải, Đông Đô lại là đất đế đô. Thiên hạ thái bình hưởng lạc, mày hiểu chưa?

- Đ. mẹ cái thiên hạ nhà ông, tôi đếch vào. Sao họ lắm chuyện dửng mỡ thế?

- Lại đầu đất rồi. Tao bảo làm gì thì làm đã gật rồi đúng không?

- Có thế.

- Vậy thì cứ coi chuyện này cũng là giúp ông Triệu Quận công đang nuôi con mày, nhá.

Ba Bị ớ ra, chẳng hiểu lão Bá Hòe nói thế nghĩa là gì. Bọn con buôn lắt léo, người ta bảo bọn ấy nham hiểm khó lường cũng không ngoa.

*

2.

Loanh quanh mấy ngày mà Bá Hoè mời tất cả các quan mà ông ta đã nhờ vả đến quán đánh chén, chơi bời. Đến đó, quan tướng phủ Đàn Quận công gặp nhau chan chát quan tướng phủ Triệu Quận công, ai ra về cũng rất đắc ý.

Mấy hôm sau, Bá Hoè kể chuyện với Ba Bị:

- Lão già Ban gặp tao, nói rằng, ông Tả đô đốc Huyền không muốn đến xóm Hạ Viền nên có lẽ phải mang thú vui vào tận phủ của ông ấy.

Bá Hoè ngúc ngắc đầu, đưa cho Lê Ban một thoi vàng, nói với Lê Ban:

-Ông đã giúp tôi rất nhiều, chút quà mọn này không phải là tất cả, chỉ là trầu nước.

Lê Ban cười tít mắt, bỏ tọt thoi vàng vào tay áo:

- Nhà ông cũng cẩn thận, hề.

Khi về nhà rồi, Ba Bị bảo lão Bá Hoè:

-Của nả nhà ông có mấy cái thuyền, tôi biết thừa, sao ông phí phạm tiền của cho bọn chúng nhiều thế? Vàng rải khắp kinh thành ở đâu ra?

Bá Hoè trợn mắt, bảo:

-Chớ chớ, mày nói với tao thôi nhá. Mày thế là hơi khôn ra rồi đấy. –Rồi chửi hoăng lên- Đ.mẹ, Ba Bị thôi hoạn lợn, biết tí tỉnh là khôn ra ngay.

-Tôi bảo nhà ông ngông nghênh, phí phạm.

-Có thế- Bá Hoè cười- Nhưng tao không làm cho tao, tao buôn lâu, biết rồi, đó là phải mua tận gốc, bán tận ngọn. Mua có nhiều kiểu mua, tao mua người là rẻ nhất. Tao đang mua người, mày ngu lắm.

Ba Bị ớ ra, vỗ đầu:

-Sao lúc đó không hiểu được nhỉ. Sao lúc đó tôi quên là vàng bạc của ông chảy ra từ Phủ Quận Triệu cơ chứ.

…

Bá Hoè cung kính:

-Thưa lão quân sư, chủ tướng nhà ta khoái nhất món nào?

- Cái gì? - Lê Ban nghếch mặt lên, rồi cười hi hi- Tứ khoái của người đời, ai chả thế. Công hầu khanh tướng hay khố rách áo ôm cũng như nhau tuốt.

Bá Hoè nhìn trước ngó sau, bảo:

-ấy chết, ông bạo nói.

Ông già Ban cười:

- Tôi bằng này tuổi rồi, công hầu khanh tướng chả đến nơi. Nói về tứ khoái chứ có nói đến gì làm phản đâu?

- Dám hỏi ông, tứ khoái ông nói là gì?

- Nhà ông này chán bỏ mẹ. Dân tình thì có bốn cái khoái: ăn, ngủ, đụ, ị. Bốn việc ấy tốt thì cuộc sống cân bằng. Bây giờ nhiễu nhương, chinh phạt liên miên, nay sống mai chết chẳng biết thế nào, quan lại kinh đô đua nhau cũng chỉ là đạt tới cái đó.

- Vậy thì Bá Hoè này chỉ hầu chủ tướng được một nửa, được hai trong bốn cái khoái.

- Ông nhà buôn, điều gì chả làm được, kiếm tiền không có lẽ để chôn xuống đất?

- Dạ, là tôi chỉ có thể hầu quan đô đốc quận công được khoản thứ nhất và thứ ba.

- Hô hô... - Lão già Ban cười hô hô, má hóp lại càng hóp, râu thưa rung rung. - Vậy là được rồi. Lái buôn các ông khôn lắm, bỏ tiền ra là tính nước thu về. Này tôi bảo cho mà biết, ông bỏ tiền ra lần này sẽ có lời lãi nhất đấy.

Bá Hoè cung kính bảo với Lê Ban:

-Phúc lớn cho Bá Hoè này quá. Tôi sẽ mang tệ xá đến hầu Đô đốc Quận công.

Lê Ban ôn tồn:

-Mặt Tây của phủ không có phố phường, chỉ là một xóm nhỏ thợ bạc, thợ hồ, ông có thể đến đó dựng một cái khách xá...

*

3

Trong vòng một tuần, người ta thấy không xa phủ Đô đốc Đàn Quận công, Bá Hoè đã hối hả dựng lên một cái nhà to tướng, có tường bao, thoạt nhìn như tư gia, ngó vào như kho, lại có người ăn người ở như phủ, xe ngựa chở đồ tới tập đến đi như cửa hiệu.

Hôm đó, một đám lính đi qua, một tên xấc xược nhìn thấy Ba Bị đang đứng ở cửa như một tên hộ pháp canh chùa, tên lính bèn với tay sờ lên túi áo, vai áo, lật lật cái quai túi đeo qua vai của tôi, liền bị Ba Bị bất thần vung tay gạt mạnh một cái khiến cho tên lính lảo đảo quay người ngã quay lơ xuống đất. Tên này bèn nhổm dậy, vung cây dáo lên, miệng lầm bầm:

- Mẹ tiên sư mày, bất cứ ai đến mở quán, xây nhà ở đây đều phải qua cửa quan Hộ Thành hầu, bố chúng mày biết ông ấy không?

Vừa lúc đó ông Bá Hoè nhảy vào giữa, can gián kịp thời. Ông Hoè van xin và xoè cho tên lính một thoi bạc. Tên lính đang trợn mắt nhìn Ba Bị, bỗng dịu mặt lại, nhìn sang Bá Hoè. Ba Bị nóng mắt, ngứa tay quá, nhưng thấy Bá Hoè can, bèn đứng tấn, sẵn sàng nghênh chiến. Bá Hoè nghiêm nghị nói:

-Thế đã đủ chưa, mấy chú, chưa đủ ta cho thêm- Đoạn đưa một thoi bạc nữa, nói tiếp- Và không có thêm một cắc nào, nhá. Thằng ấy đây có thể quét cả năm chú chấp cả dáo mác, không tin các chú thử đi, nhưng có việc gì xảy ra, các chú tự chịu nhá, kẻo lại bảo lão này không báo trước.

Tên lính cứ xông lên, bốn tên khác đứng ngoài cũng lăm lăm dáo, sẵn sàng trợ chiến. Khi ngọn dáo hắn chưa động đến được Ba Bị, thì vút một cái, cái dáo dài bị văng xa hàng chục thước.

Mấy tên lính nhìn Bá Hoè, lại nhìn Ba Bị. Ba Bị ung dung cầm roi da trên tay, mấy thằng lỏi con này tôi không thèm chấp, chúng nhìn thấy bộ dạng khinh khỉnh của anh ta, bèn cầm lấy thoi bạc, miệng vẫn lèm bèm:

- Rồi chúng bay sẽ biết...

Khi chỉ còn nhìn thấy mấy ngọn dáo nhấp nhô, Bá Hoè bảo:

-Chú mày mới lên kinh thành, điếc không sợ súng, tao không dàn xếp được, có phải hỏng việc của Đô đốc Triệu Quận công?

Ba Bị còn rất tức, nhưng cũng biết mình sai rồi, chỉ lừ lừ nói:

-Chấp tất...- Anh ta tức, nói toạc- -Cái gì nhà ông cũng mang ông Quận công ấy ra doạ,

tôi đấm thèm vào nữa.

Bá Hoè chạy lại, nói nhỏ, rít vào tai Ba Bị:

-Đồ đầu đất ruộng. Mày tưởng tao ham tiền thôi à. Mày không biết các ngài làm gì thì nghe tao.

-Nhà ông nói khó nghe bỏ mẹ…

Ông Bá Hoè kéo Ba Bị vào nhà, nói:

-Mày có biết nước Đại Việt ta đâu với đâu không, hay chỉ biết xó núi Kinh Môn, nay biết kinh thành đã tưởng cả thiên hạ, hả?

-Tôi không biết.

-Mày biết xứ Thuận Quảng không?

-Không.

-Thế thì mày đếch biết nghĩa lý là phải.

-Có gì mà nhà ông nói tôi chả vỡ ra được.

-Thuận Quảng là trị sở của Quốc công. Xứ ấy của cải đầy đủ, sản vật tươi tốt. Cả thiên hạ bán buôn, gặp gỡ ở đó, chứ đâu quay đi quay lại là gươm đao như ở đây.

-Thế sao Quốc công ngài không về nơi sung sướng của ngài.

-Ôi ôi, nói với mày như nói với đầu gối. Thôi rồi mày sẽ biết…

Vừa lúc đó, cái đĩa bạc rơi ra từ trong túi của Ba Bị. Mẹ kiếp, lúc đánh nhau nó đã văng ra. Ba Bị chưa bao giờ lại sơ suất như thế cả. Đời có số. Nếu không có cái đĩa bạc rơi ra, có lẽ anh ta vẫn mãi mãi là thằng Ba Bị ở xó núi Kinh Môn ấy mất rồi.

Ông Bá Hoè trợn mắt:

-Mày lấy cái này ở đâu?

-Tôi nhặt

-Chỗ nào?

-Nhà ông Cả…

-Xâm?

-ừ

Bá Hoè rít lên, mắt lồi như mắt cua:

-Chết thật. Mày thó. Mày ăn cắp?

-Không- Ba Bị bối rối- Tôi thấy vứt chỏng chơ thì nhặt chơi thôi…

-Thế có chết không. Mày nhân bất học bất chi lý, vô học ở xó núi nhà quê không hại ai, vô sư vô sách ở kinh thành hoá ra lưu manh hại thân, hại nước hại vua… Đ. mẹ mày.

Ba Bị hối hận, bèn bảo:

-Đến ông ấy, tôi nhận lỗi là được chứ gì?

-Phải thế chứ- Bá Hoè bảo, vẫn hằm hè tức giận…- Mày vẫn ghét lũ con buôn, nhưng quả là chúng không bao giờ có máu tham ăn cắp. Chúng nó buôn gian bán lận, nhưng không ăn cắp trắng trợn như thằng Ba Bị.

Vừa lúc đó, có tin báo ông già Lê Ban đã đến. Ông già ấy cười hô hô:

-Tôi từ xa nhìn thấy võ công của tên này hay lắm... Hay là đến phủ Quận Đàn, tôi bẩm cho làm hộ quân, cai quản lũ lính phủ?

Ba Bị tức lộn ruột, bèn nghiêm nghị:

-Không dám ạ. Tiện dân không có ý ở nhà quan...

-Hỏi chơi thôi- Lê Ban thở dài- Tao biết mày muốn thì đã đi với Đoan Quốc công đận ấy rồi. Quay ra bảo Bá Hoè:

- Ông với Hộ Thành hầu là thế nào?

- Chỗ quen biết, tôi lên làm ăn ở kinh thành, đến con mèo ở kinh thành còn phải cho ăn cá, ông làm quân sư chắc biết quá?

- Vậy chớ bao giờ chúng ta bắt đầu?

- Chuyển tệ quán về đây, ngày kia là khai cuộc, nhưng chúng tôi không rầm rộ, chỉ mời

Đàn Quận công.

Lê Ban dặn dò:

- Đến đây, dù từ phủ Đàn Quận công chỉ mấy bước, nhưng vẫn là phủ đô đốc quận công, tai mắt cũng nhiều, khi Tả đô đốc đến, mọi việc cũng phải giữ gìn, nên gọi là ông chủ Trịnh thôi.

Bá Hoè dạ dạ...

Tuy được dặn phải giữ gìn, nhưng việc làm một cái nhà có phải là việc khâu vá đâu. Tre gỗ phải chuyển đến, gạch ngói cũng phải chuyển đến. Ba Bị khi thì đi theo chở gỗ, khi thì vác tre. Hàng phố nhìn thấy hành trạng anh ta, lúc đầu thấy lạ, sau thì quen. Duy chỉ có lũ trẻ con thì mãi mãi vẫn cứ ngạc nhiên. Bọn trẻ con lang thang nhìn thấy anh ta thì reo à à, chạy theo một đàn. Ba Bị bảo chúng làm, chúng hăng hái làm, đứa thì vác gạch, đứa thì khênh tre. Cuối buổi, anh ta mang cơm ra ăn với chúng. Có một đứa lớn tướng rất khoái Ba Bị. Hắn học võ vẽ ở đâu mấy miếng võ, cứ khẩn khoản bảo là hắn tôn Ba Bị làm sư phụ. Ba Bị cười ha hả bảo từ thuở cha sinh mẹ đẻ đến giờ, chả dạy ai. Hắn cứ một mực đòi làm đồ đệ, bèn nhảy đến, lia một đòn chân vào bụng Ba Bị. Bằng một phản xạ tuyệt vời, Ba Bị né tránh, tung lên một đòn chân trái phản lại làm cho hắn tung lên, ngã oạch xuống rồi điềm nhiên bỏ vào nhà trong. Bọn du thủ du thực reo ầm ĩ thán phục. Vừa lúc đó, bọn lính của Hộ Thành hầu đến, bắt tất cả lũ trẻ con lang thang dồn vào một chỗ. Ba Bị quay lại, thì nhóm lính đã dong lũ trẻ đi. Anh ta bèn tức tốc đuổi theo, kịch chiến với lũ lính. Vũ khí mềm của Ba Bị vung lên vun vút, vun vút, lũ lính thua ngã liểng xiểng, bọn trẻ lang thang quay ra đánh lại lũ lính. Náo loạn của một đoạn đường. Các bà ôm con ở cổng ngõ vội bế bồng, dắt díu trẻ con vào nhà, chúng lại cứ nhoai ra đòi xem. Các bà bèn bảo:

-Mẹ cha chúng bay, chúng mày cứ ra đi cho lão Ba Bị ấy bắt.

3.

Bá Hoè và Ba Bị đến nhà ông Cả Xâm. Ông Cả nhìn thấy hai người, cười kha kha:

-Hai thầy trò đến chơi, tốt quá.

Bá Hoè bảo:

-Tôi đến đây nhận lỗi với ông Cả, mong ông đại xá.

Ông Cả cười:

-Tôi biết rồi. Hôm qua tìm cái ấy không thấy, tôi biết là anh kia lấy đi. Tôi đã cho bọn thợ làm cái khác rồi.

Bá Hoè cung kính đưa cho ông Cả Xâm cái đĩa, đẩy Ba Bị lên. Ba Bị chưa nói được gì, ông Cả đã nói:

-Tôi biếu ông Bá làm kỷ niệm.

-ấy, tôi không dám nhận món đồ quý thế này.

-Có gì? Con người là quý, đồ vật là gì…

-Từ chối không bằng tuân lời, vậy thì tôi xin cung kính nhận.

Ba Bị bước lên, quỳ xuống, nói:

-Tôi xin nhận lỗi, một phút không làm chủ được thật đắc tội với ông…

Ông Cả bảo:

-Biết thế là đã hết tội rồi…

Ông Bá bảo:

-Ông cho anh này lúc rỗi đến đây có gì giúp được thì giúp, ông ạ.

-Anh làm ruộng à?- Ông Cả Xâm hỏi tôi.

Bá Hoè nói:

-Nó cũng chả làm ruộng. Nó làm hoạn lợn, nhưng khéo lắm, có tuyệt chiêu, tôi thấy được theo nghề của ông thì cái khéo tay của hắn có thể lên được…

Ông Cả chỉ con mèo:

-Anh thử con này xem nào? Tôi đang tính gọi người.

Ba Bị nói:

-Thưa ông Cả, con này mà thiến đi, ít hay chuột nữa…

-Không sao, nhà có con mèo hay chuột xấu xí rồi. Con này đẹp làm cảnh. Hàng có con mèo đẹp cần lắm.

Ba Bị bèn nhấc con mèo lên, vuốt ve nó. Con mèo gù gù khoái. Con vật cũng như con người, cứ được vuốt ve là quên mẹ nó trời đất, kể gì vua. Anh ta nong tay chẹn vào họng, chỗ nó có thể phát ra tiếng kêu, trong một khắc, bỏ con mèo ra. Lúc đó nó mới kêu ngheo nghéo. Ông Cả Xâm bảo:

-Anh làm đi?

Ba Bị giơ hai hạt tinh mèo lên như hai hạt đỗ lớn. Ông Cả tròn mắt, bảo bọn người làm bắt con mèo lên. Vạch ra, chỗ bụng nó chỉ có một lỗ bé tí, chui đủ một ngón tay…

Ông Cả Xâm cười ha hả ha hả:

-Hay. Nghề hoạn của anh cũng cần khéo, nhưng cái khéo nhanh như chớp. Nghề thợ bạc cần khéo tay, nhưng cái khéo chậm tỷ mỉ, làm sao anh làm thợ nhà tôi được.

Ông Bá Hoè bảo:

-Cái cần chính là rèn cho hắn tính tỷ mỉ.

-Thôi được, anh hãy đến đây lúc nào cũng được.

Ba Bị bái ông Cả Xâm làm sư phụ.

*

4.

Chiều, Bá Hoè phải lặn lội đến cửa quan Hộ Thành hầu.

Một ông trắng trẻo nằm trên võng điều, hai bên có hai người con gái quạt lông công. Quan Hầu ở nhà như một nhà nho chứ không giống ông quan trông coi trật tự ở kinh thành. Ông dán mắt vào quyển sách. Bá Hoè quỳ dưới thềm. Lát sau, ông quan hắng giọng:

- Nói đi.

Bá Hoè bèn thưa:

- Tiện dân hạ lưu ở Kinh Môn, lên kinh thành buôn bán, nhiều lần đã được Quan Hầu che chở. Hiềm nỗi lần này có mang theo một tên người nhà quá láo xược, hắn hay gây gổ đánh nhau, không biết phép tắc ở kinh thành.

- Hừ...- Ông quan lên tiếng làm cho Bá Hoè im thin thít, nhưng một lát mới nói- Không biết sao lại cho ra ngoài. Mang thằng đó lại đây.

- Dạ thưa Quan Hầu, hắn là nông dân, xin Quan Hầu gia ân cho tiện dân mà tha cho lần này, tiện dân xin hậu tạ ngài.

- Tạ thì ta đầy, ta muốn bắt thằng phá rối ấy để lấy cái kho của vườn An Lạc, ông thấy thế nào?

- Dạ, xin Quan Hầu xem xét, thực ra...

Bá Hoè giọng đã rất run rẩy, bất chợt quan Hộ Thành hầu cười ha ha:

- Ta nói chơi thôi. Lẽ nào ta lại tát vào mặt cả phủ Hữu Đô đốc lẫn phủ Tả Đô đốc. Nhưng ông đừng cho nó ra ngoài gây rối, bận đến ta.

Bá Hoè lạy như tế sao. Từ bên ngoài, gánh lớn gánh nhỏ mang vào. Bá Hoè bảo:

-Tiện dân có chút quà mọn.

Hộ Thành hầu đã ngồi dậy, ngài xỏ chân vào dép vải, nói khủng khỉnh:

- Ông đang diễn kịch gì, ta biết thừa. Nhưng thôi việc ai người ấy làm.

Bá Hoè ngạc nhiên, không dám nói gì.

- Ông làm ra vẻ chí thú ở kinh thành, lại còn dối trá cả với Đô đốc của Tiết chế. To gan thật. Bao giờ thì Nguyễn công và Phạm Đô đốc nhổ neo?

Bá Hoè run lẩy bẩy, bảo:

- Dạ, tiện dân quả thật chỉ lo buôn bán, thờ vua...

Hộ Thành hầu phẩy tay, đi vào nhà trong, đi được mấy bước, quay lại bảo:

- Thờ vua mà dễ à...

Lại đủng đỉnh đi vào.

Bá Hoè toát mồ hôi vội chạy lên, quỳ sụp xuống, thưa:

- Tiện dân có lỗi gì xin Quan Hầu tha thứ và chỉ dạy.

Hộ Thành hầu vuốt râu nói:

- Người khôn tìm lạc thú ngay tại kinh thành không ngoan. Người khôn tìm lạc thú ở miền man ngoan nhưng lao tâm khổ tứ.

- Dạ, tiện dân ngu si, xin Quan Hầu chỉ rõ cho.

-Anh đến chào ta là tốt rồi, nếu có đi đâu chả cần chào ta đâu.

Bá Hoè chạy theo, nói:

-Bẩm Quan Hầu, tiện dân có món đồ này, xin dâng Quan Hầu bày tỏ chút lòng thành.

Hộ Thành hầu quay lại, nhìn thấy cái đĩa bạc Bá Hoè đưa, bèn cầm lấy xem xét, mặt rạng rỡ, đoạn đưa trả lại Bá Hoè, bảo:

-Thôi, nhà ông đừng làm ta lôi thôi, cầm cái của này mà về đi.

Bá Hoè toát mồ hôi, quỳ xuống:

-Món đồ này của ông Cả Xâm cho tiện dân, tiện dân cảm thấy nó là đồ quý, nên dâng tặng Quan Hầu, có gì không phải mong Quan Hầu chỉ dạy?

-Ông Cả xâm làm món này chắc là dâng vào phủ nọ phủ kia, hay là do hậu cung đặt cũng nên. Ông ấy đã cho ông, ông nên mang về, giữ ở chỗ không ai nhìn thấy, trừ ông thôi. Những thứ ấy ta không dám dùng.

Bá Hoè sợ, tái mét mặt, kêu luôn miệng:

-Quả thật tiện dân vô tình, vô ý.

-Biết chứ, biết chứ- Hộ Thành hầu xua tay.

Ông Bá Hoè đứng lên.

Hộ Thành hầu cương quyết đi vào, Bá Hoè sợ, mồ hôi vã ra, con cón ra về. Nhưng Bá Hoè không về nhà ngay, rẽ vào phủ Triệu Quận công.

...

Chương XII:

Tưởng thế nhưng không phải thế

“Tập tầm vông tay không tay có

Tập tầm vó tay có tay không…”

1.

Tiểu thư Kỳ Hoa và công tử Văn Lâm vừa về đến nhà, đã thấy ông Bá Hoè đợi ở phòng khách. Trông ông có vẻ lo lắng. Tiểu thư ngạc nhiên hỏi:

-Ông làm gì ở đây.

-Tôi muốn gặp Quận công.

Tiểu thư cười:

-Trông ông như là mới chạy nhà cháy đến đây.

Ba vị đạo sư đi ra, Râu Chổi đạo sĩ cười bảo:

-Ông đang sợ người ta nhìn thấy mình.

Tóc Bạc đạo sĩ nói:

-Sắc mặt ông có ám khí, hiện ra chữ tẩu, ông vừa chạy hớt hải đến đây.

Mặt Trắng đạo sĩ bảo:

-Để tôi kê cho ông mấy thang an thần, ông đóng thuyền mà sắc diện thế này, thuyền của ông khó qua được sóng gió, ông phải điêù trị ngay đi.

Có mặt Văn Lâm, Bá Hoè liếc nhìn công tử, e ngại, tiểu thư nói:

-Ông cứ tự nhiên đi, đây là người nhà, Trịnh công tử đấy.

Bá Hoè bèn cúi đầu, chắp tay chào, nói:

-Tiện dân nhờ ơn Triệu Quận công được lui đến cung phủ, nghe tiếng ý trung nhân của tiểu thư, nay mới được gặp, thật đắc tội.

Công tử xua tay:

-Không sao, không biết coi như không phạm tội. Nhà ông có việc gì khó xử làm vậy?

Bá Hoè bèn nói:

-Tôi có tên người nhà, cũng là chỗ quen biết của quý phủ và tiểu thư, hôm vừa rồi cứ bộ dạng nhà quê lên kinh thành, đeo túi, đeo bị, gây sự với lính nên phải đi xin các cửa, vừa ở phủ Quan Hầu về đây, nếu Quan Hầu không rộng lượng tha cho thì cả tôi và hắn đều toi mạng rồi… Về đến đây vẫn còn run, nhưng nghĩ phải làm sao thuần hoá được hắn đây.

Tiểu thư nói:

-Ông Ba Bị hả, gọi hắn ta đến đây, tôi và nghĩa phụ cho hắn một trận.

-Tiểu thư mắng hắn, hay giảng lễ cho hắn- Bá Hoè nói đau khổ- Xin nói vô phép, đầu hắn toàn bùn đất, không xong đâu.

Râu Chổi đạo sĩ cười kha kha:

-Có gì đâu, các vị có biết câu “y phục xứng kỳ đức không”, y phục của hắn hiện giờ là ở nhà quê, lên kinh thành phải có y phục khác.

-Như thế nào ạ?- Bạ Hoè hỏi.

Mặt Trắng đạo sĩ nói:

-Chỉ việc thu những cái bị, cái túi của hắn lại, thế thôi.

Bá Hoè gật gù. Tiểu thư Kỳ Hoa reo lên:

-Có thế mà ông Bá không làm ngay đi.

Tóc Bạc đạo sĩ nói:

-Ông Bá nói thì hắn chưa nghe đâu, tôi có kế này, gọi hắn đến đây.

Bá Hoè nói:

-Hiện giờ hắn đang ở nhà ông Cả Xâm, xin tiểu thư cho người đi gọi hắn ạ.

*

Chả mấy chốc, Ba Bị đã đến. Ba Bị cúi đầu chào tiểu thư và công tử, còn ba vị đạo sĩ thì chỉ nhận được cái nhìn gườm gườm. Ba Bị gật đầu chào Bá Hoè:

-Ông sai bảo gì tôi?

Bá Hoè ậm à, nói:

-Thế này… Tao phải nói với mày là mày đã ở kinh thành rồi… Tao phải nói là mày không còn ở cái xó Kinh Môn khỉ ho cò gáy nữa đâu. Mày phải…

-Có gì ông nói mẹ nó ra, cứ vòng vo khó nghe lắm.

-Thôi được. Thế này nhá. Mày đeo những cái bị kia làm loạn cả kinh thành, hôm nay tao lại phải đi chịu tội cho mày, suýt nữa thì mất mạng, còn đâu vai mà đeo nữa. Mày bỏ những thứ này ra đi, đi đứng có lễ nghĩa như người kinh kỳ…

Ba Bị lùi ra một bước, tay giữ cái quai túi, nói:

-Không.

Chổi Sể đạo sĩ cười ha ha:

-Tôi nói nhé, anh có bảo vật trên người, không thể tháo ra là đúng. Bởi vì anh không có nơi tin cẩn để gửi giữ, phải không?

Mặt Trắng đạo sĩ nói:

-Nhưng hiện nay, chỗ Tiểu thư và Quận công đang là chỗ tín nghĩa lớn nhất của anh, anh cũng sẽ gửi được những bảo vật vào phủ Quận công, nếu Quận công có lời bảo trọng cho anh, thì anh sẽ đắc ý mà cửi bỏ chúng, đúng không?

Ba Bị không nói gì. Sắc mặt anh ta từ tái chuyển sang ửng đỏ.

Tóc Bạc đạo sĩ niềm nở bảo:

-Chúng ta là những kỳ nhân có thể tường địa lý, tinh thông sản vật, đọc được cổ văn. Nếu anh không nghi ngờ và có niềm tin với Triệu Quận công, thì những bảo vật của anh, chúng ta có thể đọc ra điều gì, biết đâu tìm ra thiên cơ cho anh thì sao?

Văn Lâm từ bấy đến giờ chăm chú lắng nghe, mới vỗ tay hoan hỉ nói:

-Lời các vị đạo sĩ thậm chí lý, anh Hào có gì phải nghi hoặc nữa.

Ba Bị lúc ấy mới nói:

-Tôi đợi Triệu Quận công.

Tiểu thư nói với mọi người:

-Mời các vị uống trà đợi Quận công.

*

2.

Tên gia nhân phủ Triệu Quận công hô:

-Triệu Quận công hồi phủ.

Cả bọn tiệc trà đều đứng lên, kính cẩn chào Triệu Quận công. Triệu Quận công nhìn thấy mọi người đang vui vẻ, cười tươi:

-Thật hay, các vị đang vui. Lại có cả ông Bá Hoè và anh Hào ở đây, chẳng mấy khi đông đủ thế này.

Bá Hoè lúc ấy mới cúi đầu nói:

-Bẩm Quận công, tiện dân vừa ở phủ Quan Hầu về đây, đội ơn Quan Hầu không xử tội, chứ không thì tiện dân và Ba Bị đã bị trọng tội mất rồi.

Tiểu thư Kỳ Hoa kể chuyện vừa rồi, Triệu Quận công khen:

-Các ngươi đều nhanh trí, cách như vậy là hay. Này anh Hào, anh phải nhập gia tuỳ tục, hồi ta đi tuần thú Kinh Môn, nếu cứ xênh xang quan phục, hỏi liệu có biết gì ngoài cửa phủ đường hay không. Ta đã đặt lên vai gánh hàng vải, lội bộ khắp các nẻo đường phủ quê nhà anh, nên mới có diễm phúc biết ông Huyện Vinh và biết được anh em chư vị. Phải không anh Hào?

Ba Bị đứng ngây nghe Quận công nói, rồi chắp tay, cúi đầu:

-Đến nước này, tiện dân chỉ biết vâng lời.

Rồi quay sang ba vị đạo sĩ, nói:

-Nghe nói các vị này có phép biết đất cát, biết văn tự cổ, vậy việc lớn của tổ tiên nhờ cả một tay Triệu Quận công thu xếp, mong các vị đạo sĩ giúp cho.

Tóc Bạc đạo sĩ nói:

-Chúng tôi lặn lội đến Phủ Quận công cũng là vì muốn làm việc gì đáng giá báo đáp ân tri ngộ của Triệu Quận công, nay có việc lớn của anh Hào, như rồng gặp mây, cá gặp nước.

Tất cả cùng hỉ hả.

Văn Lâm công tử cứ trố cả mắt ra, chỉ nói với tiểu thư:

-Trước kia, ta nghe nói Phủ Quận Triệu có kỳ nhân dị vật, nghe mà biết vậy, nay mới đích thực chứng kiến, thật thoả một ngày vui.

Tiểu thư Kỳ Hoa nói:

-Chàng nhớ lời nghĩa phụ căn dặn, cơ mật của phủ nhà không được tiết lộ, nhớ chưa?

*

Khi mọi người giải tán, chỉ còn Triệu Quận công và Bá Hoè, Ba Bị, thì có gia nhân chạy đến bẩm:

-Bẩm Quận công, có người của nhà ông Cả Xâm đến gọi anh Ba về có việc.

Triệu Quận công hỏi:

-Việc gì mà gấp thế?

-Triều đình triệu Cả Xâm vào xem bạc, Cả Xâm xin phải đợi anh Ba đi cùng.

Ba Bị ngơ ngác. Triệu Quận công gật gù bảo Ba Bị:

-Anh đến chỗ cung vua, nhớ giữ gìn nhá.

-Tôi đến đó làm gì?

-Sư phụ anh bảo đi cùng, anh chối à?

-Không dám ạ. Nhưng Quận công cho một lời bảo ban tôi phải làm gì?

-Chuyện ấy anh phải nghe lời sư phụ anh, ta chỉ có một lời rằng phải giữ gìn. Và có gì cố gắng ghi nhớ về kể chuyện cho ta nghe với, vào cung một lần là đặc ân không dễ có lần nữa.

Ba Bị đủng đỉnh đi, dáng nhẹ nhõm, đã để lại những túi những bị, giờ đây nếu không nhìn mặt thì anh ta lẫn vào những người đến đón, lẫn vào những người ngoài phố phường.

Ông Triệu Ngô Cương lúc đó mới bảo Bá Hoè:

-Có gì anh nói đi.

Bá Hoè thưa, hoảng hốt:

-Bẩm ông, tiện dân đến Quan Hầu, ông ấy đọc hết cả rồi, ông ấy bảo Quận Triệu và Đoan Quốc công đang tính kế vào Nam, bao giờ tiện dân đi, không phải chào ông ấy, lại bảo những việc Phủ Quận Triệu làm là vậy nhưng không phải vậy, tiện dân cảm thấy ông ấy biết sạch rồi.

Triệu Quận công điềm đạm nói:

-Anh không nên quá hoảng như vậy. Hộ Thành hầu dòng dõi hoàng tộc, không ưa họ Trịnh chuyên quyền, nhưng có học vấn uyên thâm, Công bộ Tả thị lang đi sứ cũng đã qua yết kiến ông ấy, họ Trịnh ghét và nể sợ ông ấy, nên ông ấy càng phải giữ chứ không bao giờ nói những đoán định của ông ấy cho họ Trịnh.

-Vậy phải làm gì bây giờ ạ?

-Câu chuyện anh ứng tác kể ra vừa rồi, một mũi tên trúng mấy đích, ta khen anh. Ba Bị để bảo bối ở phủ ta, ta phải ra sức đốc các đạo sĩ truy tìm kho báu. Về phía anh, anh cứ làm theo kế trước đây là được, khi nào có động, Đoan Quốc công còn, Thuận Quảng còn thì cơ nghiệp của anh còn chưa có điểm dừng.

-Đội ơn Đô đốc Quận công, kẻ hạ tiện này làm những việc Đô đốc Quận công giao giờ đây không còn vì lợi nữa ạ.

-Ta hiểu, không cái lợi nào bằng bản thân sự sống, thế mà anh đánh bạc với cả mạng sống, đó là nghĩa cử rồi.

Hai người cùng im lặng. Triệu Quận công nói:

-Ta và anh đi đến thăm Công bộ Tả thị lang một chuyến. Anh cũng phải biết nhiều hơn về đại cục, để có nhãn quan rộng, thì việc làm mới tự tin được.

*

3.

Triệu Quận công gia ân cho Bá Hoè cùng ngồi một xe. Ngựa chạy nước kiệu, xe lắc lư, bá Hoè không quen ngồi xe, thấy người như bị giần, nghĩ bụng làm quan đi xe khổ thế này, không bằng ta thích đi đâu xa xuống thuyền ngao du sơn thuỷ sướng hơn nhiều.

Triệu Quận công giải thích:

-Quan Công bộ Tả thị lang Bảng nhãn họ Phùng tên Khắc Khoan người làng Bùng, vốn là học trò cụ Trạng Trình Quốc công, trước khi đi sứ có yết kiến Đoan Quốc công, Trường Quốc công và Hộ Thành hầu. Đi sứ hơn một năm trời, vừa qua sứ bộ về đến Bồ Đề, mang theo chiếu thư của thiên tử nhà Minh, Hoàng thượng và trăm quan sang đó lạy mừng. – Triệu Quận công thở dài- Nhưng chưa thể mừng được, Bắc phương còn nhiều thái độ kẻ cả lắm, trong khi đó họ Trịnh đang cố sức đánh dẹp họ Mạc, vận nước chưa thể nói mầu sáng được.

Bá Hoè chỉ biết nghe, nói:

-Bẩm Quận công dạy gì, tiện dân nghe phải ra sức làm cho thành ý. Vua ta còn lận đận, các quan có kẻ chỉ lấy lợi và hưởng thụ làm đầu, nên Đoan Quốc công phải tính kế lâu dài…

-Anh vừa nói câu đó có thể chém ngang lưng đấy.

-Vâng ạ. Không có Quận công, tiện dân sẽ không bao giờ nói nữa.

Đến phủ Tả thị lang, có người đón tại xe, đưa hai người vào tận trướng phủ của Trạng Bùng.

Tả thị lang là người nhỏ nhắn, quắc thước. Dáng ông gày xương, cứng cáp. Triệu Quận công cúi đầu chào:

-Tả thị lang đi xa, biết là nhọc mệt vì việc nước, nhưng hạ quan không thể không yết kiến, mong quan Tả thị lang bớt chút thời gian cho kẻ hạ quan này hóng chuyện.

Tả thị lang cười:

-Tôi đi hơn một năm, trở về thấy các tướng đều có vẻ quan cách quá rồi. Vào Đông Đô mới có bấy nhiêu ngày, hành trạng của các ông đều nhiễm thói màu mè thế thì không nên.

-Tả thị lang dạy thế, hạ thần xin lĩnh hội.

Tả thị lang cười, nhìn Bá Hoè, Triệu Quận công mới nói:

-Thưa Quan Tả thị lang, đây là ông Bá Hoè, thân tín của phủ tôi.

Bá Hoè tiến lên thưa:

-Tiện dân làm ăn ở nhà quê, may nhờ phủ Quận công có dịp yết kiến quan Tả thị lang, thật sung sướng… Tiện dân có chút quà mọn, muốn dâng lên tả thị lang.

Bá Hoè bèn dâng lên cho Tả thị lang Phùng một món đồ bằng bạc của ông Cả Xâm. Đó là cái đĩa có chạm trổ rất tinh vi, giống hệt cái mà ông Cả Xâm đã cho, chỉ có điều, những bóng rồng bị đánh mờ đi mất, nhìn không thấy nữa. Tả thị lang ngắm nghía cái đĩa, nói:

-Đây đồ bạc Cả Xâm đây mà. Xin nhận.

Bá Hoè yên tâm lui xuống, đứng sau Triệu Quận công.

Tả thị lang nói:

-Ta cũng là người thường, may mắn được Hoàng thượng tin cẩn giao cho đi sứ nhà Minh, hiềm nỗi tài hèn, không hoàn thành được bổn phận của triều đình, suốt từ lúc rời Yên Kinh, cứ thấy áy náy trong lòng.

Triệu Quận công nói:

-Nhân định không thể thắng thiên cơ. Quan Tả thị lang đã cố gắng hết sức, Hoàng thượng cũng đã tuyên khen, vậy không nên áy náy nữa.

-Sang đó mới biết người Minh còn ngông nghênh. Họ đang bị uy hiếp của nhà Kim phía Bắc, nhưng với người Nam, họ vẫn cho là Man Mọi.

-Việc giao tế đành phải tính dần thôi.

-Chính vì ta nghĩ đến lẽ ấy, nên không muốn tiến lên làm bẽ mặt bọn tự xưng là thiên triều. Chính sự còn quá rối, mà người trong kinh thành không biết bảo nhau.

-Tả thị lang quá lo nghĩ, việc nước giờ Trịnh Tiết chế lo xếp đặt cả, chắc rằng rồi sẽ ổn…

Quan Tả thị lang nói:

-E rằng mọi việc thái quá rồi bất cập… Đánh dẹp cũng thái quá thì hao tổn sức nước, bởi vì thiên cơ đã vậy, đừng có gắng mất sức… Ta nghe ý nhà Đại Minh dung thứ nhà nguỵ Mạc, vậy nên chấp nhận mà dồn sức vào lo triều chính, khoan thư sức dân thì hơn.

-Thưa Tả Thị lang, Phủ Tiết chế đang chuẩn bị mọi sự để lo thay triều chính rồi đấy ạ.

-Ta về đến biên cương đã nghe đồn nhiều tin đáng lo. Một là đồn Thái uý Đoan Quốc công không được tin dùng đã về Thuận Quảng. Hai là nghe đồn Mỹ Quận công và Kế Quận công hặc tội Tiết chế ở Thanh Hoa. Về đây thì mừng vì tin thứ nhất không đúng, còn tin tức ở Thanh Hoa chưa rõ thế nào. Phủ Tiết chế làm không khéo thì lòng người ly tán, ông có thấy thế không?

Triệu Quận công nói:

-Công việc phủ Tiết chế, hạ quan không dám can dự.

-Ông đừng đưa đẩy nữa. Hôm qua Đoan Quốc công đã nói thẳng với ta rằng, ta nói với ông vì ông là học trò cụ Trạng Trình, liệu ta có nên ở Đông Đô nữa hay không, hay nghe theo lời cụ “Hoàng Sơn nhất đái…” và bảo có lẽ tin đồn vì chuyện đó.

-Vậy Tả thị lang nói thế nào, hạ quan muốn được chỉ dạy.

-Ta nói cái gì lợi cho nước thì nên làm. Trình Quốc công cũng nói thế. Thuận Quảng là máu thịt của Đại Việt, vậy nếu Đoan Quốc công trấn nơi biên viễn ấy thì lợi cho nước, lợi cho triều đình.

Quan Tả thị lang lắc lư cái đầu, mắt lơ đãng không nhìn ai, rồi nói:

-Chứ không nên cùng tông tộc mà tranh đoạt, hại đến nguyên khí của nước.

Rồi nhìn vào Triệu Quận công, nói:

-Ông là nanh vuốt của Đoan Quận công, cũng là một cánh tay của triều đình, có các ông thì không có một thế lực nào nghiêng lệch được triều chính. Thâm tâm ta, ta muốn Đoan Quốc công ở lại kinh thành, nhưng ta không phải nắm thiên thời, có vẻ cuộc chia tổ không còn xa nữa.

Triệu Quận công lúc đó mới quỳ xuống, khấu đầu:

-Xin Trạng nguyên bớt chút ân điển cho lũ hạ quan số phận dưới trướng Đoan Quốc công, nói vậy thì chủ tớ hạ quan chết không có chỗ chôn…

Tả thị lang cười hà hà:

-Các ngươi lại còn không tin ta ư? Ta nhọc sức ở ngoài viễn xứ cũng vì đại cuộc. Ta hiểu rõ vì sao người Minh ngông nghênh, vì bài học bại trận của Liễu tổng đốc thời Thái tổ đã xa rồi, mà nước Việt ta ngày càng lục đục, suy thoái, nên ta mới phải ngửa mặt cầu xin bọn họ, chứ như thời Thái tổ, Thánh tông, họ phải cử sứ thần vào tận kinh thành phong vương cho vua ta, vua ta việc gì phải thân nghênh đón tận nơi quan ải. Nay tiếp cái An Nam đô thống sứ mà ta thẹn thay Hoàng thượng, e rằng ta chết xuống suối vàng không dám nhìn mặt tổ tông. Lại còn chuyện quả ấn chiếu thư nói là bạc mà lại là đồng, họ khinh ta quá đỗi, càng nghĩ càng thấy giận thấu xương.

-Nó là thế nào?

-Quả ấn vua Minh ban cho vua ta, khắc chữ An Nam đô thống sứ, trong chiếu thư nói là bằng bạc, nhưng chẳng qua chỉ có lớp mạ, ta đi đường cân đo, biết ngay là đồng, hôm qua có tâu trình với Hoàng thượng, có lẽ triều đình đang gọi thợ bạc vào khám, rồi thảo thư phúc đáp tâu trình về sự vụ này.

-Lại còn thế nữa. Hạ quan cho rằng, nhà Minh thế thì điềm trời không còn lâu nữa.

-Nhưng đó là điềm trời, còn đời người ngắn lắm. Hận rằng ta đi sứ không lo được nhiều việc cho tròn để đẹp lòng Hoàng thượng.

-Quan Tả thị lang nhiều công trạng, đừng tự trách nữa, nhiều người thấu hiểu nỗi lòng của ngài- Triệu Quận công vẫn phủ phục, nói.

-Ông đứng dậy, đừng làm thế ta càng khó sống- Tả thị lang nói- Ta biết hơn hết là nước Đại Việt phải cường thịnh thì mới đối phó với Bắc quốc được, lúc đó hỏi chúng có dám dung họ Mạc một thẻo đất Cao Bằng kia không? Đất của tổ tông một tấc cũng giữ, nhưng có thời cơ một tấc cũng phải mở mang. Ta đã nói với Đoan Quốc công, hẳn là Trình Quốc công nhìn thấy thiên cơ ở bên kia dải Hoàng Sơn, thiên cơ để cho nước cường thịnh giờ đây nằm trong tay Quốc công đấy.

Triệu Quận công đứng lên, lo lắng nói:

-Vậy phải làm gì?

Tả thị lang Bộ Công cười ha ha, bảo:

-Vậy thì đến phủ Trường Quốc công mà xin…

Triệu Quận công cũng bật cười, cười thật to:

-Hạ quan đến đó, muốn xin phải nói rằng Công bộ Tả thị lang Phùng đã hiến kế như vậy.

Quan Tả thị lang gật đầu như bổ củi:

-Phải phải phải…

Đến đây, Triệu Quận công mới nói:

-Hạ quan xin bái Tả thị lang một lạy, bỡn cợt như vậy thì hạ quan có tội quá. Xin ghi nhớ những lời dạy của quan Trạng Tả thị lang. Giờ xin cáo từ.

*

4.

Ba Bị lật đật về phường thợ thì ông Cả Xâm đã đợi sẵn, nói:

-Anh đi vào cung với ta.

Nhìn ra, đã thấy hai ông quan đang đứng uy nghi, có mấy tên lính hầu vác dáo gươm đi lại lăng xăng. Ông Cả Xâm nói với ông quan:

-Bẩm hai quan Tư vụ, tên đệ tử đã về, chúng hạ dân xin đi ngay đây.

-Nhanh lên, ông quan Thị lang giục.

Ông Cả Xâm chỉ từng người bảo tôi:

-Đây là quan Tư vụ ở Hoàng môn sảnh, và đây là quan Tư vụ ở Bộ Lễ, chúng ta sẽ theo các quan lớn về cung phụng chỉ.

Ba Bị và ông Cả Xâm đi theo hai ông quan, còn một cái xe ngựa chạy đằng trước. Hàng phố nhìn hai thầy trò, thán phục trầm trồ.

Ba Bị hỏi ông Cả:

-Sao có cái xe bỏ không mà bọn các ông này lại phải đi bộ.

-Xe đó đón quan Thị lang Hoàng môn sảnh, nhưng quan Thị lang đã đi trước vào Hoàng môn sảnh rồi.

Quan tư vụ Hoàng môn sảnh luôn giục:

-Nhanh lên, nhanh lên…

Nhưng khi Ba Bị và ông Cả Xâm nhảo cẳng lên trên, vượt qua quan Tư vụ, thì mấy tên lính lại chĩa dáo bắt đi sau quan Tư vụ. Ông Cả Xâm bảo:

-Lễ là phải đi sau các quan…

-Nhưng ông này già, đi chậm lắm. Kể như ông kia thì tốt.

Ông quan Tư vụ Bộ Công trẻ hơn, đi nhanh nhẹn, chốc chốc lại phải đứng lại chờ ông Tư vụ Hoàng môn sảnh.

Ba Bị thấy ngứa mắt, bảo ông Cả Xâm:

-Sao không lên cái xe kia?

Ông Cả Xâm hoảng, nói:

-Nói năng cẩn thận, đó là xe quan Thị lang.

Ba Bị hỏi lại:

-Quan thị lang to hay khẩu dụ của vua to?

-Tất nhiên là quan thị lang là cái gì…

-Sư phụ cứ mặc con…

Ba Bị bèn bảo quan Tư vụ già của Hoàng môn sảnh đang thở phì phò:

-Ngài để con đưa đi…

Nói rồi bế bổng quan Tư vụ lên, chạy nhanh đến xe ngựa, vứt luôn quan Tư vụ vào xe. Ông Cả Xâm thấy vậy, hoảng hốt kêu:

-Đừng, đừng, Ba ơi, chết thày trò ta rồi.

Ông quan Tư vụ Bộ Công cũng chạy đến, ngó vào xe, bị Ba Bị đẩy vào luôn.

Ba Bị kêu lên với ông Cả Xâm:

-Sư phụ lên đi.

Miệng nói, tay bốc bổng ông Cả Xâm lên.

Ba người chen chúc nhau trên cái xe, cẳng chân ông Cả Xâm thòi cả ra ngoài. Ba Bị nhảy phốc lên chỗ đánh xe, quất con ngựa phi nước đại. Đám lính chưa trở tay kịp thì cái xe đã lồng lên rồi.

Trong xe, xóc nẩy lên, ông quan Hoàng môn sảnh kêu oai oái:

-Thằng này phải chém, khi quân, khi quân.

Chẳng mấy chốc đến Hoàng cung.

Quân lính hoàng cung rất lạ thấy xe ngựa của quan Thị lang, nhưng bước xuống là ba người đang hoảng loạn. Ba Bị nhảy tót từ trên càng xe xuống.

Quan Thị lang Hoàng môn sảnh xuất hiện, kêu:

-Chậm chạp quá. Các ông để Hoàng thượng và các đại thần chờ đợi đến bao giờ.

Nhìn ra, thấy cái xe và con ngựa, Ba Bị đang khủng khỉnh đứng. Quan Tư vụ Hoàng môn sảnh vội chắp tay:

-Bẩm Quan Thị lang, tên này láo toét đã bế chúng tôi nhét vào xe của quan Thị lang, xin ngài trị tội nó thật nặng, tôi không có ý nào…

-Thôi, vào đi, hậu xét…- Quan Thị lang quát- Chậm như rùa bò, ông có muốn giữ lại cái đầu không?

Quan Thị lang chỉ Ba Bị hỏi:

-Ai đây?

Cả Xâm nói:

-Bẩm, nó là đệ tử của tôi.

-Thợ thượng hạng thì vào, đệ tử điếu đóm thì thôi. Tên này phạm lỗi với các quan Tư vụ đấy hả?

Cả Xâm cúi thấp đầu hơn, không dám nói. Nhưng ông quan Thị lang lại không có ý trách, nói:

-Thôi vào đi…

Khi vào hoàng cung, đúng là ông Cả Xâm không nhìn lên, cúi đầu bước đi theo vết chân của quan Thị lang phía trước. Ba Bị cũng cúi, nhưng vẫn lén nhìn lên. Người đứng như tượng gỗ, người đi như hình nhân. Ba Bị nghĩ: Mẹ kiếp, ở trong cung thế này chịu làm sao được.

Khi đến hoàng cung, hai thầy trò đi giữa một hàng quan đại thần đang đứng chầu, Ba Bị tự thấy thân phận tựa như con kiến, bé nhỏ vô cùng. Nhà vua ngồi lọt giữa những vàng choé hình rồng mây. Thị lang Hoàng môn sảnh, ông Cả và Ba Bị đều phủ phục trước Hoàng thượng.

-Muôn tâu Hoàng thượng, người thợ bạc đã đến.

Tiếng giọng kim của trung quan kêu:

-Hoàng thượng miễn lễ.

Tất cả đứng lên. Ba Bị nhìn thấy một người trông sắc mặt tái xanh, hốc hác. Không phải người già, cũng không ra người trẻ. Chỉ nhìn thấy vua mấp máy đôi môi, còn tiếng là do trung quan truyền dõng dạc, to tướng.

-Thợ bạc tên gì?

-Tâu Thánh thượng, thần dân Cả Xâm ở phường Bạc kinh thành.

-Nghe dụ.

Tất cả lại khấu đầu.

Tiếng trung quan lại khe khé vang lên:

-Quốc bảo ấn phong nhìn thì là bạc, nặng tựa như đồng. Tên thợ bạc Cả Xâm phường Bạc kinh thành được gia ân xem xét thực hư chất bạc hay chất đồng, phải kính cẩn phụng mệnh, không được chậm trễ, xong việc không được mở miệng, gìn giữ sự cơ mật này của triều đình.

Ông Cả rập đầu:

-Xin tuân theo thánh dụ.

-Miễn lễ.

Thế là tất cả lại đứng dậy. Theo chỉ dẫn của Thị lang, ông Cả Xâm bước lên, Ba Bị bước theo.

Trước mặt hai thầy trò là quả ấn quốc bảo. Tay nắm là hai con rồng quấn lấy nhau, toàn thân ấn màu bạc loáng ướt.

Ông Cả Xâm vươn tay định cầm lấy ấn, thì quan Thị lang đã quắc mắt, ông Cả vội dụt tay lại. Ông Cả chỉ nhìn ngắm, một khắc, rập đầu nói:

-Muôn tâu, hạ thần chỉ nhìn qua, biết nước bạc có nhẽ không phải là bạc, mà loáng ướt thế này có thể chỉ là mạ lớp bạc rất mỏng mà thôi ạ?

Vua nói gì đó, trung quan truyền:

-Gia ân được cầm lên, cân, đo hoặc lật nhưng không được để trầy sước.

-Xin tuân thánh dụ.

Ông Cả Xâm bước lên, nhấc lên, nghe nghe như ước lượng, nói:

-Muôn tâu, hạ thần xin mượn cái cân và thước của hoàng cung.

Trong khi người đi lấy thước, Ba Bị cũng tiến đến, nhìn ngắm một hồi, nói với ông Cả Xâm:

-Lấy đèn xì cho một xì là biết, rồi lại mạ lại có được không?

Ông Cả thì thào:

-Không được, động lửa vào vật quốc bảo có mà chết rũ…

Trung quan dõng dạc:

-Nghiêm cẩn.

Thế là hai thày trò tịt mồm luôn.

Lúc đó, Ba Bị mới hơi quay nhìn lại, thấy hai hàng đại thần đứng như bụt mọc, toàn nhìn thấy mũ áo, các bộ mặt đều vô cảm, không thể tin đó là các bộ mặt con người. Ba Bị nhìn thấy một bộ mặt già nua quen quen. A, ra đó là ông Đoan Quốc công đã kinh lý Kinh Môn. Ba Bị đã dợm bước, định bước đến hỏi ông ấy, nhưng nghe thấy quan Thị lang e hèm, mắt như có lửa nhìn, lại nhớ ra, không dám bước nữa.

Ông Cả Xâm đã có thước, ông đo đo, cân cân, hỏi Ba Bị:

-Nhìn đây là mấy hoa?

Cuối cùng, ông Cả bấm đốt ngón tay, tính tính. Đoạn, lui xuống rập đầu:

-Muôn tâu, đây là chất đồng, chỉ là mạ một lớp bạc. Xin lấy đầu ra để làm tin.

Vua uể oải phẩy tay, nói mấp máy gì đó. Trung quan truyền lệnh:

-Hoàng thượng có thưởng một tấm lụa, một cái cân tiểu ly, một cái thước tiểu tiết, ban tại Hoàng môn sảnh. Cho tên thợ bạc lui.

Thị lang vội khấu đầu:

-Muôn tâu, hạ thần có việc xin bẩm?

-Việc gì? Cho bẩm.

-Nhân lúc đi từ phường thợ đến hoàng cung, thày trò tên thợ bạc đã ép hai quan Tư vụ phải lên xe ngựa của Thị lang Hoàng môn sảnh chạy vào Hoàng cung, coi thường lễ phép triều nghi. Xin trị tội.

Các đại thần lúc ấy mới nhúc nhắc đầu, nhìn nhau, mắt tròn thô lố. Ba Bị và Cả Xâm vội quỳ mọp. Cả Xâm vội nói:

-Muôn tâu, xin gia ân điều trần.

-Cho nói- Hoàng thượng nói yếu ớt.

-Sau khi nhận chỉ dụ, quan Tư vụ tuổi cao, đi chậm quá, nên thần dân có tên học trò tên là Hào đã sốt ruột, nói tuân theo thánh dụ là trên hết, nên đã phạm đến quan Tư vụ, ép lên xe để đến hầu Hoàng thượng thật nhanh. Muôn tâu, thời gian của Hoàng thượng và triều đình là vàng ngọc, nếu chậm khắc nào, sợ tội khắc ấy.

Một ông quan đại thần tiến ra nói:

-Thật là càn rỡ. Xin Hoàng thượng trị tội Hoàng môn sảnh nữa, cử quan truyền lệnh chậm chạp là tội không tha.

Quan Thị lang bỗng run bần bật.

Đoan Quốc công nói:

-Muôn tâu, tên Hào quả là đã vô phép phạm vào mệnh quan triều đình, nhưng hắn là dân đen, tướng mạo nhà quê chưa tường phép tắc. Sách Thánh hiền nói, không biết thì không có tội, dù sao hắn cũng coi chỉ dụ là trên hết, không nên bắt tội.

Vua ngẫm nghĩ, nói:

-Phạt tên thợ cả không biết dạy học trò, tước món thưởng là tấm lụa. Giao các quan Hoàng môn sảnh cho Ngự sử đài định tội.

Một ông quan trẻ ở đầu hàng đại thần nói, giọng sang sảng:

-Thần trộm nghĩ, việc triệu tên thợ bạc đã xong, hắn đã làm xong việc kịp thời. Tên đồ đệ của thợ cả cũng đã miễn tội, vậy thì không nên bắt lỗi các quan Tư vụ nữa và cũng không nên hẹp hòi cắt lại miếng lụa.

Có tiếng râm ran:

-Quốc công Tiết chế nói phải

-Tiết chế rộng lượng…

Vua nói gì đó, Trung quan lại nói to:

-Y theo tâu xin của Trường Quốc công, tha cho tội làm chậm của các quan Tư vụ và Hoàng môn sảnh, y thưởng cho thợ bạc Cả Xâm.

Thày trò ông Cả Xâm đi như chạy khỏi Cấm thành, bị gọi giật lại, mồ hôi toát ra. Ông quan điềm tĩnh nói:

-Vào lĩnh thưởng.

Hai thầy trò mới hết sợ.

Khi cầm gói quà ban thưởng trên tay, hai thày trò lại đi như bị đuổi khỏi Hoàng cung. Ra ngoài rồi, ông Cả Xâm cứ ngoái lại nhìn bóng Hoàng cung, hỏi:

-Này Ba, phúc tổ nhà ta và nhà anh. Anh suýt làm ta mất mạng. Tiên sư cái liều nhà anh.

Ba Bị coi mọi việc nhẹ như một cuộc đi chơi, nói với ông Ba:

-Thưa sư phụ, sư phụ bảo con vua là con giời, trên hết mọi vạn vật, nhưng hôm nay con thấy Đoan Quốc công cũng ghê, ông ấy nói một câu, vua nghe ngay, còn Trường Quốc công mới to hơn vua, ông ấy nói một câu, mà sửa được cả chỉ dụ.

-Nhà anh quên mẹ nó chuyện vừa rồi đi nhá, coi như không thấy gì, không biết gì?

Ba Bị chỉ vào gói được ban thưởng:

-Vậy thì sư phụ bảo đây là cái gì?

-Là ân điển vua ban, nhưng chỉ cần nói thế thôi.

-Đa tạ sư phụ đã tin con, cho theo vào nơi miệng hùm nọc rắn, con sẽ không quên ơn.

-Nhà anh lại phạm thượng rồi, đừng nói đó là hùm với rắn, đó chỉ là cách nói dân dã, quê kiểng. Anh muốn tồn tại ở kinh kỳ, phải học rũ bỏ cái quê mùa đi.

Ba Bị ngây ra. Ông Cả Xâm bảo:

-Anh nghĩ cái gì?

-Con nghĩ, thế thì khổ lắm, thế thì con về nhà quê sống thôi.

-Sao thày trò anh mò lên đây làm gì?

-Ai? Ông Bá Hoè ấy à? Ông ấy bảo…- Nói đến thế, Ba Bị lại im thin thít, thở dài.

***

CHƯƠNG XIII

Luận báu vật, luận anh hùng

“Nếp nếp tẻ tẻ

Này đom đóm ơi

Xuống đây với tao

Nếp nếp tẻ tẻ

Này sao sáng sao

Cứ ở trên trời cao

Đừng lẫn vào con đom đóm

Nếp nếp tẻ tẻ…”

1.

Tiểu thư Hoa nói với công tử Lâm:

-Hôm nay tiện nữ dắt chàng đến phủ Quận Cẩm huynh.

Công tử gật đầu, cười rất tươi. Trong đầu công tử Lâm nhớ lời ông già Ban nói hôm qua: “Cẩm Quận công tên là Hải, công tử thứ năm của Đoan Quốc công, tính nhu mì, nhưng có tài lược vì dòng máu tướng chảy trong huyết quản và vốn dĩ thông minh. Cẩm Quận công không mất lòng ai, không có tham vọng, nếu không có Hảo Quận công chết trận thì đại cục không cần để ý gì đến Quận Cẩm. Theo Đoan Quốc công lần này, Tả đô đốc Hảo Quận công là thao lược hơn cả, là công tử thứ tư của Quốc công, nhưng đã tử trận, là nỗi đau lớn nhất của Quốc công…”

Phủ Cẩm Quận công đơn sơ hơn phủ Triệu Quận công. Gia nhân cũng chỉ có ba người. Cẩm Quận công đọc sách, ngồi ở mái tây hiên. Chiều xuống, nắng rải như rắc phấn vàng chỗ Cẩm Quận công ngồi. Trông ông mặt trẻ, hiền từ nho nhã. Tiểu thư dẫn Công tử đến chào, Cẩm Quận công cười hiền:

-Các em đã đến chơi, gọi gia nhân dâng trà, coi như ở nhà.

Tiểu thư dẫn Công tử đi khắp nơi trong phủ Cẩm Quận công. Sách vở xếp đến trần phủ, gươm cổ treo khắp phòng, nhưng nhìn qua biết ngay chỉ là gươm chơi, không thể dùng trận mạc được. Có rất nhiều loại gươm kiếm cổ quái.

Tiểu thư Kỳ Hoa rút một cái đoản kiếm, múa vung vít, bảo công tử:

-Chàng biết bài này không?

Công tử lắc đầu.

Cẩm Quận công bảo:

-Ta một lần được chú Triệu Quận công bảo đó là bài Đông Hoa đào, ông ấy sưu tập ở Giáp Sơn.

Kỳ Hoa lại rút một cái trường kiếm, phiến mỏng như lá lúa, thoạt thấy oặt ọeo, nhưng khi vung lên thì loang loáng như nước, hỏi:

-Huynh Quận công có sử được cây này không?

Cẩm Quận công cười, lắc đầu:

-Toàn là vật hoài cổ, ta để chơi đấy thôi, ngắm nhìn là nhớ cố nhân, chứ đâu sử được. Đó là khinh trường kiếm, Triệu Quận công thu được của nguỵ Mạc ở trận Thanh Hoa năm xưa cho ta.

-Rồi huynh tặng nghĩa phụ em đoản kiếm nạm ngọc?

-Ô, cái đó là ta tặng chú ấy vào dịp khác.

-Cái này vào tay tên Ba Bị, chắc hẳn ghê lắm- Kỳ Hoa cầm cái kiếm dài mềm, nói- bởi vì hắn sở trường sử vũ khí mềm, cái dây da trong tay hắn cũng lợi hại, có lần đánh văng cả gậy của Triệu Quận công.

Cẩm Quận công thán phục:

-Đánh được gậy của ông ấy không dễ đâu. Hắn ta ở đâu vậy?

-Hắn ta đang ở kinh thành đấy, chỉ là một tên nhà quê thôi.

Công tử Lâm bật cười:

-Tiểu thư đáng ra phải là nam nhi, số trời không cho mặc tướng phục đấy mà thôi.

Công tử Lâm xin phép ra vườn ngắm cảnh. Còn lại tiểu thư Hoa, tiểu thư bèn hỏi Cẩm Quận công:

-Vừa nãy Quận công nói về bài Đông Hoa đào, Triệu Quận công có nói ai truyền cho ông không?

-Ông ấy bảo do một ông quan Đô đốc hoàng tộc nhà nguỵ Mạc truyền cho, nay ông này cạo đầu đi tu ở Giáp Sơn.

-Sư Thành?

-Hình như thế. Nhưng người xuất gia là mong trốn trần gian, đừng nên nhắc đến gốc gác ông ấy kẻo ông ấy bị rắc rối.

Tiểu thư Kỳ Hoa thấy nóng bừng cả người. Tiểu thư vẫn thường thắc mắc, người đẹp và giỏi như ông sao lại vào chùa?

Công tử Văn Lâm có ý xem xét phủ Cẩm Quận công rất tỷ mỉ, rồi đến chỗ Cẩm Quận công ngồi, nói:

-Thưa Quận công, vườn phủ nhà tuy không nhiều cây, nhưng cây nào cũng đẹp.

Cẩm Quận công nói:

-Cái thú của ta là cây lá. Hành binh đến đâu, kỳ hoa dị thảo là ta mang theo về. Cuộc đời người đừng nghĩ hơn cây. Cây không động nhưng hành trạng nó động, cây không nghĩ nhưng hoa lá nó thay cho ý nghĩ…

-Am hiểu thảo mộc thì hiểu chúng sinh, tiểu đệ đã thấy các bậc thánh hiền nói thế.

-Chí phải.

Khi Tiểu thư xin phép về, Cẩm Quận công bảo:

-Công tử hiểu biết, biết đàm luận, thú quá. Lát nữa Triệu Quận công hẹn mang các đạo sĩ đến xem hoa nở, các em ở lại luôn cho vui.

Văn Lâm liền ưng ý. Kỳ Hoa có vẻ muốn về, nhưng thấy Trịnh công tử muốn ở lại, đành thuận theo.

*

2.

Triệu Quận công đến, đúng là mang theo ba đạo sĩ: Râu Chổi đạo sĩ, Mặt Trắng đạo sĩ và Tóc Bạc đạo sĩ.

Trong vườn nhà Cẩm Quận công đặt sẵn đèn mỡ, đêm nay trăng thanh, khu vườn như có ngàn ánh vàng rải hoa lốm đốm. Hai quận công ngồi ở hiên tây, ba đạo sĩ và công tử, tiểu thư ngồi dưới sân nhà, thấp hơn một bậc bước chân, nhưng như thế những người ngồi dưới sân lại được tán lá cây của vườn che, so với lọng quận công, cái lọng thiên nhiên to lớn hơn nhiều.

Triệu Quận công nói:

-Chắc Trịnh công tử hôm nay mục kích kho kiếm vô giá của Cẩm Quận công?

-Vâng ạ- Trịnh công tử nói- Thật là độc nhất vô nhị.

Triệu Quận công ngoảnh sang các đạo sĩ:

-Các ông đã thưởng lãm bộ kiếm quý của Cẩm Quận công chưa?

-Thưa Quận công, chúng tôi có may mắn đã được biết.

Triệu Quận công gật:

-Tôi thường nghe nói, vật quý là do trời đất ban tặng, không biết có phải không, nhưng Cẩm Quận công đã có bộ gươm báu, hay là trời đất đã tặng cho Cẩm Quận công, và nhờ Cẩm Quận công gìn giữ?

-Đa tạ Triệu Quận công đã quá khen- Cẩm Quận công thi lễ.

Râu Chổi đạo sĩ nói:

-Thưa Triệu Quận công, theo ngu ý của bần đạo, sư phụ Thổ Danh sư của bần đạo bảo rằng, báu vật là do đất tạo ra, nhân dụng mà thành. Mỗi một kiếm vật mà để ở vùng đất của nó, thì chỉ là vật dụng thông thường. Tôi thấy Cẩm Quận công có những trường kiếm của người Kim, đại lỗ của người Mông, chắc khi về nước Nam chỉ là một vật trang sức, bởi vì nó không có dụng, cũng không so với các đồ quý khác, nhưng do Cẩm Quận công đã tập trung lại, để chúng vào một bộ, đặt cạnh cái này bên cái kia, nên chân giá trị của chúng càng được tôn lên, như thế vật quý là do đất sinh ra, sau là do người ta sai khiến nó.

Mặt Trắng đạo sĩ nói:

-Có lẽ không phải. Sư phụ bần đạo là Lâm Danh sư bảo: Vật quý là do thời. Cây non mới sinh ẻo lả chả ra gì, sau mỗi năm có một vòng linh trưởng trên thân mà thành lim, thành sến, thành hoàng hương mộc. Bần đạo thấy trong bộ kiếm quý, có những cái thời nay không dùng, chỉ dùng vào thời Bố cái đại vương, nhưng cho đến bây giờ nó là thứ vật cổ quý vô cùng, như vậy do thời mà sinh, do người giữ thành vật quý.

Tóc Bạc đạo sĩ cười khà khà, nói:

-Đất ư? Thời ư? Có lẽ cũng chưa phải.

-Vậy thì vì sao, xin Tóc Bạc đạo sĩ nói xem nào?- Văn Lâm công tử sốt ruột nói.

-Thưa hai quận công, thưa công tử và tiểu thư, có những vật quý, kho báu quý không trông thấy, u u minh minh, truyền tụng lâu đời ở một vùng đất mà thành báu vật. Đầu tiên là do người, con người làm ra, sưu tập, sau đó là do truyền từ đời nọ đến đời kia, quý lại càng quý. Thế thì báu vật là chung đúc của cả thiên, địa và nhân.

-Thưa Tóc Bạc đạo sĩ, đạo sĩ định nói về báu vật gì vậy?

-Như là kho báu vườn An Lạc, nên theo bần đạo, sự quý báu của vật là do truyền tụng. Lại do cách lưu giữ gia phả lạ thường của dòng họ Phạm Ba Bị. Giả sử như nay mai, bọn bần đạo mà tìm ra bí quyết lấy được kho báu ấy ở vùng Giáp Sơn, bần đạo e rằng, kho báu ấy không còn linh thiêng nữa…

Triệu Quận công nói:

-Hoá ra, có phải chăng là vì vậy mà Tóc Bạc đạo sĩ không chí thú giúp ta?

Tóc Bạc đạo sĩ vội chắp tay lễ phép:

-Xin Quận công thứ lỗi và trời đất minh giám. Bần đạo không có ý ấy, nhưng thú thực là cũng vì suy nghĩ ấy nên việc tìm hiểu không được sáng láng, kết quả chậm chạp…

Triệu Quận công xua tay:

-Ta nói chơi thôi, ta biết các đạo sĩ đang cố sức. Chính ta mới phải nói lời cảm tạ…

-Triệu Quận công đừng nói thế, chúng bần đạo áy náy không yên- Mặt Trắng đạo sĩ nói- Kinh thành nước Nam vẫn sùng Phật, tôn Nho và bài Đạo, nay chúng bần đạo được nương náu ở Triệu Quận phủ là may mắn lắm rồi, lại được hành đạo để giúp Quận công thoả chí, lại càng thấy là toại nguyện.

Triệu Quận công nói:

-Ta không có phúc nhận những lời ấy. Đây là ân uy của Đoan Quốc công vì nước mà ra sức tôn trọng kẻ sĩ, khai thác sản vật, một lòng giúp hoàng triều để trung hưng đất nước.

Cẩm Quận công nói:

-Thưa Triệu thúc Quận công, nếu tìm được nay mai, nhất định cháu phải xin Đoan Quốc công một đặc ân.

-Gì vậy?

-Đó là xin được cái dáo Phù ủng và thuỷ chu đoạn của Yết Kiêu.

-Sao ta nghe thấy lạ lạ?

-Thưa Triệu Quận công, năm ngoái, chuẩn bị đi sứ Trung Nguyên, Trạng Bùng có kể rằng, truyền thuyết sinh thời Phạm điện tiền là người đan sọt ở làng Phù ủng, một hôm ngẫm nghĩ kế sách chống Nguyên không biết quan quân trảy qua mà bị một tên lính dẹp đường hộ vệ Quốc công Tiết chế Hưng Đạo đại vương đâm vào đùi. Sau Phạm điện tiền lên thượng tướng quân, có tìm lại mũi dáo ấy để giữ và tạ thần dáo, hoá ra mũi dáo ấy không phải thường, tên lính hàng ngày hộ vệ Hưng Đạo địa vương, nên mũi dáo ấy cũng được linh khí của Đại vương vô tình truyền vào. Lại nghe nói khi Hưng Đạo đại vương mất đi, Phạm tướng quân đã mang mũi dáo ấy làm đồ tuỳ táng ở vường An Lạc.

-Thế còn thuỷ chu đoạn của Yết Kiêu.

-Đó chính là vũ khí đục thuyền giặc Thát của Yết Kiêu, gia tướng của Hưng đạo đại vương. Điều này khi hỏi Trạng Bùng, thì không thấy quan trạng nói gì, chỉ là ngu ý đoán ra chắc thế nào cũng có ở vườn An Lạc.

Triệu Quận công có vẻ rất đắc chí:

-Chỉ có hai món đồ nhỏ bé ấy cũng làm ta mê mẩn rồi. Xin các đạo sĩ lắng nghe đấy mà ra sức làm việc, kịp tìm ra bí mật…

Râu chổi đạo sĩ nói:

-Khi đó, bần đạo không xin gì trong kho đồ quý, mà chỉ xin một đặc ân…

-Điều gì? –Cẩm quận công nói.

Râu chổi đạo sĩ ấp úng không muốn nói. Mặt Trắng đạo sĩ cười nhẹ, nói:

-Tôi biết rồi. Ông ấy sẽ xin hoàng chu thổ.

-Là cái gì?

-Đất ở kho báu linh thiêng, mắt thường chỉ nhìn thấy đất thường, nhưng Râu Chổi đạo sĩ sẽ biết đâu là đất dùng được, mang về giếng Giáp Tỉnh ở Tân Châu, nhào với nước giếng ấy thì luyện vài ngày đất chuyển thành màu vàng, rồi đỏ tươi, rắn chắc không gì địch nổi, không gì chặt được. Trong lúc khối đất còn dẻo thì có thể nhào nặn thành muôn vật quý giá.

Râu Chổi đạo sĩ bực bội nói:

-Còn Mặt Trắng đạo sĩ thì sẽ xin được gia ân xin Bạch Mộc. Cách xa kho báu trong vòng một trăm bước chân, có những cái rễ cây trông thì thường, nhưng Mặt Trắng đạo sĩ biết cái rễ nào là Bạch Mộc, ông ấy sẽ lấy về, rửa ở suối Thụ Khê, rễ cây trở nên trắng ra, mềm như da, mà lại chắc không gì chặt xé được, có thể đan thành áo chống mọi loại cung tên…

Tóc Bạc đạo sĩ bỗng nói:

-Trăng đã lên, tôi nhìn thấy hoa đang nở.

Bỗng mọi người cảm thấy được một mùi hương dịu dịu tràn ngập khắp không gian. Năm bông hoa quỳnh bắt đầu chúm chím nụ to bằng cái chén.

Cẩm Quận công nói:

-Hoa, nguyệt đây chỉ thiếu thi ca…

Mặt Trắng đạo sĩ bèn xin phép ngâm bài thơ nhan đề Tuý Lâm. Giọng đạo sĩ lúc rì rào như rừng cây, lúc vi vu như gió núi. Có những câu như: “Gió bảo gió cẩn thận, mưa bảo mưa hiền hoà, chỉ có rừng cây không nói. Ta hỏi rừng đi đâu về đâu? Rừng cây say ngả nghiêng”.

Râu Chổi đạo sĩ xin phép hát bài Mạc Ngôn, cẩn thận thưa rằng, chính đạo sĩ đã dịch sang tiếng Đại Việt. Ca từ vang lên lạ thay như nước reo, như sóng xô. Có những câu như: “Bàn chân tung hoành đến đâu? Chỉ có đất biết. Thân thể rưng rưng mở lòng đất trở về. Đất không nói, đất vỗ về…”

Cẩm Quận công vui, vỗ tay nói:

-Thật là yên ấm. Chỉ có ở kinh sư mới có cảnh kỳ thú, người kiệt hiệt, lời du dương như thế này. Cũng trăng cũng hoa, chắc là Thuận Quảng cũng có như vầy, nhưng chắc sẽ luận vật quý khác, cái khí thiêng u linh cũng khác.

Văn Lâm bảo:

-Xin mời Tóc Bạc đạo sĩ góp vui.

Tóc Bạc đạo sĩ nói:

-Tôi thuở nhỏ chăn trâu ở vùng An Dương, phủ Kinh Môn, có học được bài nhạc này, xin hầu các Quận công, công tử, tiểu thư và chư vị.

Tóc Bạc đạo sĩ rút trong ống tay ra một cái sáo trúc, đưa lên miệng bắt đầu thổi. Mọi người lắng nghe. Tiếng sáo vi vu như đang bay trên một vùng sông nước, lại có lúc gập ghềnh đường xá, thúc giục đi xa…

Tóc Bạc đạo sĩ thổi xong bài sáo, nói:

-Đây là bài Hành Vân Sơn, một người đang vượt dãy núi cao, mây bay ngang đầu, sóng biển vỗ dưới chân, càng đi càng xa, núi càng thấp xuống…

Tất cả cùng ồ. Cẩm Quận công nói:

-Biết là như thế, cảm thấy như thế, nhưng chỉ khi Tóc Bạc đạo sĩ nói ra mới thấy sáng rõ.

Triệu Quận công ý chừng hứng khởi, đứng lên nói:

-Vui quá, ta con nhà võ, tiếc là không biết ngâm thơ, hát, thổi sáo, ta múa bài võ Đông Hoa Đào.

Thế tay thế chân Triệu Quận công đảo uyển chuyển, cương quyết mà mềm mại. Tiểu thư Kỳ Hoa bất giác nhìn ra đó như là sư Thành ở chùa Lưu. Chỉ có điều đây là Triệu Quận công. Bài quyền này Triệu Quận công làm cho nó hùng dũng hơn là khi sư Thành múa, có cảm giác hài hoà hơn. Khi cúi đầu xuống, động tác của sư Thành không ai nhận ra, còn Triệu Quận công thì lắc đầu hơi mạnh. Khi xoay người, nghiêng đổ về mọi phía, đầu sư Thành vẫn im, dường như miệng sư Thành là một tâm điểm bất động, thân thể xoay quanh cái trụ không gian ấy. Còn Triệu Quận công thì lắc đầu loạn lên.

Kỳ Hoa bèn nói:

-Nghĩa phụ cho con học theo được không ạ?

Triệu Quận công cười ha ha:

-Tốt quá. Chúng ta vui chơi cho thoả.

Kỳ Hoa cầm lên một cái chén của Văn Lâm nói với mọi người:

-Đây là cái chén có rượu.

Nói rồi ngậm cái chén vào mồm, bắt đầu múa bài quyền Đông Hoa Đào. Trong hương thơm của không gian hoa quỳnh dưới trăng, những động tác của Kỳ Hoa thoắt thấy linh động biến ảo lạ lùng. Cũng là bài quyền những động tác như Triệu Quận công biểu diễn, nhưng hình như cả người múa lẫn người xem đều thăng hoa tâm trạng, có lẽ tại cái chén rượu ngậm nơi miệng của Kỳ Hoa.

Các động tác vừa dứt, Kỳ Hoa cầm cái chén trên tay, không nói gì, nghiêng chén đổ xuống, một dòng rượu còn nguyên ở chén đang tràn ra.

Mọi người trầm trồ. Kỳ Hoa nhớ tới sư Thành ngậm cái gáo dừa múa bài quyền này. Ông sư trẻ đẹp ấy bảo: “Từ chén nhỏ đến gáo dừa dài như An Phụ so với An Tử vậy”.

Triệu Ngô Cương rất vui, nói:

-Tuyệt vời, ái nữ của ta quả là không hổ danh là Kỳ Hoa. Ta nghe một bằng hữu ở Giáp Sơn từng truyền cho bài Đông Hoa đào này nói rằng, đây là bài quyền dưỡng sinh, có thể sai khiến nhịp thở, tự phong bế hay toả xuất tinh khí điều hoà âm dương, ta tập vẫn tập nhưng thời gian eo hẹp, chưa rõ cái hay của nó, nay thấy Kỳ Hoa múa bài Đông Hoa đào, mới bắt đầu thấy cái thần diệu của thuật dưỡng sinh, chắc là Kỳ Hoa chưa đạt đến hết sự mầu nhiệm của quyền cước, nhưng chỉ như vậy cũng thật là thú vị…

Tất cả cùng vòng tay nâng chén rượu. Kỳ Hoa thoắt nhớ nhà, hình bóng núi Giáp Sơn sao mà nôn nao. Cô chạy đến bể nước ở bên vườn của Cẩm Quận công, cầm lấy cái gáo, múc uống mấy hớp. Nước mát chảy tận ruột, đến đâu mát đến đó. Các đạo sĩ ngạc nhiên nhưng bàn tán râm ran, hai quận công cười ha hả, Văn Lâm không nói được câu nào, ngây ngất.

*

3.

Không chính thức hội sư, nhưng tối ấy, tại phủ Đàn quận công, các tướng tâm phúc dưới trướng đều đông đủ.

Bàn dài kê trong lâm phủ. Trăng mười rằm lên thấp thoáng, nến cháy lập loè nhưng vẫn rõ ánh trăng loáng ướt khắp nơi, dạ hương, rồi nhài hương ngan ngát thơm, thật là một nơi tiên cảnh.

Mọi người bỗng nhìn thấy một người lạ. Lê Ban bèn nói:

-Bá cáo với các chư vị, đây là Nguyễn công tên huý là Cánh, xã trưởng ở huyện Thuỷ Đường phủ Kinh Môn, người nhà Tả đô đốc, hôm nay nhân lên thăm gia quyến Tả đô đốc.

Tất cả râm ran nói:

-Thật may mắn được tiếp chuyện ông Xã.

Đàn Quận công nói:

-Tin thắng trận dồn dập khắp nơi, bọn nguỵ Mạc chỉ còn một thẻo đất Cao Bằng, cơ đồ nước non gây dựng từ thời Thái tổ đã nhìn rõ sự trung hưng huy hoàng. Hôm nay ta vừa đến phủ Quốc công Tiết chế, Quốc công tiết chế rất vui.

Một tướng nói:

-Tôi thấy thời ta sống là thời đang sinh ra nhiều anh hùng, võ công hiển hách, mà người anh hùng nhất là Quốc công Tiết chế. Hoàng gia cần phải ghi công cho Quốc công ta xứng đáng hơn.

Một tướng khác nói:

-Cơ nghiệp của Thái tổ được trung hưng trọn vẹn là nhờ vào tài thao lược của Quốc công Thái uý Tiết chế, công lao của Quốc công ta với hoàng triều khác gì công lao của Quốc công Tiết chế Hưng đạo đại vương với nhà Trần.

Ông già Lê Ban nói:

-Ta mạn phép xin hỏi các vị, Quốc công Tiết chế ta so với Quốc công Tiết chế họ Trần thế nào?

Xã Cánh xin nói:

-Xin cho kẻ quê mùa ở xó núi Thuỷ Đường góp ý.

Mọi người gật bảo: “Cứ nói, cứ nói, hân hạnh, hân hạnh”.

Cánh bèn nói:

-Thời Hưng Đạo vương, vương triều Trần anh hùng như thóc ngày mùa, nội trị lại có vua sáng tôi hiền quần thần hào sảng, như thế Đức Thánh Trần rảnh tay lo binh thư, chống ngoại xâm. Nay thì sao? Nội trị rối ren, giặc Mạc như tằm ăn rỗi, Trường Quốc công vừa phải sắp đặt chính sự, nội trị việc rối bời, mà võ công thì khác gì Nhân Huệ vương, Chiêu Minh vương thời trước. Nếu chẳng may giặc ngoài xâm lấn, phi tay Quốc công Tiết chế thì ai lo?

Lê Ban hỏi:

-Vậy theo ý ông…

-Vâng, Trường Quốc công có mặt nội trị còn trội hơn cả Đức Thánh Trần- Cánh đắc ý nói.

Đàn Quận công ngồi lim dim, không nói gì, nhưng vẻ mặt ấy lấy làm yên ổn lắm.

Cánh nói tiếp:

-Nhưng tôi thắc mắc, Tiết chế nhà Trần có tước đại vương, còn Tiết chế của ta thì vẫn chỉ là tước công thôi?

Tất cả cùng ồ lên.

Một tướng nói:

-Thái tổ lập nước, đặt lễ đã không lập tước vương, nay sao lại có thể lập tước?

-Đô tổng binh nói thế là mới nhìn thấy một phía, mà chưa nhìn thấy hết mọi sự- Một tướng nói- Thời Thái tổ lập nước có cái vất vả khác, thời nay vận trung hưng lại có cái khó khăn khác. Nhà Trần đặt vương phủ khắp nơi, lập tước nhiều không kể xiết, vua Hưng Long đã phải giảm bớt cả đất phong cho các vương mới đủ, như thế là gây nên nhiều mầm hoạ. Nay công lao của Trường Quốc công so với mọi người, ví như núi Thái Sơn so với mô đất, vậy nếu có phong vương, chỉ có Trường Quốc công xứng đáng, thì làm sao phải sợ việc phong vương.

-Xin đại xá cho cái sự hồ đồ của tôi- Đô tổng binh đáp, đoạn đứng lên nói với Đàn Quận công- Thưa Tả đô đốc Quận công, tôi nghĩ đây là lúc chúng ta phải đồng thanh thỉnh ý Hoàng thượng phong vương cho Quốc công ta.

Đàn Quận công gật gù, nói:

-Ta cũng đã nói với Quận công ta ý đó, nhưng Quận công vốn khiêm tốn, bảo nếu đưa ra có nhiều dị nghị thì sao?

-Có kẻ nào nói ngang trái thì chỉ có thể là Đoan Quốc công chứ gì? –Một tướng nói.

-Đoan Quốc công mà gây hấn thì Quốc công ta cũng khó nhọc, cả xứ Thuận Quảng kéo về, tuy chúng ta không ngại nhưng…- Một tướng nói.

-Liệu rằng Đoan Quốc công cũng đòi một tước vương thì sao?- Lê Ban hỏi.

Đô tổng binh nói:

-Hiện giờ, binh lực căn bản của họ Nguyễn ở cả Thuận Quảng, bọn Triệu Quận công, Cẩm Quận công thì sao địch nổi với quân triều đình. Vả chăng, sức mạnh của họ Nguyễn không phải ở việc dụng binh.

-Vậy ở đâu?- Đàn Quận công hỏi.

-Sức mạnh của họ Nguyễn ở chỗ khác, đó là của cải. Đoan Quốc công cũng là một bậc anh hùng cái thế, nhưng ông ấy dựa nhiều vào sản vật. Một là sự cống nạp sản vật của hai xứ Thuận Quảng. Hai là sản vật mà đội quân ông ấy vơ vét trong các cuộc hành binh. Đến đâu họ Nguyễn cũng chú ý tìm vật quý, dị nhân. Nên theo tiểu tướng, không đáng ngại họ Nguyễn.

Lê Ban lúc ấy mới nói:

-Vậy theo ý Công tử thì nên thế nào?

Công tử Văn Lâm từ bấy đến giờ ngồi nguyên im lìm, bây giờ thấy mọi người đổ dồn con mắt về phía mình, hơi ngượng, cười nói:

-Xin đa tạ… Theo thiển ý của tiểu nhân, không có gì đáng ngại.

Công tử bèn ngửa cổ uống một chén rượu, đầy vẻ tự tin nói:

-Tiểu nhân đã thấy Triệu Quận công ra sức tìm kho báu An Lạc, dốc mọi sức lực vào sửa Triệu phủ và sửa Đoan phủ. Đô tổng binh nói đúng, trong phủ Triệu Quận công, có mấy đạo sĩ chuyên xem phong thổ, xem thảo mộc, đọc văn tự cổ. Tôi nghĩ có lẽ Đoan Quốc công dốc sức để tiếng ở đời không phải vào mặt dụng binh, mà nếu thế thì không dám gây hấn với Tiết chế, chỉ có điều rõ ràng rằng, nếu không đắc ý thì ngấm ngầm nuôi chí mà thôi.

Một tướng nói:

-Đoan phủ, Triệu phủ có gì hay, công tử kể cho chúng tiểu tướng nghe với?

Công tử Lâm nói:

-Mặt này thì các ông còn thua xa người ở Triệu phủ.

-Mặt gì đấy ạ? - Đô tổng binh hỏi.

-Mặt hưởng lạc. Tôi thấy Đoan phủ, Triệu phủ đều có cách ăn chơi kỳ khu mà thú vị. Đơn cử như Cẩm Quận công, vốn vẫn bị cho là khù khờ, yếm thế, nương nhờ cái bóng Đoan Quốc công và Hảo Quận công, cũng có cách ăn chơi đáng nể. Cẩm phủ có bộ gươm cổ, quý giá vô cùng. Gươm dáo cung tên từ thời Tần, Hán đều có ở đấy, tiểu nhân thấy Cẩm Quận công bảo có cả nỏ của Cao Lỗ thời vua An Dương Vương. Gươm thì loại như lá lúa, loại như lá sen, lạ lùng không kể xiết. Cái thú của Quận Cẩm là trưng ra, chứ không dụng những thứ đó. Đôi khi Quận Triệu đến đó luyện kiếm đạo mà thôi.

-Thế còn ở Triệu phủ có gì hay? – Một tướng nói

-Triệu phủ thì cái gì cúng kỳ bí, thú vị. Nhưng giờ đây tiểu nhân chẳng lạ gì nữa. Có ba vị đạo sĩ chuyên xem phong thuỷ, thảo mộc và chữ cổ, để tìm cách lấy kho báu vườn An Lạc.

Tất cả cùng ồ lên, gật gù rồi nói chuyện râm ran với nhau. Xã Cánh chợt bật dậy:

-Hỏng to rồi.

Lê Ban hỏi:

-Ông Xã nói hỏng cái gì?

-Hỏng to là tôi nói thế thì cái kho báu khổng lồ ấy vào tay họ Nguyễn mất. Từ lâu tôi đã cảnh báo với Tả đô đốc, họ Nguyễn tìm cách lấy lòng tên Ba Bị, lại dung túng cả tên Bá Hoè linh lợi như sóc. Cuối cùng cái đuôi ấy lòi ra, bây giờ biết làm sao?

Công tử Lâm nói:

-Tôi cũng đã thấy ông Bá Hoè hay thì thụt ở đấy, còn Ba Bị thì đã thuận để tất cả bảo bối, bị túi da và gia phả lại cho Triệu phủ giữ.

Xã Cánh vỗ đùi:

-Thứ đó là vật bất ly thân của họ nhà Phạm Quý, nay Ba Bị Hào thuận tình để lại, chắc có gì lạ rồi.

Một tướng nói:

-Tiểu tướng cũng đã gặp mấy tên ở Triệu phủ đến quán nhà Bá Hoè ở xóm Hạ Viền.

Công tử nói:

-Chơi hoa, chơi lá, chơi kiếm đã vậy, chơi… thứ khác tôi e rằng bọn Triệu phủ cũng hơn các ông. Triệu Quận công đi về Kinh Môn, học một bài quyền gọi là Đông Hoa đào, tôi thấy rất lạ, ấy vậy mà tiểu thư của tôi nói từ bài quyền này đến võ đạo của tên Ba Bị chỉ như từ núi Nùng leo lên An Tử vậy thôi.

Tất cả lại trầm trồ. Lê Ban nói:

-Có gì đâu. Tôi đã biết tên ấy, võ công cũng đáng nể, nhưng đâu phải chuyên dụng binh như các vị ở đây, quyền cước chắc gì hay.

Công tử vội nói:

-Quyền cước có nhiều loại, có loại hộ thân, có loại công địch, còn quyền như Triệu Quận công và Tiểu thư thi thố cũng như tên Ba Bị là loại quyền dưỡng sinh, có thể sai khiến ý muốn, tận hưởng sắc dục. Tiểu nhân từng nghe thấy Triệu Quận công bảo thằng Ba Bị có thể làm cho bọn đàn bà hư đốn là vì vậy.

Xã Cánh nói:

-Cả vùng Giáp Sơn đều biết hắn làm nghề thiến hoạn gia súc, nói rằng tinh lực giống đực bị hắn thu vào người, nên có sức dục rất ghê…

Một tướng vỗ đùi nói:

-Thảo nào, từ ngày Bá Hoè mở quán Hạ Viền, khách kinh thành đến đông như thế.

Đàn Quận công nói:

-Các ông cứ nói đến ăn chơi là mắt sáng ra, nhưng ta e rằng các ông đến cái thú ấy cũng chả biết đến nơi đến chốn. Nước nhà sắp qua thời loạn rồi, các ông thì chỉ biết dụng binh, nên ngay từ giờ cũng phải tìm hiểu cách sống ở kinh kỳ đi là vừa.

Một tướng nói:

-Vinh hoa hoá ra cũng phải biết tận hưởng, thưa Tả đô đốc Quận công, chúng tiểu tướng mong cho Quốc công ta lên ngôi vương để chúng tiểu tướng được phận nhờ.

Lê Ban cười:

-Đợi đến các ông lên tiếng thì muộn mẹ nó rồi. Xin thưa với các chư vị, Tả đô đốc ta đã chính thức đặt ra chuyện phong vương cho Quốc công rồi, tấu văn trình lên đức kim thượng rồi, việc lập phủ vương cũng đang chuẩn bị, chọn ngày lành tháng tốt là bá cáo thiên hạ.

Đàn Quận công nói, nghiêm cẩn:

-Ngày lành tháng tốt là ngày mai rồi, vào giờ hoàng đạo, Hoàng thượng sẽ tấn phong Đô tướng tiết chế thuỷ bộ chư dinh kiêm Tổng nội ngoại bình chương quân quốc trọng sự  Tả tướng Thái uý Trường quốc công làm Đô nguyên suý Tổng quốc chính thượng phụ Bình An vương.

Cả bọn đứng lên, cúi đầu, nói:

- Bình An Vương thiên tuế.

Tiếng hô như mưa rào mới xuống cơn.

Đàn Quận công nói, hùng hồn:

-Rồi đây, sử sách Đại Việt sẽ ghi công bậc anh hùng phù Lê mở nước, chiến công hiển hách diệt nguỵ Mạc, trung hưng cơ đồ của Thái tổ. Nước đang sắp qua binh lửa, vào thời thịnh trị, ta và các ông có phúc kê cao gối ngủ, hưởng vinh hoa cùng Tân vương, đấy là phần thưởng cho những người theo bậc anh hùng như Tân vương… Việc định công ban thưởng tướng sĩ cũng sẽ được Vương định liệu…

Lê Ban chừng như đã ngà ngà, nâng chén nói:

-Họ Nguyễn chơi báu vật, Vương chơi anh hùng… A ha ha…

Chương XIV: Ăn xong thì đến chơi

“Miếng ngon nhớ lâu, đòn đau nhớ đời”

1.

Kỳ Hoa đến tận Đàn phủ với Văn Lâm. Hôm nay, tiểu thư đuổi hết bọn hầu, tự mình vào bếp nấu nướng, chỉ có cô hầu Tý giúp việc. Công tử Lâm can:

-Tiểu thư đừng nên tự chuốc vất vả vào mình. Trời sinh kẻ hầu người hạ là để cho chúng ta sai khiến.

Kỳ Hoa không đồng ý:

-Đành là thế, thường ngày là thế. Còn hôm nay tiện nữ muốn tự tay làm món ăn cho công tử, công tử sẽ thấy ngon miệng hơn, đặc biệt hơn…

Văn Lâm nghi ngờ:

-Ta chưa từng biết bậc mệnh phụ, tiểu thư nào lại biết làm những việc vặt này.

-Không vặt đâu. Tiện nữ ở nhà, vẫn nấu nướng cùng con Tý, cha tiện nữ ở công đường về, ăn món ăn tiện nữ nấu, bao giờ cũng bảo ngon hơn.

Đến bữa, Văn Lâm đến món nào cũng hỏi:

-Đây là món gì? –Công tử gắp lên một viên dài như ngón tay, nói rồi ăn liền, thấy trong mồm chất bột giòn tan nhanh, còn lại dư vị thịt bùi bùi.

-Công tử thấy thế nào?

-Như tôm nhưng không phải tôm, như cá mà không phải vị cá.

-Đó là món “tôm bay” ở quê nhà…

Công tử ngạc nhiên, gật gù nói:

-Ta chưa nhìn thấy con tôm bay, nhất định tiểu thư phải chỉ cho ta biết mới được.

-Cuối bữa, ăn xong thì tiện nữ sẽ cho công tử xem.

Công tử lại gắp một con nho nhỏ như đầu đũa, ngắm nghía:

-Đây là con cáy, nhưng không phải mai cáy, mai cáy nó tròn phồng cơ, đây mai con này lại nhăn nhúm như ngón tay bị nước, chân con cáy có lông, con này lại không.

-Còn nữa- Tiểu thư nói- công tử lật yếm nó lên mà xem, yếm nó nhỏ mà màu đỏ tươi.

-Đẹp quá- Công tử nói- nhìn con cua lạ này thật đẹp, ngắm cũng thấy ngon.

Tiểu thư cười:

-Chỉ là một loại cua ở Giáp Sơn quê tiện nữ thôi, ở quê người ta gọi con này là con “mày mạy”. Thứ này giống như cua mà nhỏ như cáy, yếm đỏ mai thanh, hiếm hoi lắm, mỗi khi bắt cua, hàng trăm con cua thì chỉ được chục con mày mạy.

Công tử ngập ngừng cho vào mồm, nhai nhai rồi trợn mắt kêu:

-Ngon. Ngon quá, như vị cua mà giòn và thơm như cua lột nhỏ vậy. Quê nhà tiểu thư quả là nhiều sản vật quý.

Tý mang lên món thứ ba. Vừa đặt xuống, Công tử đã cánh mũi phập phồng. Một mùi thơm nức như là động cựa vào khứu giác, kích thích vị giác ngay cả khi chưa nếm.

-Lại cái gì đặc biệt đây?- Công tử hỏi.

Tiểu thư giót rượu ra chén, nâng lên đưa cho công tử, lại giót tý tý cho mình, nói:

-Thứ này rất đặc biệt, chỉ có vùng Giáp Sơn, Thuỷ Đường nước lợ là có mà thôi, quá lên phía trên Bến Bình đã ít, quá xuống mạn biển An Dương là không thấy con vật làm ra món này.

Một đĩa nhỏ, giống như chả trứng mà màu nâu sậm. Công tử nếm một miếng, nói:

-A, chả rươi. Món này kinh thành đôi khi cũng có, nhưng ta chưa từng thấy món này thơm lừng như thế này.

-Đây là rươi trái mùa. Vỏ quýt, trứng gà, rồi lá lốt cho vào vừa phải, nức mùi thơm khác thường.

-Sao tiểu thư làm ít thế?

-Của trái mùa, không thể có nhiều. Chính vụ phải là tháng chín đôi mươi, tháng mười mồng năm, nay mới tháng tám mà công tử ơi. Vả lại, món này không thể ăn nhiều.

-Ôi, còn món nào đặc biệt mang lên ta thưởng thức nào?- Công tử nói- Tiểu thư, nàng thật là một người đặc biệt, ta tạ ơn trời đã biết tiểu thư, ôi duyên kỳ ngộ tuyệt trần.

Tiểu thư đỏ bừng mặt, gọi Tý mang món tiếp theo lên.

Một con cá rán nằm gọn trên đĩa bạc, xung quanh có nhiều cọng rau làm thành một bức tranh màu sắc rực rỡ. Công tử ngắm nghiá, nói:

-Trông mình cá thì như cá bống, mà nhìn đầu thì bẹp như đầu trê, lại không có râu, mà mồm cá giống như mồm cá ngão…

-Con này gọi là cá “bống bớp”. Huyện Giáp Sơn quê tiện nữ không có, nhưng cuối huyện Thuỷ Đường thì có. Loại này lành mà bổ, thường thì người ốm hoặc gái đẻ mới được ăn, vì loại cá này hiếm lắm.

Công tử tự tay xẻ con cá dọc theo thân, chia cho tiểu thư một nửa, nói:

-Hai ta chia con bống bớp này, nhưng mai kia tiểu thư có ở cữ thì ta sẽ cho người đi Thuỷ Đường, Kinh Môn mang cá lên đây cho tiểu thư ăn thôi…

Tiểu thư e lệ:

-Đa tạ ý tốt của công tử.

Cô hầu Tý mang cơm và canh lên. Công tử ăn canh, nói:

-Mùi vị món canh này cũng rất đặc biệt, nó là loại rau gì vậy?

-Rau này không phải mua, tiện nữ hái ở vườn phủ của công tử đó thôi.

-Ôi, sao ta không hề biết?

-Đó là loại rền cơm mọc ở chân giậu, nấu với trứng cáy đỏ đấy mà.

-A…

-Trứng cáy màu nâu đen như bùn, khi nấu chín đỏ rực lên, vị mặn mà bùi. Nếu bắt được con cáy ôm trứng đỏ thì lại là tuyệt ngon và bổ. Cáy ở vùng Giáp Sơn mới có loại trứng đỏ. Mùa này ở quê đang rộ cáy lắm.

Tiểu thư lại gọi Tý mang món rau lên, lại mang lên bát nước chấm màu đen mà đục. Công tử chấm rau vào mắm rồi gật gù:

-Đây chính là mắm cáy đây mà. Ta lâu rồi thú thực coi thường rau muống, nay ăn toàn món quê, giờ thấy rau muống mắm cáy thật là tuyệt.

Tiểu thư gắp một quả cà, nói:

-Thứ ấy phải đi theo món này. Đây là cà muối sổi, có những thứ riêng rẽ thì thường thôi, mà khi ăn với nhau thì tôn nhau lên, ngon lắm.

Công tử bèn ăn một mạch mấy bát liền.

**

2.

Vào ngày giờ đã định, Bá Hoè đã nghênh đón sẵn, đưa cả mấy người vào gian trong, trong đó đã bày sẵn tiệc rượu, nhưng chỉ có ba chỗ ngồi. Đàn Quận công không mặc tướng phục, trông nhang nhác ông Cả Xâm, như một ông chủ nhỏ đi chơi. Lê Ban thì xúng xính trong áo lụa rộng, trông khác hẳn ngày thường, thoạt nhìn khó nhận ra.

Ba Bị làm chân hầu rượu. Trịnh ông chủ đưa mắt cho Lê Ban, ông già này chợt hỏi:

-Này ông Bá, sao lại không để anh gì ấy lên đây với chúng ta?

-Thôi mà- Bá Hoè xua tay- Nó phận người nhà...

-Không được- Lê Ban nói- Ông đã mang anh ấy đến phủ Quận công, nay ông chủ tôi đến đây rồi, hay là...

-Thôi, ai lại thế, vả lại, anh ta làm chân hầu rượu mà.

Trịnh ông chủ nói:

-Thôi được. Tuỳ ông chủ nhà xếp đặt.

Ba người ngồi xuống, trước mặt mỗi người mới chỉ có một âu nước ấm bốc khói ngào ngạt hương quế, hương bưởi, hương sả. Hai người khách nhìn ông chủ nhà, Bá Hoè nói:

-Mời các quý quan đẫm tay...

- ở đây không có quan, ông Bá nhá. Vậy chớ đẫm tay...?

- Chúng tôi vốn quê mùa, nói rửa tay e rằng các ông ở kinh đô nghe thấy chối, bèn nói "đẫm tay".

- Cứ dân dã thôi. Rửa tay, gọi là rửa tay.

- Vâng ạ.

Ba người ngâm tay, nhẹ nhàng rửa. Ông chủ Trịnh cười mủm mỉm:

-Nhà giàu các ông vẽ sự nhỉ, mà vẽ khéo quá, ai mà chê được.

Ba cô gái mặc áo tứ thân, váy đỏ đi ra thu ba âu nước thơm.

Ba cô gái khác cũng mặc áo đỏ, chỉ mặc độc một cái yếm hồng, cánh tay, cổ ngực trắng phau phau, bê thức ăn ra.

Đó là một bát chất lỏng màu trắng ngà đặc sánh đựng trong bát sứ bé tí, cô hầu quỳ xuống, nâng tay lên quá đầu. Thực khách nhìn thấy một tổng thể da thịt, trên đó món ăn như mọc ra từ cái cơ thể ngon lành kia. Bá Hoè nói:

-Thưa các quý khách, đầu tiên là món tráng miệng "sữa chim cu".

Ông Lê hỏi:

-Món này nấu từ đâu?

-Dạ, con chim câu chọn những con to khoẻ, nuôi bằng cỏ sữa và thóc tám thơm, nó đẻ ra một lứa con, người ta bắt những lứa con ấy, lựa năm trăm đôi, lại nuôi đến khi nó đẻ lần đầu, cho ăn đặc biệt, rồi đến khi nó mớm sữa cho con thì lập tức bắt những con chim non này, mổ ngay tức thì, lấy món sữa của nó, chế với hạt sen, ý dĩ, làm nên món súp màu trắng ngà như da thịt thiếu nữ này...

- ái chà chà...- Đô đốc Đàn quận công giờ đang là Trịnh ông chủ thốt lên khoái chá, rồi bê bát súp lên, húp soạt một cái.

Bá Hoè bảo:

-Thưa ông chủ Trịnh, hôm nay đón khách quý, gia chủ tôi chuẩn bị hai mươi bảy món...

Trịnh ông chủ vừa húp súp xong, ý chừng thẹn, bèn nói:

-Cái anh nhà giàu rừng núi xứ Đông này hoá ra còn nhiêu khê hơn cánh lái buôn ở kinh thành. Nhà binh chúng tớ cứ là ăn to nói lớn.

Lại ba cô gái khác đi ra, lúc này các cô mặc áo ngắn tay hơn, vạt áo cũng ngắn hơn, bê trên tay một đĩa nhỏ, trên cái đĩa đó là những lá rau, dưa... rất nhiều màu xanh đỏ đẹp mắt. ở chính giữa đĩa màu đẹp mắt ấy là một bông hoa màu tím đang hé nở. Bá Hoè nói:

-Đây là món "vượt vũ môn".

Ông chủ Trịnh dường như đã biết khéo lường, bèn hỏi:

-Ăn thế nào?

Không đợi Bá Hoè giải thích, cô gái hầu hạ đã để đĩa xuống bàn, nhẹ nhàng nhấc cái bông hoa màu tím kia lên, một tay cầm cái thìa bé tí xíu, múc nước chấm giót vào cái cái bông hoa ấy. Rồi nhanh chóng đặt bông hoa vào thìa, đưa cho khách ăn. Trong khi há mồm đón món ăn, cả ông chủ Trịnh lẫn ông già Lê đều bị hút mắt vào cô phục vụ. Khi món ăn đã bị nhai ngấu nghiến, ông chủ Trịnh kêu lên:

-Như là vị cá rô nướng ấy... Chà, nhưng mà thơm...

Cứ sau một món, chủ nhà lại nâng cốc. Cả ba lại cạn cốc. Chừng như đã đến món thứ chín thứ mười, cuộc ăn uống mới đến độ cao trào, men rượu kích thích tỳ vị, còn các cô hầu thì kích thích người ăn. Cứ sau một món, hầu món ăn lại thay áo, áo lại ngắn hơn, váy cũng ngắn hơn. Đến món thứ hai mươi mốt thì các cô chỉ còn độc một mảnh yếm bé tí trên ngực và một chút gọi là váy che phần bên dưới. Ông chủ Trịnh đã rất hứng, nói:

- Ông Bá vừa nói có bao nhiêu món?

- Dạ, hai mươi bảy...

- Hay! -Ông chủ Trịnh chỉ vào các cô hầu- Thế món thứ hai mươi bảy thì... như thế nào?

Bá Hoè cười giả lả:

- Hết món thứ hai mươi sáu thì sẽ biết đấy ạ.

Ông chủ Trịnh vỗ tay:

-Mang cho ta năm món một lúc đi.

Bá Hoè nói:

- Xin phép để tiện dân được phục vụ đến nơi đến chốn. Bây giờ là món "nhạn sa"

Các cô gái mang món ăn lên. Trên cái đĩa to, chỉ thấy một cái như cái ống sáo trúc, nhưng không phải sáo trúc, vì ở giữa có một chỗ lồi to như quả ổi, ở một đầu vát nhọn còn một đầu thì loe ra như cái mỏ bồ nông. Thức ăn từng viên nhỏ được đặt vào cái mỏ ấy. Cô hầu ngậm vào cái đầu vát nhọn, quỳ xuống, đùi cô cặp kè với đùi thực khách và hướng dẫn cho khách há miệng ra. Ông chủ Trịnh làm theo và hút thật mạnh, song chả có tí thức ăn nào vào mồm cả. Cô hầu nhẹ nhàng, cầm lấy tay ông Trịnh:

-Quan lớn bình tĩnh, bao giờ em bấm tay thì hút vào nhé.

Một tay cô hầu cầm tay khách, một tay cầm cái ống sáo, từ từ hé cho hở cái lỗ duy nhất trên ông sáo và thổi nhẹ nhàng vào cái sáo ấy. Khi đó, tự nhiên ông chủ Trịnh cũng hút mạnh, thấy trong miệng mình một viên thức ăn và một luồng nhỏ nước sốt. Mắt ông chủ Trịnh long lanh như nuốt cả đôi môi của cô hầu đang chúm chím và mọng đỏ. Tâm hồn ông chủ Trịnh đúng là đang chơi vơi trên chín tầng mây.

Ông già Lê ghé tai bảo Bá Hoè:

-Ông ở miền sơn cước mà thuộc phép ăn chơi không kém hạng phú quý kinh thành.

Bá Hoè nói:

-Mới chỉ có ăn, đã đến chơi đâu mà quan bác khen thế?

Ông Lê cười hì hì. Bá Hoè lại bảo:

-Bây giờ là món ốc "non nước hữu tình".

Ông chủ Trịnh uống rượu xong, đặt chén cốc một cái, nói cười hỉ hả:

- Đặt tên khéo nhỉ. Ví như cái món "vượt vũ môn", chẳng qua là cá rô nướng chứ quái gì, nhưng vẫn thấy thú. Tôi đồ rằng có ai "gà" cho ông, chứ ông buôn bán biết quái gì.

- Ông chủ nói chí phải- Bá Hoè gật- Tiện dân cũng chỉ là người học mót. Hồi ấy có người Minh Hương Phố Hiến cho đi ăn, rồi cảm cái ơn tôi đã giúp vốn mà cho người đến bảo ban gia nhân, mỗi khi có khách quý thì mang ra phô diễn. Khi làm ăn tốt rồi, tôi mang cả đội bếp lên đây, coi như để mỗi khi có khách thì dùng. Mà cũng chỉ dùng mỗi lần một vài chiêu, riêng hôm nay thì trổ hết cả võ để đón tiếp Đô đốc, à tiếp ông chủ Trịnh.

Ông Lê ngầy ngà bảo:

-Cái thứ ăn chơi, phải chịu thằng Trung Nguyên. Có phải cứ vo vào ăn như ta đâu.

Ông chủ Trịnh cười, nói lớn:

- Nhiêu khê. Thằng Trung Nguyên lắm khi cũng vẽ sự ra, đặt tên chữ cho hay ho. Hồi sứ Minh tiếp khách, thấy rao là đến món "rạo rực tình xuân", các quan ai cũng rạo rực, té ra nó bê lên cái đĩa bé tí, có hai con ếch con, tôi thì bảo là con nhái, hai con ôm lưng nhau như là đang giao phối.

Cả mấy người cùng reo lên, hưởng ứng câu chuyện của ông chủ Trịnh, vẻ khoái chí. Cuộc rượu đã đến độ tâm trí đều thăng hoa, con người ngồi tiệc chẳng khác đang ăn tiệc ở Tây Thiên Mẫu, chỉ thiếu đào tiên Ngọc Hoàng cho mà thôi.

Khi đó, các cô hầu đã mang lên một cái đĩa, trên cái đĩa có những con ốc dài bằng cỡ ngón tay cái, đầu to cũng khoảng nhỉnh hơn ngón tay cái người lớn. Một cái hoả lò bằng than củi đặt vào giữa, trên để sẵn một cái vỉ lưới sắt. Các cô hầu đặt mấy con ốc lên trên đó. Ông chủ Trịnh bảo:

- Vừa nãy ông bảo đây là món gì?

- Dạ thưa, "non nước hữu tình", hay là nó còn có tên thứ hai là "Hạt đào tiên".

-Thế thì gọi mẹ nó là ốc nướng- Ông chủ Trịnh cười nói, nhưng cũng gật gù- Dù sao cũng phải nói thằng Trung Nguyên cũng có cái hay, phải có tên bay bổng thì ăn mới ngon, vì vừa ăn mới vừa thưởng thức bằng đủ loại giác quan.

-ấy đấy- Bá Hoè nói- ốc nướng nhưng không phải ốc nhồi nướng. Loại này chỉ có ở vùng biển Thuỷ Đường, An Dương, Nghi Dương của phủ Kinh Môn, nhưng mấy năm nay không hiểu cơ trời thế nào, ngày càng hiếm. Hầu như nó không có ruột, rồi các bác sẽ thấy, hình nó là ốc nhưng mùi thơm của nó không phải ốc.

Bá Hoè nhặt một con đang đùn nước sôi lên miệng, bốc hơi nghi ngút, đưa cho ông Lê:

-Đố ông lôi được cái lưỡi nó ra.

Ông Lê với tay lấy cái đũa, ngoáy vào miệng con ốc, cái lưỡi ốc liền tụt vào trong. Bá Hoè lại lấy con khác, cô hầu bèn đưa cho cái gai chanh. Ông Lê chọc cái gai vào và tìm cách lôi cái lưỡi ốc ra, nhưng nó vẫn trơ trơ. Ông Lê bảo:

-Nó bám chắc lắm. Hay là chưa chín?

Bá Hoè đón lấy con ốc, đưa cho cô hầu bèn quỳ xuống, kẹp con ốc vào hai đùi, hai tay vỗ đùi liên tục, được một lát, thì thấy từ cái miệng ốc, cái phần thịt ốc dần dần đùn ra. Ông chủ Trịnh ăn ốc, mắt nhìn đùi cô hầu, kêu lên:

-Hay lắm. ốc mà không phải ốc, tuyệt trần.

Bá Hoè giới thiệu:

- Loại này không có nhiều, cũng chỉ mỗi vị ba con thôi, các vị ăn hai con rồi, đó là "non nước hữu tình", còn con thứ ba thì có cách lấy ốc khác, thì gọi là "Hạt đào tiên".

Ba cô hầu bèn trật yếm, lộ ra bầu vú trắng ngần và căng tròn, thây lẩy như hai quả dừa mọc trên ngực. Con ốc được đặt giữa hai bầu vú ấy và dâng đến tận mặt thực khách. Các cô hầu một tay đỡ ngực, một tay khẽ vỗ nhẹ lên vú và xin mời thực khách cùng vỗ. Ông Lê ngạc nhiên quá, thích thú quá nhưng không sao "ra tay" được, trong khi ông chủ Trịnh thì vỗ thật lực. Cô hầu của ông Lê bèn nói:

-Con xin đổi, ông này vỗ thế này thì đến bao giờ được ăn ốc, để chị ấy căng hơn đến với ông.

Thế là cô này bèn đổi chỗ với cô hầu của ông chủ Trịnh.

Xong món ốc, khi các cô hầu đứng lên, ông Lê vẫn còn ngất ngư:

-Chà, thảo nào người ta bảo gái vùng Kinh Môn ấy vú to, chân khoẻ.

- Thì chúng nó cứ vỗ thế thì vú nào chả to- Lê Ban tiếp lời.

Bấy giờ chủ khách cũng đã ngây ngất, ăn uống đã tạm đủ bụng. Thêm vài món nữa, ông chủ Trịnh bảo Bá Hoè:

- Món thứ hai mươi sáu chưa nhỉ?

Bá Hoè:

-Dạ, đã ạ.

- Thế thì...

-Dạ, mời ông chủ Trịnh và ông Lê lên lầu.

- Làm gì?

- Dạ, đó chính là món thứ hai mươi bảy.

*

3.

Sau khi ăn xong, dâng trà lên, Tý nói với tiểu thư Kỳ Hoa:

-Thưa tiểu thư, cho em về hầu Quận công tiếp khách.

-Được- Tiểu thư nói- Khách ở Kinh Môn có vị tân quan Cao Thu chứ gì?

Tý cười e lệ, biến đi.

Công tử nói:

-Trà này tiểu thư hãm hay là…

-Trà này Tý nó hãm, nhưng tiện nữ mang đến. Đó là loại trà nhài có ướp sạ của con mãnh hương.

-Đó là loại gì vậy?

-Con này giống như chồn nhưng không phải chồn, con đực mới có sạ, ít khi bắt được vì thường một con đực đi với một trăm con cái. Nam giới có sạ mãnh thì khoẻ vô địch. Bao nhiêu năm ở Kinh Môn, chỉ có họ nhà Ba Bị mới bắt được mãnh đực, lấy sạ rồi thả về núi, sau vài tháng sạ nó lại hồi sinh, ông Bá Hoè bảo có khi Ba Bị bắt đánh dấu, năm nao cũng bắt được chính con mãnh ấy.

Công tử rất hứng khởi, nói:

-Mời tiểu thư, chúng ta cùng thưởng trà.

Tiểu thư lắc đầu, giót nước ở ấm, nói:

-Tiện nữ không dám uống loại này, vì tương truyền hương mãnh làm hư đàn bà.

-Nhưng hôm nay có ta, nàng hãy uống cùng ta một hớp.

-Có sao công tử chịu đấy nhá.

Hai người nâng chén, ngập ngừng mắt nhìn mắt, môi cùng hút trà, hương thơm ngây ngất, tâm trạng lên hương, thật không còn biết trời đất ở đâu nữa.

Công tử đặt chén trà xuống, tay quờ lấy tay tiểu thư. Tiểu thư mắt rưng rưng, cũng nắm tay công tử thật chặt.

Công tử dường như biến đổi thành kẻ khác. Mắt ngây dại, nhìn tiểu thư như bị hút hồn, tay công tử lần lần chạm vào cổ áo của tiểu thư. Cả hai run rẩy như là bị hoá phép, bèn ấp lấy nhau.

Bỗng tiểu thư đẩy công tử ra, đứng lên đóng lại cổ áo, xốc lại váy, nói:

-Thưa công tử, đằng nào chúng ta cũng sẽ là nghiã vợ chồng, thiếp sẽ là người vợ yêu của công tử mà. Trong lòng thiếp chỉ có công tử thôi.

-Vậy thì còn đợi gì nữa, chúng ta là duyên trời định, hãy cùng hưởng duyên trời đi…

Tiểu thư kiên quyết đứng lên, nói:

-Thiếp từ nay coi như đã là tôi tớ, là vật trong túi công tử rồi, nhưng việc loan phượng phải có lễ gia tiên.

Công tử trầm tư nói:

-Có lẽ ông trời còn muốn ta chờ đợi thêm một chút nữa...

-Tuy chưa làm lễ, nhưng trong lòng thiếp đã có chàng rồi.

-Thôi được, ta càng yêu quý nàng.- Công tử trong lòng muốn xông tới, nhưng chợt nhớ lại bài quyền tiểu thư đã biểu diễn, liền dẹp ý muốn dục vọng đang như ngựa lồng lên trong huyết quản…

Công tử trấn tĩnh, hỏi một câu vu vơ:

-A, vừa nãy nàng nói rằng cho ta biết con tôm bay, nó như thế nào?

Tiểu thư cười ngặt nghẽo:

-Đó chính là con châu chấu. Nếu cứ để nguyên con mà rang như ở quê, thế nào công tử cũng chê là quê mùa, có khi không thèm ăn, thiếp mới viên nó vào lớp vỏ mỏng bột gạo, rang giòn lên, thế thôi.

-A… -Công tử chợt thích thú hẳn lên.- Còn món gì lạ, bận sau nàng làm cho ta nhá.

-Thiếp còn cả đời làm cho công tử món ăn mà…

-Chuyện trăm năm của chúng ta, sau hôm nay ta sẽ nói với phụ thân ta lo liệu ngay.

-Việc ấy thiếp được nghe nghĩa phụ nói cũng đã sắp xếp rồi, đang tính chọn ngày hoàng đạo, bắt đầu làm lục lễ.

Cả hai cùng phơi phới…

Tiểu thư xin phép công tử ra về. Công tử tiễn mỹ nhân ra cửa, rồi vào ngơ ngẩn như mất hồn.

*

4.

Thế là cả ba líu ríu đi lên. Bá Hoè sắp xếp cho mỗi người vào một gian phòng riêng. Bá Hoè bảo:

-Thưa ông chủ, ông chủ thích loại như thế nào?

Ông chủ Trịnh bèn nhếch miệng cười:

- Cao, trắng, trẻ, xinh.

- Dạ, có ngay.

Trong phòng dành cho ông chủ Trịnh, đã đặt một cái thùng nước thơm đang bốc hơi nghi ngút, một cô cao trắng trẻ xinh khoả thân tiến đến lần lượt lột quần áo của ông chủ Trịnh như là bóc những cái lá bánh, rồi dìu ông chủ Trịnh vào bồn nước.

... Khi bắt đầu tiệc, mới đứng bóng, thế mà bấy giờ đã xế chiều. Ông chủ Trịnh mới tỉnh giấc, thấy bên mình một cô gái nuột nà, bèn giật mình, kêu:

- Ta ngủ lâu chưa?

- Dạ thưa, ông đã ngủ nửa canh giờ- Cô gái nói.

- Quái lạ, ở nhà ta phải dùng thuốc mới ngủ được, mày làm thế nào mà ta ngủ dễ thế.

Cô hầu cúi mặt, cười không nói

- Hay về với tao, tao bảo ông ấy cho mày về với tao?

Cô hầu ngẩng lên, lí nhí:

- Ông Bá đã bảo con phải sang phủ Triệu.

- Triệu là tên nào?

- Phủ Triệu Quận công ạ.

- A dà, quên cái thằng đó đi.

- Chết, ông ấy là Quận công Đô đốc, mà ông gọi là thằng thì chắc ông phải trên Quận công Đô đốc.

- Nhiều người bên ấy sang ăn chơi ở đây không?

- Vô khối. Chỉ có nhà ông hôm nay mới thấy...

Ông chủ Trịnh thấy người lơ mơ như trên chín tầng mây, ngắm nhìn đưa con gái, bụng nghĩ thầm mấy thằng phú thương chó chết ở kinh đô sao không bằng thằng trọc phú quê mùa sơn cước, nó tìm đâu ra bọn gái xinh tươi và điệu nghệ như thế này. Bèn hỏi:

- Bá Hoè đâu?

Tức thì Bá Hoè đã hiện ra ở ngưỡng cửa, nói:

-Xin mời ông chủ ra phòng ngoài uống trà.

Khi Đàn Quận công ra nhà ngoài, đã thấy ông già Lê ngồi đó rồi. Đàn Quận công hỏi như ra lệnh:

-Ông chiến được mấy hiệp?

Ông Lê khúm núm:

-Tôi già rồi, một hiệp cũng khá, đấy là hôm nay được chăm sóc tử tế mới được...

Trà rót ra, Đàn Quận công uống vào, bỗng thấy phấn chấn như sắp xung trận, bèn nói:

-Thứ trà gì mà vừa như trà, vừa như vối thế?

-Đây là loại cường trà, sau khi như vừa rồi, uống vào, lại thấy như chưa từng mất sức.

-Thảo nào...

-Nhưng các bậc cao thủ khuyên không nên lại tiếp tục, bởi vì nó chỉ để dưỡng, chứ không phải để cường lực.

Ông chủ Trịnh bèn nói:

-Tôi tưởng ông chỉ sành ăn, hoá ra còn sành chơi nữa.

Bá Hoè khúm núm:

-Tiện dân biết là bởi vì hồi nhỏ phiêu bạt khắp nơi từ miền Trung Nguyên đến phía Nam, ghi nhớ chút ít. Với lại, cái thuật chơi cũng phải biết mới có thể chơi được.

Một dàn các cô gái lại đi ra, nào quạt, nào nến, tay dẻo, chân mềm. Trịnh ông chủ nhìn say mê, bỗng thấy sức lực ở đâu lại dâng trào. Khi các cô múa điệu dâng trà của người Minh, thì ông chủ Trịnh thấy ngứa ngáy, nhảy xuống đi một bài quyền, tay chân đưa đẩy cũng dũng mãnh, uyển chuyển, nhưng chả ăn nhập gì vào động tác của đám con gái. Trống phách của bọn hầu nhạc rộn rã. Cả bọn nghiêng ngả. Ông chủ Trịnh hể hả bảo:

-Ta chưa thấy bao giờ vui như thế này?

Đoạn quay sang Bá Hoè:

-Còn thú gì, ông hãy mau trình diễn ra.

Bá Hoè lễ độ, ngắc ngứ nói:

-Còn một thứ mà cung đình người Tây Dương và bọn mọi Man coi là thường, nhưng người ta và Trung Nguyên phải kín đáo.

-Là gì?

-Dạ, đó là thuật… thuật xuân phòng.

-á chà?

-Không biết tướng quân có cho phép không? -Bá Hoè lí nhí.

- Ông định làm gì? -Ông chủ Trịnh tròn mắt- Điều đó chỉ dành riêng cho hoàng cung, ông định cho tôi vào ngục đấy à?

Bá Hoè cúi đầu. Ông Lê ghé tai ông chủ Trịnh:

-ở đây luật lệ là Đô đốc Quận công. Chúng ta vui thú chứ có mưu phản đâu.

-Ông không biết đang còn hạn đại tang hoàng đế Quang Hưng à?

-Ôi giời, mỗi thời mỗi châm chước- ông già Ban nói- Bộ Lễ yết thị lệ cấm dịp vua băng, nhưng mọi việc ngưng trệ như thế thì lấy ai làm việc nước. Phủ Vương lo tất đấy thôi…

Mặt ông chủ Trịnh giãn ra, mắt chớp chớp, nhìn đám con gái hơ hớ, thấy máu dâng lên đầu. Tâm trạng phấn chấn như là ông đứng trước hàng quân chuẩn bị xung trận ngoài biên ải, ông có quyền tiền trảm hậu tấu. Ông chủ Trịnh bèn bảo Bá Hoè:

-Thôi cho ta xem đi. Bá Hoè gật đầu rất thấp.

*

5.

(Ba Bị kể chuyện)

Ông Bá Hoè vừa là tác giả, vừa là người tham gia vào tấn tuồng lạc thú. Tất cả diễn ra dưới mắt ông ta, ông ta bảo tôi, tao thấy vừa buồn cười vừa muốn khóc. Mãn cuộc chơi, ông già Lê Ban ngồi như một cái tượng vô hồn. Càng về cuối, gánh nặng tuổi tác càng khiến cho ông già ấy bị đẩy ra ngoài lề, giống như kẻ ngoài cuộc. Thành ra, ông chỉ gương mắt ếch ra mà nhìn. Người ta cứ bảo người già như ông Ban trong tình huống này thì khá thương thay, ô hô, tôi bảo chả có gì phải thương. Cái vũ khí của ông ấy, dùng cho đến bây giờ đã cùn mòn, vậy còn cố làm gì. Không thương. Làm kiếp chó mèo ở cung phủ tướng soái, rốt cuộc ông ăn sung mặc sướng, ông kiếm cho ông bao nhiêu cái hĩm gái đẹp, giờ còn tiếc gì. Nhưng mà ông ấy chắc chưa bao giờ chứng kiến sự phô diễn sức lực đàn ông cuồng nhiệt như thế, chưa bao giờ ông ta nhìn thấy sức hấp dẫn mê man của đàn bà như thế. Đời quan lại của ông ta, dấm dúi với hàng bao nhiêu con đàn bà, nhưng chắc gì ông ta có thể nhấm nháp được niềm vui sướng như hôm nay. Đời người ta hơn nhau ở chỗ ấy thôi.

Đấy là khi ông Bá Hoè bố trí màn trình diễn có nhân vật chính là tôi, thằng Ba Bị. Ông Ban và ông Trịnh được bố trí ngồi vào một chỗ khuất, để cho họ nhìn thấy cảnh tượng hành lạc trong một màu đèn đỏ man dại. Tôi phải ra tay giúp lão Bá Hoè. Tôi bảo: Tôi không khác cái thân con chó, giữ nhà cho ông, giờ sủa tiếng thị uy cho ông. Bá Hoè cười nịnh bảo mày đâu có làm vì tao, còn vì Triệu Quận công và Quốc công nữa. Tôi tức chửi ầm lên, tiên sư nhà ông, thích thì thằng này tình nghĩa giúp rập, sao phải mang cái bóng quận với công ra. Ông ta thì thào: Vách có tai, nhưng tao biết mày không làm lộ, chỉ tội đầu mày đặc một tý thôi: Trong khi chúng ta lôi kéo chú ý của Đô đốc họ Trịnh vào hành lạc, thì quân gia của Quốc công và Triệu Quận công đang lo việc lớn.

Thế là tôi phải trình diễn màn hành lạc cho chúng nó xem. Bá Hoè bảo, tao biết thừa cái thú tính của con người, khi nhìn đồng loại giao phối, nó vừa kích thích người ta, vừa làm mê muội người ta, trong con người ta vừa dậy lên sự khinh bỉ nhơ bẩn, lại vừa thích thú ngấm ngầm. Lúc ấy dòng máu thú vật hiện trở lại, khiến cho tâm trí dậy lên thèm muốn chiếm đoạt, muốn thoả mãn và sự thoả mãn ấy mới là tận cùng lạc thú hay sao ấy? Trước khi làm việc này, tôi đã phải giữ bài tập thở, uống bài thuốc gia truyền "xuân luyện". Khi hành sự, tôi như là một thằng tượng được đúc bằng đất, trơ lỳ, gan góc mà có hồn đàn ông nguyên sơ, hồn giống đực, còn con đàn bà trẻ thì kêu oai oái lúc như mèo cái, lúc như lợn bị chọc tiết, lúc lại như chó đi tơ. Cái âm thanh phối giống ấy làm cho ông lão sáu mươi quan hầu cận và làm cho ông tráng niên đô đốc quận công ngồi thì im mà máu đang sôi lên trong huyết quản, ngứa ngáy từ làn da đến xương cốt. Trong khi tôi vẫn đi lại như không, tôi biết những vị khách quý kia đang như có con ngựa bất kham trong người, có con dê núi trong máu. Tôi đón tiếp một đứa khác, nét mặt chắc là thoả mãn tột cùng. Bởi vì tôi không làm ra vẻ thoả mãn, mà đúng là thoả mãn. Hai người khách của ông Hoè đã trố mắt lên mà kinh ngạc nhìn cuộc truy hoan của tôi. Lại một đứa đàn bà khác nữa vào với tôi. Tôi cảm thấy mình đang làm cho cả thế giới đàn ông phải bái phục sát đất. Mẹ sư cha các ông quan lớn quan nhỏ, cuối cùng thì các vị hơn tôi gì nào? Cái của giấu trong đũng quần của các vị chắc gì đã dùng được cho đời, ươn hèn vô dụng. Còn đây, cái vũ khí đàn ông của thằng Ba Bị này cứ trơ như sắt nguội, hiên ngang chĩa về phiá trước. Tôi thở bụng, trong tôi như có một ngàn ngọn lửa, tôi đang đốt cháy lên từng ngọn một. Lại một đứa nữa. Một đứa nữa... Chúng kêu như con trâu tắm vậy. Vừa lúc đó, đèn đuốc phụt tắt, tôi biết nhiệm vụ của tôi thế là xong, tôi rút lui, còn bọn đàn bà tiếp tục phải hầu ông quan lớn này cuộc vui cuối cùng nữa. Và đèn lại bật lên, hiện ra ngay trước mắt hai người khách là hai đứa đàn bà trẻ mê ly chả mặc cái gì cả. Ông chủ Trịnh lập tức nhảy lên như con gấu, vồ lấy một đứa. Tôi đang tập hồi sức ở phía trong, nhìn ra phòng ngoài rõ mồn một. Tôi thấy ông chủ Trịnh làm cái việc ấy như là con gà đạp mái, miệng kêu chặc chặc, vè vè leo lên rồi rất nhanh ngật ịch ra. Đó chẳng qua chỉ là tháo cái vung cho nồi nước sôi, bị tôi đun nóng lúc nãy mà thôi. Khi ông chủ Trịnh quay đơ ra, đứa đàn bà đứng dậy, ỏng ảnh đi vào trong, thì lại có đứa khác xuất hiện. Nó còn đẹp hơn đứa trước, trẻ hơn đứa trước, ông chủ Trịnh nhìn lên, nhuệ khí đã kém lắm, bèn cầm tay đứa con gái, nói: "Múa đi". Đứa con gái bèn ưỡn tấm thân rắn lượn của nó múa chả ra bài gì bài gì, ông chủ Trinh lắc lư lắc lư, bỗng ông quát: "Cút". Ông Ban bèn dìu ông chủ Trịnh đứng lên, nhưng ông chủ đã mất hết vũ khí, không thể đứng vững nữa. Vừa lúc đó, sáu đứa con gái đến đưa cả hai người đi tắm. Khi ông tướng đã ngâm mình trong bồn nước thơm, có bốn đứa con gái mơ trớn, thì ông Bá Hoè ở đâu hiện đến bên tôi, lão cực kỳ thoả mãn, lại có tí hơi rượu, trong cái đầu đầy chả có mấy thi thư của lão, bắt đầu hình thành một bài luận về lạc thú.

Lão Bá Hoè chợt trở nên lắm điều, lão nói: Cứ tưởng đơn giản là có của ăn của để, có quyền dưới một vài người, trên muôn vạn người là sung sướng. Hoá ra đếch phải. Phải biết cách sướng thì mới sướng được, Hào ơi. Ông tướng kia, anh hùng là thế, lâm trận chém đầu giặc không ghê tay, thế mà khi lâm trận đời thì thua mày, thằng Ba Bị. Nói gì gì thì nói, cái năng lực giống người của mày vẫn hơn ông tướng lá ngọc cành vàng. Đi buôn thì chỉ có tớ là nhất, tớ tìm thấy sự sung sướng trong hành động kiếm tiền. Ông cũng đã từng thi thố hành lạc với mày, Hào ạ, nhưng rồi ông cũng thua, hiềm nỗi ông không thể thách mày thi kiếm tiền, cũng như ông tướng Trịnh không thể thách thằng Ba Bị cầm quân. Cái sướng nhất phải là tự biết mình sung sướng. A ha... Cơ mưu thì ông đô đốc quận công họ Phạm trên tài ông đô đốc quận công họ Trịnh, ông Triệu quận công tìm thấy sự sung sướng trong cuộc đọ trí để phù chủ của mình, giống như cái thú của người đánh cờ đi được một nước cờ hay. Ông Phạm Ngô Cường ấy đã chầu rìa nhìn thấy ông huyện Vinh thắng ông Xã Cánh một ván cờ, mà vỗ đùi ba cái, cười ha hả mấy ngày liền. Ông Huyện Vinh thắng cờ đã khoái, có chầu rìa hưởng ứng thì cái khoái tăng lên mấy ngàn lần, ra công đường chợt độ lượng, tha thứ cho cả kẻ trộm đạo. Cái thú sung sướng của con người hoá ra đếch giống nhau mà phải biết tuỳ thời, tuỳ người. Thế còn ông già Thái uý Quốc công thì sung sướng như thế nào? Còn ông trẻ Tiết chế Vương thì sung sướng như thế nào? Tớ đã nghe lỏm được ông Đàn Quận công họ Trịnh bảo lão già Ban: "Người ta cứ nói họ Nguyễn tính kế gì kế gì, hoá ra chỉ là ra sức tìm nghệ thuật sung sướng. An Lạc là đây. Kinh thành là chốn lạc thú số một. Lão già Thái uý Quốc công ấy đi đâu rồi cũng quay về chốn lạc thú này". Này Hào ơi, tao thấy có lẽ lão Đô đốc Đàn Quận công này có cái sai lầm. Lão đã mang cái nhìn ước ao sung sướng của lão gán cho con mắt thèm muốn sung sướng của người khác.

*

6.

Khi mãn cuộc chơi, ông Đô đốc quận công lim dim gọi Bá Hoè lên, nói:

-Ta muốn có thằng Ba Bị, anh cho ta nhé.

Bá Hoè cung kính:

-Thưa, nó chỉ là một thằng hành khất, nhưng cũng là con ngựa hoang, khó cầm cương. Dám hỏi Quận công có ý gì ạ?

-Ta thấy nó có thuật xuân phòng tuyệt vời.

-A ra thế... Quận công sẽ có thuật ấy, nhưng không việc gì phải có nó cho rách chuyện. Tiện dân sẽ bảo nó truyền cho Quận công

-Ta không tin có thể truyền được, và không tin nó có thể truyền cho ta. Nhưng nếu nó ở dưới trướng ta, ta có thể cùng nó luyện tập. Cái chuyện này chỉ có thể dạy như không dạy, học như không học. Hôm nay ta thấy nó truy hoan, nhưng vận nội công như khi đấu võ, bài thở của nó hơi lạ.

-Song e rằng nó không đồng ý đến phủ của Quận công đâu.

-Thế cho nên ta mới bàn với ông- Đàn Quận công lim dim- Chắc nó và mọi người lại nghĩ ta tìm cách đoạt cái vườn An Lạc chứ gì? Ta nhổ vào cái kho báu ấy vì kho báu ấy chắc gì bằng của cải của ta. Nếu mà thiên hạ có kho báu bằng kho của nhà ta thì làm gì có thể có chỗ giấu kín đến thế.

Nói rồi Đàn quận công cười:

-Lạc thú ở đời đến thế này... hoặc hơn nữa là cần gì được nấy là cùng chứ gì. Ta còn cần tìm ở đâu nữa. Không phải chỉ có ta biết, mà nhiều người cùng biết. Ta cho rằng, bấy nhiêu năm chúa ta cứ nhọc sức lo họ Nguyễn, tranh đoạt với họ Nguyễn cũng là hơi lo xa quá. Họ Nguyễn cũng là người, họ tìm lạc thú đến công hầu khanh tướng, ở kinh thành nhung lụa là cùng, chẳng phải nhọc sức ở đâu nữa.

Bá Hoè buột miệng bảo:

-Tiện dân thấy phủ Triệu Quận công và phủ Quốc công, các công tử cũng có ý luyện tập với thằng Ba Bị, sợ rằng nếu chuyện này không kín, tiện dân dễ mất đầu lắm mà hai nhà sắp kết thông gia lại có chuyện đôi co...

Đô đốc Quận công họ Trịnh mắt sáng ra, cười tinh quái, rồi ngửa cổ kêu:

-Thôi ta chỉ có ý ấy thôi, coi như ta chưa nói gì- Đàn Quận công lại nói nhỏ-Con bé hôm nay...

Ông Bá Hoè bèn thưa:

-Tiện dân sẽ hiến cho tướng quân hai đứa ấy để tướng quân sai khiến. Chúng nó đều là những đứa thành thạo nhất, biết thuật làm tình và làm cho tướng quân sung sướng- Ngần ngừ giây lát, ông Bá Hoè nói-Tiện dân có nhiệm vụ huấn luyện con gái cả cho phủ Triệu Quận công, thưa Tả đô đốc Quận công, chỗ đó cũng là chỗ làm ăn lâu dài của tiện dân, nay xin thề nếu có món nào tốt thì không dám không lo cho chỗ Tả đô đốc Quận công trước.

Tả Đô đốc quận công họ Trịnh cười ha hả.

Ba Bị ngồi trong nhà, nghe câu chuyện của họ, căng đầu ngẫm nghĩ. Bọn nhà giàu nói năng hay rào đón, bọn quan chức nói năng có gang có thép, chả biết hai bên thật giả thế nào, giống như dân gian ví với l. nhà khó vừa nhọ vừa thâm chả biết nhọ thâm ra sao.  Đằng sau câu chuyện đi tìm lạc thú của họ còn đám mây nào, Ba Bị u u minh minh, chỉ nghĩ được rằng, họ mà lấy được cái gia phả vườn An Lạc nhà hắn thì họ chả bao giờ từ.

Vừa lúc đó, ông Lê Ban đến nói nhỏ với chủ tướng. Đô đốc họ Trịnh tái mặt, vội trở về phủ.

*

Chương XV. Những Biến cố Vọng phương Nam

“Cơn đằng Đông vừa trông vừa chạy

Cơn đằng Tây mưa rây bão giật

Cơn đằng Bắc đổ thóc ra phơi

Cơn đằng Nam vừa làm vừa chơi…”

1

Đô đốc Đàn Quận công vừa về đến phủ, vừa khoác tướng phục, vừa lệnh hội tướng ngay.

Các tướng lục tục đến. Trịnh Văn Huyền phán:

- Nửa canh giờ nữa, ta phải đến phủ Vương. Họ Nguyễn đã đi Đại An nhưng không giao chiến với nghịch tặc mà kéo quân vào Thuận Hoá, các vị biết rồi. Chuyện hôn nhân giữa công nữ Ngọc Tú (Chú thích: Con gái của Đoan Quốc công Nguyễn Hoàng) và Binh Quận công Trịnh (Chú thích: Trịnh Tráng: Con trai Bình An vương Trịnh Tùng) đã xong. Nay bất ngờ Triệu Quận công Phạm Ngô Cường cũng đã bí mật kéo vào trong đó. Thế là thế nào?

Không khí có phần nặng nề. Một tướng nói:

- Không có lẽ. Tiểu tướng vẫn thấy phủ Quận Triệu bình thường cơ mà.

Đô đốc Đàn Quận công Trịnh Văn Huyền bảo:

- Chính là chỗ ấy nghi vấn đấy.

Lê Ban nói:

- Tất cả gia thuộc của Quận Triệu đã ra đi rất âm thầm. Đi theo chủ thì đúng rồi, họ Nguyễn ra đi về phương Nam là có chỉ của Hoàng thượng, chứ có ngang tắt đâu, nhưng sao bọn Phạm Ngô Cường lại có vẻ như là rút chạy thế, có phải là mưu phản không?

Một tướng nói:

- Mưu phản sao chúng lại chạy. Có lẽ chúng sợ Vương ra tay trước.

Đàn Quận công Trịnh Văn Huyền suy nghĩ rất lung, nói nhỏ với Lê Ban:

- Sao thằng Bá Hoè không nói gì với mình là nhà Quận Triệu ra đi nhỉ? Nó còn bảo hôm qua còn đến phủ Quận Triệu cơ mà, ắt là nói dối.

Lê Ban bèn nói:

- Bắt Bá Hoè lại xem sao?

Tả đô đốc Đàn Quận công lệnh cho thuộc hạ xông đến bắt Bá Hoè rồi quay ra bảo Lê Ban:

-Gọi thằng Lâm lại hỏi han.

Hội tướng hồi lâu, chưa quyết được gì, Đô đốc Đàn Quận công phải đến phủ Vương, bèn lật đật ra đi.

Tả Đô đốc Đàn Quận công vốn rất đắc ý với kế sách "dĩ bất biến" dâng Vương. Kế của ông là không muốn xông pha vào nơi họ Nguyễn vẫy vùng, và việc họ Nguyễn vào Nam quá lắm chỉ như cuộc rút chạy, thực sự chẳng đáng lo. Trở về phủ thì Tả đô đốc Đàn Quận công thấy các tướng vẫn ngồi nghiêm ngắm đợi lệnh. Tất cả đều hết sức căng thẳng. Tả Đô đốc báo tin:

-Vương rất giận. Vưong định tước vũ khí quân của Quận Triệu, nhưng do nghe ta mà để hắn nhởn nhơ chạy đi mất. Nếu ta không mau lẹ kíp ra tay thì có thể đi đứt, chuyện không đùa được. -Đàn Quận công lừ lừ- Các ông có biết mức độ thế nào không? Vương đã hộ giá Hoàng thượng về Tây Đô rồi.

Tất cả nhìn nhau. Chuyện vua dời kinh sư đi về Tây Đô đủ nói lên mức độ trầm trọng của tình hình.

Lê Ban bảo:

- Đô đốc tâu trình cho Vương biết tình hình chưa?

- Ta đã nói rõ có theo dõi tên do thám Bá Hoè tay chân của Triệu Quận công. Nay đã rõ hắn đóng thuyền cho Quận Triệu, ăn tiền của Quận Triệu...

- Thưa Tả đô đốc, chứng lý ấy còn chưa mạnh lắm, không đưa ra được vật chứng nào.

Đàn Quận ông đứng lên lồng lộn như con thú. Lê Ban bảo:

- Sao ta không sử dụng cậu Xã Cánh và tuần phủ Nguyễn ở Kinh Môn?

Tả đô đốc ngẩng lên đập tay xuống bàn:

- Được. Ông làm đi.

Lê Ban hướng về các tướng, nói:

- Nội trong ngày mai sẽ có thư cấp báo của tuần phủ Kinh Môn về việc Bá Hoè làm phản ở Kinh Môn, câu kết với tàn quân nguỵ Quận Thuỷ, các ông lo mà cất quân.

Đô đốc họ Trịnh hỏi lại:

- Xem kỹ lại bắt được Bá Hoè chưa?

Lê Ban nói:

- Nó đã cao chạy xa bay, thưa Đô đốc. Toàn bộ quán xá, người ăn kẻ ở cũng đã ra đi.

- Còn thằng Ba Bị đâu?

- Nó cũng mất tăm.

- Như thế thì càng rõ cuộc rút chạy của họ Nguyễn không phải là bất chợt, nó có tính toán rất kỹ lưỡng hay sao?

Tả Đô đốc Đàn Quận công bảo với Lê Ban:

-Truy sát xứ Đông.

2.

Ngày hôm sau, cả huyện Giáp Sơn như là bị lục tung lên từ từng nhà dân đến từng bụi cây. Bến thuyền của Bá Hoè bị phá tan hoang. Trát truy nã Ba Bị tung đi khắp phủ. Tại công đường huyện Giáp Sơn, toàn bộ gia thuộc tri huyện Giáp Sơn và Bá Hoè bị trói giải ra. Ngồi trên ghế Tri huyện vẫn ngồi bây giờ là lão Lê Ban. Lê Ban dõng dạc:

- Tri huyện đã bị cách chức Phạm Kỳ Vinh đã biết tội chưa?

- Ta không có tội- Phạm Kỳ Vinh dõng dạc không kém.

Lê Ban nói:

- Mi âm mưu giúp họ Nguyễn tuyển quân, lại sung con gái vào đô đốc phủ của họ Nguyễn, lại che giấu tên Hoè và tên Hào trên địa phận âm mưu phản loạn.

Ông Vinh nói:

- Nguyễn Quốc công là mệnh quan của triều đình, đi dẹp giặc được lệnh của vua, chưa thấy triều đình gọi ông ấy là phản loạn. Còn thằng Bá Hoè với Ba Bị làm gì nó chịu. Hàng năm, ở kinh thành chém bao nhiêu người, có phải quan ở kinh thành bị tội như tôi không?

- Láo- Lê Ban quát

- Huyện tôi mấy năm nay quan quân hay đến tiễu trừ giặc. Việc tiễu trừ giặc phải cần đến quân của triều đình, tôi trị dân để cho dân khỏi chết đói là may lắm rồi, còn biết làm gì?

- Nể tình đồng khoa với ông, tôi cho ông nói một lời.

Ông Vinh cười khẩy:

- Ta vợ không còn, cha mẹ khuất núi, con cái có một mụn lưu lạc là may mắn rồi, chỉ mong hãy tha cho những người khác vì họ không có tội, còn ta có gì phải nói.

- Chém- Lê Ban quát lớn.

Tri phủ Phạm Kỳ Vinh bị trói ở ngay cửa công đường. Trong vòng một canh giờ, Lê Ban cho người đi khắp các làng lùa dân đến để xem hành quyết. Ông Phạm Kỳ Vinh râu bay phất phơ, ngẩng đầu thản nhiên chờ giờ xử trảm.

Khi giờ xử trảm đã đến, Lê Ban và hai viên tiểu tướng ngồi trên bàn cao, đao phủ đứng như tượng với thanh đao chống dựng bên cạnh sáng loáng. Hai hàng lính đứng dày hai bên và đứng chắn phía trước ngăn cách nơi hành quyết với dân chúng.

Mọi người nín thở. Giờ xử trảm ông Vinh đã điểm. Tên đao phủ múa đao, đi mấy đường đao như là khởi động. Nhiều người kêu thét lên, có người khóc hu hu. Tên đao phủ tiến lên một bước, giơ thanh đao lên, tưởng như bổ xuống, thì bỗng nhiên hắn lăn quay ra đất, thanh đao văng đi. Hắn bị một mũi tên trúng cổ. Một dòng máu phun ra loang lổ chỗ hắn nằm giãy giãy. Đám đông thoắt nhốn nháo. Bọn lính nhanh nhẹn làm thành một bức thành ngăn với dân chúng, gươm dáo chĩa ra, có mấy người bị kích động đã trúng mũi dáo, đang nằm quay lơ trên đất. Từ trong ồn ào dân chúng, một người nhảy vọt lên, múa một thanh dây mềm trong tay làm cho đám lính dạt ra. Lê Ban kêu:

- Bắt thằng Ba Bị.

Ba Bị quay như một con gụ, cái dây giống như dụng cụ bắt chó trên tay vung lên như chớp, giật tung những cái dáo, cái gươm của tụi lính. Bọn lính kinh hãi dạt ra. Nháy mắt, Ba Bị tiến về phía cái cọc trói ông Vinh, cái túi vung lên như một ánh chớp, giật một cái, cái cọc nảy tung lên. Ba Bị xông đến, rút phắt cái cọc, ném về phía bàn Lê Ban đang ngồi, khiến cho cả ba vị quan tướng vội ngồi xụp xuống. Ba Bị ôm lấy ông Vinh, lôi xuống phía dân chúng. Một lối nhỏ mở ra, rồi lại khép lại, Ba Bị ôm ông Vinh lẫn vào đám đông.

Bọn lính đã nhỏm dậy, vơ lấy vũ khí chém giết bừa vào đám đông nơi Ba Bị vừa nhảy vào. Thân người ngã gục, máu bắn vung vãi. Tiếng kêu, tiếng la ó ầm ĩ.

Lê Ban kêu lên:

- Giết tất cả.

Bọn lính phụ hoạ, kêu lên như những tiếng chim lợn:

- Giết, giết.

Bỗng trong đám đông, tiếng ông Phạm Kỳ Vinh hét lên:

- Khoan. Ta đến đây.

Đám đông vẫn la ó, nhưng đã bớt nhốn nháo. Bọn lính cũng dừng tay, không quyết liệt như cũ. Thây người la liệt. Tiếng kêu khóc thật thê thảm. Ông Phạm Kỳ Vinh rẽ đám đông đi lên. Ông đi rắn rỏi, dứt khoát, mặt bình thản, tiến đến nơi đã từng là cái cột trói lúc nãy, quay xuống nói dõng dạc:

- Nếu vì tôi mà dân huyện Giáp Sơn bỏ mạng thì tôi thật có tội. Giờ đây tôi xin chịu tội là cái tội này.

Ông Vinh vừa nói xong, thoắt cúi xuống nhặt một cây dáo. Khi mọi người còn chưa định thần thì ngọn dáo từ tay ông đã xiên luôn vào cổ ông. Ông gục xuống.

Lê Ban nhổm lên, nói lớn:

- Bắt tên Ba Bị.

Bọn lính xông xuống phía dân chúng, mọi người tản ngay ra. Nhao nhác. Không thấy Ba Bị đâu nữa

Ngày hôm sau, ngày hôm sau nữa, quân lính truy lùng rất gắt tung tích của Ba Bị, lại lệnh cho các xã nộp ốc hoa, chọn con gái vú to để khêu ốc. Chuyện quái lạ chưa từng thấy bao giờ ở đất này. Chỉ có hai người biết nguyên do, một thì cao chạy xa bay, một thì trốn chui trốn lủi. Lê Ban dùng kế "ra đường hỏi già, về nhà hỏi trẻ" để dò la Ba Bị. Lạ lùng thay, bọn trẻ con đều nói giống nhau: "Cháu không trông thấy ông Ba Bị đâu, ông Ba Bị chín quai mười hai con mắt đi bắt trẻ con đấy".

3.

Nhà Hộ Thành hầu có khách. Khách xuất hiện bất ngờ ngay cả đối với chủ. Hộ Thành hầu đang ngồi phe phẩy quạt, nghe bẩm tưởng như nghe nhầm, hỏi lại: "Ai?". Gia nhân nói lại, Hộ Thành hầu lật đật chạy ra tận cửa đón khách.

Hộ Thành hầu đon đả:

-Hạ quan này đắc tội gì mà Thiêm đô ngự sử đến tận nhà đấy ạ?

Khách nói:

-Gia Lộc tử rửa tai đến Hộ Thành hầu để xin lắng nghe.

- Không dám, không dám.

Khách là Thiêm đô ngự sử Lê Nghĩa Trạch, tước Gia Lộc tử. Chủ gọi khách bằng chức vụ cao hơn mình, khách xưng tước thấp hơn chủ. Duyên kỳ ngộ, không phải duyên không kỳ ngộ.

Khách vào chuyện:

-Mệnh Vương ban cho tôi vào xứ Thuận Hoá, mấy ngày nay lo lắng quá, tất chỉ có Hộ Thành hầu cởi bỏ giúp cho nỗi lo này?

Hộ Thành hầu cười:

-Ông đi Thuận Hoá, một cõi dưới trời Nam của Hoàng thượng, có gì phải lo thái quá?

Gia Lộc tử đáp:

-Mang thư của Vương vào đó cho Đoan Quốc công, đi vào hang cọp còn gì nữa.

- Đô nguyên suý Bình An vương gửi tín thư cho Thái uý Quốc công, chẳng qua ông được chọn chỉ tỏ là thư ấy rất quý báu.

- Gọi là tín thư nhưng có kẻ lếu láo bảo với tôi là chẳng qua kém chuyện đi sứ một tý tẹo.

- Đứa nào có ý nghĩ phản nghịch thế, trị tội chưa?

- Đã. Đã trị tội... Bằng cách đi đất đến cầu kiến Hộ Thành hầu.

Gia Lộc tử vén tà áo lên, trật ống quần ra, một đôi chân không giày, mu bàn chân, ngón chân đi đất đỏ rực. Hộ Thành hầu cười ha hả, Gia Lộc tử cũng cười. Mắt nhìn mắt ánh lên những tia nhìn kỳ quái. Khách nói:

- Thưa Hộ Thành hầu, ông chắc biết họ Nguyễn hơn tôi, rất mong cao kiến?

- Thưa Ngự sử, ngài hà tất phải lo lắng lắm. Họ Nguyễn vào đó như hổ vào nằm trong hang, đừng trêu chọc nó, tất nó không vồ, không cắn.

- Cũng đừng run sợ nó, sợ nó nó cũng vồ chứ.

- Đúng. Nguyễn công nhiều quỷ kế, thâm hiểm, nhưng cũng biết tôn trọng kẻ sĩ, yêu người quân tử. Ông làm cho Nguyễn thấy nể thì không có gì phải lo, làm cho Nguyễn khinh thì tất có vạ.

- Tôi ngày đêm nghĩ đến chuyện cướp mất tín thư.

- Tín thư là sinh mệnh rồi. Có thể Nguyễn sẽ không giết ông, mà làm cho ông khốn đốn. Ông chỉ là một đoàn đưa thư, tiếng là khâm sai, thực là thuyết khách, ông không thể có quân binh bảo vệ tín thư, Nguyễn công dùng quỷ kế thì ông phải dùng ma kế. Quỷ không sợ người nhưng có thể sợ ma.

Gia Lộc tử lo lắng:

-Vẫn có cửa bỏ mạng, bởi vì cùng lắm là họ Nguyễn tuyệt đường đi lại, ngăn nước từ xứ Thanh trở ra, xứ Thuận trở vào hùng cứ một phương, tiến lên xưng vương xưng đế, lúc đó thế nước hai bên hẳn một mười một bẩy. Đêm trước ngày đó, lấy đầu một kẻ đưa thư có gì khó đâu.

Hộ Thành hầu gật gù:

- Có thể. Nhưng tôi thấy cơ trời không hẳn đã thế. Nguyễn Hoàng đánh lừa được phủ Vương chạy về hang ổ, nhưng chưa chắc dám nghênh chiến. Nếu có thể đánh nhau hay tranh đoạt, sao không làm từ lúc còn nắm triều chính quân quyền ở Đàng Ngoài, dùng nội công ngoại kích. Nói đúng ra, nanh vuốt còn mềm lắm, quân Đàng Trong không bằng một phần ba của Đàng Ngoài, ân uy chưa dày, nên biết là phải cung phụng thuế khoá cho Vương phủ và Hoàng gia chi dùng, vẫn phải làm.

- Không có gì thoát khỏi cái nhìn của Quan hầu. Nếu Vương mà có ông, họ Nguyễn đã không chạy thoát.

Hộ Thành hầu nghiêm cẩn nói:

- Ông đi lần này, đừng nên nghĩ quá về việc đánh diệt họ Nguyễn, mà nên nghĩ nhiều đến đương kim Hoàng thượng và hậu vận Đàng Ngoài.

- Ông nói thế có quá sức kẻ đưa thư này lắm không?

- Ông ở Ngự sử đài, biết hiện tình đất nước hơn tôi, biết quan lại hơn tôi, vậy ông thấy cần phải làm gì nhân sứ mạng này?

- Có điều gì xin Hộ Thành hầu cứ dạy Gia Lộc tử.

- Không dám. Có điều này... Khi Quận Triệu vừa rút chạy, Quận Đàn đã cho tay chân tiễu phạt thân tín của Quận Triệu, tiếng là đánh giặc, song mang quân cày xéo cả một vùng Đông Bắc, thật có quá lắm không?

Thiêm đô ngự sử gật. Hộ Thành hầu nói tiếp:

- Tay chân Quận Đàn giết mất Tri phủ Kinh Môn, vốn là thân thiết của Quận Triệu, được Nguyễn Quốc công sủng ái, như thế có phải tin tốt lành cho ông đi sứ hay không?

- Không tốt rồi.

- Vu cho ông Huyện ấy làm giặc, nhưng thật ra ai cũng biết tay chân Quận Đàn thả sức vơ vét, sức cho dân chúng phải bắt kỳ được loài ốc hoa là chuyện hoang đường, lại bắt hai mươi bảy đứa con gái để tiêu khiển bằng cách vỗ vú, thật man mọi hết chỗ nói. Quân sư Lê Ban và Quận Đàn già rồi, nhưng máu hưởng lạc nhiễm từ chủ tướng đến thuộc hạ, thật đáng ngại cho vương quyền của Đô nguyên suý... Nếu những chuyện này đồn thổi vào Thuận Hoá, Nguyễn Hoàng có ngồi cười mà khinh rẻ người đưa thư của phủ Vương không?

- Khinh quá.

- Lại còn chuyện truy sát một thằng hoạn lợn, nói là tay chân của Quận Triệu. Thật lố bịch. Thực chất là muốn đoạt cái gia phả nghe đồn là kho báu vườn An Lạc. Thật quá quắt và hồ đồ.

- Quá lắm. Cám ơn Hộ thành hầu. Quan hầu có ý khuyên tôi phải làm gì?

- Tôi không dám khuyên. Nói thế kẻ bần tiện này lo lắm.

Ông quan Ngự sử từ biệt Hộ Thành hầu. Người đi và người ở đầy suy tư.

Ba ngày sau, nhà quan Hộ Thành hầu lại có khách. Khi người nhà bẩm tên khách, Hộ thành hầu nhíu mày, nhăn trán lắc đầu bảo không biết hắn là ai. Người nhà nhắc lại danh tính: "Họ Lương tên Tính" và nói thêm: "Bẩm con nhớ rồi, anh ấy bảo là thứ nam nhà Quan án sát sứ Bắc, Hoa Sơn nam". Hộ Thành hầu à một tiếng rồi bình tĩnh bảo mời vào.

Khách còn khá trẻ, chào chủ cung kính, thưa:

-Hạ quan xin mạo muội quấy quả Quan Hầu.

Hộ Thành hầu bảo:

-Có gì nói đi.

Khách nói:

-Hạ quan đến rập đầu tạ ơn Quan Hầu.

-Tạ ơn ta?

-Vâng. Vì hạ quan vừa được bổ nhiệm làm Tri huyện Giáp Sơn.

Hộ Thành hầu à rõ to tỏ vẻ ngạc nhiên:

-Ta có biết gì đâu. Anh tìm nhầm người rồi.

-Dạ thưa, hạ quan đến cảm tạ Thiêm đô ngự sử đã tiến cử thì quan Ngự sử nói phải đến cảm tạ Quan Hầu. Hạ quan còn đang trên đường đến Kinh Môn, nên chỉ có lời nói bày tỏ tấm lòng, mong Quan Hầu đại lượng hiểu cho.

Hộ Thành hầu nghe xong, cười ha ha, rồi nheo mắt nhìn Lương Tính rất tinh quái:

-Quan Ngự sử nhiêu khê. Ta có đả động gì đến chuyện tiến cử anh đâu.

Tính đáp:

-Lê Thiêm đô ngự sử đã cầu kiến Vương, kết quả là bãi binh ở Giáp Sơn, nguyên chuyện đó hạ quan là tân Tri huyện cũng đủ thấy bổn phận thay dân đến cảm ơn ân đức của Quan Hầu. Quan Ngự sử nói sở dĩ cầu kiến Vương để tiến cử hạ quan cũng lại là nhờ Quan Hầu. Vậy thì quan Ngự sử bảo hạ quan đến với Quan Hầu là nói một, mà hạ quan đã hiểu ra phải cám ơn Quan Hầu hai ba lần mới phải.

Hộ Thành hầu ngồi ưu tư, hỏi:

-Anh về xứ đó, vui hay buồn?.

-Thưa Quan Hầu, hạ quan không vui không buồn, chỉ lo không được lòng dân như Tri huyện cũ.

-Ông tri huyện ấy cũng khổ mà cũng sướng.

Lương Tính đứng ngệt mặt, rồi run rẩy nói:

-Thưa Quan Hầu, xin chỉ cho hạ quan phải làm gì, nên làm gì, không nên làm gì?

Quan Hộ Thành hầu cười rung râu:

-Anh làm tri huyện hay ta làm tri huyện? Giá mà ta vỗ được cái tước hầu đi?

4

Khi quân họ Trịnh rút đi, ông Tri huyện mới làm một việc đầu tiên là an táng quan cựu tri huyện rất linh đình, sau đó cho xé toàn bộ những cáo thị truy nã Ba Bị, dán lên cửa huyện đường một tờ giấy, ghi: "Xin mời anh Phạm Quý Hào đến huyện đường nói chuyện".

Một vài ngày sau, quan huyện lại dán cáo thị: "Quan tân Tri huyện có gia súc quý là con gừn trắng. Hiềm nỗi gừn mải rong chơi đến mùa động dục hung dữ làm nhiều điều càn quấy. Cáo trong dân dã, ai có tài hoạn con gừn, quan huyện có thưởng một ngôi nhà lớn đầy đủ đồ dùng".

Dán cáo thị một canh giờ, lập tức mọi người xúm đông xúm đỏ, truyền nhau tin đi xa mười dặm. Có một người đàn ông lạ, bán thuốc, gánh hai bồ thuốc nặng trĩu, đi qua chỗ dán cáo thị, nhìn chăm chú cáo thị, hỏi một ông dáng quan cách:

- Quan tân tri huyện có phải người ngông cuồng thái quá không?

Người ấy cười:

- Ăn thua gì so với quan cựu tri huyện.

- Vậy tôi vào xin hoạn con gừn, liệu có được không?

- Được chứ. Nhưng chắc là ông không bắt được con gừn đâu

- Thế con gừn là con gì? Ông nói cho tôi biết được không?

Ông quan cách cười ha ha:

- Tôi là Xã trưởng An Hiệp huyện này, biết là chẳng ai biết con gừn là con gì, nhưng ai cũng biết Quan tân tri huyện nói điều gì?

- Điều gì?

Ông Xã An Hiệp kháot tay:

- Anh không phải người Giáp Sơn không biết đâu.

Ông bán thuốc gánh bồ thuốc đến chùa Lưu, xin gặp sư Thành. Sư Thành xem thuốc, bảo:

- Quái lạ, thuốc của ông có rất ít vị chính Bắc, còn lại không phải là Bắc, cũng không là Nam.

Vị khách tỉnh bơ bảo:

- Bạch thày. Đó đúng là Nam đấy ạ?

Sư Thành mô phật, lim dim lần tràng hạt, không nói gì. Người khách nói:

- Nam của Nam thì gọi là gì?

Sư Thành bèn mở mắt, nhìn người khách. Ông này bỏ khăn vải xuống, đưa cho sư Thành một cái nậm rượu nhỏ, trên đó khắc một chữ "Thành". Sư Thành nhìn lên người khách, kêu lên:

- Nam mô a di đà Phật. Đúng là thí chủ có những vị thuốc quý.

Vào nhà, hai người mừng rỡ. Sư Thành hỏi:

- Ông lái Triệu Ngô Cương năm xưa đi buôn cùng ông đến vùng này bây giờ thế nào rồi?

- Ông ấy vẫn khoẻ, nhưng chúa của ông ấy thì yếu, đợt này nghe chừng lo nghĩ nhiều việc quá.

- Ông ấy cũng đã sống nhiều tuổi trời hơn những người thường, sắp đến Niết Bàn rồi.

- Ông ấy có lời cầu thày vào.

- Ông Triệu Ngô Cương đó à?

- Không, Chúa thượng cơ. Mọi việc khác dàn xếp xong xuôi cả. Chúa thượng chỉ mong có người như ông. Chúa thượng nói muốn giáo hoá dân chúng cần phải hành đạo, nay Thuận Quảng đất mới, dân chất phác thuần hậu, hình dung như thời Đông A, nên chúa thượng muốn Phật đi vào dân chúng, muốn vậy phải xây chùa sánh với Trung Nguyên, nước Đại Việt phải lấy lại vị thế là trung tâm Phật pháp như các vị tổ Trúc Lâm xưa đã từng làm.

Sư Thành không nói gì. Người khách nói tiếp:

- Lâu nay, ân chúa rải cùng khắp, chùa quanh vùng Thuận Hoá mọc lên ngày càng nhiều. Việc xứ cũng tạm yên, chúa thượng nói không cần thày ở lại Đàng Ngoài nữa mà việc nhà Phật ở Đàng Trong thì bộn bề.

- Đúng là thế, nhưng...

Sư Thành có vẻ đăm chiêu. Người khách ôn tồn:

- Tôi ra kỳ này, thấy buồn nát cả lòng. Càng xa vương phủ, càng tiêu điều, thật khác xa Đàng Trong. Quanh phủ trấn, no đủ tốt tươi. Càng xa nơi thâm sơn, đến vùng Man Mọi, thì mới thấy thô lậu, nhưng không có đói kém. Con người và trời đất hồn nhiên nhi nhiên, chứ đâu có xác xơ như đất quê mình.

- Thế thì anh bảo ta bỏ đi có cam lòng không? - Sư Thành chậm rãi.

Người khách ngồi im, lát sau thở dài:

-Việc đạo việc đời tôi kém lắm, chỉ truyền lời của Chúa thượng thế thôi. Nhưng có điều này đúng là nỗi lo hiện nay của Chúa thượng. Vùng đất mới, của cải dồi dào, Đàng Trong trông vào sản vật chứ không phải trông vào ruộng như ta, cho nên Chúa thượng cho phú thương cùng đua tranh, nước ngoài từ Trung Nguyên, Hàn, Nhật đến Tây Dương cũng cùng vào buôn bán, cùng mang cái đạo của họ đến. Vậy thì Phật giáo của ta phải mạnh để giữ lấy cái gốc. Chúa thượng càng muốn thày vào là vì thế.

Sư Thành nói:

- Đến biết đâu cùng, chi bằng không đến. Việc này tôi nghĩ tiếp, lần này có thể cho một người khác vào trong với anh.

- Ai?

Sư Thành đứng lên, bảo chú tiểu ở ngoài:

- Gọi anh Hào.

Trong khi chú tiểu đi gọi người, khách sực nhớ, bảo sư Thành:

-Tân tri huyện có vẻ là người không nghiêm túc, ông ấy dán cáo thị cầu người hoạn con gừn, tôi không hiểu ra sao...

Sư Thành giật mình, hỏi giật:

- Anh vừa nói cái gì, cầu ai hoạn gì?

Ông khách bèn đọc lại nội dung cáo thị. Sư Thành phấn chấn hẳn lên, nói:

- Thế ư. Thế thì ta phải gặp Quan huyện mới được.

Ông khách ngạc nhiên:

- Lạ thế? Tôi thấy ai nhìn thấy cáo thị cũng tươi tỉnh bàn tán râm ran. Nay thày nghe thấy cũng lại vui hẳn lên là thế nào?

Sư Thành nói nhỏ với ông khách, ông khách trố mắt, sư Thành bảo cứ thế cứ thế. Ông bán thuốc bèn gồng gánh thuốc ra đi.

Tại nơi gần huyện đường, người ta thấy ông bán thuốc lạ xăm xăm bước đến, xé bức cáo thị, gấp cho vào người. Quân lính bèn xông đến bắt áp giải đến huyện đường.

Quan huyện còn trẻ, nhìn người bán thuốc không có vẻ cáu giận, hỏi:

-Cớ sao ngươi làm việc đại nghịch như thế?

Người bán thuốc nói:

-Tôi biết người hoạn được con gừn, nên muốn xem cáo thị, hiềm nỗi không biết làm sao mang cáo thị của quan huyện đến, bèn xé lấy.

-Ông mang cho ai xem?

-Tôi mang cho một người biết đọc, đọc cho người biết hoạn con gừn, vì người hoạn thì không biết đọc, người biết chữ thì không biết hoạn.

-Ai là người đọc, ai là người hoạn?

-Sư Thành đọc, còn Ba Bị hoạn.

Quan tri huyện bèn cười, cho ông bán thuốc khỏi huyện đường. Ông ta trở lại chùa Lưu.

Khi đó, Ba Bị đã ở trong chùa. Anh ta nhìn thấy người khách, nói luôn:

- Tôi thấy ông quen quen.

Sư Thành bảo:

-Đây là ông Si, tên chữ là Nguyễn Sinh Hà, gia nhân của Phạm Đô đốc Quận công.

- Đô đốc Phạm Ngô Cường hả? - Ba Bị hớn hở. Rõ là anh ta rất mừng- Con tôi thế nào?

Ông Si nhìn Ba Bị trân trân, không nói gì. Ba Bị hỏi dồn:

-Nó làm sao rồi? Có chuyện gì rồi?

Ông Si mới từ tốn:

-Con anh vẫn là con anh, đang ở trong quân dinh trấn Quảng Nam. -Ông Si cười khẩy- Đúng là hổ cũng không ăn thịt con hổ, vịt không ấp trứng cũng vẫn thương con vịt. Anh không nhớ đến người nuôi con anh à?

Ba Bị vội quỳ xuống:

-Xin bỏ quá cho, tôi quá nhớ nó. Còn thì ân nghĩa của Quốc công tôi có dám quên bao giờ đâu? Cầu mong cho Quốc công thọ lâu trăm tuổi.

- Giá như trời Phật nghe thấy tiếng cầu mong của anh, nhưng làm gì có mấy ai được trăm tuổi.

- Vậy cô Hoa ra sao?

- Chuyện thảm cảnh ở Giáp Sơn cô ấy vẫn chưa biết. Khi tôi ra đây, cô ấy cùng với Triệu Quận công ở Thuận Hoá. Thấm thoắt bao nhiêu ngày...

Sư Thành bảo Ba Bị:

- Anh nên vào trong đó một chuyến. Một là tạ ơn Quốc công, hai là cha con gặp mặt nhau chứ còn đợi đến bao giờ?

Ba Bị vẫn quỳ nói:

- Từ lâu tôi bắt đầu nghĩ đến điều đó. Hiềm nỗi từ đây vào đó chứ có phải lên kinh thành đâu.

Ông Si đỡ Ba Bị dậy, cười kha kha:

- Được rồi, được rồi...

5.

Chiều hôm ấy, nếu ai tinh ý, sẽ thấy ở sân chùa Lưu có hiện tượng hơi khác. Sau khi các võ sinh nghỉ, không phải chỉ có hai người tập võ như mọi khi mà có đến ba người. Sư Thành đi một bài hùng quyền, dáng phục phịch đã béo của ông đến lúc vào bài không còn thấy nặng nề, mà uyển chuyển, mềm mại như gấu. Đòn tay nhanh như chớp, tát vào cây cột lim cuối sân làm cho cái cột to cỡ thằng bé lên mười ôm mới xuể mà cũng rung động. Ông Si đứng nhìn vỗ tay rồi cũng vung tay, múa một khúc côn quyền. Sợi côn xích trên tay ông vung tít mù hoa lên chực quăng vào mặt sư Thành. Nhưng thoắt một cái, cái côn bị văng ra như động vào sắt. Cả một không gian chật hẹp trước mặt hai người đối diện nhau thế kia mà đủ chỗ cho đôi côn xích của ông Si và hai cánh tay sư Thành quần đảo, mà không mấy khi chạm vào nhau. Ông Si càng đánh càng hăng, miệng kêu híc híc, sư Thành thì vung tay, chuyển chân dẻo như múa, tịnh không phát ra tiếng gì. Ba Bị đứng ngoài, dường như ngứa tay chân, kêu lên:

- Thày để tôi.

Bèn xông vào ông Si. Vũ khí của Ba Bị vung lên, đó là cái vật bằng da lạ lùng lúc thường vẫn vắt trên vai anh ta. Ông Si thấy vũ khí của Ba Bị thì cười kha kha. Nhưng lát sau ông không còn cười được nữa. Trên tay Ba Bị, lúc thì là sợi dây ẻo lả, lúc thì là ngọn roi cứng vung túi bụi về phía sợi côn xích. Ông Si chuyển từ thế công sang thế thủ, chống đỡ những cú đánh của Ba Bị quăng tới. Bỗng rắc một cái, một sợi côn xích trên tay trái của ông Si bị đánh bung ra, tung lên cao, rơi xuống một góc sân. Ông Si đứng yên, ngỡ ngàng kêu lên:

- Tôi đã nghe Đô đốc Quận công kể một lần đấu với anh, tôi không ngờ anh lại sử cái vật bằng da này điệu nghệ thế.

Ba Bị nói:

- Không dám. Thói quen thôi. Hồi xưa ông ấy dùng gậy dễ đánh vì mềm đánh cứng thì dễ. Nay ông dùng côn xích khó hơn nhiều. Mềm đánh với mềm thì cái nào linh hoạt hơn sẽ thắng.

Chú tiểu chạy vào báo:

- Thày con đã dùng cơm, mời hai ông nghỉ tay uống rượu.

Bữa cơm có hai món thịt, ông Si kêu lên:

- Thơm quá, thơm quá. Đây là thịt gà à? Không phải, thịt gì nhỉ?

Sư Thành nói:

- Ông cứ ăn xong, tí nữa tôi sẽ lộ bí mật.

- Gì cũng được. Thơm lừng thế này...

Khi rượu đã ngà ngà, Ba Bị lắc lư bảo:

- Mấy hôm nay tôi thật khó nghĩ quá. Đi, không đi, đi, không đi...

- Tôi thấy là anh nên đi.

- Ông Bá Hoè làm gì?

- Lúc đầu ông ta vào Thuộc Chu tượng, ở với dân đóng thuyền. Sau ông ấy bảo so với cách đóng thuyền Nam thì việc đóng thuyền của ông ấy chả ra gì, bèn xin đi vào xứ Quảng, được bổ làm biện lại, chuyên quản thuế vàng. Sau lại ra Cửa Hội buôn đồng. Bây giờ sinh sống ở Cửa Hội, nghe nói giàu ú ụ.

Ông Si im lặng. Ba Bị thở dài:

- Đi liệu có ngày nào về không?

Ông Si bảo:

- Nếu anh muốn, gì chả được. Trong ấy cửa biển thuyền như trấu, muốn ra xứ Thanh lúc nào chả được, từ Thanh về đây mấy đường.

- Tôi không nói thế. Đi như tôi sai nha có để cho không.

- Điều đó tôi chả lạm bàn được. Nhưng anh nên đi một chuyến. Sao bảo anh giang hồ quen, vậy thì tung hoành một phen xa ngàn dặm, chả lẽ cứ khư khư ở cái chỗ bé tí bằng cái chiếu ở Kinh Môn này à?

Ba Bị không nói gì nữa. Anh ta mân mê cái túi da trên tay...

Khi Ba Bị và ông Si ăn uống xong, chú tiểu bê ấm nước lên, sư Thành xuất hiện. Đi theo sư Thành là một người ăn mặc tinh tươm, sư Thành giới thiệu:

- Khách quý, không biết thết đãi gì... Nhà chùa chay tịnh, bèn xin con gừn của quan tân Tri huyện tiếp đãi...

Ba Bị vội đứng lên, kêu lên:

- Ông là tân Tri huyện đấy à?

Tri huyện cười, nói:

- Tôi muốn lo cho anh Hào một chỗ ở trong huyện nhà.

Ba Bị giật nảy mình:

- Ông làm thế là có ý gì?

Quan huyện mặc áo thường dân cười tươi tắn:

- Anh là người trăm người biết, vạn người biết, là người được quan cựu tri huyện đối đãi tử tế, tôi làm thế cũng vì tôi thôi, tôi muốn trị nhậm như quan huyện Phạm Kỳ Vinh.

Ba Bị đứng im, không biết ăn nói gì. Ông Si lắc lư. Sư Thành lần tràng hạt. Tri huyện lại nói:

- Nếu anh không vào trong đó, thì anh không được sống chui lủi như thế này, bỉ mặt Quan huyện tôi, còn nếu anh vào, cho tôi gửi lời chào ông Triệu Ngô Cương.

Ba Bị vẫn đứng, bây giờ ngọ nguậy, tay mân mê cái túi da. Tri huyện lại nói:

- Thày Trình đã bảo với Đoan Quốc công: Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân. So với Hoành Sơn, núi non của huyện ta chỉ như thạch sùng để bên cạnh voi ngựa.

Ba Bị ngẫm nghĩ, rồi nói:

- Mai tôi sẽ trả lời ông.

Chương XVI:

Thương nhớ kinh thành

“Tấc đất tấc vàng”

“Đất lành chim đậu”

1.

Lại nói việc hôm rút chạy khỏi kinh thành...

Tại phủ Đô đốc Triệu Quận công Phạm Ngô Cường, mấy hôm trước, nhìn bề ngoài mọi việc vẫn như thường, nhưng trừ tiểu thư Phạm Kỳ Hoa cấm cung, còn thì các cung thuộc phủ đều đang tất bật công việc. Không ai biết bất ngờ hôm nay Đô đốc đang chuẩn bị cho một cuộc cất quân.

Đô đốc Phạm Ngô Cường võ phục tề chỉnh thì tiểu thư Kỳ Hoa vừa từ phủ đàn Quận công về đến nhà. Đô đốc Triệu quận công nói:

- Chúng ta sẽ ra quân theo lệnh Quốc công. Chuyến này ta muốn cho con đi cùng.

- Lâu không ạ?

- Việc quân không thể nói ngay được.

- Vậy thì đi đâu?

- Đó cũng là việc quân phải giữ nghiêm. Con sẽ đến một vùng đất rất kỳ thú, ta muốn con mở rộng tầm mắt.

Trong đầu Kỳ Hoa vụt nhớ đến Văn Lâm. Ta phải xa nhau một thời gian mất rồi. Kỳ Hoa phân vân bảo:

- Bao giờ đi, cha?

Hữu đô đốc nói:

- Ngay bây giờ.

- Ngay bây giờ? - Kỳ Hoa thảng thốt.

- Ngay bây giờ. - Đô đốc nhắc lại.

Tiểu thư Hoa nhìn ra xung quanh, chợt thấy mọi việc vẫn như thường. Người tỉa hoa ngoài vườn vẫn cần mẫn làm việc. Tiếng đục chạm chữa cung phủ vẫn vang lên đều đều. Cô hỏi:

-Con đến chào Trịnh công tử nhé.

- Không kịp. Việc ấy ta đã sai người lo rồi.

Lên xe. Vó ngựa khấp khểnh. Quân đi rùng rùng ở quanh mình. Tiểu thư Kỳ Hoa vẫn có linh tính chuyến đi có gì hấp tấp. Đến khi xuống thuyền, không khí mát rượi, thế mà cô vẫn mất ngủ mất mấy đêm. Đô đốc Triệu Quận công ở luôn trên soái thuyền, không thấy đến. Tiểu thư nhìn mặt trời, thấy quân đi xuống phương Nam. Kỳ Hoa nhẩm tính, chuyến đi này mất quá nhiều ngày, trở về làm đám cưới có khi lại hay. Cái gì mong mỏi mà có được mới quý hoá. Tiểu thư đã mấy đêm mong nhớ, tiếng nước vỗ mạn thuyền càng làm cho nàng tưởng như đang trên thuyền trôi sông Tô cùng công tử Trịnh. Cái đêm trăng ấy suýt nữa nàng buông xuôi, mặc cho chàng làm gì thì làm. Nhưng khi hai người đã ôm nhau rồi, bản năng đàn bà đã đầu hàng rồi, mà sĩ diện tiểu thư vẫn cựa quậy, khiến cho nàng tung người lên như vận công vào trận võ, xô anh chàng si tình kia ngã bổ chửng. Trong lòng nàng dào dạt một niềm thương mến.

Khi đoàn thuyền của Đô đốc Phạm Ngô Cường đã đến một cửa sông mênh mông, thì người ta dẫn đến cho nàng thằng bé con Quý Hiền. Kỳ Hoa ngạc nhiên tột độ:

- Mang nó theo sao không bảo với ta?

Nhưng những người hầu cận thì biết gì. Kỳ Hoa hỏi người quản thuyền:

- Đây là đâu hả ông?

Tưởng rằng như mọi khi, ông ta im như thóc. Kỳ Hoa bèn vòng ra đứng trước mặt người quản thuyền. A… Đó chính là Tóc bạc đạo sĩ. Râu tóc đạo sĩ đã cạo nhẵn nhụi, hiện nguyên hình là một viên cai đội. Ông ta nói liền:

- Qua cửa Đại An, chúng ta sẽ hội quân với Quốc công ở Thuận Hoá.

Kỳ Hoa thất sắc:

- Sao bảo đến Bố Chánh thôi?

- Thưa tiểu thư, qua Bố Chánh lâu rồi, chúng ta đi về xứ trấn thủ của Quốc công?

- Theo ông bao giờ quay ra?

- Việc ấy hạ quan không rõ. Mỗi lần vào trong này, dăm bẩy năm Quốc công mới ra một lần.

- Lâu thế?

- Thì thế. Quốc công về Nam bốn mươi năm trước, mà chỉ có ba lần ra kinh thành. Lần này chúa công đã cao tuổi lắm...

- Thế còn cha ta, cha ta có ra không?

- Việc ấy hạ quan không biết.

Kỳ Hoa bỗng sực tỉnh:

-Sao vậy? Các đạo sĩ cũng sung quân làm cai đội ư?

Người cai nói:

-Không phải, thưa tiểu thư, chỉ có các Lãnh binh và đội trưởng phải làm đạo sĩ mà thôi.

-Thế ra… Các ông lừa…

Nguời cai vẫn đứng im không nói.

Trong lòng Kỳ Hoa bỗng trào lên sự lo lắng. Những suy đoán bấy lâu có thể là sự thật. Cuộc ra đi này chưa tính đến ngày về. Nàng bỗng thấy bức bối, kêu lên:

- Ta muốn gặp cha ta. Ta muốn gặp Đô đốc Quận công.

Nước mắt giàn giụa, nàng gào lên đòi gặp Đô đốc Quận công:

- Ta muốn gặp ông ấy, các người lừa ta.

Nàng chạy từ buồng ra mạn, chạy ra mũi thuyền, hướng ra các chiến thuyền phía trước, kêu gào ầm ĩ. Trong lòng nàng giờ đây chỉ còn ước muốn gặp Trịnh công tử mà thôi. Khi nàng xô ngã chàng, vùng thoát được ra khỏi người đàn ông ấy rồi, nàng lại thấy vô cùng hối tiếc, lưu luyến cái mùi mồ hôi đặc biệt lạ lùng của người vừa mới ôm nàng. Nàng mong chàng lại xông lên ôm nàng một lần nữa, nhưng anh chàng công tử ấy lại quá sợ mất nàng mà ra sức thanh minh. Nàng bèn tiến đến, dùng hai bàn tay mình ủ ấm đôi bàn tay của chàng công tử, kéo hai bàn tay chàng vào lòng mình. Giờ đây nàng muốn hai bàn tay chàng quá, muốn phát điên lên. Nàng chạy quáng quàng ta ngoài, nhìn sông nước mênh mông tuỵêt vọng, gào thét.

Người cai đội trưởng đội thuyền đã từng là Tóc Bạc đạo sĩ lo sợ cuống cuồng, ra sức can ngăn. Kỳ Hoa giằng tay khỏi tay ông ta, nhảy ùm xuống nước. Trên thuyền nhốn náo, cai đội trưởng đội thuyền nhảy theo. Dưới làn nước cuồn cuộn, Kỳ Hoa đang vật lộn với sóng, cai đội nhào đến, dang tay tát cho nàng mấy cái. Tù và rúc vang lệnh khẩn cấp.

Khi nàng Kỳ Hoa được đưa lên thuyền, thì Đô đốc Triệu Quận công cũng đến. Kỳ Hoa mắt lim dim, mỏi mệt lắm. Đô đốc ngồi đăm chiêu, đoạn nói:

- Cha có lỗi với con. Chuyến đi này không thể nói hết với con được. Nhưng con hồ đồ quá, suýt nữa cha mắc tội với thân phụ con.

Kỳ Hoa tấm tức khóc. Đô đốc vẫn ngồi yên lặng như pho tượng. Trong lòng ông cũng rối bời. Lát sau, Hoa hỏi:

- Bao giờ lại ra hả cha?

-Ta thật sự không biết được.

- Con không muốn đi nữa.

-Cha hiểu lòng con. Nỗi khổ con người thì không cùng. Có khi tưởng thế là khổ nhất rồi, hoá ra rồi con sẽ lại thấy rằng đó chẳng là gì cả, có những việc to tát hơn.

- Đời con còn định lấy chồng mấy lần nữa hả cha?

- Con năm nay chưa đến đôi mươi mà con...

Kỳ Hoa chợt kêu lên:

- Văn Lâm...

Rồi lại ngất đi.

Khi nàng tỉnh lại, vẫn lại thấy ông bố nuôi ngồi ở đấy. Bấy giờ là giữa trưa. Mặt trời chói chang. Kỳ Hoa thấy xung quanh yên lặng. Nhìn ra ngoài một màu xanh rười rượi của cây lá. Nàng hỏi nhỏ:

- Đến nơi rồi ạ?

- Con cứ nằm nghỉ đi- Triệu Quận công nói.

Nàng thấy đói. Toàn thân rã rời. Vẫn còn cảm giác bồng bềnh như trên thuyền, nhưng trong lòng thì nhẹ bẫng. Nàng nói với nghĩa phụ:

- Con xin tạ lỗi với cha. Cha vì con mà rắc rối quá.

- Con cứ ăn uống, nghỉ ngơi đi. Cha phải đến chỗ Quốc công. Có thể chúng ta còn đi nữa.

- Đây là đâu ạ?

- Cửa Tùng. Trước tiên chúng ta sẽ đến phủ Dinh Cát, trấn Thuận Hoá.

- Cha ơi, bây giờ ở ngoài đó thế nào?

- Bình thường. Việc Quốc công ra đi có ảnh hưởng đến rường cột hoàng gia đâu, mọi việc giờ có Vương lo tất.

- Đám cưới của con?

Triệu Quận công nghiêm nghị:

- Con biết không, nếu giờ đây chúng ta ra đó, chưa chắc đã giữ được thân, nói gì cưới xin, con ơi.

- Vậy còn cha con...

- Mệnh quan triều đình, không được ơn vua nữa thì lui về trí sĩ, lo gì. Ông ấy đã nói chuyện với cha, tương lai của con là trọng, ông ấy trút áo tri huyện như bỏ đôi dép rách thôi. Con hãy gắng gỏi lên...

2.

Tiểu thư Kỳ Hoa đã sống những ngày đau khổ nhất. Nàng chưa bao giờ như thế.

Tưởng như nàng có thể chết đi được. Nhưng thằng bé Hiền quấn lấy nàng, nó chạy tung tăng quanh chân nàng. Nàng muốn chết, nhưng còn nó nữa? Nàng đã thề với hương hồn mẹ nó. Cha nàng còn trông ngóng tận trời Đông? Và, Trịnh công tử chắc cũng còn trông chờ nàng. Triệu quận công đã bảo, đời người tưởng như đã gặp điều tột cùng, sống thêm lại thấy sự cùng mới, cao hơn, sâu hơn, xa hơn, mạnh hơn, đau hơn và có cả sung sướng hơn... Tiểu thư không hy vọng sự sung sướng hơn, nàng hy vọng gặp lại công tử Trịnh. Nay tưởng như không thể gặp nhau được nữa, biết đâu vẫn gặp thì sao?

Tiểu thư Phạm Thị Kỳ Hoa đã thuộc lòng những lời thư của Trịnh Văn Lâm. Đó là trời có mắt thì nàng mới còn cái thư của chàng. Nàng có quyền hy vọng.

Dạo đó, nàng vẫn ở Thuận Hoá, mới vào nên nghĩa phụ không cho nàng đi chơi đâu xa. Ông bảo nàng cần nghỉ ngơi, tĩnh dưỡng. Nhưng tiểu thư đồ rằng chính ông biết rằng ông không ở dinh Cát, không ở xứ Thuận Hoá mà còn đi nữa mà ông không nói gì với nàng, luật nhà binh bao giờ cũng khiến ông im lặng.

Nàng ở quán phủ, gần chỗ ở của khâm sai Đàng Ngoài mới vào. Chiều hôm ấy, nàng còn thơ thẩn thì có người lính gác ở phủ quán nơi nàng trú nói rằng có người muốn gặp nàng. Người muốn gặp nàng? Nàng vội cho mời vào, đó là một người trung niên, nói giọng kinh thành, xưng là nội quản của khâm sai Thiêm đô ngự sử họ Lê. Ông ta nói chuyển lời hỏi thăm tiểu thư của quan Thiêm đô ngự sử, quan có sứ mệnh mang thư của Vương cho Thái uý Quốc công, nhân thể có nhận lời mang thư của Công tử Trịnh, thứ nam của Tả Đô đốc Đàn Quận công chuyển cho tiểu thư ái nữ của Hữu đô đốc Triệu Quận công. Người đưa tin nói: Quan Thiêm đô ngự sử nói ông ấy phải làm phận sự trước hết, việc nước xong rồi mới làm việc tình riêng, xin tiểu thư cứ yên tâm mai mốt trình tín thư xong, ông ấy sẽ cho người mang thư công tử đến.

Nàng nghe tin, tự nhiên thấy máu dồn hết lên đầu, người tự nhiên như cảm sốt. Mừng không tả xiết. Ông nội quản thấy thế, mỉm cười từ biệt. Nàng như sống lại. Kinh thành ở ngay bên cạnh nàng rồi. Tối hôm ấy, cha nuôi nàng ghé qua phủ quán một chút, dặn cặn kẽ nàng phải hết sức cẩn thận trong những ngày ông không ở cùng nàng. Ông thở dài: “Hôm ấy, cố gắng tìm gọi cái Tý về cho đi cùng con, có khi tốt cho con nhiều, nhưng hiềm nỗi không thể nào gọi được. Bố đã cho người lo liệu chu đáo cho nó cả rồi". Nàng bảo bố: "Cha ơi, không phải lo lắng gì cho con nữa đâu. Con có thằng cu con đi theo là vui rồi".

Cha nuôi nàng thở dài: "Con sẽ quen dần. Cuộc sống còn dài lâu mà con". Nàng cười bảo con cũng biết thế. Ông nhìn nàng, ngạc nhiên: "Con đã tươi tỉnh, bố mừng lắm. Nhưng vùng Dinh Cát là đất mới, so với kinh thành Kẻ Chợ có mấy trăm năm, dinh Cát mới mấy chục năm ngắn ngủi... Con không nên đi đâu xa hay đi một mình, đêm tối thấy có ầm ĩ cũng không nên kinh động". Cha nàng đã để lại thêm hai người lính canh cho nơi nàng ở. Nàng thấy ông quả là lo xa quá cho nàng, bèn nói: "Cha... Có tin của công tử đấy". Cha nàng quay phắt lại. Có thể thấy điều nàng nói khiến ông ngạc nhiên lắm. Nàng kể chuyện có ông nội quản của quan Thiêm đô ngự sử đến báo tin sẽ chuyển thư của Trịnh công tử, cha nàng có vẻ không vui, lo lắng nói: “Cha chưa biết thư nói gì, con cũng chưa biết. Nhưng con không nên quá hy vọng. Duyên có số, tình có phận, con ạ". Nàng nói: "Cha... Dù chàng có nói lời từ giã thì cũng còn nhớ đến con mà nói chứ". Ông nói: "Con vui là được rồi. Nhưng ta nói lại, con không nên vui thái quá. Thái quá bất cập". Nàng vâng. Ông vội vã ra đi.

Đêm ấy, nàng nằm mãi mới ngủ được. Mộng mị kéo đến như mây mù trên đỉnh Phù Vân. Nàng nhìn thấy Văn Lâm rất tươi tắn. Anh ấy đã hứa đưa nàng đi Yên Tử. Nàng ở Giáp Sơn, đã từng đi Yên Tử cùng quan Tri huyện Giáp Sơn, nhưng nàng chưa từng được lên đó với chàng...

Bỗng có tiếng nhốn nháo khiến nàng thức dậy. Điều đầu tiên nàng thấy là một mảng bức vách màu hồng. Đó là phản chiếu của ánh lửa cháy rất gần. Nàng nhô ra ngoài cửa, hỏi bọn hầu: Cái gì đấy? Một tên lính nói: "Thưa tiểu thư, cháy ở gần đây". "ở đâu?". "Dạ ở dịch quán phủ của quan Ngự sử Đàng Ngoài mới vào". Nàng giật mình: "Cái gì?". Tên lính nói lại, cháy ở nơi nghỉ của quan khâm sai Đàng Ngoài mới vào. Nàng như bị rơi từ chín tầng mây của đỉnh Phù Vân xuống vực. Thế là mất hết à? Nàng lao ra ngoài. Hai tên lính xông ra, giữ lại. Một tên cúi đầu nói: "Xin tiểu thư ở lại, Đô đốc giao cho bọn tiểu nhân hộ vệ tiểu thư không cho đi đâu cả". Nàng mặc kệ, chạy ù ra theo hướng ngọn lửa. Nàng chạy khoảng trăm bước chân, ngoặt qua một con đường thì đến. Hoá ra, nếu là đường chim bay thì phái bộ của quan Ngự sử ở rất gần nơi nàng ở, chỉ cách một tường cao và bãi trống mà thôi. Nàng đứng ngây nhìn ngọn lửa bốc cao, lính đã đứng thành một vòng bao quanh ngăn không cho ai vào. Hai tên lính và mấy người hầu lập cập theo nàng, luôn miệng nói lạy tiểu thư, tiểu thư làm thế này chúng con chết mất. Nàng gắt: "Không sao. Ta chịu hết cho". Nói mà lòng buồn não nề. Ngọn lửa thế kia, liệu có còn gì không? Nàng lách đến hỏi một ông quan chạy lăng xăng chỉ chỏ bọn lính: Có ai làm sao không, cứu được gì không? Ông quan quát: "Cút đi. Vùng cấm". Nàng ôn tồn: “Ta là con quan Đô đốc Triệu Quận công, dám hỏi cha ta có trong ấy không?". Ông quan vội khúm núm: "Dạ thưa tiểu thư, Đô đốc không có trong ấy đâu ạ, tiểu thư đừng lo". "Vậy có sao không?" Nàng chỉ về phía nhà cháy, ông quan nói hỉ hả: "Không ai chết nhưng mọi thứ thì bị cháy trụi". "Có cứu được gì không?". "Cứu được gì đâu. Nhốn nháo nếu còn gì bọn hôi của cũng lấy hết". Nàng gắt lên: "Sao phủ không cho người bảo vệ?". Ông quan cười đáng ghét: "Dạ, hạ quan không biết việc Đàng, chỉ biết việc phủ thôi ạ".

Nàng cay đắng nhìn ngọn lửa hồi lâu, thất thểu quay về. Những người nhà và những tên lính theo nàng thở phào, nàng thì như kẻ thất trận. Đám cháy đã đốt hy vọng lòng nàng thành tro bụi.

Nàng về phòng, mãi không ngủ nổi, bèn gọi bọn gia nhân mang thằng bé Hiền đến. Nàng ôm nó nằm. Hiền hỏi: "Mẹ ơi, sao mẹ khóc?" Nàng giật mình: "Mẹ có khóc đâu". "Con sờ thấy nước mắt của mẹ mà". "Không, đấy là mẹ mới uống nước, giọt nước nó hư nó bò vào mắt mẹ đấy". Hiền reo lên: "Vâng, uống nước phải bê hai tay, uống ực hết ngay mẹ nhỉ?". "ừ, con của mẹ ngoan ngủ đi". "Mẹ của con ngoan cũng ngủ đi"...

Nàng muốn nói với nó, mẹ của con không ngoan, nên không ngủ được đâu. Mẹ của con tan nát cõi lòng rồi. Thư của công tử Trịnh giờ đây chắc chỉ còn tàn tro đang bay trên bầu trời Dinh Cát.

Gần sáng, nàng cũng thiếp đi một lúc. Đến khi thằng bé con dậy rồi, gia nhân chăm bẵm nó rồi, nàng vẫn không muốn dậy nữa. Toàn thân nặng trịch. Nàng không muốn ăn uống gì. Nàng muốn nằm. Nằm không mơ tưởng, không suy nghĩ, không gì hết...

Nàng cứ nằm như thế cho đến trưa, có một ông quan phủ y đến bảo nhận được lệnh đến khám cho tiểu thư. Nàng ngạc nhiên hỏi ai bảo ông đến, ông bảo quan Phủ doãn bảo đến. Phủ doãn là chỗ quen thân với cha nàng, nhưng ai đã báo tin cho ông ấy?

Quan phủ y bắt mạch, ngẫm nghĩ hồi lâu nói: "Tiểu thư không có bệnh gì hệ trọng, chỉ cần tĩnh tâm là khỏi. Phiền muộn nhiều sẽ khiến cho khí trệ, dẫn đến thần suy mới nguy đấy". Ông để lại một gói thuốc, dặn người nhà sắc uống ba ngày.

Khi ông quan phủ y ra đi một lát thì viên quan nội quản hôm qua xuất hiện. Nàng nhìn thấy ông ta, vui buồn lẫn lộn. Nàng bảo ngay: "Ông không phải nói gì cả, tôi biết hôm qua cháy rồi. Đội ơn ông". Ông ta ngồi yên, nở một nụ cười viên mãn, hiền hậu: "Tiểu thư quá lo buồn và bi quan. Thư còn đây". Nàng nhỏm lên: "Ông nói thật hay..." Ông phất tay áo, nói: "Ta lại nói chơi à?" Trong tay áo ông ta, một cuộn giấy hé ra. Nàng thấy như là con chim câu bay ra từ đám mây trắng vậy. Nàng đọc ngấu nghiến. Đúng là chữ của chàng rồi...

Ông quan nội quản nói: "Thôi thế là ta đã làm xong sứ mạng. Quan Thiêm đô ngự sử muốn đến thăm Đô đốc, nói rằng khi đó quan sẽ nói chuyện với tiểu thư, nếu tiểu thư có viết thư, quan Thiêm đô ngự sử sẽ không quản ngại chuyển cho công tử Trịnh".

Nàng vội nói: "Không được. Ông nán lại một chút, cháu muốn hỏi vì sao hôm qua cháy thế... Vậy thì việc trình thư cho Quốc công có thành không?". Quan nội quản cười kha kha: "Quan Thiêm đô ngự sử túc trí đa mưu, biết thế nào cũng xảy ra bất trắc. Hôm qua không những cháy, mà còn bị một bọn thảo khấu đến cướp bóc, bắt tất cả mọi người lột quần áo ra, có gì cướp sạch... Nhưng thư của Tiết chế cho Quốc công và thư của công tử cho tiểu thư đều không thể mất được".

Nàng vội quỳ xuống, cảm tạ ông quan nội quản của phái bộ Đàng Ngoài. Ông này xua tay: "Thôi mà tiểu thư... Tình nhà nghĩa nước mà, có gì đáng đâu". Nàng xúc động thật sự, nói: "Nếu quan nội quản ở chờ một chút cháu viết mấy chữ cho chàng". Ông quan xua tay: "Còn gặp lại mà. Quốc công cũng ngạc nhiên là Thiêm đô ngự sử đã bảo vệ được tín thư, khen ông ấy quả là làm đẹp cho phủ Vương, muốn chiêu đãi rất hậu vào ngày mai. Đô đốc Triệu Quận công cũng mời quan Thiêm đô ngự sử tiếp kiến tối mai. Tiểu thư cứ chuẩn bị thư, lúc ấy đưa cũng kịp".

Nàng nhảy ra ngoài vườn, đọc lại thư một lần nữa. Bụng thấy đói cồn cào. Vừa lúc đó bọn gia nhân mang thuốc lên. Nàng ngạc nhiên bảo: "Ai bảo chúng mày nấu thuốc, tao có ốm đau gì đâu?". Chúng lặng lẽ bê đi, nàng bảo: "Này thôi đưa đây, công đun nấu, uống vào chả bổ tỳ cũng bổ thận". Nàng uống một hơi, thuốc có vị đắng, nhưng nàng cảm thấy nhiều hơn là vị ngọt.

3.

Đoan Quốc công bày tiệc đãi mệnh quan triều đình.

Triệu Quận công ra tận cổng ngoài dinh, cách xa ba trăm bước để đón quan Thiêm đô ngự sử. Quan khách đi giữa hai hàng lính nghiêm cẩn, Lê Thiêm đô ngự sử nhìn bao quát, hỏi Triệu Quận công:

-Những súng ống và gươm dáo hôm nọ đâu cả rồi?

Triệu Quận công cả cười, ông biết quan Ngự sử nói kháy hôm mới đến đây, cuộc đón tiếp rõ là cuộc thị uy ghê gớm. Gươm dáo sáng loà, voi ngựa tầng tầng lớp lớp, thuyền ken kín bến Dinh. Triệu Quận công tươi cười nói:

-Lê công quả có con mắt quan sát tinh tường. Hôm đó đúng là ngày diễn tập của đội thuyền, với lại đó là bến nước, đây là phủ dinh.

Lê Thiêm đô ngự sử không vừa:

-Này Đô đốc Quận công, hôm nọ mà ta đánh mất tín thư trong đám tro bay thì hôm nay ta sao có thể đi lại dung dăng thế này.- Quan Ngự sử chém tay lên cổ mình.

-Lê công bình tâm đi, Quốc công bao giờ cũng trọng kẻ sĩ.

Khi đoàn quan khách đến cửa phủ, Đoan Quốc công đã chờ sẵn, giang tay đón mọi người. Lê Thiêm đô ngự sử chắp tay nói:

-Quốc công phải nhọc sức vì hạ quan, hạ quan thật đắc tội.

-Ta cũng làm việc triều đình, trấn thủ nơi phên giậu đất của Hoàng thượng, có phúc mới được Hoàng thượng chăm lo, sai phái quan Thiêm đô ngự sử đến tận nơi, mang lời Vương thay lời Hoàng thượng trách oan ta.

Lê Thiêm đô ngự sử thấy Đoan Quốc công mở mắt cú, lắc đầu như con diều hâu quẹt mỏ, cười trong bụng, nói ra mồm:

-Nơi phên giậu tiền tiêu có tướng dùng việc phên giậu, Quốc công là bậc công thần hưng quốc, có công với Hoàng thượng, Hoàng thượng muốn một bên Vương, một bên có Quốc công hộ vệ, nhưng ngài lại quá bộ hơi xa...

-Thuận Quảng đất đai xa, nhưng đâu vẫn là Đại Việt của hoàng triều, sao gọi là xa được?

-Thưa Quốc công, nhân tiện đợt này Quốc công trở lại kinh thành, hạ quan có dịp hầu hạ Quốc công một lần thì chết cũng cam lòng, coi như phúc lớn.

Đi mấy bước, chuyện rôm rả như vậy thì đến bàn tiệc. Triệu Quận công xếp chỗ, Đoan Quốc công mời mọi người an toạ.

Bàn cỗ có nhiều món lạ. Thiêm đô ngự sử hỏi Triệu Quận công một món khai vị, Triệu Quận công nói:

-Đó là đặc sản của Phủ Quảng, tổ con chim ngoài khơi...

-Yến?

-Vâng.

-Trời, Quốc công bày tiệc yến?- Lê Thiêm đô ngự sử bèn lập tức đứng dậy, mặt hướng về Bắc, cúi đầu bái vọng.

Đoan Quốc công hỏi:

-Thiêm đô ngự sử hành lễ cẩn trọng vậy là cớ gì?

Thiêm đô ngự sử khoan thai nói:

-Hạ quan sống quanh quẩn kinh kỳ, thấy nghe nói đến yến tiệc, chỉ biết yến tiệc ở ngự uyển, chứ chưa từng dám nghĩ mình cũng được ăn yến, và cũng không dám ăn yến,  xin ngọn nến kia chứng giám.

Đoan Quốc công điềm nhiên nghe, gương mặt ông lão không tỏ vẻ gì, khẽ mỉm cười:

-Thiêm đô ngự sử có ăn ngũ cốc không?

-Dạ, có. Hạ quan cũng sống như dân Việt.

-Thiêm đô ngự sử có ngủ trên gường không?

-Dạ có.

-Vậy Hoàng thượng cũng ăn ngũ cốc, cũng ngủ trên gường?

-Đó là Đức kim thượng ngự thiện, ngự trên long sàng.

Đoan Quốc công lại cười khẩy. Không khí có phần hơi căng. Triệu Quận công bèn nói:

-Bá cáo quý quan... Yến sào là do trời cho xứ Quảng, hàng năm tổ của loại yến thanh cao quý báu đều dùng tiến cống thiên triều Minh và Đức Hoàng thượng. Cũng như các loại ngũ cốc, hạng thượng thì cống tiến cung kính, hạng trung dùng cho nhà quan nhờ ân uy Hoàng thượng mà có, hạng hạ vẫn lưu hành trong dân gian. Nay yến sào của loài thanh yến, hồng yến, hoàng yến thanh cao và cao quý đã cung kính tiến cống, thứ dùng đây là loại dân dã, gọi là... ố yến.

Tất cả ồ lên: Thật như thế hả?

Quan Thiêm đô ngự sử loay hoay chưa biết ngồi hay không, thì Quốc công nói:

-Mời các vị thưởng thức loại ố yến sào này, chắc mai lên đường, dư vị Thuận Quảng sẽ theo không phai nhạt được.

Thiêm đô ngự sử nói:

-Đa tạ Quốc công. Có căn nguyên như vậy, hạ quan thấy thoả mãn. Quả thật Thuận Quảng nhiều sản vật, hôm nay mới có dịp thưởng thức.

Trong khi đó, phía Đông phủ, cũng có một bữa tiệc nhỏ dành cho các công nữ, phu nhân và gia nhân phủ Dinh của Quốc công. Tiểu thư Kỳ Hoa là trung tâm của bàn tiệc. Nàng tươi tắn, hôm qua còn ủ dột, hôm nay bỗng mơn mởn như hoa đang hạn gặp mưa xuân. Bỗng quan nội phủ dẫn vào một người lạ. Người lạ thật sự. Ông ta mắt như mắt mèo, mũi như mũi diều hâu, râu như bờm sư tử, cao lênh khênh, mặt áo chùng. Quan nội phủ nói:

-Đây là Giáo sĩ Báp, Quốc công đã tiếp hôm qua...

Giáo sĩ Báp nói tiếng Việt âm điệu rất lạ, mọi người rất e sợ. Chỉ có tiểu thư Kỳ Hoa không hề sợ sệt, hỏi ông ấy:

-Thưa ông, ông ở đâu đến đây?

-Tôi ở rất xa, nước Bồ Đào Nha.

-Ông đi đâu?

-Tôi sẽ đi đến Kinh thành Kẻ Chợ?

Tiểu thư Kỳ Hoa vụt biến đổi, vẻ mặt đỏ bừng, hỏi:

-Thưa ông, bao giờ thì ông đi, ông đi với ai?

-Tôi sẽ đi theo vết đường của các ngài trong đoàn kinh lý của quan Ngự sử.

-Ai chà...- Tiểu thư kêu lên đầy phần khích.

Người Bồ nói:

-Tiểu thư chắc mới từ đó vào đây?

-Vâng ạ.

-Kinh thành Kẻ Chợ chắc rộng lớn lắm?

-Ông chưa đến thì chưa biết đâu, so với kinh thành là quả dừa, Dinh Cát chỉ là một hạt bụi...

-Ai chà chà...- Đến lượt người Bồ thốt lên.

-Tôi cũng đang nóng lòng trở về kinh thành.

-Vậy thì tiểu thư đi đi, chắc tiểu thư đi theo đoàn kinh lý trở về?

-Không...- Tiểu thư Kỳ Hoa lắc đầu buồn bã.

-Tôi rất tiếc...

-Ông đến đó làm gì?

-Tôi truyền giáo lý của Đấng tối cao Đức chúa Trời… Tôi phải yết kiến được Quốc vương…

**

Trong tiệc ố yến sào, câu chuyện đến hồi bốc nhờ hơi men. Triệu Quận công đang chống đỡ cuộc tấn công của quan Thiêm đô ngự sử.

-Thưa Đô đốc Quận công, có tin đồn rằng, Triệu Quận công hành quân kiếm vô khối là của cải?- Thiêm đô ngự sử ngật ngà nói.

-Đa tạ quan Ngự sử nói chuyện ấy để mọi người cùng biết?

-Thế có nghĩa là có chuyện ấy ư?

-Có chuyện nào? Có tin đồn hay có kiếm vô khối của cải?

Mọi người cười váng lên. Các quan lại thuộc hạ của Đoan Quốc công ngồi một hàng bên tả cười trước, tiếng cười ha hả của họ như bật ra từ lồng ngực bị nén bấy lâu, ánh mắt có màu rượu mà vẫn tinh quái, pha chút giễu cợt. Các quan hầu việc cho Thiêm đô ngự sử cũng cười, tiếng cười chấp chới, nhẹ bẫng.

Triệu Quận công nâng chén rượu, nói:

-Chẳng hay quan Thiêm đô ngự sử nghĩ thế nào?

-Ta nghĩ gì ư? Dân gian nói không có lửa sao có khói. Triệu Quận công đã không có ý qua ruộng dưa tránh sửa dép thì điều tiếng là không tránh khỏi.

-Xin quan Thiêm đô ngự sử chỉ cho, ta làm thế nào là đã sửa dép?

-Triệu Quận công truy tìm kho báu vườn An Lạc, nuôi đạo sĩ xem phong thổ, tìm kỳ hoa dị thảo, tìm cách đọc chữ người xưa, rèn luyện khí công dưỡng sinh hưởng lạc... Ôi bao nhiêu động thái của Triệu Quận công ở kinh thành sao có thể che mắt mọi người được...

Đoan Quốc công từ bấy đến giờ nghe chăm chú, lúc này mở mắt như choàng tỉnh, nhìn xoáy vào Lê Thiêm đô ngự sử, nói:

-Triều đình có người như Lê công quả là có thể nắm phẩm hạnh quan lại trong lòng bàn tay. Một ngọn khói lan có thể nhìn thấy bếp lửa.

-Quốc công quá khen, hạ quan không phải hạng người ấy, đây là nói để Triệu Quận công biết mình biết người, một trong những điều chăm lo của đạo cầm quân.

Triệu Quận công lúng túng nói:

-Tiểu tướng làm tướng dưới trướng Quốc công mà hiếm khi được lời khen hào phóng như thế, sao Thiêm đô ngự sử lại chối.

-Hạ quan chối vì những lời nói ra là dị nghị từ phủ Đàn Quận công mà hạ quan nghe được mà thôi. Nhưng khi vào đây, hạ quan lại ghi nhớ lời của Hộ Thành hầu.

-Có thể nghe được không?

-Không tiện, chỉ biết rằng, những việc Triệu Quận công làm ở kinh thành không che mắt được Hộ Thành hầu. Hạ quan đoán rằng, Triệu Quận công thi hành kế “hư hư thực thực”.

Triệu Quận công cười ha hả:

-Vậy ruộng dưa có mất quả nào không?

-Không mất. Đấy chính là điều hạ quan không hiểu. Không mất dưa mà lại tự làm cho mình bị tiếng sửa dép...

-Lê công không nói ra đấy thôi.

-Xin Triệu Quận công chỉ cho.

Triệu Quận công cười, chỉ ba vị tiểu tướng đang ngồi trên bàn tiệc, nói với Đoan Quốc công:

-Xin Quốc công cho ba tiểu tướng trình bày.

Quốc công gật. Ba vị tướng đứng lên, bước vào nhà trong. Đoan Quốc công nói:

-Này Lê công, những việc ông vừa nói là đúng nhưng ông chưa biết hết. Người tài như ông, hãy ở lại Thuận Quảng, ta tâu trình với Hoàng thượng cho ông có dịp thi thố tài năng.

Lê Thiêm đô ngự sử đứng lên, cung kính nói:

-Thưa Đoan Quốc công, hạ quan cảm tạ sự yêu mến của Quốc công, nay mạo muội xin nói... Quốc công là trụ cột trung hưng của triều đình, xin Quốc công hãy dẹp thù hận riêng mà trở về kinh thành phò Hoàng thượng, đền nợ nước.

Đoan Quốc công cười, trong khi các quan tướng im re. Quốc công nói:

-Khá khen Lê Thiêm đô ngự sử, nhưng ta nói ông chưa biết hết đạo làm tôi. Đâu có phải quẩn quanh cung phủ kinh thành mới là phò vua cứu nước...

Vừa lúc đó, ba vị đạo sĩ xuất hiện. Các thuộc tướng phủ Dinh Cát cười nhộn nhạo vui vẻ. Các quan hầu của Thiêm đô ngự sử trố mắt ngạc nhiên, ngờ ngợ. Triệu Quận công nói:

-Xin giới thiệu với Lê công, ba vị này là Mặt Trắng đạo sĩ, Râu Chổi sể đạo sĩ và Tóc Trắng đạo sĩ, đúng là các đạo sĩ mà Lê công đã nói vừa rồi...

Lê Thiêm đô ngự sử hỏi:

-Có đúng các ông có tài như người ta đồn đại không?

Một vị đạo sĩ nói:

-Tiếng đồn có sức lay thành chuyển núi thật đấy.

Một vị nói:

-Hình bóng có khi còn thật hơn cả cái thật.

Một vị nói:

-Vết tích có thể có sức sống còn hơn cả sự sống.

Nói rồi cả ba cười thật thoải mái. Các quan tướng thấy thế đều cười nghiêng ngả.

Bỗng ba vị đạo sĩ lột bỏ râu tóc, cởi áo đạo sĩ, nhanh chóng mặc tướng phục, ngồi về chỗ lúc nãy được phép bước lên. Tất cả sự việc đó diễn ra trong lúc gặm chưa xong cái chân gà.

Lê Thiêm đô ngự sử lúc đó mới nói:

-Thưa Quốc công, hẳn là sự việc vừa rồi có một nghĩa lý nào đấy mà hạ quan u mê không thể hiểu nổi.

-Ông đã hiểu rồi đấy thôi- Đoan Quốc công nói.

-Xin được chỉ dạy.

-Ông đã nói Triệu Quận công hư hư thực thực, lại nói nghe tin từ phủ Quận Đàn nhưng mà chỉ tin Hộ Thành hầu. Này Lê Thiêm đô ngự sử, quả là ta hằng đau đáu tìm kho báu của nước, nhưng không phải cho ta mà cho Hoàng thượng.

Lê Thiêm đô ngự sử thấy Đoan Quốc công ngừng nói, lim dim như con hổ mỏi mệt, bèn cung kính cúi đầu đứng chờ. Các tướng im lặng, nghiêm trang. Quốc công nói tiếp:

-Cái kho báu vườn An Lạc của tiên triều rực rỡ một thời, ta thường nói với Triệu Quận công, phải ra sức giữ gìn. Ta biết, Bình An vương cũng ra sức tìm kiếm vườn An Lạc, Đàn Quận công cũng vậy, nhưng chỉ có điều, mỗi người tìm báu vật một cách mà thôi. Điều ta rầu lòng là từ Phủ Vương đến Phủ Đàn đều mang cái thước của các ông ấy đi đo tấm lòng của người khác.

Đoan Quốc công nói với Triệu Quận công:

-Ta nói có phải không, Đô đốc Quận công?

Triệu Quận công lúc ấy mới đứng lên nói:

-Thái úy Quốc công thường răn bảo chúng hạ quan, sứ mạng của ta là giữ gìn đất đai của Hoàng thượng, một tấc đất là một tấc vàng truyền từ thời Thái tổ, chính là kho báu vô giá, phải làm cho chúng sinh an cư lạc nghiệp dưới bầu trời và đó chính là tuân theo mệnh trời hành đạo vậy.

Đoan Quốc công nói tiếp, giọng thủ thỉ:

-Cho nên, ta ở kinh thành thì lo nỗi lo Thuận Quảng, về Thuận Quảng thì thương nhớ kinh thành, nay ta già rồi, mệnh quan triều đình lại trẻ, sao lại có thể lấy cái ngôi tước phù hoa để mà trách hận ta, lấy vinh hoa để câu nhử ta. Lấn át triều đình không phải tính toán của ta, tranh đoạt một ngôi vương trong họ không phải ý chí của ta. Này Thiêm đô ngự sử tài ba...

-Dạ- Lê Thiêm đô ngự sử cúi đầu cung kính.

-Mai ông hồi kinh, ta không tiễn được, ta cạn chén này mong ông thượng lộ bình an.

Lê Thiêm đô ngự sử quỳ xuống:

-Hạ quan có mắt mà không nhìn thấy Thái Sơn, là mệnh quan triều đình, hạ quan mong làm tròn sứ mệnh mà Vương thay lời Hoàng thượng giao phó. Quốc công là con hổ rừng xanh, nên con hổ vào kinh thành phải giả làm con mèo lớn. Vương đã lầm con hổ là con mèo to, phúc của nước, hoạ của nước cũng là chỗ đó.

-Trong cung kính, ông vẫn kiêu bạc. Này quan Ngự sử, ta gửi theo con gái yêu của ta ra kinh thành hợp duyên cùng công tử Binh Quận công, cùng con trai ta Cẩm Quận công vẫn chăm chỉ ở gần Hoàng thượng, chúng chính là chứng giám cho lòng kính yêu Hoàng thượng của ta.

-Xin lĩnh mệnh. Đa tạ Quốc công Thái úy.

**

Trên đường về dịch quán, Lê Thiêm đô ngự sử bảo Triệu Quận công:

-Giờ đã xong việc triều đình, mới đến việc riêng phải phiền đến Quận công.

Triệu Quận công ngạc nhiên một chút.

-Tôi có hai lời nhắn gửi từ kinh thành, một lời đã chuyển, một lời còn chưa nói.

-Chuyện gì vậy, thưa quan Ngự sử?

-Lời nhắn gửi tiểu thư Kỳ Hoa thì nội quan của tôi đã chuyển rồi.

-Thế à?- Triệu Quận công vui lắm.

-Đó là thư của công tử Trịnh Văn Lâm. Tôi đoán đó là một bức tâm thư, nghe nói tiểu thư và công tử phải lòng nhau, có hẹn ước.

-Có chuyện đó, chuyện đi khỏi kinh thành là nỗi nặng nề khó khăn của con gái tôi. Thời gian sẽ làm cho nó nguôi đi... Vậy còn lời nhắn chưa nói là thế nào?

-Tôi xin hỏi một câu?

-Xin ông cứ nói.

-Ông có cho tiểu thư về kinh thành làm đám cưới không?

-Như thế là có ý gì?

-Chuyện hứa hẹn rồi, nay tác thành cho chúng trẻ là thuận với âm dương.

-Nhưng tôi còn việc bộn bề ở đây, sao ra được để lo cho chúng ngay.

-Như thế là chưa tính tới ngày ra?

-Có thể nào biết được điều đó? Vậy ông hỏi thế làm gì?

-Thôi tôi xin nói đây. Đây là lời nhắn thứ hai từ phủ Quận Đàn. Nhắn rằng: Hỏi Triệu Quận công, nếu thuận cho tiểu thư theo về kinh thành thì mọi việc trọn vẹn, tình nhà kết thông gia, nghĩa nước là hai bên cùng phò giúp Hoàng thượng. Bằng không thì...

-Thì sao?

-Thì tôi phải chuyển lời xí xóa hẹn ước kết thông gia giữa hai nhà...

Triệu Quận công thản nhiên:

-Hai nhà thì có gì phải lo, tôi lo là lo cho con trẻ, nói sao để chúng khỏi tan nát lòng.

-Như vậy là Đô đốc Quận công đã nhận lời nhắn của tôi. Xin tạ từ.

Triệu Quận công nói:

-Xin tri ân ông đã chuyển tin nhắn cho tôi. Ông đã thấy nỗi lòng của Thái úy Quốc công rồi đấy- Triệu Quận công chỉ tay xuống đất- Kẻ chinh phu giữ kho báu vô giá của triều đình, mở mang tấc vàng cho nước lẽ nào lại mang tội với muôn đời. Tôi cũng muốn tình nhà nghĩa nước vẹn toàn, nhưng phải hy sinh tình nhà là cái nhỏ, mong ông lựa lời mà tâu trình với Hoàng thượng, Vương và Đàn Quận công. Nay tôi việc nhà việc nước trông vào tài khéo của ông.

Trước mặt hai ông là biển.

Hai người cung kính từ biệt nhau.

Một người đi về hướng Bắc, một người đi về phương Nam.

*

Phần 3: Học một sàng khôn

Chương XVII: Tâm sự thiên di

“Cáo chết ba năm quay đầu về núi”

1

Dịp đó Ba Bị Phạm Quý Hào theo ông Si Nguyễn Sinh Hà đi vào Nam. Sư Thành tiễn hai người đến cửa chùa Lưu. Sư trầm tĩnh:

-Mô Phật, Phật tổ phù hộ chúng sinh, người đi miết rồi sẽ đến cõi Niết Bàn.

Ba Bị tắc lưỡi ba lần, nói:

-Coi như một chuyến phiêu lưu rồi sẽ trở về.

Ông Si không nói gì, chắp tay chào Sư Thành.

Nhưng khi vượt bến đò Nông, đi đến địa phận huyện An Dương, bỗng Ba Bị ngoái lại, nhìn thấy dãy núi lô xô bên phía Giáp Sơn thì ngừng bước, tần ngần. Ông Si cũng đi chậm  có ý đợi. Ba Bị đứng lại, thở dài nói:

-Biết đến bao giờ lại trở về?

Ông Si bảo:

-Người ra đi cứ nghĩ đến đi, sư Thành nói thế gian hình tròn, đi mãi rồi tự cũng trở về, anh không nhớ sao?

Ba Bị nắm chặt cái quai túi da:

-Sao tôi thấy cái này nặng như đeo đá. Tôi còn có gánh nặng của tổ tiên trên vai gia phả một vườn An Lạc

-Đoan Quốc công bảo anh để cho đời người bị gánh nặng của tổ tông đè không ngóc đầu lên được là phải quá, may cho anh thằng Quý Hiền đã vào cửa sáng- Ông Si cười ha ha.

-Tôi là kẻ khốn nạn, của gia bảo truyền đến tôi chắc hết rồi.

-Thằng con anh dứt áo ra đi, có khi nó lại là người trở về đến đích hơn anh, hơn cha ông của anh. -Ông Si càng cười to hơn- Anh đừng nghĩ quẩn nữa.

Ông Si vung tay chỉ dãy núi xanh xanh phía Giáp Sơn:

-Rồi anh thấy sư Thành nói đúng, so với Hoành sơn, núi non Giáp Sơn, Kinh Môn của anh chỉ như thạch sùng đứng trước voi ngựa, anh sẽ mở mắt ra

Ba Bị mặt dài ra. Ông Si an ủi:

-Anh nay còn trẻ, cuộc đời còn dài, lo gì đâu. Tam thập nhi lập, các cụ đã nói rồi, đừng khư khư bám lấy chốn chật hẹp”

Ba Bị nói:

-Ông ấy bảo đi sau, liệu có đi thật không?

-Người tu hành nói là giữ lời, chắc ông ấy có việc gì đó nên đi sau thôi.

…

Hai người vượt sông Thái Bình, đi về địa phận Thanh Hoa, không đi đường thiên lý mà men theo đường ven biển. Ông Si đã bố trí những bến chờ, đến đâu cũng có người đưa rồi bàn giao cho chặng mới, phần lớn là đi thuyền ven biển. Chẳng mấy chốc đã tới địa phận xứ Thuận Hóa.

Thật là một dịp mà Ba Bị Phạm Quý Hào từ nơi thâm sơn Kinh Môn đến một chân trời mới. Đến Đông Kinh anh ta cũng chẳng lạ lẫm mấy. Kinh thành đã được nghe kể nhiều, gần đồng đất quê nhà, đã có thể tưởng tượng và khi đến đó, anh ta như là đến một nơi mình đã từng đến rồi, đến mà như đã trở về. Còn lần này, anh ta đến một nơi anh ta chưa hề biết. Anh ta choáng ngợp với bao nhiêu lạ lẫm.

Đến Thuận Hoá, Ba Bị và ông Si cũng được vào yết kiến ông lão Quốc công. Quốc công tiếp Nguyễn Sinh Hà xong, khi nói về tên Ba Bị, ông già lim dim mắt, không biết ông quên hay nhớ nữa. Người hầu cận ghé tai nói gì với ông già một hồi lâu, ông mới gật gật. Quốc công da đã mồi, tóc đã bạc, đúng là một ông già chẳng còn mấy thời gian sống ở đời, nhưng vẫn sáng suốt.

Ba Bị Quý Hào đã vào cung vua, đã nhìn thấy ông lão này lúc đứng lẫn trong hàng quan lại như một hàng bụt mọc hôm cùng với ông Cả Xâm đo ấn thiên triều. Nhưng hôm nay Ba Bị ngỡ ngàng thấy ông lão Quốc công ngồi chệm chệ trên cao, tự ông ấy làm một triều đình, cái vẻ linh thiêng, nghiêm cẩn còn hơn cả khi ở triều đình Đông Kinh. Màu sắc không rực rỡ bằng triều đình, nhà cửa không to rộng bằng triều đình, nhưng không khí thì có vẻ huyền bí hơn, con người có vẻ cẩn trọng hơn.

Ba Bị được phép nói. Anh ta nói:

-Thưa Quốc công, con đã mấy lần gặp Quốc công, lần nào ông cũng mở lượng từ bi giúp đỡ, một lần ở Giáp Sơn Phủ Kinh Môn, ông đã…

Một viên quan quắc mắt nhìn Ba Bị, vòng tay nói với Quốc công:

-Tên này ăn nói xấc xược, gọi Quốc công là ông…

Quốc công xua tay, ra hiệu cho Ba Bị nói tiếp. Ba Bị nhìn ông quan, lừ lừ coi chả ra gì. Hắn chưa chắc đã biết đến hạt bụi ở cung vua, kể làm gì. Ba Bị nói tiếp:

-Quốc công và Triệu Quận công đã gia ơn mang con của con về phủ, lần sau, Quốc công xin cho con khỏi tội lúc… Dạ, đấy là lúc con cùng thày Cả Xâm vào cung thăm ấn phong. Giờ đây con có một ước mong là gặp lại con của con và cảm tạ Triệu Quận công, mong Quốc công gia ân một lần nữa.

Ba Bị Quý Hào nói xong, Quốc công cười móm mém bảo:

-Thế giờ vùng ấy có gì khác lạ không?

Ba Bị ngẫm nghĩ một lát, chưa nói ngay. Ông lão Quốc công nói:

-Triệu Quận công cũng yêu quý vùng đất núi non sông nước ấy lắm.

Lúc đó, Ba Bị mới mạnh dạn nói:

-Thưa, Quốc công đi rồi, con bị mang tiếng.

Quốc công nheo mắt, hỏi:

-Thế a?

-Chuyện con nuôi con trên địu trước bụng, vai đeo túi bắt đầu lan đi khắp nơi, đến nỗi kinh thành người ta cũng mang con ra doạ trẻ con. Người ta dỗ con là "Có ông Ba Bị chín quai, mười hai con mắt đi bắt trẻ con".

Quốc công bật cười ha ha. Ông cười sặc sụa. Tả hữu hầu cận thấy thế cũng bắt đầu cười theo. Cả phủ râm ran tiếng cười. Lát sau, Quốc công mới thôi cười, lim dim mắt, tư lự nói:

-Tau mà được như mi, làm ngoáo ộp cho trẻ ăn no chóng lớn, ngủ kỹ thành người thì ta sẵn lòng lắm chứ.

Quý Hào tuy quê kiểng, vô học, mang danh Ba Bị, nhưng nghe thấy lời của Quốc công, bất giác thấy tâm trí nhẹ bẫng.

Ông già Quốc công hiền từ nói:

-Tau và mi có điểm giống nhau.

Ba Bị Quý Hào ngơ ngác, tưởng nghe nhầm, rập đầu kêu:

-Quốc công tha tội cho con.

-Ta và mi cùng mang một gáng nặng của tổ tiên phó thác. Nếu mi ở đây với ta, ta sẽ ra sức tìm vườn An Lạc cho mi- Đoạn quay sang nói với Nguyễn Sinh Hà- Bảo Quận Triệu dùng hắn làm gì đó.

Ba Bị nghe thấy thế, quỳ xuống bảo:

-Con mong ông tiến quân, con làm sao bỏ được quê cha đất tổ.

Quốc công xua tay:

-Mi thô lậu nhỉ? Đâu chẳng là quê cha đất tổ của mình.

Nói rồi ông già quay đi, coi như kết thúc cuộc gặp gỡ với kẻ quê mùa, như thể ông đã quá hạ cố rồi. Ba Bị lui ra. Các quan lúc ấy đi qua mặt Ba Bị đều khẽ gật đầu chào. Ba Bị thấy lạ quá, bảo ông Si:

-Tôi chả còn biết thế nào nữa, quan lại họ chào tôi đấy à?

-Chứ còn chào ai- Ông Si nói- Anh ở phủ Quốc công ra, coi như được phù phép, anh liệu cố mà biết mình thế nào…

Ba Bị thoắt trở nên tư lự.

Đi loanh quanh trong phủ, ra đến nhà ngoài thì thấy một người nước ngoài cao lớn, râu xồm, mắt mèo, mũi lõ đang ngồi nói chuyện với một vị quan già. Ba Bị nhìn chằm chằm. Hai người lính ra hiệu cho ông Si và Ba Bị yên lặng đợi.

*

2.

Câu chuyện của vị quan với người nước ngoài rót vào tai Ba Bị, cái giọng là lạ của ông ta phát âm tiếng Việt khiến cho Ba Bị chăm chú lắng nghe. Ông quan già nói:

-Thưa ông, chúa tôi bận việc, vả lại ngài không được khỏe. Việc của ông, chúa tôi đã giao cho quan trấn thủ Quảng Nam tùy nghi định liệu, mong ông mau gặp Quan trấn Quảng.

Người nước ngoài hỏi:

-Thưa quan lớn, đó có phải hoàng tử của Đàng Trong?

-Dạ thưa, không thể gọi là hoàng tử được, đắc tội với hoàng gia, Thuỵ Quận công giờ đây chăm lo việc của trấn Quảng Nam, ông cứ đến Phủ Trấn là sẽ gặp.

Người nước ngoài rất thất vọng, cố níu kéo:

-Vậy ông cho tôi chờ ít lâu, tôi muốn gặp ông chúa cả có được không?

-Ông phải chờ lâu đấy và có lẽ cũng chỉ được trả lời có thế thôi

Ông râu xồm đành đứng lên, nói:

-Cám ơn ông, tôi sẽ vào gặp quan Trấn thủ Quảng.

Ông quan già quay ra nói với Ba Bị và ông Si:

-Hai ông vừa ở phủ chúa ra, tôi hầu các ông?

Ông Si nói:

-Không dám ạ. Tôi có việc cần gặp Đô đốc Triệu Quận công.

Ông quan già mắt sáng lên:

-A, tôi nhớ ra rồi, trước đây Triệu Quận công có kể chuyện các ông ở Đàng Ngoài... Giờ thì ông ấy đã đi rồi.

Ba Bị ngạc nhiên, hỏi ngay:

-Đi đâu rồi?.

Ông Si ra hiệu Ba Bị im, nói với ông quan:

-Xin quan thứ lỗi, anh này mới từ Đàng Ngoài vào chưa biết phép tắc. Chúng tôi muốn biết ông ấy ở đâu, mong quan chỉ cho.

Ông quan già cười:

-Ông ấy theo Thuỵ Quận công vào phủ Quảng Nam, nghe nói đóng binh ở Quy Nhân, vùng biên ải. Ông Si kêu lên:

-Tôi vào chậm mất rồi.

-Các ông có thể vào phủ Quảng, rồi từ đó vào Phủ Quy Nhân có gì đâu.

-Vậy xin quan cho biết tiểu thư Phạm có đi theo...?

-Cô tiểu thư cao cao, tên là Hoa có đi theo?

Ông Si nói chuyện với ông quan vài câu nữa rồi cùng Ba Bị trở ra.

Ông Si bảo: "Vào Quảng"

*

3.

Pi nô là một người nước ngoài. Người nước ngoài truyền đạo ở xứ trấn thủ của Đoan Quốc công đã không còn lạ lẫm nữa. Những tàu buôn đã mang họ đến các bến cảng của Đàng Trong, thậm chí, có cả những làng người Minh và ngưòi Nhật được Đoan Quốc công cho lập ở Cửa Hội. Nhưng người phương Tây cũng không phải là một hình ảnh quá quen thuộc. Khi người nước ngoài này vào quán nghỉ, nhất cử nhất động của ông ta đều có tai mắt để ý đến. ông ta ngoài chuyện ăn ngủ, đi lại xem xét cảnh vật, thì khi nói chuyện với mọi người hầu hết là để giải nghĩa tiếng nói, học nói tiếng Việt và cắm cúi ghi chép. Ông ta ghi bằng thứ chữ của nước ông ta. Thứ chữ như dây dợ. Quan Phủ doãn Phủ Thuận Hoá đã nói với Quốc công:

-Hạ quan nghe nói nước ta ngày xưa vốn có thứ chữ khoa đẩu, viết ra như con nòng nọc. Nay nhìn thứ chữ của những người mắt mèo, cũng na ná nòng nọc, gần giống nông dân giồng rau khoai. Có lẽ nên tìm người học thứ chữ của họ, còn để tìm hiều họ ghi chép cái gì.

Quốc công lim dim mắt, nói:

-Bọn cùng mũi dài, râu ngô, mắt mèo, nhưng cũng có nhiều giống khác nhau, ông Ban trưởng Nhật Bản bảo ta rằng, họ cũng tranh giành, bắn giết lẫn nhau ghê gớm lắm.

-Thưa Quốc công, người Bồ Đào Nha chiếm ven biển Tây Trúc trước, nhưng sau đó người nước Hoa Lang nổi loạn, đánh bại vua Tây Ban Nha, tức là cũng đánh luôn người Bồ Đào Nha và thu hết những nơi người Bồ Đào Nha chiếm được.

-Mi nói ta nghe lung tung thế, đâu là Bồ Đào Nha, đâu là Tây Ban Nha, nước Hoa Lang đánh cả hai nước ấy hả?

-Thưa Quốc công, thực ra là thế này, vua Tây Ban Nha làm thiên triều, còn Bồ đào Nha và Hoa Lang đều là chư hầu, được vua Tây Ban Nha phong vương. Nhưng rồi người Hoa Lang nổi lên lấy lại nước của họ, cho nên những nơi Bồ Đào Nha đã chiếm họ cũng lấy luôn, trên biển thì tàu của họ bắt nạt những tàu của người Bồ.

-Vậy người Tây đến đòi gặp ta người nước nào?

-Ông này người Bồ Đào Nha…

Quốc công nhíu mày suy nghĩ. Ông già lẩm bẩm, Quan Phủ Doãn nghe thấy tiếng hừ hừ nặng nhọc trong cổ của ông chúa già:

-Hoa Lang truyền đạo vào Nhật Bản, buôn bán với Nhật Bản… Bồ Đào Nha chiếm được Ma Cao… Cả hai đánh Tây Trúc… Họ làm gì ta? Làm gì ta?

Quan Phủ doãn nói:

-Thưa Quốc công, người Bồ này không đáng lo, hạ quan thấy không đáng ngờ. Ông ta chỉ một mực xin phép được truyền đạo của ông ta đến dân chúng, không mang theo tàu chiến và súng ống…

-Đạo của hắn có giống với đạo của người Hoa Lang truyền ở Nhật không?

-Cái đó thì hạ quan không rõ…

-Hừ… Ta muốn các mi phải biết rõ. Nó vào nhà ta, ta không biết rõ nó còn nói làm gì?

-Thưa Quốc công, hạ quan trộm nghĩ, muốn hiểu rõ họ, phải hiểu họ nói gì, họ đang tìm hiểu dân chúng của ta, ta cũng phải tìm biết họ…

-Mi lo việc ấy. Làm sao họ thuận tình dạy mình.

-Muốn vậy, thưa Quốc công, trước hết phải nói được thứ tiếng của họ. Họ nói được tiếng ta, sao ta không nói được tiếng họ.

Quốc công lắc đầu:

-Chém cha không bằng pha tiếng. Mà liệu nói tiếng họ thì có mất gốc đi không?

-Bẩm Quốc công, một vài người nói tiếng họ phục vụ việc quân quan, không lo gì dân ta mất tiếng.

-Thế thì ông lo luôn việc ấy đi.

Hôm ấy, Quan Phủ doãn gọi ông Si lên nói chuyện. Không ai biết hai người nói với nhau những gì.

Nếu quan Phủ doãn mà biết chữ Bồ, chắc ông sẽ đọc được những điều sau đây mà người nước ngoài râu xồm mắt mèo ghi trong sổ của ông ta.

Ghi rằng:

“Số phận của một cộng đồng cũng có khi phụ thuộc vào số phận một dòng họ, một cá nhân. Có trăm đường số phận thì có nghìn phương làm nên đất nước. Lịch sử nước này thật kỳ thú. Một dòng họ thất thế đi về phương Nam như một cuộc tạm lánh hoá ra lại là một cuộc thiên di vĩ đại, không chừng lại là một cuộc khai phá chân trời mới.

Trong cuộc mưu sinh tìm đường sống này, nào ai biết liệu có hình thành một vương triều mới, công cuộc khai phá một xứ xở đầy sức sống? Khi nhìn lại quá khứ, không bao giờ có chỗ cho cảm thán "giá như". Nhưng chắc rằng ông chúa Cả đã phải trăn trở nhiều với chữ "giá như" ấy đấy. Bởi vì ông không sống cho quá khứ, còn bảo ông sống cho tương lai có thể đúng, ở đây họ thường nghĩ tới con cháu, đến giòng giống, nhưng có lẽ phải giải thích trước hết là ông sống cho hiện tại của ông. Ta tin Thiên đường sáng láng đang ngự trị và từ đó chiếu dọi xuống thế gian ánh sáng của Chúa, ta không tin vào thuyết luân hồi mà Chúa của những người bản xứ thường rao giảng. Nơi đây, người ta thường nói ít, rất ít. Những ông sư cầm phần linh hồn người bản xứ cũng nói rất ít, vậy mà dân chúng lại có đức tin hầu như vô bờ. Ta ngờ rằng, nơi nào gần triều đình thì đức tin của Phật dễ thấm vào dân chúng. Chùa cũng như nhà thờ Thiên chúa giáo, có sự mặc cả ngầm với triều đình, có lẽ chỉ có những ông quan như ông chúa Cả, một người kề cận ngôi vua mới hiểu được chân lý ấy mà thôi. Cho nên, ông ấy không sống cho đức tin của Phật, cũng như triều đình Bồ không sống cho đức tin của Giê su, ông chúa Cả sống cho ông ấy, cho dòng họ của ông ấy, cho dân chúng của ông ấy đang cai trị, và đó là biểu tượng của sức sống của vùng đất hoang vu chưa được khai phá này.

Lịch sử Đàng Ngoài có từ rất lâu, lịch sử văn minh Đàng Trong lại mới bắt đầu. Có lẽ năm mà chúng ta đánh số là năm 1600 đúng là sẽ bắt đầu cho một thế kỷ mới ở Đàng Trong, bởi vì ông Chúa Cả quyết định rút về Đàng Trong, về cái hang ổ ở ẩn và trị nhiệm của ông. Việc nước Đàng Ngoài vào tay một ông Vương, nhưng sao Vương không ngăn cản ông chúa Cả? Bởi vì ông Chúa Đàng Ngoài này không ngăn cản nổi, cũng có thể ông không có lý gì ngăn cản cuộc ra đi của Chúa Đàng Trong. Khi nhận được tin của Giáo đoàn Ma Cao cho biết, sau cuộc tiến quân về đất căn bản của chúa Đàng Trong, Trịnh vương chúa Đàng Ngoài có cho người mang thư đến Thuận Hoá trách mắng chúa Đàng Trong. Cháu trách cậu bằng một lời văn rất lạ, vừa răn đe, vừa tỏ ra cóc cần chấp đến kẻ chạy đi. Ta đã được kể lại chuyện phái bộ của ông Thiêm đô ngự sử. Thật là một cuộc tiếp kiến giống như làm trò hề diễn ra trên sân khấu lớn của vùng phân giới hai Đàng. Ông Chúa cháu gửi thư nói đại ý: ông cậu cứ núp ở đó nhưng ông cậu phải thần phục Hoàng thượng, mà vua do ta dựng lên. Người ra oai biết mình không dọa được, cứ dọa, người nhún nhường biết mình chả coi kẻ kia ra cái quái gì, vẫn nhún nhường.

Cái lý của Trịnh Vương cũng như lý sự của dư luận Đàng Ngoài đượm mùi Khổng giáo Trung Quốc: Ông chúa Đàng Trong chẳng đã ba lần rời bỏ đất căn bản được phong để về kinh đô đó sao? Lần này ông ta ra đi, chắc cũng lại như những lần trước rồi lại quay về kinh thành? Đoan Quốc công đã quá già rồi, dân nước này có câu "cáo chết ba năm quay đầu về núi", ông ấy là một con cáo già nói tiếng người, nên quan lại Đàng Ngoài nghĩ hẳn là ông ta sẽ quay về? Nhưng mà quay về đâu? Người Đàng Ngoài coi trọng làng quê, coi xứ Thanh chính là nơi trở về. Xứ Thanh là Đàng Ngoài. Thật là một hệ thống hủ nho. Giá như họ biết rằng, Đàng Trong Khổng giáo nhạt lắm, nơi căn bản trở về của Chúa Đàng Trong chính là đất tung cánh của ông ấy. Nơi đây giáo hoá còn chưa rõ rệt, ông Chúa Cả phải hành động như một vị chúa tể rừng xanh. Nơi đây mọi thứ còn hoang sơ, hồn người còn hoang vắng, các cha đến trước ta đều nói thật là đắc dụng cho ta truyền giáo lý của Đức chúa Jê su.

…Dường như con người sống trên trái đất không ngừng thiên di. Cứ khi nào người ta muốn yên phận, tức là có dấu hiệu mỏi mệt, cũng là tìm đến cái chết. Có hai loại thiên di. Một theo bản năng, một theo ý thức. Con chim én mùa đông bay về phương Nam, nếu nó không bay về Nam, nó có sống hay không? Đấy chỉ là câu hỏi không phải loài én hỏi về loài én, chứ khi sải cánh bay bay trên bầu trời mênh mông, chắc hẳn những con én kia không tự hỏi một điều gì. Nó làm theo bản năng. Trong cái ngày kéo quân về phương Nam năm ấy chắc hẳn ông già Chúa Cả kia không phải là một con én, ông làm theo tiếng gọi từ ý thức của loài người là không ngừng tìm đất mới. ý thức ấy có nền tảng truyền thống làm nền, có khát vọng trí óc làm cánh bay. Thật đáng sợ và đáng ngại. Tại sao các cha đi trước ta không nhìn thấy điều này, một mực nói truyền giáo lý của Chúa Giê su trong vòng năm năm có thể toàn bộ xứ này trở thành con chiên cả. Thật không đơn giản đâu. Trong hành động của ông Chúa Cả có gì đó giống như cuộc thiên di của các bộ lạc Mông Cổ, nhưng không hẳn vậy, nó sâu xa hơn mà ta chưa thể hiểu và diễn đạt được. Các Khan Mông Cổ xê dịch trong thảo nguyên từ ngàn xưa, nhưng đến khi con cháu Thành Cát Tư Hãn thiên di đến vùng đồng bằng sông Hoàng, thế là đã thoát khỏi sự xê dịch, nhưng các Khan lại làm một triều đại Hán mới, hoà tan vào Hán, không thể mang lều bạt thảo nguyên về Trung Nguyên dựng lên triều đình lều bạt mà lại thiết triều trong cung điện Trung Nguyên, nghi lễ căn bản từ thời Khổng tử. Còn ông Chúa Cả, ông thiên di nhưng vẫn làm một phủ trấn có dáng dấp một vương triều của Đàng Ngoài, sáng sủa hơn Đàng Ngoài. Không những thế, ông ta còn mang theo cả những ông sư đầu trọc vào Đàng Trong, cố kết tâm hồn những người thiên di với nhau. Lần này quay lại Đàng Trong, ta đã thấy chùa mọc lên như nấm quanh Dinh Cát. Họ có giáo chủ của họ. Ông chúa Cả rõ ràng là muốn như thế. Nhiệm vụ của ta, thuyết giáo một cộng đồng ấy trong năm năm để theo về với Chúa, ô hô, kính thưa các cha tiền bối ngồi ở Ma Cao và ở Tổ quốc Bồ xa xôi của tôi, thật nực cười!

Các cha ở Ma Cao dặn ta, con phải khéo léo đương đầu với vương triều của nước ấy, bởi vì dân chúng ở đó có tiếng là ương ngạnh. Ngừời Hoa đã đô hộ họ bao nhiêu năm, cuối cùng không sao thay đổi được tính khí của họ. Các cha hoàn toàn triết lý mà không có thực tế ở đất này. Điều mà các cha muốn truyền đạo trước tiên là phải đương đầu với đạo giáo của họ. Nếu ở Đàng Ngoài, các cha phải giành giật con chiên với đức Phật và Đức Khổng tử thì ở đàng Trong chỉ phải đọ sức với Phật mà thôi. Điều ta thán phục là Phật giáo ở đây hiện diện như dòng nước, hư không như không khí, không chặt chẽ mà nắm được hồn người. Phật giáo không bị chia rẽ vì các nghịch tử như Can –vanh, Phật tử và sư sãi không lo lập ra Hội Giê –su để tử vì đạo. Phật tử không phải đấu tranh giữ một bên chân lý tối thượng của Giáo hoàng và một bên Tân giáo đang nổi khắp châu Âu phỉ báng lễ phép của Chúa trời…”

***

Chương XVIII: Bà Bẩy kén gái

“Người ta là hoa đất”

1.

Kỳ Hoa theo bố nuôi đến nơi đóng quân, từ Phủ trấn Quảng, còn đi một ngày đường nữa xuống phía Nam. Cô hỏi bố nuôi:

-Đây đã là sơn cùng thuỷ tận chưa?

Ông cười điềm đạm:

-Con gái, đây đâu phải nơi tận cùng thế gian, từ đây là Quảng Nghĩa, đến Quy Nhân và địa đầu của Đàng Trong còn xa.

Trong đầu Kỳ Hoa vẫn còn tưởng nhớ kinh thành, trong lòng tiểu thư Hoa vẫn còn công tử Trịnh. Nên trong mắt cô, xung quanh cứ hoang vắng, cô quạnh thế nào ấy...

Như rất nhiều dân vùng này, Đô đốc Triệu Quận công sai dựng tướng phủ là một nhà sàn lớn, trên khu đất bằng phẳng và cao ráo. Cung Phạm tiểu thư ở ngay đằng sau Đô đốc phủ. Từ đó đến phủ Đô đốc phải đi qua một cái nhà cầu khoảng một trăm bước chân, đến một nơi nghỉ hóng mát, xuống cầu thang rồi đi qua một hoa viên, lại lên cầu thang đi qua một nhà cầu nữa đến nơi nghỉ của Đô đốc đặt mấy phiến gỗ làm ghế ngồi, bên bàn là một gốc cây cưa ngang, trên đặt bộ cờ tướng, từ đó mới đến cửa sau của phủ.

Vào tháng đầu tiên khi đến vùng đất mới, tiểu thư Hoa không muốn ló mặt ra ngoài. Đoạn đường từ Thuận Hoá vào đây, khi thì đi voi, khi thì đi ngựa khiến cô lúc nào cũng như bồng bềnh trên mây trên gió. Nhiều lần cô mơ thấy mình đang ở kinh thành, và mơ thấy cùng công tử Trịnh thơ thẩn dưới bóng cây hoàng lan... Cô thường mộng mị, thấy mình nhẹ bẫng, ăn không được, ngủ thất thường. Bố nuôi cô bảo:

-Con cố gắng ăn uống cho lại sức, rồi ra mọi việc đâu lại vào đấy

-Bố có đoán được bao giờ thì ra Đàng Ngoài không?

Ông bố lặng lẽ lắc đầu:

-Thôi con, cuộc đời con còn dài, lo gì không có ngày ra…

-Bố con có khoẻ không?

-Chắc khoẻ. - Ông quay đi, nói khẽ- Bố đã nhắn tin cho ông ấy

Thấy ông dường như có tâm sự gì đó, Kỳ Hoa không an lòng, bèn hỏi:

-Chắc có chuyện gì không hay hả bố?

-Không có gì.

Mấy năm theo ông đi từ Thuận Hoá vào đây, Kỳ Hoa coi như một chuyến đi chơi không hẹn ngày dừng. Cô đã qua phủ Quảng, nhưng không vào phủ. Triệu Quận công nói mấy cô cũng không vào. Cô bảo rằng cô sợ cung phủ bề thế. Thực ra cô sợ nhìn thấy quang cảnh kinh thành. Triệu Quận công cũng không ép.

Những chuyến đi chơi đến nơi xứ lạ làm cho cô tiểu thư tạm quên tất cả. Tiểu thư Hoa khám phá ra mình say sưa với những chuyến đi. Cô hứng thú, một thứ hứng không diễn tả thành lời. Những ngày yêu thương đã qua, nay nhớ nhung chồng chất đã biến thành loại tình cảm muốn sổ lồng như thế chăng?

Hôm nay Triệu Quận công bảo mấy hôm nữa ông phải theo quân đi về vùng Cửa Hội.

Kỳ Hoa đòi:

-Cho con đi với

-Không thể cho con gái đàn bà can dự vào được, Chúa thượng rất nghiêm, việc quân việc nước không thể đùa được.

-Con muốn gặp ông Bá Hòe… ở đây toàn người lạ.

-Trước lạ rồi sau quen. Ông Hòe làm ăn khấm khá ở Cửa Hội, rồi bố sẽ bảo ông ấy vào đây chơi với con…

Buổi sáng hôm ấy, tờ mờ sáng, Kỳ Hoa còn ngủ mê mệt thì Triệu Quận công đã đến hoa viên, cho bọn hầu gái gọi con gái xuống. Ông đứng im phắc trong vườn như một pho tượng. Bóng đêm vẫn chưa tàn, ánh ngày chưa tới, thứ ánh sáng hồng hồng cùng với ánh trăng hạ huyền khiến cho không gian rất huyền ảo. Ông mặc tướng phục, đội mũ trụ, dáng vẻ của người sắp xung trận. Lòng Kỳ Hoa rộn lên một cảm giác lo lắng. Dường như thấy được vẻ hoảng hốt trên mặt tôi, Đô đốc Quận công lên tiếng trấn an:

-Bố chỉ đi tra sát ở mấy vùng cửa biển thôi, không có gì đột ngột cả đâu.

Kỳ Hoa trấn tĩnh, bảo:

- Bố làm con sợ quá.

-Con... Bố muốn nói chuyện với con rất nhiều chuyện, nhưng thôi khi quay về bố sẽ nói. Bố cũng có lỗi với con, chuyện nhân duyên do trời định, bố cũng chỉ bị ông trời sai khiến mà thôi.

Chợt cô thấy thương ông. Phụ thân cô cũng ít khi nói chuyện như là tôi đã lớn lắm rồi như thế. Cô lớn lên đã thấy ông là một ông quan huyện, xung quanh đầy người xu nịnh, ai không xu nịnh thì cung kính. Còn khi cô về ở với nghĩa phụ, chưa từng biết ông xử việc quân như thế nào, chỉ thấy ông ở nhà như một ông già phong lưu, với người nhà ân cần, với người ở độ lượng. Kể cả khi trên đường từ Bắc vào Thuận Hoá, ông cũng không mặc tướng phục, hôm nay có thể nói là lần đầu tiên cô thấy ông oai nghiêm như thế. Hoa nói:

- Bố đừng vướng chuyện con.

Đô đốc bỏ mũ, cầm trên tay, cười rất hiền:

- Thế thì bố yên lòng rồi.-Ông tươi cười-Chào con nhé.

Khi ông quay đi, chưa bước thì lại quay lại:

-Mấy hôm nữa, nếu có phu nhân ông Bẩy đi qua đây, con đón cung kính bà ấy.

Hoa ngạc nhiên:

-Con phải làm như thế nào?

- Cứ lấy lễ đáp lễ. Ông Bẩy kém xa tuổi bố, hơn nhiều tuổi con, là thứ nam của Đoan Quốc công, trấn thủ Quảng Nam. Đoan Quốc công gia ân nhận bố là nghĩa đệ, như vậy, con với bà phu nhân là hàng chị em. Con cứ hiền lành với bà ấy, bà ấy nhắn vào thăm nhiều lần nhưng chưa thấy. Bà ấy sẽ vào, chắc chỉ nghỉ vài ngày rồi đi ra Quảng.

Nói rồi, ông vẫy con gái nuôi, đội mũ lên, bước đi. Tiếng ngựa hí, tiếng gõ móng lộp cộp ở ngoài cửa phủ. Lát sau, Hoa nghe thấy tiếng xe lọc cọc và những bước chân người chân ngựa rập rập bước đi… Cô còn lại một mình, thẫn thờ hẫng hụt. Cô đã đến nơi này, chưa hiểu thế giới xung quanh ra sao, nghe nói vùng này dân bản địa khác xa dân Việt, vùng Man Mọi cũng gần đây. Rồi đến vùng người Thượng để mình trần, ăn thịt sống... Kỳ Hoa trở lên khuê phòng, mở cửa nhìn ra xa xa, chỉ thấy một màu xanh ngằn ngặt của núi rừng.

Mặt trời bắt đầu lên. Khi khối đỏ như máu nhô lên khỏi màn xanh ngặt của rừng xa, nó biến thành vàng chói. Hoa hỏi bọn hầu:

-Phía kia là đâu?

Một đứa nói:

-Theo sông, ra được biển.

A, biển... Tức là đi theo hướng Bắc sẽ trở về nơi cô đã ra đi? Nhưng liệu có thể ra đi được không? Xa lắc xa lơ... Cô lại mở cửa sổ đối diện, chỉ ra ngoài hỏi:

-Còn phía này?

-Dạ thưa, con không rõ, nghe nói vùng ấy chỉ toàn rừng núi. Có cái My đã từng theo Đô đốc Quận công đến đó.

My là một cô gái da màu đồng, miệng rộng, môi dày, đôi mắt to và dài. Nó nhìn cô chủ, lắng nghe câu hỏi rồi nói:

-Từ đây đi nửa ngày đường, sẽ qua vùng người Voi, rồi qua vùng người Thượng, đến nơi người làm vàng. Cứ từng chặng có quân canh giữ.

Hoa bảo:

-Chúng ta đến đó xem sao.

-Dạ.

Quản đội lính ở phủ là Đội Huy đã đứng ngay cổng phủ. Huy cúi đầu nói:

-Đô đốc Quận công đi dặn tôi phải lo cho tiểu thư, Đô đốc không có lệnh, xin tiểu thư không nên đi. Đường rất khó khăn, gian nan vô cùng.

Cô dứt khoát:

-Này anh Huy, anh lo cho tôi tức là làm theo tôi. Làm theo tôi là làm cho anh.

Huy nghiêng người, suy nghĩ một lát rồi nói:

-Thôi thế này vậy, tôi sẽ chia một nửa quân đi theo tiểu thư, và cho người phi báo với Đô đốc.

-Anh nhát đến thế à?

Huy nghiêm túc nói:

-Việc quân không thể coi chấp hành lệnh là nhát.

Cô dắt theo thằng bé Hiền. Đội Huy nói:

-Sơn lam chướng khí không lợi cho con trẻ, xin tiểu thư suy nghĩ kỹ.

Cô phân vân. Vắng nó cô nhớ nó, mà cho nó đi thì không hay cho nó. Cô đành nói:

-Con ở nhà ngoan với các cô, mẹ đi một vài ngày mẹ về ngay.

Thằng bé nói:

-Mẹ bắt cho con con voi, mẹ nhá.

-Mẹ sẽ bắt cho con cả một đàn voi ấy chứ.

Kỳ Hoa vuốt má nó rồi lên xe.

*

2.

Tiểu thư Phạm Thị Kỳ Hoa đi xe, Đội Huy cưỡi ngựa mang theo một toán quân nhỏ theo. Xung quanh là núi, hoang vắng vô cùng. Đi được nửa ngày, Kỳ Hoa mở rèm cửa thấy một vùng khói bốc lên mờ mờ. Huy bảo đó là nơi phường sắt, nơi ấy trước kia lấy sắt từ đất, nay tự dưng ít tìm thấy quặng nữa, Quan Trấn đã nghe theo bọn đạo sĩ, trai giới ba tháng, vẫn chả thấy sắt, nên bây giờ thường lĩnh sắt của các quan trên, làm thành dây. Kỳ Hoa bảo mau đi nhanh đến đó xem sao. Thật là cô chưa từng thấy những chuyện lạ lùng ấy.

Làng này chạy dài ven một vùng đồi núi bị đào nham nhở. Dân làm lán trại để đắp lò luyện sắt, nhà ở rất sơ sài. Đàn ông quai búa, đàn bà quay bễ, trẻ con cởi truồng chạy nhông nhông. Đoàn quân bé bé của tiểu thư Hoa đến làm cho nhịp làm việc bị ngưng trệ, Huy thúc ngựa chạy quanh, bắc tay lên hét to:

-Phạm tiểu thư, ái nữ của Đô đốc Triệu Quận công đến, các người cứ ai làm việc nấy.

Nhiều người vẫn dừng tay, nhìn rất tò mò, sợ sệt. My bảo:

-Những người này nhiều người bị tội, rồi bị đày vào đây làm để chuộc tội. Song rồi lấy vợ đẻ con...

Những vòng xích mới ra lò đỏ lừ lừ, người ta dùng kìm ngoặc nó vào các vòng khác làm thành một đoạn xích dài. Huy bảo đó là dây xích, dùng làm xích cổng ở các phủ, xích tù, cũng làm dây kéo gỗ... tuỳ từng loại to nhỏ khác nhau. Tiểu thư Hoa lờ mờ đoán ra sức mạnh của Quốc công dựa một phần vào những thứ này.

Tiểu thư hỏi:

-Từ đây đến vùng Voi, vùng Thượng còn xa không?

-Thưa thiểu thư, rất xa.

-Mấy ngày đường?

Huy cười nhẹ:

-Bao nhiêu ngày đường rất khó nói, nếu không gặp mưa lũ, thì một tuần, nếu gặp mưa lũ thì hàng tháng. Tiểu thư yên tâm, bao nhiêu ngày tôi cũng cố gắng phục tùng, cần gì tiểu thư cứ nói.

Kỳ Hoa lấy một vòng xích để làm kỷ vật rồi bảo Huy cho đi tiếp. Cái vòng sắt xù sì, thô tháp nằm gọn trong bàn tay thật lạ lùng. Cô cất vào túi vải đeo bên mình, mỗi lần xe lắc lư lắc lư cô thấy nó nặng chịch, giằng níu khiến cô nhớ rằng mình đã đến một vùng đất lạ.

Hôm sau, đi qua một làng làm nghề dệt. Huy tế ngựa lên hỏi tiểu thư Hoa có dừng lại hay không. Cô lưỡng lự. Dệt vải thì cô đã biết hồi đến kinh thành, có theo người nhà bố nuôi đến xứ Đoài. Tiểu thư mở mắt nhìn ra thì thấy mặt trời ở phía trước, một linh cảm mơ hồ khiến cô không bình yên, nhưng đó là điều gì thì cô chưa nghĩ ra. Cô hỏi Huy:

-Dệt có khác ở Đàng Ngoài không?

-Có chỗ giống, có chỗ không giống. Nếu nghỉ lại thì tiểu thư sẽ thấy rất hay, vả lại tôi muốn cho mọi người nghỉ để lấy thêm nước, thêm gạo

-Thế thì nghỉ vậy.

Từ cổng vào đã nghe thấy tiếng thoi đưa lách cách. Sợi vắt từng đám như mây trước hiên nhà. Người dân ở đây vẫn khăn trên đầu, mặc áo rất tuềnh toàng.

Kỳ Hoa thắc mắc trong lòng, từ mấy hôm nay, xung quanh có thấy ruộng dâu nào đâu, mà ở đây dệt vải lắm thế. Đến một nhà dân, vào xem họ dệt thì thấy toàn phụ nữ. Những người phụ nữ bình thản nhìn, chào bằng tiếng địa phương, chỉ căn cứ vào thái độ mà biết họ chào. Có gì đó rất đường hoàng trong thái độ cư xử của những người phụ nữ ở đây. Trẻ con được mặc tử tế, đứa thì quay sợi, đứa thì cuốn vải.

Vải ở đây là thứ vải thô hơn lụa rất nhiều, nhưng không thể nói là xấu. Chủ nhà chỉ cho mọi người xem tấm vải mới dệt và tấm vải đã nhuộm, thật khác nhau. Vải thô mới dệt cứng quèo, vãi đã nhuộm mềm mại, trơn láng, tuy không mịn như lụa Đàng Ngoài, song cũng là tinh xảo. Đầu nhà, chen lẫn vải vóc, những lọn sợi là chồng chất cây củi mềm, loại cây nhỏ và xanh thẳng đuột. My nói:

-Đó là cây gai, họ dệt sợi từ cây ấy đấy.

Hoá ra không phải họ dệt sợi từ tơ tằm như tiểu thư Hoa đã thấy.

Tối hôm ấy, cả đoàn ngủ lại làng dệt. Xung quanh rền vang thứ tiếng thoi như loài chim trời lạ. Những người đàn bà rất hiền, nhưng dường như không nói được tiếng của những người khách mới đến, họ nói với nhau thứ tiếng trong vắt.

Huy bảo:

-Thưa thiểu thư, nơi này con gái đẹp có tiếng, nhiều lần Phủ trấn Thuận Hoá phải vào đây kén người cho Chúa thượng, còn Phủ trấn Quảng thì thường xuyên lấy người ở đây vào làm hầu cận, Quan Trấn rất thích.

Buổi tối, quan Tri châu đi ngựa đến chỗ Tiểu thư nghỉ. Tiểu thư Kỳ Hoa rất bất ngờ vì ông ta đến tận đây. Đó là một ông già gầy gò, hiền từ xưng là quê ở xứ Thanh, nói giọng thổ âm Thanh.

-Tôi đến một là vì tiểu thư, xem quân lo chỗ ăn ở cho tiểu thư thế nào, hai là còn vì bà Bẩy mai đến đây tuyển nữ.

Cô ngạc nhiên hỏi:

-Bà Bẩy nào?

-Thưa tiểu thư, đó là phu nhân Quan Trấn.

-Đó là ai?

-Đó chính là... - Ông Tri châu nói nhỏ- Nếu xét ra, Quan hầu là công tử thứ sáu của Chúa thượng, thế tử sẽ nối ngôi, mọi người trong gia tộc gọi là ông Bẩy, nhưng ông Bẩy thích được gọi là ông Sãi.

Kỳ Hoa ngoảnh hỏi Huy:

-Bà Bẩy ư? Có phải bà Bẩy mà bố tôi nhắc đến không?

Huy chỉ nói:

-Dạ.

Kỳ Hoa bảo quan Tri châu:

-Đường xá xa xôi thế mà bà Bẩy lặn lội đến đây, tôi phải đón bà ấy cung kính mới được. Quan Tri châu cười móm mém:

-Thưa cô, từ đây về phủ có nửa ngày đường, có gì gọi là xa.

Kỳ Hoa tưởng mình nghe nhầm, hỏi lại. Ông Tri châu hỏi han cặn kẽ, cô bèn kể đi ba ngày nay như thế như thế. Tri châu cười, bảo thế thì tiểu thư đi đường vòng, đầu tiên đi sang phía Tây, Tây Bắc, sau đó lại đi lên phía Đông Bắc, nên bây giờ đến gần phủ Trấn Quảng.

Tiểu thư Kỳ Hoa giận quá, quay nhìn Đội Huy. Huy vội đến lạy quan Tri châu. Huy thấy cô chủ giận bừng bừng, vội nói:

- Thưa tiểu thư, tôi bị nhầm đường, xin tiểu thư tha tội.

-Anh lừa tôi- Kỳ Hoa quát- Anh là đồ gian dối. Tôi đã đoán ra khi thấy trên đường mặt trời trước mặt mà.

Tiểu thư nói vậy cho hả. Thực ra khi nhìn thấy mặt trời phía trước, cô có linh cảm mơ hồ lo lắng, nhưng không nghĩ ra rành rọt như khi ông Tri châu nói lại.

- Tiểu thư nói thế nào tôi chịu vậy.- Huy nói nghiêm túc, nhẫn nhịn.

Quan Tri châu cười khà:

- Thôi anh này có tội rõ rồi, nhưng để Đô đốc Quận công về trị tội. Bây giờ phải nghĩ mai đón tiếp bà Bẩy cho khéo. -Quay sang tôi- Có chuyện đi lòng vòng, tiểu thư mới có duyên gặp bà Bẩy.

Đội Huy ngẩng lên, anh ta tươi tỉnh như không. Kỳ Hoa đoán rằng, anh ta đã được lệnh của Đô đốc Quận công bày đặt chuyện đi lại lòng vòng này.

*

3.

Đội Huy bảo:

-Thưa tiểu thư, đêm ở vùng Man Mọi, có nhiều thứ âm thanh khác lạ, tiểu thư cứ yên tâm ngon giấc đừng sợ gì cả, đã có quân lính hộ vệ tiểu thư.

Tiểu thư Kỳ Hoa hỏi My:

-Anh ta nói âm thanh lạ nào đấy?

My:

-Dạ… Thưa tiểu thư, đó là tiếng hát thôi, không có gì lạ.

Con bé hầu lui ra. Kỳ Hoa bỗng tôi nhớ chị Tý. Những đêm như thế này, cô không thể có chị Tý ở bên. Chị ta là hầu hạ, nhưng chị ấy cũng là bầu bạn. Chị ấy lớn lên từ nhà cô ở Giáp Sơn, cách hành xử, nói năng tuy cũng lời ấy, sự lễ phép ấy nhưng sao gần gụi, cảm thấy tình thương mến lạ. Còn những đứa như My, khéo léo lắm, biết ý lắm, lễ phép lắm mà sao chúng như những cái bóng không thực. Chúng nó là một loại người không có thực ở quanh cô.

Có tiếng rậm rịch, rậm rịch… Rồi một thứ âm thanh i a cất lên. Tiếng hát mà như tiếng khóc. Một giọng i i thê lương, trong vắt réo rắt nao lòng.

Kỳ Hoa trở dậy, bước ra khỏi buồng.

My đã xuất hiện, cúi đầu nói:

-Thưa tiểu thư, đêm sâu tiểu thư đừng ra. Họ hát đấy thôi.

Tiểu thư cứ bước ra:

-Không sao, ta xem thế nào.

My theo cô chủ. Nhưng đến cổng nhà thì gặp hai tên lính. Đội Huy xuất hiện:

-Mời tiểu thư đi nghỉ.

-Tôi muốn đi dạo cho khuây.

-Đêm thanh vắng không biết thế nào mà lường, thưa tiểu thư.

-Tôi thích đêm thanh vắng.

-Tiếng hát làm cho tiểu thư buồn.

-Tôi cũng không vui…

Đội Huy ngăn không được, bèn nhường đường cho cô chủ, anh ta lầm lũi đi theo.

Thoạt tiên, nhìn thấy rất nhiều cô gái trong nhà sáng đầy ánh nến. Quan Tri châu ngồi, mắt lim dim, hai bên là hai tiểu lại ghi ghi chép chép. Lần lượt từng cô gái tiến đến trước mặt quan Tri châu, cất giọng hát. Tiếng hát của các cô không giống nhau, nhưng đều có âm thanh nỉ non…

Tri châu thấy tiểu thư Kỳ Hoa, vội đứng dậy nói:

-Thưa tiểu thư, đêm hôm sao tiểu thư còn quá bộ ra đây. Bản quan thi hành chức phận thì phải khó nhọc thế này chứ…

-Ông thi hành chức phận?- Hoa ngạc nhiên.

-Vậy thì tiểu thư chưa biết chuyện gì- Tri châu nhìn tận mặt tiểu thư- Tiểu thư có nhìn thấy những đứa con gái này không? Chúng nó đẹp kiểu riêng, triều đình Đàng Ngoài không có đâu.

-Tôi cũng muốn nghe hát.

-Ôi trời, bản quan ghét thứ tiếng hát buồn nẫu của chúng. Đó là vì cần phải chọn những đứa có giọng tốt để cho Bà Bẩy và bà cô Chín dạy dỗ chúng, nên mới phải nhọc công thế này.

-Sao ban ngày ông không làm.

-Ban ngày nhiều thứ tiếng động, không bằng đêm khuya thanh vắng, nghe giọng mới phân biệt được.

Cô ngồi xuống bân ông Tri châu. Tri Châu nói:

-Tiếp, bay đâu.

Một cô gái tiến ra, dáng như cây ngô, tay múa dẻo, hát:

Đường xa thì đường xa mà chàng đi thì chàng đi

Không ai cởi khăn yếm, không ai trải đệm cỏ

Thiếp trông là thiếp trông một vò nước nhớ

Khăn rơi yếm rơi nước chảy vò trôi lơ phơ tóc tơ….

-Thôi, được- Tiếng Tri châu cắt ngang.

Cô gái thôi hát, đi vào.

Một cô khác tiến ra, tròn trĩnh, chắc nịch, môi như cá chép, hát:

Ngày đây không cha không mẹ không bếp bập bùng

Ngày đây không quê con voi không vòi

Chàng ơi nơi đâu vú này không sữa

-Thôi, bỏ- Tri châu gắt.

Hai tên lính lực lưỡng xông vào, nắm hai cánh tay cô gái lôi ra. Cô gái nước mắt lã chã, gào lên:

-Không, đừng bắt tôi.

Đứa con gái kia yếm xốc xếch, bị hai tên lính kéo không mạnh nhưng mắt nó thất thần, nước mắt tuôn lã chã. Có thể nào hát không lọt tai quan Tri châu mà buồn thế?

Tiểu thư Kỳ Hoa cảm thấy toàn thân tê dại. Cô hỏi:

-Xử tội nó à?

-Không bắt tội- Quan Tri châu thản nhiên- Gia ân cho nó.

-Giết nó à?

-Không, cho sống chứ…

Một cô gái nữa dáng như ngọn lửa cháy, hát:

Một chiều không ai, một đêm không chàng

Một thân một mình ôm hình bóng chàng

Suối chảy nước đi đâu suối khô cạn rồi

Cây rụng lá rơi cây khô héo rồi

Ngày ơi quay lại cho thiếp gặp chàng

Cho nước chạy ngược lên suối nước mát

Cho cây ra hoa đâm chồi nảy lộc

Hẹn chàng kiếp sau…

Tiểu thư Kỳ Hoa bỗng thấy nước mắt mình ướt má.

-Thôi, được- Tri châu nói…

Cô hỏi quan Tri châu:

-Ai đặt lời bài hát?

-Bản chức ghi lại lời chúng, bổ khuyết…

Tiểu thư bỗng không nghe thấy gì nữa…

Khi con My dìu cô chủ về buồng, cô chủ đã khóc như mưa trút nước trên gối lạnh. Tiểu thư Kỳ Hoa muốn kêu lên trong lòng: Trời ơi, ta khác gì những cô gái bị bắt phục dịch bà Bẩy ngày mai. Lúc ấy cô nhớ ai? Cô nhớ Đàng Ngoài, cô nhớ công tử Trịnh… Bàn tay cô lạnh ngắt quờ đi quờ lại chỉ thấy thân thể mình với xung quanh trống vắng. Cô trong rừng âm u, nhìn thấy con suối đẫm nước tuôn ri rỉ từ nguồn mà không sao dâng nước lên được. Cô nhìn thấy trái núi nóng rực và phập phồng… Ôi công tử Trịnh, chàng đã từng đi cùng em trong một chiều kinh thành mà sao không biết những điều này…

Kỳ Hoa đã thiếp đi trong mộng mị kỳ ảo…

Khi cô sực tỉnh, thì trại bên kia khu vườn vẫn còn có ánh lửa bập bùng. Những tiếng động ầm ì, âm u hình như vẫn phát ra từ bên ấy. Cô trở dậy, đầu óc nặng trĩu, bèn lần bước ra ngoài.

My đã theo, khẽ nói:

-Tiểu thư đi ra ngoài tối lắm.

-Họ làm gì bên kia?

-Dạ…- My cúi đầu, không dám ngẩng lên, mặt buồn nhăn nhó.

-Nói?

-Dạ, các chị ấy được… ân hưởng.

-Được gì?

-Dạ, ân hưởng- My lí nhí.

Kỳ Hoa nghi ngờ cái từ tối nghĩa này, cô định hỏi thêm, nhưng cô nghĩ ngay mình phải đến đó. Tiểu thư bảo cô hầu gái:

-Mày đi trước đi.

Cả hai khẽ bước trong đường tối. Đến gần lối vào trại, hai tên lính đưa dáo lên cản:

-Ai, không được vào chỗ quân doanh?

-Tiểu thư đây, quan Đội đâu?- My nói.

Hai tên lính chợt mềm giọng:

-Xin tiểu thư về nghỉ, quan Đội đã về chỗ nghỉ của quan Tri châu rồi.

-Cho ta vào.

-Chúng tôi không dám.

Tiểu thư Kỳ Hoa nhìn thấy mấy bóng con gái trong gian nhà tạm dựng bằng cây tre rừng. Cô bảo:

-Sao họ vào đấy?

Một người lính nói:

-Họ là do quan Tri châu ban thưởng.

My nói:

-Các chị lúc tối qua, nếu chị nào được nhời của Quan Tri châu thì thôi, mai đợi ý của phu nhân, chị nào không thì phải đi ân hưởng với các quan…

-Quan nào?- Kỳ Hoa tức giận quát ầm lên- Mày không thấy đó là những thằng lính của Đội Huy đấy hả.

Tiểu thư Hoa liền thấy mình vô lý. Con My chả có tội gì. Cô mới hiểu vì sao những đứa không được ông Tri châu chấm lại hoảng loạn như thế.

Kỳ Hoa trở về lán trại của mình mà thấy như là lê bước. Chân không còn muốn cất lên nữa. Sao lại có cái lệ như thế? Nơi hoang sơ xa xôi này, những đứa con gái kia liệu có thể làm gì để vùng khỏi tay những tên lính?

Cô chủ nói với người hầu gái:

-Sau đó thế nào?

-Thế nào là gì ạ- My ngơ ngác.

-Sau khi… làm chuyện ấy bên kia, rồi…

-Tiểu thư định nói rồi các quan đi rồi…?

-ừ.

-Các chị ấy lại về thôi.

-Chán con này quá…

Kỳ Hoa không thể nào ngủ được, đành nằm đợi sáng. Cái đêm không ngủ bao giờ cũng là đêm dài. Tiếng vượn hú xa xa, tiếng con tắc kè tác tác… Tiếng con gì cứ như tiếng người con gái khóc nỉ non…

Trong lòng Tiểu thư Phạm Thị Kỳ Hoa như là có cơn dông tố. Những nghĩ suy dằn vặt cứ nổi lên như mây đen, như sương như khói… Đời người đàn bà thật khốn nạn. Hồi ở Kinh Môn, sau cú đòn trông thấy Gái qua đời, để lại đữa con đỏ hỏn như con mèo con khóc choe chóe, mình đã một phen rụng rời tâm trí. Người đàn bà có chức phận sinh đẻ, mỗi lần sinh đẻ một lần cửa mả. Nhưng lũ đàn ông khốn nạn lại lấy đàn bà làm trò tiêu khiển. Thú tiêu khiển cao nhất trong đời sống con người, đó là đàn bà. Sao lại thế?

Khi thành gia thất, người đàn bà được lễ gia tiên, cũng được thần tiên thổ địa chứng giám. Sau đó người đàn bà làm chức phận. Chức phận được thánh thần phù hộ. Đêm hôm nay, những đứa con gái của nguồn Khe Cẩm làm vật hiến sinh cho lũ đàn ông, họ bị quỷ ám. Cùng phải chịu, phải làm, được làm những việc như nhau, mà lúc thì thánh thần phù hộ độ trì, lúc thì quỷ ma xui khiến. Mẹ ơi, quỷ và thánh thần cùng ở chung một chỗ, không ai biết bao giờ thánh thần thức dậy, bao giờ ma quỷ ngủ yên. Vậy thì có thánh thần và ma quỷ thật hay không?

Khi mình nghĩ đến Trịnh Công tử hồi còn ở Thăng Long, chắc là mình đã lọt vào con mắt của thánh thần. Bây giờ ma quỷ không bén mảng đến được, nhưng thánh thần cũng rời xa mình rồi. Hồi ở Kinh Môn, khi nghĩ đến Ba Bị làm cho các bà bé của ông Lại, ông Xã hư hỏng, mình đã không thể nào hiểu nổi điều gì đã xảy ra trong thế giới của những người đang lấy nhau, từ bậc mệnh phụ, quan tướng cho đến kẻ lang thang vô gia cư như Ba Bị. Chỉ một câu rủa “con gái quan huyện dâm như ngựa cái”, mình đã xấu hổ tự xem mình và lơ mơ hết cả đêm. Cho đến nay, mình đã biết lớp lang thiên hạ từ xó núi đến kinh thành, đã biết cái tình quân tử kinh thành, mình lại biết cái khốn nạn đàn ông nơi heo hút… Mình vẫn hoang mang về thân phận con người.

Tiểu thư Kỳ Hoa thấy bức bối vô cùng. Cô cửi bỏ xiêm áo. Bàn tay cô tự khám phá mình. Tâm trí cô bay lên, trở về những vùng ký ức. Nỗi nhớ một miền quê xa xôi… Đồi núi xanh tươi, triền đồi phẳng lặng, lượn sóng cong mềm bờ bãi ven sông, sông rì rào trong chiều tà vàng ấm áp. Sao sông cạn, một cảm giác dính dấp khó khăn… Cô thoáng rùng mình, bàn tay của người con gái hay không phải bàn tay nữa, hay là chính là ai đang khó nhọc lê đi. Đi qua khu rừng rậm, một cảm giác khiến người con gái đau điếng vì sự chà sát khô cạn. Cô chỉ ý thức được rằng có một người phụ nữ đang khóc.

*

4

Khoảng giờ Thìn, kiệu của bà Bẩy đến nơi. Kỳ Hoa ra tận đường làng đón bà Bẩy. Một đám hộ tống dài rồng rắn bò vào làng. Kiệu hạ xuống, bà Bẩy bước ra. Một người đàn bà đẹp, mặc rất nhiều áo, mớ này chồng lên mớ kia đủ các màu. Gương mặt rất khó đoán tuổi, có thể đã ba mươi, lại có thể chỉ hơn Hoa vài tuổi. Hoa cúi chào:

-Xin phu nhân tha lỗi, tiện nữ đến đây là do tình cờ, lưu lạc mà đến...

Bà Bẩy xua tay, bước đến nhìn tận mặt Hoa:

-Khỏi phải nói nhiều. Ta biết rồi, đã định đến thăm cô ở Quận phủ của chú, nhưng chưa đến được đó thôi.

Nói rồi bà Bẩy ngắm Hoa không giấu giếm, thốt lên:

-Cha cha, đẹp quá nhỉ. Chỉ có ở Đàng Ngoài mình mới có người đẹp như thế này.

Hoa không dám nói gì hơn. Bà Bẩy dắt tay cô, đi bộ vào làng, bà nói:

-ở đây gái đẹp nhưng đẹp một khác, không có mềm mại như hoa như lá giống ở xứ mình. Đây nó đẹp đất đẹp cát, thô lậu.

Hoa thưa:

-Bà đi đến đây chắc vất vả?

Bà Bẩy cười:

-Thôi đừng gọi ta là bà. Xét về gia thế, tôi và cô cùng vai. Chị em thôi nhá. Cô gọi thế tôi mang tội phạm thượng.

-Vâng ạ.

Bà lại cười, nói thân mật:

-Cô thật hiền quá. Tôi thấy thích cô đấy. Thế nghe nói chưa thành gia thất hả?

Nơi này có một ngôi nhà làm riêng để bà Bẩy thỉnh thoảng đến đây. Tất cả những người dệt vải đều giao cho người của bà Bẩy. Bà Bẩy nhất định bắt Hoa đến ở cùng bà. Hoa miễn cưỡng tuân theo.

Mọi người dâng hoa quả lên cho bà Bẩy, bà xem xét cẩn thận từng thứ một, xăm xoi từng vết xước, hỏi nguồn gốc thứ này trồng ở đâu, mua ở đâu, tiếng địa phương là gì. Bà Bẩy quá cẩn thận. ăn uống xong, thì bà uống nước, khi người dâng nước lên, bà nhìn như thiêu đốt cô ta, khiến cho cô này run như sắp ngã khuỵu xuống. Khi ăn uống xong, bà vẫn ngồi thẳng lưng, vẫy Hoa, chỉ vào một chỗ bên cạnh, đầu hơi gật gật. My đứng hầu bên cạnh cô chủ, nói nhẹ:

-Tiểu thư đến đi. Đặc ân.

Hoa vội đến gần bà, ngồi xuống. Bà Bẩy lại nhìn cô, nở một nụ cười huyền bí. Lát sau bà nói, khoan thai:

-Nghe nói Đô đốc Quận công đang tính gả chồng cho cô thì xảy ra chuyện vào Đàng Trong? Cô có buồn không?

-Dạ… Việc duyên phận do trời định.

-Phải, phải. Tôi gặp cô đây có nhẽ cũng do trời định. Để mai tôi có chuyện này nói với cô.

-Vâng ạ….

Hoa chỉ dám vâng. Với những bậc mệnh phụ vương hầu, cô được dạy chơi với họ giống như chơi dao vậy, phải hết sức gượng nhẹ. Bố nuôi cô bảo, con ơi, hãy cứ coi họ như con dao quý được thưởng, con phải cung kính đặt trong bao nạm ngọc và đừng bao giờ để cho thanh dao của con phải dùng làm bất cứ việc gì. Ông nói và giơ ra bao kiếm nạm ngọc mà cô đã từng nhìn thấy. Cô cũng chỉ mới nhìn thấy cái chuôi kiếm, cái bao kiếm chứ chưa bao giờ nhìn thấy cả thanh kiếm ấy.

Bà Bẩy:

-Mấy năm nay phủ trấn nhiều việc, phải cần nhiều người làm, tôi về đây kén lấy dăm ba người giúp việc cho ông ấy. - Bà nhai trầu bỏm bẻm, khẽ lấy ngón tay quệt nhẹ lên mép, lau vào khăn lụa thêu hồng ở trước mặt- Tôi muốn cô cùng kén bọn nó với tôi.

Hoa hơi bị bất ngờ, vội nói:

-Thưa phu nhân, em rất vụng về.

- Quen dần-Bà Bẩy cười- Cứ làm với tôi.

Buổi chiều, trước cửa ngôi nhà bà Bẩy đang ở đã thấy tụ tập rất nhiều người. Tiếng người í ới, tiếng ngựa rục rịch. Nếu không biết chuyện đêm qua quan Tri châu kén gái thì chắc tiểu thư Kỳ Hoa phải bỡ ngỡ lắm. Bà Bẩy nhìn thấy Kỳ Hoa thản nhiên, ra chiều đẹp lòng. Rồi cuối cùng, các cô gái được đưa vào trong sân, rồi dẫn vào nhà ngang. Khu vực này, bà Bẩy cho xây dựng giống như những ngôi nhà ở miền Tống Sơn Thanh Hoá. Cổng ngõ, tường bao, nhà chính ở giữa, hai bên có hai gian nhà thấp hơn cho người làm ở. Hoa đi xuống phía dưới, vào ngôi nhà ngang bên tay phải, thấy khoảng hai chục cô con gái đang túm tụm, trông thấy cô vội cúi mặt xuống.

My chạy đến bảo Hoa:

-Bà lớn gọi chị.

Kỳ Hoa vội trở lên, đã thấy bà Bẩy ngồi ngăy ngắn trên chiếc gường chính giữa nhà, bên cạnh có một người đàn bà lạ, ăn mặc cũng tươm tất, còn hai bên xa hơn khoảng năm bước chân có hai người đàn ông ngồi ở ghế thấp hơn, giúp việc ghi chép. Một trong hai ông ấy là quan phủ y, vì có cái tráp thuốc ở bên. Bà Bẩy vỗ tay vào chỗ bên cạnh bà bảo Hoa ngồi xuống. Ông Tri châu từ hôm qua biến mất, hôm nay lại thấy xuất hiện. Ông ta cúi chào bà Bẩy và nói:

-Thưa phu nhân, bản quan tìm được ba mươi tám đứa, cứ hai đứa thì loại đi một. Việc này có cô Chín cùng biết.

Ông Tri châu hướng về phiá người đàn bà bên cạnh bà Tư, ông nói tiếp:

-Giờ xin trình phu nhân xem mười chín đứa.

Bà Bẩy nói:

-Được. Khá khen ông đã vất vả. Ông ra cho chúng nó lần lượt vào, từng đứa một.

Khi ông Tri châu ra, bà Bẩy nói:

-Chúng ta làm chuyện này cũng cần khéo, ông cụ Dinh Cát rất ghét chuyện kén chọn ầm ĩ là vì sợ tiếng. Nhưng cũng không nên úi xùi quá, mất danh thế gia với dân tình.

Lần lượt các cô vào. Bà Bẩy ngồi hướng về hướng Bắc, các cô đi từ hướng Đông sang hướng Tây, đến chính giữa quay lại hướng về phía bà Bẩy, giơ tay chào, cúi mặt, ngẩng nhìn lên, đi tiếp đến chỗ ông quan phủ y ngồi, đến đó thì phải há mồm để ông ta xem răng. Nếu cô nào bị chút nghi ngờ, ông này đứng lên, tiến đến gần nhìn...

Giữa lúc chưa có người vào, bà Bẩy hay nói chuyện, thường thì Hoa và người đàn bà tên là cô Chín chỉ vâng dạ.

-Cô có thấy cái con bé lúc nãy, được mặt, nhưng chân tay dài loằng ngoằng như con vượn thế thì đoảng chết đi được, chân tay ngắn thì vụng mà chân tay dài quá thì đoảng, nó sẽ sờ vào cái gì vỡ cái đấy cho mà xem.

-Dạ.

-Còn con này đi gì mà mông lại cứ vặn vẹo thế, người đàn bà không có mông không ra đàn bà, mà có nhưng cứ khoe như thế thì vô duyên vô phúc. Con này răng trắng nhởn như ma ấy à, nhưng thôi, có thể nhuộm đen được. Nhuộm rồi lại xinh giòn cho mà xem. Xem nào, cái nốt ruồi...

-Vâng.

-Nó ra rồi à, này cô Chín, tôi xem cái nốt ruồi đón lệ ấy là hỏng rồi, tôi tiếc quá, nốt ruồi ấy hại phu hại chủ.

-Bẩm vâng ạ.

-Này con bé nãy có cái tay dẻo dẻo là thế... Nó đưa thoi từ bé đấy nhá, con nhà hay làm đấy, được đấy.

Kỳ Hoa ngồi xem những cô gái đi qua đi lại, thấy mệt như đi một ngày mười dặm đường đèo núi. Tư thế ngồi cứ phải nghiêm ngắn, như là ai bó mình, ai buộc mình. Hoa cảm thấy một cái dây vô hình trói cô với người đàn bà này.

Bà Bẩy cứ nói, độc thoại là chính, còn Kỳ Hoa cũng cứ nghe, cười cười dạ dạ vâng vâng. Hoa bỗng thấy mình trở thành một thứ nô dịch, cũng là một loại cây cảnh trang sức cho bà ấy. Nhưng cô hơi lạ. Xung quanh bà ấy ai vào việc ấy, ai cũng có bổn phận, hai người đàn ông thì một là phủ y được vời đến, một là tòng lục phẩm Tư giảng phủ Trấn, cô Chín là người cai quản hậu phủ, chỉ có Hoa chả có việc gì cả, cứ ngồi nghe và xem, nhưng lại được bà Bẩy cho ngồi bên cạnh... Hoa phân vân và lo lắng không thể nào an lòng được.

Qua một nửa buổi, chọn được tám cô gái. Bà Bẩy bảo ăn cơm xong lại làm tiếp. Ăn cơm xong, bà Bẩy bảo Hoa:

-Giờ Tuất được giờ đấy, chúng ta làm tiếp xem sao.

Kỳ Hoa theo bà sang nhà lớn. Giờ chỉ có ba người đàn bà, bà Bẩy, cô Chín và Hoa. Bây giờ, các cô gái lại đi từng người một, nhưng khác trước là chỉ được mặc độc một cái yếm và cái quần ngắn. Bà Tư bắt đi đi lại lại, rồi đến gần cởi bỏ cả yếm, tụt luôn quần ra. Có cô e thẹn đến nỗi không dám cởi bỏ gì cả, bà Bẩy nói:

-Muốn chết hả? Bay đâu...

Thế là cô gái lập cập trút bỏ yếm sống.

Song, bà Bẩy lại mềm mỏng ngay:

-Em có muốn phú quý thì chịu khó. Việc nó thế. Đây các chị toàn đàn bà với nhau, có gì mà ngại nào.

Nếu cô nào mới chỉ có cởi áo đã bị đuổi ra là bị loại rồi. Có một cô như vậy, còn bảy cô gái khác mỗi người một vẻ, đều được bà Bẩy xem xét rất cẩn thận. Lúc này mới thấy tính khí bà Bẩy khó lường, có cô e thẹn cửi sống áo thì bà mắng, nhưng có cô bỏ hết sống áo rồi, đứng thản nhiên thì bà cũng khó chịu, bảo: “Nó cứ nhơn nhơn”.

Cuối cùng, bà Bẩy lấy được ba cô. Thật là một ngày làm việc lạ lùng, Kỳ Hoa bị rơi vào một tình huống vừa muốn cười vừa muốn khóc.

Bà Bẩy bảo:

-Mệt quá. Đi ngủ nhá, mai chúng ta nói chuyện.

Từ lúc đó, Phạm Thị Kỳ Hoa mới được giải phóng khỏi người đàn bà quyền uy nhất xứ này.

*

5

Sáng hôm sau, giờ Thìn, Kỳ Hoa bị gọi sang phòng bà Bẩy. Đã có sẵn một người đàn ông mắt nhìn thì trẻ, da căng, môi đỏ, mà râu thì dài, tóc cũng dài. Bà Bẩy bảo:

-Đây là Chân nhân đạo sĩ, ta cho gọi đến hỏi chuyện.

Bà Bẩy cho người mời Chân nhân Đạo sĩ hoa quả, nói là có lái buôn nước ngoài dâng tặng. Đạo sĩ ngồi đối diện với bà Bẩy và Kỳ Hoa, trong câu chuyện về mùa màng, về việc tìm mạch đất đại quý ở xứ Quảng, về việc tại sao có mạch vàng ở đây... Câu chuyện của đạo sĩ và bà Bẩy cứ không khớp nhau, người này hỏi để mà hỏi, người kia trả lời để mà nói, người hỏi cũng chả nghe. Điều khó chịu là ông đạo sĩ cứ nhìn Kỳ Hoa chằng chằng. Đạo sĩ hỏi:

-Dám hỏi xin tiểu thư và phu nhân tha lỗi, tiểu thư đây có võ công?

Bà Bẩy không nói, nhìn Hoa, Hoa trả lời:

-Gọi là võ công khí hơi quá, tôi có võ vẽ một vài miếng chơi chơi chứ chưa hề dụng công vào chuyện ấy.

Chân nhân Đạo sĩ bảo:

-Điều hay là tiểu thư biết và dừng đúng độ. Nếu tiểu thư dụng công quá thì mất nữ tính, mà không có chút võ vẽ ấy lại hoá ra yếu đuối.

-Thế nghĩa là sao?-Bà Bẩy hỏi.

-Dạ thưa phu nhân, nghĩa là tiểu thư có cái may mắn, vẫn mềm mại nhi nữ thường tình, mà lại khoẻ khoắn.

Đến đó, ông đạo sĩ xin phép lui ra, bà Bẩy cũng bảo Hoa về nghỉ, có thể giờ Ngọ khởi hành về phủ trấn.

Chừng một canh giờ sau, bà Bẩy đến tận chỗ Kỳ Hoa. Cô bị bất ngờ, lật đật chạy ra đón, bà Bẩy mang theo hai người hầu gái, nhưng khi vào buồng của Hoa, bà bảo hai người lui ra, bảo con My cũng ra ngoài. Hoa linh cảm thấy một chuyện gì hệ trọng sẽ đến.

Bà Bẩy bảo:

-Tôi muốn tẩy trần, nhưng ở đây vật dụng kém cỏi, không muốn đứa nào dây vào, chỉ muốn cùng cô cùng xông nước thơm.

Hoa lặng đi, không biết trả lời ra sao. Hồi ở Giáp Sơn, Kinh Môn, cô chỉ dội ào ào nước giếng là xong. Nước vùng núi cao, múc lên được gầu nước phải mất hơn một chục sải tay, nhưng mát lịm và tinh khiết. Mùa hè cô thường múc nước, uống liền tại bờ giếng rồi mới tắm táp. Khi vào phủ Đô đốc, cô chỉ mới tắm táp với con Tý, bây giờ là với con My, chứ tắm với một người đàn bà tuổi đáng chị cả thì chưa từng bao giờ...

Dường như thấy Hoa đứng chết lịm đi, nhìn trân trân, bà Bẩy cười:

-Cô sao thế... Tắm chứ có phải vào vạc dầu đâu.

Kỳ Hoa không biết từ chối ra sao nữa. Không bao giờ cô nghĩ được rằng mình lại có những việc quan hệ đến bà Bẩy như thế này. Một cái thùng to lớn vòng tròn rộng đến hai ba sải, cao đến quá đầu gối, loại thùng này làm bằng gỗ linh hương, nước nóng đang bốc hơi nghi ngút, mùi thơm của lá thơm, mùi già, hương nhu và của gỗ linh hương hợp thành một thứ hương ngan ngát rất dễ chịu. Sau khi bọn hầu quấn khăn bao tóc cho Hoa và bà Bẩy, bà Bẩy đuổi bọn hầu ra. Bà bắt đầu cởi bỏ lớp xiêm áo thứ nhất, rồi thứ hai... Thắt lưng bà bằng thứ vải Trung Nguyên màu xanh lá lúa có những tia óng ánh, Kỳ Hoa chưa nhìn thấy thứ vải nào đẹp hơn thế. Sau mấy lớp áo lụa, cuối cùng đến yếm màu vàng cam thoạt nhìn hơi chật. Bà Bẩy có thân hình cao hơi lẳn, cánh tay mũm mĩm. Khi bà Bẩy bỏ yếm ra, còn thấy một cái áo nữa rất ngắn chỉ ôm sát hai bầu vú. Bụng bà Bẩy đã hơi xệ, rốn to sâu đút quả cà pháo cũng lọt. Nhưng bà Bẩy hơn đứt người khác ở làn da mịn màng, trắng vô cùng. Khi bà Bẩy bỏ nốt cái yếm bé ra, lộ hai bầu vú rất căng, hai núm vú nhỏ hồng hồng ngóc lên rất lạ. Trong khi Hoa nhìn bà Bẩy thì cô biết là bà cũng đang nhìn ngắm cô, chỉ có khác là cô nhìn bà thì không dám nhìn lâu, chỉ thoang thoáng nhưng cô cũng đánh giá được hết vẻ đẹp toàn thể, giá trị từng bộ phận cơ thể bà, còn bà Bẩy thì nhìn ngắm cô không cần che giấu.

Cùng lõa thể với bà Bẩy, Hoa đâm ra mạnh dạn. Trong đầu cô không khỏi ý nghĩ so sánh ngấm ngầm. Bà cứ nhìn ngắm tôi đi. Tôi có bầu vú rắn chắc, nó ôm sát lồng ngực tôi đầy đặn chứ không hơi trễ xuống như bà, bụng tôi phẳng, rốn tôi nhỏ, chỉ là một hạt bưởi khô đặt vào đó thật hợp lý. Tôi không trắng như bà, nhưng màu da của tôi hồng hào, nõn nà.

Bà Bẩy nhìn cô, bảo:

-Cô đẹp quá. Chắc là mươi năm trước, tôi cũng như cô.

-Giờ phu nhân vẫn đẹp. Em thì ra gì đâu?

-Cô nói không thật lòng rồi. Tôi với cô thực sự đã là chị em, cô không thấy sao?- Bà Bẩy giơ tay lên, nâng nâng bầu vú, rồi xoa xoa lên bụng- của cải thời con gái dùng mãi cũng phải hỏng. Tôi giữ người nhà tôi là ở cái đức thôi.

Trong giọng nói bà Bẩy có tâm sự, cái tâm sự huyền bí của đời người đàn bà hưởng phú qúy mà không thanh thản. Đã có nhiều bậc phu nhân ở kinh thành na ná như bà Bẩy. Mài thời con gái sắc nước hương trời thành quyền uy với gia nhân và với ngay cả chính đấng phu quân.

Bà Bẩy từ từ cởi hết mảnh vải cuối cùng trong người, bước nhanh vào thùng nước. Bà qùy xuống, nhô nửa người trong thùng, hít hà rất mạnh, vớt nước lên ngực, bảo Hoa:

-Vào đây nào.

Hoa đành phải làm theo bà. Bà nhìn cô, cô nhận ra là bà đang nhìn vào chỗ nào. Bà nhìn vào chỗ ẩn náu cuối cùng mới lộ ra ánh sáng của cơ thể người con gái. Cô lạ lùng vì thái độ của bà và ngượng quá thể, vội bước vào thùng, bước mạnh làm sóng nước bắn tung tóe. Bà Bẩy không lấy thế làm giận, mà còn cười rất tươi, mắt long lanh một niềm phấn khích.

Hoa vừa sung sướng vừa sờ sợ. Hoa cũng giống như bọn tử tù được ban ân huệ ăn bữa tiệc sung sướng cuối cùng hay sao? Bà Bẩy rất thân thiện với cô, cho quá nhiều thân tình, cô không biết thế nghĩa là gì. Hay là trước kia, Đô đốc bố nuôi cô có ân uy gì đối với bà? Trong làn nước ấm và thơm, cô thấy cơ thể mình lúc thì như lò lửa sắp bốc cháy, lúc lại như có dòng nước lạnh chạy trong người.

Trong khi hai người ngâm mình thì bọn hầu gái đã chuẩn bị hai thùng nước khác ở bên cạnh, hương thơm còn thơm hơn nữa, mùi của hoa hồng hoa bưởi. Bà Bẩy nói chuyện về nghệ thuật ướp hoa lấy tinh chất cho vào nước tắm.

-Chỉ có chị mới biết bí quyết làm cho hương hoa hòa vào nước, quấn vào người như là ngấm vào da, lát nữa em về phòng mà xem, có người bước vào phòng em, là mùi thơm ấy như là phát ra từ em vậy. Tây Thi ngày xưa chắc cũng chỉ đến biết đến nghệ thuật ướp hoa chứ gì, truyền thuyết nói rằng da bà ấy tỏa hương thơm là do bọn nịnh quan thêu dệt ra thôi.

Khi lau khô người, chuẩn bị mặc quần áo thì bà Bẩy đưa cho Hoa một cái yếm nhỏ xíu:

-Em lấy cái này mà dùng, cái này khách Nhật Bản vẽ kiểu dâng lên, chị thấy hay. Nó sẽ làm cho vú em không bị trễ xuống.

Hoa dùng dằng một lúc, rồi quấn nó vào ngực, cô cảm thấy như là bị trói chặt. Cô bảo:

-Em không quen.

Bà nhẹ nhàng, nhìn Hoa trìu mến:

-Rồi sẽ quen, em sẽ thấy đi lại dễ chịu hơn. Con người ta rồi mọi việc đều quen được cả.

Hoa bèn không cởi ra nữa.

*

6

Trước bữa tối, Phạm Thị Kỳ Hoa đánh liều nói với bà Bẩy nỗi băn khoăn của mình. Cô đến trước bà, qùy xuống. Chiều tà, trong phòng nhá nhem tối. Bà đang ngồi trên sập gỗ mun, như một ngọn nến to tướng, ánh sáng trắng từ gương mặt bà phát ra kỳ ảo. Hoa không cúi đầu, nói:

-Thưa phu nhân, em chỉ may mắn là đứa con nuôi của Đô đốc Quận công, dù cho phu nhân ân tình và em biết ơn vô cùng thì em vẫn thấy phu nhân đã dành cho em quá nhiều đặc ân, em sợ đắc tội với phu nhân, với Đô đốc và với Quốc công.

Bà Bẩy tròn mắt ngạc nhiên, rồi cười:

-Em vẽ sự, nghĩ lẩm cẩm quá. Chị qúy em.

-Em xin phu nhân cho về cùng với gia nhân, em có đứa con nuôi còn bé, lo lắng không biết ở nhà nó thế nào?.

-Chị biết. Thôi em đứng lên và cứ yên tâm đi. Mai về phủ trấn cùng chị. Rồi ra xếp đặt sau.

Hoa cứ qùy, định phen này làm cho bà Bẩy tức giận mà ưng cho cô đi. Bà Bẩy bảo người hầu:

-Mau đỡ cô lên, chúng mày.

Hai đứa gái đến đỡ hai nách. Hoa đành đứng dậy. Thất bại hoàn toàn. Trước bà Bẩy, cô là cái gì? Chả là gì. Bà đã sống bao nhiêu năm với cung phủ của bà, với bao nhiêu người đàn bà để lấy lòng một người đàn ông, bà nhìn thấy cô là thấy gan ruột tim óc, cô nhìn thấy bà chỉ thấy là một bà lớn phát sáng mà chả biết bà đang toan tính gì, qúy thật hay không và nếu mà bà không qúy nữa thì tai họa gì sẽ đến. Bà đã xưng hô với cô là chị em, nhưng cô không dám gọi bà là chị. Vậy thì cô chỉ hành động theo bản năng là vùng thoát khỏi cái vùng phát sáng của bà. Hoa vẫn chỉ mới là một người con gái mười chín tuổi lạ nước lạ cái, lạ lẫm cả cuộc đời mà cô sẽ dấn bước vào.

Bỗng có người vào nói với bà Bẩy là đội Huy yết kiến. Huy xin đến chào bà Bẩy và tiểu thư Hoa để về quân doanh. Bà Bẩy vội nói:

-Tôi quên chưa nói với em, tôi bảo Đội Huy về trước lo việc quân doanh của Quận công, còn cô sẽ có tôi.

Huy nghiem trang, dõng dạc nói:

-Xin đội ơn phu nhân- Quay sang tiểu thư Kỳ Hoa- Xin chào tiểu thư, tiểu nhân cáo từ.

Anh ta quay gót rồi, cô Kỳ Hoa mới sực tỉnh:

-A này, anh Đội...- Huy đã đi, chợt sững, quay lại- Anh để mắt tới thằng nhỏ giúp tôi. Huy nói:

-Tiểu thư an tâm.

Rồi Huy quay gót.

Hoa đứng lên, thật tình lòng tôi không vui. Thấy cô ủ rũ, bà Bẩy bảo:

-Em có tướng đại quý.

-Em vất vả lắm- Hoa nói

-Không, em chưa biết em đấy thôi, em phải hưởng vinh hoa phú quý, Chân nhân đạo sĩ vừa nãy nói em có số vượng phu ích tử, em ở đâu là duyên trời phối hưởng cho cả mọi người xung quanh.

Hoa thấy bà Bẩy đưa lên mây, lo lắng nói:

-Thưa phu nhân, phu nhân cho em lên cánh đại bàng bay lên trời xanh đấy. Nhưng em biết em đang sống ở đây với phu nhân, ngày mai em về quân doanh Đô đốc với con em, em sẽ nhớ mãi ân huệ của phu nhân.

Bà Bẩy ngẩng lên:

-Không, mai em đi cùng ta về phủ trấn và ta sẽ nói chuyện với Đô đốc Quận công để em ở lại phủ cùng ta

-ối...!- Cô kêu lên, kinh ngạc.

Nhưng sau khi cô thốt lên lời, cô đoán ra đầu đuôi câu chuyện ân huệ của bà Bẩy. Cái kết đây rồi: Bà Bẩy muốn cô đi theo bà.

Kỳ Hoa lại đưa thân vào cái lồng vàng son của bà ư? Làm gì? Làm bầu bạn, làm con hầu, không hầu hạ như bọn hầu gái vấn tóc tem trầu thì hầu hạ chuyện trò tình cảm, rồi ra cũng là vàng son tù ngục cả. Biết chối từ làm sao?

Hoa nói thiểu não:

-Phu nhân thương em với, em còn con, còn nợ tình chưa trả được. Em là đứa vứt đi rồi.

Bà Bẩy cười, nhổ bã trầu, vành tay lên mép, khoan thai nói:

-Bậy nào. Chân nhân Đạo sĩ đã nói về em, nói ba điều tiền vận, bốn điều hậu vận, tiền vận thì ta chưa rõ lắm, em có thể kiểm chứng, nhưng ta biết chắc một điều đúng rồi.

Hoa ngạc nhiên quá, và muốn nghe bà Bẩy nói về điều ấy quá, nên bảo:

-Dạ, thưa phu nhân, đó là điều gì, em biết có được không?

Bà Tư nhón một lá trầu miếng cau, tay gói, miệng nói, không nhìn lên:

-Có gì không được. Tiền vận ấy mà. Những điều qua rồi. Thế này nhé, tôi chưa từng nghe Đô đốc nói gì về cô, cho đến khi cô vào đây, Chân nhân Đạo sĩ không thể biết, thế mà...

Hoa lặng lẽ, chờ đợi bà Bẩy nói. Bà thì cứ hí húi têm trầu. Sao bà không lấy miếng trầu têm rồi? Bà nói:

-Thứ nhất, cô là cây cỏ hoang, lớn lên không có cây lớn che bóng mát, thích gì là làm. Có phải cô mồ côi không?

Hoa gật:

-Mẹ em mất năm em mười tuổi. Có lẽ thấy em làm con nuôi Đô đốc, ông Đạo sĩ ấy đoán thế?

-Bậy nào, ông ấy biết sao được, mà kể như có biết thì... Điều thứ hai, cô hai lần định qua đò, nhưng chưa qua. ý nói định lấy chồng hai lần rồi, nhưng không phải là lấy chồng, đúng không?

Kỳ Hoa chợt thấy như bị ai nhìn trộm thấy chỗ kín, một cảm giác tê dại lan khắp toàn thân, bất giác thở dài:

-Nói thế cũng đúng. Định thôi thì khó nói lắm.

Bà Bẩy ôn tồn:

-Nhưng đạo sĩ cũng nói lần thứ ba thì sẽ được mà được mỹ mãn.

Bà Bẩy đã bỏ miếng trầu vào miệng:

-Ông ấy nói điều thứ ba thì chị đã biết rồi, không nói nữa.

Hoa lạ quá, năn nỉ:

-Chị biết nhưng em chưa biết.

Hoa giật mình, ngạc nhiên với chính mình, vì cô đã buột miệng gọi bà Bẩy bằng chị. Thấy mình lỡ lời, cô vội quỳ xuống:

-Phu nhân tha lỗi, em lỡ...

-Không, không, đáng lẽ em phải gọi chị là chị ngay từ đầu chứ- Bà Bẩy kêu lên.

Hoa đứng lên, ngồi xuống cạnh bà Bẩy:

-Chị nói cho em biết đi.

Bà mỉm cười bí ẩn:

-Đạo sĩ ấy biết xem tướng rất hay. Khi em đi rồi, đạo sĩ bảo với ta, tướng em là thế là thế. Lại còn đoán hồng ngọc rơi cạnh rừng cỏ rối, chị đã thấy rồi.

Hoa không hiểu bà Bẩy nói gì, ngơ ngác:

-Thế là gì hở chị?

Bà Bẩy phá lên cười, ngẩng vội lên vì sợ nước trầu bắn ra khỏi mồm, bà nói:

-Là thế đấy. Nói chữ vậy thôi. Tức là... -Bà nhìn cô, cười cười- Nói chuyện này, em đừng nghĩ gì nhá, thế tức là, chỗ hoa kín của em, lúc tắm ấy mà, chị đã nhìn thấy nốt ruồi son bên cạnh chỗ ấy của em lông xoăn tít.

Hoa không biết nói gì với bà Bẩy, cảm thấy như mình bị đánh mạnh một cú vào đầu, hoa mắt chóng mặt, sây sẩm cả người. Hoá ra bà Bẩy cố tình bảo cô tắm cùng bà là thế. Ôi... Bà Bẩy bảo cô:

-Em mới lớn chắc ngại ngùng. Chị ngày xưa cũng thế. Nhưng rồi chị vào cửa phủ, hậu phủ dạy cho chị rằng đời người đàn bà nhiều điều rất bí ẩn nhưng thật ra rất đơn giản, gươm dáo đâu cần ai cho mình, gươm đao ở chính mình và trời cho mình, chỉ có điều mình có dùng hay không. Mình đàn bà tự mình có vũ khí. Em có thấy chị phải vất vả thế nào để kén chọn mấy đứa hầu về phủ không? Chị làm theo cách thức nhà Minh chọn phi tần đấy, tuy nhiên có giản tiện đi nhiều.

Kỳ Hoa đứng như trời trồng, không biết nói thế nào. Bà Bẩy nhổ nước trầu, nói giọng đầy đau khổ:

-Vô phúc thì chọn phải đứa không có đức, lăng loàn rồi ra chính nó tiêu diệt mình. Nhìn người thì phải nhìn toàn thể, từ cái lông tơ trở đi, em ơi.

Kỳ Hoa chỉ biết cúi đầu. Trong tâm trí cô, hình ảnh các cô gái trật hết áo quần cứ như những vết kim đau nhoi nhói, cô thấy mình lúng túng co ro nhảy vào thùng nước tắm linh hương, một mũi kim to tướng nữa đâm thẳng vào tim cô.

Bà Bẩy thân mật bảo:

-Cái ông đạo sĩ ấy không thể biết điều kín đáo ấy của em, thế mà ông ấy đã biết, vậy những điều ông ấy nói là đúng. Còn hậu vận của em tuy có một đoạn éo le nhưng sáng lắm. Em cứ yên tâm về với chị...

-Chuyện ấy với em đột ngột quá. Vậy thế hậu vận của em thế nào?

-Thôi em ạ, em cứ yên tâm đi.

Kỳ Hoa xin phép bà Bẩy về nghỉ. Bà nói:

-Mai giờ mão khởi hành, nhớ nhé.

***

Chương XIX: Việc nhà, việc phủ, việc đàng

“Tai vách mạch rừng”

“Trong nhà chưa tỏ

Ngoài ngõ đã tường

Trong nhà kho tương

Ngoài đường thơm phức

Trong nhà có cứt

Lấp phân lấp gio

Đố ai biết được”

1.

Về phủ Trấn đúng vào lúc nửa đêm. Tôi nhìn thấy những đầu đao cong vút của cung phủ như những lưỡi tầm sét bổ vào mình. Tôi cảm thấy nặng nề vô cùng. Đời tôi thế là vứt đi, công tử Trịnh ơi là công tử Trịnh...

Đêm ấy, tôi mơ thấy chiến thuyền của Đàn Quận công đánh vào phủ Trấn, những chiếc đầu đao rụng lả tả, quân Đàng Ngoài toàn thắng, Trịnh Văn Lâm ôm tôi chạy như bay. Chuyện Trần Khắc Chung năm xưa cứu công chúa Huyền Trân cũng chỉ như thế mà thôi... Huyền Trân, xin bà tha tội, giá mà bà yên ổn ở kinh thành, không có số mệnh làm hoàng hậu nhà Chiêm, thì đến đời em chả phải vô xứ Quảng xa xôi đến thế này. Nói đi lại nghĩ lại, bà Huyền Trân thật là có phúc phận, được thượng tướng quân vào tận nơi cứu bà từ cõi chết trở về, còn em ai biết em còn hay mất? Bà Huyền Trân tóc bạc phơ phơ, phảng phất giống bà Bẩy, bảo tôi rằng: Này em dại, em sao lại so sánh với ta. Hồi ta ra đi dấn thân vào đất lạ, giáo hoá dân chúng bằng lễ phép Đại Việt thật là khó một trời một vực, nay em vào đây cách xa nơi ta, mà lại là đất quen của Đại Việt mình rồi. Ta đi lấy chồng thân cô thế cô, em đi với bố nuôi với quân của chúa, tiền hô hậu ủng, có con bên mình quấn quýt đêm ngày, còn lương duyên thì ở phía trước đi đâu mà vội. Tôi thấy bố tôi, đầu tóc rối bù nhưng nở một nụ cười mãn nguyện và huyền bí...

Tôi tỉnh giấc khi gà gáy te te. Giấc mơ thật hãi hùng mà khiến tôi nhẹ lòng. Tôi thấy tê dại từ đỉnh đầu đến gót chân, một niềm rung cảm lạ lùng khiến tôi tỉnh táo và không sao ngủ được nữa.

Giờ Mão, bà Bẩy đến. Bà bảo tôi:

-Em cứ nghỉ ngơi, rồi ra chị đón con em từ phủ Đô đốc Quận công ra đây. Mọi chuyện sau sẽ tính.

-Em phải về đã chị ạ.

-Về làm gì cho nhọc sức, cứ nghỉ ngơi đi.

Bà Bẩy quay đi, tôi biết không thể nào khác được.

*

2

Hai ngày tôi ăn không ngồi rồi, nhớ thằng bé con ghê gớm. Tôi nhắn với bà Bẩy nếu không cho tôi về thì bà hãy mau mang con tôi đến cho tôi.

Bà Chín đến nói chuyện với tôi, bà Chín bảo:

-Tiểu thư yên tâm, bà ấy hứa rồi. Bà ấy hứa thì thế nào bà ấy cũng làm.

Bà Chín xem xét nơi tôi ăn ở, xem quần áo tôi mặc có vừa không, có cái gì vướng mắc thì quát bọn hầu như người nhà tôi vậy. Bà nói:

-Cô có ưng thuận chuyện thành gia thất mà bà Bẩy nói với cô không?

Tôi ngạc nhiên:

-Bà Bẩy chỉ nói tôi về phủ Trấn với bà, chưa bao giờ bảo tôi lấy chồng.

-Vậy thì cô phải hiểu là bà Bẩy đã sắp đặt rồi.

Tôi thấy bức bối trong lòng, nói thật với bà Chín:

-Bà đến đây cũng vì chuyện ấy hả?

-Cô hiểu như thế cũng được.

Tôi nhớ lại bà mối đã đến trả lễ hồi ở Kinh Môn, bèn hỏi:

-Bà làm bà mối cho tôi à?

Bà Chín cười nhạt:

-Tôi lại được làm bà mối cho cô à? Tôi đến đây là lo chuyện kín đáo cho cô, vâng theo nhời bà Bẩy.

Tôi không hiểu. Chắc thấy tôi mắt tròn lên, nên bà Chín nói:

-Tôi nếu nói về gia đình là cô ruột của bà Bẩy, nhưng bây giờ tôi lo chuyện hậu phủ, nên mọi chuyện kín đáo đàn bà tôi đều làm theo lệnh của bà ấy. Vợ chồng ở cung phủ khác xa vợ chồng hạ tiện, cô chắc chưa hiểu biết gì...

-Những điều bà nói tôi càng chả hiểu gì... Chuyện gia thất của tôi thì tôi phải hỏi bố nuôi tôi. Đô đốc Quận công bảo tôi ngồi đâu, tôi ngồi đấy.

-Cô đúng là mới từ Đàng Ngoài vào, còn chất quê mùa-Bà Chín cười- Quận công nghĩa phụ của cô chỉ bảo được đúng một việc như vậy thôi, bảo lấy ai thì cô lấy, như là lệnh cho bọn dưới bắn vào đâu là bắn, còn các việc khác phải do tôi chỉ bảo, bắn như thế nào, lấy mồi châm lửa, kéo súng, ngắm ra sao thì phải có cách, chứ cứ bắn vung lên mà được à? Bà Chín thấy tôi ngoảnh đi, bèn nói sẵng:

-Bà Bẩy đã giao cô cho tôi rồi, tôi không làm được là tôi mất đầu.

Tôi thấy bà Chín nói năng có vẻ khoa trương, bèn nói:

-Bà làm được gì cho tôi nào?

Bà Chín không thèm nhìn tôi:

-Tôi không làm cho ai cả, tôi làm cho tôi. Mỗi khi có người mới đến hậu phủ, tôi phải bảo ban

-Tôi không phải đến ở hậu phủ.

-Phải, thế cho nên cô mới được đặc ân này. Bà Bẩy bảo tôi làm gì tôi làm ấy.- Bà Chín giảng giải- Đàn bà là khí âm, đàn ông là khí dương. Khi âm dương giao hoà thì vạn vật sinh sôi nảy nở. Bậc thiên tử có được hoà khí thì nước mới cường thịnh. Xét về Đại Việt, Chúa thượng Quốc công vâng mệnh thiên tử cai quản Đàng Trong, xét về Đàng Trong thì công tử Thuỵ Quận công lại thay chúa cai quản xứ Quảng. Đàn bà là làm cho Quận công trấn thủ có hoà khí, xứ Quảng mới tươi tốt, mùa màng và sản vật mới sinh sôi nảy nở, dân chúng an cư lạc nghiệp.

Tôi nghe thấy bà Chín nói rất thành kính, buồn vui chưa thấy đâu, chỉ thấy buồn cười, bèn cười lên, bảo:

-Thưa bà, tức là muốn cho mọi người an cư lạc nghiệp, đàn bà phủ Trấn phải ngủ hầu Quan Trấn? Vậy Quan Trấn đâu, tôi muốn gặp ông ấy?

Bà Chín nghiêm mặt, nói:

-Cô đừng hỗn. Quan Trấn đi Dinh Cát chưa về. Việc phủ Trấn là việc phủ Trấn, cô không phải lo việc ấy. Tôi là tôi dẫn dụ từ xa đến gần. Cô lập thân, thành gia thất, cũng là làm đẹp ý trung nhân, gọi là nâng khăn sửa túi cơ mà, phải nâng sửa thế nào không dễ đâu. Nếu ý trung nhân lại là quan Tổng binh…

Tôi cố nhịn cười mà không nhịn được, bèn cười ầm lên bảo bà Chín:

-Thôi mà bà, tôi cảm cái ân uy của phu nhân, phu nhân nói gì tôi xin nghe, có gì sẽ bẩm báo sau. Vậy thực ra bà muốn dạy bảo tôi điều gì, cứ nói trắng ra đi?

Bà Chín nhìn chằng chằng vào mặt tôi, cái nhìn bắn ra tia lửa khó chịu:

-Cô thật trẻ con trẻ cái, tôi vâng lệnh bà Bẩy mới chịu khó thế này... Cô diễu tôi hả?

Tôi thấy bà Chín hiện nguyên hình là một con quỷ, nhe răng, mắt bắn ra những tia lửa tức giận:

-Quan Tổng binh mà nhìn thấy cô, chưa chắc đã ưng. Thôi cô nghỉ đi, hôm nay tôi nói thế thôi. Mai tôi lại đến

-Quan Tổng binh nào?

Tôi hỏi thì bà Chín đã đi rồi.

Tôi mệt mỏi lăn kềnh ra gường. ái chà chà... Chuyện định lấy chồng với tôi có phải là lần đầu tiên đâu. Hồi ở Kinh Môn, bố tôi đã vất vả thế nào thuyết phục tôi lấy chồng, rồi ở kinh thành, bố nuôi tôi cũng phải vận động tôi mãi, tôi mới ẩm ương cứ để các cụ làm mọi việc xem sao. Rồi tôi có công tử Văn Lâm, chính tôi lại muốn sống chết cùng chàng. Tôi đã nhõng nhẽo với bố nuôi khi bảo tôi lấy chồng, rồi lại làm khổ ông ấy khi không được ở lại kinh thành để lấy chồng. Cho nên, giờ đây câu chuyện với bà Bẩy bà Chín, rối mù nào thiên tử, đến Quan trấn rồi quan Tổng binh chả biết ra sao nữa, tôi cứ phải làm kế hoãn binh xem sao đã, làm căng lên chả ích gì. Tôi nhất định phải nói chuyện với bố nuôi tôi. Nhưng trước hết, tôi phải gặp bằng được thằng cu Hiền.

Tôi thay quần áo, mặc bộ áo chẽn, chạy ra đầu cung phủ. đã nhiều ngày nay tôi không tập tành rồi. Cảm thấy cơ thể chảy ra, đầu óc u mê, khó chịu. Tôi muốn bay lên như chim, nhảy lồng lên như ngựa. Giá có chỗ nào cho tôi vồ mà cấu xé như hổ... Ôi cái cung phủ lạ lùng nhung lụa với những người bà con người dưng nước lã này! Bài quyền "Đông hoa đào" tôi đã thuộc làu làu rồi, nhưng bây giờ mà ngậm gáo nước thì cũng vẫn sánh hết mất thôi. Bây giờ tôi tập bài quyền này theo kiểu tôi, không mềm mỏng non tơ như sư Thành nữa, hoa đào của tôi nở ở xứ Đàng Trong phải khác. Mà trong này hình như không có hoa đào? Tôi nhớ sư Thành. Giá có sư Thành ở đây, tôi sẽ bắt ông ấy dạy sang bài "Mẫu đơn quyền". Mẫu đơn núi Giáp Sơn tôi yêu lắm, những cánh hoa như những tia lửa nhỏ, như mũi tên tí xíu, cả bông hoa như một chùm lửa lạnh giữa trời. Sư Thành đi bài quyền hoa mẫu đơn khiến tôi mê mẩn. Cánh tay sải chân ông ta như chớp, dũng mãnh phi thường mà lại có mầu lung linh biến ảo. Tôi lại cứ không dứt được ý nghĩ ông ấy đi tu phí quá. Có lẽ cả Giáp Sơn, cả Kinh Môn không có ai có dáng đàn ông phong trần mãnh liệt như ông. Tôi vung tay, đá chân, thấy khí huyết trong người như thông hơn, người ngợm nhẹ bẫng. Tôi tập từ giờ Dậu đến giờ Thân, mặc kệ bọn hầu gái mang bánh trái lên để trong buồng. Hỏi bọn hầu giếng nước ở đâu, bọn chúng bảo không có giếng, chỉ có bể nước mưa ở cuối sân phủ. Tôi thấy nhớ nhà quê tôi, giá mà có cái giếng, sải một chục sải tay kéo gầu nước lên mát rượi, mát cả vào tim vào phổi có thích hơn không. Tôi đành ra bể nước. Con hầu nói:

-ở đây phu nhân không bao giờ cho tắm nước lạnh, cảm gió đấy, thưa tiểu thư.

Tôi cười nhạt, múc nước lên tắm thoả thuê. Tôi có thể đi ngủ được rồi.

*

3.

Tôi ngủ thiếp đi, giấc ngủ sâu như là chìm vào giếng lạnh. Tôi không hề mơ thấy gì. Cho đến lúc sực tỉnh vì có tiếng động rất lạ. Ngoài trời có tiếng gà gáy râm ran. Một mùi lạ quây phủ lấy gian buồng. Tôi tỉnh hẳn, nằm bất động nhưng tai cố nghe... Chợt có tiếng chân đi rất êm, rất khẽ... Tôi vùng dậy, phắt một cái đã ở dưới đất, chân xuống tấn theo thế đài hoa đỡ cánh của bài quyền hoa đào. Một bóng người sừng sững hiện ra trước mắt tôi. Tôi phản ứng theo bản năng, quét chân và quay một vòng, tay vung lên quyết liệt. Nhưng tôi chỉ vướng chân được vào tà áo của ông ta. Đó là một người đàn ông mặc áo lụa mỏng, tà áo bay bay, ánh sáng của đĩa đèn bên hiên soi rõ dáng người cao lớn. Ông ta vừa tránh được một đòn của tôi, vừa vươn tay ra. Tôi chỉ cảm thấy được một quầng sáng của cánh tay áo trắng phản chiếu ánh đèn thì đã thấy mình nằm ịch dưới đất. Tôi nhỏm dậy thì bị bàn tay to lớn nắm lấy lưng áo, xách lên quẳng mạnh lên gường. Tôi lại vùng lên. Bây giờ tôi đứng sừng sững trên gường, còn ông ta đứng ở dưới đất. Tôi thấy máu bốc lên đầu. Mặc cho ông ta là ai, tôi phải chơi cho biết. Tôi quay người, phi cả hai chân nhằm vào ngực ông ta. Nhưng tôi lại chỉ bay vào không khí, chân tôi va vào tường kêu rầm một cái.

Tôi cố ghìm nỗi sợ hãi, nói:

-Ai đấy?

Người đàn ông này hay là ma? Ông ta đứng thản nhiên, chả có ý ra đòn, thản nhiên đến độ không thèm nhìn tôi mà nhìn chăn gối trên gường. Tôi cố bấm chân xuống sàn nhà, thấy đau tức, có lẽ đây là thật chứ không phải là mơ. Tôi lại hỏi:

-Ông là ai? Tôi kêu lên bây giờ?

Ông ta lừ lừ bước ra cửa, bê cả đĩa đèn vào phía trong cửa buồng, lúc này tôi nhìn rõ ông ta. Người đàn ông để râu đen, gương mặt không trẻ không già, mắt sắc như mắt diều hâu, nhìn tôi có vẻ rất tức giận, tức giận mà oai vệ, khinh khi. Tôi lờ mờ hiểu ra ông ta là ai. Là ai mà vào được đây không bị lính tráng ngăn lại. Ông ta là Quan Trấn?

Tôi đã đứng lên, bình thường, bối rối không biết nên làm gì. Ông ta ngồi chễm chệ trên ghế, dạng chân, khùynh tay, nói:

-Mi theo phu nhân về từ nguồn Khe Cẩm à?

Tôi đã lâm vào hoàn cảnh này, bèn cứ cứng xem sự thể ra sao, ông ta dù sao cũng phải nể bố nuôi tôi chứ, tôi hỏi lại:

-Tôi đoán ông là Quan Trấn ở đây à?

Ông ta với tay nhón một quả dâu trên bàn…

Tôi bèn nói:

-Xin Quan Trấn tha tội. Bởi vì Quan đến lúc khuya khoắt quá... Đúng là tiện nữ theo phu nhân về đây từ làng dệt ở Khe Cẩm.

-Mi biết võ nghệ à?

-Không, à mà hồi bé tiện nữ bắt chước thôi.

-Mi nói dối. Ta biết lúc nãy mi động tay chân rất thiện nghệ. Chỉ có điều chắc mi chưa được tập tành đến nơi đến chốn thôi.

Tôi không còn để tâm vào chuyện võ hay không võ, tôi đang lo sợ, mồ hôi vã ra ngứa cả gáy, thấy vải áo cọ vào da thịt khó chịu quá. Tôi biết mình lâm vào tình thế thật trớ trêu. Hoá ra những chuyện rào đón của bà Bẩy, bà Chín chỉ là thế này thôi sao? Sao bọn họ lại coi tôi như là một đứa tiện dân hèn kém như thế? Dâng tôi cho một ông Quan Trấn, dù cho ông ta là công tử đi chăng nữa? Tôi cóc cần. Chết thì chết, tôi phải cho họ biết thế nào...

Ông chủ của cung phủ này rất điềm nhiên ngồi ăn dâu. Ông ta thở, ngực phập phồng, nói:

-Lạ nhỉ? Thế phu nhân có biết mi có võ không?

Tôi nói:

-Có biết.

Tôi nhớ lại lúc Chân nhân Đạo sĩ nói điều này với tôi trước mặt bà Bẩy. Ông Quan Trấn nghe xong, quay lại nhìn tôi rất ngạc nhiên. Ông ta thở dài nói:

-Mi làm ta mất hứng.

Tôi mạnh dạn tiến lên:

-Tiện nữ bị tội gì?

Ông ta nhìn vào mặt tôi, nói:

-Mi bao nhiêu tuổi? Mười lăm hay mười bảy? Đẹp... Mà này?... -Ông ta chợt như ngẫm nghĩ điều gì, quay lại nhìn lại tôi chằm chằm- Mà này... Sao mi lại nói tiếng Đàng Ngoài?

-Tiện nữ ở Đàng Ngoài mới vào?

-Thế là thế nào?-Ông ta đang ngồi, đứng lên nói-Sao bảo mi ở nguồn Khe Cẩm theo bà Bẩy về đây.

Tôi cũng ngạc nhiên:

-Thưa Quan Trấn, như thế Quan Trấn không biết tiện nữ. Tiện nữ là con nuôi Đô đốc Triệu Quận công.

Ông ta đang đứng, lại ngồi phịch xuống, kêu:

-á à... Thế mà bà ấy không nói với ta một lời nào, suýt nữa thì...

Tôi thấy ông ấy có vẻ thoải mái, bèn nói:

-Thưa Quan Trấn, hãy cho tiện nữ về với quân doanh Triệu Quận công.

Ông ấy ngồi im ra dáng suy ngẫm, yên lặng ăn một quả dâu nữa, rồi mới nói:

-Mọi việc phải có đầu đuôi. Ta phải thưa chuyện với Đô đốc Quận công nghĩa thúc của ta chứ. Nào ngồi vào đây nói chuyện, giờ chả muốn ngủ nữa. Trong họ, ta và em đồng vai.

Tôi ngồi vào cái ghế, mà ruột rối như tơ vò, nói:

-Đa tạ Quan trấn.

Ngoài sân có tiếng chân đi, chắc của bọn hộ vệ Quan Trấn. Tôi biết nói gì với ông Quan Trấn mà nếu ông ấy muốn tôi chết tôi phải chết?

-Mi thấy Đàng Trong thế nào?

Tôi lí nhí đáp:

-Em không thấy thế nào cả. Em vì nghĩa phụ mà theo vào. Nếu được ước ao, em ước lại ra Đàng Ngoài rồi chết ở đó.

Quan Trấn không cười, ngắm nghía tôi ra vẻ ông chủ. Tôi thấy thẹn, muốn chui xuống đất. Ông ấy thì điềm nhiên như không, nói:

-Hoá ra là mi đấy à?- Ông ta tỏ vẻ rất thông cảm- Ta biết chuyện Triệu Quận công mang theo mi vào đây. Chuyện phụ thân mi liên luỵ rồi tử tận ta cũng biết.

Ông không nhìn tôi, cảm khái:

-Ôi những người dân Việt đã vì họ Nguyễn, họ Nguyễn sẽ không quên.

Tôi ngẩng lên. Câu nói ấy của ông quan Trấn như tiếng sét nổ bên tai tôi, tôi hỏi lại:

-Thưa Quan Trấn, Quan Trấn nói gì ạ? Có phải phụ thân em đã chết rồi không?

Ông Quan Trấn ngồi trước mặt tôi mặc áo lụa đi ngủ, bỗng hiện lên đúng là một người đàn ông của gia đình, ông giật mình, đập tay xuống đùi, nhìn tận mặt tôi nói:

-Thế ra Triệu Quận công không nói gì hả?- Rồi ông gật- Đằng nào cũng thế rồi, cha mi đã tử tận rồi. Có đúng là mi đó không, con ông huyện Giáp Sơn mà phụ thân ta đã cho mi mang theo cả một đứa trẻ con lên kinh thành ở phủ Triệu Quận công chứ gì? Anh Quận Cẩm cũng hay nói chuyện về mi.

Tôi nghĩ đến bố tôi, thốt lên lời, nước mắt đã giàn giụa:

-Bố ơi...

Tôi khóc, như chưa bao giờ được khóc như thế. Sao bố nuôi tôi lại giấu tôi. Sao bây giờ tôi mới biết chuyện này? Tôi bèn quỳ xuống:

-Xin Quan Trấn cho tôi về nhà để lo cúng cho bố tôi.

Tôi thấy mình hết cả sức lực, chỉ kịp nhận thấy mặt tôi đã gục sát đất, chạm vào mặt lụa trơn láng của quần quan trấn. Ông ấy đỡ tôi dậy, an ủi:

-Ta thật không biết là mi chưa biết... Thôi mai ta cho cầu cho linh hồn ông ấy siêu thoát. Giờ thì nghỉ đi. Ta đi đây.

Tôi không còn hơi sức để đứng dậy nữa, tôi cứ phủ phục như thế, tâm can tôi tan nát, tôi đã không còn nhìn thấy bố tôi được nữa, bố tôi không còn sống trên đời với tôi nữa. Tôi thoáng thấy mũi hài của quan Trấn đi ra cửa, rồi lại trở vào. Ông đỡ tôi lên ghế, tôi mặc kệ mọi việc, như là tôi đang chuyển theo cơn gió. Nhưng tôi chưa mê đi đâu, tôi còn cảm thấy đất trời nghiêng ngả là còn tỉnh. Tôi nghe thấy ông ấy gọi bọn hầu ngoài cửa bảo:

-Gọi bọn hầu gái trông coi.

*

4.

Sáng hôm sau, Quan Trấn gọi Ký lục Thu từ rất sớm. Ông già này lật đật vào phủ. Răng ông lão đánh vào nhau lập cập. Râu lão lúc thuờng lơ phơ là thế, bấy giờ lão sờ lên thấy cứng ngắc.

Ký lục Văn Thu đợi ở sảnh thì được gọi vào hậu phủ. Quan Trấn mặc áo trong nhà, chân đi hài Trung Quốc, dáng vẻ thư thái như là đã dậy lâu rồi, tập võ rồi. Quan Trấn nhìn thấy ông già mắt mũi kèm nhèm, bảo:

-Ông già mà ngủ muộn thế hả?

-Bẩm Quan Trấn, hạ quan dậy lâu rồi.

-Sao mắt còn có dử thế- Quan Trấn nhìn tận mặt Ký lục Thu

-Xin Quan Trấn tha tội- Ký lục Thu quỳ xuống- Hạ quan đã rửa mặt, nhưng vội vàng đấy thôi, xin Quan Trấn tha cho.

-Mi trông coi thư sảnh, đối đãi với người ngoài, lúc nào cũng phải cẩn trọng, tươm tất, như thế này không được.

Ký lục Thu quỳ run rẩy.

-Đứng lên. Nội phủ khi ta đi vắng có gì mới?

-Thưa Quan Trấn, phu nhân đã về nguồn khe Cẩm tuyển gái, sung thêm người cho hậu phủ, chỉ đợi Quan Trấn về để dâng lên.

-Ta biết rồi.

-Quan Trấn có mắt nhìn thấu mọi việc.

-Thấu cái chi chi. Ta về khuya, gặp một đứa trong nội phủ. Ta có thần thánh gì, ta là người.

Ký lục Thu lén nhìn lên Quan Trấn, lại nói:

-Việc nữa là những người Hoa Lang đến xin yết kiến Quan Trấn, đã chờ nửa tuần rồi.

-Sao không bảo họ trở về, đợi những năm ngày làm gì?

-Họ quyết đợi để gặp Quan Trấn.

Quan Trấn gật đầu, uống nước, ngẫm nghĩ…

-Ta có việc đây, mai báo cho các quan Phủ Trấn và bá hộ Phủ Quảng….

Quan Trấn lại im… Ký lục Thu đón lời:

-Vâng, để nghênh đón sứ đoàn Hoa Lang chứ ạ?

-Hoa Lang cái con khỉ- Quan Trấn nói khẽ- Ta muốn cầu siêu cho ông Huyện Vinh, lệnh cho các quan trong phủ phải trai giới bẩy ngày, thông tri cho các bá hộ nếu ai có lòng công quả thì Quan Trấn ghi nhớ.

-Thưa Quan Trấn, còn chuyện phu nhân đã nói là dâng…

-Ai ở đâu ở nguyên đấy.

-Còn bọn Hoa Lang, ta trả lời họ thế nào?

-Ông là quan Ký lục, không biết trả lời họ thế nào hả?

-Vâng, hạ quan xin lĩnh mệnh.

Quan Trấn nắm lấy đốc kiếm treo ở một cái cột. Ông rút thanh kiếm ra, chém vun vút vào không khí. Đi mấy đường kiếm là ra đến sân.

Quan Ký lục lặng lẽ rút lui.

Ra đến tiền sảnh, tên hầu của Ký lục Thu đang đứng ngủ gật bỗng choàng tỉnh, kêu:

-Bẩm ông, con đợi ông đếm đến một vạn rồi.

-Vạn cái con khỉ.

-Bẩm ông, sang bên phủ phu nhân đưa bọn gái sang đây chứ ạ?

-Đưa cái con khỉ.

-Con thấy một đứa đã được tách ra mang vào hậu phủ của Quan Trấn, ở dịt trong đó rồi.

-Im mồm. Muốn chết không?

Tên hầu vội tự vả vào mồm mình ba cái.

*

5

Triệu Quận công đang ở Cửa Hội thì nhận được tin báo việc ở nhà. Lạ lùng. Ông không thể tin được đó là thật. Lẽ nào con bé Kỳ Hoa lại thuận tình xếp đặt đến phủ trấn Quảng để lấy chồng nhanh đến thế? Lẽ nào một con bé Kỳ Hoa quấy đảo cả huyện Giáp Sơn chỉ vì chuyện kén chồng, nay lại trở nên nhũn như con sứa thế? Có chuyện gì khuất tất đây? Còn cái hẹn với lão Bá Hoè, đáng lẽ Triệu Quận công phải gặp lão trưa nay, nhưng thôi, lão Bá Hoè lo gì cho lão, ông phải về phủ ngay mới được.

Đô đốc Quận công thắng ngựa. Con Kỳ Sơn nhất tàu, đi đâu ông cũng cho theo đi, chỉ khi có việc trọng đại mới dùng đến. Một lần Kế Quận công bảo:

-Đô đốc đặt tên là Kỳ Sơn, không ngại liên tưởng đến thừa tướng Khổng Minh, bẩy lần đi đến địa danh ấy chưa thành việc lớn?

Quận Triệu cười:

-Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên, e ngại gì tên con ngựa. Tôi có kỷ niệm ông bạn Kỳ Vinh ở Giáp Sơn nên đặt mỹ danh cho nó thế thôi.

Nhưng ngẫm cho kỹ, thì chính Đô đốc Triệu Quận công thấy không hẳn như vậy. Từ khi đặt tên, cứ khi dùng đến nó là việc thành công, thành mỹ mãn.

Lần thứ nhất, Triệu Quận công cưỡi nó phi thẳng từ kinh thành đến Giáp Sơn phủ Kinh Môn, phú thương Triệu Ngô Cương giàu có đi con Kỳ Sơn phải đi đêm. Ngông nghênh ban ngày, hoặc là hấp dẫn bọn cướp, đã bảo ở vùng giặc Thuỵ kiểm soát thì không biết thế nào, hoặc nếu không thì một tên ô quan cũng có thể nổi máu tham mà giở trò trấn lột. Bọn quan tép thì ông chả sợ, giơ bảo kiếm nạm ngọc ra, chúng sẽ run như gà bị nước thôi, nhưng như thế thì lôi thôi chả muốn vì việc vặt mà bận. Chính chuyến đi về Giáp Sơn ấy, ông Vinh đã nhờ ông Triệu Ngô Cương thuyết phục Kỳ Hoa và con bé đã ưng thuận chuyện lấy chồng. Câu chuyện cũng bắt đầu từ chuyện ngựa mà bác cháu đã như là tri kỷ... Quận Triệu cảm khái trong lòng: Ôi chuyện kén chồng, cái lão Kỳ Vinh ngông cuồng thật hay. Lão bày đặt rình rang hội hè như thế, ông ngờ rằng lão đã biết ông về cái đất trị nhiệm của lão để làm gì rồi? Biết mà không nói ra mới đáng nể, thành ra chuyện trò như mê như ảo mà ở giữa trần gian, u minh mà thâm trầm, cái lão tri huyện tép ấy đáng lẽ phải ở vị trí quận công ở kinh đô mới phải...

Lần thứ hai, khi mai phục ở bến đò Đông Giáp Sơn, đại quân của Đoan Quốc công kéo đến, bọn tiểu tuớng đã hiểu ý Triệu Quận công dắt theo con Kỳ Sơn này. Quân của Kế Quận công tấn công hẻm núi Thuỷ Sơn từ sáng đến chiều, có một con hào tiến đến khe núi mà mãi không vượt được. Bọn giặc cứ ở trong những hầm đào sâu trong núi bắn ra. Dưới hào thì chông tre cắm, nước chảy xiết. Gần chục con ngựa vượt hào đều ngã cách mép hào bên kia ba thước. Quận Triệu đến trận địa, ngắm nghiá hồi lâu, thấy nếu cứ đánh vỗ mặt không ăn thua, chúng từ núi trổ hầm bắn ra, tức là nếu vỗ mặt thì đúng tầm nhìn của chúng. Gần chỗ khe núi có một khúc quanh, tính ra chỗ ấy gần nhất những cái hầm của giặc, nhưng nếu tấn công từ phía sườn, thì bọn giặc phải lấp ló ra khỏi hầm mới nhìn thấy. Triệu Quận công bảo Kế Quận công:

-Đô đốc cho bắn mạnh vào mé hầm ấy, tôi dẫn một cánh quân đánh vào.

Kế Quận công lo lắm:

-Hào rộng thế, Đô đốc vào bằng cách nào?- Rồi ông ta bàn- Cho một bọn chặt cây lăn xuống hào, mỗi ngày lăn mấy khúc gỗ, rồi cũng phải đầy. Ông xông pha nguy lắm?

Triệu Quận công nghĩ: lão Kế Quận công này cũng có mưu nhưng nhát gan. Bèn nói:

-Vậy thì ai lăn khúc gỗ?

Triệu Quận công cho một trăm tên lính đứng sẵn bên này hào thủ sẵn đầu dây, đợi khi quân Kế Quận công bắn thật rát, Triệu Quận công phi con Kỳ Sơn qua hào. Chỉ có con Kỳ Sơn mới làm được như thế. Kẻ nông cạn cứ bảo truyền thuyết về ngựa của Quan Công là tô vẽ... Cứ vào những gì Kỳ Sơn làm được thì những chuyện lạ lùng về ngựa ngày xưa là thật chứ không phải là thêu dệt. Tối hôm trước, Quận Triệu cho nó ăn uống kỹ, vuốt ve chuyện trò với nó, cả ngày cho chú mày đứng ở tàu, không thả chơi cùng lũ bạn. Khi ra quân, ông ta phi chú ngựa từ tàu thẳng ra khe núi Thuỷ Sơn, hét một tiếng khích lệ tinh thần, chú ngựa Kỳ Sơn vọt như tên bắn sang bên kia. Triệu Quận công còn kịp nhận thấy Kỳ Sơn bỏ xa mép hào đến, tiếp đất cách mép hào chừng bốn thước. Từ bên ấy, Triệu Quận công bắn tên mang theo đầu dây thừng sang bên bờ bên này. Quân sĩ bám theo dây rùng rùng vượt sang. Giặc Thuỵ chạy tán loạn.

Lần thứ ba Quận Triệu dùng con Kỳ Sơn là vào việc đại sự phương Bắc. Đô đốc Triệu Quận công phò tá Đoan Quận công tiếp sứ thần Minh triều ở quan ải, chuyện thi ngựa với sứ thần Bắc quốc cũng thú vị, Triệu Quận công vẫn tự hào. Lần vượt qua trùng trùng vọng gác ở kinh thành ra bến Bồ Đề hành phương Nam theo Quốc công là lần thứ tư Kỳ Sơn giúp Quận Triệu lập nên kỳ công. Trong đầu Quận Triệu ong ong một câu hỏi trên con đường thiên lý vó ngựa gập ghềnh: “Còn lần này thế nào, Kỳ Sơn?”

*

6

Khi đi từ Cửa Hội, Quận Triệu đi theo đường hải dương ven biển nhằm hướng phủ Tư Nghĩa, đến phủ tiền biên quân doanh của ông, nhưng đi được ba trạm, có thư cấp báo tiểu thư không ở phủ nhà mà ở phủ trấn Quảng. Lại thế nữa? Quận Triệu sẽ làm cho ra nhẽ. Bà Bảy ơi là bà Bảy, sao chưa nói năng gì với ta đã bắt con gái ta về làm thiếp cho Thụy Quận công? Chả lẽ quan lại Đàng Trong cũng nhiễm thói nhũng nhiễu hủ bại của kinh thành? Hậu phủ Đàng Trong cũng học đòi thói ức hiếp của hậu cung vương phủ kinh đô ư? Thuỵ Quận công công tử cành vàng lá ngọc, niềm hy vọng của Chúa thượng, sao lại ra nông nỗi này hả? Ông vẫn được tiếng là đức lớn, ông Sãi chân tu, rồi đến lúc cũng không cầm mình được trước một món gái non ư? Giang sơn Đàng Trong rồi sẽ vào tay ông, sao ông không đặt nó lên trên hết, ông ơi? Nghĩ đi nghĩ lại, Triệu Quận công không sao hiểu nổi. Ngồi trên lưng Kỳ Sơn, ông muốn nó phóng nhanh hơn nữa. Này Núi Lạ, hãy bay lên.

Bỏ đường ven biển, Triệu Quận công phải rẽ ra đường trạm, đường hẹp hiểm trở không phóng được nhanh, nhưng ông biết con Kỳ Sơn cũng đang cố lắm. Từ đây về phủ Trấn không xa.

Thuỵ Quận công kém Triệu Quận công hơn chục tuổi. Tiểu chúa có số trời cho nối ngôi cao từ nhỏ chăng? Nếu xét về hình dong diện mạo, Lý Quận công, Cẩm Quận công mới là người có tướng hổ, ai cũng bảo Lý Quận công khôi ngô có số sang, nhưng Lý Quận công Nguyễn Phúc Hải khôn mà lộ, tinh anh phát tiết ra ngoài, tiếp xúc thấy ngay cái hơn người, như con sư tử ở đồng bằng, chạy hay nằm thảy đều biết hết. Số trời không cho Quận Lý hưởng hết tuổi trời mà tử trận ở bắc Tây Đô.

Cẩm Quận công được Chúa thượng chọn cho đi theo ra Đàng Ngoài mấy lần, dáng vẻ thâm trầm, nghĩ số phận cũng khá đáng thương và đáng phục thay. Ra Đàng Ngoài, một là trở về kế nghiệp, hai là hy sinh làm con tin, Cẩm Quận công không hề có chút ngần ngại. Vào cung vua hay đi ra ngoài, ai cũng hiểu Cẩm Quận công là người Quốc công yêu nhất. Quốc công nói với Tiết chế Bình An vương, lúc đó vẫn là Trường Quốc công:

-Cẩm Quận công là chỗ hy vọng nhất của tôi, nghiệp lớn trông vào nó, cho ra Đàng Ngoài gần gặn kinh thành mới có thể giáo hóa được, tiếp xúc với văn hóa đế đô.

Tiết chế cũng nói khéo lại với Thái úy Quốc công:

-Tôi nghe nói Thụy Quận công mới là tay văn võ toàn tài?

Đoan Quốc công cười khẩy:

-Ngữ ấy ở lâu với bọn Man, Mọi, quá lắm cũng chỉ làm Trấn thủ một xứ Quảng, làm sao gánh vác được việc Trung quân.

Lời của Chúa thượng, trong cái hư thanh nâng cao giá trị của Cẩm Quận công và cố dìm tiếng Thuỵ Quận công, cũng có điều đau xót. Khi xin tiễu trừ Kế Quận công làm phản ở Đại An, nếu không có ý để Cẩm Quận công và công tôn Hắc ở lại, thì làm sao Tiết chế đủ tin mà để Quốc công đi. Triệu Quận công bẩm Quốc công:

-Chúa thượng cứ ra đi trước, nếu có tín hiệu phải đi, kẻ hèn này đủ sức bảo vệ Cẩm Quận công trở về.

-Không được. Ông làm thế hỏng việc lớn.

-Thủy quân của nhà Trịnh nhiều nhưng không tinh, hạm thuyền của ta không nhiều mà thiện chiến.

Quốc công kiên quyết:

-Cấm.

Hôm xuống thuyền rút khỏi kinh đô, nhìn sương khói phía Bắc xa xa, trong nỗi nhớ quê Quận Triệu còn nỗi đau nhớ Cẩm Quận công. Cẩm Quận công ơi, những ngày anh ở Bắc, chúng ta đã kết giao bạn vong niên, bao nhiêu năm mới có tình bằng hữu ấy. Kho gươm cổ quý báu ở Quận Cẩm phủ giờ đây còn ai tâm đắc với anh chăng?

Hồi từ Thuận Hóa trở về quân doanh miền Tân An, Triệu Quận công có ghé qua phủ trấn Quảng. Đó là lần đầu tiên ông gặp lại Thụy Quận công sau hơn chục năm xa. Thụy Quận công trong trí nhớ của ông là một anh chàng thanh niên hiền hậu tuổi đôi mươi đã xa rồi. Bây giờ trước mặt Quận Triệu là một Quan Trấn bệ vệ, uy nghi. Quận Triệu thấy anh ta cũng có tướng oai phong của người làm tướng, nhưng cũng có cái vẻ khinh bạc của kẻ thế gia lớn lên trong nhung lụa cung phủ mà không biết đến nỗi nhục như Cẩm Quận công. Bất giác ông cứ nhớ tới Cẩm Quận công, anh đang sống như bị tù giam lỏng giữa kinh đô ở Đàng Ngoài, lúc chia tay với ông bảy ngày trước khi ông tiến quân vào Nam, Cẩm Quận công ngậm ngùi:

-Đô đốc Quận công cứ an tâm vào với Chúa thượng, đừng lo gì cho tôi.

Triệu Quận công không biết nói gì, Cẩm Quận công bảo nhỏ:

-Âu cũng là một kế khổ nhục, có gì đáng buồn đâu.

Khi gặp Chúa thượng ở Thuận Hoá, Triệu Quận công đã bắt gặp ông ấy đăm đăm nhìn về hướng Bắc, Đàng Ngoài. Một tháng trời ông gọi bọn Tây Dương đến để vẽ hình Cẩm Quận công. Ai cũng chỉ biết Chúa thượng nhớ nhung, không ai hiểu hết nỗi lòng đau đớn của Chúa thượng, chắc Chúa thượng linh cảm thấy phải chia xa Cẩm Quận công mãi mãi... Xét về con trai, Thụy Quận công là con thứ sáu, gần út ít, thế mà thế cuộc xoay ra thế nào, giờ đây cơ nghiệp có lẽ trông vào Thụy Quận công...

Hôm ấy, Thụy Quận công nhìn thấy Triệu Quận công, chạy đến tay bắt mặt mừng, rồi nét mặt buồn như đưa đám, nói:

-Nhìn thấy chú, cháu nhớ đến anh Tư.

Một cuộc gặp gỡ rất người nhà. Anh Bẩy Thụy Quận công nói:

-Chú thấy cơ trời này, có ngày anh Tư vào Đàng Trong được hay không?

Triệu Quận công trầm tư, hỏi:

-Quận công hỏi vậy tức là chờ cho Trịnh Tùng nghĩ lại ư?

-Vậy phải làm gì?

Triệu Quận công thừa biết trong lúc chú cháu thì cũng phải nhớ rằng ông chỉ là một tên đô đốc quận công tước phong ở Đàng Ngoài, ông là người của Đoan Quốc công đang dưỡng già nơi Thuận Hóa, còn trước mặt ông đây là ông cháu nhận, thế tử nay mai cai quản Đàng Trong, ông phải làm Đô đốc Triệu Quận công thôi, xin quên là nghĩa thúc. Ông nói:

-Mọi việc xin Quan Trấn định liệu, nếu trời giúp, có thể gặp lại Cẩm Quận công được...

-Hay… Tôi hiểu ý Triệu Quận công rồi, không nên chờ anh ấy được về mà có lẽ nên tính cách gì gặp được anh ấy ở Đàng Ngoài thì hơn.

Triệu Quận công giật mình. Đây là chủ ý của Thụy Quận công hay là một lời nói đãi bôi? Gặp được Cẩm Quận công ở Đàng Ngoài tức là phải ra đó. Giờ đây, việc ra như Đoan Quốc công đã ra kinh thành ba lần thì có lẽ không bao giờ có nữa, vậy ra với gươm dáo đoạt thành ư? Điều này một lời nói một bạc đầu, thậm chí rơi đầu... Triệu Quận công cáo từ Thụy Quận công, chưa biết ngày nào gặp lại, đâu ngờ lại gặp lại trong chuyện rắc rối thế này...

*

7

Triệu Quận công phi ngựa về gần đến phủ Trấn thì đã giờ dậu. Cung phủ mới có mấy năm đã đổi khác quá nhiều. Phố sầm uất hơn, nhà nhà mọc lên. Đủ kiểu. Toàn những nhà của người giàu mới nổi. Có nhà Việt làm nền đất cao chục bậc, có nhà sàn kiểu nhà của người Thủy Chân Lạp, có nhà gạch nung kiểu Chàm, có nhà mái Trung Quốc ngói âm dương... Triệu Quận công đã phóng ngựa vào Trấn, nhưng lại quay ra. Không thể phi thẳng vào phủ được. Dù sao cũng phải có đầu có đuôi. Quận Triệu quay ra nhà Dung Nghi.

Dung Nghi đón Quận Triệu, không vui không buồn. Con Kỳ Hoa chưa biết đến Dung Nghi, nhưng Dung thì biết rõ Kỳ Hoa. Quận Triệu đã định giới thiệu hai dì cháu với nhau, nhưng chưa có dịp nào.

Hai mươi bảy năm trước. Triệu Quận công là một tên cai đội theo Đoan Quốc công vào Quảng, tìm đất dựng trại, loanh quanh thế nào cũng phải gặp thổ hào, đã bị bố của Dung khinh bạc đuổi đi. Quân tướng bàn kéo quân đánh cho ông già ấy một trận. Cai đội Phạm Ngô Cường quan sát, thấy trai tráng trong thôn rào làng muốn tỷ thí. Chẳng qua là vì một tên lính của ông đã lần mò vào làng, lục ăn của dân, cưỡng ép một đứa con gái trên nương. Phạm Ngô Cường không biết tình tiết ấy, rùng rùng kéo quân vào, nào ngờ người ngựa ngã lăn chiêng vì dây chặn ngang lối đi, hầm sập xuống, chông rơi từ trên cao. Trận đó không phòng bị, quân của ông Cường chết mất bẩy lính, mất ba con ngựa. Đang rút lui tính kế thì ông già ấy xuất hiện, chỉ nói độc một câu:

-Làm giặc, đi đi.

Rồi ông cũng biến đi nhanh như khi xuất hiện. Phạm Ngô Cường đóng quân ở ngoài, nhìn vào thấy một ngọn khói từ một mái nhà bìa làng bốc lên, chiều buông xuống, nhớ nhà không chịu được. Quân tướng sốt ruột bảo kể gì một cái làng bé bằng cái bãi phân trâu. Ông Cường nạt quân lính, lại nghĩ khác. Quốc công vẫn bảo, ta đi vào đất lạ, căn bản là giáo hoá dân chúng mới là cái kế bền lâu, còn cướp đoạt thì chỉ được lúc đó. Giáo hoá đi vào lòng người, cướp đoạt để lại uất hận. Phạm Ngô Cường bảo thuộc hạ:

-Bắt lấy tên lính đã làm điều xằng bậy lên đây.

Tất cả đều can ngăn, một mạng người của ta đáng quý, kéo nhau từ Đàng Ngoài vào đây có phải êm xuôi gì đâu. Ông quát bắt lôi tên lính lên và bảo:

-Ta và hắn sẽ vào làng, các anh trông chừng ngoài này, nếu không có tín hiệu nhất định không làm liều.

Đội Cường và tên lính đi lên. Tên lính run cầm cập chắc són đái ra quần. Hai nguời hướng về nơi ngọn khói bốc lên. Nhưng khi đến nơi, đó lại chỉ là một căn nhà trống, trước mặt  lại thấy một nếp nhà khác, Đội Cường đến lại là gian nhà trống, người đã bỏ đi hết. Cứ thế, đến nhà thứ năm thì nhìn thấy mái nhà của thổ quan. Ông đi vào theo lối cổng vắng tanh, hai tay giơ lên trời. Vào trong nhà rồi, chỉ thấy một cô gái nhỏ đang ngồi. Cô ta khoảng mười lăm, mười bảy, trạc tuổi Kỳ Hoa khi ông gặp con bé ở Kinh Môn. Con bé nhìn lên hai người lạ, mắt đen láy, nghi hoặc, căm giận. Bằng giác quan của người lính, ông biết mọi động thái của ông đang có hàng trăm con mắt đang nhìn. Họ ở quanh đây. Ông mà làm gì không phải, họ sẽ xé xác ông ra. Ông buông tay xuống, nói: "Chào cháu". Con bé không nói gì, vẫn nhìn. Ông lại hỏi: “Cháu tên gì? Tôi muốn gặp già làng". Dường như con bé cố gắng lắm, sợ lắm, nước mắt đã lưng tròng. Ông có cái vòng ngọc đã mang vào từ Thăng Long, lúc đó tình thế trớ trêu, một người như ông lọt vào ổ mai phục, gặp một đứa con gái mới lớn chứ không phải là già làng là chuyện ông không ngờ đến. Đội Cường cảm thấy cái vòng ở cổ tay lay động, bèn tháo nó ra, cầm đưa cho đứa con gái kia, bảo: "Cháu có thích không, đây là vòng ngọc chú mang từ kinh đô đến". Con bé chợt sợ hãi, lắc đầu, đứng lên, nhưng con mắt cứ nhìn vào cái vòng lấp lánh. Đó là sự thèm muốn. Nhưng ông cũng thấy đó là sự sợ sệt tột cùng. Bỗng nó khóc ầm lên, kêu lên những câu ông không hiểu được.

Lúc đó xảy ra một sự kiện lạ lùng nhưng không ngoài dự liệu của ông. Từ các chum vại, cánh tủ, cánh cửa... những người đàn ông xuất hiện. Tất cả bảy người, người nào cũng lăm lăm dao, kiếm. Ông già hôm trước đi vào từ cửa, tay không, tiến đến cái phản gỗ, ngồi xuống làm ông chủ nhà. Đội Cường đứng yên, nói:

-Tôi xin nói chuyện.

Bảy người đàn ông đứng thành hàng hai bên cánh gà. Trông ai cũng lì lợm, nét mặt hoang dại. Cô bé lúc nãy ngồi lấp ló sau lưng ông già. Ông ta nhìn người khách, cái nhìn đã bớt lửa so với hôm qua trên lưng ngựa. Khách nói:

-Tôi mang người phạm tội đến để ông trị tội. Chúng tôi không phải kẻ cướp.

Ông già nói bằng thứ thổ âm nặng nặng, khách không nghe rõ ông nói gì, cô gái nói như dịch lại:

-Ông làm gì trong quân lính?

-Tôi là cai đội, ơn vua cho hàm lục phẩm.

Cô gái hỏi lại:

-Là làm gì? Bao giờ lên ông quan to nhất?

Ông giảng giải:

-Từ lục phẩm lên nhất phẩm là cao nhất trong phẩm hàm- Đội Cường xòe sáu ngón tay, lần lượt gập từng ngón một.

Ông già chắc nghe được, gật gật, lại nói mấy câu nữa, cô gái nói lại, mặt đỏ hồng lên:

-Chuyện lấy vợ nói trước, chuyện trị tội nói sau.

Đội Cường ớ ra, bảo:

-Tôi không hiểu. Tôi đến đây muốn nói chuyện trị tội tên này, rồi xin cho quân đi qua để tìm chỗ đặt quân doanh.

Ông già trợn mắt, tức giận, nói một tràng, cô gái nói lại, hai người trao đổi với nhau quan lại lâu đến một khắc. Cuối cùng cô gái nói:

-Bố tôi bảo ông đến mang vòng đòi lấy tôi làm vợ, bố tôi ưng bụng, thời buổi này lấy ông quan Đàng Ngoài vào là tốt. Nhưng tôi không muốn lấy.

Phạm Ngô Cường toát mồ hôi. Nhưng cũng thấy đây là một tình thế tốt ngoài dự định. Cái gì quá cũng không hay, tốt quá cũng không còn tốt nữa. Ông biết phân trần thế nào. Nếu ông bảo không, thì ông già sẽ tức giận, nếu ông bảo có, không rõ sự thể ra sao. Ông chợt nhớ ra, vòng ngọc cẩn vàng từ Đàng Ngoài mang vào có thể đổi được hai con trâu kèm theo một cái chum to. Nhà giàu có vùng này thường mang vòng đá đi hỏi vợ, ông xoè cái vòng ngọc lục bảo ra thì khác gì hỏi vợ. Phạm Ngô Cường bảo cô gái:

-Thế thì làm gì bây giờ?

Cô gái nói:

-Ông đã cho tôi cái vòng đòi lấy tôi, cái vòng ấy không phải của ông nữa.

Ông bèn tháo vòng đưa cho cô gái. Mọi người xung quanh tỏ vẻ rất vui mừng.

Phạm Ngô Cường nói:

-Tôi đi làm việc quân, việc vua giao trước nhất, phải xong việc mới tính đến lấy vợ hay không.

Cô gái dịch lại và nói:

-Bố tôi bảo ông cứ lập doanh trại ở đâu cũng được rồi làm lễ cưới.

Ông băn khoăn, đổi cách xưng hô:

-Sao nàng nói nàng không muốn lấy tôi. Có thể cứ nhận vòng mà không lấy tôi có được không?

-Tôi không muốn lấy nhưng không ghét ông và không muốn ông bị chê cười. Làm thế triều đình ông vua tức giận đấy.

-Tôi đã có vợ con ngoài Đàng Ngoài rồi. Tục Đàng Ngoài lấy vợ hai phải báo cho chính thất.

Cô gái nói lại với ông già, lúc này ông già cười kha khá, ông chợt nhận ra ông ta không quá già, chẳng qua người miền núi khắc khổ, da đen sạm và để râu đen lơ phơ nên trông như già lắm. Ông già nói giọng lớ lớ:

-Không sao. Đàng Ngoài xa lắm. Khó ra lắm.

Cô gái nói:

-Nhiều người vào đây không ra Đàng Ngoài nữa đâu.

Phạm Ngô Cường bảo:

-Được rồi. Tôi dựng trại rồi sẽ tính. Bây giờ nói chuyện tên này.

Già làng lại nói một lô tiếng nữa ông không hiểu, nhưng ông ta cười, ông biết tình thế tốt rồi. Cô gái nói:

-Bố tôi bảo phạt vạ anh này một cái vòng cho cô Sạ, phạt vạ một cái vòng nữa cho thằng Sari chồng Sạ, miễn trị tội chết.

Ông Phạm Ngô Cường thở phào, bảo:

-Vậy thì tôi về quân để lấy vòng bây giờ đây.

Ông già bảo

-Anh ở lại- Rồi chỉ tên lính đang nở mặt nở mày- Tên này về.

Cô gái nói lại:

-Bố tôi bảo ông ở lại, cho ông kia về lấy vòng.

Ông Phạm Ngô Cường lúc ấy mới nhớ đến chuyện tên cô gái bèn hỏi, cô trả lời một câu rất khó nghe, không biết phải nói thế nào. Ông hỏi nghĩa là gì. Cô ta không nói gì, ngồi nghiêm ngắn.

Sau này, đã thân thiết rồi, cô giải nghĩa cho ông tên ấy là Đẹp, bảo người Việt có thể đặt tên là Mỹ, là Lệ, là Dung cũng có nghĩa ấy. Ông thích tên Dung. Cô ta ngẩng lên, vẫn đôi mắt rất nghi hoặc như ông nhìn thấy lần đầu. Ông bèn bảo:

-Dung Nghi. Tôi đặt tên cho nàng là Dung Nghi, cũng được đấy.

-Là gì?

Ông nói phứa, lúc đó ông là người lính chinh chiến liên miên, nào có chữ nghĩa mấy, nói đại lên, bịa ra:

-Tiếng Hán là Nghi lễ đẹp, Nôm là Người đẹp nghi ngờ.

-Hán là gì, Nôm là gì?

…Bây giờ thì Dung biết Hán là gì, Nôm là gì, còn bấy giờ ông chỉ biết thở dài. Hán là gì và Nôm là gì? Biết nói thế nào. Hán là ta và Nôm là nàng. Triệu Quận công sau này cứ móc xích chuyện riêng với chuyện chung, tâm niệm câu răn của Đoan Quốc công:

-Chúng ta đi lại con đường na ná tổ tông, nhưng chúng ta biết cách làm khác tổ tông. Con hơn cha là nhà có phúc. Nhà có phúc dân tộc trường tồn...

*

Triệu Quận công hỏi Dung:

-Sự thể thế nào?

Bà ấy không nói gì, lặng lẽ têm trầu, quay mặt đi. Giận đấy. Ông yên lặng ngồi xuống. Bà ấy bảo:

-Tôi cũng không khiến ông phải vất vả ngược xuôi như thế này bao giờ?

Ông bèn thanh minh:

-Bà đừng chấp. Việc tôi với bà trời cho thuận tiện. Còn việc này liên quan đến ông lớn, mất đầu như chơi. Làm sao thì tôi với bà còn nhìn thấy nhau được không?

-Ôi dào. Bỏ quách cái nhất phẩm đô đốc quận công của ông đi, về làm nhà ở nguồn Lai Nữ, sống hết đời yên ổn.

-Về nguồn Lai Nữ thì về, nhưng phải giải chuyện con trẻ đã.

-Tôi nghe chuyện cũng nghi hoặc. – Dung kể- Trong phủ báo ra, bà Bẩy kén được mấy đứa gái ở nguồn Cẩm về hay lắm. Sau đó lại nghe nói Quan Trấn có thiếp mới, mới đôi mươi trẻ đẹp có võ. Lại nghe thấy thiếp yêu của Quan Trấn là nghĩa tử của Triệu Quận công Đô đốc. Tôi rụng rời chân tay, nghĩ giận ông sao chuyện ấy mà ông không cho tôi biết.

-Có thế thôi à?

Triệu Quận công thấy trong bụng đã nhẹ nhõm phần nào:

-Có thể chỉ là một tin đồn sai lệch.

Dung nhẩn nha ăn trầu, nói:

-Hôm kia thì tôi nghe mấy con hậu phủ nói rằng bà Chín và bà Bẩy đang méo mặt vì bị Quan Trấn quở, rồi Quan Trấn sẽ nói chuyện với Triệu Quận công, tức là với ông, phải không? Vì đang đêm Quan Trấn về phủ, vào luôn phòng con thiếp này, từ đó đến nay mươi ngày, Quan Trấn không vào phòng thiếp nào, không gặp cả bà Bẩy, chỉ một mực động phòng với con thiếp này thôi.

-Thế thì chắc gì phải là con Hoa nhà ta?

Triệu Quận công thấy nóng mặt quá, cố bặm miệng nghe nốt. Bà Dung ra nhổ quết trầu ra sau nhà, vào nói tiếp:

-Hôm nay sẽ làm lễ cúng cho thân phụ của con thiếp yêu kia, tôi nghe họ nói rõ là ông Tri huyện Giáp Sơn ở phủ Kinh Môn, các quan lại đang chạy lăng xăng lên từ hôm qua, chiều này chính thức gọi sư Phụng đến cúng mà. Tôi hỏi sư Phụng, sư Phụng gật đầu nói ông Sãi báo trước ba ngày trai giới mà lại...

Quận Triệu kêu lên:

-Sao lại ra nông nỗi này?

Thì lúc đó Dung lại an ủi:

-Thôi mà, ông kêu lên cũng chả ích gì. Cứ ở đây tối nay, mai vào phủ Trấn nói chuyện với quan Trấn, chả sao cả.

-Bà thật nhân nghĩa, phúc hậu, nhưng cung phủ không phải như nhà bà với nhà tôi. Cung phủ là gường ngủ của vương hầu, là chuồng xí của quyền lực, con bé Hoa không phải loại người vào đó. ít nhất nó cũng phải có số phận như bà, tự do sống, tự lo đời...

-Hừ... Như tôi ấy à? Tôi có khác gì con chồn con nhím. Chui lủi dũi đất kiếm ăn, ai thương tôi?

-Kìa bà, tôi đã bảo bà nhân nghĩa lắm, sao còn nói thế?

Dung ngồi im, lát sau nói, giọng ấm ức:

-Ông bỏ tôi ra Đàng Ngoài, chả nói năng gì, ông biết có lúc tôi muốn chết quách đi không? Nếu không có thằng Huy thì tôi đã chết rồi.

Triệu Quận công thấy muốn chấm dứt tâm trạng thê lương của Dung, hỏi:

-Bao giờ làm lễ cầu siêu?

-Tôi nghe nói từ giờ Dần đến giờ Tý ngày mai

Ông bảo bà:

- Ta đi nghỉ đi.

Bà liếc ông thật dài. Cái liếc mắt ấy sáng ấm lên trong đêm tối ánh nến leo lét lạnh.

*

8

Đúng giờ Dần, Triệu Quận công trở dậy. Ngoài trời vẫn tối sậm. Giờ này đến phủ sẽ khuấy động cả phủ Trấn này ngay. Ông lịch kịch uống trà. Bà Dung cũng trở dậy từ lúc nào. Đầu gường, ông thấy bà Dung đã để một túi nào trầu cau, nào nhang, nào hoa... Ông sẽ làm người đi chùa dự lễ cầu siêu của Quan Trấn.

Khi Triệu Quận công không mặc quan phục đến thì Chùa Linh ứng đã đông nghịt người. Chùa bên cạnh phủ Trấn, thập phương đến bằng cửa chính, nhưng phủ Trấn thì đến chùa bằng cửa bên thông với phủ. Quận Triệu thấy Quận Thụy đã lo cho lễ cầu siêu này khá long trọng, chứng tỏ ông ấy rất mến yêu con bé ấy chăng? Đại lão Hòa thượng mà bà Dung Nghi kêu là sư Phụng mặc cà sa vàng cùng sáu vị sư khác đang hành lễ. Quan Trấn ngồi bên dưới, hàng đầu gồm các quan lại của phủ Trấn, bà Bẩy, cô Chín, các công tôn, công nữ, rồi đến Phật tử đông hàng hàng lớp lớp phía dưới.

Quận Triệu lách lên gần hàng đầu. Trong hương khói mờ mờ, tiếng mõ cốc, tiếng tụng kinh ngân nga trong vắt của sư Phụng cất lên cao vút. Ông nhìn thấy bài vị của ông Huyện Vinh trang trọng ở thượng điện. Ôi một lễ cầu siêu muộn mà linh thiêng thế này, ông Huyện Vinh hãy ngậm cười nơi chín suối. Dù sao thì cũng được nhờ con bé mà Thụy quận công nhớ đến ông, âu cũng là một sự báo hiếu, ông Huyện Vinh hãy nhận lấy sự hy sinh này của con bé Kỳ Hoa.

Triệu Quận công nhìn thấy con bé Hoa mặc đồ tang trắng đang phủ phục hành lễ. Khi nó hơi ngẩng lên, ông nhìn thấy khuôn mặt buồn rượi nhưng không một chút u ám. Đâu đó trong ánh mắt nó có ánh sáng trong vắt. Đó không thể là thứ cảm giác bất hạnh được. Ông bỗng thở dài, thôi thì cũng là một cuộc sống đáng sống. Hồi ở Kinh Môn, có lần nó đã bảo ông, Kinh Môn tam kỳ khí nhưng vô quân tử. Thụy Quận công biết đâu lại là một hình bóng quân tử mà nó tưởng tượng đấy sao?

Triệu Quận công kiên trì đứng đợi. Cũng là một cử chỉ tưởng nhớ ông bạn Phạm Kỳ Vinh của ông.

Rồi đến lúc sư Phụng đứng lên. Ông ấy đã quá già rồi. Tóc bạc mọc trên đầu sư như mầm mạ trên ruộng vậy. Lông mày dài, râu dài đều bạc như những chòm mây trắng. Ông cùng với hai ông sư khác đứng lên đi vào hậu điện. Quận Triệu bỗng nảy ra ý định mới, lẻn vào theo. Hai sư thày ở cửa ngăn ông, ông kêu kẽ:

-Chiêu Long.

Sư Phụng quay ngoắt lại:

-A di đà Phật- Ông sư ngỡ ngàng vui vẻ- Mời thí chủ vô...

Hoà thượng Thích Tâm Phượng, tục gọi là sư Phụng, hoà thượng Phụng, Quận Triệu đã quen từ trước khi ông ấy xuất gia, khi ông còn là Đỗ Chiêu Long. Ông đã làm giáo thụ, sau bổ tri phủ Yên Thành xứ Bắc Giang. Rồi sự thể thế nào bị Minh Khang vương Trịnh Kiểm trị tội, sau được tha phục chức nhưng nghe nói Chiêu Long không thiết quan trường nữa bỏ đi tu. Năm Đoan Quốc công vào trấn thủ Quảng Nam, Chiêu Long đi theo, hoàn tục làm Tri phủ Triệu Phong, được Đoan Quốc công rất yêu mến. Được mười năm, không hiểu thế nào, Chiêu Long lại xuất gia. Người ta đồn Đoan Quốc công không thích Chiêu Long nên ông vào chùa, lại đồn vì Đoan Quốc công quá trọng Chiêu Long nên Chiêu Long làm sứ mệnh xuất gia, một tay xây dựng chùa Linh ứng rồi mới trở ra Thuận Hoá. Chả hiểu thế nào, nhưng khi Đoan Quốc công ra Đàng Ngoài lần thứ ba thì hoà thượng Phụng từ Thuận Hoá vào trụ trì chùa Linh ứng bên cạnh phủ trấn Quảng. Triệu Quận công có cảm tưởng sợi dây huyền bí gắn bó Đoan Quốc công với Thích Tâm Phượng mà chỉ hai người biết.

Sư Phụng mừng rỡ:

-Nghe nói Đô đốc đi Cửa Hội tuần tàu. Thế mà đã về đây?

-Chiêu Long đã vào cửa Phật vẫn vướng sự trần ư?

-Mô Phật, ông không nhớ người xuất gia bốn bể là nhà đó sao?

-Tôi ở Cửa Hội mới về...

Sư Phụng chắp tay:

-Bần tăng biết. Nếu không Thuỵ quận công đã mời Triệu Quận công hành lễ.

-Phải. Ông Huyện Vinh là chỗ thân tình chí cốt với tôi. Ông ấy chết thảm quá.

Quận Triệu thăm dò:

-Cầu siêu cho một ông tri huyện chết ở Đàng Ngoài vì tay quân của Bình An vương, thày không thấy đó là sự khác thường ư?

-Có khác thường. Nhưng tôi biết đó là tính cách một lòng của quan Sãi.

-Một lòng?

-Khi Quan Sãi nói, bần tăng vâng mệnh liền?

-Quan Trấn nói với thày?

Triệu Quận công ngạc nhiên. Có điều gì đó mà ông chưa tường tận?

Sư Phụng điềm nhiên nói:

-Phải. Bần tăng vâng mệnh Quan Trấn làm cái việc nêu cao tinh thần dân chúng. Chúng ta vào vùng đất mới là một lòng theo Đoan Quốc công, nếu ông Huyện Vinh giúp Quốc công đánh giặc mà chỉ vì chuyện Quốc công vào Đàng Trong khiến cho quân sĩ của Bình An vương nổi giận giết chết, thì phải tri ân. Tri ân ông huyện không phải chỉ cho ông huyện biết. Người thoát trầm luân đã có Niết bàn đón rồi. Cầu siêu còn là cầu cho người sống.

-Hoá ra ông vẫn là Chiêu Long, sống lẫn với Thích Tâm Phượng?

-Theo thiển ý của bần tăng, Quan Trấn làm việc này cũng còn là nghĩ đến...

-Ai?

-Triệu Quận…

-Tôi?

-Đúng vậy.

-Nghĩ đến tôi như là... Đỗ Chiêu Long hãy nói thật đi.

Sư Phụng lại chắp tay, hiện nguyên hình là hoà thượng Thích Tâm Phượng:

-Mô Phật, thế là bần tăng đã trót vướng bụi trần rồi. Thí chủ hãy tự biết mình.

Quận Triệu cố co kéo:

-Thày vừa nói, nói nốt đi: Thuỵ Quận công định biến tôi từ nghĩa thúc thành ông nhạc à? Nghĩ đến như thế à?

Sư Phụng đã chắp tay, đứng lên định đi, bỗng dừng lại, nhíu mày:

-Bần tăng nghe chưa rõ. Nghe chưa rõ.

-Vậy thày chưa biết gì, hay là không có chuyện gì? Ông ấy có nói gì nữa không?

-Mô Phật. Thuỵ Quận công không nói thế. Tôi không nghĩ ông ấy thế.

-Vậy Đại lão Hòa thượng nghĩ gì?

-Hãy nghĩ đến Đàng Trong. Đàng Trong là đất đai của Đại Việt từ thời Thánh tông mở nước đến núi Đại Bi, nhưng thật ra vẫn là vùng Man Mọi. Chỉ khi Đức Quốc công ta vào trấn thủ, người người lớp lớp mới theo giáo hóa mà bỏ lối mông muội, nhưng vẫn chưa thể sánh với đất đai ngàn năm ở Đàng Ngoài. Phía Nam vẫn là vùng núi của người khác tộc, quấy rối liên tục. Ngoài bể thì người Tây dương nhòm ngó không rõ tâm địa họ thế nào? Đàng Trong nếu không khéo lại rơi vào cảnh giằng xé nồi da nấu thịt. Nên mối lo của Đoan Quốc công là phải cố kết lòng người. Hưng Đạo vương xưa nói chở thuyền cũng là dân, lật thuyền cũng là dân.

Triệu Quận công lắng nghe, rồi gật:

-Đó là những điều đệ tử đã biết. Đệ tử muốn biết chuyện gì đang diễn ra trong hậu phủ của Quan Trấn?

-A di đà Phật, bần tăng lo đạo thôi.

Triệu Quận công đành chào sư Phụng quay ra. Bán tín bán nghi. Mọi việc Thuỵ Quận công làm đều không qua được cửa chùa Linh ứng. Nhất cử nhất động của phủ Trấn ra đến Dinh Cát Thuận Hoá đều qua cửa chùa Linh ứng. Dường như Thuỵ Quận công cũng hiểu điều ấy và sử dụng cửa chùa rất điệu nghệ. Một chuyện kiếm thiếp yêu là con nuôi của Triệu Quận công thì ông ấy không thể giấu sư Phụng, người được mệnh danh là Đại lão Hòa thượng. Chắc có uẩn khúc gì?

Khi quay ra, Quận Triệu đi qua cửa Đông phủ thì gặp phu nhân Quan Trấn. Ông không muốn gặp bà Bẩy bây giờ, nhưng đã gặp rồi, biết làm sao.

*

Bà Bẩy đon đả:

-Đô đốc mới về ạ? Mời Đô đốc vào phủ cháu.

-Tôi muốn gặp Quan Trấn ngay, chào phu nhân.

-ấy, thế thì cháu có lỗi với chú quá. Rước chú vào.

Quận Triệu không vào Đông phủ.

Bà Bẩy bảo:

-Thôi thế thì cháu theo chú đến Quán phủ vậy.

Quận Triệu vào Quán phủ, nơi tiếp khách của Quan Trấn. Dĩ nhiên là Quan Trấn chưa có ở phủ, ông ấy còn lúng túng với nghi lễ hậu cầu siêu, ông biết. Giờ thì Quận Triệu có thể nói chuyện với phu nhân Quan Trấn ở ngay phủ quán của Quan Trấn, chứ không mang tiếng là ông đến hậu phủ của phu nhân hay Đông phủ của công tôn.

Quận Triệu nhìn thấy bà Bẩy ngồi oai vệ, máu giận lại nổi lên, nhưng ông không nói gì, không muốn nói gì. Bà Bẩy khẽ khàng:

-Chú ơi, cháu là cháu có ý tốt, nhưng sự thể lại không theo ý cháu.

-Có chuyện gì cần nói thì phu nhân nói ngay, đừng vòng vo nữa.

Bà Bẩy ngồi thẳng người:

-Thôi mà chú, cháu nói chuyện với chú là chỗ trong nhà, chú đừng gọi cháu phu nhân cháu tổn thọ - Dừng một lát, Quận Triệu không ra điều, bà Bẩy lại nói- Cháu có về nguồn Khe Cẩm tuyển gái, may thế nào lại gặp em nó đi chơi về đó...

-Nên cô tuyển luôn nó làm gái cho phủ Quan Trấn.- Quận Triệu có ý cáu- Được lắm.

Bà Bẩy vội tuồn xuống đất, quỳ xuống thật mau lẹ:

-Thôi chú ơi, chú hiểu sai cháu rồi. Cháu coi em nó như em gái, có ý tốt định mang về phủ là... Có cô Chín làm chứng. Nhưng sau sự thể xảy ra cháu chưa biết ra sao nữa.

Quận Triệu nhìn cô ta quỳ, càng bực hơn:

-Đứng dậy đi, cô làm thế sao được.

Cô ta quỳ có phải vì kính trọng ông hay không? Ngôi kế vị chúa thượng Đàng Trong còn mờ mịt lắm, Đoan Quốc công còn kín tiếng, ông còn có thể nói một câu đấy mà. Cô ta sụt sùi:

-Chuyện này tình ngay lý gian, cháu cũng nẫu cả lòng mong chú hiểu. Từ hôm Quan Trấn về phủ, nào cháu đã được gặp gì đâu.

-Cô nói thế là...- Quận Triệu ngờ ngợ.

-Vâng, cháu định là định tác thành cho em nó với...

Quận Triệu càng ngờ vực hơn. Có chuyện gì đó không rõ ràng? Bà Bẩy quay ra bảo con hầu:

-Gọi ngay cô Chín.

Cô Chín xuất hiện rất nhanh. Bà Bẩy bảo:

-Cô hãy bẩm với chú cho tôi.

Cô Chín lâu rồi ông chưa gặp, giờ đã thành một bà héo hắt thế này ư? Người đàn bà không chồng này hy sinh cả đời cho cô cháu gái có lẽ lúc này ra tay lại giúp rập đây. Cô Chín nói:

-Thưa Đô đốc Quận công, phu nhân định đến thăm doanh phủ của Đô đốc từ lâu, định sau chuyến đi nguồn Khe Cẩm thì vào đó, nào ngờ gặp tiểu thư thì mừng vô kể. Phu nhân vẫn ngày đêm có chuyện lo lắng cho cậu Tổng binh, hứa với cậu ấy kiếm cho ý trung nhân. Tính cậu ấy Đô đốc cũng biết rồi, theo Đoan Quốc công chinh chiến liên miên, theo Quận công giúp dập mọi bề, có lúc nào nghĩ đến gia thất, cô ấy nhìn thấy tiểu thư thì mừng bàn với mụ già này…

Cô Chín ngừng, ngắc ngứ. Quận Triệu ngạc nhiên quá, bèn bảo:

-Thôi nói trắng ra là thế này, phu nhân và cô định tác thành cho con Hoa nhà tôi và quan Tổng binh?

Bà Bẩy nói:

-Thưa chú, trong nhà mới nói thành thật như thế.

-Thế bây giờ thế nào?

Cô Chín nói:

-Thưa Đô đốc, từ hôm Quan Trấn về, gặp tiểu thư, phát lệnh cầu siêu cho thân phụ tiểu thư, rồi cấm phủ, không đi đâu cả, cô cháu tôi cũng chả được gặp. Phu nhân cũng rối ruột, tôi bảo cứ từ từ...

Tôi thấy đến nước này, phải đi đến cùng, bèn hỏi:

-Quan Trấn gặp con tôi lúc nào?

Hai người đàn bà nhìn nhau, cô Chín ấp úng:

-Nghe bọn hầu nói lại, lúc đêm hôm mồng năm ạ. Hôm nay ngày rằm. Đã mười hôm.

Ra thế. Triệu Quận công bị bất ngờ. Tổng binh Văn Thụ là em ruột bà Bẩy phu nhân Quan Trấn. Anh này rất được, đã quá tam tuần nhưng chưa lập gia thất, mới được gia phong hàm chánh tứ phẩm, lên chức Tổng binh thiêm sứ đang ở Triệu Phong. Trước kia, Văn Thụ đang đóng quân ở Dinh Cát thì Đoan Quốc công ra lệnh Thụ cùng một số quan lại Đàng Trong ra hầu việc ở kinh thành trong thời gian Quốc công còn ở Đàng Ngoài. Riêng Văn Thụ ra đi nhưng người nhà, kể cả phu nhân Quan Trấn cũng không được biết. Văn Thụ được đặc ân của Đoan Quốc công cho đi theo cùng với một vài quan tướng nữa, có ý tìm hiểu lễ giáo triều đình. Chỉ có những tâm phúc như Triệu Quận công mới hiểu ý tứ sâu xa của việc bồi đắp nanh vuốt của Quốc công để lo lâu dài. Văn Thụ được phân công lo việc học Hán ngữ, học tiếng các sứ đoàn đến bang giao cùng với các quan trong Bộ Lễ và hay qua lại trong phủ Đô đốc của Triệu Quận công.

Nếu nói thế thì... Thật thế thì... Mà hai ngươi đàn bà này mưu mô đến đâu cũng không thể bày đặt ra những chuyện hợp lý lẽ đến như thật được. Rồi còn con Hoa nữa chứ. Triệu Quận công nghĩ thầm: Ta gặp nó thì sẽ rõ, nhưng tạm coi câu chuyện là gần như sự thật. Nhưng bây giờ, mọi sự vẫn mù mờ, điều tiếng ở phủ Trấn nhỏ bé này đã bay vo ve khắp nơi rồi. Triệu Quận công thật sự không biết nói gì, vậy phải gặp Thuỵ Quận công xem sao.

Bà Bẩy đã ngồi nghiêm ngắn, nói bình tĩnh:

-Chú ơi, cháu nghĩ thế này, giả là sự việc không như chúng cháu sắp đặt, thì cũng chả sao, có khi lại tốt. Giá như cháu và em nó làm chị làm em có khi lại hay, chỉ có điều, đáng ra phải lạy xin chú trước.

Triệu Quận công suy nghĩ. Đến nước này, rõ ràng ông không thể làm gì khác được. Ông cau có nói:

-Tức là cô cũng biết điều tiếng đang âm ỉ…?

-Thưa chú, cung phủ vách có tai, cháu chưa biết thế nào.

Con Hoa nhà ông dù sao cũng đã vào tay người đàn bà này rồi. Ông bất giác thở dài:

-Tôi sẽ đợi Quan Trấn.

Một lát thì thấy Ký lục Thu đi ra. Ông này làm Ký lục cho Quan Trấn đã lâu, tóc râu đã bạc hết, khi Quan Trấn đi vắng, ông Thu tiếp khách, sắp đặt nội phủ. Âu cũng là một cách dùng người và xếp việc theo kiểu riêng của Quan Trấn. Ký lục Thu nhìn thấy Triệu Quận công, vội nói:

-Đô đốc đây rồi. Quan trấn cho người mời Đô đốc, nhưng chúng đến Cửa Hội thì được tin Đô đốc về quân doanh ở Tư Nghĩa, Quy Nhân, lại cho người ra Quy Nhân thì vừa rồi báo về là không thấy. May quá, thế là Đô đốc đã về đây.

-Tôi muốn gặp Quan Trấn?- Triệu Quận công nói.

Ký lục Văn Thu bảo:

-Xin Đô đốc cứ nghỉ ngơi. Hạ quan cho bọn nó báo ngay với Quan Trấn.

Ông già lại chào rồi quay ra.

Bà Bẩy bảo:

-Thế thì thế nào Quan Trấn cũng gặp Đô đốc ngay đấy. Thôi bọn đàn bà chúng cháu xin lui.

Hai người dắt díu đi ra.

*

9

Quận Triệu đợi chừng giập bã trầu thì bầu đoàn của Quan Trấn đến. Quan Trấn đi đầu với Ký lục Lê Văn Thu, hàng thứ hai là các công tử và công nữ và tiểu thư Kỳ Hoa nhà Quận Triệu. Chúng chuyện trò thế kia như là thân nhau lắm? Dáng điệu của nó thế kia chả phải là buồn làm thiếp một ông già ngoại tứ tuần, chả là vai vế bề trên bề dưới, nó đi lại lơn tơn như lũ trẻ nhà Quan Trấn vậy. Quận Triệu linh cảm thấy một sự lạ...

Quan Trấn yên vị, chào hỏi xong, ông ta nói:

-Đô đốc về hơi muộn, đáng tiếc. Nhưng Đại lão Hòa thượng xem ngày rồi, không thể lùi lễ cầu siêu lại được. Đáng tiếc mà cũng đáng coi là điềm tốt vì linh hồn ông Huyện Vinh nơi chín suối chắc cũng mát mẻ.

Quận Triệu để ý thấy dáng điệu, ngữ điệu của Quan Trấn không có vẻ gì khác lạ, không có vẻ gì như là chàng rể sắp xin dâu.

-Đa tạ Quan Trấn. Được vậy thì cũng vẻ vang cho tôi. Ông Huyện Vinh là chỗ thân tình, đã phó thác con gái cho tôi trông nom.

Quan Trấn nói:

-Vì cơ nghiệp chung... Một người dù ở đâu có công với nước, một lòng thờ vua thì đều nên tri ân, dù cho Bình An vương hiềm khích cũng không nên vì thế mà có ý khác.

-Quan Trấn làm việc này đã được ý của Chúa thượng chưa?

Quan Trấn nghiêm nghị:

-Có phải việc phủ trấn, quốc gia đại sự gì đâu. Đây là cầu siêu cho phụ thân một tiểu thư con của Đô đốc, em họ của tôi. Mà cô Hoa nếu là một người dân thường thuộc trấn Quảng thì Trấn thủ Quảng không được toàn quyền làm việc à?

-Nhưng như thế thì có thể Quan Trấn sẽ bị quở trách đấy.

-Chúa thượng quở tôi? Tôi giải thích. Vương phủ Đàng Ngoài quở tôi? Tôi lãnh vậy.

Quận Triệu không nói gì nữa. Chừng như thấy thái độ của ông, Quan Trấn nói:

-Hay là Đô đốc vẫn lấn cấn lo cho anh Cẩm Quận công?

-Không lo xa thế đâu. –Triệu Quận công nói.

Quan Trấn đứng lên:

-Có một số việc cấp lắm muốn bàn với Đô đốc. Triệu Đô đốc về không hẳn chỉ vì việc nhà đâu. Nhưng thôi, việc này xong, tôi nhẹ lòng, bây giờ mới nhìn đến hậu phủ một chút. Đô đốc cũng phải gặp con gái chứ?

Triệu Quận công chào Quan Trấn, bụng vẫn thắc thỏm.

Con Hoa mặt buồn bã, đến chào nghĩa phụ. Quận Triệu bèn bảo:

-Bố muốn nói chuyện với con.

Triệu Quận công cùng con bé ra xe phủ đang chờ, bảo về nhà Dung Nghi. Trên xe, hai bố con nói chuyện, nhưng tuyệt nhiên không nói chuyện gì liên quan đến phủ Trấn. Nó kể đã buồn chán ra sao, liều đòi đi chơi...

Dung đón hai bố con, gương mặt bí ẩn. Gặp Hoa, cô ta nói:

-Chà chà, con gái xinh đẹp quá.

Ngồi một lúc lại nói:

-Cháu ơi, phụ nữ Đàng Ngòai nhiều người xinh đẹp như cháu phải không. Thảo nào ông ấy quyến luyến Đàng Ngoài thế?

Triệu Quận công giới thiệu với Hoa:

-Đây là dì Dung, mẹ của Đội Huy.

Hoa vui hẳn lên, kể chuyện Huy đã đánh lừa đi lòng vòng thế nào, rồi đến nguồn Khe Cẩm, gặp bà Bẩy. Dung ngồi nhai trầu, ngẩng lên nhìn xa xăm, bỗng quay lại hỏi:

-Thế con định thế nào?

Hoa đang nói rất vui vẻ, nào là bà Bẩy bảo tuyển gái theo lệ của nhà Minh thế nào, thế nào… Thì ngẩn ra, hỏi lại:

-Dì bảo con thế nào là thế nào?

-Đúng là con còn quá trẻ.

-Con mười lăm thì theo bố nuôi lên Thăng Long, nay mới là mười chín, à hai mươi ạ.

Dung nhai trầu bỏm bẻm, gật, nhìn Hoa lim dim, nói:

-Dì gặp bố nuôi con thì dì cũng mười lăm.

Hoa cười nói:

-Nhưng con cũng làm mẹ nuôi từ đó, mười lăm tuổi. Con cũng may, thằng cu Hiền có vú nuôi, có các cô chăm sóc riêng…

-Dì thì sau đó làm mẹ thật chứ chả mẹ nuôi gì cả.

-Nhưng con đi thế này cũng nhớ nó lắm. Nhớ quá. Con mấy lần nói với bà Bảy ở nguồn Khe Cẩm cho về, nhưng rồi không về được. Đến phủ trấn, có lần con cũng đã nói với Quan trấn là nhớ con muốn về, nhưng việc ở lại là việc hiếu. Quan Trấn đã có lòng tốt nghĩ đến bố con, con là con mà chỉ vì nhớ một đứa trẻ, lại cứ nằng nặc về thì còn ra gì.

-Việc hiếu thì nên cố gắng, việc hỉ thì nên cẩn trọng.

Hoa ngẩng lên, lại cười khanh khách:

-Bà Bẩy, cô Chín cũng nói với con chuyện hỉ, con thấy lạ…

-Giờ con còn thấy lạ không?

-Con ấy à? Con cao số, đã mấy lần dàn xếp có xong đâu. Con chả để vào bụng.

Dung ngừng nhai trầu, bụm miệng, mở to mắt nhìn Hoa. Chắc là bà ấy ngạc nhiên. Triệu Quận công cũng ngạc nhiên. Hoa nói chuyện cứ nhẹ như không có chuyện gì. Hay là không có chuyện gì?

Quận Triệu ngồi nghe hai người phụ nữ chuyện trò, chờ đợi nghe người đàn bà lớn tuổi dẫn dắt câu chuyện đến lúc phải hỏi cái chuyện tế nhị nhất của đời người con gái là chuyện sẽ lấy chồng như thế nào. Nhưng có vẻ như Dung chưa muốn hỏi tiếp, mà con bé Hoa thì cũng không nói ra rõ ràng là bà Bẩy, cô Chín nói gì. Thực hư câu chuyện mười hôm trong phủ Trấn chỉ có nó nói ra, chứ ai biết được. Phu nhân Quan Trấn còn không biết, ai biết?

Dung hỏi:

-Con chắc mến Quan Trấn Sãi lắm hả?

-Vâng ạ. Ông ấy làm cho con và cho bố con nhiều quá.

-Chắc con biết vì sao?

-Dạ, chắc là vì con là con nuôi Đô đốc Triệu Quận công.

-Thế thôi à?

-Con chả biết.

Dung cười. Chắc chắn là bà ấy không thích kiểu trả lời của Hoa, điều bà ấy muốn nghe, định nghe chắc là khác cơ. Quận Triệu lại thấy yên tâm. Chắc là chẳng có chuyện gì ở phủ Trấn. Hoa kể:

-Quan Trấn làm việc suốt ngày, đêm thì niệm Phật, luyện võ, đọc sách. Mười ngày không đến hậu cung, bảo con là ông ấy trai giới trước lễ cầu siêu cho bố con, dì biết không, lúc ấy con muốn khóc, suýt rơi nước mắt. Con nhớ bố con quá. Nhớ cả hai bố…

Bỗng ngoài cửa có tiếng vó ngựa, một ông quan ở phủ Trấn đến nói với Triệu Quận công là Quan Trấn triệu gấp.

-Ngay bây giờ à? –Triệu Quận công hỏi.

-Ngay lập tức- Người đó nói

Triệu Quận công sửa soạn ra đi. Nhưng ông phải kéo Dung ra ngoài, nói nhỏ:

-Bà đừng nói gì chuyện đồn đại ở phủ Trấn với con Hoa như đã nói với tôi nhá.

Dung nguẩy một cái, nói:

-Ông có tin tôi đâu.

***

Chương XX. Qua Hải vân

“Hoàng sơn một dải, vạn đại dung thân”

1.

Từ Thuận Hoá, Ba Bị phải cùng ông Si vào Quảng Nam. Khởi hành từ một trạm gần Dinh Trấn. Khi từ Dinh Trấn đến Trạm, hai người bắt gặp người chủ trạm đang giải thích với một người cao lớn quay lưng lại. Người chủ Trạm nói:

-Từ đây vào đến Phủ Hoài Nhân vị chi là hai mươi mốt trạm, đi mất khoảng hơn một tuần.

-Có tính nghỉ không?- người này nói giọng lơ lớ rất lạ, giống như tiếng ông người nước ngoài râu xồm hôm nọ tôi nhìn thấy ở Dinh Trấn.

-Dĩ nhiên là nghỉ đêm chứ. Ông không ngủ sống sao được.

-Nhưng sao lại một tuần. Tôi chỉ đi năm ngày- Người này nói xong, sải bước hai bước ra ý bảo chân ông ta dài.

Người chủ trạm cười hô hố:

-Để rồi xem. Nếu ông ngủ đêm một mình thì hơn mười ngày, còn nếu ngủ với người nữa thì hôm sau ông chỉ có ngủ bù thôi nhá, vừa đi vừa ngủ.

-Đàn bà chứ gì?- người đàn ông xua tay -tôi là người công giáo, là người lính của giáo đoàn Giê-su trong sạch. Tôi cứu rỗi linh hồn chứ không làm vẩn đục hồn người.

Người chủ trại khủng khỉnh:

-Đấy là nói nếu đi thuận lợi, nếu không thì các ông khó mà đến nơi. Có khối người chẳng bao giờ đến.

-Sao thế?

-Cọp này, rắn rết này, mưa lũ này... Cái này thì Dinh Trấn cũng chưa lo được, phải tự lo lấy thôi.

Người đàn ông cao lớn nhún vai, thất vọng ngoảnh lại. Ba Bị nhận ra chính là người Tây phương đã gặp ở Dinh Trấn đòi vào yết kiến Chúa thượng Quốc công bữa trước. Ông ta nhanh nhẹn tiến đến phía hai người:

-Chào các ông, các ông cũng đi phủ Quảng Nam à?

-Vâng- ông Si đáp- Vậy chúng ta cùng đi cũng vui chứ?

-Vâng...

Người Phương Tây này rút quyển sổ ra, tay cầm cái bút nhỏ, ghi chép. Ông Si cố nghển lên, quay lại nói với Ba Bị:

-Đếch phải bút lông, mà không cần chấm mực.

Người này nghe thấy, bảo:

-Đây là bút than, các ông biết không, khắp nơi châu Âu đã dùng cái bút này...- Nói rồi quay sang chủ trạm- Quán này tên là gì nhỉ?

Người chủ trạm không buồn ngẩng lên, nói:

-Quán Lồn Voi.

Ba Bị ngạc nhiên hỏi:

-Quán gì?

Chủ trạm ngẩng lên, thủng thẳng:

-Tên nôm. Tôi nói hai ông không nghe thấy à? Quán Lồn Voi.

Ông Tây lăm lăm bút giấy, hỏi:

-Nghĩa là gì?

Chủ quán cười. Ba Bị cũng hô hố cười, ông Si cũng cười. Sau khi nghe giải nghĩa, người Tây kia cũng cười tươi tắn, ý nhị kêu lên:

-Đơn giản nhỉ...

Rồi ông tự giới thiệu:

-Tôi là Pinô, còn gọi là Báp, giáo sĩ của Giáo đoàn Giê-su...

Ba Bị và ông Si cũng tự giới thiệu. Người chủ trạm nói:

-Các ông đi đến trạm sau là Quán Trà mất nửa ngày, rồi đi tối đến quán Tuần ải. Tại đấy có đội lính tuần, tôi có ông anh làm đội ở đó, cứ bảo tôi là Cu Ca ở đây giới thiệu, thì thế nào ông ấy cũng đổi cho ngựa tốt đến Dinh Quảng.

Người chủ trạm nói giọng xứ Thanh Hoa:

-Tiếc quá, hôm nay đến một con ngựa già cũng không có cho các ông thồ hàng. Đến mấy quán trạm sau thì mượn được ngựa tốt cưỡi được.

Ba người đi đến quán Tuần ải, không gặp được người chỉ huy đồn lính ở đó, nên không sao mượn được thêm ngựa. Chủ trạm nói ông đội mà các ông tìm đang đến Quán phía trước. Nếu đợi thì phải mươi ngày nữa ông ấy mới quay về. Đành phải đi bộ.

Đến quán phía trước cũng lại chả mượn được ngựa. Những người cai quản quán nhìn lừ lừ mấy người khách, bảo không có ngựa. Ba Bị dậm chân chỉ mấy con ngựa đang ăn cỏ, lính bảo không biết, “không có là không có”. Ông Si bình thản bảo:

-Không có ngựa thì ta đi bộ.

Ba Bị ngạc nhiên:

-Sao anh đầu hàng chúng nó dễ thế.

Ông Si phẩy tay cười khẩy.

Cuối cùng cả ba rủ nhau cứ ngày đi đêm nghỉ, vượt núi vượt đèo như thế…

Mấy mấy ngày đường mà không hết Hải Vân sơn. Nhưng có cái thú là ba người coi nhau như đã thân nhau lâu lắm rồi. Pinô và ông Si nói chuyện có vẻ tâm đầu ý hợp.

Đến một đoạn, đường bống vút lên, rồi lao xuống hun hút, như thể người ta bị dốc vào với rừng già…

Đi nửa ngày đường nữa thì ngẩng lên, thấy rừng và núi ngay trước mặt. Ông Si bảo:

-Đây là Hải Vân sơn.

Pi nô nói:

-Hồi trước, tôi theo sứ đoàn Đàng Ngoài ra Kẻ Chợ, đi đường biển rất thích, không biết đường bộ lại vất vả và kỳ thú thế này.

-Vượt qua được đèo này, anh mới thấy thế nào là kỳ thú- ông Si lạnh lùng nói.

Ông Si khi ở quán trạm đã chuẩn bị ba bó đuốc, giờ ông đưa cho mỗi người một bó bảo thắp đuốc lên. Pi-nô ngạc nhiên, trỏ tay về hướng mặt trời. Ông Si bảo:

-Lên kia rừng rú, âm u lắm.

Ba người hành tiến. Đường đèo bắt đầu đi lên. Ông Si phân công người đi đầu và người đi cuối thắp đuốc. Ba người thay nhau đi giữa. Đi được một đoạn, Pi-nô hỏi:

-Chúng ta đi quanh co, sao đi về phía Bắc lâu thế?

Ba Bị rất ngạc nhiên, không thấy mặt trời, không dừng lại để xem xét cây bên đường, không hiểu sao ông Tây này lại biết. Ba Bị hỏi, Pi-nô cười, móc ra một vật tròn, trên đó có cái que lắc lư, khi xoay cái vật tròn ấy, cái que nhỏ vẫn lắc lư mà không đổi hướng. Pi-nô nói:

-Cái này chỉ hướng. Cái kim này luôn luôn chỉ hướng Bắc -Nam. Chỉ việc nhìn vào đây là thấy.

Ba Bị chưa bao giờ nhìn thấy cái chỉ hướng nào như thế và nhìn người Tây này bằng con mắt nghi hoặc. Có thể hắn là phù thuỷ cũng nên. Ba Bị cũng như nhiều người Đàng Ngoài đã quá biết những người Trung Quốc lang thang trên đất Việt. Họ là những người buôn bán, lang thang đó đây, làm những nghề mà người Việt ít khi làm. Nhưng rồi, sau đó mới thấy họ làm những việc đó hình như để nguỵ trang cho một công việc hệ trọng nào đó khác. Hồi Ba Bị còn bé ở Kinh Môn đã nghe thấy các bậc tiền bối kể câu chuyện có người Hán đi thu mua lông gà, lông vịt nói là để làm áo ấm. Nhưng rồi hoá ra ông ta đi tìm kho của của cha ông giấu trong núi. Hắn – Ba Bị- cũng có những quyển gia phả. Nhưng những người Trung Quốc tha phương kia khác hẳn với họ nhà Ba Bị là họ đọc thấy rõ trong đó nói gì, vẽ gì và cứ thế căn mốc mà lần mò đến nơi. Ba Bị từ đấy rất e dè những người Hán lang thang. Năm ấy, ông Triệu Ngô Cương nhà buôn Minh Hương xuất hiện, Ba Bị cũng đã tỷ thí với cả nỗi căm giận và nghi ngờ. Người Hán đã có tổ tiên qua lại Đại Việt từ bao nhiêu đời nay, nhưng mà người Tây thì chưa có tổ tiên tương tự như người Hán, vậy có tin được không? Ba Bị hỏi ông Si. Ông Si cười:

-Bố ai biết được. Có thể mai sau con cháu chúng nó cũng sẽ sang tìm của giấu ở đất ta, nhưng cũng có nhẽ chả phải, vì Tây mũi lõ là dạng khác hẳn, không phải gần gụi với ta như Trung Quốc- Ông Si thấp giọng- Song, Triệu quận công bảo cảnh giác vẫn hơn.

Đi một thôi lâu, Pi-nô có vẻ mệt, bảo ông Si hay là nghỉ thôi. Ông Si bảo ở đoạn này nhiều hổ báo, rất nguy hiểm. Pi-nô bảo không sợ. Ông ta lê đôi chân rất nặng nhọc. Ba Bị bảo:

-Anh bỏ đôi giày to tổ bố kia ra- Ba Bị làu bàu với ông Si- Sao hắn không dùng giày nhẹ như anh, mà phải vác cái của nặng chịch như vậy?

Pi nô giải thích:

-Đó là giày da, loại "rất hơn" bền.

Ba Bị cười to:

-Phải nói là lọai giày này rất là bền.

Ông Si gật:

-Năm ngoái Triệu Quận công cũng được Quốc công ban cho một đôi do người Tây cho. Còn giày của tôi chỉ là hạng xoàng- Nói rồi ông giơ chân lên, đôi giày vải đen loại dành cho lính, so với giày của Pi-nô thì quá mỏng mảnh.

Pi-nô nói:

-Giày này là loại da lông thú, tôi mua được ở Ma Cao, là loại giày của người Hoa Lang làm. Hoa Lang là nước có nhiều lông thú bán khắp nơi.

-Hoa Lang là nước nào?- Ba Bị hỏi- Có phải Trung Hoa không?

-Hoa Lang ở miền đất trũng, miền đấy gọi là Nê-Đêc-Lan, cùng với Bồ Đào Nha đều được hoàng đế Tây Ban Nha che chở, nhưng bây giờ bọn dị giáo ở đấy nổi loạn, ở trong nước thì phản bội hoàng đế, trên biển thì làm cướp biển…

-Sao anh lại đi giày của bọn họ?

-Nhưng hàng hóa của bọn họ thì tốt, tinh xảo hơn, tàu biển của bọn họ mạnh hơn…

Ông Si bảo:

-Thế thì hoàng đế nhà các anh phải suy nghĩ lại, ông ấy chắc là hôn quân nên nước mới suy yếu, để bọn giặc cướp nổi lên.

Pi-nô:

-Đấy là do bọn dị giáo chống lại giáo hoàng ở Rô-ma, chống lại hoàng đế Philíp 2, làm mất đi tính thiêng liêng của đức tin, làm cho Chúa nổi giận.

Ông Si không nói gì nữa…

Ba Bị nhìn xuống chân mình, thấy nhẹ nhõm. Cứ như mình, đi chân không lại hoá hay. Ông Si bảo:

-Chú quen đi đất rồi, chứ nó mà bỏ giày ra, đếch đi được đâu.

Pi-nô nghểnh mặt lên hỏi:

-Đi đất là gì?

Ba Bị ngạc nhiên, giậm giậm chân xuống đất, giải thích đi đất là thế nào. Pi- nô rút bút giấy ra ghi chép, nói hỉ hả:

-Đi chân không giày, đi đất. Là "đi đất". Người Đàng Trong nói rất hình ảnh.

Ông Si bảo:

-Người cả nước Đại Việt nói thế, chứ có phải chỉ có Đàng Trong.

Pi-nô gật gật:

-A phải rồi, Đàng Trong và Đàng Ngoài là một nước Đại Việt. Tôi cũng đã đến nước Đàng Ngoài.

Ông Si gắt:

-Đã bảo không có nước Đàng Ngoài. Chỉ có một nước Đại Việt.

Pi-nô vẫn bình thản nói:

-Vậy mà tôi nghe nói rằng nước Đàng Trong, à mà Đàng Trong là chư hầu của nước Đàng Ngoài, vua ở Đàng Ngoài.

-Người Đại Việt không quên gốc rễ. Chúng tôi ra đi từ Đàng Ngoài, thờ Hoàng thượng vẫn hướng về Đàng Ngoài, nhưng Đàng Trong có ân chúa và là minh chúa của chúng tôi, không là chư hầu chư hiếc gì cả.

Pi-nô hỏi:

-Chư hiếc là gì?

Cả ông Si và Ba Bị đều cười ha hả, cười chảy nước mắt. Pi-nô hơi thẹn, bảo:

-Tôi cố ghi chép những từ An Nam, giải nghĩa nó để những cha đến sau tôi biết được. Ông Si thôi cười, nói:

-Sao lại gọi là An Nam, nước tôi là Đại Việt.

Pinô trợn mắt, lại mắm môi ghi chép. Ông Si nói:

-Vua Trung Nguyên mới gọi chúng tôi là An Nam, chúng tôi lại gọi những ngày mà người Trung Quốc cai trị là thời Bắc thuộc, nếu các ông cũng gọi thế, các ông cũng chịu chung số phận với chúng nó thôi.

Pi-nô gật:

-Không An Nam, là Đại Việt.

-Mà nhà anh ghi làm quái gì lắm thế?

-Tôi đã nói rồi, tôi định làm từ điển cho các cha đến sau.

-Từ điển là gì?

-Là đối chiếu từ Đại Việt và từ ngữ nước tôi.

Ông Si nghển cổ xem Pi-nô ghi chép, giãy nảy lên:

-Anh đừng nói dối tôi.

-Nói dối, nói dối là gì?

-Là nói không thật.

-Tôi nói thật- Pi-nô giơ cốn sổ ra.

-Chữ nước tôi có phải giun dế như thế đâu- Ông Si nói rồi làm cử chỉ viết chữ Nôm.

Pi-nô cười:

-Tôi biết chữ Hán, chữ Nhật, nhưng tôi không biết chữ Nôm, nên tôi ghi âm lại bằng con chữ Latinh, đây này, nhìn vào đây tôi có thể đọc lại thành tiếng nước anh, nghe nhá…

Pinô đọc một đoạn nói về quán Lồn Voi, ông Si đứng đực ra, không nói được câu nào. Ba Bị thấy thế nói:

-Cứ như tôi, đếch biết chữ nào, đỡ phải nghĩ.

Ông Si không nói gì. Ba Bị bảo ông Si:

-Cái lão râu xồm này lắm chuyện quá.

*

2.

Pi-nô lê chân rất khó chịu. Ông Si ngần ngừ hồi lâu, rồi bảo mọi người

-Nghỉ, nhưng chỉ được một lát giập bã trầu thôi đấy.

Ba Bị duỗi chân ngồi trên thảm cỏ, Pi-nô cởi giày, quấn lại chân, khi ông ta bỏ lắp vải quấn chân ra, bàn chân ông ta trắng bong bóc, như thể đùi phụ nữ. Nhưng ở trên lớp da trắng bóc ấy là một rừng lông vàng khè như lông khỉ. Pi-nô nhìn sang chân Ba Bị, trố mắt khâm phục. Ba Bị bảo:

-Ông đi cái của đó vào nặng chình chịch mà vướng, chúng tôi đây ông xem có làm sao đâu- Ba Bị kiêu hãnh giơ bàn chân lên, Pi-nô ngắm nghía, thấy những cục chai u lên ở gót chân, bàn chân.

Pi nô gật gật:

-Anh có thấy thích thú không?

-Thích gì?.

-Đi bằng chân không giày, à đi đất?

Ba Bị cười, phẩy tay:

-Không biết. Không thích mà cũng không không thích.

Pi-nô lại gật gật:

-Tôi hiểu rồi. Đi đất từ bé đến giờ thành quen đi rồi, sẽ thấy tự nhiên như là ăn cơm, như là thở. Tôi cũng phải tập đi không giày. Nhưng sau khi đến phủ Quảng, tôi sẽ đi trong nhà trước, quen rồi thì đi ngoài đường, quen nữa thì đi đất rừng núi.

Ông Si bảo:

-Chú em này đi đất quen rồi, ví như con mèo, con chó. Còn anh đi giày quen rồi, ví như con ngựa đóng móng, bây giờ bảo đóng móng cho mèo, bỏ móng của ngựa ra thì làm sao được.

Pi-nô đưa ngón tay trỏ lên trời, ngoáy ngoáy:

-Không phải thế. Chúa sáng tạo ra con người hơn con vật.

Ông Si cãi:

-Anh nói thế nào ấy...? Con người yếu ớt hơn thì có. To hơn voi à, mạnh hơn hổ báo à, nhanh hơn ngựa à...?

Pi-nô:

-Nhưng con người có Đức tin.

-Tức là ông muốn nói đến đạo đức, giới hạnh chứ gì?

-Không, đức tin vào Chúa cứu thế.

-Có ông Chúa ấy ở đâu?

-Chúa ở khắp nơi, có đức tin là có Chúa.

Ông Si thở dài nói:

-Sư Thành cũng bảo tôi, Phật tại tâm. Nhưng đến được cõi Niết bàn xa dằng dặc.

-Đến nước Chúa thì không xa đâu.

Ông Si đứng lên, có vẻ muốn kết thúc tranh cãi:

-Anh cứ đi giày đến nước Chúa của anh, chú em Ba Bị cứ đi chân không với trần tục, còn Niết bàn thì để dành cho sư Thích Viên Thành.

Vừa lúc ấy, bỗng thấy chim chóc bay loạn xạ. Những lùm cây ven đường lay động như thể có những bàn tay vô hình khua vào đó. Ông Si kêu thất thanh:

-Ông hổ đấy!

Ông Si nhìn quanh, nghe ngóng rồi nói:

-Còn thấy chim chẻo là chưa có hổ đến gần. Tất cả đi bình thường đi. Khêu to đuốc lên. Tôi đi cuối cùng- Ông nói thêm, giọng sợ sệt- Ông hổ hay vồ người đi cuối, các anh đi trước đừng sợ.

Ba Bị mồ hôi toát ra như tắm. Con đường âm u trong một cánh rừng đại ngàn núi non trùng điệp. Sư Thành nói rằng, so với đây, núi non Kinh Môn, Đông Triều chỉ như thạch sùng so với hổ báo quả không ngoa. Ba Bị đã leo như khỉ ở Đông Triều chỉ gặp dê núi với vượn. Hổ báo cũng nghe nói đến, nhưng mãi tận xanh thẳm đỉnh non, chả mấy ai đến được. Còn nơi này, người ta đi lại, coi như sống cùng hổ báo, rừng rú. Quả là vượt được Hải Vân đi vào phương Nam không thể là những người nhát gan.

Pi-nô trông mặt lo lắng lắm, nhưng vẫn cố giữ vẻ bình thản, lại còn bông đùa:

-Tôi đi nửa vòng thế giới để đến Hải Vân này mà chết, ít nhất nhà vua cũng phong tặng tước bá. Nhưng như thế thì vô lý quá.

Ba Bị nói:

-Chết thế này thì uổng.

Pi-nô bảo:

-Không thể uổng. Tôi là người lính của giáo đoàn Giê-su, tôi chết thì có khi nhiều người biết đến xứ này, rồi thì nhiều người hơn theo về với Chúa.

Ba Bị bảo:

-Tôi chả đi đâu cả, tôi còn việc hệ trọng của tổ tông, đi thế nào được. Tôi thà chết nhưng cáo chết ba năm quay đầu về núi. Tôi sẽ về chết ở Kinh Môn.

Pi-nô cười:

-Có ai bảo phải đi đâu đâu. Vẫn sinh sống như thường, chỉ cần đức tin hướng về phiá Chúa là đã đến nước Chúa rồi.

Ông Si hô lên:

-Hổ này…

Rồi chạy vút đi. Pi nô và Ba Bị đang gân cổ cãi nhau thấy vậy cũng ba chân bốn cẳng chạy, thở phì phụp. Được một quãng ngắn, ông Si ngừng lại, cười rũ rượi:

-Mệt chưa? Làm gì có hổ nào. Tôi đùa giỡn đấy.

Pi nô cáu:

-Sao ông lại thế?

Ba Bị ngẩn ra, cũng cười và ngồi phịch xuống.

Ông Si:

-Thì lúc hổ đến, sao anh không cầu Chúa của anh đi. Tôi thấy các anh cãi nhau hăng quá thì làm thế cho vui.

Pi-nô bảo:

-Chúa cũng không thoát khỏi bị đóng đanh câu rút,là vì đời còn có những tên Giu-da và bọn qủy sa tăng. Hổ báo cũng như qủy Giu-đa làm gì có đức tin, nhưng Chúa chịu  hành hình để con chiên được lên thiên đàng.

Ba Bị bảo:

-Tôi cũng nghe thấy sư Thành bảo Phật chịu khổ chịu nạn để cho chúng sinh thoát khỏi bể khổ. Chúa của ông cũng như Phật của sư Thành thôi chứ gì?

Ông Si kêu lên:

-Thôi đi nào, vừa đi vừa cãi nhau cũng hay, đỡ mệt. Thoát ông Hổ rồi, nhưng cố tí nữa mới đến trạm, chứ ở đây có một bọn khỉ nhũng nhiễu lắm.

Pi-nô nói:

-Khỉ thì sợ gì?

Ba Bị cũng thấm mệt, nói:

-Khỉ ở đâu chả là khỉ. Ông có biết khỉ độc Đông Triều thế nào không?

Pi-nô nói vào:

-Ta nên nghỉ cũng được. Tôi và anh Ba này đồng ý, như thế là nhiều người có ý hơn một người. Mệt quá.

-Tuỳ các anh. ở nước anh nhiều người thì hơn một người, ở nước tôi nhiều người không bằng một người. Nhưng tôi nói rồi, khỉ ở đây đông lắm đấy. Rồi các anh sẽ thấy, nhiều khỉ sẽ như thế nào…

-Không- Pi-nô cãi lại- Chuyện nhiều người hơn một người là tôi nghe nói xảy ra ở bên nước Hoa Lang. ở nước tôi, tất cả đều phục tùng hoàng đế Tây Ban Nha Philíp II

-Sao anh bảo nước anh là Bồ…

-Đúng rồi- Pi-nô buồn bã- đức vua Bồ Đào Nha phải chịu lễ phong của hoàng đế Tây Ban Nha.

-Thế thì hoàng đế Tây Ban Nha là thiên triều, vua các anh chỉ là quốc vương…

-Bồ Đào Nha hồi tôi còn nhỏ đã là bá chủ mặt biển, nhưng Chúa lại đứng về phe hoàng đế Tây Ban Nha mà bỏ rơi hoàng đế Bồ Đào Nha…

Ba người chọn một chỗ quang đãng, bằng phẳng nghỉ ngơi. Chỗ này có một mảng trời lộ ra xanh thắm. Hoá ra mới qua giờ Ngọ một chút. Những tia nắng làm thành một cái quạt vĩ đại xoè xuống chỗ ba người. Chim chóc lảnh lót. Xa xa, một đàn bướm khoảng vài ngàn con bay rối lên đủ màu sắc, như thể một mảng mây đang tà tà bay lên sườn núi. Pi-nô kêu lên:

-Đẹp quá! Các anh có thấy đẹp không?

Ông Si bảo:

-Tôi thấy bình thường. Tôi qua lại đây nhiều lần rồi. Đẹp phải là cái gì được làm ra, ví như vàng bạc. Còn cái trời sinh ra thảy đều thế.

Pi-nô nói:

-Tất cả đều là Chúa Trời tạo ra. Con người cũng do Chúa tạo ra, và con người biết đến cái đẹp. Đó cũng là ơn Chúa.

Ông Si nói, lạnh lùng:

-Từ nãy tôi nghe ông nói với chú Ba, ý chú Ba đúng đấy, Chúa của ông cũng đại khái giống Phật chứ quái gì- Ông Si không nhìn ai, ngả người nhìn trời- Nhưng Chúa của ông ăn chơi sung sướng nên dễ hư hỏng. Phật kiêng sát sinh, diệt dục và nói đời là bể khổ, còn Chúa của ông lại bảo đời là đẹp?

*

3.

Ba Bị nằm thẳng cẳng, nghe câu được câu mất lời qua tiếng lại ông Si và Pi- nô. Ba Bị cóc cần Phật. Anh ta đã ở chùa với sư Thành, đã kề cận với các La Hán và với Phật, xét cho cùng Ba Bị chưa thấy Phật ở đâu. Còn Chúa của lão râu xồm kia thì xa tít mù tắp, biết quái gì. Ba Bị nhìn lên trời, thấy một mảng mây vàng xốp trôi qua, thấy như là mình cũng đang trôi ngược lại trên bầu trời rộng. Mảng mây trôi về Tây, còn anh ta thì trôi ra bể.

Bỗng Ba Bị cảm thấy có bóng người. Ba Bị ngồi phắt dậy. Phía rừng, ló ra một bộ mặt, rồi hai, ba bộ mặt. Đó là bộ mặt khỉ. Rồi thêm vài con khỉ nữa. Thoắt có đến hai ba chục con khỉ đang khẽ khàng bò ra khỏi rừng, dừng lại nhìn về phía ba người. Ông Si và Pi-nô ngừng cãi nhau, cũng nhìn về hướng ấy. Thật ngạc nhiên là cả một đoàn quân khỉ đang dần dần hình thành thế gọng kìm tiến đến phía ba người. Ba Bị đứng dậy, dợm chân làm thế chuẩn bị chạy lên, mấy con khỉ ở hàng đầu giật mình quay lại, nhưng những con sau tiếp tục tiến lên. Trên hàng đầu, có một con khỉ to hơn các con khác, trông oai phong hơn các con khác bất chấp Ba Bị doạ, nó không bước tiếp nữa mà cũng không quay đầu lại, nó lại nhe răng ra kêu hừ hừ đe doạ lại. Ông Si ra hiệu Ba Bị im, nói với hai người:

- Đừng đánh lại, không lại được chúng đâu. Chỉ cần cho chúng thức ăn là chúng đi thôi. Phải thân thiện với chúng nó.

Pi-nô đứng lên, lầm rầm:

- A-men, lạy chúa... Chúa hãy cứu rỗi những đứa con của Người.

Ông Si lấy ra mấy nải chuối, nắm xôi còn lại bằng cái mũ, những quả cam mà ông đã dành dụm, dù mệt Ba Bị đòi ăn ông cũng bảo còn xa, thế mà giờ đây ông lấy ra rất dứt khoát. Ông Si đẩy những thứ ăn lên phía trước, rồi lùi lại. Đám khỉ đã đến chỗ thức ăn, ngửi ngửi. Nhưng con đầu đàn đi quanh nải chuối một cách nghi ngờ. Ông Si bảo, nếu nó không ăn thì nó sẽ xông lên, bọn ta phải chiến đấu thôi.

Đằng sau con đầu đàn, trùng trùng đầu khỉ từ trong rừng đang tiếp tục tiến ra. Pinô bảo, nếu có hai con ngựa thì bọn ta có thể phóng đi được. Con đầu đàn cầm một quả chuối, ngửi, rồi tước vỏ ăn ngon lành. Lập tức bọn khỉ xông lên, tranh nhau thức ăn. Nhưng rất lạ là số khỉ tranh nhau không nhiều, còn lại đa số đứng yên, nhìn về phía ba người. Ông Si bảo:

- Chúng ta đi dần đi.

Nói rồi bảo Pi-nô đi trước. Ông Si và Ba Bị đi sau.

Chợt con đầu đàn bỏ ăn, nhe răng dữ tợn rồi chồm lên. Thoắt đã đến sau lưng Ba Bị. Ba Bị quay hẳn lại, thủ thế. Ông Si bảo:

- Kệ nó, xem nó làm gì?

Ba Bị đứng chết trân, căng thẳng lắm. Con khỉ đưa cánh tay lòng khòng lên, sờ vào cái túi da đeo vai của Ba Bị. Ba Bị giữ chặt dây túi, thủ thế. Nó nhe răng, giật mạnh một cái. Ba Bị phản xạ cực nhanh, cái túi đã tung lên, quất vào mặt con khỉ. Con khỉ đổ kềnh ra sau, nhe răng kêu một tiếng rùng rợn. Cả bọn khỉ phía sau xông lên. Chúng kêu chí chóe nhằm vào Ba Bị. Ông Si rút phắt thanh đao đeo ở bên mình ra, chuẩn bị nghênh chiến. Ông kêu khẽ:

- Hỏng rồi. Bảo chú bình tĩnh, trêu nó thì gay.

Con khỉ bắt đầu chồm lên, Ba Bị quất túi bụi vào mặt nó, vừa quất vừa chạy lùi. Ông Si dùng đao huơ lên, nhưng đàn khỉ xung quanh đã bâu đến. Pi-nô quay lại.

Ông Si đã chém mạnh sống đao vào mấy con khỉ con, chúng tản ra. Ba Bị giật mạnh vũ khí mềm trong tay, con khỉ đầu đàn lại đổ nghiêng, nhưng nó đứng thẳng dậy ngay, phóng cánh tay dài nghêu ra, trong nháy mắt tóm được cái quai túi giật đứt. Một tích tắc thì nó đổ cả người lên Ba Bị. Bỗng vang lên tiếng súng "đùng". Chỗ Pi-nô đứng phóng ra một ánh chớp vàng lè. Con khỉ khựng lại. Chỉ cần có thế, Ba Bị dồn hết sức đấm một quả cực mạnh vào mắt con khỉ đầu đàn. Đàn khỉ bâu xung quanh giật mình hoảng sợ chạy dạt đi, nhưng có một con đã nhanh nhảu lôi được cái túi của Ba Bị. Pi-nô đứng đó, tay cầm một quả pháo, một quả pháo đã nổ trên đầu lũ khỉ, xác giấy bay tung tóe.

Ba Bị lập tức đuổi theo con khỉ đang tha cái túi da. Mấy con khác cũng đến giằng xé cái túi, trông thấy Ba Bị đuổi, bèn chạy ù té về phía rừng, nhưng không chịu vứt lại cái túi. Ba Bị nhanh nhẹn chẳng kém bọn khỉ, thoắt đã túm được một đầu dây đang lòng thòng trên đất và giật mạnh. Nhưng con khỉ vẫn chẳng chịu rời chiến lợi phẩm, mấy con nữa nhảy từ lùm cây xuống cũng vươn cánh tay dài nghều ngoào vừa chạy vừa cào xé vào cái túi da của Ba Bị. Ba Bị bực lắm, tay càng giật mạnh, chân tung chưởng. Con khỉ lăn lông lốc, kêu choe chóe, nhưng con khác vẫn giằng cái túi. Bỗng nhiên lại một tiếng pháo nữa vang lên, những con khỉ buông cái dây túi và ù té chạy. Ba Bị cầm túi da quay trở lại. Từ phía tiếng nổ, Pi-nô đứng, nét mặt bình thản.

Ông Si kêu lên với Ba Bị:

- Đi ngay thôi.

Cả ba chạy thật nhanh. Con khỉ đực to lớn loạng quạng ngóc cổ lên, nhưng không chạy trở lại rừng. Cả bọn khỉ lại ào lên hung hăng và dự tợn hơn. Chúng ùn ùn kéo đến tầng tầng lớp lớp, có con chạy trên đất, nhưng nguy hiểm hơn là có những con chuyền cành cây vun vút trên vòm cây hai bên đường, có con đã gần như bắt kịp ba người, chỉ cần chúng quăng người sang chục bước chân là đến được đường mòn, sẽ bắt gặp bọn người đang chạy. Ông Si ngoái lại hô:

-Các anh tản ra.

Ông Si chạy sát mép đường mòn. Đã cách khá xa khu vực bọn khỉ. Bỗng có tiếng soạt rất to, tiếng ông Si kêu: “ối…” vang lên thảm thiết. Ba Bị và Pi-nô quay lại đã không thấy ông Si đâu nữa. Mấy con khỉ ngoan cố cũng lập tức ngừng không đuổi nữa, như thể có một hiệu lệnh nào đó. Pi-nô và Ba Bị cùng kinh sợ, lo lắng quay lại chỗ có tiếng kêu của ông Si. Một vực sâu. Chỉ có vết trượt dài do cây con bị đổ rạp tạo ra mới lộ ra là một chỗ lõm ăn vào đường đi, còn bình thường thì cây con mọc che khuất cả. Cả hai loay hoay hồi lâu bên miệng vực, ra sức hét gọi. Pi-nô lấy cuộn dây đeo bên mình, buộc một đầu vào mình, một đầu cột chặt vào cây rừng, bắt đầu lần dần xuống vực. Ba Bị kinh sợ giữ hờ vào đoạn dây chờ động tĩnh. Chừng ăn hết một miếng trầu, mới thấy Pi-nô lóp ngóp chui lên, nét mặt hoảng hốt. Anh ta chạy một mạch lên mỏm núi bên cạnh, Ba Bị chạy theo.

Lên tới nơi, cả hai nhìn thấy một cảnh tượng hùng tráng. Biển mênh mông trải ra trước mắt. Tiếng ầm ù rải khắp không gian. Mặt biển mờ mờ phía dưới. Pinô nói:

-Dưới đó là một vòm hang, bên dưới là biển, tiếng nước réo vỗ ầm ầm.

Ba Bị kêu lên, ngồi bệt xuống:

-Ôi ông Si ơi…

Ba Bị khóc hông hốc. Khóc như một đứa trẻ con thật sự.

*

Cả hai ngồi nghỉ trên mỏm núi. Đau khổ rồi cũng phải nén lại. Ba Bị xếp đất đá làm một nấm mồ giả, khấn vái:

-Ông Si ơi, ông sống khôn chết thiêng, tôi sẽ về chịu tội với Triệu Quận công, ới ông Si ơi…

Pi-nô làm dấu thánh:

-Chúa cao cả che chở cho chúng con. A men…

Ba Bị tức lắm, mếu máo:

-Chúa của ông chả ra gì, nếu ông ấy tử tế thì phải cứu ông Si với chứ?

Pi nô nghiêm trang:

-Chúa đã bảo tôi phải nổ pháo để cứu anh, còn ông Si thì rủi ro quá?

-Thế thì chúa của anh không bằng Phật của sư Thành. Tôi nghe sư Thành nói Phật tổ Như Lai ngày xưa chỉ ngồi thiền mà một bầy hổ lần lượt ngủ dưới chân.

-Ô…- Pi-nô tròn mắt ngạc nhiên- Sư Thành sẽ niệm Phật để đàn khỉ ngủ chứ gì?

Ba Bị không nói gì nữa, lừ lừ…

Hai người nhìn đất lại nhìn trời rồi nhìn nhau. Chỉ một điều rõ ràng là họ đã bị lạc đường. Cả hai khum hai tay lên miệng hú, chẳng thấy hồi âm. Một màu xanh thăm thẳm của rừng. Pi-nô bàn:

-Tôi có cái chỉ hướng, ta cứ đi theo hướng Nam là đến

Nhưng lại ngẫm nghĩ:

-Cái chính là có đi được hay không, hay là gặp rừng già thì chết cả.

Khi cả hai quay lại đường mòn lúc nãy thì thấy một cảnh tượng dở khóc dở cười. Ba Bị đang cố gỡ một con khỉ con trông như một con mèo nhà lớn cứ quắp chặt vào hông anh ta. Hóa ra trong lúc chạy vội ba chân bốn cẳng, một con khỉ con cứ bám vào cái túi da của anh mà anh cũng chả để ý. Ba Bị gỡ mãi thì con khỉ cũng rời ra, anh vứt con khỉ xuống đuờng.

Nhưng đi được mấy chục bước thì cả ba người quay lại, thấy con khỉ vẫn bò đi theo. Dọa nó, nó chỉ đứng lại rồi cứ đi tiếp. Pi-nô bảo: Kệ nó.

Hai người đi khó nhọc một canh giờ nữa thì nhìn thấy đường mờ mờ trắng như một sợi chỉ phía trên lưng núi, kể ra từ đây lên đó cũng không xa nhưng cả hai bấy giờ đã đều mệt lử lả. Khi chạy khỉ, cứ theo thói quen đi mãi xuống phía dưới núi thành ra bỏ đường trạm đoạn này đang đi lên phía trên, mà cũng có thể họ đã bỏ khúc quanh lúc chạy khỉ, đáng lẽ phải rẽ quặt để đi bên đường phía Tây mỏm núi lúc nãy. Ba Bị bỗng nhớ tới những bữa tiệc linh đình ở nhà ông Bá Hòe, hỏi Pinô:

-Ông Hòe vào đây ở đâu nhỉ? Anh có nhớ ông Si bảo ông ấy ở đâu không?

-Cửa Hội.

- Từ đây vào có qua đấy không?

-Anh thích thì qua.

Ba Bị chép miệng:

-Lão ấy có đội nấu nướng học mót ở Trung Quốc, hay lắm. Không biết bây giờ thế nào? Pi-nô:

-Cứ ăn trong mơ đi, đỡ đói đấy. Mơ từ đây về nhà Bá Hòe cũng hay.

Pi-nô suy nghĩ rất lung, nói:

-Chúng mình lạc đã bỏ đường trạm, qua quán trước rồi, giờ phải hoặc là quay lại, hoặc là đến quán sau ở trước mặt. Hiềm nỗi trạm.đã qua là trạm chính, bao giờ cũng phải lấy lương thực nước uống ở đó... Giờ thế nào nhỉ? Đi tới hay quay lại? Tốt nhất là tiến lên phía trước. Anh cũng là người lính chứ gì?

-Ông Si mới là lính của đội thuyền Triệu Quận công. Đã làm chức quản lãnh, đang làm một việc hệ trọng do Quốc công giao phó, còn tôi chỉ là đứa du thủ du thực thôi.

-Du thủ du thực là gì?- Pinô nói, rồi lại rút bút ra ghi chép

-Nước này mà ông không lo kiếm cái gì vào bụng, ghi chép làm đếch gì?

-Tôi là lính của giáo đoàn Giê-su, tôi phải làm phận sự là giữ nghiêm sự linh thiêng giáo lý Ki-tô…

-Nhiệm vụ thiêng của tôi bây giờ là ăn cái gì vào bụng.

-Đúng rồi- Pi-nô giơ tay lên, hai người bắt tay nhau.

Đi một đoạn, Pi-nô nói:

-Tôi nói được tiếng của anh, mà anh lại không nói được tiếng của tôi. Anh có nhớ ông Si không?

-Nhớ chứ. Cầu cho linh hồn ông ấy yên nghỉ.

-Ô, tôi sẽ dạy anh tiếng nước tôi, ông Si đã bảo tôi là tôi dạy ông ấy, còn ông ấy sẽ giúp tôi gặp Triệu Quận công để giới thiệu tôi với quan Trấn thủ Quảng Nam.

-Tôi có học được không, nghe nói cổ của người chúng tôi không phát ra được thứ tiếng líu lo như chim của các anh.

-Tôi đã thấy người Trung Quốc nói rất tốt, vậy thì người Đại Việt cũng nói được.

-Nhưng tôi không thể giúp anh gặp Quan Trấn Quảng, chỉ gặp được Quận công thôi.

-Cũng được.

*

4.

(Ba Bị kể chuyện)

Đi thêm một canh giờ kể từ lúc ông Si gặp nạn, mà chúng tôi vẫn thấy dấu vết gì như con đường như sợi chỉ vắt lưng núi trước mặt. Công sức cắt cây để đi trong lúc đói mệt nên chả tiến lên được bao nhiêu. Pi-nô nhìn quanh, bỗng mắt sáng lên, kêu: Có cái vào bụng rồi. Theo tay anh ta chỉ, tôi nhìn thấy lùm cây thấp lay động, trên đó là con khỉ con, đúng là con khỉ lúc nãy, vì khi tôi gỡ nó ra, đã vặt trụi một túm lông ở đầu nó, tôi nhớ chứ. Anh râu xồm lúp xúp tiến đến, chẳng mấy khó, túm được con khỉ. Tôi bảo:

-Làm cái bếp thui lên thịt khỉ vừa thơm vừa bổ.

Pi-nô im. Nhưng sự kiện xảy ra khiến cho mọi việc lại xảy ra theo hướng khác.

Khi tôi rút con dao ngắn ra khỏi vỏ, con khỉ con bỗng đứng thẳng lên bằng hai chân, kêu choe chóe và gương mắt nhìn chằng chằng. Tôi run quá, Pi-nô trố mắt nhìn, làm dấu cầu chúa. Tôi bỗng nhớ tới ông Si, trong lúc như thế này, ông ấy sẽ làm như thế nào, bèn do dự rồi tra dao vào vỏ, con khỉ con còn mấy quả nhỏ không biết quả gì cầm trên tay đưa lên miệng lại nhai tiếp. Tôi nói, buồn bã:

-Tôi nhìn thấy mắt nó như mắt người.

Con khỉ con rón rén chạy quanh.

Chợt Pi-nô bảo:

-Nó ăn quả gì đấy? Khỉ ăn được tức là người ăn được

Bèn chạy lại lùm cây lúc nãy, hái những quả to bằng ngón tay, chín vàng. Nếm thử, thấy chua chua, chát chát và hơi hăng hăng.

Tôi ăn ba quả, thấy vị chua luồn vào cổ, dễ chịu hẳn lên, nhưng không dám ăn nhiều hơn.

Hai người chúng tôi và con khỉ lê bước không biết bao nhiêu lâu ở trên đường.

Bỗng chúng tôi nhìn thấy khói. Đói meo, mệt nhoài, nên ai nấy mừng lắm. Pi-nô bảo có khói tức là có người, có người là có cái cho vào bụng. Đi một vài trăm bước nữa, tôi nhìn thấy một mái nhà thấp thoáng trong thung lũng rất đẹp. Gần đó, một thác nước nhỏ như một tấm lụa trắng vắt ở chân núi. Chúng tôi nhằm hướng ấy theo lối nhỏ đi đến.

Nhưng đi mãi xóm núi ấy vẫn ở phía trước mặt.

Tôi lang bạt khắp miền bờ bãi, núi non của phủ Kinh Môn, chưa từng thấy nỗi khổ nào hơn thế này. Quan quân đuổi, sống chui lủi nhưng vẫn là sống ở bờ bụi bên những xóm làng, ăn uống thoải mái, tự do. Còn bây giờ, xung quanh hoang vắng, cây lá lạ lẫm, nào ai biết đâu là thức ăn đâu là lá độc. Vì sao tôi lại lạc bước đến nơi này? Tôi bảo Pi:

-Đã gần nhà ông Bá Hòe chưa?

-Sắp. Đi sẽ đến.

-Đến nhà ông ấy nghỉ ngơi, tôi sẽ trở ra.

-Ra đâu?

-Đàng Ngoài.

-Điên hả?

-Đàng Ngoài quen thuộc, thiếu gì cách sống, sợ gì. Tôi vào đây, gặp nhiều tai nạn quá, ông Si đã bỏ mình rồi.

Pi-nô không nói gì, bước đi lầm lì. Lại anh râu xồm này nữa, anh ta hiện ra trước mắt tôi từ một góc trời khác, xa lắm. Xa hơn Đàng Ngoài, xa hơn Trung Nguyên, ở phía mặt trời lặn. Anh ta đã có lần chỉ về hướng mặt trời lặn, nói:

-Cứ đi mãi về phía ấy, sẽ đến nhà tôi.

-Bao lâu?- tôi hỏi.

-Đi bộ khoảng vài năm, có thể là một năm. Chưa có ai đi như vậy. Người ta đi thuyền. Hồi tôi đi mất gần một năm, nhưng có nghỉ nhiều chỗ.

-Đi như thế nào?

-Tôi lên tàu từ càng Lít Bon, đi theo đường Địa Trung Hải men theo bờ biển ấn Độ… Chính người nước tôi, ông Va-cô Đờ Gam-ma đã tìm ra đường đi đến ấn Độ, từ đó đến An Nam, đến Ma Cao vùng đất của vua Bồ Đào Nha.

Anh ta bỏ nhà bỏ nước đến nơi này, kể ra cũng là chuyện lạ. Nếu không có anh ta, tôi không biết chống chọi thế nào với lũ khỉ bâu quanh. Nếu không có Pi, mà khi ông Si biến mất thế này, tôi biết làm gì? Tôi đã đấu với một người giỏi giang như Triệu Quận công, đã đấu với lũ lính của kinh thành kéo đến, những lúc ấy biết mình chắc thắng, còn khi bị lũ khỉ ùn ùn kéo đến, tôi không biết phải làm gì. Tôi không có võ khỉ, còn chúng thì không biết võ người. Bao nhiêu lần quan quân đuổi tôi, không thể động vào được cái túi da bảo bối của tôi, nay thì lũ khỉ đã cào xước hết cả tấm da ấy. Từ khi còn bé, nhà tôi đã biết cách làm ra nhiều tấm da giống hệt nhau, căn vào tấm cũ mà làm tấm mới, nếu có bị lấy đi, vẫn còn giữ lại đồ gia bảo. Chỉ có tôi biết những vết khắc nào là nguyên gốc ngày xửa ngày xưa, vết nào là bố tôi, ông tôi, các cụ tôi thêm vào để đánh lừa bọn có dã tâm chiếm đoạt. Ô hô, nay tấm da này có thêm những nét khắc của lũ khỉ thêm vào. Tôi sẽ căn lại một tấm mới, giữ lại vài vết xước, đánh dấu nó, làm cho những nét khắc trên tấm da này càng đẹp, càng bí ẩn. Nhưng nay tôi đang tách xa làng xóm quen thuộc, chưa thể nào làm ra đuợc một tấm mới.

Hồi xưa, ở phủ Quận Triệu, tôi tính rồi sẽ nói với ba ông đạo sĩ nét gốc của tấm da, loại trừ những nét giả thêm vào. Tôi đợi thời gian qua đi, đủ tin cậy các ông và đủ tin Triệu Quận công thêm chút nữa mới nói. Nào ngờ xảy ra can qua Nam Bắc chia lìa, bây giờ các ông đạo sĩ còn cầm của tôi một cái túi da, các ông ấy ở đâu? Không, khi đến nhà Bá Hòe rồi, tôi sẽ tìm Triệu Quận công trước đã, rồi mới tính trở về Đàng Ngoài cũng còn kịp chán.

***

Chương XXI: Tâm trạng ở Cửa Hội

“Đêm nằm, năm ở…”

1

(Ghi chép của Pi nô)

Trong những ngày nằm khàn ở Phủ trấn, tôi không biết làm gì ngoài việc ghi chép những điều mắt thấy tai nghe, tâm sự của tôi khi đến Cửa Hội.

Cửa Hội làm cho tôi ngạc nhiên.

Từ chân dãy núi Hải Vân sơn đến địa đầu phía Nam của Đàng Trong, nghe nói có đến hai ba chục cảng, nhưng cảng Cửa Hội là lớn nhất. Tôi cũng biết vậy, nhưng khi Cửa Hội hiện ra trước mắt, tôi vẫn cảm thấy choáng ngợp. Không khác gì so với cảng của Bồ đào Nha và Tây Ban Nha, có điều tàu ở đây nhỏ hơn, hẹp chiều ngang và đặc biệt là có hai con mắt rất ngộ nghĩnh. Những con người ở đây khiến cho quang cảnh cảng Cửa Hội và các cảng Đàng Trong có vẻ ấm cúng đặc biệt.

Điều ngạc nhiên nhất dĩ nhiên là người Cửa Hội.

Tôi có cảm tưởng ở đây, Cửa Hội và cả Đàng Trong, không ai quan tâm đến thân phận giàu nghèo. Ai cũng có vẻ sung túc, no đủ. Người Cửa Hội có dáng vẻ phong trần của miền biển, lại có tính cách hồn nhiên, nhi nhiên vì dân bản xứ ở đây vốn sống trong vùng giàu sản vật, không phải lo đến cái đói. Thật là một chốn đô thị phồn hoa.

Đoàn ba người chúng tôi đến Cửa Hội, chẳng khó khăn gì tìm ngay được ông Bá Hoè. Đó là một người béo lùn, mắt sắc tinh quái, đội khăn sếp như nhiều phú ông ở đây. Ông Bá Hòe vẫn mang dáng dấp của một phú ông Đàng Ngoài, ăn mặc theo lối quý tộc, còn đại đa số dân biển ở đây ăn mặc xuềnh xoàng.

Ông Hoè mà Ba Bị vẫn kể cho tôi nghe, ăn trầu đỏ môi, răng đen nhưng nhức, nếu không biết trước, không thể tưởng tượng là ông ta đã đóng thuyền, đã hy sinh sản nghiệp vì cơ nghiệp của ông Chúa Cả Đàng Trong, lừa cả thượng tướng của Chúa đàng Ngoài, rồi cùng đại quân của ông Chúa Cả thiên di vào vùng đất này. Giờ đây, ông Bá Hoè lại là một tay giàu có hạng nhất Cửa Hội. Người có đặc ân với Đô đốc Triệu Quận công, hẳn là làm ăn thuận lợi rồi. Cửa Hội dường như là đất hứa dành cho ông Bá Hoè. Tại đây, người ta không nệ vào cây lúa như người Đàng Ngoài số phận vẫn gắn bó với thứ cây lương thực cổ truyền của người Việt. Ông Bá Hoè đến Cửa Hội, chính là diều gặp gió. Mặc sức vẫy vùng, buôn bán. Ông Bá Hòe lại có mối manh với các quan lớn của chúa Đàng Trong, khiến cho các bang hội buôn bán của người Minh và người Nhật Bản đều vì nể.

Phố Hội có hai dãy phố to, một của người Minh và một của người Nhật. Người Nhật có quan Trưởng ban là người Nhật, có ân nghĩa với chúa Cả Dinh Cát, nghe nói một hoàng tử Nhật đã lấy con gái của chúa Cả Dinh Cát, người này mang tên An Nam là Nguyễn Hiển Hùng, thường chạy tàu buôn bán cho phủ Chúa Dinh Cát. Dân buôn Cửa Hội nhìn thấy đoàn tàu của Chúa thì nể sợ, bởi vì người ta nói, bên trong hàng hóa vải vóc, đồ sứ lộ lên trên, thì là súng ống mang từ Nhật Bản về giúp chúa Dinh Cát, mà súng ấy lại do người Nhật mua của người Hoa Lang…

Bá Hoè cười ha hả, ha hả, tay cầm cái quạt vẫy vẫy lên trời:

-A ha ha... Ba Bị, chú đến đây với anh, anh toại nguyện rồi.

Nhìn thấy người đàn bà đi theo Ba Bị, Bá Hoè nháy nháy mắt:

-Mẹ cha nhà mày, cái tính ấy là không bỏ được.

Người đàn bà cúi mặt, không dám ngẩng lên. Ba Bị nói:

-Đây là Xanh...

-Thế à? –Bá Hoè cười- Vui quá, nhưng cô liệu mà giữ lấy chú Ba.

Ba Bị giới thiệu tôi. Bá Hoè khủng khỉnh gật đầu. Ông ta bảo tôi:

-Người Tây dương ở đây nhiều. Ông buôn bán hả?

-Không, tôi không buôn bán.

-A... thế thì ông đi cái tàu có súng to, là chỉ huy lính à?

-Tôi không đi tàu, không làm lính - Tôi cười- Tôi không biết bắn súng.

-Thôi thế là biết, ông là cha đạo...

-Vâng...

Bá Hoè quay đi... Anh ta dắt Ba Bị vào nhà lớn.

Nhà Bá Hoè có nhiều gấm vóc rất đẹp, những thú này tàu buôn Bồ mang về đến nước nhà, thường bán rất đắt và chỉ hoàng gia, các nhà giàu mới được dùng, còn ở đây, mọi người ăn mặc thứ lụa ấy rất thoải mái. Họ đi làm, bắt cá, cấy lúa, khuân vác... tôi cũng thấy người ta mặc thứ lụa tơ tằm ấy. Thật là xa xỉ Bồ Đào Nha. Nhà giàu như ông Hoè thì có loại vải lụa mịn hơn, màu sắc sặc sỡ hơn mà thôi. Thức ăn thì hồ tiêu mặc sức ăn bao nhiêu tùy sức, gia vị vô vàn…

Tôi tính có thể sẽ đi Trấn Quảng một ít ngày, rồi lại quay lại Cửa Hội. Ba Bị đòi theo, Bá Hoè quát lớn:

-Tiên sư nhà anh, bây giờ anh không cần tá túc nhà tôi đâu, tôi mời anh ở lại. Nhà tôi là nhà anh, anh ở bao nhiêu thì ở, anh cần bao nhiêu tên giúp dập thì lấy. Sao phải đi vội thế.

Ba Bị gãi đầu:

-Tôi muốn gặp thằng nhỏ...

-Kệ nó. Nó đã có Quận công Đô đốc. Anh cứ ở đây với tôi, còn ngày rộng tháng dài. Và bây giờ anh có thân phận khác...- Bá Hoè đưa mắt nhìn người đàn bà của Ba Bị.

Xanh đang cúi đầu mê mải nhìn vào mảnh gương bé tí. Cô ta cười ngây ngô quá. Mảnh gương ấy tôi vừa đổi của người buôn Tây Dương ở cảng mang về. Một mảnh gương, phải đổi cả tấm lụa lớn Bá Hoè cho tôi. Lúc ấy, tôi thấy Xanh chăm chú nhìn tấm gương một cách ngây ngô, tự cười một mình. Có vẻ đây là lần đầu tiên cô ta nhìn thấy mình rõ ràng như thế. Tôi nghiệm thấy rằng loài người trước kia soi mình trong nước, sau đó nhìn thấy mình nhập nhèm trong gương đồng, cho đến khi có tấm gương sáng loáng, nó làm cho con người ngày càng tự khám phá mình, tức là ngày càng ý thức mình khác con khỉ.

Lời nhận định này có cơ sở thực tế. Hai con khỉ mà Ba Bị và Xanh mang đến Cửa Hội, được mọi người ở nhà Bá Hòe rất thích thú. Lúc đầu, chúng cãi nhau chí chóe với lũ chó, sau quen dần, đi lại nhởn nhơ trong nhà và quen với mọi người. Khi chúng nhìn thấy mảnh gương của Xanh, cả hai con đều sợ, giật mình rồi lảng. Hai chúng nó là một phần trong đoàn lữ hành kỳ dị của chúng tôi. Khi chúng tôi đi, chúng cũng đi, khi chúng tôi ăn, chúng cũng được ăn. Thậm chí, khi Ba Bị và Xanh nổi máu yêu nhau, thì hai con khỉ ấy cũng i í quấn lấy nhau, chỉ khi có cái vật sáng choang để tự soi mình, thì mới phân rõ hai đầu của sự tiến hóa. Chúa Trời cao cả đã tạo ra những con khỉ và tạo ra những con người. Ôi, Đức Chúa vô cùng cao cả.

Phải chăng chính Đức Chúa Trời đã tạo ra anh Ba Bị lang bạt ở Đàng Ngoài, rồi lại tạo ra cô Xanh trên đường anh ta bắt gặp, có thể cô gái này sẽ thay đổi cuộc sống của anh ta.

*

Hôm ấy, chúng tôi lạ đường, mất dấu vết đường trạm, cứ đi như vậy hai ngày, gần như không ngủ mà tiến đến một xóm nhỏ. Ai nấy mệt và đối. Xóm nhỏ có khoảng hai chục nóc nhà. Trong khi tôi vào xóm, thì Ba Bị đã ngủ thiếp đi trên bãi cỏ. Đến lúc tôi quay lại với một ông già thì cả tôi và ông ấy lay mãi anh ta không tỉnh. Ông già đã dựng Ba Bị lên, cùng với tôi giúp sức, vác anh ta vào nhà.

Ông già này gày quắt queo, nhanh nhẹn như sóc. Khi nhìn thấy ông, con khỉ hói nhảy tót lên vai ông ta, và ông ta coi chuyện ấy là thường, chả để ý gì cả. Nói chuyện với ông, mới biết thật ra đây không hề hẻo lánh. Ông đập đập vào mép bàn, chỉ ra ngoài bảo:

-Biển đây, biển đây- Từ đấy ông vẽ con đường ngoằn ngoèo vào trong mặt bàn. Thứ tự chỉ các địa danh từ biển vào- Làng Cá, Làng Giấy, Làng Nồi, rồi đến làng Chân núi, rồi đến làng Mộc, nguồn Cây, nguồn Dao và đây là nguồn Suối. Đi từ làng Cá vào đây hết hai ngày đường đêm ngủ.

-Cũng gần biển rồi, nhỉ?

-Cũng gần thôi.

-Có đường không?

-Có chứ. Nhưng chỉ có người biết mới đi được.

-Thế còn đi trên kia, đường trạm ấy mà?

Ông cười:

-Đường trạm đi trên mây, từ đây lên đấy chỉ có con chồn con khỉ đi thôi, người trên đường trạm là người Đàng Trong ra ngoài rồi Đàng Ngoài vào trong, là đường cái quan, họ chỉ để ý đến chuyện của vua chúa, mấy ai biết có chúng tôi. Còn nếu quan quân tổng Vũ Hà hay huyện Phú Châu có đến đây đều đi theo đường từ phía bể Đông tới.

Ông Trần Trung, thết đãi mọi người rất hậu. Có gì mang cho khách ăn. Thịt phơi khói, rau rừng. Chắc là không mấy khi có khách, nên khi chiều đến, mấy nhà xung quanh kéo đến nói chuyện, nhìn ngó. Ông Trung bảo cụ tổ ông người xứ Thanh, vào đây lúc đầu ở vùng ven biển, sau chịu nạn, bị tội với triều đình, mang mọi người chạy sâu vào trong này. Lúc ấy vùng này còn là rừng rú, đến đời ông thì đã mất bao nhiêu công sức phát quang rồi. Khi ông lớn lên, ân chúa hàng năm cho quan quân vào đòi thuế, ghi tên vào sổ bộ, cho phép khẩn hoang, xóa án phạt, coi như thần dân bình thường.

Hôm ấy, tôi bị con khỉ con quấn lấy chân, tôi rất thích thú, và chuyện trò với nó bằng tiếng mẹ đẻ của tôi. Đã lâu không có ai để nói tiếng nước mình. Ba Bị hỏi:

-Anh nói gì với nó?

-Tôi bảo: mày ở lại đây thôi, ở đây cũng tốt chán, người ta cho mày ăn khỏi phải lo, mày không thích thì lên rừng mà ở, theo chúng tao thì còn mệt lắm. Hay là mày theo tao về nước Bồ đào Nha của tao, người ta thấy mày chắc là rất thích thú.

Ba Bị bàn:

-Từ đây, có thể bỏ đường trạm, đi về phía biển rồi nhờ thuyền vào Cửa Hội, có phải đỡ mệt không?

Tôi gật gù, bảo chỉ có cách ấy là hay nhất. Rồi chúng tôi vào xin phép ông Trung, ông nói:

-Các ông đừng đi, hôm nay thế nào cũng có mưa lớn, lũ sớm tràn về, các ông không biết đường thì khó tránh khỏi bị lũ cuốn.

Ông nói vậy, nhưng cô con gái lại đang sửa soạn gói ghém mấy thứ, có con dao cong đi rừng, có cái gậy trúc sần sù để bên. Ông Trung nói:

-Tôi đi có việc- Ông chỉ lên phía núi cao, nơi lúc nãy cả hai người vất vả "trôi" xuống đây- Tôi có việc của tôi, thời tiết này thì đi mới được theo ý mình.

Tôi nói:

-Ông không sợ khỉ à?

Ông Trung cười:

-Khỉ là bạn. Tôi là Hầu vương.

Ông này té ra cũng có tính hài hước. Nhưng không phải không có lý, ông có tài xem tướng khỉ, xóm này nuôi khỉ như Đàng Ngoài nuôi chó, nuôi lợn. Khỉ trông nhà, đi săn, vác củi... Khỉ bạn với người như chó, lại thân thuộc với người như đồng loại. Nhà ai cũng nuôi dăm ba con khỉ. Hôm chúng tôi đến, có con khỉ đi kèm, tôi gọi nó là khỉ con, ông Trung cười ha ha bảo:

-Con này chưa già nhưng cũng là trung niên của loài khỉ rồi. Cái giống nó nhỏ thế.

Lát sau, có hai người đàn ông nữa đến cùng ông Trung tất bật ra đi. Ông Trung dặn:

-Các ông qua cơn lũ hãy đi. Nếu ngại ở nhà tôi thì có thể đến nhà nào ở cũng được.

Tôi nói:

-Tôi là người của giáo đoàn, tôi có đức tin, ông cứ đi đi, tôi cầu Chúa cho ông được việc. Ông Trung bảo:

-Thế thì tốt quá.

Nhưng có thể chính vì việc ông Trung đi vắng, mà xảy ra chuyện lăng nhăng của anh Ba Bị. Tôi không biết có phải thế không? Chúa đã sắp đặt để mọi việc đúng như ý Chúa.

*

2.

(Ba Bị kể chuyện)

Khi tôi tỉnh dậy, thấy mình nằm trong một cái ổ rơm. ánh mặt trời chiếu qua nóc nhà thủng lốm đốm làm cho tôi tỉnh hẳn. Tôi đang ở đâu đây?

Trí nhớ của tôi là đoạn đường đói khát của hai nguời đàn ông và con khỉ nhỏ. Chúng tôi đã lạc đường nên mới ra nông nỗi ấy. Tôi còn nghe thấy tiếng Pi-nô là chúng ta đã lạc đường.

Lúc đó tôi đã đói mềm rồi. Nhưng nhìn thấy Pi-nô vẫn cố gắng đi như không, bèn theo, không dám nói. Pinô bảo anh ta là người lính như ông Si, có cái gân guốc, chịu đựng của người lính thật, chỉ có tôi là một tên du thủ du thực, đáng lẽ tôi phải luyện võ công đến nơi đến chốn, nhưng không chịu rèn rũa quái gì…

Tiếp cận xóm nhỏ nằm trên đồi cao, chúng tôi nhìn thấy một rặng tre vòng quanh lưng đồi, nhưng rặng tre không quá dày như những làng Đàng Ngoài, chen lẫn vành đai tre là những cây cối lực lưỡng cũng làm thành một vòng ôm lấy xóm. Pi nhìn hồi lâu, rồi bảo:

-Đây là xóm của người Đàng Ngoài vào. Vì dân ở đây không làm làng xóm có lũy tre vây quanh như thế này.

Tiên sư thằng râu xồm, nó ở chân trời góc bể nào đến đây, mà nó nói ra những câu khôn, tôi không sao nghĩ được, chỉ khi nó nói xong, mới thấy là đúng. Có lẽ ở nước nó, nó được học hành đỗ đạt đúng như nó nói, làm quan lại gì đó trong cái giáo đoàn Giê-su của nó.

Bụng đói, người mệt, chúng tôi cố căng mắt xem xét động tĩnh. Pi bảo, chờ đợi một khắc giờ đây còn hơn chưa biết gì mà vào chỉ sau một khắc bị đuổi ra. Tôi nằm dài nhìn trời, mặc kệ ông Pi-nô tính toán. Chợt tôi thấy Pi ồ à, tôi nhỏm dậy... Và kìa lạ nhỉ, một đàn khỉ khoảng chục con lớn nhỏ đang tha thẩn ở khoảng trống trong rặng tre. Pi nô lẩm bẩm:

-ái chà... Chúng mày chơi đùa thanh bình nhỉ? Chả thấy người đâu là thế nào?

Lát sau lại bảo:

-Khỉ sống với người à? Hay nhỉ? Nhà đây rồi, khói đây rồi, chắc có người rồi, nhưng sao lắm khỉ thế? Thôi thế này, tôi sẽ vào trước...

Pi-nô bắt đầu tiến về phía lối mòn... Đàn khỉ nhìn thấy Pi thì thản nhiên như không, chả để ý anh ta là ai. Pi có vẻ nhìn bọn chúng rất cảnh giác, nhưng đi qua chỗ chúng chơi đùa không xảy ra điều gì cả, Pi lặng lẽ tiến về phía ngôi nhà gần nhất.

Tôi đợi. Một khắc, hai khắc... Lâu như cả ngày trời. Tôi đã ngủ lịm đi từ đó.

Sau khi tỉnh lại trong căn nhà lạ, tôi ra đứng ở hiên nhà nhìn bao quát xung quanh. Khu đất có xóm nhỏ như một con rùa lớn, nhô lên khỏi thung thấp ở xung quanh, một dòng suối lớn chia đôi ngay từ gần ngọn thác, làm thành hai nhánh suối ôm lấy con rùa lớn. Nhà này ở ngay chính gần mép mu rùa, gần như thấp nhất xóm. Càng xuống dưới đồi, đất đai màu đỏ tươi, cây lá xanh um, những khoảng ruộng như những tấm hoa trên mai rùa nhưng thấp thoáng ẩn mình dưới tám lá cây rừng lực lưỡng. Trong cái thế giới xanh um ấy, chim chóc líu lô, thỉnh thoảng một đàn chim lại bay vụt lên, xao động cả một khoảng trời.

Tôi đi xuống phía dưới ấy. Mỗi bước chân tôi đi, xung quanh lại phát ra tiếng sột soạt của những con thú nhãi. Thỏ, nhím, có cả cầy... Còn chuột bọ, rắn rết thì nhiều vô kể. Có một con mèo, không biết là mèo nhà hay mèo rừng mà nhanh ngoăn ngoắt. Thật giống những thung lũng bên núi ở Kinh Môn, chỉ có khác là ở đây thung sâu hơn, rộng hơn, vạn vật dường như sôi động hơn, từ con cầy cho đến con cóc cũng nhiều hơn, to hơn, nhanh hơn. Và đặc biệt là rất nhiều khỉ. Khỉ ở đây là khỉ nhà nuôi chứ không phải khỉ hoang như chúng tôi bắt gặp trên núi hoảng hồn hôm trước. Con khỉ con theo chúng tôi nhập ngay vào đám bè bạn của chúng tha thẩn quanh xóm nhỏ.

Hóa ra chỗ tôi nằm chỉ là một cái chuồng bò. Khi hai người vác tôi đến đây, họ cũng thấm mệt nên mặc kệ tôi nằm ở đây, bên cạnh còn có tàu ngựa. Nhà cũng xuềnh xoàng thôi, nhưng làm bằng gỗ rất chắc chắn.

Tôi đi vào nhà, nhìn thấy Pi đang ngáy khò khò. Một cô con gái nhìn lên, mở to mắt ngạc nhiên. Chắc là cô chủ nhà, tôi hỏi:

-Đây là nhà cô hả?

Cô ta gật.

-Người lớn đâu?

-Đi lấy thuốc rồi?

-Pi-nô đâu?

-Người mắt mèo hả?

-Đúng rồi.

-Ngủ rồi.- Nói rồi cô ta chỉ mâm cơm dọn sẵn- Anh ăn đi.

Tôi thấy đói mệt, bèn không khách khí, chén liền hai bát, mới ớ ra nhìn lên:

-Cô không ăn hả?

-ăn rồi- cô ta hình như cười.

-Cô tên gì?

-Là Xanh.

Lúc này tôi mới ngắm nhìn cô con gái chủ nhà. Da đen, mặt tròn, môi dày, mắt đen như mắt thỏ. Người đàn bà ở chỗ núi non này không ăn mặc loè xoè như dưới xuôi, cô này chỉ mặc độc một cái áo chật, ngắn, bó chặt ngang thắt lưng. Cái áo ấy làm cho bộ ngực núng nính theo mỗi bước chân cô. Hàng khuy áo ánh lên màu bạc. Bắp chân to loang loáng dưới riềm váy thâm. Chỉ một cái váy, không thắt lưng màu mè gì cả.

Xanh hối hả mang những bó củi vào gian bếp ở cạnh nhà. Tôi cũng chạy ra làm với cô ấy. Pi-nô đi chơi với mấy nhà xung quanh, ông ấy lại nói về Chúa mà thôi. Tôi chạy củi với cô ta, thấy những đàn kiến rồng rắn nối đuôi nhau đông nghìn nghịt leo lên mái nhà, leo lên cây.

Bầu trời chuyển màu đỏ rất nhanh, rồi tím lịm. Gió bắt đầu lay động rất mạnh trên đầu. Mưa xuống. Mưa như sập trời. Pi-nô ngáy như sấm, chắc giờ này anh ta mới ngủ bù mấy ngày đói cả cơm lẫn ngủ. Xung quanh một thứ âm thanh ù ù như xay lúa reo lên cùng tiếng ồ ồ ở lưng trời. Xanh bảo:

-Lũ về đấy.

Tôi leo lên gác trên mái nhà, ghé mắt nhìn qua cái lỗ như tổ tò vò, thấy xung quanh là một biển nước. Quái lạ, mưa mới khoảng một canh giờ, cái khoảng đất hình mu rùa đã như con rùa nổi trên mặt nước. Nhà này đã chỉ cách mép nước một khoảng ngắn. Không còn đâu thung lũng, không còn suối, mà chỉ còn xung quanh một dòng sông đang sôi sục réo nước xung quanh.

Cả ngôi nhà bị dột ướt hết, chỉ còn có chỗ đặt bếp là vẫn ấm áp. Bốn xung quanh là những cây cột gỗ to như những cột đình ở quê tôi, chồng chất trên đó là cây que, tranh tre dày cộm, nơi này là một nơi cư trú rất an toàn, khô ráo. Ngọn lửa bập bùng, nồi cơm sôi sùng sục, mùi gạo nương thơm lừng. Trên má Xanh lấm tấm mồ hôi. Tôi không có việc gì, ngồi thừ ra. Trời đất mịt mù, Pi nô dậy chưa nhỉ?

Khi đợi cơm chín, cô Xanh ngồi bó gối đưa từng cái cọng củi bé tí vào bếp. Má hồng và răng đen. Cái búi tóc trễ, tóc xoã xuống vai. Tôi thấy toàn thân như có con ngựa chạy, muốn lồng lên, muốn tru lên. Một tiếng gọi mơ hồ khiến tôi thấy không yên. Tôi nhớ về cái lều tranh của tôi bên vườn nhà lão Bá Hoè. Không mưa to như thế này, nhưng sông Kinh Thày dâng nước cũng ghê gớm lắm, có lần nước đã bò đến cửa lều, tôi phải kê cao cái gường bằng những thanh tre. Mưa mặc mưa, chúng tôi vẫn bừng bừng lửa dại. Có lẽ thằng cu Quý Hiền đã ra đời trong một trận mưa như thế đấy. Xin hương hồn Gái tha thứ cho tôi.

-Ăn cơm tối thôi- Xanh nói.

Tôi đi vào gian nhà bên, gọi Pi, lay anh ấy. Nhưng Pi vẫn ngáy pho pho. Bây giờ thì có đâm dáo vào anh ta cũng kệ.

Cô ta bắc nồi xuống, lôi ra trong bếp một miếng thịt nướng, một con cá khô nướng. Nồi canh nấu một thứ rau rừng có ngọn bò dài, hăng hắc và ngòn ngọt. Bỗng trên mái nhà có tiếng sột soạt, rồi con một khỉ nhảy xuống nhảy tưng tưng quanh chúng tôi. Đó là con khỉ của nhà Xanh mảng lông trắng như mặc yếm trước ngực. Rồi thoắt một cái, một con khỉ khác nhảy xuống theo. Đó là con khỉ của chúng tôi bị rụng đám lông đầu. Xanh quẳng cho chúng nó một ít thức ăn, hai con khỉ vừa ăn vừa dùng tay vờn nhau kêu chí choé. Tôi mắng con khỉ "của mình":

-Nào hư thế hả hói. Để yên cho nó ăn với chứ. Mày là khách cơ mà.

Chúng tôi ăn cơm, không ai nói với ai điều gì, xung quanh vẫn mưa gió gầm gào. Tôi đã ăn lúc chiều muộn, bây giờ ăn chiếu lệ thôi.

Tôi nhìn ra ngoài trời, tối thui từ bao giờ.

Một gốc cây to đang cháy dở, hắt ánh đỏ khắp gian bếp hẹp. Tiếng mưa vẫn réo xung quanh ầm ầm. Gió luồn vào qua khe hở ở cửa. Tôi vác một tấm, cố chèn vào các khe hở. Xanh cũng hối hả dựng những tấm gỗ ván lên cùng tôi. Tóc cô ấy xoã xuống, tôi nhìn thấy ánh lửa qua vai, chỉ thấy một đôi mắt sáng như hai đốm lửa. Tôi bất ngờ thấy sờ sợ người đàn bà nhỏ bé này. Từ khi tôi đến đây, tôi hỏi câu nào cô ta chỉ trả lời câu ấy, nhát gừng... Tôi đã biết rất nhiều người, từ mệnh phụ phu nhân đến bọn vô gia cư không nhà dọc bờ sông Kinh Thày, tôi thấy tất cả bọn họ đều mềm yếu, mềm yếu đến đáng thương hại và khi đã biết tôi rồi thì ai cũng không muốn bỏ tôi. Tôi nghe nói đàn bà miền núi có bùa, có khi bị nó bỏ bùa thì chính mình theo không thể dứt được. Có lẽ nào như vậy? Tôi chưa hề luyến tiếc một người đàn bà nào hết.

Ngọn lửa bỗng lụi tắt. Trên đầu củi chỉ là một đám hồng. Xanh cúi xuống thổi, từ đó những tàn lửa hắt lên những tia đỏ bay loạn xạ. Một ngọn lửa nhỏ cháy lên. Xanh dụi mắt. Tôi tiến đến, cúi xuống, thổi thật mạnh, thật dài, cho thêm củi, lửa bùng lên. Tôi bảo:

-Cô đi ngủ đi.

Cô ta không nói gì, ngồi xuống cạnh bếp lửa. Hai con khỉ ăn no, cùng khủng khỉnh nằm ườn ra sàn nhà. Con khỉ của Xanh quấn lấy cô ta, nó ngồi xuống, tựa vào cô ta. Cô lấy tay vuốt vuốt con khỉ, như mẹ âu yếm đứa con vậy. Nhưng con khỉ hói của tôi cứ đi loanh quanh lấy tay vờn vờn trêu con khỉ kia. Con khỉ kia lúc thì ngước mắt lên, lúc thì lại quờ tay ra nhứ nhứ. Bóng Xanh đổ dài lên bức tường gỗ ngăn cách với gian nhà chính, tôi ngồi vào cái bóng ấy, cũng không biết làm gì nữa.

Tôi suy nghĩ miên man. Chưa bao giờ lại phải nghĩ ngợi như thế này. Nhưng càng nghĩ càng không ra được cái gì. Tôi chưa bao giờ lâm vào cảnh này. Đây không phải quê hương bản quán của tôi, ở đây là đất lạ. Người đàn bà cũng lạ, khác xa những yếu mềm cấy lúa mò cua mà tôi đã biết. Có bùa chăng? Tôi nhìn thấy cái dáng cúi của Xanh tựa vào cột nhà, ôm con khỉ như người mẹ ôm con. Giữa xung quanh ầm ào gió mưa, tôi thấy mình bình yên may mắn quá.

Bỗng con khỉ của Xanh khẽ khàng chuồi ra khỏi lòng cô ta. Nó tiến đến chỗ con khỉ của tôi. Con Hói đang kêu ứ ứ. Hai con dụi đầu vào nhau rất tình tứ. Giờ tôi mới để ý chúng đúng là một đôi. Con Hói đang rất lạ. Toàn thân nó rung lên, phần hông như bị ai lắc. Cái của truyền giống của nó vụt nhô lên đỏ hồng như một ngọn mác nhuộm đỏ. Lửa hắt ánh lên cái vật giống đực ấy như thể nó có thể phát sáng. Con khỉ kia là một con cái cũng phô bày giới tính của nó bằng cách chổng mông lên. Chúng liếm láp nhau mới đúng là khỉ chứ. Rồi chúng đi khuất vào góc tối, không nhìn thấy chúng nữa, nhưng tiếng kêu của chúng thì vẫn nghe thấy rất rõ. Chúng kêu ư ư, i i... Chả biết chúng kêu gì mà sung sướng thế…

Trong lòng tôi có một ngọn lửa đang bùng cháy. Tôi thấy Xanh nhìn hai con khỉ rồi quay đi. Rồi cô ta co rúm người lại. Điều gì đang cựa quậy trong lòng tôi, khiến cho tôi thấy thương cảm, hăm hở, liều lĩnh. Tôi muốn làm một việc gì phi thường. Tôi tiến đến, choàng tay ôm lấy cái đầu nhỏ nhắn của cô ấy. Lúc đầu, mái tóc làm một tấm thảm quấn lấy cổ tôi, hơi thở nồng nàn gấp gáp của cô ấy khiến tôi càng mê mẩn... Bỗng, cô ấy đứng lên, rồi với lấy roi, đánh mạnh vào mông con khỉ của cô ấy. Con khỉ ấy nhảy tót lên vai tôi kêu khèng khẹc. Con khỉ Hói của tôi nhảy như choi choi cố chòi tay lên con khỉ cái. Và dường như chỉ đợi có thế, con khỉ cái tự rơi xuống đất. Xanh vẫn rất tức giận, chạy theo đã một cái trúng vào mông con Hói. Tiếng kêu í í rin rít đầy trách móc. Một con bị đá cả hai con cùng kêu là thế nào? Xanh ngồi xuống, thở hổn hển. Tôi quàng tay kéo cô ấy vào mình và vật ngã xuống sàn.

Tôi đã thấy một sự đầu hàng mềm mại, tôi đã mê đi một bậc nữa, nhưng rồi bất ngờ, cô ấy lại choàng tỉnh dậy, đẩy mạnh tôi ngã bổ chửng ra. Lúc này, cô ta làm một con ốc cuộn tròn mình lại, đầu giấu vào hai tay, hai tay khoanh trên đầu gối, đầu gối co vào trước ngực. Tôi cố lay thức thế nào cô ấy cũng chỉ làm một khối tròn bất động... Trong tôi như có ngọn lửa đang bùng cháy nhưng lại không sao bốc lên được, lại bị nén trong lòng. Tôi phải làm gì bây giờ? Hai con khỉ tiếp tục âu yếm nhau, chúng ôm nhau lăn lộn, quẩn trong chân tôi, tôi đá cho nó một phát khiến nó lại kêu choé lên. Tôi lồng lộn như con thú. Tôi là con thú đang bị thương, vết thương ở đâu đó trong đầu, trong người, bị bọc lại mà không sao băng lại được. Tôi giật mạnh tấm gỗ chèn cửa, ngó ra ngoài. Ngoài trời mưa giăng dày, gió vi vút. Tôi sẽ đi tìm ông Si xem ông ta sống chết thế nào? Có thể ông ấy rơi xuống biển mà không thể leo lên được thì sao? Pi-nô, sao anh không dậy đi?

Bỗng Xanh đứng lên. Cô ấy nhìn tôi. Tôi chỉ kịp nhận thấy hai mắt là hai chấm sáng lạnh. Rồi cô ta kêu lên:

-Đừng đi.

Tôi đã ló đầu ra ngoài, lại rụt đầu vào.

Tôi biết làm gì bây giờ? Ngoài trời dông gió, nước réo ù ù. Tôi lại chèn cửa thật kỹ, túm lấy cả hai con khỉ, vòng cái dây quanh cổ mỗi con rồi rồi buộc chúng nó vào một chân cột gần bếp lửa. Lửa bùng lên, ngọn lửa chiếu mê man khắp gian bếp nhỏ, hai cái bóng chúng tôi cũng làm thành hai ngọn lửa đen quấn quýt in lên tường bếp. Chúng tôi làm hai ngọn lửa cháy giữa gian nhà... Hai con khỉ quấn vào nhau, tiếng kêu chin chít của loài thú sướng ngự trị gian nhà.

*

Tôi tỉnh giấc. Ngay lập tức tôi nhận thấy một thứ thanh âm rì rầm, rì rầm bao bọc lấy căn nhà. Êm đềm lạ lùng. Tôi vươn vai đứng lên, những sợi rơm và cỏ khô vương đầy người. Nhìn xuống, đúng là tôi vừa chui ra từ một cái tổ. Cũng một ổ rơm. Đêm, chúng tôi đã êm ấm trên cái ổ rơm này. Xanh đâu? Tôi lại ngồi xuống, sờ lần vào chỗ nằm còn ấm hơi người. Chỉ còn chỗ ổ rơm cỏ một vết lưng người.

Ngoài trời vẫn tiếng mưa như sàng gạo. Tôi ló đầu ra ngoài một cơn gió quất vào mặt lạnh quá bèn rụt cổ vào. Có tiếng kêu kéc kéc. Hai con khỉ đang cuộn tròn vào nhau, con Hói ngẩng lên nhìn tôi. Rồi cả hai con khỉ ngồi dậy, bóc chuối chén ngon lành. Tôi hỏi nó:

-Xanh đâu? Hừ, mẹ cha chúng mày, giá mà chúng mày nói được.

Tôi không biết làm gì khác hơn là ngồi chụm củi, nhóm lửa.

Rất lâu sau, mưa đã tạnh mà trời thì chưa sáng. Nhưng thứ âm thanh như mưa ấy vẫn cứ rì rào, rì rào vọng từ núi đến. Mưa trời đã tạnh, mà mưa rừng vẫn mưa là thế nào?

Tôi vơ lấy cái túi da đã giắt trên mái nhà. Tôi phải giấu những cái túi ấy từ đêm qua. Tôi sẽ đến nhà khác với Pinô. Tôi đã đi khỏi nhà, con Hói đi theo. Nhưng khi tôi bước thêm mấy bước nữa thì nó lại ngập ngừng quay lại. Tôi thấy nó nhìn tôi, cong đuôi quay lại thật. Tôi muốn mắng nó quá. Đồ phản bội. Đồ hám gái. ở đó có một con khỉ cái mà. Than ôi, giá mà tao được như mày, mày không biết tiếng người, người ta nói năng, dị nghị thì sao mà sống được. Tao không có ý lấy Xanh làm vợ...

Tôi ra khỏi nhà. Một đêm tôi đã sống như ngày xưa Đàng Ngoài, nhưng có vị gì rất lạ. Tôi thấy mình lao đao như say, bèn tìm một chỗ rất kín đáo ngồi xuống, mặc kệ bọn khỉ lởn vởn xung quanh. Bóng đêm trùm xung quanh. Tôi thấy mình thật khốn khổ. Anh Pi vẫn ngủ say. Ông Si đã chết rồi. Nếu không có tôi, biết đâu ông ấy đã về với đội thuyền của ông ở Thuận Hoá rồi, làm lãnh binh gì đó rồi, có việc gì phải cất công ra Kinh Môn rồi lặn lội vào tận Quy Nhân theo dấu tiểu thư Hoa.

Nhưng tôi không phải ngồi lâu. Tôi thấy con Hói của tôi đến gần, dụi vào quần tôi. Và không phải chỉ có con Hói, bên cạnh nó là một con khỉ khác. Con khỉ cái. Khỉ nào cũng giống khỉ, nhưng nó là con khỉ của Xanh vì có cái yếm trắng đặc biệt ở ngực. Tôi đứng lên, nhìn quanh. Tôi thấy có một khoảng đêm đen cựa quậy. Chỉ có linh cảm đặc biệt của người đàn ông lang thang như tôi mới có thể nhận thấy đó là một người đàn bà đã quen hơi. Là Xanh.

Tôi đứng đậy, nhìn theo hai con khỉ. Thứ ánh sáng trắng nhờ hình như bị phản chiếu từ dòng nước chảy bên đồi hắt lên? Tôi nhìn thấy mấy ánh sao lấp lánh trên trời. Mai chắc là sẽ nắng. Tôi đến bên Xanh. Cô ta không nói năng gì, quay người đẩy cửa và nói: "Mai bố tôi về".

*

3

(Ghi chép của Pinô)

Tôi đã rèn luyện để trở thành một kẻ lãng du, tôi biết dùng sức lực của mình đúng chỗ, khi nào cứng phải cứng, mềm phải mềm. Trong khi anh Ba Bị ngày càng rũ ra thì tôi vẫn phải cứng rắn, cố gắng để vượt qua khó khăn. Nên khi đến nguồn Suối, tôi đã lăn ra ngủ một giấc gần hai ngày một đêm, vô tình để mặc Ba Bị ở lại với Xanh.

Tôi không phải một người lính, tôi là một sứ giả của Chúa. Đến vùng đất lạ, tôi phải biết phần hồn những đứa con của Chúa lầm lạc và gọi họ về với Chúa. Sau khi tỉnh lại, tôi phải cướp lấy thời gian, nghiêng ngó bìa xóm, đến các ngôi nhà để nói chuyện với mọi người.

Nhưng chính trong ngày đầu tiên đến nguồn Suối, đúng như cái tên của nó, một trận lụt ghê gớm trong lúc tôi ngủ mê mệt, khiến tôi không thể biết nhiều hơn phần hồn những người ở nơi đây. Hôm đó, tôi mệt, lơ mơ biết có mưa lũ nhưng còn ngủ thiếp. Tôi nghĩ mưa gió bao giờ cũng khiến cho con người ta kinh sợ, tìm chỗ núp. Tôi đã may mắn tìm thấy một mái nhà ở nguồn Suối trong cơn lũ.

Nhưng khi ở Cửa Hội, một trận lụt tôi chứng kiến thấy lạ lùng quá…

Đầu tiên là mưa. Mưa rì rào ngày càng to. Nhìn ra ngoài trời như đang trong nhà xay bột. Làn mưa trắng trời quây ụp lấy vạn vật. Khi tôi đến, mặc dù mọi người rất lạ, chào hỏi, nghiêng ngó, nhưng vẫn có một niềm phấn khích lớn hơn đang ngự trị trong những con người Cửa Hội. Họ truyền cho nhau niềm sung sướng ấy làm cho tôi ngạc nhiên vô hạn. Mọi người bảo nhau: “Lụt đến, nước sắp dâng rồi”. Những người đàn ông ngồi trong nhà, bên chén nước lá đắng chát, tiếc rẻ nói:

-Sao lần này nước lại về đêm nhỉ, nếu ban ngày thì hay quá.

Bọn trẻ con thì chạy ra ngoài mưa, reo à à:

-Nước về, nước về…

Qua một đêm nằm trong cơm mưa ào ào, gió ầm ù, sáng hôm sau, tôi thức dậy thì hầu như mọi người đã ra khỏi nhà. Tôi lò dò đi ra ngoài, nước đã réo ầm ầm đổ về phía biển.

Người người đang bì bũm trong nước. Họ làm gì thế? Không thể nào tưởng tượng được là họ lại thích thú như vậy.

Tôi giật mình kinh hãi khi thấy một cành cây đầy những chuột béo mầm, lúc lỉu như những trái quả. Trên cây, một người rung thật lực, vụt vào cây cho những con chuột rụng xuống, chúng bơi rối rít trong nước, dưới nước đã có những người đón sẵn tóm ngay những chú chuột béo. Những con chuột mà tối hôm ấy tôi đã ăn thịt, sau khi ăn mấy miếng rất thơm ngon, khi người ta bảo đó là thịt chuột, tôi đã định nôn ọe, nhưng cố kìm nén.

Không những chuột, nào thằn lằn, ếch, rắn, có cả những con chồn nhỏ cũng tránh nước lên cao, chắc khi nước dâng quá nhanh chúng còn mắc kẹt lại trên những lùm cây, cũng bị những người dân khoái chá tóm được. Thật là một dịp thu hoạch lớn. Tôi vỡ lẽ, thảo nào người ta thích thú khi lụt tràn về, một điều mà người dân ở các nước bên ta rất lo sợ…

Dòng nước đỏ quạch màu đất, không những mang theo phù sa từ thượng nguồn, mà chúng còn mang theo những món quà không ngờ. Đó là những đồ đạc có thể nổi trên mặt nước đã trôi từ phía thượng nguồn. Người ta thi nhau bơi như những con dái cá vẫy vùng trong nước, khi mà bàn tay ai chạm vào được vật trôi nổi đầu tiên, thì người khác không đến lấy nữa, vật đó mặc nhiên thuộc quyền sở hữu của người đầu tiên chạm vào. Không có luật lệ phân xử, không có chuyện chia chác. Đó là vật của trời, vậy thì ai lấy được là của người đó. Mà không chỉ đồ vật, những con vật nuôi cũng được phân xử như vậy. Một người đã vớt được cả một con lợn đang bơi mệt lử sắp chết đuối. Gà rừng và gà nhà có nhiều trong dòng nước trôi, đôi khi còn thấy những con thỏ, con dím, những loại thú vật mà chỉ ở đầu nguồn mới có.

Tôi kinh hãi nhất là những con vật chết cũng bị vớt và họ thui ngay tại trận. Người ta bảo tôi, nước lũ cuốn rất nhanh, nếu có con voi không chạy nước kịp cũng sẽ bị cuốn và khi đến tay họ thì con vật không thể chết lâu rồi. Bằng chứng là thịt thú vật khi nướng lên rất thơm ngon, tôi thấy không ai đau ốm vì ăn những loài vật chết ấy cả.

Dù cho là một xóm nhỏ gần cảng Cửa Hội, cuộc sống không buồn tẻ và đơn điệu quá, nhưng quả là mỗi khi nước lên thì người ta mới lại có những hoạt động sôi nổi thế này. Từ chiều cho đến đêm, người ta ăn, uống rượu rất vui vẻ, chuyện râm ran. Ông Bá Hòe trong dịp mưa lũ, đột nhiên cũng trở nên sởi lởi, tốt bụng, ông cho mọi người ăn ở ngay trong nhà, rồi ngủ ngay tại nhà mình.

*

Dường như sông nước và bãi biển đã hút mất hồn anh chàng Ba Bị. Tôi thấy anh ta đặc biệt ham chơi. Anh ta có thể lang thang khắp bến này bến nọ từ sáng đến mờ tối, từ tối đến đêm khuya. Tôi hơi ngạc nhiên vì Xanh không ngăn cản anh ta, nấu nướng và làm mọi việc với người nhà ông Bá Hòe, không ta thán, không trách móc. Ông Bá Hòe cũng không nói năng gì. Người lo lắng nhất về chuyện lang thang của Ba Bị lại là tôi.

Một hôm, tôi nói với Bá Hòe:

-Anh Ba sao cứ đi chơi hoài vậy?

-Kệ hắn?- Bá Hòe cười- Từ bé đến giờ, hắn cũng sống như cầy hoang. Nhưng có điều, thung lũng núi Kinh Môn và bến bãi Kinh Thày bé như cái vũng, nay đến đây anh ta đi mãi cũng phải mỏi.

-Nhưng nay anh ấy đã có vợ.

Bá Hòe cười hê hê, cười rất to, bảo tôi:

-Hắn ta lúc nào chả có vợ. Không thấy con gái theo hắn mới là lạ.

-Nhưng cũng phải làm một việc gì đó chứ?

-Nó có nghề, nhiều nghề. Thứ nhất là thiến hoạn gia súc, gia cầm, nhưng cái nghề ấy bây giờ ở đây vô ích, không ai dùng. Gia cầm Đàng Trong vô vàn, sống cũng tự do như hoang dã, ai cần thiến hoạn chúng làm gì. Hồi ở kinh đô, hắn cũng đã học được nghề thợ bạc, tuy chưa đến nơi những cũng có thể kiếm cơm. Song hiềm nỗi hắn đâu có chịu ngồi một chỗ làm cái nghề tỷ mỷ ấy. Việc mưu sinh của hắn tôi không lo lắm.

-Thế ông lo cái gì?

-Tôi lo chuyện khác.

-Chuyện gì vậy, thưa ông Bá.

-Tôi lo chuyện trai gái.

-Ô…

Tôi ngạc nhiên quá, vội bảo:

-Chuyện ấy có gì đáng lo mà ông Bá lại nặng nghĩ đến vậy?

-Ông chưa biết Ba Bị nên mới nói thế. Ba Bị có lối sống du cư từ thuở nhỏ, lại có máu đàn ông rất mãnh liệt. Đàng Ngoài, dân chúng ưa sống căn cơ, nền nếp, chỉ có họ nhà Ba Bị là vô gia cư, quyến rũ đàn bà rất kỳ lạ. Nhưng do nếp sống Đàng Ngoài có tính quấn túm làng nước, mà kiểu sống lang bạt của hắn có phần bị ức chế. Nay vào đến đây, hắn như cá gặp nước. Mấy hôm hắn đi chơi về, người rũ như tàu chuối mà mắt sáng rực tôi biết là có chuyện rồi.

-Sao ông không nghĩ cách can anh ta hay…

-Can sao? Tôi cũng tính cấp vốn mở cho anh ta một cái cửa hàng, hoặc buôn hàng bạc, hoặc bán hàng tấm. Nhưng nghĩ đi nghĩ lại, con người chỉ nên làm khi người ta thấy mình phải làm, chứ không thì chả ai bắt làm được. Nếu tôi không phải bị đẩy vào thế cùng phải bỏ quê hương bản quán mà đi, thì liệu có người bảo tôi trong này làm ăn dễ lắm, giàu lắm thì hỏi tôi có đi không?

Ông Bá Hòe nói rồi gõ gõ cái gậy xuống đất. ông ta cười khục khục, với cái ống nhổ nhổ phẹt một cái. Nói tiếp:

-Không, nếu không có Triệu Quận công đặt hàng, rồi tôi dần dần lao vào canh bạc của ông ấy thì tôi cũng chả đi. Bây giờ bảo Ba Bị làm theo tôi sao được.

-Ông là người bạn lớn tình nghĩa.

-Tôi không lo chuyện hắn rong chơi. Tôi lo chuyện khác lớn hơn.

-Chuyện gì, thưa ông?

-Tôi lại lo đến một lúc nào đó, hắn nằng nặc đòi trở về quê cũ.

-Ô- Tôi kêu lên- Ông vừa nói là hắn vào Đàng Trong, như cá gặp nước cơ mà?

-Đúng rồi, nhưng con cá này không muốn sống ở biển, nó chỉ muốn trở về sông ngòi của nó thôi.

-Sao ông nói vậy, ông có phải là anh ta đâu?

Bá Hòe lại cười khơ khớ. Kêu lên:

-Gặp lại hắn, có cái thú nhìn thấy nhau là nhìn thấy ngày xưa. Trong cái ngày xưa ấy có cả hắn, có cả mình, có làng quê xưa cũ… Ông đã ra Đàng Ngoài chưa?

-Rồi, tôi có đi chuyến Đàng Ngoài, nhưng mới chỉ đến kinh thành ít ngày, chưa hiểu nhiều lắm.

-Người Bồ Đào Nha thường ước gì lúc khó khăn?

-Chúng tôi cầu Đức Chúa Trời. Thượng đế sẽ phù hộ những đứa con của Người.

-Còn chúng tôi, khi đó khấn vái ông bà tổ tiên chúng tôi.

-Thế khi già đi, lúc sắp chết, người Tây Dương thường ước gì?

-Thanh thản đến thiên đường.

Ông Bá Hòe ngồi im, hai tay nắm lấy cái gậy, như thể vịn vào cái gậy. Tôi nhận thấy ông này có kiểu ngồi như vậy mỗi khi tư lự, suy nghĩ điều gì.

-Chết ở nhà mình- Bá Hòe nói- Khổ nhất đối với người Việt là chết đường chết chợ, sung sướng nhất là về quê để chết.

-Nếu thế, thì chính là ông mới nghĩ đến điều ấy nhiều hơn. Anh Ba Bị ít tuổi hơn ông, thích lang bạt hơn ông…

-Thế đấy- Bá Hòe thở dài- Đó chính là cái khó hiểu nhất của tạo hóa. Cũng là cái lạ nhất của vùng đất quê nhà tôi. Ba Bị có gánh nặng của tổ tiên hơn tôi.

Tôi không biết Bá Hòe dẫn dụ đến đâu. Tôi chưa hiểu lắm. Tôi chờ đợi ông ấy nói tiếp câu chuyện ông ấy khơi ra.

Ông ấy nói:

-Ba Bị có một gánh nặng… Khó nói đó là gì. Ai cũng bảo những tấm da ấy là vật vô giá, nó là gia phả một kho báu lớn lắm. Có người lại bảo đó thật ra chỉ là tấm da thông thường, chả có quái gì cả. Nhưng không ai chứng minh được nó là thế nào. Không ai nhìn thấy thiên đường và địa ngục. Ông là cha đạo, ông có nhìn thấy không? Nhưng rồi ông nói cũng có nhiều người tin. Cũng có người không tin, nhưng nếu ông hỏi họ có chắc chắn là không có thiên đường và địa ngục không, họ cũng tịt luôn.

-Thưa ông Bá, việc đó khác chứ- Tôi nóng mặt vì cách nói lỗ mỗ của ông Bá Hòe- Đức chúa Giê-su đã sống ở trên đời, những gì Đức chúa nói có chứng thực, có lý lẽ. Chúng ta không nhìn thấy nhưng các cha trước chúng tôi đã biết, trước đó nữa, cho đến các tông đồ cùng thời với Đức Chúa đã biết. Con người sống khác muôn loài là nhờ có đức tin. Không thể so sánh chuyện anh ba Bị có tấm da gia phả với đức tin của người Thiên chúa giáo được.

-Hô hô… -Bá Hòe lại cười, rồi vòng tay ra sau lưng gãi sột soạt- Nếu nói thế thì đức tin về kho báu vườn An Lạc còn hơn cả đức tin của các anh về chúa Giê-su. Tôi hỏi anh, Giê-su của các anh cách đây bao nhiêu năm?

-Lịch của chúng tôi, lấy năm Chúa ra đời là năm thứ nhất, thì năm nay là một nghìn sáu trăm năm lẻ mấy năm…

-Đấy, xa lắc xa lơ… Bây giờ chúng ta là thời nhà Lê vừa trung hưng, các cụ bảo từ Thái tổ đánh quân Minh đến nay gần hai trăm năm, tôi cứ tính thừa thãi là hai trăm. Trước nhà Lê, nghe nói nhà Hồ cướp ngôi được một đời người hai mươi năm, còn thì trước đó là nhà Trần. Nhà Trần chúng tôi là một triều vua hiển hách. Vị chi kho báu vườn An Lạc có già cũng chỉ ba trăm năm. Tổ tiên nhà Ba Bị là hầu cận của Phạm tướng công, Phạm tướng công là con rể Đức ông Hưng đạo…

-Tôi có đọc qua cuốn An Nam chí lược bằng chữ Hán của một ông hoàng tộc nhà Trần của các ông viết, có như vậy…

-Đấy… - Bá Hòe ngây ra- à mà lạc mất chuyện, nhỉ. Đại để chuyện về gia phả vườn An Lạc của nhà Ba Bị chỉ khoảng ba trăm năm, so với những chuyện Đức chúa Giê su của các ông một nghìn sáu, ô lêu, tôi mới bảo chưa chắc không đáng tin.

-Tôi hiểu rồi.

-Ông hiểu cái gì? – Bá Hòe tròn xoe mắt, hỏi lại.

-Ba Bị có những tấm da, là gia phả kho báu truyền từ thời các cụ tổ quan lại quý tộc…

-Thế mà bảo biết, anh có biết Đức Thánh Trần là thế nào không?

-Một ông tướng thời trước, đánh quân Nguyên.

-Thế cũng đòi biết, ông ấy đại khái như là Đức Chúa Giê-su của chúng tôi.

-Bây giờ thì tôi hiểu rồi?

-Ông hiểu gì?

-Đó là một gánh nặng. Anh Ba Bị không thể không suy nghĩ. Nhưng tôi cũng biết hiện nay chả ai biết tấm da ấy viết gì, hồi ở nguồn Suối, anh ấy đã cho tôi xem.

Ông Bá Hòe ngồi gật gù, gật gù…

Tôi bảo Bá Hòe:

-Tôi nóng ruột quá rồi, mai xin ông vào Phủ Trấn nghe ngóng tình hình xem có gặp được Quan Trấn không?

-Ông cứ gặp Triệu Quận công, thế nào cũng xong.

-Tôi không nghĩ thế… Anh Ba Bị cũng muốn vào…

-Không được. – bá Hòe trợn mắt- Tôi biết thằng này, thả ra như chó chạy rông ngay, cứ phải để vợ nó đẻ con mẹ tròn con vuông thì mới đi đâu mới đi. Đã vào đây rồi, lo gì, có khi nay mai Triệu Quận công lại ra Cửa Hội tuần tàu đấy, đã một năm nay ông ấy chưa ra…

-Vậy thì tôi đi một mình…

***

Chương XXII: Người chết người sống

“Sống gửi, thác về”

1

(Ghi chép của Pinô)

Nước lũ chưa rút hết, cánh đàn ông không có việc nhiều, tá túc ở những nhà giàu như nhà ông Bá Hòe, chén chú chén anh. Có lẽ việc lớn nhất của họ là vớt gia súc bị nước cuốn rồi đánh chén. Thế thì việc họ tụ tập lại chơi trò đua thuyền là một lẽ tự nhiên. Người ở vùng này đã lấy khoảng thời gian này làm việc vui chơi sông nước… Cái hội đua ghe ấy cũng hay lắm, lạ lẫm với tôi lắm, nên tôi đã tính toán để đi Phủ Trấn Quảng sao cho về đến Cửa Hội là đúng ngày đua ghe.

Lẽ dĩ nhiên trong những ngày nước lụt, cả tôi và ông Bá Hòe cũng không có mấy việc để làm. Tôi nhớ lại giao ước hồi đang khốn đốn ở Hải Vân sơn, bảo với Ba Bị là tôi dạy anh chữ Bồ, nói tiếng Bồ, nhưng Ba Bị chỉ cười khì. Ông Bá Hòe trong những ngày lụt nhàn đã giảng nghĩa cho tôi nhiều câu tiếng An Nam, không như ông Si, ông Bá không khăng khăng đòi nói đó phải là chữ Việt. Tôi bảo Ba Bị:

-Nếu ông Si còn sống, chắc tôi đã dạy ông Si tiếng Bồ rồi và thế nào ông ấy cũng bảo anh rằng: Chú không nên dong chơi nhiều thế làm gì, ở đây học chữ Tây với tớ.

-Để làm gì? –Ba Bị cười ngố nghế.

-Ông Si sẽ nói: Người ta nói tam thập nhi lập, chú nên lập thân đi.

-Chữ này có phải chữ thánh hiền không? Nhà em không có đất làm quan.

Bá Hòe nghe thấy thế, nói:

-Mày nói chán quá. Đâu phải học để đi thi. Đây không phải Đàng Ngoài.

Ông Bá nói chưa xong câu, Ba Bị đã lủi đi mất rồi.

Hôm sau, Ba Bị xuất hiện thì ông Bá lại nói:

-Chú có biết ở đây khác với Đàng Ngoài thế nào không?

-Cũng thế thôi.

-Chú hỏng. Thế thì chú sẽ khó gỡ được tai họa. Đàng Ngoài chú sống lang thang đấy, nhưng chú là một hạt gạo của làng chú, chú lang thang nhưng không ngoài vòng cương tỏa của xóm giềng, xã trưởng biết đến chú, tri huyện Vinh cũng biết rõ chú. Còn ở đây khác đấy…

-Càng hay, em thấy thế lại càng hay, em muốn làm gì cũng được.

-Chú phải dựa vào chú thôi. Nếu làm ăn như tôi là một nhẽ, hay là chú ăn vạ Triệu Quận công, mang ơn cơm cháo với Quốc công thì ra sức học hành phụng sự cho Quốc công lại cũng là một nhẽ.

-Em thì biết làm gì?

-Tôi chợt nghĩ, tôi sẽ giúp chú, không chỉ cho chú tá túc như hồi ở Giáp Sơn, Kinh Môn, tôi sẽ tạo dựng cho chú gia đình, ở đây buôn bán giao dịch với nhiều người Tây, chú học lấy tiếng của họ, một là giúp tôi, hai là giúp cha Pi-nô.

Ba Bị lại cười khì.

-Hoặc là tôi mở cho chú một hàng Bạc, vốn liếng một năm ở với cụ Cả Xâm vào đây hành nghề cũng được.

Ba Bị lảng.

Bá Hòe tức:

-Các cụ nói nhân bất học bất tri lý. Thằng này vô học đâm hỏng, có sao đẹp chiếu mệnh cũng phí.

Tôi hỏi:

-Ông Bá có đi học chữ thánh hiền không?

-Tôi không được học chữ thánh hiền, chỉ võ vẽ- Bá Hòe lắc đầu- Nhưng từ khi vướng vào Triệu Quận công, ông ấy nói ngẫm ra đúng, không phải chỉ đến nơi lều chõng mới là học. Tôi lang bạt từ Đàng Ngoài vào đây, không học mê mệt thì sao đua tranh với thiên hạ. Anh từ xứ Bồ đến đây, anh không học sao biết mọi thung thổ nước An Nam?

Tôi thấy quý ông Bá Hòe. Ông ấy là nhà buôn có con mắt của kẻ sĩ, quý tộc không hẳn có người thông tuệ như ông ấy bởi vì bọn quý tộc nước nào cũng thế, sinh ra là có núi tiền núi bạc, thấy mình hơn người rồi. Ôi, nhân tình thế thái xứ nào cũng na ná như nhau. Quý tộc Bồ Đào Nha ăn chơi hưởng lạc, cuối cùng bao nhiêu của cải của các hạm thuyền lấy được trên biển mang về đều bị chúng tiêu pha hoang phí hết, cuối cùng đến nỗi bây giờ suy vi phải làm chư hầu cho hoàng đế Tây Ban Nha. Tôi ở xa nước, càng nghĩ càng thấy buồn sao. Bá Hòe nói đúng, khi đi xa khỏi nơi gốc rễ của mình, thì mình phải tự lo liệu lấy, mình không phải bị áp chế của các phép tắc cũ nữa, nghĩ thì thoải mái nhưng từ đó mọi việc của mình làm phải càng đắn đo hơn…

Trong khi nước ngập còn mênh mông, tôi còn đang nằm ở Cửa Hội, chưa khởi hành đi được đến phủ trấn Quảng, thì một việc xảy ra khiến mọi việc lại đảo lộn hết.

Đám trai tráng rục rịch chuẩn bị thuyền, một thuyền dài dằng dặc rất lạ. Mấy chục trai tráng ngồi trên những cái thuyền ấy, chèo thật lực theo hiệu lệnh của một người cầm chịch. Đó phải nói là một môn rèn thao tác sông nước mà vui vẻ đua nhau rất đặc trưng của vùng này.

Đêm trước cuộc thi, đội thuyền tập trung ở sân nhà ông Bá Hòe ăn uống chơi bời. Ông trưởng chòm thắp hương khấn vái đại ý nói: Kính cáo các cụ cao tổ tằng tổ có công khai phá đất này, các vị thần thánh, các vị thổ công thổ địa, hà bá trị vì, ngày mai đội ghe của xóm Cửa Sông sẽ thi đấu, mong các vị phù hộ độ trì cho chúng con được nhất, mở mặt mở mày với Đàng, với nước, báo đáp ân đức của các vị thánh thần, thổ công thổ địa.

Đó là một nghi lễ huyền hoặc, trang trọng, linh thiêng. Có lẽ người Đàng Trong nhân dịp đua ghe này là lúc biểu thị lòng tự tôn, ý chí cố kết dân cư nhất. Đàng Trong không giống Đàng Ngoài, phần lễ giáo có phần lỏng lẻo, giống như ông Bá Hòe giáo huấn Ba Bị, Đàng Trong con người gần với thiên nhiên hoang dã, tự nhiên nhi nhiên, sống với sản vật giàu có, tự do dễ dãi, nên dịp này cách vui chơi của họ lại dựa vào sức mạnh của số nhiều, có thắng có thua thì giành cho cả đội. Ngược với Đàng Ngoài, tôi đã xem lễ hội của vùng ngoại ô gần kinh thành Kẻ Chợ, hội vật trống đánh thùng thùng, người ta cố gắng đề cao sức mạnh của cá nhân. Hàng ngày anh Đàng Ngoài sống có phép tắc, lệ làng, phép vua rất rõ nét, đến hội mới là lúc phô trương sức vóc của cá nhân.

Chiều hôm, trước ngõ nhà ông Bá Hòe huyên náo. Một người vào hô lớn câu gì đó, rồi mọi người rất giận dữ, chạy rầm rập. Tôi và ông Bá Hòe ngừng chuyện trò, cũng chạy ra.

-Nó đâu, nó đâu- mọi người nói.

-Bắt lấy mang về đây

-Thế này thì thánh thần bắt chết rồi…

Ông Bá Hòe từ chỗ huyên náo ấy quay ra, nét mặt buồn giận, nói:

-Thằng này phen này không cứu được.

-Sao?- Tôi hỏi.

-Tên dâm phu ấy bị bắt rồi. Nó làm nó chịu.

-Ba Bị hả?

-Còn ai vào đây nữa.

Ba Bị gian dâm với một người đàn bà, hắn lại dùng ngay chính cái ghe của đội Cửa Sông để làm nơi tư thông và bị túm tại trận. Ông Bá ngồi lặng đi, lát sau nói:

-Tội thứ nhất là gian dâm, ở đây không gọt đầu bôi vôi rồi thả trôi sông như ở Đàng Ngoài, mà xử rất nặng, cho voi xé xác. Tội thứ hai là phạm vào luật thánh thần, ngày mai đua ghe, đến trai tráng còn phải đến ngủ cùng nhau, cấm ở nhà với vợ. Tội thứ ba là gian dâm với vợ của tay Trùm trưởng. Ba tội thì chết ba lần…

*

Đây không phải lần đầu tiên Ba Bị lộ rõ là một kẻ dâm dê. Chính chuyện ở nguồn suối khiến cho anh ta và tôi suýt rắc rối. Ông Trung chủ nhà về lúc khoảng tờ mờ sáng. Lúc đó tôi đang ngồi bó gối bên bếp lửa. Tôi chủ ý không ngủ nữa đợi sáng đấy thôi, bởi vì tôi đoán ông Trung sẽ về rất sớm, Xanh bảo người đi rừng quen muốn đi trong đêm, hỏi vì sao, cô ta đáp không biết tại sao.

Có chuyện lúc ấy khiến tôi rất lấy làm khó nghĩ. Đó là thái độ của Ba Bị và Xanh. Tôi thấy người đàn bà liếc người đàn ông, ánh mắt sắc lẻm, như có tia lửa, lại hay nhìn trộm. Ba Bị thì bình thản hơn, nhưng tôi biết cái nhìn đờ đẫn kia là kết quả của chuyện gì rồi. Đêm đầu tiên gặp lũ, mưa quá to, tôi mệt ngủ say bí tỉ. Trong gian nhà nhỏ giữa biển mưa chỉ có Ba Bị và Xanh… Chúa đã trừng phạt Adam và Eva vì họ ăn trái cấm, cái trái cấm ấy cũng có tính di truyền cho tất cả loài người. Tại nơi xa Nhà thờ của đấng tối cao, con người lầm lạc mà trái cấm của Trời thì lại quá hấp dẫn…

Lúc ông Trung vào nhà, Xanh đang ôm con khỉ của cô ấy ngủ ngon lành trên ổ rơm. Còn Ba Bị thì ngồi với con khỉ Hói của anh ta. Tôi nhìn thấy ông Trung đi vào, ngẩng lên, chào:

-Bác đã về.

Ông Trung nói: Vâng. Rồi ông trút trên vai xuống một cái gì đó giống như cái bồ, có nắp đậy, có quai đeo. Đó là một thứ bồ địu trên vai. Nó rất nặng hay sao mà ông đặt xuống đánh thịch, thở phào. Ông cởi áo, rút cái điếu, vo một nắm lá hăng hắc nhét vào ống điếu, châm lửa hút ngon lành.

Tôi nói:

-Mưa to quá. Bác đi trong mưa chắc vất vả lắm?

-Mưa thì trú chứ, đi trong mưa đâu. Chúng tôi đã tính rồi-  Ông Trung nói nhẩn nha.

Xanh đã ngồi dậy, vấn tóc, nói:

-Bố ơi, ông ấy ngủ ghê quá.

-Thế à? Sao thế?

Rồi ông Trung tự trả lời:

-Mệt mà.

Tôi và Ba Bị thưa chuyện, cám ơn ông đã tiếp đãi và xin ngày mai sẽ ra đi. Ông Trung gật:

-Được. Mai giờ Thìn tốt đấy.

Nhưng khoảng canh ba, tôi thức giấc vì tiếng động hầm hè ở gian nhà ngoài. Có tiếng động thật mạnh. Tôi choàng tỉnh, bếp lửa bập bùng, ông Trung đang cầm dao dí sát cổ Ba Bị, nét mặt ông Trung sát khí đằng đằng. Tôi nhìn thấy từng vết nhăn trên mặt ông run rẩy, nhưng cánh tay ông cần dao thì thẳng băng, không có vẻ gì phân vân. Ba Bị trừng mắt nhìn lại, nhưng đứng bất động. Xanh đứng nhìn cảnh tượng này, chính Xanh mới là người run rẩy nhất. Xanh mếu máo:

-Con xin… Tôi xin thày… Thày thương cả chúng con…

Ba Bị từ từ quỳ xuống. Ông Trung cũng rút tay về, ném con dao cắm phập vào tường gỗ.

Giờ đây, ông Trung ngồi thu lu, còn Ba Bị cúi gằm mặt. Tôi bèn nói:

-Mong bác đại xá, chỉ giáo cho biết anh Ba để chuộc tội lỗi.

-Tôi chỉ có hai đứa, một con giai đã lấy vợ rồi, giờ còn nó...- Giọng ông gằn gứ.

-Anh Ba nghe chưa..?- Tôi nói.

-Dạ…- Ba Bị thưa.

-Bác cho tôi và anh ấy về Cửa Hội, tìm người thân của anh Ba, rồi mang lễ đến đây xin cưới cô Xanh.

Ông Trung hầm hừ trong cổ, nhìn Ba Bị nảy lửa. Cái nhìn lia sang tôi, không hề giảm đi sự giận dữ.

Tôi lại nói:

-Chắc bác chưa tin tôi, vậy xin anh Ba rõ thân phận của anh với bác, anh sẽ viện đến Triệu Quận công mang lễ đến hỏi vợ cho.

-Không tin- Ông Trung nói- Tôi không biết quận công nào cả. Lễ lạt mà làm gì.

Tôi đành nói với Ba Bị:

-Hãy bái ông nhạc đi.

Ba Bị lóng ngóng vái ông Trung. Rõ là anh ta không quen lễ bái.

Ông Trung vẫn ngồi yên.

Tôi đến nơi, khều to bếp lửa, không biết nói gì.

Rất lâu sau, ông Trung nói:

-Các anh mang nó đi, tôi không muốn nó ở đây nữa.

Tôi cầu Chúa:

-Xin Chúa lòng lành che chở cho chúng con.

Nói với ông Trung:

-Bác thương anh chị ấy thế thì anh chị ấy sẽ sống tốt với nhau.

Ba Bị nói:

-Vâng ạ, con xin…

Xanh đã vào trong nhà, khóc dấm dứt. Hôm sau khi chia tay ông Trung, ông vẫn ngồi nguyên bên bếp lửa. Chỉ khi ấy ông mới nói với con gái:

-Đi đi, đi với nhau đi…

Ông Trung bảo tôi:

-Mẹ nó là nguời Kẻ Chiêm…

Tôi chỉ mới nghĩ đến miền đất phía Nam Đàng Ngoài… Thì ông Trung nói:

-Tôi ở với bà ấy, nên chuyện cưới hỏi không câu nệ lễ nghĩa, nay…

Khi về đến Cửa Hội, tôi đã bàn với Bá Hòe, dù sao cũng phải lo một đám lễ lên nguồn Suối chuộc lỗi, gọi là hỏi vợ cho anh Ba Bị…

Thế mà anh ta lại gây ra cái họa tày đình như thế này…

*

Ba Bị và người đàn bà bị trói giật cánh khuỷu, vứt xuống sân như vứt hai con lợn. Người đàn bà rũ rượi, tóc tai bết nước. Người ta bắt đầu tách hai người ra, trói vào hai cái cột trồng ở sân.

Thật thương tâm khi thấy hai người đang bị trói vào cọc. Tôi nhìn Ba Bị, Ba Bị cúi xuống, tóc xõa xượi. Ông Bá Hòe đi đến chỗ Ba Bị, nhìn chằng chằng vào mặt Ba Bị, Ba Bị cúi xuống, nhắm mắt. Ông Bá rít lên:

-Nhục, nhục quá.

Rồi quay quả đi vào nhà. Ba Bị cúi đầu, còn người đàn bà mắt nhắm nghiền.

Tôi đi tìm Xanh, lõm bõm qua khoảng sân đầy nước, đến gian nhà ông Bá Hòe dành cho vợ chồng Ba Bị. Xanh đang bụng chửa, ôm bụng ngồi khóc, bên cạnh có một người làm bếp của nhà ông Bá.

Tôi hỏi ông Bá:

-Giờ làm thế nào?

Ông Bá lắc đầu:

-Chưa biết thế nào… Mọi người đang muốn trị tội thật nặng.

-Nặng là thế nào?

-Giết chết.

-Ôi…

Cầu Chúa lòng lành, phù hộ cho những đứa con lầm lạc này.

Ông Bá nói với tôi:

-Người ta tin rằng, nếu ai phạm vào điều cấm, lấy máu mà tế thần linh thì mới giải được vận đen.

-Ôi Chúa ơi…

Đám trai trẻ để lại ba người trông giữ Ba Bị và người đàn bà. Ông Bá Hòe bảo:

-Họ đi tìm cái thuyền mới, cái thuyền kia họ không dám dùng để đua ngày mai nữa. Tôi đang xin mang hai người cho quan huyện xử. Tôi vừa nói chuyện với ông Xã, ông ấy bảo cứ canh giữ đấy, mai đua ghe xong thì xử. Nếu họ thắng, thì có thể xử nhẹ, còn nếu họ thua thì cũng gay.

-Có cách nào cứu anh ấy không?

-Chưa biết thế nào…

*

Ông Bá Hòe và tôi chạy lên quan huyện. Tri huyện Diên Phước Nguyễn Quang Luận còn trẻ, do kính phục Triệu Quận công và cũng do bá Hòe đến thăm thú luôn luôn mà cũng nể Bá Hòe. Còn tôi khi mới đến Đàng Trong đã một vài lần trình quan huyện xin phép đi lại trong địa hạt của ông cai quản, nên câu chuyện không cần khách sáo. Tri huyện nói thủng thẳng:

-Bọn họ làm sao dám giết người, có giết thì phải phủ quan giết, các ông không phải lo.

-Họ điên lên cứ giết, rồi chịu tội thì sao?

-Đổi quân chỉ có trên bàn cờ. Đây là mạng người, là đời người sống có lễ nghĩa, ông mải muôn bán, chắc ít xem xét thế sự.

-Họ có giải lên quan không?

-Không biết được, xã có lệ xã, làng có hương ước, không phạm tội hình thì thôi.

-Thưa quan, thường thì họ xử thế nào?

-Nhiều cách. Giết đi hoặc hoạn đi là chóng nhất. Còn người đàn bà thì giáng làm người hầu cho chồng lấy vợ khác.

-Ôi, tiện dân thấy không được.

-Thế nào là không được. Đó là lệ làng. Chúng bản quan ăn lộc nước, trông giữ phép tắc của bản triều, nhưng lệ làng không bất kính với luật nước thì phải khuyến khích. Gian phu dâm phụ thì phải trừng trị.

Ba Bị cố giãi bầy:

-Ba Bị là một người đã được Chúa Dinh Cát gia ân.

Tri huyện Diên Phước nói:

-Thế thì phải có Đoan Quốc công tại đó thì mới gỡ được… Chí ít là Triệu Quận công đến tận nơi.

-Triệu Quận công ở Quy Nhân, đến nơi thì đã xong rồi.

-Triệu Quận công ở phủ Tư Nghĩa- Tri huyện Diên Phước nói.

Đến đây, thì tôi phải nói chen vào:

-Kể mà còn ông Si thì hay quá, nếu thế thì có lẽ cả ba Bị lẫn ông ấy đã vào đến Phủ Trấn rồi.

Tri huyện ngạc nhiên:

-Ông Si có phải Nguyễn Lãnh binh không?

-Hình như ông ấy có bảo ông ấy là lãnh binh.- Tôi nói

-Vậy ông ấy đâu.

-Thưa quan, ông ấy vào đây với tôi và Ba Bị, giữa đường gặp nạn.

-Nạn thế nào?

-Ông ấy ngã xuống vực…

-Khi ấy chỉ có ông và tên Ba Bị kia thôi à?

-Thưa quan, vâng ạ.

Tri huyện có vẻ suy tư. Rồi ông ta quay ra, nói:

-Thôi chuyện Ba Bị rồi đâu có đó, đêm nay, mời hai ông ở lại đây chơi trăng ngắm hoa với ta.

Bá Hòe lo lắng nói:

-Xin quan tha lỗi, tiện dân cung kính từ chối. Ba Bị cũng như đệ tử của tôi, nay đệ tử gặp nạn, tôi không có lòng nào ở lại.

Quan huyện quay sang tôi:

-Vậy ta mời ông. Chuyện án dân đến kỳ đến xét. Trăng chỉ có đêm nay là tròn.

Tôi giật mình, nói ngay:

-Thưa quan Tri huyện, Quan có nhầm ngày không ạ, đêm nay không thể có trăng.

- Mưa tạnh, trời trong, nắng nhẹ, sao lại không thể có trăng trung tuần?- Tri huyện ung dung nói.

- Tôi đã tính, thấy rằng đêm nay nguyệt thực.

Tri huyện lắng nghe… Rồi lắc đầu:

-Không có chuyện ấy. Nguyệt thực còn ba ngày nữa.

-Nhất định là đêm nay –Tôi nói.

Quan Tri huyện bắt đầu khó chịu, nói:

-Bản quan nói có sách, tra ra hôm nay không thể có gấu ăn trăng được.

Bá Hòe nhìn quan Tri huyện và nhìn tôi, nét mặt từ căng thẳng chuyển sang nghi hoặc, rồi chợt tươi như hoa:

-Có thật không, đại nhân Pi-nô?

-Theo tôi tính, đúng là thế.

-Vậy cung kính xin Quan huyện xem lại, có khi ngài Pi-nô đây nhầm?

-Ta không nhầm- Quan huyện nói.

Bá Hòe từ tốn nói:

-Việc này không khó biết đâu. Chỉ cần đợi đêm nay là biết ạ.

Quan huyện vuốt cằm, nói:

-Không dễ thế đâu, nếu ông Pi-nô sai thì ông chịu gì nào?

Tôi bèn cung kính:

-Tôi không dám đánh cược với quan Tri huyện, việc này chỉ do Đức chúa cao cả chỉ dạy cho tôi, tôi nói lại với mọi người.

-Thôi thế này vậy- Bá Hòe nói- Tiện dân cung kính làm chứng cho chuyện nguyệt thực này và sẽ không hở cho ai biết. Nếu đêm nay, ông Pi-nô đúng thì ngày mai xin quan Tri huyện đến xem đua ghe, gỡ tội cho đệ tử của tôi.

Quan huyện gật gù:

-Được. Còn nếu ta đúng thì sao?

Bá Hòe cung kính bái Quan huyện:

-Nếu quan Tri huyện đúng thì tiện dân chỉ còn trông vào lòng bao dung của Quan thôi ạ.

Tri huyện xua tay, cười đắc ý:

-Ông tinh quái lắm. Thứ nhất, ông không phải là tiện dân, ông là tâm phúc của Triệu Quận công, đã đóng thuyền cho Nam chúa, thứ hai, ta sẽ đưa ra một kết ước.

-Xin Quan cứ nói- Tôi nói.

-Ông Pi-nô có một cái kính thiên lý và cái kim chỉ nam, nếu mai ông sai, ông phải mất những thứ đó cho ta.

Tôi đành phải bằng lòng. Hai vật ấy là vật bất ly thân của những kẻ bôn ba, tôi mất những thứ đó thì nguy hại vô cùng, nhưng tôi tin rằng tôi không mất được. Phép tính thiên văn của chúng tôi có tính đến sai số do lịch mặt trời, còn phép tính của các nhà Nho căn cứ vào lịch mặt trăng, chắc là do đó mà sai chu kỳ của mặt trời.

Chúng tôi từ phủ huyện Diên Phước về nhà Bá Hòe, Bá Hòe phấn chấn không ngờ:

-Cầu mong cho ông đúng.

Tôi phân vân, lẽ nào ông Bá Hòe dành tình cảm cho tôi hơn cho ông quan huỵện một thời là bạn đồng ngũ cùng ông ấy. Ông Bá bèn nói:

-Đêm nay, nhân lúc hoảng hốt vì gấu ăn trăng, tôi cho người giải thoát cho Ba Bị.

-Ông làm thế nào?

-Tôi nhà buôn không ai nghi. Ba Bị cũng võ nghệ cao cường, lo gì không thoát ra nhân lúc mọi người bối rối vì không ngờ gấu ăn trăng.

-Sao lại gấu ăn trăng?

-Thế đấy. Thì nguyệt thực mà. Người ta bảo con gấu đã ăn mặt trăng. Nếu biết trước thì các quan tư xuống lệnh cho dân cúng bái, chứ không biết trước thế này…

Một ý bỗng lóe lên trong đầu tôi, tôi bảo ông Bá:

-Ông tính cướp anh Ba đi, sau đó ông sống làm sao ở đây?

-Khỏi lo, cứ qua chuyện này, sau đó viện Triệu Quận công về…

-Không nên, tôi có ý này, không cần dùng võ, mà dùng văn.

Bá Hòe nghe tôi rồi khịt mũi nói:

-Có thật hôm nay mặt trăng bị ăn mất không?

-Đúng- Tôi cả quyết- Trong nửa canh giờ, mặt trăng sẽ bị che mất một phần…

-Sao không thấy quan báo xuống cho dân tình cúng tế? Quan huyện Diên Phước cũng bán tín bán nghi là thế nào?

Bá Hòe đi đi lại lại, nhìn ra ngoài sân, rồi nói:

-Thôi thế này nhá…

Khi tôi viết lại những chuyện này thì mọi sự đã xong, nói như người Đàng Ngoài là mọi sự đã an bài. Tôi không biết rằng, Tri huyện Diên Phước cũng không phải là tầm thường lắm đâu. Sau khi tôi và Bá Hòe đi ra, ông ấy đã gọi tâm phúc đến, đưa cho hai phong thư, dặn dò tỷ mỷ, rồi nói:

-Đi gấp nhá, rẽ qua gọi Xã Thi lên đây.

Tất cả những việc làm của Tri huyện Diên Phước hóa ra lại không phải nắm số phận Ba Bị, mà là nắm chính vận mệnh của tôi.

*

2.

(Ba Bị tự sự)

Người ta thường bảo, trước khi chết, con chim khôn kêu tiếng hay, người ta muốn nói lời thật. Khi bị trói vào cột, cái chết lửng lơ trước mắt, tôi mới thấy chết thế này thì nhục quá.

Quả tình tôi không muốn chết thế này.

Tôi cũng không đổ tội cho người đàn bà ấy đã mê tôi.

Hồi còn Đàng Ngoài, lễ giáo kinh khủng lắm, luật lệ chặt chẽ lắm. Các cụ nói “nam nữ thụ thụ bất thân”, ông Bá Hòe lỗ mỗ bảo, tức là nam nữ không được gần nhau. Gần nhau lửa gần rơm lâu ngày cũng bén. Nhưng mà ở nơi đó, cụ Phủ cụ Lại cũng sờ sẫm bao nhiêu gái làng, ngay thằng Ba Bị như tôi, cũng biết bao nhiêu đàn bà đủ hạng. Tôi đã biết từ mẹ mướp đến  bà tư Xã Cánh, bà Lại ở Phủ… Các mệnh phụ đường đường bà lớn, nhưng rồi cái ấy cũng không khác mẹ đĩ ở làng là mấy, có khác chăng là nó đòi ghê gớm hơn mà thôi. Tôi nghiệm ra rằng, người ta càng ăn nhiều thứ ngon vật lạ, thì người ta càng thích tòm tem, lang chạ. Nhưng ở cái miền lễ giáo chật cứng ấy, tôi chả bao giờ bị người ta bắt được. Mọi sự đều diễn ra ở trong bóng tối, nếu không thì ở một nơi hoang vắng chỉ trời biết, đất biết.

Trớ trêu cho tôi, tôi đã chọn cách chỉ có sông nước biết, trời cao biết để gian dâm, thế mà sông nước và trời đất đã không còn che chở cho tôi. Nếu như vào một ngày bình thường, con thuyền ấy chỉ là một cái giường, bọn thanh niên có nhìn thấy tôi, cũng chưa chắc dám làm gì, tôi sẽ quét bọn chúng bay xuống sông ngay. Nhưng ma đưa lối quỷ đưa đuờng cho tôi, cái lúc ấy con thuyền mà người nơi đây gọi là ghe ấy đã được yểm thành rồng thành giao long, thành thủy thần để mai đưa các trai tráng đua ghe. Nó đã được ông Trùm khấn vái cầu xin độ trì của thánh thần, có nghĩa là nó cũng đã là vật thần. Thế mà tôi cóc biết. Sau này, và bây giờ khi đã còn giữ lại cái đầu để kể lại Pi-nô, kể lại cho con cháu, tôi mới tỉnh táo mà biết như thế, chứ lúc đó tôi biết cái quái gì đâu.

Tôi lại động chạm phải người đàn bà của cậu Hai, người cầm đầu của đội đua ghe. Chỉ có người đàn bà này ưng ý tôi nhất. Dáng người khi đi như rắn lượn, mặt hoa da phấn, cổ cao mắt lúng liếng. Bá Hòe đã bảo tôi: “Đó là con cái phường Minh Hương, dòng máu Trung Nguyên, nếu không loạn ly, chắc đã là mệnh phụ ở ngôi cao, chứ đâu lưu lạc đến đây làm vợ một đứa thuyền chài”. Nhưng đứa thuyền chài ấy cũng có vai vế trong vùng, luôn luôn cầm chịch các cuộc đua ghe. Chỉ cần thế thôi cũng đủ sĩ diện với đời. Tôi là cái gì, một thằng lang thang hoạn lợn, thế mà chỉ vì đeo trên vai cái tấm da của tổ tông, còn đủ để thiên hạ Đàng Ngoài lác mắt nữa là hắn ta.

Nhưng mà tôi đã phải để mắt vào người nào thì làm sao tôi buông con mồi ra được. Gặp tôi một lần thì lại muốn lần sau. Ôi, mỡ đến miệng mèo thì mèo phải ăn, đằng này mỡ lại bò vào miệng mèo, không ăn sao được.

Đáng lý ra tôi phải kiêng mấy thứ ấy. Kiêng thời khắc cái thuyền biến thành con rồng biển, kiêng người đàn bà của cậu Hai ngày mai đua ghe. Nhưng làm sao để biết những điều ấy? Đièu đó cũng bình thường thôi, chỉ có tôi không biết, bởi vì tôi là đứa không bình thường, vô học, dốt nát. Đồ thất phu bỉ ổi. Tôi là con chó hoang từ đàng Ngoài chạy vào đây. Đàng ngoài mọi thứ sẵn đấy, lễ nghĩa cũng sẵn đấy, người ta làm mãi thành quen, mình cũng bắt chước mà thành biết. Nơi đây mọi thứ tưởng như lỏng lẻo, nhộn nhạo, nhưng cũng có lề thói của riêng nó mà nếu muốn biết phải học, phải nghe. Thế mà tôi không bao giờ biết nghe ông bá Hòe, không nghe ông Si, không nghe Pi-nô. Cái chết của tôi đang treo lơ lửng là kết quả của sự ngu muội của tôi đây.

Tôi sẽ chết mà mang tiếng dơ bẩn với tổ tông. Tôi sẽ chết mà đứt đoạn việc tìm ra kho báu vườn An Lạc. Tôi là con chó ghẻ của dòng họ oai hùng hiển hách nhà tôi. Sao tôi lại đến nông nỗi này.

Tôi muốn gặp ông Bá Hòe. Ông ấy xuất hiện, gương mặt buồn bã. Tôi nói:

-Việc đầu tiên tôi xin ông xá tội.

-Với tôi, chú có tội gì đâu.

-Tôi làm cho ông mang tiếng xấu.

-Biết thế là tốt.

-Việc thứ hai, ông hãy mang những di vật của họ nhà tôi trao lại cho thằng bé Quý Hiền.

Ông Bá Hòe thở dài:

-Được.

-Ông lo cho con của cô Xanh, nếu nó là con trai, ông cũng thay tôi kể cho nó món nợ của họ nhà tôi về vườn An Lạc.

-Được.

-Thế thì tôi không còn gì áy náy nữa. Xin đội ơn ông.

Ông Bá Hòe không an ủi, không nói thêm câu gì, yên lặng quay vào nhà. Tôi cám ơn ông ấy quá. Lão này khác xa hồi ở Kinh Môn. Hồi xưa, lão ấy chỉ là một thằng nhà giàu chân đi đất ở nhà, ra đường mới xỏ giầy, nói tục văng mạng. Bây giờ thì lão ấy đã xúng xính lắm, không khác bọn nhà giàu ở kinh thành, mặt phẳng, nói lượn lẹo văn hoa. Gặp người Nhật bán buôn ì xèo cũng cúi đầu nhúc nhắc trông nhộn lắm. Lão ấy đã là người của Quận công, người của họ nhà quan, ăn lộc Quốc công họ Nguyễn, được kính nể ở Cửa Hội. Lão ấy đã khác cái lão trọc phú ở âu thuyền xó núi Kinh Môn. Bây giờ thì tôi mới ngộ ra rằng, xung quanh người ta đều khác xưa, chỉ có tôi không khác tôi là mấy. Nếu có ai tháo cho tôi mấy cái dây trói này, thề có đất trời, tôi sẽ tự tát vào mặt mình một trăm cái tát. Tôi thề rằng tôi sẽ khác xưa.

Hồi xưa, tôi đã xem một buổi bình văn của ông Huyện Vinh. Bọn có chữ ấy rất nhiêu khê, chiếu trải ra cũng phải ngay ngắn, cái xơ cói của chiếu trên cũng phải thẳng với chiếu dưới. Viết một chứ thì nhấn nhá, đọc một câu thì vỗ đùi. Hồi đó, tôi tự nghĩ, bọn này cũng là bọn lẩm cẩm, có quái gì mà lắm nhiêu khê thế, rốt cuộc là cũng ăn, cũng uống, cũng làm việc đàn ông đàn bà, chứ có quái gì. Chữ nhiều thì nghe nói hết nam khí, con chim không cứng lên được. Tôi cóc cần chữ, nên con chim tôi lúc nào cũng cất cao lên. Lúc chiều, bọn chúng bảo sẽ thiến hoạn tôi, như tôi đã từng thiến bọn gà, mèo, chó. Trời ơi, âu cũng là sự quả báo, tạo hóa có sự báo ứng, được nhiều thì cũng phải trả nhiều. Nhưng tôi không để cho họ làm thế, tôi sẽ chết trước khi họ muốn lấy đi niềm kiêu hãnh cũng là nỗi nhục nhã của tôi.

Tôi còn nhớ giọng ông Huyện Vinh ngâm nga: “Nước trôi qua cầu thời không ngừng/ Tóc ở trên đầu bạc lúc nào…”

Hình như cuộc đời là vần xoay liên tục. Chỉ có tôi không vần xoay, chỉ có tôi là đứa đáng chết mà thôi.

***

Chương XXIII- lại tính chuyện nhân duyên

“Đêm năm canh nghe con dế thốt

Ngày sáu khắc bất đốt ngón tay

Hỏi ai duyên cớ sao đây?

Duyên trăm năm nỡ bỏ, mà nghĩa một ngày lại theo…”

1.

(Kỳ Hoa kể chuyện)

Hôm ấy, bố nuôi tôi hối hả ra đi, chỉ còn tôi và dì Dung ở lại. Dì Dung có vẻ khó gần. Bà cứ ngồi ăn trầu, nhai bỏm bẻm không nói gì cả. Dì Dung là người gốc Đàng Trong mà ăn trầu hơn cả người Đàng Ngoài, ăn trầu ghê thật. Môi mép dì có những vết đỏ chân chim. Người đàn bà này chắc có mối liên hệ gì đó đặc biệt với bố tôi, cách nói năng với ông quả là thân thiện lắm lắm. Một đời chinh chiến, lang bạt kỳ hồ từ Đàng Trong ra Đàng Ngoài, tôi chắc là dì Dung chỉ là một bến đỗ của Triệu Quận công.

Tôi gợi chuyện dì:

-Dì ơi, Đội Huy có hay về thăm dì không?

-Nó theo bố nuôi con, chẳng mấy khi về.

-Vậy thì dì bảo anh ấy lấy vợ đi.

Dì Dung ngồi lơ đãng, quay lại nhìn tôi một thoáng rồi nói:

-Trai hai mươi còn con trẻ, gái mười chín đã mẹ già, con biết câu nói này không?

-Ngoài quê con, có câu trai ba mươi tuổi đang xoan, gái ba mươi tuổi đã toan về già.

-Thằng Huy nhà dì còn chưa ưng vợ, còn con thì sao, chuyện con lấy chồng chắc đã sửa soạn xong rồi?

Tôi nghe thấy dì Dung nói thế, ngạc nhiên vô cùng:

-Con đã có gì đâu, hay bố con nói gì với dì?

Dì Dung lắc đầu:

-Ông ấy không nói gì. Là dì nghe người ta nói.

Tôi càng hoảng hồn:

-Sao người ta lại nói gì hả dì?

Dì Dung lại lắc đầu:

-Thôi dì chả nói gì đâu.

Tôi thấy lạ. Dì Dung có gì đó giấu giếm tôi, dì cứ nói úp mở thế nào đó. Tôi gặng hỏi, thì dì nói:

-Trấn Quảng bé nhỏ lắm con ơi, con vào được phủ trấn thì đáng mừng chứ sao? Con có thích ông ấy không?

-Ông nào?

-Con lại còn hỏi dì?

Tôi thấy mung lung, nhớ lại bà Bẩy và cô Chín cũng nói chuyện chuẩn bị mai mối gì đó cho tôi. Có lẽ những người lớn đang âm thầm một việc gì mà chỉ có tôi là chưa biết. Dì Dung bảo:

-Người ta coi chuyện con vào hậu phủ là hồng phúc, còn ông ấy, bố con ấy, thì chắc chả vui gì đâu. Ông ấy thương con, hậu cung hậu phủ ông ấy biết quá rõ mà.

Tôi lờ mờ đoán ra dì Dung định nói gì:

-Dì ơi, dì nhầm rồi. Con làm sao lại có thể vào hậu phủ được. Bà Bẩy và cô Chín nói tác thành cho con với quan Tổng binh nào ấy, nhưng con thấy chuyện ấy xa xôi thế nào ấy. Dì Dung ngồi thẳng lên, nhìn tôi:

-Quan Tổng binh nào? Thế ra con không phải là sắp làm thứ phu nhân Quan trấn đấy à?

Tôi nghe đến đây, giật nẩy người lên:

-Ôi, dì ơi, ở đâu ra cái tin ấy đấy.

Dì Dung chợt lắc đầu:

-Thôi dì chưa nói gì đâu.

Tôi thấy trời đất tối sầm, bèn quỳ xuống nói mếu máo:

-Dì ơi, có chuyện gì dì cho con biết với.

Dì Dung thay miếng trầu khác, nói:

-Con ơi, dì nghe người ta đồn con sắp làm thứ phu nhân quan trấn, lại nghe nói con đã ở với quan trấn rồi, ông ấy gặp con thì không gặp bà Bẩy đã bao nhiêu ngày nay. Vậy thực hư ra sao?

Tôi kêu lên:

-Dì ơi, con có biết gì đâu. Đúng là Quan trấn về đến phủ, gặp con chỉ chuyện trò thôi, rồi ông ấy bảo làm cầu siêu cho bố con, suốt ngày đọc sách. Con thì ăn xong lại tập tành. Ông ấy bảo con là ông ấy trai giới không đi vào hậu phủ, không gặp phu nhân hay bất cứ ai…

Dì Dung thở dài:

-Có thế ư?

Tôi cũng thở dài:

-Có thế thôi. Dì tin con không?

Dì Dung nhìn tôi chằm chằm:

-Dì tin con, nhưng con ơi phủ trấn có phải là làng quê con hay nguồn xóm của dì đâu…

Tôi hỏi dì Dung, muốn khóc:

-Bây giờ thế nào hả dì?

Dì Dung ngồi im, mãi mới nói:

-Dì cũng chả biết thế nào. Con về Quận phủ với bố con đi.

Tôi òa khóc. Dì Dung vẫn im lặng. Tôi thấy dễ chịu vì dì Dung không nói năng, không dỗ dành. Khóc sao mà nhẹ lòng đến thế.

*

2.

Tôi nói chuyện xong với dì Dung, thấy mệt mỏi rã rời. Thật là cây muốn lặng gió chẳng đừng. Tôi là số gì mà trời cứ trêu ngươi làm vậy.

Tôi nhớ Kinh Môn Giáp Sơn… Trong lễ cầu siêu cho bố tôi, mõ cốc đều đều, trong hương khói dìu dặt, tiếng tụng kinh của sư Phụng âm u như từ trên trời vọng xuống, tôi thấy tôi sống lại với bố tôi ở Giáp Sơn, Kinh Môn. Bố tôi đã ngồi như hoá đá khi bà mối đến nói chuyện trả trầu cau sau vụ tôi phá đám Hội đúm. Tôi coi chuyện ấy cũng xa xôi, thương bố hơn thương mình. Đến khi qua cửa Đại, nhấn mình trong làn nước biển, tôi thấy thương tôi hơn thương hai ông bố, bởi vì khi đó tôi chỉ sống với hình bóng Trịnh Văn Lâm. Giờ đây, mọi chuyện ong ve quanh tôi bay ra từ phủ trấn có nghĩ lý gì, nhưng mà tôi buồn. Buồn vô hạn. Đời người con gái thêm một chuyện quá tam ba bận định thành gia thất không xong thì còn ra cái thể thống gì… Giờ đây, nếu có chuyện gì, tôi thương tôi và thương cả cho bố nuôi tôi, tôi thương bố tôi ở dưới suối vàng, có đứa con gái chả làm gì nên hồn, lấy một tấm chồng mà lận đận.

Ông Quan trấn ư? Quan trấn ở cao vòi vọi, số phận dun dủi tôi gặp ông được như vừa qua đã là phúc lớn lắm rồi. Sau đêm hôm tôi nhảy lên cho Quan trấn một chưởng, bị ông ấy cho một bạt tay, tôi biết được tin của bố tôi, tôi đã không ngủ cả đêm. Sáng hôm sau, tôi dậy muộn, tôi nằm mãi trên gường. Tôi không thiết sống nữa. Ông ấy đã đến nhẹ nhàng như một con mèo, nói ầm ầm như sấm:

-Dậy, dậy đi. Ông cụ dưới suối vàng thấy cô như thế này thì buồn lắm đấy.

Tôi vội nhỏm dậy, tuồn xuống đất phủ phục lạy chào, ông ấy bảo:

-Khỏi cần. Ta đã lệnh chuẩn bị làm lễ cầu siêu cho ông cụ. Từ nay đến đó ta sẽ ở lại thư phòng, đọc sách, trai giới. Cô còn thế này thì ta thấy không đáng đâu.

Tôi cố làm vẻ không ủ ê nữa, vâng dạ rối rít. Tôi ý thức được phúc phận đã mang tới cho tôi ông quan trấn uy nghi mà suồng sã này. Ông ấy đi rồi, tôi dậy và tự hứa sẽ không buồn bã nữa, nhưng trong lòng vẫn rối như tơ vò. Tôi chỉ muốn khóc cho thật thoả lòng. Tôi muốn chạy đi đâu đó thật xa, như ở Giáp Sơn, vụt lên đỉnh đồi, từ đó lăn xuống sườn đồi mặc kệ sim mua hay bụi phèn đen cứt lợn. Cho thoả nỗi buồn nỗi bứa bối trong lòng tôi. Tôi quanh quẩn ra cổng phủ để sang phía hậu phủ của bà Bẩy, mấy tên lính cương quyết ngăn lại: “Quan trấn lệnh nội bất xuất, ngoại bất nhập”.

Tôi lặng lẽ trở vào, nhìn thấy giếng nước hôm trước tôi đã tắm đêm, tôi nhớ lại mình đã từng tập bài Đông hoa đào ở đây. Sao ngày hôm qua đến hôm nay đã trở thành xa xôi như thế nhỉ? Tôi dừng lại, đi bài quyền hoa đào. Tôi lại thấy máu như chảy mạnh hơn trong huyết quản, cũng những động tác đó mà nay chân tay tôi vung lên như là bản năng nó phải như vậy, chứ không phải là tôi đang tập tành gì. Tôi thấy mình bay trên những triền đồi Giáp Sơn Kinh Môn, tôi thấy tôi chạy lon ton trước ngõ nhà giá lạnh kẽo kẹt tre già ngả nghiêng trong gió và nhìn thấy bố tôi xuống kiệu lững thững vào nhà. Tôi thấy tôi nhí nhố trước sư Thành ở ngõ chùa rụng đầy xác hoa đào mùa Xuân…

Quan Trấn xuất hiện lúc nào không hay. Ông ấy đứng nhìn tôi tập võ. Khi tôi nhận thấy có ông thì ông ấy đã bước đến, không nói không rằng, đi một đường quyền mà tôi thấy quen vô cùng. Thế chân ông ấy như ánh chớp, thế tay mềm mà quyết liệt… Tôi nhìn thấy bài Mẫu đơn quyền một lần nữa, chỉ có điều người múa võ là quan trấn chứ không phải sư Thành… Sư Thành múa bài võ này động tác linh thiêng, đẹp huyền diệu, quan trấn múa mẫu đơn quyền động tác hoa mỹ, đẹp mạnh mẽ. Tôi đứng ngớ ra ngắm nhìn ông ấy.

Khi ông ấy dừng lại, tôi thốt lên:

-Mẫu đơn quyền của quan trấn thật đẹp. Em cũng muốn học nhưng không được”.

Quan trấn cười, vừa nói vừa làm động tác mẫu:

-Một người bạn vong niên dạy tôi, giờ ông ấy đã chết rồi. Cái khó của mẫu đơn quyền là phải lột tả được thần thái, mềm nhưng cương quyết, rắn nhưng không khô khan, như hoa mẫu đơn trên núi. Động tác tay vung ra nhưng là để thu về, che chở chứ không phải xuất đòn, tâm linh luôn luôn tâm niệm mình như bà mẹ chở che con cái.

Ông quan trấn nói xong, nhìn tôi khích lệ:

-Nhưng muốn học Mẫu đơn quyền thì phải biết thạo Hoa đào quyền. Cô có bài quyền hoa đào rồi thì tập được.

Tôi nghe quan trấn nói, đột nhiên nhớ sư Thành. Ông sư trẻ đẹp ấy cũng nói với tôi đại để như thế. Nhưng tôi không thể học được, vì cứ động tác thứ hai là muốn trêu sư. Còn bây giờ, tôi biết trước tôi là quan trấn, tôi là thỏ là gà, ông ấy là cọp là sư tử. Tôi chợt thấy bản năng tuân phục trỗi dậy, cảm thấy nếu tôi làm theo ông ấy là được liền. Tôi liền múa may bài quyền mẫu đơn theo trí nhớ. Ông ấy bèn cười ha ha:

-Mi thật là giỏi, chiều chiều hãy đến đây tập với ta, sổ sách làm ta u mụ đi, ta cũng muốn thỏai mái như thế này.

Thấy tôi vung chân vung tay, ông ấy nói:

-Mi có khiếu lắm, nhưng động tác của mi hoang dã. Trước tiên mi phải biết thần của bài quyền hoa đào là phục rồi đến công, nhưng thần của bài mẫu đơn là thủ. Bài hoa đào vị cá nhân, còn bài mẫu đơn thì vị mẫu tử. Bài mẫu đơn đẹp ở sự biểu diễn hai nguời, một mẫu một tử. Tập hoa đào quyền khó một, tập mẫu đơn quyền khó ba lần.

-Em chỉ thấy ông sư ấy múa bài quyền mẫu đơn này một mình, đẹp lắm, thích mắt lắm.

-Bởi vì ông ấy chỉ có một mình, chỉ múa chiêu mẫu, còn chiêu tử phối hưởng vào mới hay. Xem ta đây này.

Quan trấn bắt đầu đi quyền. Thật là một sự khai mở tâm thức cho tôi. Xem sư Thành múa mẫu đơn quyền, tôi thấy đẹp nhưng không thể bắt chước hết. Hóa ra vì động tác còn thiếu sự phối hưởng, như Quan trấn nói. Từng động tác của Quan trấn, tôi tưởng tượng ra mà ghép với sư Thành thì thật ăn ý, như mẹ có con vậy.

Tôi bắt đầu làm động tác theo Quan trấn. Quan trấn mỗi khi nhìn thấy tôi đi quyền, đều gật đầu ra vẻ đắc ý lắm.

Đến ngày thứ ba, tôi đã có thể cùng Quan trấn múa bài Mẫu đơn quyền. Khi Quan trấn dụng chiêu mẫu, tôi tập toạng cử chiêu tử, tôi làm con của Mẫu Quan trấn. Ông ấy có tính khi múa võ thì tập trung cao độ vào bài, lúc đó ông ấy toát lên thần thái của Mẹ nâng đỡ con cái. Khi Quan trấn dụng chiêu tử, tôi tập mấy lần đầu không đạt, ông ấy nói:

-Mi đã thạo động tác cũ, đáng lý phải làm tốt mới đúng, nhưng vì mi khi đi quyền thần thái vẫn không dứt được trần tục, vẫn để đầu óc mi là đứa bé, còn ta là Quan trấn, nên không được đấy thôi. Mi hãy nhập tâm đây mi là Mẫu.

Tôi bèn múa bài quyền ấy một mình, ông ấy đứng ngắm, vỗ tay ba lần, kêu:

-Được lắm. Mi làm một mình thì được lắm. Bởi vì mi sẵn có tâm tính mẫu nghi rồi. Nhưng khi có ta mi ngại đấy thôi. Quên đi. Quên đi. Nào…

Thế là tôi có bảy buổi chiều tập bài Mẫu đơn quyền với quan trấn. Thật là những ngày đau buồn và tràn đầy hứng khởi. Tôi đau buồn nhớ thương bố tôi, nhưng tôi thấy mình có quyền ấp ủ một hy vọng mơ hồ nào đó về một ngày mai rời xa cung phủ. Nào ngờ, ngày tôi rời phủ trấn về nhà dì Dung lại đối mặt với tin tức lạ lùng chán ngắt thế này. Bao giờ bố nuôi tôi trở về?

*

3.

Tôi gặp lại bà Bẩy, không thấy rộn ràng như gặp bà ở nguồn Khe Cẩm. Tôi thấy lạ, ở nguồn Khe Cẩm, bà Bẩy xuất hiện, từ bà ấy toát lên vẻ linh thiêng, bí ẩn và cao xa, tôi như bị hút về phía bà ấy. Còn bây giờ, tôi nhìn bà ấy như một bà hàng xóm vậy. Chả lẽ chỉ có mấy ngày tôi ở trong cung phủ trấn, mà tôi đã biến đổi khác hẳn đi như vậy? Chả lẽ tôi đã bị cung phủ hút hết suy nghĩ dân dã đến như vậy? Hay là tôi vẫn vậy, còn bà Bẩy đã không còn bí ẩn linh thiêng với tôi nữa?

Bà Bẩy đon đả lắm:

-Em đây rồi. Mới có mấy hôm không thấy em, chị rất nhớ.

Quay sang bố tôi, bà Bẩy nói:

-Chú ơi, hôm nay cháu mời chú đến đề truyền ý lệnh của Quan trấn. Thôi thì ông ấy là Quan trấn, nhưng cũng là cháu của chú.

Bố tôi nói:

-Đội ơn hồng phúc của Quốc công và Quan trấn, tôi lĩnh mệnh.

Tôi đứng giữa hai người, họ hàng chẳng phải, mà cũng không phải là hoàn toàn người dưng để thi lễ. Bà Bẩy một điều chú hai điều chú, bố tôi thì luôn xưng chức phận.

Chuyện vừa đến đó thì có người truyền lệnh của Quan trấn bảo bố tôi phải đến gặp ông ấy ngay. Thế là tôi còn lại một mình với phu nhân quan trấn.

Bà Bẩy nói:

-Quan trấn gọi nghĩa thúc đến để xin phép làm lễ cưới cho cô với cậu Tổng binh.

Tôi đã được dì Dung nhắc đến quan Tổng binh, giờ nghe thấy thế, chả thấy gì đột ngột. Tôi lạ, thấy mình dửng dưng. Cũng lạ cho mình, nghe thấy chuyện dựng vợ gả chồng cho mình mà cứ trống rỗng thế nào. Có lẽ tôi hết mọi cảm giác về chuyện ấy rồi. Khi trước, nghe thấy bố nuôi tôi nói chuyện gả tôi cho công tử Trịnh Văn Lâm của Đô đốc Đàn quận công, tôi tò mò, chen lẫn chút hồi hộp, háo hức muốn biết công tử Trịnh thế nào. Bây giờ, tôi chả còn cảm giác ấy nữa. Trước đó, khi con ở Giáp Sơn Kinh Môn, bà mối đến nói chuyện tôi với Nho sinh Đông Triều Lương Tính, tôi thấy ngượng, lo sợ vô cùng, có lẽ lúc đó tôi còn trẻ con quá. Bây giờ tôi đã lớn, tôi đã biết một chút tình và biết đau khổ rồi, tôi thấy mình dửng dưng, nguội lạnh. Tôi hỏi bà Bẩy:

-Tổng binh nào ạ?

-Đó là em trai của chị, đang đóng Tổng binh ở Thuận Hoá. Em ơi, khi ở nguồn Khe Cẩm, nhìn thấy em là chị thấy ngay rằng chỉ có nó mới xứng với em thôi. Chị chăm em là chị muốn chị em ta vốn đã chị em rồi thì gần gặn hơn nữa.

-Thưa phu nhân, đa tạ phu nhân đã có ý tốt.

Tôi bỗng nhớ đến nao lòng cái ngày ở Đông Kinh trong phủ Triệu Quận công, khi ông bố nuôi nói chuyện chồng con, tôi chỉ một lòng nghĩ đến thằng Hiền bé bỏng, giờ đây nó đã lớn, nhưng chưa thể xa tôi được. Tôi bảo bà Bẩy:

-Em còn một đứa con, liệu có…

Bà Bẩy nói ngay:

-Chị đã nói với cậu ấy rồi. Cậu ấy biết em nuôi con vì nghĩa vì tình, không phải con em mà thương yêu như thế, càng làm cho cậu ấy khen lắm. Nói thật, cậu ấy quá khó tính. Nay đã gần tam thập, vẫn chưa ưng một đám nào, khi chị nói về em, cậu ấy đã xuôi liền.

-Thưa phu nhân, có lẽ nên để cậu ấy quyết… Biết đâu em không lọt mắt cậu ấy thì sao?

Bà Bẩy cười kha khá kha khá, rất hồn nhiên, nói:

-Em thấy chị có khó tính không? Tuyển gái ở nguồn Khe Cẩm chắc em biết rồi, chị nói nó còn cãi chị làm sao được.

Tôi thấy ngay trong chuyện này ý chí của bà Bẩy rất mạnh mẽ. Quả là khi nhìn thấy tôi ở nguồn Khe Cẩm, bà ấy đã có ý ấy, bây giờ những chuyện ấy đã qua, nhiều chuyện xâu lại với nhau tôi mới càng sáng ra rằng bà Bẩy đã không nói dối. Bà ấy đã tính toán cho tôi làm em dâu của bà… Nhưng một người đàn ông phụ thuộc hoàn toàn vào chị gái như thế liệu ra gì? Bà Bẩy nhẩn nha nói:

-Nhân có sứ đoàn Hoa Lang ở đây, chị nói với quan trấn gọi cậu ấy về phủ, xin cho cậu ấy về cớ là tiếp sứ đoàn, nhân thể cho cậu ấy trau dồi tiếng Tây dương cho giỏi.

Tôi hơi ngạc nhiên:

-Anh ấy biết tiếng của những người Tây dương ạ?

-Trước kia, ông cụ bảo quan trấn tìm cho một người nhanh nhẹn sung vào đội mua súng. Muốn mua súng phải biết tiếng, thế là mấy năm trời cậu ấy lăn lộn mua bán, giao thiệp với bọn buôn Tây dương…

Khi đến Dinh Cát mấy năm trước, rồi khi qua Cửa Hội, tôi đã nhìn thấy rất nhiều người Tây Dương chuyện trò xí xố xì xồ, người ta nói với họ bằng tay, ra hiệu mỏi tay mỏi cổ, nay bảo người của ta mũi tẹt, tóc đen nói được tiếng họ thật là lạ. Tôi đã nghe thấy một ông quan ở quân doanh Triệu Quận công bảo rằng, người mình như thế này thì cái cổ chỉ phát ra tiếng mình, còn họ thì chân dài không có bánh chè, râu rậm như khỉ, mắt xanh mũi lõ thì cổ họ mới phát ra thứ tiếng như loài khỉ. Bà Bẩy nói thế thì chắc là quan Tổng binh cũng na ná những người Tây? Tôi bắt đầu thấy trong tâm trí bị kích thích, không còn dửng dưng được nữa. Câu chuyện về người đàn ông được toan tính để cho tôi nâng khăn sửa túi bắt đầu khiến tôi không yên. Tôi bèn nói chuyện khác với bà Bẩy:

-Em muốn về quân doanh với con em.

Bà Bẩy bảo:

-Thế này nhá, cô không phải về quân doanh nữa, chị đã cho người về đón thằng bé lên phủ trấn.

*

4.

Tôi đã thiếp đi từ bao giờ, khi lơ mơ tỉnh giấc thì nghe thấy một thứ âm thanh khô khốc rất lạ. Nó khiến cho tôi giật mình, ngỡ ngàng.

Tôi chạy ra ngoài. Dì Dung đi đâu rồi, chỉ có bóng bố nuôi tôi đang ngồi im lìm trên phản gụ. Ông đã về từ bao giờ? Tôi đến gần, không dám nói gì, khẽ động tay vào đầu gối ông. Tôi khẽ tựa vào vai ông, trong tôi có cảm tưởng mình đang tựa lên một trái núi.

Hồi lâu, ông nói:

-Bố vừa ở chỗ Quan trấn về

-Có chuyện gì khó khăn hả bố?

-Có chuyện.-Ông ôn tồn- Nhưng chuyện đại sự phủ trấn thường thôi.

Bố tôi lại ngừng nói, lúc ấy tôi mới để ý thấy một vật hình dài dài để trên bàn, trước mặt bố tôi. Cục sắt ấy đen sì sì, cong cong to vật. Đó là một khẩu súng. Súng của người Tây. Tôi đã nhìn thấy trong quân của bố nuôi tôi có những cai đội dùng súng, nhưng loại súng gọn gàng thế này thì…

Tôi chỉ vào khẩu súng, bố tôi gật:

-Lái buôn nước Hoa Lang vừa tặng Quan trấn, một cái động ngón tay trỏ thế này, nổ đùng có thể giết một ngưòi ở xa hơn tầm cung.- Bố tôi nghéo ngón tay trỏ.

Bố ôi trầm ngâm, tôi nói:

-Bố lo lắng điều gì ạ?

-Con có thấy khẩu súng này không?- Bố tôi chỉ khẩu súng, ôn tồn- Nó là con đẻ của người Hoa Lang. Phải dụng công tinh xảo thế nào mới nghĩ ra được thứ bắn chết người dễ thế này. Rồi thì tàu thuyền của họ nữa, cũng rất mạnh mẽ. Cho nên họ làm ông trên biển, bắt nạt hết người khác…

Tôi buồn quá, nói với bố:

-Việc Đàng, việc nước bố lo nghĩ ở quân doanh, ở phủ trấn vẫn chưa đủ, nên về nhà bố vẫn phải lo nghĩ nữa… Con thích bố về nhà thì nghỉ ngơi…

Bố tôi lim dim mắt, gật gật:

-Bố cũng muốn nghỉ ngơi, nhưng liệu những người đang dòm ngó ngoài biển kia có nghỉ không?- Bố tôi lạ thở dài- Có lẽ thời của cung tên giáo mác sắp qua rồi.

Tôi nhận ra nét buồn bã trên gương mặt thoắt già đi rất nhanh của bố, bèn nói:

-Con biết rồi, bố buồn là vì thời của cung tên qua rồi, tức là thời làm tướng của bố cũng sắp qua…

-Bố già rồi…

-Nhưng mà con lại mừng- Tôi tươi tỉnh nói với bố- Bố không làm thì rồi sẽ có người khác trẻ hơn làm. Thế thì bố được nghỉ yên vui với cả nhà…

-Bố cũng nghĩ thế, nhưng bây giờ thì chưa. Quan Trấn cũng đang rất lo lắng…

Tôi bèn hỏi sang chuyện khác:

-Thì ra là chuyện này, hôm nọ con cứ tự hỏi sao có chuyện gì mà bố về Phủ trấn gấp gáp thế?

Bố tôi trầm tư:

-Bố về đây, đầu tiên cũng không biết là việc đại sự của phủ trấn.

-Chắc bố nghe tin quan trấn cầu siêu cho bố con?

-Có chuyện đó. Nhưng con có thấy Quan trấn cầu siêu cho bố con không có gì khác thường à?

Tôi vội nói:

-Thôi bố ơi, không phải bận tâm nữa đâu, bây giờ bố bảo con làm gì, con làm thế? Người ta đồn con vào hậu phủ làm thiếp cho quan trấn chứ gì?

Bố tôi hơi sững sờ, nói:

-Dì Dung nói hết với con rồi à?

-Cũng chả có gì nhiều để dì ấy nói đâu?

Bố tôi thở dài:

-Chuyện thị phi làm gì có nhiều để nói, có khi một lời cũng đủ rầu lòng rồi. Vậy con với Quan Trấn nhân duyên thế nào?

Tôi buồn quá:

-Con chả thấy nhân duyên gì… Bố cũng hiểu sai rồi…

-Không phải là…

Tôi thấy buồn tủi cực độ, khóc oà lên.

Vừa lúc ấy có khách đến nhà. Khách là ai? Một ông quan của hậu phủ. Ông này nói giọng eo éo, tôi ngờ rằng, ông ấy không khác các công công ở hoàng cung. Ông ấy nói với bố tôi:

-Phu nhân muốn vời ông và tiểu thư đến phủ của phu nhân nói chuyện.

***

Chương XXIV: Khách đến chơi nhà

“Nhịn miệng đãi khách”

1

(Triệu Quận công tự sự)

Ta đến quán phủ, đã thấy Quan Trấn ngồi đang uống trà, Ký lục Thu hầu trà một bên, có hai tên lính hầu đeo đoản kiếm. Cứ theo cách sắp đặt thế này, thấy ngay rằng đây là cuộc nói chuyện hệ trọng, bởi vì với Quan Trấn, khi đầy đủ bá quan thì chỉ có những chuyện thường ngày, những chuyện có thể đã được bàn định rồi. Càng ít người thì chuyện càng cơ mật. Vả lại, khi có hai tên hầu đeo đoản kiếm thì lại càng cơ mật. Ta yên vị thì quan Trấn nói:

-Mời Đô đốc Quận công đến đây để nghe ý kiến về một chuyện…

Quan Trấn nhìn sang Ký lục Thu, ông già này nói với ta:

-Bẩm thưa Đô đốc, đây là chuyện bang giao, nhưng xét thấy không ai thạo tình hình thuỷ quân và các vùng buôn bán ven biển hơn Đô đốc, nên quan Trấn triệu Đô đốc. Mấy hôm trước, sứ đoàn của Hội buôn biển Hoa Lang đến Trấn Quảng trình thư xin cho họ được ra vào các cảng của Đàng mình buôn bán. Điều này cũng giống như thư trình năm Kỷ Dậu, nhưng lần này họ còn một đề nghị rằng…

Ông Thu mở tờ thư, trên đó có những chữ như giun, như móc, nhưng bên cạnh lại có một bản chữ ta. Ông Thu đọc:

-Khuyến nghị quan Trấn chuyển lên chúa Đàng Trong lời của Công ty Đông ấn và Hội buôn biển Hoa Lang, phụng sự Tổng thống Hoa Lang và Đê Lang, ngài Mô-rít-xơ vĩ đại, được dành một vài cảng để chỉ thuyền buôn Hoa Lang vào ra, ngoài ra nhất là các thuyền buôn Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha không được đến. Việc người Bồ đến địa phận của chúa Đàng Trong là nhằm truyền Cựu giáo hủ bại, làm rối rắm chính sự của bản xứ, khác hẳn với người Hoa Lang chúng tôi, chỉ đến với ý định tốt đẹp là mang đến hàng hoá, sự giàu có và sự tiến bộ. Thuyền bè của Hoa Lang có kích cỡ lớn, cần có bến cảng riêng mới ra vào tốt, Hoa Lang chỉ mong mang lại của cải của xứ Biển Phương Bắc, xin chúa Đàng Trong minh xét.

Ta thấy câu chuyện quả là đại sự quốc gia, nghe ông Thu xong, bèn hỏi quan Trấn:

-Thưa quan Trấn, việc này không thể giải quyết hồ đồ được?

Quan Trấn cười:

-Thì ta đang hỏi Đô đốc.

Ta lại hỏi:

-Quốc công có ban dạy gì không ạ?

-Ông cụ bảo ta xem xét rồi trình ra Dinh Cát.

Quan Trấn nói xong, hỏi:

-Chú đi Cửa Hội tuần thuyền thấy thế nào?

-Cửa Hội ngày càng đông đúc. Dọc tuyến từ Hải Vân đến Quảng Nghĩa có ba mươi bến đỗ thuyền, đã có tàu buôn ngoại quốc vào khoảng mười bến, nhiều nhất là Cửa Hội. Cửa Hội có tàu Hoa Lang, tàu Phù Tang, tàu Trung Quốc, tàu Hàn, tàu Phú Lang Sa… nhưng hai nước Bồ và Hoa Lang là nhiều. Người Hoa Lang ỷ thế tàu lớn thường coi thường các tàu khác, vào sau nhưng vẫn cứ xô vào bến đẹp, song họ lại cũng có hàng tốt. Lợi thế của họ là đội tàu chở được nhiều chuyến, mỗi chuyến nhiều hàng, lại có súng lớn hộ tống, nên không ai làm gì được. Cùng dòng giống người như họ chỉ có người Bồ là không chịu, vì họ có một nơi là Ma Cao gần Trung Quốc, có thể qua lại đó dễ dàng…

-Họ khuyên ta thế là có dụng ý gì?

Ta ngẫm nghĩ, nói:

-Thì ai cũng muốn độc tôn làm một việc, họ không muốn người Bồ ngăn cản họ, nghĩ cũng hiểu được. Tiểu tướng trộm nghĩ thiển ý là cứ phải gặp họ, xem thái độ của họ thế nào?

Quan Trấn gật gật, bỗng ngẩng lên hỏi Ký lục Thu:

-Ông nói cho Đô đốc Quận công cùng nghe.

Ký lục Thu bèn rút mảnh giấy, nói:

-Theo như Quan Phủ doãn Phủ Thuận Hóa cho nội quan mang vào, tình hình bên Tây Dương cũng rất phiền phức. Nước Tây Ban Nha làm thiên triều, phong quốc vương cho các nước Bồ Đào Nha, Phổ, Hoa Lang, nhưng gần đây, Hoa Lang có nội loạn, người nước ấy nổi lên, đánh đuổi người Tây Ban Nha, không công nhận bảo hộ của thiên triều Tây Ban Nha. Trên mặt bể, họ đánh cướp tất cả những nơi mà người Bồ đã thu được trong hơn một hoa giáp, nước Hoa Lang đang chiếm vị thế bá chủ trên biển. Người Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha thì coi người Hoa Lang, người Pháp là bọn dị giáo, nên không ngừng gây hấn…

-Mật tin này đáng tin đến đâu?- Ta hỏi.

Ký lục Thu trả lời:

-Tin này do Công tử Hiển Hùng đã xem xét, được Mạc Phủ Nhật Bản làm chứng, Quốc công cũng cho là đáng tin.

Quan Trấn gật:

-Những súng ống ta mua sắm cũng phần nhiều là của người Hoa Lang. Họ có vũ khí tinh vi hơn thật…- Quan Trấn quay sang ta- Chú nghĩ xem liệu họ có đánh ta không?

-Chắc không phải lý do muốn đánh ta, mà chỉ là họ chân thực muốn một mình một chợ. Sao quan Trấn không thử tiếp họ xem họ nói gì?

-Thì ta gọi Đô đốc đến cũng vì chuyện ấy.

*

Một đoàn bốn người tiến vào Quán phủ. Ba người mũi dài mắt mèo, cao lêu đêu, chân như không có đầu gối. Một người lùn hơn, tóc đen mũi tẹt giống người như ta làm phiên dịch. Một người Hoa Lang râu xồm cúi đầu chào, để tay lên ngực, nói một tràng líu lo như chim, phiên dịch nói:

-Ông Van Lusi, Trưởng sứ đoàn Hội tàu buôn Hoa Lang chúc Quan trấn thủ Quảng Nam thọ lâu trăm tuổi, sức khoẻ vô địch.

Ông Van Lusi chỉ từng người giới thiệu:

-Đây là ông Cluc Van Baptit, thuỷ sư đô đốc chiến hạm Nam Dương, đây là ông Giêm Cristin, thuyền trưởng tàu buôn Hôp thuộc Công ty Đông ấn.

Phiên dịch dịch xong, cúi đầu nói thêm:

-Ông Van Lusi cũng giới thiệu tôi, Bat-xtơ Chu, thư ký hãng buôn Đại Hoa Lang thuộc Công ty Đông ấn do ông ấy làm Tổng trưởng.

Lão già Thu nói:

-Lễ nghi Đại Việt có từ thời Lê Thái tổ mở nước, lệ sứ nước ngoài yết kiến quan Trấn trở lên đều phải thi lễ.

Tay phiên dịch trố mắt, hỏi lại:

-Thưa ông, chúng tôi đã thi lễ, phép lịch sự người Tây Dương là họ giới thiệu xong, thì các quan cũng giới thiệu, đấy là thi lễ.

Ký lục Thu rung râu, chắc là ông ta tức lắm, nói:

-Anh ăn nói hồ đồ. Thi lễ có phép quỳ, các anh chưa quỳ, Quan Trấn chưa làm việc.

Chu dịch lại cho ba người sứ đoàn Hoa Lang, cả ba nhìn nhau, lắc đầu, người được giới thiệu là Thuỷ sư đô đốc mặc võ phục, đứng thẳng người, ưỡn ngực nói:

-Chúng tôi chỉ quỳ trước Tổng thống Hoa Lang và Dê Lang.

Chu nói:

-Người Tây cúi đầu là tỏ ý tôn trọng nhau lắm rồi.

Ông Thu nói:

-Các anh đang ở trên đất Đại Việt, chứ có phải ở Hoa Lang đâu mà viện Hoàng đế Hoa Lang ở đây.

Chu nói:

-Thưa ngài, nước Hoa Lang tiến bộ đã lật đổ chế độ của Hoàng đế Tây Ban Nha, hiệnnay người Hoa Lang có Tổng thống Mô-rit-xơ do Hội nghị ba cấp bầu nên.

Ký lục Thu bực bội nói:

-Nước Hoa Lang khuyến khích sự bất trung như thế ư?

Chu lắc đầu, không nói gì với ba người Hoa Lang.

Ta nhìn sang Quan Trấn, ông ấy vẫn bình thản, coi như chuyện tranh biện không phải việc của mình. Ta thấy nói chuyện nghi lễ là chuyện của Ký lục Thu, nhưng sự việc căng thẳng lên thì rõ là không hay, bèn hỏi Chu:

-Anh là người Trung Quốc?

-Vâng, tổ tiên tôi ở Giang Nam- Chu đáp.

-Vậy khi sứ đoàn Hoa Lang hay các nước đến kinh đô Đại Minh, hoặc phủ Giang Nam có phải thi lễ không?

-Có chứ. Nhưng đó là nước Đại Minh, trung tâm thiên hạ.

-Anh thật chỉ là người biết tiếng Tây Dương, tiếng Đại Việt chứ không hiểu lý lẽ Đại Việt, Đại Minh có vua Minh, Đại Việt cũng có vua Việt.

Chu lúc lắc đầu tỏ vẻ không muốn nói chứ không phải là chịu lý lẽ của ta.

Trong khi ta và Chu nói chuyện, ba người Hoa Lang đã trao đổi với nhau, rồi nói với Chu, Chu hướng về Quan Trấn nói:

-Các ông ấy thưa rằng tôi đại diện cho các ông ấy thi lễ, quỳ lạy quan Trấn có được không, vì chân các ông ấy thẳng không thể quỳ được.

Ông Thu nói:

-Việc của anh, anh làm đi.

Chu bèn tiến lên một bước, quỳ xuống, lạy Quan Trấn một lạy, xong lại lùi về chỗ. Ông Thu và Quan Trấn vẫn ngồi im một khắc. Ông Thu lại nói:

-Phần ông Chu đã xong, giờ đến lượt các quan Hoa Lang.

Chu tròn mắt, kêu:

-Sao ông đồng ý tôi thi lễ thay các vị này rồi cơ mà.

Ông Thu nói:

-Tôi chưa nói thế, tôi chỉ nói anh làm phận sự của anh.

Ba người Hoa Lang lại trao đổi, họ nói với nhau gì đó rất khẽ, rồi cả ba tiến lên, quỳ xuống, làm động tác như Chu đã làm.

Ta thở phào. Và thấy quan Trấn có lý khi ông ta kiên quyết ngồi im.

Chu hỏi:

-Vậy đã được chưa.

Ông Thu giới thiệu Quan Trấn, giới thiệu Triệu Quận công và giới thiệu chính ông ấy. Xong xuôi, bốn vị khách được phép ngồi.

Van Luis bắt đầu nói, ông ta lặp lại lời lẽ trong thư đã trình lên Quan Trấn. Cluc thuỷ sư đô đốc nói:

-Chiến hạm của chúng tôi có thể chạy từ Nam Dương đến đây trong vòng một hai ngày, súng bắn xa ba dặm.

Ông Thu hỏi:

-Các ông nói rằng các ông đi buôn bán, mang súng và tàu chiến làm gì?

Cluc nói:

-Cũng là để bảo vệ các thương nhân của chúng tôi khỏi bọn cướp biển và quân của thổ dân ăn thịt.

Ông Thu nói:

-Biển của chúng tôi có thuyền của các đô đốc tuần rồi, các ông khỏi lo, còn ở Đàng Trong không hề có thổ dân ăn thịt.

Đô đốc nhã nhặn:

-Vậy thì chúng tôi yên tâm.- Ông ta hướng về phía ta-Quân đội càng nhàn, đất nước càng thái bình.

Ta thấy lão thuỷ sư đô đốc này cũng hợm hĩnh, súng lớn à, tàu to à, bèn nói:

-Binh lính chúng tôi phụng sự hoàng triều, có câu nuôi quân ba năm dùng một giờ, vậy mà quân của tôi đã nuôi ba mươi năm rồi đấy.

Tay đô đốc này cũng không vừa, nói:

-Vậy thì quân của ngài chỉ dùng được ba giờ thôi à?

-Khi xưa Thái tổ chúng tôi đánh một trận chỉ vừa đủ giập bã trầu mà chém Liễu Thăng đánh tan ba mươi vạn quân Minh.

Tay thuỷ sư đô đốc lại hỏi:

-Vậy Thái tổ các ông đã đánh nhau trên biển bao giờ chưa?

-Thái tổ chúng tôi ngồi nhàn đánh quân mỏi từ xa đến chưa đánh trên biển, nhưng trước Thái tổ thì triều Nhân tôn nhà Trần đã đánh tan quân Nguyên Mông bằng thuỷ quân.

Tên đô đốc đắc thắng:

-Thưa ông, Nguyên Mông giỏi đi ngựa, tổ tiên các ngài lừa đánh thuỷ quân thì giỏi là giỏi lừa thôi.

Ta nóng mắt, đứng dậy vung tay nói:

-Láo toét, các anh phỉ báng chúng tôi có ý gì? Vậy tôi hỏi, người Hoa Lang các ông mang tàu to súng lớn sang đây liệu có thể đi trên đất được không, chạy trên rừng của tôi được không?

Trưởng sứ đoàn Hoa Lang vội bước lên nói với quan Trấn:

-Thưa quan Trấn, hai vị đô đốc quen chiến trận nên tính nóng nảy, xin bỏ quá đi.

Ông Thu nói:

-Chuyện nhà binh thôi không nói nữa. Các ông đến đây, muốn nói binh thư, chúng tôi hẹn một tuần, một tháng…

Không khí có vẻ căng. Ta nhìn thuỷ sư đô đốc Hoa Lang, hắn cũng nhìn lại ta. Trong cái nhìn của hắn có tàu chiến và súng lớn, ta không có súng và tàu lớn như hắn, nhưng ta có cả dải đất Đàng Trong đứng sau mình. Ông Thu mời mọi người uống nước. Van Luis hỏi:

-Thứ nước này đắng đắng, lại ngòn ngọt có phải trà của người Trung Quốc không?

Ông Thu nói:

-Không phải, đây là thứ trà chúng tôi trồng ở Đàng Ngoài, uống vào sảng khoái tinh thần, có tác dụng tiêu hoá tốt.

Van Luis đứng lên, lễ phép nói:

-Chúng tôi có một vài thứ quà nhỏ mọn biếu quan Trấn, ông đô đốc và quan Ký lục.

Người ta mang vào những cái hộp nhỏ, đặt trên bàn trước mặt Quan Trấn. Một cái hộp dài thượt. Sau khi Chánh sứ đoàn Hà Lan nói, Chu lon ton dịch lại:

-Đây là loại súng mới nhất do Hoa Lang sản xuất cực kỳ tinh xảo. Súng có thể nhằm bắn xa một trăm bước chân không chệch –Chu vừa nói vừa mở ra, trong đó có các bộ phận của khẩu súng, khi Ký lục Thu kiểm các loại quà mang vào, chỉ thấy dó là những đoạn sắt không để ý, không ngờ rằng dưới bàn tay của người Hoa Lang, trong khoảng một vài khắc, các đoạn ấy ráp vào nhau lại thành một khẩu súng rất lạ mắt.

Lúc ấy, từ trong các ngóc ngách nội phủ, lính hậu vệ xuất hiện, đằng đằng sát khí.

Ký lục Thu mặt thất sắc, nói:

-Phạm thượng. Các ông không được mang súng vào đây.

Quan Trấn ngồi bình thản. Ta hơi hoang mang. Viên thủy sư đô đốc Van Baptit liền cầm lấy nòng súng, chĩa ngược đầu nòng lại vào ngực mình, quay báng súng lại phía trước, nói:

-Thưa Quan Trấn và Triệu Quận công, chúng tôi chỉ muốn tặng Quan Trấn khẩu súng này, để bá cáo với Quan Trấn sức mạnh tinh xảo Hoa Lang. Chúng tôi sẵn sàng bày vẽ cho tướng sĩ của Quan Trấn biết cách dùng. Hôm nay chúng tôi không mang theo đạn.

Quan Trấn gật:

-Các ông bán súng này cho Mạc Phủ, vậy có bán cho chúng ta không?

-Thưa Quan Trấn, Mạc Phủ có hiệp ước với chúng tôi, nếu Quan Trấn cũng có hiệp ước thỏa thuận với Hoa Lang thì chúng tôi cũng sẵn lòng bán loại súng này.

-Chúng ta cũng thân thiện với người Mạc Phủ, các ông nên cư xử có nghĩa, súng cũng như thóc gạo, một đằng nuôi sống người, một đằng làm chết người, nhưng đều mua được.

-Vâng ạ, Quan Trấn hiểu biết hơn người, nếu Đàng Trong có quốc sách như Tổng thống Hoa Lang, chẳng mấy chốc cảng Đàng Trong sẽ đông đúc như Nê-đê-lang.

Chu lại đến bên cái hộp nhỏ, mở ra, bắt đầu thuyết minh:

-Đây là cái la bàn chỉ phương hướng. Cái kim này dù các ông có xoay đi đâu vẫn chỉ phương Nam- Bắc. Chính nhờ nó và những kính thiên văn mà các đội tàu Phương Tây đã đi khắp nơi, đến ấn Độ và đến Tân Thế giới.

Ba viên quan Đàng Trong, từ Quan Trấn đến ta đều kìm lòng không bật ra tiếng trầm trồ, nhưng quả là đồ vật của người Hoa Lang này rất tinh xảo, từ mọi bộ phận của nó đều phát ra những tia sáng lấp lánh, như thể chũng làm bằng ngọc quý, những cái kim của chúng không có tác động mà chạy đều đều như có ma quỷ. Cái kim chỉ nam thì lich lắc nhưng cứ luôn luôn chỉ phương Nam. Kỳ lạ quá.

Sau khi thu nhận quà tặng, quan Trấn nói:

-Cám ơn sứ đoàn Hoa Lang tặng quà, ta sẽ nghiêm túc xem xét lời thỉnh cầu của sứ đoàn và sẽ trả lời. Trong thời gian sứ đoàn ở đây, giao cho Đô đốc Triệu Quận công Phạm Ngô Cường đặc trách việc tiếp sứ. Bản quan thấy rằng, từ xưa nay, Đàng Trong là nơi phồn thịnh, luôn mở cửa bang giao với mọi nước, vẫn tiếp tục khuyến khích các đoàn buôn như cũ, mọi phép tắc trên đất Đàng Trong phải làm đúng luật hoàng triều. Người Hoa Lang muốn hiểu phép tắc đàng Trong thì chúng tôi giúp tìm hiểu. Ngoài ra, chuyện xung đột giữa các giống người Tây Dương với nhau không được để ảnh hưởng đến trật tự của Đàng Trong.

Sứ đoàn Hoa Lang rõ ràng là không thoả mãn với phán quyết của quan Trấn, tuy nhiên họ là những người lịch sự, khi quay ra đã cung kính cúi đầu chào Quan Trấn và hai ông quan ngồi bên Quan Trấn.

Khi những người Hoa Lang quay ra rồi, Quan Trấn trầm tư nhìn ngắm những khẩu súng hồi lâu, trong lúc đó, ta và ông Thu cũng nhìn ngắm những vật kỳ lạ ấy. Rất lâu, Quan Trấn mới nói:

-Các ông nhìn những vật này, các ông có suy nghĩ gì?

Ông Ký lục nói:

-Những vật này rất quý, ba khẩu súng này có thể đổi được một thuyền muối hoặc một thuyền vải, hay một thúng hồ tiêu, nay chúng mang tặng chúng ta, chứng tỏ rất muốn mua chuộc sự giao hảo để đẩy người Bồ đi.

Quan Trấn xua tay:

-Tôi hỏi ông là người ta làm được vật này thì có thể làm được gì?

-Thưa quan Trấn, họ cũng muốn nói với ta, họ có súng bắn vào đâu trúng đó, hay là họ đe dọa ta chăng?…

-Ông chán thế… Vậy cái thứ có cái kim bé tí lúc nào cũng chỉ Nam – Bắc này thì sao?

-Thưa Quan Trấn, họ muốn nói với ta là Đàng Trong và Đàng Ngoài cũng như hai đầu kim này…

Quan Trấn cười ha ha…

Ta nói với quan Trấn:

-Thưa quan Trấn, người Hoa Lang làm được vật tinh xảo này thì người nước ta học họ cũng có thể làm được.

Quan Trấn có vẻ để ý lời ấy:

-Bằng cách nào?

-Ta có thể đến nước họ, để ý lấy bí quyết của họ, muốn vậy phải thân thiện với họ, khi chưa xung khắc thì quyết không gây hấn.

Quan Trấn im lặng nghĩ ngợi, lát sau nói:

-Ta lo là lo cái khác, và muốn bắt chước họ cũng là bắt chước cái khác.

Ta chợt sáng ra, tâu trình:

-Bản tướng trộm nghĩ quan Trấn muốn nói họ làm được súng thì ta cũng có thể làm được. Còn cái chỉ hướng này, lúc nào cũng chỉ một hướng, vậy thì họ có thể làm cái thuyền tự đi dưới nước được, phải không ạ?

Quan Trấn vui vẻ như bừng tỉnh, gật:

-Có ý đấy. Đô đốc quả đã hiểu ý ta.

Cả ba người đều trầm ngâm ngắm nhìn hai vật trước mặt, ta biết chắc rằng cái kim bé nhỏ lích lắc không nghỉ nhưng luôn luôn chỉ một phương kia đã giáng vào suy nghĩ của chúng ta bao nhiêu điều chấn động. Khẩu súng nhỏ bé mà mạnh hơn gươm đao kia khiến cho ta và Quan Trấn cùng lo lắng và suy nghĩ… Lát sau Quan Trấn nói tiếp:

-Các ông nhìn xem, cái kim bé tí con này không ai đẩy nó mà nó cứ tự làm cho thẳng thế này, khẩu súng bé tí mà nó giết người ở xa trăm bước. Vậy thì họ có thể làm ra cái thuyền cứ chạy không cần bọn chèo thuyền, làm ra cái xe chạy không cần ngựa kéo, muốn ra lệnh thế nào những cái máy này làm như thế, nếu như vậy thì rất đáng sợ? Thế cho nên ta lo lắng, làm sao người nước mình biết được họ làm chúng như thế nào, có thể bằng chúng được không, ít ra là biết cách đánh lại chúng như thế nào?

Nói xong, Quan Trấn uống một hớp trà, quay sang ta và lão già Thu:

-Các ông cứ tuỳ cơ ứng biến, mềm mỏng tính kế lâu dài.

*

2

Trong một ngày, quan Trấn gọi ta đến hai lần. Thật là một ngày nhiều màu sắc. Ta đã trải qua những tâm trạng khác nhau, vui buồn lo giận biến đổi như những đám mây mùa thu Đàng Ngoài. Mùa thu, trên triền đê làng, khi ta là chú chăn trâu bé tí, hay nằm dài nhìn lên trời cao, những đám mây trôi trên đầu, thay hình đổi dạng liên tục. Những lúc ấy, ta thấy ta được trải qua nhiều cuộc đời trong một vài phút hồn ta phiêu lãng khỏi triền đê. Lúc thì làm con chim bay, lúc thì làm con ếch nhảy, lúc thì lại làm con chó chạy trên trời…

Khi ta đến phủ Trấn, ta những tưởng lần này quan Trấn chắc là sẽ nói chuyện riêng. Phu nhân Quan Trấn đã nói rằng, quan Trấn sẽ nói chuyện xin hỏi con Hoa cho cậu Tổng binh. Ta thấy chuyện này cũng ổn, hiềm nỗi ta hơi ngại về tính tình của anh chàng Tổng binh trẻ ấy. Sau khi đi theo công tử Hiển Hùng, tiếp xúc với Hoa Lang mua súng, Tổng binh Văn Thụ đã học được tiếng Hoa Lang, nhưng rồi anh ta luôn luôn nói ra những lời tỏ ý kinh sợ, kính nể bọn Hoa Lang ấy. Có lẽ vì vậy mà Quốc công không cho anh ta đi theo đoàn giao lưu với Nhật Bản, Hoa Lang nữa.

Đến phủ ta đã thấy Ký lục Thu đang đợi ta như là phơi râu trong gió. Nhìn thấy chòm râu bay phơ phơ của ông già là ta giật mình, chắc có việc quân việc phủ chứ chẳng phải chuyện nhà chuyện riêng. Ông Thu đi cùng ta vào phủ quán.

quan Qrấn đang ngồi với khẩu súng của người Hoa Lang tặng. Quan Trấn thấy ta, ngẩng lên cầm khẩu súng, nói:

-Đô đốc thấy cái này bắn thế nào chưa?

Ta đáp:

-Thưa chưa, loại súng Mut dài thì lính tráng đã thạo chứ loại này thì còn hiếm.

Quan Trấn khẽ khàng luồn tay xuống dưới, lấy một vật gì đó, rồi ông ấy rất thành thạo kéo cái lẫy kêu rốp một cái, nạp đạn vào súng. Vật lấy từ dưới bàn lên là một viên đạn. Tay đẩy lại kêu xóach một cái nữa, Quan Trấn lăm lăm súng chĩa về phía trước, nói:

-Triệu Quận công muốn ta bắn vào đâu?

Ta im lặng nhìn Quan Trấn, ông ấy vẫn rê rê nòng súng về phía trước, chọn mục tiêu là bức tranh sơn thủy của người Minh Hương tặng, rồi nói:

-Ta sẽ bắn một con cò cuối cùng.

Đoàng. Đầu súng phụt ra khói vàng xám. Trên bức tranh, chỗ con cò đang bay cuối hàng bỗng rách một lỗ thủng.

-Loại này ta đã biết rất rõ… Hôm xưa, Ông già bảo Mạc Phủ mua hộ vài chục khẩu, huấn luyện quân Dinh Cát.

Quan Trấn đưa khẩu súng cho ta:

-Ta tặng Triệu Quận công khẩu súng này, không phải để bắn, mà để xem…

-Xin lĩnh mệnh. Ta có thể làm một khẩu y như thế này…

Quan Trấn mắt sáng ra, vui lắm:

-Cứ làm những y hệt rồi ráp lại như họ, có được không?

Ta hơi sửng sốt, nói:

-Điều này có lẽ khó, phải có thời gian hiểu nó, rồi mới làm ra được nó…

-Mất bao nhiêu lâu?

Ta thấy bất ngờ, bèn ngẫm nghĩ một lát, nói:

-Quả thật khó thể nói trước được. Nhưng nếu Quan Trấn có ý thế từ bây giờ thì mới xếp đặt mọi việc. Đầu tiên là tuyển người học mót nghề của họ…

Quan Trấn đứng lên, ngắt lời ta:

-Được… Ta để cho đô đốc giữ, gọi người Hoa Lang đến bảo họ chỉ vẽ như họ đã hứa… Đô đốc nghĩ ra cách gì đó, miễn là biết càng nhiều về nó càng tốt, rồi sau đó báo lại cho ta thì trả lại cũng không muộn.

Quan Trấn lại ngồi xuống, Ký lục Thu đã quay ra. Quan Trấn nói:

-Còn chuyện này, ta muốn nói với đô đốc… -Ông ta cười, thân mật- Cũng là trong nhà, tôi thưa với chú.

Ta yên lặng lắng nghe. Ông quan trấn cháu hờ của ta ngúc ngoắc trên ghế rộng, ôn tồn:

-Chuyện cô Bảy có ý tác thành cho Kỳ Hoa với cậu Tổng binh, chắc cô ấy đã thưa với chú?

Ta lễ phép:

-Bản tướng đã biết. Thưa quan Trấn, việc này cứ coi như quan Trấn và phu nhân tác thành cho con của Đô đốc Triệu quận công trấn ải Quảng Nghĩa. Đa tạ quan Trấn.

Quan Trấn xua tay:

-Chuyện này coi như trong nhà mà chú. Cô Bẩy làm vậy cũng nhiêu khê, nhưng đó là tính vì mọi người. Mà hình như cô ấy và con bé có nhân duyên, nhìn thấy nhau ở nguồn Khe Cẩm là yêu mến nhau rồi.

-Đa tạ quan Trấn.

-Ta đã mắng cho cô Bẩy một trận nên thân. Mọi việc dù thế nào cũng phải trình với chú trước chứ lại tự ý như thế là hỗn quá. Nhưng thôi đó cũng là một ý tốt, chú hãy bỏ quá lỗi ấy mà vun vén.

*

3

Ta đành triệu Van Lusi, Trưởng sứ đoàn Hoa Lang đến bảo ông ta:

-Thị vệ và quan nội hầu của phủ trấn không thể biết đường điều khiển khẩu súng của các ông, vậy các ông hãy hướng dẫn lính hầu của quan trấn. Còn một việc nữa, tôi muốn có một cái chỉ hướng để so sánh với cái đã có, vì các quan ở nội phủ không tin là nó bao giờ cũng chỉ đúng…

Tên Van Lusi nghe xong, mắt lấc láo như mắt mèo, chắc hắn muốn cười nhưng không dám cười, chỉ thản nhiên ngẫm nghĩ, rồi nói:

-Chúng tôi sẽ biếu quan Quận công một cái chỉ hướng mới. Chúng tôi hiện nay ở đây không có tiểu tướng chỉ huy đội súng, nhưng những yêu cầu của các ông có thể đáp ứng được. Ông Giêm Cristin tuy là thuyền trưởng có thể sử dụng súng rất giỏi. Ngay ngày mai chúng tôi sẽ cho mời ông ấy đến phủ của ông.

Giêm Cristin là một ông già trạc tuổi ta, dáng vẻ to lớn, khuềnh khoàng. Tự nhiên ta có cảm tình với ông ta, vì suốt buổi tiếp kiến với quan Trấn, ông ta chỉ ngồi im, lắng nghe chăm chú. Ông ấy đến một mình, không mang phiên dịch. Tôi chưa kịp bày tỏ sự lo lắng thì ông đã cười rất tươi và nói bằng thứ tiếng Việt ngọng nghịu rất buồn cười:

-Chào quan lớn. Tôi sẽ làm sứ mệnh mà quan lớn yêu cầu.

Ta bảo:

-Ông là thuyền trưởng mà lại làm thạo việc của bọn lính tráng, thợ súng?

Ông Giêm nhún vai, ngạc nhiên:

-Thợ không phải tiểu nhân. Súng lại càng không thể thiếu cuả người đi biển.

Thứ tiếng Việt ít ỏi chắc khiến cho ông ta khó diễn đạt, ông ta cởi cái áo choàng lớn, mở cái túi to tưởng lỉnh kỉnh đồ đạc, định sắn tay làm việc. Ta bảo ông ấy:

-Hôm nay ông đến đây, trò chuyện với tôi để hiểu rõ yêu cầu của quan Trấn. Mai tôi có người đến phụ giúp với ông thì mới bắt đầu.

Ông ngẫm nghĩ, rồi nói:

-Cũng được. Người Việt có câu nhập nhà tuỳ theo lễ.

-Đấy phải nói nhập gia tuỳ tục.

-Vâng, nhập gia tuỳ tục-Ông ta cười hiền lành- Tôi đến phụng sự ông, tuỳ ông xếp đặt.

Khi đó thì con Hoa mang trà lên. Có thể nói ông Giêm đã rất xúc động khi nhìn thấy con bé. Ông ta trầm trồ:

-Ông có cô hầu xinh đẹp quá.

Ta bảo đó là con gái ta. Giêm xin lỗi, nói:

-Thật là một người đẹp. Tôi cũng có một con gái trạc tuổi con ông.

Ta hỏi ông đã xa nhà bao nhiêu năm, ông ta nói ba năm chưa về, ông có mang theo đứa con trai mười lăm tuổi đi theo cho nó học nghề đi biển.

-Nếu ông cho phép, tôi sẽ mang nó đến đây.

Ta nói ta rất sẵn lòng đón tiếp cả ông ấy và con trai.

Câu chuyện đến đó thì cô Chín dẫn theo một đứa trẻ bước vào. Ta đứng dậy. Đứa bé chào ta là ông ầm ĩ. Con Hoa bèn quấn lấy nó, ôm nó vào lòng. Ông Giêm ngạc nhiên. Ta giới thiệu:

-Đây là cháu ngoại tôi.

Ông Giêm nói:

-Chúc mừng quan lớn. Tiểu thư trẻ thế, đã có đứa trẻ con lớn thế này?

-Nó là con nuôi của Kỳ Hoa. Kỳ Hoa cũng lại là con nuôi của tôi.

Cô Chín nói:

-Phu nhân cho đón cháu bé ra đây cho cô Hoa.

Thằng bé Hiền tính tình hiếu động. Nó chạy lung tung, đòi bất cứ cái gì. Nó đòi sờ vào khẩu súng. Thằng bé cứ đòi lấy được khẩu súng kia. Ông Giêm bảo ta:

-Ông cho phép tôi?

Ông ta bèn bế bổng nó lên, cho nó sờ tay vào khẩu súng ấy. Mặt nó thộn ra. Mọi người cùng cười. Nó mếu máo.

Ông Giêm ra hiệu, lắc đầu:

-Không phải đồ chơi…

Rồi nói với ta:

-Ta cất đi…

Ông Giêm rút ra một cái bút lông ngỗng cho nó, nó hớn hở cầm chơi.

Cô Chín nói:

-Thằng bé rất khôn. Nhưng khó bảo lắm. Bà Bẩy bảo phải để nó chơi với cậu Ba, nhưng rồi mới ở được một lúc, đã chí chóe ầm ĩ.

Kỳ Hoa rõ là hoảng hốt, vội kêu lên:

-Đừng làm cho con của con phạm thượng. Con của con dốt nát lắm, sợ bận đến công tử. Cô Chín cười ngỏn ngoẻn:

-Cô chỉ lo không đâu. Chơi với các công tử là ân phúc của Quan Trấn.

Hoa vẫn nói:

-Cô nói lại với phu nhân xin cho em, con em dại lắm.

Cô Chín mắng:

-Nhà cô kháng lệnh hả?

Hoa im. Nhưng sau đó cô Chín lại nói ngay:

-Nhưng thấy thằng bé này nghịch quá mà lại thông minh nên bà Bẩy vẫn cứ cho chơi với mấy công tử.

Ta mời ông Giêm ở lại ăn cơm. Ông Giêm vui vẻ nhận lời. Giêm nói:

-Tôi đã đến các cung phủ của quan lớn Đàng Ngoài và Đàng Trong. Phủ của ông Đô đốc đơn giản quá.

Ta giải thích, đây chỉ là tư gia của ta giao cho dì Dung, mỗi khi ta qua phủ trấn thì nghỉ lại. Giêm ăn cơm với tôi. Hai người đàn bà rất e dè. Khi nghe Giêm nói tiếng Việt bập bẹ thì Dung và Hoa đều cười ngạc nhiên. Hoa hỏi:

-Sao bảo họ không thể nói tiếng ta được?

Ta cũng buồn cười:

-Bố cũng nghe các ông nhà Nho nói thế. Nhưng thực tế là họ đã nói được tiếng ta, còn ta cũng có người nói được tiếng họ.

Trong khi chúng ta trao đổi với nhau, Giêm lắng nghe và ta tin rằng ông ấy hiểu hết.

Buổi đầu tiên tiếp xúc với Giêm, ta thấy hài lòng. Ông ta cũng không có gì khác lắm so với người mình. Có ngoại hình khác, có khéo léo hơn do ông ấy sống ở một nơi chuộng sự tinh vi. Còn thì suy nghĩ, sống với gia đình, có vợ con, lo lắng và mê mải kiếm giàu sang cũng như chúng ta thôi. Điều mà quan Trấn suy nghĩ có lẽ đúng. Họ làm được gì thì ta cũng có thể làm được. Họ chẳng phải người trên trời rơi xuống. Chẳng qua thiên hạ ngày xưa chúng ta chỉ biết Trung Quốc, nay ta biết kéo dài sang đến phương Tây mà thôi. Hôm nay ta cố hẹn khất đến mai, là vì phủ trấn báo sẽ có người đến để ông Giêm hướng dẫn lắp súng, bắn súng, người ấy nói được tiếng Tây, đang từ Thuận Hoá vào.

*

4

Người từ Thuận Hóa đã đến. Người này đi ngựa, buộc dây cương ở gốc cây xoài trước cổng, e dè bước vào sân. Ta ở trên lầu, nhìn thấy một tên dáng nửa lính, nửa tiểu lại vào cổng thì mặc. Kỳ Hoa đã đứng ở sân đang tiếp chuyện khách rồi.

Người khách cúi đầu cung kính nói:

-Xin kính chào tiểu thư.

Kỳ Hoa quay ra, a lên rõ to, rồi cười khanh khách:

-Mặt Trắng đạo sĩ, anh đi đâu mà lưu lạc được đến đây?

Nói rồi tiểu thư sấn đến, nhìn tận mặt người khách đang bối rối:

-Anh làm Lãnh binh, rồi làm đạo sĩ, đâu là thật đâu là đùa?

-Thưa tiểu thư, việc quan việc Đàng, tiểu nhân có sứ mạng phụng sự đức Hoàng đế, làm theo chỉ dạy của Quốc công.

Kỳ Hoa vẫn khanh khách cười, nói:

-Dạo này anh có vẻ đen hơn, nhưng vẫn có phong độ Mặt Trắng đạo sĩ.

-Thưa tiểu thư, Đô đốc Quận công vẫn khỏe đấy chứ?

Vừa lúc đó, Ký lục Thu chầm chậm bước vào.

Ta cũng vừa xuống sảnh.

Ký lục Thu dõng dạc:

-Thưa Quận công, Tổng binh Văn Thụ đã đến theo lệnh Quan Trấn, từ nay lãnh việc do Đô đốc quận công cắt đặt.

Bà Bẩy cũng hiện ra ở cổng, đi vào:

-Thưa chú, đây chính là cậu Tổng binh đã nói với chú…

Ta không ngạc nhiên một chút nào.

Tổng binh Văn Thụ chính là tiểu tướng đã theo ta suốt bấy nhiêu năm Đàng Ngoài. Anh này từ Thuận Hóa ra phục dịch trong trướng Quốc công, sau trận Thủy Sơn, Quốc công phiên anh ta ở hẳn dưới trướng của ta. Kiến thức của anh ta có nhiều mặt thâm hậu, hồi ở Đông Kinh, ta đã giao anh ta bày đặt ra tam anh đạo sĩ để lòe cha con Trịnh Văn Huyền, đánh lạc hướng do thám của Đàn Quận công. Văn Thụ chính là Mặt Trắng đạo sĩ.

Tổng binh Văn Thụ cười nói ngượng nghịu. Phu nhân quan Trấn kêu:

-Em Hoa đâu, chú. Gọi ra đây nào?

Kỳ Hoa vẫn ở đó, nhưng bắt đầu lùi lùi khuất sau mọi người.

Ta nhìn anh Tổng binh, anh ta vội nói:

-Thưa Đô đốc, sau khi vào Thuận Hóa thì hạ quan được giao đi thương thuyết với Tây dương mua súng, nên có học được đôi chút tiếng Hoa Lang.

Ta gật, việc Chúa thượng, coi như không biết là hơn. Ta gật gù:

-Nay anh phải giả làm cận vệ cho Quan Trấn, học súng Hoa Lang, anh có làm được không?

- Làm đạo sĩ Mặt Trắng còn được, sao không làm lính thợ được- Tổng binh Thụ mỉm cười- Thưa Đô đốc, Tổng binh Tống Văn Thụ xin đợi lệnh.

Kỳ Hoa uể oải đi lên, nhìn thấy Phu nhân Quan trấn. Hoa chào:

-Xin chào phu nhân hạ cố đến thăm…

-Em Hoa ơi, chị mang đến cho em một tin vui rồi, đó là Quan Trấn đã cho thằng bé con nhà em đi học cùng với mấy công tử ở phủ Trấn.

-Em xin đa tạ phu nhân.

-Bây giờ chị lại mang đến cho em một tin vui nữa. – Bà Bẩy chỉ vào Tổng binh Thụ- Đây là cậu Tổng binh bướng bỉnh nhà chị. Chị vâng mệnh chú tính chuyện cho các em…

Kỳ Hoa vẫn còn chưa hết ngạc nhiên. Con bé hết nhìn Tổng binh Thụ lại nhìn bà Bẩy, rồi nhìn tận mặt Tổng binh Thụ, nói:

-Tổng binh? Có phải không hả Mặt Trắng đạo sĩ?

Phu nhân quan Trấn cũng bắt đầu thấy lạ, mắt tròn thô lố:

-Các em đã biết nhau à? Hồi ở Thuận Hóa chắc gặp nhau rồi?

Tổng binh Thụ nói:

-Không những đã biết mà còn biết rõ, thưa phu nhân.

-Thế thì may lắm- Bà Bẩy nói.

Ta thấy tình thế không được xuôi chèo mát mái, bèn nói:

-Thưa phu nhân, Đô đốc đã nhận người, lĩnh mệnh của Quan Trấn, còn chuyện nhà thì còn nhiều thời giờ bàn bạc.

Bà Bẩy bảo:

-Thôi tôi xin cáo từ.

Bà Bẩy đi mấy bước, lại quay lại, bảo Kỳ Hoa đến gần, nói với nó:

-Chuyện nhân duyên các em hãy làm nhanh lên, các em biết nhau không phải là trời Phật xếp đặt hay sao?

Kỳ Hoa lắc đầu:

-Em không biết.

Nói rồi Hoa chạy vào, bảo ta và bảo Tổng binh Thụ:

-Con không còn hiểu ra sao nữa. Lúc là tiểu tướng Đô đốc phủ, Lãnh binh, lúc là Mặt Trắng đạo sĩ, bây giờ lại là Tổng binh Văn Thụ, mai sẽ là gì?

Tổng binh Thụ lễ phép nói:

-Thưa Tiểu thư, mai tôi sẽ là thợ chữa súng, lính bắn súng Tây.

*

5.

Tổng binh Thụ đi về phủ quán rồi, ta bắt đầu rối lòng vì chuyện có anh ta xuất hiện.

Anh ta đến đây là do mưu kế của Quan Trấn, làm một tay thợ súng để học thêm tiếng Hoa Lang, dò xem khẩu súng của người Hoa Tây thế nào, rồi ra tính chuyện lâu dài khác… Nhưng chuyện đó thì dễ. Việc Chúa múa tối ngày, có gì phải lo lắm. Anh ta đến đây, thoắt hiện ra thân phận của em trai Phu nhân Quan trấn, khiến cho Kỳ Hoa bị bất ngờ, đó mới là điều khiến cho ta cũng bất ngờ không kịp trở tay.

Chuyện kết nhân duyên với con Kỳ Hoa nhà ta thế là khó mà nói trước được. Hồi xưa, ta đã buộc phải gán chuyện Trịnh Văn Lâm với Kỳ Hoa, cũng lo chuyện không thành, rồi ra khó bề nói năng với con bé. Nhưng rồi chính Kỳ Hoa đã chủ động đến Phủ Đàn Quận công, chúng là hai đứa trẻ có duyên tiền định.

Nay thì Văn Thụ đã ở trong quân của ta khá lâu, đã qua lại Quận phủ của ta như một kẻ bề dưới, đã thưa bẩm tiểu thư dằng dặc bấy nhiêu ngày. Dù cho thoắt một ngày anh ta trở về thân phận thật của anh ta, thì cái vết mòn hình ảnh một kẻ dưới trướng Triệu Quận công vẫn không thể xóa ngay đi được. Lẽ nào Tiểu thư Kỳ Hoa lại có thể nghĩ đến ngày kết duyên cùng Mặt Trắng đạo sĩ ư? Nó chả đã nhìn anh ta bằng con mắt của kẻ bề trên đấy ư?

Nhân duyên có thể do trời định, nhưng nhìn qua cũng có thể thấy ngay trời có chiều người không? Kỳ Hoa là một người đặc biệt. Thân phận thì khuê các, nhưng xuất thân lại đầy dấu vết thôn dã. Con bé như ngựa bất kham, như mèo hoang, như thỏ con. Còn anh chàng Tổng binh dường như sinh ra để làm những việc cơ mật, sâu sắc, trầm tính. Cuộc sống và thân phận Tổng binh Thụ linh thiêng như linh quy, như chó khôn, như rắn lượn. Ôi, ta đã thấy chúng khác nhau quá khác. Ngựa và Rùa, Mèo và chó, thỏ và rắn… Có thể nào ghép chúng thành đôi? Trong con mắt của ngựa bất kham Hoa, con rùa Tổng binh là một giống thô tháp không thể nào chịu được. Trong con mắt của chó khôn Văn Thụ, mèo hoang Kỳ Hoa là một giống thác loạn, không có lễ nghĩa luân thường…

Đêm…

Ta trông thấy ánh sáng lạnh của khẩu súng và cái la bàn chỉ hướng của người Hoa Lang. Nó như thứ ánh sáng ma quái khía vào tâm tưởng của ta. Cái chết và cái sống không cách nhau xa là mấy. Ta đã sống bấy nhiêu năm trên đời, nay ta mới thấm một nghĩa lý rằng, mọi sự ngang dọc bận bịu của một đời, góp lại nhẹ tênh, nhưng một chữ nhân duyên lại là nặng hơn tất cả.

Ta trở dậy. Ta thấy hai người đàn bà thân quý của ta đang lầm rầm trò chuyện. Dung ngồi chân co chân ruỗi bên cạnh Hoa nằm chốc chóc lại trở mình uể oải.

-Dì đừng khuyên con thêm nữa, con xin dì, con đã quyết rồi…

-Con có nghĩ đến nghĩa phụ của con không?

-Chắc là nghĩa phụ tha lỗi cho con.

-Ông ấy yêu con nhất trên đời, có lúc dì đã ghen với con.

-Con cũng yêu và nhớ ơn nghĩa phụ.

-Vậy con đừng vào chùa nữa…

Vào chùa?

Đó là lần đầu tiên ta nghe thấy rằng Kỳ Hoa con gái nuôi của ta sẽ vào chùa. Nó mà lại đi tu? Không, ta không thể nào tin được.

Ta định bước lên. Ta muốn lên tiếng. Nhưng chân ta nặng như đeo tảng đá lớn, miệng ta đắng như ăn phải củ hoàng liên. Ta có thể mất đứa con nuôi mà trời đã cho ta ở Phủ Kinh Môn.

*

6

Tư dinh của quan Ký lục có khách. Khách là ai? Là người Trung Quốc họ Chu biết nói tiếng Hoa Lang. Chu mang theo hai tên đệ tử người Việt bê đồ lễ, vào thẳng phòng tiếp khách của quan ký lục. Chu nói:

-Xin chào Quan Ký lục, hôm nay tiện dân đến để tỏ lòng tri ân quan Ký lục đã giúp sứ đoàn Hoa Lang dâng thư cho Quan Trấn.

-Việc quan- Ông già Thu xua tay- Ta có làm gì đâu.

-Quan Ký lục cứ khiêm nhường nói thế, chứ các quan Hoa Lang biết mọi việc đều do quan Ký lục xếp đặt nên mới được như vậy.

-Việc Đàng, đâu có đó.

-Bẩm vâng, hôm nay tiện dân có chút quà mọn xin dâng quan Ký lục gọi là lòng thành.

-Vẽ sự- Ký lục Thu lại xua tay- Ta biết ăn nói với Quan Trấn và Triệu Quận công thế nào.

Chu bèn quỳ xuống:

-Xin Quan Ký lục nhận lấy tấm lòng của các quan Hoa Lang. Người Hoa Lang không có cái lễ như người Việt và người Hán là cứ nệ quan chức từ cao xuống. Người ta cứ tính công lớn, tấm lòng rộng là nghĩ tới. Việc này tuyệt nhiên không thể lọt ra đến ngoài.

-Có gì đây?- Ông già Thu chỉ đồ lễ.

Tấm khăn lụa đỏ được mở ra. Chu nói:

-Đây là một nghìn lạng bạc, nửa nghìn lạng vàng để quan Ký lục điểm tâm ngày nghỉ ạ.

Người thứ nhất lui xuống, người thứ hai bê tráp lớn tiến lên, Chu nói:

-Đây là thuốc dưỡng sinh lấy từ nước Hàn về, thường thuốc này chỉ tiến vào cung cho hoàng đế Đại Minh, nhân tàu Hoa Lang đến Hàn, đã bỏ ra nhiều sản vật quý và đút lót quan lại mới đổi được. Liều lượng dùng tiện dân đã ghi rõ ở các mảnh giấy. Có ba loại dùng. Một là Thượng thời thường, tức là dùng để hưởng vinh hoa, khi dùng thuốc, quan Ký lục sẽ thấy như trở về thời xuân sắc, nguyên khí lại tràn về có thừa, bọn tráng niên cũng không bì được. Hai là Trung thời cấp, là dùng lúc mệt mỏi, sẽ qua nhanh khỏi cơn mệt, lấy lại sức khỏe. Còn loại thứ ba là Hạ thời nguy, dùng khi nguy cấp đến tính mạng.

Mắt ông già Ký lục sáng rực lên khi nghe nói về các vị thuốc.

Sau khi Ký lục Thu nhận quà, hai tên hầu của Chu được cho ra về trước. Ký lục Thu đỡ Chu đang quỳ, mời ngồi lên ghế, tự tay giót trà. Cả hai mời nhau có vẻ thân quý ngay.

-Ngài Chu đã làm việc với nước Hoa Lang lâu chưa?

-Bẩm Quan, tiện dân đã làm việc đến năm thứ mười rồi.

-Chắc ngài Chu biết rõ về họ.

-Dạ bẩm Quan Ký lục, tiện dân đã đến nước Hoa Lang, vào yết kiến các đại thần nước họ. Nước Hoa Lang ở xứ tuyết, còn gần vùng băng giá hơn cả miền Hung Nô của Trung Quốc, nhưng chính vì vậy mà người Hoa Lang có ý chí làm được mọi việc, tàu của họ có thể đi khắp thiên hạ.

-Nếu so nước Đại Minh với nước Hoa Lang thì thế nào?

-Không thể so được. Một đằng nước Đại Minh có trước, nhưng lễ nhạc khư khư giữ một lối, một đằng nước Hoa Lang có sau, nhưng lại thích tìm ra những cách mới để đi tìm kiếm khắp thiên hạ. Hiện thời, những nước lân cận Hoa Lang cũng đang có thói quen đả phá thói cũ, đòi tự do cho con người, riêng Hoa Lang không cần có vua, họ có một ông Tổng trấn.

-Vậy ta nói giả hoặc nước Hoa Lang mà có ý muốn đánh nước Đại Minh thì bên nào được.

-Cũng không thể nói ngay được. Đại Minh đang thời suy vi, triều đình nhũng lạm, nhưng mỗi khi có sự gây hấn là Trung Nguyên lại có bậc anh hùng hào kiệt xuất hiện. Nước Hoa Lang ở xa, khó có thể nuốt được nước Đại Minh có từ thời nhà Hạ Thương Chu. Nhưng Hoa Lang đi trên biển đã từng nuốt được những nước nhỏ kém giáo hóa, họ đã đánh cho Thiên triều Tây ban Nha đại bại, lấy lại các đất đai ven biển từ tay người Bồ Đào Nha.

-Họ nuốt như thế nào?

-Những nuớc nhỏ thường hoàng đế của họ không ra lệnh được hết dân chúng. Nếu nước quá nhỏ thì người Hoa Lang bắn súng lớn, một trận là dẹp được. Nếu địa thế khó thì họ thường nêu cao sự tinh xảo của họ mà khuyên bảo người ở nước đó.

-Nước Việt ta thì xếp vào hạng nào trong số ấy?

Chu vội cúi mình:

-Dạ, bẩm quan Ký lục, tiện dân không có ý nói gì về nước An Nam. Xin quan Ký lục thứ tội.

-Miễn lễ, cứ nói xem sao?

-Dạ… -Chu ngần ngừ rồi cũng nói- Tiện dân được Quan Ký lục cho phép, trộm nghĩ thế này. Đại Việt nói là một nước, nhưng thực ra lại là hai. Chúa Đàng Ngoài cũng như Tào công thời Hậu Hán, Nguyễn Quốc công ở Đàng Trong cũng như Tôn Ngô, còn Mạc gia đại để cũng như Lưu Thục. Thời Hậu Hán kết cục thế nào chắc mọi người đều rõ…

-Láo- Quan Ký lục quắc mắt, nhưng lại mềm mỏng- Nhưng thôi. Nói đi.

-Dạ bẩm quan Ký lục, nói thế để thấy cái thế nước. Tức là khi đã chia xẻ thì lực cũng yếu. Người Hoa Lang nhòm ngó Đàng Trong, nhưng còn e dè là e dè Đàng Ngoài. Một khi hai đàng liên kết với nhau như ngón tay trong một bàn tay thì họ không thể làm gì được.

-Đó có phải là nhìn nhận của người Hoa Lang không?

-Đó là thiển ý của tiện dân thôi ạ.

-Ông không thích họ lấy nước của ta ư?

-Thích hay không không phải là trời, bởi vì không phải thích là được, mà là phải thuận theo trời.

-Vậy theo ông Chu, thuận theo trời bây giờ phải làm gì?

-Tiện dân cũng đã ghé vào kinh đô Đàng Ngoài, thật là một nơi đế đô trị vì nước ngàn dặm. Quan lại Đàng Ngoài nhân tài nhan nhản, có thể đi sứ xướng họa với Thiên triều. Nếu quân Đàng Ngoài mà vào Đàng Trong, có thể một tuần thu nước về một mối dễ như trở bàn tay.

-Nói thế thì tức là ông Chu là thuyết khách cho Bình An vương a?

-Không dám, thưa quan Ký lục, tiện dân chỉ là một người rỗi việc, ngồi từ biển phía Đông mà nhìn vào với con mắt của người Hoa Lang, không câu nệ cái nhìn nước lớn Đại Minh mà thôi.

Ký lục Thu đứng lên, phất tay áo, uống nước, khà, rồi nói:

-Nói như ông Chu, Đàng Trong trước sau cũng có số phận như Tôn Ngô, trước sau cũng bị Tào Bình An vương áp đặt quy phục?

-Dạ bẩm, mong rằng không phải thế.

-Ông Chu biết một mà không biết hai.

-Bẩm quan Ký lục, biết hai thế nào, mong quan Ký lục chỉ dạy.

-Tôn Ngô và Lưu Thục tách ra khỏi nhà Hậu Hán, xưng vương xưng đế. Còn Đàng Trong của ta, nhà Nguyễn Đoan Quốc công trấn thủ vẫn hướng về Hoàng đế ở kinh thành, tô thuế phụng dưỡng triều đình đủ cả. Hậu Hán đến thời mạt, anh hùng cát cứ, còn Hoàng đế Lê triều của ta nay mới trung hưng, thế như lửa mới nhen lại…

Chu gật gù, khúm núm nói:

-Tiện dân không có cái nhìn thông tuệ như quan Ký lục, tiện dân chỉ nhìn thấy cái trước mắt, đấy là nếu mà người Hoa Lang giúp cho triều đình Đàng Ngoài thì khó nói đến kết cục lắm đấy ạ.

Ký lục Thu chớp mắt, ngẫm nghĩ, rồi ngồi xuống, nhìn Chu:

-Vậy ông muốn nói với ta điều gì, hãy nói ra đi.

-Bẩm quan Ký lục, thuận theo đạo trời là cách chọn tốt nhất. Đạo trời bao giờ cũng nương theo sức lớn.

-Nói đi, vòng vo làm chi.

-Thế Đàng Trong không thể tự mình mà chống nổi cả Hoa Lang lẫn Đàng Ngoài. Người Hoa Lang cũng hiểu, không thể đánh lấy cả hai Đàng, nếu hai đàng bắt tay nhau như hai bàn tay vỗ vào nhau thành tiếng lớn. Vậy thì Đàng Trong của Quan Ký lục chỉ có thể kết liên với Hoa Lang để làm thanh thế với Đàng Ngoài, hoặc quy phục thật sự Đàng Ngoài mà chống Hoa Lang. Quan Ký Lục tha lỗi cho kẻ thô lậu này…

Ký lục Thu trầm ngâm:

- Ta chỉ là một viên ký lục…

-Nhưng nếu cơ trời đến thì một ông sư đói còn lập được cả triều đại Minh. Giờ đây, nếu Đàng Ngoài xông vào Đàng Trong, thì ngài chủ chiến hay chủ hòa?

-Ta chỉ là ký lục- Ký lục Thu hơi hoảng- Nhà anh nói thế chết như chơi.

-Lúc đó, Hoa Lang ở ngoài biển, tọa sơn quan hổ đấu, cuối cùng nuốt Đàng Trong dễ như trở bàn tay, còn Đàng Ngoài thì khó hơn, vì còn phải bang giao với Đại Minh.

-Thôi thì tùy ý trời.

- Việc chi tiết thế nào, phải quan Ký lục mới thấu hiểu mọi nhẽ, tiện dân chỉ dám nói đến đấy thôi.

*

7

Tư dinh của quan Ký lục có khách. Khách chính là Tổng binh Văn Thụ.

Ký lục Văn Thu tiếp Tổng binh Văn Thụ rất hồ hởi:

-Quan Tổng binh khó nhọc quá, khó nhọc quá. Mấy ai cởi bỏ quan phục như Quan Tổng binh để thi hành việc theo mệnh của Quốc công và Quan Trấn?

-Không có gì- Văn Thụ nói- Quốc công cũng bôn tẩu, kể chi thuộc hạ.

-Tổng binh tiếp cận với bọn tây phương như Hoa Lang nhiều, Tổng binh thấy bọn họ có rắp tâm?

-Rắp tâm thì khó nói lắm. Bọn họ cần gì rắp tâm, mà toan tính thì lồ lộ ra thôi- Văn Thụ cười.

-Bọn Hoa Lang đang muốn Quan Trấn phải ưu ái cho chúng vào cảng, các tàu khác phải cách xa một dặm.

-Vậy Quan Ký lục thấy thế nào?

-Quan Trấn còn chưa quyết.

-Theo thiển ý của hạ quan, bọn Tây dương có súng lớn, tàu nhanh, ta cần phải hết sức cẩn thận và chưa nên gây hấn với chúng.

-Để tập trung công sức vào nội trị ư?

-Chính thế. Nội trị hai xứ Thuận, Quảng đang còn nhiều việc phải làm, theo ngu ý của hạ quan, chính những người truyền giáo mới là mối lo lớn hơn.

-Vì sao thế?

-Bọn truyền giáo nhằm lôi kéo dân chúng theo cái đạo của chúng, muốn vậy phải làm cho dân chúng bỏ cái đạo của nước là thờ cúng Phật, cúng giỗ tổ tiên, quay sang thờ Đức Chúa Giê-su. Một khi có nhiều người bỏ cái đạo truyền thống, thì quyền lực của Hoàng triều cũng gay go.

-Có nghĩa là quan Tổng binh cho là mối lo về bọn Hoa Lang là thứ yếu.

-Hạ quan nghĩ đại khái như vậy. Nếu nội trị ta mạnh, lo gì ai nhòm ngó. Ngày xưa thế nước ta nhỏ, chưa có Thuận, Quảng mà Đức Hưng Đạo vương trong chưa đầy nửa năm đã đánh tan mấy chục vạn quân Nguyên, đó là vì cố kết lòng người.

-Vậy theo Quan Tổng binh, bây giờ phải làm sao để cố kết lòng người?

-Trên là Trời, duới là vua. Hướng về Hoàng triều là cách cố kết lòng người từ xưa đến nay vẫn thế.

Quan Ký lục nheo mắt nói:

-Ta ở đây, Hoàng triều xa xôi, Đoan Quốc công ở Dinh Cát là gần, Quan Trấn thì hàng ngày ta được ân điển… Ta chỉ biết có Quan Trấn và Đoan Quốc công.

-Quan Ký lục nói thế chưa phải. Hạ quan là thuộc hạ của Đoan Quốc công, nhưng chính Quốc công cũng là thần dân của Đức Hoàng thượng.

-Mỗi thời mỗi khác, Hoàng thượng ta thấy xa, chỉ có Bình An vương làm mọi việc. Nói như Quan Tổng binh thì trước tiên phải phò Bình An vương.

-Nói như Quan Ký lục, Đoan Quốc công cũng không tuân theo Bình An vương ư?

Cả hai nhìn nhau, đầy dò xét, nghi kỵ. Lát sau quan Ký lục cười cười nói:

-Hạ quan được biết Quan Tổng binh có thời xướng họa cùng các sĩ phu Đàng Ngoài ở hoàng gia, quan Tổng binh cho biết bao giờ thì Đàng Trong có người đi thi đỗ đạt như các xứ Đàng Ngoài?

-Không bao giờ.

-Sao vậy?

-Bởi vì văn tài là do mạch đất. Mạch đất của đàng Ngoài vượng khí đã chung đúc từ thời Đinh, Lý. Khi đó Thuận Quảng còn là vùng Man Chiêm. Triều đình xưa đặt ra Kinh Trạng nguyên và Trại Trạng nguyên cũng là vì chiếu cố đến nhân tài ở xứ xa xôi, chứ cứ đằng thẳng ra mà thi thố thì không bao giờ có được.

-Quan Tổng binh có lẽ quá tín Đàng Ngoài mà không toàn tâm toàn ý phò giúp Quốc công ở hai xứ Thuận Quảng chăng?

Tổng binh Văn Thụ cũng cười đáp:

-Ta đã nói ra ý lòng ta, còn Quan Ký lục chẳng qua không nói ra mà thôi.

-Hạ quan không có phúc lớn được ân mưa móc như Tống gia của Quan Tổng binh, có mệnh hệ nào thì không có đất dung thân.

Tổng binh Văn Thụ đứng lên, nói nghiêm mặt:

-Cho nên ông mới cấu kết với người phủ Bình An vương hứa tiếp ứng nếu quân Bắc tràn vào xứ chứ gì?

Quan Ký lục mặt xám ngoét, run rẩy:

-Quan Tổng binh đừng đặt điều đáng chết cho hạ quan. Đó đâu phải chuyện nói chơi mà được.

-Phải- Tổng binh Văn Thụ cười khẩy- Đó đâu phải chuyện nói chơi. Hữu đô đốc Trịnh Huyền còn có một bà mẹ già, bà ấy có một con trai lớn lấy họ Nguyễn…

Ký lục Thu run rẩy nói:

-Họ hàng Đàng Ngoài, đến Quốc công còn có nói gì hạ quan?

-Bình An vương với Đoan Quốc công là hàng cậu cháu, nhân tình ai cũng biết. Cơ mưu quyền biến trong cung lúc này là thân, lúc sau là thù ai cũng biết. Nhưng Đàn Quận công có anh khác mẹ thì có ai biết đâu. Và lời hẹn ước thì cũng không biết nốt.

Ký lục Thu hoảng hốt, nhìn xung quanh, đóng hết các cửa, nói:

-Bây giờ tính mạng hạ quan nằm trong tay Quan Tổng binh, nhất thời hạ quan có hứa hẹn với Hữu Đô đốc cho qua chuyện, còn một lòng hạ quan phụng sự Quan Trấn và phu nhân.

Tổng binh Văn Thụ cười lớn:

-Bây giờ quân Đàng Ngoài vào đánh dẹp, liệu Quan Ký lục có quên lời hẹn ước với Đàn Quận công không?

Ký lục Thu ngơ ngác:

-Hạ quan sống đến tuổi này rồi…

-Thôi- Tổng binh Văn Thụ cười nhẹ- Ta nói vậy để ông biết mình biết người. Ta thấy cơ đồ của Quốc công đến hồi nguy cấp. Quân tử thấy nguy không cứu là tiểu nhân. Từ Thuận Hóa vào đây, ta đều thấy mọi huyện, châu, đều chỉ biết đến chúa Cả ngoài Dinh Cát. Mọi lo liệu của Quốc công cũng đều toát ra ý ở riêng một cõi. Nay lại có bọn Hoa Lang nhăm nhe, ta cho là mối nguy lớn. Rồi chúng ta chết không có chỗ chôn chăng?

Ký lục Thu nghe thấy thế, mặt từ xám chuyển sang trắng bệch, rồi chuyển ra hồng hào trở lại. Ông già này nói:

-Sao quan Tổng binh nói Hoa Lang không phải mối nguy lớn, mà nguy lớn là Bồ truyền đạo.

Văn Thụ cười khẩy:

-Bọn truyền đạo thì làm được gì? Bọn chúng bất quá như lũ hủ nho. Tân giáo Hoa Lang mới có sức mạnh tiến bộ hơn hết, nhưng bọn họ lại không nghĩ đến truyền Tân giáo, mà chỉ nghĩ đến dùng sức mạnh…

-Vậy ý quan Tổng binh là…?

Tổng binh Thụ không nói, ngồi phe phẩy quạt, uống nước rất tự nhiên. Ký lục Thu lại hỏi:

-Vậy Tổng binh có mối nào ở Đàng Ngoài mới biết mọi điều cơ mật của hạ quan, giờ xin hầu hạ quan Tổng binh.

-Ta một lòng cùng Triệu Quận công phò giúp Đoan Quốc công. Hồi ở Đàng Ngoài, ta đã mấy phen phá vỡ âm mưu của họ Trịnh. Đó là ta ghét chuyện có thể dụng đến binh đao, nhưng ta thấy trở về xứ trấn thủ, việc trở giáo lại với Hoàng triều là vạn lần không nên làm. Nếu vậy, ắt kẻ được lợi là người Hoa Lang. Cả xứ này không ai hiểu Hoa Lang bằng ta, nó mà muốn lấy Đàng Trong, lúc nào cũng được, nếu có binh đao với Đàng Ngoài, ắt càng dễ lấy…

-Chắc hồi ở Đàng Ngoài, Tổng binh có nhiều bạn.

-Có một vài người. Gần đây, có người vẫn vào thăm hỏi. Trong đó có người của Đàn Quận công.

-Thế a?

-Công tử Trịnh Văn Lâm gần bằng tuổi tôi, cũng là một trang tuấn tú. Hồi ở Đàng Ngoài, mỗi người thờ một chúa, cùng phò giúp Hoàng thượng. Nay các bạn ngoài đó vẫn phò giúp Vương, ta vẫn dưới trướng Quốc công, mà sự báo hoàng ân xa vời vợi, nên buồn.

Ký lục Thu bỗng bỏ ghế ngồi, vội sụp xuống lạy Tổng binh Thu:

-Mọi việc của hạ quan đều nằm trong tay của quan Tổng binh.

Tổng binh Thụ đỡ ông già Thu dậy, nói:

-Ta là trung thần, có gì phải ngại.

*

8

Hôm ấy, Tổng binh Tống Văn Thụ đến tư dinh của Dung Nghi. Người nhà bẩm:

-Thưa ông, hôm nay Triệu Quận công không có nhà.

Văn Thụ mặc kệ như không nghe được, cứ tiến vào. Người nhà lại bẩm:

-Bẩm ông, hôm nay không có khách Hoa Lang đến dạy chữa súng.

-Ta đến thăm tiểu thư.

Bà Dung ra tiếp khách. Bà Dung sởi lởi nói:

-Thưa cậu, cô Hoa mệt… Mời cậu ngồi chơi.

-Vâng ạ. Tôi muốn gặp cô Hoa.

-Cậu Tổng binh đợi tôi nói cô Hoa ra xem có được không.

-Cứ bảo tôi có chuyện muốn nói về Công tử Trịnh.

Tiểu thư Hoa đã ra. Trông nàng xanh xao và mệt mỏi.

-Ông Tổng binh hạ cố đến thăm, tiện nữ đâu dám không gặp.

-Hôm nay tôi đến đây là có câu chuyện muốn thưa với tiểu thư, chúng ta ra vườn một lát đi.

Tiểu thư Hoa ngần ngừ. Dung Nghi thấy thế bảo:

-Xin mời cô cậu dạo bước cho thỏai mái- Nói rồi đi vào nhà.

Tổng binh Thụ nói:

-Tôi có chuyện về Công tử Văn Lâm.

Tiểu thư Hoa ngẩng lên, mắt chớp như có lửa. Nàng quá ngỡ ngàng, bèn nói:

-Vâng- Nói rồi chân bước nhanh ra cửa.

Hai người đi trong vườn lan. Đây là những thứ lan Triệu quận công cho người mang từ những miền núi xa về trồng.

Văn Thụ nói:

-Tôi có biết hảo ý của chị tôi, phu nhân Quan Trấn, là tác thành cho tôi và một công nữ ở phủ Quảng, nào ngờ trở vào đến đây, mới biết đó là tiểu thư.

-Vậy thì Quan Tổng binh chối từ đi.

-Đúng vậy. Ta đang tính chuyện chối từ.

-Sao còn tính lâu thế?

-Không phải là vì ta không ưng, cũng không phải chỉ là vì ta không xứng. Mà là…

Tiểu thư Hoa nhìn Văn Thụ, không nói. Văn Thụ nói:

-Mà là không dám làm lỡ cho Tiểu thư.

-Không dám, phận nữ nhi cha mẹ đặt, tiện nữ không dám chối.

-Ta biết ước hẹn của Tiểu thư và Trịnh công tử…

-Chuyện đó giờ đây xa lơ xa lắc. Tiện nữ và công tử Trịnh giờ như một Sở một Tần.

-Không phải thế đâu. Ta nghĩ ngày đoàn tụ của Công tử với Tiểu thư chắc chả còn xa nữa.

-Quan Tổng binh nói thế nghĩa thế nào?

-Với Tiểu thư, ta nói thẳng không giấu giếm. Đại quân Đàng Ngoài đang chuẩn bị tiến vào Linh Giang, từ đó đến đây, không lâu nữa. Năm nay không được thì năm sau, không thì năm sau nữa, ta xem thiên văn thấy không thể khác được…

-Tổng binh nói vậy thì ra…

-Ta biết vậy, nhưng thân phận của ta là người lính, cứ phải sống ở đời và chết trên sa trường. Ta và Trịnh công tử có chút tri ân, nhưng mỗi người một phận, ta báo cho Tiểu thư thế này, là một chút ân nghĩa thời bè bạn Đàng Ngoài.

-Vậy hồi đó Tổng binh bè bạn với Trịnh công tử thế nào?

-Trịnh công tử thấy thích Mặt trắng Đạo sĩ, ta và công tử đã đàm luận nhiều, biết rằng lòng công tử có tiểu thư như trời có đất không sao tách được. Ta lẽ nào lại bất nghĩa đến mức làm rối chuyện của nước, lại làm hỏng chuyện của nhà. Vả lại, đời người là ngắn nhưng vài ba năm cũng là dài, ta không thể làm ngơ mà nên duyên với tiểu thư.

Tiểu thư Kỳ Hoa mừng vui lẫn lộn trong lòng, cố trấn tĩnh hỏi:

-Vậy quân triều đình vào Đàng Trong, số phận của những người như nghĩa phụ tôi ra sao?

-Khó nói lắm- Văn Thụ thở dài- Đến Quốc công và Thụy Quận công còn chưa biết, chúng ta chỉ là con ong cái kiến.

-Tiện nữ thấy Lê Thiêm đô ngự sử hồi ấy đã vào Thuận Hóa, ngỡ mọi việc hiềm khích hai Đàng đã thu xếp xong rồi.S

-Lúc đó thì xong, nhưng bây giờ lại căng. Mà ngoài đó động binh thì e ta khó chống đỡ lắm.

-Ôi, thế thì tiện nữ sống chỉ để hưởng cái phú quý với Trịnh công tử thôi sao, còn những người như Triệu Quận công, như Quan Trấn thì lên đoạn đầu đài, vậy thì tiện nữ sống cũng chả làm gì…

-Chuyện hôm nay chỉ ta và tiểu thư biết. Rồi chuyện kết duyên của ta, sẽ dần dần tính nói lại với phu nhân.

Tổng binh Văn Thụ cười:

-Có khi chả cần nói nữa.

Dung Nghi nhìn qua cửa sổ, thấy đôi trẻ cùng nhau sánh vai đi dưới bóng cây, thái độ thảnh thơi, bỗng thấy trong lòng cũng ấm áp. Bóng nắng loang lổ chiếu xuống hai người, những giò lan nở hoa đung đưa phụ họa theo từng nhịp bước của họ. Thật là cuộc đời vạn vật đang sắp đặt để họ hưởng phúc lớn đấy rồi.

Nhưng chính trong tối hôm ấy, dì Dung thoắt hoảng lên, ngạc nhiên khi nghe thấy cô cháu gái nói:

-Dì ơi, đời éo le làm sao, có lẽ chỉ có cửa thiền là yên ổn.

-Con nói gì dại thế?

-Con nghĩ kỹ lắm dì ơi. Chỉ có cửa thiền là bằng an nhất.

*

9

Tiểu thư Hoa hỏi Triệu Quận công:

-Bố ơi, việc nước có gay cấn hay sao mà bố tất bật thế?

-Không sao đâu. Việc nước thì bao giờ cũng thế. Việc nhỏ việc lớn đều cần cẩn trọng.

-Bố giấu con. Lại sắp động binh?

-Không- Quận công ngạc nhiên- Bố không nghĩ thế. Người Hoa Lang chắc không dám gây hấn.

-Con muốn hỏi Đàng Ngoài cơ, họ kéo quân vào?

-Không, sao…

-Con chỉ hỏi thế thôi.

-Có tin đồn nhà Trịnh chiêu tập binh mã, nhưng cho đến nay chỉ mới là tin đồn, chắc họ không làm được. Chuẩn bị cũng phải vài năm…

-Vậy thế họ kéo vào thì bố làm sao?

-Nghênh đón. Con không biết dù ở đâu cũng là đất đai của Hoàng thượng? Tiên quân Thánh tông đã mở mang đất đai đến núi Đại Bi, chúng ta cùng Quốc công vào đây cũng là giữ đất đai của Hoàng thượng.

-Đâu cũng đất của Hoàng thượng, nhưng ngay ở đàng Ngoài vẫn cứ đánh nhau liên miên đấy thôi.

-Con chỉ nên chăm chú vào chuyện nhân duyên.

-Con đã quyết rồi.

-Thế thì tốt.

-Bố thuận ý cho con chứ gì?

-Con thành gia thất là ước nguyện của bố, bố con ở Kinh Môn cũng ước mong như vậy.

-Nhưng con chưa đứng số.

-Con nên nghe theo phu nhân thuận đám xếp đặt này.

-Con không còn tâm trạng nào nữa, thưa bố.

-Con hãy vì bố và vì bố con.

-Con đã quyết vào chùa, dâng mình cho cửa Phật.

Triệu Quận công thản nhiên nghe. Tiểu thư Kỳ Hoa lại là người ngạc nhiên. Nàng ngạc nhiên vì Triệu Quận công không ngạc nhiên khi nghe đến chuyện vào chùa.

-Đó không phải cách của con… Con không có căn duyên với cửa Phật.

-Bố đừng khuyên can con nữa.

Triệu Quận công thở dài. Trông ông như già sọm đi. Lát sau ông mới nói:

-Một đời là ngắn, con còn quá trẻ, sao lại nỡ làm cho mình già lão đi như thế?

Tiểu thư Hoa chợt hỏi:

-Thưa bố, bố thấy quan Tổng binh là người thế nào?

-Một người thông thái- Triệu Quận công dè dặt nói- Nhưng cái yếu của một mệnh quan là luôn mặc cảm về thế gia. Tống Tổng binh luôn muốn dứt khỏi cái bóng là em phu nhân quan Trấn, nên có phần không được khoáng đạt trong cung cách hành xử. Vả lại, Tổng binh khi là tướng thì lại giống Nho gia, lúc ở phủ đường đôi khi lại tinh thông như làm tướng.

-Một người như thế chắc sẽ không nên tin, lại càng không nên là rể.

-Rể lại khác- Triệu Quận công lắc đầu- Chuyện nhà chuyện nước khác nhau, với bố, mọi sự mang lại nhân duyên cho con, bố đều chấp nhận, dù có phải đối mặt với thú dữ đi nữa.

-Bố ơi- Tiểu thư Hoa thốt lên. Nhưng Tiểu thư lại không nói gì nữa.

Triệu Quận công trầm ngâm. Lát sau như là sực tỉnh, hỏi:

-Ai nói chuyện với con rằng Đàng Ngoài đang tính động binh?

Tiểu thư Kỳ Hoa im. Triệu Quận công lại nói:

-Nghe nói họ đang chuẩn bị quân ở Linh Giang, Đoan Quốc công cũng đang có mật lệnh gọi Quan Trấn ra Dinh Cát. Mà sao con biết?

Kỳ Hoa nói:

-Nếu trong trận mà gặp Công tử Trịnh, bố có đâm chết anh ấy không?

Triệu Quận công nói:

-Bố tin phúc nước còn dày, đâu đã phải tính đến kế ấy. Bố lo nghĩ nhiều là chuyện nhân duyên của con.

-Không có chuyện ấy nữa đâu. Con đã quyết vào chùa…

***

Chương XXV: Vào chùa

“Đại kiếp vô minh”

1.

Hòa thượng Thích Tâm Phượng cho gọi ni cô Thích Tâm Hoa.

Ni cô Tâm Hoa đi lại nhanh nhẹn, không giống bất cứ dáng đi nào của các ni sư ở đây. Đó là dáng điệu khỏe khoắn, chứ không phải những bước đi mỏi mệt của những cái bóng nâu sồng thường thấy ở cửa thiền.

Đại lão Hòa thượng ngồi bất động, chỉ có cử động bàn tay ngài lần tràng hạt là khiến người ta biết ngài đang họat động. Dưới hàng mi dài bạc của ngài, đôi mắt lim dim như nhắm nghiền, nhưng nếu có phép nào đến gần, thật gần đôi mắt tưởng như lim dim nhắm kia, sẽ thấy con ngươi vẫn linh động, sắc sảo.

-Thày cho gọi con- Ni cô đã đến trước mặt sư Phụng.

-Con có nhớ ngày hôm nay năm trước không?

Ni cô chợt ngước lên, ngạc nhiên một lát, rồi cúi đầu lễ phép:

-Dạ, con nhớ ạ.

-Đã một năm rồi, ta vẫn nói với con, con nên nghĩ lại…

-Bạch thầy, con có điều gì không phải ạ?

-Không có điều gì… Nhưng ta vẫn thấy con không nên…

-Thày cứ nói rõ, thày đã sinh ra con một lần nữa rồi…

-Ta nhìn thấy dáng đi của con, ta nhớ đến hồi ta còn tráng niên…

Ni cô Tâm Hoa không nói gì nữa, ngơ ngẩn. Hai giọt nước mắt từ từ lăn trên mí mắt.

Đại lão Hòa thượng vẫn ngồi im, lát sau ông nói:

-Ta không còn trụ trì được lâu hơn nữa…

-Bạch thày, thày đi chùa nào, con xin đi theo hầu hạ thầy…

Ông lắc đầu.

Lát sau, sư Phụng nói nhỏ nhẹ:

-Có một cao tăng, Cao Hòa thượng sẽ đến đây…

-Ai vậy, thày?

-Ta chỉ nhắn con rằng…

Ni cô lắng nghe. Nhưng Đại lão Hòa thượng không vội nói. Im lặng. Không khí như ngưng đọng lại. Cả sư và ni cô làm thêm hai pho tượng trong gian hậu điện. Lát sau, tiếng Đại lão Hòa thượng cất lên, khê nồng như là tiếng của người ốm đang gắng gượng:

-Vị tổ Thiền phái Trúc Lâm của nước Nam ta đã dạy tu hành cám dưới cối, sương trên lá… Con là gạo trắng của Đàng, là hoa của Đất… Phật từ bi là cứu khổ cứu nạn, có sinh có lão tử con ạ, cho nên có đau đớn, khổ ải. Phật chỉ dạy cho biết cái duyên do làm chúng sinh đau khổ, lầm lạc và chỉ cho đường đến giải thoát. Phật không làm thay việc cứu vớt. Ta cũng chỉ cho con đường con đi chính là đời sống trần tục…

-Bạch thầy, con làm gì vẩn đục cửa thiền của thày chăng?

-Không… Con một mực như vậy, chứng tỏ rằng đường đến Phật đài của con còn dài dằng dặc.

*

Cái ngày cách đây tròn một năm, chính là ngày ni cô Tâm Hoa xuống tóc, xuất gia quy y cửa Phật.

Hôm ấy Đại lão Hòa thượng đứng sừng sững ở thiền môn viện, nghiêm trang:

-Mô Phật, thí chủ hãy trở về phủ Trấn, trong tam thiên đại thiên giới, chúng sinh đều có chỗ, chỗ của thí chủ không ở đây, e rằng thí chủ gửi mình nơi cửa Phật là trái với Phật pháp.

Người con gái chắp tay, khẩn khoản:

-Xin thày cứ cho con hầu hạ cửa Thiền, con đã nhất định rồi.

-A di đà Phật… Con còn trẻ, còn vướng bận bụi đời, sao có thể một lúc rũ hết được. Hãy về đi, cửa thiền của ta không có chỗ cho con.

Kỳ Hoa, người con gái ấy chính là Kỳ Hoa, nước mắt lưng tròng, nói:

-Con không trở về đâu.

Đại lão Hòa thượng nói:

-Ta biết rõ những người thân yêu của con. Quan Trấn đã nhọc công cầu siêu cho phụ thân con. Triệu Quận công đang ngày đêm lo lắng cho con…

-Con vào chùa là trả nghĩa cho những bậc bề trên của con.

-Con nhầm- Đại lão Hòa thượng vẫn lần tràng hạt, mở mắt, miệng hé cười, một nụ cười trần thế- Con nhầm đấy. Bổn phận của con là thành gia thất.

-Thày ơi, gia thất không đến với con, gia thất của con là cửa thiền từ bi.

-Không phải, con tưởng thế, nhưng Phật không nói thế, con sẽ có người chung hưởng phú quý, gia thất đề huề, chỉ có điều, cái gì đến dễ thì dễ đi, cái gì khó có thì quý báu. Con còn một lần can qua nữa mới đến được bến đời.

Kỳ Hoa mở to mắt, lau khô nước mắt, chăm chú lắng nghe. Đại lão Hòa thượng nói:

-Triệu Quận công đã mang con từ phủ Kinh Môn lên Kinh thành, rồi mang con vào Đàng Trong, nếu con xuất gia, coi như ông ấy xuống suối vàng không dám gặp ông huyện Giáp Sơn rồi. Vả lại, con còn con bé, con bỏ đi nó sẽ thế nào?

-Thằng bé cũng lớn rồi, con mang nó từ Giáp Sơn đi, những tưởng lo lắng thương yêu nó, làm mẹ được cho nó, nhưng hóa ra con không thay được mẹ nó. Nuôi nấng nó là các vú em trong phủ. Bạch thầy…

-Mô Phật.

-Hay là chị Gái chị ấy trách tội con?

-Con đừng nghĩ quẩn. Ta nghe thấy ước ao làm mẹ sôi sục trong huyết quản của con, mà con thì không biết đấy thôi. Ta nói rồi, con còn nhiều nợ đời lắm.

-Con biết làm gì bây giờ. Con không thể thành vợ chồng với một người…

-Con cứ làm như Phật dạy. Tâm con mách bảo là Phật đưa đường đấy.

Kỳ Hoa ngừng khóc, nhưng gương mặt thì ủ ê. Cô khẩn khoản:

-Hay là thày cho con nương nhờ đây, sau rồi chuyện nhân duyên bàn soạn ở phủ Trấn nguôi đi thì con tự đi.

-Không được đâu con. Sự vật trên đời nước chảy đầu nguồn, đại kiếp vô minh, tất cả chúng sinh là do Trời Phật, ta không thể sắp đặt được.

- Vậy thì con chọn cách xuống suối vàng đi gặp đức Phật vậy, thày có tâm địa nào muốn con phải như thế không?

-Đó cũng không phải con đường lên Niết bàn. Con đừng xằng bậy.

Kỳ Hoa không nói nữa, chỉ sụt sịt. Đại lão Hòa thượng ngẫm nghĩ. Mắt nhắm nghiền, nhưng ông nhìn thấy tất cả. Ông nhìn thấy cơ duyên của người con gái này không phải dành cho cửa Phật. Đại lão Hòa thượng nói:

-A di đà Phật… Con hãy nghĩ kỹ đi. Ba ngày nữa mà còn muốn đến đây, ta thu nhận.

Hôm ấy, sau khi Kỳ Hoa trở ra, Triệu Quận công đã lẳng lặng vào chỗ Đại lão Hòa thượng. Đại lão Hòa thượng thấy Quận Triệu thì quay đi, bước đủng đỉnh về thiền viện. Quận Triệu đi theo. Hai cái bóng đăng đối trước bàn thờ Phật. Hương trầm nghi ngút.

Mãi rồi Triệu Quận công cũng lên tiếng:

-Bạch thầy, thày đừng thu nhận nó.

-Ta không thu nhận.

-Vậy thì đội ơn thày.

-Mọi việc đều có nhân duyên. Phật thấu tất cả.

Triệu Quận công ngờ vực:

-Vậy Phật có nhận nó không, bạch thày?

Đại lão Hòa thượng lặng yên.

Triệu Quận công tiến đến gần Đại lão Hòa thượng, nói:

-Đỗ Chiêu Long, anh là bạn ta, anh phải ra sức giúp ta với nhá.

Đại lão Hòa thượng vẫn lặng yên, mắt nhìn sâu vào mắt người đang nói chuyện với mình. Triệu Quận công nói tiếp:

-Ta không có phúc phận làm những việc cao cả như anh, ta cũng đã đã luống tuổi rồi, giấc mơ an lạc trần tục của ta trông vào thế hệ sau. Nó không phải giọt máu của ta, nhưng nó là tâm hồn ta. Chiêu Long, anh có hiểu không?

Đại lão Hòa thượng vẫn yên lặng. Từ trong đôi mắt kiên nghị của ông bỗng nhiên ngấn nước…

*

2.

Hòa thượng Thích Viên Thành đến chùa vào một buổi chiều muộn. Đã sâm sẩm tối. Bầu trời loang màu tro. Ni cô Tâm Hoa đang tưới cây ở vườn chùa. Tiếng líu ríu của hai chú tiểu khiến cho ni cô Tâm Hoa phải ngẩng lên. Từ cổng chùa, một hòa thượng đang tiến vào chùa, đi như lướt, tà áo cà sa bay bay không chạm gót ngài. Hai chú tiểu một đi trước, một đi sau như là nhảy chân sáo mới kịp. Ni cô Tâm Hoa lúc đó bất ngờ ngẩng lên, thấy trên đầu hòa thượng vầng trăng hạ tuần vàng trong văn vắt cũng trôi theo…

Ni cô Tâm Hoa nhìn cho đến khi Hòa thượng kia khuất sau bụi cây ở sân thiền viện, mới lại cúi xuống tiếp tục tưới cây. Ni cô thầm trách mình, chưa chăm chú vào bổn phận nơi cửa Phật, nhìn thấy dáng đi thanh thoát của một hòa thượng, cũng thấy rộn lên trong lòng những ký ức xa xưa. Sao cái dáng đi quen quen như đã thấy ở đâu rồi? Sư Phụng cao siêu, nhìn thấy ni cô đúng là không chuyên tu hay sao?

Trăng lên. Khắp vườn tược được tưới tắm thứ ánh sáng loáng ướt, xanh rất xanh mà vàng rất vàng. Ni cô chợt giật mình vì có bóng người vào chùa. Lòng dạ ni cô dậy nên một niềm xốn xang và lo sợ. Đó chính là dáng đi của Triệu Quận công, nghĩa phụ kính yêu của nàng Phạm Thị Kỳ Hoa, thân phận trước đây của ni cô Thích Tâm Hoa.

Ni cô Tâm Hoa rón rén đi về hướng thiền viện. Những gì diễn ra trong nhà đại lễ hiện ra trước mắt ni cô. Tiếng Đại lão Hòa thượng nồng ấm, tiếng Triệu Quận công sang sảng, tiếng… Tiếng ai hay chính là tiếng sư Thành thanh nhẹ. Ni cô ghé mắt qua khe cửa mở hé. Đúng là sư Thành, vị Hòa thượng đi như gió lướt lúc nãy vào chùa.

Triệu Quận công nói:

-Quan Trấn nói trước tiên phải hỏi cao kiến Đại lão Hòa thượng và Cao Hòa thượng. Xin các thầy cứ nói.

Sư Phụng nói:

-Người Hoa Lang vào Phủ Trấn rất sớm, từ ngày dâng Quan Trấn súng Tây đến nay đã ngót nghét một năm, thái độ vẫn không thay đổi, có phần còn cứng rắn hơn, ta e rằng họ có chuẩn bị rắp tâm muốn dọa ta bằng vũ khí tinh xảo.

Triệu Quận công nói:

-E rằng, ngay bây giờ mà họ mang tàu đồng, tàu sắt vào, có súng tự bắn thì nước ta số phận cũng như nước Đại Mô-gun bên Tây Trúc…

Sư Thành nói:

-Bần tăng không nghĩ thế. Ngày xưa, Thánh tông tiến quân vào đây, vỗ về dân chúng đến núi đá bia mà giữ được đến nay, chính vì Hoàng đế đi trên đường, đi xuyên qua muôn dân sinh linh. Nay bọn Hoa Lang vào từ biển, vậy tàu sắt của họ có chạy được trên núi, trên rừng không? Súng cửa họ có bắn tới núi Hải Vân không?

Triệu Quận công nói:

-Họ đến Phủ Trấn nhiều lần, lần nào tàu to vào Cửa Hội cũng cho sứ đoàn vào, Quan Trấn lại cho tiếp đón trọng hậu. Lần này họ có vẻ nóng ruột, tàu của họ đỗ tại Cửa Hội đã mấy tuần rồi. Hôm tàu vào, đúng ngày hội đua ghe, có hiểu lầm gì đó, súng lớn của họ nổ vang rền, nhưng rồi mọi việc cũng xuôi. Nhưng lần này có một sự việc mới…

Yên lặng. Đại lão Hòa thượng phất tay áo, ngồi xuống ghế.

Triệu Quận công nói tiếp:

-Hôm qua, có một vị xưng là làm Giáo sĩ Kitô giáo của giáo đoàn Ma Cao, đại diện cho nước Bồ cũng xin cầu kiến Quan Trấn.

-Họ muốn gì?

-Ký lục Thu mới tiếp một lát, chưa dâng thư, nhưng đại để lý lẽ cũng như sứ đoàn Hoa Lang, người Bồ cũng nói Hoa Lang có tâm địa xấu, là bọn dị giáo, phản vua, chỉ có họ là thuần túy ý muốn truyền đạo, không mang tàu to và súng lớn đến

-Một tốt, một nguy…- Sư Thành nói.

-Thưa Cao Hòa thượng, thày có ý gì? – Triệu Quận công hỏi.

-Tốt rồi, vì đây chính là yếu tố làm cho người Hoa Lang bớt hung hăng. Một người gánh hai đầu hai thúng thóc và đỗ. Thóc ít mà nặng, đỗ nhiều mà nhẹ, bên này chung chia bên kia về nặng nhẹ mà đòn gánh ngang bằng, người gánh đi không chung chiêng.

Đại lão Hòa thượng nói:

-Đó cũng là một cao kiến. Nhưng ta nghe nói người Hoa Lang không coi người Bồ ra gì, tất cả những nơi người Bồ chiếm ở ấn Độ, giờ người Hoa Lang đều lấy lại hết.

-Nhưng hiềm nỗi người Bồ này chưa có gì làm bằng- Triệu Quận công nói- Ông ta xưng vậy thôi, bảo là còn đợi cha bề trên của Giáo đoàn sẽ sang đây. Vì nóng ruột mà lặn lội vào xin cầu kiến trước.

Đại lão Hòa thượng nói:

-Phúc ấm tổ tiên còn lớn. Những cái gì của người Bồ thì Hoa Lang nó mới dám lấy, chứ Đàng Trong vẫn là đất đai Đại Việt cơ mà.

-ý Quan trấn thế nào?- Cao Hòa thượng hỏi

-Quan Trấn bảo xin hỏi các thầy.

-Chà… Hắn không có chức phận, tức là hắn chỉ có tấm lòng, vậy nên lấy tấm lòng mà đãi hắn.- Đại lão Hòa thượng nói.

-Xin vâng. Xin hỏi Cao Hòa thượng, lúc nãy thầy nói một nguy là gì nữa ạ?

-Nếu quả thật người Bồ không mang súng, mang tàu đến dọa dẫm, thì chính là cái nguy hơn cả súng ống. Súng ống chỉ dọa người ta một lúc. Hoa Lang giờ có bằng Nguyên Mông khi xưa không, thế mà nhà Trần đánh cho mấy lần thua chạy về Trung Nguyên. Họ có sát nách ta như Nguyên Mông không? Cho nên cái nguy không phải là từ Hoa Lang mà từ Bồ Đào Nha. Người Bồ lại mang đạo của họ đến truyền, tranh chấp Phật tử với truyền thống Đại Việt của ta, dụ dỗ dân chúng, cứ êm êm âm ỉ mà lấn vào hồn cốt của chúng sinh thì quả là một cái nguy hại khôn cùng.

Triệu Quận công:

-Đa tạ cao kiến của Cao Hòa thượng. Tiểu tướng về bẩm ngay với Quan Trấn việc này…

Ni cô Tâm Hoa lắng nghe, thấy lạ. Chuyện ba người, sao không phải chuyện Phật pháp, không phải chuyện tu hành. Họ nói chuyện quốc gia xã tắc, chuyện nhà Chúa…

Triệu Quận công nói:

-Biết tin thầy vào Thuận Hóa, tiểu tướng cứ mong có dịp ra đó vấn an Đoan Quốc công, tham kiến thầy, nào ngờ thầy đã vào Quảng. Nhưng tiểu tướng cũng bối rối việc Quan Trấn giao, chưa có dịp bỏ cái áo đạo đời để cùng vui vầy như hồi ở Giáp Sơn, xin thầy thông cảm cho.

Sư Thành:

-Bần tăng được vào đây hầu hạ Đại lão Hòa thượng, mừng không kể xiết. Biết là Đô đốc Quận công khó nhọc, đâu dám có ý gì. Chỉ mong có lúc thư nhàn, bần tăng được học chút võ nghệ của Đô đốc Quận công…

-Thầy lại quá khen rồi. Võ của tiểu tướng như gõ chĩnh, đâu so được võ nghệ của thầy ngân nga như chuông như khánh.

-Mô Phật. Thiện tai, thiện tai – Tiếng Đại lão Hòa thượng.

-Bần tăng gửi lời cầu mong ông Bá Hòe và anh Ba Bị Hào được an khang.

-Thưa thầy, Bá Hòe ngụ ở Cửa Hội, còn Ba Bị thì sao ạ?

-A di đà Phật… Vậy ra Quận công chưa biết người ấy đã vào Đàng Trong lâu rồi?

-Thưa thầy, thế ư? Tiểu tướng cứ đợi đệ tử là Si mãi mà mất hút.

-Mô Phật. Cầu Phật phù hộ…

Triệu Quận công bỗng đăm chiêu…

*

3.

Ngày hôm sau, ni cô Tâm Hoa dậy sớm, lau chùi các gian điện, quét dọn sân chùa từ lúc trời còn tờ mờ sáng. Khi đó sư Thành mới trở dậy, đang luyện tập võ ở vườn sau. Đại lão Hòa thượng thì ngồi làm tượng bên ấm nước. Đại lão Hòa thượng nói:

-Con hôm nay làm sớm thế?

-Thưa thầy, từ hôm nay con sẽ dậy sớm. Khí trời sớm sủa có ích lắm. Con học thầy.

-Không phải cái gì trẻ cũng phải học già. Kiếp ta xa vô minh. Từ hành đến thức cũng cần cả đời sinh lão bệnh tử…

Ni cô Tâm Hoa lắng nghe, cúi đầu… Thấy bóng sư Thành vào thiền viện, ni cô vội trở ra.

Thật lạ lùng, buổi sáng nay, người đầu tiên vào chùa không phải Phật tử thường. Đó là một người nước ngoài. Đó là Giêm. Đi cùng ông ta là Tổng binh Văn Thụ mặc áo thường dân.

Giêm đi lại trong chùa rất khẽ khàng. Anh ta nhìn các pho tượng rất chăm chú. Khi quay ra, Giêm gặp Cao Hòa thượng.

Cao Hòa thượng:

-Nam mô a di đà Phật, thí chủ vãn cảnh chùa?

Giêm chắp tay:

-Bạch thày, tôi là thủy thủ tàu Hoa Lang, có việc ở nhà Triệu Quận công nên vào đây thăm thú.

Văn Thụ dịch lại. Cao Hòa thuợng ngước cặp mắt bé lên nhìn anh ta, biết thái độ anh ta rất khẩn khoản.

-A di đà Phật- Cao Hòa thượng đáp.

Giêm nói. Ông ta hoa tay lên, Cao Hòa thượng vẫn lim dim, rồi một mắt nhắm hẳn, nhìn người ngoại quốc bằng một con mắt, lại Nam mô a di đà Phật. Văn Thụ nói lại:

-Ông ấy bảo ông ấy rất thích đạo Phật, ông ấy đã đến Đại Mô-gun, xem xét đạo Islam, đạo Hin-đu, rồi đạo Phật ở ấn độ, nhưng ông ấy thích Phật pháp ở nước ta.

-Vậy thì ông Giêm hãy làm một Phật tử đi…

-Thưa Hòa thượng- Giêm nói- Tôi đã thề trung thành với Chúa Kitô. Nên không thể thờ Mô-ha-met, Brama hay Phật Thích ca mầu ni được nữa, nhưng tôi rất ngưỡng mộ tôn giáo của An Nam.

-Nếu vậy sao có người Tây Dương đã theo Ki-tô giáo, lại cứ sang dụ dỗ Phật tử của ta bỏ đạo?

-Chắc đó là bọn giáo sĩ Bồ Đào Nha cổ hủ? –Giêm nói.

Cao Hòa thượng mở choàng mắt, hỏi:

-Vậy giáo phái của người Hoa Lang các ông thuộc chi phái khác ư?

-Vâng ạ- Giêm từ tốn đáp- Chúng tôi bị các giáo sĩ của Giáo hoàng ở Rô-ma cho là dị giáo, nhưng thực ra, họ mới là những kẻ phản Chúa. Giáo hội Rô-ma là những tên sâu mọt, áp chế lên các con chiên những điều ma quỷ xằng bậy. Chúng tôi theo Tân giáo, được Cha Can- vanh soi đường, mọi sự trên trần gian này đâu phải do bọn giáo sĩ sâu mọt phân chia cho bao nhiêu được bấy nhiêu…

-Nhưng các ông cũng thờ Chúa như họ?

-Chúa sáng tạo ra vạn vật, định mệnh cho con chiên của Người, chứ không phải mượn tay các giáo sĩ định đoạt số phận con chiên. Tôn giáo tiến bộ của chúng tôi khác với Giáo hội Rô-ma ở đó.

Văn Thụ nói thêm:

-Thưa Cao Hòa thượng. Có thể xem xét đại thể thế này. Đại khái các Giáo hoàng Rô-ma bảo vệ Cựu giáo, đó giống như Phái Tiểu thừa ở Bắc Tây Trúc và Trung Quốc, còn đạo của ngài Giêm và nước Hoa Lang là dòng Đại thừa. Tất nhiên không phải trùng khít hai cái đạo ấy, nhưng đại thể là thế.

Giêm chừng như cũng hiểu câu nói của Văn Thụ, chỉ có điều ông ta không nói ra được. Ông ta nói:

-Nhưng Phật giáo chia hai dòng của các ông có cái đáng trọng là từ bi, không đánh lẫn nhau. Còn Ki-tô giáo đã đến hồi đau buồn, máu đổ khắp nơi. Các hoàng đế và vương công nhân danh Ki-tô giáo chém giết không ghê tay. Hoa Lang chúng tôi phải đứng lên làm cuộc lật đổ chuyên chế thối nát, một phần vì làm trong sạch Giáo hội, một phần vì quyền của người Hoa Lang.

Cao Hòa thượng gật:

-Mô Phật.

Giêm cười tươi:

-Ngài quả là bậc tu hành rất đẹp. Tôi xin phép thăm chùa- Anh ta chỉ vào hậu điện. Cao Hòa thượng lại gật, Giêm đi vào, nghiêng ngó các pho tượng Phật, một chú tiểu đưa cho ông ấy nén nhang, Giêm lóng ngóng thắp nhang lên, chú tiểu làm hiệu bảo Giêm chắp tay, ông ta cũng chắp tay…

Cao Hòa thượng hỏi Văn Thụ:

-Quan Tổng binh mặc áo vải chắc đang làm việc cơ mật…

-Cao Hòa thượng quả có cái nhìn thấu mọi lẽ- Văn Thụ nói.

-Tổng binh giao thiệp với người Hoa Lang, có thấy họ có hay dở gì?

-Nói về đạo giáo, tôi cho là đạo của họ tiến bộ, không quá cổ hủ như Cựu giáo Bồ Đào Nha, nói về xuất thế, họ cũng là người thắng trận so với người Bồ Đào Nha.

Cao Hòa thượng gật gù, có vẻ khích lệ Văn Thụ:

-Có lẽ thế…

Văn Thụ hăng hái nói:

-Trước đây một trăm năm, người Bồ làm bá chủ mặt biển, nhưng rồi mất nước về tay người Tây Ban Nha. Giờ đây, người Hoa Lang đang nổi lên như những người mạnh nhát trên biển. Họ có dụng cụ tinh xảo, tàu mạnh nên đi xa, áp chế các tàu nước khác, họ buôn bán rất giỏi. Nhưng cũng có cái dở, là họ không có cái đạo quân thần.

-Thế là thế nào?

-Hiện tại, nước họ đã đuổi quốc vương của Hoàng đế Tây Ban Nha, không nhận sự phân phong của Hoàng đế này nữa. Họ họp nhau lại, bầu ra một người cao nhất gọi là Tổng trấn, Tổng thống gì đó và gọi chế độ của họ là Cộng hòa. Khi người đó chết, không được tập tước cho con cháu, mà lại phải họp bàn để bầu… Thế cũng là cái họa ẩn để sinh ra loạn hay sao?

Cao Hòa thượng mỉm cười, nói:

-Thí chủ đã biết rõ họ, nhưng lại đứng ở nhà mình mà xem nước họ…

Vừa lúc đó, ông Giêm quay lại, nói:

-Chùa rất đẹp, có lẽ vì vậy mà hấp dẫn Phật tử. -Ông ta nói tiếng Việt- Cám ơn Hòa thượng

Văn Thụ bèn cáo từ, xin phép đưa Giêm về.

Cao Hòa thượng nhìn theo bóng người khách phương Tây kỳ lạ. Quay vào, Cao Hòa thượng bước vào chỗ Đại lão Hòa thượng Thích Tâm Phượng, nói:

-Thưa Đại lão Hòa thượng, người ngoại đạo này muốn gì?

Đại lão Hòa thượng nói:

-Theo như Quận Triệu nói, thì ông này là Giêm, ở tàu Hoa Lang hả?

-Hắn nói hắn là thủy thủ.

-Thuyền trưởng- đại lão Hòa thượng cười

-Thảo nào, hắn hiểu biết rất sâu sắc.

-Hắn không phải là kẻ truyền đạo, hắn đi trên cái tàu to có súng ống… Hắn là kẻ thù của Triệu Quận công và Quan Trấn chứ không phải tranh chấp gì với nhà chùa.

Đại lão Hòa thượng gật:

-Kẻ vô tâm này không để ý đến linh hồn.

-Thế cho nên bần tăng nghĩ rằng kiểu đi đến của người Bồ truyền đạo là đáng ngại hơn.

Đại lão Hòa thượng nói:

-Ta phải có ở Dinh Cát cúng nguyệt thực, nhưng Quốc công kêu ta ra sớm. Phận ở đây thày cứ hành lễ chu toàn. Mọi việc ta cắt đặt rồi.

Cao Hòa thượng Thích Viên Thành chào rồi ra

*

Trong khi Cao Hòa thượng tụng kinh trong nội điện, ni cô Tâm Hoa đến bên Đại lão Hòa thượng:

-Thưa thày, thày đi cho con đi theo với.

Đại lão Hòa thượng nói kiên quyết:

-Người xuất gia không nói hai lời. Con không có việc gì theo ta.

-Thưa thày, con muốn theo thày.

Đại lão Hòa thượng bước ra cổng chùa. Một cái xe ngựa đã đợi.

Ni cô Tâm Hoa vẫn níu kéo:

-Thày đi bao giờ về?

-Một tiểu kiếp cũng dài dằng dặc…

-Thày đi như thế, ai săn sóc thày bằng con?

Đại lão Hòa thượng đứng lại, nhìn ni cô, nói nhỏ:

-Một năm trước, ta nói con trở về, nay con hãy trở về.

-Con có duyên tu hành mà thày?

- Phật không làm nên nhân duyên, Phật chỉ dạy cho chúng sinh biết lục nhân tứ duyên trong kiếp mênh mông mà thôi…

Ni cô chợt nhìn sững lên gương mặt đang từ từ trở nên giận dữ của Đại lão Hòa thượng, thoắt giật mình, thảng thốt:

-Thưa thày, thày sao vậy…

Giọng Đại lão Hòa thượng bỗng lào phào như gió thoảng:

-Ta không dạy con bởi vì không ích lợi gì cho con. Ta bảo con trở về bởi vì điều ấy cũng có ích cho đệ tử của ta…

-Ôi, thày ơi…

Gương mặt Hòa thượng trở lại bình thản, nhưng môi mím chặt lại. Đại lão Hòa thượng Thích Tâm Phượng bước lên xe. Ni cô Tâm Hoa buồn thảm cúi xuống chào Đại lão Hòa thượng, ngón tay ni cô khẽ chạm vào ngón chân cái Ngài, như thể ngón tay chạm vào đá lạnh.

Đại lão Hòa thượng phất một bên tà áo. Người đánh xe ra roi. Ni cô Tâm Hoa ngơ ngác âu sầu nhìn theo…

*

4.

Cao Hòa thượng lại tiếp Tổng binh Văn Thụ trong gian chính điện. Văn Thụ mặc áo thường dân, khiến cho Cao Hòa thượng khá ngỡ ngàng:

-Đại lão Hòa thượng lại vừa ra…- Cao Hòa thượng nói.

-Chuyến này, chắc là Quốc công sẽ giữ Đại lão Hòa thượng ở lại, trong này Cao Hòa thượng trọng trách nặng nề. Hôm có mặt cả Giêm Hoa Lang, Phật tử chưa nói được nhiều điều với Hòa thượng.

-A di đà Phật, công quả Đại lão Hòa thượng còn dày.

-Hòa thượng mới từ Đàng Ngoài vào, không biết hiện giờ mọi sự ngoài ấy ra sao?

-Mô Phật, việc nhà Phật thế gian vô lượng.

-Tiểu phật tử vào Trấn Quảng, được giao việc quân sư cho Quan Trấn đối phó với người ngoại tộc, xin Cao Hòa thượng chỉ dạy…

-A di đà Phật…

-Tiểu Phật tử trộm nghĩ thế này, không biết nói ở đâu, đành chỉ biết bày tỏ nơi cửa Phật từ bi mà thôi, Cao Hòa thượng thấy sai sót chắc không nỡ bắt tội, chỉ là hành xúc và thụ mà thôi.

-Nam mô a di đà Phật.

-Bọn Hoa Lang từ xa đến, lực lượng rất hùng hậu, nếu chúng gây hấn, thì chỉ Đàng Trong không thể chống được, ắt phải cầu đến oai linh Hoàng đế. Chi bằng mềm mỏng với chúng, và một mặt việc phụng sự hoàng gia nên chăn chú hơn.

-Ngoại tộc chỉ có Hoa Lang thôi ư?

-Có bọn Bồ Đào Nha cũng rắp ranh vào tranh hùng với người Hoa Lang trên biển của Đàng Trong, nhưng như hôm nọ bày tỏ với Cao Hòa thượng, bọn ấy Tiểu Phật tử thấy không ngại. Tàu của Bồ Đào Nha nghe nói đi biển xa, tận bên kia thế giới, còn vùng biển này không bì được Hoa Lang và họ tránh Hoa Lang. Bọn chúng lại chỉ chăm chú truyền đạo của chúng, việc ấy càng không ngại.

Cao Hòa thượng ngồi im lìm lần tràng hạt, gật gù như có vẻ nghe rất chăm chú.

-Gần đây, các giáo sĩ Bồ Đào Nha lại có ý đổ ra Đàng Ngoài- Văn Thụ nói tiếp- Theo thiển ý của Tiểu Phật tử, họ cũng giống bọn hủ nho, rất nệ vào sách vở, ưa nói lý, đến đây là bỏ tiếng họ, pha tiếng ta, nên có vẻ thích Đàng Ngoài thì ta lại càng không lo đối phó với họ. Họ là bọn sất phu pha tiếng. Ví dù Bồ Đaò Nha có lấy lòng Hoàng thượng và quan quân Đàng Ngoài cũng không có súng ống đánh được Đàng Trong.

Cao Hòa thượng lại gật gù, lim dim nhìn Văn Thụ đầy khích lệ. Văn Thụ thấy thế, nói hăng hái:

-Người Phạm Thư xưa thời Xuân Thu Chiến quốc bên Trung Quốc, đã có kế “viễn giao cận công” mà thành nghiệp bá, nay có thể hành sự như thế với Phương Nam. Trước kia, Chúa ta có viễn khấu hoàng triều mà giữ nghiệp, nay thêm “viễn giao” theo hướng tàu Hoa Lang tới ngoài biển kia…

Cao Hòa thượng vẫn ngồi nguyên. Văn Thụ hơi ngơ ngác, rồi chắp tay nói:

-Thưa Cao Hòa thượng, xin Hòa thượng chỉ dạy.

Hòa thượng bèn mở mắt, hỏi:

-Thí chủ đã ăn quả thị chưa?

-Sao ạ? Thưa…

-Quả thị chỉ thơm nếu để đấy. Ta ngửi, thí chủ ngửi. Nếu bóc nó ra, không thể ngửi được nữa.

-Vâng

-Nếu thí chủ có quả thị, hãy để mà ngửi, đừng nghĩ đến bóc nó…

Văn Thụ chắp tay cúi đầu, trong tâm trí hoang mang cực độ. Cao Hòa thượng nhìn thấy gáy anh ta lấm tấm mồ hôi.

***

Chương XXVI: Gấu ăn Trăng.

Ông trăng ơi xuống chơi với tôi

Có bầu có bạn

Có bát cơm sôi

Có nồi cơm nếp…

1.

Bá Hòe và Pinô vội vã cùng với gia nhân đến nhà Xã Thi, người cầm chịch cuộc đua ghe ngày mai của Phường Cửa Sông. Xã Thi đón Bá Hòe không vồn vã, không lạnh nhạt. Câu chuyện đưa đẩy.

-Ông Bá vất vả quá. Nhưng Xã này không làm gì được.

-Thưa ông Xã, tôi đến đây không gỡ tội cho Ba Bị, mà muốn xin các ông xử đúng với cân trời.

-Thế nào là đúng với cân trời?

Ông Bá nói:

-Tôi nghe nói con người có sống có chết, cũng như đất trời có mùa xuân hạ thu đông, và giống như người mua bán có cái cân để đo. Nếu thuận theo trời thì tốt, nếu nghịch theo trời thì xấu. Cái chết cũng có cái chết thuận theo trời, ví như cây mùa đông rụng lá, lại có cái chết không thuận theo trời, như cây bị bão trời nổi giận mà quật đổ…

-Xã tôi không hiểu những lý lẽ cao siêu như vậy.

-Nói tóm lại là nếu việc xử tội thấu đến trời đất, thì mưa thuận gió hòa, lũ cũng lũ đến đúng mùa vụ, còn nếu việc định tội của nhân gian không được ngay ngắn thì có thể phạm đến cả âm dương. Đó là cân trời.

Xã Thi ngẫm nghĩ, nói:

-Các ông muốn nói gì cứ nói thật ra. Trước đến nay, ông Bá vẫn có tiếng là mua bán rất thảo…

Bá Hòe nói:

-Tôi có nhời mong ông Xã và các anh em tối nay đến sân nhà tôi, có mặt hai kẻ gian dâm, cúng kính cáo đất trời. Nếu có sao thì người bị xử tội chết cũng không ân hận.

Xã Thi có vẻ bối rối:

-Chuyện này chưa từng có… Chưa có ai nói anh Ba phải tội chết.

-Mong ông Xã và các anh em đến- Bá Hòe nói, mắt nhìn chằng chằng vào mặt Xã Thi.
Ria mép của Xã Thi dường như ngúc ngoắc. Xã Thi gật:

-Tôi sẽ bàn với các anh em, tôi cố gắng đến… Nhưng ông Bá Hòe cũng nên động viên anh Ba, không được nghĩ quẩn.

Ông Bá Hòe ngạc nhiên:

-Đa tạ ý tốt của ông Xã, thế có nghĩa là…

-Nước có phép nước, làng có lệ làng, nhưng lệ làng cũng không thể trên phép nước được, Xã tôi muốn xử tội phải bẩm với Tri huyện chứ.

Ông Bá Hòe rất vui vì câu nói ấy. Ông ta và Pinô không biết rằng, trong khi ông Bá Hòe chưa về đến nhà, Xã Thi đã bị triệu lên công đường huyện Diên Phước. Tri huyện Diên Phước nói với Xã Thi:

-Ông to gan thật, bắt người, trói người tự tiện như vậy có biết tội gì không?

-Xin Quan tha tội, chúng dân chỉ tạm giữ hai kẻ gian dâm lại, mai sẽ giải đến huyện đường xử tội, hôm nay đã muộn quá.

-Nếu ta không gọi ngươi, ngươi có tâu bẩm thế không?

-Xin quan tha cho, sớm mai dù cho hội đua ghe cũng sẽ đến bẩm quan…

-Nghe đây…

-Dạ

-Ta không cần các ngươi bẩm tâu sớm, chỉ đảm bảo là các ngươi không để hắn chết, rồi xử tội sau.

-Dạ…

-Tội đến đâu sẽ xử đến đó, nhưng phải để hắn sống.

-Dạ

-Ngươi có biết hắn là ai không?

-Nghe nói hắn người làng ông Bá Hòe.

-Cứt chó. Các ngươi có mắt như mù. Hắn là người Đoan Quốc công ban ơn huệ, trước khi vào đây, đã được Đoan Quốc công dặn dò. Nay nhất định không được làm quá.

-Vâng ạ.

-Về đi.

-Vâng ạ.

-Mà này, khi ngươi đến, có ai nhìn thấy không?

-Không ạ, sai nha đến đưa lên xe ngựa.

-Coi như ta không gặp ngươi, nhá. Còn việc này nữa.

-Vâng ạ.

-Ngươi canh chừng bọn gian dâm không cần nhọc sức lắm đâu. Chúng biết tội, sao dám làm gì. Hãy cho người để mắt đến người Tây mắt mèo kia, nếu hắn đi khỏi Cửa Hội phải báo ngay cho ta biết.

Xã Thi toát mồ hôi, trở ra, liền bị hai tên lính lực lưỡng tóm lên lưng ngựa, nhằm hướng Cửa Sông.

Lát sau, Xã Thi đã có mặt để tiếp Bá Hòe và Pi-nô.

*

Trong khi ông Bá Hòe và ông Pi đi đến nhà Xã Thi, thì ở nhà ông Bá Hòe, có chuyện bất ngờ xảy ra. Đó là chuyện về Xanh. Cô ta ôm bụng kêu rên, triệu chứng này có thể cô ấy đẻ non. Bà Tư Bá Hòe vội vàng cho người đi mời bà mụ.

Xanh đang nằm trên giường, mắt nhắm nghiền, bụng to vượt, đầu gối chân nhô cao và được kê lên bằng đống gối. Cô ta thở dốc, xanh xao. Nhìn người đàn bà này gần như kiệt sức lực. Bà mụ là một người to lớn, đôi mắt lại ti hí, nhìn thấy Bá Hòe và Pinô vào, thì mắng xơ xơi:

-Đàn ông đàn ang ra ngoài, phải vía nhà các ông làm sao ra được.

-Vẽ sự- Bá Hòe nói- Đàn nào mụ cũng phải cứu được cả mẹ lẫn con, tôi không tiếc gì cho mụ.

-Vàng nhà ông tôi cần cứt gì, cứu người là trọng.

-Phải làm gì bây giờ?

-Làm gì đợi ông có mà…

Pi-nô lẩm bẩm:

-Đúng là họa vô đơn chí. Họa vô đơn chí…

Rồi Pi-nô đứng lên, cầu Chúa che chở cho những con chiên lầm lạc đang đau khổ.

Bà mụ đi ra, têm trầu, nói:

-Kiểu này có đẻ cũng còn lâu, mà lại yếu thế…

-Khoảng nào thì…- Bá Hòe hỏi.

-Phải đêm. Hoặc cũng có thể sáng mai.

Bá Hòe bước lại bàn thờ, thắp hương, lầm rầm khấn vái.

Khi ông ta chuẩn bị bước chân ra, thì người hầu chạy vào:

-Thưa ông, sư Hồng bảo sẽ đến

-Thế nào? Sao chúng mày không bảo với thày là phải đến ngay?

-Bẩm ông, bà bảo rằng, bà sẽ rước sư Hồng ngay đấy.

-Được. Tao sẽ ra ngay bây giờ. Bày biện đồ lễ đi.

*

2.

Cao Hòa thượng báo cho sư thày:

-Đại lão Hòa thượng đi Thuận Hóa chuẩn bị để mấy hôm nữa làm lễ cúng nguyệt thực, cầu an cho Quốc công. Nhà chùa ta dịp ấy cũng sẽ làm lễ tại Linh ứng tự.

Ni cô Tâm Hoa và chú tiểu được ban phải chuẩn bị đèn nến, quét tước cổng ngõ, lại dọn dẹp vườn tược…

Công việc không có gì nhiều, nhưng cũng đủ làm cho ni cô Tâm Hoa thấy bồn chồn, rạo rực. Ni cô không thể không nhớ đến những ngày còn chưa xuất gia, đã bao nhiêu lần đến trước những sự kiện lớn của đời mình, cô bé Kỳ Hoa không hề có linh cảm đặc biệt. Phải chăng đó là cái sướng của thời son trẻ. Chuẩn bị hỏi cưới hồi ở Giáp Sơn, cứ như việc ở đâu đâu, chả vận vào mình. Ngày mai theo Triệu Quận công lên kinh thành, cũng như một cuộc dạo chơi xa. Nghĩa phụ bảo sẽ lo gia thất cho cô với Trịnh công tử, cô chỉ thấy rộn lên một nỗi tò mò. Triệu Quận công tiến quân vào Đàng Trong bảo cô đi theo, cô một lòng nghĩ đến ngày về, coi như một chuyến đi xa nữa…

Thế mà hôm nay, trong tâm hồn ni cô cứ rộn lên một niềm mong đợi mơ hồ, một sự sợ hãi và lo lắng rất khó tả. Nguyệt thực. Bao giờ nguyệt thực? Vầng trăng non tơ và trong trẻo sẽ bị một kẻ thù vô hình ăn mất. Gấu ăn trăng? Con gấu nào sẽ ăn trăng? Con gấu thánh thần nào ăn được vầng trăng của thế gian?

Chập tối, khi không gian nhuốm màu tro xám, cũng là lúc vầng trăng vàng trong bắt đầu ló lên… Ni cô Tâm Hoa trèo lên gác chuông, nhìn đăm đắm về phía vầng trăng đang tỏa ánh sáng long lanh. Khu vườn ngập tràn một thứ ánh bạc kỳ ảo. Gió xào xạc từ phía ấy thổi lên gác chuông mát rười rượi. Quả chuông đung đưa khe khẽ như cái đầu vĩ đại trầm tư. Ni cô Tâm Hoa khẽ chạm tay vào quả chuông, thấy sắc lạnh, khẽ gõ vào mép đồng, từ đó vang lên tiếng ngân nga rất nhẹ, rất nhẹ như là một tiếng thở dài.

Ni cô Tâm Hoa ngẩn ngơ giây lát rồi chậm rãi bước xuống. Ni cô muốn lên đây để tìm sự thư thái, nhưng mà từ trong lòng ni cô, vẫn chỉ bắt gặp sự bối rối. Lắng nghe mình, ni cô Thích Tâm Hoa vẫn bắt gặp sâu thẳm tâm hồn tiểu thư Phạm Thị Kỳ Hoa. Đại lão Hòa thượng không vô lý khi cứ nhắc lại câu răn bảo ni cô bỏ giới về đời.

Những đêm trăng thế này, từ vườn nhà Giáp Sơn, Kỳ Hoa bao giờ cũng rát hứng khởi. ánh trăng như đổ xuống từ sườn núi, trút xuống vườn nhà nàng Kỳ Hoa thứ ánh sáng mê hoặc cùng với muôn vàn âm thanh ríu rít, xôn xao như mọc lên từ cây cỏ. Kỳ Hoa chạy tìm những con đóm đóm, có khi mê mải đến tận bờ sông Kinh Thày, thấy trước mặt một dòng sông vàng lấp lánh mới biết là đã đi quá xa nhà. Nếu có thêm vài đứa nữa mà vỗ tay gọi nếp nếp, tẻ tẻ inh ỏi lên thế nào cũng bắt được mấy chú lập lòe…

Bỗng ni cô Tâm Hoa nhìn thấy vườn sau hậu điện có ánh gì như một loại hào quang mờ ảo. Không phải ánh đèn nến vì nó sáng lạnh. Không phải ánh trăng vì không lẫn với thứ ánh sáng mơ hồ đều khắp các tầng trời. Ni cô Tâm Hoa dè dặt bước về phía ấy.

Qua hậu điện, ni cô Tâm Hoa ẩn mình sau bức tường có đồ gỗ cũ, hồi hộp nhìn về phía góc vườn. Một người đang múa kiếm, những đường kiếm ánh lên màu kim khí đã phản chiếu ánh sáng lên trời, thứ hào quang mà ni cô vừa nhận thấy. Không cần nhìn rõ mặt, chỉ nhìn hình thái và động tác, ni cô Tâm Hoa biết ngay đó là Cao Hòa thượng, đó là Hòa thượng Thích Viên Thành, sư Thành quen thuộc ở chùa Lưu Giáp Sơn xưa.

Kiếm pháp Cao Hòa thượng dũng mãnh mà uyển chuyển. Tiểu thư Kỳ Hoa đã thấy Triệu Quận công múa bài kiếm Bình Vân này rồi, động tác chân tay biến ảo, đường kiếm lấp lánh. Đó là thứ ánh sáng huyền diệu chớp lóe lên cùng con người đang hành động, dũng mãnh và cả quyết. Triệu Quận công bảo:

-Đó là hồn kiếm.

-Thế thì mỗi người có một hồn kiếm, nghĩa phụ?- Tiểu thư Kỳ Hoa hỏi.

-Chính thế. Hồn kiếm của ta là tinh hỏa. Thày dạy kiếm của ta bảo, người tập kiếm làm sao biến cái tinh kim chuyển thành tinh hỏa, rồi từ đó chuyển thành tinh thủy, cho đến khi thành tinh mộc là chót vót.

Bây giờ, Cao Hòa thượng múa kiếm, thứ ánh sáng quay cuồng quấn quýt với người, phát sáng mà không chớp sắc, động mà không cương. Người và kiếm làm thành một khối cơ động không thể tách bạch được. ánh sáng kia phát ra từ kiếm hay từ tay từ cơ thể Cao Hòa thượng. Đó là thứ lửa có thể chảy tràn và phát ra màu sáng lạnh như ánh trăng đang lên kia. Kiếm pháp của Cao Hòa thượng cao hơn Triệu Quận công một bậc, đó chắc hẳn là tinh thủy.

Bỗng, thoắt mọi thứ ánh sáng và hào quang biến mất như chưa hề có gì xảy ra cả. Cao Hòa thượng chợt đứng sững như một pho tượng trong thế thượng tấn. Vững vàng như cây lim mọc thẳng. Cách ba buớc chân, cây kiếm đã cắm phập xuống, đang rung rinh phần chuôi, như nó đã mọc ở đó từ lúc nào rồi.

Và, Cao Hòa thượng bắt đầu bài võ Đông hoa đào. Thế tay thế chân Cao Hòa thượng cả quyết, lúc thì lung linh biến ảo. Con người đang phô diễn vẻ đẹp cơ thể, thúc phát sức mạnh tinh thần kia bỗng đánh thức tâm khảm ni cô Tâm Hoa sống dậy đủ điều. Trước mắt ni cô là Cao Hòa thượng, nhưng chập chờn chói lọi trong ký ức ni cô lại là sư Thành môi đỏ má thắm, mắt sáng long lanh. Chùa Lưu nép dưới tán đa, bị ngợp trong bóng mái núi Giáp Sơn cái chiều đỏ rực. Sư Thành đã giảng cho thiếu nữ Kỳ Hoa con quan Tri huyện thuật cơ bản của bài Đông hoa đào: Tay mềm như lá, vung cả quyết và gọn, không cần tốn sức, như đài hoa đỡ cuống. Mặt tươi, mắt nhìn thẳng, đảo một vòng ba nhịp là quay hết một vòng. Ba nhịp chân, sáu nhịp tay xoay một vòng làm thành cánh hoa đào, gió mấy cũng bền, không suy suyển. Khi đó, nàng Kỳ Hoa đã ngây ra say mê nhìn sư Thành…

Ni cô Tâm Hoa trong một giây như thể bị choáng váng, bèn dùng tay vịn chặt vào cột hiên hậu điện. Nếu có ai nhìn thấy ni cô lúc đó, chắc chắn nhìn thấy hai mắt rực lửa, những tia sáng nội tâm đang lóe lên từ đó.

*

3.

Khi sư Hồng đang sửa soạn cúng lễ, thì ngay ngõ nhà Bá Hòe cũng có lố nhố khách. Người nhà vào bẩm:

-Thưa ông, có khách là ông Xã Thi và ông Trùm đến.

Pi-nô bảo:

-Thưa ông Bá, tôi nên lánh đi.

Bá Hòe giơ tay ngăn:

-Không cần, ông cứ tự nhiên.

Sư Hồng bắt đầu gõ mõ cốc cốc, ngân nga tiếng tụng kinh. Bá Hòe sang gian bên cạnh tiếp khách.

Khách có Xã Thi, tay Trùm phường đua ghe và hai người thanh niên nữa. Trông dáng vẻ như là hộ vệ của họ. Ngó ra sân, còn thấy lố nhố ba bốn người nữa. Bá Hòe bảo:

-Ông Xã mời các anh ấy vào đây, ngoài kia sư Hồng hành lễ.

-Khỏi cần, tôi và anh Trùm vào là được- Xã Thi nói.

Ngoài sân, cuối sân là bóng hai người bị trói im lìm. Đầu sân bên này, giáp hàng hiên là bàn bày biện đồ lễ, sư Hồng đang hành lễ, hương khói nghi ngút. Bốn thanh niên lực lưỡng đứng ở bốn góc sân, rõ là bọn họ đến đây chỉ để canh chừng.

Trong khi vừa yên vị chủ khách, thì ngoài hàng hiên, nhiều người nhà ông Bá Hòe đi lại vội vã từ gian nhà chính sang chỗ Xanh đang đau đẻ.

Gia nhân mang trà lên. Bá Hòe nói:

-Hôm nay, tôi mời các ông uống trà Long Tỉnh, ăn bánh đậu Giang Nam. Đây toàn là những thứ hảo hạng của người Minh, do con cháu người Minh mang sang Cửa Hội chúng ta. Ông Chu Bôi, vốn là dòng dõi hoàng tộc Trung Nguyên, bạn thân với tôi, bạn buôn bán thân tín đã biếu tôi. Các ông có biết vua nhà Minh uống trà thế nào không?

Cả mấy người ngồi nhìn nhau. Pi nô im lặng.

-Trà này ướp hạt sen Ngũ Hồ. Ngũ Hồ mênh mông như biển cả, nhưng có một nơi ven Ngũ Hồ, hoa sen thơm đến nỗi nếu chỉ đi qua đó, người đi về hơi thở cũng thơm ba ngày sau. Trà này chính là được ướp từ sen Ngũ Hồ. Đáng lý phải được nấu từ nước lấy từ lá sen Ngũ Hồ. Sao lại thế? Sáng ra, người ta đi thuyền rất khẽ, không được động đến lá sen, rồi nhẹ nhàng hứng lấy những giọt sương đậu trên lá sen, vừa đủ nấu một ấm trà. Tôi không thể lấy được sương sen Ngũ Hồ, tôi lấy nước mưa Cửa Hội vậy.

Xã Thi nhếch mép cười:

-Ông Bá cứ nhiêu khê quá thế, chúng tôi rất khó nghĩ.

-Có gì mà khó nghĩ. Bây giờ chúng ta cứ thưởng trà Long Tỉnh trước, lát nữa ông bạn Chu đến, chúng ta sẽ thưởng thức bánh đậu Giang Nam. Xin mời các ông.

-Cám ơn ông, mời ông. -Cả ông Xã và anh Trùm và hai anh đi cùng cùng nói.

Xã Thi uống trà xong, nhìn quanh, thấy những người đi đi lại lại, nói:

-Nhà ông Bá nhiều người làm quá nhỉ.

-Có dịp này mới tất bật thế.

Một người nhà ông Bá chạy vào, hốt hoảng nói:

-Thưa ông, bà mụ bảo phải đi mời thày lang.

Ông Bá nhăn trán, rồi bảo:

-Gọi bà Tư.

-Bà Tư đang chịu lễ.

-Chịu lễ cũng gọi.

-Vâng ạ.

Xã Thi quay ra:

-Có chuyện gì thế?

-Cũng không có gì… Nhà có người trở dạ.

Xã Thi gật gù, nói:

-Người ta nói chửa đẻ cửa mả, phải cẩn thận mới được.

-Có các bà ấy lo.

-Ông Bá vất vả quá, anh kia thì phạm tội, chị nọ thì trở dạ. Ông phải mời sư Hồng cúng giải hạn cho là phải.- Xã Thi nói và nhếch mép vẻ thông cảm, nhưng không giấu được sự thản nhiên.

Bá Hòe cười hì hì:

-Cũng là trùng hợp thôi. Mời sư Hồng là không phải cúng giải hạn cho tôi và mấy người này...

-ý ông Bá định nói là…

Vừa lúc đó, người nhà vào bẩm:

-Bẩm ông, có ông Chu đến.

-Mời vào, mời vào…

Ông Chu Bôi ăn mặc theo lối người Minh bình dân, xuất hiện không chỉ một mình, còn mang theo ba người nữa. Hai người đàn bà và một người đàn ông.

Ông Chu yên vị, thì người đàn ông đi theo đã để một vật mang theo xuống, đó là cây đàn của người Trung Quốc.

Xã Thi nhổm hẳn lên, hỏi ông Bá Hòe:

-Thế này là…?

Bá Hòe khoan thai nói:

-Ông bạn Chu kính mến của tôi đã có nhã ý biếu trà Long Tỉnh, bánh đậu Giang Nam, mà hai thứ ấy nếu không có tiếng đàn ca Nguyên khúc thì sao cảm hết cái vị của trà và bánh…

Có thể thấy Xã Thi và Trùm phường ghe bắt đầu nóng ruột, ngồi ngúc ngoắc ngúc ngắc. Ông Bá Hòe tự tay rót trà mời khách, gia nhân đã bưng từng cái đĩa bé xíu đến cho từng vị một. Chu và Pi-nô nhón tay lấy một miếng, Xã Thi và anh Trùm thò cả năm đầu ngón tay, bốc luôn hai khẩu bánh đút tỏm vào mồm. Bá Hòe nói:

-Chúng tôi mạn phép ông Chu, ông là tuần đầu, chúng tôi đã tuần thứ hai rồi.

-Xin mời- Ông Chu nói.

Khi cả hai nâng chén lên thì ca nữ bắt đầu hát. Nhạc công lẩy tiếng đàn, như tiếng những hạt nước rơi trên lá, những hạt sương mà rơi như thế, thì mỗi hạt cũng được một chén trà.

*

4.

Ni cô Tâm Hoa bèn rút phắt cái khăn nâu, quàng vào cổ, trùm lên đầu, chỉ để hở hai mắt. Ni cô bước chầm chậm những bước ngắn, từ từ di động về phía Cao Hòa thượng đang múa võ.

Đầu tiên ni cô đứng yên, sau đó, dường như những động tác của Cao Hòa thượng có ma lực khiến cho chúng có thể truyền qua khoảng không gian ngắn mấy bước chân giữa hai người mà tác động đến Ni cô. Ni cô bắt đầu rê chân, giơ tay một cách máy móc, chậm rãi, cứng nhắc, rồi nhanh dần, linh hoạt, thuần thục. Rồi rất nhanh, động tác giữa Cao Hòa thượng và Ni cô không còn khác nhau nữa, hai người như một, một hình một bóng. Một mà hai, hai mà một… Màn biểu diễn chỉ có ánh trăng và cây cối vườn tối đang chiêm ngưỡng.

Khi xong bài quyền, Cao Hòa thượng kinh ngạc nhìn Ni cô bịt mặt, ánh mắt Hòa thượng rõ là chân tu, cái nhìn từ bi chân truyền từ Phật qua bao đường đất thời gian không gian đến Cao Hòa thượng. Cao Hòa thượng bèn múc một gáo nước, ngậm cái cán gáo vào mồm. Ni cô bịt mặt cũng làm như vậy. Trong cái nhìn của Cao Hòa thượng, có sự ngạc nhiên lẫn một thoáng nghi ngờ.

Cao Hòa thượng bắt đầu lại bài quyền Đông hoa đào. Ni cô Tâm Hoa dĩ nhiên cũng làm như vậy, hình và bóng. Đây không còn chỉ là cõi nhân gian, đây là vũ trụ phong ba, là thế giới muôn vạn chúng sinh đang biến ảo. Đây có hai bông hoa đào nở. Tay tay vung lên, vờn như cánh hoa lại như lá non, chân chân đảo qua lại nhưng mềm mại mà bền như cuống hoa cuộng lá. Nét mặt người đàn ông kiên nghị, mắt nhìn xa xăm long lanh, cái nhuỵ hoa đào đang bùng phát từ thần thái dưỡng sinh tuyệt đẹp. Người phụ nữ giấu mặt sau lần khăn bí ẩn, chỉ có đôi mắt như hai hạt nước cháy. Thoắt cả hai cùng dừng lại. Cao Hòa thượng khoan thai cầm gáo nước, đi ba bước đến bên chum nước, đổ nước trở lại chum. Ni cô Tâm Hoa cũng bước đến phía chum nước, nhưng mới được hai bước thì gặp Cao Hòa thượng quay lại, ni cô bèn đưa luôn cho Cao Hòa thượng gáo nước. Cao Hòa thượng nhìn thấy cái gáo dừa đựng nước cũng còn đầy nguyên.

Cao Hòa thượng khoan thai nói:

-Ni cô tự danh là gì?

-Thích Tâm Hoa.

-Quyền thuật ni cô lĩnh hội môn phái nào, ta kinh ngạc đấy.

-Tiện ni chưa từng học môn phái nào, chỉ nhập tâm một bài quyền như vậy thôi…

-Sao ni cô phải ẩn diện với ta?

Ni cô Tâm Hoa không nói gì, Cao Hòa thượng nhìn thấy đôi mắt rực lên, phản chiếu ánh trăng lóng lánh.

-Ta có thể đoán ra ni cô… Lẽ nào lại thế?

Ni cô Tâm Hoa vẫn đứng yên. Bóng trăng dường như lay động xung quanh tà áo nâu sồng đang phất phơ bay trong gió.

Cao Hòa thượng quay ngoắt, vung tay lên, từ từ chuyển chân, bắt đầu động tác của bài quyền Mẫu đơn…

Ni cô Tâm Hoa mắt chớp chớp, đứng lặng dõi theo mỗi động tác của Cao Hòa thượng. Từng động tác quen mà rất lạ. Giờ đây, động tác của Cao Hòa thượng không quyết liệt, dũng mãnh như sư Thành ở chùa Lưu, mà êm nhẹ, mềm mại. Toàn thân người lung linh như ánh nến. Ni cô Tâm Hoa như là bị thôi miên, cũng từ từ động tay, chuyển chân dần dần về phía Cao Hòa thượng. Hai người đã hòa vào một bài quyền.

Nếu lúc đó có ai nhìn vào góc vườn hậu điện, sẽ thấy hai người làm hai ngọn lửa cháy. Hai ngọn lửa cháy trong ánh trăng chảy lênh loang loáng ướt. Hòa thượng và ni cô đã thăng hoa về đất Phật, chỉ có hai người một nam một nữ đang mê mải những động tác quyền tinh hoa của nhân gian.

Người nam cao lớn làm những động tác chở che của Mẹ, người nữ nhỏ nhắn hơn, mềm yếu hơn làm Con nương tựa một cách tự nhiên. Mẹ nhìn Con say mê, ngạc nhiên, Con nhìn Mẹ đắm đuối, tin tưởng. Những động tác quyền không thô thiển tự nhiên mà linh thiêng, hư ảo.

Rồi điệu quyền chuyển dần sang làn ngược lại. Người nam đi những động tác làm Con, người nữ hóa thân làm Mẹ. Tạo hóa tự nhiên sinh ra người nữ thiên chức của người Mẹ, trong động tác của người nữ, toát ra một niềm hứng khởi tuyệt trần. Trong thần thái của người nam, thoắt trở nên khiêm nhường…

Vạn vật dù mênh mông như đại kiếp rồi cũng có khởi đầu và kết thúc, bởi vì vạn vật không phải là vũ trụ. Nhưng khi hai người đã tách khỏi trần gian, hóa thân vào kiếp, ý thức về vũ trụ vô biên thì họ đã không còn riêng rẽ nữa. Bài quyền mẫu đơn kết thúc, hai người không còn nhận thấy là họ đã nằm trong vòng tay của nhau rồi.

*

5.

Thày lang đến.

Bà Tư Bá Hòe ra đón. Nét mặt bà lo lắng, nhưng khi thày lang vào nhà dưới, bà Tư bước vào gian ông Bá tiếp khách với gương mặt tươi rói. Khúc hát của ca nữ vừa dứt, bà Tư bước vào nói với ông Bá, ai cũng nghe thấy:

-Thưa ông, thày lang đã xem mạch.

-Thế nào?

-Gay đấy ạ. Thày bảo cố cứu lấy một.

-Cứu cả hai.

-Nhưng cô ấy nguy kịch quá, may ra còn đứa nhỏ.

-Ta làm được gì?

-Thày bảo tụng kinh cho cô ấy dễ.

-Sư Hồng…

-Nhưng ông ấy đang cúng giải hạn.

Vừa lúc đó, Pi-nô đứng lên, nói:

-Tôi sẽ cầu Chúa cho cô ấy.

Bà Tư hỏi Pi-nô, đầy nghi ngờ:

-Ông tụng kinh?

Pi nô đứng lên, nói:

-Chúa cứu thế lòng lành không bỏ con của Người, có nguyện cầu ắt có thấu hiểu. Ta cầu kinh…

Xã Thi cũng đứng lên:

-Nhà có việc, xin ông Bá Hòe, chúng tôi về.

Bá Hòe đứng lên, vồn vã ấn vai Xã Thi xuống:

-Sao ông Xã lại chê Bá Hòe này thế nhỉ. Việc nào ra việc ấy. Việc mai mai bàn, hôm nay chúng ta cứ thưởng trà, nghe hát.

Tại cửa phòng, mấy tên người nhà của ông Bá ló đầu vào, có vẻ như là vô tình, toàn là bọn lực lưỡng, lúc thường kéo thuyền, vác hàng ở bến. Xã Thi nhìn thấy vậy, lại ngồi xuống.

Chu Bôi nói:

-Vừa rồi là khúc hát của người Nguyên, gọi là Nguyên Khúc, truyền đến nay cũng gia giảm nhiều, khác với thời ban đầu cho hợp với bây giờ, chắc các ông chỉ nghe thấy điệu, không nghe ra lời, tôi đã chế ra lời An Nam, mời các vị nghe.

Pi-nô mang ra hai cái chân nến, anh ta bắt đầu thắp nến ngay sảnh sau nhà, đằng sau các quan khách đang uống trà nghe hát.

Trùm phường ghe hỏi:

-Lúc nãy ông Bá bảo không cúng giải hạn cho mấy người bị hạn, vậy cúng cho ai?

-Cho tất cả- Bá Hòe nói.

Mấy người của Xã Thi nhìn nhau. Bá Hòe nói:

-Hôm xưa, tôi đi thuyền về phía Đông biển Cửa Hội, có một ông già râu tóc bạc phơ bảo rằng, khi nào nhà tôi có người bị phường ghe bắt tội, mà vợ anh ấy lại trở dạ đẻ thì ắt là nhà tôi bị hạn, phải cầu ông ấy, ông ấy sẽ đến cứu giúp.

-Thế ư? Chị kia trở dạ là vợ Ba Bị?

-Chính thế…

Xã Thi chậc lưỡi hồi lâu, mặt rất ưu tư:

- Ông già ông gặp ở biển là thần biển à?

-Tôi không biết, ông ấy bảo nhất định trời tối mới đến rồi lặn xuống biển, nhưng hôm nay có trăng thế này, không biết ông ấy có đến không. Tôi đồ rằng nếu ông ấy nghe thấy tôi cầu, thế nào cũng giấu trăng đi. Mời các ông.

Xã Thi và mấy người đi theo ra chiều tư lự. Xã Thi hỏi:

-Giấu trăng?...

Bá Hòe không để ý, đang vỗ đùi lẩm nhẩm hát cùng ca kỹ.

Pi-nô đã thắp nến, anh ta để tượng Đức mẹ lên bàn thờ, treo quả chuông nhỏ, bắt đầu mặc áo chùng vào.

Ngoài nhà, ca nam bắt đầu đàn và hát:

-Trăng khi tròn khi khuyết, ta luôn luôn thương nhớ cố hương

Trăng khi tỏ khi mờ, ta không nguôi tương tư nàng

Trăng khi có khi không, trăng có phải là vĩnh cửu...?

Ta không thường gặp nàng, nhớ mong dồn nén…

Ca nam dứt lời, tiếng đàn vẫn từng giọt rơi, ca nữ hát:

-Trăng sáng trăng mờ ta biết tình chàng

Trăng tròn trăng khuyết ta biết lòng chàng

Chàng ơi đừng nhớ ta như trăng

Đêm nay con gấu ăn trăng mất rồi

Chàng ơi cho ta chết cùng chàng…

Lời ca dứt, thì đằng sau chủ khách, tiếng ngân nga lạ lẫm vang lên. Đó không phải là tiếng hát, không phải là tiếng người nói chuyện, đó là tiếng cầu kinh của Pi-nô. Thứ tiếng không ai hiểu nổi nghĩa là gì, chỉ có từng tiếng ngân nga, díu vào nhau, thanh thản và chậm đến buồn thảm, khác hẳn tiếng cầu kinh nhanh nhanh dìu dặt của sư Hồng. Khác với tiếng cầu kinh của sư Hồng, như có bàn tay xoa vào vết đau, nó dìu dịu, ngòn ngọt nói tiếng hồn buồn của người ta… Không biết Pi-nô cất tiếng gì, nhưng người ta nhìn thấy điệu bộ, thần thái của Pi chân thành khác thường. Có kiểu ngồi quỳ gõ mõ tụng lên tiếng lòng như sư Hồng, giờ mới biết có kiểu đứng ngân thành kính thỉnh cầu như Pi-nô.

Vừa lúc ấy, một người nhà ông Bá Hòe chạy vào:

-Thưa ông, trời tối rồi. Mời ông ra ngay sư Hồng gặp gấp.

Ông Bá Hòe lật đật chạy ra, ông Chu Bôi đi theo, Xã Thi thấy thế cũng kéo bầu đoàn theo nốt.

Sư Hồng ngồi trầm ngâm, chỉ lên trời, nói:

-Ta phải về chùa cúng nguyệt thực thôi. Rất lạ là đáng lẽ hôm nay không phải ngày nguyệt thực.

Bá Hòe cúi gập người nói:

-Thưa thày, con có lỗi, con cám ơn thày đã cúng giải hạn cho con ứng nghiệm, con không biết thần Đông hải làm cho mặt trăng biến mất.

-Thí chủ nói gì ta không hiểu, ta phải về cúng lễ, việc kíp lắm rồi.

Mặt trăng bắt đầu có một vết đen mờ mờ. Đám Xã Thi hoảng hốt, bảo ông Bá Hòe:

-Trời ơi…

Người nhà Bá Hòe bắt đầu mang xoong chậu ra gõ ầm ĩ. Bắt đầu khắp nơi cũng vang lên thứ thanh âm rền rền, huyên náo rất lạ. Tiếng thúng mủng, chậu, nồi làm thành bản hợp ca huyên náo, chen lẫn tiếng gào khóc có vẻ rất thê lương…

Chu Bôi ghé tai bảo Bá Hòe:

-Tôi về nhá.

- Đa tạ ông, cung kính tiễn ông lại nhà, tôi những tưởng lâu nữa, nào ngờ nhanh thế.

Xã Thi luống cuống bảo mấy tên đứng ở sân nhà Bá Hòe:

-Cởi trói cho họ, mau.

Ba Bị và người đàn bà được cởi trói. Xã Thi bảo:

-Cả hai không được đi đâu, mai ta cho người dẫn lên quan.- Quay ra bảo Bá Hòe- Ông giữ họ, mai chúng tôi cho người bắt lên quan.

Bá Hòe nhăn nhó:

-Tôi không dám gánh vác việc lớn của ông Xã.

-Điềm trời thế này, kiêng mọi sát sinh, xô sát là hơn cả, ông Bá cứ thế nhé, chúng tôi về đây- Nói xong bầu đoàn của Xã Thi đi vội ra cổng, vừa đi vừa hoảng hốt nhìn lên trời. Vầng trăng trắng nhợt đang bị một bóng đen che khuất.

Pi-nô hỏi Bá Hòe:

-Chuyện uống trà ăn bánh là thế nào, có phải thật như thế không?

Bá Hòe gắt nhẹ:

-Thật cái con khỉ- Ông ta chỉ lên mặt trăng đang đen dần- Hôm nay chỉ có gấu ăn trăng là thật thôi. Có lẽ Chúa của ông cũng thật.

Pi-nô sướng, đứng há hốc mồm ra.

*

6

Trong khi đó, tại chùa Linh ứng, Cao Hòa thượng cũng đang hành lễ.

Bầu trời đang mênh mang ánh trăng, bỗng nhiên như bị nhuộm tím lại. Mặt trăng bắt đầu bị bóng đen che khuất. Ni cô Tâm Hoa ngẩn ngơ đứng trên gác chuông, nhìn đăm đăm lên mảnh trăng đang dần dần biến mất.

Dưới sân chùa, tiếng tụng kinh đều đều của Cao Hòa thượng như vọng lên từ hư vô xa thăm thẳm. Ni cô Tâm Hoa từ gác chuông nhìn xuống sân chùa, thấy lốm đốm nhiều ánh nến. Những chấm sáng ấy lay động như thể không gian cũng đang rung động. Đại lão Hòa thượng bảo rằng, vài ngày nữa mới có nguyệt thực, rơi vào tháng sau cơ mà. Ni cô Tâm Hoa thấy hụt hẫng như đang bị rơi từ trên tháp cao xuống. Trong lòng nàng tràn đầy thứ cảm giác rất khó tả. Nhẹ nhõm mơ hồ, lo lắng chen lẫn hổ thẹn. Thời tập quyền Hoa đào đã lùi xa như thể từ kiếp trước. Ngày tập quyền Mẫu đơn với Quan Trấn, cũng như là đã là ở thế giới khác rồi. Một cảm giác hân hoan khi nãy múa quyền với Cao Hòa thượng đã khiến cho ni cô Tâm Hoa như là bay về kiếp vô vi, sống dậy một cảm giác nguyên vẹn thời thiếu nữ bên rặng núi Giáp Sơn khi xưa. Đã có một khắc, một canh giờ hay là một tiểu kiếp không còn có Ni cô Tâm Hoa mà là Phạm Thị Kỳ Hoa phơi phới bên sư Thành, không phải sư Thành, một người đàn ông trẻ đẹp lạ lùng…

Bỗng nhiên Ni cô Tâm Hoa nghe thấy một thứ thanh âm lạ lùng, nó vang từ xa đến gần, nhảy nhót lơ lửng đâu đó trong không gian, bay bên trên những lùm cây, những mái nhà. Tiếng mõ cốc, tiếng thanh la, tiếng gõ của vật kim va vào nhau, tiếng búa gỗ gõ vào thúng mủng… Muôn vàn âm thanh đời nhất, tạp nhạp nhất vào thời điểm mà người ta đón nhận thứ tai ương mơ hồ là nguyệt thực. Xua một con gấu vô hình đang gặm nhấm mặt trăng bằng thứ âm thanh trần tục, chỉ đến thế là cùng…

Và Ni cô Tâm Hoa thấy tràn đầy tâm khảm mình một cảm giác bất lực. Có tiếng gào khóc thảm thiết của đàn bà. Người ta gào khóc để hồn trăng trở lại hay là để cho hồn trăng chết đi thanh thản? Chìm lút trong biển âm thanh ấy, không thể nghe thấy tiếng mõ thanh tịnh của nhà chùa, không còn nhận thấy tiếng tụng kinh tốt giọng của Cao Hòa thượng. Ni cô Tâm Hoa nhìn thấy bóng dáng Cao Hòa thượng cô tịch giữa muôn vàn ánh nến đầy vẻ yếu ớt, bất lực. Dàn âm thanh tạp nhạp trần thế kia có thể là phát ra từ ánh nến ấy đấy. Chỉ có ánh nến là rõ nhất trên nền tối, hắt lên thứ ánh sáng sắc nhọn, như những ngọn kim đâm vào bóng tối mặt trăng đang bỏ lại.

“Tội lỗi, ta có tội chăng?”, ni cô Tâm Hoa dằn vặt nghĩ đến vườn trăng hai người luyện Mẫu Đơn quyền. Nếu có Đại lão Hòa thượng ở đây, ngài sẽ nói gì?

Phần bốn: Giang sơn đất nước

Chương XXVII: Ghe và Tàu

“Khoan khoan dô huầy

Huầy huầy dô huầy

Vặn mình thúc khỏe là ta

Chém to kho mặn là ra cô mìn…”

1.

Sáng ra, Bá Hòe gọi Ba Bị, dặn:

-Chú Ba, tôi phải ra bến xem đua ghe. Phải đi. Chú ở nhà không đuợc đi đâu, cứ lo cho cô ấy mẹ tròn con vuông đi.

Ba Bị cúi đầu không nói gì.

Bến Cửa Hội đông nghìn nghịt người. Các đội ghe đang tập dượt, lượn lờ dưới nước. Tại một nơi cao ráo, có mái che, gọi là “Tiểu thị” đã tề tựu đông đủ các quan khách, những bậc dân cao quý nhất vùng Bến Hội. Chính giữa là quan huyện Diên Phước, bên cạnh là các ông Xã, ông Trùm. Bá Hòe có một chỗ không xa quan huyện Diên Phước.

Mỗi lần có tàu Tây Phương ghé vào, những nguời buôn bán lớn như ông Bá Hòe đều tụ tập ở đây, gần kho hàng, gần bến tàu. Họ dàn xếp mua bán những món hàng với số lượng lớn. Từ đây, hàng hóa mua được sẽ mang về các chợ, và cũng từ đây, hàng hóa phần lớn đã tập trung sẵn để xuống tàu. Mọi người gọi chỗ đó là chợ nhỏ, Pi nô đã có lần hỏi vì sao gọi là chợ nhỏ, ông Bá Hòe bảo:

-Người Trung Quốc gọi là “tiểu thị”, tôi gọi là chợ nhỏ. Chắc ý nói là cái chợ ở khắp nơi mới là “đại thị”, chợ lớn.

Bây giờ ở Chợ nhỏ, thấy ông Bá Hòe đang ung dung ngồi chuyện phiếm cùng hơn một chục nhà giàu khác. Có dăm ba ông Minh Hương và khoảng chục ông Nhật. Dường như chuyện tai ương đêm qua ở nhà ông Bá chẳng có gì làm ông bận bịu.

Bá Hòe lom khom đi đến chỗ quan huyện Diên Phước, vái:

-Bẩm quan Tri huyện, thật là vinh hạnh cho dân chúng Cửa Sông, quan huyện đã về tận nơi để thưởng lãm hội đua ghe.

Quan huyện Diên Phước gật, cười tinh quái:

-Nhà ông nhắc ta chuyện hôm qua?

-Tiện dân không có ý đó, chỉ chúc mừng quan Tri huyện đã tai qua nạn khỏi sau cái vạ gấu ăn trăng. Nhờ có oai đức của quan trị nhậm mà không gây ra tai ương gì?

-Người Tây Dương kia vẫn ở nhà ông đấy chứ?

-Vâng ạ.

-Sao không ra xem đua ghe?

-Ông ấy còn bận cầu Chúa cho một mụ đàn bà người nhà tiện dân, nó lại vô lễ đau đẻ đúng vào đêm qua, hôm nay vẫn chưa xong…

Tri huyện cười rung cả người, cười ha hả, khiến các quan khách có người cũng cười hi hi theo. Quan huyện nói:

-Kỳ lạ. Ta mới chỉ nghe thấy thày chùa tụng kinh dễ đẻ, chưa biết cầu Chúa có ra sao không?

Rồi quay sang Xã Thi, nói khẽ:

-Vẫn ổn đấy chứ.

-Dạ- Xã Thi đáp.

Một người đến bên quan huyện:

-Xin quan cho lệnh.

Hắn giơ cái lệnh như cái thanh la treo lủng lẳng trên một băng vải đỏ. Tri huyện Diên Phước cầm cái dùi cũng bọc mầu đỏ, gõ vào đó ba cái: Pang pang pang…

Dưới bến, người cầm hiệu lệnh phất cái cờ đỏ, mười hai đội đua ghe xuất phát.

Mọi người huyên náo reo hò ầm ĩ.

*

2

Bên trong gian nhà của Ba Bị, màn buông, hở cửa màn, cánh tay người bà thò ra ngoài. Thày lang nhón tay nắm lấy cổ tay người đàn bà. Ông bắt mạch.

Thày lang cúi nhìn mặt người đàn bà, rồi nói:

-Cố cứu lấy đứa bé, nếu không thì hỏng cả.

Bà Tư Bá Hòe nói:

-Không còn cách nào à?

-Gọi bà mụ ra đây.

Bà mụ ra. Ông thày lang bảo:

-Đổ thuốc cho chị ấy- Quay sang bà mụ- Rồi bà phải ngoại công nội đả thì cứu được đứa bé.

Bà mụ trố mắt:

-Làm thế sao được. Thôi tôi chịu.

Bà Tư Bá Hòe nói:

-Bà làm phúc.

-Thế thì là tôi giết nó- Bà mụ nói.

Thày lang bèn đứng lên, chắp tay nói:

-Mô Phật, cứu một mạng người phúc đẳng hà sa.

Thày uống một hớp nước, nói:

-Không mạnh lên thì hỏng cả.

Pi-nô tiến lên, nói với bà đỡ:

-Bà cứ làm theo ông lang đi, tôi sẽ cầu Thượng đế che chở cho bà.

-Ôi tôi chịu, tôi chịu- Bà mụ giẫy nẩy.- Những ca như thế này cứ uống thuốc rồi tôi đón, sống chết có Phật độ trì.

Pi-nô thắp nến, đặt tượng Thánh lên bàn, cầm lấy Thánh Giá và lại bắt đầu cầu Chúa.

Người ta đổ thuốc cho Xanh, cô ta đang mê man, thoi thóp, bỗng oằn người, cuộn mình như muốn tống cái thai ra. Bà mụ chăm chăm đón. Bà Tư Bá Hòe bèn cởi áo ngoài, rửa tay bằng rượu như ông lang bảo, bà thọc tay vào cơ thể người đàn bà, bà ấy kêu:

-Tôi sờ thấy nó.

Bà mụ hoảng:

-Cô đỡ lấy vai nó rồi xoay tay…

-Tôi không quen, tôi không quen…

-Để tôi… Bà tránh ra…

Thế là bà mụ không quản ngại gì nữa…

Pi-nô cầu kinh, nhưng bên tai vẫn nghe tiếng người láo quáo. Rồi bật lên một tiếng thét của đứa trẻ chào đời. Ơn Chúa lòng lành.

-Con gái- Tiếng bà mụ khàn khàn nói.

Rồi chen lẫn tiếng khóc xoe xóe của đứa trẻ, là tiếng dấm dứt của nguời lớn. Tiếng đứa trẻ nhỏ dần nhỏ dần, tiếng khóc của mấy người đàn bà lớn dần. Thế là Xanh đã qua đời.

Lúc đó, Ba Bị đang quỳ xuống bên cạnh người đàn bà xấu số. Anh ta khóc hông hốc. Pi-nô chạy đến, vỗ bàn tay vào vai anh, anh ta liền thôi khóc, đứng lên. Pi-nô nói:

-Anh phải làm việc đàn ông.

Thày lang nói:

-Giờ lành, giờ lành, không lo chi, không lo chi.

Bà Tư Bá Hòe sụt sịt nói:

-Vậy phải làm ngay?

-Gọi sư Hồng tụng kinh cho cô ấy thanh thản…

Bà Bá Hòe kinh hãi thốt lên:

- Bảo nguời gọi sư Hồng.

Pi-nô không thể nào ngờ Xanh lại ra đi nhanh thế. Cô ta khỏe mạnh, săn chắc. Chỉ có trước đây mấy hôm, bắt đầu có triệu chứng lạ, kêu đau, xanh nhợt nhạt. Bà Bá Hòe, một người phụ nữ lại chưa từng sinh nở, lúc ấy chỉ nói:

-Tao chả biết thế nào là phải, gọi bà mụ được chưa?

Nhưng rồi lại thôi. Chiều qua Xanh rất khỏe. Khi thấy người ta trói Ba Bị mang đến, Xanh ở trong nhà nhìn ra, khóc hồng hộc, rồi ôm bụng.

Pi-nô ngồi yên lặng ngẫm nghĩ những sự việc đã xảy ra trong cái ngày buồn vui lẫn lộn này. Chúa sáng tạo ra con người, hôm nay một con người đã ra đời, được đầu thai từ bàn tay của Chúa, dù cho những con người vô đạo này không biết điều đó. Họ chỉ tin vào truyền thuyết do chính tổ tiên hoang dã của họ kể lại là đứa bé do mười ba bà mụ đã nặn ra ở đâu đó trong cõi trời mênh mông rồi đầu thai vào người mẹ. Đó là một câu chuyện sực mùi lãng mạn, nhưng không hợp quy luật của thế giới văn minh do Đức chúa Trời đã tạo ra, trong đó có ông. Pi-nô ngồi đó, tận hưởng một phút thanh thản, tại nơi xa đất Mẹ của ông, ông đã truyền đức tin thấu đến Chúa cao cả để mọi sự an bài đúng như ý Chúa.

Sáng nay, ông Bá Hòe đã bảo Pi-nô:

-Con người ta có số. Cô Xanh có mệnh hệ gì cũng không lạ. Anh Ba Bị này cô vợ trước cũng sinh nở xong là đi luôn… - Ông Bá ngồi trầm ngâm- Cũng ở nhà tôi.

Lúc đó, Pi-nô đã nghĩ đến giây phút ông phải làm lễ rửa tội cho Xanh. Đây là con chiên đầu tiên của ông ở đất này.

*

3.

Không biết ai là người nhận ra hình bóng con tàu ở phía chân trời. Với con mắt của những người đi biển, người ta kêu lên:

-Thuyền buồm.

Chấm sáng đấy hiện lên thành hình hài một con thuyền, một cột khói mờ cũng hiện ra. Trong tiếng huyên náo hò hét thúc giục các đội ghe đua, một số nhốn nháo kêu lên những tiếng:

-Thuyền Tây, thuyền Tây…

Phải, rất nhanh người ta đã nhận ra hình dáng kềnh càng của con tàu lạ. Trong khi các đội đua vẫn ra sức đua thì con tàu kia dường như dừng lại, án ngữ trong tầm mắt của những người chen chúc nhau trên bến.

Quan Tri huyện Diên Phước hỏi:

-Thuyền nào đấy?

-Thuyền Tây Dương- Một người khúm núm nói.

-Mẹ… Trả lời như cứt. Ta hỏi thuyền ấy là bọn nước nào?

-Dạ, bẩm quan, chúng con chưa từng nhìn thấy nó.

Bá Hòe nói:

-Thưa quan, tiện dân trông không khác gì tàu Hoa Lang hay tàu Bồ vẫn vào bến.

-Gọi Cai thuyền- Quan huyện nói.

Một người đàn ông cao lớn tiến đến nói:

-Thưa quan Tri huyện, Nhà bến đang xem xét, hiềm nỗi chưa nhìn thấy cờ…

-Ký thuyền không có kính thiên lý ư?

-Có ạ. Có điều này… Đây không phải là tàu buôn.

-Sao?

-Nó có súng.

Tri huyện trợn mắt, ngẫm nghĩ, nói:

-Có phải ngừng đua ghe không?

-Thưa quan Tri huyện, không cần phải ngừng đua ghe, theo như cách họ còn đang ở đó thì phải cách đây gần sáu dặm tây, vậy khi họ đến gần bến thì đua ghe đã xong rồi. Vả lại…

-Sao?

-Cai tàu đã cho hai mươi đội thuyền chiến dàn hai bên hội đua ghe để hộ vệ…

-Ký lục thuyền cứ theo dõi xem sao?

-Vâng ạ.

-à này…

Ký thuyền cao kều quay lại.

-Gọi người- Quan huyện truyền.

Một người hầu thắt đai đỏ đến thì thào với quan huyện, người đó nói:

-Con đi ngay.

Tri huyện không còn chăm chú xem đua ghe nữa, mà nhìn chằm chằm về hướng con tàu. Lát sau, chừng giập bã trầu, khi các đội đua ghe đã đua xong vòng thứ nhất, chuẩn bị hướng mũi ghe sang vòng thứ hai, Ký lục thuyền cao kều xuát hiện:

-Thưa quan Tri huyện, tàu Tây dừng lại.

-Thế ư?

-Huyện úy sẽ đến để xin lệnh Quan có cho thuyền ta ra tận nơi hỏi không?

Quan Tri huyện chưa nói gì, thì bỗng từ phía tàu Tây kia, một đụn khói bùng lên, sau đó chừng nửa khắc, một tiếng ùm vang động không gian. Gần bến, cách điểm mốc của các ghe đua vòng lại, dựng lên một cột nước cao…

Ký lục thuyền hơi hoảng, nói:

-Thưa quan, chúng nó bắn súng lớn về phía bến.

Quan Tri huyện cau mày. Nói:

-Có phải tàu Bồ Đào Nha không?

-Thưa quan, có lẽ nó là tàu Hoa Lang.

-Có bao nhiêu chiếc?

-Chỉ thấy một chiếc.

Vừa lúc đó thì nghe thấy tiếng đì đoành vang lên từ bờ bến, hai bên tả hữu chỗ quan khách ngồi. Một ông ký lục thuyền đến bẩm với quan huyện là Cai tàu đã nổ súng đáp lại tàu Tây.

Tri huyện Diên Phước bảo Xã Thi:

-Ông cho gọi ông người Tây Pi-nô.

Rồi ông ta quay sang bảo Ký lục thuyền cao lớn:

-Chuẩn bị thuyền cho người ra tận nơi… Có một chiếc thì không có lẽ…

Các ghe đua vẫn coi như không có gì xảy ra. Họ chỉ chăm chú vào tay chèo mà không để ý thấy gì khác. Trống vẫn đánh thùng thùng. Thanh la chũm chọe ầm ĩ. Chỉ có dịp này dân đen được thể huyên náo, sao lại không reo hò?

*

4.

Khi sư Hồng vừa đến thì cũng có người của huyện đường đến truyền lệnh Tri huyện gọi Pi-nô ra bến. Pi-nô vừa làm lễ rửa tội cho người đàn bà xấu số xong.

Bến thật đông đúc. Pi-nô đã muốn có mặt ở đây để xem hội của người Đàng Trong dịp này, nhưng không thể bỏ một người đàn bà đang vật vã. Pi-nô rửa tội cho Xanh, bảo Ba Bị:

-Cô ấy đã về nước Chúa.

Nghe thấy thế, bà Tư Bá Hòe bảo:

-ấy, chúng tôi định gửi vào đất nhà chùa, ông làm thế tôi biết nói sao với thày Hồng?

-Bà không phải nói gì.- Pi-nô nói

Sư Hồng trầm tĩnh coi như không nghe thấy, bảo bà Tư Bá Hòe:

-Phật đủ sức tha thứ mọi lỗi lầm.

Dưới mắt sư Hồng, một người Tây mắt mèo râu xồm là loại còn chưa hiểu tứ duyên, đáng kể gì.

Tri huyện Diên Phước nhìn thấy Pi-nô, rất niềm nở:

-Chào ông Pi-nô, hôm nay bản huyện ra đây là làm chức phận và làm cam kết an dân sau đêm nguyệt thực.

Ông ấy muốn nhắc Pi-nô rằng, ông ấy đã công nhận Pi-nô đúng, hôm nay ông ấy có ở đây là xem đua ghe và rồi sẽ xử Ba Bị, gỡ tội cho Ba Bị. Đúng như ông đã hứa. Ông đã học sách Thánh hiền, ông là người quân tử, không nói hai lời.

Pi-nô cúi đầu nói:

-Tôi rất lấy làm vinh hạnh.

Quan huyện nói:

-Tàu Tây dương phạm vào bể bản quan cai quản, họ bắn súng lớn không rõ là mừng hay dọa. Ta muốn mượn cái kính thiên lý của ông để nhìn cho rõ.

Pi-nô vội đưa cho quan huyện cái kính viễn vọng.

Quan huyện đưa ống lên ngắm hồi lâu, khi bỏ kính xuống, ông ta rất trầm ngâm.

Pi-nô bèn đón lấy cái ống kính. Ông nhìn thấy cái tàu đang đỗ ở cách xa gần sáu hải lý. Nó đã thả neo. Pi-nô nói với quan huyện:

-Thưa quan Tri huyện, hình như đó là tàu Hoa Lang, nhưng không phải là tàu chiến. Tàu chiến của họ không bao giờ đi đơn độc như vậy.

-Sao họ có súng?

-Các tàu buôn lớn đều có trang bị súng ống để đánh nhau với cướp biển.

-Sao họ lại bắn vào bến của ta?

-Điều ấy tôi không biết.

-Ai đi được bây giờ?- Quan Tri huyện hỏi xung quanh.

Không ai trả lời quan Tri huyện cả. Pi-nô nói:

-Tôi có thể đi, xin quan Tri huyện cho thêm một hai người.

-Ông không đi được, ông có phải là dân của bản huyện đâu- Tri huyện lắc đầu rồi nhìn xung quanh- Không ai có thể vì bản quan mà làm việc này ư? Cai thuyền đâu?

-Cai thuyền đi Dinh Cát theo lệnh Chúa thượng.- Ký lục thuyền đáp.

-Ông Ký lục thuyền, việc của ông đấy?

-Thưa Quan Tri huyện, Cai thuyền chỉ giao cho bỉ chức trông coi hội đua ghe.

Quan huyện hơi cáu, gọi một thuộc quan:

-Ông Huyện úy, ông đi?

Huyện úy cúi đầu:

-Bản chức không chịu được sóng, đã đi men bờ cũng nôn…

-Ông Xã Thi- Nghe quan huyện nói, xã Thi giật nẩy mình- Ông cử lấy một người thạo sóng nước?

Xã Thi chỉ ra ngoài bến, các ghe đang về đích, mọi người vẫn huyên náo:

-Bẩm thưa Quan, bọn trai tráng kéo nhau đi hết rồi ạ. Có một người quen biết thần biển Đông Hải đại vương.- Xã Thi nói xong, liếc sang Bá Hòe.

-Ai?- Quan huyện ngạc nhiên.

Bá Hòe đứng lên, cúi đầu nói:

-Tiện dân sẽ đi. Xin cho một người nữa đi cùng?

-Ai đi với ông Bá? –Quan huyện hỏi.

-Người đó tiện dân cũng có rồi. Đó là Ba Bị.

-Cho gọi Ba Bị- Quan huyện có vẻ rất vui

Lúc đó thì Pi-nô tiến lên, nói với quan huyện:

-Vợ anh Ba vừa lên thiên đàng cách đây nửa canh giờ, e rằng làm thế thì khó cho anh Ba quá…

-Thế ư? –Quan huyện thốt lên.

Bọn đua ghe đã lên bờ, đang tập trung ướt át ở dưới bến, cười đùa ầm ĩ. Mặt nước chỗ lúc này đua ghe đã phẳng lặng trở lại, có mấy cái thuyền con lững lờ… Bọn được giải công kênh một cái thúng có buộc vải đỏ. Ông Bá hỏi một người:

-Ai được nhất?

-Bẩm ông, phường đua Cửa Sông.

Bá Hòe quay ra bảo Xã Thi:

-Tôi gọi thần Đông Hải hôm qua không uổng công nhá.

Xã Thi không nói gì.

Vừa lúc ấy, Ba Bị đến. Gương mặt anh ta nhàu nhĩ, tóc tai không rối bù, nhưng vẫn không chải chuốt. Một người mang hai cái họa trên đầu, một án gian dâm, một họa vợ chết thì như thế thôi. Bá Hòe nhắc:

-Lạy quan Tri huyện đi.

Ba Bị cúi vái quan Tri huyện, nói:

-Tội dân là Phạm Quý Hào trình quan.

-Nghe đây- Quan huyện nói- Ngươi và ông Bá ra thuyền Tây nói họ muốn gì?

Bá Hòe nói:

-Tiện dân nói gì cũng được, nhưng họ có nghe thấy tiếng ta không ạ?

-A, a… -Tri huyện Diên Phước chợt nghe ra- ừ ừ…

Có thể thấy Tri huyện rất bối rối, rồi nói:

-Thôi ta viết một tín thư, ông Pi-nô dịch ra một bản.

Quan huyện viết:

“Truyền hỏi thuyền Tây dương, cớ sao vào bến Cửa Hội lại bắn súng đì đùng làm kinh động đến hội đua ghe? Bến Hội nghênh đón mọi thuyền buôn mang sản vật xứ lạ đến để trao đổi sản vật dồi dào của xứ ta, như thế hai bên đều lợi. Việc gây hấn ở đất bản quan trị nhậm, bản quan không hề nghĩ đến, thuyền Tây hãy mau mau bỏ cái nghĩ ấy đi, một lòng đồng tâm buôn bán với dân chúng thì bản quan khen ngợi, cầm bằng có dã tâm thì có báo ứng đấy, nước Đại Việt ta cổ truyền tài nghệ về hải chiến, các ngươi đã nghe nói chưa? Truyền tín thư Phạm Quý Hào, người phủ Kinh Môn, bộ hạ của Triệu Quận công”.

Pi nô dịch xong, quan huyện cho người buộc hai cuốn thư bằng hai cái nơ hồng, để trong giấy đỏ, bảo Bá Hòe:

-Có tín thư, không cần đến lưỡi nhà ông nữa.

Bá Hòe cúi đầu nói:

-Tiện dân sẵn lòng phụng mệnh, có lo nghĩ gì đâu.

-Nhà ông còn nhiều việc lớn ta dùng đến. Ta chỉ cần anh Ba kia thôi, thay áo nha dịch cho anh ta.

Ba Bị lúc đó hiền như đất, bị mấy người lột áo ra, và lại bị họ mặc áo nha dịch vào. Quan huyện Diên Phước nói:

-Anh Ba Quý Hào nghe đây.

-Dạ.

-Sao nhà ngươi lúc làm việc gian dâm lại lanh lẹn như thú dữ, mà bây giờ ngây dại làm vậy. Ngươi được tiến cử của ông Bá, ta cho ngươi dịp lập công chuộc lỗi, hãy gắng gỏi lên. Từ phút này, ngươi là người của huyện đường.

-Vâng ạ.

Ba Bị xuống thuyền. Chân bước xuống thuyền còn ngập ngừng, lờ đờ như gà chạm nước, vậy mà khi ở trên thuyền rồi, anh ta biến thành ngan vịt trên mặt nước ngay. Ba Bị bèn chèo thuyền đi.

Quan huyện lăm lăm cái kính thiên lý của Pi-nô nhìn ra biển.

*

5.

(Ba Bị kể chuyện)

Một mình một thuyền con chèo qua sóng lớn để ra thuyền Tây, khác gì vào miệng hùm nọc rắn, ấy thế mà tôi không thấy khổ. Xanh, cô hãy tha lỗi cho Ba Bị này, nếu cô không vội ra đi, thì cô sẽ thấy Ba Bị này sẽ khác.

Lúc khổ nhất, lúc tôi thấy tôi trở thành con chó, chính là lúc bị trói ở sân nhà Bá Hòe. Không, không phải là con chó, mà lúc ấy tôi là con sâu, con bọ, con gián, con ròi… Đời có lúc lên tiên, lại có lúc xuống âm phủ. Âm phủ là thế nào? Cũng như lúc ấy là cùng.

Khi ông Bá Hòe nhòm vào mặt tôi mà rít lên: “Nhục. Nhục quá”, tôi đã muốn chết. Lúc ấy mà tay tôi không bị trói thì tôi đã tự đánh vào huyệt đan điền mà chết. Tôi nghe nói nhà sư có thuật đóng lưỡi để hết thở. Khi đó tôi đã thử đóng lưỡi, mà cứ thở như chó thở. Tôi lại định cắn lưỡi, nhưng răng cứ bập vào lưỡi thì lại không bập vào được. Cái lưỡi không muốn đau cứ chuồi đi. Tôi có thể dứt tung cái cọc này, bọn trai phường chài cột người như ỉa vãi, tôi có thể giật tung ra được, nhưng sau đó thì sao? Kinh Môn náo động, còn có ông Si đón rồi vào Đàng Trong. Bây giờ náo động làm gì có đàng trong của Đàng Trong nữa. Bây giờ mà làm ầm ĩ lên, nhà ông Bá Hòe mất mặt. Hỡi ôi, tôi nghĩ đến thằng Quý Hiền, tôi nghĩ đến tiểu thư Hoa và Triệu Quận công họ Phạm, và tôi còn có Xanh đang chửa vượt mặt nữa chứ… Sao từ lúc tôi bị trói ở đây không thấy cô ấy đâu?

Tôi thấy tôi nhục nhã. Và tôi thấy tôi đã bắt đầu trở thành kẻ khác. Cái đầu tôi đã bắt đầu thành đầu khác, nhưng chỉ có cái thú trời sinh của tôi là chưa thể thay đổi ngay mà thôi. Bị khốn ở đây cũng vì lẽ đó.

Con mụ vợ thằng Trùm phường đua lúc thường đanh đá, coi người như rác. Nó nhìn thấy tôi ở bến thì nhổ nước bọt, bảo là loại trâu thiến. Tôi đã thiến bao nhiêu con trâu, mà con đàn bà trời đánh này lại nói tôi như vậy, tôi phải cho nó biết tôi là con trâu đực như thế nào. Tôi tiến lên mấy bước, vươn tay bóp vào vú nó. Con mẹ nhà nó, nó có hai bầu vú như hai quả dừa, cứng mẩy. Con mụ ấy sẵn có mái chèo trong tay, phang cho tôi một nhát, nhưng nó chỉ là đứa đàn bà tiện tay thì phang thôi. Nó không biết rằng tôi đã học võ từ khi nó còn chưa đẻ, tôi đã tránh được và giật cái mái chèo vứt xuống nước. Nó nhảy luôn xuống nước, cầm mái chèo vứt lại thuyền rồi nhìn tôi với con mắt khinh khỉnh:

-Có giỏi thì xuống đây, bà cho chết sặc.

Dưới nước, thân nó uốn như cá làm cho đầu óc tôi mê mụ đi. Tôi nhảy xuống nước.

Con đàn bà này quen sông nước, nhưng nó cũng chỉ là đàn bà, nó có biết được là Ba Bị cũng đã sống ở ven sông Kinh Thày như thế nào đâu. Tôi bơi đến, dùng miếng “ếch khóa” làm cho nó chỉ có nước vẫy tay. Tôi không đánh nó. Tôi không việc gì phải đánh nó cả. Tôi làm cho cho nó nhận ra là tôi làm cho nó thích thú. Tôi cắp nó bơi ra xa, bơi về bờ có đám cỏ um ùm. Tôi đã quật nó ra bãi cỏ ấy. Nó bắt đầu làm con rắn quấn chặt lấy tôi.

Từ đó về sau, nó ngóng tôi. Và… Trời ơi, tôi cũng phải lòng nó. Xanh ơi, nàng ở trên thiên đàng, Pi-nô có đưa nàng lên thiên đàng thật không, hãy tha lỗi cho tôi. Lúc đó Xanh đang có chửa, mà con đàn bà ấy thì không giống bất cứ người đàn bà nào mà tôi đã biết. Những người đàn bà quê lúa, những người đàn bà mệnh phụ phu nhân, những đứa làng chơi do ông Bá Hòe sai khiến ở kinh thành… Tôi đều biết họ. Con người trần truồng hầu hết giống nhau, ai cũng có một sợi dây vô hình trói nghiến họ lại. Lúc đó bọn họ chỉ là cục thịt không có tên. Khi đó tôi chỉ như con sư tử lặng lẽ ăn hết con mồi. Chỉ có tôi biết họ bị trói. Đấy là khi biết con mụ vợ thằng Trùm phường đua ghe, tôi mới biết hóa ra bọn họ đều bị trói. Chỉ con mụ này là tự do vô bờ bến. Xanh cũng là người đàn bà của rừng xanh hoang dại, nhưng đó là con sói sổng chuồng. Con đàn bà này là con cá tung tăng giữa biển, là con dái cá, con thằn lằn trong nước. Nó gặp tôi, nó làm con mèo con chó, làm con vật và nó thích tôi vì tôi cũng thích nó thoát lốt người để làm như vậy. Nó bảo: “Thằng chồng tôi nó đánh tôi, bảo tôi là đồ đĩ”. Thằng chồng nó ngu si dốt nát vì không cho vợ nó làm đồ đĩ. Ô hô…

Khi bầu trời xám ngoét lại, tôi không còn cảm thấy cái cọc cọ vào lưng nữa, tôi chỉ còn nhìn thấy ánh sáng những ngọn nến truớc mặt. Tại Sư Hồng cầu kinh hay không tôi không biết, mà tôi thấy tôi trôi lềnh bềnh giữa trời. Trăng lên, tôi không còn cảm thấy đây là ngày hay trăng, lúc này là lúc nào. Tôi cảm thấy thương tôi và thương nó, con đàn bà bên kia cũng bị trói vì tôi. Tiếng sư Hồng lễnh loãng như là nước đã chở tôi đi nhẹ bẫng… Tôi tội lỗi. Tôi chỉ còn nhận biết lý trí mình bảo mình là tội lỗi mà tâm trí thanh thản lạ. Một nỗi vui sướng rất mơ hồ… Sau này, bây giờ kể lại tôi mới diễn tả được, chứ lúc đó chỉ mơ hồ như đang ngủ mơ thôi. Sư Thành bảo Phật chỉ cho người biết căn duyên, khi người ta ngộ ra tội lỗi là lúc siêu thoát cũng có lẽ đúng.

Lúc đó tôi chợt nhận ra có sự nhốn nháo, nhộn nhạo. Rồi có bàn tay cởi trói cho tôi. Bầu trời tối dần. Tiếng người nói: “Nguyệt thực” làm cho tôi tỉnh lại. Người ta đưa tôi và con đàn bà kia vào gian nhà ngang của ông Bá Hòe. Tôi nghe thấy tiếng rên đầu tiên. Đó là tiếng rên của Xanh. Và thứ tiếng dìu dặt, lạ lẫm của Pi-nô. Sự sống có những cái không biết gọi là gì? Là sắp chết hay là sắp sống.

Tôi miên man nghĩ… Tôi nghiệm ra rằng, khi vận sức thì phải đừng nghĩ đến sức thì mới được sức. Tôi đang chèo thật lực, vậy thì tâm trí của tôi nghĩ về những điều khác. Cái thuyền Tây lù lù hiện ra, tưởng nó gần mà chèo mãi chưa tới. Tôi đã nhìn thấy lố nhố người đứng trên thuyền, như đám kiến trên cái chén nước. Bờ đã xa mờ.

Cái thuyền Tây to lù như quả núi lớn. Giống như tôi đang ở khu vườn đá Nhị chiểu, Giáp Sơn, phủ Kinh Môn. Tôi đã đứng nhìn khối núi to lù mọc giữa đồng ruộng, nhìn cái vách đá thẳng đứng của nó, không thể nào tìm đựoc chỗ leo lên. Bây giờ, cách thuyền Tây không xa, tôi cũng không biết nếu áp vào nó thì lên bằng cách nào.

Vừa hay lúc đó, bên cạnh cái thuyền to lù xuất hiện cái thuyền nhỏ cỡ thuyền của tôi, không, nhỉnh hơn một chút. Như thể là nó là con chó đã ỉa ra cục cứt vậy. Cục cứt ấy chở bốn người, hai người chèo, một người ngồi, một người đứng, tiến sát đến thuyền của tôi.

Khi hai thuyền gần áp vào nhau, tôi dừng chèo. Hai người kia, một giống như ngưòi Trung Quốc, giống người mình, còn một thì trông giống như Pi-nô, chỉ có điều hắn này không có râu rậm. Tên người Tây kêu lên cái gì đó ầm ĩ. Tên kia nói to:

-Đi đâu, đi đâu?

Té ra nó là đứa nói tiếng ta.

Tôi giơ hai phong thư nơ hồng lên, nói:

-Quan huyện có tín thư.

-Ông là ai?- Tên người như ta hỏi.

Tôi trao cho chúng thư. Bố mày là ai thì hỏi làm gì.

-Tên gì?- Tên kia hỏi tiếp.

-Phạm Quý Hào.- Cùng họ với Triệu Quận công.

-Quận công hả?- Tên kia mắt tròn thô lố.

Tôi lắc đầu. Nhưng chúng hình như không để ý, nghe tên Triệu Quận công chúng vỡ mật hay sao? Tên người Tây nhìn tôi, lắc đầu.

-Ngài Van Lusi nói đã đến phủ Trấn gặp Triệu Quận công, ngươi không được lừa dối, ngươi không phải là Triệu Quận công.

-Tôi chỉ là cùng họ với ông ấy.

Tên mắt mèo giở thư ra, nhìn rồi đưa cho tên kia, nói xì xồ. Hai tên trao đổi với nhau. Tôi gác mái chèo, ngồi nghỉ. Kệ mẹ chúng mày, bố mày nghỉ đã, bây giờ mới thấy thấm mệt. Tên người Tây có vẻ rất tức giận, quát tháo ầm ĩ, nhìn tôi nảy lửa. Kệ mẹ mày, bố mày đã ở cửa tử ra rồi, chết là cái quái gì. Tôi cứ thản nhiên ngồi. Giờ đây chúng nó muốn vào bến hay muốn tôi lên thuyền chúng nó tôi cũng phải theo, không sao khác được.

Tên thấp bé hỏi tôi:

-Trên bến có người Bồ?

-Có.

-Nhiều không?

-Một người.

-Thật không?- Tên này láo xược chỉ vào đốc kiếm của tên người Tây.

-Thật.- Mày lại dọa cụ mày à?

-Tên nó là gì?

-Pi-nô.

Hai tên trao đổi với nhau, rồi hắn hỏi tiếp:

-Hội đua ghe làm gì đấy?

-Đua ghe còn làm gì, chúng nó chèo thật lực…

Hai tên lại nói với nhau. Nó lại nói tiếp:

-Ngài Van Lusi thấy Cửa Hội dàn quân chuẩn bị đánh nhau. Ông ấy bảo hỏi Quận công là đang toan tính gì? Đông ông ấy cũng không sợ.- Nói rồi nó lia kính thiên lý vào bờ, chỉ chỏ lung tung beng.

Tôi buồn cười. Cười sướng quá. Cái lũ này nhìn gà hóa cuốc.

-Các ông nhầm đấy. Chúng tôi chỉ đua ghe thôi.

-Sao lại có người Bồ xui bẩy?

-Ông Pi-nô hả? Ai chả đến được. Các ông có đến xem đua ghe đều được.

-Ông ấy không tin. Có cả súng nhỏ bắn đì đẹt.

Tôi cười. Tin hay không bố mày không biết.

-Nghe đây… Ngài Van Lusi không cần nói chuyện với quan lại nhỏ địa phương, ông ấy đã nói chuyện với quan Trấn thủ xứ Quảng, giờ ông ấy đổi hải trình để đi Nhật Bản, lần sau ông ấy sẽ ghé vào cảng Quảng Nam yết kiến Quan Trấn.

-Ông dặn thế tôi quên mất, ông cứ bảo ông ấy viết ra giấy, tôi mang về trình Quan.

-Quan huyện là cái gì… -Tên này nói vậy nhưng cũng quay lại nói chuyện với tên Tây. Tên ngưòi Tây ngồi xuống, bảo hai tên chèo thuyền tháo ra một mái chèo, tên thấp bé nói được tiếng ta bèn rút trong bụng ra bút mực, cầm lấy mái chèo để cho tên Tây kia viết. Viết một lúc chắc đã đầy kín mặt, tên cầm chèo lại trở mặt lại, cho tên Tây viết tiếp. Mẹ cha nhà nó, chưa bao giờ tôi nghe thấy người ta viết thư trên mái chèo. Xong xuôi, tên thấp lùn nói:

-Hãy mang cái mái chèo này vào bờ.

-Cung kính tiễn các ông lại nhà.

Thuyền chúng quay lại con thuyền lớn. Tôi đặt cái mái chèo Tây lên thuyền rồi cũng quay đi.

Đến gần bờ, khi đưa cái mái chèo có chữ Tây cho Huyện úy, việc đầu tiên là ông ấy cầm lấy cái mái chèo, ngạc nhiên, việc thứ hai là lột quách cái áo sai nha huyện đường ướt át của tôi ra. Tôi sướng, thế đỡ vướng quá…

*

6

(Ghi chép của Pinô)

Khi Ba Bị quay lại, giơ cái mái chèo trình quan Tri huyện, đám đông quan lại và nhà giàu Cửa Hội đã nhìn anh ta với con mắt khác. Tôi hiểu rằng, bây giờ, chuyện xử tội Ba Bị sẽ là thứ yếu, điều bận tâm quan Tri huyện là cái thuyền Tây to lù đang quay đầu chạy, dần xa khuất khỏi tầm nhìn kính viễn vọng của tôi.

Ba Bị thuật chuyện xong, Tri huyện hỏi:

-Ngươi bảo họ có người Bồ hay họ hỏi trước?

-Họ hỏi trước.

Tri huyện quay sang tôi:

-Kính của họ nhìn rõ hơn kính thiên lý của ông ư?

-Thưa quan, có thể như vậy. Tôi xa nước đã mấy năm, bây giờ có nhẽ đã chế được thứ kính nhìn xa hơn, rõ hơn.

-Sao họ nhìn rõ lại nhầm là ta gây chiến với họ?

-Thưa quan, tôi không biết…

Quan huyện ra chiều tư lự. Điều lo lắng nhất mà tôi đang nghĩ phải đối phó, chưa biết đối phó thế nào thì quan Tri huyện đã thắc mắc vào chính điều này.

Thực ra, với khoảng cách ấy, tôi không thể phân biệt được đó là cái thuyền buôn của Bồ hay Hoa Lang. Tôi mong thuyền Bồ Đào Nha mang theo Cha bề trên trình quốc thư lên chúa hai Đàng. Nhưng nếu là tàu Hoa Lang thì sao?

Tôi bèn dịch tín thư của Tri huyện ra chữ Bồ chứ không phải chữ Hoa Lang. Nói như người An Nam, như ông Si bảo phải nói như người Đại Việt, thì đây là “một mũi tên bắn trúng hai con chim”. Bọn Hoa Lang thấy bức thư chữ Bồ này, chúng sẽ bán tín bán nghi vị trí của người Bồ bên cạnh quan lại Đàng Trong mà vỡ mật. Còn nếu Cha Bề trên đi trên thuyền kia, chăc là Cha sẽ hân hoan cập bến Cửa Hội.

Tôi dịch “tín thư” bằng mái chèo cho quan Tri huyện nghe:

“Ta là Van Baptit, Trưởng sứ đoàn Hoa Lang, vâng mệnh Tổng trấn Hoa Lang, Dê Lang vĩ đại truyền bá sự giàu có và tiến bộ đến các xứ mông muội. Đức Chúa vĩ đại muốn ta che chở nước ngươi sẽ được hùng cường tránh được bọn cướp biển. Nếu biết đường thân thiện thì ta sẽ ghi công, nếu không thì một trận súng nổ lớn của ta là không còn chỗ nấp. Lần sau thuyền ta trở lại, các thuyền con của các ngươi phải đậu cách xa nửa dặm tây”

Quan Tri huyện cầm cái mái chèo, giận giữ phang xuống đất. Nhưng sau đó lại bảo nhặt lên, mang về huyện đường.

Tôi đã dịch cho những chữ của tên Trưởng sứ đoàn Hoa Lang thêm căng cứng lên. Thực ra, hắn viết bằng thứ chữ Hoa Lang rất chân phương:

“Ta là Van Báp tít, Chánh sứ đoàn Hoa Lang, vâng mệnh Tổng trấn Hoa Lang, Dê Lang đến các xứ để giao thông, buôn bán mang lại sự giàu có. Đức Chúa vĩ đại muốn hai bên thân thiện, ta nổ súng lớn là mừng các ông hội đua thuyền. Nhưng để cho thuyền bè hai bên được an toàn, lần sau ta vào bến, các thuyền nhỏ phải đỗ cách xa thuyền của ta nửa dặm”

Quan Tri huyện nói:

-Như vậy là chúng đi Nhật Bản. Cung kính tiễn các quan Hoa Lang, cứ thoải mái đi.

Quay ra Bá Hòe và mọi người:

-Các ngươi về huyện đường, ta phải làm đúng lời hứa với các ngươi…

Xã Thi ngoảnh đầu nói với bọn đi theo:

-Mang con mụ ấy lên quan.

*

Công đường huyện Diên Phước đông người. Hầu hết đám xem đua thuyền đều rùng rùng kéo đến đây. Trong công đường, Ba Bị và người đàn bà bị quỳ. Đằng sau là đám Xã Thi và Trùm phường. Tại cổng công đường, có một tên cầm cái loa dài, nhắc lại lời quan cho dân chúng nghe.

Quan huyện Diên Phước không có vẻ của ông quan ác, ông ta đập cái lệnh xuống bàn cũng nhẹ, chỉ Ba Bị nói từ tốn:

-Tội nhân là gì?

-Tội dân tên là Ba Bị.

-Cha sinh mẹ đẻ đặt cho họ tên gì?

-Ngu dân là Phạm Quý Hào?

-Sao lại gọi là Ba Bị?

Ba Bị ngúc ngoắc đầu:

-Bẩm quan, người ta gọi thành quen, bố, ông, cụ, kỵ ngu dân đều là Ba Bị.

-Mi biết ai quỳ bên cạnh đó không?

-Dạ… Dạ đó là vợ của Trùm phường ghe Cửa Sông Vũ Như Cồng.

-Được. Người đàn bà kia, tên gì?

“Người đàn bà kia” run như rẽ:

-Tội dân tên là… là… Gái bé.

-Tính danh?

-Chu Thị Gái bé.

-Gái hay Bé? –Quan huyện quát.

-Dạ, Gái ạ- Người đàn bà run sợ.

Ba Bị quay lại nhìn người đàn bà, mắt to thô lố. Hắn kinh hãi lắm.

-Mi có chồng không?- Quan Tri huyện đập chát một cái.

Người đàn bà giật mình, nói:

-Thưa quan, có ạ.

-Vậy sao ngươi lại đi gian dâm với tên Phạm Quý Hào?

-Thưa… thưa…

-Cứ khai thật- Quan huyện khoan khoái.

-Thưa quan, con không biết ạ, lúc ấy con không muốn, nhưng… nhưng nó muốn.

-Nó nào?

-Dạ- Người đàn bà run bần bật, rồi chỉ xuống dưới - Nó là cái… ấy của con.

Tôi muốn cười quá, nhưng cố nhịn. Tôi đã được rèn luyện cho mình tính kiềm chế vô biên, thế mà cũng khó cưỡng được. Bọn xung quanh xanh mắt nhái, nhưng có tên bụm tay vào miệng. Bá Hòe che miệng quay đi.

Quan huyện thản nhiên như không. Ông ta quả là một ông quan vĩ đại. Tri huyện nói:

-Thôi được. Thế lúc mi gặp chồng thì nó thế nào?

-Dạ, thưa quan…- Người đàn bà vẫn run bần bật- Lúc ấy thì con muốn mà nó không muốn.

-Thế là gian dâm. Mi biết tội gian dâm bị xử như thế nào không?

-Xin quan tha lỗi, con sẽ cắn rơm cắn cỏ hầu hạ nhà con, không dám thế nữa.

-Vũ Như Cồng đâu?

Trùm phường tiến lên, dạ ran.

-Mi mang vợ ngươi về dạy bảo?

-Bẩm quan… Nó là con gian dâm, tiện dân không nhận nó làm vợ nữa, phải cho nó cho voi giày, ngựa xéo.

-Láo nào.- Quan huyện lại đập bàn chát một cái- Cãi quan tội gì?

Tay Trùm im.

-Thánh hiền nói, không biết thì không phải tội. Thị Gái không biết làm như vậy là phạm tội gian dâm, bởi vì Thị Gái không muốn mà bị ma quỷ xui khiến. Cho mi bỏ con vợ ngu si ấy đi, Thị Gái sẽ phải làm khổ sai.

-Vâng ạ.

-Vợ bị chồng bỏ là án to nhất rồi. Vậy tất cả nghe đây.

Tất cả im phắc.

-Cho tên Vũ Như Cồng không phải ở với Thị Gái nữa, tý nữa ta sẽ có án bắt tội Thị Gái. Đến tên Phạm Quý Hào.

Thị Gái lồm cồm bò lên, kêu:

-ới quan ơi… Bẩm quan, thế thì quan cho con chết đi, con ở với ai, bố mẹ con đằng nào cũng đánh con chết.

-Láo toét. – Quan huyện đập bàn- Làm loạn hả? Lôi ra đánh mười roi.

Bọn lính lôi Thị Gái ra đánh. Quan huyện ngồi ung dung nghỉ. Đánh xong, Thị Gái bị lôi vào, quỳ vào chỗ cũ. Quan huyện xử tiếp:

-Tên Phạm Quý Hào?

-Dạ.

-Vợ mi vừa mất hả?

-Vâng.

-Mi có biết vì sao nó chết không?

Ba Bị cúi gằm mặt, nói:

-Vì con nên nó chết.

-Biết thế là tốt. Sống với người chồng bạc bẽo là mi, nó bụng mang dạ chửa, nên đã uất ức để con lại cho mi, mi biết không?

-Con biết.

-Vợ mi đã chịu tội thay mi, có biết không?

-Con biết.

-Mi ngoài tội gian dâm thì là một hảo hán. Mi đã một mình ra tận thuyền Tây, không sợ vào chốn gian nguy, việc của mi làm cả huyện ta trị nhậm không có ai làm nổi, ta phải thưởng mi. Tất cả nghe ta phán đây…

Tất cả im lặng. Tên lính ở cổng kêu trên loa dài:

-Nghe quan phán tội tên gian dâm Phạm Quý Hào.

-Phạm Quý Hào phạm tội gian dâm, trời đã thay ta bắt vợ phải chết. Phạm Quý Hào một mình ra thuyền Tây trao đổi tín thư, đáng mặt anh hùng, công lớn rành rành, nay cho mang Thị Gái về để nuôi trẻ mới đẻ. Bãi đường.

Trùm Phường kêu lên:

-Bẩm quan, thế là cướp vợ…

Xã Thi quỳ xuống:

-Xin Quan Tri huyện soi xét lại, như thế hóa ra chúng gian dâm lại đựơc việc.

Quan huyện đã đứng lên, lại ngồi xuống, quát:

-Láo toét. Tên Vũ Như Cồng?

-Dạ.

-Bảo mi về dạy vợ, mi đòi bỏ nó, ta cho bỏ. Giờ ta mang nó như cái rơm cái rác thưởng cho người có công, bắt nó phải tội nuôi nấng con bé, mi còn lắm mồm, chống lệnh quan là có tội đấy?

Tên Vũ Như Cồng cúi đầu, không nói gì được. Ba Bị khấu đầu nói:

-Ngu dân Phạm Quý Hào được trần tình. Nay vợ mới mất, con không thể nạp một…

-Vẽ sự…- Quan huyện nói nhẹ- Ta nghĩ cho đứa bé con nhà mi. Phép nước cũng như lệ làng bao giờ cũng vị người. Ta chỉ phạt Thị Gái phải nuôi con mi, còn có lấy nhau hay không ta không nói.

-Xin quan cho phép con không…- Ba Bị bướng bỉnh nói.

Bá Hòe tiến ra, nói:

-Tiện dân xin nhận người đàn bà này về làm người làm, nuôi trẻ con. Tiện dân hiểu rằng, quan phán xử như thế là có ý cho nó về nhà tiện dân.

-Phải, phải… - Quan huyện cười ha ha- Phải lắm.

Bọn Xã Thi đang nhấp nhỏm, thì có tiếng một người chạy vào công đường. Đó là một người lính, hắn xô cả Ba Bị lẫn Thị Gái, quỳ xuống:

-Bẩm quan, Quan Tổng binh đang tới.

-Bãi đường- Quan huyện xua tay.

*

Khi chúng tôi đi ra ngoài đường, cách huyện đường chục bước chân thì lại có lính chạy theo, gọi giật lại:

-Quan huyện có lệnh gọi ông Tây Pi-nô, ông Bá Hòe và ông Ba Bị.

Thế là cả ba quay lại.

Quan huyện nói:

-Ta có việc, thế nào cũng cần đến mi.

Bị giữ lại, ba chúng tôi được đưa đến một gian nhà bên Tây, cho ăn uống, bảo đợi quan Tri huyện gọi.

Ba Bị bảo:

-Tôi nóng ruột quá. Phải để cô ấy mồ yên mà đẹp đã chứ.

Bá Hòe gườm gườm nhìn Ba Bị:

-Đúng là vẽ sự gớm.

-Nhà ông được vợ còn gì? Cho con kia làm bà Năm? –Ba Bị lầu bầu.

-Mẹ kiếp- Bá Hòe trừng mắt- Tao ỉa vào cái ngữ ấy. Tao là tao xoa dịu cho quan huyện. Mày lại đòi mặc cả với quan hả. Mua bán còn già néo đứt dây, đằng này lại là quan với dân, đúng là ngu như chó.

Ba Bị gãi đầu, gật gật, không nói được gì. Bá Hòe lại bảo:

-Nói thế là nói, chứ chúng mày phải đội ơn quan huyện, xử để nó về nhà kia thì nó cũng chết nốt. Mặc kệ chúng mày, con ấy có cho tao cũng chịu, một mình mụ Tư tao còn vái cả nón nữa là… Mày còn có minh tinh chiếu mệnh nên mới được như thế…

Chúng tôi ăn uống một chập, thì được lệnh gọi lên quan.

Ngồi cạnh Tri huyện chỉ có một người lạ, không mặc quan phục, hai người ngồi ở gian tiếp khách của Tri huyện. Quan Tri huyện có vẻ nhún nhường, còn người được gọi là Quan Tổng binh thì cau có, có vẻ khó chịu. Người lạ hỏi:

-Ai là Ba Bị?

Ba Bị tiến lên, ngước nhìn lên quan Tổng binh:

-Bẩm, tiện dân.

-Vô lễ. Mi vào đây với Lãnh binh Nguyễn Sinh Hà, vậy ông ấy đâu?

Ba Bị bèn cúi đầu:

-Thưa ông, ông Si chẳng may ngã xuống vực.

-Ngã như thế nào? Khoan đã, hai ông này tạm ra đi, ta nói với anh này trước.

Tôi và Bá Hòe đi ra.

Chừng ăn hết miếng trầu, tôi bị gọi vào. Tôi nhận ra ngay đây là một cuộc khảo tra, khác chăng là không nói rõ là tội nhân với đao phủ mà thôi. Tôi bị bắt phải kể lại đoạn đường đi cùng ông Si qua Hải Vân sơn, vì sao ông ấy chết. Người đàn ông được gọi là Tổng binh kia hỏi tôi mọi điều rất tỷ mỷ, nhất là chuyện quan hệ tôi và ông Si ra sao, ông ấy bảo tôi dạy tiếng Bồ thế nào…

Cuối cùng, ông Bá Hòe được gọi lên. Ông Bá được hỏi rất nhanh, rồi cho cả ba người chúng tôi về. Ba Bị cứ nhăn mặt:

-Các ông ơi, tôi nhìn mặt quan Tổng binh thấy quen lắm. Chắc là tôi gặp ở đâu rồi…

Bá Hòe cũng gật:

-Tôi cũng nghĩ thế, nhưng không dám nói ra, ta gặp ông ấy ở đâu rồi nhỉ?

*

7.

Ba Bị rủ rỉ nói chuyện với Pi-nô:

-“Tôi mặc áo tang, thương Xanh một, thương Gái một nữa. Hồi xưa, Gái chết ở túp lều âu thuyền nhà ông Bá, sau đó chỉ có người nhà ông Bá mấy người đưa Gái ra đồng. Nấm mồ hoang lạnh, bây giờ có ai hương khói hay không?

Bây giờ người ở đây mặc nhiên coi Xanh và tôi là vợ chồng, tôi tiễn đưa hương hồn cô ấy về nơi chín suối, tôi là kẻ góa vợ. Tình nghĩa đến thế này, mong cô ấy tha lỗi cho tôi.

Anh khoác áo choàng đen kịt, nổi bật giữa đám người đi đưa tang. Tôi thấy anh cầm một cái gậy hình chữ thập, trên tay quyển sách nhỏ. Trong hương khói của nhang, của nến, có một bức hoạ một người đàn bà mặt phúc hậu, anh gọi là đức mẹ. Đức mẹ có nét của Xanh, lại có nét của Gái. Anh ta vung cái gậy chữ thập lên, đọc một tràng tiếng Việt, giọng lanh lảnh, có ngôn từ của thơ văn, lại có ngôn từ của người đi chợ. Tôi nghĩ: May mà có anh làm lễ cho Xanh… Tôi không biết anh làm gì, lễ nghĩa thế nào, chỉ biết là anh làm cho cô ấy hồn siêu thoát là hay lắm.

Rồi khi anh đọc một tràng tiếng nước của anh. Không khí trang trọng và linh thiêng. Những người đang khóc lúc ấy ngừng khóc. Anh nhúng tay vào bát nước trước mặt, rảy khắp xung quanh... thì tôi thấy anh quả là có phép đấy. Thày cúng ở Kinh Môn cầm trên tay cái lược gỗ, thày cúng ở Bắc Giang tôi lại thấy cầm trên tay cái bát bằng gáo dừa, còn thày cúng ở kinh thành, một lần tôi thấy cầm con dao cùn... Anh cầm cái gậy chữ thập đẹp hơn dao cùn, đẹp hơn gáo dừa, lược cũ. Các ông thày cúng đều đọc rất lảm nhảm, nhiều khi tôi căng tai chả nghe câu nào ra câu nào. Đằng này, anh nói tiếng Việt rành rẽ, ai cũng biết anh ấy bảo làm cho người chết trong sạch linh hồn, hết tội. Người chết hay người sống cùng nghe.

Tôi đã thấy có ông thày cúng gõ cái thanh la, lại có ông vừa nhảy vừa múa, như cái ông ở xứ Bắc Giang cứ cầm cái gáo dừa gõ cốc cốc. Còn ông thày cúng ở kinh thành thì cầm con dao cùn, khi đi quanh quan tài, khấn cầu tiếng gì rất không nghe được, đôi lúc lại chạm con dao vào gỗ áo quan phát ra tiếng cạch khô khốc. Đó là ông ấy doạ ma quỷ đấy hả? Tôi thấy chỉ có nhà sư cầu siêu là hay. Các ông sư hiền lành, tụng kinh ngân nga thỉnh mõ cốc cốc, linh hồn được Phật dắt tay bay lên cõi Niết bàn. Lễ Vô già ở kinh thành thì màu mè, vật cúng là hoa quả, không khí đầy mùi hương khói. Còn bây giờ, anh làm lễ cũng là một kiểu lạ. Trang trọng không rườm rà, dễ hiểu. Hình Chúa cũng đẹp. Tôi vốn không coi ma quỷ là gì, nhưng không dám từ bỏ ma quỷ. Có ma quỷ thì mới có những chuyện ám muội đau thương. Liệu có thể trừ được ma quỷ không? Anh không làm lễ kiểu trừ tà ma, mà làm lễ rửa linh hồn cho sạch. Chúa mà đẹp như Đức mẹ trong bức hình kia thì lên với bà ấy cũng được. Giá mà có sư Hồng ở đây, chắc ông ấy tụng kinh, giọng ông ấy cũng trong trẻo, nghe hay lắm. Nhưng không có sư Hồng, may lại có anh…”

Pi-nô bèn ôn tồn bảo:

-“Lúc biết tôi hành lễ, Sư Hồng không bảo tại tôi, chỉ từ chối không tụng kinh cho đám tang nữa. Bá Hòe bực gắt ầm ĩ: “Sao lại cố chấp thế? Cha Tây làm lễ có sao?”. Sư Hồng bảo: “Ta cúng vọng…”. Người ta bảo tôi là “sư Tây”. Cũng được. Xanh là con chiên đầu tiên của tôi đã nhận ban thánh tẩy ở xứ này…”

Pi-nô trầm ngâm: “Người đàn bà Đàng Trong hay Đàng Ngoài, hay ở trời Tây đều có nỗi khổ giống nhau. Lầm lụi sinh con đẻ cái, gánh mọi nỗi đau, nỗi đau thiên chức do Chúa trao cho, rồi nỗi đau do chính người đàn ông gánh quá nặng mà san sẻ sang. Ba Bị đã gánh cái khổ của hắn quá nặng đấy sao? Này Ba Bị, anh phải thoát khỏi thân xác của thằng Ba Bị ở Đàng Ngoài mà nhìn lại anh đi. Anh ở Đàng Ngoài, anh là thằng Ba Bị lang thang, dốt nát và vô học. Anh chỉ tìm cách thỏa mãn cái thú nhục dục, đó là ăn và chơi. Người quân tử Nho gia bảo anh chính là phường giá áo túi cơm, anh biết không? Ông Si bảo anh nhân bất học bất tri lý, anh biét không? Nhưng đấy chẳng qua là những người quý mến anh nên họ mới nói thật như vậy. Tôi cũng quý mến anh, tôi nói thật. Người nước anh nói: Thuốc đắng giã tật. Tôi cho anh ăn quả đắng, mong anh từ bỏ con người anh từ Đàng Ngoài vào. Con người ta Chúa sinh ra ai cũng như ai, nước anh người ta bảo do mười hai bà mụ nặn. Nặn ra không ai khác ai. Chỉ khi đầu thai, mặc áo, đội mũ vào rồi mới ra sang hèn. Chúa Cứu thế cũng đi từ máng cỏ… Tôi nói vậy với anh là bảo anh, con người ta khác nhau là do tự làm cho khác nhau, là do tài mà khác, do học mà thành”

Ba Bị nghe thấy thế, xụp xuống lạy Pi-nô một lạy. Pi-nô đỡ anh ta lên, Ba Bị nói: “Quả thật tôi đã nghĩ đến điều ấy, nhưng cái đầu nghĩ mà cái chân cái tay chưa muốn làm theo. Ông Si và ông Bá Hòe cũng bảo phải học. Học đâu xa, tôi học tiếng nói của anh, chữ viết của anh, cách thức anh đo trời đo đất biết được nguyệt thực… Học như vậy mất bao lâu?”

Pinô cười nghiêng ngả, vỗ tay vào đùi, bảo:

-Học là không cùng, vô bờ bến. Tôi tám tuổi vào Nhà thờ, hai mươi tuổi đọc hết sách của Cha bề trên, đắc ý là mình ở gần Chúa lắm. Nhưng rồi năm hai mươi lăm tuổi đến Ma Cao, nhận ra là cái biết của mình còn bé như hạt muối so với bể. Tôi bắt đầu học xem Trung Quốc, Nhật Bản họ như thế nào, đến khi đến An Nam Đại Việt, lại học tiếng, học phong tục… Bây giờ vẫn thấy mình dốt nát”

Ba Bị khẩn khoản:

-Anh cứ dạy tôi một nửa hạt muối ấy cũng được…

*

8

Trong lúc Pi-nô và Ba Bị nói chuyện nhỏ to, Pi-nô giáo huấn và Ba Bị hối cải, thì Quan Tổng binh Văn Thụ không bỏ lỡ thời gian, mặc áo Tổng binh, xử lý hậu vụ tàu Hoa Lang. Các quan binh cũng đã lục tục đến.

Việc đầu tiên là Tổng binh dội bão lửa lên đầu quan Ký lục tàu:

-Sao ông cho lệnh bắn súng?

-Thưa Tống Tổng binh, lệ thuờng khi cho lệnh bắn súng thị uy không phải bẩm Phủ trấn hay bẩm Đô đốc ở tận Quy Nhân.

-Ông bắn súng gì?

-Lính chỉ có súng trường Mút và hạ thần công, nhưng chưa bắn đến thần công.

Tổng binh Văn Thụ cười khẩy:

-Súng ấy có bắn xa đến tàu Tây không?

Cai tàu cúi đầu. Văn Thụ nói:

-Người Hoa Lang có súng lớn, nhằm bắn trúng. Giả hoặc họ điên tiết lên, xông vào bắn bừa vào Cửa Hội, không những ta bị thiệt hại, mà người Trung Quốc và Nhật Bản cũng bắt vạ ta không bảo vệ được họ buôn bán, vạ vô lường. Bây giờ họ ra Đàng Ngoài, các ông chuẩn bị mà đón trát của Quan Trấn và của Chúa Dinh Cát, ta không làm gì được.

Tri huyện Nguyễn Quang Luận nói:

-Bản chức trộm nghĩ việc không đến nỗi căng thẳng.

Tổng binh Văn Thụ quay sang Tri huyện:

-Ông cử một tên dân đen ra tàu Tây, làm nhục quốc thể?

-Thưa quan Tổng binh, người chuyển tín thư không cần câu nệ sang hèn, miễn là dũng mãnh, bản chức đã chọn được người như thế. Hắn đã chuyển tín thư của bản chức, lời lẽ mềm mỏng, ôn hòa cầu thị, nhưng hắn lại trả lời bằng một cái mái chèo lời lẽ xấc xược- Quan Tri huyện không kìm được bực mình- Thật là khinh bỉ bản chức quá lắm, khinh bản chức là khinh quan lại của Hoàng thượng, còn nói nỗi gì?

-Cho ta xem tín thư mái chèo?

Mái chèo được mang ra. Tổng binh Văn Thụ chăm chú xem xét chữ trên mái chèo, các quan im phăng phắc. Tổng binh giở ra một cuốn sách nhỏ, xem một lát rồi nói:

-Lời lẽ này có gì xấc xược đâu?

-Người Tây Pi-nô đã dịch cho bản chức nghe…

Tổng binh Văn Thụ cười:

-Ta dịch nhé…

Các quan mắt tròn thô lố, ngạc nhiên và sợ sệt hiện ra trên mặt.

Văn Thụ chỉ từng chữ, đọc:

“Ta là Van Báp tít, Chánh sứ đoàn Hoa Lang, vâng mệnh Tổng trấn Hoa Lang, Dê Lang đến các xứ để giao thông, buôn bán mang lại sự giàu có. Đức Chúa vĩ đại muốn hai bên thân thiện, ta nổ súng lớn là mừng các ông hội đua thuyền. Nhưng để cho thuyền bè hai bên được an toàn, lần sau ta vào bến, các thuyền nhỏ phải đỗ cách xa thuyền của ta nửa dặm”

Tổng binh Văn Thụ nói tiếp:

-Ông này đã đến yết kiến Quan Trấn ở Phủ trấn Quảng. Tôi nghĩ Quan Trấn không thích cách hành xử của các quan Cửa Hội.

Tri huyện Diên Phước cau mày nói:

-Tên Tây Pi-nô đã dịch cho bản chức, na ná như vậy, nhưng lời lẽ có vẻ cục cằn, hăm dọa hơn. Nhưng dù sao Hoa Lang chạy đi cũng là tự ý họ.

Tổng binh Văn Thụ gật:

-Ta rất ngờ tên Tây Pi-nô này. Triệu Quận công cử một người tâm phúc, nanh vuốt của phủ Đô đốc ra Dinh Cát, khi trở về với tên này, đã bị nạn bỏ mạng ở Hải Vân sơn, rồi bỗng đâu lòi ra tên Ba Bị kia, hắn ở kinh thành sao lúc Triệu Quận công mang quân vào, hắn không theo?

Tri huyện nói:

-Thưa quan Tổng binh, anh ta không phải dân đen, đó là người được Triệu Quận công che chở, việc bằng hữu Nguyễn Quang Hà qua đời, bản chức cũng đau xót, nhưng đã cho tra hỏi thấy không đáng ngờ. Tên dân đen kia chính là người đã mang tín thư…

Tổng binh bỗng đập bàn chát một cái, làm cho các quan giật nảy, nhưng đó chỉ là cử chỉ vô tình của quan Tổng binh thôi, Tổng binh nói:

-Thế thì càng đáng ngờ…

-Thưa Tổng binh, xin chỉ cho bản chức thấy sự ngờ…

-Tên Pi-nô là người Bồ, hắn có thể cấu kết với tên Ba Bị, tên Ba Bị ra tàu Hoa Lang, ăn nói xấc xược để đạt mục đích gây hấn ta và người Hoa Lang.

-Nhưng theo như quan Tổng binh vừa đọc chữ mái chèo, họ có gì giận dữ đâu…

-Thế thì trong thư mà Tri huyện viết thì tên Pi-nô dịch bậy để gửi cho tàu Hoa Lang, nên quan Hoa Lang mới quay đi.

Mấy người đều gật gù, quan huyện lúc đó mới nghe ra, cúi đầu nói:

-Bản chức không nghĩ đến điều đó, đúng là bản chức có tội hồ đồ…- Quan Tri huyện ngẩng lên- Nhưng bản chức trộm nghĩ, Tây Pi-nô không chắc dám như thế, hắn đã báo cho bản chức biết trước có nguyệt thực, bản chức lúc đầu không tin, nhưng vẫn cho người chạy ngựa về phủ Trấn…

-A…- Quan Tổng binh kêu lên- Ghê quá… Hắn đã làm cho quan Tri huyện phải sợ tin hắn rồi...

Cai tàu lúc ấy mới đứng lên nói:

-Quan Tri huyện Diên Phước lúc thường rất mẫn tiệp, nhưng sau vụ Nguyệt thực, có vẻ hơi u mê, đến xử tội gian dâm e rằng đã trái với pháp điển.

-Sao?- Tổng binh hỏi

-Lẽ thường, tội gian dâm nhẹ thì cho trôi sông, nặng thì cho voi xé, thế nhưng quan huyện đã tha cả bọn, lại cho con đàn bà về hầu hạ tên gian phu.

-Có chuyện ấy không?- Tổng binh hỏi Tri huyện.

Tri huyện ung ung đáp:

-Pháp điển cũng nói: người không biết không có tội. Mụ đàn bà quê mùa đã nói tuy có thô lậu rằng mụ không biết thế là gian dâm. Tên chồng cũng thuận không lấy mụ làm vợ, còn tên gian phu đã lập công chuộc tội. Lúc bản chức hỏi ai có thể liều chết ra thuyền Tây, mọi người đều nại lý do từ chối, chỉ có hắn là coi cái chết như lông tơ… Bản chức xử coi nhẹ thù oán, coi trọng việc công, đặt lợi ích đất nước lên trên…

Tổng binh Văn Thụ nói:

-Thôi chuyện đó để Quan Trấn phán… Giờ gọi tên Pi-nô đến đây.

Pinô đến, Tổng binh Văn Thụ dĩ nhiên đòi Pi-nô dịch lại thư mái chèo. Pi nô dịch:

“Ta là Van Baptit, Trưởng sứ đoàn Hoa Lang, vâng mệnh Tổng trấn Hoa Lang, Dê Lang đến đặt sự che chở nước ngươi tránh được bọn cướp biển. Nếu biết đường thân thiện thì ta sẽ ghi công, nếu không thì một trận súng nổ lớn của ta là không còn đua ghe. Lần sau thuyền ta trở lại, các thuyền con của các ngươi phải đậu cách xa nửa dặm tây”

-Láo- Tổng binh Văn Thụ đập bàn.

Pi-nô ngơ ngác:

-Tôi không rõ quan bảo ai láo.

-Láo toét. Mi tưởng mi che mắt ta như đã che mắt mọi người hả. Mi tưởng nước ta không có ai biết chữ của các mi hả? Ta dịch cho mi nghe nhé?

Nói rồi Tổng binh Văn Thụ nói lại những lời dịch lúc nãy. Pi-nô vẫn đứng thản nhiên.

-Thế nào, mi còn gì để nói bữa không? Mi đến đây định âm mưu gì?- Tổng binh nói.

-Thưa quan- Pi-nô nói- Tôi dùng tiếng Bồ là mẹ đẻ, học tiếng Hoa Lang là do tự học, tiếp xúc với người Hoa Lang không nhiều như đã sống ở Đàng Trong, nên có phần hiểu từ không đến nơi đến chốn chăng. Dù có tranh luận giữa tôi và quan thì cũng khó phân xử lắm, chỉ có Trời biết chứ không có người thứ ba biết ở đây.

-Mi thật là điêu ngoa. Vậy thế mi dịch tín thư của quan Tri huyện thì chưa chắc đã đúng đâu.

-Tôi được quan Tri huyện tin cẩn thì chỉ biết gắng hết sức thôi.

-Được, ta sẽ bẩm Quan Trấn tin về Dinh Cát, khi người Hoa Lang Báp-tit cầu kiến Mạc Phủ thì xin bản sao thư do ngươi dịch, ngươi có mưu mẹo cũng sẽ lộ ra thôi.

***

Chương XXVIII: Đoan Quốc công lo toan,

Triệu Quận công tính toán

1

Chiến công của Tổng binh Tống Văn Thụ là mang theo hai người từ Cửa Hội trở về Phủ trấn sau chuyến kinh lý theo lệnh Quan Trấn…

Tổng binh sau khi truyền lệnh đưa hai người về phủ Trấn thì lập tức lên đường. Tổng binh Văn Thụ được lệnh về quân, đóng tại miền cực Tây Nam của Đàng Trong.

Ba Bị và Pi-nô đến phủ Trấn được hai tuần vẫn chưa gặp được Triệu Quận công. Trong hai tuần ấy, phủ Trấn ảm đạm như có tang, mà là tang thật, cả Đàng Trong, hai xứ Thuận Quảng được lệnh quốc tang Đại lão Hòa thượng. Quan Trấn thủ Quảng Nam Thụy Quận công và Trấn thủ Quy Nhân Triệu Quận công cùng được triệu ra Dinh Cát.

Pi-nô và Ba Bị được giữ ở lại phủ Trấn, đúng như tù giam lỏng, ngoài cửa có lính canh, không đi đâu được một bước, nhưng khi ăn uống thì đến ăn ở khách xá của phủ, có quan Ký lục Văn Thu thỉnh thoảng tiếp, chúc rượu, nên mọi sự bên ngoài hai người đều biết cả.

Cửa Hội đi về phủ trấn Quảng bằng đường biển, nếu không bất trắc thì khoảng hai hoặc ba ngày, nhưng đi theo đường ngựa trạm, việc quân hỏa tốc chỉ mất non một ngày. Chính tang tảng sáng ngày hôm sau đêm gấu ăn trăng, thư trạm của Tri huyện Nguyễn Quang Luận đã đến tay Ký lục Văn Thu. Khi đó Quan Trấn còn đang ngái ngủ vì hành lễ cúng cầu nguyệt thực trong tình thế trở tay không kịp. Quan Trấn rất bực, bèn triệu các quan ở thiên văn quán đến, lại cho gọi Cao Hòa thượng, sau khi cúng nguyệt thực xong ở chùa Linh ứng cũng phải có mặt để nghe tuyên phạt các quan thiên văn quán. Chính lúc ấy Ký lục Thu trình thư của Tri huyện Diên Phước.

Quan Trấn xem thư xong, thở dài:

-Giá mà tên nguời Bồ Pi-nô báo với Tri huyện Diên Phước tin gấu ăn trăng sớm hơn thì tốt quá?

Quan Trấn quay lại nói với bá quan:

-Có phải lịch pháp của ta lạc hậu, kém cỏi hơn của nguời Tây chăng?

Cao Hòa thượng nói:

-Thưa Quan Trấn, bần tăng cho là đây chỉ là một sơ suất của các quan khâm thiên, khi nào người Tây Pi-nô đến, nên xem hành trạng của hắn có gì khuất tất?

Quan Trấn không nói gì về ý kiến Cao Hòa thượng, phán:

-Các quan khâm thiên, ta cắt bổng lộc nửa năm. Xử thế là hơi nhẹ.

Tất cả lạy tạ, rồi lục tục về. Quan Trấn nói với Triệu Quận công:

-Ta ngờ rằng, Phật pháp Cao Hòa thượng còn xa mới sánh với Đại lão Hòa thượng.

-Nhưng chính Đại lão Hòa thượng cũng không tính đúng ngày gấu ăn trăng cơ mà?

-Chính là thế đấy. Cái sự ngang bằng về trí tuệ của hậu duệ phải tính bằng sự tinh thông hơn chứ. Con hơn cha nhà có phúc.

Triệu Quận công rất ưu tư. Quan Trấn có ý trách Cao Hòa thượng là có nguyên nhân. Đại lão Hòa thượng tuy là tâm phúc của Đoan Quốc công, công tử Thụy Quận công không sai khiến được, nhưng bản chất phẩm hạnh của Đại lão Hòa thượng là nhập thế, vốn can dự chính sự, lại bộc trực, nên nhân đó mà Thuỵ Quận công cũng dùng làm cầu nối với Chúa ở Dinh Cát, khi cần khuếch đại thanh danh là hầu như đạt được. Còn Cao Hòa thượng xuất thân khác với Đại lão Hòa thượng, không có nguồn gốc bằng hữu với nhà Chúa như Đỗ Chiêu Long. Bỏ chức lớn của Mạc triều, trở thành Thích Viên Thành, Cao Hòa thượng nổi danh về học vấn và Phật pháp ở Đàng Ngoài, về với Đoan Quốc công là do tiếng gọi của chân chúa nên nguyện ra sức phụng sự. Cao Hòa thượng trước tiên là một cao tăng, phần nhập thế cũng là cứu giúp phật tử, xa lánh cung phủ, nên Thụy Quận công chỉ có thể đối đãi với Cao Hòa thượng ở mức Quan Trấn Quảng Nam vào chùa Linh ứng. Thụy Quận công tiếc Đại lão Hòa thượng là vì vậy…

Ngày hôm sau, Triệu Quận công chuẩn bị hồi Quy Nhân, thì lại có tin tàu Hoa Lang vào Cửa Hội, hai bên bắn nhau dữ dội, chết rất nhiều người nhưng quân của Cai tàu đã đuổi được tàu lớn Hoa Lang chạy ra bể. Tin tức không biết thực hư ra sao nữa, Triệu Quận công bèn vào phủ Trấn gặp Quan Trấn để nghị bàn. Quan Trấn liền cho gọi Tổng binh Văn Thụ, sai đi Cửa Hội rồi lưu Triệu Quận công ở lại Quảng Nam, nếu có chuyện gì gấp thì đỡ phải đi lại giữa Trấn Quảng và Trấn Quy Nhân.

Đêm hôm ấy mới lại có ngựa trạm mang hỏa tốc thư từ Cửa Hội về phủ Trấn bẩm báo việc tàu Hoa Lang, nhưng may sao Tổng binh Văn Thụ đã trên đường tới đó rồi.

Sáng hôm sau, thì bất ngờ có tin dữ từ Dinh Cát, Đại lão Hòa thượng trên đường ra Dinh Cát đã viên tịch. Đại lão Hòa thượng nhập Niết bàn ngay đêm Nguyệt thực.

Thế là Quan Trấn và Triệu Quận công vội vã đi Dinh Cát…

Triệu Quận công vì đi Dinh Cát, nên không biết được sự khác thường ở chùa Linh ứng. Đó là ngay sau khi nghe tin Đại lão Hòa thượng viên tịch, Cao Hòa thượng sửa soạn lễ cầu siêu, thì Ni cô Tâm Hoa biến mất.

Ni cô Tâm Hoa đi đâu, không ai biết cả.

Trong một lần chúc rượu, Pi-nô nói với Ký lục Thu:

-Ông Ký lục có tướng đại quý, nhưng có phần cả nghĩ. Nếu ông qua được cái lo âu này, thì ông đại phát không biết bao nhiêu mà kể.

Ký lục Thu ngúc ngoắc đầu, râu rung lên:

-Tôi biết chuyện ông Pi-nô có tài xem tướng trăng, nào ngờ biết cả xem tướng người, hạ quan chắc sẽ phải gặp riêng ông…

Sau bữa ăn, Pi-nô bảo Ba Bị:

-Ta đã điểm trúng huyệt quan Ký lục.

-Anh biết gì thật à?- Ba Bị ngây ngô hỏi.

Pi-nô cười:

-Đấy chính là học. Tôi đã tự học cách nhìn người. Quan Ký lục thân tín với Tổng binh Văn Thụ. Mà xem cách hành xử của Tổng binh, tôi ngờ rằng nhãn quan của ông này có gì đó rất lạ, biết tiếng Hoa Lang, có vẻ thân Hoa Lang. Quan Tri huyện Diên Phước bảo rằng, Tổng binh Văn Thụ trước đây được Chúa Dinh Cát tin dùng, làm việc với Tây Hoa Lang và học hành ở Đàng Ngoài. Phàm những người như vậy nếu tiếp tục được tin dùng thì phải ở bên cạnh Chúa, chứ không phải bị đầy đi miền biên viễn…

-Tôi chả hiểu gì cả- Ba Bị nói.

-Vậy thì thôi. Tôi tìm cách được ra ngoài đi lại, ít nhất cũng là thăm chùa Linh ứng, người ta bảo ở đây, ngoài Phủ Trấn ra là chùa Linh ứng.

Hôm ấy, Pi-nô được lệnh đến phủ quán gặp Ký lục Văn Thu.

Chuyện đưa đẩy một hồi, Ký lục Thu nói:

-Ông Pi-nô có nói ta có tướng gì?

-Đại quý, nhưng có phần cả nghĩ.

-Ông có thấy ta nghĩ gì?

-Quan Ký lục chắc nghĩ đến phương Bắc.

Ký lục Thu thất kinh, nhìn người Tây chằng chằng, rồi thốt lên:

-Làm gì có chuyện đó. Ta ăn lộc Chúa, ngày đêm phụng sự việc sổ sách, tiếp đãi quan khách cho Quan Trấn, có gì lo lắng đến lượt ta.

Pi-nô nói:

-Hôm ở Cửa Hội, khi tôi bảo với Quan Tri huyện Diên Phước là đêm nay sẽ có nguyệt thực, ông ấy cũng hỏi tôi vì sao, rồi nói nhiều lý lẽ, tôi không thể đấu lý với quan tri huyện được, chỉ bảo với quan là tôi biết thế, Chúa quyền năng đã mách bảo thế, còn vì sao thì ngài không mách. Bây giờ Quan Ký lục nói thế nào thì tôi cũng xin chịu tội…

Ký lục Thu nét mặt rất căng thẳng, hỏi:

-Ông đến nước ta, đã đi cả hai Đàng, ông thấy nếu Hoa Lang gây hấn với Đàng Trong, liệu có chống được không?

-Nếu Hoa Lang chủ ý gây hấn thì Đàng Trong không chống được?

-Vậy sao họ ở Cửa Hội lại chạy đi?

-Họ muốn đi Nhật Bản, chắc là lộ trình của họ không định vào Cửa Hội, chẳng qua thấy đua thuyền ồn ào thì đứng lại nghe ngóng thế thôi. Tôi chắc rằng họ không phải không dám gây hấn với Đàng Trong, mà thực ra còn tính toán đến nhiều nơi, Đàng Trong có quan hệ tốt với Mạc Phủ Nhật Bản, nên họ chẳng việc gì phải chiếm Đàng Trong ngay, mà nếu đánh Đàng Trong thì phải đối phó với Đàng Ngoài và thiên triều Đại Minh. Họ cứ co lại đợi thời đã chứ…

Ký lục Thu gật gù:

-Ông nói vậy tức là số mệnh Đàng Trong vẫn gắn chặt với Đàng Ngoài và lệ thuộc vào bang giao Dinh Cát và Mạc Phủ?

-Thực ra bang giao Dinh Cát và Mạc Phủ chỉ phụ thuộc cá nhân hai ông chúa thôi…

Ký lục Thu lại gật gù…

Pi-nô nói:

-Quan Ký lục nói những điều này, chứng tỏ ngày đêm lo lắng cho vận nước, cho Phủ Trấn, chả phải như vừa nói lo lắng không đến lượt?

-Phải, phải… - Ký lục Thu gật gật.

Pi-nô nói:

-Thưa Quan Ký lục, từ khi đến phủ Quảng, tôi và bằng hữu Ba Bị chưa được đi đâu, nghe nói ở đây có Linh ứng tự rất linh thiêng, xin đựơc thưởng lãm để mở rộng tầm mắt.

-Được. –Quan Ký lục đồng ý liền.

*

2.

Pi-nô và Ba Bị được một tên lính dẫn đi. Ký lục Văn Thu bảo hai vị tân khách không biết đường, nên cho tên lính dẫn đường, chẳng qua nói khéo.

Chùa Linh ứng đang kỳ đại lễ cầu siêu cho Đại lão Hòa thượng, không khí trang nghiêm, phật tử đi lại đông đúc nhưng rất trật tự. Ba Bị và Pi-nô đi một vòng, Ba Bị nói:

-To lớn hơn chùa Lưu ở huyện Giáp Sơn nhiều. To hơn cả chùa Tư Phúc ở kinh thành…

Pi-nô đòi gặp cao tăng trụ trì, nhà chùa bảo Cao Hòa thượng đang chuẩn bị hành lễ nên không thể gặp. Cả hai bèn nán lại xem hành lễ.

Khi chuông thỉnh binh boong, hai nữ Phật tử nói với nhau:

-Chuông thỉnh nghe cũng không hay bằng Ni cô Tâm Hoa thỉnh…

-Cũng là tiếng chuông mà sao Ni cô thỉnh chuông nó cũng ngân nga khác?

-Nghe nói Ni cô hoàn tục?

-Bậy, nghe nói ra chùa Thiên Mụ, được phát tăng lên sư bà…

-Đúng mà, thấy bảo Ni cô đi không ai biết đi đâu…

Vừa lúc đó, Cao Hòa thượng khoan thai đi ra. Ba Bị kêu lên, không kìm đựoc:

-Sư Thành.

Cao Hòa thượng bình thản như không nghe thấy gì.

Ba Bị kéo Pi-nô ra ngoài, nói:

-Ông ấy, đúng ông ấy rồi. Sư Thành tôi vẫn kể với anh đấy?

Pi-nô gật gù…

Buổi lễ dài dằng dặc cuối cùng cũng kết thúc. Cao Hòa thượng quay bước, Ba Bị định kêu lên, Pi-nô ngăn lại. Loanh quanh định hỏi nhà chùa gặp Cao Hòa thượng thì bỗng có một tiểu đến bảo hai người vào hậu điện có Cao Hòa thượng cho vời. Dĩ nhiên cả tên lính đi theo cũng bước vào.

-A di đà Phật… Phật tử Quý Hào bằng an đấy chứ?

-Bạch thày, tôi mới đến phủ Quảng này, chưa được gặp Quận công, chưa gặp tiểu thư Kỳ Hoa, chưa gặp thằng bé con…

Cao Hòa thượng không nói gì. Ba Bị ngơ ngác hỏi tiếp:

-Sư có biết họ ở đâu, bảo với Quan Trấn cho tôi gặp với?

-Đang tuần đại lễ cầu siêu Đại lão Hòa thượng, hai quận công ra Dinh Cát, cố chờ…

Cao Hòa thượng nhìn Pi-nô, Pi-nô bèn nói:

-Thưa Hòa thượng, tôi là Pi-nô, con chiên của Đức Giáo chủ Hoàng đế Tây Ban Nha vĩ đại, trên đường đến Đàng Trong để đón đoàn các Cha từ Ma Cao đến trình quốc thư…

-Ông này may sao đi với tôi và ông Si vào Cửa Hội- Ba Bị nói- Nhưng ông Si tử nạn rồi, tiếc quá.

-Mô Phật… Cầu cho linh hồn Phật tử Thích Sinh Hà siêu thoát.

-Tôi mong muốn gặp Tiểu thư Hoa, nhưng các ông ở phủ Trấn bảo cô ấy đi tu là sao?

Cao Hòa thượng đang ngồi, con mắt lim dim của Hòa thượng thoắt có một tia sáng lạ, nhưng Ba Bị không sao nhận thấy được. Cao Hòa thượng nói:

-Ta chưa biết, ta cũng đang muốn biết.

Ba Bị thở dài:

-Phải đợi Triệu Quận công vậy.

Pi-nô nói:

-Quang cảnh chùa uy nghi này khiến cho tôi nhớ đến Đại giáo đường nhà thờ chính giáo Lit Bon.

-A di đà Phật.

-Giáo lý nhà Phật cũng gần với Thánh kinh, đó là cứu rỗi linh hồn.

-A di đà Phật. Phật từ bi cứu khổ cứu nạn.

-Tôi đến đây không giống người Hoa Lang mang tàu to súng lớn đến, chúng là bọn dị giáo trên không có vua, báng bổ Chúa và các thánh thần. Chúng tôi mong bang giao bằng hữu…

- Mô Phật, việc nhà Chúa, việc phủ Trấn, còn thiền môn vô vi…

- Chúng tôi là giáo sĩ của Giáo đoàn Giê–su, bảo vệ sự sáng láng của Chúa, gìn giữ lễ nghĩa, thôn thờ minh quân, còn bọn Hoa Lang phản loạn…

-Hôm xưa, có một người Hoa Lang đến đây, ông ấy đi qua ấn độ, có ý so sánh Giáo lý của ông ấy và Phật pháp của ta, nhưng ta bảo con người dưới trời chỉ thờ một chúa…

-Luận điệu Tân giáo của chúng chỉ là ngụy biện để gây chiến…

-A di đà Phật

- Hòa thượng nhún nhường, tôi hổ thẹn quá… Tôi biết Quan Trấn là một Phật tử, cũng là ông Sãi, trước kia Đại lão Hòa thượng nổi tiếng là người nhập thế cứu khổ cứu nạn… Hoàng đế Phi-líp II cũng là một con chiên vĩ đại của Chúa…

-Thí chủ quá khen rồi. Đại giáo đường của Chúa Giê-su can dự chính sự, Giáo hoàng Rô-ma có đất để tư hữu. Thiền môn Đại Việt nhập thế từ bi không vướng bụi danh lợi, hai thế giới không giống nhau.

Cao Hòa thượng nói xong, rũ áo đứng lên:

-A di đà Phật.

-Tôi muốn có lần gặp Hòa thượng, mong học hỏi để sáng thêm…

Cao Hòa thượng chắp tay chào Ba Bị:

-Phật tử bằng an, sự sự an lạc.

Pi-nô và Ba Bị được đưa về dịch quán.

Ba Bị cau có nói:

-Đời nhiều sự lạ. Sư Thành thoắt biến thành Cao Hòa thượng. Hồi xưa thì lái buôn Triệu Ngô Cương biến thành Triệu Quận công. Tiểu thư Kỳ Hoa biến thành con nuôi Triệu Quận công, giờ nghe nói biến thành gì nữa. Ba Bị này, chỉ có Ba Bị này chưa biến được mà thôi.

Pi-nô bảo:

-Anh nói chưa hết. Lão Bá Hòe cũng đã biến, thằng con anh cũng đã biến, chỉ có anh hư thân vẫn như xưa.

-Phải, phải.- Ba Bị nói- Cung kính tuân lệnh, lần này Triệu Quận công về, ông ấy bảo tôi làm gì tôi làm nấy.

*

3.

(Triệu Quận công tự sự)

Ta đến Dinh Cát, không khí bi thương vì chuyện nguyệt thực gấu ăn trăng, lại vì chuyện Đại lão Hòa thượng đột ngột viên tịch. Đại lễ cầu siêu đã tróc nã đến ba ngàn binh lính, tất cả ba trăm tăng ni của xứ Thuận Hóa cùng hành lễ. Dịp này mới thấy Dinh Cát chật chội, con mắt nhà binh của ta nhìn mà thấy lo. Giả hoặc họ Trịnh xâm phạm vào từ mạn bể, chẳng mấy chốc chúng có thể vào đến nơi, quan quân chạy đâu cho thoát, chỉ có nước chạy vào Quảng tính kế lâu dài. Trộm nghĩ thế mà dựng tóc gáy. Xong xuôi đại lễ, người người đều mệt rã rời, nhưng ai cũng nghĩ cất được mối lo hậu họa trời đất giáng xuống.

Đoan Quốc công bảo:

-Đô đốc Quận công…- Ông già rất ưu tư- Xứ Quảng vẫn bằng an đấy chứ?

Ta cẩn thận nói:

-Thụy Quận công trấn thủ Quảng Nam chăm lo chính sự…

Ông già cười hừ hừ, liếc mắt cú nhìn ta:

-Tau nói với mi như nghĩa đệ, chính sự cái gì…

Ta bối rối, có trời mới biết trong lòng ông già nghĩ gì, ta đã đi đến miền biên viễn bấy lâu, không ở bên ông ấy nữa, biết nói gì. Ông già bảo:

-Hay là tau đức mỏng, nên trời giáng họa?

-Chúa thượng quá cả nghĩ…

-Không nghĩ, mi bảo có trấn thủ hai xứ Thuận Quảng yên hàn được một hoa giáp như tau không?

-Nhờ trời, mọi việc đều đã có căn cơ, không ngổn ngang như hồi ấy…

Ông già lại ho khúc khắc, mặt cau có:

-Căn cơ… Căn cơ khỉ… Sao lũ các anh không còn coi tau là cha, là anh em chi cả? Cứ nói giọng dinh phủ…

Ta thấy thế, bèn lạy tạ mà cởi bỏ nỗi lòng:

-Chúa thượng nói vậy thì nghĩa đệ xin liều chết trần tình…

-A ha… Có thế chứ. Mi vẫn thường làm tau bực mà yêu…

-Thưa Chúa thượng, trước đây nghiệp lớn của Chúa thượng gây dựng cho Đàng Trong cần lo lắng ở hai đầu Đàng. Một là Bắc chăm sóc kinh thành, hai là Nam vỗ về Man Mọi, nay thêm cái lo thứ ba: giữa là bồi đắp đức nghiệp.

Ông già mở mắt cú, gật gù:

-Nam tau giao cho mi miền biên viễn, kê cao gối ngủ được…

-Thưa Chúa công, việc đó nghĩa đệ ra sức…

-Bắc thì tau đang lo- Ông già cắt lời ta- Mi nói tau nghe, còn giữa phải bồi đắp thế nào?

-Thưa Chúa công, trước đây, Thuận Quảng hoang vu, dân ta từ thời tiên đế Thánh tông vẫn làm lụng tự do như chim trời cá biển, các quan lại được triều đình phái vào phần nhiều để công sức lo nghĩ việc giữ đất. Chỉ từ khi Chúa công vào Thuận Quảng, mọi việc bắt đầu có hưng khởi, ân đức thấm đến muôn dân, Dinh Cát bây giờ đã trở nên quá chật chội…

Ông già vỗ đùi đánh đét. Cử chỉ rất dân dã. Đấy là lúc ông già khoái chí. Ta theo ông già bấy nhiêu năm, ta biết quá chứ. Mấy lần ra Dinh Cát, thấy ông già cất công đi lại ngắm sông ngắm núi, ta bắt đầu đoán ra những gì đang làm cho ông già ấy ngày đêm lo lắng.

-Mi đọc ra ý nghĩ của tau- Ông già gật gù, soi cái mắt cú vọ vào ta- Thực ra cái lo giữa mà mi nói cũng là cái lo phụng sự triều đình. Muốn phụng sự tốt, thì ta phải vững, nếu ta không vững thì mọi phương đều bối rối, làm sao phụng sự hoàng triều được đây? Đúng là như mi nói, Dinh Cát bây giờ quá nhỏ…

-Đệ trộm nghĩ, nỗi lo của Chúa công phải thấm đến các quan nội thuộc, rồi mới trăm lòng nhất hô bá ứng thì mọi sự sẽ thành.

-Tau cũng già rồi, sống trên đời quá lâu rồi- Ông già thở dài- Ta còn đây, chúng nó còn nghiến răng ken két, tức mà không làm gì nổi, khi ta về gặp các vị tằng tổ, thì sao đây?

-Triều đình cũng bấn loạn, triều đình cũng có nỗi tơ vò của triều đình. Họ Trịnh thất đức không có cái may của Chúa công, chiếm ngôi Vương nhưng sinh ra nghịch tử, đó là điềm làm cho triều chính suy yếu…

-Đấy, trời còn chiều ta, là ta già thì Tùng tử cũng già. Lũ con nó đánh nhau chí tử… Ngoài ấy còn mưu mô lắm…

-Họ Trịnh cũng quyền biến, cho tàu bè các xứ lạ đến Phố Hiến, các quan muốn nhân cơ hội này mượn sức của chúng làm cho quân nó mạnh lên… Nhưng cũng có các quan sợ Tây dương nên bàn đóng kín cửa như Đại Minh.

-Vậy chuyện Cửa Hội của ta phân xử thế nào rồi?

-Chuyện Cửa Hội không có gì lớn. Tàu Hoa Lang vào bến, thấy hội đua ghe bèn chạy đi Nhật Bản. Thưa Chúa công, nếu họ Trịnh thực hiện được ý đồ câu kết với ngoại bang thì chúng đè bẹp hai xứ Thuận Quảng trước, chứ không hẳn quấy lên Cao Bằng, vì chỗ ấy vuốt mặt họ Mạc còn phải nể mũi Thiên triều.

-Họ chơi được với lửa còn khó lắm- Ông già cười hừ hừ- Phải thế nào mới chơi được chứ, bọn trẻ ranh thì cứ tránh xa lửa thôi… Họ Trịnh cũng có cái khó của bọn hủ nho, không dung túng Tây dương. Ta có tin họ xem thiên văn để động binh ở châu Bắc Bố Chánh, mi thấy thế nào?…

Chuyện ông già dẫn dụ không còn là chuyện huynh đệ hay chuyện cung phủ nữa, đó là trọng trách, ta bèn xưng hô nghiêm ngắn với ông già Quốc công:

-Hạ quan trộm nghĩ, một quân châu Bố Chánh hay cả xứ Thanh Nghệ cũng chưa chắc làm gì nổi. Chúa công bảo họ cũng có cái bối rối, nếu hở mặt bắc, họ Mạc chưa phải đã diệt vong không nhân cơ hội ấy mà tràn về ư. Cho nên việc trước mắt là phải chọn đất đóng dinh phủ là đắc sách nhất. Phương Nam hai xứ Thuận Quảng vì thế phải cần bồi đắp, được bồi đắp thì không lo lắng nữa…

-Bồi đắp… Bồi đắp… - Ông già gật gù- Chắc ta sửa đức chưa tề chỉnh nên trời giáng họa nguyệt thực đến nỗi Đại lão Hòa thượng cũng phải về chầu Niết Bàn… Bọn thiên văn quán của hai Phủ Thuận Quảng đều tính sai nguyệt thực, mà một tên người Bồ lại tính ra. Các mi có thấy thế là một mối ẩn họa không?

-Hạ quan mới biết rằng, các giáo sĩ Bồ muốn truyền cái đạo của họ, theo như Cao Hòa thượng Thích Viên Thành, người Bồ đến không bằng súng đạn thì nên lo đối phó khó hơn so với súng đạn Hoa Lang…

-đấy cũng là một mối lo. Mối lo nữa ở chính các mi. Binh pháp nói biết mình biết người trăm trận trăm thắng. Nay không biết mình, không biết người thì thắng sao nổi. Các quan thiên văn quán có biết chúng dốt nát không?

-Qua sự vừa rồi, hạ quan trộm nghĩ, lỗi do các quan thiên văn quán, nhưng lỗi lớn là do ta biết thiên hạ ít quá. Thiên hạ của Thiên triều nhỏ bé, từ khi có Tây dương, hóa ra thiên hạ còn có những nơi khác lớn hơn nhiều. Và tài nghệ của bọn Tây dương có chỗ siêu phàm, cái chính là ta phải làm sao biết được chúng làm thế nào để biết nguyệt thực hơn ta, chúng đóng tàu biển như những trái núi di động…

-Hôm xưa, quan Phủ doãn Dinh Cát có nói với ta, mi cử một tên đi theo tên Bồ đào Nha, nay hắn học được gì rồi?

-Thưa Chúa công, rất không may là anh ta lại tử nạn trên đèo Hải Vân…

Ông già lặng yên hồi lâu rồi nói:

-Tổng binh họ Tống trước đây được ta cũng cử đi theo nghe ngóng bọn Tây dương Hoa Lang, nhưng rồi hắn lại dựng tóc gáy vì sợ yêu thuật của bọn chúng…

-Tổng binh Thụ đã đi Tây Nam, quả là anh ta có thân Hoa Lang, nhưng hạ quan sẽ cố dùng cái sở học của hắn. Còn chuyện người Bồ, hạ quan lại sẽ lo tiếp…

-Miền biên viễn thế nào?

-Thưa Chúa công, miền biên thùy yên ổn, gần đây tàu Tây Dương có ghé qua các cảng đất ấy, nhưng họ đều phải bỏ, đi ra các cảng của ta. Đó là vì các vương công miền Nam Quảng có tính kỳ thị, co cụm lại.

-Chúng sợ mất nước đấy.

-Hạ quan trộm nghĩ, sợ mất nước như vậy thì khó giữ được nước.

-Sao?

-Sợ như vậy là nhắm mắt vào, không biết mình biết người được. Gần đây, dân trong đó đều phải vượt biển và vượt đèo ra đất Quảng để buôn bán, người Việt mình cũng lần lần vào đó lập nghiệp.

-Hay.- Ông già mắt cú lại vỗ đùi.- Ngày xưa thời Xuân Thu, nước nào mạnh lên, dân giàu quân mạnh thì thành nghiệp bá. Tài tán thì dân tụ, tài tụ dân xiêu tán. Ta giao miền biên viễn cho mi và Quận Thụy, ta lo đất Dinh. Già rồi, lo ít thôi.

Ta bèn xụp lạy, cám ơn cái ơn tri ngộ của ông già.

Ra đến Dinh ngoài, ta liền gặp Quan Trấn. Ông ấy bèn kéo ta vào tư phủ.

Quan trấn Thụy Quận công bảo ta:

-Nghĩa thúc thấy ông già kỳ này yếu nhiều rồi không?

-Có thế… Ai mà cưỡng được luật tạo hóa.

-Vẫn còn ôm đồm nhiều việc lo lắng lắm.

-Cha nào chẳng lo cho con, Quốc công lo cho nước.

-Chú cứ nói thế, làm ta khó nghĩ. Chú có thấy liệu nên chuyển Dinh không?

-Nên, nên… Dinh Cát nhỏ bé, không có cái thế của đất cơ nghiệp ngàn năm.

-Nhưng ông cụ già yếu thế, làm sao nổi, mà đang làm ông cụ mệnh hệ gì thì xui lắm.

-Giờ ông cụ muốn mà bàn lui có được không?

-Thôi được vậy- Thụy Quận công thở dài.- Đâu có còn thời của Lý Thái tổ tìm ra đất Đông Kinh…

-Vả lại, người mỗi thời mỗi khác, đất đai cũng dâu bể, chứ thực ra không yên như ta nghĩ đâu.

-ý chú là làm nhiều lần hả?- Thụy Quận công phấn chấn.

-Không hẳn… Ta nghĩ bây giờ Thụy Quận công cứ nên chăm lo chính sự. Ông cụ bảo giao miền Quảng và biên viễn cho Thụy Quận công, rồi việc đến đâu lo đến đấy.

-Ta còn phải ở lại ít ngày, Đô đốc Triệu Quận công về Quảng trước…

-Vâng.

-Có việc này, Triệu Quận công lo giúp, đó là chuyện bang giao với bọn Tây Dương và Nam phiến… Chuyện ấy để cho họ Trịnh lợi dụng là không xong. Hôm vừa rồi, có tin người của họ Trịnh đã vào đến Cửa Hội.

-Thế ư?-Ta nói thẳng-Nhưng chuyện đó có gì kỳ lạ lắm đâu. Người của Quan Trấn cũng thường ra Đàng Ngoài cơ mà.

-Phải làm sao tìm ra bọn họ?

-Xin vâng mệnh.

Ta trở về Quảng, lòng ngổn ngang trăm nỗi tơ vò. Đoan Quốc công đã già yếu quá rồi, lòng vẫn canh cánh tìm đất định Dinh. Trong tâm sự sâu xa của ông già ấy, chắc chắn không phải đơn giản chỉ là đất để dựng phủ trấn Thuận Hóa. Thụy Quận công nhớ đến Lý Thái tổ, ông ấy còn nghĩ xa hơn chăng? Ôi, Đoan Quốc công, Chúa công không lo đâu…?

Chuyện định phủ Thuận Hóa thôi thì thế thôi, chuyện phủ trấn Quảng còn ngổn ngang lắm nỗi. Đất này mở mang từ thời tiên hoàng Thánh tông, lại có cơ thử thách rồi đây. Đối phó với lũ tráo trở phương Nam đã khó, nay lại dập dềnh tàu chiến ngoài bể, lại ngấp nghé truyền dị đạo bên trong…

Thời ta sống đây chắc là thời hiếm có trong hàng ngàn năm lịch sử thiên hạ, bỗng đâu nảy nòi ra lũ mũi lõ mắt mèo, thiên hạ bỗng nở ra, lớn khác thường, khiến cho tính toán của các bậc quân vương cũng khác. Nhưng bây giờ không còn như mươi năm trước, bọn Tây mũi lõ dị giáo cũng là người, chúng cũng có nhà, có nước, cũng sinh con đẻ cái như ta, ở Cửa Hội, một tên Tây đã ăn ở với một mụ Trung Quốc, đẻ ra đứa bé lai, rất đẹp. Vậy thì chúng không phải từ trên trời rơi xuống, chúng cũng ở đâu đó ở trên mặt đất này, chỉ có điều xa quá mà thôi. Nhưng chúng nó có tài siêu phàm như thế, chắc hẳn có bí mật gì… Chúng nói được tiếng ta, Tổng binh Văn Thụ nói được tiếng của chúng, vậy thì những việc của chúng nó chúng ta cũng có thể làm được. Người Trung Quốc ngày xưa làm gì, thuật ấy lan tỏa đến khắp nơi, nay chắc là bọn Tây dương làm được gì thì thuật ấy cũng sẽ lan tỏa được. Có điều phải tranh lấy cái thuật ấy thật nhanh, trước khi tính đến lâm trận. Mong cho không phải binh đao…

Lo mãi cho nước còn lo đến ta, ta cũng già rồi, các con phân tán đứa Nam đứa Bắc, con Hoa thoắt thành ni cô... Ai lo cho ta?

Trước tiên, ta phải tìm cho ra tên gián quân của họ Trịnh đang ở đâu đó trong xứ Quảng.

*

4.

Ta về đến Phủ Trấn, Ký lục Văn Thu lập tức báo tin có hai tên do Tổng binh Văn Thụ mang từ Cửa Hội về. Việc đầu tiên là ta phải gặp tên Ba Bị.

Thật là ngạc nhiên. Hắn đã trở thành một người khác hắn khi ta nhìn thấy hắn ở Giáp Sơn, phủ Kinh Môn. Hôm đó hắn mang trên vai nào túi, nào bị, đeo trên ngực cái địu gọn gàng nhưng vẫn làm cho hắn ra dạng lôi thôi. Người Trung Quốc có bọn Cái bang, ta cứ tưởng như hắn là loại cái bang đã chạy sang Đại Việt. Nhưng khi ta đấu gậy với hắn, ta lại muốn nghĩ hắn chắc là một khất sĩ lang bang. Nếu không biết trước hành trạng về hắn mà ông Huyện Vinh nói lại, thì ta chắc không dám đánh nhau với hắn.

Ba Bị bây giờ không còn đeo bị nữa. Hắn ăn mặc tinh tươm hơn, cái sự ăn mặc tinh tươm của hắn không đến nỗi như đi mượn quần áo như khi ở kinh thành. Hồi ở kinh thành, nét mặt hắn nghênh ngố, đi lại lơn tơn với Bá Hòe. Mới có vài năm, hắn già đi nhanh hay sao mà thấy hắn im im, trầm tính. Gương mặt hắn có vẻ ưu tư khó tả…

Ta nói:

-Mừng cho anh đã đến Đàng Trong, ta biết Lãnh binh Nguyễn Sinh Hà đã bỏ mạng, sự thể thế nào?

Ba Bị liền kể lại chuyện chúng gặp nạn. Không khác mấy bản trình của Tổng binh Văn Thụ, chỉ ngồ ngộ là anh ta xưng “cháu” rất ngoan ngoãn.

Lãnh binh Si tử nạn, đâu phải ta chỉ có mất một Lãnh binh thuộc cấp, ta hy vọng ở ông ấy nhiều hơn. Hôm ở Dinh Cát, Phủ doãn đã truyền cho ta lệnh của Đoan Quốc công, cử một người học tiếng Bồ, cố ý dàn xếp để Pi-nô đi cùng với Lãnh binh Si. Giờ đây, ta chưa biết làm sao để trám vào chỗ trống ấy…

-Người Bồ Pi-nô là người thế nào?

-Anh ta trông râu ria, nhưng thực ra chưa già đâu. Tốt lắm, anh ta tốt lắm, đã làm lễ rửa tội cho Xanh.

-Xanh?- Ta ngạc nhiên.

-Đó là người theo cháu từ nguồn Suối… Vợ cháu. –Ba Bị thừ ra- Chết mất rồi.

-Ta cùng thông cảm với anh…

-Ông Bá với Pi-nô đã giúp cháu- Ba Bị nói.

-Anh thân với hắn lắm hả?

-Vâng…

Ta ngắm lại Ba Bị, nói:

-Ta thấy anh đã khác nhiều…

Hắn nghiêm nghị:

-Cháu chưa khác lắm đâu. Ông Bá Hòe và Pi-nô đều mắng cháu vẫn hư lắm. Ông Si đã từng bảo cháu cùng học hành tiếng Bồ với ông ấy, nhưng cháu không học…

Ta nhìn thấy khóe mắt hắn rưng rưng.

Bỗng ta nhìn thấy hắn một sứ mạng khác. Nào ngờ hắn lại nhắc ta chuyện này. Ta những tưởng hắn không bao giờ biết nghĩ đến điều ấy chứ…

-Thưa Quận công, cháu muốn gặp Tiểu thư Hoa với thằng bé…

-Được. Thằng bé khá lắm rồi. Nhưng mà tiểu thư Hoa thì anh chưa gặp được, nó ở xa.

Hắn vội nói:

-Thưa Quận công, có người nói rằng Tiểu thư Hoa đã đi tu, thật không?

Ta không bất ngờ vì hắn hỏi như vậy. Chắc là rồi cũng phải trả lời cho hắn chứ. Ta nói:

-Phải. Mỗi người một duyên nghiệp.

Ta gọi gia nhân dẫn hắn đi gặp thằng bé con hắn. Trong suốt câu chuyện của ta và hắn, Dung ngồi yên lặng nhai trầu. Ta không muốn gặp hắn ở phủ Trấn, mà gọi hắn đến tư dinh của Dung Nghi và ta.

Còn bây giờ ta gặp Pi-nô thì phải đến quán phủ.

Vừa lúc đó, Dung Nghi ngừng nhai trầu, vứt cái bã, nói:

-Ông biết gì chưa?

-Biết gì?- Ta cảm thấy hơi lo.

-Con Hoa?

-Sao?

-Nó đi rồi…

-Sao? Sao?

-Không biết nó đi đâu?

-Bao giờ?

-Sau đêm gấu ăn trăng. Ông đi rồi, tôi nghe tin đồn láo quáo, vào gặp Cao Hòa thượng, mới biết là thật thế.

Ta chán quá, ngồi lại…

-Con bé có thể đi đâu?- Ta thốt lên.

Dung không nói gì. Ta không về Phủ quán nữa, mà đến chùa Linh ứng.

*

Không, ta không đến chùa Linh ứng nữa. Cao Hòa thượng Thích Viên Thành, sư Thành, có thể nói với ta điều gì? Hay là chỉ được nghe một lời A di đà Phật. Con Hoa đã cầu cứu cửa Phật, nhưng nay Phật không giúp được nó nữa. Nó đã nhận ra điều gì ở nơi cửa Phật?

Ta cảm thấy mất phương hướng. Ta bảo người đánh xe đưa ta về phủ Trấn, nhưng rồi sắp đến phủ Trấn, ta lại bảo chúng đưa ta về tư dinh. Bây giờ ta mới hiểu cuộc đời ta đã may mắn khi gặp được một người đàn bà như bà ấy. Ta muốn yên lặng. Ta muốn tách rời thế gian ra, ước gì ta có thể quên đi chính sự, quên mọi việc Đàng, việc nước để sống cho ta, cho những người vợ, người con của ta. Chí nam nhi đã làm nên ta, cũng đang vùi chôn ta. Hỡi ơi…

Nhưng dù sao ta cũng không thể dứt những món nợ của thế gian này. Ta truyền cho gọi người Bồ Pi-nô.

Đó là một người Tây cao lớn, râu đen rậm, mắt sáng. Con mắt ấy có gì đó nhân hậu, thông thái lắm. Ta biết anh ta đã gắn bó với Ba Bị, với Bá Hòe bấy nhiêu ngày. Mục tiêu của anh ta là lấy lòng quan lại nước ta để đạt mục tiêu là gây ảnh hưởng đến Đàng Trong, như vậy thì mối nghi ngờ anh ta muốn Lãnh binh Si tử nạn là không hợp lẽ. Tổng binh Văn Thụ nhiều mối đa nghi, có phải anh ta ác cảm với người Bồ vì một phần là có thiện cảm với Hoa Lang chăng?

Người Bồ này nói sõi tiếng Việt, đó là một điều đặc biệt. Anh ta đi chân đất như Ba Bị, ăn uống như Ba Bị, mang trí tuệ của người Tây dương, điều ghê gớm này từ Chúa công đến Quan Trấn đều biết, đều tính đến, nhưng chưa biết nên xử trí thế nào? Thân thiện với hắn chăng? Chơi với chó chó có liếm mặt không? Răn đe và xa lánh hắn chăng? Với Hoa Lang thì đuổi được, vả lại, Hoa Lang có thể biết rõ nhờ có quan hệ Dinh Cát và Mạc Phủ Nhật Bản, nhưng với những kẻ lì lợm như Pi-nô, đi chân đất nói tiếng ta, ăn mắm cá, sống với dân đen, thì khó mà đuổi đấy.

-Xin chào Đô đốc Quận công- Hắn cúi đầu, để tay lên ngực, hắn không quỳ- Xin chúc Đô đốc Quận công mạnh khỏe, tôi đã nghe danh Đô đốc Quận công, rất mong được gặp, nào ngờ may mắn thế này, xin muôn lần cảm tạ…

-Ông đi từ Dinh Cát đến, thật là mệt nhọc. Ta thưởng cho ông công lớn báo cho Tri huyện Diên Phước tin gấu ăn trăng.

-Đó chỉ là tình cờ, tôi không biết là lịch pháp của quan Tri huyện có chỗ không chính xác, nếu không, tôi có thể báo trước nữa.

Ta cho mang đến cho hắn ba thỏi bạc, một thỏi vàng. Hắn cảm tạ, nhưng rõ là dửng dưng với vàng bạc.

Hắn trình bày:

-Tôi hiện nay trong tay chỉ có một giấy chứng của Tòa giám mục Ma Cao, tôi đang đợi đoàn các cha của Giáo hội chính thống do Hoàng đế Tây Ban Nha vĩ đại cử đến trình quốc thư lên Chúa Đàng Trong. Mong Quận công hiểu cho tấm lòng của tôi, nhân danh Hoàng đế Phi-líp II muốn bang giao thân thiện với xứ Đàng Trong, ngăn ngừa ảnh hưởng của bọn dị giáo phản loạn. Nhân danh cá nhân, tôi rất quý trọng Đại Việt vì đã có những người bạn tốt.

-Trước đây, cũng có một đoàn đại diện cho Tổng trấn Hoa Lang đến trình thư lên Quan Trấn.

-Tuy tín thư chưa đến, nhưng tôi thề rằng, Hoàng đế Phi-líp muốn hòa bình, thân thiện, không mang tàu chiến và súng lớn đến như nước Hoa Lang.

-Rồi mọi việc sẽ xếp đặt sau. Đàng Trong là xứ được ân đức của hoàng triều, không phải là một nước khác với Đàng Ngoài, nên mọi việc phải có thánh chỉ của Hoàng thượng.

-Tôi cũng đã đến Đàng Ngoài, có yết kiến Hoàng thượng. Giáo đoàn của chúng tôi từ Ma Cao đến cũng sẽ ra Đàng Ngoài yết kiến đức vua sau. Tôi học tiếng ở Đàng Ngoài, học lễ Đại Việt ở Đàng Ngoài, nên chúng tôi hy vọng ở Đàng Trong.

-Các ông hy vọng gì vào Đàng Trong?

-Đàng Trong miền viễn xứ, sản vật dồi dào, con người phóng khoáng, không nặng lễ nghĩa nho gia, nên có thể bang giao làm cho hai bên có lợi. Chúng tôi đang cầu Hoàng đế Tây Ban Nha châu phê một tín thư, xin với Đàng Trong cho lập một phố buôn kiểu như Đàng Trong đã cho người Trung Hoa và người Nhật buôn bán ở Cửa Hội.

-Sao các ông không xin với Đàng Ngoài lập một phố như thế ở Phố Hiến?

-Chúng tôi không nghĩ đến điều ấy. Bởi vì Đàng Ngoài đất cổ, các nhà nho bắt chước Trung Quốc, lễ giáo quá nặng nề. Tôi trộm nghĩ, Chúa Cả Dinh Cát chắc cũng muốn mạnh lên, có mạnh thì mới cơ nghiệp vững bền.

Ta hơi ngạc nhiên, nói thẳng:

-Các ông đã biết quá nhiều, nhưng suy diễn cũng nhiều cái sai lắm.

Hắn không sai đâu. Ta dằn mặt hắn đấy thôi. Hắn cung kính nói:

-Tiểu nhân biết đến đâu nói đến đó. Nay chỉ có nguyện vọng được ở lại phủ Trấn và đi lại với Cửa Hội để chờ đoàn các cha Ma Cao mang tín thư sang.

-Được.- Ta thấy thú vị, vì hắn dùng chữ tiểu nhân thay cho chữ “tôi”, hắn quả là người không vừa.

-Xin cho tiểu nhân được đi lại, giao du trong phạm vi hạn hẹp, bởi vì tiểu nhân có nguyện vọng được làm một cuốn từ ghi âm đối chiếu tiếng hai nước, để cho các cha đến sau xem được, thuận lợi trong giao dịch, không phải khổ sở như tiểu nhân nữa.

-Được. Nhưng ta biết làm gì với chứng thư của ông?

Ta giơ tờ giấy chứng thư của ông ta lên, trên đó có thứ chữ như giun bò, thật quái lạ so với kiểu chữ hình thanh sang trọng của ta. Hắn chợt nhận ra, nói:

-Xin Quận công thứ lỗi, chắc phủ Trấn không có người thông dịch chữ Bồ. Nếu Quận công tin tôi, tôi xin dịch…

-Coi như ta cho ông nợ- Ta xua tay- Ông cứ hàng ngày sống với Ba Bị, hắn sẽ giúp ông, có khi ông dạy hắn chữ Bồ, tiếng Bồ, có được không?

-Trước khi vợ anh Ba mất, nói mấy anh ấy cũng không nghe đâu. Nay thì được...

-Trước đây, người Hoa Lang có tặng ta và Quan Trấn những chiếc la bàn chỉ hướng Nam Bắc, nước các ông có những thứ đó không?

-Nước Bồ cũng có thể làm được, nhưng lại không chuyên chú làm những thứ đó, bởi vì người Bồ cho rằng, họ để công đi biển, tìm ra những thứ quý báu hơn để đổi lại những thứ đó.

-Tàu của các ông so với tàu người Hoa Lang thế nào?

-Cũng một mười một chín. Tàu nước tôi còn đi xa hơn, đến Tân thế giới, khám phá nhiều đất mới trước tất cả các nước, người Hoa Lang là kẻ đến sau, nhưng họ tráo trở, chuyên cướp bóc...

-Súng của các ông so với súng Hoa Lang thế nào?

-Cũng như nhau.

-Ông có biết bắn súng không?

Pi-nô giơ tay lên làm dấu cầu Chúa:

-Bàn tay này chỉ giúp cho con chiên hết đau khổ đi tới ánh sáng của Chúa, không thể giết người.

-Nhưng nếu có người chĩa súng vào ông, ông không bắn nó thì nó bắn ông, ông nghĩ sao?

-Nó là bọn dị giáo, tà đạo thì tiểu nhân sẽ bắn để bảo vệ Chúa.

-Tức là anh có biết về súng.

-Biết đại khái chứ không thạo.

-Anh sẽ dạy cho Ba Bị biết dùng súng và bắn súng.

Pi-nô ngạc nhiên nhận lời. Ta bèn nói thêm:

-Anh ta ỷ vào võ công, lêu lổng không coi ai ra gì, nay anh dạy súng cho anh ta, anh ta sẽ thấy võ công của anh ta không phải là vô địch thiên hạ.

Pi-nô vui vẻ hẳn lên.

*

Khi tên Pi-nô ra ngoài, ta nghĩ ngay một mẹo nhỏ, nhỏ nhưng phải thực hiện lâu dài. Ta cho gọi Ba Bị đến.

-Anh phải hành nghề thợ bạc đã học đựoc ở kinh thành?- Ta nói.

-Lúc từ biệt ông Bá về đây, cháu đã hứa với ông ấy, Triệu Quận công bảo gì cháu sẽ nghe hết.

-Anh không thể làm nghề hoạn lợn, vậy thì làm thợ bạc. Nhưng không phải thợ bạc để kiếm tiền.

-Vâng ạ.

-Ta sẽ cho gọi một người thợ cả, nhưng anh phải là người ta tin cẩn, làm gì thì chỉ ta và anh biết thôi.

-Vâng ạ.

-Anh làm thợ bạc, nhưng lúc thì làm bạc, lúc thì làm đồng, lúc thì làm vàng… Anh làm ra một vật cho ta…

-Vâng ạ.

-Biết thế đã.

Ta đã điều một tên thợ rèn giỏi nhất Đàng Trong đến Phủ Trấn, bắt hắn rèn vài thứ cho Phủ Trấn, trả công thật cao.

Chừng khoảng hai tuần trăng, khi Ba Bị đã bắn súng thạo, tháo súng cũng thạo nữa, ta gọi Ba Bị đến bảo:

-Các anh hãy làm một khẩu súng y như thế này.

Ba Bị run rẩy, ngơ ngác mới khiếp chứ. Hắn run lên như nhìn thấy đạn nổ.

-ối- Hắn kêu lên như bị đâm- Cháu chả làm được đâu… Con làm sao được… – Hắn kêu lên, quỳ xuống dập đầu – Con chịu thôi.

-Mẹ cha mi- Ta tức quá, buột miệng kêu lên- Chưa biết mô tê răng rứa đã bảo không làm được. Sao mọi việc người khác không làm được, mi lại làm được.

-Việc này khó lắm.

Ta cười:

-Mi thế thì làm sao làm được gì? Chả có việc gì không khó. Việc này không phải làm một hai tuần, có thể vài tháng, có thể vài năm… Rồi liệu dần dần.

Ba Bị ngẩn ra, gãi tai rồi nói:

-Thưa Quận công. Chẳng qua cháu hơi lạ một tý…

Ta an ủi:

-Rồi ta sẽ kiếm một tên thợ bạc chính cống, tay nghề giỏi, mi là người học nghề bạc dở dang, làm phụ thôi…

Ba Bị nói:

-Vâng ạ. Xin Quận công tha lỗi cho cháu.

Hắn cúi đầu cảm tạ.

***

Chương XXIX : Một giấc mơ…

“Chi chi chành chành

Cái đanh thổi lửa

Con ngựa chết trương

Ba vương ngũ đế

Vác rế đi tìm…”

1

(Ba Bị kể chuyện)

Thấm thoắt đã hơn hai năm kể từ khi tôi là thằng Ba Bị đến phủ Trấn ở trong tư dinh của bà Dung Nghi, thời gian nhanh đến không ngờ. Khoảng thời gian ấy, với tôi, hai năm bằng hai mươi năm. Ba Bị Quý Hào coi như đã sống một cuộc đời khác, với một thiên hạ khác.

Giờ đây, tôi đã có thể nói chuyện với Pi-nô, viết chữ của Pi-nô. Phủ Trấn chỉ có hai người biết tiếng Tây Dương, chữ Tây Dương. Nhưng té ra hai thứ chữ của người Hoa Lang và người Bồ không giống nhau. Ba Bị biết tiếng Bồ, còn người kia biết tiếng Hoa Lang chính là Tổng binh Văn Thụ. Tổng binh Văn Thụ là ai đâu, chính là Mặt Trắng đạo sĩ trong quân của Triệu Quận công ở Đông Kinh. Trong tâm khảm của thằng Ba Bị con cái nhà quê xó núi phủ Kinh Môn, có một sự kiêu hãnh ngấm ngầm. Tôi và anh ta chẳng có gì kém cạnh ai, anh ở phủ Trấn làm gì, tôi cũng làm giống như thế. Chỉ có điều anh họ Tống và đóng chức Tổng binh, còn tôi là Phạm Quý Hào, người ta giờ đây gọi tôi hơi nể là “anh Ba”

Nhớ lại hồi đầu, mọi chuyện đối với Ba Bị thật ấm ớ. Một lão thợ rèn được gọi đến cũng từ Cửa Hội. Lão này cho đến nay tôi vẫn không biết tên, chỉ thấy gọi là Phó Bạc. Ông Phó Bạc ngày đêm đau đớn vì bị quan quân đến bắt rời khỏi Cửa Hội, đang làm bạc giàu to thì bị bứng khỏi chỗ làm ăn. Làm bạc thì phải sống với người giàu, Đàng Trong không đâu nhiều người giàu hơn Cửa Hội, bọn họ đến từ Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn, Bồ, Hoa Lang… Và bạc vàng cứ chảy vào túi ông Phó Bạc. Nay ông phải nhường cửa hiệu cho vợ con trông nom. Quan quân nói với ông, chỉ đi chừng một tháng, nay đã hơn hai năm. Nay thì ông Phó Bạc đã quen rồi, ông cũng tích được bạc do Triệu Quận công trả kha khá cho công việc của ông…

Ông Phó Bạc bị đưa đến, tôi thì lại bị đưa đến giao cho ông Phó Bạc. Đồ nghề hàng bạc và đồ nghề rèn cũng bị chở đến. Lúc đã yên vị, ông Phó Bạc vẫn vớt vát:

-Thưa Quận công, con không phải người làm bạc giỏi nhất Cửa Hội, cũng không giàu nhất…

-Anh trước khi làm bạc thì làm gì?

-Con làm thợ rèn… Trước đó thì đi lính…

-Cửa Hội có ai trước khi làm bạc lại làm rèn và đi lính, biết bắn súng không?

Ông Phó Bạc cúi đầu. Hóa ra quan quân chộp ông là có nguyên do này. Hẳn ông cũng hiểu rất nhanh.

Triệu Quận công mang khẩu súng ra:

-Đây là khẩu súng Hoa Lang. Việc của ông Phó và anh Ba giúp việc là xem xét cái sự vận chuyển của nó, rồi tùy ý làm sao chế tạo một cái y hệt như thế này…

-Ôi…- Ông Phó kêu lên, vái Triệu Quận công, dập đầu kêu- Con không làm được, từ xưa con mới nhìn thấy nó lần đầu. Lão Phó này nhìn thấy cái súng, còn sợ hơn tôi nhìn thấy hôm nọ.

-Thợ bạc tinh xảo như mi, đồng bạc vàng đều làm được. Ta có tiếc gì đâu?

-Thưa Quận công, làm đồ hàng bạc hay rèn rời rạc, không lắp được với nhau,

-Khỏi bàn. Các mi bắt đầu đi…

Triệu Quận công đứng lên.

Tôi biết trước sẽ có chuyện này, nên không bất ngờ, còn ông Phó Bạc thì ngồi khóc ti tỉ.

*

Pi-nô nói với tôi:

-Anh học tiếng của tôi, thì anh phải học biết xã hội của tôi. Cũng như tôi, học tiếng của anh, tôi phải biết các anh sống ra sao, từ nào có gốc người Hán để lại. Học tiếng là biết hết số phận của cả dân tộc.

Dĩ nhiên hồi ấy tôi ù ù cả đầu.

Nhưng rồi thằng Ba Bị này lần lần biết được cái thiên hạ đã sinh ra Pi-nô, phần bên ấy có bao nhiêu vùng biển, bao nhiêu nước, Pi-nô là tay vẽ rất giỏi, nói đến cái gì cũng vẽ ra được. Nước nào hình thù ra sao, người ta ăn mặc thế nào… Pi-nô đều vẽ ra hết. Té ra, thế giới không chỉ có một loại người khác người Đại Việt, Trung Quốc, mà còn nhiều người khác nữa. Có người da màu đen thui như bồ hóng, có giống người da đỏ au… Họ cũng không chỉ thờ một đức chúa Giê–su như Pi-nô, mà còn thờ nhiều loại đức thánh khác nữa. Thiên hạ té ra rộng lớn không ngờ.

Pi-nô nói:

-Trong số các đức thánh, chắc là đức chúa Giê-su là vĩ đại nhất, bởi vì con chiên của Người đã làm được những việc lớn vô cùng để dẫn dắt những con người lầm lạc…

Tôi lảng:

-Chuyện ấy tôi không tranh hơn thua với anh. Tôi chỉ cần biết Đức chúa của anh đã chỉ dạy thế nào để người ta đóng thuyền, làm súng, làm cái chỉ hướng tự chỉnh, làm cái kính thiên lý nhòm xa chục dặm?

Pi-nô ngẫm nghĩ rồi nói:

-Chắc Triệu Quận công bảo ban anh như vậy hả?

-Không- Tôi giãy nảy lên- Anh bảo thế đấy chứ, anh bảo phải biết các anh sống như thế nào?

-Tôi đã dạy anh những môn mà phương tây chúng tôi gọi là văn chương, lịch sử, địa lý, thiên văn học, một chút vật lý, toán học… Quả là anh đang tiếp thu văn minh của châu Âu, vậy thì việc anh tiếp thu thêm kỹ nghệ châu Âu có khó gì. Nhưng cái kỹ nghệ của chúng tôi, không thể chỉ nói suông mà biết đuợc như lịch sử, địa lý mà phải bồi đắp từ mấy trăm năm…

-Ví như nếu có thể làm được khẩu súng thì các anh cần bao nhiêu năm?

-Muốn làm cái súng ấy, thứ nhất phải biết nguyên lý, thứ đến từ nguyên lý làm ra các chi tiết. Muốn vậy phải có thuật chế tác kim loại. Ví như cái lẫy cò, không phải loại kim loại nào cũng chế ra nó được… Từ cái cung tên xưa, đến súng nòng dài, đến súng ngắn của người Tây phương, tính bằng năm trăm năm. Đấy là nói cái kỳ công của phát kiến, chứ bây giờ, nếu người Bồ Đào Nha làm súng như Hoa Lang, cũng chỉ cần vài tháng là xây nên một xưởng làm súng như họ mà thôi.

Pi-nô đã dạy bắn súng cho tôi, nhưng để thời giờ dạy nhiều về gan ruột của nó. Anh ta nói:

-Thực ra cái súng là một bộ máy, trong đó có đòn bẩy, có động lực học… Anh không cần ỷ vào võ công, hôm nào tôi mua cho anh một khẩu để tự bảo vệ mình.

-Không, tôi muốn tự tay làm ra thì mới hay.

Pi-nô giật mình, ngắm Ba Bị, rồi cười ha hả:

-Anh đã tiến xa quá rồi. Anh có cái suy nghĩ tôi không ngờ đến rồi… -Pi-nô gật- Được, tôi sẽ giúp anh.

-Vậy thì còn cái chỉ hướng có làm được không?

Pi-nô bắt đầu giảng:

-Cái đó thì có thể làm được ngay, nhưng để có được loại sắt có tính hút sắt thì đó là bí quyết tôi không biết.

-Phải phù phép vào đó chăng?

-Không phải là phù phép, đó là kỹ thuật.

Tôi thấy u mê, cố hiểu cũng không hiểu được. Triệu Quận công muốn chế ra súng có thể được, chứ muốn chế ra cái chỉ hướng ấy thì khó đấy.

Tôi ngồi nghe, ghi chép chăm chú. Anh ta nói lung tung, lúc thì tiếng Việt, lúc lại nói tiếng Bồ, tôi ghi chép bằng chữ Bồ của Pi-nô.

-Cái xe là một bộ máy đơn giản, nếu vứt đi hai bánh xe, không còn là xe ngựa nữa. Vậy thì quả tim của nó là bánh xe. Cái la bàn thì quả tim của nó là cái kim, còn khẩu súng thì rắc rối hơn…

*

Ông Phó Bạc ngồi khóc mếu khoảng một tuần. Đến ngày thứ mười một thì bắt tay vào việc. Việc đầu tiên là ông ấy phải rèn những thứ để mở các con chốt của nguời Hoa Lang. Ông Phó vừa làm vừa nói một mình những câu mà Ba Bị cũng thấy buồn cười, hết cả mệt nhọc:

-Bẩm ông, con sẽ cắm cái này vào cái mụn này, mời ông mở ra cho con…

Ông Phó làm bị trượt, ông Phó nói:

-Thưa ông, ông bây giờ con phải giữ như mả tổ nhà con, ngày đêm con lo nghĩ xem ruột gan ông có cái gì, như thế nào…?

Dòng dã đúng một tuần nữa, ông Phó mới mở được mọi bộ phận của khẩu súng ra. Từ đó đến lúc Triệu Quận công cho lệnh cưa rời các tiểu tiết ra cũng mất vài tháng.

Một năm sau, ông Phó mới có thể chế tác được vài cái bộ phận như hệt. Có thứ bé bằng bàn tay, có cái bằng ngón tay, mọi thứ lắp nhau khít khịt mới thôi. Mất khoảng hơn một năm trời.

Trong thời gian đầu, thỉnh thoảng tôi lại được lệnh đi theo Tổng binh Văn Thụ đi ra rừng ven phủ Trấn bắn tập. Quan Trấn có nhiều súng Hoa Lang đủ loại, Tổng binh Văn Thụ từ lâu đã theo buôn bán với Hoa Lang, bắn súng Hoa Lang tài hơn hết mọi người. Anh ta còn biết gan ruột của nó cặn kẽ hơn cả Pi-nô đã giảng cho tôi. Tổng binh Văn Thụ cứ đúng một tuần trăng lại mang theo đội lính cùng Quan Trấn đi săn, lúc thì cùng tập bắn. Tiếng nổ đì đoàng vẫn không thôi làm cho tôi thảng thốt. Võ nghệ của tôi đã hết thời rồi chăng? Từ xa trăm bước, hai trăm bước, đoàng, thế là mi đổ gục xuống, máu phun ra như thể một sợi sắt xuyên qua.

*

Tôi ở phủ Dung Nghi, việc mà khiến tôi đắc ý nhất là hay gặp thằng bé Bị nhỏ của tôi. Tôi gọi nó là Bị nhỏ, bởi vì nếu nó không theo Tiểu thư Hoa về phủ Triệu Quận công, thì giờ nó cũng đang là Ba Bị ở huyện Giáp Sơn rồi.

Thỉnh thoảng nó đến chơi với Dung Nghi, gọi bà ấy là bà, gọi tôi là bố. Nó được giao cho cô Chín nuôi dạy cùng với các công tử con của Quan Trấn và con cái các quan phủ. Tôi lúc nào cũng dặn nó:

-Con chơi với các công tử, công nương, con phải hết sức cẩn thận và nhớ là con chỉ là cháu nuôi Triệu Quận công…

-Vâng ạ- Nó nhăn mặt- Con biết rồi, bố không phải nhắc lại nữa.

Một hôm, nó đến bắt gặp tôi và Pi-nô nói chuyện, tôi mở sách ra viết thứ chữ run rắn, nói những câu nói với Pi-nô, nó ngạc nhiên và có vẻ tò mò, khoái lắm, nó nói:

-Bố cho con học với.

-Để bố hỏi Quận công…

Triệu Quận công hôm ấy lại có ở nhà, ông ấy ngẫm nghĩ rồi nói:

-Cháu vẫn phải học ở phủ, học ở đây chỉ là biết thêm thôi nhá. Hàng ngày bà sẽ đón cháu về đây học một canh giờ.

Pi-nô gật:

-Tôi phải soạn một thứ tự dạy dỗ khác cho thằng bé. Dạy cho trẻ con khác với dạy cho người lớn. Dạy cho bé con nhanh hơn.

-Anh nói lạ- Tôi không đồng ý- Tôi lớn thế này lẽ nào lại không bằng thằng con tôi tám tuổi?

-Thế mà đúng đấy- Pi-nô nói.

Quả là Pi-nô là một tay quái, hắn biết trước nhiều chuyện quá. Học được ba tháng, thằng bé Bị nhỏ đã biết bằng tôi học cả năm. Thật bất ngờ quá thể. Rồi sau đó, tôi có ngay hai ông thày. Pi-nô dạy thì đúng rồi, thằng Bị nhỏ lại dạy lại tôi nữa chứ…

Một hôm nó hỏi tôi:

-Bố ơi, mẹ Hoa đi đâu rồi?

Tôi cũng buồn, bảo nó:

-Chuyện ấy bố không biết, ông có thể cũng không biết, con đi hỏi bà xem sao?

-Con đã hỏi mấy lần, bà bảo mẹ Hoa có việc đi xa, cứ lớn lên khắc biết…

-Con hãy nghe bố đây?

-Vâng.

-Từ nay, ngoài bố và ông bà ra, con không được hỏi ai bất cứ cái gì?

-Vâng ạ.

Tôi bất giác thấy thương thằng bé này quá. Nó bé tí đã phải sống ở cung phủ rồi, ăn cũng phải ăn đúng phép, nói cũng phải nói đúng lễ. Sao tôi thấy nó khổ quá, giá nó còn ở xó núi nhà quê, thì chạy nhảy thỏa sức, thích gì ăn nấy, thích hét là hò hét, đâu phải khép nép như thế này. Người ta nói chơi với vua là chơi với cọp, nay con tôi hàng ngày chơi với con cháu quan lại đại thần, khác gì chơi với hổ con. Tôi thấy thương nó quá.

Tôi nói chuyện ấy với Pi-nô. Pi-nô bảo:

-Đấy là anh mang cái mắt của anh nhìn nó. Nó không biết cuộc sống ở làng quê, nên cung phủ tự nhiên đã là số phận của nó rồi…

Tôi rất buồn:

-Vậy thì nó là đứa mất gốc của nhà tôi?

-Gốc gác thì phải do anh dạy bảo nó, chứ không thể bắt nó khổ như anh được.

Tôi biết dạy nó cái gì bây giờ. Nó không đeo bị như tôi, không biết được lòng kiêu hãnh về tấm gia phả của dòng họ nhà tôi như tôi. Nó không biết giá trị của một người sống giữa làng nước như tôi.

Một hôm, nó mếu máo bảo tôi:

-Bố ơi, công tử Phúc Anh mắng con là đồ con tò vò, không phải dòng họ Quan Trấn.

-Con mặc họ.

-Nhưng con rất tức.

-Con phải biết là dòng họ nhà ta là một dòng họ rất hiển hách. Tính đến nay đã bao nhiêu đời không biết, nhưng tổ tiên của nhà ta đã là công thần cho nhà Trần, gần gũi với Đức Thánh Trần…

-Nhưng họ nhà ta chết hết rồi…

-Ôi con ơi, ai rồi cũng phải chết- Tôi bảo nó- Nhưng dòng họ nhà ta thì để lại tiếng rất lừng lẫy…

-Ai biết không?

-Tất cả đều biết. Nếu con về quê nhà ta, ai cũng biết họ nhà ta đã giữ gia phả vườn An Lạc…

Nó ngồi thừ ra…

Tôi không phải lo lắng nữa. Rồi đến một ngày, tự nó sẽ muốn biết về kho báu vườn An Lạc, nó sẽ thấy nó không phải là hèn kém gì…

Pi-nô bảo tôi:

-Sao anh lại dạy bảo nó những điều ấy?

-Sao? – Tôi bực- Đó là thật.

-Đó không phải sự thật. Người Việt các anh đầy rẫy viển vông…

-Sao anh dám bảo tổ tiên của tôi không phải là sự thật- Tôi điên lên, nhìn tên người Tây muốn cho hắn một nắm đấm.

-Đức tin khác với kiến thức… Cái mà anh bảo nó chỉ là đức tin thôi, anh không sờ thấy, nhìn thấy cái kho báu ấy, vậy thì chỉ nên tin là có, đừng bảo nó là lớn lên sẽ có.

-Mặc kệ tôi- Tôi gào lên- Cút mẹ nhà anh về nước anh đi.

Pi-nô yên lặng, anh ta làm dấu cầu Chúa của anh ta rồi quay đi. Nói về đức tin nhiều lần, lần nào tôi cũng thấy mình bị thua thiệt. Anh ta quả có một loại đức tin kinh khủng lắm, anh ta tin Chúa của anh ta, sao lại cấm tôi tin tổ tiên tôi có kho báu vườn An Lạc?

Giá như hồi xưa, tôi cãi nhau với ai, quên liền. Nhưng bây giờ tôi đã to tiếng với Pi-nô, ngày hôm sau anh ta vẫn đến giảng cho tôi nghe về thiên văn, tôi lắng nghe anh ta, khi kết thúc buổi học, tôi nói:

-Pi-nô, tôi xin lỗi anh.

-Không có gì- Anh ta xua tay.

-Nhưng tôi xin lỗi không phải là tôi sẽ nghe anh đâu?

Pi-nô ngạc nhiên:

-Có gì đấy?

-Tôi cảm thấy có lỗi vì anh là thày tôi, mà tôi lại bất kính như vậy…

Pi-nô cười váng lên:

-Chúng ta cùng đang phải làm phận sự của mình cả.

Anh ta rất vui, tôi hỏi:

-Anh có gì vui? Chắc là các đức cha ở Ma Cao đã sang.

-Không, các đức cha sẽ sang sau, nhưng thuyền trưởng Costa đã đến, đang làm việc với Quan Trấn.

*

2

Tổng binh Văn Thụ về quân doanh, mọi việc giao cho các Cai đội, còn mình thì ngày đêm chỉ làm hai việc: đọc sách và săn bắn.

Trong sâu thẳm tâm sự của Tổng binh Văn Thụ, có một sự không vui. Từ chỗ được tin dùng, được học hành căn cơ ở Đàng Ngoài, được tiếp thu mọi thứ lễ giáo cung đình ở Đàng Ngoài, được học thuật phương Tây tiên tiến, nhưng rồi lại bị đuổi khéo khỏi Phủ quân của Chúa Dinh Cát. Tổng binh Văn Thụ lờ mờ hiểu ra rằng, nguyên nhân khiến cho anh ta bị thất sủng chính là cái “vạ miệng”. Anh ta đã cậy tài, cậy chị, mà không biết rằng, các quan già ngày đêm không cần học hành nhọc sức như anh, không cần đi lại vất vả như anh, họ chỉ ngày đêm lo nghĩ đến sự an nguy của cái chức quan và tước hiệu, tìm kiếm cơ hội để làm đẹp lòng quan trên mà thôi. Trong khi anh ta nói ra những câu vì nước, vì cơ nghiệp của Đàng Trong, thì các quan già nhất nhất nói năng cẩn trọng, nói ra là nói vì chúa Cả, vì họ Nguyễn. Rồi đến khi cả anh và họ cùng nói năng vì chúa Cả, vì họ Nguyễn thì lý lẽ của họ lại dễ lọt tai chúa hơn, bởi vì họ nói cái ai cũng nhìn thấy trước mắt, còn Tổng binh Văn Thụ thì lại nói rộng rãi, xa xăm quá, chỉ có anh ta và những người như người Hoa Lang mới nhìn thấy mà thôi. Trong cuộc đấu vô hình ấy, Tổng binh Văn Thụ thua mà chưa mất mạng vẫn còn là có phúc ấm tổ tiên Tống Sơn phù hộ.

Một lần đi săn, Tổng binh Văn Thụ đi dần về hướng Tây, qua một làng nguời Việt người Chiêm chung sống rất hòa mục, Tổng binh Văn Thụ hỏi Cai đội đi theo, anh ta nói:

-Thưa Tổng binh, đây là làng Lai Nữ, trước kia là nguồn Lai Nữ, nơi này được ân huệ của Triệu Quốc công và phu nhân Dung Nghi xin Quốc công, nên hàng năm chỉ phải đóng một nửa thuế.

Văn Thụ ngắm những cô gái nặn gốm, eo thon mông tròn, cổ cao mắt sáng, thốt lên:

-Con gái ở đây đẹp quá.

-Thưa Quan Tổng binh- Cai đội nói- Lính không dám động vào con gái Lai Nữ, chừng nào Triệu Quốc công còn… Cách đây gần một ngày đường, nguồn Khe Cẩm cũng có tiếng là gái đẹp, lần trước phu nhân Quan Trấn đã về kén gái cho Phủ Trấn.

Tổng binh Văn Thụ bảo đi tiếp, lẩm bẩm một mình:

-Triệu Quận công, ông già ấy tưởng là chỉ biết gươm dáo, nhưng mọi sự chìm xuống đáy lòng chứ không nổi ra mặt, cũng gớm nhỉ? Ta không thể bằng được.

Ngựa đi một đoạn dài, quan quân không ai nói năng gì, nhưng đầu óc Tổng binh Văn Thụ vẫn làm việc. Anh đã gần Triệu Quận công nhiều năm, anh cũng thấy lạ cho Triệu Quận công. Trong số các Quận công theo Đoan Quốc công những ngày đầu, Quận Triệu được ưu ái nhất, cho dù ông ta ngang bướng nhất, nói năng có chỗ chẳng kiêng dè. Nhưng sao ông ta vẫn được tin dùng? Có lẽ cái nút số phận ở chỗ, Triệu Quận công nói bạt mạng thì ai cũng biết ông ta không có học hành chi cả, là một tay Đô đốc tiếng là nghĩa đệ của Đoan Quốc công. Mà chủ tớ ấy kết nghĩa ở đâu, bao giờ, như thế nào thì bố ai biết được, chỉ thấy miệng ông lão Quốc công nói ra là “nghĩa đệ của tau”, còn Triệu Quốc công chả bao giờ gọi ông già ấy là “huynh” hiếc gì cả. Các công tử thì Triệu Quốc công tâm giao với Cẩm Quận công, còn Thụy Quận công thì hơi khách sáo, có phần ganh ghét nữa. Bọn quan lại rỗi việc ở Phủ Dinh truyền tai nhau rằng, Quận Triệu đã chọn nhầm “ấu chúa”, nên giao du sẽ phí công mà thôi. Một lần Văn Thụ nhắc khéo Quận Triệu điều đó, Triệu Quận công cười nửa miệng:

-Bọn hủ nho biết một chữ bút lông đã tưởng biết lòng người, chấp làm gì.

Tổng binh Văn Thụ thầm thốt lên:

-Ôi, Triệu Quận công, ông già nằm xuống là thời vận của ông cũng hết thôi. Ông được dùng lâu hơn ta, nhưng phải chăng cũng phải ra đi khốc liệt hơn ta?

Cai đội nói với Tổng binh:

-Thưa quan, trước mặt là nguồn Khe Cẩm…

Tổng binh Văn Thụ nhìn thấy một dải xanh xậm ấm áp ôm lấy dãi núi xanh mờ. Những nếp nhà sàn thấp thoáng… Khói lên xanh xám vẽ lên trời chiều xanh ngăn ngắt. Văn Thụ cảm thấy một thứ hơi ấm mơ hồ từ phía ấy thổi đến anh.

Văn Thụ hạ lệnh:

-Nghỉ.

Cai đội lệnh cho lính:

-Làm đi.

Văn Thụ chùng chình ở ngoài đường làng. Bọn lính chạy vào làng với vẻ hung hăng thường thấy khi được chủ tướng sai bảo. Văn Thụ xuống ngựa, ngồi trên ghế bọc lụa được bọn lính hầu mang theo.

Chừng ăn hết miếng trầu, bọn lính mới chạy trở về. Vẻ mặt tên nào cũng rất tức giận:

-Thưa Quan, bọn chúng rất hỗn xược.

-Sao?- Cai đội quát.

-Chúng con vào xóm, báo cho Trưởng làng có quan Tổng binh đi tuần, hắn chỉ bảo: Thế hả, trịnh trọng mời quan quá bộ. Bảo chúng ra đón, chúng bảo chúng còn rất bận không thể ra đón được.

-Chúng mày không dọa được hả?- Cai đội tức tối.

-Chúng con dọa rồi, giơ kiếm lên, chúng còn cười nhe răng.

Cai đội nói:

-Bây giờ thế nào, thưa quan Tổng binh?

Văn Thụ suy nghĩ… Chưa bao giờ như thế này, chắc có uẩn khúc gì? Anh ta hỏi:

-Từ đây lên Phủ Châu bao xa?

-Thưa Quan, đến phủ châu phải một ngày đường nữa, rẽ về Bắc chỗ ngã ba lúc nãy.

-Thôi được, ta vào làng…

Quan quân thận trọng tiến vào làng…

Tổng binh Văn Thụ quan sát làng Khe Cẩm. Vẫn gọi là Nguồn, để phân biệt cách tính thuế nộp cho Phủ, nhưng cách xếp đặt sinh sống đã khác xa những chỗ hẻo lánh. Nhà sàn chen lẫn nhà đất kiểu Việt. Không có tre pheo, không có hàng rào nhưng có một cái cổng làng, lại có đình miếu, tuy nhỏ cũng mang hơi hướng của một làng Đàng Ngoài. Cai đội nói:

-Làng này nghe nói truyền đời có gái vào cung từ thời Chiêm, nên quan lại cũng có nhiều người phá lệ lấy gái quê ở đây… Có lẽ chúng mượn oai bà Bẩy đến kén gái mà coi thường quan tướng chăng?

-Không- Văn Thụ cười khẩy- Mi nghĩ vớ vẩn. Kén gái xong, phải ít nhất dăm ba năm mới quay lại nữa, hơi đâu mà rải ơn uy cho mệt…

Văn Thụ đi vào nhà Trưởng làng, ông này chạy ra đón ở ngõ, thái độ bình thường, không săn đón. Chào hỏi thưa bẩm xong, Văn Thụ bảo:

-Ta đi tuần, muốn ghé đây nghỉ.

-Xin vâng, tiểu dân sẽ dành cho Quan cả nhà này, tiểu dân đi sang nhà mé Đông.

-Mai ta đi săn…

-Tiểu dân sẽ cho người bắt chó cho Quan.

-Ta muốn có người phục dịch một chút, lính của ta không quen thung thổ…

-Vâng ạ. Có ngay.

Trưởng làng đi.

Tổng binh Văn Thụ xem xét xung quanh. Làng dệt vải, thứ vải từ vỏ cây chứ không phải là từ tơ tằm như ở Đàng Ngoài hay như ở Phủ Điền, Thuận Hóa. Cổ nhân đã ca tụng thành văn, phàm là nơi nào dệt lụa, nơi ấy con gái đẹp khác thường, bởi vì cái sự dệt vải, quay tơ không vất vả bùn đất như làm ruộng, các động tác khi dệt vải khiến cho con người ta như là tập võ, mềm rất mềm mà dẻo rất dẻo…

Có tiếng Cai đội đang quát tháo ở ngoài sân. Tổng binh Văn Thụ ngó ra, thấy hai tên người làng ăn mặc bảnh bao đang bị Cai đội túm ngực. Cai đội buông tên kia ra, nói với Tổng binh Văn Thụ:

-Bọn chúng bảo đến hầu quan Tổng binh, con bảo bọn con gái đâu, chúng nó bảo không biết, chỉ biết Trưởng làng bảo đến.

-Bỏ chúng cho chúng đi- Tổng binh Văn Thụ nói- Chúng nó biết gì, Trưởng làng bảo thì chúng đến. Mi gọi Trưởng làng đến đây.

Trưởng làng là một tên trung niên, đội khăn và mặc quần kiểu Chiêm, nhưng lại ăn trầu và mặc áo lụa bà ba như người phủ Trấn. Hắn tỉnh bơ bình tĩnh khi tiến đến trước mặt quan Tổng binh. Văn Thụ nói:

-Ông có nhớ ta nói ta là ai không?

-Dạ, quan là quan Tổng binh?

-Hàm?

-Tứ phẩm.

-Ta có thể giết chết mi.

-Vâng ạ. Tiểu dân biết.

-Sao mi dám giễu ta, mang đến hai thằng đàn ông?

-Quan chỉ nói cần người phục dịch, tiểu dân làm đúng chức phận.

Văn Thụ gật gù:

-Thôi được, mi không biết coi như không có tội.

Trưởng làng đứng im. Văn Thụ hất hàm đưa mắt cho Cai đội. Cai đội nói:

-Nghe đây, đoàn săn của quan Tổng binh có hai tư người, hôm nay nghỉ tại đây, ông Trưởng làng gọi cho hai mươi tư người con gái… hay đàn bà đều được.

-Dạ thưa, để làm gì ạ?

-Thằng này láo quá- Cai đội hầm hừ- Để làm cái mả cha mày.

-Bọn đàn bà con gái đi quay tơ, dệt vải hết rồi.

-Chúng làm ở đâu cũng bắt về- Cai đội nói.

-Tiểu dân không làm được.

Cai đội giận đỏ bừng mặt, rút kiếm đánh xoạt. Tổng binh Văn Thụ phải hét:

-Khoan, đừng láo. –Quay sang Trưởng làng- Nếu ông không làm, ta cho lính làm không hay đâu.

Trưởng làng vẫn im lặng.

-Giữ nó lại- Văn Thụ nói- Cho bắt một đứa khác đến đây.

Bọn lính ra đi, lát sau chạy về, quân trang xốc xếch, dập đầu kêu:

-Thưa Quan Tổng binh, chúng nó đánh lại.

Tổng binh Văn Thụ tức nghẹn cổ. Chưa từng có chuyện này bao giờ. Anh ta hét lên, nhìn thẳng vào mặt Trưởng làng đang đứng thản nhiên:

-Làm phản rồi. Mi muốn ta làm cỏ làng này hả?

Trưởng làng bình thản nói:

-Đó là Bà Xuân bảo chúng nó.

-Bà Xuân nào?- Văn Thụ ngạc nhiên.

-Bà Xuân đến quan Tri châu cũng phải chịu.

-Bà Xuân ở đâu?

-Tiểu dân chỉ chỗ cho quan Tổng binh.

-Được. Nói đi, bà Xuân là thế nào, nó định làm phản triều đình hả?

-Bà Xuân dạy bọn con gái võ công, nếu đàn ông làm bậy thì bà ấy trừng trị.

-Mi là Trưởng làng, mi chịu hả?

-Quan Tri châu cũng chịu nữa là tiểu dân.

-Được, để ta xem bà Xuân của mi to gan đến đâu. Bà ấy là công chúa hay phu nhân nào?

Tên Trưởng làng không nói gì nữa. Văn Thụ cùng bọn lính dẫn Trưởng làng đi.

*

3

(Ghi chép của Pinô)

Tin tàu Bồ từ Ma Cao đến lại do Ba Bị nói với tôi trước tiên. Ba Bị kể rằng, ông Phó Bạc cần một số thanh sắt cứng mà dễ rèn, đợi lâu ngày rồi, nay mới được người của Triệu Quận công mang đến. Người này nói rằng, đây chính là sắt của tàu Bồ Đào Nha làm cò súng chứ không phải tàu Hoa Lang.

Tôi không hiểu sao ông Phó Bạc lại cần thứ sắt đặc biệt ấy. Đây là loại sắt đã được luyện theo bí quyết riêng, có thể dát rất mỏng, nhưng lại cứng lạ lùng, chịu nóng rất cao. Các thích khách thường đúc những tấm này thành các phi tiêu nắm được trong lòng tay hoặc giấu trong tay áo, nhưng khi tung ra có thể xuyên sâu vào người đối thủ. Loại sắt này thường xuất sang Hoa Lang hoặc nước ý để làm cò súng, nòng súng, gần đây, tàu phương Tây hay mang sang bán cho người Trung Quốc. Không hiểu ông Phó Bạc dùng loại sắt ấy làm gì?

Tôi đang tính xin phép phủ Trấn về Cửa Hội, thì bất ngờ thuyền trưởng Costa xuất hiện. Ông tên đầy đủ là Ferdinand De Costa. Một con người hiểu biết và thông thái. Những thuyền trưởng tài ba thao lược như ông, cách đây vài chục năm ở nước Bồ rất nhiều, nay thì đáng buồn là còn rất ít. Hoàng đế Bồ Đào Nha trước đây đã không khéo dùng những người như vậy, nên đã thua trong cuộc tranh đua với Hoàng đế Tây Ban Nha.

Tôi để một ngày liền nói chuyện với Thuyền trưởng Costa về xứ Đàng Trong, một ít về lịch sử Đàng Ngoài và về cả vùng á châu mà Trung Quốc tự nhận là trung tâm thiên hạ. Thuyền trưởng Costa ngồi nghe chăm chú, ông thỉnh thoảng mới hỏi một vài câu, hỏi hết sức vắn tắt. Tôi cảm thấy mến ông vì đức tính lắng nghe và khiêm tốn. Sau này tôi mới rõ ông khiêm tốn đến mức nào, bởi vì hiểu biết về Đàng Ngoài và Trung Nguyên của ông rõ ràng là sâu sắc và phong phú hơn tôi. Ông muốn biết nhiều, càng nhiều về Đàng Trong càng tốt, tôn trọng hiểu biết về Đàng Trong của tôi, nên ông cố gắng nghe tôi nói cả những điều ông biết rồi.

Costa nói:

-Con mang theo giấy ủy nhiệm của Hoàng đế giao cho Cha Bề trên ở Ma Cao cử sứ đoàn bang giao với An Nam và Đàng Trong. Cha Bề trên còn ở lại Kinh thành Kẻ Chợ, còn con phải xin phép vội vã vào đây.

-Sao Thuyền trưởng phải vội vã?

-Một là các cha nói rằng Cha Pi-nô đã ở Đàng Trong rồi, đến sớm ngày nào, cha đỡ mong ngày ấy.

-Sớm mà ta đã trải qua mấy năm, thành người Đại Việt mất rồi- Tôi nói rồi vén ống quần lên, lộ đôi bàn chân đi đất bè bè cho Costa nhìn thấy.

Costa mỉm cười:

-Cha đã vất vả quá, nhưng ta càng hiểu họ thì sự thành công càng lớn. Chúa cao cả càng gần gũi với người bản xứ.

Tôi lặng im. Costa nói tiếp:

-Có điều này nữa, con phải vội vào trước, vì những tin tức con nhận được, có thể giúp ích rất nhiều cho thương thuyết.- Costa mỉm cười, nhìn tôi ý nhị- Đó là lý do để các Cha Bề trên cho con đi trước. Con và Cha có thể gặp nhau ở suy nghĩ này, mà các Cha đang còn ở Kinh thành Kẻ chợ chưa chắc đã ủng hộ con.

-Điều gì?- Tôi ngạc nhiên.

-Thú thực, trước khi đến đây, con đã đặt câu hỏi, vì sao Cha ra Đàng Ngoài, có kinh thành của vua An Nam, mà Cha lại nhanh chóng vào Đàng Trong và ở luôn cho đến nay. Cho nên, việc trình Quốc thư lên Vua An Nam thì cứ làm, nhưng chắc là hy vọng phải đặt vào Đàng Trong, nơi Cha Pi-nô đang khó nhọc để bám trụ.

-ý ông muốn nói đến hy vọng về điều gì?

-Nếu muốn đặt một sự ảnh hưởng hay bảo hộ lên nước này, thì theo con, phải bắt đầu từ Đàng Trong.

-Ta hoàn toàn đồng ý với Thuyền trưởng về điều này, tức là phải bắt đầu từ Đàng Trong. Nhưng áp đặt sự ảnh hưởng ấy như thế nào?

-Thưa Cha, chúng ta có bài học kinh nghiệm ở ấn Độ và Đại Mô -gun, giả sử có chiếm được đất, nếu không phải đánh nhau với quân đội từ Đàng Ngoài thì cũng phải đối phó với người Hoa Lang. Chi bằng, ta tiếp tục bán súng cho ông chúa Dinh Cát để họ tự đối phó với Hoa Lang.

-Các cha nghĩ rằng, có thể dùng súng áp chế xứ này ư?

-Một lý do khiến cho các cha chưa thể quyết được là không hiểu rõ xứ này.

-Ta cho con biết nhé. Quân đội Đàng Trong có thể chỉ khoảng ba bốn chục ngàn người, bằng gần nửa so với Đàng Ngoài, nhưng người Đại Việt có một kế tồn tại từ thời chống Nguyên Mông, được gọi bằng chữ Hán là “ngụ binh ư nông”, tức là khi có chiến tranh, vua hoặc chúa có thể gọi những người đang làm ruộng vào lính, lúc đó quân đội có thể đông gấp ba lần. Cho dù quân đội của họ không bằng Đàng Ngoài, cũng không thể nghĩ đến chiếm đoạt bằng súng được…

-Nhưng xứ Đàng Trong đang dần tách khỏi sự sai khiến của vua chúa Đàng Ngoài…

-Có một sự lập lờ hai mặt… Nếu con ở Đàng Ngoài, con sẽ thấy một xã hội gần với lễ giáo Nho giáo, có sự đóng kín nhất định, có phần nào đó giống như miền đất thiên hạ của các vua Minh. Nhưng ở Đàng Trong, con sẽ thấy đây là một thế giới mới mà ông chúa Nguyễn đang khai phá, nó có sức sống kỳ lạ, giàu có sản vật, con người cũng phóng khoáng. Ngoài mặt chúa Nguyễn Dinh Cát vẫn ngoảnh mặt về phía Bắc thờ vua Lê, nhưng những công tử như Quan Trấn thì coi cái lễ ấy nhẹ như cái lông hồng có thể thổi bay lúc nào không biết…

-Liệu tính tình dân như vậy, có giống với chuyện người Hoa Lang tách khỏi sự quản chế của Hoàng đế Philip không?

-Khác. Người Hoa Lang với người Tây Ban Nha là ngoại tộc, còn hai Đàng ở đây cùng là dân Việt cả. Trong bối cảnh ấy, nếu con gây ra cuộc chiến tranh với xứ Đàng Trong, lập tức sợi dây dân tộc sẽ xiết chặt hai Đàng với nhau, con chưa biết người Đại Việt bằng ta, một anh hoạn lợn cũng có thể tự hào là tổ tông đã lập công rất hiển hách từ cách đây ba trăm năm. Tinh thần dân tộc chỉ đợi có thử thách là nó bùng lên…

-Con hiểu rồi, như vậy thì quốc thư trình ở kinh thành Kẻ Chợ cũng chỉ có ý nghĩa tượng trưng mà thôi.

-Sự tượng trưng cần thiết. Còn câu chuyện với Quan Trấn mới là quan trọng…

-Sao chúng ta không dâng thư lên ông chúa Cả ở Dinh Cát, mà lại…

-Ông Chúa Cả ấy chính là Nguyễn Hoàng, phẩm hàm đại loại như công tước. Trước đây, ông chúa Trịnh Đàng Ngoài và ông này cùng hàng công tước, nhưng sau đó chúa Trịnh Đàng Ngoài, về mặt gia đình, chỉ là cháu gọi chúa Nguyễn Hoàng là cậu, đã được lập nên tước vương… Những mâu thuẫn hai ông chúa có lẽ đang di chứng dai dẳng cho các thế hệ sau. Chúa Dinh Cát đã rất già, mà vị công tử Thụy Quận công, thì lại rất cứng cáp, ông ấy đã gần năm mươi tuổi, nên đây là tương lai quyền lực của Đàng Trong.

-Con sẽ dâng lên Quan Trấn một món quà…

-Các quan ở đây không chuộng quà cáp phương Tây. Người Hoa Lang đã mang tặng họ những khẩu súng và vật dụng rất đẹp, nhưng Quan Trấn đã mang nó tặng cho các quan cấp dưới…

-Đây không phải món quà bình thường, đó là tin tức…

-A…

Tôi thấy Thuyền trưởng Costa tuy chưa hiểu rõ chi tiết và cụ thể tình hình Đàng Trong, nhưng ông ấy đã có linh cảm đúng. Tin tức cơ mật của Đàng Ngoài lúc này có giá trị hơn hết thảy.

Costa nói:

-Chúng ta đã bắt được một người đưa thư của một quan ở Đàng Ngoài, ước hẹn với Đàng Trong, nói lập lờ nhưng đại khái là nếu quân nhà vua tràn vào Đàng Trong, thì sẽ làm nội ứng lật đổ quyền hành của chúa Nguyễn Dinh Cát. Đàng Ngoài cũng đã cử một người của họ vào Đàng Trong…

Tôi giật mình, nói:

-Vậy thì chúng ta phải ngăn chặn âm mưu này. Vì sự truyền giáo lý của Đức Chúa, chúng ta không nên để chiến tranh xảy ra… Bọn Hoa Lang có thể đục nước béo cò.

-Chúng ta phải có nghĩa vụ ngăn chặn chứ- Costa cười- Bởi vì đó chính là cớ Hoa Lang nuốt tươi xứ này, nếu ta đã có Ma Cao, tại sao không tính đến các xứ giàu có này…

Ta nghe Costa nói mà không khỏi buồn:

-Vậy ở triều đình ta, có nhiều người nghĩ như Thuyền trưởng không?

Costa bỗng cũng tức lắm:

-Thế mới buồn. Triều đình hủ bại nhưng những chiến binh đi xa vạn dặm lại không có cách gì ứng biến ư?

Ta nói sang việc khác:

-Có một sự việc mà ta tìm hiểu và được biết, quan hệ giữa ông chúa Cả Dinh Cát và người Nhật Bản rất tốt, và từ đó mà vẫn buôn bán với Hoa Lang, họ mua súng ống của bọn chúng, nên khó mà làm cho họ cấm người Hoa Lang...

-Hoa Lang cũng có cái yếu chết người, đó là ỷ lại vào tàu bè, súng ống mà không tìm hiểu nội tình nước này như chúng ta. Chúng chỉ yết kiến Quan Trấn, chứ không thèm để ý đến kinh thành của họ.

*

4.

Nhà Trưởng làng ở gần bìa Đông của xóm, hắn dẫn Văn Thụ đi xuyên qua xóm, đến rìa xóm phía Tây. Từ đây, nhìn thấy triền núi có những bụi cây thấp lè tè. Và trên cái nền thảm xanh cây ấy, nổi lên một căn nhà gỗ được xây lắp rất khéo. Quả là một căn nhà đẹp.

Đi qua bụi dâm bụt, đoàn tuỳ tùng của Tổng binh Văn Thụ bị hai người phụ nữ trẻ ăn mặc quần chẽn chặn lại bằng hai cái gậy ngắn. Cai đội tức tối hét:

-Làm gì đấy?

Hai tên lính rút đoản đao xông lên, định gạt hai người con gái, thì bất ngờ… Không thể tin vào mắt mình nữa, Văn Thụ thấy nhoáng một cái, hai đầu gậy đã đánh vào cổ tay hai tên lính, một tên ngã lăn xuống, một tên bị văng đao đi. Hai người phụ nữ chống gậy, nhìn gườm gườm.

-Láo quá, chúng nó là ai?- Cai đội hỏi Trưởng làng.

Trưởng làng đứng thản nhiên. Một cô gái hỏi:

-Các ông này là ai?

-Quan Tổng binh.

-Mời các ông.

Nói rồi cả hai người quay đi, bước lên dốc núi. Tổng binh Văn Thụ ra hiệu cho cả đám lính đi tiếp.

Khi lên đến sân, nhìn thấy cửa nhà mở, Tổng binh Văn Thụ không bước tiếp nữa, nói với hai cô gái dẫn đường:

-Ta muốn biết chủ của các mi?

-Xin mời quan Tổng binh.- Một cô quay lại nói.

Tổng binh Văn Thụ vẫn đứng nguyên tại chỗ, nói với Trưởng làng:

-Khi ta đến, mi đã ra tận ngõ nghênh đón. Chả lẽ trong kia có người đàn bà có chức vụ và phẩm hàm hơn ta ư?

-Tôi không biết, nhưng Quan Tri châu đã đến đây, lệnh cho tiểu nhân phải nghe…

-Tri châu cái cứt- Tổng binh Văn Thụ giận dữ- Vợ bé thằng Tri châu hả, gọi nó ra đây.

Cô gái lúc nãy lễ phép nói:

-Mời quan Tổng binh vào nhà…

Văn Thụ lầu bầu:

-Thôi được, đã đến đây, ta vào.

Văn Thụ bước vào gian phòng. Gian giữa bày biện đơn sơ, giống như một nhà trung lưu Đàng Ngoài, gian hai bên có cửa buồng. Đúng là nhà có đàn bà. Nhưng không có ai cả.

Một cô gái đứng sẵn trong phòng, dáng người hầu, nói với khách:

-Thưa quan, tiểu thư bận vì quan Tổng binh không báo trước, xin mời quan Tổng binh đợi một lát, tiểu thư tôi ra ngay.

Văn Thụ không nói gì, trong lòng bực bội. Thế này thì khinh nhau quá thể. Tiểu thư kia là ai mà dám giỡn ta?

Trong khi đưa mắt nhìn khắp gian phòng, bỗng Văn Thụ nhìn thấy một chữ Xuân dán trang trọng ở vị trí trên bàn thờ gian chính giữa. Chữ Xuân. Văn Thụ thốt lên:

-Tôi nhìn nét chữ này quen lắm…

Văn Thụ đi đến gần, nhìn dòng lạc khoản nhỏ tý ở dưới. Văn Thụ giật mình, thốt lên:

-Biết ngay mà, chữ của Công tử Trịnh. Trịnh Văn Lâm.

Rồi, rất lạ lùng, Tổng binh Văn Thụ giậm chân, nói lớn:

-Ta hiểu rồi, hiểu rồi.

Quay lại, Tổng binh Văn Thụ nói với tất cả tuỳ tùng đang ngạc nhiên tột độ:

-Xin cung tiễn ông Trưởng làng- Văn Thụ nói với Trưởng làng và với mọi người- Ta rút đi.

-Sao vậy, thưa quan Tổng binh?

-Ta rút xa nửa dặm, hạ trại

-Hạ trại? Tức là…

-Đi thôi.

Đoàn tuỳ tùng  của Tổng binh Văn Thụ kéo qua xóm, qua cổng nhà Trưởng làng, Cai đội nhìn Tổng binh có ý nhắc vào đó, Tổng binh lừ mắt:

-Chưa được nửa dặm, ta đã nói nửa dặm…

Ra đến bìa xóm phía Đông, lính dựng một trại tạm như khi họ vẫn đi săn trong rừng bị lỡ…

Cai đội hỏi:

-Thưa quan Tổng binh, người ở trong nhà sườn núi ấy là ai?

Tổng binh Văn Thụ không nói gì. Anh ta ngồi trầm ngâm… Muôn ngàn ý nghĩ đang đan xé tâm trí anh ta. Một lát sau, anh nói với Cai đội:

-Ta sẽ đợi, cô ấy sẽ đến.

Lúc đó lều trại đã dựng xong, thày tớ đang nghỉ ngơi, bọn lính thui một con nai thơm lừng. Chiều muộn. Bầu trời xẫm dần… Cai đội tưởng như đã đến một thế giới khác, sống cuộc đời khác. Tổng binh oai hùng đánh Nam dẹp Bắc, giao thiệp với Tây dương như đi chợ, vậy mà vào một căn nhà có một tiểu thư lại chạy xa nửa dặm?

Đúng lúc đó, lính chạy vào thưa:

-Tổng binh có khách.

Văn Thụ đứng lên, bảo:

-Mời khách.

Tiểu thư Kỳ Hoa xuất hiện.

Văn Thụ giang tay, ôn tồn cố giữ bình tĩnh:

-Xin chào tiểu thư, không ngờ duyên kỳ ngộ…

-Xin chào quan Tổng binh

-Không, tôi đi lạc đến nơi này… Giờ tôi không phải là quan Tổng binh gì cả, tôi là Văn Thụ.

-Văn Thụ lạc bước đến nguồn Khe Cẩm, cớ sao lại bắt nạt các tiểu nữ của tiện dân.

-Tiểu thư là gì ở đây? Là trưởng bản hay là khâm sai của triều đình mà ra lệnh được với cả quan Tri châu? Giờ đây, dưới mắt mọi người, tiểu thư đã lại ra lệnh cả cho quan Tổng binh rồi…

-Tiện dân không có ý ra lệnh cho ai. Vừa rồi, có ý mời mà quan Tổng binh chạy lui đấy chứ.

-Tôi nghe nói, giao chiến thì nên chừa đàn bà, khách đến cung kính thì đóng trại xa một dặm. Tôi trung dung, nên lùi xa nửa dặm… Xin mời tiểu thư.

Hai người ngồi xuống kệ gỗ, là hai cái gốc cây bọn lính vừa cưa ra, còn thơm hăng mùi gỗ mới. Tổng binh Văn Thụ nhìn chăm chú vào tiểu thư, nói:

-Nghe nói tiểu thư đã bỏ cửa thiền, sao lại tự làm cho mình vất vả thế. Đô đốc Quận công chắc lo lắng lắm đấy. Sau đây, có lệnh triệu ra phủ Trấn, tôi biết ăn nói thế nào với Triệu Quận công?

-Tổng binh Văn Thụ chả cần phải nói gì. Đây không có tiểu thư Kỳ Hoa nào cả, chỉ có Bà Xuân từ thiện mà thôi.

-Tiểu thư đã rèn dạy bọn nữ ấy thế nào mà võ công của chúng ghê gớm thế?

-Tiện dân không dạy võ công, chỉ dạy tâm tư, tâm trí, hướng cho chúng tâm thế.

-Tôi nông cạn, không hiểu việc làm của tiểu thư.

-Quan Tổng binh hành binh khắp các vùng sơn cước, chắc có cái lệ tìm gái như thò tay lấy vật trong túi. Bọn người các nơi, từ quan đến dân, cũng coi người con gái như vật trong túi quan quân. Tôi chỉ chỉ cho mọi người thấy là đám con gái không phải vật trong túi, thế thôi.

Quan Tổng binh ngỡ ngàng, nghe hồi lâu rồi cười:

-Tiểu thư không thấy chúng ta đều sống trong cái túi nhỏ, cái túi nhỏ lại đựng trong túi lớn, túi to nhất là Càn Khôn…

-Phải, thế thì phải để cho Càn Khôn vận chuyển…

Quan Tổng binh cười ha hả, ha hả, nói:

-Lý lẽ ấy ta cũng đã nghe ở người Hoa Lang, nhưng chỉ có họ mới làm được. Người Hoa Lang không công nhận có vua, họ lúc nào cũng đề cao xảo thuật cá nhân. Tiểu thư cũng sống không phải vì lễ, hôm nay một Tổng binh không phải là ta thì không biết sẽ rắc rối thế nào?

-Nếu không phải là Tổng binh Văn Thụ, thì tiện nữ không đi xa nửa dặm để vấn an.

-Thôi được, giờ trùng phùng kỳ ngộ thế này, ta cũng thấy thú lắm. Tiểu thư có cần ta giúp đỡ gì không?

-Tiện nữ làm phiền quan Tổng binh điều gì ư?

-Giả như xây một ngôi chùa?

-Người nguồn Khe Cẩm làm một ngôi chùa dễ hơn bắt nhím.

-Hay là nhắn tin cho Triệu Quận công?

-Tiện nữ không còn là tiểu thư Kỳ Hoa.

-Vậy tức là không nhắn tin cho Triệu Quận công.

-Chúc Tổng binh bằng an, tiện nữ xin lui.

Tiểu thư đứng lên, Văn Thụ cũng đứng lên, vẫn nói tiếp:

-Hay là nhắn tin cho Công tử Trịnh Văn Lâm?

Tiểu thư đứng lại, ngẩng lên nhìn Văn Thụ, nói nhỏ:

-Chuyện duyên phận đã qua rồi.

-Kỳ Hoa- Văn Thụ cũng nói nhỏ- Giá như nàng thuận tình xếp đặt của phu nhân Quan Trấn thì ta và nàng đều không đến nỗi vất vả.

Tiểu thư phất tay, kiên quyết bước ra ngoài.

*

Từ khi Tiểu thư Phạm Thị Kỳ Hoa bước khỏi túp lều tạm của mình, Tổng binh Văn Thụ cảm thấy hững hụt, tâm trí chơi vơi. Anh ta đi lại loanh quanh như là ngồi trên đống lửa. Văn Thụ bước ra ngoài.

Gió rì rầm… Tiếng côn trùng rộn lên từ đất, làm thành dàn âm thanh xôn xao, nhưng Văn Thụ chẳng nghe thấy gì, anh ta trầm tư mặc tưởng hồi lâu rồi bảo một tên lính:

-Đi với ta.

Hai thày tớ nhẹ nhàng chuồn khỏi trại như bỏ trốn.

Hai người băng qua xóm. Xóm đã ngủ im lìm, đây đó leo lét một vài ánh nến. Tiếng chó sủa dấm dẳng… Không khí thật là cô tịch, ở chốn cung phủ hay quân doanh đi nữa, không bao giờ có cảnh hoang sơ thế này. Giống như Tổng binh Văn Thụ đi qua ký ức, đi xuyên qua tuổi thơ làng quê Tống Sơn xứ Thanh xa xôi mù tít của anh.

Hai người hướng lên ngôi nhà sườn núi của Tiểu thư Hoa. Không có ai chặn lối. Nhưng ngũ khiếu của người lính dày dạn mách bảo Tổng binh Văn Thụ rằng có người rình dập đâu đây, nhìn thấy bước chân của hai thày tớ anh ta.

Một khoảng sườn đồi hoang tách khỏi bạt ngàn cây lá của núi rừng, dùng làm sân trước của căn nhà, hiện ra trước mắt của Văn Thụ, khiến cho lòng anh cảm thấy thoắt trống vắng, chơi vơi khôn tả. ánh trăng mờ mờ, bàng bạc nhuộm cả không gian làm cho trời và đất lẫn lộn vào một màu trắng mơ hồ…

Văn Thụ vừa đến trước căn nhà thì cánh cửa bật mở, đèn nến đồng loạt thắp lên sáng choang. Cả gian nhà dường như phát sáng. Giữa khoảng sáng chói loà ấy, Tiểu thư Kỳ Hoa xuất hiện quen thuộc như Mặt Trắng đạo sĩ nhìn thấy Tiểu thư Hoa hồi ở kinh thành.

-Mời quan Tổng binh, quan vất vả quá… Muộn rồi, quan lặn lội có việc gì?

-Chào Tiểu thư. Ta cảm thấy bất an, ta muốn…

Văn Thụ bước vào nhà, ngồi xuống. Tiểu thư cũng ngồi. Tên lính hầu đứng sau Văn Thụ, bên cạnh tiểu thư lấp ló bóng một tiểu nữ.

-Ta nhớ bạn ta- Văn Lâm nói- Ta muốn nhìn lại chữ của Công tử Trịnh.

Tiểu thư không nói, mỉm cười. Văn Thụ bước lên, nhìn vào bức tranh chữ, nói:

-Nhìn chữ nhớ người… Tôi nhìn thấy chữ của tiên sinh, lòng đầy trắc ẩn, giờ đây kẻ Bắc người Nam. Hiền hữu có khoẻ không?

Tiểu thư Kỳ Hoa không cười nữa, môi mím chặt, mặt ửng đỏ lên, rồi chuyển thành trắng tái. Nàng đang xúc động.

Văn Thụ nói tiếp:

-Nét bút này rất khí phách, nhưng tổng thể vẫn toát ra vẻ hoa mỹ, mềm mại… Thưa hiền hữu, viết một chữ thế này hơn triệu chữ rồi…

Văn Thụ cũng xúc động. Anh ta đứng lặng rồi quay ra, ngồi vào chỗ cũ. Tiểu nữ giót trà, hai người mời nhau rồi lặng lẽ uống…

Bỗng Tiểu thư nói:

-Các em, giúp cho quan Tổng binh vui đi.

Tức thì hai cô gái xiêm y rực rỡ bước ra, lại hai cô nữa xách nhạc cụ. Có nhạc cụ cung đình và có nhạc cụ của người Khe Cẩm, bộ gõ giống như cái thúng nhỏ…

Âm nhạc rộn rã… Thứ âm thanh tung tẩy nhưng khía vào tận tim óc. Hai cô gái múa điệu cầu thần của người Khe Cẩm. Hồi xưa, Văn Thụ nghe nói đó là điệu vũ mọi rợ, làm hư người nhìn ngắm nó. Giờ đây, các cô gái làm những ngọn lửa cháy trong ngôi nhà cô liêu, đốt cháy tâm trạng của Văn Thụ.

Tiếng hát cất lên, tiếng vi vút như âm thanh gió rít, tiếng ơ hờ như tiếng ru con, tiếng ê a như tiếng rên của loài thú bị thương. Điệu hát chuyển làn, hát bằng lời Việt:

-Người ơi, người ơi, người xa thăm thẳm

Rừng ơi rừng ơi, rừng hát đêm sâu

Em còn trông theo bóng rừng dài hun hút…

Mơ theo người rừng đổ thác đêm ngày không nghỉ người ơi

Một ngày trăng lên

Hai ngày trăng lặn

Ba bốn năm ngày trăng ngừng không sáng

Em không bao giờ ngừng nhớ người ơi…

Văn Thụ cười mỉm:

-Nàng đặt lời cho chúng nó hát chứ gì?

Tiểu thư Kỳ Hoa không đáp ngay, nàng hỏi:

-Quan Tổng binh có thấy chúng nó hát hay không?

-Hay- Văn Thụ gật- Rất hay.

-Vì sao mà hay? Đó là vì chúng hát bằng tâm can, chứ không hát bằng trí óc. Lời bật ra từ tim thì mới được như vậy. Người nào tiếng hát ấy, liệu tiện nữ đặt ra thì có được chúng hát như vậy không?

-Tiểu thư thật là tài tình, ta cảm thấy thẹn thay.

-Tiện nữ làm gì thất lễ chăng?

-Không. Ta thấy tiểu thư nữ nhi, không thích thì nói không, thích thì nói thích rồi làm ngay được. Nói đi tu là vào chùa, cả phủ Trấn can cũng không xong. Rồi lại bỏ chùa, đi là đi luôn…

-Tiện nữ duyên phận bẽ bàng, bất hiếu, gặp quan Tổng binh đây, muốn mua vui một lát, xin đừng bận tâm…

-Thế mà bọn nam nhi chúng ta, suốt đời tìm kiếm hư danh, uốn lưng quỳ gối mãi khiến cho tâm tư lầm tưởng sự quỳ gối dung dẩy quan chức là mục đích của đời. Nước nhà còn chưa thể mở mày mở mặt lên được…

-Chuyện ấy cao xa quá. Tiện nữ chỉ trốn tránh vào nơi heo hút này, mong giúp được người đời, hàng ngày quay sợi, dệt vải. Tuổi thì còn, xuân đã muộn…

Tổng binh Văn Thụ đang mạch tâm tư, vung tay nói rất hùng hồn:

-Nơi hoang vu này, có ta có nàng, trên chỉ có trời và đất, ta được dịp cởi bỏ cõi lòng, sao nàng cứ khách sáo vậy?

Tiểu thư nhìn anh ta, nói nhỏ:

-Duyên phận thế rồi… Chàng có muốn cũng không tránh được…

-Nàng dám vượt ra khỏi kiềm toả của phủ Trấn, khước từ hôn thú chị ta sắp đặt, ta không buồn mà vui. Nàng bỏ chùa, cao chạy xa bay, ta lo lắng nhưng mà mừng. Nay ta gặp nàng, nỗi mừng có cánh, hiềm nỗi cánh ấy không bay lên được. Vì sao?

-Chàng thấy vì sao?

-Vì cái sự trốn tránh của nàng. Hoá ra chỉ là trốn cái túi này, nhảy vào cái túi khác, như ta nói lúc ban chiều.

-Biết làm sao được. Đây không thể đổi phận làm trai được.

-Nhưng phận làm trai những người như ta thì cũng vô tích sự….

-Sao vậy?

-Ta thường xem cung cách hành xử của người Hoa Lang, họ đi xa vạn dặm, tung hoành khắp thiên hạ, phụng sự Tổng thống vĩ đạicủa họ, nói những lời thực chất không hoa hòe hoa sói. Một đời trai như thế mới đáng sống…

Lúc đó nhìn ra ngoài trời xám xịt, tiểu nữ đã biến đâu mất, gió núi luồn vào chỗ hai người, lạnh se sắt. Bất chợt Tổng binh Văn Thụ nhìn Tiểu thư, nói:

-Giá như ta có nàng… - Rồi lắc đầu- Ta mơ đấy…

Tiểu thư lim dim mắt. Nàng xúc động, nói:

-Trời không chiều người…

Văn Thụ lầm lũi xuống núi. Tiểu thư ngồi bất động như hóa đá. Nước mắt chứa chan, Tiểu thư Kỳ Hoa khóc.

*

5.

(Triệu Quận công tự sự)

Chưa thể gặp Quan Trấn, viên Thuyền trưởng Cốt tìm cách gặp ta. Hắn lấp lửng bắn tin với ta là hắn có tin cơ mật. Cuộc gặp có cả Pi-nô.

Cốt-ta nói với ta:

-Tôi mạo muội xin dâng Đô đốc Quận công một tín vật, vì nó chúng tôi có thể bị xử trảm ở Đàng Ngoài, nếu quan quân bắt được.

Đó là một bức thư viết bằng chữ Nôm. Cốt nói khéo:

-Chúng tôi không thể nào đọc được thứ chữ này, còn người đưa thư thì đã đi thoát…

Ta nói:

-Hẳn các cha ở Ma Cao nhiều người biết chữ Hán, chữ nước tôi cũng gần như thế thôi, nên nếu ông đưa các cha ở Ma Cao sang thì sẽ đọc được chứ…

-Bức thư lấy được ở Cửa Hội, mà các cha lại ở Đàng Ngoài…

-A ra thế…

-Thưa Quận công, chuyện này không dính vào công việc bang giao cao quý của các cha Tòa giám mục với triều đình và Phủ trấn Quảng. Tôi chỉ báo cho Quận công để đề phòng, nếu có gì xảy ra, thì chúng tôi cũng không mong muốn.

Thư bị nhàu nát, một số chỗ khó đọc, nhưng cũng đoán ra được: “Từ ngày chúng ta bằng hữu xa nhau, ngày đêm cầu mong cho hiền hữu phương Nam đắc ý, hôm vừa qua thấy có trời giáng họa gấu ăn trăng, nên tôi lo lắng cho hiền hữu vạ lây vì quan lại hai xứ không chính lễ mới ra tai họa ấy… Tôi từ ngày chia tay người trong mộng, biếng ăn mất ngủ, vò võ tơ lòng, chắc chỉ có hiền hữu mới hiểu cho lòng tôi nhớ nàng không nguôi. Tôi từ đó cũng bặt tin nàng, hiền hữu có biết nàng ra sao rồi không? Thật là giận không thể bay vào đó như chim, bơi vào đó như kình để cùng với người đã hẹn ước ngày kết tóc xe tơ, và xướng họa với hiền hữu. Tôi những ước đến ngày trời đi vắng, cho bạn hữu và tình nhân mặt nhìn thấy mặt vui vầy không lo nghĩ, tiếp nối duyên kỳ ngộ tình nhà nghĩa nước đều vẹn toàn. Trông tin hiền hữu như mong nhạn phương Nam…”

Thư còn kể lể tình cảm một hồi nữa. Ta đọc, thoạt đầu thấy mung lung, bảo Côt:

-Thư này thăm hỏi nhau thường thôi mà.

-Thưa Đô đốc Quận công- Cốt lễ phép nói- Chúng tôi đi lại trên biển đều có cảnh giới, đến đâu đều kết bạn tâm giao, muốn chia sẻ đức tin mà Chúa cao cả đã rộng lượng ban phát. Khi đến Cửa Hội, những người bạn tôi theo dõi một kẻ khả nghi, hiềm nỗi hành sự chưa khéo, để người đó chạy trốn, chỉ giật được cái túi trong có ống thư.

-Xin đa tạ ông Cốt-ta đã vất vả- Ta nói

Pi-nô bảo ta:

-Thưa Quận công, Ba Bị học hành rất tấn tới. Bây giờ hai bố con anh ấy đã có thể nói tiếng Bồ rất đúng giọng…

-Thế là ông làm phúc cho hắn đấy…

-Mai chúng tôi về Cửa Hội ít ngày, xin cảm tạ Quận công đã gia ơn cho tôi ở xứ vừa qua.

-Cho tôi gửi lời hỏi thăm ông Bá Hòe, nhắn với ông ấy là tôi đang tìm một tấm lụa Kẻ Chợ để dâng quan Trấn, ông ấy tìm rồi gửi cho tôi.

Khi hai người Tây quay đi, ta vội vàng sắm sửa xe, đến Phủ Trấn.

Quan Trấn xem thư, suy nghĩ rất lung, bảo:

-Gọi Cao Hòa thượng.

Cao Hòa thượng đến, chăm chú đọc thư rồi hỏi:

-Hai xứ mình còn dâng nộp thuế khóa đều không?

-Ông cụ dùng dằng, lúc thiếu lúc đủ, bởi vì triều đình có ý tăng phần thu, có lúc Khâm sai vào nhắc, ông cụ nại ra dạo này hai xứ mất mùa, tha thuế cho dân, khí hậu không tốt nên rừng thiêng nước độc, xin cứ y như cũ…

-Đấy gọi là “không chính lễ” chăng?- Cao Hòa thượng nói.

-Người tâm phúc của ta ở Đàng Ngoài nhắn vào, phủ Vương hội sư liên tục, bàn định động binh hỏi tội Đàng Trong, chỉ có điều chưa chọn được ngày tốt. Lại có ý bàn dùng binh châu Bố Chánh, xứ Nghệ để vào hư trương thanh thế, hỏi tội Quốc công ta…

Cao Hòa thượng suy tư một hồi, nói:

-Đây đọc lên chỉ là bức thư một người bạn gửi cho một người bạn, nhắc đến nàng nào đó, hình như đã hẹn thề với nhau, nhưng thường thì có bao giờ người ta lại nhớ mong nhau đến thế này chăng?

-Thưa quan Trấn- ta nói- Phải xem người Bồ Đào Nha này có nói thật với ta không, vậy nên phải tìm bằng được bọn người đưa thư này.

-A di đà Phật, bần tăng xin lui- Cao Hòa thượng nói.

Cao Hòa thượng đi rồi, Quan Trấn nói:

-Quận công lo việc này chứ còn ai vào đây nữa… Chuyện này chỉ ta với ông biết.

-Còn chuyện người Bồ xin thương thuyết thì sao?

-Hoãn với họ, cứ từ từ… Vừa qua, người Nhật có nói với ta, Hoa Lang đang trên đường cũng sẽ đến phủ ta yết kiến. Ta muốn tọa sơn…

Thế là rõ rồi. Cả Hoa Lang và Bồ đều muốn tọa sơn quan hổ đấu, nhưng ai sẽ là người ngồi trên núi đây. Quan Trấn có làm được như ý không, còn phải tùy thuộc vào nỗi lo Đàng Ngoài có dẹp được không?

*

Đêm hôm ấy, ta về tư phủ trằn trọc hoài không ngủ. Dung bảo ta:

-Ông cáo quan về thôi. Dạo này tôi thấy ông xọm đi nhiều quá…

-Gắng ít lâu nữa thôi.

-Mà thôi, tôi không phải đợi lâu. Ông cụ Dinh Cát chắc yếu lắm rồi. Ông cụ khuất núi thì ông cũng tự phải thôi đi.

-Mình đừng nói thế nữa, hại lắm… Tôi còn lo… Con Hoa chắc sẽ về chứ?

-Ông không phải lo nghĩ đến con mất nết ấy nữa- Dung Nghi có vẻ bực- Con bé ấy bảo đi là đi ngay được. Sao nó bỗng rũ con nuôi, bố nuôi mà đi như thế.

-Bà bây giờ thành người phủ hơn cả người phủ. Tính thích đi chơi của bà chắc đã mệt mỏi rồi…

Dung Nghi không nói gì. Ta thăm dò bà ấy:

-Tôi cáo quan, nó có về không?

-Chuyện ấy bố con ông biết với nhau. Thằng Huy cứ ở mãi xa xôi ấy ư?

-Rồi vùng ấy cũng sẽ không phải là xa nhất đâu.

-Ôi- Bà Dung thảng thốt- Lại chinh phạt hả?

-Làm lính thì chuyện chinh phạt có gì đáng lo thế?

-Đàn bà con gái ai thích đánh nhau…

-Thế mà lại rục rịch động binh, cơ này khó bề tránh được.

-Tôi chỉ có một đứa con ấy thôi…

-Bà khỏi lo, tôi đang nói đến phía Bắc…

-Bắc nào?

-Bắc nào nữa…

Ta không ngủ được. Nếu không có Dung Nghi, cuộc đời ta sẽ thế nào? Ngày mai cuộc chiến có thể xảy ra ở Bắc hay Nam. Quan Trấn đã có dụng ý lấy đất Nam Quy Nhân, nhưng nếu phía Bắc Bố Chánh mà động thì dự định của Quan Trấn cũng khó thành.

Bỗng có tiếng lính canh láo quáo. Người nhà Dung vào kêu:

-Đô đốc Quận công có tin cấp báo.

Ta vùng dậy, linh tính báo có chuyện hệ trọng. Vội vàng khoác tướng phục đến Phủ Trấn.

Không thấy Ký lục Văn Thu, ta được gọi thẳng đến thư phòng Quan Trấn.

Quan Trấn đang ngồi, bức thư mà người Bồ tên là Cốt-ta bắt được đang mở trước mặt Quan Trấn. Ta ngồi xuống. Quan Trấn khoan thai nói:

-Người ở Cửa Hội đã bắt được tên ấy rồi.

-Hay quá- Ta nói- Người của ta sai đi làm việc đắc lực đấy chứ.

-Cũng là nhờ nhà buôn tên là Bá Hòe. Bản trình của ông ta có ở đây.

Ta xem bản ghi lại lời Bá Hòe và cái điểm chỉ đỏ son vân tay ông ta. Đại để là ông Bá Hòe nhận ra ông này là người ở phủ Quận Đàn.

-Hắn đâu rồi, hạ quan muốn tra hỏi hắn.- ta nói với Quan Trấn.

-Từ từ- Quan Trấn nói- Tên này cũng đưa thư, nhưng là một cái thư khác. Hắn không biết cái thư kia.

Quan Trấn đưa cho ta một lá thư khác. Thư này còn gấp cẩn thận, đựng trong túi thư bằng giấy hồng, như một bức thiếp bình thường. Thư viết:

“Vừa qua, biết rằng quan lại hai xứ Thuận Quảng không chính lễ, nên trời giáng họa gấu ăn trăng... Tiểu đệ ngày đêm lo lắng cho hiền huynh, đêm thức năm canh lo cho hiền huynh như cá kình bể Đông ở trong sông cạn… Cha tiểu đệ ngày đêm trồng lúa, chờ ngày gặt hái… Vào ngày trời giáng họa cho hai xứ, sẽ sai bọn gia nô gánh lúa về kho… Cha tiểu đệ bảo ngày đó mà gặp hiền huynh, ngày dù cho mặt trời có bị gấu ăn thì cũng đốt đuốc mười trượng tìm hiền huynh trùng phùng, cúng lễ tổ tiên rồi cùng chén thù chén tạc, rồi biếu hiền huynh một ít lúa để dùng… Hiền huynh tuổi cao chắc sẽ gặp ngày phúc lớn…”

Ta ngẫm nghĩ. Quan Trấn vẫn ngồi im, ưu tư. Ta dè dặt:

-Có cần gọi Cao Hòa thượng không ạ?

-Đêm đã muộn. Triệu Quận công xem kỹ đi. Người Nho học, có chức tước không thể bàn định chuyện nông tang tủn mủn, cho nên có thể đây là thư ước hẹn việc khác. Người nhận thư phải là người có tâm sự không được dùng tài. Người này chắc có tuổi rồi. Chuẩn bị quân khí gọi là “chuẩn bị gặt” sẽ kéo quân vào, hứa hẹn với nhau. Nhưng ngày giáng họa là ngày nào?-Quan Trấn lẩm bẩm- Ngày giáng họa cho hai xứ…

Quan Trấn đứng lên. Ta biết phải làm gì, bèn đến nơi giam tên đưa thư.

Ngày hôm sau là có kết quả bản cung của tên đưa thư. Thực ra, hắn cũng không biết gì nhiều, hắn chỉ nói được một cái tên người nhận thư. Nhưng với ta và với Quan Trấn, thế là vừa đủ.

Tên bị bắt sau khi không chịu được đòn tra, đã phun ra tên Ký lục Lê Văn Thu, nhưng sau đó thì hắn lì ra, tra mấy cũng không chuyển, chỉ một mực nói rằng, có giết thì giết ngay đi, còn nếu không thì cũng sắp đến ngày trời sẽ tha cho hắn…

Ngay lập tức, Ký lục Văn Thu bị bắt.

Tên đã bị bắt không phải là tên mang thư mà Cốt-ta đã nhìn thấy, bởi vì chính Cốt-ta vào ngục thất đã lắc đầu, bảo chưa gặp tên này. Ta phải ngày đêm tìm tên thứ hai đã vào cùng với tên bị bắt, cái tên mà Côt-ta đã nhìn thấy ở Cửa Hội.

Có tin từ Mạc Phủ, tàu Hoa Lang chuẩn bị lên đường đến Đàng Trong, mang theo cả sứ đoàn hồi trước đã thỉnh cầu Quan Trấn. Họ lại đòi bá chủ một cảng buôn. Quan Trấn nhận được tin ấy, đã nhếch mép cười.

Chuyện Phủ Trấn đang rối ruột, thì lại xảy ra một chuyện khác càng làm cho ta rầu lòng.

*

Ông Phó Bạc thỉnh cầu ta đến để trần tình công việc của ông ấy. Bạc và vàng ta đều không tiếc, mọi thứ đều làm y hệt của Hoa Lang, nhưng khi lắp vào, không được như ý. Đạn mua về, lắp vào súng, lúc đầu không chịu nổ, sau đó lại nổ phá vỡ súng rất nhiều lần. Gần đây, Phó Bạc đã bắn thử thấy khá hơn. Cả một núi tiền mà Quan Trấn đã cho ta, cuối cùng chỉ được ba khẩu súng và một đống sắt vụn rất to.

Nhưng rồi, khẩu súng cuối cùng cũng được cả Ba Bị và ông Phó Bạc ưng ý nhất. Cả hai mong ta đến mục kích việc thử súng.

Bia dựng cách chỗ đứng bắn một trăm bước. Ta chứng kiến ông Phó Bạc thắp nhang khấn vái, đột nhiên nhang tắt. Ông Phó thắp lại, lại khấn, nhang lại tắt. Ta nói: “Thôi để hôm khác”. Ông Phó chỉ vào những cái bia cũ, vết bắn chi chít ở gần tâm: “Thưa Quận công, bắn tốt rồi. Chắc là nhang ẩm thôi”.

Rồi mọi việc cũng xong. Ba Bị bắn loạt đạn đầu viên. Ba phát nổ, xem bia chỉ thấy hai phát trúng bia. Đến lượt ông Phó Bạc. Ông nổ một phát, đến phát thứ hai… Tất cả diễn ra trong nháy mắt. Khẩu súng tung lên, đập vào trán ông Phó, ông ấy gục tại chỗ. Mọi cố gắng đều vô ích, ông Phó chết. Ba Bị mặt xám ngoét.

Lo tang ma cho ông Phó Bạc xong, ta thì buồn bực, nhưng Quan Trấn lại không buồn. Ông ấy nhìn khẩu súng, mắt ông ấy sáng lên, ông ấy nói:

-Không ghê gớm gì, không ghê gớm gì…

Quan Trấn bèn để khẩu súng ấy bên cạnh cái mái chèo viết chi chít chữ Hoa Lang, bức thư độc nhất vô nhị mà ta nhìn thấy. Ông ấy nhìn hai vật ấy rất tư lự…

Ta không biết điều gì đang diễn ra trong tâm trí Quan Trấn, nhưng chắc rằng khẩu súng nhỏ không thành đã tạm kết thúc một giấc mơ của Quan Trấn. Và đó cũng là giấc mơ của ta nữa. Trong giờ phút này, đột nhiên ta nhớ đến Tổng binh Văn Thụ.

Ngay từ ban đầu, khi Quan Trấn muốn làm súng, ta rất muốn Văn Thụ cùng làm. Nhưng không hiểu điều gì khiến cho Quan Trấn không y chuẩn lời thỉnh cầu của ta. Văn Thụ am hiểu Hoa Lang, bắn súng Hoa Lang rất giỏi, nhưng chính Văn Thụ như khúc gỗ nổi, mọi suy nghĩ của anh ta hiện lên thành lời nói khiến cho cả kẻ dưới lẫn người trên đều không thích. Đó có lẽ là nỗi buồn không những của Văn Thụ, mà cũng là bi kịch của Phủ, của Đàng, của Nước. Nếu Văn Thụ biết chuyện này, thế nào anh ta cũng sẽ nghĩ: “Thưa Quận công, việc làm ngu muội của các ông chẳng đi đến đâu cả, có một người thông thái nhất là ta mà các ông không biết dùng. Ta có thích người Hoa Lang thật đấy, nhưng ta cũng yêu nước, yêu nhà, sao lại có thể nghi ngờ ta nhỉ?” Ta tất hiểu Văn Thụ hơn Quan Trấn, nhưng không biết làm sao.

Khi nhìn thấy súng của người Hoa Lang, con Kỳ Hoa đã nói thẳng thắn với ta, thời của bố sắp qua rồi. Thời của ta cung kiếm đang tàn. Ta biết điều đó, Quan Trấn chắc cũng biết điều đó, nên mới bỏ bạc vàng ra cho ta tìm người làm súng thử xem thế nào? Bây giờ chắc Quan Trấn đang nghĩ về cái thời súng ông đang hiển hiện ngay trước mắt. Ta có thể sẽ cởi bỏ áo tướng về nguồn Lai Nữ, nhưng ông ấy còn cái ghế trấn thủ ở Dinh Cát và hai xứ Đàng Trong. A ha… Nếu như vậy thì chắc là Quan Trấn cũng đang lo nghĩ… Đô đốc Quận công của thời đánh nhau bằng súng ống sẽ là ai? Là một người phải như Quan Tổng binh Văn Thụ. Nhưng Quan Trấn lại không muốn dung Văn Thụ. Quan Trấn, chắc là ông cũng đang đau buồn vì chính điều này.

Quan Trấn còn hỏi ta rất nhiều câu hỏi về miền biên ải phương Nam, lại dè dặt hỏi ta mấy câu về việc chọn Dinh mới, việc quân Đàng Ngoài rục rịch tập kết ở châu Bố Chánh. Xong xuôi, ông ấy nói:

-Ta phải vào đó xem sao, còn Triệu Quận công cần thu xếp ra ngoài với ông cụ.

Quan Trấn tư lự nói:

-Quận công lựa lời trình, kẻo ông cụ mệt… Nói ta vào trong ấy, thế nào ông cụ cũng mừng…

***

Chương XXX: Rồng nuốt mặt trời

“Trông trời trông đất trông mây

Trông mưa trông nắng trông ngày trông đêm

Trông cho chân cứng đá mềm

Trời yên biển lặng mới yên tấm lòng”

1

1.

Tình hình biến chuyến rất mau lẹ, phủ Trấn bỗng chộn rộn khác thường, dân chúng nhìn thấy những người phương Tây lạ xuất hiện, còn quan lại thì thấy một vị Ký lục mới ở phủ Trấn, ông này nguyên là Tri huyện Diên Phước.

Sứ đoàn Hoa Lang đến vào một buổi sáng có chợ phiên ở bến sông. Ba người Tây lừng lững cùng một người Minh béo tròn, đầy tự tin, mỉm cười với mọi người, tiến đến phủ Trấn. Họ đi qua khu phố chính gần Phủ thì đầu đường đằng kia, xuất hiện một toán người Tây khác. Những người Tây này khác hẳn với những người Hoa Lang từ bến lên. Người Hoa Lang mặc áo chẽn, đội mũ vành, có người đeo súng kềnh kệnh lạ mắt, có người đeo kiếm, còn đoàn bốn vị kia thì lại có ba người mặc áo choàng, đội mũ ôm gọn thóp, không súng ống gì cả. Hai đoàn người Tây tiến lại gần nhau, họ chăm chú nhìn nhau, nhưng mười sáu con mắt của họ đều lộ vẻ căng thẳng, cố bình thản đến mức lạnh lùng. Hai bên đi qua nhau, không một lời chào hỏi… Dân hàng phủ nhìn họ, ngạc nhiên vô cùng. Người biết chuyện nói với người chưa biết, rằng đó là sứ đoàn của hai nước khác nhau bên Tây, một của Hoa Lang đi từ thuyền mới ghé bến, lên thẳng phủ Trấn, một đoàn giáo sĩ Bồ Đào Nha đã đến nhưng mới ở quán phủ, đang trình xin gặp Quan Trấn.

Ký lục Nguyễn Quang Luận tiếp sứ đoàn Hoa Lang rất trịnh trọng. Sau màn chào hỏi xã giao, Van Lusi nói:

-Từ lần trước, chúng tôi đã trình lên Quan Trấn quốc thư của Tổng thống Hoa Lang, lần này chúng tôi lại đến nhắc lại lời thỉnh cầu như trước.

-Chúng tôi sẽ xem xét chuyện bang giao nghiêm cẩn. Việc này có lợi cho cả hai bên. Nhưng hiện tại, Quan Trấn đang có sứ mệnh tuần du ở miền biên ải, xin các quan nghỉ ngơi thăm thú phủ Trấn xứ Quảng rồi nhất định mọi chuyện sẽ êm đẹp.

Người xưng là Giêm nói:

-Lần trước, chúng tôi được các quan phủ Trấn tiếp đón, vẫn có ấn tượng tốt. Tôi đặc biệt khâm phục và ngưỡng mộ một vị quan già là Triệu Quận công, còn một người trẻ rất lanh lợi, hiểu biết tên là Văn Thụ.

Ký lục nói:

-Triệu Quận công hiện nay đang được triệu ra Dinh Cát, còn Tổng binh Tống Văn Thụ thì sẽ làm việc cùng với sứ đoàn…

-Nếu vậy thì rất tốt- Giêm nói- Anh ấy biết tiếng Hoa Lang rất giỏi. Chúng tôi đi từ miền Phi da đen, đến miền Đông ấn da xám, thì thấy người An Nam học tiếng Hoa Lang nhanh nhất.

-Tiếc quá- Van Lusi nói- Quan Ký lục cho biết, chúng tôi liệu phải đợi bao lâu?

-Các ông không phải đợi lâu. Lần này Quan Trấn giao việc chủ sự cho tôi, thư thả rồi chúng ta sẽ xem xét mọi việc thật cẩn trọng, rồi thưa lại với Quan Trấn khi Quan Trấn trở về. –Ký lục Luận bình thản nói- Chúng tôi còn phải có sứ mệnh làm việc với cả sứ đoàn Bồ Đào Nha nữa.

Khi mọi người đứng lên cáo từ quan Ký lục, phiên dịch là Chu nán lại hỏi:

-Xin quan Ký lục cho biết, ông Ký lục Thu già hiện nay chu du ở đâu?

-Ông Ký lục Thu đang có công sự- Ký lục Luận cười- Ông ấy đã rũ mọi bận bịu, tôi được giao tiếp quản cái ghế quan rắc rối này.

Chu buồn thiu…

Ký lục Quang Luận tiễn sứ đoàn Hoa Lang, lập tức cho mời Tổng binh Văn Thụ.

Vừa mới tiếp quản chức quan mới, lại gặp ngay dịp có chuyện hệ trọng, Ký lục Quang Luận tuy hành sự rất khéo léo, xếp đặt công việc đâu ra đấy, nhưng lúc nào đầu óc cũng bận rộn, lắm lúc tưởng như đầu muốn nổ tung ra.

Những ngày đầu tiên, việc lớn nhất Ký lục mới phải làm, lại là lo đám tang cho Ký lục cũ. Ông Ký lục già đã cắn lưỡi tự vẫn trong ngục thất. Không một lời khai, không một lời trăng trối. Khám tư gia nhà Ký lục Thu, người ta không bắt được gì ngoài một số đồ vật lạ và thuốc thang, tra hỏi người nhà, thì biết đó là do người Minh họ Chu dâng tặng. Mối dây Ký lục Thu với Đàng Ngoài hay với Hoa Lang còn vẫn rất mù mờ, khép tội lớn thì là lớn, nhỏ cũng là nhỏ, không có chuyện gì cũng là không… Quan Trấn đã nghiến răng, nói:

-Ta không làm cho rắn động tổ. Mi hãy làm tang ma cho hắn như thường.

Trước đây, Quan Trấn có thái độ trung dung với người Bồ cũng như người Hoa Lang, trong đó không ghét người Bồ, không tỏ ra khen ngợi các xảo thuật về súng ống, đồ vật của Hoa Lang. Sau sự việc Ký lục Thu, Quan Trấn có vẻ rất bực bõ, nói với Triệu Quận công:

-Bọn họ còn mua chuộc tên quan nào của ta nữa không?

Triệu Quận công nói:

-Bang giao cũng chỉ là một phép tương tự như dụng binh, ta không thể cấm họ dùng thủ đoạn được.

Quan Trấn lúc ấy gương mặt mới hơi dịu lại.

Tổng binh Văn Thụ đến…

Từ khi Văn Thụ được gọi về Phủ Trấn, Ký lục Quang Luận mới chỉ một lần tiếp xã giao đúng chức phận. Giờ đây, không phải là phủ huyện Diên Phước nữa, phận sự hai người cũng khác nhau rồi. Tổng binh Văn Thụ đang chuẩn bị chiến tuyến, đoán biết là sắp có động binh lớn ở phía Nam, nhưng rồi bị triệu hồi về phủ Trấn, trên đường về phủ buồn vô cùng tận, nhưng khi về đến nơi, biết là Quan Trấn vào đó, mà Quận Triệu lại ra Thuận Hóa, Văn Thụ bớt buồn. Ông ấy đích thân vào đó ngắm nghía phương nam, chuyện điều ta ra hay không cũng không đáng nghĩ nữa. Việc hai đầu Đàng, một con hổ và một con cáo đang tất bật điều gì, vậy thì ở giữa, việc bang giao có nghĩa đến đâu?… Văn Thụ về đến nơi, xảy ra vụ Ký Lục Thu, chợt thấy gáy mình hơi lạnh, bèn nằm mọp ở quán phủ không tiếp ai.

Ký lục Quang Luận nói:

-Tôi vừa tiếp sứ đoàn Hoa Lang, người ta hỏi thăm quan Tổng binh…

-Tôi nói được tiếng họ, nên họ nhớ đấy thôi- Văn Thụ bình thản.

Ký lục Quang Luận vào việc:

-Tôi được Quan Trấn giao chủ sự tiếp hai sứ đoàn, việc mới mẻ mà hệ trọng, rất mong được quan Tổng binh giúp dập…

-Việc này là bổn phận của tôi- Văn Thụ đáp.

-Tên dịch tiếng của sứ đoàn Hoa Lang ngày trước… - Ký lục Quang Luận dè dặt- Có vẻ không đáng tin. Nên mọi việc giao thiệp, tôi tin hết ở quan Tổng binh…

-Việc nhỏ, quan Ký lục khỏi cần bận tâm.

-Theo quan Tổng binh, ta phải đối xử như thế nào với người Hoa Lang?

-Việc này… tôi chưa nghĩ tới.

Ký lục Quang Luận thấy Tổng binh Văn Thụ có vẻ khách sáo, bèn ra giọng tha thiết:

-Hạ quan vì số phận mà tài hèn phải gánh chức nặng, một tên Ký lục quèn lại được tin cẩn giao việc lớn thế này, ngày đêm hạ quan ăn ngủ không yên.

-Đàng Trong mọi sự đều có thể châm chước, đó là câu nói của Quốc công, ông không nhớ ư?

-Hạ quan không quên đâu. Chính vì là Đàng Trong, hai xứ Thuận Quảng gần như biệt xứ, nên phép tắc tiền nhân, lễ giáo nhà Nho mới có sự châm chước ấy. Quốc công quả là thánh minh.

-Thế thì Ký lục đừng câu nệ nữa.

-Xét về phẩm hàm, hạ quan cũng kém quan Tổng binh, nhưng về tuổi thì có nhỉnh hơn tý chút, giá không phải khoác phận sự nặng nề, tôi và Tổng binh có thể bầu bạn ngâm thơ, ca hát thì vui biết mấy…

-Quan Ký lục không sợ tôi bị tiêm nhiễm thói bất trung quân của bọn Hoa Lang ư, không sợ tôi thiên vị bọn Hoa Lang vì pha tiếng của chúng nó ư?- Văn Thụ vẫn bình thản.

-Sao lại phải sợ- Ký lục cười hì hì- Hoa Lang hiện nay là nước mạnh nhất thiên hạ, thế như tia nắng buổi gần trưa, quan Tổng binh hiểu biết họ thì có ích cho nước chứ. Quan lại Nho học như bọn tôi nghển cổ nhìn nhà Đại Minh, thế nước họ như tia nắng quái chiều, lòng buồn mà lực bất tòng tâm.

-Vậy xin hỏi quan Ký lục, ai sẽ giao tiếp với sứ đoàn Bồ Đào Nha?

-Với sứ đoàn Bồ, họ không cần phiên dịch vì có một người Bồ nói sõi tiếng ta. Nhưng ta cũng có một người nói tiếng Bồ rất giỏi tiếng họ, hiềm nỗi, tên này không có chức phẩm, nên chỉ sung vào đội tiếp tân, việc thực thì cơ mật, chính danh như một người hầu việc.

-Ai?

-Quan Tổng binh và tôi cũng đã biết người này ở Cửa Hội…

-Ai nhỉ?

-Ba Bị Phạm Quý Hào.

-Ô- Văn Thụ ngạc nhiên tột độ, có thể nhìn thấy mồm anh ta tròn như quả trứng.

Ký lục nhìn thấy thế, có vẻ thích thú, nói:

-Nhưng giám định tiếp giao thiệp với Bồ Đào Nha là Cao Hòa thượng, nên cũng sẽ ổn thôi…

Tổng binh Văn Thụ hơi giật mình… Điều đó không qua được mắt Ký lục Quang Luận. Ký lục hỏi:

-Quan Tổng binh băn khoăn gì?

-Không, ta hơi ngạc nhiên vì anh Ba Bị này thôi. Vậy thì giám sát bang giao với Hoa Lang là ai?

-Quan Phủ doãn Thuận Hóa sẽ vào.

-A… - Tổng binh Văn Thụ lại kêu lên khe khẽ.

-Quan Tổng binh có cao kiến gì, hạ quan rất muốn lắng nghe.

-Việc Quan Trấn đã sắp đặt khéo léo thế, bảo trọng thế thì tôi và quan Ký lục khỏi lo rồi.

-Như thế nào?

-Tôi trước đây còn đắn đo, giờ thì cởi mở được rồi, không ngại vào việc nữa. Cao Hòa thượng là người bài Bồ, ghét bọn truyền giáo mà giám định giao thiệp với Bồ thì chắc sẽ có sự cẩn trọng. Phủ doãn Thuận Hóa là người thân Bồ, ghét Hoa, thế thì giám định giao thiệp với Hoa Lang là kín nhẽ.

Ký lục Quang Luận nói, hỉ hả:

-Đa tạ quan Tổng binh, lời nói như vén mây mờ, hạ quan cũng thấy sáng ra.

Khi Ký lục Quang Luận tiễn Tổng binh Văn Thụ, gương mặt Ký lục vẫn bình thản, khó xét đoán ông ấy vui hay không vui. Tổng binh Văn Thụ đi rồi, mới giật mình:

-Mẹ cha tiên sư… Thằng cha này khéo quá, hắn đa tạ nhưng không có nghĩa là ta vén mây mờ cho hắn.

Nghĩ đến đó, Văn Thụ thốt lên:

-Ta vẫn dại, không nên cơm cháo gì.

*

2.

Việc tiếp theo của Ký lục Quang Luận là làm một buổi tiệc, mời cả sứ đoàn Hoa Lang lẫn Bồ Đào Nha đến thết đãi rất nồng hậu.

Ký lục Quang Luận ngồi chủ lễ, quay mặt hướng về Bắc, sứ đoàn Hoa Lang ngồi dãy bàn bên Tây, sứ đoàn Bồ đào Nha ngồi dãy bàn bên Đông. Các quan Phủ Trấn ngồi phía sau hai bên, ngay đằng sau trưởng sứ đoàn Bồ Đào Nha là Ba Bị, đằng sau trưởng sứ đoàn Hoa Lang là Văn Thụ.

Trong khi các giáo sĩ Bồ đã yên vị, thì những người Hoa Lang còn lúng túng gập gối như thế nào cho phải để ngồi xếp bằng xuống chiếu, trước mặt những cái bàn thấp tè.

Đoàn Bồ Đào Nha xin phép cầu kinh. Trong khi họ cầu kinh thì người Hoa Lang chỉ làm dấu thánh.

Ký lục Quang Thuận giơ chén mời tất cả chúc sức khỏe Hoàng thượng và Quốc công Chúa Cả.

Sau tuần rượu đầu tiên, Trưởng sứ đoàn Hoa Lang xin đọc lời chúc mừng, Chu dịch lại bằng thứ tiếng Việt rất ngộ, trong đó có đoạn:

-“Tôi xin chuyển lời chúc mừng của Tổng trấn Hoa Lang, Dê Lang đến nước Đàng Trong. Trộm nghĩ, Đàng Trong giống Hoa Lang là có biển rộng, con người nhanh nhẹn, thông thái. Đàng Trong lại giàu có sản vật, có ý thức tự cường. Nên nếu việc bang giao của hai bên tiến triển tốt đẹp, thì cả hai đều có lợi. Trộm nghĩ, muốn cho hai nước cường thịnh, thì cần phải dẹp bỏ những sự xúi giục hủ lậu, hướng về sự hùng mạnh và giàu có. Thiên hạ có nhiều tấm gương hưng vong mà cả Hoa Lang và Đàng Trong Thuận Quảng được lợi nhờ không dẫm vào vết cũ, phấn đấu đi vào chỗ mới mẻ…”

Ký lục Quang Luận đáp lễ, nói mấy lời xã giao sáo rỗng:

-Bản chức cảm kích, rất cảm kích, vì bổn phận xin tiếp nhận lời chúc, sẽ trình lên Quan Trấn và Chúa Cả.

Người Bồ tên là Pi-nô xin nói bằng tiếng Việt:

-Tôi hiểu biết cạn, xin cứ mạo muội trình quan Ký lục ý nghĩ thiển cận. Lời chúc của ông Van Lusi có chỗ chưa ổn, thực là sự gây hấn, chia rẽ…

-Sao?- Ký lục giật mình- Ông nói đi.

-Một là, trưởng sứ đoàn Hoa Lang đã tự ý phân định nước An Nam làm hai nước, gọi Đàng Trong là một nước, như vậy là có ý nói Đàng Trong phản triều đình hay có ý gì? Hai là, việc nói đến sự xúi giục hủ lậu và không dẫm vào vết cũ có phải chính đó là sự xúi giục làm phản không?

Trong khi Pi-nô nói, Ba Bị nói lại với các giáo sĩ Bồ bằng tiếng Bồ.

Ký lục Quang Luận hơi bối rối.

Văn Thụ xin nói. Anh ta khoan thai nói:

-Việc này không thể trách ông Van Lusi được. Xin nói rõ với ông Pi-nô, ông có biết tiếng Hoa Lang không?

-Tôi có biết chút ít.- Pi-nô nói.

-Tôi đoan chắc rằng ông Pi-nô biết tiếng Hoa Lang không rành rẽ bằng biết tiếng Việt chúng tôi. Các quan Đàng Trong chỉ được nghe lời chúc bằng tiếng dịch ra của ông Chu, nhưng rõ ràng là ông Chu cũng không rành tiếng nước tôi bằng ông Pi-nô. Thứ nhất, chữ Tổng trấn không có nghĩa như Trấn thủ một phủ, một xứ, mà phải gọi là Tổng thống mới đúng. Hoa Lang không có vua, thống lĩnh trên cả tổng trấn các xứ nhỏ, thì nên gọi là tổng thống cho đỡ nhầm. Thứ hai, trong nguyên bản tiếng Hoa Lang tôi nghe, chỉ có chữ xứ, vùng, miền Đàng Trong, chứ không có chứ nào là nước như chữ “quốc” của quý quốc Đại Minh cả. Cho nên sự dịch gây ra hiểu lầm. Còn chuyện hủ lậu vết cũ hay làm phản thì tôi cho là ông Chu dịch đúng, còn hiểu thế nào thì còn tùy tâm.

Văn Thụ nói xong, quay lại nói với những người Hoa Lang một tràng tiếng Hoa Lang. Lại nói:

-Tôi mạo muội trình bày ý vừa rồi với các ông Hoa Lang thôi.

Ký lục Luận mặt tươi như hoa:

-Thật là một chữ cũng là biển nghĩa. Chúng ta giờ không còn hiểu lầm, xin các vị nâng chén mừng.

Đến lượt trưởng sứ đoàn Bồ Đào Nha đọc thư chúc. Giọng ông này rất du dương, Pi-nô dịch ra tiếng Việt, trong đó có đoạn:

-“Đức vua Bồ Đào Nha phụng mệnh Hoàng đế Tây Ban Nha Phi-líp vĩ đại gửi tới đức vua An Nam lời chúc sức khỏe phi phàm, gửi đến Đoan Quốc công trấn thủ hai xứ Thuận, Quảng ở Đàng Trong lời chúc sự nghiệp trường tồn. Hai nước An Nam và Bồ Đào Nha đã có tình thân từ lâu, nhất là xứ Đàng Trong đã để lại cho các giáo sĩ chúng tôi sự mến yêu con người nồng hậu, sản vật trời cho dồi dào. Nay là thời của giao lưu, mang lại sự giàu có, hiểu biết, nhưng từ đó cũng đẻ ra nạn cướp biển và sự phản loạn. Đàng Trong và Bồ Đào Nha đều có sẵn nề nếp trung quân yêu nước, nếu ra sức giúp nhau chống lại sự bảng bổ của bọn tà giáo phản Chúa, Phản vua, Phản Phật, bọn cướp biển… thì sẽ được cường thịnh. Lời thỉnh cầu của Đức Vua Bồ đào Nha muốn lập một phố buôn bán tại Xứ Quảng Nam là muốn thắt chặt sự bang giao, cùng nhau vì sự thịnh vượng…”

Ký lục Quang Luận lại nói:

-Bản chức cảm động, rất cảm động, vì bổn phận xin tiếp nhận lời chúc, sẽ trình lên Quan Trấn và Chúa Cả.

Không khí có phần gượng gạo, hầu như không ai bất ngờ khi Chu đứng lên nói:

-Quan Trưởng sứ đoàn Hoa Lang có lời trần tình.

-Xin mời- Ký lục Luận nói.

Sau một tràng tiếng Hoa Lang của Van Lusi, Chu hỏi Văn Thụ bằng tiếng Việt:

-Mời quan dịch lại… hay tôi dịch.

Văn Thụ cười, lắc đầu. Chu dịch:

-Chúng tôi không có ý căn vặn lời chúc của sứ đoàn Bồ Đào Nha. Chỉ hiềm rằng, việc so sánh hai nơi Bồ và An Nam có sự không thỏa đáng. Trung quân ở An Nam không phải như trung quân ở nước khác… Vua An Nam làm chủ nước An Nam, không phải như các nước vua chỉ là vì, còn thực chất mọi quyền hành sinh sát rơi vào tay Hoàng đế Tây Ban Nha Philip. Chúng tôi là những thủy thủ, không phải là những quan lại hay giáo sĩ chuyên nghiệp, chúng tôi không hiểu sâu sắc An Nam, nhưng cũng hiểu những chỗ cốt yếu. Nước An Nam xưa đánh đuổi nhà Nguyên Mông, hay tiên đế Thái tổ đánh đuổi nhà Minh đã đòi áp đặt ngôi vua lên An Nam, cũng như chúng tôi đuổi vua bù nhìn của Vua Philip mà thôi. Nói đó là phản loạn thì là cổ hủ hay hiểu biết, nói đó là lòng tự cường anh hùng thì đó là đúng hay không đúng. Cho nên xin mạo muội trần tình.

Ký lục Luận cười:

-Sách trời đã phân định, đất ở đâu có chủ ở đấy, lời ông Van Lu-si ta thông cảm nhiều bề.

Đoàn các giáo sĩ Bồ thản nhiên như không nghe thấy gì, không biết gì. Pi-nô cũng ngồi yên.

Ký lục Quang Luận hạ lệnh mang sản vật lên cho các vị khách thưởng thức.

Sau khi thưởng thức hết các loại hoa quả, người hầu dâng lên một món đựng trong lá sen xanh, thoạt nhìn những hạt như hạt gạo, nhưng có vẻ ngoài không đều, có hạt dập bẹt, có hạt dài hạt ngắn… Mùi thơm thì rất quyến rũ. Các vị Tây dương nhìn món ăn, lại nhìn các quan Đàng Trong, rất kinh ngạc thấy mọi người dùng tay, nhón từng nhúm một cho vào mồm, ai cũng hít hà có vẻ đắc ý. Ký lục Quang Luận nói:

-Đây là món cốm non, đặc sản kinh thành. Kinh thành chúng tôi có vùng trồng lúa chỉ chuyên làm món này. Chúa Đàng Trong cũng khoanh một vùng gần Dinh Cát cho trồng lúa, làm cốm non nhưng mười phần so với kinh thành cũng chỉ được dăm bẩy phần, song thế cũng thấy thú vị.

Các quan Tây vẫn luống cuống, Ký lục Luận cười, cho bọn hầu lấy thìa. Nhưng Pi-nô đã thò tay nhúm một nhúm, ăn ngon lành. Các giáo sĩ Bồ Đào Nha nhìn thấy thế, cũng làm theo. Trong lúc đó, thìa bạc được mang ra, các quan Hoa Lang cầm thìa xúc ăn.

Van Lusi nói:

-Hương vị rất đặc biệt. Quả là chưa từng thấy. Xin đa tạ quan Ký lục.

Pi-nô nói:

-Tôi thấy không chỉ hương vị đặc biệt, mà khi được cầm tay, cảm thấy sự mềm mại của hạt, nên  ăn vào thấy ngon hơn rất nhiều.

-Hay- Ký lục vỗ tay nói- Ngài Pi-nô quả là am hiểu An Nam.

-Xin hỏi ngài Ký lục, món này chế biến thế nào ạ?

-Món này dùng lúa nếp, loại lúa khác với loại cho ra gạo mà chúng tôi ăn thường ngày. Khi lúa vừa chín tới, không già quá, không non quá, thì người ta mang về, giã, rồi hấp chín… Bản chức cũng chỉ biết có thế.

-Vậy thì xin đặt một mỹ danh cho món ăn ấy.

-Xin ông Pi-nô cứ nói.

-Hạt này phải qua giã, qua lửa chín, thế mà vẫn nguyên hình, không giập nát, thế cho nên đó là nó đã có một phép Rèn luyện tinh thần. Tuy nó đã qua bao nhiêu lần chế tác, vẫn giữ được hương thơm của lúa, nên nó có tính trung thành hết mực. Nếu tôi về Bồ Đào Nha, để cho người nước tôi dễ biết, tôi xin đặt cho nó cái tên là Ngoan đạo.

Pinô nói xong, các cha Bồ Đào Nha hoan hỉ mời nhau ăn món Ngoan đạo.

Van Lusi cũng xin nói, Văn Thụ dịch lại:

-Tôi cũng xin đặt một cái tên cho món cao lương của nước An Nam. Hạt này hút tinh khí của đất, làm nên hương thơm đặc sắc, nên nó có tính yêu đất nước. Nó đã không câu nệ thoát khỏi cái lốt cũ, tiếp nhận ngọn lửa mới, thoát thai thành một món ngon, bởi vì trong nó có sẵn tính cải cách mạnh mẽ. Tôn giáo của nó là Tân giáo. Khi ta ăn món này ở đâu, lòng ta cũng thanh khiết nhớ về chốn quê hương, nên tôi đặt cho nó là món Tin lành.

Các giáo sĩ Bồ Đào Nha biến sắc mặt, vẻ tức giận hiện ra rất rõ trong nét mặt của họ.

Ký lục Quang Luận vội nói, coi như không biết điều gì đang diễn ra trong ẩn ý của hai bên sứ đoàn:

-Rất hay, rất hay. Các vị khách thực đã tỏ tấm lòng yêu mến nước tôi, xin đa tạ tấm lòng của các vị.

Hai bên sứ đoàn nhìn nhau, cười không được. Ký lục Quang Luận thấy thế, nâng chén lên, định hô uống thì Ba Bị đứng lên nói:

-Tôi mạo muội cũng đặt tên cho món cốm.

Ký lục bỏ chén xuống, ngạc nhiên chưa kịp bảo gì, các quan trố mắt thô lố nhìn lo lắng, Ba Bị tiếp lời.

-Mỹ danh của hai sứ đoàn đặt cho món này thật hay, nhưng chỉ cho các quan nghe cho êm tai, các ông cứ đặt thoải mái. Tôi xin đặt tên… Nói là đặt tên cũng không phải, mà là giải nghĩa. Lúa đến mùa, gặt về, thóc phơi nắng khô cứng, gọi là thóc già, xay giã thành gạo nấu cơm, nấu xôi… Lúa lúc làm đòng, gọi là ngậm sữa, khi ấy là lúc lúa vừa đến thì con gái, tỷ như con gái mười lăm mười bẩy đến tuần cập kê. Lúa nếp loại đặc sắc ấy mới làm cốm được, tỷ như loại đàn bà nghiêng nước nghiêng thành có thể tiến vào kinh thành, vào phủ… Đó là loại lúa trồng lâu mới được ít, như tôi thường nghe các bậc có chữ thánh hiền bảo người đẹp mọi thời vẫn hiếm vậy. Loại lúa ấy vừa qua thì con gái, ngậm đòng, kết hạt non không non quá như quan Ký lục nói, thì gặt về làm cốm, tỷ như người đàn bà trẻ mới lấy chồng đang cho con bú, thơm phưng phức mùi sữa, mùi da người, không như các mụ già hôi xì xì… Các quan ăn cốm có thấy mùi sữa non, mùi da thịt đàn bà không? Có chứ gì? Vậy nên Đàng Ngoài, người ta gọi là cốm, nếu có đặt tên, tôi đặt nó là “gái non”.

Mọi người lặng im như tờ, rồi khi Ba Bị nói xong, Văn Thụ dịch lại bên sứ đoàn Hoa Lang vỗ tay cười nghiêng ngả. Ký lục Quang Luận cũng cười ha ha. Bên các giáo sĩ Bồ, Pi nô dịch xong, các giáo sĩ cũng cười mủm mỉm. Van Lusi hỏi Ký Lục:

-Thưa Quan chủ lễ, ông quan vừa rồi làm chức phận gì?

Ký lục Luận bối rối, bảo nhỏ Văn Thụ:

-Nói thế nào nhỉ?

Văn Thụ quay sang Van Lusi nói rồi bảo Quang Luận:

-Tôi bảo ông ấy làm chức “Trung sự”, tức là lo việc tìm thức ăn ngon.

Bất chợt Ký lục Luận bật cười ha ha.

Một không khí vui vẻ hồ hởi lan khắp phòng.

Vừa lúc đó, nha dịch vào trình báo:

-Cao Hòa thượng và Quan Phủ doãn đến.

*

3.

Sau vài phiên tiếp kiến riêng rẽ, các việc nêu ra hầu như đã ổn cả, các bên chỉ đợi Quan Trấn trở về.

Trong một lần Tổng binh Văn Thụ đến thăm phu nhân Nghi Dung, gặp ngay cả Ba Bị Phạm Quý Hào ở đó.

Văn Thụ nói:

-Anh Ba khác xưa quá, tôi mừng cho anh.

-Anh… Quan Tổng binh cũng khác xưa, tiểu dân cũng mừng.

-Thôi, ở đây không phải phủ quan, tôi cũng không còn trong quân, anh cứ gọi tôi là Văn Thụ, hay Mặt Trắng cũng được.

Ba Bị cười hiền:

-Tôi cũng đang nghĩ, anh khác đạo sĩ Mặt Trắng thật đấy. Hồi xưa, tôi đã hy vọng ba vị đạo sĩ đọc được gia phả cho tôi.

-Anh vẫn lấn bấn cái gia phả ấy ư?

-Nó là sự thực…

-Đó chỉ là một nửa sự thật. Sự thật là những gì diễn ra trước mắt, nhìn thấy, sờ thấy.

-Tôi không thể bất hiếu, bất nghĩa với tổ tông được.

Văn Thụ ôn tồn:

-Anh thờ cúng tổ tông, dạy con cái tiếp nối gia thống, đó là hiếu nghĩa. Anh cũng phải sống cho anh, thì mới có cơ hội thờ tổ tông nữa chứ.

-Ba Bị được như ngày nay là ơn phúc ấm tổ tiên lớn lắm, nên càng không dám khinh suất.

-Tôi hỏi anh nhá, cái kho báu của anh là của tổ tông, vậy thì nó chỉ làm cho tổ tông anh giàu có, danh giá thôi, thế thì đừng nghĩ đến nó nữa, còn bây giờ những gì anh có thể có cho anh thì nghĩ. Người Hoa Lang có cái đạo rất hay, loại trừ những hủ lậu của cựu giáo, lại truyền bá giá trị của cá nhân, nghĩ cũng đúng. Anh có làm được cho anh thì mới thờ tổ tông, từ thiện với người khác được.

Ba Bị rất ngạc nhiên:

-Pi-nô nói rằng, đó là tà giáo. Anh đã nhiễm thói tà giáo của người Hoa Lang rồi.

-Với các giáo sĩ Bồ, người Hoa Lang là tà giáo. Nhưng với người Hoa Lang, giáo sĩ Bồ là những kẻ hủ lậu. Tôi hỏi anh nhá?

-Vâng.

-Anh có biết nguời Bồ mất nước không?

-Tôi nghe Pi-nô giảng, Bồ Đào Nha quy phục Tây Ban Nha để giữ cho Đạo Kitô được trong sạch.

-Nếu người Việt ta, vì phải giữ cái đạo trong sạch như đạo Thiền chẳng hạn, mà phải mất nước, anh có nghe không?

-Không nghe.

-Đấy, cái nút là thế. Tôi lại hỏi anh, nước Bồ Đào Nha cách đây một hoa giáp đã từng đi khắp các bể, lấy các nước khác dễ dàng, vậy mà gần đây, nội tình thì quỳ gối trước Tây Ban Nha, ngoại bể thì bị Hoa Lang chiếm đoạt các nước đã lấy được. Vậy cái tà giáo của người Hoa Lang tốt hay xấu đối với họ?

-Đó là tốt rồi. –Ba Bị phân vân nói- Pi-nô đối với mọi người rất tốt.

Văn Thụ thở dài:

-Ai cũng có phần con người tốt lắm, nhưng giáo lý đã làm cho đầu óc người ta bị xiềng xích mà thôi.

Ba Bị hỏi lại:

-Tôi hỏi anh nhá?

-Được, anh cứ hỏi.

-Pi-nô hiểu tiếng Việt, hiểu sâu sắc nguời Việt, nhưng các ông Hoa Lang đến nước ta thì không cần biết đến nguời ta sinh sống thế nào, vậy thì phải chăng người Bồ tốt hơn người Hoa Lang đối với nước ta?

Văn Thụ cười nhạt:

-Pi-nô hiểu người Việt không phải là để cho anh cái gì, anh ta dạy anh tiếng Bồ, phiên âm lại tiếng ta, chính là rắp tâm truyền cái đạo cổ hủ của họ. Kitô giáo đang cải cách mạnh mẽ, đáng buồn thay nước ta lại tiếp xúc với Giáo đoàn Giê-su Bồ phản động và thâm độc.

-Còn người Hoa Lang thì mang súng đến để dọa đấy hả?

-Không hẳn như vậy. Tôi đã từng đi mua súng của họ, thông qua môi giới là người Nhật. Ta cứ làm bạn với họ, sử dụng đồ vật của họ, suy nghĩ về thiên hạ như họ để làm cho nước mạnh, chỉ cần không học họ cái sự bất trung quân thì nước ta sẽ khác.

-Nhưng như vậy thì việc gì phải tuyệt giao với người Bồ Đào Nha.

-Không cần, nhưng cũng không nên giao du để ảnh hưởng cái thuyết của họ.

-Nói thế tức là tôi đã vứt đi rồi hả?

-Chết, chết- Văn Thụ vội nói rất cung kính- Tôi nói rộng chứ không nói riêng anh. Anh từ một người nông phu, không cần biết chữ Hán, không phải học những điều rỗng tuếch cũ kỹ cũng có cái hay hơn tôi.

-Chính thế nên lúc nào đầu tôi cũng như có hai thằng người, cãi nhau ầm ĩ lên.

-Tôi thấy anh tài, anh nói món cốm như vậy thì anh đâu có ảnh hưởng cách nghĩ của người Bồ.

-Tôi nôm na mách qué thôi.

-Đó lại rất gần với cách xử thế của người Hoa Lang, cái gì cũng gọi thẳng toạt tên ra. Có thế họ mới đóng được tàu đi xa vạn vạn dặm, hưng phát đất nước. Nếu Chúa Cả cho họ lập một phố ở Cửa Hội để tranh mua bán với người Minh, người Nhật thì thế nào cũng có lợi.

Ba Bị phân vân nói:

-Có lẽ đúng, nếu như vậy thì mình cũng biết cái bí mật của súng ống, của la bàn, không ai giữ mà cái kim cứ tự chỉ về một hướng…

-Súng Hoa Lang là loại tinh xảo nhất thế giới, nhưng bây giờ cũng có gì bí mật đâu. Người ta làm ra đầu tiên mới là bí mật.

-Sao không đâu làm được?

-Bí mật của nó nằm ở chất sắt, cách dùng chứ thuốc súng thì người Trung Quốc đã biết từ thời thượng cổ. Hoa Lang đã mạnh lên vì họ làm ra nhiều, cái gì cũng làm nhiều.

-Nếu làm một cái thôi cũng không làm được ư?

-Càng làm một cái càng không làm được. Bởi vì đã làm được thì lại làm được nhiều cái mới rẻ… Làm một cái thì chỉ để chơi thôi.

-Nước ta bao giờ làm được?

-Nước ta không cần làm, mà chỉ cần làm ra cái mà họ không có, rồi bán đi lấy tiền, tiền ấy mua về cái mà họ có. Thế thì ít bỏ sức bỏ của ra hơn.

Ba Bị gật gù:

-Anh nói tôi thấy sáng ra- Rồi thốt lên- Triệu Quận công đã nhọc công vô ích chăng?

-Anh nói sao?- Văn Thụ ngạc nhiên- Triệu Quận công làm gì?

-Anh không biết ư? Hơn hai năm nay, tôi được Triệu Quận công giao cho cùng mấy người nữa làm một khẩu súng?

Văn Thụ tròn mắt, ngạc nhiên quá đỗi:

-Ôi giời ơi. Nó đâu?

Ba Bị lắc đầu:

-Tốn kém bao nhiêu là bạc, vàng, nhưng cuối cùng thì bắn không được, lúc được thì nổ lung tung…

Văn Thụ từ ngạc nhiên, đến buồn cười, cười ha hả. Lát sau, anh ta hỏi Ba Bị:

-Triệu Quận công có thể làm thế là muốn anh học lại nghề thợ chăng?

-Có thế như vậy?- Ba Bị nhăn trán.

-Hay là để anh có thời gian học tiếng Bồ…

-Tôi không biết…- Ba Bị nói- Tôi dần dần mới biết, quan lại có cách hành xử, làm việc ấy không phải là đựơc việc ấy, hóa ra họ lại đang tính cái khác.

Văn Thụ cởi mở:

-Anh bắt đầu hiểu một ít cuộc sống rồi đấy…

-Có lẽ Triệu Quận công muốn từ làm súng rồi làm tàu bè chạy trên biển như người Hoa Lang…

-Ôi, giấc mộng Nam Kha cũng vậy thôi- Văn Thụ than, mắt sáng quắc như kẻ điên.

Sau khi chia tay Ba Bị, chạy xe một đoạn, Văn Thụ lại quay lại, nói với Ba Bị:

-Này, anh Ba, tôi dặn anh, chuyện anh nói với tôi về làm súng, anh phải cẩn trọng không để Triệu Quận công hay ai biết đấy nhá.

-Sao vậy, anh cũng là người nhà Quan Trấn…

-Ôi, anh chưa biết hết quan trường. Nếu tôi là người được biết thì đã đựơc biết rồi. Nhiều khi làm quan có lúc phải điếc, phải câm là vì vậy.

Ba Bị gật:

-Tôi không ngờ người làm quan lại khổ như vậy…- Văn Thụ quay đi, Ba Bị gọi lại- Nhưng này Mặt Trắng đạo sĩ- Làm quan khổ như thế, sao người ta cứ đua nhau, tranh nhau làm quan?

Văn Thụ cười ha ha:

-Có lẽ người làm quan là do họ suốt đời chỉ biết đọc sách, không vào nổi quan trường thì họ biết làm gì?

Văn Thụ lúc ấy mới yên trí quay về.

*

4

Lịch đã định, các sứ đoàn được các quan Đàng Trong tiếp kiến riêng rẽ. Qua hai lần tranh biện, hàng chục việc đã đánh dấu xong. Nhưng cũng còn một ít việc gay go, hai bên giằng co mãi…

Với sứ đoàn Hoa Lang, mọi việc có vẻ suôn sẻ hơn, do có Tổng binh Văn Thụ vừa nói tiếng Hoa Lang, vừa giải thích có lý có lẽ cho các quan Hoa Lang lẫn các quan phủ Trấn. Giám định mạn đàm là quan Phủ doãn Thuận Hóa, tuy nghiêm khắc với người nhưng cũng không giấu được cảm tình với đồ vật của Hoa Lang. Phủ doãn Thuận Hóa ăn nói ngắn gọn, nhìn thấy gì nói nấy, Văn Thụ lại hay dùng hình ảnh, nên hai bên không tranh biện lâu.

Còn Cao Hòa thượng thì đưa ra bốn mươi chín câu hỏi đòi sứ đoàn Bồ Đào Nha trả lời. Các giáo sĩ Bồ đã trả lời bốn mươi câu, chín câu còn lại thì hai bên tranh biện dằng dai. Ví như nếu người Bồ lập phố buôn ở xứ Quảng, thì không được báng bổ dị giáo, tại sao lại phải như thế? An Nam là nơi đa thần đa giáo, bản phủ không muốn mang tiếng hành xử không hợp lẽ trời. Hay như chuyện không được truyền bá thứ chữ hình dây của Bồ… Cao Hòa thượng nói Phật pháp, các giáo sĩ Bồ nói Kinh Thánh, Ba Bị ở giữa dịch ù cả đầu. Đoạn nào Cao Hòa thượng nói nhiều từ nhà Phật thì Ba Bị cứ nương theo cái hiểu về sư sãi đình chùa mà dịch, nhiều lúc Pi-nô lại dịch lại. Pi-nô đã giảng cho Ba Bị nhiều về các giáo phái, nhưng anh ta cũng quên mất nhiều, nên dịch rất khó khăn. Còn khi các giáo sĩ Bồ nói Kinh Thánh thì phải Pi-nô nói lại bằng tiếng ta.

Qua buổi thứ ba, Ký lục Quang Luận lại tiếp cả hai sứ đoàn. Ký lục Quang Luận nói ngay:

-Xin báo cho các vị quan khách, cứ an tâm nghỉ tại dịch quán vài ba ngày vì phủ Trấn có việc lễ. Có lẽ Quan Trấn cũng sẽ về.

Mọi người có vẻ mừng. Văn Thụ hỏi:

-Quan Ký lục chắc đã báo cho Quan Trấn kết cục việc tham vấn của chúng ta?

Ký lục Luận cười:

-Đây là ý trời. Khâm thiên quán thông tri cho các phủ, các trấn biết ngày nhật thực sắp đến, nên…

-Thế ư?- Văn Thụ ngạc nhiên.

-Nhật thực? –Pi-nô cũng thốt lên

-Lễ thường thì Quan Trấn sẽ chủ lễ ngày cúng giải hạn này, nên hạ quan đoán rằng Quan Trấn có thể về phủ Trấn là vậy…

Xong buổi tiếp kiến, Ký lục Quang Luận mời Pi-nô ở lại cùng với Tổng binh Văn Thụ đàm luận.

-Kính thưa ông Pi-nô- Ký lục nói lễ độ- Bản quan còn rất tâm phục về lần dự đoán nguyệt thực hồi ở Cửa Hội, nên nhân dịp này, bản quan muốn tham vấn ông về ngày nhật thực…

-Theo phép tính thiên văn của tôi, đúng là ngày đó có nhật thực…

-Vậy con rồng nuốt mặt trời trong bao lâu?- Ký lục Luận hỏi.

-Con rồng nào?

-Nhật thực chẳng phải là con rồng to lớn vô cùng đã nuốt mất mặt trời ư?- Ký lục nói rồi chỉ tay lên phía trên đầu.

-A…- Pi-nô cười- Cũng như gấu ăn trăng thôi. Không lâu.

-Thật là đại họa. Đàng Trong có họa gì đây?- Ký lục Nguyễn Quang Luận than thở, mặt nhăn nhó.

Văn Thụ cười kha kha:

-Đó là tín ngưỡng, mà tín ngưỡng thì không chắc có thật. Theo tôi biết, môn thiên văn học của người Tây lý giải nhật thực rất đơn giản.

Pi-nô gật gù. Ký lục Luận im lặng. Tổng binh Văn Thụ nói tiếp:

-Khi mặt trời bị mặt trăng che khuất thì thành ra người ta nhìn thấy nhật thực. Quả đất của ta tròn như quả cam, khi đó đi vào bóng tối của mặt trời…

Ký lục Luận nói:

-Tôi nghe nói quả đất tròn, nhưng tròn như quả cam thì không có lẽ… Nếu mặt trời và trái đất cùng như quả cam thì nói con rồng nuốt lại có lý -Quay sang Pi-nô- Chuyện ấy hạ hồi phân giải, tôi chỉ cần biết ngày Nhật thực các quan Khâm thiên quán tính như vậy có trùng với sách của các ông hay không?

-Chắc là đúng- Pi-nô gật

-Xin đa tạ ông.- Ký lục Luận chào Pi-nô

Pi-nô xin phép ra về. Còn lại Tổng binh Văn Thụ, Ký lục Luận nói:

-Quan Phủ doãn đã về Dinh Cát.

-Vậy chuyện bang giao thì sao?

-Bây giờ còn có chuyện hệ trọng hơn chuyện bang giao. Việc đàm Tây có thể đình hoãn, chứ chuyện rồng nuốt mặt trời, đại họa cả hai xứ thì cận kề rồi.

Tổng binh Văn Thụ cố giấu vẻ diễu cợt, bình thản nói:

-Theo ngu ý của tôi, trộm nghĩ nhật thực cũng sẽ qua, đó chẳng qua coi là việc của trời đất, lúc thì giao hòa, lúc thì xung khắc, cũng như tính khí con người mà thôi, hà tất quan Ký lục phải lo lắng quá.

-Người thân tín của ta báo về, Đàng Ngoài cho quan trấn thủ Bố Chánh tập kết binh lực mạnh, lại điều binh từ xứ Nghệ vào, chắc sẽ đánh lớn. Triệu chứng thì đã có nhiều… Triệu Quận công bị Chúa Cả gọi ra cũng có nguyên cớ cả.

Văn Thụ gật, im lặng nghe.

-Quan Trấn và Triệu Quận công đã tính trước, nếu đang đàm thuyết mà có chuyện gì thì ủy cho quan Tổng binh việc tiếp cả hai sứ đoàn, giữ lễ mực thước mà hòa mục, cho họ có cái cảm nghĩ thân tình, nghiêm túc về ta. Tôi còn nhiều việc nội phủ khác.

-Xin lĩnh ý của quan Ký lục. –Văn Thụ cười- Trong khi động binh hai đầu Đàng, Tổng binh không ra trận mà lại đi tiếp sứ, đây là việc châm chước chỉ có ở Đàng Trong…

Ký lục Luận coi như không hiểu ý tứ sâu xa lời quan Tổng binh, cáo từ Văn Thụ và lật đật sang chùa Linh ứng.

Cao Hòa thượng đón Ký lục Nguyễn Quang Luận, nét mặt vẫn trang nghiêm, bình thản, nhưng giọng nói có vẻ xúc động khác hẳn lúc thường:

-Nhật thực chính là dịp “trời đi vắng”, hay là ngày “trời giáng họa” mà bức thư ta bắt được đã nói chăng?

-Hạ quan cũng nghĩ như vậy. Bây giờ phải cấp báo ngay với Quan Trấn và Triệu Quận công chứ ạ?

-Khỏi cần- Cao Hòa thượng nói- Quan Trấn và Triệu Quận công đều là bậc anh minh, các ông ấy đã biết nhật thực là đoán ngay ra thôi. Có điều quan Ký lục giữ lễ thì cứ cấp báo.

-Khi báo cho tên đưa thư biết ba ngày nữa Nhật thực, hắn rất mừng. Rồi quan thẩm vấn nói ý đó ra, hắn đã xỉu tại trận, tỉnh dậy khóc hu hu rồi khai tồng tộc.

-Trời Phật phù hộ đây…

-Hắn nói Quận Đàn cho người báo với Ký lục Thu, lấy lúc rồng nuốt mặt trời ngày nhật thực làm điềm báo hiệu, quân Đàng Ngoài sẽ tràn vào đầu xứ Thuận Hóa, người của Quận Đàn ở Dinh Cát sẽ nổi lên tiếp ứng, trước đó bọn này đã phao lên là trời giáng họa vì chúa Cả phản triều đình. Như vậy Ký lục Thu sẽ tùy cơ mà ứng biến, chờ cho báo tiệp ở Dinh Cát thì lựa mà khuyên Quan Trấn.

-Còn tên đưa thư thứ hai?

-Tên này không hề biết đến tên đưa thư thứ hai, một mực bảo hắn không biết đến cả người lẫn thư nào cả. Có lẽ nó không dám giấu.

-Không thể khai đại sự mà lại giấu tiểu tiết như thế.

-Vâng ạ.

-Cho nên có thể có nhiều đứa vào Đàng Trong, chứ không phải chỉ có một. Bọn chúng không biết nhau.

-Vâng ạ.

-Việc hành lễ quan Ký lục sửa soạn đến đâu?

-Hạ quan đã làm hết chức phận, chỉ đợi Quan Trấn về…

-Ông ấy không về đâu.

-Sao ạ?

-Thế đấy. Ta nói ông ấy không về Phủ Trấn dịp này.

-Quan Trấn đã nói với Hòa thượng như thế ạ? Hạ quan không được biết.

-Không, ta là gì mà Quan Trấn lại bảo. Ta đoán thế.

-Vậy hạ quan phải làm gì bây giờ?

-Việc của quan Ký lục là không làm gì cả.

-Sao vậy- Ký lục giật mình.

-Là thế… Hai đầu đàng như đầu đuôi của con rắn, cả đầu và đuôi đều đang giương lên để lâm trận, thì bụng nó phải là chỗ nghỉ ngơi.

-Hạ quan hiểu rồi… Mọi việc hạ quan sẽ xếp đặt từ từ, coi như không có gì xảy ra ngoài chuyện cúng giải hạn nhật thực…

*

5.

Nơi hoang vắng cách nguồn Khe Cẩm đi vào phía tây chục dặm, Tiểu thư Xuân có khách.

Khách là một người còn trẻ, ăn mặc như người buôn sắt, lại nói giọng Đàng Ngoài, đặc giọng kinh thành. Khi anh ta xuất hiện, tiểu thư Xuân thấy mặt mũi tối sầm, sây sẩm cả đầu óc. Như là có ai gõ mạnh một cú vào ký ức, chọc một mũi tên vào nỗi đau đang lên da non của Tiểu thư.

-Anh là Mộc đấy hả?

-Vâng, thưa tiểu thư, con đây.

-Anh cứ xưng tôi với tôi cũng được, ta có phải chủ anh đâu.

-Chủ của con sai con lặn lội vào đây.

Tiểu thư mặt nhăn lại, đau khổ:

-Sao phải vất vả như thế làm gì? Chủ của anh thật là đã không có gan lại còn bắt anh phải khổ thế.

-Công tử Trịnh ngày đêm lo lắng, vò võ ngóng trông…

-Thôi, anh không phải bẻm mép nữa. Chủ anh lấy vợ con nhà quan rồi còn gì nữa.

-Thưa Tiểu thư, ông Quận công bắt lấy thì phải chịu. Nhưng công tử con không hợp với bà ấy, quả là ngày đêm công tử tưởng nhớ tiểu thư.

-Anh đến được đây chắc là vất vả, sao biết mà lần mò vào đây?

-Tổng binh Văn Thụ báo tin cho Công tử Trịnh. Con vào đây, lần mãi mới đến được quân doanh, rất kỳ công mới gặp thầy Cai đội, thày ấy chỉ cho con đường đến đây…

-Quan Tổng binh Văn Thụ, anh gặp chưa?

-Con không gặp, quan Tổng binh nghe nói đã ra Phủ trấn Quảng. Thưa tiểu thư, con mang theo thư của công tử viết cho quan Tổng binh và cho tiểu thư, nhưng ở Cửa Hội, bọn cướp đuổi theo giật mất cái thư gửi cho quan Tổng binh, còn thư gửi cho tiểu thư thì cũng rách nát, trên đường đi lại bị mưa nên vụn ra không cứu được. Xin tiểu thư tha lỗi.

-Anh có lỗi gì đâu, thôi thế cũng hay, nhiều chữ lại giữ càng đau lòng.

-May là Cai đội quen biết con và Công tử từ hồi ở Kinh thành, nên con nói là tin ngay…

Tiểu thư nhìn lên bức vẽ chữ Xuân, dân dấn nước mắt, nói:

-Ta cảm động vì anh vất vả quá vì chủ, Công tử có anh cũng là do đức đấy…- Nói rồi ngồi thừ ra- Bây giờ mệnh đã an bài, anh về nói với công tử là tiểu thư Kỳ Hoa đã chết rồi, đừng vương vấn nữa.

-Sao lại an bài, thưa tiểu thư, công tử con bảo trời có nhẽ chiều lòng công tử và tiểu thư, có nhẽ trời sắp cho hai người đoàn tụ tái hồi…

-Lạ, anh nói ta thấy lạ…

-Không lạ đâu ạ, con có sứ mệnh nói lại với tiểu thư chuyện ấy.

-Là chuyện gì?

-Là chuyện có nhẽ công tử gặp lại tiểu thư, nếu tiểu thư còn chút lòng đoái hoài thì hai người sẽ đoàn tụ.

-Hay nhỉ- Tiểu thư lau nước mắt, cười –Hay nhỉ?

-Bởi vì công tử hiện nay đang ở…

-Đâu? ở đâu?

-Công tử bảo rằng theo quân đến Bố Chính…

-Ôi giời- Tiểu thư chán nản kêu lên- Thế mà ta tưởng công tử nhà anh đến đâu đây.

-Rồi sẽ đến. Quân của xứ Nghệ đã vào hết Bố Chính, chuẩn bị ngày vào xứ Thuận.

-Lại có chuyện ấy ư? –Tiểu thư bỗng trầm tư- Ta muốn xa lánh bụi trần, giờ lại phải nghe chuyện ấy ư?

-Lần này chắc là Đoan Quốc công phải chịu triều đình thôi.

-Họ đánh nhau ư? Cha ta ở đâu nhỉ?

-Nhất định rồi. Con nghe nói lần này chắc thắng, có trời giúp. Nhân ngày nhật thực là tiến công.

-Nhật thực?

-Ngày mai, thưa Tiểu thư.

-Lại có chuyện ấy ư?

Tiểu thư đứng phắt lên:

-Sao lại ra nông nỗi này?

Tên Mộc nói:

-Tiểu thư không lo, công tử bảo dù gì cũng sẽ không xảy ra chuyện gì với Triệu Quận công. Chỉ là việc triều đình răn đe Quốc công. Ôi chuyện ấy con không biết đâu, việc chủ con giao đến đây là xong, con thư thả đầu óc rồi.

-Mi định thế nào?

Tiểu thư đanh mặt lại, tên Mộc không nhận ra Tiểu thư đã đổi cách xưng hô với hắn. Mộc cười hiền:

-Con xong việc con đợi thôi ạ.

-Đợi gì?

-Mai xem rồng nuốt mặt trời, rồi cùng lắm là hai ba ngày, công tử sẽ vào, hay là tiểu thư ra Thuận Hóa cùng công tử con nhá.

Lúc tên Mộc đến là quá trưa. Khi cho Mộc đi ăn nghỉ rồi, Tiểu thư Xuân thấy lòng mình như lửa đốt.

Tiểu thư nghe thấy rất nhiều tiếng nói cất lên trong cõi lòng. Giờ phút công tử Trịnh trở lại với tiểu thư, tiểu thư mong mỏi từ lâu, nhưng sao bây giờ lại rối bời như thế này. Không thể thân gái dặm trường ra Đàng Ngoài, ta đã vào chùa, rồi lại tìm về miền sơn cước ẩn thân. Giờ đây là lúc hạ sơn về với niềm vui sướng đời thường. Nhưng sao cái sự ứng nghiệm có vẻ chênh vênh không thực. Công tử chàng ơi, chàng sao không thể bươn chải, trèo đèo lội suối qua Hải Vân sơn đến với ta? Sao chàng không thể vượt bể Đông vào với ta? Sao không thể mặc áo thô, đi hài cỏ, ăn mắm cá trừ bữa như tên Mộc để vào với ta? Sao lại đi sau một đoàn quân của triều đình?

Mọi sự an nguy là chuyện của phủ, của Đàng, sau đó là hạnh ngộ, rồi ta sẽ về quê Giáp Sơn, Kinh Môn của ta, khóc trên mộ bố. Ta lại đi trên triền núi, vuốt những ngọn cỏ đã từng nâng bước chân trâu ta cưỡi, tắm trên sông Kinh Thày, ngẩng đầu nhìn mây núi An Phụ… Chỉ một lần như vậy cũng là sung sướng, ta sẽ chết hóa thành một ngôi mộ ở Khe đèo xứ An Hiệp, thế là toại nguyện.

Bỏ lại sau lưng việc Đàng, ta sẽ nói thế nào với bố ta rằng Quan Trấn đã cầu siêu cho ông Huyện Vinh? Triệu Quận công sẽ ra sao, Quan Trấn sẽ ra sao? Các công tử Nguyễn sẽ ra sao và thằng bé Quý Hiền sẽ ra sao? Binh đao không có đầu, binh khí nhanh như ánh chớp, điều gì sẽ xảy ra?

Hôm xưa, Tổng binh Văn Thụ nói với ta, Ba Bị Quý Hào đã vào Phủ trấn Quảng, đời lên hương không thể nào ngờ được. Anh ta cũng mong mỏi được một lần trở về nơi chốn cũ, còn có cái nợ nặng là gia phả của tổ tiên…

Tiểu thư Kỳ Hoa bỏ bữa ăn chiều, trầm tư ngồi như bụt mọc. Tiểu thư bắt đầu mang tràng hạt ra, lầm rầm khấn vái. Sao lúc này tiểu thư muốn mình là ni cô đến thế?

Trời đã mờ tối. Rừng núi thở tiếng xạc xào. Thỉnh thoảng tiếng con nai tác lên, tiếng cú rúc phụ họa, mọi ngày nghe xôn xao, sao bây giờ nghe lành lạnh?

Một đứa nữ vào nói:

-Thưa tiểu thư, đã quá bữa lâu rồi, xin tiểu thư…

Tiểu thư vẫn ngồi im lìm.

*

6

Dĩ nhiên, tin nhật thực phải được phát ra đầu tiên từ các quan Khâm thiên quán. Triệu Quận công sau nửa ngày mới biết, vội giậm chân nói:

-Sao các ông không cho ta biết?

-Thưa Quận công, bản chức đã báo để phủ Dinh lệnh cho cấp báo đến các châu quận cúng tế. Lễ thường không khinh động đến trong quân…

-Quân cái gì…- Triệu Quận công sẵng giọng, gọi quân hầu- Đưa ta đến phủ Dinh ngay.

Đoan Quốc công nằm trên giường, hơi nghiêng đầu, mở mắt nhìn Triệu Quận công, khẽ nói:

-Đến đấy à?

-Thưa Quốc công, có chuyện gấp lắm.

-Chuyện gì?

-Các quan Khân thiên giám báo là bốn ngày nữa sẽ có Nhật thực, rồng nuốt mặt trời.

-Thế hả?

-Có một chuyện không đơn giản, tiểu tướng trộm nghĩ rất hệ trọng…

-Hừ…

-Trong thư ta bắt được của tên đưa thư ở Cửa Hội, có nói ngụ ý là hẹn ngày xuất quân đánh vào, chiếu theo lý lẽ, chính là ngày Nhật thực. Đối chiếu với động tĩnh ở ngoài châu Bố Chính, thì việc tập trung quân của xứ Nghệ là đúng với việc này.

-Thế hả?

-Gần đây, trong dân quanh phủ Dinh truyền nhau, quan quân hai xứ bất trung nên trời giáng họa, đã bị gấu ăn trăng, rồi đến rồng ăn mặt trời nữa là hết số…

-Hừ… Điều quân thế nào rồi?

-Quân xứ Quảng đã điều vào biên viễn để chuẩn bị lo mạn Nam, Quan Trấn đang ở đó. Quân xứ Thuận của ta sẽ cầm cự được, nhưng nếu triều đinh điều thêm thì e khó…

Đoan Quốc công ra hiệu ngồi dậy. Tả hữu xúm vào đỡ ông già ngồi lên tựa vào một đống gối. Mắt ông lão lim dim, lờ đờ, nói khó nhọc:

-Đàng Ngoài liệu có rảnh tay đến thế không?

Triệu Quận công cúi đầu. Ông chúa già nói năng nặng nhọc nhưng vẫn còn có vẻ minh mẫn lắm. Tiếng ông hừ hừ phát ra khò khè:

-Mấy năm đánh dẹp, nhà Trịnh làm nhọc dân. Hạn hán rồi lụt lội… Ta chỉ có già yếu không về chầu Thánh thượng, còn mọi sự vẫn phụng dưỡng như cũ. Các mi cứ nghênh giữ cẩn trọng, nhưng cấm phạm thượng. Cắn thì đánh, đánh để giữ, không ra tay trước.

Ông già thổi nước thuốc, hít hà uống từng ngụm.

-Xin vâng ạ- Triệu Quận công nói.

-Bảo bọn cúng lễ chu tất.

-Xin vâng ạ.

-Gọi tên Quản lãnh…- Ông già nói rồi dưa mắt nhìn quan hầu cận chỉ chỉ vào Triệu Quận công.

Triệu Quận công lui.

Lát sau, một người mặc áo tướng, trẻ trung, hoạt bát được dẫn đến. Triệu Quận công cố ý đợi anh ta sau khi vào lĩnh mệnh ở phủ Dinh. Anh ta cúi đầu nói:

-Xin cung hầu Đô đốc, hạ quan là Quản lãnh mới nhậm chức.

-Quản lãnh có cao kiến gì?

-Hạ quan vừa mới từ Đàng Ngoài vào…

Triệu Quận công thờ phì phì, ngạc nhiên nói:

-Sao vậy hả?

-Hạ quan là nội thuộc trong phủ Cẩm Quận công…

-Sao trước ta không trông thấy mi nhỉ?

-Vâng ạ, hạ quan thường có công việc không thể tự tiện lộ mặt.

-Thế hả?- Triệu Quận công gật.

-Thưa Triệu Quận công, nội tình kinh thành hạ quan đã bẩm báo với Đoan Quốc công. Năm ngoái, triều đình mở khoa thi, lấy đỗ một bọn, nhưng nghe nho lại kháo nhau phán rằng, cử nhân, tiến sĩ khoa này không có xuất chúng, điềm nước suy chưa thể hưng khởi được. Thanh Quận công đưa quân chinh chiến liên miên, nhưng giao tranh thì ít, tìm thuốc lạ thì nhiều. Quân Mạc vẫn ở rừng sâu, khó bề bình định. Trong các trấn, mất mùa luôn, thóc lúa giá tăng gấp ba lần, có nhiều nhà chết đói.

-Nội tình như vậy lại còn lo chuyện binh đao làm gì? – Triệu Quận công tức giận.

-Vừa qua, có quan Hộ bộ Tả thị lang Lê công dâng khải lên Vương nói rằng, cần nội trị thì lập thế tử để yên lòng người, ngoài thì phải xử trí phiên trấn. Tờ khải dâng lên kể tội các phiên trấn, nào là tích lũy để nuôi mộng hai lòng, nay quân hùng tướng mạnh tập trung cả ở kinh sư, phải đánh để kiềm chế phiên trấn, tránh lo họa về sau, để làm nên công nghiệp trung hưng nhất thống.

-Phiên trấn?

-Tờ khải nói rõ đó là các xứ Thái, Cao Bằng, Thuận, Quảng…

-Thế cho nên định ngày nhật thực để mang quân xứ Nghệ vào…?

-Nhưng Vương phán rằng, Đoan Quốc công nay đã già, không thể về chầu mà vẫn cống nạp đủ là được, vả lại các con đều làm quan tại triều, không nên động binh để nhọc sức dân, khi nào rỗi mới lo cũng được.

-Thật thế ư?

-Song mưu sĩ bàn ra bàn vào, cuối cùng Bình An vương giao việc cảnh giới cho Đàn Quận công. Đàn Quận công mang quân nhỏ vào tập trận ở Bố Chánh, ngoài mặt chỉ trưng tập một phần quân xứ Nghệ, nhưng trong bụng chắc có ý đánh thăm dò, rồi nếu có cơ thắng mới làm tới…

Triệu Quận công gật gù:

-Cống vật không bằng lấy làm riêng.

-Nay có chuyện rồng nuốt mặt trời, hạ quan lại có mối lo khác.

-Cái gì?

-Rồng ám chỉ quân vương, mặt trời mặt trăng cũng như các phên trấn, tinh tú muôn vàn là trăm họ. Việc này có ứng với chuyện Quốc công ốm nặng không, nhân cơ ấy mà quân Quận Đàn xông vào tiếng là tiếp ứng thu cống phẩm thì đại họa thật.

-Chúng nó tính cũng ghê đấy, chỉ hiềm nỗi Vương đúng là chưa rảnh tay.

*

Mấy ngày sau, đang đêm khuya, Triệu Quận công bị đánh thức dậy, có tin cấp báo từ Phủ Trấn Quảng. Triệu Quận công lại lật đật vào Phủ Dinh.

Ông già Quốc công có vẻ khỏe hơn trước, thở không còn khò khè, nhưng vẫn nằm mệt, cất giọng rõ ràng, hỏi:

-Đến đấy hả, chắc việc gì cấp?

-Thưa Quốc công, có việc ạ.

-Việc quân nói từ từ mới rành.

-Đây là tin từ Phủ Trấn Quảng mang ra.

-Thế hả? Quân mạn bắc vẫn ổn hả?

-Vâng ạ. Tin từ Phủ trấn Quảng nói rằng, thật ra sẽ không có nhật thực ạ.

-Hả? Sao thế?

-Theo thư của Ký lục viết, trình bày là đúng là có nhật thực, nhưng chỉ có ở vùng kinh sư, còn vùng đất hai xứ Thuận, Quảng thì không có, mặt trời vẫn chiếu bình thường.

-Lẽ nào lại như thế?- Ông già mở trừng mắt, nói.

-Người nói ra chuyện này là giáo sĩ Pi-nô, ông này đã tiên đoán gấu ăn trăng mà các quan Khâm thiên quán của ta không biết lần trước.

Ông già thở phì phì nặng nhọc, gật gù:

-Thật thế chứ?

-Tiểu tướng cũng không biết thế nào?

-Gọi bọn khâm thiên - Ông già nói rồi tự ngồi dậy- Việc bố phòng thế nào?

-Đúng là Bố Chính có quân lớn, Quận Đàn vào phao lên là tập trận…

-Được, nếu không có nhật thực có phải là trời đang giúp ta chăng?

Chuyện trò một hồi, hai quan ở khâm thiên quán đến. Ông già Quốc công nhìn họ, mắt lừ lừ:

-Các ông bao nhiêu tuổi rồi nhỉ?

-Thưa Quốc công, hạ quan bảy mươi tuổi- Một người nói

-Thưa Quóc công, hạ quan sáu mươi lăm tuổi- Một người nói

-Các mi được trời ưu ái - Ông già Quốc công nói, hai ông quan già sợ run lên- Liệu việc nhật thực có đúng không?

-Thưa Quốc công, theo phép xem thiên văn, đúng là mai mặt trời sẽ có quầng tối, bị rồng nuốt mất trong gần nửa canh giờ vào khoảng giờ Tỵ.

-Lần trước sao sách của các mi không tính ra được gấu ăn trăng?

Hai ông quan nhìn nhau, trán lấm tấm mồ hôi. Ông già Quốc công nói nhỏ nhẹ:

-Lần này không đúng tức là tại sách, chứ không phải tại các mi, hỉ?

Hai vị quan quỳ mọp. Ông già quyền uy phán:

-Cho lui, về xem lại sách. Mai sẽ tùy cơ mà phân xử.

*

7

Trước đó, tại phủ Trấn, Pi-nô báo với Ký lục Quang Luận tin không có nhật thực, khiến cho Ký lục phân vân, phải vội vào chùa Linh ứng. Nhưng chùa Linh ứng không giúp được Ký lục Luận, thế là Tổng binh Văn Thụ được vời đến.

-Hạ quan xin nghe cao kiến của quan Tổng binh.

Văn Thụ ngẫm nghĩ, rồi nói:

-Pi-nô đã từng tiên đoán nguyệt thực rất đúng, nay lại nói thế này, thì trước tiên không nên không nghe. Chi bằng tôi sẽ đến tham vấn các ông Hoa Lang xem sao.

Sau khoảng một canh giờ, Văn Thụ quay lại, nói:

-Có thể tin chín phần, chỉ một phần là để nghi ngờ.

-Bọn Hoa Lang nói sao?

-Trong số các quan Hoa Lang, chỉ có thuyền trưởng Giêm là tinh thông thiên văn, nhưng ông ấy chỉ để tâm xem xét việc đi biển, tính toán chiêm tinh thì ông ấy không rành rẽ, nhưng ông ấy nói rằng, sách thiên văn Pi-nô dùng để tính toán cũng chính là sách dùng để dạy cho người đi biển.

-Đó là tín điều của người Thiên chúa giáo?- Ký lục Luận ngẫm ngợi- Hai bọn người ấy tranh nhau, cãi nhau vì chuyện tân giáo, cựu giáo, ấy vậy mà chuyện này lại nhất nhất nói như nhau.

Ký lục Luận hỏi Văn Thụ:

-Ta trả lời thế nào với người Bồ này?

-Cứ từ từ tính kế hoãn…

-Có nên báo cho Quan Trấn và Chúa Cả không?

-Báo mà đúng thì phúc, nhưng sai thì tội đấy.

-Thôi được…

-Nhưng nếu không báo thì tội càng to đấy.

Lát sau, Pi-nô và Ba Bị được gọi đến, rồi cả ba cùng vào chùa Linh ứng.

Ký lục Quang Luận nói với Cao Hòa thượng:

-Nay có ông Pi-nô và các ông trong đoàn đàm luận đến nghe cao kiến của Hòa thượng về chuyện nhật thực.

-A di đà Phật- Cao Hòa thượng bình thản nói- Khâm thiên quán đã có tính, lệnh Dinh đã có, ta cúng lễ thành tâm…

-Nhưng ngày đó sẽ không có nhật thực, Hòa thượng xem có phải không?

-Phật dạy: Duyên sinh hành, hành sinh thức, thức hóa danh sắc. Tâm ta chính là mặt trời.

-Hòa thượng cũng cho rằng mai không có nhật thực ư?

-A di đà Phật.

-Vậy thôi cúng lễ chứ ạ?- Ký lục hỏi

-A di đà Phật. Cầu bằng an không mỏi, ấy là Phật.

Văn Thụ nói:

-Thưa Hòa thượng, vậy thì sách của ông Pi-nô sai?

-Ta chính kiến, hành chính nghiệp.

Pi-nô lắng nghe, rồi vỗ đầu:

-Vốn tiếng Đại Việt của tôi còn ít quá, Cao Hòa thượng lý lẽ cao siêu, tôi chả hiểu mấy. Vậy thì Cao Hòa thượng đồng ý với tôi hay không đồng ý?

Ký lục Quang Luận thở dài:

-Việc cứ phải làm, đầu vẫn mung lung.

Tổng binh Văn Thụ nói:

-Làm quan Tri huyện chắc là dễ hơn?

-Hạ quan muốn cứ làm tri huyện cho đỡ nhọc thân- Ký lục nói.

-Sao quan Ký lục không làm như hồi còn Tri huyện, làm hai bức thư, rồi chần chừ muộn mới sai bọn chạy thư đi. Để đến giờ thấy nhật thực thì vẫn còn trên đường gần đến Phủ, nếu không có nhật thực thì quay về, có nhật thực thì hủy đi một phong thư, chỉ đưa phong thư cấp báo thôi…

Ký lục Quảng hoảng hốt, mặt tái xám, nói:

-Xin quan Tổng binh đừng nói thế, hạ quan báo tin nguyệt thực hồi đó là tự nguyện làm ếch ngồi đáy giếng. Nay thì dù gì cũng phải làm phận sự, dù có đầu rơi cũng không dám láu cá.

Pi-nô nói:

-Các ông chắc còn phân vân lắm à?

-Sao mấy hôm trước ông bảo có nhật thực, hôm nay lại bảo không có? –Ký lục Luận vặn vẹo.

-Nói thế nào cho quan Ký lục hiểu đây- Pi-nô than- Có nhật thực nhưng không phải là ở hai xứ Thuận Quảng nhìn thấy được. Đàng Ngoài mới nhìn thấy.

-Lại còn thế nữa?- Ký lục càng nghi ngờ- Ông nói thế không có lẽ. Làm gì có hai mặt trời? Rồng đã nuốt mặt trời là nuốt chứ…

Văn Thụ thấy thế nói:

-Quan Ký lục cứ cho là con rồng nó nuốt một bên mặt trời ứng với Đàng Ngoài, còn chừa mặt Đàng Trong, có phải không ông Pi-nô- Văn Thụ quay ra hỏi Pi-nô, Pi-nô không gật, không lắc.

Cuối cùng Pi-nô nói:

-Thôi thế này vậy, tôi đã bàn với các cha, xin đánh cược chuyến bang giao này với các quan. Nếu tôi nói sai, chúng tôi sẽ từ bỏ mọi sự thỉnh cầu, tuân theo phán bảo của Quan Trấn. Còn bằng không, mai không có nhật thực, chúng tôi chỉ có xin một ân huệ.

-Điều gì?- Ký lục Luận tròn mắt.

-Đó là được giảng giáo lý Ki-tô ở phủ Trấn, nơi lập Phố buôn bán của Bồ Đào Nha và vùng lân cận…

Ký lục Luận thở hắt ra đánh phì:

-Điều đó ta không hứa được, ta chỉ có thể trình tất cả lên Quan Trấn.

Ngay lập tức, ngựa trạm từ Phủ trấn Quảng phi nước đại đến hai nơi, một đưa tin đến biên ải phía Nam cho Quan Trấn, một đưa tin đến quân doanh của Triệu Quận công ở đầu Đàng xứ Thuận.

*

8.

Buổi sáng như bao nhiêu buổi sáng khác ở miền sơn cước, không khí cực kỳ trong trẻo, se lạnh. Tiểu thư Xuân dậy sớm, nàng tập quyền cước với hai thị nữ, khi những tia nắng chiếu xuống vàng nhạt cả một vạt sân, thì người khách Mộc mới đi từ trong xóm đến.

Mộc nheo mắt nhìn mặt trời đang chuyển nhanh từ màu vàng sang màu trắng chói lóa, thì cười ha ha một mình:

-Lát nữa sẽ biết tay, lát nữa còn chiếu sáng được nữa hay không?

Tiểu thư Xuân mà Mộc nhìn thấy không có dấu vết nào của tiểu thư Hoa ở kinh thành hồi xưa nữa. Tuổi tác làm cho nàng rắn rỏi, gương mặt xạm lại vì nắng gió chứ không còn trắng hồng mịn màng như xưa. Động tác của tiểu thư Xuân thì quyết liệt, ăn mặc gọn gàng, không còn bóng dáng tha thướt kinh thành đâu nữa.

Mộc nhìn lên triền đồi, nắng rải màu bạc trên thảm lá xanh, nói với tiểu thư:

-Thưa tiểu thư, rừng núi dưới nắng thật là đẹp, nhưng không có bóng tối thì sao có ngày… Công tử Trịnh có ở đây thì thế nào cũng làm thơ.

-Mi thật là chủ nào tớ nấy. Mi cũng nhiễm thói phù phiếm thái quá của công tử rồi.

Tiểu thư vẫn mê mải tập tành cùng bọn nữ, bảo Mộc cứ nghỉ. Mộc đi loanh quanh nhà, nhìn ngắm tiểu thư và các tiểu nữ tập võ, thấy thích thích. Đến khoảng cuối giờ Thìn, Tiểu thư mới đi tắm rửa, khoảng nửa canh giờ nữa mới trở lại.

Tiểu thư mang ghế ra hiên ngồi, đặt cái bàn con, bảo tên Mộc ngồi một bên, ngang hàng với mình. Mộc run rẩy:

-Con không dám đâu…

-Ngồi đi.

-Dạ…

-Ngồi đi- Tiểu thư nói rắn giọng. Mộc giật mình, vội rón rén ngồi vào ghế.

Mấy tiểu nữ mang hoa quả ra, mấy tiểu nữ nữa người thì hát, người thì múa, thật là rộn ràng. Mộc há hốc mồm, ngây dại nhìn những tấm thân óng ả mềm mại uốn lượn trước mặt như cá bơi. Mộc vội nói:

-Thưa tiểu thư, con trộm nghĩ thật là thần tiên, cảnh Long vương cũng chỉ có thế này. Con sao lại được tiểu thư ưu ái thế…

-Này Mộc, anh còn nhớ hôm chúng ta đi chơi chùa Linh Nhân Tư Phúc không?

-Dạ, con nhớ chứ. Hôm ấy tiểu thư đi với hai cô hầu, cô gầy gầy xinh xắn mà hiền, con mon men định giăng hoa, liền bị cô beo béo mắng cho té tát. Gớm cái cô ấy thì chắc sẽ sai khiến cả chồng…

-Chị Tý… Ta không biết chị ấy giờ thế nào, ta đã vào đây ngần ấy năm rồi.

-Tiểu thư biết không, hôm ấy cậu chủ con giả đò là tình cờ gặp, kỳ thực đã bảo lão Lê Ban dự liệu trước, mới gặp được tiểu thư. Ôi, công tử con từ ngày có tiểu thư, lú lẫn hết…

-Ta biết, ta biết công tử nhà mi nói lên thế thôi… Này anh Mộc?

-Dạ.

-Nếu mi thương yêu một đứa con gái, lại hứa hẹn kết tóc xe tơ, thì khi có biến phải xa nhau, mi sẽ làm thế nào?

-Con ấy ư? Con không biết đâu, bởi vì con chả có đứa nào uyên ương hồ điệp như công tử và tiểu thư. Con lấy vợ, nhìn nhau còn không biết, tối lên giường tắt nến đi là…

-Nhưng ta đang hỏi mi, nếu vậy thì sao?

-Thì sao ấy à? Thì con đi tìm về.

-Thế mi có đợi đến khi quân đánh về phía ấy mới đi không?

Tên Mộc sững sờ, vội lỏn khỏi ghế, quỳ chắp tay lạy:

-Xin tiểu thư ta cho, thế tức là tiểu thư trách giận công tử đấy hả? Không có công tử con ở đây, con xin nhận.

Hai tiểu nữ xốc Mộc dậy, ấn vào ghế như cũ.

-Mi thật là đồ tiểu nhân, cho lên làm người vẫn cứ quen làm chó- Tiểu thư bỗng cười khì, nói cay độc. –Nói cho mi biết, hãy liệu mà đàng hoàng đi, không xưng con nữa.

-Con…- Mộc run rẩy.

-Tôi, nói đi- Tiểu thư nhắc rất rõ

-Vâng, tôi… Tôi xin nghe.

-Mi bảo mi làm mọi việc vì chủ anh chứ gì?

-Vâng.

-Vậy thì mi chết cho chủ mi đừng oán thán nhá.

-Sao lại thế?- Mộc hoảng hốt.

Tiểu thư chỉ lên phía mặt trên đầu:

-Hôm nay dù có nhật thực hay không, ta không quan tâm. Tấm lòng của công tử ta xin ghi tạc. –Nói rồi chỉ lên bức tranh chữ Xuân- Mi có biết ta tôn thờ chủ mi thế nào không? Ta đã mang nó theo, và sẽ để đó thờ đến hết đời. Nhưng cái cách tái hồi của công tử nhà mi ta không thể nhận được.

-Là sao vậy, thưa tiểu thư?

Tiểu thư đứng lên, nói gióng riết:

-Mi tưởng rằng ta không động lòng vì công tử hả? Ta ngày đêm mong nhớ chàng. Ta đã đánh đổi cả phủ Trấn, cả Quận công, cả nghĩa phụ và nghĩa tử lấy một mối tình mê. Mà sao công tử nhà mi lại không để ta yên? Sao công tử nhà mi không biết lòng dạ ta, hả? Sao lại có thể rẻ rúng cái tình của ta đến như thế này, hả?

Mộc run bần bật, lạy như tế sống tiểu thư:

-Xin tiểu thư bớt giận, con chỉ biết làm theo lệnh của chủ con…

-Cả mi nữa, không ra người nữa…

Mộc vẫn lạy như bổ củi. Tiểu thư nói lớn:

-Bắt lấy nó.

Tức thì hai người nữ trẻ đến xốc tên Mộc lên, trói nghiến vào góc sân.

Lúc đó, Mộc ngửa cổ nhìn mặt trời chói chang, hắn giật mình, gào lên:

-Con không biết, con không biết, công tử bảo là rồng nuốt mặt trời thật mà. Sao lại thế này?

Vừa lúc đó có tiếng thưa:

-Thưa Tiểu thư, có quan Lãnh binh đến.

Tiểu thư nhìn thấy Đội Huy mặc áo Lãnh binh. Lãnh binh Huy nói:

-Thưa Tiểu thư, vâng mệnh Quan Trấn, hạ quan đến dẫn nghi phạm.

Nhìn ra, xung quanh đầy lính. Tên Mộc bị dẫn đi. Lãnh binh Huy nhìn Tiểu thư, cảm thán:

-Tiểu thư ẩn mình nơi sơn dã này, nếu không có việc Đàng, sao Huy này may mắn biết được, Tiểu thư có nhắn Quận công và mẫu thân tôi điều gì không?

Tiểu thư thở dài:

-Ta muốn lánh đời, đời không cho lánh, biết làm sao. Anh bảo ta phải làm sao?

-Tiểu nhân trộm nghĩ thế này- Lãnh binh Huy bình thản nói- Trừ khi chết đi chưa biết, chưa ai từ cõi ấy trở về nên không biết, còn thì đã sống thì không khỏi đường biến đổi của tạo hóa. Sống một ngày không phải chỉ một ngày, ngày hôm qua qua rồi cũng không qua hẳn, ngày mai chưa đến chưa chắc đã chưa đến. Vậy thì tiểu thư sao lại muốn tạo hóa đứng yên lại để vo tròn mình?

Tiểu thư buồn, không nói gì. Bọn nữ đứng im phăng phắc, đám lính cũng đứng yên.

-Nay vì tiểu thư mà Quận công và phu nhân thân mẫu của tôi ngày đêm không yên lòng, tiểu thư có biết như vậy là sao không? Bởi vì Quận công và phu nhân sống không phải chỉ khư khư cho mình. Quận công trong quân thì lao tâm khổ tứ nghĩ cho Trấn, cho Xứ, đến Phủ thì nghĩ đến Dinh, về nhà không ngủ vì nghĩ đến phu nhân tôi, đến tiểu thư… Giả như Quận công và phu nhân cũng trốn đời thì đâu còn Đàng Trong, đâu còn…

-Thôi- Tiểu thư ngắt lời- Anh đang làm việc quân, mau đi đi.

Lãnh binh Huy quay gót, hạ lệnh mang Mộc đi theo.

*

9.

Cùng lúc ấy, Triệu Quận công cùng thuộc tướng ở quân doanh, căng thẳng nhìn mặt trời rực rỡ, mồ hôi túa ra như tắm. Ba quân không biết chuyện gì, lính tráng ở quân doanh chỉ biết chủ tướng và các tướng ra cả sân, nhìn lên phía mặt trời rất lâu.

Qua giờ Tỵ, Triệu Quận công như trút được gánh nặng. Lần lượt quân do thám truyền tin về. Phân giới phía Bắc xứ Thuận vẫn yên ổn. Đến giờ Mùi, quân Bố Chính rục rịch lui…

Triệu Quận công trở về phủ Dinh lúc giờ Tuất, khi đó trời đã tối.

Hai vị quan già ở khâm thiên giám bị bãi chức, nhìn thấy Triệu Quận công có vẻ thẹn, nhưng vẫn không thôi khóc lóc, nước mắt rơi đọng trên râu bạc, lóng lánh ánh nến phản chiếu, bất chợt Triệu Quận công thấy hai vị có gì đó thật quái dị. Hai ông già ấy thưa bẩm Quận công, nhưng Triệu Quận công không còn đầu óc đâu mà nói năng với các ông ấy nữa.

Ông già Đoan Quốc công ngồi lim dim, không nhìn lên:

-Đến đấy à?

Triệu Quận công nói:

-Mọi việc đã qua, thưa Quốc công, quân Bố Chính đã lui…

Ông già lắc lư toàn thân, như thể đang bị gió lay, bỗng dừng lại, mở cái mắt cú mỏi mệt, nói:

-Thật ra có một mặt trời khác ư?

-Theo người Bồ Pi-nô thì cho đến giờ, hắn nói đều không sai.

Ông già gật gù, gật gù…

Im lặng. Ngọn nến bỗng cháy bùng lên một cái rồi lại bình thường, tiếng sèo sèo êm dịu.

-Ta phải có phủ Dinh khác.- Ông già nói, rồi dang tay ra, định nói nhưng lại không nói tiếp nữa.

Triệu Quận công vẫn đứng im. Ông già ngẩnh lên:

-Bắc tạm yên, chuyện ở giữa là ý trời, còn các mi lo mạn Nam, hả?

-Mai tiểu tướng xin về Quảng.

-Về Quảng thôi hả? –Ông già gật gật, nhúng tay vào chén nước, vẽ chữ Quảng ra bàn- Quảng là rộng lớn, đường đến Quảng xa xôi, thế thì xa hơn Quảng gọi là gì?

-Tiểu tướng xin lĩnh mệnh, sẽ đi đến bản doanh dã chiến của Quan Trấn ngay.

Ông già phất tay, rồi tiếp tục nhúng tay xuống chén thuốc, vẽ chữ Quảng, lại vẽ chữ Phú, vẽ chữ An…

*

10

(Tiểu thư Phạm Thị Kỳ Hoa tự sự)

Cuộc đời đúng là một bể khổ, tôi nhớ sư Thành không phải vì ông ấy đã nói thế, mà bởi vì ông ấy đã cho tôi biết cách để sống trong bể khổ ấy. Nhưng tôi không thể sống theo cách của ông ấy được. Nên tôi đã từ giã cửa Thiền của ông ấy mà đi.

Ôi, sư Thành, Người đã cho ta biết bài Mẫu Đơn quyền đẹp biến ảo thế nào. Quan Trấn cũng đã dạy tôi bài quyền ấy, nhưng Quan Trấn khi đó vẫn còn là Quan Trấn, thế tay thế chân ông ấy dù có nhập thần vào quyền cước, mà bóng dáng cung phủ uy nghi vẫn váng vất đâu đấy, làm cho Quan Trấn như là đang bị úp trong cái lồng son lo lớn mà thôi. Chỉ khi tôi múa bài quyền Mẫu Đơn với Cao Hòa thượng, tôi mới thấy ông ấy không còn có cửa Thiền, hay là Phật của ông ấy đã hòa vào trần thế? So với bậc quyền quý, Phật của sư Thành gần với đời hơn. Nhưng Cao Hòa thượng là sứ thần của Phật, ông ấy cần cho chúng sinh hơn là cho tôi. Tôi từ bỏ cửa Thiền, tôi đã trả ông ấy về cho chúng sinh Phật tử.

Tôi đã về miền sơn lâm, cắt chữ “Lâm” trong bức đại thiếp Công tử Trịnh tặng, chỉ để lại chữ “Xuân” trưng lên để thờ. Tôi thờ tiểu thư Phạm Thị Kỳ Hoa đấy.

Tôi những muốn sống cuộc đời của cỏ cây, của mây bay và gió trời… Cho đến khi Tổng binh Văn Thụ xuất hiện.

Quan Tổng binh, sao chàng lại đến đây đánh thức cuộc sống của loài cỏ cây này. Sao cuộc sống lại sinh ra chàng để ta phải lo buồn.

Tôi chạy trốn Tổng binh Văn Thụ để vào chùa, chỉ có dì Dung là không mắng tôi. Dì bảo: “Văn Thụ khác hẳn với lũ quan lại sâu mọt mũ cao áo dài. Chính vì thế mà nó là cái họa”. Dì Dung có linh cảm của loài mèo hoang ở nguồn Lai Nữ, sợ bóng dáng bẫy đấy mà thôi. Tôi đã bảo dì: “Bố con có dì thật là phúc lớn”. Bả Bẩy, phu nhân Quan Trấn bực lắm, nói: “Em làm cho chị mất mặt, chị nói một câu, em mất đầu, em có biết không?”. Nhưng cuối cùng, bà Bẩy đã làm ngơ, không phải vì tôi, mà vì Đô đốc Quận công và vì tôi đã vào chùa Linh ứng.

Sau chuyện này, Tổng binh Văn Thụ làm cho tôi canh cánh bên lòng. Chàng không buồn giận tôi, không mảy may lo nghĩ đến thể diện, còn luôn luôn nghĩ đến Công tử Trịnh. Từ chàng, toát lên một suy nghĩ lạ thường. Tôi đã hỏi chàng thì chàng đáp: “Tôi học được cách nghĩ của người Hoa Lang, cái gì thực có ích cho người thì làm, cái gì hại người là hủ bại”. Ôi, dần dà, tôi phát hiện ra chàng đến từ một thiên hạ khác, suy nghĩ như từ kiếp người khác, cái lốt Mặt Trắng đạo sĩ của chàng bỗng chốc tan biến như hư ảo không bao giờ có. Văn Thụ, phải chăng chàng không để ý đến cái đời mà chàng đang sống, chàng chỉ chăm chú sống với ảo ảnh Tây Phương của chàng thôi. Khi chàng xuất hiện ở nơi rừng núi này, biết chàng bị biếm đến nơi biên ải, tôi lờ mờ hiểu rằng, ngày tai họa của chàng không còn xa nữa.

Chân nhân đạo sĩ nói với bà Bẩy rằng, tôi phải đến lần thứ ba mới thành gia thất, giờ nghĩ lại toàn bộ đường đời cho đến bây giờ, mới thấy quả là những tiên đoán thần kỳ. Công tử Trịnh là một lần, Tổng binh họ Tống là một lần, lần thứ ba thành thân thì không thể nào ngờ được. Người xưa bảo người tính không bằng trời tính là chỗ này đây.

Tôi không thể tự nhiên thành tiểu thư con Triệu Quận công, thì tôi không thể tìm người tự nhiên thành công tử như công tử Trịnh, có số làm họ nhà quan như Tổng binh Văn Thụ. Trời đã run rủi cho tôi được một người để tựa vào… Người ấy cuối cùng là hoan lạc của đời tôi.

Tôi đã ra đi từ xó núi Giáp Sơn, con quan Tri huyện xoàng xĩnh, qua cửa kinh thành và lang bạt đến phủ Trấn, rồi sống hoang ở xa nguồn Khe Cẩm. Thiên hạ với tôi đã xa đằng đẵng, thời gian với tôi đã ngừng trôi. Nhưng hóa ra là tôi tưởng thế mà thôi. Ngoài kia, ngoài khung cửa của tôi, dưới xuôi miền ven biển Phủ Trấn, Triệu Quận công vẫn ngày đêm lao tâm khổ lực vì việc Đàng, Quan Trấn vẫn lo toan việc nước. Đoan Quốc công không thể sống mãi mà không xuống suối vàng. Và Ba Bị đã thành một người nói tiếng Bồ, đi lại đàng hoàng như đã hóa thành kiếp khác…

Cho đến một ngày, mặt trời ngày đêm chiếu trên đầu tôi bỗng thành quân binh lôi kéo tôi trở về với thiên hạ đang nhốn nháo. Rồng nuốt mặt trời hay không? Tên Mộc đã đến, không phải công tử Trịnh sai hắn đến mà là trời đã mang hắn đến. Hắn đã nhắc tôi có một giấc mơ dang dở. Giấc mơ ấy biến thành hiện thực hay không tôi không cần biết, tôi chỉ tiếc là hắn đã phá giấc mơ ấy của tôi.

Khi tôi nhớ lại những điều này, thì đoạn đời nàng Xuân đã kết thúc, các em vui vầy cùng tôi, tôi đã gả chồng cho họ và mong chúng quây quần thành một xóm mới yên lành ở sâu nguồn Khe Cẩm này. Chúng nó nấu cơm chiều cho chồng, dệt vải để sống, ôi cái đời ấy tôi cũng thường mong…

Tôi đã phát hiện ra bí ẩn của cuộc đời… Sức thanh tân của tôi lại trỗi dậy, tôi muốn sống một kiếp người khác với những gì tôi đã sống, tôi đã biết. Hai chúng tôi cùng ra đi từ một kiếp phù du ở Đàng Ngoài, rồi sẽ chết ở Đàng Trong. Những cuộc chinh phạt của quan quân không vướng bận đến chúng tôi… Trong khi phát hiện ra nhau, tôi phát hiện ra mình, nếu không có những người bình thường như tôi và chàng thì phủ Trấn lẫn triều đình đều không tồn tại… Đó là niềm hạnh ngộ tuyệt trần đời mà tôi và chàng biết được, là niềm an ủi bất tận trong những ngày còn lại trên thế gian này…

***

Chương cuối : Vô đề

1.

(Ghi chép của Pinô)

Cuối cùng thì Quan Trấn cũng khải hoàn về phủ Trấn. Ông ấy thắng trận, áp đặt một trấn mới ở phía nam xứ Quảng. Trong phấn khởi của kẻ thắng trận, ông ấy rộng lượng ban cho các giáo sĩ Bồ ân huệ được lập một phố buôn ở xứ của ông.

Phần thưởng ấy chỉ dành cho kẻ kiên nhẫn biết chờ đợi. Các thuyền trưởng và đô đốc Hoa Lang không thể bám trụ lại như chúng tôi, đã cáo từ ra biển từ trước khi Quan Trấn trở về. Quan Trấn đã ra một cáo thị, nghiêm cấm người Hoa Lang quấy rối ở miền ven biển trong xứ Quảng. Nhưng tôi biết ông ấy chỉ làm vậy cho qua chuyện, bằng chứng là sau đó, tàu Hoa Lang vào Cửa Hội, quan quân vẫn chạy thuyền xa nửa dặm, buôn bán với Hoa Lang hồ hởi như thường. Đoàn thuyền của phủ Dinh vẫn đều đều chạy qua Mạc Phủ mang súng Hoa Lang về Đàng Trong.

Tôi bắt đầu thấy con người Quan Trấn lần lần hiện ra, phức tạp, khó lường hơn tôi tưởng. Ông ấy đã từng dọa chém Tổng binh Văn Thụ, rồi đuổi đi như vứt cái rẻ rách. Một người thân Hoa Lang, kiến thức vô cùng uyên bác, lúc nào cũng hăng hái muốn nghĩ cách cho Đàng Trong lớn lên vượt bậc giống Hoa Lang, nhưng kết cục thế ư? Trong khi ông ấy rút kiếm ra, người ta nói ông ấy đã nghĩ đến ngôi Chúa sắp kế thừa, ông ấy nghĩ đến mối thù với Vương ở Đàng Ngoài, nhưng ta còn hiểu được rằng, nếu Văn Thụ không phải là người thân Hoa Lang thì ông ấy chắc không nghĩ giết đi như vậy.

Tất cả các quan lại liên quan đến hai sứ đoàn Bồ Đào Nha và Hoa Lang đều không được trọng dụng nữa. Ký lục Nguyễn Quang Luận nhanh chóng rời khỏi chức quan ở phủ Trấn, đến lĩnh chức Tri châu ở miền quan ải. Triệu Quận công sau trận đánh phương nam đã tự cởi áo tướng ở ẩn, Ba Bị tuy không quan chức gì, nhưng cũng đi sâu tận vào trong núi sống với người con gái đã nuôi con anh ta. Cao Hòa thượng viên tịch ngay sau đó ít ngày… Sau khi ông Chúa Cả mất, Thụy Quận công lên ngôi chúa Dinh Cát, việc đầu tiên của ông ấy là cho quan Phủ doãn Thuận Hóa về vườn.

Trong khi đó, ông ấy cho tôi lập một nhà giảng giáo lý Ki-tô ở gần Cửa Hội, thỉnh thoảng cho người vời đến hỏi han, đòi tôi phải giảng chiêm tinh cho các quan ở Thiên văn quán.

Tôi hiểu rằng, ông ấy muốn lập nên một Đàng Trong hoàn toàn khác với Đàng Trong của ông Chúa Cả.

Quan Trấn tân chúa gọi tôi đến Dinh Cát, dẫn tôi ra ngoài hiên phủ, chỉ tay vào đâu đó trong bạt ngàn màu xanh non nước ở phía Nam, bảo:

-Lần sau ông đến, ta sẽ tiếp ông ở phủ mới. Phủ Trấn như đầu óc, như trái tim, xứ sở như cơ thể. Đầu có thông thái thì cơ thể mới mạnh mẽ. Ta muốn một nơi định phủ muôn đời, trời chiều ý ta thì còn hơn thế nữa. Ông có tài chiêm tinh, ông xem cho ta nơi ấy có tinh vân quy tụ, nhật nguyệt chiếu rọi thế nào?

Tôi cáo từ Tân chúa, ra đến cửa phủ thì gặp một thuyền trưởng Hoa Lang đang đi vào…

Tôi cám ơn Tân chúa, ông ấy đã làm những gì chúng tôi cầu mong. Nỗi buồn trong tôi lại xuất phát từ phía khác, và điều đó là nỗi buồn kép, buồn gấp hai lần. Giá như triều đình Bồ Đào Nha hoặc Tây Ban Nha nghe thấy lời trần tình của chúng tôi, lập một phố buôn với xứ Đàng Trong, thì lợi ích cho Tổ quốc tôi sẽ rất lớn. Thuyền trưởng Costa quả là đã phí công vô ích tranh đua với người Hoa Lang, làm cho người An Nam có cảm tình với người Bồ. Trong khi đó, Chúa Đàng Trong vừa giao thương vừa nghi ngờ người Hoa Lang, thì chúng ta không được tiếp viện gì để giao hảo với Chúa Đàng Trong. Điều đó làm cho lời hứa của chúng tôi với ông ấy cũng không còn sức nặng nữa. Sau này, thực ra tôi không có ý cầu kiến ông ấy nữa cũng là vì thế.

Tôi để công sức tìm hiểu, sống với dân chúng Đàng Trong. Tôi đã yêu mến Ba Bị, Bá Hòe, Triệu Quận công và ngày càng yêu mến đồng bào của họ. Thứ chữ mà tôi ghi âm tiếng nói của họ sẽ có ngày có ích cho các cha truyền giáo lý Ki- tô cao cả, dẫu rằng tôi biết điều này rất khó khăn ở đất này. Nhưng trước hết, thứ chữ ấy có ích cho những người không có chữ Nho, rất dễ học và và dễ viết. Tôi đã nói với Chúa Đàng Trong điều ấy, ông ấy cười:

-Nước ta đã từng có kiểu chữ khoa đẩu, nghe nói viết ra trông như con nòng nọc, bây giờ các anh dùng thứ chữ như giun ấy, nên người xứ ta dễ viết, dễ xem là có gì lạ. Chẳng qua tổ tiên phù hộ đấy thôi.

Tôi câm họng, chả nói được điều gì. Chỉ có điều an ủi lớn là tôi biết sự hy sinh của tôi chắc sẽ không uổng phí.

*

2

(Ba Bị Phạm Quý Hào viết cho con trai Phạm Quý Hiền)

Trưởng nam của bố!

Khi con đọc những dòng chữ ngoại bang này thì ta cũng đã đi xa lắm rồi. Ta đã ghi chép lại nhiều chuyện trong đời, nhưng đó cũng chỉ là những chuyện tầm phào, nhỏ nhặt. Hiềm nỗi những chuyện lớn lao, những chuyện thay đổi cả số mệnh con người, biến đổi cương vực Đàng Trong thì ta vẫn chưa viết được.

Ta biết ta là ai, nên ta không dám một tay vác núi Thái Sơn.

Ta là tên du thủ du thực ở xó núi Giáp Sơn, Phủ Kinh Môn, rồi số trời run rủi, được phúc ấm tổ tông mà lang bạt đến Đàng Trong, trở nên một môn khách của các quan nội phủ, thành khuyển mã cho Triệu Quận công đã nuôi con nên người. Làm thợ ta cũng làm, bán buôn ta đã thấy ông Bá Hòe bươn trải, việc phủ Trấn, việc Đàng ta cũng biết qua loa, nhưng rốt cuộc ta vẫn chỉ là một tên hoạn lợn, chân chưa sạch bùn, miệng chưa hết mùi mắm thối. Ta không có một chữ thánh hiền, chữ nước nhà rậm rì rắc rối ta cũng không biết nốt, thế mà may sao ta biết được thứ tiếng của người Tây, nói líu lô khiến các quan ta vừa tức vừa sợ, viết lằng nhằng dây dợ cũng hay hay. Ta cũng coi như toại nguyện, một đời như vậy đáng lẽ cũng ngậm cười nơi chín suối được rồi…

Chỉ có một điều khiến ta vẫn canh cánh trong lòng.

Đó là món nợ về kho báu vườn An Lạc…

Câu chuyện sau đây đã thay đổi cuộc đời ta, làm cho cái nghĩ ngợi của ta về gia phả tổ tông bị một phen biến động.

Vào dịp nhật thực, ta đã có mặt ở phủ Trấn, đi cùng bầu đoàn của Ký lục đến chùa Linh ứng. Những ngày ấy thật khốn khổ. Ông trời đã khiến cho lũ người dưới hạ giới này nhớn nhác. Rồng có ăn hay không ăn mặt trời? Ký lục Luận gọi Pi-nô, Văn Thụ và ta đến, rồi cả bọn rùng rình đến chùa Linh ứng.

Ký lục như kiến bò trên miệng chén, báo cho Quan Trấn và Triệu Quận công hay không báo, chắc ông ta nghĩ ngợi muốn nổ đầu ra, tóc sau một đêm bạc thêm. Ông ta muốn Cao Hòa thượng nói một lời cho vững tâm, mà Cao Hòa thượng cứ loanh quanh, loanh quanh. Lời nói của nhà Phật mù mờ, rắc rối. Pi-nô nói với ta:

-Có thể tiếng Đại Việt của tôi chưa thông tỏ hay sao mà tôi không thể hiểu được lời Cao Hòa thượng.

Văn Thụ khi ra về, nói với ta:

-Những lúc nước sôi lửa cháy thế này, mới thấy giáo lý của ta ỷ theo Phật pháp, rồi theo lời dạy của các Nho gia là bất lực. Thằng Tây mũi lõ kia nó nói một là một, hai là hai, anh biết tiếng nó, anh sẽ thấy nó nói sáng sủa, tự tin lắm, phải không?

Văn Thụ tiên sinh vốn không ưa người Bồ. Trong thâm tâm tiên sinh, kỹ xảo của người Hoa Lang là số một, ý chí tự cường quật khởi lên nghiệp bá của người Hoa Lang là tấm gương cho quan quân ta soi vào, Văn Thụ tiên sinh cho là người Bồ cổ hủ, quỳ gối trước ngoại bang nhưng lại dương dương tự đắc cái đạo của mình là hay, thế mà khi nói về chiêm tinh, tiên sinh Văn Thụ cũng phải dẹp sự ganh ghét, nhận rằng Pi-nô đúng. Nước ta chưa có vận may biết được phép tính tinh tú mà người Tây đã nắm được, cho nên quan quân bối rối như ếch ngồi đáy giếng. Tiên sinh Văn Thụ cười:

-Anh Ba, tôi và anh xuất thân khác nhau, nhưng cuối cùng tôi vẫn coi anh ngang hàng, bỏ vai vế đi, là bởi vì anh và tôi đang cùng làm một việc, cùng phục dịch việc đàm thuyết. Tôi không câu nệ lễ, bởi vì tôi muốn nước ta, nếu không được cả nước thì nội Đàng Trong, hãy nên cư xử như họ, chuộng cái thực chất, bỏ cái hư danh.

Ta không biết nói gì, chỉ nói:

-Tiểu dân chỉ biết chăm chỉ làm lụng, có nhẽ tiểu dân không hợp với quan trường.

Văn Thụ vẫn một mạch nghĩ, lại nói:

-Quan Trấn và Triệu Quận công cũng đã là một thời khác, biết nóng ruột nhìn Hoa Lang bán súng, muốn thử làm một khẩu súng, nhưng hỡi ơi, làm súng như thế thì bao nhiêu đời nữa ta mới bằng được họ.

Sau ngày nhật thực không xảy ra, Triệu Quận công về phủ Trấn. Ta thấy ông ấy già sọm đi. Ông ấy hối hả đi đến chỗ biên ải nơi Quan Trấn đang tuần du, bảo ta và Văn Thụ tiên sinh đi cùng.

Khi Triệu Quận công đến, quân hầu bảo là Quan Trấn không ở doanh tướng, mà đi sâu vào núi. Triệu Quận công vội vàng lấy bọn dẫn đường, lần theo vết Quan Trấn.

Núi không cao, nhưng đủ nhìn thấy ba bề xung quanh, nhìn thấy biển xa xa mờ mờ dưới nắng trưa. Từ đây, nhìn thấy mỏm đất dấu vết cực Nam của Đàng Trong.

Quan Trấn ngồi một mình, dưới  tán cây cổ thụ cô độc, xung quanh cây ấy không còn cây nào lớn hơn nó nữa, đằng sau Quan Trấn là một tảng đá lớn, phẳng nhẵn, đen xám, dựng đứng như bức tường nhỏ bé. Quân hầu đi theo Quan Trấn lánh xa mấy trăm thước.

Triệu Quận công tiến đến, cúi đầu nói:

-Tiểu tướng vừa từ phủ Dinh về, xin cung kính yết kiến Quan Trấn.

Quan Trấn từ từ quay lại, nhìn Triệu Quận công, lại nhìn qua vai ông ấy đến bọn đi theo là ta và Văn Thụ. Ta nhìn thấy ánh mắt Quan Trấn sắc lạnh. Trong ánh nhìn ấy, không có tia sáng hiền từ mỏi mệt như Quốc công, nó như sắp thiêu đốt hết mọi vật.

-Đô đốc Quận công đã đến rồi đấy hả?- Quan Trấn nói- Ta đợi đã lâu rồi.

Triệu Quận công đưa cho Quan Trấn ba phong thư. Quan Trấn lần lượt bóc ra xem rồi tung lên trời, cười gằn. Ba tờ giấy bay lên rồi bị gió dán chặt vào vách đá xám, thật ngạc nhiên trên mỗi tờ giấy đều có hai chữ. Quan Trấn chỉ vào ba tờ giấy nói:

-Ta đã ban cho các mi được phép nói chủ kiến về việc đàm Tây. Cao Hòa thượng chỉ viết mấy chữ “Vô vi”, Phủ doãn nói “Bài Tây”, Ký lục bảo “Tự cường”, còn các mi thế nào?

Triệu Quận công lấy một mẩu đá trắng, viết lên vách núi chữ “Tuần tiễu”, Tổng binh Văn Thụ viết chữ “Trung quân thân Hoa”…

Quan Trấn gật gật, chỉ ta bảo:

-Đây là người nói tiếng Bồ đấy hả, còn mi thế nào?

Ta bối rối, Quan Trấn nói:

-Cứ viết, cứ viết.

Ta bèn tiến lên viết hai chữ bằng thứ chữ của Pi-nô dạy ta ghi âm lại. Quan Trấn bảo ta đọc, ta đọc: “Nhị hòa”, ông ấy hỏi:

-Chữ Bồ thế hả?

-Không- Ta nói- Đây chỉ là mượn con chữ của họ, viết ra cái tiếng của ta.

Ông ấy nói một câu sấm sét:

-Được.

Rồi quay sang Triệu Quận công:

-Việc Thuận Hóa thuận không?

-Thưa Quan Trấn, Phủ Dinh vô sự, Quốc công đang bận tâm rằng xa hơn Quảng gọi là gì?

Quan Trấn đứng lên bỗng bật cười ha ha, ha ha, chỉ vào vách đá:

-Ta hằng hỏi các bậc cao niên, núi Đá Bia mà Tiên hoàng Thánh tông đã đề bia ở nơi nào. Hiềm nỗi lễ nghi triều phủ của Đàng Trong bấy lâu luộm thuộm, không ai chỉ cho ta thật đúng. Ta đã thấy tảng đá này, chữ khắc mờ mịt, ngờ rằng đó là những lời vàng của Thánh tông năm xưa, bèn cố ý xem xét… Nhưng đến đây, khấn đức Thánh tông, ngài hiện ra bảo rằng, đề bia là nhắc người sau biết cái đức lớn của tổ tông, ra sức giữ gìn và mở mang bờ cõi, làm cho bách tính an cư lạc nghiệp, nhưng không có nghĩa là bia ấy vĩnh viễn chôn chân một chỗ. Nay ta quyết tìm ra một núi Đá Bia, nhưng chắc không phải nơi này.

Quan Trấn rút gươm, chém mạnh xuống tảng đá, đường gươm tóe lửa, vạch thành hai vết nứt hình chữ nhân.

*

Tại đại bản doanh tiền dã của Quan Trấn, Triệu Quận công đàm luận với Quan Trấn khoảng một canh giờ, thì Triệu Quận công trở lại, xòe một tờ giấy viết chữ ta, nét mặt rất căng thẳng, bảo Tổng binh Văn Thụ:

-Đây là thư viết cho Tổng binh hả?

Tổng binh Văn Thụ nhìn tờ giấy, đọc chăm chú rồi nói:

-Đây là nét bút của Công tử Trịnh Văn Lâm…

Triệu Quận công giật mình:

-Quý tử của Đàn Quận công Trịnh Văn Huyền?

-Vâng, sao Đô đốc có thư này?

Triệu Quận công thở dài:

- Anh nguy rồi, không thể nào cứu anh được…

Văn Thụ cung kính và ngạc nhiên:

-Sao vậy, đây là thư công tử gửi cho tôi nói chuyện thương nhớ tiểu thư Hoa…

Triệu Quận công phất tay áo bỏ đi.

Hai bên nhà, võ sĩ ở đâu nhảy sổ ra, bắt trói nghiến tiên sinh Văn Thụ. Ta thấy bàng hoàng quá đỗi. Ta cũng cận kề cái chết đã bao nhiêu lần, nhưng không khỏi run sợ vì sự sống chết hiện ra mong manh như vậy.

Ta hỏi Triệu Quận công:

-Thưa Quận công, tiên sinh Văn Thụ có gì sai?

-Trời bắt anh ta sai.

-Người như tiên sinh Văn Thụ chẳng dễ có, tài hơn người…

-Quan Trấn sẽ xử… Tài không bằng Tâm…

Triệu Quận công hổi hải bảo ta đi. Ta đến đâu? Con có biết không, trên đường đi, ta không dám hỏi ông ấy, ta đoán sẽ quay về phủ Trấn, sẽ đến miền quan ải chuẩn bị cho đánh lớn vài ngày hôm sau… Cuối cùng ta đã đến nơi, ta không thể nào đoán được, bởi vì ta không thể nào ngờ, ta nhìn thấy Tiểu thư Phạm Thị Kỳ Hoa.

Tiểu thư Hoa khóc, Triệu Quận công bảo:

-Ta đã già rồi, con đừng làm cho ta đi xuống suối vàng không dám gặp tiền nhân vì không hiểu con khổ tâm gì, mong muốn gì.

-Bố ơi, con không khổ và không mong gì hơn nữa…

-Hồi xưa, khi còn ở Đàng Ngoài, ta nghe Quốc công nói rằng, ở miền Nam xứ Quảng, có loài dã nhân sinh sống không cần vua, không bao giờ biết giết chóc, hết đời chỉ bình an làm lụng, vui thú săn bắn, múa hát, không biết khổ ải. Ta hăm hở theo Quốc công, hằng đi ngang dọc xứ này, tay kiếm lúc nào cũng run rẩy, đắn đo, vừa sợ vừa mong gặp được nơi sinh sống của giống dã nhân ấy- Triệu Quận công bỗng trầm tư, nói như là nói với chính ông ấy- Nếu gặp được giống người ấy thì ta sợ rằng, làm cho họ bị mất đi đời sống an cư thái bình của họ, thì ta thật thất đức. Nếu gặp được họ, ta sẽ xem tại sao thiên hạ không sống được như họ. Nhưng hỡi ơi, mãi ta không tìm được nước dã nhân an lạc thái bình, con chắc cũng muốn làm một xóm dã nhân ư?

-Bố ơi, con thấy bố đã già quá rồi, bố nghỉ thôi…

-Xong trận này, ta sẽ xin về…

Ngay hôm ấy, Triệu Quận công lại hối hả ra đi.

Chỉ có ta ở lại.

Chuyến đi ấy đúng là chuyến đi định mệnh. Tại sao ta ở lại? Không sao trả lời rõ ràng được. Khi Tiểu thư hỏi Tổng binh Văn Thụ, ta đã buột miệng kể chuyện Tổng binh Văn Thụ.

Tiểu thư Hoa lặng lẽ thắp mấy nén nhang, khấn rằng:

-Văn Thụ tiên sinh, tôi đã hai lần phụ tiên sinh. Lần trước duyên mình không hợp mệnh, lần sau mệnh anh và tôi đều không hợp duyên trời. Tôi không thể nào làm khác được, anh hãy đại xá cho tôi, nhẹ nhõm về nơi cực lạc.

Nhang đang khói tỏa, bỗng bùng cháy. Tiểu thư khóc sụp xuống, nói:

-Giết một mệnh người nhẹ như thế được ư? Ôi, Quan Trấn…

*

Con của ta…

Người ta nói người ta sống với nhau, đều là do căn duyên mà nên. Ta đã sống cuộc sống hoang sơ của loài mèo hoang, từ ngày vào Đàng Trong, lại sống cuộc sống của loài chó nhà bị thả rông. Cuộc đời ta thật không biết đâu là nghĩa lý. Từ khi ta sống với nàng Hoa, ta như lột xác, ta mới là người.

Từ khi nàng nhận con làm con, bế con đỏ hỏn theo Triệu Quận công, số phận ta đã gắn bó với nàng, sao ta không thể biết. Trời đã mang ta và nàng gắn bó với nhau, chỉ có ta và nàng cùng không biết mà thôi.

Khi đó, ta là ai và nàng là ai? Ta và nàng cách xa nhau vạn dặm. Bây giờ, ta mới hiểu rằng, chỉ có cuộc thiên di này, ta và nàng mới lột bỏ được cái gông thân phận, trở về với núi non, trời đất, với sông dài núi cao, với kiếp làm người. Ta nghe Triệu Quận công cảm thán về xóm dã nhân thái bình, chợt rùng mình, ta thấy ta trở về từ kiếp khác.

Bỗng một ngày triều đình và phủ Trấn chỉ còn là ảo ảnh, tước và danh như phù du trôi theo dòng nước, thiên hạ từ Đông sang Tây cũng bé như một tiếng thở dài, chỉ có ta và nàng là hai sinh linh đau khổ và sung sướng trên đời. Ta gọi đó là An Lạc.

Và ta hiểu rằng không phải ai cũng gặp điều đó một lần ở trong đời.

Trận đánh phương Nam xong xuôi, Triệu Quận công từ hết quan tước trở về cùng phu nhân Dung Nghi sống ở nguồn Lai Nữ. Pi-nô lần mò tận nơi ta và Tiểu thư ở, thuyết ta trở về phủ Trấn, Pi-nô đã được Quan Trấn hứa cho lập một phố buôn ở xứ Quảng giống như đã cho người Nhật, người Minh làm ở Cửa Hội. Pi-nô rất phấn chấn, nói:

-Anh Ba, tôi đã cố hiểu người An Nam, à người Đại Việt các anh, nhưng hóa ra tôi vẫn chưa hiểu gì cả. Bây giờ có dịp lập một phố buôn, tôi chưa hiểu các anh thì các cha khác sau tôi sẽ hiểu…

Ông ấy vạch ống quần, giơ chân lên, giơ tay lên, nói:

-Tôi đã cố đi đất, ăn mắm, ăn trầu, tôi muốn tôi thành người An Nam, à Đại Việt, nhưng anh biết không, nếu tôi chết ở xứ này, tôi muốn có cha rửa tội để về nước Chúa. Tổng binh Văn Thụ nói tiếng Hoa Lang, suy nghĩ như người Hoa Lang, tâm tính muốn phản loạn bá chủ như Hoa Lang, nhưng lại bảo nếu chết, lúc cải cát hãy để tiểu sành quay về xứ Thanh. Có lẽ có một phần con người không can dự vào tranh giành của Giáo hội, của triều chính…

Lần sau, ta nghe nói Pi-nô rất buồn, anh ấy đã lần mò đến chỗ ta, thở dài thườn thượt, ta hỏi anh ấy về phố buôn người Bồ, anh ấy lắc đầu. Tại Quan Trấn ư? Anh ấy lại lắc đầu, rồi chậm rãi nói:

-Hoàng đế Công giáo của chúng tôi còn nhiều mối bận tâm. Nước của ngài đâu chỉ có miền Đông ấn đến An Nam, mà chạy dài đến miền mặt trời lặn, ở đó có giống người cởi trần dũng mãnh, sống trên vàng và hương liệu… Chỉ có những cha đã đến Đàng Trong mới thấy tiếc đã không buôn bán với xứ này.

Bá Hòe cũng đến chỗ ta và Tiểu thư, ông ấy nhìn rừng, nhìn núi, nói:

-Tôi sẽ lập ở đây một trạm mua sản vật, rồi mang các thứ từ Cửa Hội vào tận đây bán…

Ta chửi ông ấy:

-Mẹ cha nhà ông, lúc nào cũng nghĩ đến tiền…

Bá Hòe nhe răng cười, nói:

-Việc anh nhờ, ta đã làm xong.

-Việc gì?

-A ha, anh đã quên rồi, khi anh sắp chết, bị trói trên cọc, nhờ ta cái gì anh đã quên rồi.

Lúc đó ta sực nhớ rằng ta đã nói với ông ấy những gì. Em con trở nên một nhà buôn như ông ấy hay không, đó hoàn toàn là ý trời. Người tính không bằng trời tính. Nàng Hoa nói với ông ấy:

-Ông hãy bảo nó cứ buôn bán thật siêng năng, đấy là kho báu đấy.

Thằng em của con, cũng như con, sinh ra đã mất mẹ, nhưng nó không phải bôn tẩu từ Đàng Ngoài vào, nó mở mắt ra nhìn thấy tiền và hàng chạy qua chạy lại, nhìn thấy tàu Tây đến lại đi… Nó là một loại dân cư khác hẳn ta và con, nó là người Đàng Trong từ trong huyết quản, sao có thể làm cái việc ngược theo ý trời mà hướng nó về Đàng Ngoài để chỉ tìm một kho báu trong tâm tưởng của ta.