Kinh nghiệm đầu tư chúng khoán.

Tổng hợp các bài viết trên website

www.vnstock.com

Biên tập       bebucaothu

Email jinbkhn@yahoo.com

PHẦN 1 KIẾN THỨC CHỨNG KHOÁN

Các chỉ số chứng khoán "nói" gì?

Chứng khoán phái sinh là gì?

Các hệ số tài chính

Các hệ số tài chính.

Nhóm hệ số khả năng thanh toán

Nhóm hệ số hoạt động

Nhóm hệ số nợ của công ty

Tìm hiểu và cách đọc Bản cáo bạch

2. Tại sao cần phải đọc Bản cáo bạch

3. Bản cáo bạch bao gồm những thông tin gì?

4. Cách sử dụng bản cáo bạch

5. Những thông tin cần xem

6. Thông tin chính của trang bìa

7. Tóm tắt bản cáo bạch

8. Thông tin tài chính – công chúng đầu tư tham gia có làm lợi nhuận giảm?

9. Cổ đông, Hội đồng quản trị và Ban giám đốc – những ai là người điều hành đợt phát hành

10. Các yếu tố rủi ro

Quyền mua cổ phiếu được thực hiện như thế nào?

Cần phân biệt rõ khái niệm cổ phiếu thưởng

Chỉ số P/E: Chuyện nhiều nhà đầu tư Mỹ chưa biết

Các hệ số tài chính. Nội dung quan trọng trong phân tích đầu tư CK

Nhóm hệ số khả năng thanh toán

Nhóm hệ số hoạt động

Nhóm hệ số nợ của công ty

Các hệ số tài chính

Cẩn thận với chỉ số P/E

Quyền mua cổ phiếu trong đầu tư chứng khoán.

Trái phiếu công ty, phức tạp nhưng hiệu quả!

Những cơ sở căn bản của Phân tích kỹ thuật

Phương pháp tính chỉ số giá cổ phiếu

1- Phương pháp tính

Phương pháp bình quân nhân giản đơn

2. Chọn rổ đại diện.

Giới thiệu phương thức giao dịch báo giá tại Trung tâm GDCK Hà Nội

Giá tham chiếu của cổ phiếu trong những ngày đặc biệt

Giao dịch chứng khoán

Bản cáo bạch

Phát hành và niêm yết chứng khoán

Các loại hình công ty chứng khoán phổ biến trên thế giới

Chuyển nhượng cổ phần và thị trường chứng khoán

Phân tích thông tin tài chính

Thị trường chứng khoán - nhiều từ mới.

Tăng giảm, lãi suất.

Hướng dẫn cho nhà đầu tư về cách xác định giá tham chiếu của VFMVF1

Tiếp cận thị trường OTC

Phan 1 Thị trường sàn giao dịch

Phần II. Thị trường niêm yết tập trung

Phần III. Vai trò của nhà môi giới chứng khoán

Phần IV. Vai trò của nhà Kinh doanh chứng khoán.

Phần V. Đặc điểm nhận dạng và cơ sở vận hành

Cổ phiếu: Tham gia sở hữu công ty

Thế nào là một cổ phiếu đại chúng?

Giá trị của cổ phiếu

Chứng chỉ sở hữu cổ phần

Bán cổ phiếu mới

Người mua cổ phần

Mua cổ phần

Phương thức giao dịch báo giá tại TTGDCKHN

Định giá cổ phiếu: dòng tiền hay thu nhập?

Định giá dựa vào thu nhập

Định giá dựa vào dòng tiền

Hướng dẫn giao dịch thoả thuận trên TTCK

Nghiệp vụ tách, gộp cổ phiếu

Quản lý, giám sát hoạt động đăng ký - thanh toán bù trừ - lưu ký chứng khoán

Một số phương pháp tính giá trị thực của cổ phiếu niêm yết

Mua cổ phiếu trên thị trường tự do như thế nào?

Sử dụng biểu đồ để dự báo giá cổ phiếu

Mua bán trên thị trường OTC

Chuyển nhượng chứng khoán

Các vấn đề liên quan cổ tức trong giao dịch

Nghiệp vụ tự doanh của công ty chứng khoán

Chứng khoán chuyển đổi - Convertible Securities

Quản trị rủi ro trong đầu tư chứng khoán

1. Các loại rủi ro trong đầu tư chứng khoán

2. Xác định mức bù rủi ro

3. Quản lý rủi ro

Các chức năng chính của một công ty chứng khoán

Nhân viên môi giới - Một đối tượng được quản lý chặt chẽ

Giao dịch từ 25% trở lên số cổ phiếu cố quyền biểu quyết

Chơi chứng khoán với con mắt mở to

Thị trường chứng khoán

Thị trường chứng khoán là gì?

Chức năng của TTCK

TTCK trong các nền kinh tế chuyển đổi

TTCK ở Việt Nam

Chỉ số thu nhập trên cổ phần EPS

Đầu cơ và Đầu tư

Lý thuyết "nhập môn" của phân tích kỹ thuật

Lý Thuyết Căn Bản.

Đường support và resistance.

Đối xử như thế nào với thị trường OTC?

Chức năng và hoạt động của quỹ đầu tư

4 loại quỹ cơ bản

Chứng khoán & luật cấm dùng tin chưa công bố

Sự cần thiết phải có luật cấm dùng thông tin chưa công bố

Giới đầu tư ngoại quốc nghĩ gì về TTCK VN?

Phổ biến qui định về giao dịch khớp lệnh liên tục

Kiến thức về giao dịch liên tục (phần 1)

Khớp lệnh liên tục: Cẩn thận để tránh bị thiệt hại

"Thị trường bò", "thị trường gấu"

Bong bóng - sụp đổ và những tình huống kinh điển

Người ta thường gắn khái niệm bong bóng với sụp đổ. Vậy sụp đổ là gì?

Khủng hoảng Hoa Tu-líp

Khớp lệnh liên tục trên sàn TP HCM: Lệnh nào hiệu quả nhất?

Chứng khoán có thể chuyển đổi là gì?

Quy chế giao dịch chứng khoán tại TTGDCK TP.HCM

Fibonacci trong phân tích kỹ thuật

Nghịch lý Walt Disney: Cổ phiếu giảm dù lãi lớn

Sự quan trọng của cổ tức

Không thể thiếu nhà đầu cơ

Để sử dụng đúng giá cổ phiếu trong phân tích đầu tư

Rủi ro là gì?

Bản chất của việc công ty phát hành thêm cổ phiếu

1- Phát hành thêm CP mà không đi kèm với việc tăng nguồn tài chính

2- Phát hành CP đi kèm với việc tăng nguồn tài chính cho công ty

Rủi mà không rủi

Định giá cổ phiếu bằng phương pháp P/E

Dùng “Sóng Elliott và số Fibonacci” để dự đoán xu hướng giá chứng khoán

Định mức tín nhiệm giấy thông hành trên thị trường vốn

Đầu tư là gì?

Bong bóng chứng khoán hình thành và vỡ thế nào?

Một số thông tin thú vị về chỉ số EPS

Vì sao EPS lại được ưa thích như vậy?

EPS và các giá trị tham chiếu (benchmarks)

Vì sao thị trường lại phản ứng mạnh mẽ với các giá trị tham chiếu?

Định giá cổ phiếu – Phương pháp chiết khấu dòng cổ tức

Mô hình chiết khấu dòng tiền

Mô hình chiết khấu dòng cổ tức (Dividend Discount Model)

Mô hình cổ tức tăng trưởng một giai đoạn - mô hình Gordon

Mô hình tăng trưởng cổ tức hai giai đoạn

Chỉ số tài chính - vẻ đẹp tiềm ẩn sau những báo cáo khô khan

A. Chỉ số thanh toán:

B. Chỉ số hoạt động:

C. Chỉ số rủi ro

D. Chỉ số tăng trưởng tiềm năng

Quan hệ cổ đông - từ lý thuyết đến thực tiễn

Quyền nhận, mua thêm cổ phiếu mới: Lợi hay hại?

Cổ phiếu không cổ tức có kém hấp dẫn?

Định giá cổ phiếu bằng phương pháp chiết khấu dòng tiền

Những vấn đề cơ bản về phân tích chiết khấu dòng tiền.

Các vấn đề thường gặp với phương pháp chiết khấu dòng tiền

Các phương pháp thay thế

Thay lời kết!

Thặng dư cổ phần không thể chia

Đâu là giá trị thật của doanh nghiệp ?

Các loại giá trị

Giá trị - thị giá

Giá trị - nội tại

Giá trị - tương quan

Qui chế giao dịch chứng khoán mới

HASTC –Index: “Kim chỉ nam” chỉ hướng Bắc?

Sơ lược về chỉ số giá cổ phiếu

HASTC-Index: 2 trong 1

Giải pháp

Mô hình cơ bản tính giá trị nội tại theo phương pháp dòng tiền

Chiến lược đầu tư theo giá trị nội tại

Các loại dòng tiền

Giá trị nội tại của cổ phiếu nằm ở điểm nào?

Niêm yết cửa sau, nhu cầu có thật

Giá niêm yết lần đầu nên định thế nào?

Trái phiếu chuyển đổi: Chuyện ở Tây

Khi nào thì cổ phiếu bị tạm ngừng giao dịch?

Trình tự một cuộc đấu giá diễn ra như thế nào?

Giá tham chiếu vào ngày chào sàn của CP, chứng chỉ quỹ, trái phiếu niêm yết lần đầu

Chứng khoán và chỉ số giá:

Các phương pháp định giá cổ phiếu

Phương pháp chiết khấu

Các phương pháp định giá bằng chiết khấu

Những vấn đề gặp phải

Phương pháp so sánh

Thực tế định giá trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Logic của những cổ phiếu giá trị

PHẦN 2 KINH NGHIỆM ĐẦU TƯ CHỨNG KHOÁN

Nhà đầu tư nghiệp dư cần phải quan tâm điều gì?

Hàng hóa trên thị trường

Quỹ đầu tư

Kinh tế

Lời khuyên

Các phương pháp phân tích giúp bạn đầu tư có hiệu quả!

Ba lỗi thường gặp khi đầu tư

5 Quy tắc đầu tư chứng khoán thành công

Chơi chứng khoán phải biết chế ngự lòng tham

Chứng khoán dành cho người bản lĩnh

Các dấu hiệu nhận biết thời điểm nên bán ra cổ phiếu

“Luật chơi” của các nhà tạo giá trên thị trường chứng khoán

Thời điểm nên bán ra cổ phiếu đối với các nhà đầu tư?

Giảm thiểu thua lỗ trong đầu tư chứng khoán

Đừng quên tiếp cận thông tin trong đầu tư chứng khoán

Bí quyết lựa chọn chứng khoán cho danh mục đầu tư của bạn.

Để không thua lỗ khi “đi chợ” chứng khoán

Thước đo của lợi nhuận là rủi ro!

Đầu tư thế nào là hợp lý?

Thu hút các nhà đầu tư như thế nào?

Được, thua mùa cá cược

Môi giới chứng khoán trên mạng- muôn mặt của một nghề

Kinh doanh chứng khoán trên mạng - được và mất

Đầu tư cổ phiếu công nghệ cao - cuộc chơi lắm công phu

Lựa chọn cổ phiếu theo nguyên tắc CAN SLIM

Tìm hiểu về quỹ đầu tư chứng khoán

Làm việc quá sức cũng gây tổn thất kinh tế

Nên quan tâm đến gì trước khi đầu tư?

Khi nào nên bán ra cổ phiếu ?

Tài chính là khoa học hay nghệ thuật?

Thị trường chứng khoán: Giá trị của thông tin

Thị trường bắt đầu khó chơi?

Quỹ đầu tư - Nhịp cầu đưa mọi người đặt chân vào thị trường chứng khoán

Kỹ thuật mua bán Penny – Stock

Tìm hiểu cổ tức cổ phiếu ngân hàng

Đo lường năng lực công ty

Chơi chứng khoán, cẩn thận với những thông tin trên báo chí

Đầu tư chứng khoán, sao có thể nhắm mắt đưa chân..

Những sai lầm trong đầu tư chứng khoán

Sự hấp dẫn của những cổ phiếu an toàn và rẻ

Làm thế nào để đấu giá thành công và sát giá cổ phần?

3 bước cơ bản trong chiến lược đầu tư chứng khoán

Nhà đầu tư chớ xem thường chỉ số ROE

P/E bao nhiêu là vừa?

Thủ thuật tung hỏa mù bằng đặt lệnh

Quỹ đầu tư nước ngoài lựa chọn cổ phiếu như thế nào?

Các nguyên tắc đầu tư cơ bản

Nhận diện các hành vi tiêu cực trên thị trường chứng khoán

Chơi chứng khoán có lãi: một tỉ cách

Định hướng tài sản trong đầu tư chứng khoán

Mua chứng khoán một cách khôn ngoan

Mua cổ phiếu, chú ý thanh khoản

Quỹ đầu tư - lựa chọn thích hợp?

Không thể chọn nhà đầu tư chiến lược ồ ạt

Đấu giá cổ phiếu lần đầu: Nên phân tích kỹ thông tin

Những lời khuyên cho người mới lên sàn: Khi nào nên bán cổ phiếu?

Một số chỉ tiêu cơ bản để lựa chọn cổ phiếu tốt

Năm nguyên tắc mua các cổ phiếu triển vọng với giá hời

Những bí mật ẩn giấu đằng sau cổ tức

Cách nhận biết tiềm năng của các công ty mới niêm yết cổ phiếu

Một số lưu ý mua bán cổ phiếu chưa niêm yết

Các chiến thuật kinh doanh cổ phiếu

Chia đều để giảm rủi ro

Quản lý thông tin cổ phiếu hiệu quả

Khi nào nên bán cổ phiếu?

Mười sáu nguyên tắc chọn lựa những cổ phiếu ưu tú nhất

Mẹo "lách" quy định T+3 trong giao dịch

Một số sai lầm nhà đầu tư mới thường gặp

Khớp lệnh liên tục: Coi chừng mua hớ, bán hớ

Bán cổ phiếu để cắt giảm thua lỗ

Cổ phiếu giảm giá - cái bẫy nguy hiểm nhất trên thị trường chứng khoán

Đừng chống lại xu thế thị trường

VN-Index: Thấy gì qua phân tích kỹ thuật?

Thị trường giảm có xu hướng: Nhà đầu tư cần làm gì?

Có nên nghe theo các chuyên gia chứng khoán?

Những giai đoạn đến mua bán chứng khoán chuyên nghiệp trên Internet

Đổi chiến lược đầu tư theo biến động thị trường

Mười nguyên tắc vàng trong đầu tư

5 sai lầm chết người trong đầu tư chứng khoán

Những sai lầm thường gặp của nhà đầu tư chứng khoán

Phân tích cổ phiếu ngành vật liệu xây dựng

Lòng tin và bản cáo bạch

Làm thế nào để đấu giá cổ phiếu thành công ?

Tìm kiếm thông tin DN niêm yết: Coi chừng thông tin hoả mù

Chống độc quyền trong chứng khoán

Voi không biết phi nước đại

Bán cổ phiếu và những sai lầm cần tránh

Những tay “lướt sóng

Mua cao - Bán thấp

Nhận diện rủi ro trong đầu tư chứng khoán

Có phải là bong bóng

Thị trường chứng khoán dưới con mắt nhà đầu tư...

Các dấu hiệu nhận biết thời điểm nên bán ra cổ phiếu

Làm sao để không mất tiền cọc?

Nên bắt đầu từ đâu trên thị trường chứng khoán?

Nghề tư vấn tài chính

Thử thách sự kiên nhẫn

Xu hướng đầu tư chứng khoán của Cty niêm yết: Nguy cơ bong bóng?

Nhà đầu tư chứng khoán phớt lờ lạm phát

Gỡ lỗi đầu tư

Học cách “bơi” trong biển thông tin chứng báo chí

Đánh giá chỉ số tài chính của Cty niêm yết

Tăng vốn điều lệ: Nhận diện rủi ro của nhà đầu tư

Định vị tâm lý đầu tư trên TTCK

Không thể giữ thói quen đầu tư theo đám đông

Bay lên, những quả cầu cổ phiếu!

Điệu nhảy của thị giá

Cảnh giác với các kiểu làm giá

Tung tin, đặt giá “trần”...

Bản lĩnh nhà đầu tư

10 lỗi mà các nhà đầu tư thường mắc phải

‘‘Nghệ thuật’’ mua rẻ cổ phiếu

Chiến lược đầu tư nào cho phù hợp?

Đặc điểm chung của các phương pháp đầu tư

Cơ hội vẫn chia đều

Lời khuyên đầu tư vô giá

Kinh nghiệm đầu tư khi thị trường đi xuống

Khốn khổ vì tin đồn

Đầu cơ lành mạnh hay không lành mạnh?

Thấy gì từ động thái của nhà đầu tư nước ngoài?

Hành vi đầu cơ chứng khoán lộ diện rõ nét hơn

Lộ diện dần những hành vi đầu cơ

Cuộc chơi không khoan nhượng

Thị trường chứng khóan trong nước chưa minh bạch

Quản lí tiền bạc, dễ mà khó!

Hai phương pháp tiếp cận đầu tư

Giá giảm là cơ hội để mua vào

Cổ đông ít vốn nên học luật chơi

Thời điểm vàng: Ba cách tính

Chu kỳ năm

Công cụ hỗ trợ

Chiến lược đầu tư

Kinh doanh cổ phiếu bằng thuật toán

“Cắt lỗ” cứu mình

Ngưỡng chịu lỗ

4 cách tìm lại tiền

Mua lúc giá lên, bán lúc giá xuống

Chiến lược thuận xu thế là gì?

Nên đầu tư vào đâu?

Suy nghĩ về "bluechips"

Lựa chọn cổ phiếu theo chu kỳ thị trường

Đằng sau chỉ số EPS

Cổ phiếu nhóm và kiểu đầu tư theo phong trào

Sống chung với biến động

Biến động là gì?

Đầu tư dài hạn

Lòng tham và nỗi sợ hãi

Phân tích - dự báo giá cổ phiếu

Cẩm nang cho nhà đầu tư mới vào nghề

Bước 1: Chọn lựa CP

Bước 2: Chấp nhận vị thế

Bước 3: Giám sát vị thế

Bước 4: Kết thúc vị thế

Lựa chọn cổ phiếu theo nguyên tắc CANSLIM

Chuyện gì xẩy ra sau giờ G.

Cần tính toán kỹ trước khi đầu tư mua cổ phiếu của các công ty nhỏ

Tâm lý mua bán chứng khoán

Chọn thời điểm mua cổ phiếu hiệu quả

Blue – chips & Penny stock

Nghề môi giới chứng khoán trên TTCK tập trung: Nỗi lo đạo đức nghề nghiệp!

Lợi suất và rủi ro của một danh mục đầu tư

Phát hành thêm = mua cổ phiếu giá rẻ?

Quỹ tương hỗ: Tập trung nguồn tài chính

Thị trường quỹ tương hỗ

Thông tin chứng khoán: Kẻ ngoài cuộc và tư duy phản biện

Nâng cao vai trò lưu ký CK

Ba dạng nhà đầu tư bi quan với thị trường

Cần minh bạch hóa cách tính giá tham chiếu cổ phiếu mới

Phương thức đầu tư: Xác định Thời điểm đúng của thị trường

Maket timing – chọn đúng thời điểm của thị trường

Những chỉ báo hoàn toàn không liên quan

Chỉ báo cảm giác tốt

Chỉ báo mang tính chất kỹ thuật

Chỉ báo mang tính cơ bản

Chào sàn với giá nào?

Hai phương pháp cơ bản

Cơ hội kiếm lời

Nhưng cần thận trọng

Quyền chọn chứng khoán - công cụ bảo vệ nhà đầu tư

Bán khống hay ứng trước chứng khoán T+3

Cơ hội kiếm lời

Năm 2009 Việt Nam sẽ có bán khống

Có thể ứng trước chứng khoán?

Phi lý nhưng lại có lý

Theo khuynh hướng đầu tư “phi lý”

Nhưng giả thuyết chưa thuyết phục về nhà đầu tư kinh tế lý trí

Nguyên nhân của những hành vi đầu tư “phi lý”

Ba phần khác nhau của thị trường

PHẦN 3 THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁNG QUỐC TẾ

Nasdaq bài học lớn cho các nhà đầu tư

Khu vực Châu Á: Nội gián chứng khoán vẫn tồn tại

Dấu hỏi Dow Jones

12 hay 0,18 và chuyện buồn về văn hóa ứng xử

10 năm sau cuộc khủng hoảng tài chính châu Á

20 năm sau Ngày thứ hai đen tối: Bài học của thị trường chứng khoán

“Chứng khoán Đài Loan từng có thời giống Việt Nam”

Thị trường chứng khoán Trung Quốc: Ủ bệnh!

Gian lận trên thị trường chứng khoán Trung Quốc

Một vòng trung tâm tài chính London

Chứng khoán Trung Quốc “tự sụt” và bài học với chứng khoán Việt Nam

Singapore và HongKong: Nạn “Nội gián”

Niêm yết ở Mỹ

Thị trường chứng khoán ở Mỹ

Điều kiện đăng ký bán cổ phiếu công ty trên thị trường

Sống chung với khủng hoảng

TTCK thế giới chao đảo, Việt Nam rút được kinh nghiệm gì?

Bảo vệ nhà đầu tư nhỏ: không thể thiếu

Thông tin phân tích trên TTCK - từ người ngẫm lại ta

PHẦN 4 BÀI HỌC TỪ CÁC CÔNG TY LỚN

Comex và bài học từ việc thông tin thiếu trung thực

Lựa chọn Dell hay HP?

Thêm một vụ bê bối tại TTCK New York

Enron bài học lịch sử về thiếu minh bạch

Cổ phiếu của Procter & Gambler, miếng bánh ngon trong cơn bão thị trường

Microsoft và nỗi niềm chung của các cố phiếu nổi tiếng

3 điểm lưu ý khi đầu tư vào Bảo Việt

Qua vụ việc Lilama Land: Nhà đầu tư bảo vệ mình cách nào?

Scandal chứng khoán: Làm lợi từ thảm họa quốc gia

PHẦN 5 GƯƠNG THÀNH ĐẠT TRÊN TTCK

Những người giàu nhất nói gì?

Một broker chứng khoán thực thụ! (Phần một)

Kinh nghiệm đầu tư chứng khoán: Lạnh lùng như Buffet

TS. Nguyễn Quang A: “Nhà đầu tư phải tự rút ra bài học”

Warren Buffett đã đầu tư thế nào?

Newton cũng thua chứng khoán

Nhật ký của một tay chơi chứng khoán trẻ tuổi năm 1929

Kinh nghiệm của nhà quản lý tiền số một thế giới

Những nhà đầu tư nổi tiếng thế giới: John Templeton

Nguyên tắc đầu tư của Benjamin Graham

Stuart McPhee, nhà kinh doanh chứng khoán chuyên nghiệp Úc: “Đừng chú trọng vào việc kiếm ra tiền...”

Nhà đầu tư nổi tiếng của Canada

Đầu tư giá trị theo cách của Warren Buffett

Những thương vụ mua bán của Warren Buffett

Bí quyết đầu tư của 5 ông trùm chứng khoán

Đầu tư theo nguyên lý Warren Buffett

“Nhà đầu tư cần phân biệt Bản cáo bạch và Bản công bố thông tin

Các loại hình công ty chứng khoán phổ biến trên thế giới

Lựa chọn danh mục tối ưu theo Markowitz

Nhà đầu tư vĩ đại lạc quan, thế giới yên lòng hơn

Phương pháp đầu tư của Warren Buffett

Đầu tư vào công ty chứ không đầu tư vào cổ phiếu

Kinh nghiệm đầu tư từ một cây đại thụ (Phần đầu)

Bài học từ những nhà đầu tư giỏi nhất

Kinh nghiệm đầu tư chứng khoán: Slater, bạn của nhà đầu tư nhỏ

Tỷ phú Soros hào hứng đầu cơ vào ethanol

“Không có cái gì là ảo cả!”

Trái phiếu chuyển đổi: Nhiều rủi ro cho nhà đầu tư

PHẦN 1 KIẾN THỨC CHỨNG KHOÁN

Các chỉ số chứng khoán "nói" gì?

Đầu tư chứng khoán không chỉ cần có kiến thức về tài chính, mà điều quan trọng là cần nhạy bén và có khả năng phân tích tổng hợp. Đối với các chuyên gia “lão luyện” trên thị trường chứng khoán, rủi ro và thua lỗ trong đầu tư cổ phiếu là điều không thể chấp nhận được. Và để hạn chế rủi ro đến mức thấp nhất, một trong số các công thức thành công của những nhà đầu tư chuyên nghiệp mà bạn nên áp dụng là thường xuyên kiểm tra và phân tích chỉ số giá cổ phiếu trên thị trường.

Lúc sinh thời, nhà bác học nổi tiếng bậc nhất thế kỷ XX Albert Enstein, cha đẻ của thuyết tương đối, đã được nhận danh hiệu “Người có bộ óc độc đáo và thông minh nhất hành tinh”. Nhưng cho đến cuối đời, Albert Enstein vẫn không hết ngạc nhiên về sự kỳ diệu của các lãi suất và những tính toán “rắc rối” trên thị trường chứng khoán. Chỉ số giá cổ phiếu sẽ là một trong những sự phức tạp đến khó hiểu đối với những người muốn tìm hiểu về các thông tin đầu tư chứng khoán

Chỉ số giá cổ phiếu là thông tin rất quan trong đối với hoạt động của thị trường, đối với nhà đầu tư và đánh giá kinh tế bởi nó thể hiện tình hình hoạt động của thị trường chứng khoán. Tất cả các thị trường chứng khoán đều xây dựng hệ thống chỉ số giá cổ phiếu cho riêng mình.

Chỉ số giá cổ phiếu là thông tin thể hiện giá chứng khoán bình quân hiện tại so với giá bình quân thời kỳ gốc đã chọn. Giá bình quân thời kỳ gốc thường được lấy là 100 hoặc 1.000. Ví dụ, khi thông báo về thị trường chứng khoán đề cập đến chỉ số giá chứng khoán Hàn Quốc KOSPI ngày 9/1/2003 là 440.78 điểm, tức là ngụ ý nói về chỉ số giá cổ phiếu của ngày này so với gốc đã chọn là ngày 4/1/1980 với giá gốc là 100. So sánh giá trị chỉ số giữa hai thời điểm khác nhau, ta được mức biến đổi giá giữa hai thời điểm đó. Nếu trị giá chỉ số KOSPI ngày 10/1/2003 là 445.28, có nghĩa là thị trường Hàn Quốc đã có dấu hiệu phục hồi với chỉ số KOSPI đã tăng 5.5 điểm trong ngày. Nếu đem con số này so sánh với giá đóng cửa hôm trước và nhân với 100, ta sẽ có sự biến đổi theo % (5.5/440.78) x 100 = 1.25%).

Chỉ số giá cổ phiếu được tính cho từng cổ phiếu và được niêm yết trên báo chí: có thể là chỉ số cho tất cả cổ phiếu trên thị trường của một quốc gia, như chỉ số giá Hangseng của Hồng Kông, chỉ số giá cổ phiếu tổng hợp của Hàn Quốc (KOSPI); có thể là chỉ số cho từng ngành, nhóm ngành, như chỉ số giá cổ phiếu ngành công nghiệp của Mỹ (DJIA) hoặc cho trường quốc tế như chỉ số Hangseng Châu á (HSAI), chỉ số Dow Joness quốc tế (DJWSI)…

Một số yếu tố sau cũng thường được thống kê, tổng hợp đối với chỉ số giá và thông báo rộng rãi: chỉ số giá ngày nào đó, ngày đó so với ngày trước đó, so với đầu năm; chỉ số giá cao nhất, thấp nhất trong năm, số cổ phiếu có chỉ số tăng trong kỳ và giảm trong kỳ và phân tích biến động theo ngành… Một số chỉ số giá chứng khoán thường được thông báo trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Các chỉ số của thị trường chứng khoán Nhật Bản

Chỉ số NIKKEI 225: là chỉ số tổng hợp cổ phiếu với quyền số giá cả của 225 cổ phiếu thuộc sở giao dịch chứng khoán Tokyo và 250 cổ phiếu thuộc sở giao dịch Osaka do Thời báo kinh tế Nhật tính toán và công bố. Chỉ số này còn được gọi là chỉ số NIKKEI Dow vì phương pháp tính của nó như phương pháp tính các chỉ số DowJones.

Chỉ số TOPIX: chỉ số này tính cho tất cả chứng khoán quan trọng niêm yết tại thị trường chứng khoán Tokyo. Thời điểm gốc là 4/1/1968 với giá trị gốc là 100.

Các chỉ số của thị trường chứng khoán Anh

Chỉ số FT-30: là chỉ số giá 30 cổ phiếu công nghiệp hàng đầu của thị trường chứng khoán London. Chỉ số này được công bố mỗi giờ kể từ 10 giờ sáng đến 3 giờ chiều và tại thời điểm đóng cửa sở giao dịch chứng khoán London. Thời gian gốc là năm 1935 với trị giá gốc là 100.

Chỉ số FT-100: là chỉ số giá của 100 cổ phiếu hàng đầu tại Sở giao dịch chứng khoán London. Ngày gốc là 3/1/1984 với trị giá gốc là 1.000.

Các chỉ số của thị trường chứng khoán Mỹ

Chỉ số Dow Jones nói chung được hiểu là chỉ số giá chứng khoán bình quân của thị trường chứng khoán New York, một thị trường lớn nhất thế giới hiện nay, là chỉ số giá chung của 65 chứng khoán đại diện, thuộc nhóm hàng đầu (Blue chip) trong các chứng khoán được niêm yết tại Sở giao dịch chứng khoán New York. Chỉ số Dow Jones bao hàm 3 chỉ số thuộc 3 nhóm ngành: công nghiệp DJIA (Dow Jones Industrial Average), vận tải DJTA (Dow Jones Transportation Average) và dịch vụ DJUA (Dow Jones Utilities Average).

Chỉ số DJIA: là chỉ số lâu đời nhất ở Mỹ do ông Charles H.Dow, cùng với công ty mang tên ông, thu thập giá đóng cửa của chứng khoán để tính ra và công bố trên Wall Street Journal từ năm 1896. Ban đầu, công ty chỉ tính giá bình quân của 12 cổ phiếu. Ngày tính đầu tiên là ngày 26/5/1896 với mức giá bình quân ngày này là 40.94 USD. Năm 1916, ông mở rộng ra 20 cổ phiếu và năm 1928 tăng lên 30 cổ phiếu. Số lượng này được giữ vững cho đến ngày nay. Nhóm Top 30 này thường xuyên có sự thay đổi. Khi công ty nào sa sút đến độ không đủ tiêu chuẩn để có thể được xếp vào Top 30 của các cổ phiếu Blue Chip, công ty đó lập tức sẽ bị thay thế bằng một công ty khác đang trên đà tăng trưởng. Công ty duy nhất luôn có mặt trong Top 30 kể từ buổi sơ khai của thị trường chứng khoán là General Electric.

Chỉ số DJTA: được công bố lần đầu tiên vào ngày 26/10/1896. Cho đến 2/1/1970, chỉ số này vẫn mang tên chỉ số công nghiệp đường sắt, vì trong khoảng thời gian này, ngành đường sắt phát triển rất mạnh và đường sắt chính là phương tiện vận tải chủ yếu. Chỉ số DJTA bao gồm 20 cổ phiếu của 20 công ty vận tải, đại diện cho ngành đường sắt, đường thuỷ và hàng không, được niêm yết tại Sở giao dịch chứng khoán New York. Từ năm 1970 đến nay, chỉ số này trở thành một bộ phận của chỉ số DowJones. Mặc dù đã sát nhập với Dow Jones và không có mặt trên thị trường chứng khoán, nhưng một số các công ty thuộc ngành đường sắt Mỹ vẫn tính toán định kỳ chỉ số DJTA cho riêng mình nhằm đánh giá thực trạng hoạt động trong nội bộ ngành.

Chỉ số DJUA: là chỉ số ngành dịch vụ công cộng, được công bố trên Wall Street Journal từ tháng 1 năm 1929. Chỉ số này được tính từ giá đóng cửa chứng khoán của 15 công ty lớn nhất trong ngành khí đốt và điện.

Tuy chỉ có 65 cổ phiếu nhưng khối lượng giao dịch của chúng chiếm đến hơn 3/4 khối lượng của thị trường chứng khoán New York, vì thế, chỉ số Dow Jones thường phản ánh đúng xu thế biến động giá của thị trường chứng khoán Mỹ.

Chỉ số giá chứng khoán nói chung, chỉ số Dow Jones nói riêng, được coi là nhiệt kế để đo tình trạng sức khoẻ của nền kinh tế, xã hội. Thông thường, nền kinh tế tăng trưởng thì chỉ số này tăng và ngược lại. Tuy nhiên, giá chứng khoán nói riêng, hay giá của thị trường nói chung, đều là kết quả được tổng hợp từ hàng loạt yếu tố như: các yếu tố kinh tế vĩ mô, các yếu tố của môi trường đầu tư... nhất là yếu tố tâm lý của người đầu tư. Nhiều khi, các dấu hiệu tăng trưởng của nền kinh tế mới chỉ thấp thoáng ở xa, mức lạc quan của nhà đầu tư đã có thể rất cao và họ đua nhau đi mua chứng khoán, đẩy giá lên cao. Ngược lại, có thể tình hình chưa đến nỗi tồi tệ, nhưng mọi người đã hoảng hốt bán ra ồ ạt làm giá chứng khoán giảm mạnh. Ví dụ, cách đây chưa đầy 2 tháng, sau khi có tin cơn bão Katrina đe doạ hoạt động công nghiệp khai thác dầu tại Vịnh Mêheco, chỉ số Down Jones đã giảm gần 76 điểm. Nguyên nhân là các nhà đầu tư đã bán ra một số lượng cổ phiếu khá lớn vì lo ngại các cổ phiếu công nghiệp sẽ mất giá sau khi cơn bão đi qua. Nhưng trên thực tế, không có cổ phiếu công nghiệp nào sụt giảm cả, bởi vì các công ty đã chủ động đối phó kịp thời với cơn bão.

Quả thật, kinh doanh chứng khoán không phải là việc đơn giản và thị trường chứng khoán không phải là chỗ cho những “tay mơ”, bởi vì rủi ro có thể ập đến bất cứ lúc nào mà ngay cả những người dù có kinh nghiệm đến đâu cũng khó tránh khỏi. Để hạn chế rủi ro đến mức thấp nhất, một trong những lời khuyên của các nhà đầu tư lão luyện là bạn nên luôn theo dõi sát sao các chỉ số giá cổ phiếu trong ngày.

Chứng khoán phái sinh là gì?

Nhắc đến chứng khoán, mọi người thường chỉ nghĩ đến cổ phiếu, trái phiếu như những công cụ đầu tư hiệu quả, trong khi thị trường chứng khoán còn rất bao la, mà cổ phiếu, trái phiếu chỉ là một vài trong số những “món đồ chơi” ở đây. Còn vô số những khái niệm và công cụ đầu tư khác phải kể đến, mà chứng khoán phái sinh chính là yếu tố quan trọng đầu tiên không thể bỏ qua.

Chứng khoán phái sinh (derivatives) là những công cụ được phát hành trên cơ sở những công cụ đã có như cổ phiếu, trái phiếu, nhằm nhiều mục tiêu khác nhau như phân tán rủi ro, bảo vệ lợi nhuận hoặc tạo lợi nhuận. Các chứng khoán phái sinh sẽ là đòn bẩy, làm tăng nhiều lần giá trị các các đối tượng đầu tư như cổ phiếu, trái phiếu, để đảm bảo rằng nếu giá của cổ phiếu, trái phiếu có thay đổi bao nhiêu thì giá của các công cụ phái sinh vẫn sẽ được duy trì ở mức ban đầu. Thị trường các chứng khoán phái sinh là thị trường phát hành và mua đi bán lại các chứng từ tài chính, như quyền mua cổ phiếu, chứng quyền, hợp đồng quyền chọn. Các công cụ phái sinh rất phong phú và đa dạng, nhưng nhìn chung có bốn công cụ chính là Hợp đồng kỳ hạn (forwards), Hợp đồng tương lai (futures), Quyền chọn (options) và Hợp đồng hoán đổi (swaps).

Từ sự khởi đầu đơn giản với future và forward...

Hợp đồng tương lai (Futures) là việc thoả thuận giữa các bên về những nghĩa vụ mua bán phải thực hiện theo mức giá đã xác định cho tương lai mà không phụ thuộc vào giá thị trường tại thời điểm đó. Ví dụ: Vào đầu năm 2002, công ty A ký hợp đồng future với công ty B mua 100 tấn gạo với giá 2 USD/kg với thời điểm mua vào cuối năm 2003. Như vậy vào thời điểm mua, công ty B phải bán cho công ty A 100 tấn gạo với giá 2 USD/kg và công ty A phải mua 100 tấn gạo của công ty B với giá đó, cho dù giá gạo trên thị trường vào cuối năm 2003 là bao nhiêu chăng nữa.

Lúc đầu, đối tượng của các future trên thị trường là các mặt hàng đơn giản như lúa mì hay cà phê. Các nhà đầu tư mua và bán các hợp đồng future với mục đích nhằm giảm bớt sự lo ngại xảy ra những biến cố khiến giá bị đẩy lên cao hay xuống thấp trong những tháng sau đó. Ví dụ, công ty sản xuất sô- cô- la Hershay đã bao tiêu nguồn cung cấp ca- cao trên thị trường với các hợp đồng futures để giới hạn rủi ro nếu giá ca- cao tăng lên. Future thường được các nhà đầu tư xem là một phương thức tốt để hạn chế rủi ro trong kinh doanh. Đến thập niên 80, các hợp đồng futures bắt đầu nở rộ và phố biến trong các giao dịch thương mại và bao gồm nhiều loại khác nhau, như Hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán (index futures), Hợp đồng tương lai lãi suất (interest futures), Hợp đồng tương lai ngoại hối (currency futures), Hợp đồng tương lai nông sản (agricultural futures), Hợp đồng tương lai kim loại và khoáng sản (metal and mineral futures)...

Hợp đồng kỳ hạn (Forward) là một thoả thuận trong đó một người mua và một người bán chấp thuận thực hiện một giao dịch hàng hoá với khối lượng xác định, tại một thời điểm xác định trong tương lai với một mức giá được ấn định vào ngày hôm nay. Hàng hoá ở đây có thể là bất kỳ thứ hàng hoá nào: từ nông sản, tiền tệ cho tới các chứng khoán. Điểm khác biệt của forward với future là giá cả do hai bên tự thoả thuận với nhau dựa theo những ước lượng mang tính cá nhân và giá này vào thời điểm giao nhận hàng hoá có thể thay đổi, tăng lên hoặc giảm xuống so với mức giá đã ký kết trong hợp đồng.

… đến những công cụ hiệu quả như option và swap

Quyền lựa chọn cổ phiếu (options) là quyền của các nhà đầu tư (nhưng không phải là nghĩa vụ) được mua hay bán một số lượng cổ phiếu xác định trước theo một giá đã xác định trước và thấp hơn giá hiện hành của cổ phiếu đó trên thị trường.

Có hai loại option là option bán và option mua.

Đối với option mua, người mua option sẽ trả cho người bán option một khoản tiền, gọi là giá trị quyền chọn hay phí quyền chọn (option premium) và người mua option sẽ có quyền được mua (nhưng không bắt buộc phải mua) một lượng tài sản nhất định (chứng khoán, ngoại tệ, hàng hoá…) theo một mức giá đã được thoả thuận trước tại thời điểm đã xác định trong tương lai. Người bán option nhận được tiền từ người mua option nên họ có trách nhiệm phải bán một lượng chứng khoán nhất định theo một giá cả đã được thoả thuận trước vào một ngày xác định trong tương lai (hoặc được thực hiện trước ngày đó) khi người mua option muốn thực hiện cái quyền được mua.

Ví dụ: giá cổ phiếu của IBM trong thời điểm hiện tại là 80 USD/cổ phiếu, sau khi phân tích, bạn dự báo rằng giá sẽ tăng lên trong thời gian tới. Vậy nếu bạn muốn đầu tư 1.000 cổ phiếu của IBM bạn phải chi là 80.000 USD. Nhưng nếu một thời gian, cổ phiếu IBM giảm xuống chỉ còn 40 USD/cổ phiếu thì bạn sẽ mất trắng 40.000 USD. Trong trường hợp này, để hạn chế rủi ro và vẫn thực hiện theo dự báo, bạn nên đầu tư vào options, cụ thể là bạn đi mua option cổ phiếu IBM, giá thoả thuận trước (strike price) là 80 USD/cổ phiếu, thời gian là 2 tháng, số lượng 1.000 cổ phiếu với mức phí option là 2 USD/cổ phiếu. Trong thời gian này, nếu giá cổ phiếu IBM tăng trên 80 USD/cổ phiếu theo đúng dự báo, bạn có thể thực hiện quyền được mua chứng khoán của mình với giá thoả thuận trước là 80 USD/cổ phiếu và đem ra thị trường bán với giá 100 USD/cổ phiếu chẳng hạn, bạn sẽ có lợi nhuận là 20.000 USD, trừ đi chi phí 2 USD/cổ phiếu phí mua option, bạn sẽ có lợi nhuận 18.000 USD. Nhưng nếu giá cổ phiếu IBM không tăng lên theo dự đoán của bạn, nó giảm liên tục, cho tới ngày đến hạn trên hợp đồng giá vẫn giảm thì bạn có quyền không thực hiện việc chọn mua của mình và bạn chỉ lỗ tiền phí mua option mà thôi, tức là mất 2000 USD. Từ đó, chúng ta thấy rằng, người mua option chỉ chịu lỗ ở mức giới hạn, trong khi lợi nhuận thì rất lớn. Người bán option cũng có lợi nhuận thu được từ phí mua option.

Đối với option bán thì sao? Khi một nhà đầu tư lo lắng về giá chứng khoán sụt giảm, họ có thể sử dụng option bán để tự bảo vệ. Với 100 cổ phiếu của IBM trị giá 80 USD/cổ phiếu trong tay, bạn có thể mua option với một chút lệ phí nhất định để đảm bảo rằng trong ba tháng tới, bất kỳ lúc nào cũng có thể bán được 100 cổ phiếu đó với giá 80 USD/cổ phiếu. Do đó, nếu số cổ phần này bị mất giá thì bạn cũng không lo lắng vì mình đã có người cung cấp option bán bảo đảm mức giá cho mình. Người cung cấp option được hưởng lợi từ phí option.

Option được phát minh dựa trên yếu tố các nhà đầu tư ưa thích cảm giác an toàn khi họ chắc chắn họ sẽ được mua và bán với giá ấn định, họ thu lợi nhuận không cao nhưng bù lại sẽ rất ổn định. Đối tượng của option có thể là cổ phiếu, chỉ số cổ phiếu, trái phiếu, lãi suất, ngoại hối, kim loại quý hay nông sản. Option có thể được mua bán trên thị trường tập trung như Thị trường quyền lựa chọn cổ phiếu Chicago - CBOE, thị trường hợp đồng tương lai quốc tế London - LIFFE hay các thị trường phi tập trung OTC.

Swaps cũng là một công cụ phái sinh dựa trên sự trao đổi và thực hiện hợp đồng trong lĩnh vực lãi suất và tiền tệ. Nhiều công ty, ngân hàng muốn có swap để ấn định tỷ lệ lãi suất nhằm giảm thiểu sự bất ổn trong kinh doanh. Ngoài ra, swap cũng rất hiệu quả trong việc huy động vốn. Đầu thập niên 90, Citi Bank, ngân hàng lớn nhất tại Mỹ đã mở rộng một số hoạt động đầu tư sang Nhật bản nên cần một lượng tiền yên Nhật rất lớn trong một thời gian ngắn, trong khi vốn của Citibank lại không có đủ đồng yên. Các chuyên gia nghiệp vụ ngân hàng của Citibank lập tức nghĩ ngay đến Chifon Bank của Nhật bản. Citibank đã thoả thuận một swap với Chifon Bank, theo đó Citi Bank chuyển cho Chifon Bank một lượng USD nhất định, đổi lại Chifon Bank sẽ cung cấp đồng yên cho hoạt động đầu tư của Citibank tại Nhật bản. Nhờ vậy mà chỉ trong vòng 24 tiếng, Citibank đã có đủ vốn cần thiết cho dự án đầu tư tại đây. Như vậy, swap là một cam kết song phương, theo đó các nhà đầu tư sẽ trao cho nhau vào một ngày nhất định một số lượng nhất định đồng tiền của một quốc gia A để lấy một số lượng nhất định đồng tiền của quốc gia B đã được quy đổi theo tỷ giá ngoại tệ hiện tại trong một thời hạn xác định, với điều hứa hoàn lại vốn khi đến kỳ hạn.

Có thể nói, các công cụ phái sinh đang ngày một phổ biến và được áp dụng nhiều hơn bao giờ hết đối với tất cả các hàng hoá chính trên thị trường chứng khoán, từ cổ phiếu, trái phiếu cho đến tiền tệ và hàng hoá như sắt, năng lượng, sản phẩm nông nghiêp…. Sự phố biến của các công cụ phái sinh trên thị trường xuất phát từ tính linh hoạt và mềm dẻo của nó so với các công cụ khác. Lợi nhuận của những công cụ này được hình thành từ chính giá của những sản phẩm mà nó điều chỉnh. Điều này giúp cho các ngân hàng, các nhà giao dịch hay nhà đầu tư có thể “đánh cược” vào sự biến động về giá cả mà bỏ qua những tranh cãi về giá trị thực tế của tài sản.

Từ suy nghĩ như vậy, những ích lợi của các công cụ phái sinh luôn được các nhà đầu tư khai thác triệt để nhằm tránh những khoản thua lỗ do sự biến động của giá cả. Một cách giản đơn, với việc mua các công cụ phái sinh, các nhà đầu tư đang đánh cược rằng thị trường sẽ biến động theo chiều hướng ngược lại mong muốn sinh lời của mình, từ đó, với “một mũi tên trúng hai đích”, các nhà đầu từ vừa có được lợi nhuận nếu giá cổ phiếu lên cao, vừa đảm bảo sẽ không thua lỗ trong trường hợp cổ phiếu mất giá.

Các công cụ chứng khoán phái sinh có mặt nhiều trong các Quỹ phòng hộ (hedge-fund). Theo nhiều người, hedge fund là một phát minh lớn trên thị trường chứng khoán dùng để bù đắp lại rủi ro đầu tư. Tại quỹ này, các nhà đầu tư ưa thích sự an toàn sẽ tham gia và sử dụng các công cụ chứng khoán phái sinh để bảo vệ khoản tiền đầu tư của mình chống lại những tăng trưởng không dự tính trước cũng như sự sụt giá bất ngờ hay lên giá đột ngột của hàng hoá. Và thế là các Quỹ bảo hộ (Hedge fund) liên tục xuất hiện và được điều hành bởi một công ty đầu tư huy động vốn của cổ đông rồi đầu tư vào các chứng khoán phái sinh nhằm thu lợi nhuận ổn định và đều đặn.

George Soros, nhà đầu cơ tài chính lớn nhất thế giới, là hình mẫu thành công khi áp dụng các công cụ phái sinh trên thị trường. Ngay trong những thời điểm khó khăn nhất vào cuối thập niên 1990 khi giá cả biến động liên tục, thì các Quỹ phòng hộ của Soros vẫn luôn đạt con số lợi nhuận trên 10% nhờ biết cách mua đi và bán lại các công cụ phái sinh. Với các danh mục đầu tư dàn trải trên nhiều thị trường khắp các châu lục, Soros luôn đảm bảo các công cụ phái sinh của mình đem lại hết lợi nhuận này đến lợi nhuận khác. Nổi bật trong số những Quỹ Phòng hộ là Quantum Fund và Quota Fund thông qua công ty quản lý quỹ mang tên Soros Fund Management.

Trên thực tế, việc đầu tư vào các các công cụ phái sinh vẫn chưa được nhiều nhà đầu tư chú ý, bởi nếu các nhà đầu tư mạo hiểm mua thật nhiều cổ phiếu mà không băn khoăn về khả năng thua lỗ thì họ sẽ thu về hàng triệu USD lợi nhuận; trong khi đầu tư vào các công cụ phái sinh, tuy đảm bảo được sẽ không bị thua lỗ nhưng do các bên cung cấp công cụ phái sinh trên thị trường thường giới hạn một lượng cung cấp nhất định đồng thời yêu cầu mức phí khá cao, nên các nhà đầu tư chỉ thu về một phần lợi nhuận nhỏ hơn rất nhiều. Thông thường, thị trường sẽ không biến động nhiều như những suy đoán của các nhà đầu tư khi áp dụng công cụ phái sinh, nên đa phần các nhà đầu tư thường tiếc nuối vì đã bỏ qua lợi nhuận, hơn là mừng thầm vì đã đầu tư vào công cụ phái sinh.

Tuy vậy, tính tích cực và hình ảnh của những công cụ chứng khoán phái sinh ngày càng hấp dẫn các nhà đầu tư. Không ai có thể phủ nhận rằng các công cụ này đã giúp nhiều nhà đầu tư thoát khỏi các vụ thua lỗ hàng triệu USD trên thị trường chứng khoán, cũng như khiến mọi người an tâm hơn khi đến với thị trường đầy rủi ro này! Thậm chí, những thành công của nó còn gây ra những tiếng vang lớn đến nỗi được các đạo diễn tài ba của Hollywood tái hiện trong bộ phim Trading Places với sự tham gia của tài tử điện ảnh Eddie Murphy.

Các hệ số tài chính

Trên thực tế người ta thường sử dụng một số hệ số sau để đánh giá hiệu quả sinh lợi của doanh nghiệp: hệ số tổng lợi nhuận; hệ số lợi nhuận hoạt động; hệ số lợi nhuận ròng; hệ số thu nhập trên vốn cổ phần; và hệ số thu nhập trên đầu tư.

Hệ số tổng lợi nhuận cho biết mức độ hiệu quả khi sử dụng các yếu tố đầu vào (vật tư, lao động) trong một quy trình sản xuất của doanh nghiệp.

Hệ số tổng lợi nhuận= (Doanh số-Trị giá hàng đã bán tính theo giá mua) / Doanh số bán

Trong thực tế khi muốn xem các chi phí này có cao quá hay không là đem so sánh hệ số tổng số lợi nhuận của một công ty với hệ số của các công ty cùng ngành, nếu hệ số tổng lợi nhuận của các công ty đối thủ cạnh tranh cao hơn, thì công ty cần có giải pháp tốt hơn trong việc kiểm soát các chi phí đầu vào.

Hệ số lợi nhuận hoạt động cho biết việc sử dụng hợp lý các yếu tố trong quá trình sản xuất kinh doanh để tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp.

Mức lãi hoạt động = Thu nhập trước thuế và lãi ( EBIT - Earn Before Income Tax)/doanh thu

Hệ số này là thước đo đơn giản nhằm xác định đòn bẩy hoạt động mà một công ty đạt được trong việc thực hiện hoạt động kinh doanh của mình. Hệ số biên lợi nhuận hoạt động cho biết một đồng vốn bỏ ra có thể thu về bao nhiêu thu nhập trước thuế. Hệ số lợi nhuận hoạt động cao có nghĩa là quản lý chi phí có hiệu quả hay có nghĩa là doanh thu tăng nhanh hơn chi phí hoạt động.

Hệ số lợi nhuận ròng phản ánh khoản thu nhập ròng (thu nhập sau thuế) của một công ty so với doanh thu của nó.

Hệ số lợi nhuận ròng = Lợi nhuận ròng/Doanh thu.

Trên thực tế mức lợi nhuận ròng giữa các ngành là khác nhau, còn trong bản thân một ngành thì công ty nào quản lý và sử dụng các yếu tố đầu vào (vốn, nhân lực..) tốt hơn thì sẽ có hệ số lợi nhuận ròng cao hơn.

Hệ số thu nhập trên vốn cổ phần (ROE) phản ánh mức thu nhập ròng trên vốn cổ phần của cổ đông.

ROE= Lợi nhuận ròng/Vốn cổ đông hay giá trị tài sản ròng hữu hình.

Hệ số này thường được các nhà đầu tư phân tích để so sánh với các cổ phiếu khác nhau trên thị trường. Thông thường, hệ số thu nhập trên vốn cổ phần càng cao thì các cổ phiếu càng hấp dẫn, vì hệ số này cho thấy cách đánh giá khả năng sinh lời và các tỷ suất lợi nhuận của công ty khi đem so sánh với hệ số thu nhập trên vốn cổ phần của các công ty khác.

Hệ số thu nhập trên đầu tư (ROI) được sử dụng để xác định mức độ ảnh hưởng của biên lợi nhuận so với doanh thu và tổng tài sản.

ROI= (Thu nhập ròng/Doanh số bán) * (Doanh số bán/Tổng tài sản).

Mục đích của việc sử dụng hệ số ROI là để so sánh cách thức tạo lợi nhuận của một công ty và cách thức công ty sử dụng tài sản để tạo doanh thu. Nếu tài sản được sử dụng có hiệu quả, thì thu nhập và thu nhập trên đầu tư sẽ cao.

Hệ số giá trên thu nhập (P/E) là một trong những chỉ số phân tích quan trọng trong quyết định đầu tư chứng khoán của nhà đầu tư. Thu nhập từ cổ phiếu sẽ có ảnh hưởng quyết định đến giá thị trường của cổ phiếu đó. Hệ số P/E đo lường mối quan hệ giữa giá thị trường (Market Price - PM) và thu nhập của mỗi cổ phiếu (Earning Per Share - EPS) và được tính như sau:

P/E = PM/EPS

Trong đó giá thị trường PM của cổ phiếu là giá mà tại đó cổ phiếu đang được mua bán ở thời điểm hiện tại; thu nhập của mỗi cổ phiếu EPS là phần lợi nhuận ròng sau thuế mà công ty chia cho các cổ đông thường trong năm tài chính gần nhất. P/E cho thấy giá cổ phiếu hiện tại cao hơn thu nhập từ cổ phiếu đó bao nhiêu lần, hay nhà đầu tư phải trả giá cho một đồng thu nhập bao nhiêu. P/E được tính cho từng cổ phiếu một và tính trung bình cho tất cả các cổ phiếu và hệ số này thường được công bố trên báo chí.

Nếu hệ số P/E cao thì điều đó có nghĩa là người đầu tư dự kiến tốc độ tăng cổ tức cao trong tương lai; cổ phiếu có rủi ro thấp nên người đầu tư thoả mãn với tỷ suất vốn hoá thị trường thấp; dự đoán công ty có tốc độ tăng trưởng trung bình và sẽ trả cổ tức cao. Hệ số P/E rất có ích cho việc định giá cổ phiếu. Giả sử người đầu tư có cổ phiếu XYZ không được giao dịch sôi động trên thị trường, vậy cổ phiếu đó có giá bao nhiêu là hợp lý? Chúng ta chỉ cần nhìn vào hệ số P/E được công bố đối với nhóm các loại cổ phiếu tương tự với cổ phiếu XYZ, sau đó nhân thu nhập của công ty với hệ số P/E sẽ cho chúng ta giá của loại cổ phiếu XYZ.

Các hệ số tài chính.

Nội dung quan trọng trong phân tích đầu tư CKCùng với quá trình phân tích các báo cáo tài chính, việc phân tích và sử dụng các hệ số tài chính là những nội dung quan trọng để định giá cổ phiếu vào đầu tư chứng khoán.

Quá trình phân tích sẽ giúp cho nhà đầu tư thấy được điều kiện tài chính chung của doanh nghiệp, đó là doanh nghiệp hiện đang ở trong tình trạng rủi ro mất khả năng thanh toán, hay đang làm ăn tốt và có lợi thế trong kinh doanh khi so sánh với các doanh nghiệp cùng ngành hoặc đối thủ cạnh tranh.

Việc sử dụng hệ số tài chính trong phân tích đầu tư vốn trên thị trường chứng khoán sẽ tạo ra chi phí thấp mà hiệu quả lại cao hơn, và việc này cũng đúng ngay cả trên thị trường tiền tệ khi các ngân hàng tài trợ vốn cho doanh nghiệp thông qua cấp tín dụng. Đối với những nhà quản lý, việc sử dụng hệ số tài chính để giám sát quá trình kinh doanh, nhằm đảm bảo công ty sử dụng hiệu quả các nguồn vốn sẵn có và tránh lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán.

Thông qua các hệ số tài chính, nhà quản lý thấy được tình trạng tài chính và hoạt động của công ty có được củng cố không và liệu các hệ số nói chung của nó tốt hơn hay tồi tệ hơn so với hệ số của các đối thủ cạnh tranh. Khi các hệ số này thấp hơn các chuẩn mực nhất định, thì có giải pháp kiểm soát, khắc phục trước khi phát sinh các vấn đề nghiêm trọng. Ngoài ra, việc phân tích các hệ số tài chính cũng cho phép nhà đầu tư hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa bảng cân đối tài sản và các báo cáo tài chính (ví dụ như để tính toán thu nhập trên đầu tư của một công ty cần phải lấy số liệu tổng tài sản từ bảng cân đối kế toán và số liệu lợi nhuận ròng từ báo cáo thu nhập).

Hệ số tài chính được phân chia thành 4 nhóm dựa trên các tiêu chí về hoạt động, khả năng thanh toán, nghĩa vụ nợ và khả năng sinh lời của công ty.

Nhóm hệ số khả năng thanh toán

Tính thanh khoản của tài sản phụ thuộc mức độ dễ dàng chuyển đổi tài sản thành tiền mặt mà không phát sinh thua lỗ lớn. Việc quản lý khả năng thanh toán bao gồm việc khớp các yêu cầu trả nợ với thời hạn của tài sản và các nguồn tiền mặt khác nhằm tránh mất khả năng thanh toán mang tính chất kỹ thuật. Việc xác định khả năng thanh toán là quan trọng, nó quyết định đến nghĩa vụ nợ của công ty, do vậy sử dụng hệ số thanh toán được xem là cách thử nghiệm tính thanh khoản của công ty. Trong thực tế hệ số thanh toán được sử dụng nhiều nhất là hệ số khả năng thanh toán hiện tại và hệ số khả năng thanh toán nhanh (hay còn gọi là hệ số thử axít).

Hệ số khả năng thanh toán hiện tại là mối tương quan giữa tài sản lưu động và các khoản nợ ngắn hạn, hệ số này cho thấy mức độ an toàn của công ty trong việc đáp ứng nhu cầu thanh toán các khoản nợ ngắn hạn.

Hệ số khả năng thanh toán hiện tại = Tài sản lưu động / Nợ ngắn hạn.

Hệ số khả năng thanh toán nhanh là mối tương quan giữa các tài sản lưu hoạt và các khoản nợ ngắn hạn, đảm bảo khả năng thanh toán nhanh sau khi tài sản đã được loại bỏ bởi các hàng tồn kho và tài sản kém tính thanh khoản.

Hệ số khả năng thanh toán nhanh = (Tài sản lưu động- Hàng dự trữ) / Nợ ngắn hạn.

Nhóm hệ số hoạt động

Các hệ số hoạt động xác định tốc độ mà một công ty có thể tạo ra được tiền mặt nếu có nhu cầu phát sinh. Bao gồm các hệ số thu hồi nợ trung bình, hệ số thanh toán trung bình, hệ số hàng lưu kho.

Hệ số thu hồi nợ trung bình biểu thị thông qua kỳ thu hồi nợ trung bình của một công ty sẽ cho biết công ty đó phải mất bao lâu để chuyển các khoản phải thu thành tiền mặt.

Kỳ thu hồi nợ trung bình = Các khoản phải thu / (Doanh số bán chịu hàng năm /360 ngày).

Hệ số thanh toán trung bình biểu thị thông qua thời hạn thanh toán trung bình, phản ánh mối tương quan giữa các khoản phải trả đối với tiền mua hàng chịu mỗi năm.

Thời hạn thanh toán trung bình = Các khoản phải trả / (Tiền mua chịu hàng năm/360 ngày).

Hệ số hàng lưu kho biểu thị số lượng hàng đã bán trên số hàng còn lưu kho, hệ số này cho thấy khả năng dùng vốn vào các hàng hoá luân chuyển cao, tránh được lưu kho bởi các mặt hàng kém tính lưu hoạt.

Hệ số hàng lưu kho = Giá trị hàng đã bán tính theo giá mua / Giá trị hàng lưu kho trung bình.

Nhóm hệ số nợ của công ty

Phản ánh tình trạng nợ hiện thời của công ty, có tác động đến nguồn vốn hoạt động và luồng thu nhập thông qua chi trả vốn vay và lãi suất khi đáo hạn. Tình trạng nợ của công ty được thể hiện qua các hệ số: hệ số nợ; hệ số thu nhập trả lãi định kỳ; hệ số trang trải chung.

Hệ số nợ hay tỷ lệ nợ trên tài sản cho biết phần trăm tổng tài sản được tài trợ bằng nợ. Hệ số nợ càng thấp thì hiệu ứng đòn bẩy tài chính càng ít và ngược lại hệ số nợ càng cao thì hiệu ứng đòn bẩy tài chính càng cao.

Hệ số nợ = Tổng số nợ/Tổng tài sản

Hệ số nợ được phản ánh thông qua hệ số nợ trên vốn cổ phần (D/E) và hệ số nợ dài hạn trên tổng tài sản (LD/TA). Hệ số nợ trên vốn cổ phần biểu thị tương quan giữa nợ dài hạn và vốn cổ phần. Mức cao thấp của hệ số này phụ thuộc vào từng lĩnh vực kinh tế khác nhau.

Hệ số nợ trên vốn cổ phần (D/E)= (Nợ dài hạn + Giá trị tài sản đi thuê)/ Vốn cổ phần.

Hệ số nợ dài hạn trên tổng tài sản (LD/TA) so sánh tương quan nợ với tổng tài sản của một công ty, và có thể cho biết những thông tin hữu ích về mức độ tài trợ cho tài sản bằng nợ dài hạn của một công ty, hệ số này có thể dùng để đánh giá hiệu ứng đòn bẩy tài chính của một công ty.

Hệ số thu nhập trả lãi định kỳ. Việc tìm xem một công ty có thể thực hiện trả lãi đến mức độ nào cũng rất quan trọng, và người ta đã sử dụng hệ số thu nhập trả lãi định kỳ. Hệ số này đánh giá khả năng sử dụng thu nhập hoạt động (thu nhập trước thuế và lãi- EBIT) để trả lãi của một công ty, hệ số này cho biết công ty có khả năng đáp ứng được các nghĩa vụ trả nợ lãi đến mức nào, thông thường hệ số thu nhập trả lãi định kỳ càng cao thì khả năng thanh toán lãi của công ty cho các chủ nợ càng lớn.

Hệ số thu nhập trả lãi định kỳ= EBIT/ Chi phí trả lãi hàng năm.

Tìm hiểu và cách đọc Bản cáo bạch

Khi phát hành chứng khoán ra công chúng, công ty phát hành phải công bố cho người mua chứng khoán những thông tin về bản thân công ty, nêu rõ những cam kết của công ty và những quyền lợi cơ bản của người mua chứng khoán...để trên cơ sở đó người đầu tư có thể ra quyết định đầu tư hay không. Tài liệu phục vụ cho mục đích đó gọi là Bản cáo bạch hay Bản công bố thông tin.

Bản cáo bạch chính là một lời mời hay chào bán để công chúng đầu tư đăng ký hoặc mua chứng khoán của công ty phát hành. Bản cáo bạch bao gồm mọi thông tin liên quan đến đợt phát hành. Do đó, thông tin đưa ra trong Bản cáo bạch sẽ gắn với các điều khoản thực hiện lời mời hay chào bán.

Thông thường, một công ty muốn phát hành chứng khoán phải lập Bản cáo bạch để Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước  xem xét, gọi là Bản cáo bạch sơ bộ. Bản cáo bạch sơ bộ khi đã được Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước chấp thuận sẽ được coi là Bản cáo bạch chính thức. Khi thực hiện chào bán chứng khoán, ngoài Bản cáo bạch chính thức, công ty phát hành thường cung cấp Bản cáo bạch tóm tắt. Nội dung Bản cáo bạch tóm tắt là tóm gọn lại những nội dung chính của Bản cáo bạch chính thức nhưng vẫn phải đảm bảo tuân thủ theo các quy định của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước.

2. Tại sao cần phải đọc Bản cáo bạch

Bản cáo bạch là một tài liệu rất quan trọng.Với tư cách là một nhà đầu tư, Bản cáo bạch là phương tiện giúp bạn đánh giá mức độ sinh lời và triển vọng của công ty trước khi bạn quyết định có đầu tư  vào công ty hay không. Một quyết định thiếu thông tin có thể làm bạn phải trả giá đắt.

Bởi vậy, bạn nên đọc Bản cáo bạch một cách kỹ lưỡng và tìm hiểu rõ những may rủi thực sự của công ty trước khi ra quyết định đầu tư. Bạn nên đánh giá cẩn thận những yếu tố cơ bản của công ty đăng ký niêm yết thông qua nghiên cứu các thông tin trong Bản cáo bạch. Mặc dù những đợt chào bán lần đầu ra công chúng thường là cơ hội đầu tư tốt vì chúng thường mang lại lợi nhuận ban đầu cao, do cổ phiếu tăng giá, nhưng rủi ro vẫn tồn tại.

3. Bản cáo bạch bao gồm những thông tin gì?

Bản cáo bạch thường gồm 8 mục chính sau:

-        Trang bìa;

-        Tóm tắt Bản cáo bạch;

-        Các nhân tố rủi ro;

-        Các khái niệm;

-        Chứng khoán phát hành;

-        Các đối tác liên quan tới đợt phát hành;

-        Tình hình và đặc điểm của tổ chức phát hành;

-        Phụ lục.

4. Cách sử dụng bản cáo bạch

Bạn nên bắt đầu phân tích một công ty phát hành bằng Bản cáo bạch của công ty. Trong quá trình thực hiện bạn nên tự đặt ra cho mình một số câu hỏi quan trọng. Ví dụ, việc kinh doanh của công ty đó có tiến triển hay không?, doanh số bán hàng tăng có nghĩa là lợi nhuận cũng tăng và dẫn tới giá cổ phiếu tăng. Nhưng các con số chưa phải nói lên tất cả. Do vậy, bạn nên nghiên cứu kỹ Bản cáo bạch để tìm ra những dấu hiệu tăng trưởng của công ty.

Bạn cũng nên tìm hiểu về Ban giám đốc của công ty phát hành, các sản phẩm của công ty và tự đặt ra câu hỏi liệu các sản phẩn này có tiếp tục bán được nữa không?

5. Những thông tin cần xem

-        Trang bìa (mặt trước và mặt sau);

-        Thời gian chào bán;
-        Các khái niệm;

-        Tình hình và đặc điểm của tổ chức phát hành;

-        Bảng mục lục;

-        Tóm tắt Bản cáo bạch;

-        Tóm tắt về vốn cổ phần, thống kê sô liệu phát hành / chào bán, số nợ và phương án sử dụng tiền thu được từ đợt phát hành;

-        Chứng khoán phát hành;

-        Thông tin về ngành kinh doanh;

-        Thông tin tài chính;

-        Thông tin về cổ đông, Hội đồng quản trị và Ban giám đốc;

-        Các đối tác liên quan tới đợt phát hành;

-        Các nhân tố rủi ro liên quan đến ngành kinh doanh và triển vọng của công ty;

-        Phụ lục;

-        Thủ tục nộp hồ sơ và chấp thuận.

6. Thông tin chính của trang bìa

-         Các chứng khoán sẽ được bán;

-        Số lượng chứng khoán sẽ được bán;

-        Giá bán các chứng khoán;

-        Tổ chức liên quan đến đợt phát hành.

7. Tóm tắt bản cáo bạch

Phần này giúp bạn tìm hiểu khái quát những thông tin tóm tắt về công ty.

-                   Giới thiệu chung về công ty phát hành, các hoạt động kinh doanh, người hỗ trợ phát hành, các cổ đông lớn và Ban giám đốc của công ty;

-        Tóm tắt về thông tin tài chính của công ty phát hành, kể cả triển vọng của công ty;

-        Tóm tắt về các yếu tố rủi ro liên quan hoặc ảnh hưởng tới hoạt động kinh doanh và tài chính của công ty phát hành;

-        Tóm tắt về vốn cổ phần, thống kê phát hành hoặc chào bán, số nợ, số tiền thu được từ đợt phát hành và mục đích sử dụng số tiền này.

Ngoài ra bạn nên đối chiếu với các phần tương ứng khác trong Bản cáo bạch để có được các thông tin chi tiết mà bạn cần quan tâm.

Thông tin về ngành kinh doanh - công ty đang có những hoạt động kinh doanh gì?

Thông tin đưa ra thường bao gồm:

-                   Tình hình (các) ngành kinh doanh chính mà công ty phát hành tham gia;

-        Triển vọng của (các) ngành liên quan có ảnh hưởng tới hoạt động ngành kinh doanh chính của công ty phát hành;

-        Loại sản phẩm, dịch vụ kinh doanh chính của công ty;

-        Khách hàng và nhà cung cấp của công ty phát hành;

-        Công nghệ, phương thức sản xuất và kênh phân phối sử dụng;

-        Các nhân tố thương mại như hệ thống bán lẻ, đại lý, hệ thống phân phối, nhãn hiệu sản phẩm, giấy phép kinh doanh, bằng sáng chế và khả năng nghiên cứu và phát triển.

Đối với các công ty đăng ký niêm yết được hưởng chính sách ưu đãi thì phần thông tin về ngành kinh doanh này trong Bản cáo bạch cũng cần phải công bố chi tiết các vấn đề về công nghệ của những công ty này.

8. Thông tin tài chính – công chúng đầu tư tham gia có làm lợi nhuận giảm?

Thông tin tài chính là một phần quan trọng trong Bản cáo bạch và thường được chia thành 2 phần:

-        Thông tin tài chính trong quá khứ;

-        Thông tin tài chính trong tương lai.

a)      Phần thông tin tài chính trong quá khứ

Thường bao gồm tóm tắt các bản báo cáo tài chính đã được kiểm toán, và bảng cân đối kế toán (trên cơ sở tổng hợp) theo mẫu, được trích ra từ  Báo cáo của kiểm toán trong phần phụ lục của Bản cáo bạch. Một số ngành kinh doanh còn yêu cầu cung cấp cả thông tin về luồng thu nhập. Việc công bố thông tin tài chính trong quá khứ thường được tính từ  2 năm tài chính trước. Thông tin phải đi kèm với phần giải thích và phân tích hoạt động tài chính trong quá khứ.  Nếu có bất cứ một sai sót nào trong các thông tin tài chính được công bố mà Uỷ ban Chứng khoán phát hiện được thì tổ chức kiểm toán cũng như tổ chức bảo lãnh phát hành phải chịu trách nhiệm liên đới trước pháp luật cùng với tổ chức phát hành.

b) Phần thông tin tài chính tương lai

Gồm các dự tính về:

-                   Doanh thu;

-        Lợi nhuận trước thuế trước và sau khi tính lãi cho cổ đông thiểu số ngoài công ty;

-        Lợi nhuận sau thuế;

-        Tổng cổ tức và cổ tức ròng.

Từ dự tính về lợi nhuận và giá chào bán cổ phiếu của công ty phát hành, bạn có thể tính ra các mức giá thị trường của một cổ phiếu tính theo thu nhập trên mỗi cổ phiếu trong năm của công ty phát hành (được ký hiệu là P /E). Hệ số này cho thấy khi nào thì giá cổ phiếu phù hợp với thu nhập. Tức là các công ty có nhiều cơ hội tăng trưởng thường có P /E cao hơn các công ty có ít cơ hội tăng truởng. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý trường hợp P /E cao có thể là do mức thu nhập (E) thấp. Căn cứ vào hệ số P /E, cùng với sự phân tích về mặt chất lượng của công ty phát hành, bạn có thể đánh giá đợt phát hành, chào bán cổ phiếu của công ty so với các mức cổ phiếu đã được niêm yết của các công ty trong cùng ngành.

9. Cổ đông, Hội đồng quản trị và Ban giám đốc – những ai là người điều hành đợt phát hành

Bạn nên đọc danh sách các cổ đông, Hội đồng quản trị và Ban giám đốc. Mặc dù các dữ liệu đưa ra không phải là con dấu đảm bảo về chất lượng kỹ năng quản lý của họ, nhưng bạn vẫn có thể biết được trình độ chuyên môn và kinh nghiệm quản lý của những con người này.

Bạn cần chú ý các quyền lợi của các cổ đông lớn, Hội đồng quản trị và đội ngũ lãnh đạo chủ chốt trong các ngành tương tự hoặc các ngành cạnh tranh nếu chúng được nêu trong Bản cáo bạch. Bạn cũng nên chú ý các giao dịch trong quá khứ hoặc trong tương lai với các công ty liên quan. Bản cáo bạch sẽ cung cấp đầy đủ các nhóm thành viên sau:

-        Cổ đông lớn và các nhà sáng lập của công ty phát hành, kể cả tên và cổ phần của các cá nhân đứng đằng sau công ty;

-        Hội đồng quản trị bao gồm cổ phần mà họ đại diện, chi tiết về trình độ, kinh nghiệm và phần trách nhiệm của mỗi giám đốc, và họ có phải là các giám đốc điều hành hay không;

-        Đội ngũ cán bộ quản lý dưới cấp uỷ viên Hội đồng quản trị, chi tiết về trình độ, kinh nghiệm và phần trách nhiệm của họ;

-        Tỷ lệ sở hữu cổ phiếu, trái phiếu của từng thành viên nói trên.

10. Các yếu tố rủi ro

Các rủi ro chung bao gồm:

-                   Việc tăng, giảm giá chứng khoán phụ thuộc vào các điều kiện của thị trường chứng khoán nói chung, của tình trạng kinh tế đất nước và thế giới;

-        Những thay đổi trong chính sách của Chính phủ;

-        Những rủi ro về ngoại hối;

-        Những thay đổi về tỷ lệ lãi suất;

Những rủi ro có thể xảy ra của công ty bao gồm:

-                   Sự phụ thuộc vào những cán bộ chủ chốt;

-        Sự phụ thuộc vào một số ít các khách hàng, nhà cung cấp hoặc các dự án trong nội bộ công ty;

-        Những thay đổi về giá nguyên liệu thô;

-        Sự hợp nhất giưã các đối thủ cạnh tranh hoặc các công ty mới tham gia vào ngành;

-        Tranh chấp cụ thể đã bắt đầu phát sinh hoặc bị mang ra toà.

Trong phần này bạn cần tìm hiểu xem Hội đồng quản trị của công ty định giải quyết hoặc làm giảm ảnh hưởng của các nhân tố rủi ro đã xác định như thế nào

Quyền mua cổ phiếu được thực hiện như thế nào?

Quyền mua cổ phiếu (CP) cho phép người nắm giữ có quyền (nhưng không phải là nghĩa vụ) được mua một số lượng CP xác định trước với một giá đã xác định trước và thấp hơn giá hiện hành của CP đó trên thị trường.

Quyền mua được dành cho các cổ đông của tổ chức phát hành muốn phát hành bổ sung CP. Thông thường, cứ ứng với một CP đang nắm giữ, cổ đông sẽ có được một quyền mua tương ứng. Quyền mua có giá trị tách biệt và có thể được giao dịch trên thị trường thứ cấp trong khoảng thời gian trước khi quyền mua được thực hiện. Chỉ những người đang nắm quyền mua mới mua được CP phát hành bổ sung với giá thấp hơn giá thị trường, những người không giữ quyền mua thì hoặc không thể mua được CP đó hoặc phải mua CP đó với giá hiện hành trên thị trường. Quyền mua mà công ty đưa ra cho các cổ đông là đặc quyền ngắn hạn (thông thường từ 30 - 45 ngày) và chỉ được dành cho mỗi CP thường mà cổ đông sở hữu.

Quyền mua CP được giao dịch trên thị trường trong thời hạn hiệu lực của CP đó và những cổ đông không có ý định thực hiện quyền mua có thể tách quyền mua để bán riêng. Số quyền mua cần có để mua 1 CP mới sẽ được căn cứ vào số lượng CP hiện hành và số lượng CP mới được chào bán. Ví dụ, Công ty A có 5 triệu CP đang lưu hành và muốn phát hành thêm 1 triệu CP nữa, khi đó mỗi một CP hiện hữu sẽ được trao 1 quyền, như vậy sẽ có 5 triệu quyền mua được phát hành. Những quyền này chỉ mang đến cho cổ đông 1 triệu CP mới, vì vậy 5 triệu quyền chia cho 1 triệu CP mới, nghĩa là cứ có 5 quyền mua sẽ được mua 1 CP mới.

Thực hiện quyền mua như thế nào?

Khi nhận được thông báo phân phối quyền mua và chứng nhận quyền mua từ tổ chức phát hành, các cổ đông nhận quyền mua có thể theo một trong 3 cách:

1. Thực hiện quyền mua: Điền vào mẫu đăng ký mua CP mới và gửi kèm chứng nhận quyền mua cùng với tiền mua CP đến đại lý bảo lãnh phát hành CP mới (trường hợp tổ chức phát hành có đại lý bảo lãnh phát hành CP). Như vậy, cổ đông có thể duy trì được tỷ lệ lợi ích trong công ty.

2. Bán quyền mua: Vì chứng chỉ quyền mua là chứng khoán giao dịch được nên cổ đông có thể bán quyền mua trên thị trường thứ cấp và thu lãi từ giá thị trường (mặc dù bằng cách bán quyền, cổ đông đã từ bỏ bất kỳ lợi nhuận tiềm năng có thể có từ việc thực hiện quyền và sở hữu CP).

3. Không thực hiện quyền mua: Khách hàng có thể không thực hiện quyền mua cho tới khi quyền mua hết hiệu lực và họ cũng bị mất nhiều quyền lợi do bị giảm tỷ lệ sở hữu trong công ty.

Thủ tục thực hiện quyền mua

1. Trường hợp phân bổ quyền mua cho cổ đông hiện hữu: Khi quyết định phát hành bổ sung CP mới, Ban giám đốc phải thông báo cho Uỷ ban chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) và kèm theo lịch trình phát hành và bản tóm tắt nội dung quyết định của Ban giám đốc, hồ sơ đăng ký phát hành bổ sung... Sau khi được UBCKNN chấp thuận, Ban giám đốc sẽ thông báo việc phát hành CP bổ sung và thời hạn đăng ký mua cho các cổ đông.

2. Trường hợp phân bổ quyền mua cho bên thứ ba: Cũng giống như trường hợp trên nhưng đơn giản hơn nhiều. Cụ thể là không cần đệ trình hồ sơ đăng ký phát hành bổ sung và báo cáo sau phát hành cho UBCKNN, không cần chốt sổ cổ đông. Tuy nhiên, để bảo vệ quyền lợi của các cổ đông hiện hữu, CP bổ sung thường được phát hành với giá cao hơn giá thị trường hiện hành của CP đó. Đại lý bảo lãnh phát hành CP mới bổ sung cũng có thể đồng thời làm luôn công việc trợ giúp thực hiện quyền mua, tức là giúp tổ chức phát hành lưu giữ danh sách người sở hữu quyền mua và khi quyền mua được bán thì đại lý bảo lãnh giúp ghi lại tên chủ sở hữu mới của quyền mua. Phí dịch vụ của bên bảo lãnh phát hành sẽ do 2 bên thỏa thuận với nhau, thường thì bên bảo lãnh sẽ nhận được khoảng 3% trên tổng giá trị số CP phát hành bổ sung. Ngoài ra, nếu lượng CP không bán hết thì bên bảo lãnh phát hành sẽ phải mua lại tất cả số CP đó nhưng với một mức giá thỏa thuận trước, thường là khoảng 97% của giá CP chào bán.

Giá trị của quyền mua

Từ lúc quyền mua CP được công bố cho đến khi được phát hành thì CP đó chỉ có giá trị trên lý thuyết. Giá trị này là số thu được của nhà đầu tư khi thực hiện quyền mua CP bổ sung với giá thấp hơn giá thị trường. Ví dụ sau giúp xác định được giá trị quyền mua như thế nào: Công ty A chào bán quyền mua cho cổ đông, giá thị trường CP A là 40 USD. Theo quy định quyền mua, cứ ứng với mỗi 5 quyền mua (ứng với 5 CP hiện có) sẽ được mua 1 CP mới với giá 25 USD. Khi đó, để có 5 quyền mua, nhà đầu tư phải mua 5 CP với giá 5 x 40 USD = 200 USD. Với 5 quyền mua vừa có được, nhà đầu tư sẽ mua được 1 CP mới với giá 25 USD. Như vậy, nhà đầu tư có tất cả 6 CP (6 CP này đều không còn quyền mua kèm theo) với tổng số tiền bỏ ra là 225 USD. Như vậy, giá mới của mỗi CP là 225 USD/6 = 37,5 USD. Khi đó, giá 1 quyền mua là (40 USD - 37,5 USD) = 2,5 USD.

Ngày giao dịch CP không có quyền mua kèm theo

Trong ngày giao dịch không có quyền mua, giá CP sẽ rớt xuống một mức giá trị chính bằng giá trị của quyền mua. Tại Việt Nam, nếu tổ chức phát hành có phát hành bổ sung CP mới thì giá CP trên thị trường sẽ được điều chỉnh ngay theo mức giá mới của CP (cổ đông hiện hữu vẫn không bị thiệt vì phần giá trị CP cũ mất đi cũng chính bằng giá trị của quyền mua mà họ đã nhận được trước đó). Trường hợp có một số CP không còn quyền (do cổ đông nắm giữ CP đó đã tách quyền mua ra để bán riêng trên thị trường) thì số CP này cũng vẫn được giao dịch bình thường trên thị trường, nhưng sau đó khi thực hiện thủ tục thanh toán bù trừ thì bộ phận thanh toán bù trừ chứng khoán sẽ trừ lại của người bán CP đó một khoản tiền đúng bằng giá trị của quyền mua mà họ đã tách ra để bán riêng trên thị trường chứng khoán.

Cần phân biệt rõ khái niệm cổ phiếu thưởng

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã dần đi vào ổn đinh. Các công ty niêm yết tăng cường mở rộng sản xuất kinh doanh, các nhà đầu tư cũng phải làm quen với nhiều khái niệm và kỹ thuật rất mới. Trong thời gian gần đây, chúng ta có nghe thấy nói nhiều đến chính sách thưởng cổ phiếu. Nhằm giúp nhà đầu tư hiểu thêm về khái niệm này, dưới đây chúng tôi xin đưa ra một số ý kiến về vấn đề này. Có hai trường hợp thưởng cổ phiếu cần phải xem xét:

Trường hợp thứ nhất: thưởng cho người có đóng góp lớn

Thông thường, khi nói đến khái niệm thưởng có nghĩa là việc ưu đãi thường là về vật chất cho một số lượng ít người. Trong các công ty cổ phần, có thể hiểu thưởng cổ phiếu là việc công ty dùng một số cổ phiếu (trước đây là của chung mọi cổ đông) để thưởng cho những người quản lý, cán bộ công nhân viên hay những người có đóng góp lớn đối với hoạt động của Công ty. Nguồn cổ phiếu dùng để thưởng thường là cổ phiếu ngân quỹ.

Trong trường hợp này, tổng giá trị sổ sách của công ty không thay đổi, cái lợi của người được thưởng là rõ ràng: tỷ lệ sở hữu công ty của họ sẽ tăng lên. Còn đối với những cổ đông không được thưởng, tỉ lệ sở hữu công ty của họ sẽ giảm đi. Tuy nhiên, đây là một cách để công ty khuyến khích tinh thần làm việc và sự đóng góp của những người được thưởng, đặc biệt đối với những người quản lý, do đó vẫn được Đại hội cổ đông thông qua.

Trường hợp thứ hai: thưởng cho tất cả các cổ đông

Đây là trường hợp nhiều công ty cổ phần trên thế giới áp dụng và ở Việt nam trong thời gian gần đây cũng hay được nhắc đến. Đó là việc tất cả các cổ đông của công ty được nhận thêm cổ phiếu mới theo một tỷ lệ nhất định (ví dụ 5:1, cổ đông nắm giữ 5 cổ phiếu cũ được sẽ được nhận thêm 1 cổ phiếu mới). Khi đó, nhà đầu tư cần nắm được một số nguyên tắc sau:

Thứ nhất, công ty không nhận được nguồn vốn góp mới từ phía cổ đông hay từ bất kỳ nguồn nào, do đó vốn chủ sở hữu của các cổ đông không thay đổi. Thực chất, đây là việc làm tăng vốn điều lệ từ nguồn lợi nhuận để lại, hay nói cách khác, đây chỉ là việc chuyển đổi giữa các khoản mục trong nguồn vốn cổ đông: từ lợi nhuận để lại sang vốn điều lệ mà không làm thay đổi tổng nguồn vốn cổ đông.

Thứ hai, cổ phiếu được phát thêm cho cổ đông đã làm tăng số lượng cổ phiếu của công ty (1/5 hay 20%). Khi số lượng cổ phiếu tăng lên, nguồn vốn chủ sở hữu không đổi, giá trị sổ sách (=nguồn vốn chủ sở hữu / tổng số cổ phiếu) của cổ phiếu sẽ giảm theo tỷ lệ tương ứng. Tỷ lệ sở hữu công ty của mỗi cổ đông trước và sau khi phát hành thêm cổ phiếu là không đổi.

Thứ ba, đây thường là cách các công ty trên thế giới hiện nay trả cổ tức cho cổ đông bằng cổ phiếu (stock dividend) thay vì trả bằng tiền (cash dividend) bởi  công ty muốn giữ lại tiền để mở rộng sản xuất kinh doanh hay đầu tư vào dự án mới. Việc có lợi hay không của chính sách này đối với cổ đông được quyết định bởi sự thành công của kế hoạch đầu tư mới. Nếu kế hoạch này đem lại lợi nhuận cao, lượng tiền đầu tư của cổ đông sẽ được sử dụng hiệu quả, tổng giá trị của công ty sẽ tăng lên. Còn trong trường hợp ngược lại, điều này sẽ có ảnh hưởng không chỉ tới phần cổ phiếu mới được nhận thêm mà cả phần cổ phiếu các cổ đông đã nắm giữ trước đây.

Khi mà mọi cổ đông đều được hưởng một chế độ đồng nhất, trích từ chính tài sản của họ và việc đó có lợi cho họ hay không là chưa rõ ràng thì việc sử dụng khái niệm ''thưởng'' trong trường hợp này xem chừng là chưa hợp lý.

Chỉ số P/E: Chuyện nhiều nhà đầu tư Mỹ chưa biết

Hơn 70 năm trước đây, hai giáo sư của Đại học Columbia là Benjamin Graham và David Dodd đã nghĩ ra một ý tưởng đầu tư đơn giản mà cho đến ngày nay, có lẽ, vẫn còn có sức ảnh hưởng lớn hơn bất kỳ một ý tưởng nào khác.

Sau sự sụp đổ của thị trường chứng khoán năm 1929, hai giáo sư này kêu gọi các nhà đầu tư nên tập trung vào những thực tế rõ ràng như thu nhập trong quá khứ của một công ty và giá trị tài sản của công ty đó, thay vì cố gắng dự đoán xem điều gì sẽ xảy ra trong tương lai. Theo Graham và Dodd, một công ty với mức lợi nhuận cao và giá cổ phiếu rẻ tương đối cũng có thể bị đánh giá thấp.

Cuốn sách giáo khoa kinh điển của hai giáo sư này xuất bản năm 1934 mang tựa đề “Phân tích chứng khoán” đã trở thành cuốn kinh thánh cho trường phái đầu tư mà ngày nay, người ta gọi là đầu tư giá trị. Warren Buffett, người hiện giờ là một trong những tỷ phú giàu nhất thế giới, đã tham gia vào khóa học của Graham tại Trường Kinh doanh Columbia vào thập niên 1950. Sau một thời gian ngắn làm việc trong công ty đầu tư của Graham, Buffet đã mở công ty riêng của ông để đạt được những thành công trong việc áp dụng lý thuyết vào thực tế.

Tuy nhiên, vì một lý do nào đó, một trong những ý tưởng lớn của họ về cách thức phân tích giá chứng khoán gần như đã bị lãng quên hoàn toàn. Ý tưởng đó nhấn mạnh việc các nhà đầu tư nên tập trung vào những xu hướng dài hạn và không nên bị cuốn vào những gì đang diễn ra trong thời gian ngắn.

Dĩ nhiên, trong những ngày đen tối của thị trường chứng khoán Mỹ vừa qua, các nhà phân tích phố Wall đều nói rằng, không có điều gì phải lo lắng, ít nhất không phải ở trên một thị trường chứng khoán rộng lớn hơn. Trong nỗ lực để làm các nhà đầu tư bình tĩnh, giới phân tích đã lập luận rằng, giá cổ phiếu lúc này không phải là đắt. Cơ sở cho lập luận này chính là thước đo tiêu chuẩn của thị trường: Chỉ số P/E (giá/thu nhập).

Có vẻ như đây chính là điều mà Graham và Dodd yêu thích. Theo cách hiểu thông thường, chỉ số P/E bằng với giá của cổ phiếu một công ty chia cho thu nhập tính trên mỗi cổ phiếu (EPS) trong vòng 12 tháng qua. Các bạn có thể bỏ qua việc tính toán và ghi nhớ đơn giản rằng, chỉ số PE cho bạn biết, mối tương quan giữa giá cổ phiếu và mức độ hiệu quả hoạt động của công ty đó. Chỉ số này càng cao, giá cổ phiếu càng đắt, và càng làm mạnh thêm lập luận rằng những gì diễn ra phía trước sẽ không mấy tốt đẹp.

Hiện nay, các cổ phiếu của chỉ số Standard & Poor’s 500 đã có mức P/E trung bình vào khoảng 16,8, mức bình thường so với tiêu chuẩn lịch sử. Từ Chiến tranh Thế giới II, chỉ số P/E trung bình trên thị trường chứng khoán Mỹ là 16,1. Trong những giai đoạn phát triển bong bóng của thị trường chứng khoán Mỹ vào thập niên 11920 và 1990, chỉ số P/E là 30.

Phần cốt lõi trong thông điệp trấn an các nhà đầu tư của Wall Street là thậm chí trong trường hợp tình trạng hiện nay của thị trường thế chấp Mỹ dẫn tới một cuộc khủng hoảng tín dụng toàn diện, sức tàn phá của cuộc khủng hoảng đó sẽ không kéo dài vì giá chứng khoán sẽ không có một biên độ rộng để giảm. Graham và Dodd tin tưởng nhiều vào chỉ số P/E, tuy nhiên, có lẽ, họ sẽ không đồng ý với cách mà các nhà đầu tư hiện nay sử dụng chỉ số này.

Bên cạnh việc khuyên các nhà đầu tư nên tập trung vào những gì đã xảy ra trong doanh nghiệp, hai chuyên gia này cũng khuyến cáo không nên tập trung qua nhiều vào những gì vừa mới diễn ra trong khoảng thời gian ngắn. Theo quan điểm của họ, những thông tin của một vài tháng, hoặc thậm chí là một năm có thể dẫn tới những hiểu lầm sâu sắc. Những thông tin như vậy sẽ chỉ có ý nghĩa nói về những gì đang diễn ra tại một thời điểm ngắn ngủi nào đó, hơn là những triển vọng dài hạn của một công ty.

Do vậy, Graham và Dodd lập luận rằng, chỉ số P/E nên so sánh giá cổ phiếu với lợi nhuận của thời gian “không ít hơn 5 năm, tốt nhất là 7 hoặc 10 năm.”

Lời khuyên này hầu như đã bị lãng quên trong lịch sử. Vì một lý do nào đó, việc thu thập các dữ liệu về thu nhập của công ty trong một thập kỷ có thể sẽ là một việc làm mất nhiều thời gian. Mặt khác, dường như hơi kỳ lạ khi lục tìm những thông tin đã quá lâu trong quá khứ, khi mà mục tiêu của các nhà đầu tư là đoán trước những gì sẽ xảy ra trong tương lai.

Tuy nhiên, có ít nhất một nhà kinh tế đã nhớ đến lời khuyên này. Trong vòng nhiều năm, Robert Shiller, một giáo sư của Đại học Yale, đã tính toán chỉ số P/E dài hạn. Và khi được mời để thuyết trình trước Alan Greenspan, cựu Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED), vào năm 1996, Shiller đã sử dụng chỉ số này để lập luận rằng các cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Mỹ đã được định giá quá cao. Một vài ngày sau đó, Greenspan đã gây ra một đợt bán tháo cổ phiếu lớn trên phạm vi toàn cầu trong thời gian ngắn khi ông đặt câu hỏi liệu “sự tăng trưởng phi lý” đang ảnh hưởng tiêu cực tới các thị trường.

Ngày nay, phương pháp tiếp cận của Graham và Dodd tạo ra một bức tranh rất khác so với bức tranh mà các nhà phân tích phố Wall đưa ra. Nếu dựa trên lợi nhuận trung bình trong vòng 10 năm qua, chỉ số P/E trong thời gần đây dao động xung quanh con số 27. Con số này cao hơn mức P/E ở bất kỳ thời điểm nào trong vòng 130 năm qua, trừ những thời kỳ thị trường chứng khoán Mỹ phát triển bong bóng vào thập niên 1920 và 1990. Giá cổ phiếu đã tăng đột biến ở mức quá cao trong những năm 1990, nói cách khác, đến nỗi thị trường có thể vẫn chưa hoàn toàn trở lại trạng thái bình thường kể từ sau đợt tăng đó.

Chỉ số P/E được tính như vậy không có nghĩa là thị trường chứng khoán Mỹ tất yếu sẽ lâm vào khủng hoảng. Tuy nhiên, cách tính này đem đến cho các nhà đầu tư một hướng suy nghĩ tốt hơn khi đầu tư.

Trong một vài năm trở lại đây, lợi nhuận các công ty tăng mạnh. Các nền kinh tế trên thế giới đang lớn mạnh, các công nghệ mới đã giúp các công ty hoạt động hiệu quả hơn, và vì nhiều lý do, bao gồm toàn cầu hóa và tự động hóa, các công nhân không thể yêu cầu được trả lương cao hơn. Thống kê của Bộ Thương mại Mỹ cho thấy, chỉ trong vòng 3 năm từ 2003 đến 2006, lợi nhuận có tính tới yếu tố lạm phát của các công ty Mỹ đã tăng hơn 30%. Sự bùng nổ này đã cho phép chỉ số P/E chuẩn trên thị trường chứng khoán Mỹ duy trì ở mức khá thấp.

Trong tương lai, có hai khả năng xảy ra đối với thị trường chứng khoán Mỹ.

Khả năng thứ nhất là lợi nhuận công ty tiếp tục tăng mạnh. Trong trường hợp này, chỉ số P/E theo cách tính của Graham và Dodd sẽ không có ý nghĩa quan trọng. Chỉ số P/E đó sẽ chỉ chứng minh cho một thực tế đã không còn tồn tại thêm nữa, và giá cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Mỹ sẽ diễn biến với chiều hướng rất tích cực trong vài năm tới.

Khả năng thứ hai là sự bùng nổ lợi nhuận doanh nghiệp sẽ nhanh chóng kết thúc. Có lẽ sự tăng trưởng về năng suất trong thời gian gần đây sẽ mất dần đi, như một số thống kê cho thấy đã xảy ra tình trạng này. Hoặc, những nền kinh tế lớn trên thế giới suy giảm trong một vài năm tới. Trong trường hợp một trong những tình huống như vậy xảy ra, giá cổ phiếu có thể sẽ đột nhiên bị coi là rất cao.

Trong dài hạn, thị trường chứng khoán Mỹ gần như chắc chắn vẫn là một nơi tốt để đầu tư. Tuy nhiên, việc đầu tư trong vòng vài năm tới có vẻ như được đặt trên một nền móng thiếu vững chắc hơn so với những lời khuyến nghị êm tai từ các chuyên gia phố Wall.

Các nhà đầu tư chứng khoán Mỹ hiện nay đang có xu hướng trông mong vào ý tưởng rằng cho nền kinh tế đã đi vào một kỷ nguyên mới của sự tăng trưởng lợi nhuận nhanh chóng. Thông thường thì, việc đầu tư phụ thuộc vào cụm từ “kỷ nguyên mới” thường không mấy khi diễn ra tốt đẹp. Và đây lại là một rủi ro nữa trên thị trường chứng khoán Mỹ.

Các hệ số tài chính. Nội dung quan trọng trong phân tích đầu tư CK

Cùng với quá trình phân tích các báo cáo tài chính, việc phân tích và sử dụng các hệ số tài chính là những nội dung quan trọng để định giá cổ phiếu vào đầu tư chứng khoán.

Quá trình phân tích sẽ giúp cho nhà đầu tư thấy được điều kiện tài chính chung của doanh nghiệp, đó là doanh nghiệp hiện đang ở trong tình trạng rủi ro mất khả năng thanh toán, hay đang làm ăn tốt và có lợi thế trong kinh doanh khi so sánh với các doanh nghiệp cùng ngành hoặc đối thủ cạnh tranh.

Việc sử dụng hệ số tài chính trong phân tích đầu tư vốn trên thị trường chứng khoán sẽ tạo ra chi phí thấp mà hiệu quả lại cao hơn, và việc này cũng đúng ngay cả trên thị trường tiền tệ khi các ngân hàng tài trợ vốn cho doanh nghiệp thông qua cấp tín dụng. Đối với những nhà quản lý, việc sử dụng hệ số tài chính để giám sát quá trình kinh doanh, nhằm đảm bảo công ty sử dụng hiệu quả các nguồn vốn sẵn có và tránh lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán.

Thông qua các hệ số tài chính, nhà quản lý thấy được tình trạng tài chính và hoạt động của công ty có được củng cố không và liệu các hệ số nói chung của nó tốt hơn hay tồi tệ hơn so với hệ số của các đối thủ cạnh tranh. Khi các hệ số này thấp hơn các chuẩn mực nhất định, thì có giải pháp kiểm soát, khắc phục trước khi phát sinh các vấn đề nghiêm trọng. Ngoài ra, việc phân tích các hệ số tài chính cũng cho phép nhà đầu tư hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa bảng cân đối tài sản và các báo cáo tài chính (ví dụ như để tính toán thu nhập trên đầu tư của một công ty cần phải lấy số liệu tổng tài sản từ bảng cân đối kế toán và số liệu lợi nhuận ròng từ báo cáo thu nhập).

Hệ số tài chính được phân chia thành 4 nhóm dựa trên các tiêu chí về hoạt động, khả năng thanh toán, nghĩa vụ nợ và khả năng sinh lời của công ty.

Nhóm hệ số khả năng thanh toán

Tính thanh khoản của tài sản phụ thuộc mức độ dễ dàng chuyển đổi tài sản thành tiền mặt mà không phát sinh thua lỗ lớn. Việc quản lý khả năng thanh toán bao gồm việc khớp các yêu cầu trả nợ với thời hạn của tài sản và các nguồn tiền mặt khác nhằm tránh mất khả năng thanh toán mang tính chất kỹ thuật. Việc xác định khả năng thanh toán là quan trọng, nó quyết định đến nghĩa vụ nợ của công ty, do vậy sử dụng hệ số thanh toán được xem là cách thử nghiệm tính thanh khoản của công ty. Trong thực tế hệ số thanh toán được sử dụng nhiều nhất là hệ số khả năng thanh toán hiện tại và hệ số khả năng thanh toán nhanh (hay còn gọi là hệ số thử axít).

Hệ số khả năng thanh toán hiện tại là mối tương quan giữa tài sản lưu động và các khoản nợ ngắn hạn, hệ số này cho thấy mức độ an toàn của công ty trong việc đáp ứng nhu cầu thanh toán các khoản nợ ngắn hạn.

Hệ số khả năng thanh toán hiện tại = Tài sản lưu động / Nợ ngắn hạn.

Hệ số khả năng thanh toán nhanh là mối tương quan giữa các tài sản lưu hoạt và các khoản nợ ngắn hạn, đảm bảo khả năng thanh toán nhanh sau khi tài sản đã được loại bỏ bởi các hàng tồn kho và tài sản kém tính thanh khoản.

Hệ số khả năng thanh toán nhanh = (Tài sản lưu động- Hàng dự trữ) / Nợ ngắn hạn.

Nhóm hệ số hoạt động

Các hệ số hoạt động xác định tốc độ mà một công ty có thể tạo ra được tiền mặt nếu có nhu cầu phát sinh. Bao gồm các hệ số thu hồi nợ trung bình, hệ số thanh toán trung bình, hệ số hàng lưu kho.

Hệ số thu hồi nợ trung bình biểu thị thông qua kỳ thu hồi nợ trung bình của một công ty sẽ cho biết công ty đó phải mất bao lâu để chuyển các khoản phải thu thành tiền mặt.

Kỳ thu hồi nợ trung bình = Các khoản phải thu / (Doanh số bán chịu hàng năm /360 ngày).

Hệ số thanh toán trung bình biểu thị thông qua thời hạn thanh toán trung bình, phản ánh mối tương quan giữa các khoản phải trả đối với tiền mua hàng chịu mỗi năm.

Thời hạn thanh toán trung bình = Các khoản phải trả / (Tiền mua chịu hàng năm/360 ngày).

Hệ số hàng lưu kho biểu thị số lượng hàng đã bán trên số hàng còn lưu kho, hệ số này cho thấy khả năng dùng vốn vào các hàng hoá luân chuyển cao, tránh được lưu kho bởi các mặt hàng kém tính lưu hoạt.

Hệ số hàng lưu kho = Giá trị hàng đã bán tính theo giá mua / Giá trị hàng lưu kho trung bình.

Nhóm hệ số nợ của công ty

Phản ánh tình trạng nợ hiện thời của công ty, có tác động đến nguồn vốn hoạt động và luồng thu nhập thông qua chi trả vốn vay và lãi suất khi đáo hạn. Tình trạng nợ của công ty được thể hiện qua các hệ số: hệ số nợ; hệ số thu nhập trả lãi định kỳ; hệ số trang trải chung.

Hệ số nợ hay tỷ lệ nợ trên tài sản cho biết phần trăm tổng tài sản được tài trợ bằng nợ. Hệ số nợ càng thấp thì hiệu ứng đòn bẩy tài chính càng ít và ngược lại hệ số nợ càng cao thì hiệu ứng đòn bẩy tài chính càng cao.

Hệ số nợ = Tổng số nợ/Tổng tài sản

Hệ số nợ được phản ánh thông qua hệ số nợ trên vốn cổ phần (D/E) và hệ số nợ dài hạn trên tổng tài sản (LD/TA). Hệ số nợ trên vốn cổ phần biểu thị tương quan giữa nợ dài hạn và vốn cổ phần. Mức cao thấp của hệ số này phụ thuộc vào từng lĩnh vực kinh tế khác nhau.

Hệ số nợ trên vốn cổ phần (D/E)= (Nợ dài hạn + Giá trị tài sản đi thuê)/ Vốn cổ phần.

Hệ số nợ dài hạn trên tổng tài sản (LD/TA) so sánh tương quan nợ với tổng tài sản của một công ty, và có thể cho biết những thông tin hữu ích về mức độ tài trợ cho tài sản bằng nợ dài hạn của một công ty, hệ số này có thể dùng để đánh giá hiệu ứng đòn bẩy tài chính của một công ty.

Hệ số thu nhập trả lãi định kỳ. Việc tìm xem một công ty có thể thực hiện trả lãi đến mức độ nào cũng rất quan trọng, và người ta đã sử dụng hệ số thu nhập trả lãi định kỳ. Hệ số này đánh giá khả năng sử dụng thu nhập hoạt động (thu nhập trước thuế và lãi- EBIT) để trả lãi của một công ty, hệ số này cho biết công ty có khả năng đáp ứng được các nghĩa vụ trả nợ lãi đến mức nào, thông thường hệ số thu nhập trả lãi định kỳ càng cao thì khả năng thanh toán lãi của công ty cho các chủ nợ càng lớn.

Hệ số thu nhập trả lãi định kỳ= EBIT/ Chi phí trả lãi hàng năm.

Các hệ số tài chính

Trên thực tế người ta thường sử dụng một số hệ số sau để đánh giá hiệu quả sinh lợi của doanh nghiệp: hệ số tổng lợi nhuận; hệ số lợi nhuận hoạt động; hệ số lợi nhuận ròng; hệ số thu nhập trên vốn cổ phần; và hệ số thu nhập trên đầu tư.

Hệ số tổng lợi nhuận cho biết mức độ hiệu quả khi sử dụng các yếu tố đầu vào (vật tư, lao động) trong một quy trình sản xuất của doanh nghiệp.

Hệ số tổng lợi nhuận= (Doanh số-Trị giá hàng đã bán tính theo giá mua) / Doanh số bán

Trong thực tế khi muốn xem các chi phí này có cao quá hay không là đem so sánh hệ số tổng số lợi nhuận của một công ty với hệ số của các công ty cùng ngành, nếu hệ số tổng lợi nhuận của các công ty đối thủ cạnh tranh cao hơn, thì công ty cần có giải pháp tốt hơn trong việc kiểm soát các chi phí đầu vào.

Hệ số lợi nhuận hoạt động cho biết việc sử dụng hợp lý các yếu tố trong quá trình sản xuất kinh doanh để tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp.

Mức lãi hoạt động = Thu nhập trước thuế và lãi ( EBIT - Earn Before Income Tax)/doanh thu

Hệ số này là thước đo đơn giản nhằm xác định đòn bẩy hoạt động mà một công ty đạt được trong việc thực hiện hoạt động kinh doanh của mình. Hệ số biên lợi nhuận hoạt động cho biết một đồng vốn bỏ ra có thể thu về bao nhiêu thu nhập trước thuế. Hệ số lợi nhuận hoạt động cao có nghĩa là quản lý chi phí có hiệu quả hay có nghĩa là doanh thu tăng nhanh hơn chi phí hoạt động.

Hệ số lợi nhuận ròng phản ánh khoản thu nhập ròng (thu nhập sau thuế) của một công ty so với doanh thu của nó.

Hệ số lợi nhuận ròng = Lợi nhuận ròng/Doanh thu.

Trên thực tế mức lợi nhuận ròng giữa các ngành là khác nhau, còn trong bản thân một ngành thì công ty nào quản lý và sử dụng các yếu tố đầu vào (vốn, nhân lực..) tốt hơn thì sẽ có hệ số lợi nhuận ròng cao hơn.

Hệ số thu nhập trên vốn cổ phần (ROE) phản ánh mức thu nhập ròng trên vốn cổ phần của cổ đông.

ROE= Lợi nhuận ròng/Vốn cổ đông hay giá trị tài sản ròng hữu hình.

Hệ số này thường được các nhà đầu tư phân tích để so sánh với các cổ phiếu khác nhau trên thị trường. Thông thường, hệ số thu nhập trên vốn cổ phần càng cao thì các cổ phiếu càng hấp dẫn, vì hệ số này cho thấy cách đánh giá khả năng sinh lời và các tỷ suất lợi nhuận của công ty khi đem so sánh với hệ số thu nhập trên vốn cổ phần của các công ty khác.

Hệ số thu nhập trên đầu tư (ROI) được sử dụng để xác định mức độ ảnh hưởng của biên lợi nhuận so với doanh thu và tổng tài sản.

ROI= (Thu nhập ròng/Doanh số bán) * (Doanh số bán/Tổng tài sản).

Mục đích của việc sử dụng hệ số ROI là để so sánh cách thức tạo lợi nhuận của một công ty và cách thức công ty sử dụng tài sản để tạo doanh thu. Nếu tài sản được sử dụng có hiệu quả, thì thu nhập và thu nhập trên đầu tư sẽ cao.

Hệ số giá trên thu nhập (P/E) là một trong những chỉ số phân tích quan trọng trong quyết định đầu tư chứng khoán của nhà đầu tư. Thu nhập từ cổ phiếu sẽ có ảnh hưởng quyết định đến giá thị trường của cổ phiếu đó. Hệ số P/E đo lường mối quan hệ giữa giá thị trường (Market Price - PM) và thu nhập của mỗi cổ phiếu (Earning Per Share - EPS) và được tính như sau:

P/E = PM/EPS

Trong đó giá thị trường PM của cổ phiếu là giá mà tại đó cổ phiếu đang được mua bán ở thời điểm hiện tại; thu nhập của mỗi cổ phiếu EPS là phần lợi nhuận ròng sau thuế mà công ty chia cho các cổ đông thường trong năm tài chính gần nhất. P/E cho thấy giá cổ phiếu hiện tại cao hơn thu nhập từ cổ phiếu đó bao nhiêu lần, hay nhà đầu tư phải trả giá cho một đồng thu nhập bao nhiêu. P/E được tính cho từng cổ phiếu một và tính trung bình cho tất cả các cổ phiếu và hệ số này thường được công bố trên báo chí.

Nếu hệ số P/E cao thì điều đó có nghĩa là người đầu tư dự kiến tốc độ tăng cổ tức cao trong tương lai; cổ phiếu có rủi ro thấp nên người đầu tư thoả mãn với tỷ suất vốn hoá thị trường thấp; dự đoán công ty có tốc độ tăng trưởng trung bình và sẽ trả cổ tức cao. Hệ số P/E rất có ích cho việc định giá cổ phiếu. Giả sử người đầu tư có cổ phiếu XYZ không được giao dịch sôi động trên thị trường, vậy cổ phiếu đó có giá bao nhiêu là hợp lý? Chúng ta chỉ cần nhìn vào hệ số P/E được công bố đối với nhóm các loại cổ phiếu tương tự với cổ phiếu XYZ, sau đó nhân thu nhập của công ty với hệ số P/E sẽ cho chúng ta giá của loại cổ phiếu XYZ.

Cẩn thận với chỉ số P/E

Chỉ số P/E viết tắt theo cụm từ tiếng Anh là “Price per Earnings”, tức là giá cổ phiếu so với lợi nhuận mà nhà đầu tư thu được khi đầu tư vào cổ phiếu đó.

Đối với chỉ số P/E, theo thông lệ quốc tế, khoản lợi nhuận mà nhà đầu tư thu được chỉ tính đến cổ tức và giá cổ phiếu chênh lệch giữa giá mua và giá bán, thì ở nước ta biến số E có độ mở và rất lớn.

Thứ nhất, đó là khoản lợi nhuận mà nhà đầu tư chứng khoán, đầu tư cổ phiếu OTC ở nước ta có được bao gồm cả quyền mua cổ phiếu tăng vốn. Do yêu cầu mở rộng kinh doanh và các quy định về tỷ lệ an toàn, quy định pháp luật, nên nhiều doanh nghiệp cổ phiếu định kỳ phải phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn điều lệ, nhất là các ngân hàng thương mại cổ phần, công ty chứng khoán cổ phần và công ty bảo hiểm cổ phần.

Cổ phiếu phát hành mới theo mệnh giá hoặc theo giá thoả thuận có khoảng cách chênh lệch lớn trên thị trường OTC, nên đây là một khoản thu nhập lớn trên mỗi cổ phiếu.

Trung tuần tháng 1/2007, khi thông tin Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn Hà Nội- SHB sẽ phát hành cổ phiếu mới với tỷ lệ 1:1, tức là cứ sở hữu 1 cổ phiếu được mua thêm 1 cổ phiếu mới bằng mệnh giá, lập tức giá cổ phiếu trên thị trường OTC của SHB tăng từ 2,9 triệu đồng/cổ phiếu lên 4,6 triệu đồng/cổ phiếu.

Thứ hai là các doanh nghiệp chia cổ phiếu cho người đang sở hữu cổ phiếu từ nguồn quỹ thặng dư vốn. Đây mới là hai khoản thu nhập lớn nhất mà nhà đầu tư có được. Cụ thể như Công ty Chứng khoán Sài Gòn (SSI) bán cổ phần cho một nhóm nhà đầu tư chiến lược là các tập đoàn tài chính lớn của Nhật Bản theo giá thoả thuận, phần chênh lệch giá mệnh giá và giá thoả thuận chính người sở hữu hay cổ đông được hưởng.

Hoặc VP Bank bán 10% cho tập đoàn ngân hàng OCBC của Singapore, khoản chênh lệch giữa giá bán thoả thuận cổ phiếu với mệnh giá gốc cổ đông của VP Bank được chia bằng cổ phiếu với tỷ lệ 35%, tức là cứ sở hữu 100 cổ phiếu thì được chia thêm 35 cổ phiếu.

Thứ ba là thu nhập của người sở hữu cổ phiếu từ nguồn thu nhập bất thường khác của doanh nghiệp. Đó là các khoản bán tài sản và khoản thu được nợ đọng. Tài sản khi cổ phần hoá hay hạch toán hiện tại theo giá gốc hay theo giá trên sổ sách, nhưng do đầu tư liên doanh liên kết hay bán tài sản, phần chênh lệch giữa giá thị trường tại thời điểm góp vốn hay thời điểm bán được chia cho cổ đông.

Chẳng hạn, trong năm 2006, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội (MB) chuyển nhượng khách sạn ASEAN với giá trên 290 tỷ đồng, sau khi trừ các chi phí, khoản thu nhập lớn này cộng với một số khoản thu nhập tích luỹ khác, hết năm 2006, cổ đông của MB được chia cổ phiếu với tỷ lệ 42%, tức là cứ sở hữu 100 cổ phiếu trọn 1 năm thì được chia thêm 42 cổ phiếu.

Hoặc trong năm 2005, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Xuất nhập khẩu (Eximbank) thu được khoản nợ xấu 105 tỷ đồng của Công ty Việt Hà, khoản tiền này được đưa vào thu nhập bất thường, cổ đông của Eximbank được hưởng.

Như vậy, việc tính chỉ số P/E đối với cổ phiếu của các doanh nghiệp ở nước ta không thuần tuý chỉ có cổ tức và chênh lệch giá cổ phiếu như thông lệ quốc tế, mà có các khoản thu nhập khác rất lớn.

Do đó, khi công bố chỉ số P/E của các doanh nghiệp niêm yết hay chưa niêm yết ở nước ta, để khuyến cáo việc tăng giá nóng của cổ phiếu, cần lưu ý cách tính chỉ số P/E nói trên để không gây tác động xấu đến cả thị trường OTC và thị trường niêm yết.

Quyền mua cổ phiếu trong đầu tư chứng khoán.

Nhà đầu tư nào nếu nắm vững được Quyền mua cổ phiếu sẽ có những thuận lợi lớn trong toàn bộ quá trình đầu tư. Họ có thể chủ động hơn trong các hoạt động của mình trên thị trường chứng khoán. Quyền mua cổ phiếu cho phép người nắm giữ có quyền (nhưng không phải là nghĩa vụ) được mua một số lượng cổ phiếu xác định trước với một giá đã xác định trước và thấp hơn giá hiện hành của cổ phiếu đó trên thị trường.

Quyền mua được dành cho các cổ đông của tổ chức phát hành muốn phát hành bổ sung cổ phiếu. Thông thường, cứ ứng với một cổ phiếu đang nắm giữ, cổ đông sẽ có được một quyền mua tương ứng. Quyền mua có giá trị tách biệt và có thể được giao dịch trên thị trường thứ cấp trong khoảng thời gian trước khi quyền mua được thực hiện. Chỉ những người đang nắm quyền mua mới mua được cổ phiếu phát hành bổ xung với giá thấp hơn giá thị trường, những người không giữ quyền mua thì hoặc không thể mua được cổ phiếu đó hoặc phải mua cổ phiếu đó với giá hiện hành trên thị trường. Quyền mua mà công ty đưa ra cho các cổ đông là đặc quyền ngắn hạn (thông thường từ 30 - 45 ngày) và chỉ được dành cho mỗi cổ phiếu thường mà cổ đông sở hữu.

Quyền mua cổ phiếu được giao dịch trên thị trường trong thời hạn hiệu lực của cổ phiếu đó và những cổ đông không có ý định thực hiện quyền mua có thể tách quyền mua để bán riêng. Số quyền mua cần có để mua 1 cổ phiếu mới sẽ được căn cứ vào số lượng cổ phiếu hiện hành và số lượng cổ phiếu mới được chào bán. Ví dụ, Công ty A có 5 triệu cổ phiếu đang lưu hành và muốn phát hành thêm 1 triệu cổ phiếu nữa, khi đó mỗi một cổ phiếu hiện hữu sẽ được trao 1 quyền, như vậy sẽ có 5 triệu quyền mua được phát hành. Những quyền này chỉ mang đến cho cổ đông 1 triệu cổ phiếu mới, vì vậy 5 triệu quyền chia cho 1 triệu cổ phiếu mới, nghĩa là cứ có 5 quyền mua sẽ được mua 1 cổ phiếu mới.

Thực hiện quyền mua như thế nào?

Khi nhận được thông báo phân phối quyền mua và chứng nhận quyền mua từ tổ chức phát hành, các cổ đông nhận quyền mua có thể theo một trong 3 cách:

1. Thực hiện quyền mua: Điền vào mẫu đăng ký mua cổ phiếu mới và gửi kèm chứng nhận quyền mua cùng với tiền mua cổ phiếu đến đại lý bảo lãnh phát hành cổ phiếu mới (trường hợp tổ chức phát hành có đại lý bảo lãnh phát hành cổ phiếu). như vậy, cổ đông có thể duy trì được tỷ lệ lợi ích trong công ty.

2. Bán quyền mua: Vì chứng chỉ quyền mua là chứng khoán giao dịch được nên cổ đông có thể bán quyền mua trên thị trường thứ cấp và thu lãi từ giá thị trường (mặc dù bằng cách bán quyền, cổ đông đã từ bỏ bất kỳ lợi nhuận tiềm năng có thể có từ việc thực hiện quyền và sở hữu cổ phiếu).

3. Không thực hiện quyền mua: Khách hàng có thể không thực hiện quyền mua cho tới khi quyền mua hết hiệu lực và họ cũng bị mất nhiều quyền lợi do bị giảm tỷ lệ sở hữu trong công ty.

Thủ tục thực hiện quyền mua.

1. Trường hợp phân bổ quyền mua cho cổ đông hiện hữu: Khi quyết định phát hành bổ sung cổ phiếu mới, Ban giám đốc phải thông báo cho Uỷ ban chứng khoán và kèm theo lịch trình phát hành và bản tóm tắt nội dung quyết định của Ban giám đốc, hồ sơ đăng ký phát hành bổ sung... Sau khi được UBCK chấp thuận, Ban giám đốc sẽ thông báo việc phát hành cổ phiếu bổ sung và thời hạn đăng ký mua cho các cổ đông.

2. Trường hợp phân bổ quyền mua cho bên thứ ba: Cũng giống như trường hợp trên nhưng đơn giản hơn nhiều. Cụ thể là không cần đệ trình hồ sơ đăng ký phát hành bổ sung và báo cáo sau phát hành cho UBCK, không cần chốt sổ cổ đông. Tuy nhiên, để bảo vệ quyền lợi của các cổ đông hiện hữu, cổ phiếu bổ sung thường được phát hành với giá cao hơn giá thị trường hiện hành của cổ phiếu đó. Đại lý bảo lãnh phát hành cổ phiếu mới bổ xung cũng có thể đồng thời làm luôn công việc trợ giúp thực hiện quyền mua, tức là giúp tổ chức phát hành lưu giữ danh sách người sở hữu quyền mua và khi quyền mua được bán thì đại lý bảo lãnh giúp ghi lại tên chủ sở hữu mới của quyền mua. Phí dịch vụ của bên bảo lãnh phát hành sẽ do 2 bên thỏa thuận với nhau, thường thì bên bảo lãnh sẽ nhận được khoảng 3% trên tổng giá trị số cổ phiếu phát hành bổ sung . Ngoài ra, nếu lượng cổ phiếu không bán hết thì bên bảo lãnh phát hành sẽ phải mua lại tất cả số cổ phiếu đó nhưng với một mức giá thỏa thuận trước, thường là khoảng 97% của giá cổ phiếu chào bán.
Giá trị của quyền mua .

Từ lúc quyền mua cổ phiếu được công bố cho đến khi được phát hành thì cổ phiếu đó chỉ có giá trị trên lý thuyết. Giá trị này là số thu được của nhà đầu tư khi thực hiện quyền mua cổ phiếu bổ sung với giá thấp hơn giá thị trường. Ví dụ sau giúp xác định được giá trị quyền mua như thế nào: Công ty A chào bán quyền mua cho cổ đông, giá thị trường cổ phiếu A là 40 USD. Theo quy định quyền mua, cứ ứng với mỗi 5 quyền mua (ứng với 5 cổ phiếu hiện có) sẽ được mua 1 cổ phiếu mới với giá 25 USD. Khi đó, để có 5 quyền mua, nhà đầu tư phải mua 5 cổ phiếu với giá 5 x 40 USD = 200 USD. Với 5 quyền mua vừa có được, nhà đầu tư sẽ mua được 1 cổ phiếu mới với giá 25 USD. như vậy, nhà đầu tư có tất cả 6 cổ phiếu (6 cổ phiếu này đều không còn quyền mua kèm theo) với tổng số tiền bỏ ra là 225 USD. như vậy, giá mới của mỗi cổ phiếu là 225 USD/6 = 37,5 USD. Khi đó, giá 1 quyền mua là (40 USD - 37,5 USD) = 2,5 USD.

Ngày giao dịch cổ phiếu không có quyền mua kèm theo.

Trong ngày giao dịch không có quyền mua, giá cổ phiếu sẽ rớt xuống một mức giá trị chính bằng giá trị của quyền mua. Tại nhiều nước, nếu tổ chức phát hành có phát hành bổ sung cổ phiếu mới thì giá cổ phiếu trên thị trường sẽ được điều chỉnh ngay theo mức giá mới của cổ phiếu (cổ đông hiện hữu vẫn không bị thiệt vì phần giá trị cổ phiếu cũ mất đi cũng chính bằng giá trị của quyền mua mà họ đã nhận được trước đó). Trường hợp có một số cổ phiếu không còn quyền (do cổ đông nắm giữ cổ phiếu đó đã tách quyền mua ra để bán riêng trên thị trường) thì số cổ phiếu này cũng vẫn được giao dịch bình thường trên thị trường, nhưng sau đó khi thực hiện thủ tục thanh toán bù trừ thì bộ phận thanh toán bù trừ chứng khoán sẽ trừ lại của người bán cổ phiếu đó một khoản tiền đúng bằng giá trị của quyền mua mà họ đã tách ra để bán riêng trên thị trường chứng khoán.

Trái phiếu công ty, phức tạp nhưng hiệu quả!

Thuật ngữ “Corporate bond” đã không còn xa lạ với nhiều doanh nghiệp, bởi đây là một trong những phương thức huy động vốn hữu hiệu khi doanh nghiệp thiếu vốn. Thông qua phát hành trái phiếu, doanh nghiệp có thể vay được từ thị trường một khoản vốn khá lớn với lãi suất thấp hơn lãi suất ngân hàng. Nhờ đó tình hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp sẽ cãi thiện đáng kể, doanh nghiệp sẽ có thêm tiền để đầu tư, mở rộng hoạt động sản xất kinh doanh.

Tuy nhiên, trái phiếu không hề đơn giản, bởi nó có rất nhiều loại, tuỳ từng trường hợp, tuỳ từng hoàn cảnh sẽ có nhiều loại trái phiếu khác nhau. Một vài công ty phát hành trái phiếu có quyền rút trước hạn (redemption priviledge) với thời biểu là bội số của một năm, 6 tháng hay 2 năm...
Bài viết này sẽ trình bày một số loại trái phiếu chính để từ đó các doanh nghiệp có thể biết được những ưu nhược điểm cũng như những đặc trưng của các trái phiếu.
Trái phiếu kèm quyền đòi nợ trước hạn (option bonds or put bonds): là những trái phiếu dài hạn cho phép người sở hữu thanh toán trái phiếu trước hạn theo mệnh giá của trái phiếu vào thời điểm tròn một năm sau ngày phát hành hay vào đúng ngày này vào mỗi năm tiếp theo. Thời biểu thanh toán trước hạn có thể rất khác nhau.
Trái phiếu đăng ký vốn gốc (registered as to principal only): Trái phiếu đăng ký vốn là trái phiếu lãi suất có phần vốn được đăng ký theo tên của người sở hữu trái phiếu còn phần phiếu lãi suất đính kèm dới dạng vô danh (bearer form). Bất kỳ ai cầm phiếu lãi suất này đều có thể bán lại hay được hưởng lãi suất ghi trên phiếu (the coupon is negotiable and payable to the bearer) còn phần vốn đã đăng ký thì chỉ có thể do chính người đăng ký trái phiếu chuyển nhợng (registered portion is transferable only by the holder of record).
Trái phiếu đăng ký vốn gốc và lãi suất (registered as to pricipal and interest): là trái phiếu không có phần phiếu lãi suất đính kèm (with no coupon attached). Cả vốn và lãi chỉ trả cho người sở hữu trái phiếu theo một thời hạn nhất định (payable to the bondholder at specified dates). Do khả năng chuyển nhượng (transferable aspect) hạn chế nên giá thị trường của trái phiếu đăng ký thấp hơn trái phiếu đính kèm lãi suất tương ứng.
Trái phiếu kèm phiếu lãi suất (coupon bonds): là những công cụ trái phiếu vô danh tương đương một đơn vị tiền tệ (bearer instruments similar to a moneary unit). Quyền hưởng lãi suất thuộc về bất kỳ người nào cầm phiếu lãi suất và việc trả lãi được thực hiện khi xuất trình phiếu lãi suất này (the interest is payable upon presentation of the coupon). Các quyền lợi của trái phiếu kèm phiếu lãi suất được chuyển nhượng thông qua việc giao trái phiếu cho người mua. Phiếu lãi suất đi kèm trái phiếu ghi rõ những chi tiết như: tên người phát hành (name of the issuer), số trái phiếu (bond number), số seri (serial number).
Trái phiếu chuyển đổi (convertible bonds): là trái phiếu mà người sở hữu có thể đem đổi thành loại chứng khoán khác do cùng một công ty phát hành. Các trái phiếu này thường được đổi thành các cổ phần thường (common shares) hoặc đôi khi thành các cổ phần ưu đãi (preferred stock) của công ty phát hành trái phiếu.
Trái phiếu chuyển đổi có thể được công ty thu hồi trước hạn (the bond may be called). Lãi suất giảm có thể dẫn đến việc trái phiếu được thu hồi trước hạn do công ty phát hành muốn thay khoản nợ của mình bằng một khoản vay khác với lãi suất thấp hơn. Trái phiếu chuyển đổi có các loại như sau:
- Trái phiếu chuyển đổi có thể thu hồi trước hạn (callabe convertible bonds);
- Trái phiếu chuyển đổi theo điều khoản của quỹ thanh toán nợ (convertible bonds with a sinking fund provision). Điều khoản này cho phép công ty phát hành trái phiếu thu hồi trước hạn một số trái phiếu nhất định mỗi năm:
- Trái phiếu chuyển đổi có tỷ lệ chuyển đổi khác nhau (convertible bonds with a variable conversion ratio). Đối với trái phiếu này số cổ phần thường mà trái phiếu có thể đổi được khác nhau theo từng thời điểm trong thời hạn trái phiếu.
- Trái phiếu chuyển đổi có lãi suất liên quan với lợi tức cổ phần thường (convertible bonds with an interest rate linked to the dividend rate on the common). Khi lãi suất được điều chỉnh, lãi suất trái phiếu tính trung bình hàng năm sẽ luôn cao hơn lợi tức cổ phần thường.
Trái phiếu bất động sản (real estate bonds): Trái phiếu bất động sản có lãi suất bình thường cộng với một tỷ lệ tăng giá trị bất động sản nhất định.
Trái phiếu ổn định (stabilized bonds): là một loại trái phiếu có phương thức thanh toán nợ dựa trên sức mua của đồng USD. Khi phát hành trái phiếu, công ty cam kết sẽ trả hết bằng một khoản tiền tương đương với sức mua của đồng USD vào thời điểm trái phiếu đến hạn nợ. Mục đích của trái phiếu này nhằm ổn định giá trị của khoản nợ bằng cách tính toán tất cả các yếu tố kinh tế sao cho giá trị của khoản nợ tính theo sức mua của đồng USD tại thời điểm trái phiếu đến hạn ngang bằng với thời điểm phát hành. Do việc áp dụng một trái phiếu với tính chất như vậy rất khó thể hiện nên trái phiếu ổn định không phổ biến lắm trên thị trường.
Trái phiếu vàng (gold bonds): Trái phiếu vàng là một loại trái phiếu thanh toán bằng tiền vàng (payment is made in gold coins). Trước năm 1993, hầu hết các trái phiếu đều có khả năng thanh toán bằng vàng như là một loại tiền hợp pháp (lawful money) của nớc Mỹ. Sau đó quốc hội Mỹ đã huỷ bỏ loại trái phiếu này khi đa ra các trái phiếu "tiền tệ" khác (currency bonds). Hiện nay, mọi trái phiếu ở Mỹ đều được thanh toán bằng đồng tiền pháp định của nước này .

Những cơ sở căn bản của Phân tích kỹ thuật

Nhà phân tích kỹ thuật trên thị trường chứng khoán là những người có thể dự đoán giá cổ phiếu trong tương lai bằng việc phát hiện ra xu hướng giá trong quá khứ. Cùng với mong muốn góp sức để nâng cao tính chuyên nghiệp của thị trường. Xin gửi tới bạn đọc bài viết trên VnBourse về những cơ sở căn bản của phân tích kỹ thuật.

Biểu đồ phân tích kỹ thuật.

Kỹ thuật dùng biểu đồ phân tích kỹ thuật đã rất phổ biến từ cuối thế kỷ 19, do Charles H. Dow khởi xướng. Sau đó, quan điểm của ông đã trở thành "Lý thuyết Dow" ("Dow Theory"), cho rằng những biến động thị trường với mọi xu hướng đều có thể được dự đoán trước trên cơ sở biến động giá cổ phiếu trên các biểu đồ.

Cơ sở của việc phân tích là tìm cách xác định giá của cổ phiếu trong tương lai bằng việc nhận diện và đo lường giá trị cổ phần. Các lý thuyết về phân tích kỹ thuật cho rằng, các hành vi thị trường trong quá khứ tự nó sẽ xác định giá tương lai.

Biểu đồ phân tích kỹ thuật gồm hai trục biểu thị giá và thời gian. Mỗi một cổ phần, thị trường và chỉ số niêm yết trên bảng giao dịch đều được biểu thị bằng một biểu đồ minh hoạ sự biến động giá chứng khoán qua các thời kỳ; mỗi một đồ thị (đường) là tập hợp các điểm chỉ giá đóng cửa (closing price) ngày giao dịch. Đồng thời, có một sự liên hệ giữa giá mở cửa, giá đóng cửa, giá cao nhất / thấp nhất.

Phân tích biểu đồ có thể được áp dụng cho từng chứng khoán riêng lẻ cũng như một danh mục đầu tư. Các nhà phân tích sử dụng kỹ năng nghiên cứu kỹ thuật các biểu đồ chỉ số để nhận định thị trường đang ở trạng thái "thị trường bò" hay "thị trường gấu". Với các biểu đồ, các nhà đầu tư có thể đưa ra đánh giá tương tự về công ty mà mình lựa chọn.

Xu hướng.

Sử dụng biểu đồ để nhận diện xu hướng hiện tại: xu hướng phản ánh tỷ lệ biến đổi trung bình của giá cổ phiếu qua thời gian. Các xu hướng tồn tại trong mọi trạng thái thời gian và mọi thị trường. Các nhà đầu tư hàng ngày có thể xây dựng được xu hướng của cổ phiếu mà họ mua (bán) trong vòng vài phút. Về dài hạn, các nhà đầu tư quan sát các xu hướng tồn tại trong nhiều năm.

Các xu hướng được phân loại: tăng, giảm, hoặc không đổi.

Theo xu hướng tăng, một cổ phiếu hồi phục thường là với một giai đoạn "quá độ" giữa tính ổn định và những biến động giảm. Do vậy, nó sẽ hình thành lên hàng loạt những đỉnh cao hơn và đáy thấp hơn trên biểu đồ cổ phiếu, và người ta dự đoán rằng, khả năng tăng giá cổ phiếu là có thể.

Theo xu hướng giảm, một cổ phiếu suy yếu thường là với một giai đoạn "quá độ" giữa tính ổn định và biến động tăng. Do vậy, nó sẽ hình thành lên hàng loạt những đỉnh thấp hơn và đáy thấp hơn trên biểu đồ cổ phiếu, và người ta dự đoán rằng, khả năng giảm giá cổ phiếu là có thể.

Xu hướng không đổi biểu thị bằng sự dao động lên xuống trong một thời gian dài giữa các giới hạn tăng giảm trực quan. Sự biến động giá trên biểu đồ là không rõ ràng và giá cổ phiếu sẽ không thay đổi (hoặc thay đổi không đáng kể).

Xu hướng có khả năng ổn định theo thời gian. Một cổ phiếu với xu hướng tăng (giảm) (về giá) sẽ tiếp tục tăng (giảm) cho đến khi có biến động về giá trị hoặc các trạng thái xảy ra. Người "đọc" biểu đồ phải định vị được các đỉnh và đáy - những điểm biểu thị sự chấm dứt khả năng hồi phục hay suy yếu. Lựa chọn tại một điểm gần đỉnh hoặc đáy có thể rất có lợi.

Một châm ngôn nói rằng, "xu hướng là bạn của anh". Với các nhà kinh doanh và các nhà đầu tư, tuyên ngôn này có ý nghĩa là, bạn sẽ đạt thành công hơn nếu lựa chọn vị thế cổ phiếu theo xu hướng phổ biến, hơn là đi ngược lại với nó.

Khối lượng.

Khối lượng cổ phiếu giao dịch đánh giá mức độ tham gia của các nhà đầu tư.

Các biểu đồ cổ phiếu cho thấy khối lượng thông qua đồ thị hình cột dưới các ô giá. Thông thường trong các biểu đồ này, các đường màu xanh chỉ các ngày giá lên và những đường màu đỏ là những ngày giá xuống. Các nhà đầu tư và kinh doanh có thể đánh giá được lãi mua và bán bằng việc theo dõi số lần giá lên xuống trong một đường và mức độ biến động của chúng so với những ngày giá biến động theo chiều hướng ngược lại thì như thế nào.

Cổ phiếu mua vào với lãi cao hơn khi bán ra được gọi là đang trong trạng thái “tích luỹ”, và ngược lại, trường hợp lãi khi bán ra cao hơn khi mua vào được gọi là đang trong quá trình “phân phối”. “Tích luỹ” và “phân phối” thường dẫn tới sự biến động của giá cả. Hay nói cách khác, các cổ phiếu đang trong trạng thái tích luỹ thường sẽ tăng giá chỉ một thời gian ngắn sau khi hành vi mua bắt đầu. Và ngược lại, những cổ phiếu đang được lưu thông thường rớt giá một thời gian sau khi bán ra.

Một cổ phiếu có thể hồi phục được hay không đòi hỏi sự tham gia “nhiệt tình” của các nhà đầu tư. Khi sự hồi phục của một cổ phiếu không hấp dẫn được các nhà đầu tư mới thì nó sẽ rất dễ rớt giá. Các nhà đầu tư và kinh doanh sử dụng các tiêu chí như trạng thái cân bằng khối lượng để đánh giá số lượng người tham gia đang chậm lại hay tiến triển nhanh hơn các động thái của giá cả.

Các cổ phiếu giao dịch thường ngày với một khối lượng trung bình. Khối lượng này có thể xác định được tính lỏng của các cổ phiếu đó. Nhà kinh doanh có thể rất dễ dàng mua và bán các cổ phiếu có tính lỏng cao. Những cổ phiếu không có tính lỏng cao đòi hỏi chi phí giao dịch rất lớn và thường không thể nhanh chóng loại bỏ ra khỏi một danh mục đầu tư. Những phép phân tích biểu đồ cổ phiếu không thể áp dụng cho cổ phiếu không có tính lỏng cao.

Việc giá cổ phiếu gia tăng đột biến kéo theo một khối lượng giao dịch cao hơn rất nhiều so với mức trung bình là có lợi cho sự tiếp tục biến động của giá cổ phiếu theo chiều hướng đó. Nhưng sau một thời gian dài tăng giảm, các cổ phiếu thường có một ngày có khối lượng giao dịch rất lớn, đạt mức đỉnh điểm. Trong những ngày này, người mua, hoặc người bán cuối cùng sẽ là những người được lợi nhất. Sau đó, giá trị của cổ phiếu đó sẽ thay dổi theo chiều hướng ngược lại vì sẽ không còn có đủ lượng người tham gia giao dịch để làm cho giá biến chuyển theo chiều hướng đó.

Mô hình và chỉ số

Làm thế nào bạn có thể biến những đường vô tận biểu thị các dữ liệu trên biểu đồ thành một dạng logic mà không cần sự can thiệp của các thao tác kỹ thuật ? Các biểu đồ cho phép các nhà đầu tư và kinh doanh nhận biết hành vi giá cả thị trường cả trong quá khứ và hiện tại để làm cơ sở hợp lý cho việc dự báo cũng như đưa ra các quyết định khôn ngoan. Nó gần giống như công cụ trực giác, trái ngược với quan điểm của các nhà phân tích giá trị.

Biểu đồ cổ phiếu có khả năng tác động tới các chức năng của cả hai bán cầu não về tư duy logic và tính sáng tạo. Quan điểm này đã gây tranh cãi trong giới phân tích đầu tư trong suốt thế kỷ qua.

Dạng "nguyên thuỷ" của việc đọc các biểu đồ là phân tích mô hình. Phương thức này khá phổ biến qua các lý thuyết của Charles Dow và cuốn Technical Analysis of Stock Trends (viết ngay sau Chiến tranh thế giới II). Dạng hiện đại hơn là phân tích chỉ số, một phương pháp khảo sát sử dụng các công cụ toán học trong đó các yếu tố cơ bản của giá và số lượng được xem xét thông qua một loạt các phép tính nhằm dự đoán mức tăng giảm tiếp theo của giá cả.

Phép phân tích mô hình có độ chính xác cao do các đồ thị có xu hướng lặp đi lặp lại sự hình thành các đường. Những mô hình này từ lâu đã được phân loại thành khuynh hướng đầu cơ giá lên và đầu cơ giá xuống. Có một số mô hình được nhiều người biết đến như Đầu và Vai (HEAD and SHOULDERS), Tam giác (TRIANGLES), Hình chữ nhật (RECTANGLES), Hai đỉnh (DOUBLE TOPS), Hai đáy (DOUBLE BOTTOMS), và Hình cờ (FLAGS). Hơn nữa, các chi tiết của đồ thị như các khe hở giá (GAPS) và đường chỉ xu hướng (TRENDLINES) được coi là có ảnh hưởng đáng kể đến quá trình diễn biến tiếp theo của giá.

Phép phân tích chỉ số sử dụng các phép tính toán học để đánh giá mối quan hệ giữa tình hình diễn biến giá ở thời điểm hiện tại với quá khứ. Hầu hết các chỉ số có thể được phân chia thành các nhóm theo khuynh hướng và giao động. Các chỉ số theo khuynh hướng phổ biến là các chỉ số trung bình biến đổi (MOVING AVERAGES), khối lượng cân bằng (ON BALANCE VOLUME) và MACD. Chỉ số giao động thông thường bao gồm STOCHASTICS, RSI và tỷ lệ thay đổi (RATE OF CHANGE). Chỉ số theo xu hướng thường phản ứng chậm hơn so với chỉ số giao động. Các chỉ số này đi sâu vào phân tích quá khứ để dự đoán tương lai. Chỉ số giao động nhạy cảm hơn với các thay đổi giá cả trong ngắn hạn, giao động qua lại giữa mức OVERBOUGHT và OVERSOLD.

Cả hai phương pháp mô hình và chỉ số đều có thể đánh giá được tâm lý thị trường. Các nhà đầu tư và giao dịch trên thị trường hằng ngày có xu hướng hành động theo tâm lý chung khi giá cả biến động. Họ có khuynh hướng bộc lộ các đặc tính cố hữu mà lặp đi lặp lại nhiều lần. Việc giải thích rõ biểu đồ có sử dụng hai công cụ phân tích quan trọng này đã cho thấy những chấn động tâm lý trong giới đầu tư mà rốt cục thì cũng có thể hiểu được là do sự biến động của giá cả.

Phương pháp tính chỉ số giá cổ phiếu

Mục tiêu cơ bản của việc xây dựng chỉ số giá nói chung là xây dựng hệ thống chỉ tiêu phản ánh sự biến động của giá theo thời gian. Chỉ số giá cổ phiếu cũng vậy nó là chỉ tiêu phản ánh sự thay đổi của giá cổ phiếu theo thời gian.

Ý tưởng xuyên suốt trong quá trình xây dựng chỉ số giá là phải cố định phần lượng, loại bỏ mọi yếu tố ảnh hưởng về giá trị để khảo sát sự thay đổi của riêng giá. Có như vậy chỉ số giá mới phản ánh đúng sự biến động về giá. Mọi công thức, phương pháp không thực hiện được ý tưởng này đều sai với lý luận và chắc chắn chỉ số giá không phản ánh đúng sự biến động của giá.

Để thực hiện được mục tiêu và ý tưởng trên, có 3 vấn đề cần giải quyết trong quá trình xây dựng chỉ số giá cổ phiếu, đó là:

-         Chọn phương pháp

-         Chọn rổ đại diện

-         Tìm biện pháp trừ khử các yếu tố về giá trị để đảm bảo chỉ số giá chỉ phản ánh sự biến động của riêng giá.

1- Phương pháp tính

Hiện nay các nước trên thế giới dùng 5 phương pháp để tính chỉ số giá cổ phiếu, đó là:

Phương pháp  Passcher:

Đây là loại chỉ số giá cổ phiếu thông dụng nhất và nó là chỉ số giá bình quân gia quyền giá trị với quyền số là số lượng chứng khoán niêm yết thời kỳ tính toán. Kết quả tính sẽ phụ thuộc vào cơ cấu quyền số thời kỳ tính toán:

Người ta dùng công thức sau  để tính.

å qt  pt

I p   = -------------

å qt po

Trong đó:         I p        : Là chỉ số giá Passcher

p t        : Là giá thời kỳ t

p o       : Là giá thời kỳ  gốc

qt       : Là khối lượng (quyền số) thời điểm tính toán ( t )

hoặc cơ cấu của  khối lượng thời điểm tính toán.

i         Là cổ phiếu i tham gia tính chỉ số giá

n        là số lượng cổ phiếu đưa vào tính chỉ số

Chỉ  số giá bình quân Passcher là chỉ số giá bình quân gia quyền giá trị lấy quyền số là quyền số thời kỳ tính toán, vì vậy kết quả tính sẽ phụ thuộc vào cơ cấu quyền số (cơ cấu chứng khoán niêm yết) thời tính toán.

Các chỉ số KOSPI (Hàn quốc); S&P500(Mỹ); FT-SE 100 (Anh) ; TOPIX (Nhật) ; CAC (Pháp); TSE (Đài loan); Hangseng (Hồng công); các chỉ số của Thuỵ Sỹ,..  và VnIndex của Việt Nam áp dụng phương pháp này.

Phương pháp Laspeyres.

Chỉ  số giá bình quân Laspeyres là chỉ số giá bình quân gia quyền giá trị,  lấy quyền số là số cổ phiếu niêm yết thời kỳ gốc. Như vậy kết quả tính sẽ phụ thuộc vào cơ cấu quyền số thời kỳ gốc:

å qo  pt

I  l  = -------------

å qo  po

Trong đó:         I L       : Là chỉ số giá bình quân Laspeyres

pt         : Là giá thời kỳ  báo cáo

p o       : Là giá thời kỳ  gốc

qo        : Là khối lượng (quyền số) thời kỳ gốc hoặc cơ cấu

của khối lượng c (số lượng cổ phiếu niêm yết) thời kỳ gốc

i         Là cổ phiếu i tham gia tính chỉ số giá

n        là số lượng cổ phiếu đưa vào tính chỉ số

Có ít nước áp dụng phương pháp này, đó là chỉ số  FAZ, DAX của Đức

Chỉ  số giá bình quân Fisher

Chỉ số giá bình quân Fisher là chỉ số giá bình quân nhân giữa chỉ số giá Passcher và chỉ số giá Laspayres: Phương pháp này trung hoà được yếu điểm của hai phương pháp trên, tức là giá trị chỉ số tính toán ra phụ thuộc vào quyền số của cả 2 thời kỳ: Kỳ gốc và kỳ tính toán

I F    =    Ö IP  x   I L

Trong đó:     I F :  Là chỉ số giá Fisher

IP  :   Là chỉ số giá Passche

I L :   Là chỉ số giá bình quân Laspeyres

Về mặt lý luận có phương pháp này, nhưng trong thống kê chúng tôi không thấy nó áp dụng ở bất kỳ một quốc giá nào.

Phương pháp số bình quân giản đơn:

Ngoài các phương pháp trên, phương pháp tính giá bình quân giản đơn cũng thường được áp dụng. Công thức đơn giản là lấy tổng thị giá của chứng khoán chia cho số chứng khoán tham gia tính toán:

å   pi

Ip  = -------------

n

Trong đó:    I p là giá bình quân;

Pi  là giá Chứng khoán i;

n là số lượng chứng khoán đưa vào tính toán.

Các chỉ số họ Dow Jone của Mỹ; Nikkei 225 của Nhật; MBI của Ý áp dụng phương pháp này. Phương pháp này sẽ tốt khi mức giá của các cổ phiếu tham gia niêm yết khá đồng đều, hay độ lệch chuẩn (s ) của nó thấp.

Phương pháp bình quân nhân giản đơn

I p   =   Ö  P Pi

Chúng ta chỉ nên dùng loại chỉ số này khi độ lệch chuẩn khá cao, ( s) cao. Các chỉ số: Value line (Mỹ); FT-30 (Anh) áp dụng phương pháp bình quân nhân giản đơn này.

Tuy nhiên về mặt lý luận, chúng ta có thể tính theo phương pháp bình quân cộng hoặc bình quân nhân gia quyền với quyền số là số chứng khoán niêm yết.

Quyền số thường được dùng trong tính toán chỉ số giá cổ phiếu là số chứng khoán niêm yết. Riêng ở Đài Loan thì họ dùng số chứng khoán trong lưu thông làm quyền số, bởi vì tỷ lệ đầu tư của công chúng rất cao ở đây (80 .. 90%).

2. Chọn rổ đại diện.

Một nhiệm vụ thứ hai quan trọng trong việc xây dựng chỉ số giá chứng khoán là việc chọn rổ đại diện. Ở Sở giao dịch chứng khoán New york có trên 3000 cổ phiếu niêm yết, nhưng chỉ số tổng hợp Dow Jone chỉ bao gồm 65 cổ phiếu. Trong đó chỉ số Dow Jones công nghiệp (DJIA) chỉ  bao gồm 30 cổ phiếu, Dow Jones vận tải (DJTA) bao gồm 20 cổ phiếu và Dow Jones dịch vụ (DJUA) bao gồm chỉ 15 cổ phiếu. Tuy chỉ bao gồm một số lượng cổ phiếu niêm yết rất nhỏ như vậy trong tổng thể nhưng các chỉ số Dow Jones vẫn trường tồn qua năm tháng, vì nó phản ánh được xu thế, động thái của quá trình vận động của giá cả. Rổ đại diện này là tiêu biểu, đại diện được cho tổng thể vì họ thường xuyên thay những cổ phiếu không còn tiêu biểu nữa bằng cổ phiếu tiêu biểu hơn. Ví dụ tháng 11/1999 họ đã thay 4 cổ phiếu trong rổ đại diện, công ty IBM cũng có lúc phải loại khỏi rổ đại diện khi thị trường PC nói chung phát triển và lấn át.

Ba tiêu thức quan trọng để xác định sự tiêu biểu của cổ phiếu để chọn vào rổ đại diện là số lượng cổ phiếu niêm yết, giá trị niêm yết và tỷ lệ giao dịch, mua bán chứng khoán đó trên thị trường (khối lượng và giá trị giao dịch).

Đối với Việt Nam, hay bất kỳ thị trường nào khi mới ra đời, số lượng các cổ phiếu niêm yết chưa nhiều, thì rổ đại diện nên bao gồm tất cả các cổ phiếu. Tuy nhiên cũng nên chú ý đến khối lượng và giá trị giao dịch. Nếu một cổ phiếu nào đó trong một thời gian dài không có giao dịch hoặc giao dịch không đáng kể thì nên tạm loại khỏi phạm vi tính toán. Có như vậy chỉ số chúng ta tính ra mới phản ánh được động thái vận động thực sự của giá cả thị trường.

3. Vấn đề trừ khử ảnh hưởng của các yếu tổ thay đổi về khối lượng và giá trị trong quá trình tính toán chỉ số giá cổ phiếu

Trong quá trình tính toán một số nhân tố làm thay đổi về khổi lượng và giá trị của các cổ phiếu trong rổ đại diện sẽ ảnh hưởng đến tính liên tục của chỉ số. Ví dụ như  phạm vi, nội dung tính toán của ngày báo cáo không đồng nhất với ngày trước đó và làm cho việc so sánh bị khập khiễng, chỉ số giá tính ra không phản ánh đúng sự biến động của riêng giá.  Các yếu tố đó là: Thêm, bớt cổ phiếu khỏi rổ đại diện, thay cổ phiếu trong rổ đại diện; nhập, tách cổ phiếu; thưởng cổ phần, thưởng tiền, tăng vốn bằng cách phát hành cổ phiếu mới; bán chứng quyền; cổ phiếu trong rổ đại diện bị giảm giá trong những ngày giao dịch  không có cổ tức...

Để trừ khử ảnh hưởng của các yếu tổ thay đổi về khối lượng và giá trị trong quá trình tính toán chỉ số giá cổ phiếu, làm cho chỉ số giá cổ phiếu thực sự phản ánh đúng sự biến động của riêng giá cổ phiếu mà thôi người ta dùng kỹ thuật điều chỉnh  hệ  số chia. Đây là một đặc thù riêng của việc xây dựng chỉ số giá chứng khoán.

Để hiểu bản chất của kỹ thuật này, chúng ta hãy xem xét một ví dụ đơn giản sau: Chỉ số tính theo phương pháp bình quân giản đơn (phương pháp Dow Jones). Giá 3 cổ phiếu  hình thành như sau:

Cổ phiếu

Giá ngày  giao dịch 1

Giá ngày giao dịch 2

Giá ngày giao dịch 3

A

B

C

17

13

15

19

13

16

19

13

8

Tổng giá

45

48

30

DJA ngày 1 là 45/3 =15 (ngàn đồng, hay điểm)

DJA ngày 2 là 48/3 = 16 (ngàn đồng, hay điểm), tăng 1 điểm hay  6.7%

Ngày thứ 3 cổ phiếu C tách làm hai và giá coi như không  có gì thay đổi (cổ phiếu C giảm còn 8 không coi là giảm giá, mà chỉ vì cổ phiếu tách đôi).

Về nguyên tắc nếu giá không có gì thay đổi, thì chỉ số vẫn giữ nguyên. Ta không thể lấy tổng mới chia cho 3: 30/3=10 để kết luận chỉ số giá đã giảm 5 ngàn (điểm) được. Vì thực chất giá không hề thay đổi . Bởi vậy chỉ số giá mới tính ra phải bằng 15 như ngày 2. Đây là cốt lõi của kỹ thuật tính toán lại hệ số chia. Kỹ thuật hết sức đơn giản: áp dụng quy tắc tam suất mà chúng ta đã học từ lớp 4

Cụ thể là:

48 == ====> Hệ số chia là 3 (Do)

30 =======> Hệ số chia là D1

Từ đây suy ra D1 =(30 x 3)/48 = 1.875 và  DJA ngày thứ 3 là 30/1.875 = 16 không có gì thay đổi. Chỉ số này phản ánh đúng động thái của giá (không đổi). Trong thực tế giá thường có thay đổi nên chỉ số sẽ có giao động. Nhưng khi tính lại hệ số chia người ta luôn giả định giá không đổi. Tức là hệ số chia của ngày giao dịch được xác định trước khi xẩy ra giao dịch.

Chúng ta cũng có thể tham khảo thêm ví dụ sau về phương pháp tính chỉ số giá gia quyền giá trị  Passcher mà nước ta đang áp dụng, công thức tính như sau:

å qt  pt                               å qt  pt

I p   = -------------          =>    --------------

å qt po                                   Dt

Chứng khoán

Khối lượng niêm yết

Giá đóng cửa 21/7

Giá đóng cửa ngày 31/7

Giá đóng cửa ngày 2/8

A

B

C

1000

2000

5000

10

15

12

16

18

13

17

20

- Chỉ số giá ngày giao dịch đầu tiên là 100%  (điểm)

= 100x(1000x10+2000x15)/(1000x10+2000x15) = SQoPo/Do =100

Phải nhân với 100 bởi vì chúng ta quy ước ngày đầu là 100 điểm

Do = 1000x10+2000x15 = 40000

-         Chỉ số giá ngày 31/7 là 110 % (điểm) tăng 10% hay 10 điểm

= 100x (1000x12 + 2000x16)/ (1000x10+2000x15) = SP_1 Q_1/D_1 =110

Trong trường hợp này Do =D_1 = 40000 và ngày này cổ phiếu C chưa được tham gia vào việc tính chỉ số giá (vì mới có giá ban đầu chưa có thay đổi). Do đó chỉ số giá của ngày 31/7 chỉ là chỉ số giả tổng hợp của 2 cổ phiếu A và B mà thôi.

-         Chỉ số giá ngày 2/8 là 120,67 điểm  tăng 10,67 điểm, phương pháp tính như sau:

= 100x(13x1000+17x2000+20x5000)/ D_2  = SP_2Q_2/D_2 = 120,67 tăng 10,67 điểm

Tính D_2 như sau:

( 12x1000 + 16x2000) ==> Hệ số chia là (10x1000+ 15x2000)

( 12x1000 + 16x2000 +18x5000) ==> Hệ số chia là D2

Từ đó:

(10x1000+ 15x2000)x( 12x1000 + 16x2000 +18x5000)

D_2  =  --------------------------------------------------------------------=  121818,1818

( 12x1000 + 16x2000)

Hệ số chia đã thay đổi  từ 40 000 (Do và D1)  thành 121 818,1818 (D_2)

Trong 2 phiên giao dịch ngày 21 và 31 hệ số chia không có gì thay đổi và đều chia cho gốc, vì vậy chỉ số thực sự là tính theo % so với gốc và vì thế ở  hai ngày này chúng ta có thể gọi là điểm hay % cũng đúng. Đến phiên giao dịch 2/8 thì điều này không đúng nữa, bởi vì ta đã đổi hệ số chia và vì vậy kết quả tính toán lần này chỉ có thể gọi là điểm.

Giới thiệu phương thức giao dịch báo giá tại Trung tâm GDCK Hà Nội

Được sự đồng ý của Chủ tịch Uỷ ban chứng khoán Nhà nước, ngày 2/11/2005, Trung tâm GDCK Hà Nội chính thức đưa phương thức giao dịch báo giá vào hoạt động.

Những nội dung chính trong cơ chế hoạt động của phương thức giao dịch báo giá như sau:

Các qui định về giao dịch:

Thời gian giao dịch: Từ 9h00-11h00 các ngày Thứ 2, 4, 6 hàng tuần (trừ các ngày nghỉ theo qui định tại Bộ Luật Lao động).

Hình thức thanh toán: Giao dịch báo giá: Tất cả các giao dịch báo giá (gồm cả giao dịch cổ phiếu và giao dịch trái phiếu) được thanh toán theo hình thức thanh toán đa phương (T+3).

Đơn vị yết giá:

- Giao dịch báo giá:

- Đối với cổ phiếu: 100 đồng.

- Đối với trái phiếu: không quy định.

- Giao dịch thỏa thuận: không quy định.

Đơn vị giao dịch: Giao dịch báo giá: 100 cổ phiếu hoặc 10.000.000 đồng (mười triệu đồng) tính theo mệnh giá trái phiếu.

Giá tham chiếu: Giá tham chiếu của cổ phiếu là bình quân gia quyền các giá thực hiện qua phương thức giao dịch báo giá của ngày có giao dịch gần nhất.

Biên độ dao động giá:

- Biên độ dao động giá trong ngày giao dịch đối với cổ phiếu là ±10%.

- Không áp dụng biên độ dao động giá đối với các giao dịch trái phiếu.

Hiệu lực của lệnh: trong phiên giao dịch, lệnh giới hạn được nhập vào hệ thống giao dịch có hiệu lực cho đến hết phiên hoặc cho đến khi lệnh bị huỷ trên hệ thống.

Loại lệnh giao dịch: Lệnh giao dịch báo giá là lệnh giới hạn.

Nguyên tắc thực hiện lệnh giao dịch báo giá

- Các lệnh có mức giá tốt nhất được ưu tiên thực hiện trước.

- Nếu có nhiều lệnh cùng mức giá thì lệnh nào được nhập vào hệ thống trước sẽ được thực hiện trước.

- Nếu lệnh mua và lệnh bán cùng thoả mãn nhau về giá thì mức giá thực hiện sẽ là mức giá của lệnh được nhập vào hệ thống trước.

- Lệnh giao dịch có thể được thực hiện toàn bộ hoặc một phần theo bội số của đơn vị giao dịch.

Sửa, hủy lệnh: Nhà đầu tư được phép huỷ lệnh hoặc thay đổi mức giá đối với các lệnh chưa được khớp hoặc phần còn lại của lệnh đã khớp một phần.

Các bước tiến hành giao dịch báo giá:

- Sau khi nhà đầu tư đặt lệnh (mua/bán) tại các công ty chứng khoán, đại diện giao dịch của công ty chứng khoán sẽ nhập các lệnh của khách hàng vào hệ thống giao dịch tại Trung tâm GDCK Hà Nội. Nếu nhà đầu tư muốn thực hiện lệnh theo phương thức thoả thuận hoặc muốn thực hiện toàn bộ khối lượng thì phải ghi rõ những yêu cầu này trên phiếu lệnh, công ty chứng khoán sẽ thực hiện những lệnh này theo phương thức thoả thuận. Nếu phiếu lệnh không có các yêu cầu trên thì đại diện giao dịch của công ty chứng khoán sẽ nhập lệnh đó vào hệ thống giao dịch báo giá.

- Các lệnh đặt này được hiển thị trên màn hình của đại diện giao dịch và màn hình thông tin của công ty chứng khoán.

- Nhà đầu tư theo dõi các lệnh (mua/bán) thông qua màn hình thông tin tại công ty chứng khoán và lựa chọn các lệnh phù hợp để đặt lệnh đối ứng.

- Các lệnh nhập vào hệ thống sẽ được tự động khớp ngay với các lệnh đối ứng có mức giá thoả mãn tốt nhất đã chờ sẵn trong hệ thống. Tức là, nếu thoả mãn về giá thì các lệnh mua có mức giá cao nhất sẽ được khớp với các lệnh bán có mức giá thấp nhất. Mức giá thực hiện được xác định là mức giá của lệnh được nhập vào hệ thống trước.

- Nếu ở cùng một mức giá mà có nhiều lệnh mua/lệnh bán thì lệnh nào nhập vào hệ thống trước sẽ được thực hiện trước.

- Các lệnh có thể được thực hiện một phần hoặc toàn bộ (nếu các lệnh đối ứng đáp ứng được toàn bộ khối lượng). Các lệnh chưa được thực hiện hoặc mới thực hiện một phần sẽ được lưu lại trên hệ thống để chờ thực hiện với các lệnh mới.

- Kết quả giao dịch sẽ được hiển thị trực tuyến trên màn hình thông tin của các công ty chứng khoán.

- Kết thúc phiên giao dịch, TTGDCK Hà Nội sẽ xác nhận kết quả giao dịch với công ty chứng khoán thành viên và công ty chứng khoán thành viên thông báo cho khách hàng.

Giá tham chiếu của cổ phiếu trong những ngày đặc biệt

Trong quá trình theo dõi và tham gia thị trường, thỉnh thoảng người đầu tư nhận thấy Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (TTGDCK Tp. HCM) không lấy giá đóng cửa của một cổ phiếu nào đó trong phiên giao dịch trước đó làm giá tham chiếu cho cổ phiếu này trong ngày giao dịch tiếp theo như thường lệ.

Đó là ở trường hợp ở những phiên giao dịch người đầu tư giao dịch không được nhận cổ tức bằng tiền, không được nhận thưởng bằng tiền, ngày giao dịch không được hưởng quyền mua cổ phiếu mới trong đợt phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn hay trong ngày giao dịch không được hưởng phần phát thưởng bằng cổ phiếu, ngày  không được hưởng cổ tức bằng cổ phiếu hoặc tổ hợp nào đó của các yếu tố trên.

Điểm qua một số thông tin liên quan, chúng ta thấy việc  phát hành thêm cổ phiếu để huy động thêm vốn phát triển sản xuất của Công ty cổ phần (CtyCP) giấy Hải phòng (Haphaco). Công ty này đã phát hành tăng vốn lên gấp đôi, từ  hơn 10 tỷ lên hơn 20 tỷ để xây dựng một dây chuyền sản xuất giấy Craft. Và cứ mỗi cổ phiếu sở hữu nhận được một quyền mua một cổ phiếu trong đợt phát hành mới. Tại đây đã xuất hiện nhu cầu về định giá chứng khoán phái sinh là quyền mua cổ phiếu và làm cơ sở để định giá bán cổ phiếu cho người có quyền. Trong thời gian đó, giá cổ phiếu Haphaco đang ở mức cao trên 60-70 ngàn đồng/cổ phiếu và thị trường đang có xu hướng suy giảm. Công ty Haphaco đã xác định giá bán cho người có quyền là 50, sau đó là 40 và cuối cùng là 32 ngàn đồng/cổ phiếu trong đợt phát hành mới khi giá cổ phiếu này trên thị trường giảm xuống trên dưới 50 ngàn đồng. Và trên thực tế đã xuất hiện ngày giao dịch không hưởng quyền mua cổ phiếu  này và TTGDCK Tp. HCM đã điều chỉnh giá tham chiếu.

Ngoài ra, đối với những công ty niêm yết (CtyNY) khác, đã có một số công ty  phát hành thêm cổ phiếu để thưởng hay cổ phiếu dùng để trả cổ tức như CtyCP Xuất nhập khẩu Bình Thạnh, CtyCP Giao nhận kho vận ngoại thương, CtyCP nước giải khát Sài gòn, CtyCP cáp và vật liệu viễn thông…Vì vậy, việc định giá tham chiếu của cổ phiếu trong ngày giao dịch không có thưởng, không hưởng cổ tức bằng cổ phiếu cũng đã được TTGDCK Tp. HCM tính toán và thông báo...

Ví dụ, như Công ty Haphaco đã phát cổ tức năm 2004 đợt 1 là 12% tương đương với 1200đ/1 cổ phần và công bố phát cổ tức đợt 2 năm 2004 bằng cổ phiếu với tỷ lệ 100 cổ phiếu cũ được nhận 12 cổ phiếu mới ( tất nhiên là sau khi được phép của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN)). CtyCP Xuất nhập khẩu Khánh Hội (KHA) cũng đã được phép của UBCKNN phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn dưới hình thức thưởng cổ phiếu, tăng vốn điều lệ từ 20,9 tỷ lên gấp rưỡi, tức là phát hành thêm thêm 1.045.000 cổ phiếu với trị giá 10,450 tỷ đồng. Ngày cuối cùng để cổ đông đăng ký quyền mua cổ phiếu này là ngày 15/10/2004. Ngày 18/10/2004 TTGDCK Tp. HCM đã có công văn số 734/TTGDCK-LK gửi các thành viên hướng dẫn việc chuyển nhượng quyền mua cổ phiếu mới của cổ đông CtyCP Xuất nhập khẩu Khánh Hội. Theo đó, việc chuyển nhượng quyền mua cổ phiếu mới của công ty này chỉ xảy ra duy nhất 1 lần đối với mỗi cá nhân, tổ chức có quyền mua cổ phiếu từ ngày 28/10 đến ngày 17/11/2004. Việc chuyển nhượng quyền có thể được thực hiện một phần hay toàn bộ số quyền và chuyển nhượng cũng có thể cho một hay nhiều khách hàng. Tuy nhiên, người đi mua sẽ không được bán quyền kể cả quyền của riêng mình và quyền vừa mới mua. Chúng ta lại thấy ở đây do TTCK phái sinh chưa được tổ chức nên việc mua, bán quyền bị biện pháp hành chính thu hẹp. CtyCP Cơ điện lạnh (Ree) cũng đã được UBCKNN cho phép phát hành tối đa 1.462.500 cổ phiếu để trả cổ tức năm 2004. Tuy nhiên, khối lượng phát hành cũng phụ thuộc vào lượng vốn công ty này dành để trả cổ tức.  Công ty cũng đã được phép trên nguyên tắc về phát hành thêm 1.125.000 cổ phiếu để thưởng từ nay cho đến năm 2008. Cổ phiếu ưu đãi chuyển đổi của công ty (chuyển đổi thành cổ phiếu thường) cũng sẽ đến hạn chuyển đổi vào năm 2009. Nhu cầu định giá tham chiếu của cổ phiếu này trong ngày không hưởng quyền cũng đã xuất hiện.

Công ty Gemadept đã trả cổ tức đợt 1 năm 2004 là 12% và công bố sẽ trả cổ tức lần hai của năm này bằng cổ phiếu (họ cũng đã được phép của UBCKNN) với tỷ lệ 20:1. Có nghĩa là, cổ đông cứ có 20 cổ phiếu cũ (kể cả cổ phiếu trả chậm) sẽ được phát thêm 1 cổ phiếu từ nguồn vốn chia cổ tức năm 2004. Công ty Haphaco đã được phép của UBCKNN chia cổ tức đợt hai bằng cổ phiếu (1200đ/cổ phiếu), với giá được tính theo mệnh giá là10.000đ/cổ phiếu, tức là cổ đông  có 100 cổ phiếu sẽ được nhận thêm 12 cổ phiếu, đồng thời thưởng cổ phiếu cho cổ đông để tăng vốn với tỷ lệ 2:1, tức là có hai cổ phiếu cũ được nhận thêm 1 cổ phiếu mới. Ngày giao dịch không hưởng quyền là ngày 6/12/2004.

Để lý giải về giá tham chiếu của cổ phiếu trong những ngày đặc biệt trên, chúng tôi xin giới thiệu một số kết quả của công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề này[1][1].

1)      Giá tham chiếu (Ptc) của cổ phiếu trong ngày giao dịch không hưởng cổ tức được tính theo công thức:

Ptc = Giá đóng cửa phiên giao dịch trước đó – giá trị cổ tức

Giá tham chiếu  của cổ phiếu trong ngày giao dịch không hưởng cổ tức đúng bằng giá đóng cửa của cổ phiếu này trong phiên trước đó trừ đi giá trị cổ tức.

2)      Giá tham chiếu của cổ phiếu (Ptc) trong ngày giao dịch không hưởng phần chia lãi bằng tiền

Ptc = Giá đóng cửa phiên giao dịch trước đó – giá trị tiền thưởng

Giá tham chiếu  của cổ phiếu trong ngày giao dịch không hưởng phần thưởng bằng tiền  đúng bằng giá đóng cửa của cổ phiếu này trong phiên trước đó trừ đi giá trị tiền thưởng.

3)      Giá tham chiếu của cổ phiếu trong trường hợp phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn

Trong trường hợp này  giá tham chiếu của cổ phiếu ngày không hưởng  quyền mua cổ phiếu mới (Ptc)  được tính theo công thức:

PR t-1 + (I x PR )

Ptc  = ------------------------
1+ I
Trong đó : Ptc :  là giá tham chiếu cổ phiếu trong ngày giao dịch không hưởng    quyền mua cổ phiếu trong đợt phát hành  mới để tăng vốn, đây là  giá cần xác định
PRt-1 :  là giá chứng khoán phiên  trước phiên  giao dịch không hưởng  quyền.
I :    là tỷ lệ vốn tăng

PR :    là giá cổ phiếu sẽ bán cho người  nắm giữ  quyền mua cổ phiếu trong đợt phát hành mới.

Ví dụ: Giả sử ta muốn tính giá tham chiếu của cổ phiếu Haphaco vào ngày không hưởng quyền mua cổ phiếu mới trong đợt phát hành thêm cổ phiếu lần đầu để huy động vốn đầu tư xây dựng Nhà máy giấy Craft. Thông tin chúng ta có được như sau: Tổng vốn huy động mới là 20 tỷ đồng (tổng vốn Haphaco trước lúc phát hành quyền mua cổ phiếu là 10 tỷ đồng). Tức là mỗi cổ phiếu cũ được mua thêm 2 cổ phiếu mới. Giá tham chiếu của cổ phiếu này  vào phiên trước phiên giao dịch không hưởng quyền là  50.000đồng/cổ phiếu (PRt-1). Tỷ lệ vốn tăng là gấp 2 lần vốn hiện có ( I=2). Giá cổ phiếu sẽ bán cho cổ đông ghi trong quyền là 32.000đồng/cổ phiếu (PR).

5 0000 + 2 x 32000
Ptc  = ----------------------------- =  38 000 đồng
1+ 2

Như vậy, giá tham chiếu  cổ phiếu trong phiên giao dịch không hưởng quyền là 38.000 đồng. Trong khi đó giá bán theo quyền của cổ phiếu (hay giá ấn định) là 32. 000 đồng.

Trong trường hợp này giá của quyền mua đối với mỗi cổ phiếu là :

38.000 đồng - 32.000 đồng = 6.000 đồng.

Trong thực tế, khi có một cổ phiếu ta có hai quyền mua cổ phiếu mới và tổng giá trị quyền cho việc sở hữu một cổ phiếu cũ là 12.000 đồng

Đây là thông tin hết sức quan trọng trong quá trình giao dịch quyền mua cổ phiếu này.

Bài toán này được gặp khá thường xuyên trong quá trình vận hành của TTCK. Bởi vì, việc phát hành thêm cổ phiếu để huy động vốn đầu tư phát triển sản xuất là mục đích quan trọng nhất của TTCK và các doanh nghiệp sẽ tranh thủ tối đa nguồn vốn huy động bằng phương pháp này.

4) Giá tham chiếu của cổ phiếu trong ngày giao dịch không hưởng phần chia lãi, hay phát thưởng bằng cổ phiếu

Thực tiễn TTCK Việt nam hiện nay đã cho thấy, rất nhiều doanh nghiệp niêm yết muốn thực hiện việc chia cổ tức, chia lãi bằng cổ phiếu. Thực chất đây là đợt phát hành mới và bán cho cổ đông hiện hữu. Quyền “mua” cổ phiếu tiềm ẩn trong hoạt động này và coi như người có quyền dùng luôn tiền thưởng hay cổ tức để mua cổ phiếu mới. Thực chất, hoạt động chia lãi, chia cổ tức và hoạt động phát hành thêm cổ phiếu cùng xẩy ra cùng một lúc.

Ví dụ: CtyCP Xuất nhập khẩu Khánh Hội (KHA) đã được phép của UBCKNN phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn dưới hình thức thưởng cổ phiếu, tăng vốn điều lệ từ 20,9 tỷ đồng lên gấp rưỡi, tức là phát hành thêm 1.045.000 cổ phiếu với trị giá 10,450 tỷ đồng. Ngày cuối cùng để cổ đông đăng ký quyền mua cổ phiếu là ngày 15/10/2004 (Thứ 6). Ngày giao dịch không hưởng quyền là ngày Thứ 4 ngày 13/10. Câu hỏi ở đây là, giá tham chiếu của cổ phiếu này tại ngày 13/10 này là bao nhiêu? Giá trị của quyền bằng bao nhiêu? Biết rằng giá cổ phiếu ngày 12/10 của KHA là 25.500đồng.

Trong trường hợp này, cùng một lúc có 2 sự kiện xẩy ra: KHA phát thưởng và phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn. Mức thưởng là 5.000đồng /cổ phiếu; Phát hành để tăng thêm 50% vốn và giá tính cho người có quyền (cổ đông hiện hữu) với giá 10.000đồng /cổ phiếu. Chúng ta dùng công thức sau:

PR t-1 + (I x PR )-TTH
Ptc = ------------------------------
1+  I

Trong đó : Ptc :  là giá tham chiếu cổ phiếu trong ngày giao dịch không hưởng    quyền nhận thưởng bằng cổ phiếu
PRt-1 :  là giá chứng khoán phiên trước phiên không hưởng  quyền nhận thưởng bằng cổ phiếu. (25.500đ)
I :     là tỷ lệ vốn tăng: 50%=0,5
PR :    là giá cổ phiếu sẽ tính toán  cho người  có  quyền  nhận thưởng bằng tiền (10.000đ)

Trong đó : P :  là giá tham chiếu cổ phiếu trong ngày giao dịch không hưởng    quyền nhận thưởng bằng cổ phiếu         PR:là giá chứng khoán phiên trước phiên không hưởng  quyền nhận thưởng bằng cổ phiếu. (25.500đ)          I :     là tỷ lệ vốn tăng: 50%=0,5        PR :    là giá cổ phiếu sẽ tính toán  cho người  có  quyền  nhận thưởng bằng tiền (10.000đ)

TTH :   Giá trị tiền thưởng  bằng cổ phiếu (5.000 đồng)

Thay số vào ta có:

25.500 + (0.5x 10.000 ) –5.000

P tc (ngày 13/10) = ------------------------------------- = 17.000 đồng

1+  0.5

Tức là, nếu ngày 13/10 giá cổ phiếu KHA hình thành là 17.000 đồng/cổ phiếu thì được coi là không có biến động giá, không có tác động đến Vn-Index. Việc giảm giá từ 25.500 đồng /cổ phiếu xuống 17.000 đồng/cổ phiếu chỉ là sự biến động về giá trị, chứ không phải là biến động về giá.

Giá của quyền ở đây là 17.000đồng - 10.000đồng = 7.000đồng

5) Giá tham chiếu của cổ phiếu trong ngày giao dịch không hưởng phần chia lãi và đồng thời chia cổ tức bằng cổ phiếu

Ví dụ :   Công ty Haphaco đã được phép của UBCKNN chia cổ tức đợt hai bằng cổ phiếu (1.200đ/cổ phiếu), với giá được tính theo mệnh giá là10.000đồng/cổ phiếu, tức là cổ đông có 100 cổ phiếu sẽ được nhận thêm 12 cổ phiếu, đồng thời thưởng cổ phiếu cho cổ đông để tăng vốn với tỷ lệ 2 :1, tức là có hai cổ phiếu cũ được nhận thêm 1 cổ phiếu mới. Ngày giao dịch không hưởng quyền là ngày 6/12/04. Chúng ta hãy tính giá tham chiếu của cổ phiếu này vào ngày 6/12/04 theo công thức :

Công thức của chúng ta :

PR t-1 + (I x PR )-TTH- Div
Ptc (ngày 6/12)  = -------------------------------------

1+  I

Trong đó : Ptc (ngày 6/12) :    là giá tham chiếu cổ phiếu trong ngày giao dich không hưởng quyền nhận thưởng và nhận cổ tức bằng cổ phiếu

Trong đó : P:   là giá tham chiếu cổ phiếu trong ngày giao dich không hưởng quyền nhận thưởng và nhận cổ tức bằng cổ phiếu

PRt-1 :  là giá chứng khoán trước khi phát hành chứng quyền.

(Giá vào ngày 3/12/2004 là 39.300 đồng)
I :  là tỷ lệ vốn tăng: 50%+12%= 62%= 0,62
PR :    là giá cổ phiếu sẽ bán cho người  có  quyền  hưởng cổ tức và tiền thưởng bằng cổ phiếu (=10.000 đồng)

TTH:   giá trị tiền thưởng (=5.000 đồng)

Div:  là giá trị  cổ tức (= 1.200 đồng)

39.300 + (0.62x 10.000 ) –5.000-1.200

P tc ngày 6/12  = -------------------- -------- --------------         =           24.259 đồng

1+  0.62

Trong trường hợp này giá trị quyền nhận cổ tức và tiền thưởng bằng cổ phiếu là:

24.259- 1.0000 = 14.259 đồng.

Tuy nhiên, trong thực tế TTGDCK Tp. HCM đã quy định giá tham chiếu của Haphaco ở phiên giao dịch đầu tiên không hưởng quyền (ngày 6/12/04)  là 25.000đ (cao hơn giá trị thực hơn 700 đồng). Lẽ ra phải thông báo giá tham chiếu của Haphaco vào ngày 6/12/04 - Phiên giao dịch 931 là 24.300 đồng thay vì 25.000 đồng.

Đây là thông tin quan trọng đối với người đầu tư để họ có cơ sở để giao dịch cổ phiếu trong những phiên trước ngày 6/12  và  ngay ngày 6/12

Việc giảm giá của Haphaco từ 39.300 đồng vào phiên giao dịch 930 xuống 24.300 đồng vào phiên thứ 931 không coi là giảm giá và không tính vào Vn-Index, vì đây là khoản giảm giá trị của cổ phiếu chứ không phải giảm giá.

6) Tổng quát hóa

Nếu tất cả các yếu tố kể trên cùng xẩy ra một lúc thì ta tính giá tham chiếu ra sao. Ví dụ cùng một lúc có các sự kiện như sau xảy ra :

-         Công ty có phát hành thêm chứng quyền  để tăng vốn

-         Công ty có một phần tiền thưởng bằng tiền mặt.

-         Công ty có chia  một phần cổ tức bằng tiền mặt

-         Công ty có một phần tiền thưởng bằng cổ phiếu.

-         Công ty có chia  một phần cổ tức bằng cổ phiếu.

Đồng thời giá cổ phiếu tính cho chứng quyền, quyền nhận thưởng bằng cổ phiếu, quyền nhận cổ tức bằng cổ phiếu khác nhau. Câu hỏi đặt ra là  vào ngày giao dịch không hưởng các quyền trên giá tham chiếu của cổ phiếu tính ra sao? Thực tế đây là bài toán tổng hợp của tất cả các bài toán trên. Chúng ta hãy dùng công thức tổng quát sau:

PR t-1 + (I_1 x Pr1 ) + (I_2 x Pr2 ) + (I_3 x Pr3 ) –TTHcp- Divcp- TTHt -Divt
Ptc  = ----------------------------------------------------------------------------------------------

1+  I_1 + I_2 + I_3
Trong đó :

Ptc       : Giá tham chiếu trong ngày không hưởng các quyền trên

I_1               : Tỷ lệ vốn tăng theo phát hành quyền mua cổ phiếu

I_2         : Tỷ lệ vốn tăng do phát thưởng bằng cổ phiếu
I_3         : Tỷ lệ vốn tăng do phát cổ tức  bằng  cổ phiếu

TTHcp  :  Giá trị tiền thưởng bằng cổ phiếu

Divcp    : Giá trị cổ tức bằng cổ phiếu

TTHt   : Giá trị tiền thưởng bằng tiền

Divt      : Giá trị cổ tức bằng tiền
Pr1        : Giá cổ phiếu bán cho người có quyền mua cổ phiếu

Pr2        : Giá cổ phiếu tính cho người được thưởng bằng cổ phiếu

Pr2        : Giá cổ phiếu tính cho người được nhận cổ tức bằng cổ phiếu

Trong thực tế, chúng ta có thể dùng công thức tổng quát này để tính toán cho tất cả các trường hợp. Đối với những nhân tố không xẩy ra ta đánh số 0. Đây là kết quả nghiên cứu có khả năng ứng dụng thực tiễn khá cao, mong các nhà đầu tư tham gia góp ý, bàn luận thêm.

Việc điều chỉnh giá tham chiếu theo những yếu tố kể trên là những biến động về giá trị cổ phiếu (phải được loại bỏ trong quá trình tính toán Vn-Index), không ảnh hưởng đến chỉ số giá Vn-Index. Trong một số trường hợp, một số người  không hiểu về phương pháp tính Vn-Index nên đã giải thích việc giảm Vn-Index là do ngày phát cổ tức, ngày phát hành thêm cổ phiếu, ngày phát thưởng bằng tiền, bằng cổ phiếu... Đây chỉ là sai lầm trong cách nhận biết và liên quan đến một số kiến thức cơ bản về chứng khoán và TTCK./.

Giao dịch chứng khoán

Hoạt động mua bán chứng khoán trên thị trường chứng khoán có thể diễn ra trên thị trường tập trung (Trung tâm giao dịch chứng khoán, Sở Giao dịch chứng khoán) và thị trường phi tập trung.

MUA CHỨNG KHOÁN CỦA TỔ CHỨC PHÁT HÀNH

Đối với loại chứng khoán này, bạn có thể thực hiện theo 2 hình thức:

- Mua trực tiếp tại tổ chức phát hành (công ty): nhà đầu tư phải đăng ký mua và nộp tiền trực tiếp tại tổ chức phát hành chứng khoán. Hình thức này rất bất cập, nhất là về mặt địa lý.

- Mua thông qua trung gian: tức là mua thông qua các nhà đại lý hoặc bảo lãnh phát hành, thông thường là các công ty chứng khoán và các Ngân hàng thương mại.

Nếu bạn mua chứng khoán của tổ chức phát hành chưa niêm yết trên Trung tâm giao dịch chứng khoán thì việc chuyển nhượng hoặc bán lại chứng khoán đó cho người khác hiện nay gặp nhiều khó khăn vì không dễ tìm được người mua và bạn cũng phải trực tiếp đến tổ chức phát hành (hoặc uỷ quyền) để thực hiện chuyển nhượng cho người mua.

II. MUA BÁN CHỨNG KHOÁN NIÊM YẾT TRÊN TRUNG TÂM GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN

Chứng khoán niêm yết là chứng khoán có đủ điều kiện và tiêu chuẩn được đăng ký để mua bán tại Trung tâm giao dịch chứng khoán. Khi mua bán chứng khoán niêm yết, phải tuân thủ theo một số nguyên tắc sau:

- Mọi giao dịch mua bán chứng khoán đều phải qua hệ thống tại Sở Giao dịch, Trung tâm Giao dịch chứng khoán theo phương thức khớp lệnh hoặc phương thức thoả thuận;

- Giao dịch chứng khoán thực hiện theo phương thức khớp lệnh trên nguyên tắc ưu tiên về giá và ưu tiên về thời gian;

- Giao dịch chứng khoán niêm yết lô lẻ được thực hiện trực tiếp giữa người đầu tư với công ty chứng khoán thành viên là thành viên của Trung tâm Giao dịch chứng khoán trên nguyên tắc thoả thuận về giá.

Quy trình giao dịch chứng khoán niêm yết tại Trung tâm giao dịch chứng khoán:

Toàn bộ quy trình này được tiến hành theo 5 bước:

Bước 1: Nhà đầu tư đến mở tài khoản và đặt lệnh mua hay bán chứng khoán tại một công ty chứng khoán.

Bước 2: Công ty chứng khoán chuyển lệnh đó cho đại diện của công ty tại Trung tâm giao dịch chứng khoán để nhập vào hệ thống giao dịch của Trung tâm.

Bước 3: Trung tâm giao dịch chứng khoán thực hiện ghép lệnh và thông báo kết quả giao dịch cho công ty chứng khoán.

Bước 4: Công ty chứng khoán thông báo kết quả giao dịch cho nhà đầu tư.

Bước 5: Nhà đầu tư nhận được chứng khoán (nếu là người mua) hoặc tiền (nếu là người bán) trên tài khoản của mình tại công ty chứng khoán sau 3 ngày làm việc kể từ ngày mua bán nếu quy định về thời gian thực hiện thanh toán bù trừ chứng khoán là T +3

Bản cáo bạch

Bản cáo bạch là một tài liệu rất quan trọng.Với tư cách là một nhà đầu tư, Bản cáo bạch là phương tiện giúp bạn đánh giá mức độ sinh lời và triển vọng của công ty trước khi bạn quyết định có đầu tư vào công ty hay không. Một quyết định thiếu thông tin có thể làm bạn phải trả giá đắt.

Bản cáo bạch là gì?

Khi phát hành chứng khoán ra công chúng, công ty phát hành phải công bố cho người mua chứng khoán những thông tin về bản thân công ty, nêu rõ những cam kết của công ty và những quyền lợi cơ bản của người mua chứng khoán...để trên cơ sở đó người đầu tư có thể ra quyết định đầu tư hay không. Tài liệu phục vụ cho mục đích đó gọi là Bản cáo bạch hay Bản công bố thông tin.

Bản cáo bạch chính là một lời mời hay chào bán để công chúng đầu tư đăng ký hoặc mua chứng khoán của công ty phát hành. Bản cáo bạch bao gồm mọi thông tin liên quan đến đợt phát hành. Do đó, thông tin đưa ra trong Bản cáo bạch sẽ gắn với các điều khoản thực hiện lời mời hay chào bán.

Thông thường, một công ty muốn phát hành chứng khoán phải lập Bản cáo bạch để Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước xem xét, gọi là Bản cáo bạch sơ bộ. Bản cáo bạch sơ bộ khi đã được Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước chấp thuận sẽ được coi là Bản cáo bạch chính thức. Khi thực hiện chào bán chứng khoán, ngoài Bản cáo bạch chính thức, công ty phát hành thường cung cấp Bản cáo bạch tóm tắt. Nội dung Bản cáo bạch tóm tắt là tóm gọn lại những nội dung chính của Bản cáo bạch chính thức nhưng vẫn phải đảm bảo tuân thủ theo các quy định của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước.

Tại sao cần phải đọc Bản cáo bạch

Bản cáo bạch là một tài liệu rất quan trọng.Với tư cách là một nhà đầu tư, Bản cáo bạch là phương tiện giúp bạn đánh giá mức độ sinh lời và triển vọng của công ty trước khi bạn quyết định có đầu tư vào công ty hay không. Một quyết định thiếu thông tin có thể làm bạn phải trả giá đắt.

Bởi vậy, bạn nên đọc Bản cáo bạch một cách kỹ lưỡng và tìm hiểu rõ những may rủi thực sự của công ty trước khi ra quyết định đầu tư. Bạn nên đánh giá cẩn thận những yếu tố cơ bản của công ty đăng ký niêm yết thông qua nghiên cứu các thông tin trong Bản cáo bạch. Mặc dù những đợt chào bán lần đầu ra công chúng thường là cơ hội đầu tư tốt vì chúng thường mang lại lợi nhuận ban đầu cao, do cổ phiếu tăng giá, nhưng rủi ro vẫn tồn tại.

Bản cáo bạch bao gồm những thông tin gì?

Bản cáo bạch thường gồm 8 mục chính sau:

- Trang bìa;

- Tóm tắt Bản cáo bạch;

- Các nhân tố rủi ro;

- Các khái niệm;

- Chứng khoán phát hành;

- Các đối tác liên quan tới đợt phát hành;

- Tình hình và đặc điểm của tổ chức phát hành;

- Phụ lục.

Cách sử dụng bản cáo bạch

Bạn nên bắt đầu phân tích một công ty phát hành bằng Bản cáo bạch của công ty. Trong quá trình thực hiện bạn nên tự đặt ra cho mình một số câu hỏi quan trọng. Ví dụ, việc kinh doanh của công ty đó có tiến triển hay không?, doanh số bán hàng tăng có nghĩa là lợi nhuận cũng tăng và dẫn tới giá cổ phiếu tăng. Nhưng các con số chưa phải nói lên tất cả. Do vậy, bạn nên nghiên cứu kỹ Bản cáo bạch để tìm ra những dấu hiệu tăng trưởng của công ty.

Bạn cũng nên tìm hiểu về Ban giám đốc của công ty phát hành, các sản phẩm của công ty và tự đặt ra câu hỏi liệu các sản phẩn này có tiếp tục bán được nữa không?

Những thông tin cần xem

- Trang bìa (mặt trước và mặt sau);

- Thời gian chào bán;

- Các khái niệm;

- Tình hình và đặc điểm của tổ chức phát hành;

- Bảng mục lục;

- Tóm tắt Bản cáo bạch;

- Tóm tắt về vốn cổ phần, thống kê sô liệu phát hành / chào bán, số nợ và phương án sử dụng tiền thu được từ đợt phát hành;

- Chứng khoán phát hành;

- Thông tin về ngành kinh doanh;

- Thông tin tài chính;

- Thông tin về cổ đông, Hội đồng quản trị và Ban giám đốc;

- Các đối tác liên quan tới đợt phát hành;

- Các nhân tố rủi ro liên quan đến ngành kinh doanh và triển vọng của công ty;

- Phụ lục;

- Thủ tục nộp hồ sơ và chấp thuận.

Thông tin chính của trang bìa

- Các chứng khoán sẽ được bán;

- Số lượng chứng khoán sẽ được bán;

- Giá bán các chứng khoán;

- Tổ chức liên quan đến đợt phát hành.

Tóm tắt bản cáo bạch

Phần này giúp bạn tìm hiểu khái quát những thông tin tóm tắt về công ty.

Giới thiệu chung về công ty phát hành, các hoạt động kinh doanh, người hỗ trợ phát hành, các cổ đông lớn và Ban giám đốc của công ty;

- Tóm tắt về thông tin tài chính của công ty phát hành, kể cả triển vọng của công ty;

- Tóm tắt về các yếu tố rủi ro liên quan hoặc ảnh hưởng tới hoạt động kinh doanh và tài chính của công ty phát hành;

- Tóm tắt về vốn cổ phần, thống kê phát hành hoặc chào bán, số nợ, số tiền thu được từ đợt phát hành và mục đích sử dụng số tiền này.

Ngoài ra bạn nên đối chiếu với các phần tương ứng khác trong Bản cáo bạch để có được các thông tin chi tiết mà bạn cần quan tâm.

Thông tin về ngành kinh doanh - công ty đang có những hoạt động kinh doanh gì?

Thông tin đưa ra thường bao gồm:

- Tình hình (các) ngành kinh doanh chính mà công ty phát hành tham gia;

- Triển vọng của (các) ngành liên quan có ảnh hưởng tới hoạt động ngành kinh doanh chính của công ty phát hành;

- Loại sản phẩm, dịch vụ kinh doanh chính của công ty;

- Khách hàng và nhà cung cấp của công ty phát hành;

- Công nghệ, phương thức sản xuất và kênh phân phối sử dụng;

- Các nhân tố thương mại như hệ thống bán lẻ, đại lý, hệ thống phân phối, nhãn hiệu sản phẩm, giấy phép kinh doanh, bằng sáng chế và khả năng nghiên cứu và phát triển.

Đối với các công ty đăng ký niêm yết được hưởng chính sách ưu đãi thì phần thông tin về ngành kinh doanh này trong Bản cáo bạch cũng cần phải công bố chi tiết các vấn đề về công nghệ của những công ty này.

Thông tin tài chính – công chúng đầu tư tham gia có làm lợi nhuận giảm?

Thông tin tài chính là một phần quan trọng trong Bản cáo bạch và thường được chia thành 2 phần:

- Thông tin tài chính trong quá khứ;

- Thông tin tài chính trong tương lai.

a) Phần thông tin tài chính trong quá khứP

Thường bao gồm tóm tắt các bản báo cáo tài chính đã được kiểm toán, và bảng cân đối kế toán (trên cơ sở tổng hợp) theo mẫu, được trích ra từ Báo cáo của kiểm toán trong phần phụ lục của Bản cáo bạch. Một số ngành kinh doanh còn yêu cầu cung cấp cả thông tin về luồng thu nhập. Việc công bố thông tin tài chính trong quá khứ thường được tính từ 2 năm tài chính trước. Thông tin phải đi kèm với phần giải thích và phân tích hoạt động tài chính trong quá khứ. Nếu có bất cứ một sai sót nào trong các thông tin tài chính được công bố mà Uỷ ban Chứng khoán phát hiện được thì tổ chức kiểm toán cũng như tổ chức bảo lãnh phát hành phải chịu trách nhiệm liên đới trước pháp luật cùng với tổ chức phát hành.

b) Phần thông tin tài chính tương lai

Gồm các dự tính về:

- Doanh thu;

- Lợi nhuận trước thuế trước và sau khi tính lãi cho cổ đông thiểu số ngoài công ty;

- Lợi nhuận sau thuế;

- Tổng cổ tức và cổ tức ròng.

Từ dự tính về lợi nhuận và giá chào bán cổ phiếu của công ty phát hành, bạn có thể tính ra các mức giá thị trường của một cổ phiếu tính theo thu nhập trên mỗi cổ phiếu trong năm của công ty phát hành (được ký hiệu là P /E). Hệ số này cho thấy khi nào thì giá cổ phiếu phù hợp với thu nhập. Tức là các công ty có nhiều cơ hội tăng trưởng thường có P /E cao hơn các công ty có ít cơ hội tăng truởng. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý trường hợp P /E cao có thể là do mức thu nhập (E) thấp. Căn cứ vào hệ số P /E, cùng với sự phân tích về mặt chất lượng của công ty phát hành, bạn có thể đánh giá đợt phát hành, chào bán cổ phiếu của công ty so với các mức cổ phiếu đã được niêm yết của các công ty trong cùng ngành.

Cổ đông, Hội đồng quản trị và Ban giám đốc – những ai là người điều hành đợt phát hành

Bạn nên đọc danh sách các cổ đông, Hội đồng quản trị và Ban giám đốc. Mặc dù các dữ liệu đưa ra không phải là con dấu đảm bảo về chất lượng kỹ năng quản lý của họ, nhưng bạn vẫn có thể biết được trình độ chuyên môn và kinh nghiệm quản lý của những con người này.

Bạn cần chú ý các quyền lợi của các cổ đông lớn, Hội đồng quản trị và đội ngũ lãnh đạo chủ chốt trong các ngành tương tự hoặc các ngành cạnh tranh nếu chúng được nêu trong Bản cáo bạch. Bạn cũng nên chú ý các giao dịch trong quá khứ hoặc trong tương lai với các công ty liên quan. Bản cáo bạch sẽ cung cấp đầy đủ các nhóm thành viên sau:

- Cổ đông lớn và các nhà sáng lập của công ty phát hành, kể cả tên và cổ phần của các cá nhân đứng đằng sau công ty;

- Hội đồng quản trị bao gồm cổ phần mà họ đại diện, chi tiết về trình độ, kinh nghiệm và phần trách nhiệm của mỗi giám đốc, và họ có phải là các giám đốc điều hành hay không;

- Đội ngũ cán bộ quản lý dưới cấp uỷ viên Hội đồng quản trị, chi tiết về trình độ, kinh nghiệm và phần trách nhiệm của họ;

- Tỷ lệ sở hữu cổ phiếu, trái phiếu của từng thành viên nói trên.

Các yếu tố rủi ro

Các rủi ro chung bao gồm:

- Việc tăng, giảm giá chứng khoán phụ thuộc vào các điều kiện của thị trường chứng khoán nói chung, của tình trạng kinh tế đất nước và thế giới;

- Những thay đổi trong chính sách của Chính phủ;

- Những rủi ro về ngoại hối;
Những thay đổi về tỷ lệ lãi suất;

- Những rủi ro có thể xảy ra của công ty bao gồm:

- Sự phụ thuộc vào những cán bộ chủ chốt;

- Sự phụ thuộc vào một số ít các khách hàng, nhà cung cấp hoặc các dự án trong nội bộ công ty;
Những thay đổi về giá nguyên liệu thô;
Sự hợp nhất giưã các đối thủ cạnh tranh hoặc các công ty mới tham gia vào ngành;
Tranh chấp cụ thể đã bắt đầu phát sinh hoặc bị mang ra toà.

Trong phần này bạn cần tìm hiểu xem Hội đồng quản trị của công ty định giải quyết hoặc làm giảm ảnh hưởng của các nhân tố rủi ro đã xác định như thế nào.

Phát hành và niêm yết chứng khoán

Trong các bản tin của Trung tâm giao dịch chứng khoán các công ty chứng khoán hoặc trên các báo thường đưa tin về công ty X, công ty Y thông báo về đợt bán phát hành chứng khoán lần đầu ra công chúng hoặc phát hành bổ sung chứng khoán ra công chúng. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ trình bày chi tiết hơn về việc phát hành này.

Khái niệm về phát hành chứng khoán

Việc chào bán lần đầu tiên chứng khoán mới gọi là phát hành chứng khoán. Nếu đợt phát hành dẫn đến việc đưa một loại chứng khoán của một tổ chức lần đầu tiên ra công chúng thì gọi là phát hành lần đầu ra công chúng. Nếu việc phát hành đó là việc phát hành bổ sung bởi tổ chức đã có chứng khoán cùng loại lưu thông trên thị trường thì gọi là đợt phát hành chứng khoán bổ sung. Tuy nhiên, không phải mọi đối tượng đều được phát hành chứng khoán mà chỉ những chủ thể phát hành mới có được quyền này.

Phương thức phát hành chứng khoán

Có 2 phương thức phát hành chứng khoán trên thị trường sơ cấp. Đó là phát hành riêng lẻ và phát hành ra công chúng.

Phát hành riêng lẻ (Private Placement): Phát hành riêng lẻ là việc công ty phát hành chào bán chứng khoán của mình trong phạm vi một số người nhất định (thông thường là cho các nhà đầu tư có tổ chức có ý định nắm giữ chứng khoán một cách lâu dài) như công ty bảo hiểm, quỹ hưu trí... với những điều kiện hạn chế chứ không phát hành rộng rãi ra công chúng. Các ngân hàng đầu tư cũng có thể tham gia vào việc phát hành riêng lẻ với tư cách nhà phân phối để hưởng phí phát hành. Đa số các đợt phát hành trái phiếu đều thực hiện dưới hình thức phát hành riêng lẻ, việc phát hành cổ phiếu thường - cổ phiếu phổ thông ít khi được thực hiện dưới hình thức này.

Phát hành chứng khoán ra công chúng :Phát hành chứng khoán ra công chúng là việc phát hành trong đó chứng khoán có thể chuyển nhượng được bán rộng rãi ra công chúng cho một

số lượng lớn người đầu tư nhất định (trong đó phải dành một tỷ lệ cho các nhà đầu tư nhỏ) và khối lượng phát hành phải đạt một mức nhất định.

Ý nghĩa cơ bản của việc phân biệt giữa phát hành riêng lẻ và phát hành ra công chúng

Việc phân biệt phát hành riêng lẻ và phát hành ra công chúng là để xác định những người phát hành rộng rãi ra công chúng phải là những công ty có chất lượng cao, hoạt động sản xuất kinh doanh tốt, nhằm bảo vệ cho công chúng đầu tư nói chung, nhất là những nhà đầu tư nhỏ thiếu hiểu biết. Đồng thời, đây cũng là điều kiện để xây dựng một thị trường chứng khoán an toàn, công khai và có hiệu quả.

Việc phát hành chứng khoán riêng lẻ thông thường chịu sự điều chỉnh của Luật Công ty. Chứng khoán phát hành dưới hình thức này không phải là đối tượng được niêm yết và giao dịch trên thị trường chứng khoán sơ cấp.

Bảo lãnh phát hành chứng khoán

-  Khái niệm : Bảo lãnh phát hành là việc tổ chức bảo lãnh giúp tổ chức phát hành  thực hiện các thủ tục trước khi chào bán chứng khoán, tổ chức việc phân phối chứng khoán và giúp bình ổn giá chứng khoán trong giai đoạn đầu sau khi phát hành. Trên thế giới, các ngân hàng đầu tư thường là những tổ chức đứng ra làm bảo lãnh phát hành.

Tổ chức bảo lãnh là người chịu trách nhiệm mua hoặc chào bán chứng khoán của một tổ chức phát hành nhằm thực hiện việc phân phối chứng khoán để hưởng hoa hồng.

Các phương thức bảo lãnh phát hành : Việc bảo lãnh phát hành thường được thực hiện theo một trong các phương thức sau:

- Bảo lãnh với cam kết chắc chắn: là phương thức bảo lãnh mà theo đó tổ chức bảo lãnh cam kết sẽ mua toàn bộ số chứng khoán phát hành cho dù có phân phối được hết chứng khoán hay không. Trong hình thức bảo lãnh tổ hợp theo "cam kết chắc chắn", một nhóm các tổ chức bảo lãnh hình thành một tổ hợp để mua chứng khoán của tổ chức phát hành với giá chiết khấu so với giá chào bán ra công chúng (POP)[1][1] và bán lại các chứng khoán đó ra công chúng theo giá POP. Chênh lệch giữa giá mua chứng khoán của các tổ chức bảo lãnh và giá chào bán ra công chúng được gọi là hoa hồng chiết khấu.

- Bảo lãnh theo phương thức dự phòng: đây là phương thức thường được áp dụng khi một công ty đại chúng phát hành bổ sung thêm cổ phiếu thường ở các nước phát triển. Trong trường hợp đó, công ty cần phải bảo vệ quyền lợi cho các cổ đông hiện hữu, và như vậy, công ty phải chào bán cổ phiếu bổ sung cho các cổ đông cũ trước khi chào bán ra công chúng bên ngoài. Dĩ nhiên, sẽ có một số cổ đông không muốn mua thêm cổ phiếu của công ty. Do vậy, công ty cần có một tổ chức bảo lãnh dự phòng sẵn sàng mua những quyền mua không được thực hiện và chuyển thành những cổ phiếu để phân phối ra ngoài công chúng. Có thể nói, bảo lãnh theo phương thức dự phòng là việc tổ chức bảo lãnh cam kết sẽ mua nốt số chứng khoán còn lại chưa được phân phối hết của tổ chức phát hành và bán lại ra công chúng. Tại các nước đang phát triển, khi các tổ chức bảo lãnh còn non trẻ và chưa có tiềm lực lớn thì phương thức bảo lãnh phát hành dự phòng lại là phương thức bảo lãnh thông dụng nhất.

- Bảo lãnh với cố gắng cao nhất: là phương thức bảo lãnh mà theo đó tổ chức bảo lãnh tổ chức bảo lãnh thoả thuận làm đại lý cho tổ chức phát hành. Tổ chức bảo lãnh không cam kết bán toàn bộ số chứng khoán mà cam kết sẽ cố gắng hết sức để bán chứng khoán ra thị trường, nhưng nếu không phân phối hết sẽ trả lại cho tổ chức phát hành phần còn lại.

- Bảo lãnh theo phương thức bán tất cả hoặc không: trong phương thức này, tổ chức phát hành  yêu cầu tổ chức bảo lãnh bán một số lượng chứng khoán nhất định, nếu không phân phối được hết sẽ huỷ toàn bộ đợt phát hành.

- Bảo lãnh theo phương thức tối thiểu - tối đa: là phương thức trung gian giữa phương thức bảo lãnh với cố gắng cao nhất và phương thức bảo lãnh bán tất cả hoặc không. Theo phương thức này, tổ chức phát hành yêu cầu tổ chức bảo lãnh bán tối thiểu một tỷ lệ chứng khoán nhất định (mức sàn). Vượt trên mức ấy, tổ chức bảo lãnh được tự do chào bán chứng khoán đến mức tối đa quy định (mức trần). Nếu lượng chứng khoán bán được đạt tỷ lệ thấp hơn mức yêu cầu thì toàn bộ đợt phát hành sẽ bị huỷ bỏ.

Niêm yết chứng khoán là việc đưa các chứng khoán có đủ tiêu chuẩn vào đăng ký và giao dịch tại thị trường giao dịch tập trung (Trung tâm Giao dịch Chứng khoán, Sở Giao dịch Chứng khoán). Hay nói cách khác, để có thể được niêm yết tại một Sở giao dịch chứng khoán nào đó thì công ty xin niêm yết phải đáp ứng đủ các tiêu chuẩn do Sở đó đặt ra. Mỗi Sở giao dịch chứng khoán có những điều kiện đặt ra khác nhau để đảm bảo cho sự hoạt động an toàn đồng thời phù hợp với mục đích hoạt động của Sở giao dịch đó.

Các loại hình công ty chứng khoán phổ biến trên thế giới

Các loại hình công ty chứng khoán phổ biến trên thế giới VASC/UBCK, 06/06/2001, 20h00 Khi bắt đầu làm quen với việc kinh doanh chứng khoán, việc đầu tiên chúng ta phải làm là mở tài khoản tại một công ty chứng khoán. Khi ấy, chúng ta sẽ gặp một loạt các thuật ngữ "bí hiểm" như: full-service brokerage firms, discount firms, wire houses, boutique firms… Vậy những thuật ngữ trên có ý nghĩa như thế nào và chúng khác nhau ra sao?

Các công ty môi giới chứng khoán hiện nay trên thế giới được chia thành 2 nhóm chính (classified into two main categories): full-service brokerage firms (tạm dịch là công ty "tổng hợp") và discount firms ( công ty "chuyên doanh").

Khi quyết định sử dụng dịch vụ của một công ty "chuyên doanh", bạn chỉ có thể nhận được 2 loại dịch vụ duy nhất là thực hiện lệnh (order execution) và thanh toán (clearance) khi lệnh mua/bán (buy/sell order) của bạn đã được "khớp" (matched) với 1 hoặc nhiều lệnh khác. Một trong những ưu điểm chính của các công ty "chuyên doanh" là phí hoa hồng (commissions) sẽ thấp hơn khoảng từ ẳ cho đến 2/3 so với trường hợp các công ty "tổng hợp" (commissions paid for services of discount firms are from a quarter to two-thirds lower than those of full-service firms). Bạn chỉ nên sử dụng dịch vụ của các công ty này khi bạn là một nhà đầu tư nhạy bén, có khả năng nắm bắt cũng như phân tích thông tin một cách nhanh nhạy và chính xác. Một số công ty chuyên doanh hiện đang rất nổi tiếng hiện nay là Charles Schwab, Lombard…

Các công ty "tổng hợp", ngoài việc cung cấp 2 loại dịch vụ kể trên, còn cung cấp các dịch vụ khác như: phát hành các bản nghiên cứu tình hình đầu tư (investment research reports) do các chuyên viên phân tích của phòng nghiên cứu (research department analysts) soạn thảo, cung cấp dịch vụ quản lý tài sản (asset management), tư vấn đầu tư (investment advice), giúp lập các dự toán tài chính (financial planning), tư vấn các biện pháp giảm hoặc tránh thuế (tax shelters)… cho khách hàng. Ngày nay, cụm từ "dịch vụ môi giới" (brokerage service) đang dần dần được thay bằng thuật ngữ "các dịch vụ tài chính" (financial services) do các dịch vụ mà nhà môi giới cung cấp cho khách hàng ngày càng được mở rộng (the range of services offered by brokers expands). Các công ty "tổng hợp" này được chia làm nhiều loại như sau:

Wire houses: là các công ty cung cấp rất nhiều loại hình công cụ đầu tư (a wide array of investment vehicles) cho khách hàng và đối tượng chủ yếu của các công ty này là những nhà đầu tư cá nhân (individual investors), mặc dù họ cũng phục vụ các nhà đầu tư có tổ chức (institutional investors) và tiến hành mua bán cho chính mình (trade for their own inventories). Merrill Lynch, Dean Witter Reynolds, Shearson/Hutton, Prudential Bache, Smith Barney… là những công ty thuộc loại này.

Specialized firms: là những công ty chỉ chuyên cung cấp dịch vụ liên quan đến một hoặc một số rất ít các công cụ đầu tư. Lebenthal & Co. là một công ty rất nổi tiếng chuyên cung cấp các dịch vụ liên quan đến trái phiếu đô thị (municipal bonds)…

Carriage trade houses: đây là từ chuyên dùng để chỉ các công ty "đóng đô" tại thành phố New York (New York-based firms). Khách hàng của các công ty này đều được lựa chọn kỹ càng và đều là khách "sộp" (their clients are very select and well-heeled). Muốn mở tài khoản tại các công ty chứng khoán này, bạn nhất thiết phải được sự giới thiệu của các khách hàng hiện tại (recommendation of existing clients). Dịch vụ do các công ty này cung cấp đều được cá nhân hóa cao độ (their services are highly personalized) để phù hợp với từng khách hàng. Các tên tuổi lớn như Morgan Stanley, Donaldson Lufkin, Bear Stearns… đều thuộc dạng này.

Boutique firms: đây là từ dùng để chỉ các công ty vừa có đặc điểm của một carriage trade firm vừa có đặc điểm của một wire house. Dịch vụ do các công ty này cung cấp cũng mang tính chất cá nhân hóa như các carriage trade houses. Đối tượng của các công ty này là những nhà đầu tư có thu nhập trung bình (middle-income-bracket investors). Một số các công ty thuộc dạng này là Grunthal, Butcher and Singer, F.S. Mosely…

Mỗi mô hình công ty chứng khoán đều có những ưu nhược điểm riêng của nó. Hiệu quả đạt được ở chỗ bạn vận dụng các mô hình này như thế nào vào tình hình thực tế của công ty mình.

Chuyển nhượng cổ phần và thị trường chứng khoán

Thành lập công ty cổ phần, mua bán cổ phiếu là công cụ hữu hiệu để thực hiện xã hội hóa đầu tư. Nhà nước tạo cơ chế thuận lợi cho việc chuyển nhượng cổ phiếu; trong đó chú trọng bảo vệ lợi ích cho người mua.

Công ty cổ phần - xã hội hóa đầu tư

Xã hội hóa đầu tư là việc Nhà nước tạo ra thời cơ thuận lợi để mọi người, mọi tổ chức có thể thực hiện được ý tưởng đầu tư của mình, làm cho họ trở thành chủ nhân thật sự của nền kinh tế. Xã hội hóa đầu tư nhằm khai thác tiềm năng sáng tạo của toàn xã hội, tiềm năng chất xám của toàn xã hội được huy động trong nền kinh tế, làm cho kho tàng chất xám của xã hội ngày càng phong phú.

Xã hội hóa đầu tư tạo nên cơ hội huy động vốn phong phú, đa dạng, tạo ra cơ hội sử dụng nguồn lực xã hội một cách linh hoạt và hiệu quả. Xã hội hóa đầu tư thật sự là thực hiện dân chủ hóa nền kinh tế, người lao động có cơ hội trở thành người chủ thật sự, có cơ hội giám sát các hoạt động quản lý, cho phép tìm ra người quản lý tốt nhất, hiệu quả nhất, tạo ra động lực mới cho sự phát triển của toàn xã hội.

Công ty cổ phần là công cụ hữu hiệu thực hiện xã hội hóa đầu tư, mọi cá nhân, tổ chức, không trừ một ai đều có được cơ hội như nhau để thực hiện ý tưởng đầu tư với thủ tục hết sức đơn giản là mua cổ phần của công ty cổ phần, khi đó họ là cổ đông và có khả năng thể hiện ý chí của mình thông qua đại hội đồng cổ đông.

Chuyển nhượng cổ phần

Để việc mua cổ phần được dễ dàng, thuận lợi, luật pháp đã quy định các cổ đông có quyền tự do chuyển nhượng cổ phần cho người khác (trừ một số trường hợp và điều kiện pháp luật quy định nhằm bảo vệ lợi ích người mua). Quy định cổ đông tự do chuyển nhượng cổ phần đã tạo nên thị trường vốn, thị trường chứng khoán. Luồng vốn đầu tư xã hội sẽ được luân chuyển trên thị trường, điều đó tạo ra cơ hội cho các nhà đầu tư thay đổi, điều chỉnh mục tiêu đầu tư hết sức dễ dàng, tạo cho những ai có ý tưởng đầu tư vào một lĩnh vực nào đó, có điều kiện thực hiện ý tưởng đầu tư của mình thông qua việc mua cổ phần đến mức đủ lớn để có thể điều hành được công ty.

Nếu như giá trị doanh nghiệp được xác định chính xác, hợp lý, thì việc một số người nào đó có thể trả giá rất cao cổ phần của công ty nào đó để có quyền sở hữu và điều hành công ty cổ phần là việc hết sức bình thường. Việc thay đổi các cổ đông trong công ty cổ phần cũng là điều bình thường, đó là dấu hiệu phát triển công ty. Việc chuyển nhượng cổ phần một cách thuận lợi chính là tạo điều kiện cho công ty cổ phần thu hút được năng lực đầu tư của xã hội: tiền vốn và tri thức.

Từ thực tế nêu trên cho thấy, Nhà nước cần tạo cơ chế bán, mua cổ phần hết sức thuận lợi cho người dân thực hiện.

Việc chuyển nhượng cổ phần giữa các cổ đông có thể được tiến hành bằng hình thức trực tiếp và gián tiếp.

Chuyển nhượng trực tiếp

Các cổ đông có thể chuyển nhượng cổ phần cho nhau, cho người khác ngoài công ty thông qua việc trao đổi trực tiếp, ở đây người mua có điều kiện trực tiếp xác định, đánh giá chất lượng hàng hóa, và trực tiếp trả giá cho người bán. Hành vi chuyển nhượng này do hai bên mua bán tự thỏa thuận theo quy định giao dịch dân sự.

Để bảo vệ lợi ích cho người mua cổ phần là người không tham gia thành lập công ty cổ phần, không biết được thực trạng công ty khi mới thành lập, luật doanh nghiệp đã quy định điều kiện hạn chế đối với người bán là những cổ đông sáng lập công ty. Khoản 1 Điều 58 Luật doanh nghiệp quy định: Trong thời hạn ba năm đầu, kể từ ngày công ty được cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, các cổ đông sáng lập phải cùng nhau nắm giữ ít nhất 20% số cổ phần phổ thông được quyền chào bán. Cổ phần phổ thông của các cổ đông sáng lập có thể chuyển nhượng cho người không phải là cổ đông nếu được sự chấp thuận của đại hội đồng cổ đông. Cổ đông dự định chuyển nhượng cổ phần không có quyền biểu quyết về việc chuyển nhượng các cổ phần đó. Sau thời hạn ba năm các quy định này hết hiệu lực.

Quy định các cổ đông sáng lập phải cùng nhau nắm giữ ít nhất 20% số cổ phần phổ thông có quyền chào bán là quy định bắt buộc có tính cứng nhắc để ràng buộc nghĩa vụ vật chất của các cổ đông sáng lập đối với người mua, tránh tình trạng tuyên truyền lừa đảo để thu hút người mua.

Quy định chuyển nhượng cổ phần cho người ngoài công ty là quy định mềm mang tính thỏa thuận giữa các cổ đông trong công ty. Việc thỏa thuận này có thể được quy định trong điều lệ công ty hoặc trong nghị quyết họp đại hội đồng cổ đông. Như vậy các cổ đông sáng lập có thể quy định một số người phải giữ đủ 20% số cổ phần hoặc quy định mỗi người phải giữ 20% cổ phần. Do vậy khi đánh giá sự vi phạm về việc chuyển nhượng cổ phần trong ba năm đầu của công ty cổ phần cần xem xét ba điều kiện sau:

Cổ đông sáng lập là ai? Tổng số cổ phần các cổ đông sáng lập sở hữu trong suốt thời gian ba năm đầu có dưới 20% hay không? Việc chuyển nhượng có đúng điều lệ không?

Nếu các công ty cổ phần được thành lập trước khi Luật doanh nghiệp có hiệu lực thì phải căn cứ vào điều lệ công ty và luật công ty, việc vận dụng Luật doanh nghiệp không được áp đặt để hồi tố mà chỉ là một sự giải thích.

Luật công ty không định nghĩa sáng lập viên thì không thể áp đặt khái niệm sáng lập viên trong Luật doanh nghiệp để suy luận xác định lỗi của công ty hay lỗi của các cổ đông. Khi đó chỉ căn cứ vào điều lệ để xác định việc chuyển nhượng cổ phần có phù hợp với điều lệ hay không.

Việc chuyển nhượng gián tiếp

Các công ty cổ phần được bán cổ phần trên thị trường chứng khoán phải tuân thủ các điều kiện nghiêm ngặt về tính minh bạch tài chính, về khả năng sinh lời, phải được ủy ban chứng khoán thẩm định và phải tuân thủ các quy tắc kiểm toán theo pháp luật về chứng khoán.

Những quy định chặt chẽ này nhằm mục đích bảo vệ lợi ích cho người mua, vì khi các công ty niêm yết bán cổ phần trên thị trường thì người mua không có điều kiện trực tiếp kiểm tra, đánh giá chất lượng hàng hóa. Sự can thiệp của Nhà nước trong việc thẩm định các công ty cổ phần đăng ký bán cổ phần là một chứng thực tin cậy để người mua trả giá mua hàng. Người mua thực hiện việc mua cổ phần chỉ qua các thông tin đã được Nhà nước kiểm định, người mua không nhìn thấy hàng hóa cụ thể, nếu các thông tin này bị sai lệch thì có rất nhiều rủi ro đối với người mua. Điều này cho thấy pháp luật về chứng khoán cần phải hết sức cụ thể, phải được thực hiện đầy đủ để bảo vệ lợi ích cộng đồng người mua.

Phân tích thông tin tài chính

Làm thế nào để phân tích các thông tin tài chính có được để đưa ra những quyết định mua bán chứng khoán đúng đắn là vấn đề dang được nhiều người quan tâm. Xin giới thiệu loạt bài "Phân tích thông tin tài chính" của tác giả Nguyễn Vạn Phú trên stockmarket.vn với mục đích giới thiệu nhứng hoạt động và quy luật căn bản của thị trường tài chính.

Thị trường chứng khoán - nhiều từ mới.

Đọc bất kỳ một bản tin nào về hoạt động của thị trường chứng khoán, người đầu tư bình thường muốn mua bán ít cổ phiếu kiếm lời rất dễ lúng túng truớc những từ chuyên môn mà người đưa tin có thể vì thấy quá quen thuộc nên không giải thích.

Ví dụ khi đưa tin về việc cấp phép cho Công ty Chứng khoán Thăng Long, tác giả viết: "Công ty Thăng Long có vốn điều lệ 9 tỷ đồng, hoạt động với ba chức năng môi giới, tư vấn đầu tư chứng khoán và quản lý danh mục đầu tư. Trong lương lai, Thăng Long dự đinh xin thêm chức năng lưu ký và đăng ký chứng khoán".

"Môi giới và tư vấn đầu tư" thì đã rõ nhưng "quản lý danh mục đầu tư" là gì ?

Một khách hàng, thường là khách hàng loại lớn, không chỉ mua bán chứng khoán của một công ty. Họ có thể mua bán rất nhiều loại cổ phiếu, trái phiếu của đủ loại công ty với mục đích dàn đều đồng vốn để giảm thiểu rủi ro - gọi là danh mục đầu tư. Thế nhưng dù khách hàng là cá nhân hay công ty cũng đâu có chuyên môn nhiều để theo dõi, lúc mua lúc bán nhằm làm lợi nhiều nhất cho danh mục đầu tư của mình. Từ đó mới có dịch vụ quản lý danh mục đầu tư.

Trong một tin khác, người viết cho biết thêm một chức năng khác của công ty chứng khoán là "tự doanh". Người đọc có thể thắc mắc, tự doanh là gì, không lẽ thành lập công ty ra mà không kinh doanh hay sao mà phải có thêm chức năng tự doanh. Đây là khái niệm chi việc các công ty chứng khoán mua và bán chứng khoán cho chính mình.

Thế còn hai loại dịch vụ mà Thăng Long sắp làm là "lưu ký và đăng ký chứng khoán" là gì ? Để dễ nhớ, có thể "diễn dịch" từ lưu ký thành đăng ký lưu giữ, tức là dịch vụ lưu giữ, bảo quản chứng khoán giùm cho khách hàng, kể cả việc giúp khách hàng thực hiện các quyền của họ đối với chứng khoán. Tuy nhiên, dần dần người mua sẽ không cần tờ trái phiếu hay cổ phiếu cụ thể nữa mà chi cần ghi vô sổ sách - từ chính thức gọi là bút toán ghi sổ. Dịch vụ ghi nhận quyền sở hữu của khách hàng, kể cả các quyền và nghĩa vụ liên quan bằng một hệ thống thông tin lưu giữ trong các tài khoản lưu ký chứng khoán chính là dịch vụ đăng ký chứng khoán.

Một bản tin khác viết, "Các công ty REE và Sacom sẽ công bố bản cáo bạch trong vòng tuần tới".

Bản cáo bạch là một dạng thông tin của nơi phát hành chứng khoán, ngoài những phần như tên, địa chỉ, quá trình hình thành và phát triển của tổ chức phát hành, còn có những phần như cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý, phân tích hoạt động tài chính, kết quả hoạt động kinh doanh trong hai năm liên tục gần nhất. Nó còn phải nêu được các khoản nợ, các khoản thuế và mục đích sử dụng số tiền thu được từ đợt phát hành. Bản này phải được viết làm sao để giúp công chúng đánh giá và quyết định mua hay không. Nếu thông tin sai lệch hay che giấu sự thật, người mua bị thiệt hại thì nơi phát hành phải đền bù.

Đặc biệt, bản cáo bạch phải có dòng chữ, đại ý nói Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước cho phát hành không có nghĩa là Uỷ ban bảo đảm giá trị của chứng khoán phát hành. Ngoài ra nó còn phải thông báo về tất cả mọi loại rủi ro có khả năng làm giảm giá chứng khoán.

Cần phân biệt "bản cáo bạch" với "bản cân đối kế toán năm" và "bản báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh năm".

Bản cân đối kế toán hay còn gọi là bản cân đối tài chính là bức tranh tình trạng tài sản và các khoản nợ và vốn cổ đông của công ty vào một thời điểm nhất định, thường là ngày cuối năm. Ngược lại, bản báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh hay còn gọi là bản báo cáo lời lỗ cho biết kết quả của các hoạt động trong khoảng một thời gian thường là một năm.

Thêm một bán tin nói công ty XYZ nào đó phát hành trái phiếu chuyển đổi. Đây là loại trái phiếu sau này có thể chuyển thành cổ phiếu thường của cùng công ty phát hành. Khi giới thiệu một công ty chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng, người viết thuờng nói việc này sẽ tạo tính thanh khoản cho cổ đông. Nắm cổ phiếu của một công ty cổ phần hóa nhưng không biết bán cho ai vì chưa có thị trường chứng khoán - như vậy là thiếu tính thanh khoản. Còn ngược lại, khả năng chuyển đổi tài sản, ở đây là chứng khoán, thành tiền mặt một cách dễ dàng, gọi là có tính thanh khoản cao.

Cuối cùng, xin phân biệt mệnh giá cổ phiếu loại có niêm yết tại trung tâm giao dịch, theo quy định phải là 10.000 đồng. Các công ty cổ phần hóa lại thường phát hành cổ phiếu theo mệnh giá 100.000 đồng. Trái phiếu thì có mệnh giá co dãn hơn nhưng tối thiểu là 100.000 đồng hoặc bội số của 100.000 đồng, chứ không được lẻ. Khi đem ra mua bán, cổ phiếu và trái phiếu có giá khác, gọi là giá thị trường.

Tăng giảm, lãi suất.

Với các trang báo tài chính, tin tăng, giảm lãi suất luôn luôn là tin quan trọng nhất. Mỗi khi ngân hàng trung ương tuyên bố tăng hay giảm lãi suất, các báo chuyên về kinh tế đều đưa thành tin trang nhất, kèm theo nhiều bài phân tích tác động của nó với thị trường. Chẳng hạn khi đưa tin ngân hàng trung ương tăng lãi suất, các bản tin sẽ đưa tiếp tin giá trái phiếu giảm. Giả thử mới hôm qua bạn mua 100 đồng trái phiếu nhà nước với lãi suất cố định là 11% mỗi năm, có nghĩa bạn trông chờ sang năm bạn sẽ có trong tay 11 đồng tiền lãi. Thế nhưng hôm nay sau khi lãi suất chung tăng, có nghĩa ngày này sang năm, để có 11 đồng, bây giờ bạn chỉ cần bỏ ra ít hơn 100 đồng để mua trái phiếu. Vì vậy, nếu có thị trường mua bán trái phiếu nhà nước, giá trái phiếu bạn mới mua hôm qua sẽ giảm.

Thế nhưng trong thực tế nếu nhiều chuyên gia kinh tế dự báo ngân hàng trung ương sẽ tăng lãi suất trong thời gian tới, các báo đưa tin và giá trái phiếu ắt sẽ sụt trước khi có quyết định tăng lãi suất thật sự.

Lãi suất tăng cũng rất có thể dẫn đến thay đổi tỷ giá hối đoái. Đồng tiền có lãi suất tăng sức mạnh lên so với các ngoại tệ khác. Giá dụ Anh tăng lãi suất đồng bảng Anh, những nhà đầu tư có thể nghĩ đến chuyện đầu tư vào đây bằng cách gửi tiền vào ngân hàng để hưởng lãi suất cao hay mua trái phiếu đang giảm giá. Họ phải đổi từ tiền mình sang đồng bảng Anh để đầu tư nên rất có khả năng đồng bảng Anh lên giá. Vì vậy mới có chuyện nước này hay nước kia tăng lãi suất để ngăn chặn sự sụt giá của đồng tiền nước mình.

Lãi suất tăng cũng có nghĩa chi phí vay vốn đầu tư sản xuất sẽ cao hơn, lợi nhuận công ty sẽ giảm vì vậy các nhà sản xuất phải tính toán lại, không còn mặn mà chuyện vay vốn làm ăn. Vì thế mới có tin ngân hàng trung ương một nước tăng lãi suất để giảm bớt đà phát triển quá nóng của nền kinh tế.

Giả thử bạn vay tiền ngân hàng để mua nhà trả lãi theo tháng mà lãi suất thường thả nổi theo thời kỳ. Nay lãi suất tăng, có nghĩa khoản tiền phải trả cho ngân hàng hàng tháng bỗng tăng lên, thu nhập dành cho chi tiêu sẽ giảm. Kèm với chuyện vay tiền để chi tiêu hay mua sắm bằng thẻ tín dụng đều phải trả lãi cao hơn, lãi suất tăng như thế hàm ý chi tiêu toàn xã hội sẽ giảm. Ngược lại, giảm lãi suất cũng là biện pháp nâng sức mua của xã hội.

Trong tài chính, có khái niệm giá trị cơ hội của đồng tiền. Chẳng hạn bạn có thể gửi tiền vào ngân hàng hưởng lãi suất 10%/năm và hoàn toàn yên tâm sang năm 100 đồng gửi hôm nay đương nhiên thành 110 đồng. Nếu quyết định dùng 100 đồng này đầu tư vào chuyện khác, có nghĩa là bạn bỏ đi giá trị cơ hội mà nó có sẵn. Vì vậy, nếu mua trái phiếu, cổ phiếu hay trực tiếp sản xuất, bạn đều nghĩ đến một giá trị tăng thêm cho đồng tiền cao hơn giá trị cơ hội của nó - trong trường hợp này là 10%/năm.

Vì thế, tăng lãi suất tức là tăng mức lợi nhuận mà nhà đầu tư hay người tiết kiệm đơn thuần nghĩ họ phải hưởng từ khoản tiền đầu tư của mình.

Dù cơ chế hoạt động phức tạp hơn, lãi suất tăng sẽ rất có khả năng làm giảm giá các loại cổ phiếu trên thị trường.

Người mua cổ phiếu của công ty mới niêm yết thường trông chờ cổ tức thấp thôi. Nhưng đổi lại, họ mong giá cổ phiếu sẽ tăng trên thị trường chứng khoán. Giả thử một người mua cổ phiếu có cổ tức chừng 4% và giá trị cổ phiếu tăng chừng 10% sau một năm. Cộng lại, người đó sẽ hưởng chừng 14% trên số tiền bỏ ra đầu tư mua cổ phiếu - cao hơn lãi suất giả định 10% nói ở trên. Tuy nhiên, khi lãi suất tăng kéo theo lãi suất trái phiếu tăng chắc chắn người ta sẽ trông đợi lợi nhuận có được từ việc mua cổ phiếu sẽ phải cao hơn mức 14% đề bù vào những rủi ro của cổ phiếu so với trái phiếu. Trước mắt giá cổ phiếu phải giảm để nâng mức lợi nhuận này.

Việc tăng giảm lãi suất có nhiều tác động trực tiếp đến thị trường như thế cho nên các bản tin tài chinh khi đưa tin về lãi suất hay ý kiến một chuyên gia về lãi suất thường đưa ra những mối liên kết đối với họ thì như chuyện 2 cộng 2 là 4 nhưng với chúng ta rất xa nhau và rất khó hiểu. Tương tự, khi nói đến những giải pháp để giải quyết một vấn đề cụ thể nào đó của nền kinh tế, họ thường đưa ra những khuyến cáo liên quan đến lãi suất cũng khó hiểu không kém. Những liệt kê chưa đầy đủ ở trên hy vọng sẽ giúp người đọc tạo được mối liên kết dễ dàng hơn.

Hướng dẫn cho nhà đầu tư về cách xác định giá tham chiếu của VFMVF1

Để hướng dẫn cho nhà đầu tư về cách xác định giá tham chiếu của VFMVF1 vào ngày giao dịch không hưởng quyền 18/7/2006 để nhận cổ tức và chứng chỉ qũy phát hành thêm, P.QLTV dự kiến đăng Bản tin Thị trương chứng khoán nội dung bài viết sau đây:

Cách xác định giá tham chiếu của chứng chỉ quỹ VFMVF1 trong ngày giao dịch không hưởng quyền 18/07/2006.

Theo kế hoạch, ngày 20/7/2006, Quỹ đầu tư chứng khoán Việt Nam sẽ tiến hành chốt danh sách cổ đông để thực hiện chi trả cổ tức và phát hành thêm chứng chỉ quỹ để tăng vốn điều lệ Quỹ (xem Bản tin Thị trường chứng khoán, số ra ngày thứ Năm, 13/7/2006). Do đây là trường hợp đầu tiên một tổ chức phát hành thực hiện chốt danh sách cổ đông cho cả 3 quyền (quyền nhận cổ tức và 2 quyền mua chứng khoán phát hành thêm) trong cùng một ngày nên TTGDCK TP. HCM hướng dẫn để nhà đầu tư hiểu rõ cách thức điều chỉnh giá tham chiếu vào ngày giao dịch không hưởng quyền (18/7/2006) trên hệ thống giao dịch như sau: Vào ngày giao dịch không hưởng quyền, giá tham chiếu sẽ điều chỉnh lần lượt theo: (1) giá trị cổ tức; (2) khối lượng và giá phát hành giai đoạn 1 và 2.

Cụ thể như sau:

Điều chỉnh theo giá trị cổ tức:

P1 = Giá đóng cửa trước ngày giao dịch không hưởng quyền - Mức cổ tức

Điều chỉnh theo khối lượng và giá phát hành giai đoạn 1 và 2:

P2 = (KL chứng chỉ quỹ hiện tại x Giá P1 + KL chứng chỉ quỹ phát hành thêm 1 x Giá phát hành 1 + KL chứng chỉ quỹ phát hành thêm 2 x Giá phát hành 2) / (KL chứng chỉ quỹ hiện tại + KL chứng chỉ quỹ phát hành thêm 1 + KL chứng chỉ quỹ phát hành thêm 2)

Giá trần sàn của VFMVF1 trong ngày giao dịch không hưởng quyền sẽ được tính dựa trên giá tham chiếu P2.

Ví dụ: Giả sử giá đóng cửa trước ngày không hưởng quyền là 31.800 đồng và giá phát hành giai đoạn 2 là 24.000 đồng. Vì vậy, giá tham chiếu trong ngày giao dịch không hưởng quyền được xác định như sau:

Điều chỉnh theo giá trị cổ tức (600 đồng)

P1 = 31.800 – 600 = 31.200 đồng

Điều chỉnh theo khối lượng và giá phát hành giai đoạn 1 và 2 (KL phát hành 1: 12.000.000 chứng chỉ quỹ, giá phát hành 1: 10.000 đồng; KL phát hành 2: 8.000.000 chứng chỉ quỹ; giá phát hành 2: 24.000 đồng):

P2 = (30.000.000 x 31.200 + 12.000.000 x 10.000 + 8.000.000 x 24.000) / (30.000.000 + 12.000.000 + 8.000.000) = 24.960 đồng

Giá trần sàn tính theo giá tham chiếu P2 sẽ lần lượt là 26.200 đồng và 23.800 đồng.

Tiếp cận thị trường OTC

Vì nhiều nguyên do khác nhau, từ điều kiện tiếp cận cho đến các cơ hội tiếp nhận thông tin, nên hiểu biết của chúng ta về TTCK còn thiếu một cái nhìn toàn cục và hệ thống. Thật ra, TTCK là chuyên ngành có quá trình hiện thực với một hoàn cảnh rộng và sâu. Việc hiểu rõ toàn cảnh giúp ta khái niệm vấn đề dễ dàng hơn.

Bốn thị trường giao dịch chứng khoán

Khái niệm "thị trường" là để một không gian giao dịch hay một hệ thống giao dịch, theo đó nó làm "hạ tầng" cho việc mua bán CK diễn ra. Tuy vậy, việc mua bán trong TTCK chỉ là động tác thấy được kết thúc một hành vi. Tất cả giao dịch CK đều có sự tham gia của dân chúng, các công ty, tổ chức và Chính phủ, được diễn ra tại một trong bốn thị trường sau.

Phan 1 Thị trường sàn giao dịch

Thị trường sàn giao dịch (exchange market) là một thị trường được tổ chức tập trung, có địa điểm giao dịch cố định. CK được mua bán là loại đã được niêm yết tại sở giao dịch, việc mua bán được thực hiện theo phương thức đấu giá hai chiều (từ hai phía), giữa đại diện (môi giới) người mua và đại diện người bán. Cơ chế thị trường này được minh hoạ và chúng ta đã được biết đến khá nhiều khi tìm hiểu về các sở giao dịch, đặc biệt là NYSE (Sở giao dịch chứng khoán New York).

Thị trường phi tập trung

Thị trường phi tập trung (over-the-counter - OTC market) là thị trường được tổ chức không dựa vào một mặt bằng giao dịch cố định như thị trường sàn giao dịch, mà dựa vào một hệ thống vận hành theo cơ chế chào giá cạnh tranh và thương lượng, giữa các công ty CK với nhau, thông qua một sự trợ giúp quyết định nhiều đến hiệu quả hoạt động, đó là phương tiện thông tin. Tại Mỹ, thị trường OTC là định chế của một thị trường liên công ty CK (interdealer market), trong đó hệ thống máy tính và điện thoại kết nối khoảng 600 nhà kinh doanh CK toàn quốc với nhau, giúp họ dễ dàng làm ăn với nhau và cho khách hàng của họ (các nhà đầu tư). Có hơn 15.000 loại CK khác nhau được đăng ký giao dịch trên thị trường OTC của Hoa Kỳ. Trong khi đó cộng hết số lượng CK niêm yết tại 6 sở giao dịch của nước này thì cũng chỉ có trên dưới 4.500 loại CK.

Thị trường thứ ba

Thị trường thứ ba (third market - OTC-listed) là thị trường giao dịch các CK đã niêm yết tại sở giao dịch nhưng theo cơ chế OTC. Thị trường này được lập ra do yêu cầu của các nhà đầu tư là tổ chức cần mua bán với số lượng lớn, có thể gọi là "mua sỉ" CK niêm yết (exchange-listed), thông qua thương lượng. Các thương vụ được thu xếp bởi các công ty CK là nhà tạo giá của thị trường OTC, các công ty này phải đăng ký và được phép mua bán lô lớn CK niêm yết. Thông thường thì tất cả các CK niêm yết đều có thể được mua bán theo phương thức này, nhưng luôn luôn bị ràng buộc phải thông tin công khai trên hệ thống thông tin chính thức trong thời gian rất ngắn, ở Mỹ là trong vòng 90 giây sau khi thực hiện.

Thị trường thứ tư

Để tạo thuận lợi cho các tổ chức tài chính chuyên nghiệp có điều kiện trực tiếp mua bán CK cho tổ chức của mình, các thị trường lớn có lập ra một mạng giao dịch nội bộ gọi là "instinet" phục vụ cho việc giao dịch các khối lượng lớn CK giữa họ với nhau. Cả loại CK niêm yết trên sàn hoặc loại mua bán OTC đều có thể đem ra giao dịch. Các tổ chức tham gia vào mạng này thường là các ngân hàng, các quỹ hỗ tương đầu tư, các đại diện quản lý quỹ hưu trí, và nhiều tổ chức khác tuỳ theo quy định... vì họ liên hệ với nhau trực tiếp mua bán qua lại nên không cần đến các nhà môi giới. Tuy nhiên, bản thân hệ thống instinet sẽ đăng ký với UBCKNN để được đóng vai trò như một công ty môi giới và kinh doanh CK (Broker - Dealer). Các điều kiện về mua bán, xác nhận và thông tin sẽ được quy định cụ thể bởi luật lệ CK và công ty CK đóng vai trò điều phối này.

Để không lẫn lộn và dễ phân biệt khi ta quan tâm về một loại thị trường, cần xác định cho rõ một số điểm quan trọng làm căn bản nhận dạng.

Phần II. Thị trường niêm yết tập trung

Vị trí: thị trường niêm yết (listed market /exchange market) là thị trường có vị trí tập trung, cụ thể là sàn giao dịch với các phương tiện về mặt bằng và trang bị nhất định.

Cơ chế giá cả: thị trường niêm yết hoạt động trên cơ sở đấu giá từ hai phía (double-auction). Các môi giới sàn giao dịch cùng nhau trả giá cạnh tranh và sẽ thực hiện giao dịch khi được giá thoả đáng nhất cho khách hàng đầu tư. Động lực chuyển hướng giá : khi nhà môi giới đại diện cho khách hàng thực hiện một giao dịch mua chứng khoán ở một giá chào bán (offer) cao hơn giá thực hiện trước đó, thì giá thị trường sẽ chuyển lên; trường hợp thực hiện giao dịch bán chứng khoán cho khách hàng, nếu môi giới chấp nhận bán với một giá rao mua (bid) thấp hơn giá thực hiện trước đó, thì giá thị trường sẽ đi xuống.

Vai trò chủ đạo thị trường: đối với sàn giao dịch đó là các chuyên gia trên sàn, họ chịu trách nhiệm phải duy trì thị trường ổn định và phải liên tục chào giá các chứng khoán mà họ đảm nhận. Khi có sự mất cân đối về cung và cầu đối với một loại chứng khoán họ sẽ liệu cách mà can thiệp, bằng cách đứng ra mua bán cho chính tài khoản của họ trong chừng mực để hoặc là bình ổn hoặc là giữ cho thị trường luôn có mua bán.

Giao dịch bên ngoài thị trường chính: theo quy luật, các nhà kinh doanh chứng khoán không được mua trữ riêng cho mình, hoặc kinh doanh như tư cách chủ nhân (principal) đối với các chứng khoán đã được niêm yết, ngoại trừ khi họ đã tham gia vào cơ chế giao dịch của thị trường thứ 3 (thị trường mua bán lượng lớn các chứng khoán niêm yết theo cơ chế giao dịch OTC) . Tất cả lệnh mua bán của khách đầu tư sẽ được các nhà môi giới (công ty chứng khoán) thu xếp chuyển đến sàn giao dịch thực hiện,và tuỳ theo dịch vụ phục vụ cho khách, các nhà môi giới sẽ thu một khoản hoa hồng.

Thị trường phi tập trung (OTC)

Vị trí: đúng như tên gọi, thị trường phi tập trung OTC không có một không gian giao dịch tập trung. Thị trường này được các công ty chứng khoán cùng nhau duy trì trên phạm vi cả một quốc gia hay lãnh thổ. Việc giao dịch và thông tin được dựa vào hệ thống điện thoại và internet với sự trợ giúp của các thiết bị đầu cuối.

Cơ chế giá cả: thị trường OTC vận động nhờ một cơ chế tạo giá và duy trì hoạt động gọi là "mạng lưới liên công ty" (interdealer network). Các nhà tạo giá trong tổ chức sẽ cạnh tranh giữa họ với nhau, liên tục đưa ra giá rao mua (bid) và giá chào bán (ask). Giá thị trường được tham khảo từ mạng lưới này, giao dịch sẽ được gút lại bằng thương lượng, nên người ta còn gọi đây là "thị trường thương lượng" (negociated market).

Động lực chuyển hướng giá: một khi có nhà tạo giá nào đó muốn khuyến khích người đầu tư bán ra thì họ sẽ đưa ra (quote) giá rao mua (bid) cao hơn. Điều này lôi kéo các nhà tạo giá khác bám theo nhịp độ, và làm cho giá cả chứng khoán tăng lên. Ngược lại khi họ muốn hấp dẫn người mua mua vào, họ sẽ giảm giá chào bán (ask) và khi xu thế này lan qua các nhà tạo giá khác sẽ làm cho giá cả giảm xuống.

Vai trò chủ đạo thị trường: các nhà tạo giá (Market makers) là những người đưa ra giá rao mua và chào bán cho thị trường. Giá tốt nhất từ đó khách đầu tư có thể mua (best ask) và giá tốt nhất mà họ có thể bán (best bid) được chọn lọc tối ưu trong một tập hợp chào giá trên hệ thống chung, gọi là giá thị trường nội bộ (inside market). Giá này được xác định chi từng loại chứng khoán OTC. Các công ty chứng khoán muốn tạo giá cho một chứng khoán OTC nào đó sẽ được tổ chức chủ quản (ở Mỹ là NASD) yêu cầu duy trì một lượng vốn tối thiểu.

Giao dịch bên ngoài thị trường chính: không giống như trong thị trường tập trung, nhiều công ty kinh doanh chứng khoán có thể duy trì lượng chứng khoán OTC tồn kho riêng cho mình chứ không cần phải đăng ký làm nhà tạo giá mới được. Hoặc họ cũng có thể sẵn sàng ở tư thế để mua hay bán chứng khoán OTC cho chính tài khoản của họ bất cứ lúc nào (gọi là position trading). Các công ty chứng khoán hoạt động trong thị trường OTC này có thể tuỳ ý chọn cách để thực hiện lệnh cho khách hàng của mình, giao dịch tự doanh bằng tài khoản công ty, hoặc giao dịch môi giới hưởng hoa hồng bằng cách chỉ thu xếp mua bán cho tài khoản của khách hàng.

Phần III. Vai trò của nhà môi giới chứng khoán

Một trong những nguyên tắc căn bản vận hành thị trường chứng khoán là nguyên tắc trung gian, thể hiện rõ nét nhất với vai trò và hoạt động của các nhà môi giới và kinh doanh chứng khoán.

Thị trường chứng khoán hoạt động hiệu quả một phần là nhờ vào sự thủ vai tốt của các nhà môi giới và kinh doanh chứng khoán. Dù hoạt động ở thị trường nào thì những nhà chuyên nghiệp được chọn lọc này cũng phải đăng ký và được cấp phép hành nghề. Hầu hết các công ty chứng khoán đều vừa có hoạt động môi giới vừa có hoạt động kinh doanh chứng khoán. Tuy nhiên trong giao dịch, để đảm bảo tính trung thực, công bình và uy tín của ngành, hai hoạt động này được đặc biệt lưu ý tổ chức và giám sát tách bạch.

Nhà môi giới không mua bán CK cho mình

Các nhà môi giới là những đại diện thu xếp giao dịch cho khách hàng và hưởng hoa hồng. Người môi giới không mua bán chứng khoán cho mình, họ chỉ là người nối kết và giúp thực hiện yêu cầu của người mua, kẻ bán. Tài sản (chứng khoán) và tiền được chuyển dịch qua lại từ khách bán sang khách mua. Trong quá trình đó nhà môi giới không đứng tên tài sản, gọi là không có vị thế (position). Trong tiếng Anh, nhà môi giới (broker) thường được dùng để chỉ một công ty chứng khoán hơn là để chỉ một nhân viên môi giới. Nhân viên môi giới của một công ty chứng khoán còn được dùng phổ biến bằng từ "registered representative" (đại diện giao dịch) hoặc "account executive" (AE) tuỳ theo họ nằm đâu trong mối quan hệ công tắc. Quần chúng đầu tư thì gọi họ bằng "customer?s man" hay "stockbroker".

Môi giới được uỷ nhiệm hay thừa hành

Trong tiếng Anh gọi là commission broker, đó là nhân viên của một công ty chứng khoán thành viên của một sở giao dịch. Họ làm việc hưởng lương của công ty chứng khoán và được bố trí để thực hiện các lệnh mua bán cho các công ty chứng khoán, hay khách hàng của công ty, trên sàn giao dịch. Vì thế nên họ cũng được gọi theo một tên chung khác là môi giới trên sàn (floor broker). Các lệnh mua bán được chuyển đến cho các môi giới thừa hành này có thể là từ văn phòng công ty hay cũng có thể từ các môi giới đại diện (registered representatives).

Nhân đây, xin lưu ý với người đọc một điểm rất quan trọng, rất dễ nhầm lẫn, và đã từng bị nhầm lẫn rất phổ biến, kể cả trong các tài liệu lưu hành rộng rãi và truyền đạt giảng dạy, theo đó nhiều người thường diễn đạt thuật ngữ "commission brokers" là các "môi giới ăn huê hồng". Từ đó mà có cách hiểu sai lệch về tư cách làm việc và quan hệ về quyền lợi đối với vị trí này. Thật ra từ "commission" ở đây không có nghĩa là "huê hồng" mà là "nhiệm vụ". Loại "môi giới ăn huê hồng" thứ thiệt là những người mà ta sẽ tìm hiểu dưới đây.

Môi giới độc lập hay "hai đô la"

Môi giới hai đô la "two-dollar broker) hay còn gọi là các nhà môi giới độc lập (independent broker) chính là các nhà môi giới làm việc cho chính họ và hưởng hoa hồng (thù lao) theo dịch vụ. Họ là một thành viên tự bỏ tiền ra thuê chỗ tại sở giao dịch (sàn giao dịch) - giống như các công ty chứng khoán thành viên. Họ chuyên thực thi các lệnh cho các công ty thành viên khác của sở giao dịch. Sở dĩ có điều này là vì tại các sở giao dịch nhộn nhịp, lượng lệnh phải giải quyết cho khách hàng của một công ty chứng khoán gửi tới lắm khi quá nhiều, mà các nhân viên môi giới cơ hữu của các công ty này (các commission brokers) không thể làm xuể, hoặc vì lý do nào đó họ vắng mặt. Lúc đó các công ty chứng khoán sẽ "hợp đồng" với các nhà môi giới độc lập để thực hiện lệnh cho khách hàng của mình, và trả cho loại môi giới này một khoản tiền nhất định.

Khởi thuỷ, các nhà môi giới độc lập được trả cứ hai đô la cho một lô tròn chứng khoán (100 cổ phần), nên người ta gọi quen thành "môi giới hai đô la". Môi giới độc lập cũng được gọi chung là môi giới trên sàn (floor broker). Họ đóng vai trò không khác gì chức năng của một môi giới thừa hành, ngoại trừ tư cách độc lập của họ, có nghĩa họ không phải là nhân viên đại diện cho bất kỳ một công ty chứng khoán nào cả.

Phần IV. Vai trò của nhà Kinh doanh chứng khoán.

Sự năng động của TTCK, khả năng duy trì tính liên tục thông qua hoạt động mà ở ta gọi là tự doanh, cổ phần đóng góp tích cực của các công ty kinh doanh chứng khoán.

Các nhà kinh doanh (nhà buôn) CK

Một công ty CK hành nghề kinh doanh khi họ đóng vai trò là chủ nhân (principal) của lượng CK giao dịch, tức họ mua hay bán bằng chính tài khoản (hay tồn kho) của họ. Danh từ chuyên môn gọi hoạt động kinh doanh CK này là "giao dịch có vị thế" hay có sở hữu (position trading). Giao dịch có vị thế của một công ty CK có thể được hiểu là công ty đang trong "tư thế kiểm soát" lượng CK đang giao dịch. Nhằm mục đích duy trì một thị trường trung thực và ổn định, các công ty thành viên có chức năng kinh doanh không được giao dịch vượt giá trị trương mục (tài khoản) mà họ đang sở hữu. Trong TTCK điều tối kỵ là thủ thuật giao dịch để làm giá (manipulation) hay các động tác nhằm đánh lừa quần chúng đầu tư. Luật lệ CK luôn đặt vấn đề này thành ưu tiên hàng đầu cần được chăm sóc.
Một khi các nhà kinh doanh bán CK tồn kho của mình, họ sẽ thu của khách đầu tư mua CK đó một khoản kê giá (markup), chứ không phải khoản hoa hồng.

Một khoản "phết phẩy" (thuật ngữ mark) giá lên như vậy là khoản chênh lệch giữa giá chào bán (offer) tại thời điểm, được tham khảo trong hệ thống chào giá thị trường liên công ty (interdealer market), và giá thực hiện cho khách hàng; Giá bao gồm khoản phết phẩy để thực hiện đó gọi là giá thực (net price). Nhà kinh doanh tuyệt đối không được phát biểu là họ chỉ thu xếp giao dịch nếu thực tế họ đem chính CK tồn kho của mình ra để bán cho khách.

Thực thi lệnh cho khách hàng

Một công ty CK, tuỳ theo chức năng và điều kiện cho phép, có thể thoả mãn một lệnh của khách hàng theo phương thức sau đây:
Làm trung giản thu xếp mua bán, với tư cách là đại diện của khách hàng, mua bán cho tài khoản của khách hàng.

Làm nhà buôn CK, bằng cách đi mua lại của nhà tạo giá, kê giá lên thành giá thực bán, và bán lại cho khách hàng.

Nếu công ty kinh doanh CK đang có CK tồn kho thì có thể bán lại cho khách hàng một lượng CK tồn kho đó theo lệnh đặt của khách.

Nghiệp vụ hoạt động môi giới và kinh doanh CK

Trong cùng một giao dịch, công ty CK hoặc chỉ đóng vai trò trung gian hoặc chỉ đóng vai trò buôn lại CK, nhưng tuyệt đối không được lập lờ vai trò - nghĩa là vừa làm giá vừa tính một khoản hoa hồng cho cùng một thực thi lệnh cho khách đầu tư. Để so sánh, ta hãy xem vai trò của một loại hoạt động và cách hành xử phải tuân thủ.

Phần V. Đặc điểm nhận dạng và cơ sở vận hành

Thị trường OTC ( Over-the- Counter) cho phép các công ty CK thương lượng và giao dịch trực tiếp với nhau. Thuật ngữ "over the counter" có nghĩa là "qua quầy" theo cách diễn đạt nguyên thuỷ. Ngày nay, nhờ sự phát triển của kỹ thuật truyền thông và vi xử lý thị trường OTC hiện đại đã thoát ly xa khỏi các quầy và hoạt động theo một cơ chế được tổ chức với sự trợ giúp về kỹ thuật điện tử rất tinh vi, có khả năng kết nối trên quy mô rộng lớn giữa các nhà môi giới và kinh doanh CK với nhau.
Sự khác biệt cơ bản giữa thị trường OTC và thị trường sàn giao dịch có thể ghi nhận như sau:

OTC

Địa điểm kinh doanh phân tán.
Điều hành (thường là) do hiệp hội kinh doanh chứng khoán.
Gút giá bằng thương lượng.

Sàn

Địa điểm kinh doanh tập trung.
Điều hành bởi sở giao dịch.
Gút giá bằng đấu giá hai chiều.

Thị trường OTC là nơi ít kén CK giao dịch hơn thị trường sàn giao dịch. Tuy nhiên, CK giao dịch vẫn phải là loại đáp ứng các chuẩn mực và được phép giao dịch đại chúng. Đặc biệt, đây là thị trường đảm nhận vai trò bán ra các CK phát hành mới (new issues), kể cả chứng chỉ của các quỹ hỗ tương đầu tư (qũy mở - mutual - các quỹ hỗ tương đầu tư chỉ bán sơ cấp trong thị trường này, chứ không có mua bán thứ cấp, bởi vì các chứng chỉ đó chỉ có thể được các quỹ này mua lại theo một cơ chế riêng.

Như ta biết, CK phát hành môi giới là loại do công ty chào bán ban đầu (giao dịch sơ cấp) để huy động vốn. Dù có thể việc mua đi bán lại (hoạt động thứ cấp) ngay lập tức, thì về nguyên tắc, các CK phát hành như vậy xem như được trao từ tay của chủ thể phát hành, thông qua các công ty CK bảo lãnh, đến tay người đầu tư. Đặc điểm này tồn tại cho đến khi đợt phát hành hoàn tất (thường là 90 ngày). Quá trình chào bán sơ cấp được dựa vào một giá tham khảo ban đầu (gọi là giá IPO - initial public offering price) và thường được thực hiện bán theo một kết quả chào đón (đặt mua) của các nhà đầu tư. Do đó mà cơ chế đấu giá hai chiều (double auction), giữa đại diện hai nhà đầu tư với nhau như trên sàn giao dịch, không thể áp dụng được đối với trường hợp phát hành lần đầu ra công chúng.

Tại thị trường sàn giao dịch, giá thị trường được xác lập dựa trên kết quả đấu giá của môi giới mua và môi giới bán, với sự can thiệp điều hoà, nếu cần, của các chuyên gia. Còn ở thị trường OTC, giá thị trường cho bởi kết quả rao mua - chào bán cạnh tranh (bid - offer hay ask) liên tục giữa các nhà tạo giá. Các báo giá (quotations) đó được đưa vào và thể hiện trên hệ thống làm bật ra giá tốt nhất cho thị trường

Việc thương lượng để có giá tốt nhất do các công ty CK, các nhà tạo giá (market maker) thực hiện, họ có thể mặc cả với nhau trong một giao dịch. Mỗi thương vụ được đưa ra khảo giá giữa nhiều nhà tạo giá khác nhau để tìm giá tốt nhất (giá thu vào cao hay thấp). Việc thông tin có thể bằng điện thoại, khi một công ty nhận được lệnh mua hay bán của khách hàng, họ sẽ gọi đến các nhà tạo giá đảm nhận loại CK đó để thương lượng giá giao dịch cho khách. Kết quả mua bán cũng được quy định bắt buộc phải thông tin.

Cổ phiếu: Tham gia sở hữu công ty

Cổ phần là các tỷ lệ sở hữu của một công ty. Khi bạn mua cổ phần công ty, hoặc là các cổ phiếu, bạn sở hữu một phần của công ty đó.

Mua cổ phần là đầu tư vào vốn góp chủ sỡ hữu của công ty.  Nếu bạn mua cổ phần của công ty bạn sẽ nắm cổ phiếu xác định quyền sở hữu đối với công ty đó, và người ta gọi bạn là cổ đông.  Bạn mua cổ phần vì bạn kỳ vọng rằng giá trị cổ phần bạn sở hữu sẽ tăng lên, hoặc vì bạn kỳ vọng rằng công ty đó sẽ trả bạn khoản thu nhập cổ tức, hay cũng chính là một phần trong tổng số lãi của công ty.  Trên thực tế, nhiều cổ phần tạo cả cơ hội tăng trưởng lẫn thu nhập (cổ tức).  Khi một công ty phát hành cổ phiếu, công ty này sẽ thu được tiền từ lần bán đầu tiên.  Sau đó, các cổ phiếu thuộc cổ phần sẽ được kinh doanh, hay chính là mua và bán giữa các nhà đầu tư, nhưng công ty sẽ không có được một khoản thu nhập nào thêm cả từ các hoạt động kinh doanh này.  Giá của cổ phiếu tăng lên hay giảm đi tuỳ thuộc vào bạn và các nhà đầu tư khác sẵn sàng chấp nhận mua cổ phiếu ở mức giá nào tại thời điểm giao dịch.

Cổ phần phổ thông

Hầu hết cổ phiếu ở Mỹ là thuộc loại cổ phần phổ thông.  Nếu bạn mua cổ phần phổ thông, sẽ chẳng có đảm bảo nào rằng bạn sẽ kiếm ra tiền trên đó.  Bạn chấp nhận rủi ro nếu cổ phần của bạn không tăng lên về giá trị hoặc không đem lại cho bạn cổ tức.  Trên thực tế, hoàn toàn có khả năng giá cổ phiếu sẽ giảm, và bạn có thể thua thiệt một chút hoặc toàn bộ khoản đầu tư nếu bạn bán vào thời điểm thiệt hại.  Để đổi lại yếu tố rủi ro bạn phải gánh chịu, bạn lại có thể thu được nhiều lợi nhuận nếu công ty bạn đầu tư vào phát triển thịnh vượng-nhiều khi là lợi nhuận rất lớn.  Thời gian trôi qua, các cổ phiếu nói chung, mặc dù là không phải là với mọi cổ phiếu, có xu hướng tăng lên về giá trị.

Cổ phần ưu đãi

Các cổ phần ưu đãi cũng là các cổ phiếu sở hữu phát hành bởi một công ty và được các nhà đầu tư mua bán.  Các cổ phiếu này khác cổ phiếu phổ thông ở chỗ chúng giảm bớt rủi ro của nhà đầu tư-nhưng chúng cũng lại có thể hạn chế bớt phần lợi ích của họ.  Khoản lợi tức của cổ phiếu ưu đãi mang lại được đảm bảo và được trả trước khi cổ tức của cổ phiếu phổ thông được trả. Ngoài ra, cổ đông nắm giữ cổ phần ưu đãi có nhiều khả năng hơn lấy lại một phần vốn đầu tư của mình trong trường hợp công ty phá sản.  Nhưng cổ tức lại không tăng lên nếu công ty tạo ra nhiều lợi nhuận, và giá của cổ phiếu ưu đãi tăng chậm hơn cổ phiếu phổ thông.

Các nhóm cổ phiếu

Các công ty có thể phát hành nhiều nhóm cổ phiếu khác nhau, đặt tên chúng khác nhau và niêm yết chúng trên các thị trường cổ phiếu khác nhau.  Đôi lúc một nhóm cổ phiếu chỉ rõ quyền sở hữu đối với một bộ phận cụ thể hoặc một công ty con (thuộc sở hữu) của công ty.  Nhiều trường hợp khác, một nhóm cổ phiếu còn chỉ rõ các cổ phiếu bán ở các mức giá thị trường khác nhau, có các chính sách cổ tức khác nhau, hoặc ấn định các điều kiện hạn chế về phương thức bán hoặc quyền biểu quyết trên số sở hữu.

Tách cổ phiếu

Khi giá của cổ phiếu tăng khá lớn, bạn hay các nhà đầu tư khác rất ngại mua bán, hoặc bởi vì bạn nghĩ giá đã lên tới đỉnh điểm hoặc bởi vì giá như vậy mua rất đắt.  Các công ty có một lựa chọn tách cổ phiếu để giảm giá xuống, và bằng cách này họ kỳ vọng hâm nóng hoạt động mua bán.  Khi một cổ phiếu tách nhỏ, số lượng cổ phiếu đưa vào giao dịch tăng lên, nhưng tổng giá trị thị trường vẫn không đổi.  Lấy ví dụ cổ phần của một công ty được giao dịch ở mức giá 100 đô-la một cổ phiếu.  Nếu công ty thông báo tách cổ phiếu hai-lấy-một, bạn sẽ có 2 cổ phiếu mới cho mỗi cổ phiếu bạn đang nắm giữ.  Cùng thời điểm này giá giảm còn 50 đô-la một cổ phiếu.  Nếu bạn đang sở hữu 300 cổ phiếu bán ở thị giá 100 đô-la/cổ phiếu, thì khi tách cổ phiếu bạn sẽ sở hữu 600 cổ phiếu mới tách ở giá 50 đô-la/cổ phiếu.

Ảnh hưởng đầu tiên của một vụ tách cổ phiếu không khác gì so với việc đổi tiền.  Nhưng có khả năng giá cổ phiếu sẽ tăng tiếp tới tận mức trước khi tách, và như vậy làm tăng tổng giá trị thị trường của cổ phần của bạn.  Tỷ lệ tách cổ phiếu có thể là hai-lấy-một, ba-lấy-hai, mười-lấy-một, hoặc một tỷ lệ kết hợp nào đó.

Gộp cổ phiếu

Trong một hoạt động gộp cổ phiếu công ty đổi một số lượng cổ phiếu lớn hơn lấy một số lượng nhỏ hơn-chẳng hạn 10 cổ phiếu gộp thành 5-nhằm đẩy giá lên tương ứng.  Điển hình của động cơ cho loại tác nghiệp này là nhằm đưa giá cổ phiếu lên cao nhằm thoả mãn một trong số các điều kiện niêm yết bắt buộc tối thiểu hoặc để cổ phiếu có mức giá hấp dẫn với các nhà đầu tư tổ chức (quy mô lớn), bao gồm các quỹ đầu tư tương hỗ và quỹ lương hưu, những nhà đầu tư thuộc loại này thường không mua các cổ phiếu có mức giá rất thấp.

Blue chips

Blue chips là thuật ngữ vay mượn từ loại chơi bài poker. Trong một ván bài như thế blue chips là có giá trị tính bằng tiền cao nhất.  Trên thị trường cổ phiếu, blue chips nhằm chỉ cố phiếu các công ty lớn nhất, và có khả năng sinh lợi ổn định nhất.  Tuy nhiên danh sách các cổ phiếu thuộc nhóm blue chip không có tính chất chính thức, và danh sách này vẫn có thay đổi.

Ví dụ cổ phần công ty AT&T (Công ty điện tín và điện thoại Mỹ)

Công ty AT&T nắm giữ kỷ lục về số lượng cổ phiếu phổ thông lớn nhất.  Vào thời điểm 31/3/1999 AT&T có 2.098.000.000 cổ phiếu và 3.500.000 cổ đông.

Thế nào là một cổ phiếu đại chúng?

Một trong những yếu tố rất quan trọng mà nhà đầu tư nên cân nhắc trước khi quyết định đầu tư là tính đại chúng của cổ phiếu (CP). Vậy CP đại chúng là gì và ảnh hưởng của CP đại chúng đối đối với việc đầu tư như thế nào?

CP đại chúng là gì?

Có thể hiểu CP đại chúng là CP có số lượng công chúng tham gia đầu tư đông đảo và chiếm một tỷ lệ nắm giữ cao trong tổng số CP phổ thông của tổ chức phát hành.

Tính đại chúng của CP một công ty càng cao khi vốn cổ phần càng lớn, tỷ lệ vốn cổ phần phát hành ra bên ngoài cao và có nhiều nhà đầu tư bên ngoài tham gia nắm giữ CP của công ty. Khi soạn thảo Nghị định 48/NĐ-CP/1998 về chứng khoán và thị trường chứng khoán (TTCK), các nhà làm luật đã rất chú ý tới khía cạnh này.
Hai trong bảy điều kiện để một công ty có thể phát hành chứng khoán ra công chúng là:

- Mức vốn điều lệ tối phiếu là 10 tỷ đồng Việt Nam

- Tối thiểu 20% vốn cổ phần của tổ chức phát hành phải được bán cho trên 100 người đầu tư ngoài tổ chức phát hành. Trường hợp vốn cổ phần của tổ chức phát hành từ 100 tỷ đồng trở lên thì tỷ lệ tối thiểu này là 15% vốn cổ phần của tổ chức phát hành.

Trên thực tế, tính đại chúng của CP còn phụ thuộc vào một số yếu tố sau:

- Tỷ lệ cổ phần phổ thông có quyền chuyển nhượng tự do trên tổng số vốn cổ phần: Điều này làm cho CP có tính thanh khoản cao.

- Mức độ hạn chế về thời gian chuyển nhượng của CP (đối với nhà đầu tư nước ngoài cũng như nhà đầu tư trong nước).

- Tỷ lệ lưu ký CP: CP niêm yết muốn mua bán phải được lưu ký lại Trung tâm giao dịch. Tỷ lệ lưu ký thấp tức là số lượng CP có thể tiến hành giao dịch được sẽ không cao.

- Tỷ lệ nắm giữ tối đa của một tổ chức, cá nhân: Khi điều lệ công ty cho phép một tổ chức hay cá nhân nắm giữ một tỷ lệ cao trong tổng số CP thì chỉ cần vài cổ đông lớn tham gia là không còn CP để bán cho các cổ đông nhỏ khác. Thêm vào đó, CP này dễ bị thôn tính bởi một tổ chức hay cá nhân nhằm phục vụ cho lợi ích riêng của họ.

- Lĩnh vực hoạt động: CP của công ty hoạt động trong các lĩnh vực đặc biệt mà nhà đầu tư ít có kiến thức hay hiểu biết về lĩnh vực này thì sẽ không thu hút được nhiều nhà đầu tư bằng CP của công ty hoạt động trong các lĩnh vực được nhiều người biết đến.

- Tình hình hoạt động: Một công ty hoạt động tốt, bền vững sẽ có khả năng thu hút nhiều công chúng đầu tư vào công ty.

- Mức độ công khai thông tin: Nhà đầu tư sẽ cảm thấy yên tâm hơn khi quyết định đầu tư vào một loại chứng khoán mà họ có khả năng tìm kiếm được thông tin cần thiết về chứng khoán này một cách dễ dàng và nhanh chóng.

- Độ lớn của TTCK: Khi quy mô của thị trường còn nhỏ, có ít hàng hoá... sẽ khó thu hút được nhiều công chúng đầu tư vì nhà đầu tư khó mà mua được CP lúc cần mua và bán CP vào thời điểm thích hợp...

Cổ phiếu đại chúng có ưu điểm gì?

- Giá CP dao động sát hơn với giá trị nội tại của chúng: Giá CP dao động tùy thuộc vào sự phán đoán của số đông mà tâm lý số đông thường chính xác hơn tâm lý thiểu số.

- Hạn chế được hiện tượng đầu cơ, lũng đoạn thị trường: Do số lượng CP nhiều nên giá vốn hoá thị trường (giá trị thị trường của công ty) lớn, nhà đầu cơ khó mà có đủ tiền để làm khuynh đảo giá CP.

- Hoạt động của công ty sẽ minh bạch hơn: Hoạt động của công ty, các động tĩnh của các nhà quản lý sẽ được một lượng hùng hậu các cổ đông để mắt tới nên có thể hạn chế được tiêu cực xảy ra.

- Có tính thanh khoản cao: Do có số lượng CP nhiều và có nhiều nhà đầu tư tham gia nên tại một thời điểm nào đó sẽ có nhiều người bán và nhiều người mua...

Nói chung, tính đại chúng của CP được quyết định bởi rất nhiều yếu tố. Nâng cao tính đại chúng của CP là một trong những cách để doanh nghiệp quảng bá và bảo vệ CP của mình.

Quyền biểu quyếtVới tư cách cổ đông, bạn có quyền biểu quyết trong các quyết định chính sách quan trọng, chẳng hạn liệu công ty có nên phát hành thêm cổ phiếu, bán công ty cho người mua bên ngoài hoặc thay đổi hội đồng quản trị.

Sở hữu cổ phần công ty trao cho bạn quyền được biểu quyết trong các vấn đề và chính sách quan trọng của công ty.

Với tư cách cổ đông, bạn có quyền biểu quyết trong các quyết định chính sách quan trọng, chẳng hạn liệu công ty có nên phát hành thêm cổ phiếu, bán công ty cho người mua bên ngoài hoặc thay đổi hội đồng quản trị.  Nói chung, càng nắm giữ nhiều cổ phần công ty, tiếng nói của bạn càng có trọng lượng trong các quyết định của công ty.  Nhưng nếu bạn nắm giữ cổ phiếu trên một năm, bạn có quyền đề xuất được tham gia ứng cử hội đồng quản trị, miễn là đề xuất của bạn đáp ứng được yêu cầu của Uỷ ban Sở giao dịch chứng khoán (SEC).

Các cổ phần không bằng nhau

Thông thường, một cổ phiếu cho bạn một phiếu bầu.  Tuy vậy, một số công ty phát hành các nhóm cổ phần khác nhau với các đặc quyền biểu quyết khác nhau.  Khi cổ phiếu có quyền biểu quyết lớn hơn, sẽ có tình hình một nhóm cổ đông nhỏ có thể kiểm soát quyền điều hành một công ty trong khi họ sở hữu ít hơn 50% tổng số cổ phiếu công ty.

Cách biểu quyết

Bạn có thể dự đại hội cổ đông thường niên công ty và tự mình biểu quyết.  Hoặc, bạn cũng có thể biểu quyết bằng phiếu của mình qua thư bưu điện sử dụng hòm phiếu gọi là thay thế, biểu quyết qua điện thoại hoặc đôi lúc trực tuyến qua mạng Internet. Trước kỳ họp hội đồng cổ đông, bạn nhận được một thông báo thay đổi, một loại văn bản pháp lý cung cấp thông tin về các thay đổi được dự kiến về hoạt động quản lý công ty cần được sự phê chuẩn của các cổ đông. Theo luật định, văn bản này còn cần trình bày trước cổ đông các đề xuất, thậm chí ngay cả khi quy định của công ty không yêu cầu điều này.  Thông báo này cũng phải chỉ rõ những người được đề cử vào hội đồng quản trị, và cả danh sách các cổ đông lớn của công ty. Các quy định mới của SEC yêu cầu các bản thông báo thay đổi phải cung cấp bằng sơ đồ/hình vẽ tổng chi phí của 5 vị thành viên hội đồng quản trị có trách nhiệm cao nhất. Thông báo này cũng phải báo cáo đầy đủ về tình hình giá cổ phiếu của công ty trong tương quan với các công ty khác thuộc loại tương đương trong cùng một ngành công nghiệp và tương quan với chỉ số S&P 500.

Bản thông báo này sẽ đề nghị các cổ đông bầu một hội đồng quản trị mới và biểu quyết một số vấn đề của công ty. Các thành viên hội đồng quản trị sẽ giám sát hoạt động của công ty và đặt các mục tiêu phát triển dài hạn. Bạn có thể ủng hộ toàn bộ kế hoạch, biểu quyết không ủng hộ một số mục tiêu, hoặc ủng hộ một số mục tiêu và phản đối một số khác. Bản thông báo này trao quyền cho cổ đông biểu quyết “đồng ý” hoặc “không đồng ý” hoặc rút lại các kiến nghị đề xuất và các vấn đề khác có ảnh hưởng đến hoạt động của công ty. Các thành viên hội đồng quản trị thường muốn cổ đông biểu quyết ủng hộ các vấn đề họ đề xuất và không ủng hộ các vấn đề họ không thích. Nếu bạn không nộp lại ý kiến biểu quyết của mình, phiếu của bạn sẽ không được tính.

Thái độ thay đổi

Các nhà đầu tư tổ chức (lớn) vốn dĩ đầu tư vào các khoản cổ phiếu lớn càng lúc càng đòi hỏi quyền có ý kiến trong các công việc điều hành của công ty. Lấy ví dụ, họ có thể bày tỏ sự lo lắng về tính hiệu quả của công tác lập kế hoạch của hội đồng quản trị và cách họ giám sát hiệu quả hoạt động của vị tổng giám đốc. Các nhà đầu tư này còn muốn được xác nhận rằng các phương thức hoạt động kinh doanh hiện tại có khả năng sinh lợi ở mức chấp nhận được. Một cách tương tự, các cổ đông đơn lẻ quan tâm nhiều tới vấn đề xã hội và môi trường ngày càng tích cực tham gia vào quá trình biểu quyết. Điển hình là họ muốn biết nhiều hơn thông tin về các chính sách công ty đụng chạm đến những vấn đề như ảnh hưởng môi trường sinh ra từ hoạt động của công ty, điều kiện làm việc của người lao động và các nhà cung cấp, cùng với những mối quan tâm đạo đức khác. Mặc dù các cá nhân đơn lẻ có thể thấy khó khăn để có thể gây áp lực lên chính sách công ty một cách trực tiếp, nhưng các yêu cầu của họ cũng như những đề xuất cổ đông khác có thể buộc công ty phải giải thích và đôi lúc sửa đổi cả phương thức thực hành trong kinh doanh.

Biểu quyết luỹ kế

Nếu là cổ đông, bạn thường điển hình nhận được một phiếu biểu quyết cho một cổ phiếu sở hữu. Nhưng khi bạn biểu quyết về hội đồng quản trị của một số công ty, bạn có thể được quyền và có cơ hội biểu quyết bằng phiếu theo cách không giống như truyền thống. Theo cách truyền thống, gọi là biểu quyết luật định, bạn biểu quyết cùng số phiếu cho từng thành viên quản trị điều hành công ty. Nhưng mặt khác, theo cách biểu quyết luỹ kế, bạn có thể gộp số phiếu biểu quyết và chia số phiếu biểu quyết lệch nhau cho các ứng viên khác nhau. Ví dụ, nếu bạn sở hữu 100 cổ phiếu và có 8 thành viên được chọn tham gia cuộc bầu chọn, theo cách truyền thống bạn bỏ phiếu cho mỗi người là 100 phiếu, và tổng số là 800 phiếu bầu. Theo cách luỹ kế, bạn vẫn có thể theo cách này, hoặc có thể dồn 800 phiếu biểu quyết chỉ cho một vài ứng viên, và không bầu phiếu nào cho các ứng viên khác. Thậm chí, bạn có thể dồn số phiếu luỹ kế toàn bộ là 800 cho đúng một ứng viên. Mục đích của biểu quyết luỹ kế là đem lại tiếng nói trọng lượng hơn cho các cổ đông nhỏ trong hoạt động quản chế công ty.

Giá trị của cổ phiếu

Một cổ phiếu không có giá trị cố định, và được đo bằng giá của nó trên thị trường. Khi các nhà đầu tư nhiệt tình mua cổ phiếu vì họ tin rằng đó là cách đầu tư tốt, giá trị cổ phiếu sẽ tăng lên. Nhưng nếu họ nghĩ rằng triển vọng công ty không sáng sủa, và phương án là không đầu tư thêm hoặc bán bớt các cổ phiếu họ đang sở hữu, giá trị cổ phiếu sẽ sụt giảm. Nhưng giá cũng chỉ là một thước đo của giá trị cổ phiếu.

Giá trị của cổ phiếu thay đổi theo thời gian, tuỳ thuộc vào điều kiện thị trường, quan niệm của nhà đầu tư, và một loạt các vấn đề khác.

Một cổ phiếu không có giá trị cố định, và được đo bằng giá của nó trên thị trường. Khi các nhà đầu tư nhiệt tình mua cổ phiếu vì họ tin rằng đó là cách đầu tư tốt, giá trị cổ phiếu sẽ tăng lên. Nhưng nếu họ nghĩ rằng triển vọng công ty không sáng sủa, và phương án là không đầu tư thêm hoặc bán bớt các cổ phiếu họ đang sở hữu, giá trị cổ phiếu sẽ sụt giảm. Nhưng giá cũng chỉ là một thước đo của giá trị cổ phiếu. Lãi trên đầu tư (ROI), tức là khoản tiền bạn thu được từ cổ phần nắm giữ, là một thước đo khác. Để đánh giá khả năng sinh lãi tốt trong tương lai, bạn có thể quan sát lại lịch sử hiệu quả tốt của công ty cũng như tốc độ tăng trưởng vững vàng.

Các cổ phiếu có tính chu kỳ

Không phải tất cả các cổ phiếu đều có hành vi giống nhau. Một điểm khác biệt quan trọng là mức liên hệ gần gũi của hoạt động kinh doanh của công ty với điều kiện phát triển của nền kinh tế. Các cổ phiếu chu kỳ là cổ phiếu của các công ty có tính lệ thuộc cao vào trạng thái của nền kinh tế. Khi mọi hoạt động giảm nhịp độ, lợi nhuận công ty giảm xuống nhanh, và giá cổ phiếu cũng vậy. Nhưng khi nền kinh tế phục hồi, thu nhập tăng lên và giá cổ phiếu tăng. Cổ phiếu hàng không và khách sạn có tính chu kỳ điển hình: Mọi người có xu hướng cắt giảm chi phí đi lại và nghỉ ngơi khi nền khi tế chậm phát triển. Ngược lại, giá cổ phiếu các công ty cung cấp các dịch vụ cơ bản và hàng hoá thiết yếu, chẳng hạn thực phẩm, lại có xu hướng đứng tương đối ổn định.

Chọn đúng thời điểm

Bài toán đố sinh lợi nhuận, dĩ nhiên, là mua cổ phiếu trước khi người khác đổ xô vào mua và bán chúng trước khi người ta quyết định tháo khoán. Quyết định chọn đúng thời điểm đồng nghĩa với việc bạn buộc phải chú ý tới các yếu tổ:

- Tốc độ tăng trưởng của lợi nhuận của công ty

- Tính cạnh tranh của sản phẩm và dịch của công ty

- Sự tồn tại/xuất hiện của các thị trường mới

- Sức mạnh quản lý và các nhược điểm

- Môi trường kinh tế tổng thể mà công ty hoạt động trong đó

Đánh cược bằng xác suất

Đầu tư là một vụ đánh cược, nhưng đánh cược cách này không giống cá cược đua ngựa. Trên thị trường cổ phiếu, “đánh cược” tự bản thân đã ảnh hưởng đến kết quả. Nếu rất nhiều người đánh cược trên cổ phiếu Atlas, giá Atlas sẽ tăng. Cổ phiếu trở nên có giá trị khi nhiều nhà đầu tư muốn sở hữu nó. Điều ngược lại cũng đúng: Nếu các nhà đầu tư bán cổ phiếu Zenon, giá trị của nó sẽ giảm đi. Giá mà càng giảm, các nhà đầu tư càng muốn bán ra.

Tìm kiếm lợi nhuận từ cổ phiếu

Bạn có thể tạo ra lợi nhuận bằng cách bán cổ phiếu ở mức giá cao hơn mức giá khi bạn mua chúng, hoặc bằng cách thu về các khoản cổ tức trên cổ phiếu, hoặc cả 2 cách. Lượng lợi nhuận bạn kiếm được từ việc bán cổ phần nắm giữ được gọi là lãi vốn. Đương nhiên, có thể bạn không được hưởng toàn bộ số này, vì có thể bạn phải trả thuế trên phần lãi vốn này nhưng nếu bạn sở hữu cổ phần của bạn một năm hoặc lâu hơn nữa, nó có thể sẽ trở thành một thứ lãi dài hạn. Điều này có nghĩa là bạn có thể hưởng mức thuế suất thấp hơn, ở một số quốc gia, so với mức bạn trả lãi của cổ tức hay các phương án đầu tư khác ngắn hạn hơn.

là một phần lợi nhuận công ty thu được và dành ra để trả cho cổ đông công ty.  Hội đồng quản trị công ty sẽ quyết định mức cổ tức bao nhiêu để trả, hoặc liệu công ty có nên trả cổ tức không. Thông thường, chỉ các công ty lớn và đã trưởng thành mới trả cổ tức, trong khi đó các công ty bé hơn thường tái đầu tư lợi nhuận để tiếp tục phát triển. Các cổ phiếu có trả cổ tức thường được gọi là cổ phiếu thu nhập, trong khi đó các cổ phiếu trả rất ít cổ tức hoặc không trả cổ tức mà dùng lợi nhuận để tái đầu tư được gọi là cổ phiếu tăng trưởng.

Chứng chỉ sở hữu cổ phần

Với chứng khoán, các chứng chỉ sở hữu cổ phần là loại giấy tờ ghi chép truyền thống, và thường rất tỉ mỉ, về quyền sở hữu cổ phần-nhưng ngày nay chúng càng lúc càng hiếm thấy.

Trước kỷ nguyên hệ thống dữ liệu điện tử, các bằng chứng ghi chép, được gọi là chứng khoán, rất cần thiết cho công việc theo dõi việc đầu tư. Ngày nay, ta thường không cầm các chứng chỉ hiện vật – trên thực tế, một số công ty môi giới còn yêu cầu trả phí để phát hành các chứng chỉ này.  Thay vì các chứng chỉ, ngày nay thông tin được lưu trữ trên các tệp tin của máy tính. Giống như nhiều nhà đầu tư, bạn có thể lựa chọn để cổ phiếu của mình được đăng ký dưới tên các công ty môi giới chứng khoán. Cách này khiến cho việc bán cổ phiếu dễ dàng hơn, vì bạn không cần phải mang các chứng chỉ tới người môi giới nữa. Cũng có nghĩa là an toàn hơn. Hàng tỷ đô-la giá trị chứng khoán nằm trên các chứng chỉ như thế bị thất lạc hoặc bị mất cắp mỗi năm. Tuy nhiên, chứng chỉ chứng khoán vẫn có sự quyến rũ của nó, và thay vì từ bỏ các chứng chỉ vì tính lỗi thời, nhiều công ty đang thiết kế lại chúng để có hình ảnh mới về tính hiện diện. Mỗi chứng chỉ sở hữu cổ phần công ty có dấu hiệu riêng biệt, nhưng đều cùng mang một số nhất định đặc tính hiện diện chung.

Số đăng ký được gán cho các chứng chỉ sở hữu cổ phần do Ủy ban quản lý sở giao dịch chứng khoán (SEC) cung cấp là một cách để xác lập hợp lệ và quyền sở hữu. Các chứng chỉ cổ phiếu có thể chiết khấu lấy tiền mặt, nhưng vẫn có một số cách để theo dõi và hạn chế khiến cho việc mua bán các cổ phiếu đánh cắp rất khó khăn.

Dấu công tycủa nhà phát hành, có ngày và địa chỉ thành lập, được in dọc theo đáy của chứng chỉ.

Các chứng chỉ được thiết kế có các mảng màu sẫm trên loại giấy sản xuất theo qui trình đặc biệt để đảm bảo rất khó làm giả. Các hoạ tiết hình học phức tạp bao quanh hình thành nên viền bao quanh được tạo ra bởi các máy đã lập trình theo các sơ đồ riêng biệt khiến cho việc sao chép rất khó khăn. Chúng cũng được in ra từ các loại khuôn intaglio nên hình ảnh in ra có cảm giác nổi lên.

Tên người nắm giữ cổ phiếu (cổ đông) được ghi rõ trên bề mặt của chứng chỉ. Để thực hiện sửa đổi về quyền sở hữu hoặc để mua bán cổ phiếu, người ta phải ký hậu vào mặt sau của chứng chỉ này và nộp lên cho công ty phát hành hoặc nhà môi giới.

Số CUSIP là một số nhận dạng gồm 9 chữ số được gán cho từng cổ phiếu ở Mỹ. Một uỷ ban có tên là Ủy ban về các thủ tục nhận dạng chứng khoán thống nhất được Hiệp hội các nhà ngân hàng Mỹ thành lập để trở thành một phương thức bảo vệ và theo dõi tất cả các chứng khoán được giao dịch.

Mặc dù giá danh định của một cổ phiếu thuộc cổ phần đã có một thời gắn với giá trị đầu tư, ngày nay công ty phát hành chứng khoán chỉ ấn định một con số, điển hình từ 25 cent tới 1 đô-la trên một cổ phiếu, hoàn toàn chỉ để phục vụ chức năng và mục đích ghi chép kế toán.

Ngược lại, giá danh định của trái phiếu, còn gọi là mệnh giá, là một khoản tiền ghi nhận sẽ được trả khi đáo hạn. Khoản tiền lãi mà trái phiếu mang lại cho người đầu tư là một tỷ lệ phần trăm của mệnh giá đó.

Trên chứng chỉ sở hữu chứng khoán, tên của công ty phát hành được in rất rõ ràng. Một hình chân dung người với các đặc tính khuôn mặt nhận dạng rõ rệt bắt buộc phải xuất hiện ít nhất ¾ của trang mặt của cổ phiếu đang giao dịch trên Sở giao dịch chứng khoán New York . Những hình này và các hình ảnh xung quanh hoặc phía sau được bổ sung sửa đổi để tạo dựng hình ảnh mới cho một số công ty. Các ống khói nhả khói chẳng hạn ngày nay biến mất. Sự thay đổi này nhấn mạnh vào trách nhiệm môi trường hoặc thay đổi trong đời sống hiện tại.

Số cổ phiếumà chứng chỉ cổ phần đại diện được xuất hiện vài lần trên tờ chứng chỉ.

Bán cổ phiếu mới

Quá trình bán ra công chúng, hay còn gọi là chuyển công ty thành đại chúng, có nghĩa là tạo điều kiện để người ngoài công ty có thể mua cổ phần của công ty. Để chào bán ra công chúng, ban giám đốc đăng ký cổ phần với Ủy ban chứng khoán và giao dịch (SEC) và thực hiện phát hành lần đầu ra công chúng, thường gọi là IPO.

Lần đầu tiên một công ty phát hành cổ phiếu được gọi là bán ra công chúng (going public).

Quá trình bán ra công chúng, hay còn gọi là chuyển công ty thành đại chúng, có nghĩa là tạo điều kiện để người ngoài công ty có thể mua cổ phần của công ty. Để chào bán ra công chúng, ban giám đốc đăng ký cổ phần với Ủy ban chứng khoán và giao dịch (SEC) và thực hiện phát hành lần đầu ra công chúng, thường gọi là IPO.

Từ sở hữu tư nhân đến sở hữu đại chúng

Con đường đi tới tính sở hữu đại chúng thường bắt đầu từ việc người khởi sự doanh nghiệp (entrepreneur) mang sẵn một ý tưởng kinh doanh một sản phẩm hay dịch vụ và vay mượn tiền đủ để khởi sự công việc kinh doanh. Nếu công ty tăng trưởng, người kinh doanh này có thể thu hút thêm nguồn tiền để mở rộng kinh doanh từ thị trường vốn tư nhân. Tại đây, các nhà đầu tư giàu có, các công ty đầu tư và các ngân hàng tập trung tiền vốn lại – gọi là vốn mạo hiểm – và họ sẵn sàng chịu rủi ro đầu tư vào một doanh nghiệp mới để đổi lấy vai trò tác động lên cách thức điều hành doanh nghiệp này và cùng chia xẻ lợi nhuận thu được.

Phát hành ra công chúng

Nếu một công ty nhỏ cảm nhận rằng dịch vụ và sản phẩm của mình thu hút được nhu cầu lớn, hoạt động công ty có thể nhanh chóng vượt quá khả năng đầu tư của các nhà đầu tư rủi ro có thể cung cấp tài chính cho quá trình tăng trưởng mạnh. Đó là lúc công ty quyết định phát hành ra công chúng. Đầu tiên, ban giám đốc tới gặp gỡ các ngân hàng đầu tư có khả năng đồng ý bảo lãnh cho quá trình phát hành cổ phiếu; nghĩa là đồng ý mua tất cả các cổ phiếu ở mức giá đã thống nhất và sau đó bán lại chúng cho số đông công chúng, hy vọng là ở mức giá có lãi. Nhà bảo lãnh giúp công ty soạn thảo bản cáo bạch (prospectus), tức là một bản phân tích chi tiết về lịch sử tài chính của công ty, các sản phẩm hoặc dịch vụ, trình độ và kinh nghiệm của ban giám đốc điều hành. Bản cáo bạch cũng đánh giá các loại rủi ro khác nhau mà công ty phải đối mặt.

Thu hút nhà đầu tư

Việc bán cổ phần dự kiến sẽ được thông báo trên báo chí tài chính. Các quảng cáo thường được gọi là bia đá vì cách thức người ta in phần quảng cáo trong khung viền đen và in đậm. Các công ty bảo lãnh phát hành cũng có thể tổ chức các cuộc họp giữa ban giám đốc công ty và các nhà đầu tư tổ chức lớn, như người quản lý Pension Fund, các quỹ đầu tư tương hỗ. Trước ngày thực tế bán cổ phần, các nhà bảo lãnh sẽ định giá phát hành, hoặc xác lập mức giá mà chính họ sẽ trả cho mỗi cổ phiếu. Khi cổ phần bắt đầu được mua bán ngày hôm sau, giá có thể tăng lên hoặc giảm xuống, tuỳ thuộc vào tình hình liệu nhà đầu tư có nhất trí hay không đồng ý với cách đánh giá của nhà bảo lãnh phát hành cho công ty mới này.

Bán trực tiếp

Một số công ty chọn cách đi đường tắt để thực hiện IPO bằng cách chào bán trực tiếp tới các nhà đầu tư, hoặc bán cổ phiếu trên Internet thông qua một công ty môi giới điện tử. Loại hình chào bán tự mình làm lấy này tiết kiệm được tiền bằng cách loại bỏ bớt các khoản chi phí phải trả cho nhà bảo lãnh. Tuy vậy, công ty vẫn phải đảm bảo thoả mãn các quy định hồ sơ lưu của SEC. Một nhược điểm quan trọng của chào bán trực tiếp các cổ phiếu chưa niêm yết chính thức trên một sở giao dịch chứng khoán hoặc không được giám sát bởi các phân tích viên thị trường là thường việc giao dịch xẩy ra ở quy mô rất bé, hoặc không thường xuyên. Điều này có thể hạn chế sự hứng thú của nhà đầu tư vào chính cổ phiếu đó.

Bán thứ cấp

Nếu một công ty đã phát hành cổ phiếu, nhưng muốn tiếp tục tăng vốn thêm nữa thông qua bán thêm cổ phần, quá trình đó được gọi là bán thứ cấp. Các công ty thường tỏ ra lo lắng đối với việc phát hành thêm cổ phiếu, vì lý do càng nhiều lượng cung cổ phiếu, giá trị từng cổ phiếu đơn đã phát hành sẽ nhỏ đi. Chính vì lý do này, một công ty trong trường hợp điển hình chỉ phát hành thêm cổ phiếu nếu giá cổ phiếu của công ty đang cao. Để gọi thêm nguồn tiền, công ty có thể quyết định phát hành trái phiếu, hoặc đôi lúc là các trái phiếu chuyển đổi hay cổ phiếu ưu đãi. Một công ty nhận được tiền chỉ khi cổ phiếu của nó được phát hành lần đầu. Tất cả các giao dịch tiếp theo chỉ có ý nghĩa lãi hay lỗ cho cổ đông (người nắm giữ cổ phiếu) chứ không có liên quan gì tới công ty phát hành cổ phiếu đó.

Người mua cổ phần

Tất cả các nhà đầu tư mua cổ phần vì cùng một nguyên nhân: tìm kiếm lợi nhuận. Nhưng thực tế là họ tiến hành mua rất khác nhau.

Con số ước lượng là khoảng 43% công dân Mỹ sở hữu cổ phần, gần như gấp đôi con số đầu tư vào cổ phần vào năm 1990. Họ sở hữu khoảng 80% tổng số cổ phần trên thị trường Mỹ, hoặc trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua các quỹ đầu tư tương hỗ. Và họ cũng tham gia tới 45% tổng lượng giao dịch do họ mua và bán các cổ phiếu do chính họ nắm giữ.

Khoảng 60% nhận định rằng khoản đầu tư của mình có giá trị ít nhất 10.000 đô-la, hoặc đầu tư vào cổ phiếu của họ chiếm hơn 20% của tổng các khoản đầu tư cá nhân, so với con số 10% vào năm 1990. Và với con số ngày càng tăng, tổng giá trị danh mục đầu tư (portfolio) của họ đã vượt qua con số tổng giá trị nhà ở, làm đảo ngược cả một xu hướng dài hạn.

Các nhà đầu tư tổ chức

Một nhà đầu tư tổ chức là một tổ chức mang tài sản của chính tổ chức đó hoặc được người khác uỷ thác để đầu tư. Các nhà đầu tư tổ chức điển hình là các công ty đầu tư (bao gồm cả quỹ đầu tư tương hỗ), các hệ thống quỹ lương hưu, công ty bảo hiểm, các trường đại học và ngân hàng. Lấy ví dụ, CalPERS là một quỹ lương hưu đại chúng của California, có 93 tỷ đô-la tương đương 67% tổng tài sản nằm ở dạng cổ phần, tính vào thời điểm đầu năm 1999. Vì lý do nhà đầu tư tổ chức thường nắm rất nhiều tiền để đầu tư và cam kết đầu tư sinh lợi, do đó họ tham gia giao dịch thường xuyên và ở quy mô rất lớn.

Một lệnh mua hay bán cần đạt số lượng 10.000 cổ phiếu hoặc nhiều hơn nữa để được xếp vào loại giao dịch tổ chức-thực chất là con số khiêm tốn so với một quỹ đầu tư tương hỗ lớn đang háo hức đưa đồng tiền của nhà đầu tư vào họat động.

Kinh doanh theo chương trình là gì?

Một số các nhà đầu tư tổ chức đẩy nhanh quá trình giao dịch sử dụng các chương trình máy tính để mua và bán số lượng lớn cổ phiếu. Các chương trình đôi lúc tự động thực hiện lệnh giao dịch khi các mức giá chạm tới các mức đã xác định trước. Việc mua bán theo chương trình đột ngột như vậy có thể gây ra các thay đổi giá chứng khoán bất thường hoặc có thể làm sinh ra những dịch chuyển đột biến trên toàn thị trường chứng khoán. Vụ sụp đổ thị trường chứng khoán năm 1987 ở Mỹ xẩy ra ít nhất có một phần nguyên nhân là do giao dịch theo chương trình thực hiện do giá sụt xuống. Kể từ đó, các thị trường cổ phiếu đã đưa vào sử dụng hệ thống an toàn-gọi là cầu chì-để giảm thiểu hoạt động mua bán hoặc dừng hẳn kinh doanh cổ phiếu lại trong trường hợp thị trường rơi quá nhiều và quá nhanh.

Cách thức mua

Nếu bạn có quan điểm đầu tư dài hạn, bạn có thể mua một cổ phần và giữ cho tới khi cổ phần đó đạt đến một mức giá trị tăng đáng kể - trong một số trường hợp có thể tính bằng năm. Hoặc bạn có thể tìm kiếm lợi nhuận nhanh chóng qua cổ phiếu với các loại cổ phiếu mà bạn kỳ vọng sẽ có mức giá tăng đột biến trong vòng một thời gian ngắn. Khi giá cổ phiếu tăng, bạn sẽ bán và mua các loại tài sản khác. Hướng kinh doanh này gọi là giao dịch ngày hoặc định thời thị trường.

Các nhà đầu tư tổ chức và các nhà kinh doanh cổ phiếu chuyên nghiệp, tận dụng các chương trình phân tích phức tạp, đã thực hành kinh doanh theo cách định thời lượng thị trường đã nhiều năm. Nhưng gần đây, các nhà kinh doanh không chuyên có khả năng truy cập tới các luồng thông tin lớn về giá trên cơ chế trực tuyến, chẳng hạn qua Internet, bắt đầu tham gia loại hoạt động này.

Hoạt động giao dịch ngày tăng lên đang tạo ra một số thay đổi nhanh chóng trên thị trường, mà một trong những thay đổi đó là tăng nhanh mức dao động, vì ngày càng nhiều các nhà đầu tư độc lập nhảy ra nhảy vào thị trường trong một nỗ lực tìm kiếm lợi nhuận nhanh chóng.

Nhiều chuyên gia lo lắng rằng sự dễ dàng thao tác giao dịch trực tuyến thu hút nhiều nhà đầu tư còn bỡ ngỡ lao vào thử loại kinh doanh này. Các chuyện gia cảnh báo rằng để thực hiện kinh doanh thành công luôn luôn khó khăn kể cả trong trường hợp tốt đẹp nhất, và nó luôn làm tăng cơ hội thua thiệt về tài chính.

Câu lạc bộ đầu tư

Nếu bạn muốn tham gia vào thị trường cổ phiếu nhưng ngần ngại phải tự mình bắt đầu mọi thứ, bạn có thể tham gia một trong số 37.000 câu lạc bộ đầu tư tại Mỹ hoặc tổ chức riêng câu lạc bộ của bạn.

Trong khi câu lạc bộ đầu tư có rất nhiều lợi thế - trong số đó là tạo dựng sự tin cậy, chia xẻ gánh nặng chi phí nghiên cứu đầu tư và có thể xây dựng một danh mục đầu tư phân tán rủi ro – thì việc tham gia một câu lạc bộ không nhất thiết đảm bảo lợi nhuận vượt trội. Một trong các vấn đề tồn tại là quá trình ra quyết định thường phải dựa trên nguyên tắc nhất trí. Điều này cũng đồng nghĩa với việc đôi lúc phải nhất trí mua và bán theo các quyết định ngược với khả năng nhận định của bạn mà có thể là tốt hơn. Một nhược điểm khác nữa là nhiều câu lạc bộ mua các lô nhỏ cổ phần, khiến cho chi phí hoa hồng giao dịch tăng lên tương đối.

Hầu hết các câu lạc tuân thủ các hướng dẫn của Hiệp hội quốc gia của các câu lạc bộ đầu tư (NAIC). Nếu bạn quan tâm, có thể tham khảo web site www.better-investing.org

Quy mô tạo nên sự khác biệt

Quy mô một công ty, hoặc còn goi là tổng giá trị thị trường, là một tác nhân quan trọng để cân nhắc khi bạn quyết định mua cổ phiếu nào. Giá trị thị trường được tính bằng cách nhân tổng số cổ phiếu có thể lưu thông với thị giá hiện tại của cổ phiếu. Ví dụ, một công ty có 100 triệu cổ phiếu đang lưu thông với mức thị giá hiện tại là 25 đô-la một cổ phiếu sẽ có tổng giá trị thị trường là 25 tỷ đô-la. Sơ đồ dưới đây tóm tắt lại những khác biệt cơ bản giữa các công ty có tổng giá trị thị trường lớn, vừa và nhỏ.

Lấy thông tin ở đâu

Quy mô giao dịch

Mức dễ dàng của giao dịch

Rủi ro và lợi nhuận

Tổng giá trị thị trường lớn

(Cỡ trên 5 tỷ đô-la)

Chỉ số DJIA, S&P 500;

Được sự chú ý lớn của các nhà môi giới và phương tiện đại chúng;

Các công ty cung cấp thông tin.

Lớn

Dễ dàng

Thường là giá cao, tuy vậy rủi ro phá sản công ty thấp;

Thường là có cổ tức thường xuyên;

Không phải lúc nào cũng có cơ hội tăng trưởng tốt.

Tổng giá trị thị trường vừa (Cỡ trên 1.5 tỷ đô-la)

Một số chỉ số liên quan;

Sự chú ý của các nhà môi giới và mọt số phương tiện đại chúng;

Công ty cung cấp thông tin.

Lớn

Dễ dàng

Tiềm năng tăng trưởng lớn hơn so với các đại công ty.

Tổng giá trị thị trường nhỏ

(Nhỏ hơn 1.5 tỷ đô-la)

Ít tin tức cho tới khi giá tăng đột biến;

Công ty cung cấp thông tin.

Nhỏ

Có khả năng khó khăn

Có khả năng thu lợi lớn;

Rủi ro cao vì khả năng phá sản công ty hoặc khả năng quản lý yếu.

Mua cổ phần

Để mua hoặc bán một lượng cổ phần, bạn thường phải thông qua một nhà môi giới, là một loại công ty đầu tư thành viên của sở giao dịch cổ phiếu. Doanh vụ của bạn được gửi vào tay một người môi giới, người này đã vượt qua một kỳ thi về luật chứng khoán và đã được đăng ký với Ủy ban Chứng khoán và Sở giao dịch (SEC). Ở Việt Nam là Ủy ban chứng khoán nhà nước.

Bạn cũng có thể mua cổ phần trực tiếp từ công ty phát hành thông qua kế hoạch tái đầu tư cổ tức (DRIP). Một số lượng lớn các công ty đề xuất loại kế hoạch này và chỉ yêu cầu nột một khoản phí nhỏ để xử lý giao dịch của bạn. Nếu bạn đăng ký tham gia, cổ tức của bạn tự động được tái đầu tư để mua nhiều cổ phiếu hơn, và bạn có thể thực hiện cả việc mua thêm bằng tiền mặt nữa.

Tên gọi nói lên điều gì?

Mặc dù bạn có thể sử dụng thuật ngữ nhà môi giới để mô tả những người chuyên nghiệp làm việc mua và bán cổ phiếu, nhưng thị trường tài chính lại sử dụng các thuật ngữ khác, những tên gọi ít sử dụng rộng rãi để mô tả cách thức thực hiện trao đổi chứng khoán như sau.

Người môi giới (broker) xử lý các lệnh mua và bán chứng khoán do các khách hàng tổ chức hoặc tư nhân đưa ra, và họ làm để nhận hoa hồng.

Xa xưa ban đầu, broker – người môi giới – là người bán rượu. Họ vận chuyển, bê vác và mở các thùng rượu. Ngày nay broker không còn làm việc với các chất lỏng nữa mà là các công việc thú vị của một đại lý tài chính.

Người kinh doanh (dealer) mua và bán chứng khoán trên tài khoản của mình hoặc tài khoản công ty mà họ làm việc, chứ không thực hiện cho khác hàng. Người kinh doanh kiếm tiền dựa trên mức chênh lệch giữa phần tiền họ mua chứng khoán và phần thu lại được khi bán chứng khoán. Người kinh doanh chứng khoán có thể còn được gọi là broker-dealer, vì thực tế họ làm cả 2 loại việc.

Người giao dịch(trader) còn gọi là nhà giao dịch tác nghiệp có đăng ký hay cạnh tranh, mua và bán các chứng khoán cho portfolio của mình. Thuật ngữ trader cũng mô tả nhân viên của người kinh doanh loại broker-dealer, thao tác và xử lý công việc giao dịch chứng khoán của các công ty.

Sơ đồ hành trình kinh doanh chứng khoán

Khách hàng đưa lệnh mua và bán

Khi bạn yêu cầu broker mua hoặc bán cổ phần ở mức thị giá hiện tại, bạn đang thực hiện lệnh cho thị trường. Giá bạn trả (hoặc thu về) thường là giống như hoặc gần bằng với mức chào bạn nhận được khi đặt lệnh, tuỳ thuộc vào tốc độ xử lý và mức độ sôi nổi của loại cổ phần giao dịch.

Nếu bạn nghĩ giá cổ phiếu bạn muốn giao dịch sắp thay đổi, bạn có thể đặt lệnh giới hạn. Loại lệnh này yêu cầu người môi giới mua hay bán chỉ khi nào cổ phiếu đạt mức giá bạn chỉ định, hoặc mức giá tốt hơn.

Lệnh dừng yêu cầu người môi giới mua hoặc bán ở thị giá một khi giá cổ phiếu đã chạm tới mức giá nhắm tới đã được chỉ định rõ, gọi là giá dừng. Các lệnh dừng thông thường được đặt ra để giới hạn mức thua lỗ hoặc để bảo vệ lợi nhuận. Mặt tiêu cực của lệnh này là chúng có thể được thực hiện ở mức giá cao hơn hoặc thấp hơn giá dừng (vì lý do cổ phiếu giao dịch ở mức thị giá sau khi chạm giá dừng).

Khi bạn đưa ra lệnh dừng hoặc lệnh giới hạn, người môi giới của bạn sẽ hỏi liệu bạn có muốn dùng lệnh GTC (Good ‘til canceled, tức là có giá trị cho tới khi bị huỷ bỏ) hoặc lệnh ngày (day order). Lệnh GTC luôn có hiệu lực cho tới khi nó được hoàn thành hoàn toàn hoặc chính bạn huỷ bỏ nó. Lệnh ngày được huỷ bỏ tự động nếu không thực hiện được toàn bộ lệnh vào cuối ngày giao dịch.

Công ty môi giới xử lý giao dịch

Một số người môi giới, thường gọi là người môi giới dịch vụ tổng thể, cung cấp hàng loạt dịch vụ ngoài chức năng chỉ thực hiện các lệnh mua và bán cho khách hàng. Các dịch vụ khác có thể bao gồm: nghiên cứu đầu tư, xây dựng mục tiêu đầu tư ngắn hạn và dài hạn.

Người môi giới chiết khấu (discount broker) thực hiện các giao dịch cho khách hàng, nhưng điển hình họ chỉ cung cấp thêm một số loại dịch vụ hạn chế. Mức phí của họ thường thấp hơn nhiều so với môi giới dịch vụ tổng thể. Và đối với các nhà đầu tư nhiều kinh nghiệm, những người giao dịch thường xuyên và trên khối lượng cổ phiếu lớn, còn có loại môi giới chiết khấu nhiều (deep-discount broker). Những người môi giới loại này thu phí còn thấp nữa.

Phương pháp giao dịch cổ phiếu chi phí thấp nhất, tuy nhiên lại là qua các công ty môi giới trực tuyến (online brokerage). Nhiều công ty môi giới chiết khấu và dịch vụ tổng thể có vai vế ngày nay còn chiết khấu chi phí đáng kể đối với các khách hàng mua và bán qua mạng (trực tuyến).

Lô chẵn:

Thông thường bạn mua và bán cổ phần theo các khối cổ phiếu, với số lượng 100 cổ phiếu một khối (hay còn gọi là lô). Lô 100 cổ phiếu như vậy gọi là lô chẵn (round lot). Các nhà đầu tư nhỏ có thể mua chỉ 1 cổ phiếu, hoặc số lượng cổ phiếu nào mà họ đủ tiền trả. Số lượng nhỏ không thuộc lô chẵn như vậy gọi là lô lẻ. Các nhà môi giới thường thu phí cao hơn với các lệnh đặt mua bán lô lẻ.

Thị trường cổ phiếu phản ánh hoạt động

Thông tin cập nhật là dòng máu nuôi sống hoạt động giao dịch. Thông tin không chỉ phản ánh các quyết định đầu tư hiện tại mà còn ảnh hưởng đến những gì sẽ xẩy ra ở giờ hoặc các phiên giao dịch tiếp theo.

Hoạt động giao dịch của các cổ phần đơn lẻ và của toàn thị trường tổng thể được cập nhật liên tục trên mạng internet, trên đài và ti-vi, và còn được tóm tắt trên các tờ báo tài chính hàng ngày, chẳng hạn tờ Nhật báo Phố Wall (Wall Street Journal). Chuyển động chung toàn thị trường thường được theo dõi bởi các chỉ số và một số đại lượng trung bình, chẳng hạn Trung bình công nghiệp Dow Jones (DJIA) hay chỉ số S&P 500 cổ phiếu.

Truy cập vào các thông tin trực tuyến đang thay đổi một cách ngoạn mục phương thức đầu tư của các cá nhân. Chỉ cần tham gia thực hành một chút, bạn đã có thể nghiên cứu lịch sử tài chính của một công ty cụ thể, tận dụng các phần mềm sử dụng trực tuyến để giúp bạn lựa chọn loại cổ phiếu phù hợp hoặc truy cập tới các trang cung cấp thông tin báo giá trực tuyến. Các nhà đầu tư cũng có thể sử dụng thông tin này để phân tích ảnh hưởng các quyết định mua và bán tới các portfolio riêng của mình cũng như lập kế hoạch cho các giao dịch về sau.

Tiền phí hoa hồng chẩy vào đâu

Tiền phí bạn trả để mua và bán cổ phiếu được chia theo hợp đồng dàn xếp từ trước giữa người môi giới của bạn và công ty môi giới. Tiền hoa hồng và bất kỳ khoản phí nào đều do công ty môi giới đặt ra, nhưng người môi giới của bạn có thể tạo điều kiện để thay đổi mức phí nếu bạn thường xuyên tham gia giao dịch và giao dịch với khối lượng lớn. Nói chung, phí càng cao thì càng nhiều cơ hội để bạn thương thảo và mặc cả.

Phương thức giao dịch báo giá tại TTGDCKHN

Được sự đồng ý của Chủ tịch Uỷ ban chứng khoán Nhà nước, ngày 2/11/2005, Trung tâm GDCK Hà Nội chính thức đưa phương thức giao dịch báo giá vào hoạt động. Những nội dung chính trong cơ chế hoạt động của phương thức giao dịch báo giá như sau:

Các qui định về giao dịch:

Thời gian giao dịch: Từ 9h00-11h00 vào tất cả các làm việc trong tuần (trừ các ngày nghỉ theo qui định tại Bộ Luật Lao động).

Hình thức thanh toán

- Giao dịch báo giá: Tất cả các giao dịch báo giá (gồm cả giao dịch cổ phiếu và giao dịch trái phiếu) được thanh toán theo hình thức thanh toán đa phương (T+3).

Đơn vị yết giá

- Giao dịch báo giá:

+ Đối với cổ phiếu:100 đồng.

+ Đối với trái phiếu: không quy định.

- Giao dịch thỏa thuận: không quy định.

Đơn vị giao dịch

- Giao dịch báo giá: 100 cổ phiếu hoặc 10.000.000 đồng (mười triệu đồng) tính theo mệnh giá trái phiếu.

Giá tham chiếu: Giá tham chiếu của cổ phiếu là bình quân gia quyền các giá thực hiện qua phương thức giao dịch báo giá của ngày có giao dịch gần nhất.

Biên độ dao động giá

- Biên độ dao động giá trong ngày giao dịch đối với cổ phiếu là ±10%.

- Không áp dụng biên độ dao động giá đối với các giao dịch trái phiếu.

Hiệu lực của lệnh: trong phiên giao dịch, lệnh giới hạn được nhập vào hệ thống giao dịch có hiệu lực cho đến hết phiên hoặc cho đến khi lệnh bị huỷ trên hệ thống.

Loại lệnh giao dịch: Lệnh giao dịch báo giá là lệnh giới hạn.

Nguyên tắc thực hiện lệnh giao dịch báo giá

- Các lệnh có mức giá tốt nhất được ưu tiên thực hiện trước.

- Nếu có nhiều lệnh cùng mức giá thì lệnh nào được nhập vào hệ thống trước sẽ được thực hiện trước.

- Nếu lệnh mua và lệnh bán cùng thoả mãn nhau về giá thì mức giá thực hiện sẽ là mức giá của lệnh được nhập vào hệ thống trước.

- Lệnh giao dịch có thể được thực hiện toàn bộ hoặc một phần theo bội số của đơn vị giao dịch.

Sửa, hủy lệnh: Nhà đầu tư được phép huỷ lệnh hoặc thay đổi mức giá đối với các lệnh chưa được khớp hoặc phần còn lại của lệnh đã khớp một phần.

Các bước tiến hành giao dịch báo giá:

Sau khi nhà đầu tư đặt lệnh (mua/bán) tại các công ty chứng khoán, đại diện giao dịch của công ty chứng khoán sẽ nhập các lệnh của khách hàng vào hệ thống giao dịch tại Trung tâm GDCK Hà Nội. Nếu nhà đầu tư muốn thực hiện lệnh theo phương thức thoả thuận hoặc muốn thực hiện toàn bộ khối lượng thì phải ghi rõ những yêu cầu này trên phiếu lệnh, công ty chứng khoán sẽ thực hiện những lệnh này theo phương thức thoả thuận. Nếu phiếu lệnh không có các yêu cầu trên thì đại diện giao dịch của công ty chứng khoán sẽ nhập lệnh đó vào hệ thống giao dịch báo giá.

- Các lệnh đặt này được hiển thị trên màn hình của đại diện giao dịch và màn hình thông tin của công ty chứng khoán.

- Nhà đầu tư theo dõi các lệnh (mua/bán) thông qua màn hình thông tin tại công ty chứng khoán và lựa chọn các lệnh phù hợp để đặt lệnh đối ứng.

- Các lệnh nhập vào hệ thống sẽ được tự động khớp ngay với các lệnh đối ứng có mức giá thoả mãn tốt nhất đã chờ sẵn trong hệ thống. Tức là, nếu thoả mãn về giá thì các lệnh mua có mức giá cao nhất sẽ được khớp với các lệnh bán có mức giá thấp nhất. Mức giá thực hiện được xác định là mức giá của lệnh được nhập vào hệ thống trước.

- Nếu ở cùng một mức giá mà có nhiều lệnh mua/lệnh bán thì lệnh nào nhập vào hệ thống trước sẽ được thực hiện trước.

- Các lệnh có thể được thực hiện một phần hoặc toàn bộ (nếu các lệnh đối ứng đáp ứng được toàn bộ khối lượng). Các lệnh chưa được thực hiện hoặc mới thực hiện một phần sẽ được lưu lại trên hệ thống để chờ thực hiện với các lệnh mới.

- Kết quả giao dịch sẽ được hiển thị trực tuyến trên màn hình thông tin của các công ty chứng khoán.

Kết thúc phiên giao dịch, TTGDCK Hà Nội sẽ xác nhận kết quả giao dịch với công ty chứng khoán thành viên và công ty chứng khoán thành viên thông báo cho khách hàng.

Định giá cổ phiếu: dòng tiền hay thu nhập?

Thị trường chứng khoán (TTCK) VN là một thị trường mới nổi, việc dự báo giá cổ phiếu trên thị trường trở nên khó khăn.

Nhiều báo cáo của các tổ chức nước ngoài như IMF, HSBC, Merrill Lynch... đã đề cập nhiều đến việc giá cổ phiếu của các công ty VN vượt xa giá trị thực (!?). TTCK cũng đã phản ứng về những nhận định trên. Vậy có phương pháp định giá nào cho các cổ phiếu trên TTCK VN?

Để trở thành một nhà đầu tư (NĐT) chuyên nghiệp trên thị trường, chí ít bạn cũng phải biết phân tích và định giá giá trị của các loại chứng khoán. Qui trình này thường trải qua năm bước: (1) hiểu biết về hoạt động kinh doanh (sản phẩm, cạnh tranh, thế mạnh công ty...), (2) phân tích thông tin từ bên trong và bên ngoài báo cáo tài chính, (3) triển khai các dự báo để xác định thành quả, (4) chuyển dự báo thành định giá bằng các mô hình thích hợp và (5) thực hiện giao dịch trên cơ sở định giá.

Để thực hiện năm bước này không đơn giản đối với một NĐT cá nhân. Một phương pháp như thế tốt hơn nhiều so với phân tích so sánh bội số đơn (như P/E, P/B...), nhưng có mấy ai trên thị trường làm được điều này?

Định giá dựa vào thu nhập

Các NĐT thường biết đến phương pháp định giá giản đơn là tính toán chỉ số P/E - phương pháp dựa trên thu nhập tạo ra của công ty. Trong các báo cáo của các tổ chức tài chính thế giới, họ dựa vào thu nhập mà các công ty tạo ra trong năm vừa qua để tính toán. Tuy nhiên, giá mà NĐT trả cho một loại cổ phiếu nào đó lại là giá mà họ trả cho những kết quả (kỳ vọng) mà công ty sẽ đạt được trong tương lai. Theo kết quả báo cáo sáu tháng đầu năm của các công ty, các NĐT dễ dàng dự báo thu nhập cuối năm 2007. Việc sử dụng phương pháp P/E lúc này sẽ là P/E dự kiến (xem bảng).

Việc sử dụng P/E dự kiến sẽ cải thiện phần nào về cách nhìn P/E của TTCK VN. Các NĐT VN đầu tư theo phong trào nên họ thường phản ứng thái quá trước những thông tin công bố mà không tự mình làm một công việc đánh giá lại những cổ phiếu đang nắm giữ. Trong số các chứng khoán minh họa trên, không phải tất cả đều có P/E cao. Một báo cáo gần đây của Công ty chứng khoán Rồng Việt (VDSC) phân tích 40 công ty trên thị trường cũng đã cho thấy có nhiều cơ hội để đầu tư.

Tuy nhiên, phương pháp này dựa vào thu nhập mà công ty tạo ra. Trong khi đó thu nhập là bút toán chứ không phải là dòng tiền mà các cổ đông có được. Thu nhập bị quản lý bởi các nhà quản trị trong công ty, động cơ của họ có thể vì các hợp đồng kinh doanh hay vì tiền lương của họ được trả trên thu nhập có được. Tuy nhiên, nếu động cơ này là vì giá chứng khoán thì thật nguy hiểm...

Kết quả kinh doanh sáu tháng đầu năm đã cho thấy một sự tăng trưởng đáng kể trong thu nhập (EPS). Với khả năng này, EPS của các công ty vượt trên 10% như cảnh báo của Merrill Lynch. Một điều đáng lưu ý liệu rằng thu nhập sáu tháng đầu năm mà các công ty công bố có phản ánh thực lực của công ty hay chỉ là giải pháp củng cố niềm tin của thị trường trước xu hướng giảm giá liên tục của thị trường?

Định giá dựa vào dòng tiền

Một phương pháp định giá cổ phiếu được các chuyên gia tài chính sử dụng nhiều nhất là dựa vào dòng tiền mà một doanh nghiệp có thể tạo ra trong tương lai. Không đơn thuần ANZ mua cổ phiếu Công ty cổ phần chứng khoán Sài Gòn (SSI) với mức giá 170.000 đồng/cổ phiếu; VinaCapital, Deutsche Bank... mua cổ phiếu của Công ty cổ phần gỗ Trường Thành với giá 75.000 đồng/cổ phiếu trong khi giá thị trường đối với cổ phiếu này thấp hơn nhiều.

Quyết định đầu tư của các tổ chức đầu tư này được tính toán dựa vào dòng tiền tạo ra trong dài hạn. Tuy nhiên việc dựa vào dòng tiền trong điều kiện VN hiện nay vấp phải vấn đề của dự báo, thông tin để dự báo, thời gian dự báo... Một NĐT cá nhân không thể tự mình phân tích và dự báo dòng tiền của một công ty trong một khoản thời gian dài.

Ngoài ra, việc dự báo dòng tiền của công ty còn gặp phải vấn đề nhu cầu đầu tư của chính công ty trong tương lai, vấn đề này cũng đã vượt ra ngoài tầm của chính các nhà quản trị công ty. Chẳng hạn Công ty Chứng khoán Sài Gòn trong năm 2006 đã có đến ba đợt tăng vốn để đáp ứng nhu cầu hoạt động kinh doanh. Liệu rằng trong tương lai nhu cầu này có dễ dàng dự báo không?

Phần lớn các công ty VN đang trong giai đoạn xác lập vị thế của mình trong tiến trình hội nhập, việc tận dụng cơ hội phát triển TTCK thời gian qua để huy động vốn nhằm đáp ứng các cơ hội khi mà các công cụ huy động vốn khác còn bộc lộ nhiều hạn chế. Như vậy, những nhận định của các báo cáo nước ngoài không hẳn là hợp lý. Nếu việc lạm dụng này quá mức cần thiết thì đáng để cảnh báo. Kết quả đầu tư mà các công ty VN huy động vốn hôm nay sẽ là những thành quả trong tương lai. Xét về dòng tiền có thể bị âm trong những năm mà nhu cầu đầu tư đang tăng cao.

Một NĐT nổi tiếng thế giới là Warren Buffett luôn yêu cầu các cộng sự của mình khi phân tích để đầu tư phải tìm ra thế mạnh kinh tế của công ty đó. Thế mạnh kinh tế mà một công ty đang xây dựng sẽ giúp công ty gặt hái được những thành quả trong tương lai. Bằng việc phân tích này mà Warren Buffett đã thành công. Thiết nghĩ, các doanh nghiệp VN đang trên con đường xây dựng thế mạnh kinh tế của mình thì bằng cách huy động vốn trên thị trường để thực hiện các cơ hội đầu tư nhằm xác lập vị thế trong tiến trình hội nhập như vừa qua âu cũng là một cách đi ra biển lớn.

Hướng dẫn giao dịch thoả thuận trên TTCK

Các quy định chung Khối lượng chứng khoán trong giao dịch thoả thuận phải lớn hơn hoặc bằng 10.000 cổ phiếu/giao dịch, lớn hơn hoặc bằng 3.000 trái phiếu/giao dịch. Khối lượng giao dịch phải là lô chẵn.

Giá giao dịch tuỳ theo sự thoả thuận giữa người mua và người bán nhưng phải nằm trong biên độ cho phép tại thời điểm giao dịch.

Các quy định khác về điều kiện giao dịch, tỷ lệ nắm giữ cổ phiếu trong công ty cổ phần, lưu ký và thanh toán bù trừ... được áp dụng như giao dịch khớp lệnh.

Khi giao dịch thoả thuận, nhà đầu tư cần lưu ý sao cho không vi phạm các quy định của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước và Trung tâm Giao dịch Chứng khoán.

Lệnh giao dịch thoả thuận chỉ có giá trị trong ngày.

Theo quy định hiện hành thì lệnh đã đặt không được quyề huỷ vì vậy nhà đầu tư cần chú ý quy định này khi đặt lệnh.

Quy trình thực hiện lệnh đặt mua hay chào bán

a) Trường hợp khách hàng chủ động quảng cáo (chủ động đặt mua hoặc chào bán), quy trình đặt lệnh giao dịch được tiến hành theo 2 bước:

Bước 1: Quảng cáo giao dịch thoả thuận. Sau khi khách hàng điền vào phiếu lệnh giao dịch thoả thuận theo mẫu và nộp phiếu lệnh cho nhân viên giao dịch (mẫu quảng cáo giao dịch), dại diện giao dịch của công ty chứng khoán (CTCK) kiểm tra các quảng cáo giao dịch thoả thuận vào hệ thống giao dịch. Màn hình giao dịch sẽ hiển thị nội dung của quảng cáo.

Ghi chú: Trong trường hợp đã có đối tác, khách hàng cần nộp thêm chứng từ xác nhận thoả thuận, cam kết giữa hai bên về khối lượng, giá thoả thuận, mã số giao dịch của cả hai bên...

Bước 2: Điều chỉnh lệnh trong quá trình thoả thuận. Khách hàng cần giữ liên lạc thường xuyên với CTCK để nắm rõ tình hình giao dịch với đối tác. Trong trường hợp có điều chỉnh các thông số lệnh, những sửa đổi cần được sự chấp thuận của CTCK và CTCK sẽ xác nhận trực tiếp việc sửa đổi vào phiếu lệnh.

Ghi chú: Trong trường hợp khách hàng đã có đối tác trước thì lệnh được thực hiện ngay.

b) Trường hợp nhà đầu tư quyết định giao dịch dựa trên thông tin quảng cáo, quy trình đặt lệnh được tiến hành theo 2 bước:

Bước 1: Tiếp nhận những thông tin quảng cáo về giao dịch thoả thuận được đại diện giao dịch thông báo rộng rãi đến nhà đầu tư. Khách hàng có thể tìm hiểu thêm thông tin tại quầy giao dịch của các CTCK. Nếu chấp nhận các tin quảng cáo, nhà đầu tư đăng ký giao dịch thoả thuận.

Bước 2: Khách hàng điền vào phiếu lệnh giao dịch thoả thuận theo mẫu rồi nộp phiếu lệnh cho nhân viên giao dịch. Đại diện giao dịch nhận được phiếu đăng ký sẽ tiến hành thoả thuận với đại diện giao dịch của bên quảng cáo và thông báo cho khách hàng. Khách hàng có quyết định cuối cùng chấp thuận giao dịch hay không.

Về việc xác nhận giao dịch

Sau khi hai bên đã đồng ý tiến hành giao dịch. Đại diện giao dịch sẽ tiến hành thực hiện giao dịch cho khách hàng. Sau khi hoàn tất giao dịch, phần việc xác nhận kết quả giao dịch, số dư chứng khoán và quy trình thanh toán bù trừ được thực hiện như giao dịch khớp lệnh.

Nghiệp vụ tách, gộp cổ phiếu

Hiện nay, nhiều nhà đầu tư rất quan tâm đến nghiệp vụ tách, gộp cổ phiếu của các công ty cổ phần như trường hợp Công ty cổ phần Cáp và Vật liệu viễn thông (SACOM) vừa có dự định tách cổ phiếu để nâng giá trị công ty.

Tách và gộp cổ phiếu là việc làm tăng hoặc giảm số cổ phiếu đang lưu hành của một công ty cổ phần mà không làm thay đổi vốn điều lệ, vốn cổ phần hay toàn bộ giá trị thị trường tại thời điểm tách hoặc gộp cổ phiếu. Tùy theo mục đích của công ty và tình hình thị trường mà công ty có thể tiến hành tách hay gộp cổ phiếu. Việc tách, gộp cổ phiếu thường được quy định trong điều lệ công ty và do Đại hội cổ đông quyết định, nhưng trong thực tế thường thì Đại hội cổ đông thông qua chủ trương và ủy quyền cho Hội đồng quản trị lựa chọn thời điểm thích hợp tiến hành việc tách hoặc gộp cổ phiếu.

Tách cổ phiếu sẽ làm tăng số lượng cổ phiếu đang lưu hành và làm giảm mệnh giá cổ phiếu tương ứng với tỷ lệ tách, do đó giá cổ phiếu trên thị trường cũng sẽ giảm tương ứng và giao dịch được thực hiện dễ dàng hơn. Việc tách cổ phiếu thường được thực hiện khi giá cổ phiếu trên thị trường tăng quá cao làm cho các giao dịch sẽ khó thực hiện và điều này sẽ làm giảm tính thanh khoản của cổ phiếu. Vì vậy, khi giá cổ phiếu tăng cao trên thị trường thì việc tách cổ phiếu là cần thiết để tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao dịch cổ phiếu, đồng thời sau khi tách giá cổ phiếu thường có xu hướng tăng lên. Mặt khác, sau khi tách cổ phiếu, số lượng cổ phiếu được giao dịch trên thị trường tăng lên có thể làm tăng số lượng cổ đông của công ty, qua đó góp phần làm hạn chế khả năng công ty bị thâu tóm.

Ví dụ, một công ty cổ phần ABC có 1 triệu cổ phiếu đang lưu hành, mệnh giá 10.000 đồng/cổ phiếu (tổng giá trị niêm yết là 10 tỷ đồng) và giá thị trường tại thời điểm hiện tại là 100.000 đồng/cổ phiếu. Công ty tiến hành tách cổ phiếu theo tỷ lệ 1:2 (nghĩa là người sở hữu 1 cổ phiếu cũ sẽ nhận được 2 cổ phiếu mới, khi đó tổng số cổ phiếu mới của công ty sẽ là 2 triệu cổ phiếu mệnh giá 5.000 đồng/cổ phiếu, tổng giá trị niêm yết vẫn là 10 tỷ đồng nhưng giá thị trường của cổ phiếu mới sẽ dao động ở mức 50.000 đồng/cổ phiếu.

Ngược lại, trường hợp gộp cổ phiếu sẽ làm giảm số lượng cổ phiếu đang lưu hành, mệnh giá cổ phiếu tăng lên và giá thị trường của cổ phiếu cũng tăng lên tương ứng với tỷ lệ gộp cổ phiếu. Theo thống kê ở các nước thì trường hợp gộp cổ phiếu thường ít khi xảy ra đối với các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán bởi vì mục đích duy nhất của việc gộp cổ phiếu là làm cho cổ phiếu đó có giá trị hơn trên thị trường và qua đó làm tăng tính thanh khoản của cổ phiếu.

Ví dụ, công ty cổ phần DEF có 6 triệu cổ phiếu đang lưu hành, mệnh giá 10.000 đ/cổ phiếu, tổng giá trị niệm yết là 60 tỷ đồng và giá thị trường đang ở mức 12.000 đồng/cổ phiếu. Để tránh cho giá cổ phiếu của công ty giảm xuống thấp hơn mệnh giá, công ty cổ phần DEF tiến hành gộp cổ phiếu theo tỷ lệ 3:1 (nghĩa là cổ đông sở hữu 3 cổ phiếu cũ sẽ nhận được 1 cổ phiếu mới). Như vậy sau khi gộp, tổng số cổ phiếu mới của công ty là 2 triệu cổ phiếu, với mệnh giá 30.000 đồng/cổ phiếu và giá thị trường của cổ phiếu mới sẽ dao động quanh mức giá 36.000 đồng/cổ phiếu.

Cho đến nay, nghiệp vụ tách, gộp cổ phiếu chưa xảy ra trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Việc tăng vốn điều lệ của công ty REE vừa qua và của một số công ty niêm yết khác dự định thực hiện trong thời gian tới bằng cách phát hành thêm cổ phiếu không phải là trường hợp tách cổ phiếu. Đó chính là trường hợp công ty dùng các khoản thặng dư vốn cổ phần, lợi nhuận giữ lại và các quỹ hiện có để chuyển thành vốn điều lệ thông qua hình thức phát hành thêm cổ phiếu thưởng cho các cổ đông hiện hữu, nghĩa là vốn điều lệ và số lượng cổ phiếu của công ty tăng lên nhưng trong thực tế tổng vốn chủ sở hữu của Công ty vẫn không thay đổi và như vậy việc phát hành thêm cổ phiếu của Công ty REE và một số Công ty dự định thực hiện trong thời gian tới về thực chất chính là điều chỉnh lại giá trị sổ sách trên một cổ phiếu.

Quản lý, giám sát hoạt động đăng ký - thanh toán bù trừ - lưu ký chứng khoán

Nằm trong hệ thống quản lý giám sát của Trung tâm Giao dịch chứng khoán, quản lý hoạt động đăng ký, thanh toán bù trừ cũng đóng góp một phần quan trọng vào việc đảm bảo cho thị trường hoạt động hiệu quả và an toàn hơn.

Quản lý hoạt động đăng ký thanh toán bù trừ, lưu ký chứng khoán đúng như tên gọi của nó bao gồm việc quản lý giám sát 3 bộ phận riêng lẻ: quản lý giám sát hoạt động đăng ký, thực hiện quyền, quản lý hoạt động thanh toán bù trừ và quản lý hoạt động lưu ký chứng khoán trong đó có cả việc quản lý kho két cụ thể như sau:

1. Quản lý giám sát hoạt động thực hiện quyền

Quản lý giám sát hoạt động thực hiện quyền là việc kiểm tra theo dõi việc tuân thủ quy trình thực hiện quyền của 2 đối tượng:

- Của tổ chức niêm yết: Tuân thủ về tính kịp thời trong việc thông báo các sự kiện liên quan đến việc thực hiện quyền cũng như đảm bảo tính chính xác của các số liệu chuyển cho Trung tâm giao dịch chứng khoán, đảm bảo việc chuyển các khoản phát sinh từ việc thực hiện quyền vào tài khoản của Trung tâm đúng ngày giờ quy định để từ đó chuyển cho các Thành viên lưu ký;

- Của các Thành viên lưu ký: Các Thành viên lưu ký phải bảo đảm tính chính xác trong Danh sách người sở hữu chứng khoán cung cấp cho Trung tâm giao dịch chứng khoán, đồng thời phải tuân thủ đúng các quy định về thời gian, quy trình, thủ tục… liên quan đến việc thực hiện quyền.

2. Quản lý hoạt động thanh toán bù trừ chứng khoán

Quản lý hoạt động thanh toán bù trừ chứng khoán bao gồm việc quản lý các công tác sau:

- Quản lý bù trừ thanh toán tiền: bù trừ số tiền phải thanh toán giữa các Thành viên lưu ký và sau đó theo dõi việc tuân thủ của các Thành viên lưu ký trong việc chuyển tiền vào tài khoản để thanh toán vào ngày thanh toán. Kết nối với Ngân hàng chỉ định để kiểm tra giám sát việc thanh toán tiền của các Thành viên lưu ký. Báo cáo lãnh đạo bất kỳ khi nào có trường hợp chậm trễ trong việc chuyển tiền thanh toán;

- Quản lý bù trừ thanh toán chứng khoán: thực hiện việc bù trừ chứng khoán cho các Thành viên lưu ký và theo dõi việc thanh toán chứng khoán của các Thành viên lưu ký. Báo cáo lãnh đạo bất kỳ khi nào có việc chậm trễ hay cố tình không chuyển chứng khoán để thanh toán;

3. Quản lý giám sát hoạt động lưu ký chứng khoán

- Mở và quản lý tài khoản lưu ký chứng khoán cho khách hàng của các Công ty chứng khoán: quản lý việc mở tài khoản cho khách hàng cũng như phương pháp hạch toán của các Công ty chứng khoán, việc cung cấp các số liệu liên quan đến tài khoản của khách hàng mở tại các Công ty chứng khoán như các bản sao kê, báo cáo số dư… Tuy nhiên, hiện nay việc quản lý này chưa được thực hiện triệt để vì để kiểm tra được đòi hỏi Trung tâm phải thường xuyên có đợt kiểm tra ngay tại Công ty chứng khoán hoặc phải có hệ thống máy tính nối mạng hoàn toàn giữa các Công ty chứng khoán và Trung tâm giao dịch chứng khoán.

4. Ngoài ra, liên quan đến hoạt động đăng ký, thanh toán bù trừ, lưu ký chứng khoán còn phải kiểm tra giám sát một số các hoạt động sau đây:

- Giám sát tỷ lệ nắm giữ chứng khoán của người đầu tư nước ngoài: kiểm tra tỷ lệ nắm giữ chứng khoán của người đầu tư nước ngoài và có biện pháp xử lý thích hợp khi có trường hợp giao dịch, chuyển nhượng... vv vượt quá tỷ lệ cho phép;

- Theo dõi giám sát việc sửa lỗi giao dịch của các Thành viên lưu ký: kiểm tra các lỗi giao dịch của các Thành viên lưu ký, thực hiện việc sửa lỗi. Đối với những trường hợp nghiêm trọng phải báo cáo bằng văn bản cho ủy ban chứng khoán nhà nước để có biện pháp xử lý kịp thời đảm bảo cho thị trường hoạt động an toàn và hiệu quả;

- Quản lý Quỹ hỗ trợ thanh toán: quản lý việc đóng góp ban đầu cũng như định kỳ vào Quỹ hỗ trợ thanh toán của các Thành viên lưu ký. Đồng thời ra quyết định sử dụng Quỹ khi cần thiết nếu có trường hợp Thành viên lưu ký tạm thời thiếu hụt tiền trong thanh toán và theo dõi giám sát việc trả lãi, hoàn trả tiền cho Quỹ cũng như phân bố các khoản hỗ trợ giữa các Thành viên lưu ký còn lại nếu khoản hỗ trợ lớn hơn số tiền mà Thành viên lưu ký tạm thời vi phạm có trong tài khoản Quỹ hỗ trợ thanh toán;

- Giám sát tình hình nộp phí của các Thành viên lưu ký: trong tương lai, khi bắt đầu thực hiện việc thu phí các Thành viên lưu ký thì phải quản lý việc đóng góp các khoản phí liên quan đến những hoạt động này của các Thành viên lưu ký từ khâu tính phí, ra thông báo đến theo dõi việc nộp phí của các Thành viên lưu ký;

- Bảo quản chứng khoán lưu ký cho khách hàng của các Công ty chứng khoán: kiểm tra việc bảo quản chứng khoán cho khách hàng của các Công ty chứng khoán, nhất là việc tái lưu ký chứng khoán tại Trung tâm giao dịch chứng khoán và bảo quản chứng khoán của khách hàng trong trường hợp Công ty chứng khoán không tái lưu ký chứng khoán kịp. Về việc quản lý kho két, ngay từ khi đăng ký làm Thành viên lưu ký, các Thành viên lưu ký đã phải có văn bản thuyết minh về hệ thống kho két của mình và được kiểm tra chấp nhận là hệ thống kho két đủ năng lực để phục vụ cho nhu cầu lưu ký chứng khoán của khách hàng;

- Lập và nộp các báo cáo về hoạt động lưu ký chứng khoán: yêu cầu các Thành viên lưu ký nộp các báo cáo về hoạt động lưu ký và đề nghị chỉnh sửa nếu thấy có chi tiết không chính xác.

Một số phương pháp tính giá trị thực của cổ phiếu niêm yết

Hiện tại các nhà phân tích chứng khoán tại Việt Nam và trên thế giới dùng khá nhiều phương pháp để tính và dự đoán giá CP, sau đây là 3 phương pháp có thể áp dụng được trong điều kiện hiện tại của TTCK Việt Nam.

Ngoài ra, để đơn giản hoá vấn đề, chúng ta sẽ lấy giá cao nhất trong các giá CP tính theo các phương pháp trên làm giá trị thực của CP được phân tích.

Định giá cổ phiếu phổ thông theo phương pháp chiết khấu luồng thu nhập (DCF)

Phương pháp định giá chiết khấu luồng thu nhập (DCF) được dựa trên một nguyên lý cơ bản là "tiền có giá trị theo thời gian”, một đồng tiền của ngày hôm nay luôn có giá trị hơn một đồng tiền của ngày mai, một đồng đầu tư vào trong doanh nghiệp (DN) này có mức sinh lời khác với một đồng đầu tư trong DN khác, do đó, giá trị của ND được xác định bằng các luồng thu nhập dự kiến mà DN đó thu được trong tương lai được quy về giá trị hiện tại bằng cách chiết khấu chúng bằng một mức lãi suất chiết khấu phù hợp với mức độ rủi ro của DN đó.

Do vậy, trong phương pháp DCF có 3 thông số cơ bản nhất cần được xác định, đó là luồng thu nhập công ty sẽ thu về trong tương lai, mức lãi suất chiết khấu luồng thu nhập đó và thời hạn tồn tại dự tính của DN. Phương pháp này được áp dụng phổ biến ở những nước mà TTCK phát triển, nơi thường có đầy đủ thông tin về lịch sử cũng như thông tin hiện tại và dự báo hợp lý về tình hình tài chính và rủi ro của doanh nghiệp. Hiện nay, việc áp dụng công thức này ở Việt Nam cũng được nhiều người chấp nhận bởi giá CP tính theo phương pháp này phản ánh được tương đối đầy đủ mọi mặt bản chất hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty so với các phương pháp khác và đứng trên quan điểm của nhà đầu tư thì, ngoài việc tính toán theo phương pháp này rất đơn giản, nó còn đáp ứng đúng suy nghĩ, nguyện vọng của họ khi đầu tư vào một DN.

Tuy nhiên, tại Việt Nam việc áp dụng công thức này có một số khó khăn làm cho việc ước tính nguồn thu trong tương lai của các công ty khó có thể chính xác như: Tình hình môi trường kinh doanh có nhiều biến động; Các ND Việt Nam trong đó có các công ty đang niêm yết đều chưa quen với việc lập kế hoạch sản xuất kinh doanh dài hạn, đặc biệt là còn xa lạ với việc dự báo chi tiết luồng tiền dài hạn ra, vào công ty... Do đó, chúng ta sẽ điều chỉnh lại công thức này theo hướng 5 năm và cộng giá trị tài sản ròng được tính vào thời điểm niêm yết.

Công thức được điều chỉnh sẽ là:

P = Po + E1/(1+r) + E2/(1+r)2 + E3/(1+r)3 + E4/(1+r)4 + E5/(1+r)5

Định giá CP phổ thông theo phương pháp hệ số P/E

Đây là phương pháp cũng được áp dụng phổ biến ở các TTCK đã phát triển. Hệ số P/E là hệ số giữa giá CP (thị giá) và thu nhập hàng năm của một CP đem lại cho người nắm giữ. Thông thường, để dự tính giá của một loại CP, người ta thường dùng thu nhập trên mỗi CP của công ty nhân với hệ số P/E trung bình ngành hoặc của một công ty tương tự về qui mô, ngành nghề và đã được giao dịch trên thị trường. Việc áp dụng hệ số P/E để tính giá CP tại Việt nam còn gặp phải nhiều khó khăn do thiếu số liệu và TTCK chưa phát triển.

Tại các thị trường đã phát triển, theo số liệu thống kê về chỉ số P/E, hệ số này từ 8-15 là bình thường, nếu hệ số này lớn hơn 20 thì công ty đang được đánh giá rất tốt và người đầu tư trông đợi trong tương lai, mức thu nhập trên một CP của công ty sẽ tăng nhanh. Trường hợp công ty có hệ số P/E thấp có thể là do thị trường không đánh giá cao công ty đó hoặc chưa hiểu biết nhiều về công ty. Khi tất cả các CP trên thị trường đều có giá quá cao so với giá trị thực của của nó thì phần bong bóng sẽ vượt quá phần thực và nhất định có ngày nổ tung, gây khủng hoảng thị trường như đã từng thấy ở các nước phát triển.

Định giá cổ phiếu dựa trên cơ sở tài sản ròng có điều chỉnh

Quan điểm chung của phương pháp này cho rằng, một công ty có giá trị không kém hơn tổng các giá trị của từng loại tài sản riêng của nó trừ đi các khoản nợ của nó. Tài sản riêng ở đây được hiểu bao gồm cả những giá trị lợi thế của công ty. Giá CP của công ty có thể được tính theo phương pháp tổng quát sau:

Giá CP = (Giá trị TS ròng + Giá trị lợi thế)/Tổng số CP định phát hành

Phương pháp này thường được sử dụng để tính toán giá tham chiếu và so sánh. ở Việt Nam, phương pháp này được áp dụng phổ biến cho các DN Nhà nước thực hiện CPH. Tuy nhiên, giá trị tài sản ròng của công ty dù được định giá chính xác đến đâu cũng chỉ thể hiện giá trị thanh lý của công ty, trong khi đó đối với người đầu tư mua CP thì tương lai của công ty mới là điều đáng quan tâm hơn cả. Trong các DN CPH ở Việt Nam có nhiều loại tài sản mà chúng ta không xác định được giá do không có thị trường cho các loại tài sản này, nhưng có một loại tài sản mà ai cũng thấy rõ là đang góp phần khiến cho các DN Nhà nước CPH được định giá thấp là giá trị quyền sử dụng đất.

Quan sát cho thấy, việc quyền sử dụng đất trong các DN Nhà nước CPH được định giá thấp hơn giá cả trên thị trường nhà đất từ 4 đến 5 lần không phải là hiện tượng cá biệt. Hơn thế nữa, trong nhiều DN, quyền sử dụng đất là một tài sản có giá trị cao nhất, chiếm một tỷ trọng rất lớn trong tổng tài sản của công ty. Chúng ta sẽ dựa trên một số số liệu về cổ phần hoá, tính những thiếu hụt trong quá trình định giá của các DN Nhà nước cổ phần bằng cách nhân tổng giá trị tài sản ròng của công ty lên 2 lần. Dựa trên các phương pháp được giới thiệu trên và chỉ sử dụng một cách máy móc những con số ghi trên trên báo cáo tài chính năm 1999 và 2000 được công bố của các công ty niêm yết, các bạn có thể tự tính toán được giá trị CP của các công ty theo bảng dưới đây. Tuy nhiên, theo những tính toán nêu trên thì giá CP vẫn chưa thể hiện được hoàn toàn về các giá trị thực của công ty mà nó phản ánh. Để có thể hiểu được một cách rõ nét và toàn diện hơn, chúng ta cần phải đi sâu vào phân tích những yếu tố phi định lượng khác nhưng lại ảnh hưởng rất lớn đến những kết quả tính toán nêu trên.

Những yếu tố mà bạn cần phải tính đến khi phân tích và tính giá CP của một công ty bao gồm:

- Độ tin cậy của số liệu

- Mức độ rủi ro trong hoạt động của công ty bao gồm cả những yếu tố như tình hình thị trường và triển vọng của công ty (điều này sẽ ảnh hưởng rất lớn đến thời hạn hoạt động cuả công ty, hệ số chiết khấu trong công thức tính DCF);

- Những yếu tố liên quan đến tài sản vô hình của công ty như trình độ quản lý của ban giám đốc, uy tín sản phẩm, nhãn hiệu thương mại, chất lượng sản phẩm được thể hiện theo các tiêu chuẩn ISO...

Mua cổ phiếu trên thị trường tự do như thế nào?

Theo một số nhà tạo lập thị trường tự do, để có được nguồn cung cổ phiếu cho thị trường này, họ phải có một đội ngũ chân rết (gọi là các tay cò cổ phiếu) ở khắp nơi đi tìm mua cổ phiếu của các công ty cổ phần.

Việc chuyển nhượng cổ phiếu sẽ được tiến hành theo cách các cổ đông cũ làm giấy chuyển nhượng cổ phiếu cho các tay cò nhưng phần “Người mua” sẽ để trống. Sau khi ký được hợp đồng với người bán, nhiệm vụ của các cò cổ phiếu là làm việc với công ty phát hành để công ty ký xác nhận vào hợp đồng chuyển nhượng cổ phiếu, chấp nhận người mua là cổ đông mới của công ty (mặc dù chưa biết đích danh). Sau khi có cổ phiếu, nhà tạo lập thị trường tự do sẽ chào bán theo giá tự đặt, nếu có người mua tương ứng, họ chỉ cần sang chuyển số cổ phiếu đó cho người mua kèm hợp đồng chuyển nhượng ghi tên nhà đầu tư vào chỗ để trống. Như vậy về mặt pháp lý, nhà đầu tư có thể yên tâm khi sở hữu lượng cổ phiếu mua ngoài luồng này.

Hiện nay, trên thị trường không chính thức, các loại cổ phiếu sắp niêm yết là đối tượng được săn lùng nhiều nhất. Lý do của hiện tượng này rất đơn giản: chỉ cần nhìn vào chiều hướng tăng giá liên tục trên thị trường chính thức là nhà đầu tư có cơ sở để kỳ vọng vào sự tăng giá của các cổ phiếu hứa hẹn lên sàn. Để tham gia thị trường này, nhà đầu tư chỉ cần liên hệ với một trong số rất nhiều cò chứng khoán (có thể dễ dàng gặp họ trên các sàn giao dịch, trong các quán cafe...) và đưa ra yêu cầu là sẽ được chỉ dẫn tận tình. Nếu bạn muốn mua cổ phiếu mà họ đang có sẵn nguồn cung thì chỉ việc đi đến một thỏa thuận về giá. Nếu cổ phiếu bạn yêu cầu không có sẵn trong “két” của các tay cò, họ sẽ sẵn sàng tìm đến công ty bạn đặt mua để săn cổ phiếu giúp bạn. Nét nổi bật của thị trường này là giá cả chỉ được xác định trên cơ sở thỏa thuận, điều này tạo cho các tay cò một quyền rất lớn trong việc định giá. Mặc dù hiện nay, có nhiều tay cò tham gia hoạt động trên thị trường không chính thức nên giá cả cũng tương đối có tính cạnh tranh, nhưng hiện nay, thị trường này không được quản lý, thông tin đến với nhà đầu tư lại không đầy đủ thậm chí nhiều khi bị méo mó, nên việc đầu tư vốn vào thị trường này còn rất “mò mẫm” và phụ thuộc nhiều vào sự may rủi.

Sử dụng biểu đồ để dự báo giá cổ phiếu

Các nhà kinh tế đã từng bác bỏ việc sử dụng các mô hình phân tích những dữ liệu trong quá khứ để dự đoán giá cổ phiếu trong tương lai. Tuy nhiên, thực tế đã chứng minh, các biểu đồ giá cổ phiếu mà các nhà phân tích kỹ thuật thường áp dụng để dự đoán giá cổ phiếu có thể mang lại nhiều thông tin giá trị.

Các nhà kinh tế đã từng bác bỏ việc sử dụng các mô hình phân tích những dữ liệu trong quá khứ để dự đoán giá cổ phiếu trong tương lai. Tuy nhiên, thực tế đã chứng minh, các biểu đồ giá cổ phiếu mà các nhà phân tích kỹ thuật thường áp dụng để dự đoán giá cổ phiếu có thể mang lại nhiều thông tin giá trị.

Nhà phân tích kỹ thuật trên thị trường chứng khoán là những người có thể dự đoán giá cổ phiếu trong tương lai bằng việc phát hiện ra xu hướng giá trong quá khứ. Các biểu đồ thị trường của họ biểu diễn các mô hình có tên gọi rất sống động, như mô hình đỉnh đầu vai với một đỉnh lớn cùng hai đỉnh nhỏ thấp hơn ở hai bên, hay mô hình đáy lớn với một loạt các đáy, mỗi đáy sau lại thấp hơn đáy liền trước... Những thông tin giao dịch tuy rất đơn giản từ các biểu đồ này nhưng lại là lộc trời cho đối với những người biết đọc nó.

Từ một thế kỷ trước đây, Charles Dow - nhà sáng lập ra chỉ số Dow Jones hiện nay đã phát minh ra lý thuyết Dow để dự đoán xu hướng giá cổ phiếu. Các biểu đồ được một số nhà đầu tư nổi tiếng thế giới sử dụng như Stanley Druckenmiller - người đang quản lý Quỹ phòng ngừa rủi ro Quantum của George Soros và Jeffrey Vinik - người đã từng quản lý Quỹ tương hỗ Magellan. Các nhà kinh tế nghiên cứu thị trường tài chính vẫn xem phân tích kỹ thuật như một phép thần chú và có nhiều mối quan hệ đối với phân tích cơ bản mang tính kinh tế chính xác như chiêm tinh với thiên văn học.

Những nhà kinh tế phản bác phân tích kỹ thuật cho rằng, trong một thị trường hiệu quả, giá cả phản ánh tất cả các thông tin hiện tại và việc nghiên cứu các mô hình giá trong quá khứ sẽ không mang lại một thông tin bổ ích nào như liệu giá cổ phiếu trong tương lai sẽ tăng hay giảm. Cụ thể, giá cả sẽ chuyển động mà không thể dự đoán được hay thay đổi một cách ngẫu nhiên. Trong thập kỷ vừa qua, một số nhà kinh tế đã kiểm nghiệm lý thuyết thị trường hiệu quả bằng cách tìm ra một số các ví dụ minh họa những chuyển động trong giá cổ phiếu có thể dự đoán được dễ dàng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tranh cãi về việc liệu những chuyển động này có đủ khả năng dự đoán cho các nhà đầu tư thu lợi trên cơ sở những thay đổi giá mong đợi? Câu hỏi này được đề cập một cách chi hết trong cuốn "Thị trường chứng khoán không chuyển động một cách ngẫu nhiên" (nhà xuất bản đại học Princeton, 1999) của Craig MacKinlay thuộc Trường Wharton School và Andrew Lo thuộc Học viện công nghệ Massachusetts.

Ông Andrew Lo và hai đồng tác giả đã đưa ra những luận chứng bảo vệ mô hình phân tích kỹ thuật. Bằng việc sử dụng giá cổ phiếu của Mỹ trong các năm từ 1962 đến 1996, họ kiểm tra khả năng dự báo của 5 cặp mô hình phân tích kỹ thuật đang được sử dụng rộng rãi: đỉnh đầu và vai, đỉnh đầu và vai lộn ngược, đỉnh và đáy rộng, ba đỉnh và đáy, hai đỉnh và đáy. Kết quả cho thấy, các mô hình phân tích kỹ thuật hầu như xảy ra thường xuyên hơn nếu chúng thực sự là các sự kiện ngẫu nhiên.

Nhìn chung, các biểu đồ chứa đựng các thông tin bổ ích về giá cổ phiếu trong tương lai. Tuy nhiên, có một sự khác nhau rất lớn giữa các kết quả tại các thị trường khác nhau. Với những cổ phiếu niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán New York (NYSE) và Sở giao dịch chứng khoán Mỹ (AMEX), chỉ có 7 trong số 10 mô hình phân tích kỹ thuật có đủ khả năng dự báo để thống kê. Đối với cổ phiếu trên thị trường Nasdaq thì cả 10 mô hình đều có ý nghĩa quan trọng về mặt thống kê.

Nghiên cứu không đi sâu vào tìm hiểu điều gì tạo ra các mô hình nhưng có một khả năng là các mô hình phản ánh những thay đổi trong tâm lý nhà đầu tư. Sự ham thích rủi ro của nhà đầu tư có thể thay đổi theo cách có thể dự báo tương ứng với những thay đổi cụ thể trong mức giá. Nhưng hiện vẫn chưa rõ ràng, liệu khả năng dự đoán của các mô hình phân tích kỹ thuật sẽ bị mất đi hay không nếu các nhà đầu tư quá tận dụng chúng để thực hiện giao dịch.

Do các nhà đầu tư đã sử dụng biểu đồ trong dự đoán giá cổ phiếu khoảng 100 năm nay và chúng vẫn chứng tỏ được tính hữu dụng của mình, nên khả năng dự đoán của các mô hình sẽ vẫn còn mãi. Các mô hình truyền thống được sử dụng trong phân tích kỹ thuật vẫn còn khá sơ sài và được xác định bởi những cái có thể nhìn thấy. Vì thế, phân tích kỹ thuật vẫn thường được coi là một nghệ thuật hơn là một môn khoa học.

Mua bán trên thị trường OTC

Thị trường sàn giao dịch có thuận lợi cơ bản là thông tin về giá cả và CK đã có một nề nếp phổ biến trên nhiều phương tiện, tạo dễ dàng khi cần truy cập. Điều này lại chẳng dễ dàng chút nào đối với các giao dịch trên thị trường OTC.

Đây là vấn đề lớn và chỉ hoá giải được bằng chính khả năng tổ chức và quán xuyến, thậm chí bằng tất cả uy tín của tổ chức chủ quản điều hành (ở Mỹ là NASD). Kế đến phải cần sự trợ giúp hiệu quả của các thành tựu về thông tin với các phương tiện trang bị càng hiện đại càng tốt. Thị trường OTC, do vậy sẽ cho hiệu quả hoạt động tuỳ thuộc vào khả năng tổ chức và đóng góp của hệ thống thông tin. Đối với người đầu tư, việc giao dịch cũng gần giống như ở thị trường sàn giao dịch.

Lệnh mua bán của người đầu tư được các đại diện hợp pháp (môi giới) của công ty chứng khoán tiếp nhận. Tất nhiên đó là các lệnh mua bán các loại chứng khoán giao dịch trong thị trường phi tập trung. Lệnh đó được chuyển đến bộ phận kinh doanh của công ty chứng khoán. Nếu là một lệnh mua chẳng hạn, thì bộ phận chuyên trách mua bán sẽ liên hệ với một số nhà tạo giá (các dealers) để thu xếp giao dịch (mua chứng khoán) cho khách hàng với giá chào bán (offer) thấp nhất.

Công ty chứng khoán có thể thực hiện lệnh cho khách hàng theo các hình thức sau:

Họ có thể thu xếp để hưởng huê hồng, tương tự như giao dịch chứng khoán niêm yết trên sàn, trường hợp này họ mua cho tài khoản của khách.

Họ cũng có thể mua vào tài khoản của họ, kê giá lên, rồi bán lại cho khách hàng, theo căn bản tự doanh nếu công ty có chức năng tự doanh.

Hoặc công ty có sẵn chứng khoán tồn kho và muốn bán ra, thì trường hợp này được xem là bán "có kê giá", chứ không được nói là thu xếp "ăn huê hồng". Khoản kê giá được quy định rõ ràng và chặt chẽ, đó là chênh lệch giữa giá thực (net price) mà khách đầu tư phải trả so với giá thị trường nội bộ tại thời điểm được các nhà tạo giá nêu ra liên tục trong hệ thống báo giá (gọi là interdealer offering price - ta sẽ tìm hiểu sau).

Các công ty chứng khoán không được vừa ăn kê giá vừa hưởng huê hồng. Luật lệ cũng không cho phép các công ty kinh doanh chứng khoán (dealers) kinh doanh (tự doanh) các loại chứng khoán đã niêm yết (listed) trên sàn giao dịch. Ngoại trừ có quy định khác về việc giao dịch với khối lượng lớn giữa các tổ chức (trong thị trường thứ ba - third market / thị trường mua bán chứng khoán đã niêm yết theo cơ chế OTC).

Về các thủ tục chi phối việc mua bán, giao nhận hàng và tiền... cũng được áp dụng thống nhất (giống như cho sở giao dịch) theo luật lệ về CK và TTCK.

Về hàng hoá,CK mua bán trong thị trường OTC, như đã nói, là loại "hàng hiệu" phải qua đăng ký (đặc biệt đối với loại được giao dịch trên hệ thống Nasdaq) với các chuẩn mực nhất định chứ không phải là bất kỳ loại nào.

Mỗi cuối ngày giao dịch, các nhà tạo giá trong thị trường OTC sẽ gửi các giá rao mua chào bán liên công ty (interdealer quotations) của mình lên cơ quan tổng hợp giá thị trường quốc gia để nơi đây phổ biến thành ấn bản. ở Mỹ, các ấn bản như vậy được in trên các giấy màu hồng, nên được gọi là những trang hồng (pink sheets), có các đặc điểm đáng lưu ý như sau:

Chào giá này phục vụ riêng cho các chứng khoán OTC.

Giá cả được nêu chưa hẳn là giá giao dịch thật sự để thực hiện cho khách hàng.

Giá nêu này có giá trị giữa các công ty kinh doanh CK thôi (gọi là giá cả liên công ty - interdealer - có nghĩa chưa phải là giá thực hiện cho người đầu tư lẻ.

Giá nêu này nói chung thường là tuỳ thuộc, không chắc chắn.

Đối với các CK trên hệ thống giao dịch Nasdaq được ký hiệu riêng (ngay sau tên chứng khoán), vì nó có cơ chế đặc biệt hơn.

Ký hiệu "M" đi trước tên chứng khoán có nghĩa là "marginable" (chứng khoán có thể mua bán bằng tài khoản bảo chứng - Do ngân hàng liên bang quy định).

Lý do chính để lưu hành các "pink sheets" này là vì, ở Mỹ, phần lớn các chứng khoán OTC không đủ điều kiện giao dịch trên hệ thống Nasdaq. Đồng thời, giá cả của các CK đó cũng không thể tìm thấy trên chuyên trang tài chính của các báo. Do đó các "pink sheets" trở thành một nhu cầu không thể thiếu trong thị trường OTC để người quan tâm tham khảo.

Mặc dù việc nêu giá trên các trang thông tin như vậy mang ý nghĩa tham khảo, các nhà tạo giá cung cấp các số liệu đó mặc nhận rằng giá nêu là chắc chắn cho 100 cổ phần sẵn sàng để mua, để bán. Các "pink sheets" này ghi tất cả các giá CKgiao dịch trên thị trường OTC của ngày giao dịch hôm trước (chậm hơn một ngày). Tương tự, Cơ quan tổng hợp giá toàn quốc (National Quotation Bureau) cũng công bố thông tin về giá trái phiếu công ty trên các trang màu vàng (yellow sheets).

Do đặc tính lịch sử, sự tiến hoá của thị trường và phương tiện truyền thông hiện đại, ngày này các chứng khoán OTC không hẳn là loại "không đủ tiêu chuẩn niêm yết" theo như cách đánh giá đã lâu và từng thành nếp suy nghĩ trong quá khứ. Rất nhiều công ty lớn nổi lên từ hơn một thập niên trở lại đây vẫn thích duy trì giao dịch CK của họ trên thị trường này. Đặc biệt hầu hết các công ty phát triển trong nền kinh tế mới (kinh tế tri thức) đều có cổ phiếu giao dịch ở thị trường OTC, cụ thể hơn là trong thị trường qua mạng Nasdaq mà ta thường nghe hay đọc thấy.

Chuyển nhượng chứng khoán

Chuyển nhượng CK phải được quy định và phải tuân thủ thực hiện các quy tắc chính sau đây:

1/ CK đủ điều kiện niêm yết tại TTGDCK là những CK do tổ chức phát hành CK (TCPHCK) đáp ứng đầy đủ các điều kiện phát hành CK ra công chúng hoặc đăng ký lại CK của những doanh nghiệp đã cổ phần hoá, được UBCKNN chấp nhận niêm yết; trái phiếu Chính phủ có thời hạn từ 1 năm trở lên, bảo đảm một số điều kiện kỹ thuật như thống nhất thời điểm phát hành, thời gian đáo hạn và lãi suất.

2/ CK đang được niêm yết tại TTGDCK - kể cả CP và trái phiếu thì việc mua bán CK niêm yết được thực hiện tập trung tại TTGDCK, thông qua các công ty CK (Cty CK) thành viên.

3/ Chuyển nhượng CK phải được thực hiện theo quy trình, thủ tục mua bán CK:
a/ Mở tài khoản và chuyển tiền vào tài khoản;
b/ Ra lệnh mua hoặc lệnh bán CK để Cty CK chuyển vào sàn giao dịch của TTGDCK;
c/ Khớp lệnh mua hoặc lệnh bán và công bố kết quả của TTGDCK;
d/ Thanh toán CK và tiền, kể cả lệ phí giao dịch.

4/ Những CK không được niêm yết trên TTGDCK thì:
a/ đối với trái phiếu, công trái, có thể đem đến chiết khấu trực tiếp tại các tổ chức tín dụng, các Cty CK được phép chiết khấu;
b/ đối với CP của công ty cổ phần thì việc chuyển nhượng được thực hiện theo điều lệ công ty, nếu điều lệ công ty cho phép CP được chuyển nhượng thì có thể bán CP đó theo quy định.

5/ Các chủ thể khác tham gia thị trường, nhất là Cty CK và TTGDCK có trách nhiệm thực hiện đúng đắn các quy tắc ràng buộc trên.

Các vấn đề liên quan cổ tức trong giao dịch

Một công ty có thể công bố việc chia cổ tức định kỳ (quí, nửa năm, năm) cho các cổ đông công ty dựa trên nghị quyết của biên bản họp Ban Quản Trị.

Việc quyết định thanh toán cổ tức ngoại trừ khả năng thanh khoản và có lợi nhuận, các cổ đông được công ty thanh toán cổ tức còn dựa vào ngày báo sổ (hoặc Ngày đóng sổ) và ngày phân phối do công ty công bố. Ngày báo sổ chính là ngày mà các cổ đông được xác định có tên trong danh sách cổ đông của công ty và được hưởng cổ tức do công ty phân phối. Ngày phân phối là ngày mà công ty chính thức thanh toán cổ tức cổ phần cho cổ đông đã được xác định tại thời điểm ngày báo sổ. Và do đó, theo nguyên tắc bạn phải trở thành cổ đông chính thức của công ty ít nhất là trước ngày báo sổ thì bạn mới được hưởng cổ tức do công ty công bố và phân phối.

Để gia tăng thu nhập cũng như đầu tư vào các cổ phiếu với giá cả hợp lý, bạn nên tìm hiểu về các ngày thanh toán trong giao dịch chứng khoán. Theo thông lệ quốc tế, một giao dịch (Mua – Thanh toán – Chuyển nhượng) hoàn tất thực hiện theo qui định T+3, tức là việc thanh toán và chuyển nhượng cổ phiếu giao dịch sẽ được thực hiện trong vòng 3 ngày làm việc. Vì thế, để là cổ đông được xác định tại ngày báo sổ và được hưởng cổ tức cổ phần, bạn phải tiến hành giao dịch mua cổ phiếu ít nhất trước 03 ngày làm việc so với ngày báo sổ công bố. Và tất nhiên, bạn sẽ vẫn được hưởng cổ tức đó mặc dù đã bán các cổ phiếu này cho một nhà đầu tư khác sau một ngày so với ngày báo sổ trừ đi 03 ngày làm việc.

Bên cạnh việc tìm hiểu ngày báo sổ và ngày thanh toán, bạn làm sao có thể dự đoán được cổ tức phân phối sẽ là bao nhiêu để đưa ra một cái giá hợp lý cho cổ phiếu công ty bạn chọn đầu tư ?. Để đánh giá vấn đề này, tùy thuộc vào sự công chúng hoá thông tin của công ty và việc theo dõi các quyết nghị của Ban Quản Lý tại các cuộc họp định kỳ cũng như xem xét khoản cổ tức thanh toán cho các cổ đông trong những năm trước đó và bối cảnh vận động của nền kinh tế hiện tại, bạn sẽ đưa ra được một kết quả tương đối chính xác về cổ tức sẽ công bố và xu hướng thị giá của cổ phiếu trong tương lai.

Nghiệp vụ tự doanh của công ty chứng khoán

Hoạt động tự doanh là hoạt động CTCK thực hiện việc mua và bán (CK) bằng nguồn vốn của công ty. Nghiệp vụ tự doanh của CTCK là một hoạt động khó khăn và phức tạp, hoạt động này có thể mang lại cho CTCK những khoản lợi nhuận lớn nhưng cũng có thể gây ra những tổn thất không nhỏ.

Để thực hiện nghiệp vụ này thành công, ngoài đội ngũ nhân viên phân tích thị trường có nghiệp vụ giỏi và nhanh nhậy với những biến động của thị trường, CTCK còn phải có một chế độ phân cấp quản lý và đưa ra những quyết định đầu tư hợp lý ở một số nước phát triển, việc xây dựng chế độ phân cấp quản lý và ra quyết định đầu tư... là một trong những vấn đề then chốt, quyết định sự sống còn của CTCK.

Một câu hỏi được đặt ra với hoạt động của TTCK Việt Nam là: Vào thời điểm hiện nay các CTCK sẽ thực hiện nghiệp vụ tự doanh như thế nào?
Hoạt động tự doanh của các CTCK vào thời điểm hiện nay vẫn chưa thực sự nổi bật, các CTCK mới chỉ tập trung vào hoạt động môi giới. Điều này có thể được nhìn nhận dưới rất nhiều lý do khác nhau như: tính chất phức tạp của hoạt động tự doanh hay các CTCK chỉ muốn tập trung hoàn thiện nghiệp vụ môi giới trước để từ đó rút kinh nghiệm triển khai các hoạt động có liên quan trong tương lai...

Hiện nay, Việt Nam có 5 CTCK được phép triển khai nghiệp vụ tự doanh trong tổng số 7 CTCK được cấp phép hoạt động, thực tế cũng đã có một số công ty vận hành nghiệp vụ này.

Nghiệp vụ tự doanh của CTCK có thể chia thành 2 lĩnh vực:
+ Thứ nhất, các CTCK thực hiện việc mua bán CK niêm yết cho chính công ty mình. Tuy nhiên, hiện nay do số lượng các CK niêm yết còn ít nên nghiệp vụ này hầu như chưa được triển khai.
+ Thứ hai, các CTCK thực hiện hoạt động tự doanh bằng hình thức như mua CK không niêm yết. Tuy nhiên hoạt động này phải tuân thủ những hạn mức do pháp luật quy định.

Ngoài ra, một hoạt động tự doanh phổ biến hiện nay của một số CTCK là việc mua CK niêm yết lô lẻ, sau đó CTCK sẽ gộp lại thành lô chẵn để niêm yết và có thể bán lại trên Trung tâm Giao dịch chứng khoán. Đây là một lĩnh vực có khả năng mang lại lợi nhuận tương đối lớn cho các CTCK.

Giá mua CK lô lẻ được xác định bằng thỏa thuận giữa khách hàng bán với CTCK, do đó các CTCK có điều kiện để đưa ra mức giá phù hợp để thu hút khách hàng, tạo sự chủ động cho các CTCK trong hoạt động kinh doanh của mình.

Nghiệp vụ tự doanh của CTCK là hoạt động hết sức quan trọng và phức tạp. Để có những thành công trong tương lai, các CTCK cần phải không ngừng hoàn thiện các hoạt động của chính mình và tạo được niềm tin với khách hàng.

Chứng khoán chuyển đổi - Convertible Securities

Cũng như các loại chứng khoán khác, vấn đề mà công ty phát hành và nhà đầu tư rất quan tâm khi nó đến "convertible securities" là giá chuyển đổi. Do khái niệm về các giao dịch (description of operations) của "convertible securities" thường là không rõ ràng, nên các thuật ngữ như tỷ lệ chuyển đổi (conversion rate), hệ số chuyển đổi (conversion ratio), giá chuyển đổi (conversion price), và tỷ suất ngang giá (parity price thường được sử dụng lẫn lộn.

Thông thường, giá chuyển đổi được xác định là mức mệnh giá (par value) có khả năng chuyển đổi lấy một cổ phiếu thường. Với mỗi đơn vị (unit) mệnh giá trái phiếu bán lại cho công ty (to surrender to the company), công ty sẽ phát hành một cổ phiếu. Phương thức chuyển đổi (form of conversion contract) đơn giản nhất và phổ biến nhất là chuyển đổi theo một mức giá cố định (a constant price) trong suốt thời hạn chuyển đổi. Tuy nhiên, có những đợt phát hành mà giá chuyển đổi biến động trong suốt thời hạn chuyển đổi. Hai trường hợp giá thay đổi thường xảy ra là: (1) giá tăng theo thời gian (to increase th price with the passage of time) và (2) giá tăng do khối lượng trái phiếu chuyển đổi tăng (to increase the price as the amount o conversion increase).

Tác dụng của các hệ số chuyển đổi tăng dần (stepped-up ratios) là buộc cổ đông tiến hành chuyển đổi và giảm pha loãng cổ phiếu của những cổ đông khác. Giá trị của quyền ưu tiên chuyển đổi sẽ giảm vào ngày giá chuyển đổi tăng một mức (a step-up) do chứng khoán bán ra không kèm chứng quyền (ex-right). Do vậy, nhà đầu tư nên làm quen với điều khoản chuyển đổi trong những đợt phát hành mà anh ta mua (purchase) hay sở hữu (own).

Mối quan hệ mật thiết giữa biến động giá (price movements) của trái phiếu chuyển đổi và chứng khoán mà nó được chuyển đổi được thiết lập căn cứ và những điều kiện nhất định. Nếu cổ phiếu bán ra với giá thấp hơn giá chuyển đổi cân bằng (sell below conversion equivalent), thì việc chuyển đổi trái phiếu sẽ không còn lợi nhuận (no profit to be gained) do đó, giá cổ phiếu sẽ ảnh hưởng chút ít tới giá trị thị trường của trái phiếu (market value of the bond). Trừ khi tiền lãi (premium) dựa trên sự tin tưởng của người mua về triển vọng trước mắt của cổ phiếu, giá trái phiếu bán ra chủ yếu dựa vào giá trị của đợt phát hành (merits as an investment issue).

Tuy nhiên, trong trường hợp giá cổ phiếu tăng đủ để mang lại lợi nhuận (to offer a prorit) cho người sở hữu trái phiếu (bondholders) khi tiến hành chuyển đổi, thì khi đó "convertible securities" được coi là thực hiện quyền kiểm soát giá cùng hướng (sympathetic price control) đối với giá thị trường của trái phiếu. Còn nếu giá cổ phiếu tăng cao hơn mức giá chuyển đổ cân bằng thấp nhất (the lowest conversion equivalent), giá trái phiếu sẽ tự động tăng theo các giao dịch (transactions) của các nhà kinh doanh chứng khoán (arbitragers). Những nhà kinh doanh này khi nhận thấy có cơ hội thu lợi nhuận (to see a profit opportunity) sẽ mua trái phiếu và chuyển đổi thành cổ phiếu thông qua một giao dịch. Chuyển đổi cân bằng sẽ còn tiếp tục do giá cổ phiếu còn tăng. Cũng như các loại chứng khoán khác, vấn đề mà công ty phát hành và nhà đầu tư rất quan tâm khi nó đến "convertible securities" là giá chuyển đổi. Do khái niệm về các giao dịch (description of operations) của "convertible securities" thường là không rõ ràng, nên các thuật ngữ như tỷ lệ chuyển đổi (conversion rate), hệ số chuyển đổi (conversion ratio), giá chuyển đổi (conversion price), và tỷ suất ngang giá (parity price thường được sử dụng lẫn lộn. Thông thường, giá chuyển đổi được xác định là mức mệnh giá (par value) có khả năng chuyển đổi lấy một cổ phiếu thường.

Với mỗi đơn vị (unit) mệnh giá trái phiếu bán lại cho công ty (to surrender to the company), công ty sẽ phát hành một cổ phiếu. Phương thức chuyển đổi (form of conversion contract) đơn giản nhất và phổ biến nhất là chuyển đổi theo một mức giá cố định (a constant price) trong suốt thời hạn chuyển đổi. Tuy nhiên, có những đợt phát hành mà giá chuyển đổi biến động trong suốt thời hạn chuyển đổi. Hai trường hợp giá thay đổi thường xảy ra là: (1) giá tăng theo thời gian (to increase th price with the passage of time) và (2) giá tăng do khối lượng trái phiếu chuyển đổi tăng (to increase the price as the amount o conversion increase).

Tác dụng của các hệ số chuyển đổi tăng dần (stepped-up ratios) là buộc cổ đông tiến hành chuyển đổi và giảm pha loãng cổ phiếu của những cổ đông khác. Giá trị của quyền ưu tiên chuyển đổi sẽ giảm vào ngày giá chuyển đổi tăng một mức (a step-up) do chứng khoán bán ra không kèm chứng quyền (ex-right). Do vậy, nhà đầu tư nên làm quen với điều khoản chuyển đổi trong những đợt phát hành mà anh ta mua (purchase) hay sở hữu (own).

Mối quan hệ mật thiết giữa biến động giá (price movements) của trái phiếu chuyển đổi và chứng khoán mà nó được chuyển đổi được thiết lập căn cứ và những điều kiện nhất định. Nếu cổ phiếu bán ra với giá thấp hơn giá chuyển đổi cân bằng (sell below conversion equivalent), thì việc chuyển đổi trái phiếu sẽ không còn lợi nhuận (no profit to be gained) do đó, giá cổ phiếu sẽ ảnh hưởng chút ít tới giá trị thị trường của trái phiếu (market value of the bond). Trừ khi tiền lãi (premium) dựa trên sự tin tưởng của người mua về triển vọng trước mắt của cổ phiếu, giá trái phiếu bán ra chủ yếu dựa vào giá trị của đợt phát hành (merits as an investment issue).

Tuy nhiên, trong trường hợp giá cổ phiếu tăng đủ để mang lại lợi nhuận (to offer a prorit) cho người sở hữu trái phiếu (bondholders) khi tiến hành chuyển đổi, thì khi đó "convertible securities" được coi là thực hiện quyền kiểm soát giá cùng hướng (sympathetic price control) đối với giá thị trường của trái phiếu. Còn nếu giá cổ phiếu tăng cao hơn mức giá chuyển đổ cân bằng thấp nhất (the lowest conversion equivalent), giá trái phiếu sẽ tự động tăng theo các giao dịch (transactions) của các nhà kinh doanh chứng khoán (arbitragers). Những nhà kinh doanh này khi nhận thấy có cơ hội thu lợi nhuận (to see a profit opportunity) sẽ mua trái phiếu và chuyển đổi thành cổ phiếu thông qua một giao dịch. Chuyển đổi cân bằng sẽ còn tiếp tục do giá cổ phiếu còn tăng.

Có một số lý do để các công ty đưa điều khoản chuyển đổi (convertible clause) vào các đợt phát hành ra công chúng (public issues) của trái phiếu công ty và cổ phiếu ưu đãi. Cụ thể là:

- Thứ nhất: để tăng vốn cổ phần (equity capital) trong tương lai. Khi một công ty muốn tăng một lượng vốn nhất định (a certain amount of new capital) nhưng không muốn phát hành cổ phiếu thường (to issue common stock) ngay, công ty có thể thực hiện phát hành trái phiếu chuyển đổi (to sell an issue of convertible bonds) để sau một thời gian sau chúng sẽ được chuyển đổi (to be converted) thành cổ phiếu thường (common stock). Việc vốn hóa (capitalization) được chuyển từ trái phiếu nợ (bonded indebtedness) thành vốn cổ phần. Kết quả là công ty đã tăng vốn tại thời điểm hôm này theo các mức giá cổ phiếu có thể cao hơn của ngày hôm sau (to raise funds today at tomorow 's presumably higher stock price).

- Thứ hai: để bán được nhiều hơn (to make the issue more salable) hay "tăng mức hấp dẫn" (to sweeten) của đợt phát hành. Trái phiếu công ty (debenture bonds) và cổ phiếu ưu đãi thường khó bán, do vậy đặc điểm chuyển đổi này sẽ làm tăng tính hấp dẫn của đợt phát hành đối với các nhà đầu tư muốn kết hợp mục tiêu đầu cơ và thu nhập (to combine speculative and income objectives) khi mua một chứn khoán đơn lẻ (to buy a single security)

- Một lý do nữa là nó làm cho lãi suất trái phiếu (rate of interest of bonds) thấp hơn hay giá chào bán (offering price) cao hơn, đồng nghĩa với việc giảm chi phí phát hành (issuing cost) và giảm rủi ro (risk) đối với tổ chức phát hành. Như vậy, rõ ràng là công ty sẽ thu lợi từ việc chuyển đổi, bởi các chi phí cố định (fixe charges) khi đó sẽ giảm.

Quản trị rủi ro trong đầu tư chứng khoán

Rủi ro trong đầu tư CK được định nghĩa là sự dao động của lợi nhuận mong đợi, do vậy để đạt được tỷ lệ lợi nhuận cao trong đầu tư chứng khoán, vấn đề đặt ra là phải quản lý được mức rủi ro này.

Rủi ro là kết quả không mong đợi vì nó luôn đi cùng với những khoản đầu tư chứng khoán (CK). Rủi ro trong đầu tư CK được định nghĩa là sự dao động của lợi nhuận mong đợi, do vậy để đạt được tỷ lệ lợi nhuận cao trong đầu tư chứng khoán, vấn đề đặt ra là phải quản lý được mức rủi ro này.

1. Các loại rủi ro trong đầu tư chứng khoán

Rủi ro hệ thống là rủi ro tác động đến toàn bộ hoặc hầu hết các CK. Sự bấp bênh của môi trường kinh tế nói chung như sự sụt giảm GDP, biến động lãi suất, tốc độ lạm phát thay đổi... là những minh chứng cho rủi ro hệ thống, những biến đổi này tác động đến sự dao động giá cả của các CK trên thị trường.

Trong rủi ro hệ thống trước hết phải kể đến rủi ro thị trường. Rủi ro thị trường xuất hiện do phản ứng của các nhà đầu tư đối với các hiện tượng trên thị trường. Những sự sút giảm đầu tiên trên thị trường là nguyên nhân gây sợ hãi đối với các nhà đầu tư và họ sẽ cố gắng rút vốn. Phản ứng dây truyền này làm tăng số lượng bán, giá cả CK sẽ rơi xuống thấp so với giá trị cơ sở.

Tiếp đến là rủi ro lãi suất. Giá cả CK thay đổi do lãi suất thị trường dao động thất thường gọi là rủi ro lãi suất. Giữa lãi suất thị trường và giá cả CK có mối quan hệ tỷ lệ nghịch. Khi lãi suất thị trường tăng, người đầu tư có xu hướng bán CK để lấy tiền gửi vào ngân hàng dẫn đến giá CK giảm và ngược lại.

Ngoài hệ quả trực tiếp đối với giá CK, lãi suất còn ảnh hưởng gián tiếp đến giá cổ phiếu (CP) thường. Khi lãi suất tăng làm giá CP giảm vì các nhà đầu cơ vay mua ký quỹ sẽ bị ảnh hưởng. Nhiều công ty kinh doanh CK hoạt động chủ yếu bằng vốn đi vay thì với mức lãi suất tăng cũng làm cho chi phí vốn tăng.

Một yếu tố rủi ro hệ thống khác không kém phần quan trọng là rủi ro sức mua. Rủi ro sức mua là tác động của lạm phát tới các khoản đầu tư. Lợi tức thực tế của CK đem lại là kết quả giữa lợi tức danh nghĩa sau khi khấu trừ đi lạm phát. Như vậy, khi có tình trạng lạm phát thì lợi tức thực thế giảm. Giải thích theo lý thuyết hiện tại hoá, một đồng lợi tức của hôm nay thì trong tương lai không còn giá trị một đồng do tác động của lạm phát.

Rủi ro không hệ thống là rủi ro chỉ tác động đến một loại tài sản hoặc một nhóm tài sản, nghĩa là rủi ro này chỉ liên quan đến một loại CK cụ thể nào đó. Rủi ro không hệ thống bao gồm rủi ro kinh doanh và rủi ro tài chính. Trong quá trình kinh doanh, định mức thực tế không đạt được như theo kế hoạch gọi là rủi ro kinh doanh, chẳng hạn lợi nhuận trong năm tài chính thấp hơn mức dự kiến.

Rủi ro kinh doanh được cấu thành bởi yếu tố bên ngoài và yếu tố nội tại trong công ty. Rủi ro nội tại phát sinh trong quá trình công ty hoạt động. Rủi ro bên ngoài bao gồm những tác động nằm ngoài sự kiểm soát của công ty làm ảnh hưởng đến tình trạng hoại động của công ty như chi phí tiền vay, thuế, chu kỳ kinh doanh...

Rủi ro tài chính cũng là một loại rủi ro không hệ thống. Rủi ro tài chính liên quan đến đòn bẩy tài chính, hay nói cách khác liên quan đến cơ cấu nợ của công ty. Sự xuất hiện các khoản nợ trong cấu trúc vốn sẽ tạo ra nghĩa vụ trả nợ trả lãi của công ty. Công ty phải thực hiện nghĩa vụ trả nợ (gồm trả nợ ngân hàng và trả nợ trái phiếu) trước việc thanh toán cổ tức cho cổ đông. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến giá cả CP công ty. Rủi ro tài chính có thể tránh được nếu công ty không vay nợ chút nào.

2. Xác định mức bù rủi ro

Một trong những phương pháp định lượng rủi ro và xác định doanh lợi yêu cầu là sử dụng mức lãi suất không rủi ro cộng với mức bù của từng loại rủi ro một. Đầu tiên, chúng ta xác định mức lãi suất không rủi ro (thông thường lãi suất tín phiếu Kho bạc được coi là lãi suất không rủi ro), sau đó xác định mức bù rủi ro cho mỗi thị trường. Tổng số rủi ro liên quan đến CK bao gồm rủi ro hệ thống và rủi ro không hệ thống. Trong đó, rủi ro không hệ thống có thể được loại trừ thông qua việc đa dạng hoá đầu tư, còn rủi ro hệ thống thì không thể loại trừ bằng cách đa dạng hoá.

3. Quản lý rủi ro

Việc quan trọng nhất trong quản trị rủi ro là phải xây dựng được quy trình quản lý rủi ro. Thông thường, quản lý rủi ro được chia thành 5 bước:

Bước 1: Nhận dạng rủi ro

Đây là bước đầu tiên nhằm tìm hiểu cặn kẽ về bản chất của rủi ro. Cách đơn giản và trực tiếp nhất là liệt kê từng nhân tố và các biến cố có thể gây ra rủi ro.

Cách làm rõ bản chất của rủi ro là:
- Thứ nhất: Nhận dạng những tác nhân kinh tế có thể gây ra rủi ro, ví dụ yếu tố lãi suất, lạm phát, tỷ giá hối đoái, tăng trưởng kinh tế...
- Thứ hai: Tìm hiểu xem chiều hướng có thể gây ra rủi ro, ví dụ việc Ngân hàng Trung ương tăng lãi sẽ suất tác động đến giá cả CK như thế nào?
- Thứ ba: Kiểm tra lại xem biểu hiện rủi ro đang phân tích có phụ thuộc vào biến cố nào khác hay không, chẳng hạn công ty có biểu hiện rủi ro trong trường hợp không được tín nhiệm của khách hàng...

Bước 2: Ước tính, định lượng rủi ro

Bước này sẽ đo lường mức độ phản ứng của công ty đối với các nguồn gốc rủi ro đã xác định ở trên. Cụ thể, dùng một phương pháp giả định nếu có nhân tố rủi ro thì công ty được gì và mất gì.

Bưóc3: Đánh giá tác động của rủi ro

Để đánh giá rủi ro người ta thường làm bài toán chi phí và lợi tức. Đôi khi, việc quản lý rủi ro tiêu tốn nhiều nguồn lực của công ty như tiền bạc và thời gian, do đó cần phải cân nhắc xem liệu việc quản lý rủi ro như vậy có thực sự đem lại lợi ích lớn hơn chi phí bỏ ra để thực hiện nó hay không.

Bước 4: Đánh giá năng lực của người thực hiện chương trình bảo hiểm rủi ro

Để quản lý rủi ro có hai chiến lược:
- Thứ nhất: Dựa vào một tổ chức tài chính chuyên nghiệp, thuê họ thiết kế một giải pháp quản lý rủi ro cụ thể, thích hợp với chiến lược quản lý của công ty.
- Thứ hai: Tự công ty đứng ra thực hiện phòng chống rủi ro bằng cách sử dụng các công cụ CK phái sinh như chứng quyền, chứng khế, quyền chọn, hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai... đồng thời xây dựng một đội ngũ nhân viên của công ty có khả năng lập và thực hiện hàng rào chống rủi ro. Vấn đề này đòi hỏi nhân viên công ty vừa phải thiết kế đúng lại vừa phải thực hiện tốt chương trình phòng chống rủi ro bởi quản lý rủi ro cần phải được theo dõi thường xuyên và điều chỉnh kịp thời với sự biến đổi của thời gian.

Bước 5: Lựa chọn công cụ và quản lý rủi ro thích hợp

Đây là bước mấu chốt cuối cùng trong việc xây dựng chiến lược quản lý rui ro. Trong bước này nhà quản lý phải chọn một giải pháp cụ thể. Chẳng hạn, đối với các công cụ trên thị trường hối đoái, người ta có thể sử dụng hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn, swap... làm công cụ phòng chống rủi ro, công cụ này có ưu điểm là có tính thanh khoan cao và có hiệu quả về giá. Tuy nhiên, công cụ này không linh động, không khắc phục được rủi ro cố hữu mà chi phí theo dõi lại khá tốn kém.

Các chức năng chính của một công ty chứng khoán

Theo Nghị định 48/CP của chính phủ về chứng khoán và TTCK thì một CTCK có thể hoạt động trong 5 lĩnh vực sau: môi giới, tự doanh, bảo lãnh phát hành, tư vấn đầu tư và quản lý danh mục đầu tư, do hoạt động môi giới trên TTCK là đặc trưng tiêu biểu nhất của một CTCK cho nên chúng tôi xin được trình bày về phương thức tổ chức hoạt động môi giới của CTCK.

Khi khách hàng đưa ra lệnh mua hoặc bán chứng khoán thì công việc của bộ phận nghiệp vụ bắt đầu - tức là cả một guồng máy hoạt động nhằm làm cho lệnh đó được thực hiện một cách nhanh chóng, chính xác và tiết kiệm chi phí nhất. Chúng ta bắt đầu xem xét hậu trường của một CTCK, nhằm hiểu rõ ai làm gì và các quy trình hoạt động trong CTCK ra sao.

Một CTCK tương tự như công ty sản xuất trong đó sản phẩm của nó chính là dịch vụ mà nó cung cấp cho khách hàng, do đó có các chức năng chính như sau:

Chức năng tiếp thị và bán hàng

Tiếp thị nhằm tìm hiểu công chúng đầu tư ưa thích loại chứng khoán nào để từ đó đưa ra được chiến lược cổ phiếu sản phẩm phục vụ khách hàng (như cổ phiếu, trái phiếu công ty, trái phiếu chính phủ...).

Công việc bán hàng tiếp bước, sau khi việc tiếp thị hoàn thành và CTCK sẽ chào khách hàng những chứng khoán đáp ứng tốt nhất cho nhu cầu của họ.

Chức năng "sản xuất"

Khi nhà môi giới tiến hành một thương vụ thì quy trình thực hiện giao dịch được tiến hành. Việc một giao dịch được xử lý như thế nào là quan trọng nhất vì nó chứng minh cho khách hàng thấy tính chuyên nghiệp của CTCK.

Chức năng hành chính, hỗ trợ

Khu vực này trợ giúp, hỗ trợ, duy trì việc giao dịch hàng ngày của công ty. ở các nước, thông thường để thực hiện một lệnh thì các bộ phận chức năng liên quan chủ yếu là:

1. Bộ phận thực hiện lệnh (Order room): có trách nhiệm xử lý các lệnh mua bán và ghi chép chính xác việc thực hiện các lệnh đó.

2. Bộ phận mua và bán (Purchase and Sale): xây dựng kế hoạch mua bán chứng khoán và định hướng, điều hòa khách hàng với môi giới.

3. Bộ phận ký quỹ (Margin): đảm bảo tài khoản của khách hàng luôn trong trạng thái phù hợp với các quy định, chính sách của công ty.

4. Bộ phận thủ quỹ (Cashiering): thực hiện công việc giao nhận, kho quỹ...

5. Bộ phận quản lý hồ sơ (Stock record): lập số hiệu và mã tài khoản, kiểm toán, luân chuyển chứng khoán.

6. Bộ phận kế toán (Accounting): thực hiện công việc hạch toán kế toán .

7. Bộ phận quản lý cổ tức, tiền lãi trái phiếu (Dividend)

8. Bộ phận ủy quyền (Proxy): bỏ phiếu cho khách hàng, thông tin cho khách hàng.

9. Bộ phận chứng khoán (Sale).

10. Bộ phận quản lý tài khoản mới (New accounts).

Nhân viên môi giới - Một đối tượng được quản lý chặt chẽ

Nhân viên môi giới có một vị trí quan trọng trong công ty chứng khoán. Nếu như công ty chứng khoán là tổ chức trung gian làm cầu nối giữa tổ chức phát hành, nhà đầu tư và Trung tâm Giao dịch Chứng khoán thì nhân viên môi giới của công ty chứng khoán chính là người có nhiệm vụ thực hiện chức năng môi giới, tư vấn chứng khoán.

Theo Nghị định 48/1998/NĐ- CP ngày 11/7/1998 của Chính phủ về chứng khoán và thị trường chứng khoán thì "môi giới chứng khoán là hoạt động trung gian hoặc đại diện mua, bán chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng" (khon 6 Điều 2). Quy định trên cho thấy chức năng của nhân viên môi giới là rất quan trọng: là người đứng giữa bên mua và bên bán hoặc là đại diện cho bên mua, bên bán thực hiện theo yêu cầu cụ thể của họ để được hưởng hoa hồng. Một người muốn trở thành nhân viên môi giới cho công ty chứng khoán trước hết phải đáp ứng đủ các điều kiện sau:

Thứ nhất, có năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự đầy đủ;

Thứ hai, không thuộc một trong các trường hợp sau: đã bị kết án về các tội phạm nghiêm trọng, rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, xâm phạm tài sản của tổ chức và của công dân; đã bị kết án về các tội phạm khác mà chưa được xóa án;

Thứ ba, có bằng tốt nghiệp phổ thông trung học trở lên;

Thứ tư, có đủ các chứng chỉ chuyên môn về kinh doanh chứng khoán do ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cấp;

Thứ năm, đạt yêu cầu trong kỳ kiểm tra sát hạch do UBCKNN tổ chức.

Tuy nhiên, không phải cá nhân nào cũng được UBCKNN xét cấp Giấy phép hành nghề kinh doanh chứng khoán (GPHNKDCK), mà UBCKNN chỉ xét cho cá nhân theo đề nghị của công ty chứng khoán (điều 12 Quy chế về tổ chức và hoạt động của công ty chứng khoán). Sau khi được cấp GPHNKDCK, cá nhân phi tuân thủ các quy định về những điều mà cá nhân có GPHN không được làm (theo Điều 17 Quy chế về tổ chức và hoạt động của công ty chứng khoán). Đó là:

- Đồng thời làm việc hoặc đầu tư vào hai hay nhiều công ty chứng khoán;

- Làm giám đốc, người có quyền điều hành hay cổ đông sở hữu trên 5% cổ phiếu có quyền biểu quyết của một tổ chức phát hành khác;

- Mua, bán, chuyển nhượng hoặc cho thuê, mượn GPHN;

- Mở tài khoản giao dịch chứng khoán tại công ty chứng khoán nơi người hành nghề làm việc;

- Đưa, yêu cầu hay nhận bất cứ khoản thù lao nào trái với nghĩa vụ của mình trong hoạt động hành nghề chứng khoán.

- Thực hiện hoặc câu kết với khách hàng trong việc đặt, nâng, hạ giá chứng khoán nhằm gây biến động giá nh hưởng đến hoạt động của thị trường. Ngoài ra, như các đối tượng khác tham gia vào thị trường chứng khoán, nhân viên môi giới không được thực hiện các hành vi bị cấm và hạn chế trên thị trường chứng khoán tập trung (theo Chương VIII Nghị định 48) như: bán khống, mua bán nội gián, thông tin sai sự thật, tham gia hoạt động tín dụng và cho vay chứng khoán, lũng đoạn thị trường. Nhân viên môi giới là người thay mặt công ty chứng khoán trực tiếp tiếp xúc với khách hàng, tìm hiểu nhu cầu của khách hàng và trong khả năng của mình đáp ứng nhu cầu đó qua nhiều cách: tư vấn cho khách hàng về tình hình hiện nay trên thị trường để khách hàng tự xem xét và quyết định, dựa vào quyết định của khách hàng tiến hành đặt lệnh, quản lý tài khoản của khách hàng, … Nhân viên môi giới là người đại diện cho khách hàng, bảo vệ quyền lợi cho khách hàng, chính vì vậy pháp luật mới có quy định nhân viên môi giới không được mở tài khon tại công ty chứng khoán nơi mình làm việc để tránh sự mâu thuẫn về quyền lợi của nhân viên môi giới và khách hàng mà nhân viên môi giới đại diện. Cũng như vậy, nếu người hành nghề kinh doanh chứng khoán làm việc tại hai hay nhiều công ty chứng khoán khác nhau thì họ sẽ dễ dàng lợi dụng lợi thế về thông tin do biết được tình hình kinh doanh của từng công ty cũng như nhu cầu của các khách hàng để tư vấn, đại diện giao dịch cho khách hàng nhằm hưởng hoa hồng nhiều hơn. Và để bảo đảm các công ty chứng khoán hoạt động công bằng, cạnh tranh đúng pháp luật UBCKNN cũng quy định người hành nghề kinh doanh chứng khoán không được góp vốn vào hai hay nhiều công ty chứng khoán.

Theo Quyết định 78 ngày 29/12/2000 của Chủ tịch UBCKNN về việc sửa đổi Quy chế về tổ chức và hoạt động của công ty chứng khoán thì người hành nghề kinh doanh chứng khoán không được "đưa, yêu cầu hay nhận bất cứ khoản thù lao nào trái với nghĩa vụ của mình trong hoạt động hành nghề chứng khoán". Quy định này nhằm mục đích hạn chế người hành nghề kinh doanh chứng khoán lợi dụng chức vụ hay quyền hạn của mình đòi hỏi, gây khó dễ cho nhà đầu tư, hoặc làm trái các nhiệm vụ được giao.

Công ty chứng khoán là một trong những đối tượng có vai trò vô cùng quan trọng không thể thiếu được đối với sự tồn tại và phát triển của thị trường chứng khoán. Trong đó, nhân viên môi giới có nhiệm vụ thay mặt công ty chứng khoán thực hiện chức năng môi giới, tư vấn chứng khoán với khách hàng. Do đó, việc quản lý các nhân viên môgiới bằng pháp luật là rất quan trọng đối với việc đm bo cho thị trường chứng khoán hoạt động an toàn, công khai, công bằng và hiệu quả.

Giao dịch từ 25% trở lên số cổ phiếu cố quyền biểu quyết

Theo quy định tại điều 58 Quy chế giao dịch, thành viên, niêm yết và công bố thông tin của UBCKNN, một tổ chức hoặc cá nhân muốn thực hiện giao dịch CK với khối lượng từ 25% trở lên số cổ phiếu có quyền biểu quyết của một tổ chức niêm yết phải tổ chức đấu thầu công khai, vì với khối lượng giao dịch từ 25% trở lên thực chất là giao dịch mua lại công ty (thâu tóm công ty) để dành quyền kiểm soát công ty. Tuy nhiên, hiện tại Việt Nam chưa có những quy định cụ thể về việc đấu thầu công khai.

Vì vậy để giúp bạn đọc hiểu được cách thức đấu thầu như thế nào, xin giới thiệu cách thức đấu thầu mà các nước hiện đang áp dụng. Cổ phiếu tham gia đấu thầu là cổ phiếu có quyền biểu quyết. Số lượng cổ phiếu chào mua từ 25% hoặc hơn trong tổng số cổ phiếu có quyền biểu quyết đã phát hành. Thời gian thực hiện đấu thầu thông thường là 6 tháng nhưng tối đa không quá 1 năm. Số lượng bên tham gia bán từ 10 trở lên.

Việc đấu thầu sẽ được tiến hành bên ngoài Sở giao dịch chứng khoán và theo các bước sau:

1. Trước tiên bên chào mua cần phải tổ chức đại hội cổ đông, đại diện ban giám đốc điều hành trình bày đề án thâu tóm và lấy ý kiến của cổ đông. Trên cơ sở xem xét đánh giá hiệu quả của đề án, đại hội sẽ bỏ phiếu, theo đó HđQT sẽ ra nghị quyết. Nếu kết quả bỏ phiếu ủng hộ đề án thâu tóm thì Chủ tịch HđQT sẽ ra nghị quyết tiến hành mua cổ phiếu công ty mục tiêu, để kiểm soát.

2. Sau khi Chủ tịch HđQT ra quyết định, công ty gửi biên bản họp đại hội cổ đông lên UBCKNN và Sở giao dịch chứng khoán kèm theo đơn đề nghị về việc tiến hành thâu tóm công ty mục tiêu, bằng hình thức đấu thầu mua công khai. Nội dung đơn đề nghị gồm: mục đích của việc thâu tóm, nguồn tài chính phục vụ cho việc thâu tóm, thời gian chào mua (thời gian tiến hành đấu thầu), giá đặt mua, thời hạn thanh toán, tình hình hoạt động kinh doanh hiện tại của công ty kể cả các công ty con, các tổ chức phụ trợ có liên quan như ngân hàng, công ty môi giới..., thực trạng sản xuất kinh doanh và tình hình tài chính của công ty mục tiêu, loại và số lượng cổ phiếu chào mua, phương pháp thực hiện, phương án kinh doanh sau khi đấu thầu thành công và các vấn đề khác.

3. Công ty thâu tóm thoả thuận với công ty môi giới là thành viên của sở giao dịch chứng khoán về các nghiệp vụ, uỷ thác mua giữa khách hàng với công ty môi giới, bảo quản chứng khoán, thanh toán và các thoả thuận khác.

4. Các loại tài liệu nộp gồm: hồ sơ đăng ký kinh doanh (đăng ký thành lập và điều lệ hoạt động của công ty), văn bản thỏa thuận giữa công ty với công ty môi giới về các nghiệp vụ nói trên, xác nhận của tổ chức tài chính về số tiền ký quỹ của công ty, bản sao về việc thông báo trên báo chí và các tài liệu khác có liên quan.

5. Gửi thông báo tới công ty mục tiêu về việc tiến hành mua cổ phiếu của công ty.

6. Thông báo ra công chúng trên các phương tiện truyền thông, báo chí đặc biệt trên các tờ báo phát hành hàng ngày.

7. Thời gian thực hiện: 7 ngày sau khi đệ trình bản thông báo lên UBCKNN và sở giao dịch chứng khoán.

8. Lập và thuyết minh bản cáo bạch để gửi tới các cơ quan trên. Sau khi nhận được đơn đề nghị do công ty chào mua gửi tới, UBCKNN tổ chức xem xét hồ sơ để đưa ra kết luận cuối cùng có cho phép tiến hành thâu tóm hay không, trong trường hợp không cho phép thì UBCKNN phải có giải thích rõ lý do không đồng ý. Thời hạn xét duyệt không quá 7 ngày làm việc, việc xét duyệt phải dựa vào tính khả thi của đề án thâu tóm, trong đó yếu tố tài chính và tính hiệu quả của việc thâu tóm này là hai yếu tố đặc biệt quan trọng.

Chơi chứng khoán với con mắt mở to

Trong khi TTCK đang lên “cơn sốt”, Euroevents - một công ty chuyên tổ chức sự kiện của Hong Kong - đã phối hợp với Bộ Tài chính tổ chức hội nghị về thị trường vốn và tài chính ở VN.

Đó là mô tả của ông Peter Ryder - Giám đốc Công ty Indochina Capital (Mỹ) - về “cơn sốt” của thị trường chứng khoán (TTCK) tại VN.  “Những thông tin về nền kinh tế thành công nhất thế giới, chính sách thuế mới, VN gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), tổ chức thành công hội nghị APEC…, đang tạo ra sự quan tâm mạnh mẽ và hồ hởi về VN nói chung và  TTCK tại VN nói riêng” - ông Ryder nói. Bản thân Công ty tài chính Indochina Capital của ông đã đầu tư 190 triệu USD vào TTCK ở VN.

Ông Ryder không đồng tình với ý kiến cho rằng các nhà đầu tư nước ngoài đang dần thao túng TTCK tại VN. Ngược lại, ông cho rằng chính các nhà đầu tư nhỏ lẻ trong nước đang tạo ra những diễn biến sôi động trên thị trường. Ông nhận định: “Những gì đang diễn ra trên TTCK thời gian qua không có gì quá bất thường đối với một thị trường đang nổi như VN. Tôi nghĩ chúng ta không cần phải quá lo lắng và Nhà nước không nên vội vã có những can thiệp quá mức”.

Chia sẻ quan điểm này, ông Lê Hải Trà - Phó Giám đốc Trung tâm Giao dịch chứng khoán TP.HCM -  nói: “Giá cả trên TTCK diễn biến lên xuống như hiện nay là điều bình thường”.

Ông Trà cũng cho rằng các cam kết trong hội nhập WTO là nền tảng để đưa TTCK của VN dần tiến tới chuẩn mực quốc tế và đó sẽ là “cuộc chơi công bằng”. Nói chuyện với các nhà đầu tư, ông Nguyễn Đoan Hùng - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán nhà nước - đưa ra lời cam kết về việc bảo đảm một môi trường an toàn, minh bạch trong TTCK.

Theo ông Hùng, Luật chứng khoán vừa có hiệu lực đã có nhiều điều khoản tăng cường yêu cầu về chất lượng và qui trình công bố thông tin của công ty niêm yết để đảm bảo quyền lợi của nhà đầu tư, đặc biệt là người đầu tư nhỏ lẻ.

“Đổ xô đi tìm vàng”

Khác với sự bình tĩnh và hồ hởi của một vài nhà đầu tư, ông Fiachra MacCana - trưởng ban nghiên cứu của Công ty tài chính VinaCapital (Anh) - cho rằng TTCK VN đang tiềm ẩn vô số rủi ro. Ông nhận định: “Hành vi đầu cơ từ các nhà đầu tư trong nước đang khiến bầu không khí trên TTCK nóng lên. Sự thiếu hụt giả tạo về cung đẩy giá cổ phiếu lên quá mức thực tế. Tôi cho rằng sẽ không thể duy trì được sự ổn định của thị trường nếu tiếp tục có các diễn biến như vậy”. Đến nay, VinaCapital vẫn chưa tham gia TTCK đang “sốt” tại VN.

Sự đầu cơ đó, theo ông Hàn Ngọc Vũ - Tổng giám đốc điều hành Ngân hàng Quốc tế VN (VIB), là do tình trạng luồng vốn chu chuyển giữa các nhà đầu tư với nhau mà không chảy ra doanh nghiệp và không phản ánh luồng đầu tư thực tế. “Sự chênh lệch cung - cầu và độ sinh lời cao làm giá trị cổ phiếu tăng không ngừng. Nhiều người không thật sự hiểu biết kỹ càng về TTCK và ít kinh nghiệm nhưng vẫn bỏ công bỏ việc và đổ vốn tham gia. Tôi thấy nó giống như cuộc đổ xô đi tìm vàng của thời nay” - ông Vũ mô tả.

Nhiều nhà đầu tư cũng đã lên tiếng về hiện tượng “thông tin nội gián”, vấn đề này có liên quan đến văn hóa kinh doanh “dựa trên các mối quan hệ cá nhân phức tạp” của người châu Á nói chung và VN nói riêng. Ở TTCK phát triển như Đức, mỗi năm phát hiện được 1-2 vụ giao dịch nội gián đã là nhiều, trong khi với một thị trường phát triển không kém như Hong Kong thì con số đó có thể lên tới 20 vụ. “Không nên bước vào cuộc chạy đua với những người mà chúng ta vẫn gọi là đại gia hay VIP” - một chuyên gia chứng khoán nói. Tương tự, nhiều chuyên gia cũng gợi ý rằng các nhà đầu tư nhỏ nên chơi chứng khoán với con mắt mở to.

Thị trường chứng khoán

Lúc nóng, lúc lạnh, lúc trồi, lúc sụt, lúc gây thất vọng ê chề, lúc tràn trề hy vọng… Đó là bức tranh đa màu của thị trường chứng khoán (TTCK) ở khắp nơi trên thế giới. Chỉ có một điều chung: Việc tồn tại TTCK là tất yếu, là bộ phận hữu cơ của mọi nền kinh tế.

Chỉ riêng trong năm 2006 đã có 120 công ty niêm yết trên sàn giao dịch TP.HCM và Hà Nội. Nguồn vốn nước ngoài đổ vào thị trường tăng gấp năm lần so với năm trước. Đến hết năm 2006, TTCK Việt Nam đã đạt 17% GDP, nghĩa là đã vượt mục tiêu từ 10 – 15% Chính phủ đặt ra cho năm 2010. Đây là diễn biến đầy bất ngờ của TTCK với sự tăng trưởng ngoài dự tính của không chỉ các nhà quản lý, mà của cả các nhà đầu tư.

Thị trường chứng khoán là gì?

Lần giở lại lịch sử, khái niệm “chứng khoán” ngôn ngữ gốc la-tinh là “bursa”, nghĩa là “ví đựng tiền”. Thời “tiền sử” của chứng khoán khởi đầu tại một số thành phố của Italy từ thế kỷ 12, tiếp đó lan sang Bỉ. Tuy nhiên mãi đến năm 1631, với việc hình thành TTCK Amsterdam (Hà Lan), trao đổi chứng khoán mới lan rộng ra khắp Tây Âu.

Cùng với sự ra đời của các phương tiện giao dịch hiện đại hơn, hàng hóa của thị trường cũng phong phú hơn, bao gồm các chứng chỉ có giá, cổ phiếu, hối phiếu và trái phiếu. Ở TTCK Amsterdam người ta đã tạo lập được cơ cấu phức tạp và đã hợp nhất cả TTCK, thị trường tiền tệ và thị trường ngoại hối. Trong khi đó, ở Mỹ, Anh thị trường vốn được tách ra khỏi thị trường hàng hoá.

Cuộc cách mạng kỹ thuật trong thế kỷ 19 đã mở ra những tiềm năng mới cho phát triển kinh tế và thúc đẩy sự gia tăng đột biến của TTCK và trong những năm 1920, TTCK bắt đầu sôi động ở Mỹ.

Tuy nhiên do thiếu sự quản lý nhà nước, do phát hành CK bừa bãi và nạn đầu cơ đã dẫn đến sự đổ vỡ của TTCK New York. Đó cũng là nguyên nhân làm bùng nổ cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới năm 1929 – 1933.

Tại châu Á, TTCK đầu tiên xuất hiện ở Nhật Bản, Trung Quốc. Tuy nhiên, TTCK ở Trung Quốc bị thủ tiêu vào năm 1952 và được mở lại 35 năm sau đó. Tương tự, ở Nga, TTCK được phát triển mạnh mẽ từ thời vua Peter Đệ nhất, bị đóng cửa năm 1917, sau đó được phục hồi khi Lênin thực hiện chính sách kinh tế mới, rồi lại bị giải thể vào đầu năm 1930 với lý do “những phần tử phi XHCN” và được thành lập lại vào năm 1988.

Chức năng của TTCK

Chức năng quan trọng nhất của TTCK là huy động vốn. Trong nền kinh tế thị trường, hệ thống ngân hàng, tín dụng không thể đáp ứng đủ nhu cầu về vốn. Trong khi đó, TTCK ở nhiều nước lo được khoảng 50% nhu cầu vốn cho toàn xã hội.

Chức năng thứ hai là điều tiết nền kinh tế thị trường thông qua hoạt động phân phối và phân phối lại các nguồn vốn đầu tư. Toàn bộ quá trình này được thể hiện thông qua chỉ số chứng khoán trên thị trường tài chính, bởi chỉ số này phản ánh động thái và là hàn thử biểu để đo “nóng” – “lạnh” của nền kinh tế thị trường.

Chức năng thứ ba của TTCK là thúc đẩy quá trình toàn cầu hoá thị trường tài chính và nền kinh tế thế giới nói chung. Từ những năm 1970, sự phát triển của TTCK ở những nước có nền kinh tế phát triển nhất đã thúc đẩy sự ra đời các trung tâm tài chính chi phối thị trường tài chính toàn cầu như New York, Tokyo và London.

Lưu thông chứng khoán đang từng bước trở thành một kênh thống nhất trên toàn bộ hành tinh. Một chức năng cực kỳ quan trọng của TTCK đối với các nền kinh tế chuyển đổi là việc thúc đẩy cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước.

Có thể nói, chứng khoán và TTCK là sản phẩm trực tiếp và tất yếu của sản xuất và trao đổi hàng hoá. Chứng khoán là hình thái biểu hiện cao nhất của giá trị, còn TTCK là biểu tượng của sự phát triển các quan hệ kinh tế, quan hệ sản xuất trong các nền kinh tế thị trường. TTCK là bộ phận tất yếu của thị trường tài chính và là bộ phận quan trọng nhất của thị trường vốn.

TTCK lúc đầu xuất hiện tự phát, nhưng từ khi chủ nghĩa tư bản bước sang giai đoạn độc quyền nhà nước, TTCK đã phát triển tự giác dưới sự điều khiển của nhà nước

TTCK trong các nền kinh tế chuyển đổi

Mặc dù TTCK là sản phẩm hợp quy luật của sự phát triển kinh tế hàng hóa, đồng thời đã thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế thị trường, nhưng quá trình phục hồi của nó trong các nền kinh tế chuyển đổi mang một số đặc điểm cơ bản khác với TTCK ở các nước phát triển.

Thứ nhất, việc thiết lập lại TTCK ở các nước XHCN cũ đã được các Chính phủ chủ động tiến hành. Nếu như việc hình thành TTCK ở các nước khác phải trải qua một giai đoạn phát triển lâu dài của “thị trường hè phố”, thì ở các nền kinh tế chuyển đổi quá trình này diễn ra trong thời gian rất ngắn và có sự quản lý của chính phủ.

Hai là, sự hình thành TTCK liên quan trực tiếp tới quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Các công ty cổ phần ở các nước Liên Xô và Đông Âu cũ được hình thành thông qua việc phát hành các chứng chỉ tư nhân hóa rồi sau đó chuyển thành cổ phiếu. Chỉ riêng ở Nga tính đến 1996 đã tạo ra được hơn 40.000 CTCP.

Thứ ba, việc thiết lập TTCK phải gắn liền với việc áp dụng kỹ thuật cao, công nghệ mới nhất.

Thứ tư, cùng với việc hình thành TTCK quốc gia phải có sự liên kết với TTCK thế giới.

Ngoài các đặc điểm trên, TTCK ở các nền kinh tế chuyển đổi còn mang lại rủi ro tương đồng. Đó là tình trạng kém thanh khoản của các cổ phiếu do các CTCP hình thành từ những DNNN kém hiệu quả.

Bên cạnh đó, do trái phiếu của chính phủ có thu nhập quá cao đã kích thích đầu cơ và cuối cùng dẫn đến khủng hoảng năm 1997. Nhiều kẻ hưởng lợi nhuận siêu ngạch đã nổi lên do ưu thế về kinh tế và chính trị, kể cả việc độc quyền thông tin về nội bộ doanh nghiệp và sự thiếu hiểu biết của các nhà quản lý. Đó cũng là một trong những lý do giải thích tại sao có nhiều nhà tỷ phú mới xuất hiện tại các nền kinh tế chuyển đổi.

Ở châu Á

Điểm lại 30 năm hoạt động của TTCK các nước đang phát triện châu Á, người ta cũng không khó gì để nêu ra một số đặc điểm rất đáng quan tâm. Từ Hàn Quốc đến Hồng Kông…, qua Thái Lan, nét chung nhất vẫn là các chính phủ trực tiếp chỉ đạo TTCK ngay khi vừa thành lập, trước hết là sử dụng những biện pháp kích thích phát hành CK. Những doanh nghiệp nào có đủ điều kiện mà không phát hành CK thì sẽ gặp khó khăn trong huy động vốn từ ngân hàng.

Hai là thúc đẩy thị trường tiền tệ làm tiền đề cho việc lập TTCK. Ba là tìm cách thu hút vốn nước ngoài để kích thích TTCK trong nước. Bốn là cổ phần hóa DNNN. Đặc điểm thứ năm là do thiếu kinh nghiệm tổ chức – quản lý nên hầu hết các TTCK đều không kiểm soát được các hoạt động đầu cơ. Hoạt động đầu cơ đã thúc đẩy sự sụp đổ của TTCK ở Hàn Quốc năm 1962, rồi ở Hồng Kông cuối năm 1974 – vốn được gọi là “casino lớn nhất châu Á”.

Thứ sáu là TTCK ở khu vực này bất chấp thăng trầm vẫn phát triển với tốc độ cực lớn. Ngay từ năm 1985, nhiều sở giao dịch CK ở châu Á đã giữ được vị trí then chốt trên TTCK thế giới, đó là SGD Bangkok đạt vị trí thứ 7, SGD Hồng Kông thứ 16, SGD Singapore thứ 18 về dung lượng giao dịch. Có được những thành tựu trên chính là nhờ việc áp dụng kinh nghiệm của phương Tây và Nhật Bản và nhờ tốc độ tăng trưởng cao ở các nền kinh tế khu vực này

Còn TTCK Trung Quốc, vừa mang đặc điểm của một nền kinh tế chuyển đổi, lại vừa có những nét chung của một nền kinh tế đang phát triển của châu Á, vừa có cái riêng mang màu sắc Trung Quốc.

Năm 1085, TTCK đầu tiên được hình thành ở Thẩm Dương, sau đó là Thượng hải, Thẩm Quyến, Tân An… do chính quyền đại phương thiết lập mang tính thử nghiệm. Trung Quốc chọn việc phát hành trái phiếu là tiền đề cho việc tái thiết TTCK.

Mãi đến năm 1989, UBCKNN Trung Quốc mới được thành lập, là tổ chức trực thuộc chính phủ. Cuối những năm 1990 quy mô của TTCK Trung Quốc đã lên đến 42,7 tỷ USD. Việc quản lý thị trường này được thực hiện tương tự như ở Mỹ, hệ thống giao dịch chứng khoán tự động được thiết lập ngay từ năm 1990 ở Bắc Kinh.

Ngay từ đầu những năm 1980, Trung Quốc đã thực hiện phát hành trái phiếu chính phủ và trái phiếu doanh nghiệp trên các TTCK phương Tây và Nhật Bản. Sau nhiều năm phát triển bình thường, trong nửa cuối năm 2006, TTCK ở Trung Quốc bùng nổ.

Chỉ số Shanghai Composite đạt kỷ lục 2.675 điểm vào phiên giao dịch cuối cùng của năm, tăng 130%. Một trong những lý do khiến TTCK TQ bùng nổ là Chính phủ cho phép chuyển đổi những cổ phiếu thuộc sở hữu nhà nước (vốn không được mua bán) thành CP phổ thông và bán ra thị trường.

Về đại thể, có thể nhận thấy rằng: cái khác so với TTCK ở các nền kinh tế chuyển đổi châu Âu là ở chỗ sự hình thành và phát triển TTCK ở TQ được thực hiện một cách tuần tự, được diễn ra trên cơ sở ổn định chính trị và kinh tế vĩ mô. Trong lúc châu Á chìm trong khủng hoảng tài chính (1997 – 1998) thì TTCK ở TQ vẫn phát triển khá ổn định và hiệu quả.

TTCK ở Việt Nam

Không nằm ngoài quy luật khách quan, TTCK ở Việt Nam đã được hình thành và phát triển với việc thành lập UBCKNN ngày 28/11/1996. Từ tháng 3/2004, UBCKNN là một bộ phận của Bộ Tài chính. Phải mất 10 năm thăm dò, thử nghiệm, TTCK Việt Nam đã bùng nổ vào năm 2006 song hành cùng với những kỷ lục mới xuất hiện trong nền kinh tế nước nhà.

Khác biệt đầu tiên của TTCK Việt Nam năm qua so với trước là sự góp mặt đông đảo của các tổ chức tài chính nước ngoài có tiềm lực mạnh, thậm chí của các định chế tài chính xuyên quốc gia. Điểm nổi trội của TTCK năm 2006 là sự nở rộ các hình thức kinh doanh CK như các quỹ đầu tư, công ty quản lý quỹ, công ty CK.

Cùng với đó là sự xuất hiện một tầng lớp đông đảo có nhu cầu giao tiền cho các định chế chuyên nghiệp quản lý, đầu tư. Bên cạnh đó, như thường lệ là những người chơi chứng khoán theo tâm lý “phong trào”. Tuy nhiên, thị trường bây giờ không còn dễ bị thao túng bởi một số ít các nhà đầu tư như trước.

TTCK Việt Nam năm 2007 sẽ ra sao?

Sau khi luật CK và các văn bản luật khác có hiệu lực từ 1/1/2007, theo ý kiến của các chuyên gia, TTCK Việt Nam năm nay có nhiều hứa hẹn chuyển biến tích cực. Dòng vốn đầu tư gián tiếp từ nước ngoài sẽ rất thuận lợi vào Việt Nam chủ yếu là của các quỹ đầu tư, tập đoàn tài chính với chiến lược đầu tư dài hạn.

Tỷ lệ vốn đầu tư gián tiếp ngắn hạn hiện nay chỉ chiếm khoảng 1% nên khó có khả năng rút vốn ồ ạt chuyển ra nước ngoài một khi có sự cố nào đó xảy ra. Tuy nhiên, nguồn đầu tư vào CK sẽ bị tác động không nhỏ bởi quy định cấm không cho vay không có bảo đảm đối với các khoản vay nhằm đầu tư, kinh doanh CK. Trên thực tế, mấy năm qua đã có nhiều nhà đầu tư phá sản do vay tiền ngân hàng để kinh doanh chứng khoán.

Năm 2007 sẽ chứng kiến một nguồn cung lớn gồm cổ phiếu, chứng chỉ quỹ đầu tư, trái phiếu chuyển đổi sẽ bước lên sàn giao dịch do việc Thủ tướng đã phê duyệt danh sách 53 tập đoàn, Tổng công ty Nhà nước sẽ thực hiện CPH trong giai đoạn 2007 – 2010.

Chắc chắn năm nay TTCK Việt Nam lại ghi nhận những kỷ lục mới khi xuất hiện cổ phiếu của các “đại gia” như bốn ngân hàng thương mại quốc doanh, các cổ phiếu bia rượu và của các công ty điện thoại di động.

Trên thị trường trái phiếu, ngoài trái phiếu chính phủ, sẽ có số lượng trái phiếu lớn của các tập đoàn phát hành như Điện lực, Dầu khí, Công nghiệp tàu thủy… Theo nhận định của các chuyên gia, tổng giá trị niêm yết cổ phiếu vào cuối năm 2007 sẽ tăng khoảng 3 lần và đến cuối năm 2008 sẽ tăng gấp 5 lần hiện nay.

TTCK Việt Nam đang tăng trưởng quá nóng cả về chất lượng hàng hoá và giá cả CK. Tuy nhiên nếu quản lý tốt, thông tin công khai, minh bạch, chất lượng cổ phiếu tốt thì TTCK sẽ tăng trưởng ổn định. Từ nay cung – cầu đều tăng trưởng tốt giúp thị trường không bị sốc mạnh.

Tuy nhiên theo ông Lê Xuân Nghĩa, Vụ trưởng Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, điều đáng lo ngại là ở Việt Nam cả thị trường tự do và chính thức đều có dấu hiệu cho thấy có hoạt động kinh doanh nội gián.

Các thông tin chính thức từ doanh nghiệp niêm yết chưa hẳn là trung thực, trong khi đó các nhà môi giới lại có những thông tin trung thực từ công ty. Theo ông, các công ty kiểm toán độc lập của Việt Nam gần như không chịu sự kiểm soát nào của cơ quan cấp trên. Vì thế, cách hữu hiệu là Quốc hội có cơ quan giám sát thực sự, giám sát lại các cơ quan giám sát của thị trường.

Cạnh đó, mô hình quản lý nhà nước đối với TTCK Việt Nam còn chưa thật rõ ràng:  theo mô thức ngân hàng hay hỗn hợp? Phương tiện kỹ thuật phục vụ giao dịch CK khi nào sẽ đáp ứng nổi tốc độ tăng trưởng phi mã của thị trường này? Các chuyên gia còn nhất trí, chưa bao giờ Việt Nam thiếu nhân sự tài chính – ngân hàng trầm trọng như hiện nay.

Chỉ số thu nhập trên cổ phần EPS

Chỉ số EPS (Earning Per Share) được tính bằng cách lấy lợi nhuận của DN (sau khi đã trừ đi thuế thu nhập và cổ tức ưu đãi) chia cho tổng số cổ phần mà DN đó phát hành. Đây là một chỉ số đánh giá DN có khả năng sinh lời từ vốn của cổ đông như thế nào.

Chỉ số EPS càng cao nghĩa là DN tạo ra lợi nhuận cổ đông càng lớn và ngược lại. Do vậy, nhà đầu tư luôn muốn mua CP có mức EPS càng cao càng tốt.

Hiện các bản tin hàng ngày của 2 TTGDCK Hà Nội và TPHCM đều công bố chỉ số EPS của từng CP.

Chỉ số này nên được xem xét trong một giai đoạn nhất định để đánh giá xu hướng ổn định và mức độ tăng trưởng, qua đó thấy được hiệu quả quá trình hoạt động của DN.

Đầu cơ và Đầu tư

Thị trường chứng khoán (TTCK) vẫn sôi động và giá một số cổ phiếu tiếp tục lên nhanh. Trong khi các chuyên gia cố gắng phân tích cặn kẽ các nguyên nhân, thì không ít người lại suy nghĩ đơn giản: cổ phiếu tăng giá có yếu tố đầu cơ.

Để nhìn rõ tình hình này, có lẽ cần nhắc lại hai khái niệm khác nhau về đầu cơ.

Đầu cơ mà chúng ta biết đến trên thị trường hàng hóa là hành vi tạo sự khan hiếm, dùng mọi thủ đoạn để giữ hàng, tạo ra mức cầu lớn hơn nhiều lần so với mức cung, sau đó đẩy giá bán lên để trục lợi. Hàng hóa bị đầu cơ trong thị trường này thường là các mặt hàng thiết yếu trong đời sống như lương thực, thực phẩm, xăng dầu, vé tàu xe vào dịp lễ Tết… mà vì cần thiết người tiêu dùng buộc phải mua với bất kỳ giá nào.

Người đầu cơ trong trường hợp này thường thắng lớn vì họ nắm được hàng hóa trong tay với giá thấp, để rồi khi khan hiếm thì tung ra bán với giá cao, còn nếu chẳng may hàng không lên giá đúng như tính toán thì họ cũng chẳng thiệt thòi bao nhiêu nếu biết thăm dò thị trường để bán ra đúng lúc.

Còn trong TTCK, người đầu cơ là người mua hay bán chứng khoán nhằm thu lợi qua sự thay đổi của giá cả. Khi tham gia TTCK, nhà đầu tư nhắm vào hai mục tiêu: (1) được trả cổ tức cao, (2) chờ đợi chứng khoán lên giá, và nếu ai đó chỉ duy nhất nhắm vào mục tiêu thứ hai thì chính là người đầu cơ.

Chúng ta đều biết TTCK là nơi hội tụ rất nhiều yếu tố rủi ro, nhưng thị trường này không chỉ có rủi ro mà có cả cơ hội, và đầu tư vào cơ hội chính là đầu cơ. Người đầu cơ phải am hiểu diễn biến trên TTCK, theo dõi triển vọng kinh doanh của các công ty và dự đoán được tâm lý của các nhà đầu tư. Vì vậy nên họ thường mua chứng khoán khi có nhiều người bán ra và bán khi có nhiều người đổ xô đi mua. Nếu phán đoán đúng thì họ giàu to, còn sai thì có thể thua đậm.

Đầu cơ trên TTCK không phải là một hành vi xấu, nếu không nói là rất bình thường. Có thể dẫn chứng: khi giá chứng khoán của một công ty tăng mạnh, người đầu cơ sẽ tung ra bán (để kiếm lời), điều này sẽ làm cho giá cổ phiếu của công ty đó không tăng cao thêm nữa. Hay khi giá cổ phiếu một công ty bắt đầu sụt xuống, họ đổ tiền mua vì kỳ vọng khi công ty làm ăn tốt hơn thì giá cổ phiếu của công ty sẽ lên.

Do cổ phiếu được mua nhiều – có nghĩa là cầu tăng – mà sự giảm giá được chặn lại để trở nên bình thường như một cơn sóng nhẹ (đó là đường biểu diễn hình sin trên TTCK). Hành vi của người đầu cơ phần nào mang tính điều hòa thị trường làm cho cơn sốt chứng khoán bớt hung hãn. Điều này làm cho các nhà đầu tư nhỏ khỏi rơi vào hai thái cực hoặc là lời nhiều hoặc lỗ to và nhất là không bị trắng tay.

Thế nhưng cũng có các hành vi đầu cơ không lành mạnh. Đó là khi một tổ chức hay cá nhân câu kết để nắm được những thông tin nội bộ, những thông tin không được công bố hoặc chưa sẵn sàng để công bố đồng loạt và rộng rãi cho công chúng, qua thông tin rò rỉ này người đầu cơ tung tiền mua cổ phiếu sắp được công ty bán ra, tạo nên tình trạng khan hiếm để trục lợi. Đây là hành vi mua bán nội gián cần được sớm ngăn chặn trong tình hình hiện nay.

Gạt ra ngoài những yếu tố tiêu cực đó, thì đầu cơ chứng khoán mang ý nghĩa lành mạnh và chúng ta không nên dị ứng với hai chữ đầu cơ. Hàng hóa trên TTCK có nhiều chủng loại (cổ phiếu của nhiều công ty khác nhau, trái phiếu công ty, trái phiếu Chính phủ…) và đó không phải là loại hàng hóa thiết yếu trong đời sống. Người chơi chứng khoán có nhiều khả năng chọn lựa, thậm chí không mua cổ phiếu nào cả thì cuộc sống chẳng phải vì thế mà khó khăn.

Ngành thuỷ sản: Định giá cổ phiếu bằng phương pháp cơ bản (Bài 2)

Thời gian qua, có rất nhiều thông tin, nhận định về giá CP hay một CP nào đó đắt hay rẻ, giá ảo hay không ảo mà không đưa ra một phương pháp định luợng cụ thể khiến nhiều người nhận thông tin nghĩ rằng đó chỉ là những phát biểu có tính chất cảm tính.

Ở bài 1 của kỳ trước, chúng tôi đã có đánh giá về triển vọng của ngành thuỷ sản qua những nhân tố vĩ mô và qua thực tế hoạt động của một số Cty ngành thuỷ sản qua các năm trước.

Bài này, người viết muốn định giá CP một số Cty ngành thuỷ sản qua dự báo EPS ở các năm trong tương lai để ước đoán giá với các mức PE khác nhau tại thời gian đó, chiết khấu về thời điểm hiện tại cộng với phần chiết khấu luồng cổ tức để tính mức giá hiện tại.

Công thức tính toán:

Po= Div1 : (1+r) + Div2 : (1+r) ² +...  Divn : (1 + r) n+  Pn : (1+ r) n

Divn: Cổ tức của năm thứ n
Pn: Giá cổ phiếu ở năm n
r: Lãi suất chiết khấu.

Giả thiết đặt ra, nhà đầu tư mua và giữ các CP trong 3 năm từ đầu năm 2007 đến năm cuối năm 2009 , r=20%. Mức tăng trưởng thu nhập chung cho các Cty ngành thuỷ sản năm đầu vào WTO là 20%, các năm sau khi đã ổn định là 14%. Các thông số giả thiết đặt ra không cao và thực tế hoàn toàn có thể vượt các con số này đối với ngành thuỷ sản. Trường hợp cụ thể được tính toán với hai Cty AGF và TS4.

Số liệu của năm 2005 và 2006 đưa ra tham khảo mức Div, EPS và sự tăng trưởng của những chỉ số này. Với thu nhập trên, mỗi CP thường ước tính cho năm 2009 là EPS=12.424 đ, nếu chấp nhận mức PE=17 (mức trung bình dễ chấp nhận so với mặt bằng chung của thị trường hện tại) thì giá ước tính là P2009=211.206 đ. Với mức PE=15, ta có P2009= 186.358 đ.

Với công thức tính toán trên, ta có giá hiện tại của AGF với với PE=17 là 149.268đ/cp, với PE=15 là 132.013đ/cp.

Các giả thiết đặt ra giống như AGF, tính toán tương tự cho TS4 ta có: P2009=91.013 đ/CP nếu chấp nhận PE=17, và với PE=15 thì P2009=80.306đ/CP. Giá trị hiện tại tính toán của TS4 nếu chấp nhận PE=17 là 46.480 đ/CP, PE=15 là 41.316 đ/CP.

Ngày 31.1.2007, thị giá của AGF là 137.000đ/CP và có PE=17. TS4 có thị giá là 38.300đ/CP, và PE = 14. Vậy nếu chấp nhận các giả thiết và phương pháp định giá này thì giá của các CP trên vẫn còn rất tốt, chưa cần xét đến mức PE của các Cty thuỷ sản vẫn thấp hơn mặt bằng chung toàn thị trường.

Giá CP có thể khác nhau nếu các nhà đầu tư có kỳ vọng tăng trưởng, lợi nhuận kỳ vọng hay mức PE chấp nhận khác nhau. Hai mức PE = 15 và 17 lần là mức trung bình dễ chấp nhận so với mặt bằng chung của thị trường hiện tại.

Tính toán này chỉ mong muốn đưa ra cho người đọc một góc nhìn khác về giá CP một số Cty ngành thuỷ sản, vì vậy các giá tính toán trên chỉ mang tính chất tham khảo

Lý thuyết "nhập môn" của phân tích kỹ thuật

Nhà bác học Isaac Newton, người đã khám phá ra trọng lực của trái đất và… từng tán gia bại sản vì chứng khoán đã đau đớn chấp nhận: “Có thể đo đạc sự chuyển động của những hành tinh chứ không thể đo đạc được mức điên rồ của con người”.

Phân tích kỹ thuật; cách khai thác biểu đồ giá cả để mua bán chứng khoán dựa vào tâm lý con người trên thị trường chứng khoán không thể chính xác. Ai muốn dùng AT (Analysis Technical)  để tìm một cách phân tích cho họ thắng mỗi phi vụ mua bán sẽ mãi là những người đi tìm “lá diêu bông” trong thị trường chứng khoán. Họ sẽ mất thời gian và thất vọng.

Những tín đồ AT phải có một chiến lược quản lý tài chánh lỗ một mà lời ba, bốn thì mới sống còn trên thị trường được. (Xin tham khảo bài viết về quản lý tài chánh, money management của cùng tác giả.)

Những người bài xích bạo miệng hơn, còn nói rằng AT (Analysis Technical) chỉ có thể  giải thích được quá khứ mà không thể giải thích được đường đi giá cả trong tương lai.

Họ nói đúng. Nhưng họ chỉ đúng được một phần. Vì càng biết rõ quá khứ một cổ phần chứng nào thì người ta dễ ước đoán đường đi của cổ phần đó chừng đó. Cũng như cuộc sống hàng ngày, càng biết rõ tính nết của một người thì chúng ta lại càng đoán được phản ứng của người đó.

Lý Thuyết Căn Bản.

Dân “ngoại đạo” xem biểu đồ chứng khoán vẫn thấy rằng giá cả không bao giờ đi một đường thẳng mà là lên xuống vô trật tự như răng cưa. Để giải thích hiện tượng này, ông Charles Dow, người được coi như là tổ sư của nghành AT đưa ra giả thuyết rằng có ba hạng người mua bán trên theo chu kỳ trong ba giai đoạn khác nhau : hạng nắm được tin tức, hạng “ăn theo” và hạng đầu tư cá nhân.

Những người đầu tư có được thông tin từ trong nội bộ hay có những cách phán đoán được những công ty có triển vọng, mua cổ phiếu khi nó còn thấp để tích lũy.

Khi giới đầu tư mua cổ phần vào, cổ phần không thể rớt xuống thêm mà sẽ đi lên. Giới mua bán “ăn theo” nhận định được sự đi lên này mà cũng mua theo, cổ phiếu càng được nâng lên thêm nữa.

Khi tin tức được loan báo rộng rãi trên những phương tiện truyền tin, cổ phần được nhắc nhở đến vì đã tăng tưởng mạnh mẽ, những nhà đầu tư cá nhân mới chú ý và mua vào. Trớ trêu thay, đây cũng là lúc những người đầu tư nắm biết được tin tức lại bán ra cổ phần của họ.

Sau ba giai đoạn tích lũy, theo xu hướng và bị phân phối này, cổ phiếu bị rớt xuống, kẻ bán sau cùng sẽ là người bị thiệt thòi nhất.

Charles Dow viết những giả thuyết của ông năm 1900, lúc thị trường chứng khoán còn đơn giản. Thời nay khi có nhiều thành phần phức tạp và tinh vi hơn tham gia chứng khoán, cộng thêm nhiều yếy tố như toàn cầu hoá, khả năng bán khống (short sale), sự hỗ trợ của  internet…như hiện nay thì giả thuyết này của Dow hết còn đầy đủ nữa mà phải giải thích bằng cách khác. Nhưng nó vẫn được sử dụng để làm nền tảng của nhiều cách phân tích kỹ thuật.

Đường support và resistance.

Khi bạn nhìn một biểu đồ giá cả, thì bạn phải xem nó như là xem một bức tranh thủy mặc; nhìn cái  tổng thể trước, chi tiết sau. Điều đầu tiên cần biết khi xem một biểu đồ giá cả là xu hướng của nó. Một trong những cách tìm xu hướng là tìm ra đường support và resistance. Mời bạn xem biểu đồ.

Biểu đồ này xây dựng quanh hai trục giá (price) và thời gian (time).

Đường răng cưa là giá cả cổ phiếu.

Đường thẳng resistance ở trên là một đường tưởng tượng  nối liền hai hoặc những mức giá cao nhất (Resistance line)

Đường thẳng ở dưới nối liền những ít nhất mức giá thấp nhất  (Support line).

Dow cho rằng khi đỉnh và đáy “răng cưa”  giá cả sau cùng cao hơn đỉnh và đáy “răng cưa” trước thì xu hướng cổ phần đi lên. Khi “răng cưa” giá cả sau cùng thấp hơn răng cưa trước thì xu hướng cổ phần đi xuống.  Vậy xu hướng của biểu đồ cổ phần trên đây đang đi lên (up trend), bạn nên mua cổ phần khi giá cả chạm gần đường support.

Theo các chuyên gia AT, có thể xem như thị trường có ‘‘trí nhớ’’, mỗi khi khối lượng mua bán biến động mạnh thì giá mới vượt khỏi hai đường này.

Sau đây là một biểu đồ cổ phần đi xuống (down trend), bạn nên bán khi giá cả gần chạm đường resistance.

Nhưng ít khi nào xu hướng cổ phần đi lên hay đi xuống hoài, mà nó cũng ít khi giao động theo hai đường song song như vậy, khi nó xuống một thời gian thì nó lên và ngược lại. Cũng có thể bạn chỉ nhận định được đường support hay là đường resistance mà thôi. Bạn cũng nhờ đó mà ước đoán xu hướng dù nó không rõ rệt như có cả hai.

Sau đây là những biểu đồ của cổ phần đang có thể đổi xu hướng, đặc điểm của những biểu đồ sau là đường support và resistance hết còn song song mà đang chéo nhau trở thành những hình tam giác.

Hình Tam Giác Lên (Ascending Triangle còn gọi là Resistance Triangle):

Khi giá cả lên và cứ chạm mãi một mức giá cả rồi bị kéo xuống (resistance). Nhưng mỗi lần giá xuống thì được mua nhiều, đẩy cổ phần lên lại mau hơn, đường support không còn đi song song mà lại đi chéo lên. Hiện tượng này cho ta thấy rằng phe mua dần dần thắng thế, khi giá cả đến gần góc cuối hình tam giác thì có khả năng bị đẩy lên rất là nhiều

.Bạn có thể mua cổ phần ngay khi hình tam giác này mới hình thành và khi mà hình tam giác càng rõ ràng thì bạn có thể mua thêm khi đến cuối hình tam giác. Điều kiện mà giá sẽ vượt lên khỏi mức resistance là khối lượng mua bán đột nhiên dồi dào hơn phiên giao dịch bình thường.

Tam Giác Hạ (Descending Triangle, còn gọi là Support Triangle):

Trong trường hợp này thì phe bán lại nhiều hơn phe mua, giá cả cứ rớt xuống, chạm mức giá support rồi trồi lên. Nhưng mức giá lên của nó lại ít hơn và nó rớt trở lại đường support cũng lẹ hơn. Đến cuối góc tam giác, khi phe mua bị yếu thế hẳn thì khả năng giá cổ phần rớt rất là lớn.

Khi bạn gặp loại hình tam giác này, thì tốt hơn bạn cũng nên bán ra phân nữa cổ phần mà bạn đang giữ rồi bán tiếp phần còn lại khi mà khi giá cả rớt qua đường support vì khả năng hạ giá của nó rất mạnh và rất lâu.

Theo lý thuyết AT, hai biểu đồ trên đây (symetrical triangle và expanding triangle) thể hiện những nhà đầu tư trong trạng thái chờ đợi, hai bên mua bán đang trong trạng thái ‘‘bên tám lạng người nửa cân’’ chưa biết ai thắng ai thua. Bạn đừng nên mua bán mà nên chờ đợi như mọi người, khi giá cả vượt qua đường resistance hay support rồi mới tính sau.

AT được dùng để “giải mã ” quá khứ của cổ phần, cho phép người ta mua bán ngắn hạn, điều mà những cách phân tích khác không thể làm được. Nhưng họ vẫn phải ước đoán với tài năng của và kinh nghiệm bản thân vì AT không phải là một loại phân tích chính xác. Cũng có lẽ vậy mà chưa có chương trình tin học nào tự mua bán và đem tiền về cho người sử dụng được trong một thời gian dài và trong mọi trường hợp.

Người mới vào thị trường đừng nên mua bán kiểu rất ngắn hạn, day trading, swing trading mà ít nhất cũng phải từ thời gian trung bình, từ 3 tháng trở lên.

Đối xử như thế nào với thị trường OTC?

Thị trường mua bán cổ phiếu không chính thức (hay còn gọi nôm na là thị trường tự do) mặc dù lâu nay vẫn diễn ra, có lúc lặng lẽ, có lúc ồn ào không kém gì thị trường chính thức, nhưng đây vẫn là một thị trường không được thừa nhận.

Và trong chừng mực nào đó, việc tổ chức thị trường này sẽ là bất hợp pháp. Bởi theo Luật Chứng khoán vừa có hiệu lực từ ngày 1-1-2007, ngoài sở giao dịch chứng khoán và trung tâm giao dịch chứng khoán, không tổ chức, cá nhân nào được phép tổ chức thị trường giao dịch chứng khoán (khoản 3 điều 33).

Thị trường tự do còn được xem là gây nhiều rủi ro cho nhà đầu tư cũng như làm xáo trộn thị trường chứng khoán nói chung. Bên cạnh Luật Chứng khoán quy định về việc tổ chức thị trường, các nhà quản lý cũng đặt ra nhiệm vụ trong năm 2007 phải thu hẹp thị trường tự do, tất nhiên, không can thiệp thô bạo bằng hành chính mà sử dụng cơ chế, chính sách phù hợp.

Hiểu thế nào là không được phép tổ chức thị trường giao dịch chứng khoán ngoài thị trường được luật pháp quy định? Các công ty cổ phần hoàn toàn có thể chuyển nhượng cổ phần cho cổ đông, đến lượt các cổ đông chuyển nhượng cho người ngoài công ty và người ngoài lại chuyển nhượng cho người ngoài khác nữa... và về mặt nào đó cũng là những hành vi mang tính thị trường. Thật sự điều đó hoàn toàn phù hợp với nhiều văn bản pháp luật khác, chẳng hạn Luật Doanh nghiệp. Ông Huy Nam, chuyên viên kinh tế và thị trường chứng khoán, nói cần lưu ý rằng việc mua bán, chuyển nhượng cổ phiếu trên thị trường tự do (cổ phiếu của các công ty cổ phần chưa niêm yết trên sàn TPHCM hoặc chưa đăng ký giao dịch trên sàn Hà Nội) trước hết là các giao dịch hợp pháp và ngoài ra là nhu cầu, quyền lợi của các cổ đông sở hữu cổ phiếu.

Còn đối với việc tìm cách thu hẹp thị trường tự do, khá nhiều các chuyên viên, nhà đầu tư cổ phiếu đồng tình nhưng cũng cho rằng cần xác định gốc của vấn đề nằm ở đâu, từ đó mới có thể nói đến tại sao và biện pháp nào thu hẹp thị trường này. Một số ý kiến nêu giả định rằng nếu không cấm đoán bằng những mệnh lệnh hành chính thì có lẽ Nhà nước sẽ giải quyết vấn đề bằng cách hướng những nhà đầu tư đi vào những sàn giao dịch do Nhà nước tổ chức.

Vấn đề rắc rối sẽ là ở chỗ này. Có thể thấy điều kiện hạ tầng hiện nay tại các sàn giao dịch đã không đảm bảo thật tốt cho các giao dịch của nhà đầu tư. Sự quá tải ở nhiều công ty chứng khoán dẫn đến gây nhiều thiệt thòi, thậm chí là thiệt hại cho nhà đầu tư, đặc biệt là những nhà đầu tư nhỏ lẻ. Việc không nhập hoặc không kịp nhập lệnh mua bán của nhà đầu tư là một thực tế đang diễn ra. Nhà đầu tư phải trả phí giao dịch nhưng đổi lại chưa nhận được sự phục vụ đúng nghĩa.

Theo một số chuyên viên và nhà đầu tư, trong điều kiện tổ chức hạ tầng không tốt thì không thể hướng mọi giao dịch cổ phiếu vào trong sàn như một cách giảm thiểu rủi ro do nhà đầu tư mua bán ở ngoài thị trường tự do. Nói về rủi ro, một chuyên viên về chứng khoán nhận định, không chỉ có thị trường tự do mà thị trường chính thức cũng đầy những rủi ro như dư luận đặt ra về những hiện tượng liên kết với nhau để chi phối giá cả trên thị trường.

Theo ông Huy Nam, để thị trường tự do bớt rủi ro cho nhà đầu tư, vấn đề nằm ở chỗ là có biện pháp làm tăng tính minh bạch, công khai của các công ty cổ phần. Điều này Nhà nước hoàn toàn có thể áp dụng mệnh lệnh hành chính mà không ngại mang tiếng là can thiệp. Để tăng tính minh bạch, các công ty cổ phần phải bị buộc công bố thường xuyên tình hình hoạt động của mình như đã áp dụng đối với các công ty niêm yết trên sàn, chẳng hạn báo cáo tài chính định kỳ, sổ sách kế toán có kiểm toán, tình hình thay đổi liên quan đến lãnh đạo công ty, sự thay đổi về tỷ lệ sở hữu về cổ phần của các cổ đông lớn, các thông tin về tình hình bất thường ở công ty...

Chức năng và hoạt động của quỹ đầu tư

Quỹ đầu tư là một DN cổ phần, phát hành chứng chỉ quỹ để chứng nhận phần góp vốn của cổ đông. Nguồn vốn hình thành đầu tư từ các tập đoàn, tổ chức, các Cty, dân chúng. Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi chỉ đề cập đến hai dạng quỹ đang hoạt động trên TTCK VN là Quỹ VF1 và PRUBF1.

4 loại quỹ cơ bản

Quỹ đầu tư đa dạng hoá CP thường. Danh mục đầu tư của quỹ phần lớn là CP thường. Quỹ phân tích thị trường kết hợp với mục tiêu của quỹ để lập một danh mục đầu tư gồm các CP thượng hạng của các Cty hàng đầu (bluechip) và các CP tăng trưởng. Quỹ đầu tư CK VN (Quỹ VF1) Cty quản lý Quỹ đầu tư CK VN (VFM) chính là loại này.

Quỹ cân bằng. Quỹ này duy trì tỉ lệ cân đối với tài sản của quỹ bằng lập danh mục đầu tư hợp lý giữa trái phiếu, CP ưu đãi và CP thường, vì vậy nó dung hoà tính chất mạo hiểm của CP và tính chất an toàn của trái phiếu. Quỹ này thường có tỉ trọng đầu tư trái phiếu lớn hơn so với CP. Hiện tại ở VN có một quỹ dạng này là Quỹ đầu tư cân bằng Prudential ("PRUBF1") của Cty quản lý Quỹ đầu tư Prudential VN (PVFMC).

Dựa vào hình thức phát hành, có thể chia thành hai loại quỹ cơ bản là quỹ đầu tư dạng đóng và quỹ đầu tư dạng mở.

Quỹ đầu tư dạng đóng thường chỉ tạo vốn qua một lần bán cho công chúng với một số lượng nhất định, không được phát hành thêm để huy động vốn và cũng không được mua lại các chứng chỉ quỹ đã phát hành.

Giá thị trường CP của quỹ đầu tư dạng đóng phụ thuộc vào lượng cung cầu như khi áp dụng đối với các loại chứng khoán khác, ít phụ thuộc nhiều vào giá trị tài sản thuần. Quỹ dạng đóng dùng số vốn của mình đầu tư vào các DN hay TTCK. Sau đó dùng vốn và lãi thu được để đầu tư trực tiếp. Như vậy quy mô vốn của loại quỹ này chỉ có thể tăng lên từ các khoản lợi nhuận thu được.

Quỹ đầu tư dạng mở. Loại này, quỹ có thể phát hành thêm chứng chỉ quỹ để tăng vốn khi vẫn còn nhà đầu tư muốn mua và Cty sẵn lòng chuộc lại những chứng chỉ đã phát hành. Cty cũng sẵn sàng mua lại chứng chỉ của cổ đông với bất cứ số lượng nào và thời gian nào cổ đông muốn.

Đầu tư vào quỹ - lợi ích lớn

Với các NĐT không chuyên, uỷ thác vốn hay mua chứng chỉ quỹ của các quỹ đầu tư, NĐT có thể đa dạng hoá danh mục đầu tư với số tiền không lớn. Ngoài ra, NĐT có thể gián tiếp sử dụng được kiến thức và\ kinh nghiệm của các nhà quản lý đầu tư chuyên nghiệp.

Tham gia vào quỹ, NĐT có thể theo dõi tình trạng đầu tư của mình nhờ tính minh bạch cao. Luật quy định các quỹ phải báo cáo thay đổi tài sản ròng định kỳ, do vậy NĐT luôn biết được các tình trạng khoản đầu tư của mình.

Chứng khoán & luật cấm dùng tin chưa công bố

Sử dụng tin tức chưa được công bố rộng rãi để trục lợi cho mình hay giúp đỡ người khác là đặc quyền của một thiểu số có quyền lực hoặc có quan hệ quen biết.

Sự tung tin đồn khiến các nhà đầu tư hoang mang cũng là một dạng lường gạt. Nó khiến thị trường trở thành một sân chơi không bình đẳng, và như thế những gì tốt đẹp mà các nhà lãnh đạo “tưởng” là cơ chế thị trường mang lại sẽ không bao giờ trở thành hiện thực.

Đây là một trong những lỗ hổng của cơ chế thị trường chứng khoán (TTCK) non trẻ cần được vá lại, giống như nhiều lỗ hổng khác như tham nhũng, không minh bạch...

Công ty dược phẩm có cổ phiếu tên X vừa nghiên cứu thành công thuốc chữa bệnh HIV\AIDS giá rẻ, và dĩ nhiên người dược sĩ phụ trách công trình nghiên cứu đó là kẻ biết tin này trước nhất. Anh ta chia sẻ tin này với bạn gái tại một quán bar, và anh  phục vụ quầy bar tình cờ nghe lỏm được câu chuyện. Anh dược sĩ, cô bạn gái và anh phục vụ lập tức đi mua mỗi người 10.000 cổ phiếu X. Hôm sau, công ty họp báo loan tin vui và cổ phiếu lên giá gấp đôi. Thế là phát tài.

Nếu trường hợp trên xảy ra ở Mỹ, Nhật, Tây Âu hay Hong Kong, Singapore... thì cả ba người này đều sẽ đi tù ít nhất hai năm. Còn ở VN, chúng ta quan niệm đó là “Thần tài gõ cửa” và mặc nhiên chấp nhận vì những người đó nhanh chân biết trước, hoặc tự tiếc rẻ mình không phải là một trong những người may mắn đó.

Có hàng ngàn chuyện tương tự. Chuyện qui hoạch nhà đất là một ví dụ rõ ràng nhất. Trước khi qui hoạch được công bố thì luôn có người biết trước rỉ tai cho người thân quen, người có ơn nghĩa, cấp trên... để đi mua gom đất chỗ tốt vì biết sẽ lên giá, hoặc bán tống bán tháo đất ở khu sắp bị giải tỏa.

Sự cần thiết phải có luật cấm dùng thông tin chưa công bố

Nhìn ra bên ngoài, sở dĩ các sàn chứng khoán lớn như New York, London, Tokyo, Hong Kong... thành công là vì một lý do rất đơn giản: nhà đầu tư quốc tế tin tưởng đó là những quốc gia có cơ chế giao dịch chứng khoán “thành thật”, và có đủ luật chứng khoán nhằm răn đe và trừng phạt một cách hữu hiệu những kẻ trục lợi theo thông lệ quốc tế.

Những kẻ sử dụng thông tin chưa công bố để mua (bán) chứng khoán kiếm lời (hay tránh lỗ) thực chất đã tiến hành lường gạt và gây thiệt hại cho các nhà đầu tư mà họ đã giao dịch, bởi nếu nhà đầu tư kia mà biết được tin thì sẽ không bao giờ tiến hành giao dịch với giá đó.

Niềm tin của nhà đầu tư trong lúc giao dịch là quan trọng nhất. Khi người ta có niềm tin thì người ta sẵn sàng bỏ tiền đầu tư vì họ lường trước các rủi ro. Khi nhà đầu tư mất niềm tin thì họ sẽ bỏ đi. TTCK mà không có nhà đầu tư thì mất hết ý nghĩa và mục đích sống của nó. Trong những trường hợp đó, người ta thà đi đánh bạc, bởi vì đánh bạc đã có những luật lệ riêng chống gian lận của nó mà ai cũng phải tuân theo.

Luật pháp phải đảm bảo một sân chơi chứng khoán bình đẳng, bởi vì TTCK là do chúng ta tạo ra nhằm mục đích huy động vốn cho các doanh nghiệp. Nếu không có nhà đầu tư thì mục đích huy động vốn kia không bao giờ đạt được. Chúng ta phải làm tất cả những gì có thể làm được để đảm bảo niềm tin của các nhà đầu tư, bất kể trong nước hay ngoài nước.

Cần có luật để trong tương lai khi lực lượng an ninh chuyên ngành tài chính thật sự vững mạnh sẽ có dịp dùng đến để truy tố những tội phạm tài chính, nhằm đảm bảo tính trong sạch, minh bạch và bình đẳng cho môi trường đầu tư VN.

TTCK sẽ lớn mạnh và tiếp tục phát triển, bởi vì đó là một cơ chế chuyển giao và điều tiết vốn cho các doanh nghiệp. Nước nào cũng có TTCK cả, bởi vì chỉ cần vài chục triệu đôla là có thể xây một hệ thống sàn hoàn chỉnh. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa một thị trường lớn và một thị trường nhỏ là ở chỗ niềm tin của nhà đầu tư.

Quốc gia cần phát triển thị trường vốn để phát triển kinh tế. Tại sao Hong Kong chỉ là một đảo quốc mà có thu nhập đầu người cao hơn cả Singapore, Đài Loan và Hàn Quốc? Tại sao dân châu Âu không màng đến cổ phiếu? Tại sao thị trường vốn ở Mỹ mạnh đến như vậy (44.000 tỉ USD)?

Nói đơn giản, nhà đầu tư tin tưởng đầu tư vào TTCK ở thị trường Mỹ là vì TTCK Mỹ không hề có thiên vị. Không thiên vị là một yếu tố quan trọng hàng đầu mà các TTCK khác không thể nào sánh kịp. Dư luận giới đầu tư cho rằng ở châu Âu chỉ có giới phe cánh với giới tài phiệt thì mới có thông tin nội bộ và mua bán trúng lớn. Và các công ty ngoại quốc ở khắp nơi đều thích được lên sàn ở New York vì nơi đây ngoài có lượng vốn và nhà đầu tư dồi dào còn có qui chế rất minh bạch và chặt chẽ.

Giới đầu tư ngoại quốc nghĩ gì về TTCK VN?

Nhìn chung, với kinh nghiệm đầu tư quốc tế hàng trăm năm, các nhà đầu tư TTCK ngoại quốc nhận thấy thị trường VN là một nơi đang phát triển. Tuy vẫn còn khá nhỏ so với tầm cỡ 118.000 tỉ USD của thị trường vốn thế giới, nhưng rất có khả năng trở thành một sàn có tầm cỡ khu vực. Do vậy, TTCK VN dễ bị chi phối nếu cho phép tiền nóng (hot money) đầu tư ngoại quốc ồ ạt vào TTCK mà không quản lý.

Giới đầu tư TTCK cũng nhận thấy luật lệ về TTCK ở VN còn tương đối lỏng lẻo, do vậy những tuyệt chiêu sử dụng thành công ở các quốc gia khác để kiếm lời nhanh sẽ được tận dụng triệt để ở TTCK VN. Hơn nữa, các luật về chứng khoán, luật công ty, luật kế toán cũng được ban hành khá liên hoàn và bổ sung chặt chẽ cho nhau sẽ giúp giảm bớt tình trạng nhũng nhiễu của các tay đầu cơ.

Tuy vậy, việc quản lý các giao dịch trục lợi do các tin chưa công bố còn bỏ ngỏ vì thiếu phương tiện, nhân sự và kinh nghiệm. Trong tương lai gần, một qui định cụ thể về việc này cần được ban hành để các nhà đầu tư, các quan chức công ty và các công ty phân tích, môi giới chứng khoán biết và quan tâm. Đây là một bước tiến cần thiết nhằm đưa chuẩn hoạt động của TTCK VN gần với thông lệ quốc tế và đặt nền móng cho việc điều tra các giao dịch đáng nghi ngờ sau này. Việc cài đặt hệ thống phần mềm giao dịch để phát hiện và lưu trữ các giao dịch ngay trước khi có biến động lớn về giá cổ phiếu sẽ giúp các cơ quan điều tra có thêm đầu mối.

Các nhà đầu tư tin tưởng rằng TTCK VN có thể phát triển mạnh và trở nên có tầm cỡ trong khu vực. Niềm tin này xuất phát từ các tuyên bố của quan chức cao cấp nhất của cơ quan quản lý chứng khoán quốc gia: “VN cam kết sẽ không để các giao dịch mờ ám do lấy tin nội bộ có chỗ dung thân. Bởi vì nền kinh tế VN và TTCK VN từng bước sẽ tiến lên công bằng và minh bạch hơn đối với mọi nhà đầu tư, sẽ được thể chế hóa, luật hóa”.

Không giống như thị trường OTC (Over the counter, nghĩa là ở đây các nhà đầu tư mua bán cổ phiếu của những công ty mới CPH một phần và chưa niêm yết trên TTCK chính thức) ở bất cứ đâu, thị trường VN không có những người môi giới được cấp giấy đăng ký và gần như không có bất cứ sự giám sát nào. Những người mua bán thường cuối cùng trao đổi tiền mặt lấy CP bằng giấy tại các quán nước bên lề đường. “Đây gần như là miền tây hoang dã của Mỹ” - Noritaka Akamatsu, một nhà kinh tế tài chính hàng đầu của WB ở Hà Nội, nhận xét.

Không ai biết được cái “thị trường đen” này lớn đến mức nào.

Phổ biến qui định về giao dịch khớp lệnh liên tục

Ngày 9-4, Trung tâm Giao dịch chứng khoán TP.HCM đã họp báo phổ biến một số kiến thức liên quan đến giao dịch khớp lệnh liên tục.

Theo ông Trần Đắc Sinh - giám đốc trung tâm, dự kiến đầu tháng năm trong một phiên giao dịch sẽ có hai đợt khớp lệnh định kỳ và một đợt khớp lệnh liên tục. Trong thời gian khớp lệnh định kỳ, các nhà đầu tư không được hủy lệnh giao dịch được đặt trong cùng đợt khớp lệnh, chỉ được phép hủy các lệnh gốc hoặc phần còn lại của lệnh gốc chưa được thực hiện trong lần khớp lệnh định kỳ hoặc liên tục trước đó.

Trong thời gian khớp lệnh liên tục, khi khách hàng yêu cầu hoặc khi thành viên nhập sai thông tin của lệnh gốc, đại diện giao dịch được phép sửa, hủy lệnh nếu lệnh hoặc phần còn lại của lệnh chưa được thực hiện, kể cả các lệnh hoặc phần còn lại của lệnh chưa được thực hiện ở lần khớp lệnh định kỳ hoặc liên tục trước đó.

Kiến thức về giao dịch liên tục (phần 1)

Để chuẩn bị triển khai hoạt động giao dịch liên tục tại TTGDCK TP.HCM vào đầu tháng 5-2007, TTGDCK TP.HCM giới thiệu đến nhà đầu tư một số kiến thức liên quan đến giao dịch liên lục như sau:

1. Thời gian giao dịch

a. Đối với cổ phiếu, chứng chỉ quỹ đầu tư:

- Từ 8h30 đến 9h00 : Khớp lệnh định kỳ xác định giá mở cửa

- Từ 9h00 đến 10h00 : Khớp lệnh liên tục

- Từ 10h00 đến 10h30 : Khớp lệnh định kỳ xác định giá đóng cửa

- Từ 10h30 đến 11h00 : Giao dịch thỏa thuận

- 11h00   : Đóng cửa

b. Đối với trái phiếu

- Từ 8h30-11h00  : Giao dịch thỏa thuận

2. Phương thức giao dịch

a. Phương thức khớp lệnh:

- Khớp lệnh định kỳ: Là phương thức giao dịch được thực hiện trên cơ sở so khớp các lệnh mua và lệnh bán chứng khoán tại một thời điểm xác định.

Phương thức khớp lệnh định kỳ được sử dụng để xác định giá mở cửa và giá đóng cửa của chứng khoán trong phiên giao dịch.

- Khớp lệnh liên tục: Là phương thức giao dịch được thực hiện trên cơ sở so khớp các lệnh mua và lệnh bán chứng khoán ngay khi lệnh được nhập vào hệ thống giao dịch.

b.    Phương thức thoả thuận: Là phương thức giao dịch trong đó các thành viên tự thoả thuận với nhau về các điều kiện giao dịch và được đại diện giao dịch của thành viên nhập thông tin vào hệ thống giao dịch để ghi nhận.

- Cổ phiếu và chứng chỉ quỹ đầu tư được giao dịch theo phương thức khớp lệnh và thoả thuận.

- Trái phiếu được giao dịch theo phương thức thoả thuận.

3. Nguyên tắc khớp lệnh

a. Ưu tiên về giá:

- Lệnh mua có mức giá cao hơn được ưu tiên thực hiện trước;

- Lệnh bán có mức giá thấp hơn được ưu tiên thực hiện trước;

b. Ưu tiên về thời gian: Trường hợp các lệnh mua hoặc lệnh bán có cùng mức giá thì lệnh nhập vào hệ thống giao dịch trước sẽ được ưu tiên thực hiện trước;

4. Đơn vị giao dịch và đơn vị yết giá

a. Đơn vị giao dịch

- Đơn vị giao dịch khớp lệnh lô chẵn: 100 cổ phiếu, chứng chỉ quỹ đầu tư

- Khối lượng giao dịch thỏa thuận: từ 20.000 cổ phiếu, chứng chỉ quỹ đầu tư trở lên.

- Không quy định đơn vị giao dịch đối với phương phức giao dịch thỏa thuận.

b. Đơn vị yết giá:

- Đối với phương thức khớp lệnh:

Mức giá

Đơn vị yết giá

 49.900

100 đồng

50.000 – 99.500

500 đồng

 100.000

1.000 đồng

- Không quy định đơn vị yết giá đối với phương thức giao dịch thỏa thuận.

5. Biên độ dao động giá:

a. Biên độ dao động giá quy định trong ngày giao dịch đối với giao dịch cổ phiếu và chứng chỉ quỹ đầu tư là 5%

b. Biên độ dao động giá đối với cổ phiếu, chứng chỉ quỹ đầu tư được xác định như sau:

Giá tối đa (Giá trần)    = Giá tham chiếu + (Giá tham chiếu x Biên độ dao động giá)

Giá tối thiểu (Giá sàn) = Giá tham chiếu – (Giá tham chiếu x Biên độ dao động giá)

c. Không áp dụng biên độ dao động giá đối với giao dịch trái phiếu.

d. Biên độ dao động giá không áp dụng đối với chứng khoán trong một số trường hợp sau:

- Ngày giao dịch đầu tiên của cổ phiếu, chứng chỉ quỹ đầu tư mới niêm yết;

- Cổ phiếu, chứng chỉ quỹ đầu tư được giao dịch trở lại sau khi bị tạm ngừng giao dịch trên 30 ngày;

- Các trường hợp khác theo quyết định của TTGDCK TP.HCM.

6. Giá tham chiếu

a. Giá tham chiếu của cổ phiếu và chứng chỉ quỹ đầu tư đang giao dịch là giá đóng cửa của ngày giao dịch gần nhất trước đó;

b. Giá đóng cửa của cổ phiếu, chứng chỉ quỹ đầu tư trong ngày giao dịch là giá thực hiện trong lần khớp lệnh định kỳ xác định giá đóng cửa của ngày giao dịch. Nếu trong lần khớp lệnh định kỳ xác định giá đóng cửa không có giá khớp lệnh thì giá giao dịch cuối cùng trong ngày của cổ phiếu, chứng chỉ quỹ đầu tư sẽ được coi là giá đóng cửa của cổ phiếu, chứng chỉ quỹ đầu tư đó.

c. Trường hợp chứng khoán bị tạm ngừng giao dịch trên 30 ngày khi được giao dịch trở lại thì giá tham chiếu được xác định tương tự quy định tại Khoản b.

d. Trường hợp giao dịch chứng khoán không được hưởng cổ tức và các quyền kèm theo, giá tham chiếu tại ngày không hưởng quyền được xác định theo nguyên tắc lấy giá đóng cửa của ngày giao dịch gần nhất điều chỉnh theo giá trị cổ tức được nhận hoặc giá trị các quyền kèm theo.

e. Trường hợp tách hoặc gộp cổ phiếu, giá tham chiếu tại ngày giao dịch trở lại được xác định theo nguyên tắc lấy giá đóng cửa của ngày giao dịch trước ngày tách, gộp điều chỉnh theo tỷ lệ tách, gộp cổ phiếu.

f. Trong một số trường hợp cần thiết, TTGDCK TP.HCM có thể áp dụng phương thức xác định giá tham chiếu khác sau khi có sự chấp thuận của UBCKNN.

Khớp lệnh liên tục: Cẩn thận để tránh bị thiệt hại

Theo thông báo của TTGDCK TPHCM, từ 7.5, sàn TPHCM sẽ áp dụng phương thức giao dịch mới kết hợp cả khớp lệnh định kỳ và khớp lệnh liên tục. 4 loại lệnh được áp dụng trước mắt có thể gây khó khăn cho NĐT.

Lệnh giao dịch tại giá khớp mở cửa (ATO)

Đây là loại lệnh khác về cơ bản so với lệnh ATO đang áp dụng. Theo quy trình mới, một phiên giao dịch sẽ có 3 đợt khớp lệnh.

Đợt 1 từ 8h30-9h có mục đích xác định giá mở cửa bằng phương pháp khớp lệnh định kỳ và lệnh ATO chỉ được thực hiện duy nhất trong đợt khớp lệnh này. Lệnh này sẽ được ưu tiên thực hiện đầu tiên (lệnh ATO đang áp dụng không được ưu tiên).

Đặc điểm của loại lệnh ATO là NĐT không cần ghi giá mua hoặc giá bán vì lệnh sẽ được khớp tại giá mở cửa. Ngoài ra, nếu lệnh ATO sau khi khớp vẫn dư (vì khối lượng chào mua/bán nhiều) thì lệnh sẽ bị tự động huỷ bỏ.

Ví dụ: Sổ lệnh của CP AAA có giá tham chiếu 100 đồng

KL mua

Giá mua

Giá bán

KL bán

1.500

100đ (3)

ATO

2.000 (2)

99đ

1.000 (1)

(1),(2),(3): Thứ tự lệnh được nhập vào hệ thống

Với sổ lệnh trên, lệnh ATO dù vào sau lệnh (1) bán 1.000 CP AAA giá 99đ, nhưng vẫn được ưu tiên khớp với lệnh mua 1.500 CP ở giá 100đ. Lượng dư bán 1.000 CP của lệnh ATO sẽ tự động bị huỷ bỏ.

Giả sử lệnh ATO trên chỉ bán với khối lượng 500 CP thì bên mua sau khi khớp vẫn còn thừa 1.000 CP và lúc này lệnh (1) mới được khớp. Do lệnh (1) vào hệ thống trước nên được ưu tiên giá tốt và 1.000 CP sẽ được khớp với giá 100đ. Như vậy khi đặt lệnh ATO, NĐT sẽ chắc chắn mua được hoặc bán được, nhưng mức giá có thể không có lợi.

Cùng tính chất như lệnh ATO là lệnh giao dịch tại giá khớp đóng cửa (ATC). Khác biệt duy nhất là lệnh ATC chỉ được sử dụng trong đợt khớp lệnh thứ 3 để xác định giá đóng cửa bằng phương thức khớp lệnh định kỳ.

Một lưu ý quan trọng là do lệnh ATO không ghi mức giá nên NĐT không biết liệu trong tài khoản của mình còn đủ tiền hay không (với lệnh mua). Thông thường, chi phí mua với lệnh ATO sẽ được tính theo giá trần của CP đó. Do vậy có thể lệnh ATO khớp được giá thấp hơn mức trần, nhưng khối lượng mua ghi trong phiếu lệnh vẫn phải tương ứng với giá trị mua tính theo giá trần.

Lệnh giới hạn (LO)

Lệnh LO cũng tương tự loại lệnh giới hạn đang được áp dụng hiện tại. Lệnh LO được sử dụng trong cả ba đợt khớp lệnh. Với loại lệnh này, NĐT phải ghi rõ mức giá mua/bán. Lệnh sẽ tồn tại và tự động chuyển sang đợt khớp lệnh tiếp theo (nếu chưa khớp thành công) cho đến khi kết thúc phiên giao dịch hoặc khi NĐT viết phiếu hủy lệnh.

Ví dụ: Sổ lệnh của CP BBB có giá tham chiếu 99 đồng

KL mua

Giá mua

Giá bán

KL bán

1.500 (3)

100đ

98đ

1.000 (2)

100đ

1.000 (1)

(1),(2),(3): Thứ tự lệnh được nhập vào hệ thống

Theo sổ lệnh trên, mặc dù lệnh bán (2) được nhập vào sau lệnh bán (1) nhưng do có mức giá thấp hơn nên được ưu tiên khớp trước. Khi so sánh với lệnh mua 1.500 CP (3), lệnh (1) vào hệ thống trước nên được ưu tiên giá khớp tốt hơn - ở đây là 100đ - nên sẽ bán được 1.000 CP BBB tại giá 100đ.

Sau khi lần khớp này, lệnh mua (3) chỉ còn 500 CP và được khớp tiếp với lệnh bán (1) tại giá 100đ. Nếu sau khi khớp với lệnh bán (1) mà lệnh bán (2) chưa vào hệ thống thì lệnh mua (3) (khối lượng chỉ còn 500 CP) sẽ được "treo lại" và chờ các lệnh bán tiếp theo. Như vậy cùng một lệnh mua 1.500 CP, NĐT có thể được khớp với 2 mức giá khác nhau.

Trong phương thức khớp lệnh liên tục, giao dịch được thực hiện trên cơ sở so sánh các lệnh mua và bán ngay khi được nhập vào hệ thống và tự động khớp ngay với các lệnh đối ứng có mức giá thoả mãn tốt nhất đã chờ sẵn.

Nếu thoả mãn về giá thì các lệnh mua có mức giá cao nhất sẽ được khớp với các lệnh bán có mức giá thấp nhất. Mức giá thực hiện được xác định là mức giá của lệnh được nhập vào hệ thống trước. Nếu có nhiều lệnh mua/lệnh bán ở cùng một mức giá thì lệnh nào vào hệ thống trước sẽ được thực hiện trước.

Trong phương thức khớp lệnh định kỳ, NĐT có thể "may mắn" dù đặt mua cao hay bán thấp, nhưng vẫn được hệ thống khớp với giá tốt. Tuy nhiên, với khớp lệnh liên tục, NĐT đặt lệnh kiểu mua trần, bán sàn có thể bị thiệt lớn nếu xuất hiện lệnh đối ứng được nạp vào đúng lúc. Ngoài ra, khi khớp lệnh liên tục, NĐT phải liên tục "bám sàn" để phản ứng nhanh huỷ lệnh nếu thấy chiều hướng giá bất lợi.

"Thị trường bò", "thị trường gấu"

Đọc các bài viết về chứng khoán, tôi thấy có thuật ngữ: thị trường bò, thị trường gấu…Xin giải thích thêm về thuật ngữ này?(khoa dang@...)

- Trong hệ thống thuật ngữ của chứng khoán có “thị trường bò” (bull market) và “thị trường gấu” (bear market), đây là các thuật ngữ lần lượt biểu hiện cho sự tăng trưởng hay sự sụt giảm của thị trường chứng khoán.

Theo một bài viết mới đây trên báo Tiền Phong, có phân tích về hiện trạng của 2 thị trường này “thị trường bò” sẽ đến một đỉnh điểm nhất định rồi sẽ suy giảm và “thị trường gấu” sẽ chiếm lĩnh. Cuộc đấu sức giữa “bò” và “gấu” thường sẽ tạo ra những đợt sóng nhỏ làm cho giá cổ phiếu điều chỉnh tăng hoặc giảm ở một biên độ nhỏ trên một khuynh hướng tăng hoặc giảm lớn.

Ví dụ giữa tháng 4, như một chú bì tót, chỉ số VN-Index đã leo lên đến mức hơn 600 điểm. Sau đó “thị trường gấu” xuất hiện với một cú sụt giảm chạm đáy 400 điểm vào giữa tháng 6. Tuy nhiên sau đó thị trường chứng khoán thăng hoa và tăng trưởng vượt bậc. Từ cột mốc 400 điểm, VN-Index đã vươn lên mạnh mẽ tới cột mốc 1.131 điểm vào tháng 3-2007...

Tuy nhiên, để có thể hiểu về "thị trường bò", "thị trường gấu", bạn cần phải tìm hiểu về vấn đề phân tích kỹ thuật trong thị trường chứng khoán, tại đây, "thị trường bò" và "thị trường gấu" sẽ được thể hiện rất rõ.

Lý thuyết Dow - cơ sở phân tích kỹ thuật đưa ra các tiền đề cơ bản trong đó có nói đến ba xu thế thị trường: Xu thế dài hạn của giá các cổ phiếu được gọi là xu thế cấp một. Xu thế này biểu thị sự đi lên, đi xuống kéo dài trong một hoặc vài năm và kết quả là có sự tăng hoặc giảm giá 20%. Trên đường diễn biến xu thế cấp một xuất hiện các giai đoạn bị ngắt quãng bởi xu thế cấp hai đi ngược với xu thế cấp một, nó là các phản ứng hoặc các điều chỉnh khi xu thế cấp một tăng hoặc giảm quá mức trong một gai đoạn nào đó. Xu thế cấp hai lại bao gồm các xu thế cấp ba, thường là các biến động ngày này qua ngày khác, là xu thế không có vai trò quan trọng đối với thị trường.

Xu thế cấp một

Đó là xu thế chung về sự đi lên hoặc đi xuống kéo dài trong một hoặc thậm chí vài năm. Mỗi đợt giá tăng mới lại đạt mức cao hơn đợt giá tăng lần trước và cứ mỗi đợt phản ứng giá reaction, xu hướng giảm giá vẫn ở mức cao hơn đợt phản ứng giá lần trước, nhưng xu thế cấp một vẫn là xu thế tăng giá. Xu thế cấp một này được gọi là thị trường con bò tót.

Ngược lại, mỗi đợt mới giá giảm lại đạt mức thấp hơn đợt giá giảm lần trước và mỗi đợt tăng giá tiếp theo không đủ sức đưa mức giá trở về mức tăng giá đợt trước thì xu thế cấp một là xu thế giảm giá. Xu thế cấp một này được gọi là thị trường con gấu.

Xu thế cấp hai

Đó là các phản ứng làm ngắt quãng quá trình tăng hoặc giảm của xu thế cấp một. Chúng là các đợt giảm hoặc điều chỉnh trung gian xảy ra trên thị trường con bò tót hoặc các đợt tăng giá phản nghịch hoặc hồi phục trung gian trên thị trường con gấu. Thường thì xu thế này kéo dài từ ba tuần đến vài tháng. Chúng thường đảo chiều giá trị khoảng 1/3 đến 2/3 đối với các đợt tăng giảm lần trước trong quá trình diễn biến của xu thế cấp một.

Trong thị trường con bò tót giá tính theo chỉ số bình quân ngành công nghiệp có thể tăng đều đặn, có sự ngắt quãng nhỏ, với việc tăng giá khoảng 30% so với đợt điều chỉnh của xu thế cấp hai lần trước. Sự điều chỉnh này có thể đưa đến kết quả giảm giá 10 điểm đến 20 điểm trước khi đợt tăng giá trung gian mới của thị trường con bò tót lại bắt đầu.

Như vậy, chúng ta có hai tiêu chuẩn để nhận biết xu thế cấp hai. Bất kỳ sự diễn biến giá cả đi ngược lại với xu thế cấp một và kéo dài trong ba tuần và đưa đến giảm giá trên 1/3 của đợt giảm giá lần trước trong xu thế cấp một được coi là xu thế cấp hai.

Xu thế cấp ba

Đó là các biến động nhỏ thường thì trong 6 ngày, ít khi kéo dài trên 3 tuần và đối với các nhà lý thuyết Dow thì chúng không có tầm quan trọng. Thường thì trong các đợt trung gian, trong xu thế cấp hai hoặc giữa hai xu thế cấp hai có khoảng 3 đợt sóng nhỏ có thể phân biệt được. Xu thế cấp ba chỉ là một trong ba xu thế và chúng dễ bị thao túng.

Thị trường con bò tót

Xu thế cấp một tăng giá được chia thành ba giai đoạn ba đợt.

Giai đoạn một là giai đoạn tích tụ, trong thời gian này người đầu tư có tầm nhìn sẽ cảm nhận được rằng tình hình thị trường tuy đang bị đè nén và bi quan nhưng sẽ đảo chiều, và họ sẵn sàng mua tất cả các cổ phiếu được chào bán bởi các nhà đầu tư đang có tâm lý bi quan. Họ sẽ tăng giá chào mua từ từ một khi khối lượng cổ phiếu chào bán giảm. Các báo cáo tài chính vẫn phản ánh tình hình tồi tệ của thị trường trong giai đoạn này. Hoạt động thị trường ở mức trung bình nhưng bắt đầu các đợt tăng giá đợt tăng giá nhỏ.

Giai đoạn hai là giai đoạn tăng giá mạnh và hoạt động thị trường cũng tăng lên do có các thông tin tốt lành về tình hình kinh doanh và do có xu thế tăng thu nhập trên một cổ phiếu của công ty, gây nên sự chú ý của công chúng. Chính là trong giai đoạn này các nhà phân tích kỹ thuật thu hoạch được lợi nhuận cao nhất.

Giai đoạn ba là khi thị trường cháy bỏng và công chúng lao vào sàn giao dịch. Tất cả các tin tức tài chính đều tốt đẹp, giá tăng đột biến và các tin tức giá cả được đưa lên trang đầu của báo chí. Số cổ phiếu các đợt phát hành mới được đưa ra hàng loạt. Đến giai đoạn này người ta nghĩ rằng thị trường đã tăng trong hai năm và đã đến lúc phải đặt lại câu hỏi: có nên bán cổ phiếu đi không? ở giai đoạn sôi động này khối lượng giao dịch vẫn tăng, giá các cổ phiếu ít giá trị trước đây tăng đột ngột, nhưng giá các cổ phiếu độ tín nhiệm cao lại không tăng nữa.

Thị trường con gấu

Xu thế cấp một giảm giá này được chia thành ba giai đoạn. Giai đoạn một gọi là giai đoạn phân phối nó bắt đầu từ giai đoạn ba của thị trường con bò tót trước đó. ở giai đoạn này người đầu tư có tầm nhìn cảm nhận được rằng lợi nhuận đã đạt mức đặc biệt cao và bắt đầu bán cổ phiếu mình nắm giữ. Khối lượng giao dịch vẫn cao nhưng có xu hướng giảm trong đợt tăng giá, công chúng vẫn sôi động nhưng đã bắt đầu có dấu hiệu chập chờn vì hy vọng về lợi nhuận bắt đầu tắt dần.

Giai đoạn hai là giai đoạn hoảng loạn. Số người mua giảm đi đáng kể, còn những người bán thì mất bình tĩnh. Xu hướng giảm giá gia tăng đột ngột, trong khi khối lượng giao dịch tăng không bình thường.

Sau giai đoạn hoảng loạn là một giai đoạn tương đối lâu của xu thế cấp hai hồi phục hoặc củng cố, và sau đó là đến giai đoạn ba.

Giai đoạn ba đặc trưng bởi việc bán bắt buộc của những người nắm giữ cổ phiếu trong giai đoạn hoảng loạn, hoặc đã mua trong giai đoạn hoảng loạn vì giá cổ phiếu lúc đó có vẻ là rẻ so với mấy tháng trước đó. Các tin tức về tình hình kinh doanh bắt đầu xấu đi. Ở giai đoạn ba này việc giảm giá cổ phiếu không đột ngột như ở giai đoạn hoảng loạn, nhưng vì còn có những người phải bán bắt buộc vì họ cần tiền cho các nhu cầu khác. Các cổ phiếu có độ tín nhiệm cao giảm giá từ tốn hơn, và trong giai đoạn cuối này thị trường con gấu tập trung sự chú ý vào các cổ phiếu này.

Thị trường con gấu kết thúc khi mọi khả năng về các tin tức xấu đã được đón nhận hết, và thị trường kết thúc trước khi các tin tức xấu chấm dứt.

Cần chú ý rằng thị trường con bò tót lần sau không giống hoàn toàn thị trường con bò tót lần trước, cũng vậy đối với các thị trường con gấu, vì chúng có thể không qua tất cả các giai đoạn nêu trên.

Thị trường con gấu ngắn ngủi có thể không có giai đoạn hoảng loạn. Giai đoạn thứ ba của thị trường con bò tót, giai đoạn đầu cơ sôi động, có thể kéo dài hơn một năm hoặc chỉ xây ra trong một hai tháng. Giai đoạn hoảng loạn cũng có thể chỉ xảy ra trong một hai tuần.

Bong bóng - sụp đổ và những tình huống kinh điển

"Bong bóng", xét trên khía cạnh tâm lý đầu tư, là một hiện tượng thể hiện một điểm yếu nhạy cảm trong cảm xúc của con người. Hiện tượng bong bóng hình thành khi nhu cầu của nhà đầu tư với một loại cổ phiếu lên quá cao, từ đó làm cho giá giao dịch vượt xa mọi mức được coi là chính xác và hợp lý tính toán dựa vào kết quả vận hành thực của doanh nghiệp phát hành.

1. Một chu kỳ kinh tế đặc trưng bởi quá trình mở rộng nhanh chóng sau một giai đoạn thị trường thu nhỏ trầm lắng.

2. Hiện tượng giá tài sản tăng bùng phát, thường vượt ra ngoài giới hạn đảm bảo của các hệ số tài chính cơ bản và xuất hiện ở một số ngành nhất định, tiếp sau hiện tượng này là sự sụt giá rất nhanh và mạnh cùng làn sóng ồ ạt bán ra.

3. Là một học thuyết mô tả hiện tượng giá chứng khoán vượt quá giá trị chính xác của chúng và cứ tiếp tục tăng như vậy cho đến khi giá đột ngột rơi tự do và quả bong bóng vỡ.

"Bong bóng", xét trên khía cạnh tâm lý đầu tư, là một hiện tượng thể hiện một điểm yếu nhạy cảm trong cảm xúc của con người. Hiện tượng bong bóng hình thành khi nhu cầu của nhà đầu tư với một loại cổ phiếu lên quá cao, từ đó làm cho giá giao dịch vượt xa mọi mức được coi là chính xác và hợp lý tính toán dựa vào kết quả vận hành thực của doanh nghiệp phát hành. Giống như một bong bóng xà phòng mà trẻ con thường thích thổi, bong bóng đầu tư hình thành và tạo cho người ta cảm giác nó sẽ tồn tại mãi mãi. Nhưng bản chất những bong bóng xà phòng không được cấu tạo từ một vật liệu có thực, vỡ là kết quả tất yếu. Khi sự "vỡ" xảy ra, tiền đầu tư theo ảo giác bong bóng đó cũng sẽ bay theo gió.

Người ta thường gắn khái niệm bong bóng với sụp đổ. Vậy sụp đổ là gì?

Sụp đổ là hiện tượng suy giảm nhanh và lớn của tổng giá trị toàn thị trường, thông thường là gắn với sự "vỡ" của một bong bóng. Nguyên nhân của mối quan hệ khăng khít này là vì khi bong bóng vỡ, sẽ có rất nhiều nhà đầu tư cố gắng bán hết cổ phiếu để rút tiền ra khỏi thị trường chứng khoán, những hành động này xảy ra cùng một lúc, tạo ra những làn sóng bán ồ ạt trong khi không có, hoặc có rất ít nhu cầu mua vào, kết quả là thua lỗ trầm trọng. Hành động bán một cách hoảng loạn là biểu hiện chung của thị trường sau tiếng vỡ của bong bóng và là hình tượng sụp đổ của thị trường, ai cũng muốn bán đi, đẩy loại cổ phiếu đang giảm giá từng giây mà mình nắm giữ cho người khác, nhưng liệu có ai định mua trong tình cảnh đó? Kết quả tiếp theo của tình trạng bán một cách điên cuồng này là thị trường đi xuống rất nhanh, xét trên mọi khía cạnh, dẫn đến suy sụp và tác động trở lại đến tất cả mọi người. Thông thường, sau sự sụp đổ của thị trường chứng khoán sẽ là một giai đoạn suy thoái kinh tế.

Mối liên hệ giữa bong bóng và sụp đổ có thể so sánh với mây và mưa. Có thể có mây nhưng không có mưa, nhưng đã có mưa thì chắc chắn phải có mây, bong bóng là mây và tình trạng sụp đổ thị trường là mưa. Lịch sử cho thấy sụp đổ thị trường là hệ quả bắt nguồn từ tình trạng bong bóng thị trường vỡ, mây càng dày - bong bóng càng to thì mưa sẽ càng lớn.

Tuy nhiên, cần phân biệt tình trạng sụp đổ thị trường với trạng thái điều chỉnh thị trường, hai tên gọi có vẻ khác nhau nhưng đôi khi biểu hiện ra của chúng không dễ phân biệt. Trạng thái điều chỉnh của thị trường có thể hình dung như một cách thị trường ngăn lại trạng thái tâm lý của những nhà đầu tư đang quá phấn khích. Nguyên tắc chung thường được đưa ra đối chiếu là trạng thái điều chỉnh của thị trường (correction) sẽ không làm tổng giá trị thị trường giảm quá 20%. Có khá nhiều vụ sụp đổ thị trường bị người ta gán nhầm cho cái tên là trạng thái điều chỉnh, đặc biệt là vụ sụp đổ thị trường nghiêm trọng năm 1987. Dẫu sao cũng chỉ có thể xác định một đợt giảm giá là sụp đổ hay chỉ đơn thuần là điều chỉnh sau khi thị trường ngừng tụt dốc ở tốc độ cao trong một khoảng thời gian đủ dài.

Lịch sử đã chứng kiến những "bong bóng" và "sụp đổ" gần như trở thành huyền thoại. Ta sẽ đi lướt qua hồ sơ về những huyền thoại của lịch sử kinh tế-tài chính thế giới.

Khủng hoảng Hoa Tu-líp

Thời gian: 1634-1637
Địa điểm: Hà Lan

Thị trường sụt từ đỉnh xuống đáy - nói như thế bởi khó có thể dùng một thước đo nào để xác định chính xác mức đỉnh và mức đáy, tuy nhiên lịch sử ghi lại rằng ở mức đỉnh, người ta có thể đổi một bông hoa tu-líp lấy một căn nhà, nhưng khi ở đáy, giá một bông hoa chỉ bằng một củ hành.

Hiện tượng đó diễn ra như thế nào?

Năm 1953, hoa tu-líp được mang từ Thổ Nhĩ Kỳ đến Hà Lan. Đặc trưng mới lạ của loài hoa này làm rất nhiều người tìm kiếm để mua, do đó giá cũng đắt dần lên. Một thời gian sau, hoa tu-líp mắc phải một loại virus không gây hại có tên là thể khảm, loại virus này không gây hại đến loài hoa mà tác động làm cho màu sắc trên những cánh hoa có ánh hồng tía. Sự biến đổi màu sắc này làm cho loài hoa tu-líp vốn đã khó tìm càng trở lên khan hiếm. Khi đó, giá hoa vốn cũng đã cao giờ càng cao hơn tùy thuộc mức độ tác động của loại virus. Người ta bắt đầu giao dịch với nhau bằng bộ củ hoa, bắt đầu hình thành hiện tượng đầu cơ trên thị trường, khi đó ai cũng nghĩ rằng giá sẽ tằng không giới hạn.

Những người có nhu cầu mua củ cây thực (những người trồng hoa) bắt đầu mua về và dự trữ củ tu-líp trong kho cho mùa hoa sau. Việc này càng làm giảm cung và tăng cầu cũng như tính khan hiếm. Ngay sau đó, giá củ tu-líp tăng rất nhanh và rất cao, người ta dùng đất, tiền tiết kiệm và bất cứ tài sản nào khác có thể chuyển thành tiền mặt để mua củ hoa tu-líp. Nhiều người Hà Lan khi đó quả quyết rằng họ sẽ có thể bán được lượng củ mà họ đã thu mua về cho những người ngoại quốc ít thông tin và kém may mắn, qua đó có thể mang lại lượng lợi nhuận khổng lồ. Giá tu-líp khi đó đã tăng gấp 20 lần sau chỉ một tháng.

Quả bong bóng phình ra to nhất vào giai đoạn 1936-1937. Lái buôn Tu-líp là những người kiếm lời nhanh chóng và đơn giản nhất. Một lái buôn thạo tay có thể kiếm 60.000 florin (tiền Hà Lan) trong một tháng - tương đương xấp xỉ 61,710 đô la Mỹ. Với lợi nhuận khổng lồ như thế, chính quyền hoàn toàn bất lực và không thể ngăn chặn được hoạt động giao dịch náo nhiệt. Ai cũng thấy giá không phản ánh được giá trị thực mỗi củ tu-líp. Hiện tượng bong bóng bắt đầu xuất hiện trên nhiều thị trường nơi có hoạt động đầu cơ tu-líp, những người cẩn trọng nhất đã bắt đầu tính đến việc bán và cầm chắc lợi nhuận cho mình. Hậu quả của việc này là một hiệu ứng domino khủng khiếp với mức giảm nhanh chóng mặt trong điều kiện tất cả đều bán nhưng rất ít người mua. Giá giảm trầm trọng càng làm con người ta hoảng loạn và bán bất kể lỗ bao nhiêu.

Nhiều giao dịch bị phá vỡ, người ta bắt đầu hiểu ra rằng họ đã dùng nhà của mỉnh để đổi lấy một mẩu cây cỏ. Hoang mang và hỗn loạn là tình cảnh chung diễn ra trên đất nước Hà Lan. Chính phủ cố gắng tiếp cận nhằm hạn chế và làm chậm lại hiện tượng đó bằng cách đề nghị thực hiện những giao dịch đang bị từ chối thực hiện tại mức 10% mệnh giá. Tuy nhiên kết quả là thị trường càng xấu hơn, những biện pháp trở lên vô nghĩa. Ngay cả những người đã thoát ra và cất giữ được lợi nhuận cho riêng mình cũng chịu tác động từ đợt suy thoái kinh tế diễn ra sau đó

Tác động của cuộc khủng hoảng Tu-líp làm cho Hà Lan tiến hành cấm toàn bộ các hoạt động đầu cơ trong đầu tư suốt một thời gian dài.

Khớp lệnh liên tục trên sàn TP HCM: Lệnh nào hiệu quả nhất?

Kể từ 7/5/2007, phương thức khớp lệnh liên tục tại Trung tâm giao dịch TP HCM (Hostc) sẽ được triển khai. Điều khiến nhà đầu tư quan ngại chính là chọn lệnh không thích hợp sẽ bị thu thiệt. Báo DDDN giới thiệu bài phân tích của ông Bùi Ngọc Long- Ban chuyên môn CSI nhằm giúp các nhà đầu tư thêm kinh nghiệm lựa chọn lệnh thích hợp.

Không có việc một nhà đầu tư nào đó chỉ sử dụng một LOại lệnh để giao dịch mà họ phải biết cách sử dụng tất cả các LOại lệnh. Việc sử dụng lệnh nào tại thời điểm nào hoàn toàn do các nhà đầu tư quyết định cho phù hợp với chiến thuật mua/bán của mình.

Lệnh ATO – Lênh ưu tiên khớp trong đợt khớp lệnh định kỳ xác định giá mở cửa cho T1.

Lệnh ATC – Lệnh ưu tiên khớp trong đợt khớp lệnh định kỳ xác định giá mở cửa cho T3

Vì được ưu tiên khớp trước lệnh giới hạn (LO) nên lệnh này thường được các nhà đầu tư lựa chọn khi quyết thực hiện giao dịch (mua và bán) một cổ phiếu hay chứng chỉ quỹ nào đó.

Lệnh ATO chỉ có thể được thực hiện khi có giá khớp, tức là khi có các lệnh báo giá (mua hoặc bán) phù hợp, Điều đó có nghĩa là, trong trường hợp nhà đầu tư, đặt biệt là đối với CP có khối lượng giao dịch thấp – cho đến lúc vào được lệnh – là người duy nhất muốn mua (hoặc bán) mà viết lệnh ATO thì sẽ không được khớp.

Thông thường là khi các nhà đầu tư quyết bán khi đã đạt được một biên độ lãi tương đối lớn và cho rằng loại cổ phiếu này không thể lên cao được nữa hoặc có xu hướng giảm giá trong ngắn hạn để thu lợi nhuận về (Sell to take profit). Một trường hợp khác nhà đầu tư cũng sẽ lựa chọn lệnh này để quyết bán khi cổ phiếu hay chứng chỉ quỹ mà họ nắm giữ đã bị thua lỗ tới mức mà nhà đầu tư cho rằng trong ngắn hạn có thể sẽ tiếp tục mất giá sâu hơn nữa. Trường hợp này nhà đầu tư quyết bán để cắt giảm thua lỗ (Sell to cut loss). Trong trường hợp quyết mua, nhà đầu tư sẽ lựa chọn lệnh này khi cho rằng trong ngắn hạn, cổ phiếu hay chứng chỉ quỹ này có nhiều khả năng tăng giá, thậm chí tăng giá mạnh và vì vậy cơ hội mua được cổ phiếu này khi đặt lệnh ATO (đợt T1 mở cửa) hoặc ATC (đợt T3 đóng cửa) sẽ dễ dàng hơn hơn so với lệnh LO.

Tuy nhiên, do lệnh ATO và ATC không tham gia vào quá trình xác định giá khớp lệnh, do vậy nhà đầu tư trước khi đặt lệnh cần cân nhắc rất kỹ để tránh trường hợp bán quá thấp và /hoặc  mua quá cao. Nếu khoảng lỗ hoặc lãi không quá cao thì tốt hơn cả nhà đầu tư nên đặt lệnh giới hạn (LO) để xac định giới hạn mua/bán hợp lý.

Các nhà đầu tư cũng nên xem xét cẩn trọng trước khi sử dụng lệnh ATO, ATC vì các đại gia có thể sử dụng lệnh giới hạn (LO) với khối lượng mua hoặc bán đưa đẩy nhằm đánh lạc hướng các nhà đầu tư chưa có kinh nghiệm phán đoán sai về xu hướng giá của cổ phiếu, chứng chỉ quỹ dẫn tới bán ra ngược với xu hướng giá và bị thiệt hại. Điều này sẽ xảy ra khi đại gia muốn bán cổ phiếu/ chứng chỉ quỹ, giẳ sử có lệnh mua ATO khối lượng lớn, đại gia  có thể đặt giả một lệnh mua giá trần (với khối lượng lượng nhỏ) và đó sẽ là giá khớp. Người đặt lệnh giả sẽ không phải mua với giá cao (vì không được ưu tiên khớp trước) mà thực tế sẽ bán được với giá cao. Điều tương tự cũng sẽ xảy ra theo chiều ngược lại khi có lệnh bán ATO khối lượng lớn.

Xét về thời điểm, lệnh ATO, ATC có thể được sử dụng như một công cụ hữu hiệu để tranh mua hoặc tranh bán tại thời điểm cuối đợt. Nếu nhà đàu tư thấy giá khớp có thể thấp thì đưa lệnh ATO, ATC của mình vào để tranh mua. Nếu thấy giá khớp có thể cao thì đưa lệnh ATO, ATC và để tranh bán.

Một chú ý nữa với nhà đầu tư khi đặt lệnh mua bằng lệnh ATO, ATC là hãy xác định khối lượng cổ phiếu/ chứng chỉ quỹ muốn mua tối đa bằng bộ số của 100 gần dưới số lượng xác định bàng tổng số tiền có trong tài khoản chia cho giá trần của phiên đó để đảm bảo tiền trong tài khoản vẫn đủ để thanh toán khi được khớp.

Lệnh MP: Lệnh thị trường chỉ áp dụng trong đợt khớp liên tục T2.

Lệnh này sẽ được hệ thống tự động xác định giá khớp theo nguyên tắc Lệnh mua tại mưc giá bán thấp nhất hoặc lệnh bán tại mức giá mua cao nhất hiện có trên thị trường và lệnh MP này cũng được ưu tiên khớp trước lệnh giới hạn. Khi đạt lệnh MP, nhà đầu tư đã kiên quyết thực hiện giao dịch bằng mọi giá ở đợt giao dịch thứ 2.

Như vậy, thường các nhà đầu tư đã đặt lệnh ATO ở đợt 1 nhưng không khớp được sẽ tiếp tục đợt MP ở đợt 2 và sẵn sàng đặt ATC ở đợt 3 nếu gioa dịch ơer đợt 2 không thực hiện được.

Lệnh LO: Lệnh giới hạn.

Gọi là lệnh giới hạn vì các nhà đầu tư khi bán hoặc mua cổ phiếu/ chứng chỉ quỹ đã xác định giá có thể mua hoặc bán. Lệnh này thường được các nhà đầu tư có kinh nghiệm sử dụng khi xac định được mức giá khớp tương đối chính xác. Lệnh này được phép sử dụng trong cả phiên giao dịch cho ba đợt khớp lệnh. Càng nhiều người sử dụng lệnh này nghĩa là các nhà đầu tư ngày càng chuyên nghiệp hơn, chủ động mức giá mà mình chấp nhận. Do vậy các nhà đầu tư đặc biệt là các nhà đầu tư mới nên sử dụng loại lệnh này.

Chứng khoán có thể chuyển đổi là gì?

Chứng khoán có thể chuyển đổi: là những chứng khoán cho phép người nắm giữ nó, tùy theo lựa chọn và trong những điều kiện nhất định có thể đổi nó thành một chứng khoán khác.

Những loại chứng khoán có thể chuyển đổi thành cổ phiếu thường phổ biến là: Cổ phiếu ưu đãi; Trái phiếu.

Mục đích của việc phát hành và đầu tư vào chứng khoán chuyển đổi:

Phát hành chứng khoán có thể chuyển đổi là nhằm huy động thêm vốn vào những thời điểm chưa thích hợp cho việc phát hành cổ phiếu thường. Việc phát hành chứng khoán có thể chuyển đổi cũng có thể nhằm mục đích tăng thêm tính hấp dẫn cho đợt phát hành, nhất là khi thị trường trái phiếu và cổ phiếu ưu đãi đang xuống giá.

Lợi ích của trái phiếu chuyển đổi:

- Đối với bên phát hành: do việc người đầu tư sẽ được hưởng quyền chuyển đổi trái phiếu này ra cổ phiếu thường khi đến hạn, nên:

Nếu là trái phiếu: bên phát hành sẽ bán trái phiếu ra với lãi suất thấp.

Nếu là cổ phiếu ưu đãi: bên phát hành sẽ chào bán với giá cao.

Khi các chứng khoán được chuyển đổi, nhà phát hành còn có lợi vì loại bỏ được các khoản cố định phải trả, đồng thời tăng thêm số lượng cổ đông của công ty, một chỉ báo có lợi cho danh tiếng của công ty.

- Đối với người đầu tư:

Chứng khoán có thể chuyển đổi có sức hấp dẫn ở chỗ chúng kết hợp được tính an toàn của trái phiếu (thu nhập cố định) với tính có thể đầu cơ của cổ phiếu thường.

Chứng khoán có thể chuyển đổi cho phép nhà đầu tư có thể được bảo hiểm trước tình trạng lạm phát.

Tuy nhiên, những lợi ích của việc thực hiện chuyển đổi tùy thuộc nhiều vào giá chuyển đổi, tỷ lệ chuyển đổi, và tương quan giá giữa công cụ có thể chuyển đổi với những công cụ mà chúng có thể chuyển đổi thành. Đó là những yếu tố thường không nằm trong tầm kiểm soát của người đầu tư.

Ví dụ 1: một trái phiếu có mệnh giá là 1.000.000 đồng; nếu cứ 50.000 đồng được đổi lấy một cổ phần của cổ phiếu thường, thì giá chuyển đổi là 50.000 đồng; hệ số chuyển đổi là 1.000.000 đồng: 50.000 đồng = 20 (cổ phần).

Ví dụ 2: Giả sử trái phiếu trên đang có giá là 1.045.000 đồng; được chuyển thành 100 cổ phần của một cổ phiếu thường. Giá tương đương chuyển đổi là 1.045.000 đồng:100 = 10.450 đồng. Điều đó có nghĩa là giá trị trường của cổ phiếu ít nhất phải bằng 10.045 đồng thì việc nắm giữ trái phiếu và chuyển đổi nó thành cổ phiếu mới được coi là tương đương về mặt giá trị. Nếu giá thị trường của cổ phiếu cao hơn giá tương đương chuyển đổi thì việc chuyển đổi sẽ đem lại một phần lợi nhuận.

Trên thực tế rất có thể giá cổ phiếu không lên tới mức mà người nắm giữ trái phiếu có thể chuyển đổi trái phiếu để thu lợi nhuận.

Quy chế giao dịch chứng khoán tại TTGDCK TP.HCM

Trung tâm giao dịch chứng khoán (TTGDCK) TP.HCM vừa ban hành Quy chế quy định về hoạt động giao dịch trên TTGDCK TP.HCM.

Tại quy chế này, có qui định rõ cách tổ chức, quản lý giao dịch tại TTGDCK TP.HCM như: Thời gian giao dịch; Tạm ngừng giao dịch chứng khoán; Phương thức giao dịch; Nguyên tắc khớp lệnh giao dịch; Đơn vị giao dịch và đơn vị yết giá; Biên độ dao động giá; Giá tham chiếu; Xác định giá cổ phiếu, chứng chỉ quỹ mới niêm yết; Giao dịch chứng khoán của nhà đầu tư....Đồng thời cũng có những qui định về kiểm soát, tạm ngừng, hủy niêm yết đối với chứng khoán niêm yết.

Fibonacci trong phân tích kỹ thuật

Có một “tỷ lệ” rất đặc biệt được sử dụng để mô tả tính cân đối của vạn vật từ những khối cấu trúc nhỏ nhất của thiên nhiên như nguyên tử cho đến những thực thể có kích thước cực kỳ khổng lồ như thiên thạch. Không chỉ thiên nhiên phụ thuộc vào nó để duy trì sự cân bằng mà thị trường tài chính có vẻ như cũng vận động theo một quy luật tương tự.

Trong phạm vi bài viết, chúng ta sẽ xem qua một vài công cụ phân tích kỹ thuật được phát triển dựa trên các nghiên cứu trên cái mà người ta gọi là “tỷ lệ vàng” này.

Các nhà toán học, khoa học, và tự nhiên học đã biết đến “tỷ lệ vàng” này trong nhiều năm. Nó được rút ra từ dãy Fibonacci, do nhà toán học người Ý,  Leonardo Fibonacci (1175-1250) tìm ra. Trong dãy Fibonacci (1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, 610, etc), mỗi số trong dãy là tổng của hai số trước đó. Điều đặc biệt nhất trong dãy này là bất kỳ một số nào cũng đạt giá trị xấp xỉ 1.618 lần số đứng trước và 0.618 lần số đứng sau nó (0.618 là nghịch đảo của 1.618). Tỷ lệ này được biết đến với rất nhiều tên gọi: tỷ lệ vàng, tỷ lệ thần thánh, PHI … Vậy thì, tại sao tỷ lệ này lại quan trọng đến vậy? Vạn vật dường như có thuộc tính gắn kết với tỷ lệ 1.618, có lẽ vì thế mà nó được coi là một trong những nhân tố cơ bản cấu thành nên các thực thể trong tự nhiên.

Nếu chia tổng số ong cái cho tổng số ong đực trong một tổ ong bất kỳ, bạn sẽ có giá trị là 1.618. Nếu lấy khoảng cách từ vai đến móng tay chia cho khoảng cách giữa cùi chỏ và móng tay thì bạn cũng có được giá trị 1.618. Tính xác thực của các ví dụ trên bạn có thể từ từ kiểm chứng nhưng chúng ta hãy cùng xem “tỷ lệ vàng” có ứng dụng gì trong tài chính.

Khi sử dụng phân tích kỹ thuật, “tỷ lệ vàng” thường được diễn giải theo 3 giá trị phần trăm: 38.2%, 50%, và 61.8%. Nhiều tỷ lệ khác có thể được sử dụng khi cần thiết, như 23.6%, 161.8%, 423%... Có 4 phương pháp chính trong việc áp dụng dãy Fibonacci trong tài chính: Retracements, arcs, fans, và time zones.

Fibonacci Arcs (FA) được thiết lập đầu tiên bằng cách vẽ đường thẳng kết nối 2 điểm có mức giá cao nhất và thấp nhất của giai đoạn phân tích. 3 đường cong sau đó được vẽ với tâm nằm trên điểm có mức giá cao nhất và có khoảng cách bằng 38.2%, 50.0%, 61.8% độ dài đường thẳng thiết lập

FA dùng để dự đoán mức hỗ trợ và kháng cự khi đồ thị giá tiếp cận với đường cong. Một kỹ thuật phổ biến là theo dõi cả hai đường FA, FF (Fibonacci Fan) và dự đoán mức hỗ trợ/kháng cự tại điểm giao giữa đồ thị giá và đường FA/FF.

Lưu ý rằng đồ thị giá cắt đường FA tại điểm nào còn tùy thuộc vào kích cỡ của đồ thị, nói cách khác đường FA được vẽ lên đồ thị nên nó có mối tương quan với kích cỡ cân đối của đồ thị trên màn hình vi tính hoặc trên giấy.

Đồ thị giá của Đồng Bảng Anh mô tả cách mà đường FA tìm ra các điểm hỗ trợ và kháng cự (điểm A, B, C)

Fibonacci Fan (FF) được vẽ bằng cách kết nối hai điểm giá cao nhất và thấp nhất của giai đoạn phân tích. Sau đó một đường thẳng đứng “vô hình” sẽ được vẽ qua điểm giá cao nhất. Tiếp theo đó 3 đường chéo sẽ được vẽ từ điểm giá thấp nhất cắt đường thẳng đứng “vô hình” tại 3 mức 38.2%, 50.0%, 61.8%.

Đồ thị sau của Taxaco cho thấy các ngưỡng hỗ trợ/kháng cự trên đường FF

Bạn có thể thấy khi đồ thị giá gặp đường FF  cao nhất (điểm A), đồ thị giá không thể vượt qua đường FF trong nhiều ngày. Khi giá vừa vượt qua đường FF, nó liền rớt nhanh chóng đến điểm đáy trên đường FF thứ 3 (điểm B và C) trước khi tìm được ngưỡng hỗ trợ. Cũng lưu ý rằng khi giá di chuyển qua điểm đáy (điểm C), nó di chuyển một mạch tới điểm cao nhất (điểm D) trên đường FF thứ 1 và cũng là điểm kháng cự, sau đó rơi xuống điểm giữa trên đường FF thứ hai (điểm E) trước khi đổi chiều đi lên.

Fibonacci Retracements (FR) được xác định trước tiên bằng cách vẽ đường thẳng nối kết giữa hai điểm giá cao nhất và thấp nhất của đồ thị giá trong giai đoạn phân tích. Một loạt 9 đường nằm ngang sau đó được vẽ lên tại các mức Fibonacci 0.0%, 23.6%, 38.2%, 50%, 61.8%, 100%, 161.8%, 261.8%, và 423.6% tương ứng với chiều cao tính từ điểm giá cao nhất đến thấp nhất (một số đường có thể không được vẽ ra khi nằm ngoài quy mô phân tích của đồ thị)

Sau mỗi giai đoạn biến động giá chính (có thể lên hoặc xuống),  giá thường có xu hướng đảo ngược xu hướng (toàn bộ hoặc một phần). Khi giá đảo chiều, các ngưỡng hỗ trợ hoặc kháng cự mới thường nằm trên hoặc gần đường FR (xem đồ thị - ngưỡng hỗ trợ và kháng cự xuất hiện tại đường Fibonacci 23.6% và 38.2%)

Fibonacci Time Zones bao gồm một loạt các đường thẳng đứng. Sắp xếp theo trật tự của dãy Fibonacci 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, … Cũng như các đường khác, diễn biến thay đổi của giá thường có mức hỗ trợ/kháng cự nằm gần hoặc trên các đường thẳng đứng này.

Các kết quả nghiên cứu về Fibonacci này không có ý định làm kim chỉ nam cho việc xác định thời gian xâm nhập hoặc thoát ra khỏi thị trường. Tuy nhiên, nó có thể hữu ích trong việc xác định vùng hỗ trợ và kháng cự. Đa phần các nhà đầu tư sử dụng kết hợp cả 4 phương pháp Fibonacci này để có thể đưa ra các mức dự đoán chính xác hơn. Một nhà phân tích có thể chỉ sử dụng Fibonacci Arcs và các điểm giao tại vùng hỗ trợ hoặc kháng cự. Nhiều người khác kết hợp các nghiên cứu về Fibonacci với các dạng thức phân tích kỹ thuật khác như “lý thuyết sóng Elliot” để dự đoán mức độ đảo ngược xu hướng sau mỗi bước sóng khác nhau. Trong phạm vi bài viết, tôi chỉ xin dừng lại ở mức độ ứng dụng cơ bản của dãy Fibonacci, hy vọng có thể cung cấp cho các bạn vài thông tin hữu ích.

Nghịch lý Walt Disney: Cổ phiếu giảm dù lãi lớn

Tập đoàn kinh doanh giải trí khổng lồ của Mỹ Walt Disney vừa công bố lợi nhuận quý II/2007 tăng mạnh nhờ các sản phẩm phim ảnh và dịch vụ giải trí truyền hình của hãng tỏ ra ăn khách trên các thị trường trong thời gian qua.

Doanh thu quý II/2007 của Walt Disney tăng nhẹ lên mức 8,07 tỷ USD so với mức 8,03 tỷ USD của cùng kỳ năm ngoái.

Tuy nhiên, lợi nhuận thuần của hãng tăng tới 27%, lên đạt 931 triệu USD, tương đương 44 xu tiền lãi cho mỗi cổ phiếu, cao hơn mức 733 triệu USD, tương đương 37 xu tiền lãi cho mỗi cổ phiếu, của cùng kỳ năm ngoái.

Ngoài nguồn thu nhờ các sản phẩm phim ảnh và dịch vụ giải trí truyền hình của hãng tỏ ra ăn khách trên các thị trường trong thời gian qua, đại gia này cũng thu về nhiều tiền từ việc bán bản quyền phim cho các hãng kinh doanh thiết bị có dùng phim như Apple, đồng thời có doanh thu tốt từ các dịch vụ game online.

Tuy vậy, giới đầu tư Mỹ cho rằng triển vọng thời gian tới của hãng không được bảo đảm, do chưa có siêu phẩm điện ảnh nào xứng đáng với tên tuổi của hãng được chuẩn bị tung ra trong thời gian này.

Do vậy, cổ phiếu của Walt Disney trên thị trường chứng khoán New York giữa phiên giao dịch ngày hôm nay đã giảm 75 xu, tương đương 2,1%, xuống mức 35,8 USD.

Tên tuổi Walt Disney ngày nay là thương hiệu toàn cầu về phim hoạt hình và các khu vui chơi giải trí nổi tiếng.

Sự quan trọng của cổ tức

Cổ tức là sự phân phối lượng tiền mặt từ thu nhập mà nhiều công ty trả thường xuyên cho các cổ đông, cổ tức mang đến thông tin rõ ràng lành mạnh về những triển vọng và sự tăng giá cổ tức trong tương lai.

Sự quan trọng của cổ tức

“Điều duy nhất làm cho tôi hài lòng là thấy cổ tức tăng trưởng” – John D. Rockefeler

Một trong những cách đơn giản nhất để truyền đạt thông tin tài chính tốt đẹp và giá trị của một công ty là để nói rằng “sự kiểm soát cổ tức ở trên thư điện tử”. Cổ tức là sự phân phối lượng tiền mặt từ thu nhập  mà nhiều công ty trả thường xuyên cho các cổ đông, cổ tức mang đến thông tin rõ ràng lành mạnh về những triển vọng và sự tăng giá cổ tức trong tương lai. Sự sẵn sàng và khả năng trả cổ tức ổn định của một công ty – và khả năng làm gia tăng cổ tức – cung cấp những thông tin tốt đẹp về triển vọng của công ty.

Cổ tức cho thấy triển vọng của công ty

Trước khi luật qui định những công ty lớn phải công bố thông tin tài chính trong những năm 30 thì khả năng trả cổ tức của một công ty là một trong vài dấu hiệu về tình hình tài chính của công ty. Mặc dù Luật chứng khoán và tỷ giá (Mỹ) ra đời năm 1934 đã làm tăng tính minh bạch cho ngành nhưng cổ tức vẫn còn là một tiêu chuẩn so sánh có giá trị về triển vọng của công ty.

Cụ thể, những công ty phát triển và có lợi nhuận sẽ chi trả cổ tức. Tuy nhiên, những công ty không trả cổ tức không hẳn là không có lợi  nhuận. Nếu công ty nghĩ rằng cơ hội tăng trưởng của công ty tốt hơn các cơ hội đầu tư có sẵn khác của cổ đông, công ty sẽ giữ lại lợi nhuận và tái đầu tư. Vì các lí do này, vài công ty phát triển đã chi trả cổ tức. Nhưng thậm chí ở những công ty sung mãn, trong khi lợi nhuận của họ cao có thể được phân phối như cổ tức thì vẫn có nhu cầu giữ lại một lượng tiền mặ vừa đủ cho quỹ hoạt động của doanh nghiệp và để xử lý những công việc bất ngờ.

Sự tiến triển của Microsoft trong suốt chu kỳ hoạt động đã chứng minh mối liên hệ giữa cổ tức và sự tăng trưởng. Khi phát minh của Bill Gate là một triển vọng tăng trưởng cho công ty, công ty không trả cổ tức nhưng tái đầu tư tất cả thu nhập để kích thích tăng trưởng hơn. Cuối cùng, phần mềm “gorilla” 800 pound làm cho công ty tăng trưởng đến đỉnh điểm ở một tỷ lệ chưa từng xảy ra trước đó và nó duy trì tỷ lệ này trong thời gian dài. Do vậy, thay vì thưởng cho cổ đông thông qua lãi vốn thì công ty bắt đầu sử dụng cổ tức và mua lại cổ phần như là một cách giữ sựa quan tâm của các nhà đầu tư. Kế hoạch được thông báo vào tháng 7- 2004, gần 18 năm sau lần phát hành cổ phiếu đầu tiên của công ty. Kế hoạch phân phối tiền mặt đã bỏ vào túi các cổ đông gần 75 triệu USD thông qua cổ tức trả hàng quý là $0.08 đối với cổ tức thường và $3 đối với cổ tức đặc biệt trả một lần, và chương trình mua lại cổ phần 30 tỷ USD trong suốt 4 năm.

Tỷ suất cổ tức

Nhiều nhà đầu tư thích quan tâm đến tỷ suất cổ tức, nó được tính toán bằng cách lấy thu nhập cổ tức hàng năm trên mỗi cổ phần chia cho giá cổ phiếu hiện tại. Tỷ suất cổ tức đo lường khỏan thu nhập nhận được so với giá cổ phiếu. Nếu một công ty có tỷ suất cổ tức thấp so với các công ty khác trong cùng ngành, nó có thể cho thấy 2 điều:

(1) giá cổ phiếu cao bởi vì thị trường đã tính đến triển vọng mạnh mẽ và không lo lắng về việc chi trả cổ tức của công ty.

(2) công ty đang trong tình trạng khó khăn và không đủ khả năng trả nhũng cổ tức hợp lý. Tuy nhiên, cùng lúc đó, tỷ suất cổ tức cao có thể báo hiệu một công ty yếu với giá cổ phiếu suy thoái.

Tỷ suất cổ tức thì ít quan trọng đối với những công ty tăng trưởng bởi vì lợi nhuận sẽ được tái đầu tư vào các cơ hội mở rộng, đem lại cho cổ đông lợi nhuận dưới hình thức lãi vốn.

Tỷ lệ bảo chứng cổ tức

Khi bạn đánh giá việc chi trả cổ tức thực tế của một công ty thì nên tự hỏi là công ty đó có đủ khả năng chi trả cổ tức hay không. Tỷ lệ giữa thu nhập của công ty và cổ tức được trả cho cổ đông - gọi là tỷ lệ bảo chứng cổ tức - vẫn là một công cụ hữu dụng cho việc đo lường xem thu nhập có đủ để trang trải những nghĩa vụ chi trả cổ tức hay không. Tỷ lệ này được tính bằng cách lấy thu nhập mỗi cổ phần chia cho cổ tức mỗi cổ phần. Khi tỷ lệ này trở nên thấp, sẽ có cơ may cắt giảm cổ tức, điều này có thể có tác động tai hại đến giá trị doanh nghiệp. Các nhà đầu tư có thể cảm thấy an toàn với tỷ lệ bảo chứng bằng 2 hoặc 3. Tuy nhiên, trên thực tế, tỷ lệ bảo chứng sẽ trở thành chỉ báo khẩn cấp khi tỷ lệ này trượt xuống dưới khoảng 1.5, tại điểm này bắt đầu có rủi ro. Nếu tỷ lệ này dứơi 1, công ty sẽ sử dụng lợi nhuận giữ lại từ năm ngoái để chi trả cổ tức cho năm nay.

Cùng lúc đó, nếu sự chi trả này trở nên cao, trên 5, các nhà đầu tư nên hỏi liệu ban quản trị có đang nắm giữ thu nhập thặng dư mà không trả đủ tiền mặt cho cổ đông hay không. Các giám đốc tăng cổ tức có nghĩa là họ đang nói với các nhà đầu tư rằng công ty sẽ ổn định vững chắc trong 12 tháng tới hoặc hơn nữa. Ví dụ, Kimberly Clark, một tập đoàn khổng lồ chuyên sản xuất sản phẩm chăm sóc cá nhân đã tăng 13% cổ tức trong quý đầu năm 2003, điều này như đang nói với các nhà đầu tư rằng sự cạnh tranh về giá không phải là vấn đề dài hạn. Thậm chí dấu hiệu này còn mạnh hơn bởi vì KC đã có xu hướng tăng cổ tức trong vòng 5 năm tới.

Sự cắt giảm cổ tức đột ngột

Nếu một công ty với lịch sử chi trả cổ tức tăng một cách nhất quán mà đột ngột cắt giảm cổ tức, các nhà đầu tư nên xem điều này như là dấu hiệu của sự lo lắng đang dần dần hiện ra. Ví dụ, Texas Utilities, được biết đến là một công ty chi trả cổ tức ổn định, là một trong số những chứng khoán có tỷ suất sinh lợi cao nhất. Sau đó, năm 2002 công ty đã cắt giảm cổ tức hàng quý và giá cổ phiếu rớt xuống gần 1/3 trong vòng 1 ngày.

Trong khi lịch sử cổ tức tăng cao đều đặn tất nhiên sẽ làm yên lòng nhà đầu tư, nhưng các nhà đầu tư cũng cần thận trọng với những công ty dựa vào khoản nợ để tài trợ cho việc chi trả cổ tức. Một lần nữa lấy ngành công ích làm ví dụ, nó hấp dẫn các nhà đầu tư với khoản thu nhập đáng tin cậy và mức cổ tức béo bở. Khi một vài công ty đó đổi hướng lấy tiền mặt đầu tư vào các cơ hội mở rộng trong khi vẫn đang cố gắng duy trì mức  cổ tức, họ phải gánh lấy khoản nợ lớn hơn. Hãy xem những công ty với tỷ lệ nợ trên vốn cổ phần cao hơn 60%. Mức nợ cao hơn thường dẫn đến áp lực từ Wall Streets. Điều đó lần lượt có thể kìm hãm khả năng chi trả cổ tức của công ty.

Người chấp hành kỷ luật cao

Cổ tức làm cho việc ra quyết định đầu tư của ban quản trị có tính kỷ luật hơn. Việc giữ lại lợi nhuận có thể dẫn đến việc bồi thường quá mức, ban quản trị tùy tiện, và việc sử dụng tài sản không hữu ích. Jarad Harford, giáo sư về tài chính của trường Đại học Oregon cho rằng công ty càng giữ nhiều tiền mặt thì càng có thể chi tiêu quá mức cho việc thủ đắc và lần lượt sẽ làm tổn hại đến giá trị của cổ đông. Thực tế, các công ty chi trả cổ tức thì có xu hướng sử dụng vốn hiệu quả hơn những công ty tương tự mà không có chi trả cổ tức. Hơn nữa, những công ty chi trả cổ tức có thể ít gian lận hơn. Hãy thử xem xét việc các nhà quản trị có vẻ sáng tạo vô cùng khi việc gian lận sổ sách sẽ tạo ra những thu nhập trông rất tốt đẹp. Nhưng với nghĩa vụ chi trả cổ tức 2 lần/năm thì những mánh khóe đó trở nên khó thực hiện.

Cuối cùng, cổ tức là lời hứa công khai. Phá vỡ chúng sẽ gây rắc rối cho ban quản trị và gây thiệt hại cho giá cổ phiếu. Nếu trì hoãn việc tăng cổ tức thì xem như là một sự thừa nhận thất bại.

Phương pháp tính giá trị

Cổ tức có thể cho các nhà đầu tư những cảm giác về giá trị thực của một công ty là gì. Mô hình chiết khấu cổ tức là một công thức cổ điển giải thích giá trị tiềm ẩn của một cổ phiếu và nó là sản phẩm chủ yếu của mô hình định giá vốn tài sản - nền tảng của lý thuyết tài chính doanh nghiệp. Theo mô hình này, giá trị của một cổ phiếu là hiện giá tổng các khoản chi trả cổ tức trong tương lai. Khi cổ tức là một hình thức của dòng tiền dành cho nhà đầu tư thì chúng là sự phản ánh quan trọng giá trị của một công ty

Điều quan trọng cần chú ý là những cổ phiếu có cổ tức ít có thể đạt tới những giá trị khó duy trì được. Từ lâu các nhà đầu tư đã biết rằng cổ tức đã đặt một mức giá trần  trên sự sụt giá thị trường.

Kết luận

Điểm mấu chốt là vấn đề cổ tức. Bằng chứng về lợi nhuận dưới hình thức kiểm tra cổ tức có thể làm các nhà đầu tư dễ dàng ngủ quên. Lợi nhuận trên sổ sách nói lên triển vọng của công ty; lợi nhuận để chi trả cổ tức thì nói lên điều hoàn toàn khác.

Không thể thiếu nhà đầu cơ

Nếu không có các nhà đầu cơ chuyên mua cổ phiếu khi giá hạ và bán khi giá cao, thị trường chứng khoán sẽ thiếu một nhân tố quan trọng. Khi đó, hoạt động mua bán sẽ tẻ nhạt, rời rạc và đặc biệt là tính thanh khoản của chứng khoán sẽ rất thấp

Thời bao cấp, đầu cơ luôn được hiểu với nghĩa xấu, như là thủ đoạn trục lợi cá nhân, lũng đoạn thị trường, bằng cách mua rẻ, bán đắt. Ngày nay, trong nền kinh tế thị trường, kiểu mua hàng lúc giá hạ để bán lúc giá cao vẫn tồn tại, nhưng không còn mang nghĩa xấu vì nó được hiểu là hiện tượng kinh tế tất yếu khi cung cầu mất cân đối, là cách thức của thị trường tự lập lại cân đối mới, có tác dụng giảm bớt căng thẳng cung cầu và chính qua đó kìm hãm đột biến giá cả, góp phần ổn định thị trường. Các kho hàng đầu cơ đóng vai trò như những hồ điều tiết lưu thông hàng hóa.

Khi nhà đầu cơ mua hàng phải là lúc giá hàng hạ hơn so với giá thị trường bình thường. Đó chính là khi cung lớn hơn cầu. Lúc này nhà đầu cơ mua trữ lại. Nhờ đó cầu tăng lên, giá hàng tuy vẫn hạ hơn bình thường, nhưng hai bên mua bán vẫn chấp nhận được. Quan hệ cung cầu mới hình thành.

Trong hoạt động của mình, nhà đầu cơ thu được chênh lệch giá. Nhưng mức chênh lệch này nhiều hay ít không phải nhà đầu cơ muốn là được, mà phụ thuộc vào thị trường. Nếu thị trường diễn biến không như dự tính, nhà đầu cơ có thể bị lỗ, chứ không phải bao giờ cũng lãi và lãi lớn. Đó là chưa nói trong chênh lệch giá này, còn phải trừ đi chi phí lưu thông khi mua, khi bán, chi phí bảo quản, hao hụt hàng trong kho và nhiều chi phí khác.

Liên quan tới thị trường chứng khoán, lâu nay những người mua bán chứng khoán đều được gọi chung là nhà đầu tư. Cách gọi như vậy không sai, nhưng chưa phân biệt rõ được nhà đầu tư đúng nghĩa với nhà đầu tư đầu cơ. Theo nghĩa kinh tế học, nhà đầu tư là người góp vốn vào công ty. Họ mua chứng khoán với mục tiêu dài hạn là thu lãi qua cổ tức với tư cách là cổ đông, là đồng sở hữu công ty. Và một khi đã mua thì ít muốn bán lại, trừ phi có sự chuyển hướng đầu tư.

Khác với nhà đầu tư, nhà đầu cơ mua chứng khoán với mục tiêu ngắn hạn. Họ mua để bán, kiếm lời chủ yếu dựa vào chênh lệch giữa giá mua và giá bán, chứ không chủ yếu dựa vào cổ tức như các nhà đầu tư. Giá mỗi loại chứng khoán cũng lên xuống phụ thuộc vào biến động cung cầu trên thị trường ở từng thời điểm.

Sự xuất hiện của nhà đầu cơ trên thị trường chứng khoán là một nhu cầu khách quan. Nếu không có các nhà đầu cơ, mà chỉ có các nhà phát hành là các công ty cần bán chứng khoán để huy động vốn và các nhà đầu tư là những người muốn mua chứng khoán với mục tiêu đầu tư dài hạn, thị trường lúc đó mới dừng ở bước sơ khai, được gọi là thị trường sơ cấp, không có thương nhân. Khi ấy, hoạt động mua bán sẽ ít, tẻ nhạt, rời rạc. Nhưng quan trọng hơn là tính thanh khoản của chứng khoán sẽ rất thấp, bởi vì không phải lúc nào cũng có những công ty muốn bán chứng khoán và sẵn sàng mua lại chứng khoán của mình.

Nhờ có sự xuất hiện thương nhân chuyên mua đi và bán lại đủ loại chứng khoán, các nhà đầu tư muốn mua chứng khoán (đầu tư) cũng dễ, muốn bán để có tiền làm việc khác (giải tư) cũng dễ. Tính thanh khoản cao bắt nguồn từ đó. Các nhà đầu tư có điều kiện thuận lợi để đầu tư và giải tư theo sự xem xét của mình, sự lưu chuyển vốn đầu tư trong xã hội trở nên linh hoạt, tạo thuận lợi cho quá trình cải tổ cơ cấu đầu tư, từ đó cải tổ cơ cấu kinh tế, nền kinh tế có điều kiện tăng trưởng năng động.

Để sử dụng đúng giá cổ phiếu trong phân tích đầu tư

Giá cổ phiếu là thông số đầu vào quan trọng trong phân tích đầu tư, đối với cả phân tích cơ bản và kỹ thuật. Giá cổ phiếu rất dễ thu thập nhưng nếu sử dụng không đúng sẽ dẫn đến những kết luận thiếu chính xác.

Về cơ bản, một biến động giá cổ phiếu sẽ làm thay đổi giá trị khoản đầu tư của người sở hữu cổ phiếu theo một tỷ lệ tương ứng. Nếu không, biến động đó phải được điều chỉnh. Việc điều chỉnh giá cổ phiếu được tiến hành trong trường hợp số lượng cổ phiếu lưu hành của doanh nghiệp thay đổi như chia cổ phiếu thưởng, trả cổ tức bằng cổ phiếu, tách, gộp cổ phiếu, phát hành thêm cổ phiếu. Để minh họa, xét hai ví dụ thực tiễn sau:

Ví dụ 1: SJS trả cổ phiếu thưởng

Dưới đây là giá cổ phiếu SJS trong khoảng thời gian tháng 1/2007 (đơn vị : 1.000 đồng).

Ngày   10/1     11/1     12/1     15/1     16/1     17/1

Giá      694      728      728      190      199      208

Nếu không điều chỉnh, lợi suất cổ phiếu SJS trong ngày 15/1 là (190.000 - 728.000)/728.000 = -74%. Đây là cách phản ánh biến động giá cổ phiếu của hầu hết các nguồn cung cấp thông tin chứng khoán ở Việt Nam hiện nay. Thống kê 5 chứng khoán có giá giảm nhiều nhất ngày 15/1 thì SJS đứng đầu với -74%, trong khi đó giá cổ phiếu niêm yết trên TTGDCK TP. HCM được quy định chỉ có thể biến động tối đa 5% một ngày. Về thực chất, con số -74% chỉ thể hiện sự thay đổi bề ngoài của giá cổ phiếu chứ không phản ánh được thay đổi giá trị khoản đầu tư của những người sở hữu cổ phiếu SJS. Nguyên nhân nằm ở chỗ, ngày 15/1 là ngày không hưởng quyền nhận cổ phiếu thưởng theo tỷ lệ 1:3. Số lượng cổ phiếu lưu hành của SJS tăng lên 4 lần, giá tham chiếu trong ngày 15/1 được điều chỉnh bằng cách lấy giá đóng cửa của ngày 12/1 nhân với hệ số điều chỉnh (728.000 * 0,25 = 182.000). Xét nhà đầu tư mua 1 cổ phiếu SJS vào ngày 12/1 với giá 728.000 đồng và bán lại khoản đầu tư này của mình vào một ngày nào đó sau khi đã nhận được cổ phiếu thưởng, giả sử với giá 182.000 đồng (bằng với giá tham chiếu của ngày 15/1) thì lợi suất của nhà đầu tư này bằng 0 vì lúc đó anh ta bán lại 4 cổ phiếu (mua 1, được thưởng 3) với giá 182.000 đồng mỗi cổ phiếu (tổng thu nhập là 728.000 đồng, đúng bằng chi phí bỏ ra). Trong khi đó, nếu chỉ dựa trên chuỗi giá cổ phiếu thu thập được để xác định lợi suất mà không tính đến việc thay đổi số lượng cổ phiếu lưu hành của SJS thì nó sẽ là (182.000 - 728.000)/728.000 = -75%. Do vậy, để xác định chính xác lợi suất của nhà đầu tư từ chuỗi giá cổ phiếu, phải tiến hành điều chỉnh bằng cách nhân tất cả giá cổ phiếu của SJS từ ngày 12/1 trở về trước với hệ số điều chỉnh giá tham chiếu là 0,25. Như vậy, giá cổ phiếu SJS ngày 12/1 sẽ là 182.000 đồng, ngày 11/1 là 182.000 đồng, ngày 10/1 là 174.000 đồng… Lợi suất đúng của ngày 15/1 sẽ là (190.000 - 182.000)/182.000 = 4,39% (chứ không phải là -74% như cách công bố hiện nay).

Ví dụ 2: SAM phát hành thêm cổ phiếu với giá ưu đãi

Giá cổ phiếu SAM trong khoảng thời gian tháng 5/2007 được trình bày trong bảng dưới đây (đơn vị : 1.000 đồng)

Ngày   09/5     10/5     11/5     14/5     15/5

Giá      215      210      215      190      185

Ngày 14/5 là ngày không hưởng quyền mua cổ phiếu SAM phát hành thêm theo tỷ lệ 5:1 với giá 20.000 đồng/cổ phiếu.

Hệ số điều chỉnh giá tham chiếu

=

PI + N + Pt-1

=

20000 + 5 x 215000

=

0,848

(N+1) x Pt-1

(1+5) x 215000

Trong đó:

PI: giá phát hành; Pt-1: giá đóng cửa ngày 11/5; N: tỷ lệ CP cũ/CP mới). Như vậy, giá tham chiếu của ngày không hưởng quyền (14/5) là:

0,848 * 215.000 = 182.000 đồng. Giá cân bằng của một quyền mua là: 215.000 - 182.000 = 33.000 đồng.

Xét nhà đầu tư mua 10 cổ phiếu SAM ngày 11/5 và xác định lợi suất của nhà đầu tư này cho đến một thời điểm nào đó sau ngày không hưởng quyền trong 3 trường hợp dưới đây, giả sử giá cổ phiếu vào thời điểm đó bằng với giá tham chiếu của ngày 14/5 là 182.000 đồng:

- Trường hợp 1: nhà đầu tư dùng hết quyền để mua cổ phiếu mới thì số cổ phiếu mới nhà đầu tư mua được là 2. Tổng số tiền bỏ ra đầu tư là: (10 * 215.000) + (2 * 20.000) = 2.190.000 đồng. Giá trị khoản đầu tư vào ngày xác định lợi suất là: 12 * 182.000 = 2.184.000 đồng. Lợi suất xấp xỉ bằng 0.

- Trường hợp 2: nhà đầu tư dùng 5 quyền để mua 1 cổ phiếu mới và bán 5 quyền còn lại. Tổng số tiền bỏ ra đầu tư là: 10 * 215.000 + 20.000 = 2.170.000 đồng. Giá trị khoản đầu tư vào ngày xác định lợi suất là: (11 * 182.000) + (5 * 33.000) = 2.167.000 đồng. Lợi suất xấp xỉ bằng 0.

- Trường hợp 3: nhà đầu tư không mua cổ phiếu mới mà bán lại cả 10 quyền. Tổng số tiền bỏ ra đầu tư là: 10 * 215.000 = 2.150.000 đồng. Giá trị khoản đầu tư vào ngày xác định lợi suất là: (10 * 182.000) + (10 * 33.000) = 2.150.000 đồng. Lợi suất bằng 0.

Như vậy, nếu giá cổ phiếu không biến động so với giá tham chiếu của ngày không hưởng quyền thì lợi suất của người sở hữu cổ phiếu SAM luôn bằng 0. Trong khi đó, nếu sử dụng chuỗi giá cổ phiếu SAM nói trên để xác định lợi suất mà không tính đến việc SAM phát hành cổ phiếu mới thì nó sẽ là: (182.000 - 215.000)/215.000 = -15%. Do vậy, để xác định chính xác lợi suất của nhà đầu tư từ chuỗi giá cổ phiếu, phải tiến hành điều chỉnh bằng cách nhân tất cả giá cổ phiếu của SAM từ ngày 11/5 trở về trước với hệ số điều chỉnh giá tham chiếu là 0,848.

Các ví dụ trên thể hiện những sự kiện đơn lẻ dẫn đến việc phải điều chỉnh giá cổ phiếu. Trong phân tích đầu tư, thường phải sử dụng những chuỗi giá cổ phiếu dài trong quá khứ. Khi đó, có thể có nhiều sự kiện kế tiếp nhau hoặc cùng thời điểm dẫn đến phải điều chỉnh giá cổ phiếu, việc thu thập thông tin và điều chỉnh trở nên phức tạp hơn. Ở các nước phát triển, đây là công việc của những doanh nghiệp chuyên kinh doanh thông tin tài chính. Ví dụ, trong cơ sở dữ liệu Datastream của Thomson Financial, giá cổ phiếu đều đã được điều chỉnh. Người sử dụng chỉ cần tải dữ liệu và tiến hành tính toán, phân tích. Ở nước ta hiện nay, phân tích đầu tư chủ yếu dựa trên số liệu “thô” về giá cổ phiếu (chưa được điều chỉnh). Điều này có thể dẫn tới những kết quả không chính xác. Ví dụ, hệ số Bêta thể hiện tương quan giữa lợi suất thị trường và lợi suất của cổ phiếu. Nếu lợi suất được xác định không chính xác do giá cổ phiếu không được điều chỉnh, có thể dẫn tới những sai lệch khi ước tính Bêta. Một trường hợp khác rất phổ biến hiện nay là việc sử dụng giá cổ phiếu không được điều chỉnh trong phân tích kỹ thuật. Ví dụ, khi nhấn vào biểu đồ phân tích kỹ thuật của SJS trên hầu hết các website cung cấp dịch vụ này, có thể nhận thấy giá cổ phiếu ngày 15/1 là một đường thẳng đứng, giảm từ 728.000 đồng xuống 190.000 đồng. Biến động giá không được điều chỉnh này làm thay đổi các chỉ số phân tích kỹ thuật như Momentum, RSI, dải Bollinger… ảnh hưởng đến quyết định đầu tư khi dựa vào những chỉ số này. Tuy nhiên, như đã phân tích ở trên, việc giá cổ phiếu SJS giảm từ 728.000 đồng xuống 190.000 đồng là vì số lượng cổ phiếu lưu hành tăng lên 4 lần do chia cổ phiếu thưởng chứ nó không làm thay đổi giá trị doanh nghiệp và giá trị khoản đầu tư của người sở hữu cổ phiếu SJS với một tỷ lệ tương ứng. Biến động giá SJS đúng với bản chất trong trường hợp này là giá tăng từ mức 182.000 đồng (giá tham chiếu) lên 190.000 đồng vào ngày giao dịch không hưởng quyền.

Các phân tích trên cho thấy, vai trò quan trọng của việc có được một cơ sở dữ liệu “chuẩn hóa” về giá cổ phiếu. Trong thập niên 60 của thế kỷ trước, việc hình thành cơ sở dữ liệu về giá cổ phiếu được “chuẩn hóa” đã làm phát sinh cả một ngành nghiên cứu thực nghiệm về thị trường chứng khoán ở Mỹ sau đó. Ở Việt Nam hiện nay, phân tích đầu tư cũng như nghiên cứu khoa học gặp nhiều khó khăn do thiếu một cơ sở dữ liệu như vậy. Nếu sử dụng dữ liệu “thô”, tính chính xác của kết quả thu được có thể bị hạn chế. Nếu tự thu thập thông tin một cách thủ công để điều chỉnh giá cổ phiếu, người phân tích hoặc nghiên cứu lại phải làm thêm một công việc phụ tốn nhiều công sức. Cùng với sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam, nhu cầu sử dụng dữ liệu “chuẩn hóa” về giá cổ phiếu sẽ càng tăng mạnh. Có lẽ, đây cũng là cơ hội tốt cho những ý tưởng kinh doanh loại hàng hóa thông tin này ở Việt Nam trong tương lai không xa.

Rủi ro là gì?

Theo nhiều nhà phân tích, rủi ro chỉ phát sinh khi có một sự không chắc chắn về mất mát sẽ xảy ra (uncertainty about the occurrence of a loss). Với khái niệm về rủi ro này, nếu xác suất mất mát là 0 hoặc 1, thì không có rủi ro. Ví dụ, nếu một người nhảy từ tòa nhà cao 30 tầng xuống mặt đất thì cầm chắc cái chết.

Mặc dù có chuyện mất mát về nhân mạng nhưng đây không phải là rủi ro vì hậu quả đã thấy trước. Tuy nhiên, nếu một cascadeur nhảy từ lầu cao xuống đất bằng dù thì người này có thể chết hay không chết. Trong trường hợp này có sự không chắc chắn về hậu quả, tức là có rủi ro trong hành động của người diễn viên đóng thế này.

Nói đến rủi ro không thể bỏ qua khái niệm về xác suất (probability) hay là khả năng xảy ra mất mát. Xác suất khách quan (objective probability) - còn gọi là xác suất tiên nghiệm (a priori probability) được xác định bằng phương pháp diễn dịch (deduction). Ví dụ như đồng tiền sấp hay ngửa thì xác suất của nó là 50%. Tuy nhiên , xác suất khách quan có lúc không thể xác định bằng tư duy logic. Chẳng hạn như không thể suy diễn rằng xác suất của một người đàn ông lái xe hơi có gây tai nạn hay không trong năm tới là 50% bởi còn nhiều yếu tố liên quan khác như độ tuổi, xe cũ hay mới... Tuy nhiên, bằng cách phân tích kỹ lưỡng những trường hợp tai nạn xe hơi trước đây, người ta có thể ước tính xác suất tai nạn theo lối suy luận quy nạp (inductive reasoning). Ngoài xác suất khách quan, có thể kể thêm xác suất chủ quan (subjective probability) là ước tính của từng cá nhân đối với khả năng xảy ra mất mát. Ví dụ như nếu có 1 triệu vé số bán ra chỉ có 1 người trúng thì xác suất khách quan là 1 phần triệu. Mặc dù vậy vẫn có nhiều người mua nhiều vé số vì xác suất chủ quan của họ cao hơn. Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến xác suất chủ quan như tuổi, giới tính, trình độ học vấn và cả óc mê tín dị đoan...

Để hiểu thêm về rủi ro cần phân biệt sự khác nhau giữa hiểm họa (peril) và mối nguy (hazard). Hiểm họa được hiểu như là nguyên nhân dẫn đến mất mát. Ví dụ một ngôi nhà bị cháy thì hỏa hoạn là hiểm họa đã gây ra thiệt hại đối với ngôi nhà; hai xe hơi đụng nhau thì việc đụng xe là hiểm họa làm cho xe bị hư hỏng. Trong khi đó, mối nguy được xem là tác nhân làm tăng khả năng xảy ra mất mát. Nếu như hỏa hoạn được xem là hiểm họa thì dầu lửa trong khu vực hỏa hoạn được xem là mối nguy. Để tiện phân tích, người ta chia mối nguy thành ba loại: mối nguy vật chất (physical hazard), mối nguy đạo đức (moral hazard) và mối nguy tinh thần (morale hazard).

Mối nguy vật chất là tình trạng vật chất yếu kém làm tăng khả năng xảy ra mất mát. Tình trạng đường sá ở Việt Nam ta là ví dụ sống động về mối nguy vật chất. Một số nơi đèn đường không đủ sáng, có ổ gà, việc phân luồng phân tuyến cho xe chạy không hợp lý là những mối nguy làm cho tai nạn xảy ra thường xuyên hơn. Mối  nguy đạo đức là sự không trung thực của một cá nhân nào đó làm tăng khả năng xảy ra mất mát. Ví dụ có người mua bảo hiểm cho căn nhà của mình rồi gây hỏa hoạn để lấy tiền bồi thường, hay một người biết mình bị ung thư nhưng vẫn khai là sức khỏe của mình tốt để mua bảo hiểm và được bồi thường. Mối nguy tinh thần là sự bất cẩn hay thờ ơ của một cá nhân dẫn đến mất mát vì người này chủ quan cho rằng mình đã mua bảo hiểm. Ví dụ một người cứ nghĩ mình đã có bảo hiểm nên cứ phóng xe ào ào giữa phố xá đông người mặc dù thỉnh thoảng trong người có hơi men.

Việc xác định mối nguy đạo đức và mối nguy tinh thần có ý nghĩa quan trọng, nhất là đối với các hãng bảo hiểm khi ký hợp đồng với khách hàng. Để tránh mối nguy đạo đức, họ phải thiết lập một hệ thống phân loại và đánh giá rủi ro trước khi bảo hiểm (underwriting) một cách hiệu quả. Mối nguy tinh thần thì khó xác định hơn nên có khi công ty bảo hiểm không chịu bồi thường toàn bộ mà người mua bảo hiểm cũng phải chịu trách nhiệm chi trả trong một hạn mức quy định (deductible) hoặc cùng công ty bảo hiểm thanh toán một phần chi phí (co-insurance). Đến đây thì độc giả có thể thông cảm với công ty bảo hiểm vì họ phải đối đầu với rủi ro ngay trước khi ký hợp đồng với khách hàng. Tuy nhiên, các công ty bảo hiểm nắm rõ rủi ro hơn khách hàng nên “phần thắng” bao giờ cũng thuộc về họ. Từ đó chúng ta rút ra được bài học: trong cuộc sống hay trên thương trường, ai hiểu biết về rủi ro nhiều hơn sẽ trở thành người chiến thắng.

Bản chất của việc công ty phát hành thêm cổ phiếu

Thời gian qua, thông tin mà nhà đầu tư (NĐT) thường quan tâm là công ty này hay công ty kia có phát hành cổ phiếu (CP) thưởng hay không? Có phát hành ưu đãi cho cổ đông hiện hữu hay không? Đang có thặng dư vốn lớn hay không? Và nếu câu trả lời là có thì gần như người ta tin rằng giá CP của công ty đó chắc chắn sẽ tăng.

Tôi xin được phân tích vấn đề này một cách rõ ràng để NĐT có thể cân nhắc và quyết định đúng đắn trước những thông tin được coi là hấp dẫn như trên.

Trước hết, ta tạm chia việc phát hành thêm CP làm hai loại:

1- Phát hành thêm CP mà không đi kèm với việc tăng nguồn tài chính

Đây là trường hợp công ty không thu tiền thêm từ cổ đông, phát hành CP thưởng từ lợi nhuận giữ lại hoặc từ thặng dư vốn.

Như chúng ta biết: vốn chủ sở hữu của một công ty = vốn điều lệ + lợi nhuận giữ lại + các quỹ trích lập + thặng dư vốn. Trong đó, vốn điều lệ = mệnh giá CP x số lượng CP. Vốn điều lệ có ý nghĩa xác định tỷ lệ sở hữu của các cổ đông đối với công ty tương ứng với số lượng cổ phần mà cổ đông đó nắm giữ. Lợi nhuận giữ lại và lợi nhuận sau thuế được để lại công ty để tái đầu tư. Thặng dư vốn là chênh lệch giữa giá phát hành và mệnh giá của những đợt phát hành vốn trước đây.

Như vậy khi một công ty công bố phát hành CP thưởng lấy từ lợi nhuận giữ lại và từ thặng dư vốn thì đồng nghĩa với việc chuyển một phần hay toàn bộ số dư (kế toán) từ tài khoản thặng dư vốn và lợi nhuận giữ lại sang tài khoản vốn điều lệ. Kết quả của nghiệp vụ này là sự tăng lên của vốn điều lệ (và tăng số lượng CP), giảm số dư kế toán của lợi nhuận giữ lại và thặng dư vốn mà giá trị doanh nghiệp vẫn không thay đổi. Nói cách khác, giá trị của vốn cổ đông không thay đổi, tỷ lệ sở hữu của cổ đông trong doanh nghiệp không thay đổi. Sự thay đổi duy nhất là số lượng CP lưu hành tăng lên. Vậy điều này tác động đến giá thị trường của CP như thế nào? Để có câu trả lời, chúng ta cần xem xét quan hệ cung cầu đối với CP đó và của thị trường chứng khoán nói chung.

Nếu trong thời gian thị trường chứng khoán (TTCK) tăng giá, cầu chứng khoán lớn hơn cung, tức là lượng cầu CP chưa được đáp ứng thì việc tăng số lượng lưu hành của CP làm cho người muốn mua có cơ hội mua hơn và người muốn bán sẵn lòng bán 1 phần trong số CP tăng lên của mình. Kết quả là cầu CP được thỏa mãn, giá CP tăng, điều này đã xảy ra như trước đây. Ngược lại, nếu trong thời điểm cung CP vượt cầu thì việc tăng số lượng CP sẽ càng làm lệch sự mất cân đối cung cầu, hậu quả là giá trị CP không những không tăng mà giảm, tổng giá trị thị trường của 1 cổ đông sẽ giảm sau khi được chia CP thưởng. Đây là chuyện đã xảy ra trong tháng 6 vừa qua đối với CP của SSI, ACB và STB.

Điều tôi muốn nhấn mạnh ở đây là việc phát hành CP thưởng không làm thay đổi giá trị kinh tế của công ty phát hành và của cổ đông. Tăng số lượng CP tức là tăng cung mà việc tăng này có làm tăng giá hay giảm giá CP hoàn toàn phụ thuộc vào quan hệ cung cầu đối với CP đó và của thị trường nói chung.

2- Phát hành CP đi kèm với việc tăng nguồn tài chính cho công ty

Trong trường hợp này, công ty thu tiền mua cổ phần từ cổ đông. Vấn đề NĐT cần quan tâm là đánh giá xem liệu công ty sử dụng vốn tăng lên như thế nào? Nếu vốn tăng thêm được sử dụng để mang lại mức sinh lợi cao hơn chi phí vốn (là mức sinh lợi mà nhà đầu tư có thể có được từ những cơ hội đầu tư vào các CP khác) thì giá CP được hy vọng sẽ tăng lên. Ngược lại, nếu công ty sử dụng vốn không hiệu quả hay mang lại mức sinh lợi thấp hơn chi phí vốn thì công ty đó không những không làm gia tăng giá trị cho cổ đông của nó mà còn làm suy giảm giá trị của cổ đông (destroy shareholder value).

Hiện nay, vấn đề đáng ngại là các công ty đua nhau phát hành thu tiền vốn từ cổ đông nhưng mục đích sử dụng vốn, hiệu quả và thời hạn mà hiệu quả đó có thể được duy trì lại không được giải thích, cam kết và chứng minh một cách rành mạch. NĐT quyết định mua CP phát hành thêm vì nghĩ rằng phát hành ưu đãi sẽ kích thích tăng giá mà không đánh giá kỹ càng hiệu quả sử dụng vốn tăng thêm của công ty.

Chúng ta đã quá quen với việc khi một công ty công bố phát hành CP thưởng hoặc phát hành thêm ưu đãi, thì giá CP đó thuờng tăng lên. Nhưng bạn có nghĩ rằng, vào lúc nào đó trường hợp trên sẽ xảy ra ngược lại?

Rủi mà không rủi

Giả sử có 100.000 chiếc xe gắn máy được bảo hiểm trong khoảng thời gian tương đối dài và trung bình mỗi năm có khoảng 10.000 chiếc gặp ít nhất một tai nạn và đòi bồi thường.

Tuy nhiên, trong một năm không hẳn số trường hợp đòi bồi thường có thể chính xác là 10.000. Theo một số giả định nào đó, có thể chứng minh được rằng trong một khoảng thời gian dài, độ lệch (deviation) của số trường hợp đòi bồi thường trong một năm từ 10.000, trung bình sẽ là 100.

Như vậy, có một sự biến thiên (variation) của 100 trường hợp đòi bồi thường (claims) từ con số dự đoán ban đầu là 10.000, tức là 1% (100/10.000). Sự biến thiên tương đối của mất mát thực tế (actual loss) so với mất mát dự kiến (expected loss) này được gọi là rủi ro khách quan (objective risk).

Rủi ro khách quan sẽ giảm khi số lượng xe tham gia bảo hiểm tăng. Trong ví dụ nói trên, số lượng xe là 100.000 thì rủi ro khách quan là 1%. Như vậy, nếu số lượng xe là 1 triệu thì số trường hợp đòi bồi thường sẽ tăng gấp mười lần, lên 100.000 (10% của 1 triệu).

Tuy nhiên, độ biến thiên của mất mát thực tế sẽ chỉ tăng 3 lần từ 100 lên 316 (căn bình phương của 100.000). Như vậy, độ biến thiên tương đối hay rủi ro khách quan thực tế giảm từ 1% (100/10.000) xuống còn 0,316% (316/100.000).

Ví dụ này cho thấy người ta có thể tính toán được rủi ro khách quan và đây là công cụ cực kỳ hiệu quả để quản lý rủi ro. Bởi lẽ khi số lượng bảo hiểm càng nhiều thì hãng bảo hiểm càng tính được xác suất rủi ro chính xác hơn.

Ngược lại với rủi ro khách quan là rủi ro chủ quan (subjective risk), tức là sự không chắc chắn trong nhận thức của một cá nhân nào đó. Ví dụ như một người uống rượu nhiều sau khi ăn tiệc và muốn lái xe về nhà sẽ không chắc chắn về việc mình có bị cảnh sát thổi phạt hay không. Hai người khác nhau sẽ có nhận thức khác nhau về rủi ro và cho thấy thái độ, phản ứng của họ đối với rủi ro.

Nhận thức về rủi ro cũng tùy thuộc vào kinh nghiệm bởi người nào đã từng bị cảnh sát phạt do uống rượu sẽ cho rằng rủi ro bị cảnh sát phạt là cao và sẽ không dám tái phạm nữa.

Rủi ro còn được phân loại theo rủi ro thuần túy (pure risks) và rủi ro đầu cơ (speculative risk). Rủi ro thuần túy phát sinh từ tình huống khi có mất mát xảy ra hay không ví dụ như rủi ro dẫn đến thiệt hại về hỏa hoạn, thiên tai, tai nạn hay tật nguyền. Ngược lại, rủi ro đầu cơ phát sinh từ những tình huống có hay không có lợi nhuận.

Chẳng hạn, một người khởi nghiệp kinh doanh có thể ăn nên làm ra nhưng cũng có khả năng lỗ, hoặc một nhà đầu cơ có thể có lãi nếu giá cổ phiếu lên và lỗ nếu giá xuống.

Cách phân loại này rất cần thiết bởi lẽ chỉ có rủi ro thuần túy mới được bảo hiểm còn rủi ro đầu cơ đòi hỏi những kỹ thuật phòng chống khác ngoài bảo hiểm như việc sử dụng hợp đồng tương lai về chỉ số chứng khoán (stock index futures) để đối phó với sự biến động của giá cổ phiếu.

Trên bình diện xã hội, rủi ro đầu cơ cũng có ích: cạnh tranh trong kinh doanh có thể làm cho một số doanh nhân trắng tay nhưng xã hội lại được lợi vì sản phẩm và dịch vụ được cung cấp với giá cả và chất lượng hợp lý hơn trước.

Ngược lại, với những rủi ro thuần túy như động đất, lụt lội, hỏa hoạn... thì không ai có lợi cả.

Các nhà phân tích cũng phân loại rủi ro theo yếu tố tĩnh (static) và động (dynamic). Rủi ro tĩnh là những rủi ro do hành động không đúng quy luật hay sai lầm hoặc việc làm có hại của con người. Nếu rủi ro tĩnh tồn tại trong một nền kinh tế không thay đổi thì rủi ro động lại song hành với một nền kinh tế có nhiều thay đổi.

Ví dụ về rủi ro động có thể nêu là sự thay đổi về thị hiếu tiêu dùng, tiến bộ khoa học kỹ thuật, những phương thức làm việc và xử lý công việc hiệu quả hơn. Về lâu về dài, rủi ro động rất có ích vì nhờ nó mà các tài nguyên và nguồn lực xã hội sẽ được điều chỉnh hợp lý.

Xét đến tương quan giữa cộng đồng và cá nhân, cần nói đến rủi ro xã hội (fundamental risk) là những rủi ro tác động đến toàn bộ nền kinh tế hay một cộng đồng nào đó như lạm phát, thất nghiệp, chiến tranh và động đất. Ngược lại với rủi ro xã hội là rủi ro ảnh hưởng đến cuộc sống cá nhân (particular risk).

Ví dụ như một ngôi nhà của ai đó bị mất trộm. Phân biệt hai loại rủi ro này cũng cần thiết vì các rủi ro xã hội như thất nghiệp, thiên tai, lụt lội cần có các chương trình bảo hiểm xã hội của nhà nước và cơ quan công quyền phải tạo lập các cơ chế đối phó phù hợp.

Rủi ro là chuyện chẳng ai muốn nhưng xét về góc độ kinh doanh thì nó lại cần thiết. Câu châm ngôn “Thừa nước đục thả câu” trước đây có thể mang ý nghĩa xấu về đạo đức nhưng nay các nhà kinh doanh hay đầu tư phải nhìn nhận và vận dụng nó một cách tích cực.

Thật vậy, nếu mua bán chứng khoán mà giá cả được “chỉ đạo” từ trên xuống hay mọi việc đều rõ như ban ngày thì chắc không còn rủi ro. Nhưng trên một thị trường mà thông tin còn mờ mịt và/ hay luật chơi chưa sòng phẳng thì rủi ro không còn là chuyện rủi mà trở thành cơ hội kiếm siêu lợi nhuận cho một nhóm người.

Định giá cổ phiếu bằng phương pháp P/E

Định giá CP áp dụng phương pháp P/E là phương pháp thông dụng và phổ biến nhất, phù hợp với tất cả NĐT, đặc biệt rất hiệu quả đối với các NĐT cá nhân vì phương pháp này có ưu điểm dễ tính và dễ hiểu.

NĐT cần xác định liệu một CP của Cty có giá trị gấp bao nhiêu lần thu nhập hiện tại của nó, giá CP trên thị trường là đắt hay rẻ có phản ánh đúng giá trị nội tại của CP.

Các nhân tố ảnh hưởng tới P/E

EPS (thu nhập trên mỗi CP): Tỉ lệ tăng trưởng EPS càng cao thì hệ số P/E có xu hướng cao theo.

Hệ số đòn bẩy tài chính: Nguồn vốn của Cty được hình thành từ vốn nợ và vốn chủ sở hữu, nên khi một Cty có hệ số đòn bẩy tài chính cao thì P/E của Cty đó sẽ thấp hơn so với một Cty khác tương đương trong ngành.

P/E toàn thị trường: P/E toàn thị trường có ảnh hưởng rất lớn tới P/E riêng lẻ của từng loại CP. Điều này chúng ta có thể thấy rất rõ tại TTCK VN khi TTCK điều chỉnh tăng hay giảm thì đa số các Cty đơn lẻ cùng tăng hoặc cùng giảm dẫn đến P/E của các Cty này tăng giảm theo.

P/E của các CP cùng ngành: Phần lớn CP của các Cty trong cùng một ngành thường có xu hướng biến động cùng chiều. Cách so sánh nhanh nhất để biết CP một Cty trong ngành là cao hay thấp là so sánh P/E của Cty với P/E trung bình ngành.

Lĩnh vực kinh doanh đa dạng: Một Cty có nhiều mảng hoạt động kinh doanh thì đồng nghĩa với việc phân tán rủi ro, ổn định thu nhập và sự đa dạng này sẽ giúp làm giảm sự biến động mạnh về thu nhập mỗi CP của Cty đó. Những Cty đa dạng hoá họat động kinh doanh thường được NĐT đánh giá cao.

Lãi suất thị trường: Giá cả các loại CK chịu tác động nhiều từ yếu tố lãi suất. Nếu lãi suất thị trường cao sẽ dẫn đến giá CK và hệ số P/E thấp hơn vì giá trị hiện tại của các khoản thu nhập tương lai của Cty sẽ thấp hơn do phải chiết khấu ở mức lãi suất cao.

Lựa chọn EPS

Ta có thể lấy EPS của Cty trong 12 tháng gần nhất hoặc 4 quý gần nhất. Nếu lấy thị giá hiện tại của CP chia cho EPS tương ứng ta sẽ sẽ thu được P/E hiện tại. Nếu ta lấy EPS dự tính của năm sau hoặc trung bình của 3 đến 5 năm ta sẽ thu được P/E gọi là P/E tương lai.

Chỉ số nào tốt hơn? Tỉ lệ P/E hiện tại có ưu điểm là nó phản ánh tình hình thực tế vì mẫu số EPS là con số thực tế đã được kiểm toán. Tuy nhiên, nhược điểm của nó là lợi nhuận này chắc chắn sẽ thay đổi trong tương lai. Do đó, bằng cách ước tính lợi nhuận trong tương lai, chỉ số P/E tương lai dự đoán được cả mức tăng trưởng của DN.

Mặc dù con số ước tính này có thể không chính xác, ít nhất nó cũng giúp các NĐT có cơ sở để tham khảo ra quyết định đầu tư. Trên thực tế để định giá phục vụ cho mục đích đầu tư trong thời gian trung và dài hạn thì NĐT nên sử dụng EPS trung bình ước tính của Cty 3 đến 5 năm tới.

Lựa chọn P/E trong định giá CP

Khi sử dụng phương pháp định giá bằng P/E ta có thể lựa chọn một trong các cách sau:

* Xác định hệ số P/E theo công thức:

Với: Re- tỉ lệ chiết khấu; g- tốc độ tăng trưởng thu nhập; b- tỉ lệ chia cổ tức. D1: Cổ tức tại năm dự đoán.

Sau đó nhân hệ số P/E này với thu nhập dự kiến của Cty để đạt được mức giá dự kiến hợp lý.

* Xác định hệ số P/E bình quân của nhóm Cty tương đương trong ngành về kỹ thuật, mạng lưới khách hàng, quy mô, cơ cấu vốn và nhân hệ số này với thu nhập dự kiến của Cty để có mức giá hợp lý.

* Xác định hệ số P/E trung bình các Cty tương đương cùng ngành các nước trong khu vực và nhân hệ số này với thu nhập dự kiến để có mức giá hợp lý.

Xem xét CP có ý định đầu tư đắt hay rẻ không chỉ đơn thuần dựa vào hệ số P/E mà cần phải kết hợp nhiều yếu tố và phương pháp khác để có kết quả chính xác hơn. Tuy nhiên, trong một chừng mực nhất định, vẫn có thể sử dụng hệ số P/E như một phương pháp tham khảo để đưa ra các quyết định đầu tư hợp lý.

Dùng “Sóng Elliott và số Fibonacci” để dự đoán xu hướng giá chứng khoán

Tuy Lý thuyết sóng Elliott kết hợp với dãy số Fibonacci bị một số chỉ trích phê bình, nó vẫn được rất nhiều nhà nghiên cứu và kinh doanh các sản phẩm tài chính cổ vũ và sử dụng trong việc phân tích giá. Và nó ngày càng trở nên phổ biến vì sự chính xác đôi khi đến bất ngờ của nó.

Trong hội thảo đầu tư tài chính châu Á, ngày 26/7/2007 tại Thành Phố Hồ Chí Minh, ông Joe DiNapoli, một chuyên gia về kỹ thuật Fibonacci đã chứng minh rằng, trong năm vừa rồi, có hai con sóng của VN-Index đã theo đúng các con số Fibonacci.

Lý thuyết sóng Elliott:

Nguyên tắc sóng Elliott là một trong những công cụ phân tích kỹ thuật mà một số nhà kinh doanh chứng khóan dùng để phân tích những xu hướng giá trong các thị trường tài chánh. “Cha đẻ” của nguyên tắc này là Ông Ralph Nelson Elliott (1871-1948). Nghề chính của ông là kế toán và ông đã nghiên cứu và phát triển ra nguyên tắc này vào những năm 30 của thế kỹ trước.

Theo ông Elliott, sự thay đổi của giá cả sẽ tạo ra những cơn sóng, như  hình vẽ bên. Trong đó một cơn sóng cơ bản sẽ có 5 cơn sóng “chủ” và 3 cơn sóng điều chỉnh. Trong 5 con sóng chủ thì sóng số 1, 3 và số 5 gọi là sóng “chủ và động”, và sóng 2, 4 gọi là sóng “chủ và điều chỉnh”. 2 con sóng điểu chỉnh được gọi là sóng ABC.

Trong mỗi một con sóng như vậy lại có những con sóng nhỏ và cũng tuân theo quy luật của lý thuyết Elliot. Một đợt sóng chủ hoàn chỉnh sẽ có 89 sóng và đợt sóng điều chỉnh hoàn chỉnh sẽ có 55 sóng.

Tùy theo thời gian độ lớn của sóng sẽ được phân theo thứ tự sau

Grant Supercycle: sóng kéo dài nhiều thập kỷ, đôi khi cả thế kỷ

Supercycle: kéo dài từ vài năm đến vài thập kỷ

Cycle: kéo dài từ 1 đến vài năm

Primary: kéo dài từ vài tháng đến vài năm

Intermediate: kéo dài từ vài từ tuần đến vài tháng

Minor: kéo dài trong vài tuần

Minute: Kéo dài trong vài ngày

Minuette: Kéo dài trong vài giờ.

Subminutte: Kéo dài trong vài phút.

Dãy số Fibonacci

Dãy số do nhà toán học người Ý Leonardo Fibonacci (1175-1250) phát minh ra. Bắt đầu là số 0 và số 1, sau đó là những số kế tiếp được tạo ra bằng cách công 2 số đứng trước. Ví dụ 1 = 1+0, 5 = 3+2, 34=21+13. Điều kỳ diệu hơn là cứ lấy số lớn chia cho số nhỏ hơn một bậc , ví dụ 89/55 ta sẽ được 1.618; lấy số nhỏ chia cho số lớn hơn 1 bậc, ví dụ 21/34 ta sẻ được 0.6180, lấy số nhỏ chia cho số lớn hơn 2 bậc, ví dụ 13/34 ta sẽ được 0.382.

Tất cả các con số thuộc dãy số Fibonacci 0, 1, 1, 2, 3, 5, 8 …và các con số 0.618 và 0.382, trong đó đặc biệt nhất là con số được mệnh danh là “tỷ lệ vàng” 1.618  - xuất hiện rất nhiều trong tự nhiên, trong cơ thể con người, trong vũ trụ, trong kiến trúc, xây dựng.

Quan trọng hơn đối với chúng ta những nhà đầu tư, kinh doanh chứng khoán, những con số “đầy ma lực trên” bên trên xuất hiện ngay trong thị truờng tài chính, nhất là những biến động về giá cả.

Ralph Nelson Elliott khẳng định rằng. ông nghiên cứu và phát minh ra lý thuyết sóng truớc khi biết Fibonacci nhưng những con số trùng hợp đến kỳ lạ: 5 sóng chủ, 3 sóng điều chỉnh, 89  sóng chủ, 55 sóng điều chỉnh cũng như tỷ lệ giá của các con sóng luôn ở chung quanh các tỷ lệ vàng 0.618, 1.618, 0.328. Do đó có một giá thuyết khác cho rằng, ông Elliott đã ứng dụng những con số Fibonacci vào lý thuyết của mình.

Một dãy sóng 5-3 điển hình trong thị truờng tăng trường “bò húc”

Dưới đây là phân tích một con sóng 5-3 điển hình của thị trường trong giai đoạn tăng trưởng - “bò húc”. Cũng con sóng 5-3 này trong thị trường suy thoái – “gấu ngủ” sẽ được vẽ hoàn toàn ngược lại.

Sóng chủ số 1. Đợt sóng đầu tiên này là có điểm xuất phát từ thị truờng con gấu (suy thoái), do đó sóng 1 ít khi được nhận biết ngay từ đầu. Lúc này  thông tin cơ bản về các công ty niêm uớc vẫn đang là thông tin tiêu cực. Chiều hướng của thị trường trước khi sóng 1 xảy ra chủ yếu vẫn là thị truờng suy thoái. Những nhà phân tích cơ bản vẫn đang tiếp tục điều chỉnh thu nhập kỳ vọng thấp xuống so với dự kiến. Khối lương giao dịch có tăng chút ít theo chiếu hướng giá tăng. Tuy vậy việc tăng này là không đáng kể. Do đó nhiều nhà phân tích lỹ thuật không nhận ra sự có mặt của đợt sóng số 1 này.

Sóng chủ  số 2. Sóng chủ 2 sẽ điều chỉnh sóng 1, nhưng điểm thấp nhất của sóng 2 không bao giờ vượt qua điểm xuất phát đầu tiên của sóng 1. Tin tức dành cho thị trường vẫn chưa khả quan. Thị trường đi xuống ở cuối sóng 2 để thực hiện việc “kiểm tra” độ thấp của thị trường. Những người theo phái con gấu vẫn đang tin rằng thị trường con gấu vẫn ngự trị. Khối lượng giao dịch sẽ ít hơn đợt sóng 1. Giá sẽ được điều chỉnh giảm và thuờng nằm trong khoảng 0.382 đến 0.618 của mức cao nhất của sóng 1.

Sóng chủ số 3. Thông thường đây là sóng lớn nhất và mạnh mẽ nhất của xu hướng lên giá. Ngay đầu sóng 3, thị trường vẫn còn nhận những thông tin tiêu cực, vì vậy có nhiều nhà kinh doanh không kịp chuẩn bị để mua vào.  Khi sóng 3 đang ở lưng chừng, thị trường bắt đầu nhận những thông tin cơ bản tích cực và những nhà phân tích cơ bản bắt đầu điều chỉnh thu nhập kỳ vọng. Mặc dù có những đợt điều chỉnh nho nhỏ trong lòng của sóng 3, giá của sóng 3 tăng lên với tốc độ khá nhanh. Điểm cao nhất của sóng 3 thường cao hơn điểm cao nhất của sóng 1 với tỷ lệ 1,618:1

Sóng chủ số 4. Đây thật sự là một con sóng điều chỉnh. Giá có khuynh hướng đi xuống và đôi khi có thể răng cưa kéo dài. Sóng 4 thường sẽ điều chỉnh sóng 3 với mức 0.382 – 0.618 của sóng 3. Khối lượng giao dịch của sóng 4 thấp hơn của sóng 3. Đây là thời điểm để mua vào nếu như nhà kinh doanh nhận biết được tiềm năng tiếp diễn liền sau đó của con sóng 5. Tuy vậy, việc nhận biết điểm dừng của sóng 4 là một trong những khó khăn của các nhà phân tích kỹ thuật trường phái sóng Elliot.

Sóng chủ số  5. Đây  là đợt sóng cuối cùng của 5 con sóng “chủ”. Thông tin tích cực tràn lan khắp thị trường và ai cũng tin rằng thị trường đang ở trong thế bò húc. Khối lượng giao dịch của sóng 5 khá lớn , tuy vậy thông thường vẫn nhỏ hơn sóng 3.   Điều đáng nói là những nhà kinh doanh “không chuyên nghiệp” thường mua vào ở những điểm gần cuối sóng 5. Vào cuối con sóng 5, thị trường nhanh chóng chuyển hướng.

Sóng điều chỉnh A. Sóng này bắt đầu cho đợt sóng điều chỉnh A,B,C. Trong thời gian diễn ra sóng A, thông tin cơ bản vẫn đang rất lạc quan. Mặc dù giá xuống, nhưng phần đông các nhà kinh doanh vẫn cho rằng, thị trường đang trong thế bò húc. Khối lượng giao dịch tăng trưởng khá đều đặn theo con sóng A.

Sóng điều chỉnh B. Giá tăng trở lại và với mức cao hơn so với điểm cuối sóng A. Sóng B được xem là điểm kéo dài của thị trường bò húc. Đối với những người theo trường phái phân tích kỹ thuật cổ điển, điểm B chính là vai phải của đồ thị Đầu và Vai ngược. Khối lượng giao dịch của sóng B thường thấp hơn của sóng A. Vào lúc này, những thông tin cơ bản của các công ty không có những điểm tích cực mới, thế nhưng cũng chưa chuyển hẳn qua tiêu cực.

Sóng điều chỉnh C. Giá có khuynh hương giảm nhanh hơn các đợt sóng trước. Khối luợng giao dịch tăng. Hầu như tất cả mọi nhà kinh doanh, đầu tư đều nhận thấy rõ sự ngự trị của “gấu ngủ”  trên thị trường, chậm nhất là trong đợt sóng nhỏ thứ 3 của sóng C.  Sóng C thường lớn như sóng A. Điểm thấp nhất của sóng C ít nhất bằng điểm thấp nhất của sóng A nhân với 1.618.

Thay cho lời kết:

Tuy Lý thuyết sóng Elliott kết hợp với dãy số Fibonacci bị một số chỉ trích phê bình, nó vẫn được rất nhiều nhà nghiên cứu và kinh doanh các sản phẩm tài chính cổ vũ và sử dụng trong việc phân tích giá. Và nó ngày càng trở nên phổ biến vì sự chính xác đôi khi đến bất ngờ của nó. Trong hội thảo đầu tư tài chính châu Á, ngày 26/7/2007 tại Thành Phố Hồ Chí Minh, ông Joe DiNapoli, một chuyên gia về kỹ thuật Fibonacci đã chứng minh rằng, trong năm vừa rồi, có hai con sóng của VN-Index đã theo đúng các con số Fibonacci. Dĩ nhiên chúng ta có thể tìm ra thêm nhiều chứng cớ xác thực của VN-Idex cho “lý thuyết sóng Elliott kết hợp với Fibonacci”.  Điều đó cũng giống như nhiều dụng cụ phân tích kỹ thuật khác: khá chính xác khi chứng minh quá khứ, nhưng chính xác “vừa phải” khi dự đoán tươmg lai. Do đó khi xử dụng lý thuyết trên cũng như bất cứ phương pháp/dụng cụ phân tích kỹ  thuật nào khác, chúng ta phải hết sức thận trọng, sáng suốt và quan trọng hơn hết là chuẩn bị chấp nhận một mức độ  rủi ro nhất định.

Định mức tín nhiệm giấy thông hành trên thị trường vốn

Có thể nói, khái niệm Định mức tín nhiệm (ĐMTN) còn rất mới mẻ ở Việt Nam, trong khi TTCK đã đi vào hoạt động được 7 năm. Hiện cả nước mới chỉ có 3 đơn vị hoạt động trong “lĩnh vực có liên quan” tới ĐMTN. Tuy nhiên các đơn vị này vẫn chưa phải là tổ chức đánh giá ĐMTN theo đúng nghĩa…

Tổng quan

ĐMTN DN thực chất là việc đánh giá chất lượng, mức độ tin cậy, khả năng thanh toán của một công ty phát hành đối với các công cụ nợ dựa trên các yếu tố rủi ro có liên quan. Công cụ nợ có thể là các công cụ ngắn hạn như: hối phiếu, tín phiếu, chứng chỉ tiền gửi; hoặc dài hạn như: trái phiếu, cổ phần ưu đãi cổ tức.

ĐMTN xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1909 do nhà đầu tư tài chính John Moody người Mỹ khởi xướng. Sau đó, Công ty Moody's đã ra đời và hiện trở thành công ty ĐMTN lớn nhất thế giới, có mặt ở trên 100 quốc gia. Cùng với Standard & Poor (một bộ phận của Tập đoàn McGraw-Hill) và Fitch, 3 công ty này đang là những cái tên quen thuộc trong ngành ĐMTN. Ngày nay, các công ty ĐMTN không chỉ đánh giá hàng vạn công ty cổ phần trên toàn thế giới, mà còn đánh giá mức độ tín nhiệm đối với chính phủ các nước và chính quyền các địa phương có phát hành trái phiếu.

Kết quả đánh giá ĐMTN DN được thể hiện ở các ký hiệu từ A (tốt nhất) đến D (mất khả năng thanh toán), mỗi công ty ĐMTN có cách ký hiệu riêng với kết quả đánh giá ĐMTN của mình. Tuy nhiên, kết quả đánh giá nói chung đều phân thành hai loại: đầu tư và không nên đầu tư. Ký hiệu ĐMTN dài hạn của các công ty được tóm tắt tại bảng dưới đây.

Tiêu chí đánh giá

Việc đánh giá ĐMTN được thực hiện dựa trên 2 tiêu chí cơ bản là định tính và định lượng, hay còn gọi là 2 mảng phân tích: phân tích kinh doanh và phân tích tài chính.

Các yếu tố định tính được xem xét theo phương pháp bậc thang 3 bước:

-Tình hình và triển vọng phát triển kinh tế đất nước, các yếu tố rủi ro vĩ mô, chính sách của nhà nước có ảnh hưởng đến ngành và công ty.

-Đặc điểm của các ngành kinh tế mà công ty đang tham gia; triển vọng phát triển của ngành đó trong nền kinh tế quốc dân; tác động, ảnh hưởng của những yếu tố vĩ mô trong và ngoài nước tới ngành kinh tế; vị trí, thị phần của công ty trong ngành.

-Chính sách quản lý trong sản xuất - kinh doanh, chính sách tài chính, quản lý vốn, marketing, bán hàng, đặc điểm công nghệ, quy trình sản xuất, khả năng, kinh nghiệm của bộ máy lãnh đạo…

Các yếu tố định lượng được xem xét dựa trên các báo cáo tài chính đã được kiểm toán, công ty ĐMTN sẽ tính toán tất cả chỉ số tài chính để đưa ra những nhận định đầy đủ nhất về tình hình tài chính hiện tại và tương lai của công ty.

Vai trò của hệ thống ĐMTN

ĐMTN có vai trò vô cùng quan trọng đối với thị trường tài chính mỗi quốc gia. Đặc biệt, đối với một nền tài chính mới nổi như Việt Nam thì sự có mặt của các công ty ĐMTN lớn trên thế giới chắc chắn sẽ tạo được niềm tin và góp phần thu hút mạnh mẽ nguồn vốn của các nhà đầu tư nước ngoài.

- Đối với cơ quan quản lý nhà nước: ĐMTN giúp nhà nước quản lý vốn tại các DN được dễ dàng hơn; góp phần tạo nên một thị trường cân bằng, minh bạch thông tin. Các cơ quan quản lý nhà nước có thể dựa trên các thông tin ĐMTN công khai để ban hành chính sách, giám sát thực hiện, cấp phép phát hành… và quản lý tốt hơn.

- Đối với các công ty phát hành: ĐMTN giúp huy động vốn với chi phí hợp lý, hiệu quả; là một phương tiện để các công ty quảng bá thương hiệu với thị trường trong và ngoài nước, đồng thời tạo một cơ chế kiểm soát công khai, tạo động lực cho công ty cơ cấu tài chính, cải tiến quy trình quản lý, chất lượng và hiệu quả hoạt động.

- Đối với giới đầu tư, các tổ chức tín dụng: ĐMTN là một chỉ tiêu để nhà đầu tư quyết định nên hay không nên đầu tư vào trái phiếu công ty, đầu tư với mức lãi suất bao nhiêu; là cơ sở để các ngân hàng thương mại,  tổ chức tín dụng quyết định với các dự án vay vốn. ĐMTN vừa phản ánh độ tin tưởng, khả năng thanh toán của nhà phát hành, vừa là một tiêu chí đánh giá chung đối với DN. Việc đánh giá DN dựa trên ĐMTN sẽ góp phần tránh những hậu quả đáng tiếc từ việc đầu tư thiếu thông tin.

Thực tế ĐMTN ở Việt Nam

Có thể nói, khái niệm ĐMTN còn rất mới mẻ ở Việt Nam, trong khi TTCK đã đi vào hoạt động được 7 năm. Hiện cả nước mới chỉ có 3 đơn vị hoạt động trong “lĩnh vực có liên quan” tới ĐMTN là: Công ty Thông tin tín nhiệm và xếp hạng DN C&R; Trung tâm Thông tin tín dụng của Ngân hàng Nhà nước và Trung tâm Đánh giá tín nhiệm DN (CRVC) thuộc Công ty Phần mềm và truyền thông Vietnamnet. Các đơn vị này vẫn chưa phải là tổ chức đánh giá ĐMTN theo đúng nghĩa, bởi lẽ hoạt động chính vẫn chỉ là cung cấp thông tin có liên quan tới các DN mà chưa thực hiện nghiệp vụ đánh giá ĐMTN theo chuẩn mực quốc tế. Trong số 3 đơn vị nói trên, CRVC hiện đã phải tạm ngừng hoạt động do chưa nhận được sự quan tâm đúng mức của các cấp chức năng và của thị trường.

Trong số hàng vạn DN ở Việt Nam, hiện mới chỉ có 2 DN thuê đánh giá ĐMTN, đó là Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) và Ngân hàng TMCP Kỹ thương (Techcombank). Công ty ĐMTN được thuê là Moody's.

Để tìm hiểu thêm về nguyên nhân của thực trạng này, chúng ta hãy xem xét các cơ sở cho sự hình thành, phát triển của hệ thống ĐMTN ở Việt Nam.

-Về cơ sở pháp lý: Hai văn bản pháp lý quan trọng nhất cho TTCK Việt Nam hiện nay là Luật Chứng khoán và Luật DN đều chưa đề cập đến ĐMTN và các vấn đề có liên quan. Sự chuẩn bị từ phía các cơ quan quản lý nhà nước vẫn chỉ dừng lại ở giai đoạn “đặt vấn đề” tại các cuộc hội thảo, hội nghị. Con đường đi đến giai đoạn “giải quyết vấn đề” dường như vẫn còn khá xa xôi.

-Về nhận thức của thị trường: Thị trường Việt Nam có thể coi là khá “dễ tính” khi sẵn sàng tiếp nhận những đợt phát hành trái phiếu lớn mà không cần tổ chức phát hành phải được ĐMTN. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã phát hành hàng chục nghìn tỷ đồng trái phiếu, Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (VCB), Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB), Công ty Chứng khoán Sài Gòn (SSI) cũng đã có những đợt phát hành trái phiếu với quy mô lớn, tuy nhiên tất cả các đơn vị trên đều chưa được đánh giá ĐMTN. Dĩ nhiên, với các DN lớn, có uy tín như EVN, VCB, ACB, SSI thì khả năng thanh toán chắc chắn sẽ nằm ở mức ổn định, an toàn. Thực tế, nhà đầu tư trái phiếu của các đơn vị này vẫn được trả lãi và gốc đều đặn. Nhưng ai dám chắc chắn sẽ không có biến động gì xảy ra, ai là người đưa ra những dự đoán, những cảnh báo cần thiết về khả năng thanh toán của nhà phát hành khi mà thông tin tài chính, quản trị... của các DN này còn là một ẩn số, đặc biệt là với các DN chưa niêm yết.

Thực tế, đã có trường hợp nhà đầu tư do thiếu thông tin, không có cơ sở đánh giá DN nên đã đầu tư vào các công ty không có khả năng thanh toán. Việc một công ty được xếp hạng lớn nhất trong ngành dịch vụ giải trí ở Hà Nội (Công ty cổ phần Dịch vụ giải trí Hà Nội) phát hành cổ phần ưu đãi cổ tức nhưng đã 5 năm không có khả năng thanh toán cổ tức ưu đãi là một hậu quả của việc đầu tư thiếu thông tin. Điều này một lần nữa cho thấy sự cần thiết phải có một hệ thống ĐMTN theo đúng nghĩa ở Việt Nam.

Nhìn về tương lai

Sự kiện BIDV và Techcombank thuê Moody's đánh giá ĐMTN đã tạo ấn tượng mạnh với thị trường, làm thay đổi nhận thức của các công ty cổ phần và nhà đầu tư về vai trò của ĐMTN.

Với hệ số ĐMTN Ba, giờ đây BIDV và Techcombank có thể thực hiện những đợt phát hành trái phiếu ra thị trường trong nước và quốc tế một cách thuận lợi, dễ dàng hơn. Nhà đầu tư, đặc biệt là các tổ chức đầu tư quốc tế sẽ xem hệ số ĐMTN của hai DN này như một bảo đảm nhất định về khả năng thanh toán.

Cùng với sự phát triển của TTCK, sẽ đến lúc thị trường trở nên “khó tính” hơn với các nhà phát hành, nhà đầu tư sẽ không chỉ dựa vào danh tiếng của công ty để quyết định đầu tư hay đấu thầu lãi suất trái phiếu. Rồi đây, khi VNM, SSI niêm yết và huy động vốn trên TTCK nước ngoài, chắc chắn những cái tên Moody's, Standard & Poor, Fitch sẽ trở nên quen thuộc với TTCK Việt Nam.

Ở các nước có thị trường tài chính phát triển như Mỹ, Anh, Australia, việc thuê tổ chức ĐMTN cung cấp dịch vụ được các DN thực hiện định kỳ như việc thuê kiểm toán báo cáo tài chính hàng năm, việc cung cấp hệ số ĐMTN cùng với các đợt phát hành được coi như một yêu cầu không thể thiếu. Hy vọng ngày đó với Việt Nam sẽ không còn xa.

Đầu tư là gì?

Mục tiêu tài chính của cá nhân là tích lũy đồng tiền. Sau khi kiếm được tiền, người ta cần cân nhắc đầu tư đồng tiền đó như thế nào để cho nó nhiều hơn trước.

Trên phương diện hoạch định tài chính cá nhân, đầu tư là sự hy sinh của một cá nhân trong việc tiêu dùng hiện tại để tích lũy tài sản phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng trong tương lai. Trong con mắt của các nhà tư vấn tài chính, đầu tư được hiểu là việc một cá nhân mua tài sản với mong ước rằng tài sản đã mua được sẽ giữ vững giá trị, sau đó tăng giá và tạo ra nguồn thu nhập tương ứng với mức độ rủi ro nào đó. Nói một cách ngắn gọn hơn, mục tiêu tài chính của cá nhân là tích lũy đồng tiền. Sau khi kiếm được tiền, người ta cần cân nhắc đầu tư đồng tiền đó như thế nào để cho nó nhiều hơn trước.

Mỗi người có lý do riêng của mình khi đầu tư: có người muốn đầu tư để bổ sung thêm nguồn thu nhập hiện có, có nhiều người đầu tư để lách thuế... Nhưng có lẽ phần lớn mọi người trong chúng ta đều muốn đầu tư để có đủ tiền mua xe gắn máy, xe hơi, đủ tiền cho con đi học trong và ngoài nước, mua nhà cửa, tiện nghị vật chất và sống thoải mái khi về già. Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ có mua bán cổ phiếu mới là đầu tư. Thật ra, đầu tư được thể hiện dưới nhiều hình thức và được hiểu theo những ý nghĩa khác nhau tùy theo từng cá nhân. Từ việc gửi tiền tiết kiệm và ngân hàng cho đến đầu tư vào cổ phiếu hay trái phiếu, hoặc mua bất động sản và cả những tài sản mang tính sưu tập như tranh ảnh lưu niệm và cả tiêu khiển và giải trí như chơi cá cảnh, rượu vang hay đồng hồ đắt tiền hiệu Rolex.

Đầu tư là một trong những phần quan trọng trong kế hoạch tài chính cá nhân và không ai đạt được mục tiêu tài chính của mình nếu không chịu đầu tư. Một lý do khác mà nhiều người muốn đầu tư là để đối phó với tình trạng lạm phát tất yếu xảy ra. Nếu đồng lương của bạn hàng năm tăng cao hơn tỷ lệ lạm phát thì có lẽ không cần phải đầu tư. Tại Singapore, mặc dù ai cũng mong cho con cái của mình học giỏi và có học bổng nhưng phần lớn mọi người đều phải đầu tư vào quỹ tiết kiệm để chuẩn bị ngân sách cho con mình học đại học ở trong hay ngoài nước. Và mặc dù mỗi người Singapore đều được lãnh một khoản tiền lớn từ quỹ bảo hiểm xã hội sau khi về hưu, không có gì đảm bảo rằng số tiền này sẽ đủ phục vụ cho nhu cầu chi tiêu của họ trong tương lai.

Nói đến đầu tư không thể không nhắc đến đầu cơ. Trong kinh doanh chứng khoán, từ “đầu cơ” được hiểu như việc mua cổ phiếu hay các chứng khoán khác với mục đích việc biến động giá cả sẽ tạo ra siêu lợi nhuận trong một thời gian ngắn. Nói một cách khác, kẻ đầu cơ là người chấp nhận rủi ro với hy vọng kiếm lời nhanh. Câu hỏi đặt ra là nhà đầu tư cẩn trọng có nên hay không nên đầu cơ? - Không có câu trả lời dứt khoát bởi lẽ điều này còn tùy thuộc vào nhà đầu tư muốn đặt cược bao nhiêu phần trăm trong tổng số danh mục đầu tư của mình (investment portfolio), tương quan với các loại tài sản khác, nhà đầu tư hay nhà tư vấn của người này có nắm rõ thông tin về rủi ro hay có “máu liều” hay không? Đầu tư hay đầu cơ chẳng qua là một sự lựa chọn để cho cá nhân đạt mục tiêu của mình là tối đa hóa lợi nhuận.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng mục tiêu đầu tư không chỉ đơn thuần là tỷ suất lợi nhuận mà có ba phần chính là thu nhập (income), tăng trưởng (growth) và bảo toàn vốn (capital preservation). Những nhà đầu tư quan tâm đến thu nhập (income-oriented) thì chú trọng đốn phần thu nhập hiện tại hơn là bảo toàn vốn. Nhà đầu tư muốn tăng trưởng (growth-oriented) thì có tầm nhìn xa hơn và nhắm đến những việc giá trị tài sản của mình sẽ gia tăng trong thời gian dài hơn là trước mắt. Những nhà đầu tư muốn bảo toàn vốn thì đặt nặng việc đa dạng hóa danh mục đầu tư của mình để giảm thiểu rủi ro, đồng thời, duy trì sức mua của mình. Những người này có xu hướng đầu tư vào những tài sản đảm bảo an toàn về vốn và lợi nhuận. Việc phân tích như trên có ý nghĩa quan trọng với nhà tư vấn để giúp khách hàng đạt mục tiêu của mình. Riêng với nhà đầu tư, một định nghĩa phù hợp về đầu tư sẽ giúp họ có một cái nhìn thấu đáo về hoạt động của mình, nhất là để “biết mình, biết người”, và sự “hy sinh” của mình sẽ có ý nghĩa bằng những phần thưởng lợi nhuận chính đáng và không loại trừ những nhân tố rủi ro.

Bong bóng chứng khoán hình thành và vỡ thế nào?

Thị trường chứng khoán vẫn nóng. Nhiều người lo sợ một bong bóng chứng khoán. Vậy bong bóng chứng khoán hình thành và vỡ thế nào? Các nhà kinh tế bàn cãi nhiều và không thống nhất về một mô hình được đa số chấp nhận.

Soros nhà kinh doanh chứng khoán nổi tiếng có triết lý riêng của mình về sự hình thành và đổ vỡ của bong bóng mà ông gọi là chuỗi boom-bust (hưng thịnh-suy sụp).

Theo lý thuyết kinh tế truyền thống, giá cổ phiếu của một công ty phản ánh những cái căn bản (fundamentals) của công ty đó. Đại loại chúng liên quan đến lĩnh vực và quy mô hoạt động, chiến lược kinh doanh, sản phẩm, khách hàng, doanh thu, lợi nhuận, đội ngũ lãnh đạo... của công ty đó, và giá cổ phiếu có thể tính được bằng cách chiết khấu dòng thu nhập dự kiến trong tương lai.

Soros coi những cái căn bản là quan trọng, song ông coi thiên kiến về những cái căn bản của những người tham gia thị trường và sự nhận biết về thiên kiến của những người khác mới là cái ảnh hưởng trực tiếp đến giá cổ phiếu, ông gọi việc tư duy của chúng ta về giá cổ phiếu ảnh hưởng đến chính giá cổ phiếu là hiện tượng phản thân (reflexivity). Thực ra hiện tượng phản thân phổ biến ở nhiều lĩnh vực khác (như bất động sản, các quá trình xã hội, chính trị, lịch sử...) song ở đây chỉ giới hạn ở lĩnh vực cổ phiếu.

Bong bóng khởi đầu với một thiên kiến thịnh hành và một xu hướng thịnh hành. Thí dụ, thiên kiến thịnh hành có thể là sự ưa thích tăng trưởng nhanh thu nhập trên cổ phần dựa vào kỳ vọng giá cổ phiếu tăng mà không chú ý nhiều đến lợi nhuận thực chia cho cổ phần (đến những cái căn bản); xu thế thịnh hành có thể là khả năng của các công ty tạo ra tăng giá nhanh cổ phiếu của mình bằng cách được cổ phần hoá theo giá "bèo", bằng trái phiếu chuyển đổi hay hứa cho quyền mua cổ phiếu với giá ưu đãi.

Ở giai đoạn đầu (1) (xem hình), xu thế còn chưa được nhận ra. Rồi đến giai đoạn tăng tốc (2), khi xu thế được nhận ra và tự tăng cường bởi thiên kiến thịnh hành. Một giai đoạn kiểm tra (3) có thể xen vào khi giá sụt.

Nếu thiên kiến và xu thế duy trì, cả hai hiện ra mạnh hơn bao giờ hết (4). Rồi đến giờ phút thử thách (5) khi thực tế không còn duy trì được kỳ vọng bị phóng đại, tiếp theo một giai đoạn chạng vạng (6) khi người ta tiếp tục cuộc chơi, mặc dù họ không còn tin vào nó, với hi vọng họ sẽ được cứu giúp do khôn hơn những kẻ khờ dại.

Cuối cùng đến một điểm giao (7) khi xu thế sụt giảm và ngay cả những kẻ khờ dại nhất cũng từ bỏ hi vọng. Điều này dẫn đến một sự gia tốc thảm khốc theo chiều ngược lại (8), thường được biết đến như một "sự sụp đổ".

Như minh hoạ ở hình trên, chuỗi boom-bust có dạng bất đối xứng, với boom kéo dài hơn bust. Đây chỉ là một mô hình, không phải mọi quá trình boom-bust theo cùng hình mẫu này. Trong thị trường tiền tệ hình mẫu đối xứng hơn, tức là bên lên và bên xuống ít nhiều thuận nghịch. Trong thực tế, các quá trình phản thân tương tác, tạo ra các hình mẫu kỳ lạ và đơn nhất. Mỗi trường hợp là khác nhau.

Các giai đoạn khác nhau có thể có biên độ và trường độ khác nhau. Quá trình phản thân tự kích có thể chẳng bao giờ khởi động được bong bóng. Trong nhiều trường hợp, cơ chế phản hồi phản thân là tự hiệu chỉnh hơn là tự tăng cường để khởi động.

Một chuỗi boom-bust đầy đủ là một ngoại lệ hơn là thường lệ, nhưng tính phản thân - bất kể tự hiệu chỉnh hay tự tăng cường - là thường lệ trong các thị trường tài chính. Tính phản thân gây ra phản hồi dương, đưa một nhân tố bất định vào thị trường, làm cho diễn biến của thị trường khó có thể tiên đoán được.

Trong lịch sử thị trường chứng khoán, thị trường bất động sản và các thị trường khác đã xảy ra vô vàn những bong bóng như vậy. Vấn đề là hậu quả của sự vỡ bong bóng đến đâu, có nằm trong tầm chịu đựng của nền kinh tế hay không. Có nhiều hậu quả, cả xấu và tốt, không thể lường được trước. Liệu có các cơ chế hữu hiệu hay không để đối phó với những biến động bất thường hay không. Đấy là những vấn đề làm các nhà chức trách đau đầu.

Làm sao để tránh hay hạn chế tác hại của các bong bóng là vấn đề chính sách hóc búa. Có thể làm lạnh những cơn sốt thị trường bằng nhiều biện pháp, can thiệp hành chính một cách nóng vội, không cân nhắc thường là biện pháp tồi tệ nhất. Dùng các công cụ thị trường, nâng cao nhận thức, tạo cơ chế phòng ngừa rủi ro và biện pháp tuyên truyền, giáo dục có thể có hiệu quả lâu dài.

Một số thông tin thú vị về chỉ số EPS

Từ ngày có cái thị trường chứng khoán, đọc báo chí, nghe tin tức thấy người ta nói đến EPS nhiều quá nên cũng tò mò muốn biết nó là cái gì. Tìm đến hỏi một số chuyên gia có thâm niên “đánh Đông dẹp Bắc” trên thị trường chứng khoán thì được biết nó là viết tắt của Earnings Per Share,

Dịch ra tiếng Việt là lợi nhuận trên một cổ phần. Tò mò hỏi tiếp thế vì sao mà EPS lại quan trọng thế? Lần này thì câu trả lời phức tạp hơn, hóa ra xung quanh anh chàng EPS này cũng có khá nhiều điều lý thú. Xin được chia sẻ cùng quý vị một số điều lý thú đó.

Vì sao EPS lại được ưa thích như vậy?

Những ai từng một lần sử dụng báo cáo tài chính đều biết một báo cáo tài chính thông thường cũng dài mấy chục trang, các công ty lớn thì hàng trăm trang là chuyện bình thường. Trong một báo cáo tài chính có rất nhiều thông tin, nhưng có một dòng nằm khiêm tốn tận cuối của Báo cáo kết quả kinh doanh (Income Statement) lại luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt. Đó chính là dòng “Lợi nhuận trên một cổ phần” (tiếng Anh là earnings per share – EPS). EPS xuất hiện trong hầu hết các phân tích tài chính và quen thuộc đến nỗi từ cụ già tới em nhỏ, hễ cứ quan tâm đến thị trường chứng khoán là biết EPS có nghĩa là gì, mặc dù chưa từng một ngày học tiếng Anh. Nhưng vì sao giữa một rừng các con số trong báo cáo tài chính, EPS lại được quan tâm đến vậy? Câu hỏi này được Graham, Harvey, Rajgopal (2005)đặt ra cho các vị giám đốc tài chính (CFOs) của 401 công ty tại Mỹ, và đây là câu trả lời: Thứ nhất, các nhà đầu tư hằng ngày nhận được rất nhiều thông tin (từ báo cáo tài chính cũng như từ các nguồn khác) trong khi khả năng xử lý thì có hạn. Vì vậy, các nhà đầu tư cần một chỉ tiêu tổng hợp phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp một cách đơn giản, dễ hiểu, và dễ so sánh. EPS được coi là đáp ứng tốt các yêu cầu này. Lý do thứ hai rất đơn giản, EPS là chỉ tiêu được sử dụng một cách phổ biến nhất và xuất hiện với tần suất nhiều nhất trên các phương tiện thông tin đại chúng, đến mức người ta mặc nhiên coi nó là quan trọng mà chẳng cần hỏi lý do. Cuối cùng, giống như các nhà đầu tư, các chuyên gia phân tích tài chính (financial analysts) và các ngân hàng đầu tư (investment banks) cũng muốn có một chỉ tiêu tổng hợp để thuận tiện cho việc phân tích, đánh giá, dự báo tình hình hoạt động của các doanh nghiệp, và họ cũng chọn EPS.

EPS và các giá trị tham chiếu (benchmarks)

Khi đã có trong tay số liệu EPS, có lẽ việc đầu tiên mà các nhà phân tích thường làm là so sánh với các giá trị tham chiếu (benchmarks). Ba điểm tham chiếu thường nhận được sự quan tâm đặc biệt của các nhà phân tích là điểm 0 (tức là mức EPS bằng 0); EPS của năm trước (hoặc của cùng quý năm trước); EPS theo dự báo của các chuyên gia phân tích tài chính (analyst forecast) hoặc theo mức EPS kế hoạch của chính doanh nghiệp. Các kết quả nghiên cứu cho thấy thị trường phản ứng khá mạnh mẽ mỗi khi mức EPS của doanh nghiệp cao hơn hay thấp hơn các điểm tham chiếu này. Ví dụ, nghiên cứu của Bartov, Givoly, Hayn (2002 ) đối với các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Mỹ giai đoạn 1983-1997 cho thấy mức chênh lệch lợi tức cổ phiếu (return) bình quân quý giữa một công ty có EPS bằng hoặc cao hơn dự báo của các chuyên gia phân tích (analyst forecast) dù chỉ 1 cent và một công ty tương tự nhưng có EPS thấp hơn analyst forecast chỉ 1 cent là 3.2% (đây là mức chênh lệch sau khi đã loại trừ ảnh hưởng của các yếu tố khác có thể có ảnh hưởng tới lợi tức cổ phiếu của các công ty như sai số dự báo, rủi ro).

Do việc EPS cao hơn hay thấp hơn các giá trị tham chiếu có ảnh hưởng lớn tới giá cổ phiếu nên môt điều dễ hiểu là các công ty thường cố gắng tránh rơi vào tình trạng phải báo cáo EPS thấp hơn các điểm tham chiếu này. Vì vậy, trong trường hợp EPS thực tế thấp hơn một chút xíu so với các giá trị tham chiếu thì các công ty thường tìm cách “phù phép” báo cáo tài chính để có được mức EPS cao hơn. Các kết quả nghiên cứu cho thấy hiện tượng phù phép này khá phổ biến. Ví dụ, Degeorge, Patel, Zeckhauser (1999) phân tích các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Mỹ giai đoạn 1974-1996 và phát hiện rằng có rất nhiều (đến mức “bất thường”) các công ty báo cáo mức EPS cao hơn 0, hoặc cao hơn EPS năm trước, hoặc cao hơn mức dự báo của chuyên gia phân tích tài chính một chút xíu (1-2 cent), trong khi đó có rất ít công ty báo cáo EPS thấp hơn các giá trị tham chiếu này 1-2 cent.

Vì sao thị trường lại phản ứng mạnh mẽ với các giá trị tham chiếu?

Degeorge, Patel, Zeckhauser (1999) đưa ra một giả thuyết dựa trên Prospect Theory rằng con người nói chung có xu hướng đánh giá các kết quả của một quá trình (outcomes) bằng cách so sánh với các điểm tham chiếu (reference points). Khi một công ty công bố mức EPS cho năm hiện tại, thông thường mức lợi nhuận năm trước và mức lợi nhuận theo dự báo của các chuyên gia phân tích tài chính cũng được công bố kèm theo. Việc thường xuyên xuất hiện đồng thời như vậy một cách tự nhiên khiến cho hai chỉ tiêu EPS năm trước và EPS dự báo của các chuyên gia phân tích tài chính trở thành các điểm tham chiếu quan trọng (benchmarks). Riêng đối với điểm tham chiếu 0 thì đặc biệt hơn. Tâm lý sợ thua lỗ (loss aversion) khiến cho các nhà đầu tư có xu hướng phản ứng mạnh mẽ hơn khi EPS cao hơn hay thấp hơn điểm tham chiếu này. Cho dù mức chênh lệch chỉ là 2 cents nhưng nghe từ “lãi” vẫn thấy thân thương hơn từ “lỗ”.

Nguyên lý chung là như vậy, nhưng trên thực tế phản ứng của thị trường khi EPS của doanh nghiệp cao hơn hay thấp hơn các mốc tham chiếu này còn mạnh mẽ hơn do tác động của yếu tố tâm lý. Ví dụ, khi một công ty công bố EPS cao hơn các mức tham chiếu, giá cổ phiếu của công ty đó thường tăng mạnh do:

Thứ nhất, một số nhà quản lý quỹ (fund managers) có thiên hướng ưa thích các công ty có lợi nhuận tăng trưởng. Các fund managers này sẽ tăng cường mua cổ phiếu của các công ty có EPS cao hơn so với năm trước hoặc so với dự báo của các chuyên gia phân tích tài chính, và khi cầu đủ lớn thì giá tất sẽ tăng.

Thứ hai, các chuyên viên phân tích và nhà đầu tư trẻ, thiếu kinh nghiệm thường có xu hướng phản ứng thái quá (over-reaction) khi các công ty báo cáo mức EPS cao tương đối so với các điểm tham chiếu.

Ngươc lại, khi một công ty công bố EPS thấp hơn các mức tham chiếu thì giá cổ phiếu của công ty đó thường giảm mạnh do:

Thứ nhất, các nhà đầu tư có xu hướng mặc định rằng mọi công ty đều tìm cách phù phép lợi nhuận để có EPS cao hơn các mốc tham chiếu. Vì vậy, khi một công ty báo cáo EPS thấp hơn các mốc tham chiếu này thì đó là dấu hiệu có điều gì đó bất ổn đối với công ty (đến mức không thể phù phép cho EPS cao hơn). Kết quả là giá cổ phiếu của công ty đó nhiều khả năng sẽ bị điều chỉnh giảm.

Thứ hai, các chuyên viên phân tích và nhà đầu tư trẻ, thiếu kinh nghiệm thường có xu hướng phản ứng thái quá (over-reaction) khi các công ty báo cáo mức EPS thấp hơn so với các điểm tham chiếu.

Thứ ba,thù lao của các fund managers thường được xác định trên cơ sở so sánh với kết quả hoạt động của các fund managers khác trong cùng kỳ (relative performance evaluation). Vì vậy, khi một fund manager phản ứng thái quá đối với EPS thấp hơn mốc tham chiếu bằng cách bán ra sẽ kéo theo nhiều fund managers khác bán ra theo, khiến cho giá cổ phiếu càng giảm. Thứ tư, một số hedge funds sử dụng các chương trình bán ra tự động (automatic sell programs). Các chương trình này có thể được thiết kế để tự động đặt lệnh bán khi EPS thấp hơn một số điểm tham chiếu, tạo ra hiện tượng bán ồ ạt dẫn tới giá cổ phiểu bị giảm (Xem Raigopal, Shivakumar, Simpson [2007] ).

Tóm lại, dường như lý do quan trọng nhất khiến EPS được ưa thích là do tính “dễ sử dụng” và “được thừa nhận rộng rãi” của chỉ tiêu này hơn là bản chất kinh tế (economic fundamentals) của nó. Mặc dù các chuyên gia phân tích tài chính luôn khẳng định rằng EPS là một chỉ tiêu tổng hợp phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, nhưng những băn khoăn không phải là không có lý. Liệu một con số có thể tổng hợp được tình hình hoạt động của cả một doanh nghiệp với muôn vàn các sự kiện trong suốt một năm không? Câu trả lời chưa có, nhưng lâu nay cả thế giới người ta dùng EPS mà có làm sao đâu nhỉ. Thôi thì lại theo phương châm: cái gì tồn tại thì có lý.

Định giá cổ phiếu – Phương pháp chiết khấu dòng cổ tức

Phương pháp cơ bản nhất để định giá trị một cổ phiếu hay bất kỳ tài sản nào đó là chúng ta phải định giá tất cả những dòng tiền mà chúng ta nhận được từ cổ phiếu hay tài sản đó trong tương lai

Mô hình chiết khấu dòng tiền

Phương pháp cơ bản nhất để định giá trị một cổ phiếu hay bất kỳ tài sản nào đó là chúng ta phải định giá tất cả những dòng tiền mà chúng ta nhận được từ cổ phiếu hay tài sản đó trong tương lai. Ở đây có hai việc chúng ta phải làm : thứ nhất là dự báo được những dòng tiền trong tương lai, thứ hai là đưa giá trị của những dòng tiền đó về hiện tại bằng cách chiết khấu chúng theo một tỷ lệ lãi suất xác định.

Ví dụ: Nhà đầu tư dự đoán sẽ hưởng được từ cổ phiếu ABC trong năm năm như sau:

• Năm 1: 1.000 đồng cổ tức

• Năm 2:  không chia cổ tức bằng tiền mặt, nhưng được thưởng thêm cổ phần (tỷ lệ 1:1)

• Năm 3: 1.500 đồng cổ tức/cổ phần (tức là 3.000 đồng cho hai cổ phần)

• Năm 4: 2.000 đồng cổ tức/cổ phần (tức là 4.000 đồng cho hai cổ phần)

• Năm 5: 45.000 đồng từ việc bán cổ phiếu, (tức là 90.000 đồng cho hai cổ phần)

Chúng ta chọn tỷ lệ lãi suất để chiết khấu là 15%/năm. Xin lưu ý, việc chọn tỷ lệ lãi suất chiết khấu, hay trong trường hợp này cũng chính là chi phí vốn chủ sở hữu rất quan trọng trong việc định giá, chúng tôi sẽ giới thiệu vấn đề này trong một  bài khác. Giả sử rằng toàn bộ dòng tiền này xảy ra vào thời điểm cuối năm, công thức tính giá trị hiện tại như sau:

Giá trị hiện tại = Giá trị tương lai/ (1+ lãi suất)^số năm.

Sau đây là bảng tính giá trị hiện tại của cổ phiếu ABC (xem bảng).

Giá trị tương lai (GTTL)

Giá trị hiên tại = GTTL/ (1+lãi suất)^số năm

Năm 1

1.000

869

Năm 2

0

0

Năm 3

3.000

869

Năm 4

4.000

2.287

Năm 5

90.000

44.746

Tổng giá trị hiện tại

49.875

Như vậy, 49.875 đồng sẽ là giá trị của đường đen tại thời điểm lúc này trên đồ thị. Nếu lúc này đường thị giá - màu xanh (thị giá cổ phiếu ABC)nằm trên điểm này: cổ phiếu ABC đã được thị trường định giá cao hơn so với giá trị nội tại (overpriced). Nếu đường thị giá - màu xanh nằm dưới điểm này: cổ phiếu ABC đã được thị trường định giá thấp hơn so với giá trị nội tại (underpriced). Sự khác biệt này, nếu xảy ra chính là lợi nhuận đầu tư, còn chưa xảy ra thì được gọi là biên độ an toàn. Nhà đầu tư giá trị sẽ mua khi biên độ an toàn này đạt đến độ lớn chấp nhận được. Tuy nhiên, nếu thận trọng quá, thị giá có thể đổi chiều và từ cổ phiếu ABC đang ở dạng underpriced có thể trở thành overpriced (xem đồ thị)

Tuy nhiên, việc xác định chính xác cổ tức và giá bán theo ví dụ trên là rất khó. Thay vào đó, các nhà nghiên cứu đã phát triển hai mô hình đơn giản hơn để tính giá trị nội tại của cổ phiếu. Bài này xin giới thiệu những ý cơ bản của mô hình chiết khấu cổ tức - một trong những mô hình khá phổ biến trong việc định giá cổ phiếu.

Mô hình chiết khấu dòng cổ tức (Dividend Discount Model)

Khi một nhà đầu tư mua cổ phiếu, họ kỳ vọng nhận được hai loại dòng tiền: dòng tiền cổ tức trong thời gian họ nắm giữ cổ phiếu và dòng tiền bằng với giá bán khi họ quyết định bán ra cổ phiếu. Thế nhưng giá bán của cổ phiếu cũng lại được dự đoán dựa vào những cổ tức mà cổ phiếu đó đem lại trong tương lai. Do đó, giá trị nội tại của cổ phiếu chính là giá trị hiện tại của toàn bộ cổ tức mà cổ phiếu đó mang lại trong thời gian vô thời hạn. Hay nói một cách khác, có thể giả sử chúng ta nắm giữ cổ phiếu và hưởng cổ tức vô thời hạn. Giá trị hiện tại của toàn bộ cổ tức này chính là giá trị nội tại của cổ phiếu.

Mô hình cổ tức tăng trưởng một giai đoạn - mô hình Gordon

Mô hình này áp dụng cho cổ phiếu đang trong giai đoạn ổn định với tốc độ tăng trưởng cổ tức không đổi và bền vững. Thay vì tính giá trị hiện tại của từng dòng cổ tức và cộng lại, Giáo sư Myrin Gordon đã phát triển công thức tính giá trị nội tại hết sức đơn giản như sau:

Giá trị nội tại của cổ tức = Cổ tức kỳ vọng năm tới / (Tỷ lệ lợi nhuận kỳ vọng - Tỷ lệ tăng trưởng của cổ tức)

Khi dự đoán tỷ lệ tăng trưởng, chúng ta phải lưu ý rằng, không chỉ một mình cổ tức tăng trưởng với tốc độ đó, mà các chỉ số tài chính quan trọng khác, nhất là lợi nhuận cũng phải tăng trưởng với cùng tốc độ. Khi đó tỷ lệ tăng trưởng của cổ tức sẽ được lợi nhuận và các chỉ số khác hỗ trợ, và vì thế được duy trì bền vững. Ngoài ra chúng ta phải lưu ý rằng tỷ lệ tăng trưởng bền vững này chỉ có thể nhỏ hơn hay cao nhất là bằng tỷ lệ tăng trưởng của nền kinh tế. Không có doanh nghiệp nào có thể tăng trưởng mãi với tốc độ cao hơn tỷ lệ tăng trưởng chung của nền kinh tế.

Mô hình tăng trưởng cổ tức hai giai đoạn

Mô hình này áp dụng cho cổ phiếu có tốc độ tăng trưởng cao trong một số năm, sau đó trở về tốc độ tăng trưởng ổn định và  bền vững.

Giá trị nội tại của cổ phiếu = giá trị hiện tại của cổ tức trong thời gian tăng trưởng nóng (giai đoạn 1)  + giá trị hiện tại của cổ tức trong thời gian tăng trưởng ổn định (giai đoạn 2).

Vận dụng cách tính cơ bản của hai mô hình nói trên, chúng ta có thể áp dụng cho những cổ phiếu có cổ tức phát triển theo nhiều giai đoạn khác nhau, chẳng hạn như mô hình ba giai đoạn - cổ tức tăng trưởng mạnh, giảm dần, và trở lại tăng trưởng bền vững, hoặc mô hình hai giai đoạn - tăng trưởng ổn định sau đó lại tăng trưởng nóng...

Phương thức chiết khấu dòng cổ tức dễ sử dụng, thế nhưng phương pháp này cũng có một số khuyết điểm như : đánh giá không chính xác, thường là hạ thấp giá trị của những công ty đang tăng trưởng, không chia cổ tức hoặc chia cổ tức với tỷ lệ thấp so với lợi nhuận. Mô hình này cũng định giá thấp giá trị của các công ty có nhiều tài sản không hoạt động - nghĩa là tài sản không đóng góp vào việc tạo ra cổ tức.

Chỉ số tài chính - vẻ đẹp tiềm ẩn sau những báo cáo khô khan

Biết tính toán và sử dụng các chỉ số tài chính không chỉ có ý nghĩa với nhà phân tích tài chính, mà còn rất quan trọng với nhà đầu tư cũng như với chính bản thân doanh nghiệp và các chủ nợ…Các chỉ số tài chính cho phép chúng ta so sánh các mặt khác nhau của các báo cáo tài chính trong một doanh nghiệp với các doanh nghiệp khác trong toàn ngành để xem xét khả năng chi trả cổ tức cũng như khả năng chi trả nợ vay…

Chỉ số tài chính:

Biết tính toán và sử dụng các chỉ số tài chính không chỉ có ý nghĩa với nhà phân tích tài chính, mà còn rất quan trọng với nhà đầu tư cũng như với chính bản thân doanh nghiệp và các chủ nợ…Các chỉ số tài chính cho phép chúng ta  so sánh các mặt khác nhau của các báo cáo tài chính trong một doanh nghiệp với các doanh nghiệp khác trong toàn ngành để xem xét khả năng chi trả  cổ tức cũng như khả năng chi trả nợ vay…

Chỉ số tài chính giúp nhà phân tích chỉ cần nhìn lướt qua các báo cáo tài chính cũng có thể tìm ra được xu hướng phát triển của doanh nghiệp cũng như giúp nhà đầu tư, các chủ nợ kiểm tra được tình hình sức khỏe tài chính của doanh nghiệp.
Trong bài viết này tôi xin giới thiệu cách tính một vài chỉ số tài chính quan trọng.

Có 4 loại chỉ số tài chính quan trọng:

Chỉ số thanh toán: các chỉ số trong loại này được tính toán và sử dụng để quyết định xem liệu một doanh nghiệp nào đó có khả năng thanh toán các nghĩa vụ phải trả ngắn hạn hay không?

Chỉ số hoạt động: Các chỉ số hoạt động cho thấy doanh nghiệp hoạt động tốt như thế nào. Trong các chỉ số của loại này lại được chia ra các chỉ số “lợi nhuận hoạt động” và ”hiệu quả hoạt động”. Các chỉ số về lợi nhuận hoạt động cho biết tổng thể khả năng sinh lợi của công ty, còn chỉ số về hiệu quả hoạt động cho thấy doanh nghiệp đã sử dụng tài sản hiệu quả đến mức nào?

Chỉ số rủi ro: bao gồm chỉ số rủi ro kinh doanh và rủi ro tài chính. Rủi ro kinh doanh liên quan đến sự thay đổi trong thu nhập ví dụ như rủi ro của dòng tiền không ổn định qua các thời gian khác nhau. Rủi ro tài chính là rủi ro liên quan đến cấu trúc tài chính của công ty, ví dụ như việc sử dụng nợ.

Chỉ số tăng trưởng tiềm năng: đây là các chỉ số cực kỳ có ý nghĩa với các cổ đông và nhà đầu tư để xem xét xem công ty đáng giá đến đâu và cho phép các chủ nợ dự đoán được khả năng trả nợ của các khoản nợ hiện hành và đánh giá các khoản nợ tăng thêm nếu có.

A. Chỉ số thanh toán:

Chỉ số thanh toán hiện hành (current ratio):
Đây là chỉ số đo lường khả năng doanh nghiệp đáp ứng các nghĩa vụ tài chính ngắn hạn. Nói chung thì chỉ số này ở mức 2-3 được xem là tốt. Chỉ số này càng thấp ám chỉ doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn đối với việc thực hiện các nghĩa vụ của mình nhưng một chỉ số thanh toán hiện hành quá cao cũng không luôn là dấu hiệu tốt, bởi vì nó cho thấy tài sản của doanh nghiệp bị cột chặt vào “ tài sản lưu động” quá nhiều và như vậy thì hiệu quả sử dụng tài sản của doanh nghiệp là không cao.

Công thức tính :

Chỉ số thanh toán hiện hành= tài sản lưu động/ nợ ngắn hạn

Chỉ số thanh toán nhanh ( quick ratio):
Chỉ số thanh toán nhanh đo lường mức thanh khoản cao hơn. Chỉ những tài sản có tính thanh khoản cao mới được đưa vào để tính toán. Hàng tồn kho và các tài sản ngắn hạn khác được bỏ ra vì khi cần tiền để trả nợ, tính thanh khoản của chúng rất thấp.

Chỉ số thanh toán nhanh=( tiền mặt+ chứng khoán khả mại+ các khoản phải thu)/ nợ ngắn hạn.

Chỉ số tiền mặt:

Chỉ số tiền mặt cho biết bao nhiêu tiền mặt và chứng khoán khả mại của doanh nghiệp để đáp ứng các nghĩa vụ nợ ngắn hạn. Nói cách khác nó cho biết, cứ một đồng nợ ngắn hạn thì có bao nhiêu tiền mặt và chứng khoán khả mại đảm bảo chi trả?

Chỉ số tiền mặt = (tiền mặt+ chứng khoán khả mại)/ nợ ngắn hạn

Chỉ số dòng tiền từ hoạt động:

Các khoản phải thu ít và giới hạn vòng quay hàng tồn kho có thể làm cho thông tin nhà các chỉ số thanh toán hiện hành và thanh toán nhanh không thật sự mang ý nghĩa như kỳ vọng của các nhà sử dụng báo cáo tài chính. Bởi vậy chỉ số dòng tiền hoạt động lúc này lại là một chỉ dẫn tốt hơn đối với khả năng của công ty trong việc thực hiện các nghĩa vụ tài chính ngắn hạn với tiền mặt có được từ hoạt động

chỉ số dòng tiền hoạt động= dòng tiền hoạt động/ nợ ngắn hạn

Chỉ số vòng quay các khoản phải thu:
Đây là một chỉ số cho thấy tính hiệu quả của chính sách tín dụng mà doanh nghiệp áp dụng đối với các bạn hàng. Chỉ số vòng quay càng cao sẽ cho thấy doanh nghiệp được khách hàng trả nợ càng nhanh. Nhưng nếu so sánh với các doanh nghiệp cùng ngành mà chỉ số này vẫn quá cao thì có thể doanh nghiệp sẽ có thể bị mất khách hàng vì các khách hàng sẽ chuyển sang tiêu thụ sản phẩm của các đối thủ cạnh tranh cung cấp thời gian tín dụng dài hơn. Và như vậy thì doanh nghiệp chúng ta sẽ bị sụp giảm doanh số. Khi so sánh chỉ số này qua từng năm, nhận thấy sự sụt giảm thì rất có thể là doanh nghiệp đang gặp khó khăn với việc thu nợ từ khách hàng và cũng có thể là dấu hiệu cho thấy doanh số đã vượt quá mức.

Vòng quay các khoản phải thu= doanh số thuần hàng năm/ các khoản phải thu trung bình
Trong đó: các khoản phải thu trung bình= (các khoản phải thu còn lại trong báo cáo của năm trước và các khoản phải thu năm nay)/2

Chỉ số số ngày bình quân vòng quay khoản phải thu :
Cũng tương tự như vòng quay các khoản phải thu, có điều chỉ số này cho chúng ta biết về số ngày trung bình mà doanh nghiệp thu được tiền của khách hàng

số ngày trung bình= 365/ vòng quay các khoản phải thu

Chỉ số vòng quay hàng tồn kho:
Chỉ số này thể hiện khả năng quản trị hàng tồn kho hiệu quả như thế nào.  Chỉ số vòng quay hàng tồn kho càng cao càng cho thấy doanh nghiệp bán hàng nhanh và hàng tồn kho không bị ứ đọng nhiều trong doanh nghiệp. Có nghĩa là doanh nghiệp sẽ ít rủi ro hơn nếu nhìn thấy trong báo cáo tài chính, khoản mục hàng tồn kho có giá trị giảm qua các năm. Tuy nhiên chỉ số này quá cao cũng không tốt vì như thế có nghĩa là lượng hàng dự trữ trong kho không nhiều, nếu nhu cầu thị trường tăng đột ngột thì rất khả năng doanh nghiệp bị mất khách hàng và bị đối thủ cạnh tranh giành thị phần. Thêm nữa, dự trữ nguyên liệu vật liệu đầu vào cho các khâu sản xuất không đủ có thể khiến cho dây chuyền bị ngưng trệ. Vì vậy chỉ số vòng quay hàng tồn kho cần phải đủ lớn để đảm bảo mức độ sản xuất đáp ứng được nhu cầu khách hàng.

Vòng quay hàng tồn kho=giá vốn hàng bán/hàng tồn kho trung bình
Trong đó: hàng tồn kho trung bình= (hàng tồn kho trong báo cáo năm trước+ hàng tồn kho năm nay)/2

Chỉ số số ngày bình quân vòng quay hàng tồn kho:
Tương tự như vòng quay hàng tồn kho có điều chỉ số này quan tâm đến số ngày.

số ngày bình quân vòng quay hàng tồn kho=365/ vòng quay hàng tồn kho

Chỉ số vòng quay các khoản phải trả:
Chỉ số này cho biết doanh nghiệp đã sử dụng chính sách tín dụng của nhà cung cấp như thế nào. Chỉ số vòng quay các khoản phải trả quá thấp có thể ảnh hưởng không tốt đến xếp hạng tín dụng của doanh nghiệp.

vòng quay các khoản phải trả=doanh số mua hàng thường niên/ phải trả bình quân
trong đó
doanh số mua hàng thường niên= giá vốn hàng bán+hàng tồn kho cuối kỳ - hàng tồn kho đầu kỳ
phải trả bình quân=(phải trả trong báo cáo năm trước + phải trả năm nay)/2

Chỉ số số ngày bình quân vòng quay các khoản phải trả:
số ngày bình quân vòng quay các khoản phải trả= 365/ vòng quay các khoản phải trả .

B. Chỉ số hoạt động:

Chỉ số lợi nhuận hoạt động:
Lợi nhuận hoạt động được cấu thành bởi lợi nhuận hoạt động và lợi nhuận đầu tư
Lợi nhuận bán hàng:

Biên lợi nhuận thuần:
Chỉ số này cho biết mức lợi nhuận tăng thêm trên mỗi đơn vị hàng hoá được bán ra hoặc dịch vụ được cung cấp. Do đó nó thể hiện mức độ hiệu quả của hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp. Dĩ nhiên là chỉ số này khác nhau giữa các ngành.

Biên lợi nhuận thuần= lợi nhuận ròng/ doanh thu thuần
Trong đó: lợi nhuận ròng= doanh thu thuần- giá vốn hàng bán

Biên lợi nhuận hoạt động:

Biên lợi nhuận hoạt động= thu nhập hoạt động/ doanh thu thuần
Trong đó: thu nhập hoạt động= thu nhập trước thuế và lãi vay từ hoạt động kinh doanh bán hàng và cung cấp dịch vụ

Biên EBITDA
Biên EBITDA= Lợi nhuận trước thuế và khấu hao/ doanh thu thuần

Biên EBT:
Chỉ số này cho biết khả năng hoạt động của hoạt động doanh nghiệp.
Biên lợi nhuận truớc thuế= thu nhập trước thuế/ doanh thu

Biên lợi nhuận ròng
Biên lợi nhuận ròng= thu nhập ròng/ doanh thu

Biên lợi nhuận phân phối:
Chỉ số này cho biết bao nhiêu doanh thu được phân phối cho các chi phí cố định trong mỗi đơn vị hàng bán ra.
Biên lợi nhuận phân phối = tổng doanh thu phân phối/ doanh thu
Trong đó: doanh thu phân phối = doanh thu – chi phí biến đổi

Lợi nhuận đầu tư

Tỷ suất sinh lợi trên tài sản ( ROA):

Đo lường hiệu quả hoạt động của công ty mà không quan tâm đến cấu trúc tài chính

ROA= thu nhập trước thuế và lãi vay/ tổng tài sản trung bình
Trong đó: tổng tài sản trung bình= (tổng tài sản trong báo báo năm trước+ tổng tài sản hiện hành)/2

Tỷ suất sinh lợi trên vốn cổ phần thường ( ROCE):
Đo lường khả năng sinh lợi đối với các cổ đông thường không bao gồm cổ đông ưu đãi.

ROCE= (Thu nhập ròng - cổ tức ưu đãi)/ vốn cổ phần thường bình quân
Trong đó : vốn cổ phần thường bình quân= (vốn cổ phần thường trong báo cáo năm trước + vốn cổ phần thường hiện tại)/2

Tỷ suất sinh lợi trên tổng vốn cổ phần (ROE):
Đo lường khả năng sinh lơị đối với cổ phần nói chung, bao gồm cả cổ phần ưu đãi.

ROE=Thu nhập ròng/ tổng vốn cổ phần bình quân
Trong đó: vốn cổ phần bình quân= (tổng vốn cổ phần năm trước+ tổng vốn cổ phần hiện tại) / 2

Tỷ suất sinh lợi trên tổng vốn ( ROTC)
Tổng vốn được định nghĩa là tổng nợ phải trả và vốn cổ phần cổ đông. Chi phí lãi vay được định nghĩa là tổng chi phí lãi vay phải trả trừ đi tất cả thu nhập lãi vay ( nếu có). Chỉ số này đo lường tổng khả năng sinh lợi trong hoạt động của doanh nghiệp từ tất cả các nguồn tài trợ

ROTC = (thu nhập ròng+ chi phí lãi vay)/ tổng vốn trung bình

Chỉ số hiệu quả hoạt động:
Vòng quay tổng tài sản:
Chỉ số này đo lường khả năng doanh nghiệp tạo ra doanh thu từ việc đầu tư vào tổng tài sản . Chỉ số này bằng 3 có nghĩa là : với mỗi đô la được đầu tư vào trong tổng tài sản, thì công ty sẽ tạo ra được 3 đô la doanh thu. Các doanh nghiệp trong ngành thâm dụng vốn thường có chỉ số vòng quay tổng tài sản thấp hơn so với các doanh nghiệp khác.

Vòng quay tổng tài sản= doanh thu thuần/ tổng tài sản trung bình

Vòng quay tài sản cố định:
Cũng tương tự như chỉ số vòng quay tổng tài sản chỉ khác nhau và với chỉ số này thì chỉ tính cho tài sản cố định
Vòng quay tài sản cố định= doanh thu thuần/ tài sản cố định trung bình

Vòng quay vốn cổ phần:
Chỉ số này đo lường khả năng doanh nghiệp tạo ra doanh thu từ việc đầu tư vào tổng vốn cổ phần( bao gồm cổ phần thường và cổ phần ưu đãi). Tỷ số này bằng 3 có nghĩa là với mỗi đô la đầu tư vào vốn cổ phần, công ty sẽ tạo ra 3 đô la doanh thu.
Vòng quay vốn cổ phần= doanh thu thuần/ tổng vốn cổ phần trung bình.

C. Chỉ số rủi ro
Chỉ số rủi ro kinh doanh
Rủi ro kinh doanh được định nghĩa như là rủi ro liên quan đến những biến động trong doanh thu. Để đo lường rủi ro kinh doanh ngưòi ta dùng nhiều phương thức từ đơn giản đến phức tạp.

Phương thức đơn giản:
Bốn chỉ số dưới đây đại diện cho phương thức đơn giản trong việc tính toán các chỉ số rủi ro kinh doanh. Rủi ro kinh doanh là rủi ro mà công ty có thể kiếm được ít tiền hơn hoặc tệ hơn là mất tiền khi doanh số giảm xuống. Trong một môi trường có doanh số đang trên đà sụp giảm, một công ty có thể thua lỗ nếu công ty ấy sử dụng chi phí cố định quá nhiều. Nếu phần lớn chi phí trong công ty chỉ là chi phí biến đổi thì nó sẽ ít khi nào rơi vào tình trạng trên. Tất cả các doanh nghiệp đều sử dụng chi phí cố định và chi phí biến đổi. Do vậy việc hiểu được cấu trúc chi phí cố định của doanh nghiệp thật sự là điều cần thiết khi đánh giá rủi ro kinh doanh của doanh nghiệp đó. Một vài chỉ số thường được sử dụng là :

Chỉ số biên lợi nhuận phân phối.
Chỉ số này cho biết phần lợi nhuận tăng thêm từ sự thay đổi của mỗi đô la trong doanh thu. Nếu chỉ số biên phân phối lợi nhuận của công ty bằng 20%, sau đó nếu có sự sụp giảm $50.000 trong doanh thu thì sẽ có sự sụp giảm $10.000 trong lợi nhuận

Biên phân phối= 1 - (chi phí biến đổi/ doanh thu)

Mức độ ảnh hưởng của đòn bẩy kinh doanh (OLE)
Chỉ số đòn bẩy kinh doanh được sử dụng để dự đoán bao nhiêu phần trăm thay đổi trong thu nhập và tỷ suất sinh lợi trên tài sản đối với mỗi phần trăm thay đổi trong doanh thu.
Nếu doanh nghiệp có OLE lớn hơn 1 thì sau đó đòn bẩy kinh doanh vẫn được duy trì. Nếu OLE bằng 1, sau đó tất cả các chi phí là biến đổi, vì vậy cứ 10% gia tăng trong doanh thu, thì ROA của công ty cũng gia tăng 10%

chỉ số ảnh hưởng đòn bẩy kinh doanh ( OLE)= chỉ số Biên lợi nhuận phân phối/ phần trăm thay đổi trong thu nhập (ROA)

Mức độ ảnh hưởng  đòn bẩy tài chính( FLE):
Công ty sử dụng nợ để tài trợ cho các hoạt động, do đó sẽ tạo nên ảnh hưởng của đòn bẩy tài chính và gia tăng tỷ suất sinh lợi cho các cổ đông, thể hiện rủi ro kinh doanh tăng thêm khi doanh thu thay đổi.
FLE = thu nhập hoạt động/ thu nhập thuần.

Nếu một công ty có FLE bằng 1.33 thì, khi thu nhập hoạt động gia tăng 50% sẽ tạo nên sự gia tăng 67% trong thu nhập ròng.
Chỉ số hiệu ứng đòn bẩy tổng thể (TLE) bằng sự kết hợp giữa OLE và FLE ta có hiệu ứng đòn bẩy tổng thể (TLE).

TLE được xác định bằng:
TLE= OLE x FLE

Trong ví dụ trước, doanh số gia tăng $50.000, OLE  bằng 20% và FLE bằng 1.33. Chỉ số hiệu ứng đòn bẩy tồng thể bằng $13,333, ví dụ, thu nhập ròng sẽ tăng $13.33 cho mỗi $50.000 doanh thu tăng thêm.

Chỉ số rủi ro tài chính
Các chỉ số về rủi ro tài chính liên quan đến cấu trúc tài chính của công ty
Phân tích việc sử dụng nợ của công ty.

Tỷ số nợ trên tổng vốn:
Chỉ số này cho thấy tỷ lệ nợ được sử dụng trong tổng cấu trúc vốn của công ty. Tỷ số nợ trên vốn lớn ám chỉ rằng các cổ đông đang thực hiện chính sách thâm dụng nợ và và do đó làm cho công ty trở nên rủi ro hơn.

Nợ trên tổng vốn= tổng nợ/ tổng vốn
Trong đó:
Tổng nợ = nợ ngắn hạn + nợ dài hạn
Tổng vốn = tổng nợ + tổng vốn chủ sở hữu.

Tỷ số nợ trên vốn cổ phần:
Nợ trên vốn cổ phần= tổng nợ/ tổng vốn cổ phần

Phân tích các chỉ số khả năng thanh toán lãi vay
Chỉ số khả năng thanh toán lãi vay:
Chỉ số này cho biết với mỗi đồng chi phí lãi vay thì có bao nhiêu đồng EBIT đảm bảo thanh toán và được đo lường:
Khả năng thanh toán lãi vay = thu nhập trước thuế và lãi vay ( EBIT)/ lãi vay

Chỉ số khả năng thanh toán các chi phí tài chính cố định:
Trong doanh nghiệp ngoài lãi vay thì còn một số chi phí tài chính cố định khác như chi phí thuê tài chính, thuê hoạt động,…
Chỉ số khả năng thanh toán các chi phí tài chính cố định = thu nhập trước các chi phí tài chính cố định/ chi phí tài chính cố định

Khả năng tiền mặt đảm bảo chi trả lãi vay:

Dòng tiền hoạt động điều chỉnh được định nghĩa là dòng tiền hoạt động + chi phí tài chính cố định + thuế phải trả
Khả năng tiền mặt đảm bảo chi trả lãi vay = dòng tiền hoạt động điều chỉnh/ chi phí lãi vay

Khả năng tiền mặt đảm bảo chi trả các chi phí tài chính cố định:
Khả năng tiền mặt đảm bảo chi trả các chi phí tài chính cố định = dòng tiền hoạt động điều chỉnh / chi phí tài chính cổ định

Chỉ số chi tiêu vốn :
Chỉ số này cho biết thông tin bao nhiêu tiền mặt được tạo ra từ hoạt động của doanh nghiệp sẽ được để lại sau khi thực hiện các nghĩa vụ thanh toán của chi tiêu vốn để phục vụ cho các khoản nợ của công ty. Nếu chỉ số này bằng 2, có nghĩa là công ty đang hoạt động bằng 2 lần so với những gì nó thật sự cần để tái đầu tư cho doanh nghiệp tiếp tục hoạt động, phần thặng dư có thể được phân bổ để trả bớt nợ.

Chỉ số chi tiêu vốn = dòng tiền hoạt động/ chi tiêu vốn.

Chỉ số dòng tiền với nợ:

Chỉ số này cung cấp thông tin cho biết bao nhiêu tiền mặt của công ty tạo ra từ hoạt động có thể được sử dụng để trả tổng nợ
Chỉ số dòng tiền so với nợ = dòng tiền từ hoạt động/ tổng nợ

D. Chỉ số tăng trưởng tiềm năng
Chỉ số tăng trưởng
G =RR x  ROE
Trong đó: RR= Tỷ lệ lợi nhuận giữ lại = 1- ( cổ tức/ tổng thu nhập ròng)
ROE = thu nhập ròng / tổng vốn chủ sở hữu= thu nhập ròng/ doanh thu * doanh thu/ tổng tài sản * tổng tài sản/ vốn cổ phần.

Trên đây là một số các chỉ số tài chính cơ bản nhằm đánh giá tình hình hoạt động kinh doanh cũng như khả năng tài chính và tiềm năng tăng trưởng của doanh nghiệp.  Tuy nhiên cần phải hết sức lưu ý rằng các chỉ số đứng một mình thì nó cũng không có nhiều ý nghĩa. Các nhà phân tích khi sử dụng các chỉ số tài chính cần phải kết hợp với nhiều yếu tố khác thí dụ như:

Chỉ số trung bình ngành:  So sánh công ty với trung bình ngành là dạng so sánh phổ biến hay gặp
So sánh trong bối cảnh chung của nền kinh tế: Đôi khi cần phải nhìn tổng thể chu kỳ kinh tế, điều này sẽ giúp nàh phân tích hiểu và dự đoán được tình hình công ty trong các điều kiện thay đổi khác nhau của nền kinh tế, ngay cả trong giai đoạn nền kinh tế suy thoái.
So sánh với kết quả hoạt động trong quá khứ của doanh nghiệp : đây cũng là dạng so sánh thường gặp. So sánh dạng này tương tự như phân tích chuỗi thời gian để nhìn ra khuynh hướng cho các chỉ số.

Hạn chế của các chỉ số tài chính:
Dưới đây là các hạn chế của chỉ số tài chính mà các nhà phân tích nên lưu tâm:

- Nhiều công ty lớn hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau của các ngành khác nhau. Đối với những công ty như thế này thì rất khó tìm thấy một loạt các chỉ số ngành có ý nghĩa.

- Lạm phát có thể là yếu tố làm cho bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp bị” bóp méo” đi đáng kể. Trong trường hợp này, lợi nhuận có thể cũng bị ảnh hưởng. Tuy nhiên phân tích các chỉ số tài chính của một công ty qua thời gian hay qua phân tích so sánh với các đối thủ cạnh tranh nên được xem xét kỹ càng

- Yếu tố mùa vụ cũng có thể là sai lệch các chỉ số tài chính. Hiểu yếu tố mùa vụ ảnh hưởng như thế nào đến doanh nghiệp có thể giảm thiểu khả năng hiểu sai các chỉ số tài chính. Ví dụ, hàng tồn kho của doanh nghiệp bán lẻ có thể cao trong mùa hè để chuẩn bị cung cấp cho khách hàng vào năm học mới. Do đó, khoản phải trả của doanh nghiệp tăng lên và ROA của  nó thấp xuống.

- Các phương pháp kế toán khác nhau cũng có thể bóp méo sự so sánh giữa các công ty với nhau, thậm chí là ngay trong 1 công ty.

- Thật khó để nhận định được một chỉ số là tốt hay xấu. Một chỉ số tiền mặt cao trong quá khứ đối với công ty tăng trưởng có thể là một dấu hiệu tốt, nhưng cũng có thể là một dấu hiệu cho thấy công ty đã chuyển qua giai đoạn tăng trưởng và nên được định giá thấp xuống.

- Một công ty có thể có những chỉ số tốt và cả những chỉ số xấu, do vậy thật khó mà nói được đó là một công ty mạnh hay yếu.

Nói chung, phân tích chỉ số một cách máy móc thì rất nguy hiểm. Nói cách khác, sử dụng chỉ số phân tích tài chính một cách thông minh sẽ cung cấp cho bạn rất nhiều thông tin bổ ích.

Quan hệ cổ đông - từ lý thuyết đến thực tiễn

Kinh nghiệm thế giới cho thấy, một doanh nghiệp mà quyền lợi của cổ đông được quan tâm sẽ có giá trị doanh nghiệp cao hơn, nhiều lợi nhuận hơn, chi phí sử dụng vốn ít nguy cơ bị mua bán, thâu tóm.

Trong cuốn sách “Corporte Governence and Equity Prices” (tạm dịch: Quản trị doanh nghiệp và giá cổ phiếu) do Paul Gopers (Havard) và Andrew Metrick (trường Wharton, Đại học Pennesylvania) có đoạn: “Một doanh nghiệp mà quyền lợi của cổ đông được quan tâm hơn sẽ có giá trị doanh nghiệp cao hơn, nhiều lợi nhuận hơn, chi phí sử dụng vốn ít hơn và ít nguy cơ bị mua bán thâu tóm”.

Trên thế giới, hoạt động quan hệ với nhà đầu tư (investor relation – IR) rất được chú ý, không chỉ các công ty niêm yết mà còn cả các CTCK (thông qua hỗ trợ DN xúc tiến hoạt động công bố thông tin) Ở TTCK Hàn Quốc IR được coi là hoạt động không thể thiếu và một trong những trách nhiệm của các CTCK, Sở giao dịch chứng khoán là phải tư vấn giúp công ty niêm yết thực hiện tốt hoạt động này, giúp nhà đầu tư biết đến DN và sẵn sàng bỏ vốn đầu tư vào DN.

Có ý kiến cho rằng, giao dịch của TTCK chỉ đơn thuần là việc chảy vốn từ túi người này sang túi người khác mà không thực sự mang lại hiệu quả cho DN, tuy nhiên, đây bị coi là cách nhìn phiến diện. Thực tế cho thấy, khi thị trường thứ cấp phát triển thì thị trường sơ cấp, nơi DN phát hành các loại chứng khoán mới có cơ hội phát triển. Điều dễ nhận thấy là khi TTCK bùng nổ, các DN thực hiện IPO đã huy động lực lượng vốn lớn với chi phí khá thấp. Vậy nhưng, vấn đề phát hành cổ phiếu những tháng gần đây lại gặp không ít khó khăn, nhiều trường hợp phải hoãn lại. Điều này cho thấy, mỗi quan hệ giữa DN và nhà đầu tư tốt, lợi ích đầu tiên là dành cho DN phát hành. Việc phát hành mối quan hệ giữa DN và cổ đông góp phần quan trọng trong bảo vệ và gắn bó nhà đầu tư với DN, những quyết định đầu tư sẽ đúng đắn hơn, sự gắn bó lâu dài hơn và họ sẽ thực sự thể hiện được vai trò của cổ đông.

Ông Đào Lê Minh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu khoa học và đào tạo chứng khoán nói: “Hiện nay, các cổ đông nhỏ của chúng ta hầu như đều “tự nguyện” từ bỏ quyền cổ đông và chỉ chu ý đến DN với tư cách là nhà đầu tư ngắn hạn. Họ không quan tâm đến việc DN làm như vậy đúng hay sai, hành động đó về lâu dài có gây hậu quả cho DN không. Mà tất cả  những gì họ quan tâm chỉ là DN làm như thế nào để ngày hôm nay mua cổ phiếu, sau đó ít hôm giá tăng lên bán đi có lợi. Đây chính là lý do khiến HĐQT có đặc quyền nhiều hơn những gì họ được giao”.

Điều này trở nên đáng nói hơn khi các DN của Việt Nam có thói quen quản trị công ty theo kiểu gia đình, do vậy hoạt động PR chưa thực sự được chú ý. Hiện mối liên hệ chủ yếu giữa các công ty niêm yết và nhà đầu tư là dựa trên những công bố thông tin mang tính bắt buộc. Ngoài ra, các công cụ khác như: thông qua cổng thông tin trực tuyến (website), nhân viên quan hệ cổ đông, các buổi giao lưu giới thiệu, thông qua các phương tiện truyền thông….chưa thực được chú ý. Có lẽ vì vậy mà tâm lý nhiều nhà đầu tư đã rất hoang mang khi thị trường có dấu hiệu suy giảm dẫn tới khó khăn cho DN khi muốn huy động vốn và đôi khi suy giảm cả uy tín trong kinh doanh.

Một trong những kinh nghiệm đầu tư thành công của Warren Buffett là lựa chọn đầu tư vào những DN có hiệu quả, ngành nghề kinh doanh tốt và người lãnh đạo thật tâm huyết với công việc hiện tại. Khi đó, dù đầu tư vào với tỷ lệ sở hữu DN lớn nhưng ông không can thiệp vào bất cứ hoạt động kinh doanh nào của DN: “Tuy nhiên, ở Việt Nam sẽ rất khó để thực hiện điều này, và đây thực sự là khó khăn cho việc giải ngân của các quỹ. Khi các ông chủ thấy tỷ lệ quyền lợi của họ trong DN bị giảm đi, họ timg cách móc tiền của DN thông qua lập công ty “sân sau” hya có những hành động gian lận khác thay vì gắn bó với công ty cũ”, Phó giám đốc một CTCK nói. Đây được coi là một trong những lý do khiến nhiều công ty khi ở quy mô nhỏ thì hoạt động hiệu quả, nhưng lại trở nên kém hơn khi  bung ra quy mô lớn.

Trong thời gian qua, TTCK đã thấy một số động thái tích cực trong phát triển hoạt động IR (như trường hợp của FPT và sắp tới là hội thảo “Giao lưu giữa 4 doanh nghiệp niêm yết hàng đầu và nhà đầu tư”) nhưng đây vẫn chưa thực sự trở thành phong trào chung của các DN niêm yết. Bảo vệ nhà đầu tư là bảo vệ TTCK, qua đó tạo điều kiện cho chính DN phát triển, do đó lãnh dạo các DN không thể đứng ngoài cuộc. “Thị trường đã dạy cho chúng tôi bài học về tầm quan trọng của công tác quan hệ với các nhà đầu tư và chúng tôi sẽ nỗ lực làm tốt công tác này”, ông Trương Gia Bình, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc FPT đã nói như vậy, hy vọng các công ty niêm yết khác nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề này. Muộn còn hơn không.

Quyền nhận, mua thêm cổ phiếu mới: Lợi hay hại?

Thời gian gần đây thị trường liên tiếp có thêm hàng, các doanh nghiệp niêm yết đang liên tiếp có chính sách tăng vốn bằng hình thức trả cổ tức bằng cổ phiếu, trả tiền thưởng bằng cổ phiếu hay phát hành thêm cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu, đối tác chiến lược với giá ưu đãi.

Thị trường chứng khoán vẫn chưa thoát khỏi xu thế giảm, cung nhà đầu tư trong nước khá yếu và một nguyên nhân góp phần làm thị trường chứng khoán mất điểm là hiệu ứng "pha loãng" cổ phiếu của các công ty niêm yết.

Bản chất của việc tăng vốn

Trong quá trình hoạt động vì nhiều lý do mà công ty cổ phần quyết định tăng vốn bằng cách phát hành thêm cổ phiếu mới. Tuy nhiên, không phải bất kỳ việc phát hành cổ phiếu mới nào cũng làm tăng vốn chủ sở hữu của công ty, nhưng mọi việc phát hành cổ phiếu mới trên thị trường đều có tác động đến giá cổ phiếu của công ty.

Có thể phân biệt hai loại tăng vốn bằng phát hành cổ phiếu mới của công ty cổ phần: Phát hành cổ phiếu mới không thu tiền và phát hành cổ phiếu mới có thu tiền.

Phát hành cổ phiếu mới không thu tiền, thường xảy ra một trong các trường hợp sau: Phát hành cổ phiếu mới do chuyển một phần lợi nhuận để lại hoặc phần dự trữ vào vốn góp. Việc này được thực hiện thông qua phương thức trả tiền thưởng bằng cổ phiếu phân chia cho cổ đông hiện hữu theo tỉ lệ số cổ phiếu mà nhà đầu tư hiện có, phát hành cổ phiếu mới do trả cổ tức bằng cổ phiếu.

Theo cách này, vốn chủ sở hữu của công ty không bị ảnh hưởng mà chỉ làm thay đổi cơ cấu vốn và tăng số lượng cổ phiếu đang lưu hành của công ty.

Phát hành cổ phiếu mới có thu tiền: Trong quá trình hoạt động, công ty cần thêm vốn để đầu tư phục vụ chiến lược kinh doanh dài hạn, công ty có thể lựa chọn phương thức huy động vốn bằng cách phát hành thêm cổ phiếu mới.

Việc phát hành này thông thường dành quyền mua cho cổ đông chiến lược, cán bộ công nhân viên, cho cổ đông hiện hữu với giá bán ưu đãi thấp hơp giá thị trường, có thể bằng mệnh giá nhưng với một tỉ lệ thích hợp.

Trường hợp này, vốn chủ sở hữu công ty thay đổi khá lớn. Một trường hợp nữa là chào bán cổ phiếu ra công chúng hay thông qua đấu giá, các nhà đầu tư mới và cổ động hiện hữu có quyền như nhau.

Nhà đầu tư không có sự lựa chọn

Quan sát thị trường thời gian gần đây, nhà đầu tư có thể dễ dàng nhận thấy những cổ phiếu nào sắp chốt ngày phát sinh các quyền (ngày giao dịch không hưởng quyền) đều đối mặt với tình trạng giá cổ phiếu sẵn sàng giảm trước ngày chốt.

Vậy tại sao khi nhà đầu tư sắp nhận được những ưu đãi như nhận thêm cổ phiếu hoặc mua với giá thấp hơn giá thị trường thì giá cổ phiếu lại giảm?

Lợi thế khi hưởng quyền nhận thêm hay mua thêm cổ phiếu mới phụ thuộc rất nhiều vào tính hình cung cầu của thị trường tại thời điểm phát sinh quyền. Nếu trong thời gian thị trường thị trường chứng khoán tăng giá, cầu lớn hơn cung, tức là người mua có cơ hội mua mà người bán cũng dễ dàng bán bớt số cổ phiếu hiện đang nắm giữ thì khả năng giá cổ phiếu sẽ tăng.

Ngược lại, nếu cung vượt cầu hay nhà đầu tư không còn quan tâm nhiều thì việc tăng số lượng cổ phiếu càng làm mất cân đối cung cầu, hậu quả là giá cổ phiếu giảm. Trường hợp này đang hiện diện trên thị trường chứng khoán.

Hiện nay, nếu nhà đầu tư quyết định thực hiện quyền của mình phải đối mặt với việc giá chứng khoán sẽ giảm do cầu thị trường hiện đang khá yếu cộng với cung tăng. Không phải cổ đông hiện hữu nào cũng muốn nắm giữ đợi đến ngày giao dịch không hưởng quyền, đó là chưa kể đến phải mất vài tháng cổ phiếu mới về để có thể giao dịch được.

Còn trong trường hợp cổ đông từ chối quyền thì giá cổ phiếu đang sở hữu sẽ bị giảm đi một lượng nhất định sau ngày giao dịch không hưởng quyền, đồng thời bị giảm tỉ trọng trong tổng số các cổ phiếu đã phát hành và cổ đông sẽ bị giảm vị thế, tiếng nói và quyền biểu quyết trong công ty.

Rất nhiều nhà đầu tư hiện đang nắm giữ cổ phiếu mua được cách đây 6-7 tháng với mức giá cao lâm vào tình trạng dở khóc dở cười: Bán đi để tránh phải thực hiện quyền cũng lỗ mà mua vào cũng lỗ.

Nhà đầu tư dài hạn thường quan tâm tới nhiều về thông tin của đợt tăng vốn nhiều hơn là tình hình cung cầu ở thời điểm phát sinh quyền. Tuy nhiên, vấn đề đáng ngại là các công ty đua nhau phát hành, thu tiền từ cổ đông nhưng mục đích sử dụng vốn, hiệu quả đến đâu lại không được giải thích, cam kết và chứng minh một cách rành mạch.

Các công ty tăng vốn có nhiều lý do khác nhau chủ yếu là huy động vốn cho các dự án đầu tư dài hạn, nhưng cũng không ít doanh nghiệp huy động vốn chỉ vì mục đích đảm bảo số vốn điều lệ tối thiểu 80 tỉ đồng, đủ điều kiện niêm yết tại sàn Tp.HCM. Một số khác phát hành để thực hiện dự án nhưng không khả thi lại đem vốn đi đầu tư tài chính, bất động sản.

Với cuộc chạy đua "làm lớn" mình thông qua kênh tăng vốn, các công ty cần tính đến lợi ích lâu dài, hiệu quả sử dụng vốn. Nếu tăng vốn cổ đông lên quá hiệu quả kinh doanh thì áp lực về cổ tức sẽ tăng, thu nhập trên mỗi cổ phiếu sẽ giảm.

Nhà đầu tư trước khi đưa ra quyết định đầu tư, đặc biệt là quyết định mua thêm do phát hành tăng vốn, cần phải nghiên cứu rõ mục đích huy động vốn của công ty và tính khả thi của dự án mà công ty có ý định đầu tư, tránh sa vào "cái bẫy nợ nần" trong khi thị trường thì ảm đạm, gánh nặng trả lãi vay lớn và mất đi cơ hội đầu tư khác do "chết" vốn.

Cổ phiếu không cổ tức có kém hấp dẫn?

Như chúng ta đã biết, cổ tức được xem là nguồn thu nhập duy nhất mang lại cho nhà đầu tư khi nhà đầu tư không bán cổ phiếu đi. Tuy nhiên, trên thị trường luôn luôn có những doanh nghiệp (DN) không thực hiện việc chi trả cổ tức.

Chính sách cổ tức bằng 0 có thể được họ duy trì trong một khoảng thời gian dài, ít nhất là vài năm. Có phải điều đó đồng nghĩa rằng nhà đầu tư sẽ không có thu nhập gì khi nắm giữ cổ phiếu của các DN như vậy? Vậy tại sao họ vẫn chấp nhận mua cổ phiếu không cổ tức? Liệu rằng so với các DN thực hiện chi trả cổ tức thì cổ phiếu của các công ty này có kém hấp dẫn hơn chăng?

Nhiều người vẫn lầm tưởng cho rằng cổ tức là thu nhập duy nhất mang lại cho nhà đầu tư. Thực tế, tổng sinh lợi của việc nắm giữ một cổ phiếu bao gồm hai phần: cổ tức và phần thặng dư vốn tức chênh lệch giữa giá bán và giá mua.

Từ đây sinh ra hai khái niệm: cổ phần thu nhập và cổ phần tăng trưởng. Với cổ phần thu nhập thì nhà đầu tư chủ yếu kỳ vọng vào dòng cổ tức sẽ nhận được, nghĩa là phần lớn thu nhập là thu nhập do cổ tức mang lại. Ngược lại với cổ phần tăng trưởng, nhà đầu tư nắm giữ cổ phần tăng trưởng chủ yếu kỳ vọng vào phần chênh lệch giá mua bán. Xét về mức độ rủi ro, thì cổ phần tăng trưởng có phần rủi ro hơn, do đó người đầu tư vào cổ phần tăng trưởng thường đòi hỏi một tỷ suất sinh lợi cao hơn. Tùy theo “khẩu vị” của mỗi người mà chọn đầu tư vào DN nào: DN thực hiện chi trả cổ tức một cách thường xuyên, đều đặn hay DN sử dụng tất cả thu nhập tái đầu tư và không thực hiện chi trả cổ tức.

Có một điều mà nhà đầu tư luôn phải nhớ là các DN không hề bị bắt buộc phải thực hiện việc chi trả cổ tức. Chính sách cổ tức hoàn toàn linh hoạt phụ thuộc vào quyết định của công ty trong một thời kỳ xác định.

Thông thường các công ty lâu đời và đã “trưởng thành” sẽ thực hiện việc chi trả cổ tức rất ổn định. Bạn dễ dàng nhận ra điều này qua các cổ phiếu blue chip. Lý do là các công ty này khi đã tăng trưởng đến một mức nào đó để trở thành những công ty đầu ngành, thì nhịp độ tăng trưởng chậm lại nhưng tỷ lệ tăng trưởng thu nhập của họ lại vô cùng ổn định.

Chính sách chi trả cổ tức ổn định được thực hiện nhằm giúp DN duy trì vị thế của mình trong ngành bằng cách gia tăng hiệu quả hoạt động và làm hài lòng các cổ đông với khoản cổ tức nhận được hằng năm. Các nhà đầu tư mua cổ phần của các công ty này bởi vì đây thường là những công ty lớn, ổn định và có thương hiệu mạnh. Do vậy, đây là những khoản đầu tư có rủi ro thấp. Hơn thế nữa, các công ty này lại có khuynh hướng duy trì việc chi trả cổ tức đều đặn. Đây có vẻ là nơi an toàn mà nhà đầu tư tìm kiếm để đa dạng hóa đầu tư vào thị trường vốn cổ phần mà không có rủi ro cao như khi đầu tư vào các công ty tăng trưởng.

Hẳn nhiên, mặt tốt nhất của cổ tức (tức cổ tức tiền mặt) đó chính là tính thanh khoản rất cao, là lợi nhuận có thể nhận thấy được, chứ không phải là lợi nhuận trên giấy. Tiền mặt trong tay luôn luôn có sự chắc chắn. Ai dám đảm bảo rằng khi toàn bộ lợi nhuận của DN sẽ được tái đầu tư mà không rơi vào túi của các nhà quản trị? Vấn đề chi phí đại diện có thể là một điểm cổ vũ cho nhà đầu tư ưa thích cổ phần được chia cổ tức hơn.

Trong quá khứ, thị trường luôn xem các cổ phần không chi trả cổ tức đến từ các công ty tăng trưởng bởi vì trong giai đoạn tăng trưởng, chi phí thường xấp xỉ hoặc cao hơn thu nhập ròng. Tuy nhiên nhận thức này không hoàn toàn đúng với thị trường hiện nay: các công ty quyết định không chi trả cổ tức danh nghĩa nhằm mục tiêu thực hiện các chiến lược tái đầu tư, thông qua đó, giá cổ phần sẽ được đánh giá cao hơn, sẽ mang lại tỷ suất sinh lợi cao hơn cho nhà đầu tư. Do vậy, nhà đầu tư mua cổ phần không cổ tức mong muốn nhìn thấy các DN này tái đầu tư thu nhập để mở rộng sản xuất và tài trợ cho các dự án khác có khả năng tạo ra tỷ suất sinh lợi cao hơn thông qua việc cổ phần tăng giá. Các công ty như thế thường chỉ là các công ty vừa và nhỏ. Dĩ nhiên, không loại trừ một số DN lớn vẫn quyết định không chia cổ tức để thực hiện tái đầu tư.

Ngoài những điều nói trên, nhà đầu tư nên nhớ rằng khi mua cổ phiếu của một công ty nào đó, bạn đã trở thành một trong những đồng sở hữu công ty. Do đó bạn hoàn toàn có quyền đối với tài sản và thu nhập tương lai của nó, tương ứng với tỷ lệ vốn góp. Quá nhiều nhà đầu tư đã quên mất rằng họ không chỉ mua công cụ tài chính mà còn đang đầu tư vào công ty.

Do vậy, là nhà đầu tư thông minh, bạn hãy hỏi chính mình: cách sử dụng tốt nhất thu nhập của DN hiện nay là gì? Tự bản thân mình có khả năng sử dụng cổ tức để tái đầu tư mang lại tỷ suất sinh lợi cao hơn so với trường hợp công ty thực hiện tái đầu tư tất cả các thu nhập hay không? Câu trả lời hẳn nhiên là sẽ khác nhau giữa nhà đầu tư này với nhà đầu tư khác, giữa công ty này với công ty khác.

Cuối cùng, thuế có lẽ cũng là yếu tố cổ vũ bạn đầu tư vào cổ phần không cổ tức. Ở Bắc Mỹ, cổ tức bị đánh thuế hai lần, có nghĩa là các DN thực hiện việc chi trả cổ tức từ lợi nhuận sau thuế và sau đó các cổ đông lại một lần nữa phải nộp thuế trên thu nhập họ nhận được từ cổ tức. Chính vì chính sách thuế như vậy, nhiều công ty lớn chọn việc không chi trả cổ tức tiền mặt. Microsoft là một ví dụ điển hình: dù thừa khả năng chi trả cổ tức tiền mặt, họ đã chọn việc mua lại cổ phần và tái đầu tư. Có những khoảng thời gian rất dài Microsoft không hề thực hiện việc phân phối cổ tức. Mấy năm trở lại đây Microsoft có thực hiện chi trả cổ tức nhưng không nhiều.

Ở Việt Nam, dự thảo luật thuế thu nhập cá nhân đánh trên thu nhập từ chứng khoán vẫn là đề tài tốn không ít giấy mực của báo chí và sự quan tâm của dư luận. Đến ngày luật đi vào hoạt động, rất có thể nhiều công ty để bảo vệ lợi ích cho các cổ đông và tạo sự hấp dẫn đối với nhà đầu tư sẽ hạn chế chi trả cổ tức tiền mặt, chuyển hình thức phân phối thu nhập cho cổ đông dưới hình thức khác.

Không ai có thể kết luận rằng: cổ phiếu không cổ tức kém hấp dẫn hơn cổ phiếu được chia cổ tức. Việc sở hữu một cổ phần không cổ tức vẫn có những lợi thế riêng. DN có thể không cần phải lo ngại khi quyết định chính sách cổ tức bằng 0 nếu thuyết phục được các cổ đông và nhà đầu tư của mình.

Định giá cổ phiếu bằng phương pháp chiết khấu dòng tiền

Bên cạnh định giá cổ phiếu bằng phương pháp chiết khấu dòng cổ tức thì phương pháp chiết khấu dòng tiền được khá nhiều người ủng hộ và thậm chí phương pháp này còn được giới phân tích tài chính ưa dùng hơn. Về mặt lý thuyết thì đây thực sự là một phương pháp khá tuyệt vời, tuy nhiên trên thực tế, chúng ta có thể gặp vài khó khăn khi dùng phương pháp chiết khấu dòng tiền để định giá cổ phiểu. Một số phương pháp định giá khác cũng hữu ích, chúng giúp chúng ta có được một cái nhìn tòan diện hơn về giá trị của cổ phiếu.

Những vấn đề cơ bản về phân tích chiết khấu dòng tiền.

Lý thuyết chiết khấu dòng tiền phát biểu rằng giá trị của tất cả dòng tiền tạo ra tài sản bao gồm từ những thu nhập cố định cho đến các khoản đầu tư đối với tòan bộ doanh nghiệp thực ra chính là giá trị hiện tại của dòng tiền mong đợi trong tương lai được chiết khấu về hiện tại với một chiết khấu hợp lý. Đối với định giá doanh nghiệp thì người ta hay dùng khái niệm dòng tiền tự do. Mức chiết khấu hợp lý đối với doanh nghiệp chính là chi phí sử dụng vốn trung bình (WACC) của chính doanh nghiệp đó.

Công thức thường dùng là:

Theo DCF thì để xác định được giá trị của doanh nghiệp cần phải xác định khoảng thời gian dự báo (thường là 5-10 năm đối với các doanh nghiệp đã tương đối vững mạnh) rồi ước lượng các dòng tiền tự do, xác định mức chiết khấu hợp lý, ước đóan mức tăng trưởng của doanh nghiệp và xác định giá trị còn lại vào cuối kỳ dự báo. Gía trị còn lại vào cuối kỳ dự báo( terminal value) chính là thành phần  [TFCF / (k - g)] / (1+k)n-1   trong công thức trên.
Lấy giá trị hiện tại PV chia cho số cổ phần đang lưu hành của doanh nghiệp ta sẽ được giá trị hợp lý của mỗi cổ phần. Đó chính là giá trị mà bạn đang tìm kiếm đấy! Đến đây có vẻ như phương pháp DCF cũng không mấy khó khăn để sử dụng. Nhưng thực tế thì bạn sẽ gặp phải một số vấn đề sau:

Các vấn đề thường gặp với phương pháp chiết khấu dòng tiền

Các kế họach tạo ra dòng tiền hoạt động

Yếu tố đầu tiên và cũng là yếu tố quan trọng nhất trong việc dùng mô hình chiết khấu dòng tiền để định giá cổ phần chính là ước đoán chuỗi các kế hoạch tạo ra dòng tiền hoạt động cho doanh nghiệp. Có rất nhiều rủi ro tiềm ẩn đối với thu nhập và dòng tiền được dự báo. Đó chính là nguyên nhân bạn sẽ gặp vấn đề khi sử dụng phương pháp DCF. Dễ thấy nhất là tính không chắc chắn của các dự án về dòng tiền tăng lên qua từng năm dự báo trong khi mô hình DCF thường phải sử dụng từ 5 đến 10 năm để có được một dự đoán có giá trị. Chính tính không chắc chắn với thời gian có thể sẽ khiến mô hình của bạn không mang lại kết quả như mong đợi, thậm chí là một kết quả khác xa nhiều so với kết quả bạn mong muốn. Các nhà phân tích có thể dự báo khá chính xác dòng tiền hoạt động trong năm nay và năm sau nhưng cũng không thể có đủ khả năng để dự báo chính xác cho những năm xa hơn của tương lai. Thu nhập và dòng tiền có thể bị giảm một cách nhanh chóng bởi vì các yếu tố bất ngờ nào đó. Tệ hại hơn là các dự án về dòng tiền xây dựng cho một năm bất kỳ thường được dựa trên kết quả của năm liền trước đó.

Các kế hoạch về chi tiêu vốn

Các dự án về dòng tiền tự do cũng đi liền với các kế hoạch về chi tiêu vốn cho mỗi năm. Cũng vậy, mức độ không chắc chắn của các con số trong kế hoạch chi tiêu vốn tăng lên theo mỗi năm. Trong năm hoạt động không mấy khả quan thì tình hình chi tiêu vốn có thể tạo nên những sai lệch do các nhà quản trị sẽ thắt chăt các kế hoạch chi tiêu vốn và ngược lại. Do đó các giả thiết để xây dựng kế hoạch về chi tiêu vốn luôn hàm chứa rất nhiều rủi ro. Trong khi đó, có khá nhiều phương pháp để tính toán chi tiêu vốn ví dụ như sử dụng tỷ số vòng quay tài sản cố định hoặc là sử dụng phương pháp tính theo phần trăm doanh thu, những sự thay đổi dù nhỏ trong các giả định của mô hình cũng có thể tạo nên những ảnh hưởng nghiêm trọng đối với kết quả tính toán của mô hình DCF.

Mức chiết khấu và tỷ lệ tăng trưởng

Có lẽ một trong các giả định quan trọng nhất của mô hình DCF chính là các giả định về mức chiết khấu và tỷ lệ tăng trưởng. Có khá nhiều cách để xác định mức chiết khấu trong mô hình DCF định giá cổ phần. Các nhà phân tích thường sử dụng công thức mức chiết khấu R=Rf + β*(Rm - Rf) hoặc là sử dụng chi phí sử dụng vốn trung bình WACC của doanh nghiệp như một tỷ lệ chiết khấu hợp lý khi sử dụng DCF để định giá doanh nghiệp. Cả hai phương pháp trên đều khá lý thuyết và chúng thật sự không vận hành hiệu quả lắm trong ứng dụng đầu tư thực tế. Các nhà đầu tư khác có thể chọn một tỷ suất rào cản tuỳ ý để định giá cho tất cả các khoản đầu tư vốn cổ phần. Dĩ nhiên là bạn nên biết rằng khi chọn một phương pháp nào để dự báo suất chiết khấu thì không có nghĩa là bạn sẽ có được những câu trả lời chắc chắn chính xác. Có lẽ vấn đề lớn nhất đối với giả định về tỷ lệ tăng trưởng chính là khi chúng được sử dụng như một giả định về tốc độ tăng trưởng liên tục. Gỉa định rằng một doanh nghiệp có thể giữ mức tăng trưởng liên tục là một giả định rất lý thuyết. Các nhà phân tích đã tranh luận rằng tất cả các công ty lớn mạnh đang hoạt động với mức tăng trưởng liên tục như giả định sẽ có khuynh hướng chỉ đạt ở mức tăng trưởng chung của nền kinh tế trong dài hạn. Thêm vào đó, mức tăng trưởng của công ty sẽ thay đổi, đôi khi là thay đổi rất nhanh qua từng năm hoặc thậm chí là qua từng thập kỷ. Hiếm khi nào mà một doanh nghiệp đạt đến một mức tăng trưởng nào đó và có thể duy trì mức tăng trưởng đó mãi mãi.

Quay trở lại với cách tính toán trong mô hình DCF dễ thấy kết quả của nó rất nhạy cảm với bất cứ một sự thay đổi nào dù là nhỏ nhất trong giả định về tỷ lệ chiết khấu và tỷ lệ tăng trưởng.

Các phương pháp thay thế

Ngay cả với một người có lòng tin chắc chắn đối với DCF, xem đây là mô hình tuyệt vời nhất trong xác định giá trị của đầu tư cổ phần thì việc xem xét thêm các phương pháp khác để xác định giá cả mục tiêu cũng là một việc làm hữu ích. Nếu bạn đang lập kế hoạch về thu nhập và dòng tiền cho các khoản đầu tư, thì việc tính toán một số chỉ số bổ trợ để bạn ra quyết định là hết sức đơn giản. Các chỉ số như P/E, giá/ dòng tiền là các chỉ số được xác định dựa trên lịch sử hoạt động của công ty và thông tin trong ngành của nó. Cố gắng lựa chọn khéo léo một loạt các chỉ số nói lên mức độ hấp dẫn của doanh nghiệp là việc nên làm.

Chúng ta đều biết rằng khác với mô hình DCF, nếu định giá doanh nghiệp dựa trên tỷ số P/E hoặc giá/ dòng tiền thì cứ sau mỗi lần giao dịch, chúng ta lại có các dữ liệu quá khứ để dự đoán chính xác hơn khả năng trong tương lai. Trong khi đó ngược lại các tính toán về tỷ lệ chiết khấu trong mô hình DCF thì ít phụ thuộc vào các dữ liệu quá khứ, chúng ta chỉ tính toán lần đầu tiên rồi cứ thế sử dụng cho suốt nhiều năm trong khoảng thời gian dự báo.

Thay lời kết!

Là một nhà đầu tư, khôn ngoan nhất chính là tránh việc luôn tin tưởng rằng một phương pháp nào đó là tốt nhất cho việc định giá cổ phần. Trong khi rất nhiều nhà đầu tư đồng tình rằng giá trị của cổ phần có liên quan với giá trị hiện tại của các dòng tiền tự do trong tương lai và phương pháp DCF được sử dụng xuất phát từ quan điểm ấy. Tuy nhiên mô hình DCF không hề dễ dàng để thực hiện trong bối cảnh thực tế. Có quá nhiều bất trắc với các giả định của nó. Việc tìm kiếm các phương pháp bổ trợ để ra quyết định chắc chắn là một việc làm không vô nghĩa. Các phương pháp bổ trợ sẽ giúp bạn có một cái nhìn toàn diện hơn về giá trị của cổ phiếu.

Thặng dư cổ phần không thể chia

Từ ngữ “thặng dư cổ phần ”,với nghĩa là số chênh lệch giữa giá bán cổ phiếu với mệnh giá của nó, đã được ghi trong các văn bản pháp quy về kế toán. Như vậy nghĩa pháp lý của nó đã được xác định. Tuy nhiên trong Nghị định 109/2007/NĐ-CP ngày 26-6-2007 người ta còn thấy xuất hiện một từ ngữ khác đồng nghĩa là “thặng dư vốn”, nhưng tối nghĩa hơn, vì có thể bị hiểu lầm là “thừa vốn”.

Thặng dư cổ phần chỉ xuất hiện khi công ty cổ phần phát hành thêm cổ phiếu (và/hoặc bán cổ phiếu quỹ) nhằm huy động thêm vốn kinh doanh. Theo nghĩa nêu trên, nếu một công ty cổ phần phát hành thêm cổ phiếu để bổ sung vốn, với  giá bán là 24.000 đồng, mệnh giá 10.000 đồng, thặng dư cổ phiếu sẽ là 14.000 đồng. Theo quy định kế toán hiện hành, thặng dư cổ phiếu, tuy nằm trong phạm trù vốn chủ sở hữu, nhưng phải ghi tách riêng với vốn điều lệ.

Hiện nay, vấn đề sử dụng thặng dư cổ phiếu ở các doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa đang là một đề tài bàn luận trong giới đầu tư cũng như quan chức. Ý kiến còn khác nhau chủ yếu là do chưa thống nhất về nội hàm khái niệm này và vấn đề chưa đặt đúng vào hoàn cảnh cụ thể của nó.

Dưới đây là ba trường hợp điển hình thực hiện cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước và cách xử lý nguồn thặng dư vốn trong các trường hợp này.

1.Nhà nước bán toàn bộ phần vốn của mình đã đầu tư vào doanh nghiệp. Đây là sự chuyển nhượng vốn giữa các nhà đầu tư, dù cách thực hiện có thể là đấu giá cổ phiếu. Với tư cách nhà đầu tư chuyển nhượng cổ phiếu của mình, Nhà nước mặc nhiên có quyền quyết định sử dụng toàn bộ tiền thu được qua đấu giá cổ phiếu, mà không cần tính toán đến số thặng dư.

2. Nhà nước chỉ bán một phần cổ phiếu của mình. Trong trường hợp này, trước cổ phần hóa phải có sự chuẩn bị với nội dung chủ yếu là chuyển đổi doanh nghiệp sang loại hình công ty cổ phần : xây dựng điều lệ công ty, xác định vốn điều lệ, số lượng cổ phần và mệnh giá, số lượng cổ phần chuyển nhượng và số cổ phần Nhà nước giữ lại. Thí dụ: số lượng cổ phần được xác định là 100.000, mệnh giá 10.000 đồng. Nhà nước chuyển nhượng 30%, tức 30.000 cổ phần. Số cổ phần chuyển nhượng được đấu giá và giá đấu thành công là 24.000 đồng. Với tư cách chủ sở hữu số cổ phiếu chuyển nhượng, Nhà nước có quyền sử dụng toàn bộ số tiền thu được qua đấu giá 30.000 cổ phần này, không cần tính toán đến thặng dư. Kết quả cuối cùng ở đây chỉ là sự thay đổi cổ đông. Nhà nước từ chỗ là cổ đông duy nhất trở thành đồng cổ đông, nắm 70% cổ phần, các cổ đông mới nắm 30%. Tổng số vốn của công ty không đổi.

3. Nhà nước thực hiện cổ phần hóa bằng cách để lại toàn bộ vốn đã đầu tư vào doanh nghiệp, đồng thời phát hành thêm cổ phiếu ra bên ngoài để tăng vốn. Trong trường hợp này, trước khi phát hành thêm cổ phiếu, cũng phải chuyển doanh nghiệp sang loại hình công ty cổ phần, trong đó quan trọng nhất là xác định vốn điều lệ hiện có, số lượng cổ phần và mệnh giá, số lượng cổ phiếu phát hành thêm... Nếu giá đấu thành công cổ phiếu mới phát hành là 24.000 đồng, trong khi mệnh giá chỉ có 10.000 đồng, thì kết quả ở đây là Nhà nước trở thành một cổ đông, đồng thời có thêm những cổ đông mới, vốn điều lệ của công ty tăng lên và hình thành thặng dư 14.000 đồng/cổ phiếu. Vấn đề xử lý số thặng dư này được đặt ra.

Vì thặng dư cổ phiếu không phải là lãi, mà là một phần vốn, do đó không thể chia, mà phải để lại cho công ty và hạch toán riêng vào tài khoản thặng dư cổ phiếu. Trong trường hợp này, chia đồng nghĩa với giảm vốn, trái với mục tiêu phát hành thêm cổ phiếu. Có người nói rằng nếu không chia thì vốn quá nhiều (phải chăng “thặng dư vốn” được hiểu theo nghĩa này). Nếu đúng vậy thì công ty đã phạm sai lầm là huy động vốn vượt quá nhu cầu thực tế. Cho nên kế hoạch tăng vốn phải đi sau và là một trong những biện pháp thực hiện kế hoạch mở rộng kinh doanh, chứ không phải là ngược lại... Tất nhiên nếu đã huy động vốn quá đà thì đành sửa sai, bằng cách giảm vốn đầu tư. Vấn đề ở đây không phải là chia thặng dư cổ phần, mà là điều chỉnh giảm vốn đầu tư cho phù hợp với nhu cầu thực tế. Vì quyền và nghĩa vụ mỗi cổ đông là tính theo số cổ phần đang sở hữu, cho nên nếu giảm vốn đầu tư  thì mọi cổ phần đều được giảm như nhau, kể cả cổ phần mới mua. Nếu mọi việc minh bạch, không sợ cổ đông lớn lợi dụng trục lợi.

Tuy không được chia, nhưng thặng dư cổ phiếu (và các quỹ tích lũy đã trích) lại có thể sử dụng để tăng vốn điều lệ. Ví dụ một công ty cổ phần có vốn điều lệ ban đầu 1 tỉ đồng, chia thành 100.000 cổ phần có mệnh giá 10.000 đồng. Sau ba năm hoạt động công ty đã trích lãi sau thuế lập các quỹ tích lũy là 0,6 tỉ. Do nhu cầu tăng vốn, công ty đã phát hành thêm 100.000 cổ phiếu mới mệnh giá vẫn là 10.000 đồng. Sau khi phát hành thêm, công ty có 2 tỉ vốn điều lệ, 0,6 tỉ quỹ tích lũy và 1,4 tỉ đồng thặng dư cổ phần. Tổng số vốn chủ sở hữu lên tới 4 tỉ đồng. Công ty có thể làm thủ tục tăng vốn điều lệ lên 4 tỉ bằng cách chuyển tất cả các quỹ thành vốn điều lệ. Và để giữ mệnh giá ở mức 10.000 đồng, công ty phải có 400.000 cổ phiếu. Có nghĩa là phải phát hành thêm 200.000 cổ phiếu mới không thu tiền cho mọi cổ đông theo tỷ lệ 1 : 1 (mỗi cổ phiếu cũ được phát không một cổ phiếu mới). Thủ tục tăng vốn điều lệ này thực chất chỉ là điều chỉnh lại số liệu về nguồn vốn trên sổ kế toán và báo cáo tài chính. Tổng số vốn (tài sản) công ty thực tế đang sử dụng không vì thế mà tăng thêm. Và nếu hiệu quả kinh doanh cũng không tăng thì tổng số lãi thu được cũng không thể tăng. Nhưng do số lượng cổ phiếu tăng gấp đôi, nên lãi chia cho mỗi cổ phiếu sẽ giảm một nửa. Tuy nhiên cổ tức của cổ đông không giảm vì họ đã có số cổ phiếu tăng gấp đôi. Và do số lượng cổ phiếu đã tăng gấp đôi, quan hệ cung cầu cổ phiếu này trên thị trường chứng khoán cũng biến đổi theo hướng tăng cung. Thị giá của cổ phiếu này sẽ bị pha loãng nên hạ xuống. Tất cả những hệ quả kể trên cho thấy việc sử dụng thặng dư cổ phiếu để tăng vốn điều lệ chỉ là thủ tục điều chỉnh số liệu nguồn vốn trong sổ kế toán. Với nhận thức như vậy, Nhà nước không cần và không nên áp dụng các biện pháp hạn chế chuyển thặng dư cổ phần thành vốn điều lệ, nếu doanh nghiệp thấy cần làm để hoàn thiện hơn việc quản lý của mình.

Đâu là giá trị thật của doanh nghiệp ?

Nếu chỉ lấy yếu tố thị trường, quan hệ cung, cầu làm cơ sở xác định một mức giá dù là giá tham chiếu là không phù hợp với tình hình thị trường chứng khoán VN hiện nay

Thực tế trên thị trường chứng khoán hiện nay việc xác định giá trị thật của doanh nghiệp (DN) đang có một vấn đề khá bất hợp lý cần phải xem xét lại, đó là mức giá khởi điểm cho các cuộc đấu giá ra bên ngoài (IPO) giữa lần thứ nhất, thứ hai... cho đến giá tham chiếu lên sàn của các công ty cổ phần có một sự chênh lệch khá lớn diễn ra trong một thời gian khá ngắn.

Không ít các công ty Nhà nước mới cổ phần hóa có mức giá khởi điểm, giá đấu thành công khá khiêm tốn, nhưng khi chính thức niêm yết trên sàn lại có giá tham chiếu gấp 1,5 – 2 lần so với mức giá khởi điểm trước đây.

Chẳng hạn, cuộc IPO lần đầu của Công ty CP Phân đạm và Hóa chất dầu khí Đạm Phú Mỹ vào cuối tháng 4-2007 có mức giá khởi điểm là 50.000 đồng/cổ phiếu. Theo Công ty Chứng khoán Tư vấn Sài Gòn (SSI), đây là mức giá do Ban Cổ phần hóa của Chính phủ đưa ra. Mức giá đấu bình quân vào khoảng 55.000 đồng/cổ phiếu.

Khi thị trường chính thức trong xu thế lên giá, cổ phiếu Đạm Phú Mỹ được dao động ở mức 65.000 – 70.000 đồng/cổ phiếu. Sau khi Đạm Phú Mỹ có thông tin chính thức đã được Sở Giao dịch Chứng khoán TPHCM (HoSE) nhận đủ hồ sơ và khi ông Trịnh Thanh Bình, Tổng Giám đốc Công ty CP Đạm Phú Mỹ, đưa ra mức giá tham chiếu dự kiến trong ngày giao dịch đầu tiên là 100.000 đồng/cổ phiếu thì giá cổ phiếu Đạm Phú Mỹ trên thị trường OTC đã nhảy trên mức 100.000 đồng/cổ phiếu. Như vậy, chỉ trong một thời gian ngắn từ 5 – 6 tháng, giá cổ phiếu Đạm Phú Mỹ đã tăng gấp 2 lần nhờ sự kiện tham gia niêm yết và nâng mức giá tham chiếu của công ty.

Nhiều người cho rằng quy luật cung - cầu trên thị trường, kỳ vọng của nhà đầu tư (NĐT) có thể đẩy giá cổ phiếu tăng gấp 2 - 3 lần giá trị thật của công ty là chuyện bình thường, nhưng đối với việc xác định một mức giá nhất định để làm cơ sở cho các NĐT mua bán cổ phiếu lại cần phải có các chuyên gia tư vấn chuyên nghiệp.

Nếu chỉ lấy yếu tố thị trường, quan hệ cung, cầu làm cơ sở xác định một mức giá dù là giá tham chiếu là không phù hợp với tình hình thị trường chứng khoán VN hiện nay, khi mà số lượng NĐT hiểu về DN, hiểu về thị trường không nhiều.

Các loại giá trị

Bài viết dưới đây nhằm góp phần vào việc định nghĩa và phân biệt giữa các quan niệm khác nhau về giá trị, cũng như cách xác định chúng.

Giá trị - thị giá

Khi nói rằng “thị giá là những gì chúng ta bỏ ra, giá trị là những gì chúng ta nhận lại”, Warren Buffett - nhà đầu tư theo trường phái giá trị thành công nhất - đã tách biệt rõ giữa thị giá và giá trị. Nhưng nếu chúng ta cố tình “biện luận” và xảo ngôn, thì chúng ta sẽ dùng chính câu nói của Warren Buffett để đưa giá trị và thị giá về một.  Giả sử ngày hôm nay chúng ta mua cổ phiếu A với thị giá 40, qua 10 ngày sau chúng ta bán với thị giá 43. Trong ví dụ trên, rõ ràng giá trị - tức số tiền chúng ta nhận được từ việc bán cổ phiếu, theo định nghĩa của Warren Buffett - trong trường hợp này chính là thị giá. Lý luận trên hoàn toàn đúng, nó chỉ cố tình hiểu sai một ý còn lại không nói ra của Warren Buffett, đó là chúng ta phải nắm giữ cổ phiếu mãi mãi, hay rất dài hạn.

Như vậy đối với các nhà đầu tư chỉ sở hữu cổ phiếu trong thời gian ngắn, thì giá trị của cổ phiếu chính là thị giá. Đây chính là quan điểm đầu tư của các nhà đầu tư theo các trường phái đầu tư theo thông tin, phân tích kỹ thuật, chỉ số thị trường. Nhà đầu tư theo trường phái thông tin cho rằng tin tốt sẽ làm giá lên, tin xấu làm giá xuống. Nhà đầu tư theo trường phái phân tích kỹ thuật lại nói thị giá thể hiện tâm lý con người, và lập lại theo những mô hình nhất định. Nhà đầu tư theo trường phái chỉ số thì lựa chọn những cổ phiếu tạo ra một danh mục có thị giá lên xuống theo như diễn biến của chỉ số.

Giá trị - nội tại

Nếu cổ phiếu được nắm giữ ngắn hạn, thì giá trị của cổ phiếu chính là thị giá. Còn ngược lại, giá trị của cổ phiếu được gọi là giá trị nội tại (intrinsic value). Chữ nội tại cho thấy đây là giá trị bên trong của cổ phiếu chứ không phụ thuộc vào yếu tố thị trường bên ngoài. Nói một cách khác, thị trường định giá cổ phiếu như thế nào là quyền của thị trường, nhưng cổ phiếu sẽ luôn cung cấp cho người sở hữu một giá trị nhất định. Giá trị đó không gì khác hơn chính là những dòng tiền mà người làm chủ cổ phiếu mãi mãi hay dài hạn sẽ được nhận. Chiết khấu những dòng tiền này về hiện tại sẽ cho ta giá trị nội tại của cổ phiếu đó.

Nói thì đơn giản, nhưng để tính toán giá trị nội tại và ra quyết định đầu tư là một việc hết sức khó khăn, nhất là đối với thị trường Việt Nam lúc này. Việc đầu tiên nhà định giá cần làm là phải nghiên cứu cơ bản từ môi trường vĩ mô cho đến môi trường nội tại của công ty. Cụ thể là phân tích lợi thế cạnh tranh, hướng đi tương lai, rồi nghiên cứu cơ cấu vận hành, các chỉ số tài chính, từ đó mới dự đoán những dòng tiền trong tương lai. Thường thì chúng ta tính một trong ba dòng tiền: (1) dòng tiền cổ tức dành cho người sở hữu cổ phiếu; (2) dòng tiền cho vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp; (3) dòng tiền dành cho cả doanh nghiệp. Sau đó phải xác định một tỷ lệ chiết khấu phù hợp dành cho chủ sở hữu công ty hay cổ phiếu. Công ty có mức độ rủi ro cao trong tương lai thì tỷ lệ chiết khấu phải cao hơn công ty có ít rủi ro. Riêng dòng tiền dành cho cả công ty, thì phải dùng tỷ lệ chiết khấu bình quân gia quyền của chi phí vốn chủ sở hữu và của vốn vay.

Còn có một cách xác định giá trị nội tại nữa đó là giả sử công ty không hoạt động nữa và chúng ta bán tài sản công ty để thu tiền về. Dòng tiền mà người chủ sở hữu công ty được hưởng sẽ là dòng tiền một lần dựa vào giá trị thị trường của các tài sản hữu hình thuần (trừ nợ), cộng với các tài sản vô hình, đặc biệt là thương hiệu.

Việc xác định và dự báo những dòng tiền trên, cũng như tỷ lệ chiết khấu, tuy dựa vào những phương pháp và phân tích cơ bản giống nhau, nhưng do nhận định chủ quan của mỗi người khác nhau, kết quả cũng sẽ khác nhau. Nhà đầu tư giá trị thành công sẽ là người dự đoán chính xác hay gần chính xác nhất giá trị nội tại của cổ phiếu. Khi đã tìm ra giá trị này rồi, thì nhà đầu tư giá trị sẽ chờ khi thị trường mắc sai lầm là định giá thấp cổ phiếu - tức là thị giá thấp hơn giá trị nội tại - để mua vào và nắm giữ dài hạn.

Giá trị - tương quan

Đây là một phương pháp so sánh giá trị tương quan giữa các cổ phiếu gần giống nhau để tìm ra cổ phiếu nào có giá trị tương quan cao hơn. Chỉ số tương quan có tử số là thị giá (P - Price), còn mẫu số là một trong những số sau: thu nhập hoặc lợi nhuận (E), giá trị sổ sách của tài sản (BV - book value), doanh số  (S-sales)... Trong đó, P/E là chỉ số tương quan thông dụng nhất, nó cho thấy chúng ta phải bỏ bao nhiêu đồng thị giá để mua một đồng lợi nhuận. Những công ty cùng ngành, hay có tính chất, quy mô giống nhau, thường sẽ có P/E giống nhau. Những nhà đầu tư theo trường phái giá trị tương quan sẽ đầu tư vào những cổ phiếu có P/E thấp hơn P/E tương quan, trong khi đó những nhà đầu tư tăng trưởng sẽ đầu tư vào cổ phiếu có P/E hiện tại cao, nhưng tốc độ tăng trưởng lợi nhuận trong tương lai cao.

Nói tóm lại, tùy vào quan điểm của nhà đầu tư, giá trị của một cổ phiếu có thể là thị giá, cũng có thể là giá trị nội tại, cũng có thể là giá trị so sánh tương quan giữa các loại cổ phiếu. Điều quan trọng là nhà đầu tư phải có một quan điểm nhất quán trong định nghĩa giá trị của mình, và quan trọng hơn nữa là biết cách dự đoán và tính toán giá trị của cổ phiếu thì mới có thể thắng trong “cuộc chơi” đầu tư.

Qui chế giao dịch chứng khoán mới

Theo kế hoạch, từ hôm nay 22-10, qui chế giao dịch chứng khoán (CK) mới được áp dụng tại Sở Giao dịch CK TP.HCM (HoSE). Xung quanh vấn đề này, ông Nguyễn Mạnh Hùng - phó tổng giám đốc HoSE - cho biết:

Điểm mới là kể từ phiên giao dịch ngày 22-10, lệnh mua của nhà đầu tư (NĐT) nước ngoài nhập vào hệ thống nếu không khớp hoặc khớp một phần sẽ không bị hủy như trước mà nằm chờ trên sổ lệnh.

Đặc biệt, thông tin chào mua CK của NĐT nước ngoài sẽ được hiển thị trên màn hình công bố thông tin. Trong đó, khối lượng mua của NĐT nước ngoài được cộng vào khối lượng mua của từng thị trường tại từng mức giá, từ mức giá có thứ tự ưu tiên cao nhất đến mức giá có thứ tự ưu tiên thấp nhất cho đến khi bằng khối lượng còn được phép của NĐT nước ngoài. Những lệnh vượt quá “room” - tỉ lệ được phép mua của NĐT nước ngoài - không được hiển thị nhưng vẫn có trong sổ lệnh chờ.

Việc giữ lại lệnh của NĐT nước ngoài trên sổ chờ có gây ra hiện tượng cung cầu “giả tạo” - lý do mà trước đây HoSE từng nêu ra để áp dụng chế độ tự hủy lệnh của đối tượng này, thưa ông?

Khi bắt đầu chuyển sang áp dụng phương thức giao dịch liên tục, chúng ta đã tham khảo một số nước và được khuyến cáo rằng phải hủy ngay lệnh của NĐT nước ngoài nếu không khớp hoặc khớp một phần để tránh nguy cơ gây ra cung cầu giả tạo của thị trường. Tuy nhiên, qua một thời gian áp dụng, chúng tôi thấy rằng việc hạn chế này đã gây ra sự bất bình đẳng giữa NĐT trong nước và NĐT nước ngoài. Do đó, chúng tôi đã quyết định sửa đổi lại hệ thống và cho áp dụng các qui trình bình thường cho tất cả đối tượng tham gia giao dịch.

Việc hiển thị lệnh mua của NĐT nước ngoài trên hệ thống công bố thông tin cũng nhằm mục đích tạo sự công bằng cho NĐT nước ngoài.

Việc cấm nhập lệnh ATO đối với các CK lên sàn phiên đầu tiên trước đây cũng không được áp dụng nữa, vì sao?

Lệnh ATO là một loại lệnh gần như có ưu thế tuyệt đối về mặt ưu tiên, nhưng lại không có giá. Do đó, trước đây chúng tôi lo ngại rằng khi áp dụng lệnh này đối với những CK mới lên sàn phiên đầu tiên có thể xảy ra tình trạng tất cả NĐT đều đặt lệnh... ATO, tức là sẽ không có giá và không khớp được. Tuy nhiên, sau một thời gian áp dụng, chúng tôi nhận thấy điều này không thể nên bãi bỏ qui định trên.

Một số chuyên gia cho rằng việc cho phép nhập lệnh ATO đối với các CK giao dịch phiên đầu tiên là nhằm giảm lỗi cho các… đại diện giao dịch (ĐDGD), thưa ông?

Lỗi giao dịch khá phổ biến của nhiều ĐDGD thời gian qua là nhập lệnh ATO trong phiên giao dịch đầu tiên của CK mới niêm yết. Việc cho áp dụng lệnh này cũng một phần nào hạn chế lỗi của các ĐDGD. Tuy nhiên, cùng với việc áp dụng qui chế mới này, chúng tôi cũng thực hiện các biện pháp kỹ thuật khác để lọc bớt những lỗi vi phạm của các ĐDGD.

Một lỗi vi phạm khác cũng khá phổ biến của các ĐDGD là “cắt và dán” lệnh cũng sẽ được ngăn chặn bằng các giải pháp kỹ thuật. Nói một cách dễ hình dung hơn, một số ĐDGD sử dụng thủ thuật “cắt, dán” bằng cách gõ lệnh trước giờ giao dịch, sau đó “cắt, dán” ngay những lệnh này vào hệ thống khi bắt đầu phiên giao dịch. Trong thực tế đã xảy ra tình trạng chỉ cần 2-3 giây sau giờ mở cửa phiên giao dịch, một số lệnh đã được nhập vào hệ thống. Nếu không sử dụng thủ thuật “cắt, dán”, lệnh sẽ không thể vào nhanh như vậy, bởi lẽ nhanh nhất cũng mất 5-6 giây sau mới có thể nhập lệnh vào được. Đây là hành động cố ý vi phạm của một số ĐDGD.

Theo qui chế giao dịch mới, trong thời gian bị hạn chế chuyển nhượng, các cổ đông sáng lập của công ty niêm yết được thực hiện theo phương thức thỏa thuận tại Trung tâm lưu ký CK, nhưng phải báo cáo và công bố thông tin trên hệ thống của HoSE ít nhất một ngày trước khi thực hiện giao dịch. Ngoài ra, trong trường hợp hệ thống giao dịch gặp sự cố dẫn đến tạm ngừng giao dịch, HoSE sẽ căn cứ vào tình hình khắc phục sự cố để quyết công nhận hoặc không công nhận kết quả giao dịch.

HASTC –Index: “Kim chỉ nam” chỉ hướng Bắc?

Mặc dù VN-INDEX-Index và HASTC-Index có cùng phương pháp tính toán, nhưng cách công bố và áp dùng HASTC-Index lại không không như VN-Index nên đã dẫn đến một số khó khăn cũng như hiểu lầm khi sử dụng.

Sơ lược về chỉ số giá cổ phiếu

Trên thực tế, chỉ số của thị trường cổ phiếu lôi cuốn sự quan tâm của hầu hết nhà đầu tư, bởi nó là đại lượng chỉ ra mức giá cả của toàn bộ cổ phiếu hoặc một nhóm cổ phiếu trong một ngày hay một thời điểm cụ thể so với mức giá cả tại thời điểm gốc. Chỉ số giá cổ phiếu tăng có nghĩa là nhiều nhà đầu tư đã đầu tư đúng và có lợi, thị trường và nền kinh tế đang hoạt động tốt, và ngược lại. Có thể nói, không thể có thị trường chứng khoán hoạt động lành mạnh mà không có thông tin về chỉ số giá cổ phiếu.

Ngoài việc nhằm hướng dẫn tổng quá về cách biểu hiện của thị trường cổ phiếu, chỉ số này còn được dùng làm công cụ để đánh giá tình hình đầu tư, cụ thể là so sánh thành quả của danh mục đầu tư với chỉ số để biết được công cuộc đầu tư khả quan hơn hay tồi tệ hơn mức trung bình của thị trường. Bên cạnh đó, nó còn là cơ sở cho sự ra đời của hợp đồng tương lai về chỉ số chứng khoán. Quan trọng hơn, nhà đầu tư lập biểu đồ chỉ số giá cổ phiếu để dự báo giá cổ phiếu trong tương lai và chọn thời điểm giao dịch tối ưu.

Thị trường chứng khoán mỗi nước đều có hệ thống chỉ số giá cổ phiếu riêng. Các thị trường lớn thường có nhiều loại chỉ số, có thể tính cho sự tất cả cổ phiếu trê thị trường của một quốc gia hoặc có thể dành riêng cho cac nhóm quy mô lớn hỏ khác nhau hoặc có thể tính cho từng nghành, nhóm ngành… Chỉ số có thẻ ddwwojc tính toán từng phút một nhưng cũng có thể được đúc kết mỗi ngày một lần. Có nhiều phương phát tính chỉ số giá cổ phiếu khác nhau, ở Việt Nam, chỉ số giá cổ phiếu trên Sở SGDCK TP. HCM (chỉ số VN-Index) và chỉ số giá cổ phiếu trên TTGDCK Hà Nội (chỉ số HASTC-Index) được tính theo phương pháp trọng số giá trị thị trường (phương pháp Passcher – phương pháp thông dụng nhất), chụ thể là chi tổng giá trị thị trường của cổ phiếu hiện tại cho tổng giá trị của các cổ phiếu cơ sở (độc giả có thể xem chi tiết cách tính trên trang web của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước: www.ssc.gov.vn).

HASTC-Index: 2 trong 1

Trên sàn giao dịch chứng khoán TP. HCM, VN-Index được tính định kì 2 lần trong 1 phiên giao dịch (do có 2 đợt khớp lệnh định kỳ) và tính liên tục trong thời gian khớp lệnh liên tục, trong đó biên độ dao động của giá cổ phiếu là +/-5% so với giá tham chiếu (là giá đóng cửa của phiên giao dịch trước đó). Do đó, sự biến động giá cổ phiếu trong từng thời điểm sẽ phản ánh ngay vào VN-Index, hay nói cách khác, VN-Index tang hay giảm phán ánh số lượng cổ phiếu (không phải là số mã cổ phiếu) tăng giá hay giảm giá đang chiếm ưu thế. Còn trên sàn giao dịch chứng khoán Hà Nội, HASTC-Index được tính liên tục trong cả phiên giao dịch và biên độ dao động của giá cổ phiếu được giới hạn trong phạm vi +/-10% so với mức giá bình quân của cổ phiếu trong phiên giao dịch trước đó (chứ không phải là giá đóng cửa).

Điều đáng nói là HASTC-Index được thống kê tại giây phút cuối cùng của phiên giao dịch rồi được so sánh với chỉ số này tại thời điểm đóng cửa thị trường của phiên giao dịch trước đó, và sau đó được truyền thông kèm theo các mức tăng giảm của giá cổ phiếu bình quân trong phien so với mức giá bình quân của phiên giao dịch trước đó. Như vậy, nhìn một cách trực quan cũng có thể thấy, so sánh như vậy là khập khiễng, HASTC-Index không phản ánh đúng sự biến động giá của cổ phiếu.

Có thể nói, với cách công bố và truyền thông như vậy, vô hình chung chúng ta đặt lên vai HASTC-Index 2 trách nhiệm: phản ánh sự biến động giá cổ phiếu lúc thị trường đóng cửa so với giá cổ phiếu lúc thị trường đóng cửa của phiên  giao dịch trước đó (thực chất là như vậy), và phản ánh sự biến động giá cổ phiếu lúc thị trường đóng cửa so với giá cổ phiếu bình quân của phiên giao dịch trước đó (HASTC-Index không phản ánh, nhưng thống kê và truyền thông lại chỉ đề cập đến sự tăng giảm của giá cổ phiếu so với giá bình quân của phiên trước đó).

Rõ ràng, việc chỉ sử dụng và công bố 1 chỉ số giá cổ phiếu trong khi thống kê  và truyền thông 2 mức giá cổ phiếu (là giá đóng cửa và giá bình quân) đang làm cho nhà đầu tư gặp khó khăn trong vấn đề phân tích chỉ số để dự đoán giá cổ phiếu. Hơn nữa, “phong vũ biêu” phản ánh “sức khỏe” của các doanh nghiệp trên sàn Hà Nội là không được phản ánh rõ, cụ thể hơn là phản ánh không chính xác. Bởi thực tế cho thấy, giá cổ phiếu khi mở cửa thị trường là tăng so với giá tham chiếu nhưng HASTC-Index vẫn giảm, bởi so với giá đóng cửa của phiên giao dịch trước đó thì giá cổ phiếu là giảm và ngược lại.

Hệ quả là, HASTC-Index giảm hoạc tăng không đồng nghĩa với việc giá cổ phiếu giảm hay tăng so với giá tham chiếu, mà chỉ giảm hoặc tăng so với giá đóng cửa của cổ phiếu trong phiên giao dịch trước đó. Đơn cử, kết thúc phiên giao dịch ngày 22/10 có 66 mã cổ phiếu tăng giá, 20 mã giảm giá, 4 mã đứng giá, 1 mã không có giao dịch. Cụ thể hơn, trong 66 mã cổ phiếu tăng giá có 18 mã tăng trên 9%, 18 mã tăng từ 5 – 9%, 30 mã tăng dưới 5%; còn trong 20 mã giảm giá có 10 mã giảm dưới 1%, 7 mã giảm từ 1 – 5%. 3 mã giảm trên 5%. Nhìn một cách trực quan cũng có thể đánh giá là HASTC-Index sẽ tăng điểm mạnh. Thế nhưng, HASTC-Index khi đóng cửa lại giảm 2,55 điểm. Lý do là vì mức giá đóng cửa của hầu hết các mã cổ phiếu trong phiên giao dịch trước đó cao hơn với giá tham chiếu (là giá bình quân).

Giải pháp

Nhà đầu tư có thể tránh được khó khăn cũng tránh được sự hiểu lần nêu trên bằng cách không quan tâm đến giá cổ phiếu bình quân mà chỉ quan tâm đến giá đóng cửa. Tuy nhiên, giá đóng cửa có thể là mức giá không đảm bảo thành công cho việc giao dịch cổ phiếu với khối lượng lớn. Quan trọng hơn, hầu hết nàh đầu tư đã và đang căn cứ vào giá tham chiếu (giá bình quân) và HASTC-Index lúc đóng cửa để phần tích và ra quyết định đầu tư thì việc một số ít nhà đầu tư “chống lại thị trường” có lẽ sẽ không đem lại hiệu quả, trừ khi giá đóng cửa được sử dụng làm giá tham chiếu. Nhưng như trên đã nói, giá đóng cửa thường là mức giá không phản ánh điểm gặp nhau lớn nhất của cung và cầu, do quy mô giao dịch của sàn Hà Nội còn nhỏ.

Còn việc công bố đồng thời 2 chỉ số: HASTC-Index (thời điểm đóng cửa thị trường) và HASTC-Index bình quân (trên cơ sở giá bình quân của cổ phiếu), trong đó HASTC-Index bình quân là chỉ số chính, còn HASTC-Index là chỉ số dùng để tham khảo có lẽ cũng không phù hợp.

Nên chăng, TTGDCK Hà Nội sớm áp dụng phương thức giao dịch khớp lệnh định kỳ trong thời gian đầu và cuối phiên giao dịch, còn giữa phiên là giao dịch khớp lệnh liên tục. Hoặc có thể vẫn là khớp lệnh liên tục như hiện nay, nhưng cuối phiên sẽ áp dụng khớp lệnh định kỳ để xác định giá đóng cửa. giá đóng cửa trong cả hai trường hợp này sẽ dùng làm giá tham chiếu trong phiên giao dịch sau đó

Mô hình cơ bản tính giá trị nội tại theo phương pháp dòng tiền

Tính toán giá trị nội tại của cổ phiếu bằng phương pháp dòng tiền là một việc hết sức quan trọng trong chiến lược đầu tư giá trị. Tuy vậy, việc này có vẻ như là một bài toán khó đối với những nhà đầu tư không chuyên về tài chính. Ông Lâm Minh Chánh, nhà nghiên cứu tài chính độc lập, đã viết bài này nhằm giải thích và cung cấp một số cách tính giá trị nội tại đơn giản.

Chiến lược đầu tư theo giá trị nội tại

Chiến lược đầu tư theo giá trị nội tại là tìm kiếm những cổ phiếu undervalued, tức là những cổ phiếu được thị trường định giá thấp hơn giá trị của công ty.

Nhà đầu tư theo chiến lược đầu tư giá trị sẽ mua cổ phiếu khi nhận thấy giá trị nội tại của nó thấp hơn thị giá (underpriced). Khi đó, nhà đầu tư sẽ nhận được lợi nhuận, giá trị hiện tại của lợi nhuận này chính là sự khác biệt của giá trị nội tại và thị giá. Trên đồ thị, khoản cách biệt giữa thị giá (đường màu đen) và giá trị nội tại (đường màu đỏ) được thể hiện là đoạn màu đỏ. Khi dự tính mua, đó chính là biên độ an toàn (margin of safety), còn khi nó thật sự xảy ra thì đó chính là lợi nhuận đầu tư. Vấn đề chính của nhà đầu tư giá trị là dự tính cho được giá trị nội tại của cổ phiếu.

Giá trị nội tại

Giá trị nội tại dịch từ chữ intrinsic value. Chữ “nội tại” cho thấy rõ rằng, đây là giá trị bên trong, nội tại của tài sản, chứ không phụ thuộc vào yếu tố thị trường bên ngoài. Nói một cách khác, thị trường định giá tài sản như thế nào là quyền của thị trường, nhưng tài sản sẽ luôn cung cấp cho người sở hữu một giá trị nhất định. Giá trị đó không gì khác hơn chính là những dòng tiền mà người làm chủ tài sản sẽ nhận được. Trong trường hợp làm chủ tài sản đó vô thời hạn thì nhà đầu tư sẽ nhận được toàn bộ các dòng tiền trong tương lai. Còn nếu làm chủ một thời gian dài, ví dụ 7 năm, thì dòng tiền mà nhà đầu tư nhận được sẽ là toàn bộ dòng tiền trong thời hạn 7 năm đó, và số tiền thu được khi bán tài sản đó vào thời điểm 7 năm sau. Thế nhưng để xác định giá của cổ phiếu vào thời điểm 7 năm sau thì người ta lại cũng sẽ xác định những dòng tiền cổ phiếu đó mang lại trong tương lai, tức là từ sau năm thứ 7 trở đi. Nói một cách khác, dù giữ 7 năm, hay giữ vô thời hạn, thì giá trị mà chúng ta có thể nhận được từ tài sản đó chính là giá trị của tất cả các dòng tiền trong tương lai do tài sản đó đem lại. Và vì tiền có giá trị thời gian, chúng ta không thể cộng các dòng tiền đó với nhau, mà phải chiết khấu các dòng tiền về theo một tỷ lệ chiết khấu nhất định.

Các loại dòng tiền

Dòng tiền cổ tức. Đây chính là dòng cổ tức trả bằng tiền mặt. Một điều chúng ta cần phải nhớ rằng, cổ tức trả bằng cổ phiếu không được tính là dòng tiền cổ tức. Tỷ lệ chiết khấu được dành cho dòng tiền này gọi là chi phí của vốn chủ sở hữu. Công ty có rủi ro cao thì chi phí vốn chủ sở hữu càng cao. Công ty có rủi ro thấp thì chi phí vốn chủ sở hữu thấp hơn. Việc xác định chi phí vốn chủ sở hữu này khá phức tạp và có thể nói là chưa thể áp dụng một cách chính xác tại Việt Nam. Theo cách làm hiện tại của các công ty đầu tư, chi phí vốn chủ sở hữu đối với các công ty trung bình, có thể áp dụng mức 15%. Nếu công ty có rủi ro cao thì áp dụng mức cao hơn 15%, và ngược lại. Chiết khấu các dòng tiền cổ tức về hiện tại theo tỷ lệ chiết khấu chi phí vốn chủ sở hữu, rồi cộng chúng lại chúng ta sẽ có giá trị nội tại của cổ phiếu.

Dòng tiền thuần của chủ sở hữu là dòng tiền còn lại của vốn chủ sở hữu sau khi đã trả lãi và nợ gốc, trang trải các chi phí bảo trì tài sản hiện hành cũng như tạo ra các tài sản mới cho sự tăng trưởng trong tương lai, viết tắt là FCFE (free cash flow to equity investors) được tính như sau:

FCFE = lợi nhuận ròng + khấu hao - chi tiêu tài sản cố định thuần - tăng vốn lưu động - các khoản trả nợ gốc + các khoản phát hành nợ mới

Dòng tiền thuần này cũng dùng tỷ lệ chiết khấu giống như dòng tiền cổ tức, tức là chi phí của vốn chủ sở hữu. Chiết khấu các dòng tiền FCFE về hiện tại theo tỷ suất vốn chủ sở hữu, cộng chúng lại chúng ta sẽ có giá trị nội tại của toàn bộ vốn chủ sở hữu. Chia giá trị này cho toàn bộ số cổ phiếu hiện hành ta sẽ có giá trị của từng cổ phần (trong trường hợp công ty có cổ phiếu ưu đãi thì chúng ta phải trừ đi giá trị của các cổ phần ưu đãi).

Dòng tiền thuần công ty là dòng tiền được sở hữu bởi toàn bộ chủ sở hữu và toàn bộ chủ nợ của công ty, viết tắc là FCFF (free cash flow to the firm)

FCFF = Lợi nhuận trước lãi vay và thuế x (1 - thuế suất) + chi phí khấu hao - chi tiêu tài sản cố định thuần - tăng giảm vốn lưu động

Tỷ lệ chiết khấu dành cho dòng tiền thuần công ty là WACC (weighted average cost of capital), tạm dịch là chi phí sử dụng vốn của công ty. WACC bằng trung bình gia quyền của chi phí vốn chủ sở hữu và chi phí vốn vay. Chiết khấu các dòng tiền FCFF về hiện tại theo tỷ suất WACC, cộng chúng lại chúng ta sẽ có giá trị nội tại của toàn bộ công ty. Trừ đi giá trị của nợ ta sẽ được giá trị vốn chủ sở hữu. Chia giá trị này cho toàn bộ số cổ phiếu hiện hành ta sẽ có giá trị của từng cổ phần.

Các dòng tiền nói trên có thể giả định theo các mô hình khác nhau: mô hình tăng trưởng 1 giai đoạn, 2 giai đoạn, 3 giai đoạn. Thường thì giai đoạn cuối cùng hoặc là dòng tiền đều, hoặc là tăng trưởng bền vững. Mô hình tăng trưởng cũng như tốc độ tăng trưởng chỉ có thể được dự đoán sau khi chúng ta nghiên cứu kỹ. Đầu tiên là phân tích môi trường vĩ mô, tình hình ngành, tình hình cônhg ty (lợi thế cạnh tranh, hướng đi tương lai, cơ cấu vận hành, các chỉ số tài chính). Một điều cần lưu ý là tỷ lệ tăng trưởng bền vững phải nhỏ hơn hay cao nhất là bằng tỷ lệ tăng trưởng của nền kinh tế. Không có doanh nghiệp nào có thể tăng trưởng mãi mãi với tốc độ cao hơn tỷ lệ tăng trưởng chung của nền kinh tế.

Giả sử dòng tiền tăng trưởng 3 giai đoạn: giai đoạn 1 là 3 năm, giai đoạn 2 là 5 năm, và giai đoạn 3 là vô thời hạn. Bảng tính sau đây sẽ cung cấp cho độc giả giá trị hiện tại của dòng tiền. Dựa vào đây, nhà đầu tư có thể tính ra giá trị nội tại của cổ phiếu.

Bảng tính đơn giản giá trị hiện tại của dòng tiền

Tỷ lệ tăng trưởng của dòng tiền

Tỷ lệ chiết khấu

12%

13%

14%

15%

16%

17%

18%

19%

20%

70%, 40%, 7%

272

253

238

222

207

195

183

172

161

50%, 30%, 7%

133

124

117

109

102

96

90

85

79

45%, 25%, 7%

101

94

88

83

78

73

69

65

61

40%, 20%,7%

76

71

67

63

59

55

52

48

46

35%, 20%,7%

68

64

60

56

53

49

47

44

41

30%, 15%, 7%

51

48

45

42

40

37

35

33

31

25%, 15%, 7%

45

42

40

37

35

33

31

29

28

20%, 12%, 6%

31

29

28

26

25

23

22

21

20

15%, 10%, 6%

26

24

23

22

20

19

18

17

16

15%, 10%, 5%

23

22

21

19

18

17

16

15

15

12%, 10%, 4%

20

19

17

17

16

15

14

13

12

Ví dụ1: một công ty chia 1.000 đồng cổ tức vào năm nay. Sau khi phân tích tình hình, chúng ta giả định rằng, dòng cổ tức sẽ tăng trưởng 40% trong 3 năm đầu, 20% trong 5 năm sau, 7% tăng trưởng bền vững. Công ty này có độ rủi ro khá cao nên tỷ lệ chiết khấu là 18%. Giá trị nội tại dự tính của cổ phiếu công ty này là: 1.000 x 52 = 52.000 đồng.

Ví dụ 2: một công ty có dòng tiền thuần của vốn chủ sở hữu năm nay là 30 tỷ đồng. Sau khi phân tích tình hình, chúng ta giả định rằng, dòng cổ tức sẽ tăng trưởng 20% trong 3 năm đầu, 12% trong 5 năm sau, 6% tăng trưởng bền vững. Công ty này có độ rủi ro trung bình nên tỷ lệ chiết khấu là 15%. Giá trị của toàn bộ vốn chủ sở hữu là: 30 x 26 = 780 tỷ đồng. Công ty không có cổ phiếu ưu đãi, chỉ có 4 triệu cổ phần phổ thông, giá trị nội tại dự tính của cổ phiếu công ty này là: 780 tỷ đồng/4 triệu cổ phiếu = 195.000 đồng.

Giá trị nội tại của cổ phiếu nằm ở điểm nào?

Khi chỉ số VN-Index vượt qua 1.100 điểm, người ta nói rằng giá cổ phiếu đã vượt quá xa giá trị thực của nó. Khi nó xuống dưới 1.000 điểm, rồi cả khi xuống tới dưới 900 điểm, người ta vẫn nói rằng nó đang trở về giá trị thực. Nhưng rồi nó lại lên, đã vượt 900 điểm. Phải chăng chưa về tới giá trị thực mà nó đã lại muốn ra đi hay giá trị thực đã nằm ở điểm nào đó gần đấy?

Muốn trả lời cho câu hỏi trên, cần bàn về cách hiểu và cách tính giá trị thực của một cổ phiếu. Gần đây đã có một vài bài giới thiệu cách tính. Tiếc rằng trong công thức tính toán được giới thiệu lại có những đại lượng giả định.

Cổ phiếu có ba loại giá: 1) Mệnh giá là giá trị danh nghĩa, được ghi trong điều lệ công ty, hiếm khi thay đổi, trên thị trường chứng khoán hiện nay có quy ước chung là 10.000 đồng. 2) Thị giá là giá mua bán thực tế, luôn biến động theo quan hệ cung cầu. 3) Giá thứ ba là đề tài đang bàn, được gọi là giá trị thực hay giá trị nội tại. Nếu được phép chọn, người viết bài này sẽ chọn từ “giá trị nội tại”, vì nó diễn đạt chuẩn xác hơn về ngôn ngữ cũng như về nội hàm khái niệm.

“Nội tại” vì nó không có hình thức riêng để tự thể hiện, tự khẳng định mình trước mắt mọi người như mệnh giá hay thị giá, mà ẩn nấp đâu đó bên trong tờ chứng khoán. Sổ kế toán và báo cáo tài chính không có ghi nhận. Nó là giá trị chỉ tồn tại trong quan niệm.

“Nội tại” còn vì giá trị đó tự thân nó có một cách khách quan, không ai có thể áp đặt được, kể cả người sở hữu nó. Cơ sở khách quan của nó là toàn bộ giá trị tài sản hữu hình và vô hình đang phát huy tác dụng ở công ty phát hành. Do đó giá trị nội tại là sức khỏe của doanh nghiệp, là cơ sở kinh tế của thị giá. Thị giá tuy luôn biến động nhưng không thể vượt ra ngoài quỹ đạo biến động của giá trị nội tại. Nói khác đi, thị giá biến động xoay quanh giá trị nội tại, không thể thoát ly quá xa, quá lâu giá trị nội tại.

Để tìm hiểu nội hàm khái niệm giá trị nội tại, cần lần theo quá trình hình thành và phát triển của công ty cổ phần. Tất cả các công ty cổ phần đều hình thành từ việc xây dựng, mua sắm những tài sản hữu hình (nhà xưởng, máy móc, nguyên vật liệu, hàng hóa, tiền mặt...) bằng vốn điều lệ huy động ban đầu. Từ vốn điều lệ này mà định ra mệnh giá, cũng là thị giá những cổ phiếu đầu tiên, cũng là giá trị nội tại vào thời điểm ban đầu đó. Cả ba loại giá đều có điểm xuất phát chung.

Có hai nhân tố làm tăng giá trị nội tại: 1) Kết quả kinh doanh, nhân tố có thể tính được. Nếu kinh doanh có lãi, một phần lãi được tái đầu tư, tài sản hữu hình sẽ tăng, giá trị nội tại sẽ tăng theo. Ngược lại nếu thua lỗ, tài sản hữu hình giảm đi, giá trị nội tại giảm theo. Những tăng giảm này được ghi nhận qua biến động vốn chủ sở hữu trong sổ kế toán và báo cáo tài chính. 2) Sự hình thành tài sản vô hình (thương hiệu, mạng lưới cung ứng và phân phối, đội ngũ cán bộ quản lý và kỹ thuật...), nhân tố này xuất hiện trong quá trình kinh doanh, nhưng lại không thể tính thành tiền như tài sản hữu hình và vì thế không được ghi nhận trong sổ kế toán và báo cáo tài chính. Tuy vậy nó một mặt tác động rất mạnh tới kết quả kinh doanh, nhưng mặt khác cũng hình thành từ kết quả kinh doanh.

Phân tích trên cho thấy nguồn gốc và các nhân tố hình thành giá trị nội tại, từ đó có thể nhận thức được nó về mặt định tính, nhưng chưa cho thấy được mặt định lượng. Như đã nêu ở trên, giá trị nội tại không tự thể hiện được, kế toán cũng không thể ghi nhận. Vậy là không có khả năng trực tiếp định lượng được nó. Cho nên muốn định lượng, đành phải tìm cách tính gián tiếp.

Nhà đầu tư tài chính thành công nhất thế giới Warren Buffett đã từng định nghĩa: “Giá trị là những gì chúng ta nhận được”. Nói đảo lại: “Những gì chúng ta nhận được (từ một vật) là giá trị (của vật đó)”. Trong đầu tư chứng khoán, nếu coi cổ tức (dưới mọi hình thức) là những gì mà người sở hữu nhận được, thì cũng coi đó là giá trị (nội tại) của cổ phiếu đó. Nói khác đi, giá trị nội tại của một cổ phiếu phụ thuộc vào khả năng nó đem lại thu nhập cho người sở hữu. Từ nhận thức này, chúng ta có thể tạm bằng lòng với cách tính giá trị nội tại của cổ phiếu nội suy từ cổ tức (và những khoản thu nhập khác) mà cổ phiếu mang lại, cụ thể là từ quan hệ tỷ lệ giữa lãi suất cổ phiếu với lãi suất cho vay trên thị trường, trong đó lãi suất cho vay được coi như tiêu chí so sánh. Thí dụ một cổ phiếu cho cổ tức một năm là 3.000 đồng, so với mệnh giá 10.000 đồng, lãi suất là 30%. Nếu lãi suất cho vay lúc đó là 10%, muốn có lãi 3.000 đồng, phải cho vay 30.000 đồng. Với điều kiện như vậy, nếu nhà đầu tư mua được cổ phiếu với thị giá dưới 30.000 đồng, thí dụ 25.000 đồng, là đã có lợi hơn cho vay, vì chỉ cần đầu tư vào cổ phiếu 25.000 đồng mà đã có mức lãi bằng đầu tư cho vay 30.000 đồng. Vì có lợi như vậy, người ta sẵn sàng mua cổ phiếu với thị giá 25.000 đồng, dù biết mệnh giá chỉ có 10.000 đồng. Với những số liệu thí dụ như vậy, có thể nói thị giá 25.000 đồng hình thành trên cơ sở giá trị nội tại tối đa của cổ phiếu là 30.000 đồng. Cách tính này đơn giản, thích hợp với các nhà đầu tư dài hạn là những người quan tâm nhiều tới cổ tức hơn là thị giá. Hạn chế của cách tính này là phải dựa vào lãi suất cổ tức và cho vay đã biết. Mà một khi đã biết thì đã là quá khứ, trong khi có những nhà đầu tư lại quan tâm nhiều tới giá trị nội tại tương lai để dự đoán thị giá tương lai. Đành dựa vào quá khứ để đoán tương lai vậy. Đầu tư chứng khoán luôn có rủi ro là thế.

Như đã nêu ở trên, thị giá cổ phiếu biến động xoay quanh giá trị nội tại, song trong những thời kỳ nào đó, với mức nào đó, thị giá có thể cao hơn hay thấp hơn giá trị nội tại. Hiện tượng này có thể giải thích được, bởi vì tuy giá trị nội tại là nhân tố cơ bản quyết định thị giá, nhưng ngoài nó, còn có nhiều nhân tố khác ngoài tầm của doanh nghiệp như tình hình kinh tế, chính trị, xã hội chung trong nước và thế giới. Ngay trong quan hệ cung cầu cổ phiếu cũng chịu tác động của cả yếu tố tâm lý và sự đánh giá chủ quan của các nhà đầu tư. Song như đã nêu, thị giá không thể tách rời giá trị nội tại quá xa, quá lâu.

Niêm yết cửa sau, nhu cầu có thật

“Niêm yết cửa sau” (back-door listing) được hiểu là một công ty chưa đủ điều kiện niêm yết đã dùng biện pháp thâu tóm hay sáp nhập để chiếm quyền kiểm soát một công ty đã niêm yết và nghiễm nhiên được niêm yết trên thị trường chứng khoán bằng sự đổi tên của cổ phiếu đã niêm yết.

Trong trường hợp này, người ta còn sử dụng thuật ngữ thâu tóm ngược (reverse take-over) hay sáp nhập ngược (reverse merger).

Có nhiều nguyên nhân khiến doanh nghiệp tìm cách niêm yết cửa sau bởi họ muốn tránh các khoản chi phí của việc niêm yết cửa trước (front-door listing) như chi phí tư vấn phát hành, luật sư, kế toán viên, công ty chứng khoán...

Thứ hai, các công ty này muốn rút ngắn thời gian chờ được niêm yết, thông thường mất ít nhất là sáu tháng, và giảm thiểu những phiền phức liên quan tới cơ quan quản lý khi niêm yết.

Theo ông Tạ Thanh Bình, Phó ban Phát triển thị trường chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, trên thế giới, xu thế này ngày càng phổ biến và được thừa nhận về pháp lý. Khái niệm niêm yết cửa sau và thâu tóm ngược có mặt ở hầu hết quy định quản lý thị trường chứng khoán các nước.

Trong năm 2000 ở Úc có 182 trường hợp niêm yết cửa trước và 25 trường hợp niêm yết cửa sau. Canada, Thụy Sỹ, New Zealand cũng mở rộng cửa với hoạt động này, trong khi Singapore, Thái Lan lại thắt chặt với việc niêm yết cửa sau. Còn ở Mỹ, niêm yết cửa sau lại phổ biến. Có những công ty thành lập ra, niêm yết nhưng không có hoạt động vì mục đích chính là tạo ra một cái vỏ để công ty khác thâu tóm.

Đồng thời, có nhiều doanh nghiệp nước ngoài muốn niêm yết trên thị trường chứng khoán Mỹ bằng con đường ngắn nhất nên họ thường chọn các công ty loại này để mua lại hay sáp nhập. Nhiều công ty ở các nước châu Á, Trung Quốc hiện đang có phong trào sáp nhập ngược để niêm yết tại Mỹ.

Tuy nhiên, rủi ro của việc niêm yết cửa sau là sự xung đột lợi ích giữa các cổ đông và hội đồng quản trị. Khả năng rủi ro này khá cao một khi việc niêm yết cửa sau nhằm phục vụ cho một nhóm các thành viên hội đồng quản trị muốn rũ bỏ trách nhiệm, điều thường thấy nếu công ty niêm yết đang trên đà xuống dốc.

Quyền lợi cổ đông thiểu số đôi khi không được bảo vệ đầy đủ. Ngoài ra, công ty niêm yết sau đó có thể thay đổi mục tiêu kinh doanh, không như mong muốn của các cổ đông đầu tư vào công ty từ đầu. Giá giao dịch cổ phiếu sẽ có những xáo trộn nhất định.

Niêm yết cửa sau phá vỡ tính nhất thể trong các quy định về điều kiện niêm yết và quản lý niêm yết. Việc này có thể tạo ra sự bất bình đẳng trong việc thực thi các quy định về niêm yết và quản lý niêm yết và thiếu bình đẳng về phương diện công bố thông tin. Phần lớn các nước đều coi hoạt động này là tái cơ cấu tài sản của công ty niêm yết và phải được sự phê chuẩn của cơ quan quản lý, bắt buộc công bố thông tin.

Giá niêm yết lần đầu nên định thế nào?

Định giá cổ phiếu dự kiến niêm yết là công việc rất quan trọng, đòi hỏi mức độ thận trọng và tinh thần trách nhiệm cao của công ty niêm yết và tổ chức tư vấn, vì quyền lợi của các cổ đông.

Theo quan điểm của các chuyên gia phân tích SMES, nên sử dụng nhiều phương pháp định giá khác nhau, có công bố kèm thêm giải thích. Như vậy sẽ giúp cho nhà đầu tư có cái nhìn chân thực hơn vào giá trị của cổ phiếu.

Phần lớn trong số 10 doanh nghiệp mới lên sàn HOSE từ đầu năm 2007 đến nay đều có khuynh hướng sử dụng số liệu bình quân của 2 phương pháp định giá DCF và P/E hay chuyển hẳn qua P/E. Có thể hai lý do dưới đây giải thích được nguyên nhân của sự lựa chọn này.

Thứ nhất, DCF là phương pháp thông dụng trong việc xác định giá trị doanh nghiệp, thường được sử dụng trong việc xác định giá khởi điểm khi đấu giá lần đầu hay chào bán cho các cổ đông tổ chức.

Tuy nhiên, việc định giá này thường được áp dụng với giả định tĩnh, tức là dự toán mức cổ tức chủ yếu trong một số năm sắp tới (thông thường 5 năm) và không đề cập đến việc tăng vốn (huy động vốn bằng cách phát hành thêm cổ phiếu) trong thời gian đó.

Thực tế ở thị trường chứng khoán Việt Nam 2 năm gần đây cho thấy, đa số các công ty niêm yết thường có mức cổ tức hàng năm (bằng tiền đồng) thấp và hay lựa chọn hình thức trả cổ tức bằng cổ phiếu. Do đó, phương pháp này có thể đưa ra kết quả “không cao” so với kỳ vọng của chính công ty niêm yết hay so với mặt bằng giá trên thị trường chứng khoán hiện nay.

Thứ hai, P/E là một trong những chỉ số mang tính rất phổ biến, dễ thuyết phục trên thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay và được nhiều công ty sử dụng do so sánh được với mức bình quân ngành hay các công ty cùng ngành đã niêm yết.

Nhiều cổ phiếu trước khi niêm yết đã được giao dịch trên thị trường phi tập trung, được định giá lại qua cung cầu nên việc xác định giá niêm yết dự kiến theo phương pháp này sẽ có vẻ gần sát với “thời giá” hơn.

Khác với việc xác định giá phát hành lần đầu hay chào bán riêng lẻ mà công ty niêm yết (lúc đó gọi là tổ chức phát hành) thu về được một lượng tiền nhất định, giá niêm yết dự kiến chỉ làm thay đổi giá trị tài sản của các cổ đông.

Tuy nhiên, do có khoảng cách khá xa về kết quả của hai phương pháp định giá nói trên mà thị trường cũng có những phản ứng rất khác nhau. Thực tế đã có những ngộ nhận của nhiều nhà đầu tư đối với giá các loại cổ phiếu mới lên sàn gần đây và thị trường cũng chịu tác động của những ngộ nhận đó.

Từ ngày 4/10/2007, TSC, TCM, SC5 là những cổ phiếu có sự tăng giá chóng mặt ngay sau khi lên sàn. TSC (cổ phiếu của công ty được coi là đại lý phân phối cấp 1 của Công ty Đạm Phú Mỹ) tăng giá liên tiếp 17 phiên, chưa kể phiên giao dịch đầu tiên có giá đóng cửa 48.000 đồng/cổ phiếu (tăng trần 8.000 đồng/cổ phiếu so với giá dự kiến), sau khi chững lại 1 phiên lại tăng tiếp 4 phiên để đạt mức 116.000 đồng/cổ phiếu.

Như vậy chỉ sau khoảng gần 1 tháng giao dịch, giá TSC đã tăng gấp 2,9 lần so với giá ban đầu. Đặc biệt, sự tăng giá diễn ra trong khi VN-Index đang từ từ rớt điểm hay nói cách khác, giá cổ phiếu nói chung đang giảm.

Tình hình tương tự xảy ra với cổ phiếu TCM (Dệt Thành Công) giá tăng liên tiếp 17 phiên, đạt đỉnh 111.000 đồng/cổ phiếu, tức gấp 2,47 lần giá dự kiến ban đầu) và SC5 (thuộc ngành xây dựng), giá tăng liên tiếp 7 phiên, đạt đỉnh 255.000 đồng/cổ phiếu, tức tăng 59,4%.

Tất nhiên, chưa nói tới các yếu tố như quỹ đầu tư mạnh tay mua cổ phiếu đó hay có tin tốt vào cùng thời điểm, nhưng nhiều nhà đầu tư có vẻ “sớm nhận ra” một điều: dường như đến thời của các cổ phiếu mới niêm yết, cứ chính thức giao dịch rồi tăng giá.

Do đó, trên thị trường OTC hình thành một phong trào săn lùng cổ phiếu sắp niêm yết và giá nhiều cổ phiếu thuộc loại này đã tăng chóng mặt ngay khi có tin về ngày sẽ chính thức lên sàn.

Các trường hợp của các cổ phiếu đã niêm yết sau đó như SSI (chuyển sàn), HT1 (Xi măng Hà Tiên 1), HPG (Tập đoàn Hòa Phát) hay còn nhiều cổ phiếu sắp niêm yết khác, dường như cũng chịu tác động từ “phong trào” này. Tuy nhiên, thực tế sau khi lên sàn, các cổ phiếu này lại rớt giá.

Nhiều người cho rằng giá cổ phiếu rớt do những người đã mua trước đây (khi cổ phiếu còn giao dịch trên thị trường OTC) hiện thực hóa lợi nhuận (có khi đạt đến trên 50% chỉ trong thời gian rất ngắn) hay do số lượng cổ phiếu đang lưu hành quá nhiều (DPM, SSI, HPG) nên bị loãng.

Do DPM, SSI và HPG nằm trong Top10 cổ phiếu có khối lượng niêm yết lớn nhất, nên biến động giá của các cổ phiếu này cũng góp phần tác động đến chỉ số VN-Index.

Theo quan điểm của chúng tôi, nguyên nhân tăng giảm giá trong thời gian qua phụ thuộc vào chính phương pháp định giá niêm yết dự kiến của chính các công ty niêm yết.

Theo chúng tôi, hiện nay, mức độ lạc quan của nhà đầu tư vào thị trường chứng khoán Việt Nam hiện ở mức cao, kỳ vọng vào các ngành “hot” như bất động sản, chứng khoán hay vào các công ty có tên tuổi, có thương hiệu đang là khá lớn. Mức kỳ vọng này thể hiện ở chỉ số P/E khá cao, bình quân P/E toàn thị trường tính đến nay khoảng 25 (bình quan số học) hay trên 32 (bình quân trọng số).

Tuy nhiên, việc xác định giá niêm yết dự kiến theo kiểu so sánh với P/E của công ty khác cũng có rủi ro. Đó là P/E của các công ty khác có thể đã cao so với bình quân toàn thị trường hay bình quân ngành. Bản thân các công ty đó (và đa số các công ty niêm yết khác trên sàn HOSE) sau quý 3 cũng đã công bố các chỉ tiêu kinh doanh và tài chính hết sức thuận lợi.

Nhưng nếu chỉ đơn thuần định giá theo P/E mà không tính đến các yếu tố khác cũng sẽ mang lại nhiều rủi ro cho cổ đông công ty đó hay cả thị trường.

Trái phiếu chuyển đổi: Chuyện ở Tây

Trái phiếu chuyển đổi là một công cụ tài chính thông dụng tại các thị trường phát triển.

Tại Việt Nam, trái phiếu chuyển đổi đã được sử dụng bởi một số doanh nghiệp trong khoảng 2 năm gần đây. Tuy nhiên, đặc thù áp dụng vào Việt Nam của trái phiếu chuyển đổi đã và đang gây ra một số rắc rối cho nhà đầu tư.

Trong bài biết này, người viết mong muốn trình bày một số vấn đề cơ bản về trái phiếu chuyển đổi để giúp các nhà đầu tư hiểu thêm về công cụ tài chính này tại các thị trường phát triển. Kỳ tới của bài viết, người viết xin trình bày các đặc thù của trái phiếu chuyển đổi khi áp dụng tại Việt Nam cũng như các vấn đề phát sinh để có hướng giải quyết.

Trái phiếu chuyển đổi là gì?

Trái phiếu chuyển đổi là một công cụ nợ cho phép trái chủ thực hiện quyền (mà không có nghĩa vụ) chuyển đổi sang cổ phiếu theo một tỷ lệ nhất định tại một thời điểm hoặc khoảng thời điểm nhất định trong tương lai.

Trước khi trái phiếu chuyển đổi được chuyển đổi thành cổ phiếu, trái chủ được thực hiện các quyền lợi và nghĩa vụ đối với một trái phiếu bình thường như nhận lãi suất và hoàn trả gốc khi đến hạn. Trong trường hợp chủ thể phát hành phá sản trước khi chuyển đổi, trái phiếu chuyển đổi sẽ có quyền ưu tiên thanh toán trước cổ phiếu.

Sự khác biệt của trái phiếu chuyển đổi so với trái phiếu thông thường đó là quyền chuyển đổi sang cổ phiếu theo một tỷ lệ cố định trong tương lai của trái chủ. Do đó, trái phiếu chuyển đổi có giá trị hơn trái phiếu thông thường. trái phiếu chuyển đổi được coi là một công cụ lưỡng tính “hybrid” do có tính chất của cả trái phiếu và cổ phiếu.

Về bản chất kinh tế, trái phiếu chuyển đổi được coi là một sản phẩm lồng ghép “2 trong 1” giữa trái phiếu doanh nghiệp và quyền mua cổ phiếu do chính doanh nghiệp phát hành (warrant). Quyền mua cổ phiếu cho phép người nắm quyền, mà không có nghĩa vụ mua, cổ phiếu tại một thời điểm trong tương lai với một mức giá xác định trước (strike price).

Về chủ thể phát hành có 2 loại quyền mua: quyền mua do doanh nghiệp trực tiếp phát hành (warrant) và quyền mua do thị trường phát hành (call option). Quyền mua do chủ thể phát hành làm tăng vốn của doanh nghiệp còn quyền mua do thị trường phát hành chỉ là một công cụ phái sinh, không có tác dụng làm tăng vốn doanh nghiệp. Về bản chất kinh tế, 2 loại quyền mua này cơ bản là tương đồng nhau.

Về thời hạn thực hiện quyền, quyền mua được phân thành quyền mua kiểu Mỹ cho phép thực hiện quyền trong một khoảng thời gian nhất định, trong khi quyền mua kiều Châu Âu cho phép thực hiện tại một ngày nhất định. Để mua quyền, người ta phải trả một khoản phí (premium). Khoản phí này cao hay thấp phụ thuộc vào giá trị của quyền mua. Quyền mua có thể được trao đổi trên thị trường thứ cấp một cách riêng rẽ hoặc đóng gói trong một sản phẩm tài chính như trái phiếu chuyển đổi. Do đó giá trị của quyền mua phải được thị trường xác định để làm cơ sở trao đổi.

Giá trị trái phiếu chuyển đổi được xác định thế nào?

Giá trị của trái phiếu chuyển đổi gồm 2 cấu phần, đó là giá trị của trái phiếu và giá trị của quyền chuyển đổi (quyền mua cổ phiếu).

Giá trị của trái phiếu được hiểu là giá trị hiện tại của các dòng tiền thanh toán gốc và lãi trái phiếu trong suốt kỳ hạn của trái phiếu, thông qua một lãi suất chiết khấu. Lãi suất chiết khấu này được quyết định dựa vào lãi suất chung trên thị trường (như trái phiếu kho bạc) và biên độ rủi ro tín dụng (credit spread) của chủ thể phát hành cũng như các tài sản đảm bảo của trái phiếu (nếu có).

Tại các thị trường phát triển, tất cả các trái phiếu phát hành ra cho công chúng đều phải được định mức tín nhiệm để làm cơ sở xác định biên độ rủi ro tín dụng. Các tổ chức định mức tín nhiệm danh tiếng trên toàn cầu tham gia định mức trái phiếu bao gồm Standard & Poor, Moody’s và Fitch Rating.

Lãi suất thị trường hay biên độ rủi ro tín dụng tăng đều làm tăng tỷ lệ chiết khấu và do đó làm giảm giá trị của trái phiếu và ngược lại. Do đó trên thị trường thứ cấp, giá trị của trái phiếu biến động phụ thuộc vào các nhân tố này cũng như quan hệ cung cầu.

Đối với trái phiếu chuyển đổi, do cuống lãi suất thường thấp hơn lãi suất vay thông thường mà doanh nghiệp hay lãi suất chiết khấu dùng để định giá trái phiếu, nên giá trị của trái phiếu thường thấp hơn giá trị danh nghĩa (par value). Phần thấp hơn thực chấp là phần phí mà nhà đầu tư phải bỏ ra để mua quyền mua cổ phiếu.

Giá trị quyền mua cổ phiếu phụ thuộc trước hết vào giá cổ phiếu. Khi giá cổ phiếu tăng thì quyền mua càng có giá trị và ngược lại. Phần chênh lệch giữ giá cổ phiếu hiện hành và giá chuyển đổi (strike price) được gọi là giá trị “nội tại” (intrinsic value) của quyền mua. Khi giá trị nội tại này > 0, thì lúc đó quyền mua đang có lãi (in the money) và ngược lại giá trị nội tại < 0 thì lúc đó quyền mua không có giá trị (out of money). Giá trị nội tại là một cấu phần quan trọng để xác định giá trị quyền mua.

Một quyền mua có giá trị nội tại > 0 chưa chắc đã mang lại lợi nhuận cho người sở hữu, nếu giá cổ phiếu suy giảm thấp hơn giá chuyển đổi tại ngày chuyển đổi. Ngược lại, một quyền mua có giá trị nội tại < 0 chưa chắc đã vô nghĩa với người sở hữu nếu giá cổ phiếu tăng cao hơn giá chuyển đổi tại ngày chuyển đổi. Điều đó cho thấy rằng, giá trị của quyền mua còn phụ thuộc vào một số yếu tố khác như:

1. Thời hạn thực hiện quyền. Thời hạn này càng dài thì quyền càng có giá trị và ngược lại. Điều này là do khi thời hạn còn dài thì cơ hội tăng giá cổ phiếu cao hơn, làm tăng giá trị nội tại của quyền mua;

2. Mức độ biến động thường xuyên của cổ phiếu (volatility). Cổ phiếu có mức độ biến động mạnh thì cơ hội tăng giá (và giảm giá) càng cao, do đó giá trị quyền mua càng cao và ngược lại; và

3. Lãi suất trên thị trường. Lãi suất càng giảm thì giá trị quyền mua càng cao và ngược lại, do tỷ lệ chiết khấu để tính giá trị hiện tại của giá trị nội tại sẽ tăng.

Các yếu tố trên hình thành một cấu phần quan trọng nữa của quyền mua gọi là giá trị “thời gian” (time value). Giá trị của quyền mua bằng giá trị nội tại cộng với giá trị thời gian.

Trái phiếu chuyển đổi đối với chủ thể phát hành

Có rất nhiều lý do doanh nghiệp phát hành trái phiếu chuyển đổi. Về cơ bản, trái phiếu chuyển đổi có cuống lãi suất thấp hơn trái phiếu thông thường do nhà đầu tư được hưởng quyền mua mà không phải trả phí (premium). Do đó, nếu doanh nghiệp có kế hoạch tăng vốn trong tương lai thì trái phiếu chuyển đổi có thể là một giải pháp huy động vốn tiết kiệm trong khi vẫn có tính hấp dẫn cao.

Trong những năm làm ăn khó khăn hoặc thị trường điều chỉnh, giá cổ phiếu xuống thấp hơn giá trị thực, doanh nghiệp không ngoan cũng chọn giải pháp trái phiếu chuyển đổi nhằm không bị thua thiệt cho các cổ đông khi tăng vốn bằng cổ phiếu.

Thông thường trái phiếu chuyển đổi được phát hành cho thị trường mà không nhất thiết cho các cổ đông hiện hữu. Do đó, giá chuyển đổi thường xoay quanh mức giá cổ phiếu hiện tại. Ví dụ Công ty A có giá cổ phiếu 100.000 VND (mệnh giá 10.000 VND) phát hành trái phiếu chuyển đổi mệnh giá 1.000.000 VND thì tỷ lệ chuyển đổi trong tương lai sẽ là 1 trái phiếu đổi thành 9-11 cổ phiếu.

Chính vì giá chuyển đổi thường xoay quanh giá trị hiện tại của cổ phiếu (chứ không phải mệnh giá cổ phiếu) nên giá trị của quyền mua thường không cao và lãi suất cũng chỉ giảm một chút so với lãi suất huy động bình thường của doanh nghiệp.

Do đó, khi chuyển đổi trái phiếu sang cổ phiếu, doanh nghiệp thu về một lượng thặng dư vốn khổng lồ gần bằng huy động vốn từ cổ đông mới. Đây là điểm rất khác so với một số trái phiếu chuyển đổi đang được phát hành tại Việt Nam sẽ được trình bày trong bài viết sau.

Lợi ích thứ hai của việc sử dụng trái phiếu chuyển đổi là làm đẹp các chỉ số tài chính như các chỉ số thu nhập trên cổ phiếu (EPS) và giá trên thu nhập (P/E). Bằng cách này, doanh nghiệp có thể lựa thời điểm chuyển đổi trái phiếu thành cổ phiếu tương ứng với những năm lợi nhuận cao để tránh hiệu ứng pha loãng cổ phiếu đột biến như khi phát hành cổ phiếu.

Các nhà đầu tư thiếu hiểu biết dễ bị lừa bởi những liều thuốc “tê” kiểu này, đặc biệt khi hiệu ứng pha loãng lớn. Để giúp các nhà đầu tư đánh giá độ mạnh của liều “thuốc tê”, quốc tế và hầu hết các nước đều có chuẩn mực kế toán về thu nhập trên cổ phiếu (EPS). Chuẩn mực này quy định các doanh nghiệp phải trình bày chỉ số EPS và EPS được pha loãng (Dilluted EPS) do các cam kết phát hành tăng vốn.

Lợi ích cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng của trái phiếu chuyển đổi đó là việc dung hòa lợi ích của trái chủ và cổ đông. Trái chủ và cổ đông là 2 đối tượng có mâu thuẫn lợi ích với nhau do họ cùng tranh dành miếng bánh lợi nhuận của doanh nghiệp với thứ tự ưu tiên khác nhau. Lợi ích của một bên sẽ là thiệt hại của bên kia. Các cổ đông có thể dễ dàng chấp thuận việc doanh nghiệp tham gia vào các dự án rủi ro để mang lại lợi nhuận cao nhưng các trái chủ chắc chắn sẽ không thích những kế hoạch làm tăng rủi ro tín dụng của doanh nghiệp.

Bằng việc kết hợp “2 trong 1”, doanh nghiệp tạo ra được một tầng lớp trái chủ dễ “thông cảm” với quyền lợi các cổ đông. Đây cũng là một giải pháp hay để giải quyết vấn đề mâu thuẫn lợi ích theo lý thuyết “Agency”.

Trái phiếu chuyển đổi đối với nhà đầu tư

Trái phiếu chuyển đổi có sức hấp dẫn với các nhà đầu tư, đặc biệt các nhà đầu tư không ưa mạo hiểm đầu tư trực tiếp cổ phiếu như các quỹ hưu trí hoặc các nhà đầu tư có tuổi.

Bằng cách mua sản phẩm “2 trong 1”, các nhà đầu tư không bị lỗ nặng khi giá cổ phiếu sụt giảm xuống dưới giá chuyển đổi (họ sẽ không thực hiện quyền chuyển đổi) mà vẫn có lợi khi giá cổ phiếu tăng mạnh (họ sẽ thực hiện quyền chuyển đổi rồi bán cổ phiếu sau khi chuyển đổi). Theo một nghiên cứu của Merill Lynch, khoảng 70% quyền mua bán kèm theo trái phiếu chuyển đổi mang lại lợi nhuận cho nhà đầu tư trên phạm vi toàn cầu.

Nhà đầu tư trái phiếu chuyển đổi có thể gặp rủi ro nếu doanh nghiệp có quyền ép buộc thời điểm chuyển đổi sớm khi giá cổ phiếu có xu hướng tăng mạnh vượt quá một mức nào đó. Thông thường các doanh nghiệp không cho phép giá cổ phiếu lên quá cao mà không thực hiện việc chuyển đổi vì họ muốn tranh thủ pha loãng cổ phiếu tại những thời điểm thuận lợi nhất nhằm điều hòa sự biến động thị giá cổ phiếu.

Trái phiếu chuyển đổi và hiệu ứng pha loãng thu nhập

Như trình bày ở trên, nhà đầu tư nên hiểu được hiệu ứng của trái phiếu chuyển đổi đối với giá cổ phiếu trong tương lai như thế nào. Chuẩn mực kế toán quốc tế số 33 (Thu nhập trên cổ phiếu) quy định các doanh nghiệp phải thuyết trình các chỉ số về thu nhập trên cổ phiếu không chỉ cho năm hiện tại mà còn cho tương lai có tính đến hiệu ứng pha loãng (dillution) nhằm cung cấp cho nhà đầu tư một bức tranh toàn cảnh. Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 30 (VAS30) cũng quy định tương tự về vấn đề này.

Các sự kiện pha loãng cổ phiếu bao gồm phát hành trái phiếu chuyển đổi, phát hành các quyền mua cổ phiếu (warrants), chương trình phát hành cổ phiếu cho nhân viên, các cam kết hợp đồng được thanh toán bằng phát hành thêm cổ phiếu, vv.

Chỉ số thu nhập trên cổ phiếu pha loãng được tính bằng mức thu nhập điều chỉnh chia cho số cổ phiếu điều chỉnh. Ví dụ doanh nghiệp A có mức thu nhập năm hiện tại là 1.000 tỷ và số cổ phiếu hiện tại 200 triệu cổ phiếu phổ thông (vốn 2.000 tỷ, mệnh giá 10.000 VND). EPS hiện tại là 5.000 VND.

Doanh nghiệp A phát hành 3.500 tỷ trái phiếu chuyển đổi lãi suất 6%/năm có thể chuyển thành 50 triệu cổ phiếu phổ thông trong tương lai (theo giá chuyển đổi 70.000 VND/ cổ phiếu). Thuế suất hiện hành và tương lai là 25%. Lãi suất phải trả hàng năm là 210 tỷ và thuế tiết kiệm là 52 tỷ (210 tỷ x 25%). Để tính EPS pha loãng, nhà đầu tư muốn biết được sau khi trái phiếu chuyển thành cổ phiếu thì thu nhập và số cổ phiếu thay đổi thế nào.

Thu nhập điều chỉnh là 1.000 tỷ + lãi suất trái phiếu 210 tỷ - thuế tiết kiệm 52 tỷ = 1.158 tỷ. Số cổ phiếu lưu thông bình quân năm sẽ là 250 triệu. Chỉ số EPS pha loãng = 4.632 VND. Như vậy EPS pha loãng thấp hơn EPS hiện tại. Nếu doanh nghiệp không có tăng trưởng trong năm pha loãng thì khả năng thị giá cổ phiếu sẽ giảm do thu nhập trên cổ phiếu bị giảm.

Kết luận

Trái phiếu chuyển đổi là một sản phẩm tài chính phức tạp, do nó có đặc tính trái phiếu và cổ phiếu. Việc hiểu bản chất của trái phiếu chuyển đổi cũng như những ưu nhược điểm trong việc áp dụng trái phiếu chuyển đổi - đối với cả doanh nghiệp phát hành và nhà đầu tư - có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của trái phiếu chuyển đổi tại thị trường Việt Nam. Các nhà đầu tư cần đặc biệt chú ý tới hiệu ứng pha loãng của trái phiếu chuyển đổi đối với thu nhập trên cổ phiếu (EPS), và do đó thị giá cổ phiếu trong tương lai.

Trong kỳ sau (Trái phiếu chuyển đổi: Chuyện ở Ta), người viết sẽ trình bày về thực trạng phát hành trái phiếu chuyển đổi tại Việt Nam và các vấn đề phát sinh.

Khi nào thì cổ phiếu bị tạm ngừng giao dịch?

Ngày 31/12/2007, Giám đốc Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Hà Nội đã ký Quyết định số 420/QĐ-TTGDHN về việc ban hành quy chế niêm yết chứng khoán tại sàn Hà Nội.

Quy chế này hướng dẫn khá cụ thể quy trình đăng ký niêm yết tại Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Hà Nội và quản lý các tổ chức niêm yết như: hoạt động đăng ký niêm yết lần đầu, thay đổi đăng ký niêm yết, kiểm soát và tạm ngừng giao dịch đối với chứng khoán niêm yết, huỷ niêm yết, và nghĩa vụ của các tổ chức niêm yết.

Đây được xem là bước tiếp theo trong quá trình hoàn thiện hệ thống văn bản quy định liên quan tới hoạt động quản lý thị trường tại sàn Hà Nội theo tinh thần của Luật Chứng khoán, đồng thời tạo cơ sở pháp lý giúp các hoạt động niêm yết chứng khoán và quản lý các tổ chức niêm yết trên sàn Hà Nội được tổ chức chặt chẽ và đi vào nền nếp.

Đáng chú ý, quy chế đã quy định về các trường hợp cụ thể khi Trung tâm xem xét tạm ngừng giao dịch đối với chứng khoán niêm yết, khi xảy ra một trong các trường hợp sau:

- Giá và khối lượng giao dịch chứng khoán có biến động bất thường;

- Tổ chức niêm yết vi phạm nghiêm trọng Quy chế công bố thông tin trên Trung tâm, đã bị đưa vào diện bị kiểm soát trong một tháng liên tục mà chưa khắc phục được nguyên nhân dẫn đến chứng khoán bị kiểm soát hoặc chưa có báo cáo Trung tâm Giao dịch Chứng khoán/Ủy ban Chứng khoán Nhà nước về các biện pháp khắc phục;

- Lợi nhuận sau thuế của tổ chức niêm yết là số âm trong hai năm liên tiếp;

- Cổ phiếu không có giao dịch trong vòng 120 ngày;

- Thực hiện việc tách, gộp cổ phiếu;

- Tách, sáp nhập doanh nghiệp;

- Khi có thông tin có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến giao dịch chứng khoán của tổ chức niêm yết và cần có sự xác nhận của tổ chức niêm yết;

- Theo yêu cầu của tổ chức niêm yết, khi có thông tin chưa công bố có thể ảnh hưởng đến giao dịch chứng khoán của tổ chức niêm yết;

- Trong trường hợp cần thiết để bảo vệ lợi ích của nhà đầu tư hoặc đảm bảo ổn định của thị trường.

Ngoài ra, trong trường hợp thấy cần thiết phải tạm ngừng giao dịch, Trung tâm sẽ có công văn thông báo việc tạm ngừng giao dịch cổ phiếu của tổ chức niêm yết và thực hiện công bố thông tin về việc tạm ngừng giao dịch trên các phương tiện công bố thông tin của Trung tâm.

Thời hạn tạm ngừng giao dịch, trừ trường hợp tách gộp cổ phiếu, không vượt quá 10 phiên giao dịch và có thể được Trung tâm giao dịch xem xét gia hạn trong những trường hợp Trung tâm giao dịch thấy cần thiết để bảo vệ lợi ích của nhà đầu tư hoặc đảm bảo ổn định của thị trường.

Cũng theo quy chế, một số điều kiện cơ bản đối với việc niêm yết cổ phiếu tại Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Hà Nội bao gồm:

- Là công ty cổ phần có vốn điều lệ đã góp tại thời điểm đăng ký niêm yết từ 10 tỷ đồng Việt Nam trở lên tính theo giá trị ghi trên sổ kế toán;

- Hoạt động kinh doanh của năm liền trước năm đăng ký niêm yết phải có lãi, không có các khoản nợ phải trả quá hạn trên một năm và hoàn thành các nghĩa vụ tài chính với Nhà nước;

- Cổ phiếu có quyền biểu quyết của công ty do ít nhất 100 cổ đông nắm giữ;

- Cổ đông là thành viên hội đồng quản trị, ban kiểm soát, giám đốc hoặc tổng giám đốc, phó giám đốc hoặc phó tổng giám đốc và kế toán trưởng của công ty phải cam kết nắm giữ 100% số cổ phiếu do mình sở hữu trong thời gian 6 tháng kể từ ngày niêm yết và 50% số cổ phiếu này trong thời gian 6 tháng tiếp theo, không tính số cổ phiếu thuộc sở hữu Nhà nước do các cá nhân trên đại diện nắm giữ.

Trình tự một cuộc đấu giá diễn ra như thế nào?

Khi NĐT muốn tham gia đấu giá cổ phiếu của doanh nghiệp phát hành lần đầu hoặc phát hành thêm, NĐT cần phải biết trình tự thực hiện một cuộc đấu giá để tiện theo dõi và tham gia đấu giá đúng thời điểm.

1.NĐT có thể tìm thấy thông tin về các cuộc đấu giá cổ phiếu sắp diễn ra trong phần “Đấu giá/ Lịch đấu giá” trên website của TTGDCK Hà Nội, Sở GDCK TP. HCM, Uỷ ban chứng khoán Nhà nước hoặc trên website của các công ty chứng khoán. Các thông tin cần quan tâm trong lịch đấu giá, đó là:

- Đại lý đấu giá (nơi đấu giá)

- Ngày giờ đấu giá (ngày giờ hết hạn đăng ký và đặt cọc; ngày giờ hết hạn bỏ phiếu tại đại lý đấu giá; ngày giờ đấu giá).

- Số lượng cổ phần được đưa ra đấu giá.

- Giá khởi điểm của cổ phiếu.

2. Khoảng 1 hoặc 2 ngày trước ngày hết hạn bỏ phiếu, TTGDCK Hà Nội hoặc Sở GDCK TP.HCM sẽ công bố số người đăng ký và số lượng cổ phiếu đăng ký tham gia cuộc đấu giá trong mục “Tin tức/Tin tức từ Sở GDCK TP.HCM” trên website của Sở GDCK TP.HCM hoặc trong phần “Thông tin thị trường/Công bố thông tin/Tin tức từ TTGDCK Hà Nội” trên website của TTGDCK Hà Nội.

3. Kết quả đấu giá được thông báo trong phần “Tin tức/Tin tức từ Sở GDCK TP.HCM” hoặc “Đấu giá/Kết quả đấu giá” trên website của Sở GDCK TP.HCM; hoặc trong phần “Thông tin thị trường/Công bố thông tin/Tin tức từ TTDGCK Hà Nội” hoặc “Đấu giá/Kết quả đấu giá” trên website của TTGDCK Hà Nội; hoặc trên website của các công ty chứng khoán.

Ngoài ra, các nhân viên tư vấn của Công ty Chứng khoán Hà Nội (HSSC) và các công ty chứng khoán khác sẽ hướng dẫn nhà đầu tư một cách chi tiết về cách thức tham gia đấu giá.

Giá tham chiếu vào ngày chào sàn của CP, chứng chỉ quỹ, trái phiếu niêm yết lần đầu

Chỉ trong hai tháng cuối năm 2007 và đầu năm 2008, giới đầu tư chứng kiến một loạt cổ phiếu mới chào sàn. Vậy nhà đầu tư có thể lấy thông tin từ đâu nếu muốn định giá của cổ phiếu, chứng chỉ quỹ mới niêm yết trong ngày giao dịch đầu tiên?

Đối với sàn TP.HCM (HOSE)

Giá tham chiếu sẽ là mức giá giao dịch dự kiến được tổ chức niêm yết và tổ chức tư vấn niêm yết (nếu có) đưa ra. Nhà đầu tư sẽ căn cứ vào mức giá này để đặt lệnh mua bán. Biên độ dao động giá trong ngày giao dịch đầu tiên là +/- 20% so với giá giao dịch dự kiến. Biên độ này chỉ áp dụng trong ngày giao dịch đầu tiên. Từ ngày kế tiếp, biên độ dao động được áp dụng theo quy định hiện hành trong ngày giao dịch: đối với cổ phiếu và chứng chỉ quỹ đầu tư: +/- 5% (so với giá tham chiếu).

Nếu trong 3 ngày giao dịch đầu tiên, cổ phiếu, chứng chỉ quỹ mới niêm yết vẫn chưa có giá đóng cửa, tổ chức niêm yết sẽ phải xác định lại giá giao dịch dự kiến.

Đối với sàn Hà Nội (HaSTC)

Nhà đầu tư sẽ không tìm thấy giá tham chiếu vào ngày giao dịch đầu tiên. Mức giá tham chiếu trong ngày này sẽ căn cứ vào cung cầu thực tế của thị trường, cũng như kỳ vọng của nhà đầu tư đối với cổ phiếu mới niêm yết. Do vậy, họ sẽ gặp khó khăn nhất định khi xác định giá trị giao dịch trong ngày cổ phiếu chào sàn.

Tuy nhiên, để giúp nhà đầu tư có những thông tin về cổ phiếu, chứng chỉ quỹ mới niêm yết, tránh mua cổ phiếu vượt quá giá trị thực, nhà đầu tư có thể nhờ đội ngũ tư vấn, phân tích của các CTCK nơi mình mở tài khoản.

*Lưu ý: HOSE và HASTC không quy định mức giá giao dịch dự kiến, biên độ dao động giá đối với trái phiếu mới niêm yết trong ngày giao dịch đầu tiên.

Chứng khoán và chỉ số giá:

Năm nay sẽ sáng hơnQuan hệ giữa chỉ số giá (CPI) và thị trường chứng khoán là mối quan hệ phức tạp, hai chiều, vừa có tính trực tiếp, vừa có tính gián tiếp.

Trong năm 2008, dự báo triển vọng thị trường chứng khoán lẫn CPI đều tốt hơn năm 2007.

Tác động qua lại và một số khác biệt

Thông thường, giả định các nhân tố khác liên quan đến thị trường chứng khoán không đổi, nếu CPI ổn định ở mức 5% là điều kiện lý tưởng để thị trường chứng khoán hoạt động bình thường, còn khi CPI tăng cao hơn sẽ ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán qua bốn cơ chế:

1. CPI tăng sẽ trực tiếp làm tăng khó khăn cho các doanh nghiệp gắn với việc phải tăng lãi vay tín dụng, tăng lương và các chi phí đầu vào khác. Điều này làm giảm lợi nhuận kinh doanh và lợi tức cổ phiếu, các báo cáo tài chính kém sáng sủa và chứng khoán của các doanh nghiệp cũng trở nên kém hấp dẫn hơn...

2. CPI tăng sẽ làm tăng áp lực buộc Nhà nước phải thực hiện chính sách tín dụng thắt chặt, như giảm hạn mức tín dụng, tăng dự trữ bắt buộc, tăng lãi suất cơ bản và lãi chiết khấu ngân hàng, các điều kiện tín dụng khác cũng ngặt nghèo hơn, khiến các nhà đầu tư chứng khoán tiếp cận nguồn tín dụng khó khăn và đắt đỏ hơn, vì vậy làm giảm đầu tư vào thị trường chứng khoán...

3. CPI tăng sẽ kéo theo việc các ngân hàng tăng lãi suất huy động vốn, thúc đẩy việc tăng tiền gửi tiết kiệm hoặc mua vàng để bảo toàn tiền vốn của nhà đầu tư, điều này cũng làm thu hẹp dòng vốn đầu tư trên thị trường chứng khoán...

4. CPI tăng có thể còn gây hai tác dụng trái chiều khác là: tăng bán ra các chứng khoán “xấu” để rút vốn khỏi thị trường chứng khoán và tăng mua vào những chứng khoán “tốt” để tránh lạm phát.

Xu hướng bán tháo chứng khoán thường xảy ra khi trên thị trường chứng khoán có nhiều chứng khoán chất lượng thấp và điều này làm giảm sút lòng tin của các nhà đầu tư, nhất là các nhà đầu tư không chuyên nghiệp, vốn mỏng...

Lạm phát của Việt Nam 2007 đã ở mức kỷ lục 12,63% và ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán Việt Nam theo cả bốn cơ chế tác động nêu trên, nghĩa là về cơ bản sẽ làm giảm sự sôi động mua - bán trên thị trường này.

Tuy nhiên, có hai điểm đáng chú ý riêng có của thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay khiến các cơ chế tác động nêu trên không hoàn toàn đầy đủ và đúng về mặt logic.

Một mặt, dường như các nhà đầu tư không chịu tác động nhiều lắm của các báo cáo tài chính chính thức của các doanh nghiệp và tổ chức niêm yết hoặc chưa niêm yết trên thị trường chứng khoán.

Đây là hiện tượng không bình thường, mà nguyên nhân có thể từ hai phía, hoặc do chất lượng báo cáo tài chính và uy tín thực tế của doanh nghiệp chưa cao; tâm lý đầu tư ngắn hạn hoặc theo đám đông còn đậm; hoặc do lãi suất ngân hàng đang thực âm và lượng tiền trong dân còn lớn, khiến nhu cầu đầu tư chứng khoán vẫn khá nóng nếu xuất hiện các cơ hội đầu tư hấp dẫn, nhất là trước tin đồn về các đợt IPO sắp tới của nhiều doanh nghiệp lớn.

Hơn nữa, ở Việt Nam lạm phát dường như đã ở đỉnh cao, trong khi thị trường chứng khoán lại đang ở đáy cơn sốt lạnh và đang trên đà hồi phục, dù chưa vững chắc.

Triển vọng trong năm 2008

Nói cách khác, trong giả định CPI không trở thành lạm phát phi mã hay siêu lạm phát kéo dài (tức từ trên 15% trở lên), thì thị trường chứng khoán vẫn chịu sự tương tác đồng thời và khá cân bằng bởi cả hai luồng sức ép nhiều chiều trên.Vì vậy, thị trường chứng khoán không hoàn toàn đóng băng, hay đổ vỡ, nhưng cũng khó sốt cao hoặc bán tháo như đã từng có vừa qua.

Tuy nhiên, nếu Ngân hàng Nhà nước tăng cường sử dụng các công cụ nghiệp vụ để hút tiền về, thì thị trường chứng khoán có bị tác động nhiều không?

Như trên đã phân tích, nếu thị trường tín dụng bị thắt chặt thì chắc chắn sẽ gây sức ép kiềm chế chung sự sôi động thị trường chứng khoán, nhất là đối với các nhà đầu tư dùng vốn vay ngân hàng để đầu tư chứng khoán. Trên thực tế, mức tác động của việc Ngân hàng Nhà nước hút tiền về ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán còn tùy thuộc vào các công cụ nghiệp vụ mà Ngân hàng Nhà nước sẽ sử dụng.

Nếu Ngân hàng Nhà nước tích cực dùng nghiệp vụ thị trường mở, nhất là tăng lãi suất cơ bản và lãi suất chiết khấu, tăng mức dự trữ bắt buộc, giảm hạn mức tín dụng ngân hàng... thì sẽ làm giảm lượng tiền trong lưu thông và giảm dòng đầu tư chứng khoán. Khi đó thị trường chứng khoán sẽ bị kiềm tỏa, lạnh hơn.

Còn nếu việc hút tiền của Ngân hàng Nhà nước chỉ dừng lại ở việc tăng phát hành các chứng khoán ngân hàng và trái phiếu chính phủ khác thì không gây ảnh hưởng kiềm tỏa, mà thậm chí còn tạo xung lực mới làm nóng thị trường chứng khoán hơn (vì cho đến nay giới đầu tư vẫn coi các chứng khoán do Nhà nước phát hành là hàng tốt, lãi suất hấp dẫn, an toàn và có tính thanh khoản cao...).

Ngoài ra, nếu loại trừ các nhân tố từ bên ngoài như xu hướng tăng lạm phát, giảm tốc độ tăng trưởng GDP và một số bất ổn về kinh tế xã hội ở nhiều nước trong khu vực... thì triển vọng thị trường chứng khoán và CPI Việt Nam 2008 về cơ bản sẽ tốt hơn năm 2007 vì các lý do chủ yếu sau đây:

- Do mặt bằng giá cả trong nước và giá chứng khoán mới đã được hình thành, dần đi vào ổn định sau một thời gian điều chỉnh.

- Động lực và cơ hội phát triển kinh tế của Việt Nam, nhất là nhu cầu và nguồn vốn đầu tư phát triển còn dồi dào cả vốn trong nước và vốn nước ngoài, sẽ tạo thuận lợi chung cả về nhận thức, tâm lý và thực tiễn hành động cho các bên có liên quan. Năm 2008 và thời gian tới sẽ có nhiều đợt IPO mới hấp dẫn giới đầu tư và giúp phát triển thị trường chứng khoán.

- Kinh nghiệm quản lý và cơ chế thị trường của Việt Nam sẽ tốt hơn nhờ quyết tâm của cơ quan quản lý và yêu cầu của thị trường. Cạnh tranh thị trường sẽ đầy đủ và lành mạnh hơn.

Bài viết của TS. Nguyễn Minh Phong –

Các phương pháp định giá cổ phiếu

Áp dụng phương pháp định giá cổ phiếu nào để cho ra kết quả chính xác nhất là điều mà các nhà đầu tư cần cân nhắc

Định giá cổ phiếu là một công đoạn không thể thiếu trong tất cả các quyết định đầu tư của cá nhân cũng như tổ chức. Có nhiều phương pháp định giá dựa trên những quan điểm và khả năng áp dụng khác nhau. Tuy nhiên, tựu chung chỉ có hai nhóm phương pháp phổ biến: phương pháp chiết khấu và phương pháp so sánh. Ngoài ra, còn có một phương pháp định giá trực tiếp thông qua tài sản ròng của doanh nghiệp, nhưng ít phổ biến hơn và không thuộc phạm vi đề cập của bài viết này.

Phương pháp chiết khấu

Phương pháp chiết khấu dòng tiền có nguyên lý cơ bản: giá trị một tài sản phải bằng với những gì nhận được từ tài sản đó trong tương lai. Có nghĩa là chúng ta phải dự đoán tài sản đó tạo ra được dòng tiền bao nhiều trong tương lai. Vì doanh nghiệp luôn được kỳ vọng sẽ tồn tại mãi mãi, hay ít ra cũng không thể xác định thời điểm doanh nghiệp sẽ đóng cửa, nên dòng tiền này được dự tính chó đến vĩnh viễn.

Dĩ nhiên, giá trị doanh nghiệp không thể có được bằng cách cộng tất cả lượng tiền nhận được ở những thời điểm khác nhau lại, mà phải thông qua phương pháp biến đổi gọi là chiết khấu. Vậy, tính chiết khấu như thế nào? 1.000 USD hiện tại trong 3 năm tới sẽ có giá trị bao nhiêu? Không khó để đưa ra câu trả lời bằng cách đem 1.000 USD đi đầu tư và xem sẽ mang về được bao nhiều trong 3 năm tới. Tỉ suất sinh lợi nhuận kỳ vọng của nhà đầu tư sẽ quyết định giá trị tương lai của 1.000 USD đó. Chiết khấu đơn giản là cách tính ngược lại: chia một giá trị tương lai cho một tỉ suất chiết khấu (chẳng hạn như tỉ suất sinh lợi) để nhận được giá trị ở hiện tại. Nhờ chiết khấu, các con số ở những thời điểm khác nhau trong tương lai có thể cộng lại sau khi quy về hiện tại

Các phương pháp định giá bằng chiết khấu

Nguyên tắc tổng quát thì khá đơn giản. Nhưng sự đa dạng trong cách nhìn nhận dòng tiền đã tạo ra nhiều phương pháp định giá khác nhau.

Mô hình chiết khấu cổ tức: Đây là mô hình đơn giản nhất. Giống như việc gửi tiết kiệm hưởng lãi, mô hình này cho rằng lợi ích thiết thực nhất của nhà đầu tư chính là cổ tức hàng năm. Vì vậy, cổ phiếu sẽ được định giá qua toàn bộ dòng cổ tức nhận được trong tương lai. Rõ ràng, cách định giá này dựa trên một quan điểm không phổ biến lắm của nhà đầu tư, do đó giá trị thực tế của nó cũng không cao.

Mô hình FCFF (Free Cash Flow to Firm): phương pháp này định giá toàn bộ doanh nghiệp, bao gồm cả nợ và vốn chủ sở hữu, bằng cách ước tính dòng tiền tạo ra cho doanh nghiệp sau khi trừ chi phí hoạt động và nghĩa vụ thuế với Nhà nước, nhưng không trừ ra phần trả nợ  vay. Để có được giá trị vốn cổ phần, phải tiếp tục lấy giá trị doanh nghiệp có được trừ đi giá trị của nợ. Đây là phương pháp tổng quát và có tính khoa học cao, vừa được áp dụng trong xác định giá trị doanh nghiệp để cổ phần hóa cũng như tính toán giá trị cổ phiếu.

Mô hình FCFE (Free Cash Flow to Equity): Mô hình này cũng tương tự như FCFF, chỉ khác ở chỗ dòng tiền trừ luôn phần nợ trả vay, vì vậy kết quả nhận được sẽ là giá trị của toàn bộ vốn cổ phần. Như vậy, thoạt nhìn có vẻ như mô hình FCFE cho kết quả định giá trực tiếp hơn FCFF. Tuy nhiên, nhược điểm của mô hình FCFE là đòi hỏi thông tin về nợ vay của doanh nghiệp trong tương lai, bao gồm cả số lượng và lãi suất. Nhưng nếu cấu trúc vốn của doanh nghiệp được dự báo có nhiều thay đổi, hoặc thị trường tín dụng đang bất ổn, thì con số nợ phải trả hàng năm là bất định. Và như thế định giá bằng mô hình FCFE sẽ thiếu chính xác.

Những vấn đề gặp phải

Phương pháp chiết khấu định giá doanh nghiệp trên cơ sở xem xét khả năng sinh lợi của doanh nghiệp trong tương lai. Phương pháp này cũng được nhiều người đồng ý là khoa học nhất. Tuy nhiên, có không ít khó khăn trong việc áp dụng phương pháp chiết khấu, nhất là trong các trường hợp sau:

-          Doanh nghiệp mới thành lập hoặc hoạt động chưa lâu: Không đủ số liệu làm căn cứ dự toán tương lai.

-          Doanh nghiệp đang gặp trục trặc trong hoạt động: Kết quả kinh doanh bị lỗ, dòng tiền âm, sắp sửa giải thể hay phá sản.

-          Doanh nghiệp hoạt động theo chu kỳ: Rất dễ tính sai do dựa vào số liệu lúc đang ở đỉnh cao hay đáy suy thoái.

-          Doanh nghiệp có tài sản không sử dụng, tài sản là bằng phát minh, sáng chế: Khả năng sinh lợi của các tài sản loại này thường bị bỏ qua do thiếu cơ sở ước tính.

-          Doanh nghiệp đnag tái cấu trúc hoặc liên quan đến mua bán, sáp nhập: Xác định tác động của việc tái cấu trúc, tác động cộng hưởng (synergy) là vô cùng khó khăn, trong khi chính những tác động này lại quyết địn đến phần lớn giá trị doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, phương pháp chiết khấu đòi hỏi một trình độ tài chính nhất định. Việc tính toán các dòng tiền trong tương lai cũng yêu cầu rất nhiều thông tin về doanh nghiệp, bối cảnh ngành nghề, kinh tế vĩ mô… Vì vậy, phương pháp này chủ yếu được các tổ chức tài chính sử dụng hơn là các nhà đầu tư cá nhân.

Phương pháp so sánh

Xác định giá bằng phương pháp so sánh dễ dàng hơn chiết khấu nhiều. Nguyên tắc cơ bản là xác định mộ hệ số có thể phản ánh tính đắt/rẻ của cổ phiếu, sau đó dùng hệ số bình quân của ngành hoặc doanh nghiệp có nhiều điểm tương đồng để áp vào doanh nghiệp cần định giá và làm một phép tính nhân đơn giản với chỉ tiêu tương ứng để tìm ra giá cổ phiếu. Thông dụng nhất là hệ số P/E (thị giá/giá trị lợi nhuận của cổ phiếu), ngoài ra còn có P/BV (giá/giá trị sổ sách cổ phần), P/S (thị giá/doanh số). phương pháp này so sánh doanh nghiệp cần định giá với các doanh nghiệp tương tự với bình quân ngành, nên chứa đựng nhiều yếu tố tâm lý thị trường.

Kết quả của phương pháp so sánh có thể thay đổi rất nhanh theo biến động chung của thị trường, mà khong liên quan gì đến hoạt động của doanh nghiệp. Chính vì vậy, các nhà tài chính bảo thủ cho rằng, phương pháp này chỉ phản ánh giá cả thị trường của cổ phiếu (market value), chứ không phải là giá trị cốt lõi (value) xuất phát từ hoạt động của doanh nghiệp.

Thực tế định giá trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn đang trong thời kỳ sơ khai. Dữ liệu hoạt động của các doanh nghiệp phần lớn chỉ có từ 2-3 năm gần nhất, thông tin thống kê về ngành, về thị trường còn thiếu… Tuy nhiên, điều đó không ngăn cản các tổ chức tài chính lấ phương pháp chiết khấu làm nền tảng cho các quyết định đầu tư của mình và sử dụng phương pháp so sánh để bổ sung. Kết quả định giá có được là một phép tính tổng hợp từ nhiều phương pháp khác nhau, với tỉ trọng lớn hơn cho các phương pháp chiết khấu.

Cá biệt, có tổ chức sử dụng đến 8 phương pháp để định giá một cổ phiếu (5 chiết khấu và 3 so sánh). Hệ quả là cùng một doanh nghiệp với các thông tin như nhau nhưng mỗi tổ chức sẽ cho một kết quả định giá khác nhau. Trong khi đó, nhà đầu tư cá nhân thường chỉ biết mỗi phương pháp P/E để tính toán giá trị cổ phiếu. Vì vậy, lựa chọn phương pháp định giá phù hợp cũng là một nghệ thuật.

Định giá cổ phiếu bằng phương pháp chiết khấu và so sánh

Phương pháp chiết khấu

Phương pháp so sánh

Ưu điểm

Gắn với hoạt động DN

Sát với tâm lý thị trường, tính toán

Đơn giản

Nhược điểm

Tính phức tạp, đòi hỏi trình độ chuyên môn

Ít gắn với hoạt động doanh nghiệp

Đối tượng sử dụng

Tổ chức

Tổ chức, cá nhân

Logic của những cổ phiếu giá trị

Nếu bạn là một nhà đầu tư chứng khoán, trước khi quyết định mua cổ phiếu, bạn cần phải hết sức cẩn trọng. Ðặc biệt là cần tính toán kỹ và xác định xem cổ phiếu của công ty đó có giá trị hay không. Tốt nhất là nên nắm được cách thức đầu tư và an toàn nhất nên chọn các công ty đã có những thành công và tiếng tăm nhất định trên thị trường.

Nói thì rất dễ, nhưng để tìm ra được những dấu hiệu quan trọng giúp bạn nhận biết việc đầu tư của mình có chính xác và khôn ngoan hay không lại không đơn giản chút nào. Dưới đây là cách thức và các dấu hiệu giúp bạn nhận ra các cổ phiếu có giá trị trên thị trường.

Đầu tiên, bạn hãy lập ra một danh sách các công ty lớn, đã phát hành cổ phiếu ra thị trường. Sau đó bạn sẽ thường xuyên theo dõi sự lên xuống giá cổ phiếu đó trên thị trường.

Tuy nhiên, để xác định đâu là một công ty lớn, cổ phiếu của nó sẽ có giá trị trên thị trường, bạn cần phải căn cứ vào năm dấu hiệu phân biệt quan trọng sau đây:

1. Có thương hiệu nổi tiếng và uy tín trên thị trường

Trước hết, bạn hãy nghĩ đến các thương hiệu nổi tiếng trên thế giới mà chủ sở hữu của nó đã đầu tư vào sản xuất trong đất nước bạn, dưới dạng các công ty 100% vốn nước ngoài hay các công ty liên doanh. Ví dụ như General Electric, Microsoft, Apple, Marlboro…, đó là những thương hiệu được xếp hạng trong 40 thương hiệu nổi tiếng nhất trên thế giới, theo sự bình chọn và đánh giá của Tổ chức tư vấn thương hiệu Interbrand. Dấu hiệu này rất quan trọng, đảm bảo sự thành công trong kinh doanh của công ty này trên đất nước của bạn, và hiển nhiên cổ phiếu của họ chắc chắn sẽ có giá trị trên thị trường. Nếu bạn quyết định đầu tư vào cổ phiếu của những công ty này, mức độ rủi ro sẽ rất ít.

2. Kinh doanh những sản phẩm và dịch vụ có ý nghĩa

Bạn hãy tìm kiếm những công ty mà sản phẩm/dịch vụ của chúng thực sự là nhu cầu thiết yếu và là sở thích của người tiêu dùng. Các công ty dược phẩm, ví dụ, như hãng dược phẩm khổng lồ Novartis của Thụy Sĩ chẳng hạn, những sản phẩm do công ty này sản xuất ra như thuốc bổ Calcium và dầu nong… bán đắt như tôm tươi. Bất kể khách hàng là người lắm tiền nhiều của hay không dư dả lắm, họ đều sẵn sàng mua những sản phẩm như vậy.

Tại sao vậy? Bởi kinh tế ngày một tăng trưởng đã khuyến khích người dân có nhu cầu chăm sóc sức khỏe cao hơn. Đồng hành với sự thịnh vượng kinh tế là xu hướng ngồi làm việc tại chỗ trước màn hành vi tính nhiều hơn. Trẻ em cũng không thoát khỏi xu hướng này. Các nhân tố đó sẽ dẫn đến tình trạng béo phì, tăng huyết áp hay tiểu đường, khiến nhu cầu sử dụng thuốc gia tăng.

Bên cạnh đó, các hãng khác như Coca-Cola hay Yum!... cũng là chủ sở hữu những sản phẩm rất được người tiêu dùng ưa chuộng, và chắc chắn chúng sẽ còn được mua nhiều.

3. Thu nhập chắc chắn và đáng tin cậy; tăng trưởng trong bán hàng và lợi nhuận chính đáng

Tức là trước khi quyết định đầu tư vào cổ phiếu của một công ty, bạn nên xem xét ba vấn đề cơ bản của công ty là: thu nhập; lượng hàng bán ra trên thị trường và lợi nhuận.

- Về thu nhập, bạn có thể sử dụng một số chỉ tiêu sau để đánh giá sự chắc chắn và đáng tin cậy của công ty:

+ Chỉ số thu nhập trên một đơn vị cổ phiếu – EPS (Earning per Share): thu nhập dòng hay lợi nhuận sau thuế có thể được xem xét bằng tổng lợi nhuận hay xét trên một đơn vị cổ phiếu gọi là chỉ số EPS. Một công ty có sự gia tăng về tốc độ tăng trưởng thu nhập khi tốc độ tăng trưởng thu nhập của quý sau cao hơn quý trước. Một cổ phiếu tốt, có tốc độ gia tăng về tăng trưởng thu nhập cao hơn so với ba hay bốn quý trước. Tăng trưởng của chỉ số thu nhập ít nhất là 25% so với cùng quý của năm trước. EPS hàng năm của cổ phiếu tốt ít nhất phải tăng trưởng 25% so với ba năm trước.

Ví dụ, Tập đoàn Johnson & Johnson có thu nhập tăng trong 73 năm liên tiếp, có tốc độ tăng đột biến tiền lãi cổ phần (cổ tức) trong 44 năm liên tiếp, và công khai yết thị thu nhập kiếm được tăng trong 21 năm liên tiếp. Theo bạn, cổ phiếu của tập đoàn này có thực sự hấp dẫn không?

+ Chỉ số thị giá chia cho thu nhập của mỗi cổ phần – P/E là một trong những chỉ số phân tích quan trọng quyết định đầu tư chứng khoán của nhà đầu tư. Thu nhập từ cổ phiếu sẽ có ảnh hưởng quyết định đến giá thị trường của cổ phiếu đó. Hệ số P/E đo lường mối quan hệ giữa giá thị trường (Market Price – PM) và thua nhập của mỗi cổ phiếu (EPS) và được tính như sau:

P/E= PM/EPS.

Thông thường, nhiều người cho rằng nên chọn mua những cổ phiếu có P/E thấp vì theo họ những cổ phiếu có chỉ số này cao là đắt và không nên mua. Nhưng trên thực tế, những cổ phiếu tốt nhất thường có chỉ số này rất cao.

Hệ số P/E rất có ích cho việc định giá cổ phiếu. Giả sử bạn đang muốn mua một cổ phiếu hiện tại chưa được giao dịch trên thị trường, nhưng chưa biết mua với giá bao nhiêu là hợp lý. Nếu bạn biết thu nhập của công ty này (EPS), bạn có thể lấy nó nhân với chỉ số P/E được công bố trên thị trường giao dịch chứng khoán của nhóm cổ phiếu tương tự như cổ phiếu này, bạn sẽ xác định được giá của cổ phiếu mà bạn muốn mua.

- Về sự tăng trưởng bán hàng: Đây là chỉ tiêu quan trọng nhất để đo lường một công ty có sức mạnh hay không và là nhân tố chính của tăng trưởng. Khi chọn lựa cổ phiếu tốt hãy tìm công ty có tốc độ bán hàng mạnh để làm tiền đề cho tăng trưởng thu nhập. Tiêu chí để xác định công ty có tăng trưởng bán hàng tốt nếu ba quý gần nhất có sự tăng lượng hàng bán lớn hơn hoặc bằng 25% so với quý gần nhất trước đó.

- Về lợi nhuận: có thể đánh giá trên hai chỉ tiêu:

+ Lợi nhuận ròng: đánh giá tỷ lệ chuyển doanh thu thành thu nhập. Trên quan điểm của nhà đầu tư, nên tìm những công ty có sự tăng về tỷ lệ lợi nhuận ròng/doanh thu. Con số này càng lớn thì có nghĩa công ty đang có xu hướng quản lý và các hoạt động khác tốt lên. Tiêu chí để xác định cho chỉ tiêu này là lợi nhuận trước thuế ít nhất đạt 18% doanh thu. Yêu cầu lợi nhuận sau thuế luôn đạt 10% trở lên.

+ Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE): Hệ số này phản ánh mức thu nhập ròng trên vốn cổ phần của cổ đông.

ROE= Lợi nhuận ròng/Vốn cổ đông hay giá trị tài sản ròng hữu hình.

Hệ số này thường được các nhà đầu tư phân tích để so sánh với các cổ phiếu khác nhau trên thị trường. Thông thường, hệ số thu nhập trên vốn cổ phần càng cao thì các cổ phiếu càng hấp dẫn, vì hệ số này cho thấy cách đánh giá khả năng sinh lời và các tỷ suất lợi nhuận của công ty khi đem so sánh với hệ số thu nhập trên vốn cổ phần của các công ty khác.

4. Chịu sự quản lý và điều hành bởi các nhà lãnh đạo tài ba

Đây là một trong những tiêu chuẩn và dấu hiệu khá quan trọng mà bạn nên tìm hiểu trước khi quyết định đầu tư. Nếu nhà lãnh đạo giỏi, công ty sẽ phát triển đúng hướng và sẽ là yếu tố đảm bảo sự thành công trong đầu tư vào cổ phiếu của bạn. Thậm chí, nếu chẳng may công ty rơi vào tình trạng gay go, trước bờ vực của sự phá sản, nhưng nếu được điều hành và dẫn dắt của một nhà lãnh đạo tài ba, rất có thể nó sẽ vượt qua được khó khăn, quay về đúng hướng.

Richard Parson – Giám đốc điều hành của Time Warner là một trong những nhà lãnh đạo tài giỏi như thế. Ông đã làm được một điều kỳ diệu: giá cổ phiếu của hãng gần như đã quay về mức trước khi rơi vào khủng hoảng, trước khi ông về nắm quyền. Sau cuộc sáp nhập khủng hoảng với AOL trong năm 2001, giá cổ phiếu Time Warner đã rớt tự do. Thế nhưng trong năm 2005, Parson đã dần kéo công việc kinh doanh của hãng truyền thông lớn nhất thế giới này trở về quỹ đạo cũ. Ông đã giải quyết dứt điểm từng vấn đề đau đầu của Time Warner, từ trả bớt nợ, bán bớt các bộ phận làm ăn không hiệu quả cho đến dàn xếp ổn thỏa các các cuộc điều tra liên bang và vụ kiện của các cổ đông.

Bạn có thể tìm hiểu thông tin có ích và ấn tượng về các nhà lãnh đạo giỏi, có uy tín trên các trang web giới thiệu về doanh nghiệp và doanh nhân. Ví dụ, trên trên web www.fool.com, có nhiều tin tức về những nhà lãnh đạo này trên chuyên mục “xác định sự quản lý có hiệu quả” (Identifying effective management) hay “Điều tra về đầu tư” (Investigative Investing).

5. Có lợi thế cạnh tranh nhất định

Trở lại ví dụ của hãng Time Warner và AOL sau khi sáp nhập. Mặc dù trong thời gian đầu, AOL gặp rất nhiều khó khăn, song họ vẫn giữ được nhiều khách hàng trung thành. Tại sao nhiều khách hàng vẫn trung thành với họ? Bất cứ một nhà cung cấp dịch vụ trực tuyến nào cũng muốn cung cấp cho người sử dụng một địa chỉ e-mail miễn phí và lôi kéo khách hàng sử dụng địa chỉ email của mình, chứ không phải của các đối thủ cạnh tranh. Và khi một ai đó đã sử dụng địa chỉ email do hãng của bạn cung cấp, chắc chắn họ sẽ không dễ dàng từ bỏ địa chỉ e-mail của bạn để sử dụng địa chỉ e-mail của một nhà cung cấp khác. Đơn giản là họ sẽ gặp nhiều rắc rối và đau đầu vì thông báo địa chỉ e-mail mới cũng như mất thời gian cập nhật và nhận thư từ từ nhiều địa chỉ e-mail.

Tương tự như vậy, hãng dịch vụ cho thuê phim Netflix của Mỹ là một trong những hãng có tên tuổi và tiên phong trong lĩnh vực cho thuê DVD và bán phim trên mạng internet. Khách hàng có thể thâm nhập vào danh mục các bộ phim mà họ muốn xem và khó có thể từ chối những dịch vụ mà họ cung cấp.

Đó chính là những công ty có một lợi thế cạnh tranh nhất định trên thị trường, mà khi quyết định đầu tư cổ phiếu, bạn có thể xem xét đến chúng.

Sau khi bạn đã xác định được đâu là một công ty mạnh, có triển vọng trên thị trường, bạn quyết định tìm kiếm và mua cổ phiếu của nó với bất cứ giá nào? Đừng làm như vậy. Các công ty chất lượng cao, giá cổ phiếu của họ thường ở mức trung bình. Nếu bạn trả giá cho cổ phiếu của họ quá cao, rất có thể sẽ làm ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh và tổn hại đến thu nhập của họ. Vì vậy, nếu bạn là một người kiên nhẫn, bạn nên chờ đợi thời cơ. Ví dụ, một hãng kinh doanh rất thành công, nhưng gần đây họ bán cổ phiếu với một giá hoàn toàn không quá cao như nhiều người nghĩ. Đó chính là hãng Coca-Cola. Chỉ số P/E của hãng này chỉ xấp xỉ xung quanh 22, thấp hơn mức trung bình trong lịch sử của hãng này.

“Một công ty lớn có giá cổ phiếu không quá cao”, đó chính là một công thức kiếm được nhiều tiền trong đầu tư chứng khoán trong nhiều thập kỷ nay. Bạn nên suy nghĩ về điều này trước khi quyết định mua cổ phiếu của một công ty nào đó.

PHẦN 2 KINH NGHIỆM ĐẦU TƯ CHỨNG KHOÁN

Nhà đầu tư nghiệp dư cần phải quan tâm điều gì?

Bạn có đôi chút kiến thức về tài chính, nhưng liệu bạn đã đủ “dũng khí” để tham gia thị trường đầu tư? Bạn biết việc đầu tư sẽ có thể đem lại lợi nhuận không nhỏ, nhưng liệu bạn có chắc chắn rằng mình sẽ không gặp chút “vận đen” nào? Những lời khuyên mà bạn nhận được đã đủ đảm bảo để bạn trở thành nhà đầu tư thành công? Bạn có biết cần phải chú ý đến những yếu tố nào trong thế giới đầu tư không?

Nếu bạn cảm thấy còn đôi chút băn khoăn hay lúng túng, các chuyên gia đầu tư tài chính của CNN/Money sẽ giúp bạn.

Sáng suốt và cẩn trọng

1. Đôi khi nhà đầu tư nghiệp dư lại có lợi thế hơn nhà đầu tư chuyên nghiệp. Nhà đầu tư chuyên nghiệp luôn bị ám ảnh bởi những dự đoán rằng liệu họ có đánh bại thị trường hay không. Họ có thể cảm thấy căng thẳng khi nắm giữ hay mua vào tại thời điểm cổ phiếu đang tràn ngập thị trường. Còn các nhà đầu tư nghiệp dư sẽ không xem xét cẩn thận và nghiên cứu kỹ lưỡng đến như vậy trong các hoạt động đầu tư của mình. Khi thị trường bắt đầu náo động, khó kiểm soát, họ chỉ cần ngồi yên tại chỗ, bình tĩnh tập trung vào những mục tiêu dài hạn.

2. Đầu tư tiền bạc hợp lý là hành động quan trọng hơn rất nhiều so với việc cố gắng tìm kiếm những Microsoft tiếp theo. Về dài hạn, lợi nhuận mà bạn có được từ việc đầu tư cổ phiếu và trái phiếu sẽ có xu hướng tương thích với mức biến động trung bình trên thị trường. Vì vậy, bạn nên phân bổ tài chính hợp lý để quyết định đầu tư bao nhiêu phần vào cổ phiếu và bao nhiêu vào trái phiếu.

3. Bạn có thể chia tay với hoạt động đầu tư với khoản tiền lớn và tâm trạng thoải mái mà không cần biết đến việc học thế nào để kiếm được cổ phiếu sinh lợi. Hãy đặt 60% tổng số tiền của bạn vào thị trường cổ phiếu và 40% còn lại vào thị trường trái phiếu. Chỉ trong vòng 10 năm hay lâu hơn một chút, bạn sẽ đạt kết quả tốt hơn phần lớn các nhà đầu tư khác trên thị trường, cả chuyên nghiệp lẫn nghiệp dư.

4. Tất cả các hoạt động đầu tư đều liên quan đến rủi ro.

5. Đa dạng hoá đầu tư là một loại thuốc trợ tim tuyệt vời đối với các nhà đầu tư. Việc trải rộng dòng vốn của mình ra các loại cổ phiếu và trái phiếu khác nhau là quyết định khôn ngoan. Việc này sẽ giảm thiểu tỷ lệ rủi ro và tăng cơ hội thu thêm lợi nhuận.

6. Các nhà đầu tư lão luyện đều có chung một kết luận là về dài hạn, cổ phiếu sẽ sinh lợi nhiều hơn trái phiếu và trái phiếu hiệu quả hơn tiền mặt. Tuy nhiên, bạn cần cảnh giác, không phải lúc nào nhận định này cũng đúng.

7. Hãy chú ý tới sự thoái trào: Các vận động viên thể thao gọi đó là sự xuống phong độ. Đây là thời kỳ mà các vận động viên rơi vào khủng hoàng sau thời kỳ đỉnh cao. Trên thị trường chứng khoán, những điều tương tự thường xảy ra với các công ty tăng trưởng quá nóng. Các nhà đầu tư thường có xu hương vui mừng lao vào những công ty tăng trưởng nhanh, tuy nhiên không ai có thể đi theo cuộc chơi này mãi mãi, bởi vì thậm chí những công ty tăng trưởng nhanh nhất cũng có thể rơi vào suy thoái bất cứ lúc nào. Bạn hãy dành nhiều thời gian hơn để suy nghĩ và phân tích về những hiện tượng này, từ đó quyết định xem lúc nào nên lao vào và lúc nào không nên.

8. Đừng dùng tiền của mình đầu tư vào thị trường với những mục tiêu đại loại như cố gắng mua được những cổ phiếu với mức giá cao nhất hay thấp nhất. Các nhà nghiên cứu hiện vẫn còn đang tìm kiếm một cách thức để xác định chính xác lúc nào thị trường ở mức trần và lúc nào ở mức sàn, nhưng điều này có thể không bao giờ biết được.

9. Tỷ lệ trung bình đồng vốn đầu tư: Đầu tư với lượng tiền nhất định hàng tháng hay hàng quý trong năm là cách tốt nhất và duy nhất để có thể giữ bạn trên con đường mà mình đã lựa chọn.

10. Tái cân bằng. Bạn nên dành 60% tiền bạc của mình đầu tư vào cổ phiếu và 40% vào trái phiếu. Nếu cổ phiếu gặp khủng hoảng và chiếm tới 75% tổng vốn đầu tư của bạn, bạn nên bán bớt chúng đi để tái cân bằng ở mức 60-40. Với cách này, bạn sẽ có thể loại bỏ những cổ phiếu đang trở nên đắt tiền hơn và mua vào loại rẻ tiền hơn. Đó là cách mua rẻ bán đắt.

11. Lợi nhuận cao bao giờ cũng gắn liền với rủi ro lớn, tuy nhiên không phải bất cứ rủi ro nào cũng tất yếu dẫn tới lợi nhuận cao. Trước sức hấp dẫn của các khoản lợi nhuận khổng lồ, một nhà đầu tư thông minh sẽ không dấn thân một cách mạo hiểm vào những vụ đầu tư nếu anh ta không nhìn thấy sự an toàn tối đa. Trong quãng thời gian “chú bò” thị trường chứng khoán được nuôi lớn thái quá, bạn có thể mất tiền từ niềm đam mê cổ phiếu của mình, hay đơn giản là công ty mà bạn cho rằng sẽ thành công có thể nổ tung bất cứ lúc nào.

12. Bạn có thể không biết mình phải đối mặt với những rủi ro nào, cho đến khi bạn hứng chịu những mất mát thực sự. Cũng giống như các trường hợp ngộ độc thực phẩm, rủi ro là một cái gì đó rất khó để hiểu về mặt lý thuyết. Một sự thật khó nghe đó là Nasdaq đã “chôn vùi” không biết bao nhiêu nhà đầu tư công nghệ, những người nghĩ rằng mình không thể bị tổn thương.

13. Quy tắc 72. Một mánh khóe để tính toán xem bạn sẽ cần bao nhiêu thời gian để nhân đôi số tiền của mình. Ví dụ bạn phải mất bao nhiêu năm để khoản tiền 1000 đồng chuyển thành 2000 đồng ở mức lợi nhuận 8%? Hãy lấy 72 chia cho 8, bạn có 9 năm. Từ ví dụ này, bạn có thể tính toán cho mình khoảng thời gian sinh lợi nhuận.

14. Tái đầu tư. Nếu bạn kiếm được 6% lợi nhuận trên 1000 đồng trái phiếu và để dành hết số tiền lời này, thì sau 20 năm, bạn sẽ có 1200 đồng. Nhưng nếu bạn tái đầu tư hết số lợi nhuận thu được, bạn sẽ có 2662 đồng cũng sau 20 năm. Đó là sức mạnh của tái đầu tư - lợi nhuận mẹ sẽ sinh ra lợi nhuận con.

15. Bắt đầu sớm. Đối với hoạt động đầu tư, bạn càng dành thời gian cho nó nhiều bao nhiêu, bạn sẽ càng thu được nhiều lợi nhuận bấy nhiêu.

16. Dành dụm nhiều hơn: Một cách khác để tăng thêm lợi nhuận đó là dành dụm thêm một khoản tiền nhỏ nhất định mỗi tháng để đầu tư. Cùng với thời gian, những đồng tiền đó sẽ sinh sôi thành hàng nghìn đồng khác.

17. Khi bạn đặt kế hoạch cho những mục tiêu dài hạn, bạn hãy đảm bảo rằng toàn bộ số vốn đầu tư của bạn sẽ sinh lời 5% đến 6%/năm.

18. Khi bạn mua một cổ phiếu, bạn nghĩ nó sẽ đem lại lợi nhuận cho bạn, nhưng bạn cần nhớ rằng bạn đã mua những cổ phiếu này từ một người nào đó cũng đang cảm thấy mãn nguyện khi bán được chúng.

19. Đừng dựa vào các cơ quan quản lý. Các nhà đầu tư cần có cái nhìn tỉnh táo và thực tế về những gì chính phủ có thể làm và những gì không thể. Các cơ quan quản lý chắc chắn sẽ đẩy mạnh việc tìm ra các gian lận và buộc các công ty phải phơi bày thông tin nhiều hơn và minh bạch hơn. Nhưng các nhà đầu tư thường sử dụng một cách không hiệu quả những thông tin mà họ có được từ sự công khai đó. Bao nhiêu nhà đầu tư đã từng thực sự đọc và phân tích những tường trình trong bản cáo bạch IPO thường niên trước khi ra quyết định đầu tư? Không có quy định nào buộc các nhà đầu tư phải quyết định thận trọng hay giữ thị trường khỏi suy thoái.

20. Đừng để những mối quan tâm về thuế ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của bạn.

21. Bạn muốn tăng lợi nhuận kiếm được? Nếu bạn xem TV vào buổi trưa, tốt hơn hết bạn đừng nên xem những thông tin về tài chính kinh doanh. Bạn thực sự không cần biết những gì xảy ra với cổ phiếu của các công ty, thay vào đó hãy xem chương trình mà bạn yêu thích. Đơn giản là vì lúc này bạn không cần những cái nhìn và phân tích bên trong nhằm tránh cho bạn những cám dỗ lôi kéo mình vào những vụ đầu tư mới với rủi ro cao hơn nhiều.

Hàng hóa trên thị trường

22. Ở đây có sự khác biệt giữa đầu tư và đầu cơ: các nhà đầu tư thường thích mua cổ phiếu như một thương vụ kinh doanh và sẽ nắm giữ trong thời gian dài, còn các nhà đầu cơ nhìn cổ phiếu như những tờ giấy và họ mua chúng với hy vọng một ai đó sẽ trả giá cao hơn.

23. Tình hình tăng trưởng của công ty sẽ điều khiển giá cổ phiếu. Có thể có sự khác biệt khá lớn về giá cổ phiếu từ năm này qua năm khác, nhưng về lâu dài, giá cổ phiếu sẽ biến động dựa trên doanh thu và lợi nhuận của công ty - nếu lợi nhuận ngày một thu hẹp thì giá cổ phiếu sẽ giảm, còn nếu lợi nhuận càng lúc càng lớn hơn thì đương nhiên giá cổ phiếu cũng sẽ tăng cao.

24. Trước khi quyết định mua một cổ phiếu nào đó, bạn hãy chuẩn bị “bài diễn văn tóm tắt” để thuyết phục chính bản thân bạn, cô vợ đa nghi, con chó của bạn, hay bất kỳ ai và giải thích tại sao bạn muốn mua cổ phiếu. Đó có phải là một cổ phiếu tăng trưởng nhanh, ổn định và sẽ tạo nên một kỳ tích về doanh thu? Liệu chiến lược đầu tư bạn đưa ra có hợp lý? Liệu bản cân đối tài chính của công ty đó đã đủ lành mạnh? Liệu công ty này có thắng thế trước các đối thủ cạnh tranh? Đơn giản khi bạn nói ra những điều này, bạn sẽ phải tập trung hơn vào những gì bạn nghĩ và những gì bạn đã nghiên cứu, phân tích. Cuối cùng, việc này có thể giúp bạn tránh những rủi ro thua lỗ.

25. Khi bạn đã dành vài phút để suy nghĩ, bạn hãy dành tiếp mấy phút nữa để tự hỏi tại sao bạn không nên mua cổ phiếu đó. Liệu công ty có chìm sâu trong nợ nần? Liệu vị CEO có đáng tin cậy không hay sẽ “lẩn như trạch” khi có rắc rối? Liệu giá cổ phiếu có quá đắt để mua? Việc nắm bắt những thông tin đó không những sẽ giúp bạn hiểu hơn về công ty, mà còn giúp bạn tính toán được thời điểm nên bán cổ phiếu đi.

26. Những công ty lớn không nhất thiết sẽ tạo ra những cổ phiếu đáng để mua. Đơn giản là vì nếu bạn chỉ đầu tư vào những công ty đang dẫn đầu thị trường, thì thu nhập của bạn có thể sẽ rất cao, tuy nhiên, một khi những công ty lớn rơi vào khủng hoảng, thì thu nhập của bạn có thể bị khủng hoảng nặng nề hơn nhiều.

27. Cổ phiếu 20 đồng có thể quá đắt - Cổ phiếu 100 đồng lại có thể quá rẻ. Bạn hãy tính toán, nhưng không chỉ là giá mỗi cổ phiếu, mà là lượng tiền bạn thu được từ mỗi đồng tiền trong doanh thu, lợi nhuận, tài sản và tiền mặt lưu thông của công ty mà bạn đầu tư vào. Điều này bạn có thể biết được từ các tỷ lệ đánh giá cổ phiếu sau đây.

28-31. Bốn cách để đánh giá một cổ phiếu

- Tỷ lệ giá/lợi nhuận (P/E): Cho đến nay, đây vẫn là tỷ lệ đánh giá cổ phiếu được sử dụng phố biến nhất, bởi vì nó cho biết bạn sẵn sàng trả bao nhiêu cho mỗi đồng lợi nhuận của công ty.

- Tỷ lệ giá/doanh thu (P/S): Chỉ số này có thể được sử dụng để nhận ra những công ty có mạng lưới kinh doanh ổn định, nhưng lợi nhuận có thể giảm sút sau quá trình tăng trưởng quá nóng.

- Tỷ lệ giá/lưu lượng tiền mặt (P/C). Con số doanh thu và lợi nhuận mà công ty báo cáo là sản phẩm của những quy tắc tính toán phức tạp, do đó số liệu có thể bị sai lệch. Lưu lượng tiền mặt từ các hoạt động kinh doanh có thể vẽ nên bức tranh chân thực hơn.

- Tỷ lệ giá/giá trị sổ sách (P/B): Tỷ lệ này được dùng để đánh giá toàn bộ máy móc, thiết bị và các tài sản khác, thường được sử dụng khi nhà đầu tư tìm kiếm các mục tiêu tiếp quản.

32. Sự khác biệt giữa chỉ số Forward P/E và Trailing P/E. Chỉ số Trailing P/E được dựa trên doanh thu trong năm hiện tại hay bốn quý gần nhất của công ty. Còn chỉ số Forward P/E là ước đoán dựa trên doanh thu mong đợi của công ty trong năm tiếp theo hay bốn quý sắp tới.

33. Sự khác biệt giữa cổ phiếu tăng trưởng và cổ phiếu giá trị. Một cổ phiếu tăng trưởng sẽ hứa hẹn một lợi nhuận lớn hơn trong tương lai, trong khi đó một cổ phiếu giá trị có tính thanh khoản cao, bạn có thể bán bất cứ lúc nào với mức giá cao hơn hay thấp hơn giá trị thực của chúng. Cổ phiếu tăng trưởng thường là cổ phiếu của các hãng dầu mỏ còn cổ phiếu giá trị là cổ phiếu của các hãng tiêu dùng luôn có doanh thu và lợi nhuận ổn định, mức độ tin cậy cao. Về dài hạn, cổ phiếu giá trị có mức tăng trưởng chậm hơn, một phần vì chúng có chiều hướng được mua để đầu cơ trên thị trường.

34. Cách tốt nhất để tìm kiếm cổ phiếu tăng trưởng giá rẻ. Để trả lời câu hỏi liệu một cổ phiếu tăng trưởng hiện có được rao bán ở mức giá hợp lý hay không, bạn hãy xem tỷ lệ PEG. Để tính toán tỷ lệ PEG của một công ty, bạn hãy chia tỷ lệ P/E với tỷ lệ tăng trưởng doanh thu dự đoán. Nếu tỷ lệ PEG thấp hơn 1,2 nghĩa là cổ phiếu đó là cơ hội tốt để đầu tư.

35. Bạn có thể bắt đầu xây dựng danh mục đầu tư các cổ phiếu dài hạn chỉ với 9 công ty. Khi xây dựng một danh mục đầu tư cơ bản, bạn hãy bắt đầu với những công ty lớn có mặt trong 5 lĩnh vực công nghiệp tăng trưởng năng động nhanh nhất. Ví dụ, bạn có thể lựa chọn A trong lĩnh vực công nghệ, B trong lĩnh vực dược phẩm, C trong lĩnh vực dịch vụ tài chính…

36. Đừng đặt quá 10% vốn đầu tư bạn có vào cổ phiếu của chính công ty bạn. Nếu bạn buộc phải nắm giữ một số lượng lớn hơn 10% - có thể do những quy định của công ty - bạn hãy cố phân tán rủi ro bằng cách đầu tư vào những lĩnh vực khác ổn định hơn lĩnh vực của bạn. Ví dụ, nếu bạn làm việc cho một công ty công nghệ cao, hãy kiếm cho mình những cổ phiếu của các công ty công nghiệp trả cổ tức cố định.

37. Đừng đặt quá 10% vốn đầu tư cổ phiếu của bạn vào một công ty. Những bài học lớn như Enron và WorldCom là minh chứng rõ nét cho nhận định rằng: một danh mục đầu tư quá tập trung sẽ giá tăng sự mất ổn định và tăng rủi ro thua lỗ.

38. Sự phân tán cổ phiếu cũng không làm bạn trở nên giàu có. Việc chia tách cổ phiếu để đầu tư là cần thiết, nhưng việc phân tán quá rộng lại rất có thể phản tác dụng. Khi bạn chia tách cổ phiếu để đầu tư, bạn cũng sẽ không giàu hơn hay nghèo hơn chính bạn trước đây. Ví dụ, sau khi phân tán cổ phiếu, bạn kết thúc năm tài chính với số lượng cổ phiếu nhiều gấp đôi, nhưng chúng được giao dịch với giá chỉ bằng một nửa. Tuy nhiên, một vài nhà đầu tư nhìn nhận việc phân tán là dấu hiệu của việc đa dạng hoá đầu tư tới nhiều công ty hấp dẫn hơn. Nhưng rồi, các nghiên cứu cho thấy rằng cổ phiếu được phân tán thường ít đem lại lợi nhuận hơn so với việc không phân tán, nếu thời gian đầu tư của bạn chỉ từ một đến hai năm.

39. Tìm kiếm thông tin để tìm hiểu về công ty bằng cách đọc các báo cáo tài chính hàng quý hay hàng năm. Bạn cũng có thể tìm kiếm các thông tin về các công ty trên Internet hay trang web của cơ quan quản lý thị trường chứng khoán.

40. Theo sát chỉ số thị trường chứng khoán. Đây là chiến lược để mua lại những cổ phiếu có giá trị sinh lời cao nhất vào mỗi tháng 1 đầu năm. Bạn giữ chúng trong một năm, sau đó bán đi những cổ phiếu sa sút nhất trong bản danh sách và mua một cổ phiếu khác thay thế.

41. IPO sẽ không như mong đợi. Trong thời kỳ hoàng kim của các công ty Internet, mọi người đều muốn lao vào các đợt phát hành chứng khoán ra công chúng (IPO). Tuy nhiên, IPO không đem lại kết quả về lâu dài. Những cổ phiếu này thường đem lại phần lớn lợi nhuận trong những những ngày giao dịch đầu tiên, sau đó, các đợt phát hành mới sẽ chỉ “ì ạch” trên thị trường trong những năm tiếp theo.

42-45. Bốn lý do đúng đắn để bán cổ phiếu. Bạn đừng bán cổ phiếu chỉ vì chúng sụt giá hay vì thị trường có dấu hiệu đi xuống. Những lý do để bán cổ phiếu đi là:

- Thứ nhất, một vài yếu tố quan trọng về hoạt động kinh doanh hay triển vọng lợi nhuận của công ty đã thay đổi so với thời điểm bạn mua chúng.
- Thứ hai, bạn nhận ra rằng những nhận định, đánh giá trước đây của bạn về hoạt động kinh doanh và triển vọng lợi nhuận của công ty là sai lầm.
- Thứ ba, công ty bạn đầu tư đang cho thấy họ hoạt động quá tốt so với mong đợi – giá cổ phiếu tăng trên mức mà bạn tin rằng phản ánh giá trị thực của công ty.
- Thứ tư, cổ phiếu nào đó hiện đang chiếm một phần quá lớn trong danh mục đầu tư của bạn khiến rủi ro tăng cao.

Quỹ đầu tư

58. Tại sao các Quỹ hỗ tương luôn thành công? Câu trả lời là do không có nơi nào khác đề xuất những phương án đầu tư đa dạng và tiện lợi như vậy. Các Quỹ này cung cấp một hướng đầu tư chi phí thấp cho các nhà đầu tư cá nhân mới vào nghề, giúp họ làm quen với thị trường, tạo đà cho họ trở thành những nhà đầu tư chuyên nghiệp sau này. Với các Quỹ hỗ tương, bạn có thể tiến hành các vụ đầu tư mà không cần bỏ chi phí hoa hồng môi giới, việc mà bạn không thể làm khi trực tiếp đầu tư vào cổ phiếu.

59. Với thời gian, các Quỹ đầu tư nóng có thể sẽ nguội lạnh dần, nhưng chi phí đầu tư bao giờ cũng được giữ ở mức thấp. Thông thường, bạn chỉ phải mất chi phí khoảng 2% đến 2,5% mỗi năm.

60. Làm thế nào để lựa chọn một Quỹ đầu tư? Việc bạn vội vã bắt tay một Quỹ đầu tư chỉ vì biểu đồ tăng trưởng mạnh trong vài tháng gần đây dường như là cách để bạn tự “đốt” những đồng tiền của mình. Thay vào đó, bạn hãy tập trung nhiều hơn vào các Quỹ đầu tư có thể dự đoán được xu hướng phát triển trong tương lai. Tuy nhiên, trước khi lựa chọn một Quỹ đầu tư nào đó, bạn nên dành chút ít thời gian nghiên cứu về nó, tìm hiểu hoạt động và cơ cấu tổ chức, các cổ phiếu mà Quỹ sở hữu… Và chắc bạn sẽ không muốn một Quỹ đầu tư mà cứ một vài năm lại thay một nhà quản lý mới.

61. Khi bạn đầu tư vào các Quỹ hỗ tương, sẽ có một khoản bạn phải chịu là phí bán (sales charges). Nếu bạn mua cổ phiếu của quỹ đầu tư thông qua một nhà môi giới hay do một chuyên gia nào đó khuyên bạn nên làm như vậy, bạn sẽ phải trả chi phí được gọi là phí bán, đây là mức hoa hồng dành cho họ vì những lợi nhuận bạn có được.

62. “Phí bán” hoạt động như thế nào? Quỹ đầu tư chung chào bán theo giá trị ròng hoặc giá trị ròng cộng với một khoản phí bán, mà trong ngành thường gọi là load (gánh nặng). Vì vậy mà những quỹ này được gọi là quỹ có tính phí bán (load-fund). Những cổ phần nào chào bán theo giá trị ròng (không cộng thêm phí bán) thì người phân phối của quỹ đầu tư trực tiếp đảm nhận việc thực hiện. Cũng có thể việc này được một nhóm người hăng hái trong ban giám đốc làm. Những người này không có một lực lượng bán hàng ăn hoa hồng và họ sẽ đầu tư toàn bộ số tiền nhà đầu tư ký gửi. Vì vậy mà những quỹ này được gọi là quỹ không tính phí bán (no load-funds), phát triển rất nhanh về số lượng cũng như giá trị tài sản được quản lý.

63. Cách tốt nhất để sử dụng Quỹ đầu tư theo khu vực chuyên ngành (Sector funds): Nếu bạn có một danh mục đầu tư đa dạng, có nghĩa là bạn đang sở hữu cổ phiếu công nghệ, cổ phiếu công ty chăm sóc sức khoẻ và cổ phiếu tài chính,… Nếu đơn thuần tham gia vào những Quỹ đầu tư theo khu vực chuyên ngành, bạn sẽ làm mất cân bằng cán cân đầu tư của mình. Thay vào đó, bạn hãy dành một lượng nhỏ vốn đầu tư, từ 5% đến 10% chẳng hạn, cho các quỹ như Quỹ đầu tư bất động sản.

64. Sở hữu trong tay cổ phiếu của 10 Quỹ hỗ tương không đồng nghĩa với việc bạn đang đa dạng hoá danh mục đầu tư của mình. Đa dạng hoá có nghĩa là nhiều cổ phiếu trong các lĩnh vực khác nhau.

Kinh tế

65. Cục dự trữ liên bang Mỹ (FED) làm gì? FED luôn cố gắng đảm bảo và duy trì sự lành mạnh của hệ thống ngân hàng, giá cả ổn định và tỷ lệ thất nghiệp thấp. Một trong những công cụ quan trọng nhất của FED là điều chỉnh lãi suất cho vay giữa các ngân hàng và tăng hay giảm nguồn cung tiền quốc gia.

66. Tại sao những gì FED làm lại rất quan trọng? FED có ảnh hưởng lớn đến định hướng kinh tế và tỷ lệ lãi suất. Tỷ lệ lãi suất thấp hay giảm sẽ làm tăng giá trị cổ phiếu. Nhưng nếu các nhà đầu tư nghĩ rằng FED có kế hoạch tăng lãi suất, họ sẽ bán cổ phiếu vì mức lãi suất dẫn đến xu hướng lượng tiền gửi ngân hàng tăng, nền kinh tế tăng trưởng chậm và ảnh hưởng đến lợi nhuận của họ. Khi FED tăng tỷ lệ lãi suất, ngay lập tức giá cổ phiếu tại phố Wall đã sụt giảm, do tỷ lệ lãi suất cao sẽ hạn chế việc các công ty vay tiền để đầu tư cho những dự án kinh doanh mới. Và khi đó, trái phiếu sẽ được quan tâm hơn.

Lời khuyên

67. Bạn sẽ mất những khoản tiền nào? Khi đầu tư, bạn phải trả một khoản tiền nhất định cho các sự trợ giúp. Khoản tiền này là hoa hồng môi giới, phí bán của quỹ đầu tư hay chi phí tư vấn… Trên thị trường chứng khoán có nhiều chuyên gia sẵn sàng giúp bạn lập kế hoạch đầu tư, danh mục đầu tư, những chuyên gia này sẽ lấy đi của bạn khoảng 1% đến 2% tổng số tiền trong danh mục đầu tư.

68. Phàn nàn và khiếu nại như thế nào? Nếu nhà môi giới hay nhà kinh doanh chứng khoán làm việc cho một công ty nào đó, đầu tiên bạn hãy khiếu nại bằng văn bản tới công ty của anh ta. Nếu bạn nghi ngờ việc vi phạm một quy định pháp luật về chứng khoán, bạn hãy liên hệ trực tiếp với Ủy ban chứng khoán nhà nước. Bạn có thể vào trang nasaa.org. để tìm những hướng dẫn khiếu nại bằng văn bản cùng những tài liệu cần thiết cho việc chứng minh.

Nguồn thông tin

69. Những trang web hữu ích. Nơi tốt nhất để khởi đầu cho vệc tìm kiếm và phân tích thông tin là trang www.money.com. Sau đó, để đáp ứng những nhu cầu đầu tư khác của bạn, bạn có thể vào từng trang tài chính riêng lẻ có nội dung mà bạn quan tâm. Tại các địa chỉ như CNN/Money (money.cnn.com), MSN Money (moneycentral.com) hay Yahoo Finance (finance.yahoo.com) sẽ có những thông tin tài chính được cấp nhập liên tục. Mỗi trang sẽ cung cấp những thông tin khác nhau về thị trường tài chính, nguồn và các công cụ thực thi như: tìm kiếm danh mục đầu tư, chào giá, tin tức về các công ty, phân tích thị trường, biểu đồ, giá cổ phiếu, dự đoán doanh thu, thông báo kinh doanh nội bộ và dữ liệu IPO...

Bên cạnh đó, nhiều nhà đầu tư cũng rất thích trang ww.financenter.com vì những công cụ tính toán và phân tích ấn tượng của nó. Một trang web lớn để các nhà đầu tư làm quen với các quy định và thuật ngữ đầu tư là trang www.investorwords.com, nơi mà có hẳn một từ điển tài chính với trên 6000 định nghĩa và nhiều mục từ tham khảo khác.

Các phương pháp phân tích giúp bạn đầu tư có hiệu quả!

Đã bao giờ bạn nghe một ai đó nói rằng 75% sự dao động của giá cổ phiếu là do những thay đổi chính ngay từ bên trong ngành kinh doanh đó? Tuy khó có thể đưa ra con số dự đoán chính xác nhưng một điều chắc chắn rằng những xu hướng trong một ngành có ảnh hưởng rất lớn đến những lợi nhuận và giá cổ phiếu của mỗi công ty trong chính ngành đó. Chính vì vậy, chúng ta cũng nên nghiên cứu và tìm hiểu không chỉ riêng cổ phiếu mà còn cả những xu hướng trong các ngành kinh doanh đó.

Các nhà đầu tư thường dồn tiền đầu tư vào những khu vực có ưu thế hơn của thị trường, được gọi là chuyển đổi đầu tư ngành. Sự chuyển đổi đầu tư này thường xuyên bị tác động bởi những sự kiện mà có thể ảnh hưởng không chỉ đến một công ty mà đến toàn bộ ngành đó. Ví dụ, khi giá dầu tăng, các nhà đầu tư sẽ không đầu tư tiền để mua cổ phiếu của ngành hàng không và vận tải mà đầu tư vào các công ty khai khác dầu hay các công ty dầu lớn. Khi đó, giá của các hàng hoá và sản phẩm của nhiều ngành có liên quan cũng thay đổi theo.

Đôi khi, tiền còn được đầu tư vào nhiều khu vực khác nhau trên thị trường là do những biến động trong nền kinh tế. Chẳng hạn như, những thay đổi trong tỷ lệ lãi suất có thể dẫn việc chuyển đổi đầu tư vào một số khu vực nhạy cảm về lãi suất trên thị trường như ngân hàng và môi giới chứng khoán, nhưng đôi khi cũng có thể là không. Do đó, việc chuyển đổi đầu tư ngành trở thành vấn đề đặc biệt quan trọng trong suốt quá trình thay đổi của nền kinh tế.

Chính vì vậy, để quyết định xem nên tiếp tục đầu tư vào ngành nào, các nhà đầu tư có thể sử dụng các phương pháp phân tích khác nhau để nghiên cứu từng yếu tố mà có thể ảnh hưởng đến mỗi ngành. Sau đây là một vài nét cơ bản về ba phương pháp phân tích vẫn hay được sử dụng:

1) Phương pháp phân tích trực quan

Trong phương pháp này, việc phân tích sẽ tập trung nhiều hơn vào từng ngành và lợi nhuận thu được của chính ngành đó. Từ đó, có thể xác định được cổ phiếu ngành nào là cổ phiếu có tiềm năng nhất. Ví dụ, các cuộc bạo lực diễn ra ở Trung Đông là lý do chính khiến giá dầu tăng, lúc đó các nhà đầu tư sẽ chú ý đến ngành năng lượng để tìm cơ hội vì giá cổ phiếu của ngành này tăng cao và khi đó dĩ nhiên giá cổ phiếu ngành hàng không sẽ giảm. Nhiều công ty môi giới chứng khoán đã đưa ra các bản báo cáo thường xuyên về các ngành, và sau đó áp dụng các phương pháp phân tích này để đưa ra những đánh giá.

2) Phương pháp phân tích kỹ thuật

Phương pháp này được coi như là một cách tiếp cận khác đối với việc chuyển đổi đầu tư ngành. Đó là cách chung nhất được sử dụng để lập và nghiên cứu những biểu đồ của các chỉ số ngành khác nhau. Chẳng hạn như chúng ta có thể dùng phương pháp này để lập biểu đồ về chứng khoán và từ đó xác định các dấu hiệu giao dịch. Về cơ bản, việc phân tích này thường sử dụng các chỉ số ngành khác nhau để thấy những thay đổi đang diễn ra trên thị trường. Sau đó, việc lựa chọn chứng khoán và các nhóm ngành để đầu tư sẽ được dựa trên những nghiên cứu đó.

Phương pháp này đã được tập đoàn Chartcraft ở New York sử dụng trong nhiều năm qua để xác định phần trăm cổ phiếu đang có dấu hiệu được mua vào so với phần trăm cổ phiếu được bán ra và từ đó tìm các nhóm ngành có tiềm năng nhất cũng như ít có tiềm năng nhất.

3) Phương pháp phân tích định lượng

Đây là phương pháp ít được sử dụng nhất. Một số công ty sử dụng các mô hình để xếp hạng các nhóm ngành dựa vào lợi nhuận thu được, tỷ lệ lãi suất, thay đổi về giá v.v. Các con số này được đưa vào một công thức và sau đó các ngành được xếp hạng dựa vào các kết quả vừa thu được. Có lẽ công cụ phổ biến nhất là hệ thống xếp hạng Value Line Invesment Survey. Hệ thống này được áp dụng cho cả chứng khoán và nhiều nhóm ngành khác.

Nhìn chung, nhiều nhà kinh doanh thường kết hợp ba phương pháp trên để nghiên cứu các ngành hoặc nhóm ngành cụ thể. Nhưng điều quan trọng là tìm ra các khu vực thị trường có tiềm năng nhất hoặc khu vực ít có tiềm năng nhất để có các chính sách đầu tư một cách hiệu quả. Việc sử dụng kết hợp này sẽ giúp bạn một cách đáng kể trong việc lựa chọn cổ phiếu vì lịch sử từ trước tới nay cho thấy việc giá cổ phiếu cá nhân dao động thường là do những thay đổi không chỉ trong công ty mà còn do cả các nhóm ngành khác có liên quan.

Ba lỗi thường gặp khi đầu tư

Ở vào thời điểm nền kinh tế đang phát triển rất nhanh chóng như ngày nay, ngày càng có nhiều người có mức thu nhập cao hơn. Hầu hết mọi người đều muốn số tiền của mình sinh lời với mức rủi ro thấp. Cách tốt nhất để có được lợi nhuận như vậy là đầu tư, nhưng bạn phải biết cách đầu tư sao cho có hiệu quả nhất.

Mặc dù mọi người đều biết cách đầu tư sao cho có hiệu quả nhưng vẫn có rất nhiều người không biết cách để giảm tối thiểu những rủi ro khi tiến hành đầu tư. Đa dạng hoá danh mục vốn đầu tư sẽ giúp công việc đầu tư ít rủi ro hơn.

Có rất nhiều người đầu tư tiền của mình một cách mù quáng. Tuy bạn luôn luôn học được từ những người thành công trong việc đầu tư nhưng bạn chưa bao giờ nghe thấy hàng trăm vụ đầu tư đã làm mất các khoản tiền tiết kiệm lớn và thậm chí là cả căn nhà vì họ không đưa ra được kế hoạch trước khi đầu tư.

Hãy bảo vệ số tiền của mình bằng cách tránh những lỗi thường gặp mà các nhà đầu tư hay mắc phải:

1. Chỉ nhìn giá cổ phiếu một cách phiến diện

Nhiều người tin vào sự may mắn trong cuộc sống. Khi họ thấy giá cổ phiếu đang từ 0.75 USD lên 40 USD qua một đêm, ngay lập tức họ sẽ đầu tư các khoản tiền tiết kiệm để mong có cơ hội giàu lên một cách nhanh chóng. Khi bạn hỏi họ về công ty mà họ đang đầu tư, họ chỉ biết là mua cổ phiếu chứ không biết một chút gì về lĩnh vực mà công ty đang đảm nhiệm. Kiểu đầu tư này không khác gì là chơi trò đánh bạc. Trên thực tế, bạn đóng vai trò như là người làm cái trong một trò chơi ở sòng bạc. Hãy tưởng tượng xem, bạn sẽ cảm thấy như thế nào nếu giá cổ phiếu của công ty này giảm 0,15 USD/cổ phiếu. Nếu bạn muốn có cơ hội với việc mua bán cổ phiếu thì ít nhất bạn cũng phải tìm hiểu và sau đó đưa ra những kết luận chính xác.

- Công ty này có thuộc ngành đang phát triển không?

- Công ty này có gặp vấn đề gì rắc rối trước đây không?

- Công ty này làm ăn có lợi nhuận cao không?

- Công ty này có vốn đầu tư thấp hay cao và có kế hoạch để phát triển thêm hay không?

- Công ty này có tỷ lệ P/E cao hay không?

- Những lĩnh vực hoạt động hay kinh doanh chính của công ty này là gì?

Đây chỉ là những câu hỏi rất cần thiết mà bạn nên tự đặt ra cho mình trước khi muốn đầu tư số tiền của mình vào bất cứ một ngành nghề hay lĩnh vực nào. Nếu một người đưa cho bạn những cổ phiếu có giá cao mà không có những câu trả lời thoả đáng cho những câu hỏi trên thì bạn cũng đừng nên đầu tư tiền quá nhiều để mua cổ phiếu của công ty này.

2. Không biết được những tình huống xấu nhất

Đầu tư trong trường hợp này có bảo đảm không? Bạn sẽ phải đóng những loại thuế và phí gì nếu bạn rút tiền? Phải luôn đảm bảo rằng bạn thấy được những tiềm năng trước khi muốn đầu tư vào bất cứ lĩnh vực hay ngành nghề gì?

3. Không đa dạng hoá ngành nghề đầu tư

Không nên chỉ tập trung vào một kiểu đầu tư? Hãy đầu tư số tiền mình có vào công trái hay một số cổ phiếu thì an toàn hơn là đầu tư vào một ngành hay một công ty. Khi đầu tư như vậy sẽ giảm mức độ rủi ro cho bạn vì có thể một vài ngành tăng trong khi một vài ngành khác lại giảm.

Nhìn chung, bạn không thể mua một chiếc ô tô mà không kiểm tra kỹ trước khi mang nó về nhà. Đầu tư cũng vậy, bạn cũng phải xem xét và phân tích kỹ trước khi bỏ tiền ra đầu tư vào bất cứ lĩnh vực hay ngành nghề nào.

5 Quy tắc đầu tư chứng khoán thành công

Nếu như bạn tự làm công việc của chính mình, kiên nhẫn và tự cách ly khỏi ý kiến của quần chúng, thì bạn có thể làm tốt được. Còn khi bạn cảm thấy mệt mỏi, vượt quá khả năng, và bắt đầu chệch ra khỏi triết lý đầu tư của mình, thì đó là lúc bạn có thể gặp phải rắc rối.

Nếu không có một mô hình đầu tư, không có một cách suy nghĩ riêng, thì chúng ta sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc thích ứng với thị trường. Tôi nhận ra điều này từ khi thị trường chứng khoán Việt Nam đi vào hoạt động. Nếu như bạn tự làm công việc của chính mình, kiên nhẫn và tự cách ly khỏi ý kiến của quần chúng, thì bạn có thể làm tốt được. Còn khi bạn cảm thấy mệt mỏi, vượt quá khả năng, và bắt đầu chệch ra khỏi triết lý đầu tư của mình, thì đó là lúc bạn có thể gặp phải rắc rối. Theo tôi, triết lý đầu tư được xây dựng dựa trên 5  nguyên tắc sau:

Tự làm công việc của bạn

Điều này thì rõ ràng, dễ hiểu, nhưng có lẽ sai lầm phổ biến nhất mà các nhà đầu tư thường mắc phải là họ không biết nên mua chứng khoán nào. Bạn sẽ không mua chứng khoán đó nếu bạn không biết rõ về tình hình bên trong cũng như bên ngoài của tổ chức phát hành ra nó.

Điều này có nghĩa rằng bạn cần phải nâng cao hiểu biết của mình về kế toán, để bạn có thể tự quyết định được mức độ tài chính hiện tại của công ty như thế nào. bạn không thể dựa vào một người khác nói với bạn rằng một công ty nào đó là nơi đầu tư hấp dẫn. Bạn quăng tiền của mình vào rủi rọ thì bạn phải biết mình nên mua cái gì. Bạn phải tự quyết định đầu tư cho chính mình, bởi một cổ phiếu tăng trưởng nóng có thể đem lại tiền bạc cho người này nhưng có thể là một thảm hoạ sắp xảy ra với người kia

Tìm ra thế mạnh kinh tế

Điều gì phân biệt Công ty xấu với công ty tốt? Câu trả lời là thế mạnh mà công ty đó với công ty khác.Thế mạnh ở đây chính là lợi thế cạnh tranh của công ty.

Trong bất kỳ nền kinh tế cạnh tranh nào, vốn luôn tìm đến những nơi có tỷ suất sinh lời mong đợi cao nhất. Do đó, các công ty có lợi nhuận cao thường có nhiều đối thủ cạnh tranh, điều này giải thích tại sao mà lợi nhuận của hầu hết các công ty qua thời gian đều  có khuynh hướng trở về mức trung bình. giống như các thành trì bảo vệ các lâu đài thời xa xưa, lợi thế cạnh tranh sẽ giúp công ty khỏi bị tấn công bởi các đối thủ cạnh tranh.

Có một biên độ an toàn

Tìm ra được những công ty tốt nhất là một nửa công đoạn trong quy trình đầu tư,nửa còn lại là đánh giá giá trị của công ty đó. Bạn không thể bước ra thị trường và sẵn sàng chi trả những gì mà thị trường yêu cầu về cổ phiếu đó, bởi vì thị trường đôi khi có thể yêu cầu những mức giá quá cao. Và nếu như bạn phải trả một giá quá cao thì lợi nhuận của bạn sẽ không được như mong đợi.

Nhà đầu tư nào cũng muốn mua được những cổ phiếu có giá thấp hơn những giá trị thực của chúng. Nhưng không may là việc ước lượng giá trị cổ phiếu lạc quan thì quá dễ, còn tương lai thì thường đi theo chiều hướng xấu hơn mong đợi. Chúng ta có thể bù đắp được cho những chiều hướng xấu này bằng cách mua những cổ phiếu chỉ khi giá của chúng thấp hơn một cách đáng kể so với giá trị của chúng được ước lượng. Phần chêng lệch giữa giá trị thị trường và giá trị ước lượng của cổ phiếu chính là biên độ an toàn. Một cách đơn giản để có được cảm nhận về giá trị của cổ phiếu là xem xét tỷ số giá trên thu nhập trong quá khứ của nó và chỉ số giá trên giá sổ sách.

Nắm giữ vị thế dài hạn.

Không được quên rằng mua cổ phiếu là một hoạt động mua “món hàng chính yếu-niềm tin” và phải được đối xử đúng như thế. Bạn không phải đang mua hay bán một chiếc xe hơi, một chiếc tủ lạnh hay một cái đầu DVD 50 lần 1 năm. Đầu tư là một hiệp ước dài hạn, bởi vì giao dịch ngắn hạn sẽ gặp phải bất lợi về chi phí - cả thuế lẫn chi phí trung gian, điều này sẽ tạo ra một rào chắn khó thể vượt qua được để tiến tới một kết quả tốt.

Biết được khi nào bán

Biết được khi nào bán Một cách lý tưởng thì chúng ta nên nắm giữ các khoản đầu tư mãi mãi, nhưng sự thật thì có rất ít công ty có giá trị cho mình nắm giữ hàng thế kỷ. Do đó biết được thời điểm phù hợp để bán cổ phiếu cũng quan trọng như biết được khi nào nên mua nó. Nhưng thực tế thì chúng ta thướng bán đi phần thắng lợi quá sớm, còn nắm giữ phần lỗ lại quá lâu. Chìa khoá thành công là theo dõi công ty mà bạn nắm giữ cổ phiếu, chứ không phải theo dõi giá cổ phiếu đó. Theo dõi thông tin về công ty đó cũng như ngành nghề mà công ty đó hoạt động tốt hơn là xem giá của cổ phiếu đó 20 lần mỗi ngày.

Chơi chứng khoán phải biết chế ngự lòng tham

Giới chơi chứng khoán luôn nhắc nhở nhau bài học nhập môn: Phải luôn nhớ mình đang tìm kiếm gì trên thị trường, nếu không thì từ vị trí kẻ săn mồi, những nhà đầu tư mới sẽ biến thành con mồi chỉ trong tích tắc.

"Không ai ăn một con cá cả thịt, xương, đuôi, vảy... Đầu tư chứng khoán cũng vậy, phải biết chính xác mình muốn cái gì”, đó là lời khuyên của ông Trần Thanh Tân, Tổng giám đốc Công ty quản lý quỹ VFM, một người đã có hơn 12 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực đầu tư tài chính.

Ông Tân kể một người quen của ông có số tiền 100 triệu đồng, anh này muốn đầu tư chứng khoán với mong muốn lãi được chừng 30 triệu sẽ mua một chiếc Honda Future. Khi giá lên cao, có thể tính đã lời đúng 30 triệu, anh ngần ngừ không muốn bán ra vì kỳ vọng giá chứng khoán sẽ còn lên nữa. Sau một thời gian kinh doanh, 100 triệu vốn của anh ta gần như không còn.

Theo kinh nghiệm của các chuyên gia, ngoài bài học xương máu “chớ bỏ hết trứng vào một rổ”, các nhà đầu tư “mới nổi” cũng cần học cách bán mua bình quân theo từng chặng ngắn để giảm thiểu rủi ro. Ví dụ như bạn nắm 1.000 chứng chỉ quỹ VF1, muốn bán giá 40.000 đồng thì thấy giá lên 38.000 đồng là có thể bắt đầu bán dần, giá tăng thêm chút bán tiếp. Dẫu giá sau đó có hạ đột ngột, bạn cũng đã bán được giá tốt theo mức bình quân. Việc mua vào cũng làm theo công thức này, mua dần, mỗi lần một ít. “Bán mua như thế lỡ có… ngủ quên thì vẫn không sợ”, một chuyên gia đúc kết.

Chứng khoán dành cho người bản lĩnh

Không chỉ riêng các nhà đầu tư, mà cả giới quan sát cũng phải ngạc nhiên trước những gì đang diễn ra trên thị trường chứng khoán trong mấy tháng đầu năm. Kì vọng vào nguồn lợi nhuận đã khiến sức hút của TTCK mạnh hơn bao giờ hết.

Vai trò của nhà đầu tư trong thời gian gần đây được đánh giá là tâm điểm giúp thị trường tăng trưởng mạnh như hiện nay, điều này được phản ánh từ các con số tài khoản mới được gia tăng trong từng giờ.

Đó có thể là điều đáng mừng về cách nhìn nhận của người dân về thị trường chứng khoán Việt Nam, nhưng đằng sau điều đáng mừng ấy là cả một mối lo ngại lớn về sự đảo chiều toàn diện. Những ai quan tâm tới biến động trên TTCK đều dễ dàng nhận ra điều đó trước những cơn “sốt nóng” rồi “sốt lạnh” của thị trường trong những ngày gần đây

Chứng khoán, trò chơi trí tuệ

Rất nhiều nhà đầu tư coi cảm tính (yếu tố tâm lý) là định hướng cho quyết định đầu tư của họ. Tuy nhiên, chứng khoán không phải là trò "đỏ đen", vì nó đòi hỏi nhà đầu tư phải tiếp cận mọi thông tin liên quan. Rủi ro sẽ được hạn chế nếu bạn biết thu thập tất cả thông tin liên quan và biết cách phân tích chúng, làm cơ sở cho quyết định của bạn.

Dù vậy, bạn còn phải biết làm sao để lấy thông tin gì, ở đâu và làm gì với thông tin nhận được. Thật sự, thông tin dù có đầy đủ và được phổ biến rộng rãi, nhưng trong thực tế, việc này chưa thật sự gần gũi trong công chúng.

Việc phân loại thông tin cũng rất quan trọng. Nếu bạn biết cách phân loại, lựa chọn các thông tin cần thiết và biết cách xử lý một khối lượng thông tin lớn, bạn có thể hoạt động trong thị trường chứng khoán như một chủ sòng bạc.

Ngược lại, nếu người đầu tư vào thị trường chứng khoán mà không quan tâm đến việc thu thập thông tin hoặc không biết cách phân tích thông tin đã từng phổ biến trên các phương tiện thông tin đại chúng sao cho hợp lý, họ sẽ hành động như những người chơi bạc, điều đó khiến tỷ lệ thành công của bạn không hơn những người đánh bạc.

Tuy nhiên, trong khi nhiều sòng bạc kiếm được tiền thì một số vẫn thua lỗ, ít nhất là tạm thời thua lỗ, khi khách hàng của họ gặp may. Đánh bạc trong sòng bạc hay trên thị trường chứng khoán đều đi kèm với rủi ro bởi tỷ lệ được, mất, lời, lỗ luôn phụ thuộc vào trình độ hiểu biết của nhà đầu tư chứng khoán, cũng như người chủ sòng bạc.

Một nhà đầu tư mới vào nghề thường hành động theo những thông tin trên thị trường mà không có một phân tích sắc xảo nào. Trong khi nhà đầu tư có kinh nghiệm thường suy nghĩ và hành động hơn hẳn đám đông và thường đối lập với sự nhận thức theo phong trào.

Một thực tế cho thấy, một nhà đầu tư mới vào nghề có trình độ hiểu biết trung bình không sao đem lại một phần lợi nhuận to hơn kết quả của thị trường. Trong khi các nhà đầu tư giàu kinh nghiệm luôn đưa ra những quyết định phù hợp với khả năng am hiểu thị trường, sẽ giúp họ có danh mục đầu tư luôn hợp lý.

Tâm lý quyết định chiến thắng?

Điều này có vẻ mâu thuẫn với những gì đã trình bày ở trên, tuy nhiên, về bản chất, tâm lý cũng là yếu tố tác động đáng kể tới quyết định đầu tư, và trong nhiều trường hợp, nó lại là sự lựa chọn đúng đắn.

Sau cơn sốt lạnh đột ngột vào những ngày đầu tháng 5 này, không ít nhà đầu tư đã vội vàng bán tháo cổ phiếu, để rồi lại tiếc nuối vào những phiên tiếp theo, khi thị trường hồi phục nhanh chóng.

Cốt lõi của vấn đề ở đây là gì, khi mà thị trường vẫn ngày được hâm nóng? Nhất định sẽ phải trở lại trạng thái “nguội” hơn, và tâm lý nhà đầu tư sẽ quyết định khi nào cần “nguội”, và “nguội” nhanh đến mức nào.

Thị trường chứng khoán không đơn giản như một trò chơi, mà đó là thị trường mang tính cạnh tranh rất cao và phức tạp, bởi những biến động xoay quanh trên thị trường, đòi hỏi nhà đầu tư phải thể hiện được bản lĩnh của mình, nên mua vào hay bán ra, đó là một quyết định không hề đơn giản.

Các dấu hiệu nhận biết thời điểm nên bán ra cổ phiếu

Trong kinh doanh chứng khoán, việc xác định thời điểm tốt nhất để bán ra cổ phiếu (CP) được xem là khá khó khăn đối với các nhà đầu tư. Sau đây là một số dấu hiệu giúp nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán có thể nhận biết được thời điểm nào nên bán ra CP.

Có sự thay đổi lớn trong Ban quản trị công ty

Nếu những nhà quản lý hàng đầu của công ty (những người chịu trách nhiệm về sự thành công của công ty) bắt đầu rời bỏ công ty thì có thể xem đó là dấu hiệu bất lợi cho tương lai của công ty. Khi đó cần phải theo dõi và phát hiện xem tại sao lại có những thay đổi như vậy. Đặc biệt, khi phát hiện ra những dấu hiệu cho thấy công ty đang trở nên suy yếu trong lĩnh vực kinh doanh chính thì tốt nhất nên bán CP của công ty đó đi và thay vào đó là tìm mua CP của công ty khác trong cùng lĩnh vực đó nhưng mạnh hơn và có Ban quản trị ổn định hơn.

Khi yếu tố khiến quyết định mua CP không còn nữa

Chẳng hạn như khi quyết định đầu tư vào CP của các công ty dược phẩm bởi vì trong lĩnh vực dược phẩm vừa phát minh ra loại thuốc mới đem lại những đóng góp lớn lao cho sức khỏe nhân loại. Đột nhiên, một thời gian sau người ta phát hiện ra loại thuốc đó có những tác dụng phụ không tốt cho sức khỏe, điều này khiến cho thị phần của công ty bị sụt giảm và trong tương lai lợi nhuận của công ty cũng sẽ giảm. Khi đó nên bán CP đó đi vì CP này không tính còn hấp dẫn nữa.

Công ty đột nhiên cắt giảm cổ tức hoặc bị sụt giảm về thu nhập

Trường hợp này nên điều tra cẩn thận trước khi quyết định có nên bán CP hay không. Nếu là do Ban quản trị công ty quyết định không chia cổ tức để tập trung vốn cho việc phát triển và mở rộng quy mô công ty thì đó lại là điều tốt. Tuy nhiên, thường thì sự sụt giảm về lợi nhuận là dấu hiệu cho thấy tương lai của công ty gặp nhiều khó khăn và trong trường hợp này thì đa số nhà môi giới đều khuyên khách hàng bán CP đi.

Khi cảm thấy thị giá CP đã vượt qua giá trị nội tại

Có một số nhà đầu tư dù biết rằng CP của mình đã vượt quá giá trị nội tại nhưng họ vẫn chưa bán đi vì muốn trì hoãn việc chịu thuế thu nhập. Tuy nhiên, nếu cảm thấy thị giá đã vượt qua giá trị nội tại của CP thì nên bán CP đi vì giữ lại CP này sẽ phải chịu rủi ro rất cao và chỉ có thể trì hoãn việc chịu thuế chứ không thể không chịu thuế. Ngoài ra, khi bán ra CP này thì sẽ có cơ hội đầu tư vào CP khác để đa dạng hóa danh mục và giảm thiểu rủi ro đầu tư của mình.

Khi không hài lòng về danh mục đầu tư hiện tại

Có thể trong danh mục đầu tư sẽ có các CP không phù hợp với các mục tiêu tài chính đặt ra trước đó (như là xây nhà mới, chuẩn bị cho kế hoạch nghỉ hưu...), khi đó tốt nhất nên bán các CP này đi và tổ chức lại danh mục đầu tư mới phù hợp hơn với mong muốn của mình.

“Luật chơi” của các nhà tạo giá trên thị trường chứng khoán

Các nhà tạo giá khi đưa ra các báo giá cho một chứng khoán nào đó ngoài mục đích kinh doanh còn có yêu cầu giúp cho thị trường đạt được một giá giao dịch tốt nhất (giá thu vào cao nhất và giá bán ra thấp nhất). Tuy nhiên trong quá trình cạnh tranh và thực hiện ý chí chủ quan của mình, do say sưa muốn giành ảnh hưởng với các đối tác khác, họ có thể làm cho thị trường bị trở ngại kỹ thuật. Do đó một số luật lệ được đặt ra nhằm duy trì trật tự thị trường và loại bỏ các sự cố do nhầm lẫn.

Hai tình huống được nêu sau đây lưu ý các nhà tạo giá không được đưa giá cài khoá (gọi là locked market) và giá vượt chéo (crossed market) vào hệ thống.

Thế nào là thị trường bị cài khoá?

Ta biết rằng một báo giá của các nhà tạo giá đưa vào hệ thống gồm có giá thu vào (bid) và giá bán ra (offer). Giá sẽ bị cài khoá khi nào hai giá dùng để tham khảo (giá tốt nhất) không có khoản chênh lệch giá. Cụ thể, một nhà tạo giá đưa ra giá thu vào (bid) bằng đúng với giá bán ra (offer/ask) đã được một nhà tạo giá khác chào trước đó sẽ làm thị trường bị cài vào thế khoá lại.
Ví dụ, giả định lúc đầu chỉ có mỗi một nhà tạo giá ALFA đưa báo giá vào hệ thống báo giá cho chứng khoán TNA (một chứng khoán OTC giả định). Đến lượt công ty chứng khoán khác, công ty DELTA tham gia tạo giá cho chứng khoán TNA và đã khoanh thị trường lại đối với chứng khoán đang được tạo giá này.

Thị trường bị cài khoá hay bị khoanh lại chỉ để "hai ta" làm ăn với nhau thôi (có thể vô hình). Trường hợp trên đây giá bán ra của công ty CK ALFA và giá mua vào của công ty chứng khoán DELTA bằng nhau, là 20,5 USD. Do trong báo giá còn nêu cả số lượng sẵn sàng giao dịch, gọi là "firm bid" và "firm ask", (nếu không ghi thì mặc nhiên đó là 1 lô = 100 cổ phần), cho nên, theo nguyên lý hai công ty này sẽ giao dịch với nhau cho đến khi cạn hết lượng chào bán "cứng" đó. Kết quả cạn kiệt này rốt cuộc có thể giải toả thị trường, nhưng lúc đó thị trường sẽ có một tình huống giá tệ hơn (khoảng chênh lệch lớn hơn).

Thế nào là một thị trường bị vượt chéo?

Một thị trường bị gọi là vượt chéo khi một nhà tạo giá đưa ra giá thu vào (bid) cho một chứng khoán ở mức cao hơn giá bán ra (offer/ask) do một nhà tạo giá khác đã nhập vào hệ thống (ví dụ hệ thống Nasdaq). Tương tự nếu có một giá bán ra (ask) thấp hơn giá thu vào (bid) trong hệ thống đối với chứng khoán cùng loại, thì thị trường này cũng bị "tréo ngoe". Tình huống này làm cho thị trường tắc tị, cho nên tất cả các hệ thống giao dịch thị trường OTC đều không cho phép các thành viên báo giá có thể gây vượt chéo cho thị trường.

Một thị trường giá vượt chéo cho hậu quả còn tệ hơn trường hợp nó bị cài khoá. Bắt đầu là chào giá của công ty ALFA. Sau đó, công ty chứng khoán DELTA tham gia đưa tiếp giá của mình vào hệ thống, mà không cần tham khảo chào giá của công ty ALFA, kết quả: Giá thu vào (bid) của DELTA lúc này là 21 USD đã vượt chéo so với giá bán ra (ask) của công ty ALFA đang là 20.5 USD. Hậu quả của việc đưa giá tuỳ tiện này làm cho giá thị trường đang bình thường vọt lên một giá mới khá cao. Trong ví dụ trên đây, với giá rao mua (bid) của DELTA (21 USD) sẽ kích bán, và theo nguyên lý, giá đó cùng với giá ask 20.5 USD của ALFA, sẽ nhanh chóng biến mất, khoét rộng khoảng cách giữa giá thu vào và bán ra sẽ được hệ thống ghi nhận tiếp sau đó là "bid 20 - ask 22". Khoản lệch giá lúc này là 2 USD, còn xấu hơn khoản lệch giá trong trường hợp thị trường bị cài khoá như đã khảo sát ở trên. Trong thị trường chứng khoán, đặc biệt là thị trường giao dịch OTC, khi giá chứng khoán bị kích lên hoặc dìm xuống, mà không xuất phát từ vận động cung cầu hợp lý của thị trường, thì các nhà tạo giá có thể bị quy trách nhiệm đã dùng thủ thuật vận hành giá (manipulation).

Tóm lại, để tránh tình trạng thị trường bị cài khoá hoặc bị vượt chéo, luật lệ giao dịch OTC cấm các nhà tạo giá không được đưa vào hệ thống:

- Giá thu vào (bid) bằng hoặc lớn hơn giá bán ra (ask) của một nhà tạo giá khác đã nhập vào cho cùng một chứng khoán.
- Giá bán ra (ask) bằng hoặc nhỏ hơn giá thu vào (bid) của một nhà tạo giá khác đã nhập sẵn vào, đối với cùng một chứng khoán.

Các nhà tạo giá cũng được lưu ý rằng, các chứng khoán được báo giá và đưa vào hệ thống phải là loại hợp lệ và đưa vào đầu tư cần tham khảo thông tin về chủ thể phát hành loại chứng khoán đó họ sẽ thực hiện dễ dàng.

Những lưu ý đặc biệt khác về báo giá trên OTC:

Các báo giá phải đảm bảo thoả mãn cung cầu một lượng chứng khoán ít nhất bằng một lô tròn (100 cổ phần). Đây là một chào giá có cam kết chắc chắn (firm).

Một báo giá thông thường được yêu cầu phải kèm theo số lượng. Tất cả các chào giá được xem là có cam kết cứng ngoại trừ có chỉ định khác rõ ràng kèm theo. Các chỉ định không chắc chắn đó như: "vào khoảng" (around), "còn tuỳ thuộc" (subject), "theo tính toán" (work out), ... sẽ phải được ghi trước hay sau một báo giá.

Vì những lý do nghiệp vụ và kỹ thuật, hệ thống báo giá và xác nhận phải được thực hiện bằng mạng truyền in được và hiển thị lên màn ảnh, chứ không thể làm việc này chỉ bằng điện thoại.

Thời điểm nên bán ra cổ phiếu đối với các nhà đầu tư?

Trong đầu tư chứng khoán, nhiều nhà đầu tư thường mất hết vốn liếng khi giá cổ phiếu sụt giá mà không thể nào bán đi được. Lúc đó, nhưng cổ phiếu này chỉ là những tờ giấy “bỏ đi” mà thôi. Điều quan trọng nhất đối với bất cứ ai muốn kinh doanh chứng thành công là nhân biết được thời điểm nên bán cổ phiếu.

Việc xác định thời điểm tốt nhất để bán ra cổ phiếu (cổ phiếu) được xem là khá khó khăn đối với các nhà đầu tư. Sau đây là một số dấu hiệu giúp nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán có thể nhận biết được thời điểm nào nên bán ra cổ phiếu.

Có sự thay đổi lớn trong Ban quản trị công ty

Nếu những nhà quản lý hàng đầu của công ty (những người chịu trách nhiệm về sự thành công của công ty) bắt đầu rời bỏ công ty thì có thể xem đó là dấu hiệu bất lợi cho tương lai của công ty. Khi đó cần phải theo dõi và phát hiện xem tại sao lại có những thay đổi như vậy. Đặc biệt, khi phát hiện ra những dấu hiệu cho thấy công ty đang trở nên suy yếu trong lĩnh vực kinh doanh chính thì tốt nhất nên bán cổ phiếu của công ty đó đi và thay vào đó là tìm mua cổ phiếu của công ty khác trong cùng lĩnh vực đó nhng mạnh hơn và có Ban quản trị ổn định hơn.

Khi yếu tố khiến quyết định mua cổ phiếu không còn nữa

Chẳng hạn như khi quyết định đầu tư vào cổ phiếu của các công ty dược phẩm bởi vì trong lĩnh vực dược phẩm vừa phát minh ra loại thuốc mới đem lại những đóng góp lớn lao cho sức khỏe nhân loại. Đột nhiên, một thời gian sau người ta phát hiện ra loại thuốc đó có những tác dụng phụ không tốt cho sức khỏe, điều này khiến cho thị phần của công ty bị sụt giảm và trong tương lai lợi nhuận của công ty cũng sẽ giảm. Khi đó nên bán cổ phiếu đó đi vì cổ phiếu này không tính còn hấp dẫn nữa.

Công ty đột nhiên cắt giảm cổ tức hoặc bị sụt giảm về thu nhập

Trường hợp này nên điều tra cẩn thận trước khi quyết định có nên bán cổ phiếu hay không. Nếu là do Ban quản trị công ty quyết định không chia cổ tức để tập trung vốn cho việc phát triển và mở rộng quy mô công ty thì đó lại là điều tốt. Tuy nhiên, thường thì sự sụt giảm về lợi nhuận là dấu hiệu cho thấy tương lai của công ty gặp nhiều khó khăn và trong trường hợp này thì đa số nhà môi giới đều khuyên khách hàng bán cổ phiếu đi.

Khi cảm thấy thị giá cổ phiếu đã vượt qua giá trị nội tại

Có một số nhà đầu tư dù biết rằng cổ phiếu của mình đã vợt quá giá trị nội tại nhng họ vẫn chưa bán đi vì muốn trì hoãn việc chịu thuế thu nhập. Tuy nhiên, nếu cảm thấy thị giá đã vượt qua giá trị nội tại của cổ phiếu thì nên bán cổ phiếu đi vì giữ lại cổ phiếu này sẽ phải chịu rủi ro rất cao và chỉ có thể trì hoãn việc chịu thuế chứ không thể không chịu thuế. Ngoài ra, khi bán ra cổ phiếu này thì sẽ có cơ hội đầu tư vào cổ phiếu khác để đa dạng hóa danh mục và giảm thiểu rủi ro đầu tư của mình.

Khi không hài lòng về danh mục đầu tư hiện tại

Có thể trong danh mục đầu tư sẽ có các cổ phiếu không phù hợp với các mục tiêu tài chính đặt ra trước đó (như là xây nhà mới, chuẩn bị cho kế hoạch nghỉ hưu...), khi đó tốt nhất nên bán các cổ phiếu này đi và tổ chức lại danh mục đầu tư mới phù hợp hơn với mong muốn của mình.

Giảm thiểu thua lỗ trong đầu tư chứng khoán

Khi bạn đồng thời đầu tư vào nhiều loại chứng khoán khác nhau, sự thua lỗ của một loại chứng khoán chỉ có tác động nhỏ đến toàn bộ danh mục đầu tư, thậm chí nhiều khi bạn có thể bù lỗ bằng lợi nhuận thu được từ các chứng khoán khác trong cùng một danh mục đó.

Hiểu một cách khái quát nhất thì danh mục đầu tư là một tập hợp gồm ít nhất hai loại chứng khoán trở lên. Mục đích cơ bản nhất của việc xây dựng và quản lý một danh mục đầu tư là đa dạng hoá nhằm tránh các khoản thua lỗ quá lớn.

Tuy nhiên, việc hạn chế thua lỗ bằng cách đa dạng hoá danh mục đầu tư cũng có một cái giá của nó: bạn cũng không thể thu được các khoản lợi nhuận lớn. Rất ít người đầu tư có thể thu được khoản lợi nhuận cao từ việc đầu tư tất cả số tiền của họ vào một loại chứng khoán tốt nhất hiện có trên thị trường. Do đó, đại đa số công chúng đầu tư chọn hình thức đầu tư thứ hai là giảm thiểu hoá thua lỗ bằng cách đa dạng hoá đầu tư. Và suy cho cùng thì việc từ bỏ những món hời lớn, bằng lòng với những khoản thu nhập vừa phải để tránh thua lỗ quá mức là một cái giá vừa phải và hoàn toàn hợp lý.

Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn từng bước trong việc xây dựng một danh mục đầu tư phù hợp với cá tính cũng như mục đích mà bạn đã chọn.

Bước 1: Xác định bạn là người đầu tư tích cực hay thụ động?

Khi bắt tay vào xây dựng danh mục đầu tư¬, điều quan trọng trước tiên mà bạn phải xác định là xem mình thuộc dạng nào: tích cực hay thụ động? Đây là một việc làm hết sức cần thiết, vì nó sẽ quyết định đến toàn bộ cách thức đầu tư của bạn sau này. Người đầu tư tích cực là người luôn sẵn sàng bỏ ra rất nhiều thời gian và công sức để quản lý danh mục đầu tư của mình. Còn người đầu tư thụ động thì chỉ muốn bỏ ra một khoảng thời gian tối thiểu cần thiết để theo dõi các khoản đầu tư và bằng lòng với các khoản lãi khiêm tốn có được. Cần l¬ưu ý rằng quy mô đầu tư là không quan trọng mà điều cốt yếu là bạn tiêu tốn bao nhiêu thời gian và công sức cho danh mục đầu tư của mình. Chúng ta có thể thấy rằng đa số các nhà đầu tư đều thuộc dạng thụ động, bởi vì họ là những người không chuyên nghiêp, thiếu kỹ năng chuyên sâu cũng như đã bị các công việc hàng ngày chiếm mất quỹ thời gian.

Bước 2: Quyết định cơ cấu của danh mục đầu tư.

Điều thứ hai cần tính đến là tỷ trọng cổ phiếu và trái phiếu trong danh mục đó. Đây là một quyết định mang tính chất cá nhân và tuỳ theo quan điểm mỗi người. Một số người không thích đầu tư quá nhiều vào cổ phiếu, còn một số khác lại không thích sở hữu quá nhiều trái phiếu. Cho đến nay vẫn ch¬ưa có tiêu chuẩn cụ thể về tỷ lệ này. Hiện nay, đa số ý kiến nghiêng về tỷ lệ 50/50, tức là 50% số tiền của danh mục được sử dụng để đầu tư vào cổ phiếu, phần còn lại sẽ được sử dụng để mua trái phiếu. Nhiều nhà tư vấn đề nghị tăng tỷ lệ trái phiếu trong danh mục khi chủ sở hữu sắp đến tuổi về hưu. Tuy nhiên, một số cá nhân khác lại có quan điểm cho rằng, trước sức ép của lạm phát cũng như khả năng kiếm tiền sẽ suy giảm khi về già, chủ sở hữu danh mục nên tăng dần tỷ lệ cổ phiếu theo thời gian. Họ lập luận là không nên giảm tỷ lệ sở hữu cổ phiếu trong danh mục đầu tư vì lương hư¬u và bảo hiểm xã hội sẽ không thể tăng như lạm phát. Chính vì vậy mà cổ phiếu là một trong những lựa chọn được ¬ưu tiên hàng đầu để chống lại ảnh h¬ưởng của lạm phát. Tuy nhiên, cũng có khi thu nhập do cổ phiếu đem lại không theo kịp với tỷ suất lợi nhuận của trái phiếu chất l¬ượng cao. Trong trường hợp này, đầu tư vào các trái phiếu chất l¬ượng cao và để dành một khoản tiết kiệm để đối phó với lạm phát được xem là một biện pháp khả thi.

Ngoài ra còn một trường hợp khác mà chúng ta cũng cần đề cập tới, đó là tỷ trọng của danh mục đầu tư có cần phải điều chỉnh theo sự biến động của thị trường không? Giả sử rằng bạn đang có trong tay một danh mục đầu tư với tỷ lệ 50/50. Nếu thị trường cổ phiếu tăng giá và làm cho danh mục của bạn có tỷ lệ 65% cổ phiếu và 35% trái phiếu thì bạn có nên bán bớt một số cổ phiếu để đ¬ưa danh mục trở về tỷ lệ 50/50 hay không? Xung quanh vấn đề này vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau nhưng nhìn chung đại đa số các nhà đầu tư sẽ không bán đi cổ phiếu để đề phòng trường hợp khi cổ phiếu giảm giá thì danh mục sẽ trở về mức cân bằng 50/50.

Bước 3: Đa dạng hoá danh mục đầu tư.

1. Đa dạng hóa tổ chức phát hành. Nếu danh mục đầu tư của bạn chỉ bao gồm toàn bộ các trái phiếu Chính phủ thì bạn không cần phải đa dạng hoá chủng loại các chủ thể phát hành, bởi vì trái phiếu Chính phủ hoàn toàn không có rủi ro. Tuy nhiên, nếu bạn mua trái phiếu công ty, trái phiếu địa phương hoặc cổ phiếu thì việc đa dạng hoá chủ thể phát hành là một vấn đề cần được cân nhắc, bởi vì các loại chứng khoán này luôn tiềm tàng một số rủi ro nhất định. Vấn đề đặt ra là nên đa dạng hóa đến mức độ nào? Điều này còn tuỳ thuộc vào quan điểm của mỗi cá nhân. Chẳng hạn như nếu bạn mua cổ phiếu của 20 nhà phát hành khác nhau và khi một nhà phát hành chẳng may bị phá sản thì danh mục đầu tư của bạn chỉ bị suy giảm 5%. Mỗi nhà đầu tư sẽ tự đ¬ưa ra quyết định cho danh mục đầu tư của mình dựa vào cá tính bản thân, tiềm lực tài chính cũng như mức độ rủi ro mà họ có thể chịu đựng.

2. Bên cạnh việc đa dạng hoá các tổ chức phát hành, bạn cũng cần đa dạng hoá các lĩnh vực kinh doanh, đa dạng hóa các nguồn thu hoặc có thể đa dạng hoá theo vị trí địa lý. Bạn cần chú ý rằng, càng đa dạng hoá thì sẽ càng hạn chế được rủi ro, tuy nhiên đừng nên đa dạng hoá quá nhiều vì như vậy sẽ tốn rất nhiều công sức quản lý và đến một lúc nào đó thì danh mục sẽ vư¬ợt quá tầm kiểm soát của bạn.

Đừng quên tiếp cận thông tin trong đầu tư chứng khoán

Rất nhiều nhà đầu tư khi đã quyết định mua cổ phiếu của một công ty cổ phần rồi, vẫn còn chưa biết rõ về công ty đó. Một số còn tệ hơn nữa là chỉ mới nghe nói tới là công ty đó nghe đồn là tốt, mà không có một nỗ lực nào để tìm hiểu cho biết đích xác. Có nhiều nhà đầu tư còn nói là không có cách nào để tiếp cận lấy được thông tin của công ty đó, và có mà không hiểu gì cả.

Nhà đầu tư nào cũng mong muốn kế hoạch đầu tư của mình được thành công, đem lại lợi nhuận cao. Để thực hiện điều đó đòi hỏi các nhà đầu tư khả năng đánh giá và phân tích.

Rất nhiều nhà đầu tư khi đã quyết định mua cổ phiếu của một công ty cổ phần rồi, vẫn còn chưa biết rõ về công ty đó. Một số còn tệ hơn nữa là chỉ mới nghe nói tới là công ty đó nghe đồn là tốt, mà không có một nỗ lực nào để tìm hiểu cho biết đích xác. Có nhiều nhà đầu tư còn nói là không có cách nào để tiếp cận lấy được thông tin của công ty đó, và có mà không hiểu gì cả. Nếu vậy chỉ có một lời khuyên duy nhất là bạn nên nhờ một công ty tư vấn nào có uy tín để giúp nhà đầu tư và giải thích cặn kẽ cho họ về công ty bạn dự định đầu tư. Còn nếu nhà đầu tư là người muốn tìm hiểu kỹ về một công ty cổ phần trước khi đầu tư thì cần phải tìm hiểu công ty đó qua các lĩnh vực sau đây:

1. Doanh thu của công ty có tăng không?

Nếu tăng thì tăng theo mức độ nào. Doanh số này sẽ căn cứ vào hoạt động chính của công ty, chứ không thể căn cứ vào các hoạt động phụ như đầu tư tài chính hay địa ốc của công ty .

2. Lợi nhuận trước thuế và sau thuế:

Lợi nhuận này bắt buộc tăng theo doanh số của công ty. Nếu doanh số tăng mà lợi nhuận không tăng! Hãy coi chừng vì chi phí của công ty quá nhiều, nên lợi nhuận không thể tăng được. Đây là dấu hiệu xấu cho công ty cổ phần. Như vậy bạn cần phải xét tới lợi nhuận biên (profit margin) của chính công ty đó, trước khi có quyết định đầu tư.

3. Sản phẩm và thị phần của công ty đó:

Đầu tư vào một công ty có nghĩa là đóng góp tiền vào một công ty đó để sản xuất hay cung cấp dịch vụ, bạn cần phải hiểu rõ về sản phẩm này hiện nay có phải thế mạnh của công ty không? Và sản phẩm này đã chiếm được bao nhiêu thị phần trên thị trường. Thông thường bạn nên chọn những công ty hàng đầu của một lĩnh vực sản xuất nào đó. Bởi vì công ty hàng đầu có lợi thế về kinh doanh hơn nhiều so với các công ty đứng hàng thứ hai thứ ba… Như vậy yếu tố thị phần cần được chú ý.

4. Chiến lược kinh doanh của công ty: trong hiện tại và tương lai.

Theo mức đánh giá của bạn thì chiến lược này có khả thi không? Một khi chiến lược công ty sai sẽ làm cho công ty bị thua lỗ, và bạn sẽ là nạn nhân của công ty khi giá cổ phiếu đi xuống.

5. Thành phần Hội Đồng Quản Trị và Ban Giám Đốc công ty có thực sự giỏi hay không? Nếu không thì bạn đã đưa tiền để đầu tư nhầm công ty rồi đó!

6. P/E:

Tỷ lệ giá thị trường/tiền lời công ty có quá cao không? Nếu tỷ lệ này cao thì rủi ro cho bạn càng nhiều. Cần phải chú ý, tỷ lệ thấp thì tốt hơn

7. Mức trả cổ tức của công ty như thế nào?

Bạn cần hoạch định lại chiến lược của bạn, mua cổ phiếu để nhận cổ tức hay mua cổ phiếu để kiếm chênh lệch giá?

8. Các công ty đối thủ đối với công ty bạn định đầu tư như thế nào? Mạnh hơn? Yếu hơn? Giỏi hơn? Sản phẩm tốt hơn và giá bán rẻ hơn? Bạn cần phải áp dụng đúng câu nói trong bình pháp Tôn Tử “ Biết người biết ta, trăm trận trăm thắng”.

9. Số lượng cổ phiếu của công ty bạn đầu tư nhiều hay ít? Nếu ít sẽ lợi và hại về điểm nào? Nếu công ty có nhiều cổ phiếu thì lợi và hại ở điểm nào?

10. Cuối cùng là thành phần cổ đông của công ty mà bạn muốn đầu tư là ai? Các nhà đầu tư tài chính? Các nhà đầu tư có tổ chức? Các nhà đầu tư nhỏ? Công ty giữ một số lớn cổ phiếu.

Những yếu tố này rất quan trọng cho giá thị trường của cổ phiếu. Một nguyên tắc là nếu cổ đông là pháp nhân giàu có đầu tư vào công ty đó thì sẽ ảnh hưởng rất mạnh tới giá cổ phiếu, hơn là những nhà đầu tư lẻ tẻ, ít tiền.

Bí quyết lựa chọn chứng khoán cho danh mục đầu tư của bạn.

Mới đây, Lane Jack và Peter Huge là hai người bạn lâu năm, họ cùng góp khoản tiền để dành khoảng hơn 200.000 USD để đầu tư vào thị trường chứng khoán nhằm tìm kiếm lợi nhuận. Theo một số nhà môi giới chứng khoán, họ đã đầu tư vào cổ phiếu của hãng Chamber Lych, một công ty công nghệ đang nổi tại miền trung nước Mỹ mà không đầu tư vào một công ty lâu năm cũng trong lĩnh vực công nghệ là TechTech vì cho rằng công ty đang thất thế.

Trong hai tháng đầu tiên đầu tư, cổ phiếu của Lych liên tục tăng giá và cổ phiếu của TechTech thì hạ giá dần. Nhưng chỉ sau thời gian đó, đột nhiên cổ phiếu của TechTech lại tăng giá rất cao, trong khi cổ phiếu của Chamber lại đứng yên thậm chí có tin đồn là sẽ xuống giá nên không ai dám mua nữa. Kết quả, số tiền của hai người bạn Lane Jack và Peter Huge đã không phát sinh lợi nhuận, thậm chí có nguy cơ mất sạch. Cả Lane Jack và Peter Huge đều tiếc nuối vì đã không đầu tư vào cổ phiếu của TechTech.

Trong đầu tư chứng khoán việc lựa chọn cổ phiếu sẽ là rất quan trọng. Nó sẽ quyết định việc thành bại của cả quá trình đầu tư. Nhiều khi nhà đầu tư không nên nghe theo những gì nhà môi giới chứng khoán nói mà hãy dựa vào chính sự phân tích và suy xét của mình.

Mua loại cổ phiếu nào

Khi đã quyết định đầu tư vào cổ phiếu thường phải nghiên cứu xem loại cổ phiếu nào là hiệu quả nhất. Đây chính là lúc cần những thông tin về phân tích chứng khoán và tình hình công ty vì ít có cách nào mất tiền nhanh hơn là mua phải chứng khoán không tốt.

Một số tiêu thức để so sánh và lựa chọn:

- Chọn ngành cổ phiếu: ngành công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải, tài chính hay dịch vụ công cộng... Có thể đi vào nhiều ngành chi tiết hơn, ví dụ trong công nghiệp có thể là công nghiệp khai thác, công nghiệp chế biến hoặc công nghiệp sản xuất. Phân tích từng ngành kinh tế về tính chất, thị trường, khả năng phát triển, tăng trưởng bình quân, khả năng cạnh tranh, ảnh hưởng có tính chất chu kỳ;

- Chọn bất cứ công ty nào trong ngành nào thì cũng nên phân tích tình hình công ty đó trên các mặt: tình hình tài chính, lợi nhuận, lợi tức cổ phần, nhu cầu vốn, tình hình huy động vốn và những loại chứng khoán chủ yếu của công ty, đánh giá tình hình cổ phiếu của công ty về mặt tài chính, vị trí của công ty trong ngành, trình độ ban quản trị, ban điều hành và chính sách quản trị của công ty, địa điểm, vận tải, lao động, nguyên liệu, bằng sáng chế phát minh, v.v...

Muốn phân tích thấu đáo giá trị cổ phiếu của một công ty thì phải xem xét những nhân tố kể trên, đồng thời phải tham khảo sự đánh giá của các Trung tâm phân tích chứng khoán, các tổ chức xếp loại doanh nghiệp. Ngoài ra, cần chú ý đến việc đa dạng hóa cổ phiếu đầu tư để tránh được sự vận động của chu kỳ kinh doanh, sự thay đổi vị trí của một doanh nghiệp... Có thể đa dạng hóa theo nhiều cách nh¬: mua cổ phiếu của nhiều ngành khác nhau; mua cổ phiếu của các công ty khác nhau; mua cổ phiếu của nhiều khu vực khác nhau; mua cổ phiếu của các công ty có những thành phẩm khác nhau; mua ở những thời điểm khác nhau... Tuy nhiên, nếu đa dạng hóa đầu tư quá mức cũng sẽ có những nhược điểm như: làm cho việc quản lý khó khăn, tốn nhiều công sức điều tra và phân tích, làm tăng chi phí mua bán, làm giảm bớt cơ hội đạt lợi nhuận cao.

Khi nào mua?

Một câu trả lời rất đơn giản là “khi nào cần thấy được thì mua”. Bởi vì một số không ít những nhà kinh doanh chứng khoán cho rằng họ thường sai lầm trong việc đánh giá về thị trường nói chung và một số cổ phiếu nói riêng. Nói theo một nghĩa nào đó thì những người kinh doanh chứng khoán là những người đầu tư giá trị, do vậy có những người khi thấy công ty trong giai đoạn hưng thịnh thì mua cổ phiếu và thậm chí có nhiều người thích mua cổ phiếu của những công ty đang ở giai đoạn thất thế.

Từ đầu thế kỷ XVIII ở thị trưưòng chứng khoán Tây Âu và thị trường chứng khoán Mỹ sau này đã đưa ra học thuyết “Đầu tư ngược dòng”. Thuyết này đã đưa ra lời khuyên rằng “vẫn có thể lội ngược dòng sông”. Thực tế cho thấy, đầu tư ngược dòng có khả năng rủi ro rất cao nhưng cũng có cơ may đưa đến lợi nhuận khổng lồ bởi vì rất có thể thời gian thất thế của một công ty sẽ được khôi phục trong tương lai. Có nhiều người có cùng dự đoán lạc quan đó nên số người đầu tư ngược dòng tăng lên. Chính hành động có nhiều người có cùng nhận định, cùng mua cổ phiếu đã làm cho giá trị cổ phiếu được phục hồi uy tín ngay khi công ty này còn thất thế. Do vậy, không nhất thiết cứ phải mua cổ phiếu khi công ty đang có uy tín tốt mà vẫn có thể mua cổ phiếu khi công ty đang thất thế.

Đi tìm nhà môi giới

Nhiều công ty chứng khoán ngại tư vấn cho khách hàng vì thị trường nhiều khi tăng giảm chẳng vì nguyên nhân gì rõ rệt. Cách tư vấn duy nhất hiện nay nhiều công ty đang làm là phát tài liệu thô cho khách hàng nghiên cứu.

Thể Hà, sinh viên Đại học Kinh tế TP HCM vừa mới ra trường, kể trong lúc chờ xin việc làm, cô mon men đến sàn giao dịch. Thủ tục để làm nhà đầu tư khá đơn giản. Cô điền vào một tờ giấy đăng ký mở tài khoản, nộp tiền, tài khoản được kích hoạt..., tất cả được hoàn tất trong vòng 15-20 phút.

Bù lại, công ty chứng khoán cung cấp cho cô hai loại “tài liệu” để đầu tư: Giấy thông báo tỷ lệ phí giao dịch và bản tin thị trường do Trung tâm Giao dịch Chứng khoán TP HCM phát hành. Cô nhấp nhổm muốn hỏi ban đầu nên mua cái gì nhưng rồi thôi vì thấy các nhân viên công ty quá bận rộn phục vụ khách hàng mở tài khoản mới.

“Tôi cũng đến một số sàn khác xem thế nào nhưng dường như ở đâu cũng vậy, những người mới đến như tôi chỉ có thể tìm lời tư vấn của những người gặp trên sàn thay vì các nhân viên môi giới chuyên nghiệp”, Hà nói.

Trong một cuộc gặp gỡ với các nhà đầu tư, ông Dominic Scriven, Giám đốc Công ty Dragon Capital, nói rất chân tình: “Tôi không thể nói với quý vị là đừng mua hay ngừng bán, thậm chí cũng không thể khuyên quý vị chớ nên đầu tư ngắn hạn. Điều quan trọng nhất là hãy phân tích thật kỹ về cơ sở đưa ra quyết định mua bán”.

Để không thua lỗ khi “đi chợ” chứng khoán

Việc kinh doanh chứng khoán và những khoản lợi nhuận lớn của nó luôn hấp dẫn bạn đầu tư vào chứng khoán. Thị trường là nơi trung gian để “người bán” là các công ty, doanh nghiệp bán chứng khoán nhằm có vốn dài hạn, đồng thời giúp người mua là các nhà đầu tư có nơi để giúp những đồng tiền dành dụm của mình sinh sôi nảy nở theo thời gian cho một mục đích đã định. Khi mua chứng khoán nhà đầu tư sẽ có ba cái lợi: một là được công ty chia lợi nhuận gọi là cổ tức, hai là được hưởng lãi vốn khi chứng khoán lên giá và lúc nào cần tiền thì có thể bán chúng đi với tính thanh khoản cao. Đây là một quá trình đòi hỏi sự phân tích và tính toán. Với những dự tính mua chứng khoán của mình, các nhà đầu tư cần có những hiểu biết nhất định về “cái chợ” phức tạp này.

Tìm hiểu về chợ chứng khoán

Thị trường chứng khoán là cái chợ nhưng chúng ta sẽ ít đi vào. Nếu vào và được vào thì chỉ để xem thông tin ghi trên một cái bảng điện rộng vài mét vuông mà thôi, hơn thế nữa, nhưng thông tin ấy cũng sẽ được in lại trên các phương tiện thông tin đại chúng hàng ngày. Ta cũng sẽ chỉ liên lạc với một người môi giới của một công ty chứng khoán nào để mua hay bán chứng khoán.

Nếu ai đã từng đi chợ trong đời sống hàng ngày thì cái rủi ro mà bạn dễ gặp phải là “tiền thật mua phải hàng giả”. Nhưng ở “cái chợ chứng khoán” thì hàng bạn mua là thật nhưng vẫn có thể bị mất tiền vì tính chất lên xuống của giá trị cổ phiếu mà bạn đã biết. Bởi vậy, sự hoạt động và điều hành của “cái chợ” không phải là điều ta quan tâm mà cái sẽ phải quan tâm là giá trị lên xuống của các hàng hoá mà mình nắm giữ. Nguyên do chính làm cho giá lên hay xuống là hoạt động sản xuất kinh doanh của các công ty phát hành chứng khoản; tức là công việc làm ăn của họ thể hiện qau những thông tin hay những sự phân tích khác nhau và là tâm lý trên thị trường. Bởi vậy, bốn thứ thực sự liên quan mật thiết với bạn khi đi chợ mua chứng khoán là: sự thu hồi đồng vốn đã bỏ ra và lợi nhuận phát sinh, một tờ báo cho biết tình hình giá cả chứng khoán, những thông tin về hoạt động của công ty mà mình nắm chứng khoán và một người môi giới.

Một chiến lược đầu tư hợp lý cùng danh mục đầu tư cân đối sẽ tối ưu hoá hoạt động đầu tư của bạn. Khi chưa là chuyên gia, bạn cũng nên nghe lời khuyên của những nhà đầu tư đi trước, bởi có học hỏi và biết tiếp thu bạn mới có thể trở thành một nhà đầu tư lão luyện. Sau đây là một số lời khuyên của John Neff, một trong những nhà đầu tư thành đạt nhất phố Wall, đối với các hoạt động đầu tư của bạn trên thị trường.

Hạn chế rủi ro

Để tránh những hạn chế rủi ro khi đi chợ mua hàng, bạn nên đa dạng hoá, chia phần tài sản của bạn ra, điều này có nghĩa là phân chia số tiền của bạn trong nhiều kiểu đầu tư với những tỷ lệ khác nhau. Thực sự nguyên tắc này không sai, nhưng bạn nên đi ngược lại những kiến thức thông thường này, ngay cả khi nó có thể gây ra cho bạn đôi chút lo lắng ban đầu. Copy những gì tất cả mọi người đang nghĩ và làm trên thị trường có lẽ sẽ cho bạn cảm giác yên tâm, nhưng thực sự nó không phải điều đáng làm nhất.

Đa dạng quá nhiều sẽ dẫn bạn tới sự thiếu hụt về kiến thức cũng như trọng tâm về việc đầu tư của bạn. Nếu một người khuyên bạn nên đầu tư 45% vào cổ phiếu, 80% vào trái phiếu, 10% vào chứng khoán nước ngoài, 10% vào quỹ thị trường tiền tệ Money Market Fund, một dạng quỹ hỗ tương đầu tư mở rộng đầu tư vào thị trường huy động vốn ngắn hạn, 5% vào vàng, điều này có thể khiến bạn an tâm hơn nhưng đồng thời việc đầu tư rải rác này sẽ làm loãng đi lợi nhuận của bạn. Có lẽ bạn không nên đầu tư vào vàng, chứng khoán nước ngoài, trái phiếu vì nó sẽ làm sụt giảm lợi nhuận chung. Đồng thời bạn cũng không thể bỏ tất cả số tiền kiếm được vào một công ty nào đó, cho dù công ty ấy có là Microsoft chăng nữa. Sự sụp đổ của Enron vào cuối năm 2001 cho thấy ngay cả những công ty khổng lồ vẫn có thể phá sản như thường. Và bạn hoàn toàn có thể gặp trường hợp thiếu may mắn như thế. Tốt nhất bạn nên bỏ hết tiền bạc định đầu tư vào vài công ty hàng đầu trong những lĩnh vực khác nhau. Điều này có vẻ như là một sự đa dạng hoá hợp lý hơn.

Người đầu tư được bảo vệ

Vì những rủi ro tiềm tàng của mình, “cái chợ” này luôn mang trong nó một chức năng quan trọng. Ngoài chuyện sắp xếp và thực hiện các giao dịch, nó tìm cách bảo vệ nhà đầu tư bằng cách đặt ra những quy định đòi các công ty phát hành phải niêm yết chứng khoán tại thị trường, phải công bố thông tin hàng năm về bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, thuyết minh báo cáo tài chính,… Chẳng những thế công ty còn phải công bố thông tin tức thời trong một số trường hợp như khi làm ăn gặp khó khăn, tài khoản ở ngân hàng bị đình chỉ, phong toả, hoạt động kinh doanh bị ngừng quá ba tháng, sản phẩm chính bị đình chỉ tiêu thụ, hoặc ngay cả khi thay đổi tổng giám đốc và cơ cấu cổ đông chính.

Nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán luôn được bảo vệ khỏi bất kỳ sự thua lỗ phi thị trường nào, kể cả thua lỗ tiềm năng do phá sản, do hành động không trong sạch của các nhà môi giới, do giả mạo chữ ký, do mọi hình thức biển thủ, kể cả bằng vi tính. Bản thân chợ chứng khoán cũng đứng ra công bố một số thông tin về giao dịch trên thị trường qua các phương tiện của mình như trên báo chí, tivi…giúp nhà đầu tư cảnh giác với việc đầu tư của mình.

Tìm chọn người môi giới

Khi “đi chợ” chứng khoán, bạn phải có một người đi mua dùm bạn. Nhưng xin nhớ cho là khi bạn đi mua chứng khoán thì món hàng mà bạn cầm trong tay lúc đầu không phải là tờ chứng khoán của công ty đã thực sự nhận tiền của bạn giao cho (trừ khi bạn là nhân viên làm việc trong công ty ấy) mà tờ giấy làm bằng lại do công ty chứng khoán cấp gọi là giấy xác nhận. Trong thị trường hàng hoá bạn chỉ mua chứ ít khi bán, nên bạn là “thượng đế một chiều”, còn trong thị trường chứng khoán, có khi bạn mua, có khi bạn bán nên bạn sẽ là “thượng đế hai chiều”. Bởi thế, phải chọn một công ty chứng khoán tin cậy để hoạt động “hai chiều” và đỡ bất an. Khi đã chọn một công ty, họ sẽ giới thiệu với bạn một người môi giới và bạn sẽ liên lạc với bạn người này mãi mãi. Có một người môi giới, bạn phải ký hợp đồng mở tài khoản với công ty chứng khoán và bỏ tiền vào trong đó.

Chọn hàng để mua

Khi một công ty được phát hành chứng khoán, có khi họ bán thẳng cho nhân viên của họ, nhưng bình thường họ nhờ một công ty khác có chức năng bảo lãnh phát hành tung ra thị trường. Công ty sau ứng tiền cho công ty trước, nhiều hay ít tuỳ thuộc hai bên thoả thuận. Giai đoạn này gọi là thị trường sơ cấp.

Công ty bảo lãnh nhận chứng chỉ cổ phiếu hay chứng khoán đã phát hành và tìm cách bán đi. Giai đoạn này gọi là thị trường chứng khoán thứ cấp. Họ có thể bán thẳng cho bạn, nếu họ đồng thời cũng là công ty chứng khoán hoặc họ bán cho công ty chứng khoán khác để công ty chứng khoán này tích trữ sẵn rồi bán cho bạn. Trong quá trình lòng vòng đó chứng khoán của công ty phát hành sẽ nằm trong thị trường chứng khoán qua thủ tục lưu ký. Chứng khoán bạn mua từ một công ty chứng khoán thường đã nằm trong công ty ấy hay trong Phòng lưu ký. Khi mua bạn sẽ nhận được Giấy xác nhận từ công ty chứng khoán, công ty này là thành viên của thị trường chứng khoán nên “hai là một” và chứng khoán của họ cũng là một. Do vậy, đã đặt mua chứng khoán của một công ty bạn chọn mà do một công ty chứng khoán bán thì bạn có thể chắc đó là chứng khoán thật của công ty mình muốn.

Mua hàng tại chợ

Trong chợ chứng khoán có rất nhiều hàng hoá cho bạn lựa chọn, trong thời gian đầu bạn chỉ được mua một hàng hoá nghĩa là chỉ được đặt một lệnh, gọi là lệnh giới hạn, tức là khi ra lệnh đó bạn sẽ nói luôn giá mình mua. Cách thức giao dịch với người môi ra sao sẽ tuỳ thuộc từng “chợ” và cá nhân giữa hai bên, chưa kể đến tính cạnh tranh của mỗi công ty chứng khoán. Tuy nhiên, lệnh bạn đưa ra cho người môi giới sẽ có ít ra bốn chi tiết mà luật đã quy định: chứng khoán muốn mua, số lượng, giá mua và thời gian hiệu lực của lệnh. Như là một điều tự nhiên, trước khi mua hàng bạn phải hỏi xem giá hiện thời trên chợ của hàng đó là bao nhiêu và có số lượng lớn hay không, mấy lô. Lệnh mua hàng tại “chợ chứng khoán” của bạn có thể như sau: “Mua cho tôi một lô chứng khoán của công ty IBM, giá 49 USD, đến 2 giờ chiều thì bỏ”. Khi đã gọi xong, về nguyên tắc, bạn phải điền vào Phiếu lệnh và gửi cho “chợ”. Trên thực tế, chắc bạn phải chờ cho đến khi mua được hàng, tức là lệnh được thực hiện. Khi ấy, người môi giới sẽ báo cho bạn biết để xác nhận giá cả, số lượng, loại chứng khoán. Bạn sẽ kiểm soát để còn quy trách nhiệm nếu người môi giới làm không đúng lệnh. Nếu sau khi đã đặt lệnh mà bạn muốn đổi, ví dụ muốn bán với giá cao hơn, hay mua rẻ hơn nhờ nghe ngóng đâu đó, bạn có thể đặt lệnh lại với điều kiện là lệnh ban đầu chưa xảy ra, nếu đã xảy ra rồi thì bạn phải giữ lệnh cũ và thanh toán tiền bạc theo lệnh đó. Nếu đến cuối ngày không được người môi giới báo là lệnh đã dược thực hiện thì có nghĩa là việc mua của bạn vào ngày đó không xong, hai ngày sau phải làm lại.

Về phía công ty chứng khoán, trước khi nhập lệnh vào hệ thống giao dịch, họ phải kiểm tra tài khoản của bạn và yêu cầu bạn điền vào Phiếu lệnh ngày giao dịch và sẽ gửi cho bạn một Giấy xác nhận kết quả ngay trong ngày đó. Trong vòng 5 ngày đầu của mỗi tháng, công ty chứng khoán sẽ gửi cho bạn bản sao kê tài khoản. Việc mua hàng tại chợ của bạn đến đây là hết. Bạn giữ giấy xác nhận của công ty chứng khoán làm bằng và chờ cho khi chứng khoán lên hay xuống. Khi nó lên bạn cứ giữ nó mãi, vì càng ngày nó càng lên giá. Bạn có thể bán đi để lấy lời. Nếu bạn bán ngay đi thì bạn nằm trong thành phần “chơi chứng khoán” hay “người mạo hiểm”. Nếu giữ lại lâu, bạn là người đầu tư cẩn thận hay bảo thủ. Ngoài ra hàng năm bạn còn được công ty chia lời gọi là cổ tức và được công ty mời họp đại hội đồng cổ đông. Bạn sẽ có rất nhiều lợi ích lớn khi “đi chợ” chứng khoán.

Thước đo của lợi nhuận là rủi ro!

Trong giới đầu tư chứng khoán, không ai không biết đến cái tên George Soros, một nhà đầu tư cổ phiếu mà sự sắc sảo và tài dự đoán khuynh hướng thị trường tiền tệ đã làm ông trở nên nổi tiếng không chỉ trên thị trường chứng khoán mà còn trong những lĩnh vực đầu tư khác. Vậy đâu là bí quyết thành công của những người như Soros?

Tỷ suất lợi nhuận dài hạn của Soros lên tới gần 30% /năm trong vài thập kỷ liên tiếp. Nhưng rất nhiều lần, Soros đã thua lỗ hàng trăm triệu USD chỉ trong vòng chưa đầy một tuần lễ. Những thất bại như vậy có thể làm cho nhiều nhà đầu tư nản chí và bỏ cuộc, nhưng Soros vẫn vững vàng, chấp nhận rủi ro hiện tại và chờ đợi những cơ hội trong tương lai. Bản lĩnh của nhà đầu tư chứng khoán huyền thoại là ở chỗ đó.

Đầu tư chứng khoán là một hình thức kinh doanh dài hạn với lãi suất vượt xa tất cả các dạng đầu tư khác, cụ thể là từ năm 1926 đến năm 1999, thị trường chứng khoán Mỹ có lãi suất trung bình 11,4%/năm. Loại hình đầu tư hấp dẫn tiếp theo là trái phiếu với lãi suất vào khoảng 5,1%/năm. Nếu năm 1926 bạn đầu tư 100 USD vào cổ phiếu, bạn sẽ thu về được 264.600 USD vào năm 1999, trong khi đó, 100 USD đầu tư vào trái phiếu chỉ mang lại cho bạn 3.800 USD.

Lợi nhuận của “trò chơi chứng khoán” rất lớn nhưng đi kèm theo đó lại là rủi ro khôn lường. Trong giới đầu tư chứng khoán, nhiều nhà đầu tư có thể thu lời hàng triệu USD sau mỗi năm quyết toán, thế nhưng cũng không ít người đã phải ngậm ngùi nhìn vốn liếng “đội nón ra đi”.

Chấp nhận rủi ro

Các khoản đầu tư có xác xuất rủi ro cao lại thường mang đến lợi nhuận nhiều hơn các khoản đầu tư an toàn. Bên cạnh đó, các nhà đầu tư thường chấp nhận rủi ro để đổi lấy tỷ suất lợi nhuận cao hơn. Có nhiều ý kiến cho rằng đầu tư cổ phiếu chẳng khác nào tham gia vào “canh bạc đỏ đen”, song vẫn có rất nhiều người lao vào như “con thiêu thân”. Sự thật không hoàn toàn như vậy. Mấu chốt vấn đề ở đây là các nhà đầu tư cần tỉnh táo, bình tĩnh trước những rủi ro và phải biết chấp nhận rủi ro để hướng tới lợi nhuận lớn hơn.

Lợi nhuận và rủi ro là bạn song hành. Các nhà đầu tư hiểu rất rõ điều này và họ chấp nhận gắn mình với thị trường chứng khoán, bởi lẽ, như Warren Buffet, nhà đầu tư huyền thoại tại phố Wall và là người giàu thứ hai trên thế giới, đã nói: "Không thể chỉ đơn giản đem tiền đi gửi ngân hàng, vì như vậy là quá thụ động trong đầu tư. Hơn nữa, khả năng sinh lợi trong đầu tư chứng khoán đủ hấp dẫn để các nhà đầu tư chấp nhận rủi ro”.

Một chuyên gia tài chính đã phân tích: Với mức lãi suất tiền gửi tiết kiệm của các ngân hàng hiện nay, nếu muốn có 1 USD tiền lời thì nhà đầu tư phải bỏ ra 14,5 USD vốn. Nhưng nếu đầu tư vào cổ phiếu, dựa trên các chỉ số đánh giá khả năng sinh lợi của cổ phiếu, triển vọng phát triển của các công ty niêm yết, trị giá cổ phiếu hiện tại… thì trung bình các nhà đầu tư chỉ cần bỏ ra 8 - 9 USD đã có thể thu được 1 USD tiền lời. Ngoài ra, vốn đầu tư còn tăng lên theo giá trị tích lũy hằng năm của công ty. Sự bất ổn về giá cổ phiếu trên thị trường chứng khoán trong những khoảng thời gian cực ngắn khiến các nhà đầu tư trung bình phải đối mặt với nhiều rủi ro hơn. Họ không thể dự đoán được lúc nào cổ phiếu sẽ xuống giá hay lên giá, cũng như không biết thông tin nào sẽ tác động trực tiếp tới giá cổ phiếu. Ngược lại, những nhà đầu tư xuất sắc sẽ biết lợi dụng tính bất ổn này để thu lợi cho riêng mình, chẳng hạn như tìm mua những cố phiểu giá thấp, sau đó bán ngay khi giá lên mà không “ngâm” chờ đợi giá tiếp tục cao nữa để rồi một ngày nào đó phải gánh chịu thua lỗ khi cổ phiếu xuống giá.

Hạn chế rủi ro

Theo Warren Buffet, một danh mục đầu tư đa dạng sẽ chứa đựng ít rủi ro hơn một danh mục đầu tư chỉ tập trung vào một hay một ít loại đầu tư. Đa dạng hoá đầu tư nghĩa là dàn trải tiền của bạn ra các loại đầu tư khác nhau, làm giảm nguy cơ rủi ro, bởi vì nếu giá một số cổ phiếu bạn đang sở hữu đi xuống thì bạn cũng phải không chịu thiệt hại nhiều, bởi luôn có một số cổ phiếu khác tăng giá trong danh mục đầu tư của bạn.

Mark Hasek, một nhà đầu tư khá nổi tiếng tại Wall Street cho biết: “Để hạn chế rủi ro, điều quan trọng đối với một nhà đầu tư chứng khoán là phải xác định được chi phí cơ hội. Nói cách khác, nhà đầu tư phải xác định được đỉnh điểm của từng loại cổ phiếu, từ đó đưa ra quyết định mua hay không mua, giá nào thì mua được, giá nào thì bán ra có lời và giá nào thì nên "án binh bất động".

Để làm được điều này, nhà đầu tư phải có khả năng phân tích cần thiết và sự hiểu biết nhất định về loại cổ phiếu đó, phải thường xuyên cập nhật tất cả các thông tin, các báo cáo tài chính liên quan đến tình hình hoạt động của công ty đó.

Ngoài ra, việc xác định các tiêu chí để tìm ra các cổ phiếu có khả năng tăng trưởng tốt cũng rất quan trọng trong việc hạn chế rủi ro. Goerge Soros tiết lộ kinh nghiệm của mình: “Có nhiều yếu tố để xác định đâu là loại cổ phiếu tăng trưởng, ví dụ như thu nhập trên mỗi cổ phần, hay tỷ lệ lợi tức trên vốn cổ phần gia tăng liên tiếp trong 3- 5 năm... Các công ty tăng trưởng nói chung đều có bảng cân đối tài sản rõ ràng, minh bạch, với mức vốn cổ phần ít nhất phải gấp đôi tổng số nợ”. Ngoài những số liệu về thu nhập và doanh số của công ty, nhà đầu tư cần phải đánh giá xem liệu công ty đó có thể duy trì được nhịp độ tăng trưởng cao hay không, hoặc trong tương lai có thể tự chủ về tài chính hay cần phải vay mượn từ bên ngoài...

Việc đánh giá mức độ tăng trưởng của cổ phiếu còn phụ thuộc vào các tiêu chí và quan điểm cá nhân của mỗi nhà đầu tư. Tuy nhiên, có một điều không thể phủ nhận là nếu nắm giữ được cổ phiếu tăng trưởng thì nhà đầu tư sẽ có nhiều cơ hội thu lời từ cổ tức và hưởng lợi do chênh lệch giá cổ phiếu trong tương lai. Khi rủi ro ít đi, các nhà đầu tư có thể yên tâm hơn phần nào.

Trong các lý thuyết tài chính và kinh tế, giả thuyết nổi tiếng nhất có lẽ là Bước đi ngẫu nhiên (Random Walk). Giả thuyết này coi thị trường chứng khoán là một quy trình ngẫu nhiên. Theo đó, tiền bạc không tự nhiên sinh ra và cũng không tự nhiên mất đi trên thị trường chứng khoán mà nó chỉ chuyển giao từ nhà đầu tư này sang nhà đầu tư khác mà thôi, hay nói cách khác thị trường chứng khoán là kẻ chiết khấu một cách rất hiệu quả tiền bạc của các nhà đầu tư để chuyển cho nhà đầu tư khác. Vì vậy, giá chứng khoán hiện tại phản ánh lợi nhuận của một số người và cũng cho thấy những rủi ro thiệt hại của một số người khác.

Dường như, không ai có thể kiếm lời bằng một lãi suất quá cao trong suốt thời gian dài mà không phải chịu một rủi ro nào, cũng như không ai có thể phủ nhận thực tế rằng, thị trường chứng khoán là một kẻ chiết khấu tiền bạc của bạn trong tương lai để chuyển cho người khác. Chỉ có điều là bạn chấp nhận mức chiết khấu đó bao nhiêu để vẫn thu được lợi nhuận phù hợp với mục tiêu của bạn.

Đầu tư thế nào là hợp lý?

Goerge Soros, một trong những nhà đầu tư lớn nhất tại phố Wall, đã từng nói rằng “Không có lĩnh vực nào đem lại lợi nhuận nhanh và lớn bằng đầu tư chứng khoán”. Quả thật, Soros không hề sai khi trên thị trường chứng khoán đã có nhà đầu tư kiếm được cả chục triệu USD chỉ vòng một đêm với một kế hoạch đầu tư hợp lý.

Thị trường chứng khoán đang ngày càng phát triển mạnh mẽ hơn với những khoản đầu tư không lồ. Không ít người xem việc đầu tư chứng khoán như tham gia vào một cuộc chơi ngẫu hứng với hy vọng việc mua chứng khoán sẽ kiếm được nhiều tiền nhanh chóng. Tuy nhiên, lĩnh vực đầu tư đầy hấp dẫn này dường như không có chỗ cho những quyết định theo cảm tính. Muốn thành công bạn phải có kỹ năng phán đoán, xem xét và phân tích vấn đề. Điều quan trọng hơn cả là phải hoạch định được một kế hoạch đầu tư thích hợp. Bạn phải tìm hiểu quá trình hoạt động của công ty cũng như ngành nghề kinh doanh liên quan đến loại cổ phiếu đó. Đồng thời cũng cần theo dõi và tìm hiểu trào lưu giá cả lên xuống trên thị trường, để quyết định lúc nào nên mua, lúc nào nên bán. Để cho vấn đề trở nên dễ hiểu, bạn có thể quan tâm tới một số vấn đề cơ bản dưới đây:

Bắt đầu sớm.

Với hoạt động đầu tư, bạn càng dành thời gian cho nó nhiều bao nhiêu thì bạn sẽ càng thu được nhiều lợi nhuận bấy nhiêu. Sau đây là một ví dụ: Một người đầu tư 100 USD/tháng bắt đầu ở tuổi 25 trong vòng 15 năm và sau đó dừng thêm tiền vào cổ phiếu của mình. Một người khác cũng đầu tư 100 USD/tháng trong vòng 25 năm nhưng bắt đầu ở tuổi 40. Vậy ai sẽ về hưu với số lượng lợi nhuận nhiều hơn ở tuổi 65? Đương nhiên là người đầu tư sớm hơn.

Xác định rõ mục đích đầu tư.

Cũng như các lĩnh vực đầu tư khác, đầu tư chứng khoán luôn tồn tại mối quan hệ tỷ lệ thuận giữa mức thu nhập với mức rủi ro. Thu nhập càng cao thì mức độ rủi ro tiềm ẩn càng lớn. Khi đầu tư vào cổ phiếu, bạn thường kỳ vọng vào hai loại thu nhập, đó là thu nhập từ cổ tức và từ mức tăng thị giá cổ phiếu. Thu nhập từ cổ tức thường không được đảm bảo vì còn tùy thuộc vào tình hình kinh doanh của công ty và quyết định của Hội đồng quản trị. Thu nhập từ mức tăng thị giá cổ phiếu là biểu hiện của mối quan hệ trực tiếp giữa triển vọng kinh doanh của công ty với nhu cầu mua cổ phiếu trên thị trường. Một khi công ty có những biểu hiện cho thấy triển vọng sẽ phát triển tốt thì các nhà đầu tư sẽ mua cổ phiếu với hy vọng giá cổ phiếu sẽ tăng trong tương lai. Ngoài ra, đầu tư vào cổ phiếu chứa đựng nhiều loại rủi ro (bao gồm rủi ro về lãi suất, rủi ro về tính thanh khoản, rủi ro kinh doanh, rủi ro lạm phát...) trong khi thu nhập chỉ có hai hình thức như đã nói ở trên. Do vậy bạn cần phải xác định mục đích đầu tư một cách rõ ràng. Đây là một yếu tố quan trọng và là cơ sở để đánh giá kết quả đầu tư.

Mục đích đầu tư còn phản ánh lối sống và mong muốn của bạn. Nếu bạn theo đuổi mục tiêu thu nhập từ cổ tức thì nên đầu tư vào cổ phiếu của các công ty kinh doanh dịch vụ công cộng như điện, điện thoại... hoặc các cổ phiếu thượng hạng. Bạn cũng có thể các cổ phiếu mà thị giá có xu hướng tăng về lâu dài để tạo thu nhập ở tuổi già. Cũng có khi bạn chọn cổ phiếu với mục tiêu có tính chất đầu cơ thông qua việc mua bán các cổ phiếu mà giá cả biến động mạnh trong thời gian ngắn. Đây là loại đầu tư có mức độ rủi ro cao nhất. Tuy vậy, nếu bạn là mới bắt đầu bước vào thị trường chứng khoán và mong muốn hoạt động đầu tư đơn giản và dễ hiểu thì nên đầu tư hơn là đầu cơ.

Lựa chọn công ty tốt.

Công ty tốt thường là công ty ít nợ trong thời gian đã qua (thời gian càng dài càng tốt), và có lợi nhuận cao, hiện tại có lãi và triển vọng tương lai sáng sủa.

Lựa chọn thời điểm mua cổ phiếu.

Giá cổ phiếu thường không đứng yên, mà lúc lên lúc xuống. Vậy nếu ta chịu khó theo dõi trào lưu, mua vào khi giá ở mức thấp nhất và bắt đầu đi lên, và bán ra lúc thị trường ở mức cao nhất và bắt đầu đi xuống thì sẽ có lời cao. Đây cũng là nguyên tắc thông thường trong kinh doanh.

Giá một loại cổ phiếu luôn luôn chịu ảnh hưởng của những trào lưu lên xuống giá của TTCK. Trong thời kỳ lên giá, thị trường thường kéo theo 70-80% loại cổ phiếu cũng lên. Khi xuống giá cũng tương tự. Bởi vì cũng giống như thị trường hàng hoá, khi có nhiều người cùng mua một món hàng nào đó thì giá hàng đó sẽ lên, kéo theo các hàng hóa khác cũng lên. Giá một loại chứng khoán sẽ lên khi có nhiều người cùng mua, và giá sẽ tụt xuống khi có nhiều người cùng bán.

Xây dựng một danh mục đầu tư tốt nhất.

Bạn hãy làm điều này một cách đơn giản, khởi đầu nếu bạn muốn đầu tư 100.000 USD vào năm loại cổ phiếu, mỗi loại sẽ được đầu tư 20.000 USD. Bạn không cố gắng mua một số lượng cổ phiếu nào đó, bạn chỉ đầu tư một số tiền đã định cho mỗi loại cổ phiếu. Nhưng đừng bao giờ quá hồ hởi trong việc mua cổ phiếu, đừng mua cả năm loại cổ phiếu một lần. Hãy thi hành từng bước một, hãy để cổ phiếu của bạn tự chứng minh chúng bằng cách chỉ ra một sự phát triển nào đó trước khi bạn đầu tư 100% số tiền.

Tránh những loại cổ phiếu phức tạp.

Khi bạn mới khởi sự đầu tư, bạn sẽ được nghe rất nhiều về những cơ hội đầy kích thích có thể tìm kiếm những lợi nhuận khổng lồ. Danh sách những cạm bẫy dành cho những con người đang hồ hởi và cả tin bước chân vào thị trường bao gồm chứng khoán nước ngoài, các quỹ đầu tư cố định, hợp đồng quyền chọn, hàng giao theo hẹn, trái phiếu khả hoán (convertible bonds), trái phiếu cấp thấp về giá trị (junk bond), những loại chứng khoán miễn thuế và các công ty bất động sản.

Những loại chứng khoán trên tuy lợi nhuận cao nhưng rất phức tạp. Nếu bạn không có kinh nghiệm bạn rất dễ gặp phải rủi ro. Những rủi ro khá lớn là lý do chính để những nhà đầu tư mới hoặc những nhà đầu tư chưa có kinh nghiệm nên tránh đầu tư vào những thứ đã kể trên.

Không mua những loại cổ phiếu giá thấp.

Những loại cổ phiếu giá thấp thông thường hấp dẫn mọi người với một lý do duy nhất: rẻ. Nhưng trong khi nó đang quyến rũ mọi người mua chúng với giá rẻ thì hoạt động tài chính của chúng lại rất kém và chậm chạp so với những loại cổ phiếu khác trong ngành.

Đầu tư theo lý tính chứ không phải theo cảm tính.

Trong đầu tư chứng khoán, một sai lầm thường gặp của các nhà đầu tư là họ thường hy vọng khi nên lo ngại và ngược lại. Khi cổ phiếu đã rớt giá 8% dưới giá mua ban đầu và bị thua lỗ, các nhà đầu tư thường hay hy vọng chúng tăng giá trở lại trong khi thực sự họ nên lo ngại rằng có thể sẽ mất thêm một số tiền nữa và nên phản ứng bằng cách bán cổ phiếu đi và chấp nhận thua lỗ thay vì cứ để mọi thứ y nguyên. Khi cổ phiếu tăng giá và tìm được lợi nhuận, họ lại sợ rằng có thể đánh mất lợi nhuận ấy và bán chúng quá sớm. Nhưng sự thật cổ phiếu đang tăng giá là một dấu hiệu cho thấy chúng thực sự mạnh và có lẽ quyết định mua ban đầu của họ là hoàn toàn chính xác. William J.O’neil, một chuyên gia chứng khoán nổi tiếng trên thị trường phố Wall, chia sẻ những quan điểm: “Theo kinh nghiệm của tôi, cách tốt nhất là thành lập những quy luật mua và bán từ những nghiên cứu về lịch sử thị trường - những quy luật dựa trên nền tảng câu hỏi thực sự thị trường đang hoạt động như thế nào, và trong quá khứ mỗi khi thị trường gặp hoàn cảnh ấy thì diễn biến như thế nào, những quy luật dựa trên sự thống kê khoa học chứ không phải dựa trên những ý kiến hay thành kiến cá nhân”.

Tái đầu tư.

Nếu bạn kiếm được 6% lợi nhuận trên 1000 USD trái phiếu và để dành hết số lời này trong năm. Sau 20 năm bạn sẽ nhận được 1200 USD. Nhưng nếu bạn tái đầu tư hết số lợi nhuận này, bạn sẽ có được 2662 USD trong cùng thời gian. Đó là sức mạnh của tái đầu tư - lợi nhuận mẹ sẽ tạo ra lợi nhuận con.

Cẩn trọng khi thị trường liên tục xuống dốc.

Khi mà thị trường chứng khoán có những biến động dữ dội, người ta bắt đầu đặt câu hỏi: liệu bạn có nên tiếp tục mua cổ phiếu khi giá rớt? Các chuyên gia cũng khuyến cáo rằng, đó là một hành động mang tính rủi ro cực kỳ cao.

Suốt thập kỷ 90, chiến thuật tactic - chiến thuật mua cổ phiếu khi giá rớt, đã tỏ ra hiệu quả. Trong thời gian đó, bất kỳ khi nào, một cổ phiếu nào nói riêng hoặc thị trường nói chung giảm giá thì các nhà đầu tư lại móc hầu bao ra để mua cổ phiếu vào. Và họ đã kiếm được tiền từ chiến thuật đầu tư này. Thế nhưng, giờ đây khi mà giá cổ phiếu giảm mạnh trong một thời gian dài thì không phải bất cứ một cổ phiếu nào cũng có thể tăng giá trở lại được. Song, cũng có thể có những viên ngọc bị che khuất trong số những cổ phiếu bị rớt giá. Nghiên cứu của cho thấy, nhiều cổ phiếu sau khi bị cú sốc rớt giá lại tiếp tục trượt dốc dài. Cũng có một số cổ phiếu sau cú sốc đó lại cho mức lãi trung bình dương trong một số khoảng thời gian quan sát. Điều này chứng tỏ rằng nếu biết lựa chọn danh mục đầu tư một cách khôn ngoan thì thậm chí ngay cả việc đầu tư vào các cổ phiếu bị cú sốc rớt giá cũng sẽ mang lại lợi nhuận. Một số chuyên gia chứng khoán gợi ý các nhà đầu tư nên đa vào danh mục đầu tư của mình từ các công ty bán lẻ; các công ty truyền thông quảng cáo và các công ty dịch vụ cho đến các công ty tài chính lớn. Ngược lại, nên tránh đầu tư vào cổ phiếu của các công ty công nghệ cao, công ty hàng không, dầu mỏ,...

Sau cùng, xây dựng được một kế hoạch đầu tư thích hợp thật không dễ dàng đối với những nhà đầu tư mới bước chân vào thị trường chứng khoán. Bạn cần biết rõ bản thân mình và thử phân tích theo các vấn đề nêu trên trước khi đưa ra quyết định đầu tư. Tuy nhiên, bạn cũng không nên áp dụng một cách cứng nhắc mà cần có sự điều chỉnh mục tiêu, chiến lược một cách linh động cho phù hợp với những biến động của thị trường.

Thu hút các nhà đầu tư như thế nào?

Bạn đang nỗ lực thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư đến với dự án kinh doanh của bạn, nhưng bạn lại không biết rõ điều gì khiến cho một dự án kinh doanh trở nên hấp dẫn và đáng tin cậy trong mắt các nhà đầu tư.

Có phải các nhà đầu tư đang tìm kiếm những gì thuyết phục họ bỏ tiền vào dự án kinh doanh hoặc vào công ty bạn?. Câu trả lời nằm trong sự phối kết hợp các yếu tố khác nhau, một vài trong số đó bạn có thể nhìn thấy ngay, trong khi những yếu tố khác lại cần đến sự nghiên cứu kỹ lưỡng. Hãy bắt đầu từ những gì chúng ta có thể nhìn thấy được:

1. Thời điểm bắt đầu có lãi. Nhiều năm trước đây, các giáo sư tại Trường Đại học Stanford đã tiến hành nghiên cứu nhằm xác định xem liệu có mẫu số chung nào giải thích thành công của 100 công ty hàng đầu trên thị trường Nasdaq hay không. Sau công trình phân tích chi tiết, người ta tìm thấy điểm chung duy nhất của tất cả các công ty là họ đều bắt đầu có lãi vào năm thứ hai sau khi thành lập. Các nhà đầu tư khôn ngoan - những người hiểu được nhân tố chủ chốt này - sẽ không chú tâm quá nhiều tới những công ty tuyên bố lợi nhuận đầu tiên sẽ xuất hiện sau ba đến năm năm.

2. Doanh số năm thứ ba và năm thứ năm. Các nhà đầu tư không thích thú gì với những tăng trưởng “chậm chạp và chắc chắn”. Tại sao vậy?. Bởi vì họ muốn biết rằng họ sẽ có được mức lợi ích thích hợp từ khoản tiền bỏ ra trong thời gian từ ba đến năm năm, trong khi những tuyến bố tăng trưởng “chậm chạp và chắc chắn” không thể đem lại điều đó. Như một nguyên tắc chung, nếu một công ty không thể cho thấy con số doanh thu vào năm thứ ba và gấp đôi số đó vào năm thứ năm, thì không một nhà đầu tư nào quan tâm tới dự án kinh doanh.

3. Kiểm tra tính thực tế. Các nhà đầu tư ngày càng quan tâm nhiều hơn đến các vấn đề cụ thể liên quan tới tình hình kinh doanh và tài chính trong lĩnh vực của bạn, cả trước đây và sau này. Họ thường đưa ra câu hỏi: “Liệu các con số đó có sát với mức trung bình của ngành?”. Nếu các câu trả lời của bạn là “không”, họ sẽ nhanh chóng gạt dự án của bạn ra ngoài. Một số vấn đề cụ thể mà các nhà đầu tư tìm kiếm là:

-         Những tuyên bố, mục tiêu của dự án kinh doanh có chính xác?. Nếu công ty nói rằng họ có thể có một sản phẩm trên thị thị trường sau 6 đến 9 tháng, đó có phải là một mục tiêu thực tế?.

-         Chu trình bán hàng dự kiến là gì?. Phải mất bao lâu để một khách hàng điển hình chấp nhận sản phẩm của bạn, quyết định mua sắm và sau đó đưa ra một đơn đặt hàng?.

-         Mức độ sẵn sàng và chi phí lao động, nguyên vật liệu là bao nhiêu?. Những giả định của bạn có thực tế và chuẩn xác?.

-         Quy mô và năng lực của các đối thủ cạnh tranh như thế nào?. Các đối thủ cạnh tranh sẽ phản ứng như thế nào một khi bạn gia nhập thị trường?. Bạn có đủ các nguồn lực và thời gian để đối phó hiệu quả với các phản ứng đó?. Hay chúng sẽ chỉ làm xói mòn số vốn đầu tư của bạn?.

4. Lợi nhuận tổng thể. Sau khi việc kiểm tra tính thực tế đã được hoàn tất và tất cả các chi phí hợp lý được giải trình, liệu bạn có thể điều hành công việc để đạt được mức lợi nhuận như dự kiến?. Lợi nhuận đó được so sánh với các tiêu chuẩn của ngành như thế nào?. Phải mất bao lâu để cải thiện lợi nhuận đó?. Tỷ lệ lợi nhuận dành cho các nhà đầu tư là bao nhiêu?. Nếu quá cao, nó có thể khiến bạn nản lòng, còn nếu quá thấp sẽ khiến các nhà đầu tư nản lòng. Vậy tỷ lệ phần trăm bao nhiêu là đủ?. Điều đó tuỳ thuộc vào ngành nghề kinh doanh của bạn. Nhìn chung, mức 1% đến 5% là không thật sự hấp dẫn, còn nếu là 30% có thể lại quá cao. Con số hợp lý nên dao động trong khoảng 5% đến 15% tỷ lệ phần trăm lợi nhuận trên số vốn đầu tư họ bỏ ra.

5. Liệu có mối quan hệ “dao kéo” (razor and blade) nào?. Các nhà đầu tư thường chú ý tới các sản phẩm có thể “bắt” khách hàng phải mua sắm thường xuyên. Ví dụ, khi bạn mua một sản phẩm phầm mềm, bạn sẽ có xu hướng mua các phiên bản mới hơn. Các sản phẩm được bán duy nhất một lần và sau đó 100 năm không có bất cứ cập nhập hay đổi mới nào thường không hấp dẫn các nhà đầu tư.

6. Liệu có chỗ cho các sản phẩm bổ sung?. Không ai thích đầu tư vào công ty chỉ có duy nhất một sản phẩm. Khi giới thiệu các dự báo tài chính, bạn nên thể hiện rõ ràng khi nào một sản phẩm mới được giới thiệu và nó sẽ có tác động như thế nào đến doanh số bán ra và lợi nhuận của công ty.

7. Liệu có những yếu tố tiềm tàng nào có thể khiến sản phẩm, dịch vụ của bạn trở nên hấp dẫn hơn?. Ví dụ, công ty của bạn có một vài bí quyết công nghệ mới cho phép bạn nổi bật so với tất cả các đối thủ cạnh tranh, vậy thì công nghệ này có được giữ bí mật và bảo vệ kỹ lưỡng?. Bạn có phải là công ty đầu tiên nghĩ ra ý tưởng này, và giờ đây là người đầu tiên gia nhập thị trường?. Liệu có trở ngại nào khiến cho các đối thủ mới gia nhập thị trường phải mất vài năm mới đuổi kịp bạn?. Nếu có được những yếu tố trên, các nhà đầu tư sẽ quan tâm đến bạn.

8. Liệu có bất cứ rào cản luật lệ, quy định nào?. Nếu bạn kinh doanh những ngành nghề nằm dưới sự quản lý trực tiếp của các cơ quan nhà nước, nếu bạn đã vượt qua sự giám sát chặt chẽ của họ để sẵn sàng kinh doanh, và nếu bạn là người đầu tiên có mặt trên thị trường, thì rõ ràng là các nhà đầu tư sẽ tìm đến với bạn. Các nhà đầu tư chỉ thích các “rào cản” khi chúng thực tế và có giá trị, đồng thời các đối thủ cạnh tranh chưa thể vượt qua được rào cản đó, trong khi công ty của bạn đã qua được.

9. Phân tích chi tiết đối thủ cạnh tranh. Nhiều công ty đã mắc phải sai lầm khi đơn thuần cho rằng sản phẩm của họ vượt trội so với mọi sản phẩm đang có mặt trên thị trường, cả hiện tại và trong tương lai. Họ thậm chí còn không quan tâm tới những gì mà các đối thủ cạnh tranh sẽ thực hiện trong vài tháng tới để tìm cách đối phó. Một nhà đầu tư dày dạn kinh nghiệm sẽ tìm cách xác định tất cả những gì mà các đối thủ cạnh tranh đang ngầm chuẩn bị và sản phẩm tiếp theo của họ sẽ cạnh tranh như thế nào. Vì vậy, nếu bạn mong muốn gây ấn tượng với nhà đầu tư, hãy làm công việc này thay cho họ!. Bạn cần nghiên cứu và đưa ra những giả thiết về phản ứng của đối thủ cạnh tranh. Thông tin về đối thủ cạnh tranh càng rõ ràng bao nhiêu, dự án kinh doanh của bạn càng được các nhà đầu tư tin tưởng bấy nhiêu.

10. Tính toán công thức “vốn chết” (dead capital). Đối với các công ty sản xuất sản phẩm, có một công thức luôn được các nhà đầu tư chuyên nghiệp sử dụng để ước tính lượng vốn mà họ cần để đầu tư, trước khi công ty sẵn sàng cho tình trạng đảm bảo thanh toán lỏng (tình trạng mà tại đó tiền mặt công ty đủ để thanh toán các khoản nợ và cổ phiếu công ty đạt tính thanh khoản cao), cho dù đó có là lần đầu phát hành cổ phiếu ra công chúng hay sáp nhập, hợp nhất với công ty khác. Công thức này được gọi là công thức “vốn chết”, bởi vì nó xác định lượng tiền mặt cố định cần được đổ vào công ty để phục vụ các hoạt động sản xuất kinh doanh. Công thức là:

(Doanh thu + Vốn + Khoản vay) - Chi phí = 35 triệu USD đến 50 triệu USD = Thời điểm thanh toán lỏng.

Vì vậy, nếu doanh thu ở mức thấp và chi phí ở mức cao (công thức trên tính toán không ra kết quả từ 35 triệu USD đến 50 triệu USD) thì công ty sẽ cần thêm vốn và/hay các khoản vay (Vốn + Khoản Vay = Vốn chết). Một nhà đầu tư sẽ nhìn vào yếu tố sau:

- Lượng vốn chết cần thiết là bao nhiêu?

- Trong thời gian bao lâu công ty cần đến lượng vốn đó?

Hiển nhiên, nếu lượng vốn chết càng thấp, các nhà đầu tư sẽ chú ý đến công ty bạn nhiều hơn, bởi như vậy rủi ro sẽ ít hơn.

Tóm lại, làm kinh doanh chỉ có một người, chi bằng bạn hãy tìm lấy khoảng 5 người cùng hợp tác, như vậy rủi ro của bạn sẽ chỉ còn là 1/5. Nếu công ty của bạn không có những kế hoạch kinh doanh tốt và triển vọng lợi nhuận cổ phiếu không rõ ràng, thì chắc chắn không nhà đầu tư nào để mắt tới bạn.

Được, thua mùa cá cược

Bóng đá, môn thể thao vua hấp dẫn với nhiều lứa tuổi, giới tính. Thế nhưng đi cùng với những cảm xúc mãnh liệt người hâm mộ dành cho nó thì có một bộ phận lợi dụng những trận cầu để mua bán, cá độ. Mùa World Cup 2006 đang diễn ra, và chủ cá độ trong mùa bóng này nhộn nhịp làm ăn.

Hoàng vốn không thích bóng đá nhưng không hiểu tại sao dạo này hôm nào cũng thức để theo dõi hết trận này đến trận khác tới sáng. Hỏi ra mới biết cậu ta đang tham gia cá độ với một ông chủ ngay sát nhà.

Nếu quen thân, thì ngay từ trước khi trận đấu diễn ra, hoặc mới chơi được những phút đầu tiên, khách chơi phải gọi điện báo số tiền cá cược cho chủ độ, còn không thì phải mua tờ phơi do chủ độ viết tích kê. Sau khi nghe một vài thông tin về luật chơi, Hoàng nhanh chóng mở đầu bằng việc chơi "nửa quả" trong trận Ghana- CH Czech. Hôm đó,Czech chấp Ghana một trái, Hoàng ăn được một món lớn. Nửa quả là 500 nghìn và nếu thắng sẽ ăn theo tỉ lệ 100.000 nghìn ăn 40.000 nghìn.

Mới đầu thấy có vẻ ngon ăn, Hoàng rủ thêm mấy người nữa tham gia. Trận thứ hai Hoàng cũng thắng nhưng được ít hơn. Những trận tiếp theo, máu mê quá, Hoàng chơi tăng lên thành một quả (1 triệu). Nghe theo lời người đi trước có kinh nghiệm, Hoàng thường đánh cửa dưới dễ ăn hơn cửa trên. Song trái bóng tròn không thể đoán trước được, mấy trận liền Hoàng thua vỡ mặt, thua cả chiếc xe Nouvo mới mua hồi đầu năm, rồi vay cả tiền của bạn gái để chơi.

Chủ độ thường tổ chức cá cược qua nhiều kênh khác nhau, có thể là ngay tại nơi xem hoặc nhận báo qua điện thoại. Địa điểm để cho dân cá độ và chủ độ giao lưu lí tưởng nhất chính là trong các câu lạc bộ bóng đá, quán café bóng đá. Khách Vip được nhà cái ưu tiên chỉ cần một cú điện thoại là xong và nhận tiền bất cứ khi nào.

Tham gia đội ngũ cá độ bóng, còn có một bộ phận trung gian chuyển tiền độ cho nhà cái. Các đối tượng này sẽ được hưởng phần trăm (1 quả được khoảng 200 nghìn). Nếu nhận được nhiều độ thì số hoa hồng càng nhiều, trung bình mỗi ngày cũng được xấp xỉ trên dưới 2 triệu đồng.

CLB bóng đá trên đường Kim Mã lúc nào cũng ghi đầy đủ các trận đấu, tỷ lệ cá cược cho các fan nắm bắt thông tin để đặt cược. Trên phố Triệu Việt Vương, từ sáng sớm đến chiều tối, quán cafe tấp nập khách toàn dân "choai choai" sành điệu ngồi nhâm nhi ly cafe bàn luận xem sẽ đặt cược bao nhiêu, lấy cửa nào cho chắc ăn.

Chị Hương, 30 tuổi từ Hòa Bình lên Hà Nội thuê nhà mở quán cafe trên đường Láng để làm ăn vụ World Cup. Cái phòng nhỏ 20 mét vuông, kê được hơn chục chiếc ghế, tối nào đến giờ bóng lăn cũng chật cứng.Vừa kinh doanh cafe, Hương cùng chồng bán tích kê bóng đá cho khách, nhận điện thoại khách quen từ Hải Phòng và các nơi khác báo đến. Trận đấu nào hai vợ chồng Hương cũng ăn đậm, chỉ thua một chút hôm trận Czech gặp Ghana, chưa qua vòng đấu 1/16, họ đã sắm được con SH đỏ chói.

Văn, một chủ độ trên phố chùa Láng cho biết: “Tất cả các chủ độ phải nắm bắt tỉ lệ chọi hợp lí trên các bảng cá cược quốc tế, căn bản phải tỉnh táo nếu không sẽ chết sặc bọt”. Mùa bóng này, vợ chồng Văn cũng đã đổi từ Atila sang Dylan. Văn nói: "Khi mà cửa đặt nhiều và có nguy cơ khó ăn, nhà cái sẽ san bớt sang các nhà cái khác và chịu chênh lệch một chút lợi nhuận. Vì thế không bị thua, cái tỉnh và kinh nghiệm chính là ở chỗ đó".

Cá độ cũng giống như số đề, giờ ai cũng có thể chơi được miễn là hiểu được luật chơi. Mấy tay chơi lão làng thì tự đắc tuyên bố “chơi được không dễ, phải nắm bắt tốt phong độ các đội chơi nhưng không thể kể đến yếu tố may mắn”. Người ta thường nói, "ăn nhau về hậu" và quả thực khi thấy người thắng thì ít còn kẻ thua nhan nhản, tiền của vào tay hết chủ độ. Chưa đến giờ chót của cuộc chơi mà có người thì mua xe nọ xe kia, còn người thì nợ đầm nợ đìa.

Nhiều người vì máu gỡ gạc nên đã không ngần ngại đi vay nặng lãi để cá cược nhưng rồi thua vẫn hoàn thua, nợ nần chồng chất, gia đình cơm chẳng lành canh chẳng ngọt nữa. Giống như trường hợp của Vân (đường Láng) vay tiền không có để trả, đem cầm cố tivi, xe máy cũng không đủ để trang trải. Chủ nợ đến tận nhà đòi tiền, siết nợ, xảy ra đánh chém nhau. Ông chồng mới ngớ người ra là vợ mình vay tiền để chơi cá độ bóng đá.

Môi giới chứng khoán trên mạng- muôn mặt của một nghề

“Tôi đã sử dụng máy tính được khoảng 20 hay 30 năm và tôi chỉ trả tiền để mua 3 thứ ở trên mạng: báo Wall Street Journal, những cuốn sách mua từ Amazon.com và môi giới chứng khoán trên mạng. Việc họ là một trong 3 công ty trực tuyến có thể khiến tôi móc tiền túi ra mua sản phẩm cho thấy rằng họ đang đi đúng hướng”- lời nhận xét của nhà đầu tư huyền thoại Warren Buffet đã minh họa phần nào vai trò của những nhà môi giới chứng khoán trên mạng ngày nay.

Thị trường chứng khoán ra đời từ hàng trăm năm nay, cùng với đó các giao dịch cổ phiếu cũng trải qua một quãng thời gian khá dài kể từ thế kỷ 18 và 19 với phương thức đặt lệnh truyện thống tại sàn. Thế nhưng, từ một thập niên trở lại đây, với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, các nhà đầu tư chứng khoán đã có cơ hội đầu tư khác. Đây là một hình thức đầu tư khá tiện lợi: các nhà đầu tư chỉ cần sử dụng con chuột vi tính để mua và bán cổ phiếu trực tuyến thông qua mạng Internet. Nếu như bạn cảm thấy thoải mái khi dùng máy tính và muốn tiết kiệm một khoản tiền khi tiến hành giao dịch chứng khoán, thì bạn có thể lựa chọn một số công ty môi giới chứng khoán trên mạng Internet.

Nghề môi giới chứng khoán trên mạng cũng là một nghề khá đặc biệt đem lại lợi nhuận lớn không kém gì đầu tư chứng khoán, trong khi không cần phải có vốn lớn. Đây là nghề đòi hỏi trí tuệ và sự nghiên cứu đặc biệt của các nhà môi giới có kiến thức về thị trường tài chính, đồng thời phải có khả năng thuyết phục khách hàng. Thành công của những nhà môi giới chứng khoán trên mạng trong những năm qua đã giúp thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của thị trường chứng khoán thế giới. Họ là những người ngồi trước máy tính, tận dụng ưu thế của công nghệ thông tin và hệ thống giao dịch chứng khoán điện tử (Electric share trading system - ECN) để giúp khách hàng đặt lệnh mua bán chứng khoán. Những nhà đầu tư gọi họ bằng cái tên “e-customer’s man” hay “e-stockbroker”. Bạn có thể tìm danh sách mới nhất của những nhà môi giới chứng khoán trên mạng theo địa chỉ để truy cập: http://www.ncii.org/ncii.

Công việc của những nhà môi giới chứng khoán trên mạng

Peter Smith đã làm nghề môi giới chứng khoán trên mạng tại thị trường chứng khoán phố Wall hơn 20 năm. Công việc này đem lại cho ông những món tiền khá lớn và nhờ đó mà cuộc sống của Peter luôn sung túc. Bù lại, Peter làm việc khá vất vả, đôi khi ông phải làm việc cả những ngày nghỉ cuối tuần. Nhiều chuyên gia đã nói, nếu không có những người như Peter tại phố Wall thì hẳn thị trường chứng khoán Mỹ sẽ không có được sự sôi động như ngày hôm nay.

Cũng như những nhà môi giới chứng khoán thông thường, các e-stockbroker như Peter đại diện cho khách hàng để thu xếp giao dịch rồi sau đó hưởng hoa hồng. Người môi giới trên mạng không mua bán chứng khoán cho mình, họ chỉ là người nối kết và giúp thực hiện yêu cầu của nhà đầu tư. Chứng khoán và tiền được chuyển dịch qua lại từ khách bán sang khách mua. Trong quá trình đó, nhà môi giới không đứng tên chứng khoán. Khi cung cấp những lời hướng dẫn hoặc tư vấn cho khách hàng qua mạng trong việc đầu tư chứng khoán hoặc liên quan đến việc mua bán cổ phiếu niêm yết, vai trò của một nhà môi giới là rất quan trọng.

Đầu tiên, các e-stockbroker phải gửi thông báo cho khách hàng về dịch vụ nhận lệnh qua mạng Internet, trong thông báo đó họ nêu rõ địa vị pháp lý của mình và các dịch vụ mà mình được phép tiến hành. Nếu các e-stockbroker không phải là người quản lý hay bảo quản tài khoản của khách hàng, họ sẽ nêu rõ các thông tin về mình nhằm đảm bảo các chức năng hoạt động cho tài khoản của khách hàng.

Trước khi thực hiện các dịch vụ đầu tiên qua mạng Internet, các e-stockbroker sẽ:

- Đảm bảo lời mời chào của họ trong trường hợp gửi đến các nhà đầu tư cư trú ở nước ngoài tuân thủ đúng các quy định luật pháp của nước đó.

- Trước khi nhận lệnh của một khách hàng hoàn toàn mới đối với mình, các e-stockbroker phải yêu cầu khách hàng gửi cho mình một bản sao hộ chiếu hay chứng minh thư, bản kê khai ngân hàng và một giấy chứng nhận về nơi cư trú.

- Ghi rõ ràng, cụ thể trong hợp đồng dịch vụ với khách hàng các phương thức công nhận chứng cứ riêng đối với việc nhận lệnh mua, bán chứng khoán qua Internet.

- Đảm bảo rằng khách hàng của mình sẽ nhận được thông tin một cách có hệ thống qua hình thức truy cập Internet hay qua thư bảo đảm.

Các e-stockbroker còn đảm bảo rằng khách hàng sẽ nhận được thông tin khi các giao dịch chứng khoán diễn ra khác với các giao dịch mà họ vẫn thường xuyên thực hiện. Khi các e-stockbroker là người quản lý tài khoản, họ phải có hệ thống kiểm soát tự động đối với các tài khoản của khách hàng. Trong trường hợp không đủ khả năng kiểm soát mọi tài khoản, hệ thống này phải đảm bảo sự phong tỏa các lệnh vào mạng, thông báo cho khách hàng qua hệ thống màn hình và mời họ cùng giải quyết tình hình. Ngoài ra, pháp luật cũng yêu cầu các e-stockbroker phải trang bị hệ thống kiểm tra tự động sự liên kết giữa các lệnh đặt mua và bán.

Một trong những công việc quan trọng khác của các e-stockbroker trước khi thực hiện bất kỳ lệnh nào của khách hàng là phải xác nhận với khách hàng rằng đã nhận được lệnh do khách hàng chuyển đến. Khách hàng được yêu cầu xác định lại quyết định giao dịch của mình và khi đó các e-stockbroker chịu trách nhiệm về việc thực hiện tốt lệnh của khách hàng. Về vấn đế an ninh kỹ thuật, các e-stockbroker phải trang bị hệ thống thông tin hóa và các thiết bị đi kèm (điện thoại, fax...) phù hợp với tầm quan trọng của khách hàng. Đồng thời, các e-stockbroker cũng phải đảm bảo rằng, hệ thống này hoàn toàn an toàn theo đúng các quy định hiện hành về an ninh trong hệ thống giao dịch chứng khoán trực tuyến. Trong trường hợp hoạt động có trục trặc, các e-stockbroker phải thông báo cho khách hàng theo những điều kiện tốt nhất về bản chất và thời gian kéo dài dự kiến của tình hình trục trặc đó. Hợp đồng dịch vụ giữa các e-stockbroker với khách hàng cũng phải nêu rõ các thiết bị đi kèm kết nối từ phía khách hàng trong trường hợp có sự cố lâu dài của hệ thống.

John Mayer, một e-stockbroker có kinh nghiệm tại phố Wall cho biết: “Do không tiếp xúc trực tiếp với khách hàng nên điều cần thiết là chúng tôi phải thường xuyên thu thập và cập nhập thông tin liên quan đến khách hàng. Chúng tôi phải vận dụng cả các linh cảm nghề nghiệp trong việc xem xét phân loại thông tin cho phù hợp với từng đối tượng khách hàng, xem khách hàng là ai, có thể họ là nhà đầu tư có tổ chức, là người mua chứng khoán theo tuần tự các quy định trong bản chào hàng hoặc họ chỉ mua cổ phiếu đơn thuần mà thôi”. Nếu khách hàng từ chối việc cung cấp thông tin, các e-stockbroker sẽ cố gắng bằng cách khác thu thập cho được thông tin của khách hàng. Trường hợp thông tin thu thập được từ khách hàng không đủ để đánh giá mức độ rủi ro của khách hàng hoặc không thể đưa ra những hướng dẫn phù hợp với khách hàng, e-stockbroker phải từ chối việc nhận đăng ký làm khách hàng.

Những lợi ích hấp dẫn

Các e-stockbroker sẽ được hưởng chi phí cho các giao dịch chứng khoán họ thực hiện giúp khách hàng. Nhiều người nhận định rằng các e-stockbroker có một ưu thế vượt trội so với các nhà môi giới khác tại các sàn giao dịch chứng khoán thông thường, đó là chi phí giao dịch rẻ hơn. Kênh truyền hình CNBC của Mỹ gần đây đã chào giá môi giới cho một giao dịch chỉ có 8 USD, trong khi đó theo cách thức thông thường thì phải mất tới 200 USD.

Trên thực tế, chi phí giao dịch thực sự nếu bạn nhờ đến các nhà môi giới chứng khoán trên mạng sẽ không thấp như bạn tưởng so với công việc môi giới thông thường. Theo Richard McSherry, một nhà phân tích giá cả tại công ty Elkins McSherry, thì mức chênh lệch giá nêu trên là 0,25%, tức khoảng 64 USD cho một giao dịch có số lượng là 500 cổ phiếu. Ngoài phí hoa hồng, các nhà môi giới trên mạng còn có được nhiều lợi ích từ một số biện pháp thông dụng khác.

Biện pháp thứ nhất là thanh toán theo giao dịch thực hiện được. Nhiều công ty triển khai dịch vụ môi giới qua mạng nổi tiếng như E-Trade Ameritrade, Charles Schwab hay T.D.Waterhouse, với tổng thị phần lên tới 60% của ngành công nghiệp môi giới qua mạng, được khách hàng thanh toán vài chục xu cho một cổ phiếu nếu thực hiện được lệnh với mức giá mong muốn. Và chính vì chạy theo lợi nhuận mà các nhà môi giới đã không cố gắng tìm giá tốt nhất cho khách hàng của mình.

Biện pháp thứ hai là nội bộ hoá các lệnh. Theo phương pháp này thì các lệnh mua và bán được khớp trong nội bộ công ty môi giới. Câu hỏi được đặt ra ở đây là ai là người hưởng lợi nhiều nhất sau khi một lệnh được khớp và liệu mức chênh lệch giá béo bở có rơi vào túi của e-stockbroker hay không?

Biện pháp thứ ba tận dụng thông tin để thu lợi nhuận. Theo phương pháp này thì các e-stockbroker sử dụng các lệnh của khách hàng để đo lượng cung và cầu của thị trường, từ đó tiến hành các giao dịch. Đây là một phương thức được sử dụng khá phổ biến trên thị trường chứng khoán và chứa đựng những mâu thuẫn tiềm tàng về mặt lợi ích (giữa lợi ích của khách hàng và lợi ích của bản thân nhà môi giới).

Không phải mọi việc đều suôn sẻ

Vài năm trở lại đây, với việc thị trường chứng khoán liên tục chao đảo, rất nhiều e-stockbroker đã mất việc. Sau CitiGroup, đến lượt Morgan Stanley tuyên bố sẽ sa thải ít nhất 1000 chuyên viên môi giới trực tuyến, những người mà chỉ vài tháng trước được đánh giá là có công việc hấp dẫn. Sự yếu kém ngày một trầm trọng của hệ thống chứng khoán thế giới là nguyên nhân của các vụ sa thải. “Để tăng doanh thu, chúng tôi cần phục vụ hiệu quả hơn cho các nhà đầu tư đến từ khắp mọi nơi, do vậy chúng tôi chỉ cần các chuyên gia tư vấn đầu tư, chứ không phải là các nhà môi giới”- người phát ngôn của Morgan Stanley cho biết. Trong năm 2005, Charles Schwab, nhà môi giới chứng khoán trên mạng lớn nhất thế giới đã sa thải 13% tổng số nhân viên, kế đó là Ameritrade với 9% và CitiGroup, tập đoàn tài chính số một thế giới, dù chưa biết cụ thể sẽ là bao nhiêu nhưng theo dự đoán của giới phân tích, con số cũng không nhỏ khi mà tập đoàn đang phải trả lương cho 230 ngàn nhân viên ở các văn phòng trên khắp thế giới.

Những diễn biến của thị trường chứng khoán từ đầu năm 2005 cũng đang buộc các công ty môi giới, đặc biệt là các nhà môi giới chứng khoán trên mạng, phải đối mặt với những báo cáo tài chính ngày một “khó chịu” hơn của các nhà niêm yết. So với hồi đầu năm, chỉ số công nghiệp DownJones đã mất tới 12% điểm số, còn Nasdaq thì thực sự tồi tệ, với mức -32%. “Chẳng ai dám hy vọng có một tương lai sáng sủa hơn trước bức tranh đang quá ảm đạm của thị trường chứng khoán New York”- Mark Constant của hãng Lehman cho biết- “Công việc của các e-stockbroker từ đó cũng sẽ ảm đạm theo”.

Tương lai nào cho các e-stockbroker?

Theo những quy định mới sẽ được áp dụng tại thị trường chứng khoán Mỹ vào năm tới, các nhà môi giới chứng khoán trên mạng sẽ buộc phải công bố cho khách hàng của mình biết lệnh của họ được thực hiện ở sàn giao dịch nào, người môi giới có được thanh toán tiền khi thực hiện lệnh hay không và mức chênh lệch giữa giá mua và giá bán.

Các chuyên gia chứng khoán hy vọng có được một phần thông tin từ công trình nghiên cứu nói trên của Uỷ ban Chứng khoán để so sánh chi phí giao dịch của các cổ phiếu mua bán tại sàn giao dịch New York (NYSE) và sàn giao dịch Nasdaq. Sẽ không ngạc nhiên nếu kết quả nghiên cứu cho thấy rằng, chi phí giao dịch của NYSE thấp hơn của Nasdaq, mặc dù NYSE vẫn sử dụng sàn giao dịch bằng gỗ cứng kiểu cổ xưa với các nhà môi giới truyền thống, còn Nasdaq thì sử dụng một hệ thống điện tử tối tân với đội ngũ đông đảo các nhà môi giới chứng khoán trên mạng.

Như vậy, cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, môi giới chứng khoán trên mạng ngày nay đã trở thành một nghề hấp dẫn. Tuy nhiên, các nhà môi giới chứng khoán trên mạng không thể chủ quan với một tương lai tươi sáng, bởi vì những quy định pháp luật sẽ ngày càng kiểm soát chặt chẽ hơn hoạt động môi giới qua mạng. Và một chân lý được các nhà môi giới chứng khoán trên mạng thành công tại phố Wall đúc kết là: Những e-stockbroker thông minh thắng lợi được là nhờ họ hiểu khách hàng cần gì và bản thân mình muốn biết những gì từ khách hàng. Đây chính là chìa khoá để dẫn tới thành công.

Kinh doanh chứng khoán trên mạng - được và mất

Đầu tư chứng khoán là nghề có thể mang lại cho bạn nhiều lợi nhuận, song, đó cũng là nghề khiến bạn có thể trở nên khánh gia bại sản trong một thời gian nhanh nhất. Hẳn bạn còn nhớ vụ một tên sát nhân tại Mỹ đã giết hại 12 người và sau đó tự sát chỉ vì thua lỗ trong đầu tư chứng khoán trên mạng Internet? Đầu tư chứng khoán là một cuộc chơi không dễ dàng, nếu không muốn nói là khắc nghiệt .Tuy nhiên, đó cũng là nghề hấp dẫn những ai có bản lĩnh, có đầu óc phân tích tốt và biết chấp nhận rủi ro, còn mất…

Giới kinh doanh nói chung và các nhà đầu tư chứng khoán nói riêng không xa lạ gì về mối tương quan tỷ lệ thuận giữa mức độ rủi ro và lợi nhuận. Thế nhưng, không phải cứ liều lĩnh là được.Với lịch sử phát triển hàng trăm năm, thị trường chứng khoán toàn cầu luôn không ngừng thay đổi. Chúng ta đã biết đến nhiều loại thị trường chứng khoán khác nhau như thị trường quyền chọn, thị trường tương lai, thị trường công cụ nợ... Tuy nhiên, để đầu tư thế nào cho hiệu quả – đó là câu hỏi khiến người chơi chứng khóan đau đầu.

Và rồi, khi thị trường phát triển cùng với một loạt các quy định mới và đặc biệt là sự ra đời của Internet, câu trả lời đã xuất hiện. Ngày nay, mọi người có thể tự do đầu tư chứng khoán mà không cần có mặt cũng như không phải trực tiếp liên lạc với các nhân viên môi giới đầu tư. Sự tiện lợi này đang ngày càng thu hút nhiều nhà đầu tư hơn vào thị trường chứng khoán, từ những cụ già đã về hưu với đồng lương ít ỏi đến một doanh nhân thành đạt nhưng vẫn muốn làm giàu thêm nữa, một sinh viên mới tốt nghiệp đại học cho đến một công nhân sửa ống nước muốn có thêm tiền lo gia cho gia đình. Bất kể ai có quan tâm đến vấn đề này đều có thể trở thành nhà đầu tư chứng khoán trên mạng, miễn là họ có một số vốn tối thiểu. Thường thì họ tham gia vào việc kinh doanh cổ phiếu qua Internet theo kiểu “mua đứt bán đoạn” ngay trong một phiên giao dịchcủa thị trường chứng khoán. Thông thường, hoạt động này của họ được qua một công ty cung cấp dịch vụ môi giới chứng khoán trên mạng Internet.

Đầu tư chứng khoán trên mạng luôn là một hình thức đầu tư khá tiện lợi. Thông tin về nhiều công ty, các nhà môi giới chứng khoán, bản tin thị trường cùng lời khuyên của các chuyên gia thường được cung cấp hoàn toàn miễn phí. Chỉ cần một máy vi tính với kết nối Internet, ngồi bất kể tại đâu trên thế giới, bạn cũng có thể làm một cuộc kinh doanh cổ phiếu trên mạng. Còn đối với những ai muốn kiếm nhiều tiền hơn thì có thể bỏ công việc hiện tại của mình để trở thành một nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp. Những hoạt động đầu tư chứng khoán qua Internet đang ngày một phát triển tại hầu hết các thị trường chứng khoán trên thế giới.

Đầu tư chứng khoán trên mạng luôn là một hình thức đầu tư khá tiện lợi. Thông tin về nhiều công ty, các nhà môi giới chứng khoán, bản tin thị trường cùng lời khuyên của các chuyên gia thường được cung cấp hoàn toàn miễn phí. Chỉ cần một máy vi tính với kết nối Internet, ngồi bất kể tại đâu trên thế giới, bạn cũng có thể làm một cuộc kinh doanh cổ phiếu trên mạng. Còn đối với những ai muốn kiếm nhiều tiền hơn thì có thể bỏ công việc hiện tại của mình để trở thành một nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp. Những hoạt động đầu tư chứng khoán qua Internet đang ngày một phát triển tại hầu hết các thị trường chứng khoán trên thế giới.

Công cụ đầu tư của những nhà đầu tư chứng khoán tự do qua Internet không khác mấy so với các nhân viên môi giới và kinh doanh chứng khoán chuyên nghiệp, bao gồm máy điện thoại, màn hình máy vi tính với đầy đủ các thông tin về giá cả, các bản tin thị trường, bản tin tài chính,… Với các công cụ này, mọi người có thể thực hiện hàng trăm cuộc mua bán chứng khoán chỉ trong vòng một ngày. Dù bạn có ngồi ở nhà hay ở văn phòng làm việc thì bạn vẫn có thể tham gia giao dịch chứng khoán trong ngày bằng việc truy cập vào Internet.

Công cụ đầu tư của những nhà đầu tư chứng khoán tự do qua Internet không khác mấy so với các nhân viên môi giới và kinh doanh chứng khoán chuyên nghiệp, bao gồm máy điện thoại, màn hình máy vi tính với đầy đủ các thông tin về giá cả, các bản tin thị trường, bản tin tài chính,… Với các công cụ này, mọi người có thể thực hiện hàng trăm cuộc mua bán chứng khoán chỉ trong vòng một ngày. Dù bạn có ngồi ở nhà hay ở văn phòng làm việc thì bạn vẫn có thể tham gia giao dịch chứng khoán trong ngày bằng việc truy cập vào Internet.

Tuy nhiên, sau một số thành công nhất định trên Internet, bạn tự hào rằng mình là nhà đầu tư có năng lực, hiểu biết về chứng khoán. Sự thật có đúng như vậy không? Bạn hãy nên cẩn thận bởi chứng khoán là một trong những công cụ tài chính phức tạp và khó kiểm soát nhất. Những công thức tính toán phức tạp trong đầu tư chứng khoán vẫn có thể làm những nhà đầu tư lão luyện mắc sai lầm.

Phương thức đầu tư chứng khoán trên Internet theo nhiều chuyên gia đánh giá là sẽ rất dễ làm bạn “nghèo đi nhanh chóng”, đôi khi lợi nhuận sau một ngày mua bán trên thị trường chỉ đủ để trả tiền hoa hồng cho công ty Internet mà bạn mở tài khoản. Ngoài ra, do phương thức này chủ yếu giao dịch theo ngày nên bạn thường không có đủ sự gan lì, nhanh nhẹn, sự suy đoán thần tốc và tính kiên nhẫn để kịp thời quyết định bán lúc nào, mua lúc nào, Vì thế nhiều khi bạn mất khá nhiều tiền trong một ngày. Có thể nói, nếu không đủ tỉnh táo thì không ít trường hợp bạn sẽ sạt nghiệp hay mắc nợ lớn chỉ sau vài giây với phương thức đầu tư tiện dụng và đầy ma lực hấp dẫn này.

“Khi đầu tư vào một công việc có quá nhiều rủi ro, bạn dễ có khuynh hướng hành động theo cảm tính ”, một nhà kinh doanh chứng khoán chuyên nghiệp tại phố Wall đã nhìn nhận như vậy về các nhà đầu tư “tự do tác chiến”không thông qua sự trợ giúp,chỉ dẫn của các chuyên gia môi giới chứng khoán. Một nhà tâm lý học chứng khoán tại Mỹ cho biết: “Cũng giống như trò đỏ đen, thường khi thua thiệt trong đầu tư cổ phiếu, người ta lại càng cố dấn lên hòng gỡ gạc lại những gì đã mất, tuy nhiên, nhiều khi, nếu không tỉnh táo, bạn sẽ trở thành con nợcủa chính mình. Một lúc nào đó, bạn sẽ mất hết cả chì lẫn chài, tài sản, tiền tiết kiệm, ...và rơi vào cảm giác thất bại, vô dụng...Bi kịch của những tay chơi ‘bán trời không văn tự” thường diễn ra như vậy”.

“Khi đầu tư vào một công việc có quá nhiều rủi ro, bạn dễ có khuynh hướng hành động theo cảm tính ”, một nhà kinh doanh chứng khoán chuyên nghiệp tại phố Wall đã nhìn nhận như vậy về các nhà đầu tư “tự do tác chiến”không thông qua sự trợ giúp,chỉ dẫn của các chuyên gia môi giới chứng khoán. Một nhà tâm lý học chứng khoán tại Mỹ cho biết: “Cũng giống như trò đỏ đen, thường khi thua thiệt trong đầu tư cổ phiếu, người ta lại càng cố dấn lên hòng gỡ gạc lại những gì đã mất, tuy nhiên, nhiều khi, nếu không tỉnh táo, bạn sẽ trở thành con nợcủa chính mình. Một lúc nào đó, bạn sẽ mất hết cả chì lẫn chài, tài sản, tiền tiết kiệm, ...và rơi vào cảm giác thất bại, vô dụng...Bi kịch của những tay chơi ‘bán trời không văn tự” thường diễn ra như vậy”.

Lo ngại trước sự bùng nổ không thể kiểm soát được đối với hoạt động đầu tư “mua đứt bán đoạn” qua Internet của các nhà đầu tư độc lập thuộc mọi thành phần, Hiệp hội quốc gia các nhà mua bán chứng khoán Mỹ (NASD) đã yêu cầu các công ty cung cấp dịch vụ môi giới chứng khoán trên Internet cho các nhà đầu tư độc lập phải công bố rõ về mọi rủi ro của việc tự đầu tư này để mọi người được biết. Ngoài ra, nhiều nhà quản lý chứng khoán tại Uỷ ban hối đoái và chứng khoán Mỹ (SEC) cũng đề nghị các công ty cung cấp dịch vụ này phải xem xét kỹ các điều kiện tâm lý, tài chính của khách hàng trước khi cho phép họ mở tại khoản để gia nhập hàng ngũ các nhà đầu tư tự do trên mạng.

Lo ngại trước sự bùng nổ không thể kiểm soát được đối với hoạt động đầu tư “mua đứt bán đoạn” qua Internet của các nhà đầu tư độc lập thuộc mọi thành phần, Hiệp hội quốc gia các nhà mua bán chứng khoán Mỹ (NASD) đã yêu cầu các công ty cung cấp dịch vụ môi giới chứng khoán trên Internet cho các nhà đầu tư độc lập phải công bố rõ về mọi rủi ro của việc tự đầu tư này để mọi người được biết. Ngoài ra, nhiều nhà quản lý chứng khoán tại Uỷ ban hối đoái và chứng khoán Mỹ (SEC) cũng đề nghị các công ty cung cấp dịch vụ này phải xem xét kỹ các điều kiện tâm lý, tài chính của khách hàng trước khi cho phép họ mở tại khoản để gia nhập hàng ngũ các nhà đầu tư tự do trên mạng.

Còn về phía các nhà đầu tư tự do trên Internet, ngoài việc xác định được công ty tiềm năng, sự kiên trì cũng là một yếu tố quyết định hiệu quả của công việc đầu tư. Khi đầu tư qua Internet, các nhà đầu tư cũng cần tập trung đầu tư vào cổ phiếu của các công ty có tình hình tài chính minh bạch, có lợi nhuận cao đồng thời kiên trì nắm giữ dài hạn, chứ đừng theo xu hướng chung là “mua đứt bán đoạn”. Một công ty tốt sẽ tiếp tục tăng trưởng ngay cả khi thị trường chứng khoán có hoảng loạn. Các nhà đầu tư chứng khoán không nên quá để ý đến biến động giá hàng ngày trên thị trường cũng như những đặc điểm của việc đầu tư qua Internet mà nên tập trung tìm hiểu về các công ty niêm yết để xác định được đâu là công ty tốt và đáng để nắm giữ lâu dài.

Còn về phía các nhà đầu tư tự do trên Internet, ngoài việc xác định được công ty tiềm năng, sự kiên trì cũng là một yếu tố quyết định hiệu quả của công việc đầu tư. Khi đầu tư qua Internet, các nhà đầu tư cũng cần tập trung đầu tư vào cổ phiếu của các công ty có tình hình tài chính minh bạch, có lợi nhuận cao đồng thời kiên trì nắm giữ dài hạn, chứ đừng theo xu hướng chung là “mua đứt bán đoạn”. Một công ty tốt sẽ tiếp tục tăng trưởng ngay cả khi thị trường chứng khoán có hoảng loạn. Các nhà đầu tư chứng khoán không nên quá để ý đến biến động giá hàng ngày trên thị trường cũng như những đặc điểm của việc đầu tư qua Internet mà nên tập trung tìm hiểu về các công ty niêm yết để xác định được đâu là công ty tốt và đáng để nắm giữ lâu dài.

Bên cạnh đó, khi giao dịch chứng khoán trên mạng Internet, các nhà đầu tư nên theo dõi tình hình tài khoản giao dịch mỗi ngày chứ không phải là mỗi phút, bởi như thế nhà đầu tư sẽ tránh được tác động từ những biến động liên tục trên thị trường đem lại. Nhiều trang web và công ty môi giới chứng khoán trên mạng Internet cho phép nhà đầu tư theo dõi tình hình giao dịch của mình. Thậm chí một số công ty còn gửi e-mail hàng đêm thông báo cho nhà đầu tư kết quả giao dịch chứng khoán trong ngày. Cần phải nhớ rằng cẩm nang này chỉ thực sự có hiệu quả khi bạn nắm rõ các cổ phiếu mình đầu tư cũng như chiến thuật đầu tư định sử dụng. Muốn thành công các nhà đầu tư phải liên tục thực hành đầu tư thử một số loại cổ phiếu để rèn luyện các kỹ năng đầu tư và sự tự tin trước khi thực sự đầu tư vào thị trường chứng khoán qua mạng Internet.

Bên cạnh đó, khi giao dịch chứng khoán trên mạng Internet, các nhà đầu tư nên theo dõi tình hình tài khoản giao dịch mỗi ngày chứ không phải là mỗi phút, bởi như thế nhà đầu tư sẽ tránh được tác động từ những biến động liên tục trên thị trường đem lại. Nhiều trang web và công ty môi giới chứng khoán trên mạng Internet cho phép nhà đầu tư theo dõi tình hình giao dịch của mình. Thậm chí một số công ty còn gửi e-mail hàng đêm thông báo cho nhà đầu tư kết quả giao dịch chứng khoán trong ngày. Cần phải nhớ rằng cẩm nang này chỉ thực sự có hiệu quả khi bạn nắm rõ các cổ phiếu mình đầu tư cũng như chiến thuật đầu tư định sử dụng. Muốn thành công các nhà đầu tư phải liên tục thực hành đầu tư thử một số loại cổ phiếu để rèn luyện các kỹ năng đầu tư và sự tự tin trước khi thực sự đầu tư vào thị trường chứng khoán qua mạng Internet.

Trường hợp bạn lựa chọn đầu tư vào quyền lựa chọn cổ phiếu (options) thì một trang chủ về định giá, biến động của các options là không thể bỏ qua được. Một trang web khá nổi tiếng đó là www.optionetics.com. Trang này cung cấp cho bạn các phân tích thị trường trong ngày cũng như phân tích toàn bộ thị trường vào cuối ngày, cập nhật các bài báo mỗi ngày về giao dịch, đầu tư cổ phiếu và hợp đồng lựa chọn. Trang web này còn có những dữ liệu thị trường được cập nhật liên tục và danh sách liệt kê những người thành công, thất bại trong đầu tư chứng khoán trên mạng cũng như giá cao nhất, thấp nhất trong ngày.

Trường hợp bạn lựa chọn đầu tư vào quyền lựa chọn cổ phiếu (options) thì một trang chủ về định giá, biến động của các options là không thể bỏ qua được. Một trang web khá nổi tiếng đó là www.optionetics.com. Trang này cung cấp cho bạn các phân tích thị trường trong ngày cũng như phân tích toàn bộ thị trường vào cuối ngày, cập nhật các bài báo mỗi ngày về giao dịch, đầu tư cổ phiếu và hợp đồng lựa chọn. Trang web này còn có những dữ liệu thị trường được cập nhật liên tục và danh sách liệt kê những người thành công, thất bại trong đầu tư chứng khoán trên mạng cũng như giá cao nhất, thấp nhất trong ngày.

Mặc dù vậy, hoàn toàn không sai khi các chuyên gia phân tích chứng khoán nhận định rằng sẽ rất nguy hại nếu các nhà đầu tư tự do trên Internet quên rằng thị trường chứng khoán không phải là nơi tiêu tiền nhanh và vô bổ nhất cũng như không phải là nơi kiếm tiền dễ dàng và nhàn nhã nhất, cho dù đó có là phương thức đầu tư tiện dụng qua Internet. Và chỉ có những nhà đầu tư tỉnh táo và biết kiềm chế mới tránh được sự hối tiếc nếu một ngày kia giá cổ phiếu tăng trở lại.

Đầu tư cổ phiếu công nghệ cao - cuộc chơi lắm công phu

Sau nửa năm khá sôi động của thị trường chứng khóan, bây giờ là lúc các nhà đầu tư cần nhìn lại các cổ phiếu công nghệ của mình. Một vài trong số đó có khả năng tăng trưởng mạnh (Google), số khác dường như dẫm chân tại chỗ hoặc bị "xuống hạng" (eBay), và thậm chí có những cổ phiếu đượс giới đầu tư liệt vào danh sách “cổ phiếu chết“(Creative Tech).

Cổ phiếu của các công ty công nghệ mặc dù chưa thực sự tăng trưởng mạnh nhưng nó đã vượt qua thời kỳ suy thoái và đang hứa hẹn một tương lai tươi sáng hơn. Và câu hỏi mà nhiều nhà đầu tư muốn tìm câu trả lời đó là: Liệu xu thế phục hồi này có tiếp tục trong thời gian tới?

Nửa năm vừa qua không phải là quãng thời gian thực sự vui vẻ cho những hoạt động đầu tư vào cổ phiếu của các công ty công nghệ cao … Chỉ số Nasdaq giảm gần 5% so với cùng kỳ năm ngoái. Điều này không có gì quá ngạc nhiên đối với nhiều nhà đầu tư, số lượng các cổ phiếu tăng trưởng chỉ đếm được trên đầu ngón tay mà thôi.

MP3 nhãn hiệu Zen

Cổ phiếu công nghệ được giới đầu tư liệt vào lọai tệ hại nhất trên thị trường chứng khoán cho đến thời điểm bây giờ có lẽ là của hãng Creative Technology, mặc dù đã có lúc cổ phiếu này được dự đoán là sẽ phục hồi mạnh. Creative Technology mới đây tung ra thị trường máy nghe nhạc MP3 nhãn hiệu Zen, nhưng xem ra không mấy khả quan cho lắm. Sự thực thì Creative không cần thiết phải cạnh tranh nhằm “hất cẳng” sản phẩm iPod. Từ lâu, nhãn hiệu iPod đã quá nổi tiếng và việc chiếm chỗ của iPod trên thị trường máy nghe nhạc MP3 không phải là công việc một sớm một chiều có thể thực hiện đuợc, chứ chưa nói đến việc đây là điều không tưởng. Cổ phiếu Apple khá ổn định khi mà thị phần iPod ngày một mở rộng. Và với bước đi không thực sự sáng suốt của mình, Creative đã và đang gặp rất nhiều khó khăn.

Tôi đã mắc sai lầm gì?

Đôi khi, các nhà đầu tư vẫn thường đổ tiền vào thị trường chứng khoán theo triết lý “Mua hàng theo mốt”. Vợ tôi sở hữu một chiếc máy iPod. Và bạn bè cũng như đồng nghiệp của tôi cũng luôn kè kè bên mình một chiếc iPods như vậy Tôi không biết và chưa thấy ai sở hữu một chiếc máy nghe nhạc Mp3 Zen. Hàng ngày tôi đều đi làm bằng xe điện ngầm và tất cả những gì tôi thấy là mọi người đều đeo một chiếc tai nghe và máy nghe nhạc màu trắng, màu đặc trưng của iPod.

Vì vậy, không có gì ngạc nhiên khi thấy Creative không thể theo kịp làn sóng iPod ngày một tăng cao trên thị trường. Creative vừa mới công bố những cảnh báo về doanh thu và lợi nhuận sẽ sa sút, trong khi đó, từ đầu năm đến nay, cổ phiếu của Creative đã mất gần một nửa giá trị.

Một sai lầm ngớ ngẩn khác trong việc đầu tư vào cổ phiếu công nghệ - đó là nhà đầu tư đã đặt quá nhiều kỳ vọng vào eBay. Tôi nghĩ rằng cổ phiếu của eBay đã rớt giá thê thảm. Chính những lo ngại tăng trưởng giảm sút tại Mỹ khiến tình hình cổ phiếu của eBay trở nên u ám hơn bao giờ hết. “Đã đến lúc để mua”, đó là một bài bình luận của tôi vừa qua.

Hiện cổ phiếu của eBay vẫn tiếp tục rớt giá tới 12%. Không những thế, một loạt các lo lắng mới lại phát sinh khi công ty PayPal trực thuộc hãng này - bộ phận được đánh giá là “át chủ bài” của eBay xưa nay vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng mạnh, sẽ sớm phải đối mặt với sức ép cạnh tranh từ Google. Google dự định thành lập một công ty thanh toán online tương tự Paypal hay e-Gold.

Một trong những cổ phiếu gây nhiều thất vọng khác cho các nhà đầu tư có lẽ là cổ phiếu của tập đoàn công nghệ Lucent. Tôi đã từng dự đóan rằng lợi nhuận có được từ cổ phiếu của công ty cung cấp thiết bị công nghệ cao này sẽ rất khả quan, thậm chí Lucent sẽ có được những tăng trưởng tương tự Google. Tiếc thay, cổ phiếu Lucent đã giảm gần 20% từ thời điểm đó.

Apples và Big Blues

Niềm kỳ vọng của tôi dành cho cổ phiếu Apple cũng trở thành sự ám ảnh. Tôi đã dự đoán vào cuối tháng ba rằng hệ điều hành mới của Apple là Tiger sẽ là một đòn bẩy cho những tăng trưởng mới của hãng. Hệ điều hành này được Apple quảng cáo khá rầm rộ và hứa hẹn nhiều tiện ích hấp dẫn. Tuy nhiên, sự việc có phần không như mong đợi, cổ phiếu của Apple chỉ lấy lại được 15% giá trị đã mất của mình kể từ thời điểm Tiger có mặt trên thị trường.

Kế tiếp là IBM với sản phẩm máy tính Big Blues. Tháng 4 vừa rồi, tôi đã từng say sưa nói về những bước đi đúng đắn của IBM khi đưa ra một loạt các kế hoạch cắt giảm chi phí.. Và tôi đã từng hy vọng rằng, đây thực sự là tin tốt lành cho giới đầu tư cổ phiếu. Nhưng IBM đã làm chóang váng giới đầu tư khi cho biết doanh thu của hãng trong quý I thấp hơn nhiều so với dự đoán. Uỷ ban chứng khoán và hối đoái Mỹ đã mở một cuộc điều tra về vấn đề này.

Go-go Google!

Khi cổ phiếu của hãng cung cấp dịch vụ tìm kiếm lớn nhất thế giới lần đầu tiên đạt mức 200 USD/cổ phiếu, tôi đã chỉ ra rằng mức giá kỷ lục này sẽ không làm các nhà đầu tư lo ngại và sự mất giá cổ phiếu sẽ không xảy ra.

Google mới tham gia thị trường chứng khoán cách đây 10 tháng, nhưng trị giá cổ phiếu đã tăng gấp ba lần. Google hiện có trị giá trên thị trường là 81 tỉ USD. Hoạt động kinh doanh chủ yếu của Google là quảng cáo trên trang web tìm kiếm trực tuyến. Một số nhà phân tích khuyến cáo rằng cổ phiếu của Google hiện quá cao và sẽ có khả năng mất giá đột ngột. Nhưng thực tế thì giá trị cổ phiếu của Google cao như vậy đang phản ánh đúng tiềm năng lợi nhuận của hãng.

Với việc cổ phiếu Google lên đến đỉnh cao 250 USD/tháng cuối tháng 5, theo tôi mức 300 USD/cổ phiếu sẽ không có gì quá khó khăn trong tương lai gần. Bạn có thể kiểm nghiệm tốc độ mức tăng trưởng này. Hiện tại, cổ phiếu của Google đã có giá 295 USD/cổ phiếu. Việc niêm yết cố phiểu Google của hai thành viên sáng lập Sergey Brin và Larry Page được đánh giá là vụ phát hành cổ phiếu lớn thứ 3 trong năm 2004 nhưng lại thu hút sự quan tâm của công chúng nhiều hơn tất cả nhờ cái tên rất nổi tiếng của họ trong thế giới Internet.

Dù sao đi nữa, các nhà đầu tư cần cảm ơn Google bởi nhờ sự tăng trưởng chóng mặt này mà bầu trời công nghệ cao không u ám hơn. Người ta vẫn đặt niềm tin vào cổ phiếu công nghệ và hy vọng sẽ chứng kiến nhiều cổ phiếu đắt giá như cố phiếu của Google.

Những điểm sáng khác

Không như tình trạng chung của các các công ty công nghệ cao, cổ phiếu của các công ty thiết bị viễn thông dường như có phần lạc quan hơn nhiều. Lợi nhuận tăng cao, cổ phiếu tăng trưởng ổn định, các công ty thiết bị không dây đang chứng minh triển vọng sinh lời của mình trong con mắt các nhà đầu tư. Một trong số các đại gia dẫn đầu thị trường là American Tower, - tập đoàn đang thương thảo mua lại đối thủ cạnh tranh là SpectraSite. Thoả thuận này đối với các nhà đầu tư là rất hứa hẹn. Nhiều nhà đầu tư đang lùng sục cổ phiếu của American Tower. Bên cạnh đó, các đại gia khác như SBA Communications, Crown Castle International và Global Signal cũng tỏ ra không thua kém gì với lọai cổ phiếu có mức tăng trưởng trung bình 26% từ đầu năm đến nay.

Cuối cùng, một trong những điểm sáng trên thị trường đó là công ty Corning.Công ty này, giống như Lucent, đang gặt hái những vinh quang trên thị trường phát hành cổ phiếu. Sau thời gian sa sút trong bối cảnh ảm đạm chung vào những năm cuối thập niên 90, Corning đã trở lại sân chơi thật ấn tượng hơn bao giờ hết. Corning là nhà sản xuất hàng đầu trong lĩnh vực gương kính phục vụ các sản phẩm công nghệ cao như tivi màn hình phẳng và màn hình máy tính. Và khi mà hoạt động kinh doanh của hãng đã thực sự nở rộ, tôi vẫn cho rằng đây chỉ là sự khởi đầu của một thời kỳ tăng vọt giá cổ phiếu mà thôi. Đến nay, nhận định này đã được kiểm nghiệm khi giá cổ phiếu của Corning tăng 17%.

Trên đây là một bức tranh chung của thị trường cổ phiếu công nghệ thế giới. Bức tranh này có nhiều điểm sáng tối đan xen nhau. Đương nhiên, tôi và các nhà đầu tư sẽ tiếp tục đi tìm những cổ phiếu công nghệ tiềm năng để đầu tư đồng thời tránh sa bẫy các cổ phiếu “chết”. Hy vọng trong nửa cuối năm nay, mọi người sẽ được chứng kiến nhiều điểm sáng tăng trưởng hơn là những điều tệ hại.

Lựa chọn cổ phiếu theo nguyên tắc CAN SLIM

William J. ONeil là một mẫu nhà đầu tư chứng khoán thành công tại Mỹ. Khởi nghiệp bằng nghề kế toán viên, ông nhanh chóng bị cuốn vào cơn sốt cổ phiếu trên thị trường chứng khoán, để rồi với những công thức đầu tư của riêng mình, ông đã trở thành một nhà “phù thuỷ” tại Wall Street khi thu về hàng triệu USD lợi nhuận mỗi năm từ cổ phiếu. Hiện William là chủ tịch kiêm giám đốc điều hành hãng nghiên cứu đầu tư William J. ONeil & Company do chính ông thành lập300 USD là khoản tiền đầu tiên William “rót” vào thị trường chứng khoán với cổ phiếu của Procter & Gamble khi còn phục vụ trong Không lực hoàng gia. Có trong tay tấm bằng cử nhân tài chính của Đại học Southern Methodist, William khởi động sự nghiệp đầu tư của mình trên cương vị một nhà môi giới chứng khoán tại Los Angeles. Biết kinh nghiệm còn ít ỏi, William đã dành rất nhiều thời gian để nghiên cứu về thành công của các “bậc tiền bối” trên thị trường chứng khoán. Và rồi, nỗ lực của ông đã được đền đáp. William nghiên cứu và đúc kết được 7 yếu tố cần thiết để nhận dạng những cổ phiếu hiện còn ít được giới đầu tư chú ý nhưng lại chính là những tài sản sinh lời lớn trong tương lai. Bảy yếu tố đó được biết đến với cái tên CAN SLIM.

William tâm sự: “Trên thị trường chứng khoán có đến hàng chục nghìn cổ phiếu niêm yết nên nhiều nhà đầu tư đôi khi rất lúng túng trong việc lựa chọn đối tượng để đầu tư. Vấn đề quan trọng đối với họ là “chọn mặt gửi vàng”, nghĩa là phải tìm ra một số loại cổ phiếu thực sự có khả năng sinh lời để đầu tư.

Nhận định của William hoàn toàn phù hợp với một thực tế hiện nay là rất nhiều nhà đầu tư không biết các công ty được niêm yết cổ phiếu trên thị trường chứng khoán đang hoạt động như thế nào và đầu tư vào cổ phiếu của các công ty nào sẽ có lãi? Dưới tác động của “hiệu ứng đám đông”, họ bắt chước nhau, cùng đổ xô đi mua những cổ phiếu đang tăng giá. Nhiều người mua cổ phiếu rồi mà vẫn chưa có trong tay những tài liệu và phương pháp cần thiết để tìm hiểu về mức độ sinh lời của cổ phiếu đó.

Là cha đẻ của phương pháp phân tích và lựa chọn cổ phiếu hiệu quả CAN SLIM, William J. ONeil đã mang lại tốc độ tăng trưởng bình quân 40%/năm cho các tài khoản đầu tư cá nhân được ông tư vấn. Nhiều chuyên gia đánh giá đây là một trong những phương pháp hiệu quả nhất trong vô vàn các công cụ phân tích chứng khoán hiện nay. “CAN SLIM thể hiện sự kết hợp hài hoà giữa phương pháp phân tích cơ bản với phương pháp phân tích kỹ thuật đầu tư chứng khoán”- John Neff, một cây đại thụ của phố Wall, cho biết.

CAN SLIM là tập hợp bảy chữ cái đầu tiên của bảy yếu tố mà theo William là rất hiệu quả khi đánh giá cổ phiếu:

C: Current Quaterly Earnings Per Share (lãi ròng trên mỗi cổ phiếu của quý gần nhất)

William nhận định rằng, hầu hết các cổ phiếu tốt đều có sự gia tăng lợi nhuận so với cùng quý năm trước đó và tỷ lệ tăng càng cao thì chứng tỏ cổ phiếu càng có nhiều triển vọng. Theo ông, các nhà đầu tư trước khi bỏ tiền ra mua cổ phiếu cần xem xét tới sự gia tăng mạnh mẽ lợi nhuận của cổ phiếu đó, cụ thể là mức tăng trưởng của lãi ròng trên mỗi cổ phiếu trong 3 tháng gần nhất.

Nhưng phải tìm hiểu sự gia tăng lợi nhuận này ở đâu và như thế nào? William cho rằng nhà đầu tư có thể nghiên cứu các báo cáo tài chính có kiểm toán của công ty niêm yết, cùng với việc thăm dò các các kênh thông tin khác như báo chí, người quen... Điều quan trọng là các nhà đầu tư cần coi trọng độ tin cậy và tính đồng nhất của thông tin, chẳng hạn có thể có điều gì đó không đúng, nếu doanh thu của công ty tăng 20%, trong khi lãi ròng chỉ tăng 5%.

A: Annual Earnings Increases (sự gia tăng lãi ròng hàng năm)

Theo ONeil, cổ phiếu tốt là cổ phiếu có mức gia tăng lợi nhuận đều đặn trong vòng 5 năm trước đó. Các nhà đầu tư cần đặc biệt lưu ý tới các cổ phiếu có mức gia tăng lợi nhuận hàng năm ổn định và đạt trên 25%, tuy nhiên nên chú ý tới chu kỳ kinh doanh của từng ngành, từng công ty. Theo ONeil, tiêu chí này có thể giúp bạn loại bỏ khoảng 80% các cổ phiếu tồi.

Để có được sự chính xác về mức gia tăng lợi nhuận, nhà đầu tư cần nghiên cứu tất cả các thông tin liên quan đến công ty mà họ muốn đầu tư. Các thông tin này bao gồm lịch sử và đặc điểm của công ty, tình hình tài chính, các chi tiết của đợt phát hành cổ phiếu và tổ chức bảo lãnh phát hành cổ phiếu. Nhà đầu tư có thể tìm các thông tin này trong Bản thông cáo phát hành, trong Báo cáo tài chính của công ty hoặc từ các công ty dịch vụ tư vấn đầu tư. Các quyết định đầu tư chỉ nên đưa ra khi bạn đã có đủ cơ sở thông tin về cổ phiếu cũng như về mức tăng trưởng lãi ròng hàng năm.

N: New Products, New Management, New Highs (sản phẩm mới, sự quản lý mới, mức giá trần mới)

Những nghiên cứu của William chỉ ra rằng giá cổ phiếu tăng sẽ bắt nguồn từ một số nhân tố nội tại nào đó. Những nhân tố này thường là sản phẩm mới của công ty, ban giám đốc mới, phương thức quản lý mới hay mức giá trần mới của cổ phiếu trên thị trường chứng khoán.

Do vậy, sẽ không bao giờ thừa nếu các nhà đầu tư quan tâm đến những nhân tố nội tại này. Nếu xét thấy những nhân tố này có sự ổn định, không có biểu hiện đột biến theo chiều hướng xấu, thì đó sẽ là một cổ phiếu có nhiều triển vọng tăng trưởng trên thị trường chứng khoán.

S: Supply and Demand (nguồn cung và cầu)

Trong kinh doanh, quy luật cung cầu luôn có ảnh hưởng rất lớn đến giá thành sản phẩm, và đầu tư chứng khoán cũng không phải là một ngoại lệ. Giá cổ phiếu cũng chịu tác động từ quy luật cung cầu. William cho rằng cổ phiếu của các công ty đại chúng, có quy mô lớn, sản phẩm chất lượng không phải lúc nào cũng đáng để mua, bởi lượng cầu của những cổ phiếu này khá lớn, trong khi nguồn cung lại ít nên giá thường bị đẩy lên cao giả tạo, không phản ánh đúng giá trị thực tế của cổ phiếu cũng như rất khó sinh lợi nhuận lớn.

Chính những cổ phiếu có số lượng lưu hành thấp trên thị trường mới có nhiều triển vọng và có khả năng tăng giá hơn so với các cổ phiếu có số lượng lưu hành lớn. Từ đó suy ra, cổ phiếu được các nhà quản trị hàng đầu nắm giữ với tỷ lệ lớn thường là những cổ phiếu có độ an toàn cao. William đặc biệt lưu ý tới các cổ phiếu được công ty mua lại và cổ phiếu của các công ty có tỷ lệ nợ dài hạn trên vốn tự có vừa phải, bởi theo ông thì tỷ lệ này càng cao bao nhiêu công ty sẽ càng phải đương đầu với áp lực trả lãi trong tương lai nhiều bấy nhiêu. Các nhà đầu tư nên so sánh tỷ số này ở công ty mình dự định đầu tư với tỷ số nợ bình quân ở các công ty trong cùng ngành, đồng thời phân tích thêm khả năng thanh toán để có đánh giá xác thực hơn về mức độ nợ của công ty.

L: Leader and Laggard (cổ phiếu đầu bảng và cổ phiếu tụt hậu)

Theo ONeil, nhà đầu tư trên thị trường chỉ nên mua 2 hay 3 cổ phiếu tốt nhất trong nhóm những cổ phiếu đầu bảng hiện tại, còn lại nên dành tiền cho những cổ phiếu có khả năng sinh lời trong tương lai. Ðặc biệt, các nhà đầu tư cần tránh mua những cổ phiếu có mức tăng trưởng cao nhưng không bền vững, chẳng hạn như cổ phiếu lên giá theo trào lưu, theo sự kiện nổi bật… bởi vì các cổ phiếu này được đánh giá là những cổ phiếu tụt hậu, không sớm thì muộn cũng mất giá.

I: Institutional Sponsorship (sự ủng hộ của các định chế tài chính và đầu tư)

Định chế tài chính đầu tư ở đây thường là các cơ quan chức năng, các cơ quan chính phủ chuyên về tài chính đầu tư. Các cơ quan này có thể nắm giữ một số lượng cổ phiếu nhất định của các công ty nào đó, nhờ vậy mà công ty sẽ có sự ủng hộ và trợ giúp mạnh mẽ từ những cơ quan này, một điều kiện vô cùng thuận lợi cho hoạt động kinh doanh, khiến giá cổ phiếu tăng mạnh. Tuy nhiên, một số lượng quá lớn các định chế tài chính đầu tư nắm giữ cổ phiếu lại trở thành yếu tố bất lợi, vì điều đó đồng nghĩa với việc nguồn cung sẽ hạn chế bởi các cơ quan ít khi muốn bán từng phần cổ phiếu của mình, đẩy tính thanh khoản của cổ phiếu xuống thấp.

M: Market Direction (định hướng thị trường)

Cho dù bạn hoàn toàn chính xác khi nhận định về cả 6 tiêu chí kể trên, nhưng đến tiêu chí định hướng thị trường bạn mắc phải sai lầm thì sẽ có đến 5 trong số 7 cổ phiếu bạn mua sẽ mất giá và khiến bạn thua lỗ. Yếu tố thị trường là rất quan trọng bởi nó ảnh hưởng mạnh mẽ đến giá cổ phiếu. Khi hàng loạt các cổ phiếu cùng ngành trên thị trường bị mất giá, thì giá cổ phiếu của công ty mà bạn lựa chọn chắc chắn cũng sẽ sụt giảm theo. Ngược lại, nếu giá cổ phiếu của các công ty này tăng theo sự phát triển của thị trường thì cổ phiếu bạn mua vào cũng được “ăn theo” những chỉ số tích cực đó. Do đó, William nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc nghiên cứu các đồ thị biến động giá chứng khoán theo ngày, theo tuần và theo tháng trước mỗi quyết định đầu tư cổ phiếu.

Một trong những thành công lớn nhất của William là đầu tư vào cổ phiếu của hãng dược phẩm Syntex. Đây là hành động táo bạo và liều lĩnh, theo đánh giá của các nhà đầu tư chuyên nghiệp lúc bấy giờ, bởi Syntex là hãng sản xuất thuốc tránh thai đầu tiên trên thế giới. Nhưng rồi kết quả đã chứng minh quyết định của William là đúng. Chỉ một thời gian ngắn sau đó, Syntex đã công bố doanh thu hàng quý tăng trưởng trên 300% và cổ phiếu của Syntex từ chỗ còn “ẩn danh” với mức giá 100 USD/cổ phiếu đã trở thành cổ phiếu tăng trưởng mạnh mẽ với mức giá 550 USD/cổ phiếu trong vòng chưa đầy sáu tháng. Chính nhờ khoản lợi nhuận kếch sù từ Syntex mà William đã có tiền để thành lập công ty William J. ONeil & Company của riêng mình.

Goerge Soros, một trong những nhà đầu tư lớn nhất tại phố Wall, đúc kết rằng: “Không có lĩnh vực nào đem lại lợi nhuận nhanh và lớn bằng đầu tư chứng khoán”. Có khá nhiều người xem việc đầu tư chứng khoán là cuộc chơi ngẫu hứng với hy vọng sẽ kiếm được nhiều tiền một cách nhanh chóng. Tuy nhiên, lĩnh vực đầu tư đầy hấp dẫn này dường như không có chỗ cho những quyết định theo cảm tính. Đối với William ONeil cũng như nhiều “cây đại thụ” khác tại phố Wall, các quyết định lựa chọn cổ phiếu cần được dựa trên sự phân tích và phối kết hợp giữa các yếu tố định lượng và định tính. Chìa khoá phân tích trong đầu tư cổ phiếu là tìm ra những cổ phiếu có tiềm năng tăng trưởng lớn nhất trong thời điểm bạn mua chúng. Nói cách khác, bạn phải có kỹ năng phán đoán, xem xét và phân tích vấn đề cùng với việc hoạch định một kế hoạch đầu tư thích hợp để xác định thời điểm mua vào những cổ phiếu mạnh và bán đi những cổ phiếu yếu.

Tìm hiểu về quỹ đầu tư chứng khoán

Thị trường chứng khoán tập hợp không biết cơ man nào là các hàng hoá (cổ phiếu), thế nên cho dù chỉ tập trung vào một lĩnh vực thì nhà đầu tư cũng không làm sao nắm bắt hết các chiều hướng chuyển biến của nó. Đa số các nhà đầu tư lại là những người không chuyên nghiệp, nhiều nhà đầu tư lớn đã phải thuê các cố vấn riêng. Những nhà đầu tư khác vì lý do nào đó không thể tự quản lý việc mua bán trong các danh mục đầu tư của mình có thể mở các trương mục uỷ thác phân quyền (advisory account) hoặc những trương mục uỷ thác toàn quyền (discretionary account) tại các trung tâm môi giới. Và cùng với thời gian, thị trường đã hình thành một định chế giúp các nhà đầu tư, nhất là các nhà đầu tư nhỏ, thực hiện đầu tư tốt nhất vào thị trường chứng khoán được gọi là các quỹ đầu tư.

Đôi nét về Quỹ đầu tư

Trước tiên có thể nói ngay rằng đây là cách đầu tư vào các quỹ tài chính. Nhà đầu tư không hưởng lợi trực tiếp từ các cổ phiếu được mua bán trên thị trường chứng khoán, mà họ sẽ chia sẻ hiệu quả do một quá trình mua bán chứng khoán tập trung của quỹ này. Hoạt động này không khác nào mua cổ phần công ty; chỉ khác là công ty này chuyên làm ăn trên thị trường chứng khoán.

Quỹ đầu tư xuất phát từ cách nhận dạng theo cơ cấu bản chất và mục đích. Về hình thức hoạt động, người ta có khuynh hướng gọi đó là các “công ty đầu tư”. Một công ty đầu tư có thể được tổ chức theo hình thức cổ phần hoặc một tổ hợp vốn uỷ nhiệm. Loại tổ hợp vốn này được chế định bằng luật pháp, theo đó tài sản được uỷ nhiệm quản lý cho các cá nhân hay định chế quản lý chuyên nghiệp. Đảm nhận nhiệm vụ này có các công ty quản lý uỷ thác hoặc các cơ sở quản lý uỷ thác trong các ngân hàng thương mại. Họ hưởng phí theo một tỷ lệ cố định hàng năm trên tổng tài sản, thường là 1%.

Các quỹ đầu tư là phương tiện để nhà đầu tư đưa các khoản tiền của họ vào nhằm có được yếu tố đầu tư đa dạng và điều kiện quản lý chuyên nghiệp. Nếu nó được tổ chức theo dạng công ty cổ phần, việc quản lý sẽ do một hội đồng quản trị đảm nhận, khác với loại tổ hợp vốn uỷ nhiệm như đã phân tích ở trên.

Mới chỉ cách đây không lâu, các quỹ đầu tư vẫn được xem là sân chơi dành riêng cho một số ít người giàu có và là một khái niệm khá xa lạ với nhiều nhà đầu tư. Nhưng giờ đây, hầu như tất cả mọi người, từ các tổ chức cho đến công chúng có năng lực tài chính với số tiền ít nhất vào khoảng 10 ngàn USD đều muốn đầu tư vào các quỹ này. Có thể nói, chưa bao giờ các Quỹ đầu tư lại trở nên thịnh hành như ngày nay. Trong nửa cuối năm 2005, số tiền đầu tư vào các quỹ này trên toàn thế giới đã gấp đôi con số của cả năm 2004. Tính đến thời điểm này, toàn thế giới đã có trên 60 ngàn quỹ đầu tư quản lý một lượng tài sản trị giá trên 5 ngàn tỷ USD. Tại châu Âu, các quỹ đầu tư được quảng cáo rộng rãi trên truyền hình. Ở Mỹ, mặc dù việc quảng cáo các quỹ này bị cấm nhưng chúng vẫn được quảng bá truyền khẩu tại các buổi hội thảo do các nhà môi giới chứng khoán hoặc các ngân hàng tư nhân tổ chức. Làm nghề quản lý quỹ đầu tư đã trở thành một nét đặc biệt trong thị trường lao động nước Mỹ trong thời gian gần đây.

Nhiều người cho rằng, hoạt động của Quỹ đầu tư giờ đây đã phát triển mạnh mẽ, thể hiện ở việc mỗi khi các loại tài sản khác như cổ phiếu, trái phiếu mất giá thì chứng chỉ quỹ đầu tư vẫn tỏ ra hấp dẫn đối với các nhà đầu tư. Mặc dù loại hình quỹ này đã phát triển nhanh chóng trong những năm gần đây, nhưng cơ hội cho sự ra đời và phát triển của các quỹ mới vẫn được đánh giá là rất lớn. Theo con số thống kê, chỉ có khoảng 20% số người có vốn nhàn rỗi lớn đầu tư vào các quỹ đầu tư, bao gồm quỹ đầu tư mạo hiểm và quỹ đầu tư phòng hộ. Thêm vào đó, cả chất lượng đầu tư lẫn việc quản lý rủi ro đang tiến bộ một cách nhanh chóng.

Những lợi ích từ Quỹ đầu tư

Trước hết và quan trọng hơn cả là khả năng đầu tư đa dạng. Một cá nhân bình thường với số vốn hạn chế khó có thể đa dạng hoá một cách tối ưu danh mục đầu tư của mình. Nhưng bằng phương thức kết hợp vốn cùng với nhiều người khác trong các quỹ đầu tư, cá nhân đó có điều kiện chia phần lợi trong một tập hợp các chứng khoán được đa dạng tối đa.

Lợi ích khác do các quỹ đầu tư mang lại là trình độ quản lý chuyên nghiệp. Nhiều nhà đầu tư nhỏ khó đạt hiệu năng quản lý các hoạt động đầu tư của mình một cách khôn ngoan nhất, họ cũng không có khả năng hoặc thấy không còn có lợi nếu phải trả các khoản phí cần thiết để “mua” sự quản lý chuyên nghiệp riêng cho mình. Bằng cách chung vốn tập thể vào các quỹ đầu tư, những cá nhân này có thể yên tâm sẽ được các nhà điều hành chuyên nghiệp quản lý số tiền đầu tư của mình với một chi phí thấp hơn so với việc họ phải tự lo liệu.

Một lợi ích nổi bật nữa của quỹ đầu tư là các cổ phần góp vốn vào quỹ này có tính thanh khoản. Điều này có nghĩa là nếu nhà đầu tư muốn rút lui khỏi tổ chức đầu tư này, họ có thể bán lại phần tài sản của họ với một giá phải chăng để chuyển thành tiền mặt trong một thời gian ngắn. Do các chứng khoán mà các quỹ đầu tư mua bán thường thuộc những loại đầu tư có điều kiện bán nhanh nhất, nên những người mua cổ phần quỹ đầu tư không phải lo bị chôn vốn. Họ có thể thực hiện thanh lý việc nắm giữ cổ phần của họ vào bất cứ ngày nào có giao dịch, ở mức giá được công bố hiện hành và nhận tiền sau một khoảng thời gian qui định, thường là một tuần. Việc tính toán giá cổ phần của quỹ đầu tư rất đơn giản, vì tổng tài sản của quỹ đầu tư hầu hết là các chứng khoán có độ linh hoạt cao, giá của nó được cập nhật vào sau mỗi phiên giao dịch và dựa vào thị trường chứng khoán.

Giới thiệu sơ lược như vậy để ta thấy khả năng hấp dẫn và thuyết phục mà công cụ này có thể đem lại, đặc biệt cho những nhà đầu tư trung bình và nhỏ hoặc những người chọn đầu tư theo thế thủ. Trong chừng mực nào đó, ta có thể hiểu những nhà đầu tư vào các quỹ đầu tư khác với những nhà đầu tư vào thị trường chứng khoán, đồng thời cũng không giống hoạt động tiết kiệm hoặc mua trái phiếu. Xét về mặt thuận tiện, độ tin cậy và sự hấp dẫn của chúng, nhất là để thu hút những nguồn tiết kiệm nhỏ, ta thấy khó có một hình thức đầu tư thay thế nào tốt hơn. Ngoài ra các quỹ đầu tư còn là định chế có thể giúp gia tăng giao dịch trên thị trường chứng khoán.

Không phải không có những mối lo

Song song với tín hiệu lạc quan, có một số người lại tỏ thái độ nghi ngờ. Họ cho rằng, rất khó có thể giám sát được hoạt động của các quỹ đầu tư và rất dễ xảy ra gian lận tại các quỹ này. Với một mức phí quản lý dành cho các nhà quản lý lên tới 20% mức tăng giá trị hàng năm của quỹ, rất có thể đây là động cơ thúc đẩy các nhà quản lý quỹ chấp nhận mạo hiểm một cách thái quá. Hơn nữa, hầu như không bao giờ nhà quản lý quỹ phải chịu bất cứ một hình thức phạt nào vì việc đã làm cho giá trị của quỹ bị giảm và nhà quản lý hoàn toàn có thể thu hẹp quy mô của quỹ để làm lại từ đầu. Khi tiền đổ vào các quỹ đầu tư càng nhiều thì việc kiếm được các nhà quản lý quỹ có tài năng thực sự càng khó khăn và khả năng để kiếm được một cơ hội đầu tư tốt lại càng ít hơn.

Khoảng một nửa trong số hơn 9.000 quỹ đầu tư tại Mỹ áp dụng chiến lược nắm giữ cổ phiếu của một số công ty nhất định, trong khi bán khống những loại cổ phiếu khác để giảm thiểu rủi ro. Không thiếu cổ phiếu để cho các quỹ đầu tư này đầu tư vào, vì vậy không cần lo lắng về việc những luồng vốn đầu tư mới sẽ thổi phồng một cách quá đáng “quả bong bóng” giá của các quỹ đầu tư được nhiều người ưa chuộng. Nhiều quỹ đầu tư có thâm niên đã không tiếp nhận thêm các nhà đầu tư mới, nhờ đó kìm hãm được phần nào sự tăng giá do các luồng đầu tư mới gây ra. Tuy nhiên, cũng có nhiều quỹ đầu tư không cưỡng nổi sự cám dỗ của việc phát triển quá lớn. Các quỹ này thường gặp khó khăn hơn trong việc đầu tư vốn một cách hiệu quả và những vấn đề về mặt quản lý khi đội ngũ nhân viên của mình tăng lên.

Tóm lại, dù “quả bong bóng” quỹ đầu tư phòng hộ giá có nổ hay không thì có một điều chắc chắn rằng các quỹ đầu tư trong tương lai sẽ hoạt động ngày một sôi động hơn. Mặc dù người ta vẫn tin rằng hình thức đầu tư vào các quỹ đầu tư sẽ không thể thay thế được hình thức đầu tư truyền thống, nhưng có rất ít bằng chứng thể hiện rằng rằng các quỹ đầu tư sẽ suy thoái. Chúng ta đã từng thấy rằng các quỹ đầu tư đã và đang hoạt động rất hiệu quả cả khi thị trường chứng khoán rơi vào thời kỳ ảm đạm cách đây vài năm.

Làm việc quá sức cũng gây tổn thất kinh tế

Người Nhật vốn nổi tiếng là làm việc cần cù, chăm chỉ nhất thế giới. Tuy nhiên, khảo sát của Trường Đại học Y tế Nihon đã chỉ ra rằng, những người làm việc quá sức ở xứ sở Hoa Anh Đào mỗi năm làm thiệt hại khoảng 30 tỷ USD do năng suất lao động giảm.

Khảo sát được tiến hành đối với 3.075 nhân viên của một công ty hóa học tại Nhật Bản. Kết quả cho thấy, những nhân viên làm việc quá sức đang phải vật lộn với chính mình để có thể tỉnh táo trong khi làm việc.

Những người đã kiệt sức thật sự và thường xuyên trong tình trạng uể oải thì hay đi làm muộn hoặc phải xin nghỉ phép.

Tất cả những trường hợp trên đang khiến cho năng suất lao động bị sụt giảm.

"Không phải nhân viên nào ngủ gật trong giờ làm việc cũng lười biếng. Thật khó để giải thích với sếp của bạn rằng bạn đang buồn ngủ, nhưng lờ chuyện này đi có thể dẫn đến những tổn thất lâu dài ", Makoto Uchiyama, giáo sư trực tiếp tiến hành khảo sát trên của trường Đại học Y Nihon nhận định.

Lao động Nhật Bản thường làm việc quá giờ so với quy định do yếu tố văn hóa truyền thống không ra về trước đồng nghiệp, dù công việc của mình không phải là quá nhiều.

Hình ảnh người Nhật ngủ gật trên các tàu điện ngầm mỗi ngày đã trở nên quen thuộc, tuy nhiên, ông Uchiyama cho rằng, chúng ta cũng có thể bắt gặp những hình ảnh tương tự tại khắp nơi trên thế giới.

"Đây có thể được xem là vấn đề của Nhật Bản. Nhưng điều đó chưa đủ, nó cũng là vấn đề chung của toàn thế giới. Con người trên trái đất đang phải làm việc quá nhiều", Uchiyama nói thêm.

Nên quan tâm đến gì trước khi đầu tư?

Tôi đã đầu tư vào hàng nghìn công ty khác nhau trên thị trường chứng khoán. Thành công không bao giờ đến từ những điều thần kỳ hay sự nỗ lực ít ỏi. Luôn có một công thức hướng tới lợi nhuận. Điều quan trọng là bạn cần biết nhìn vào đâu trước mỗi quyết định đầu tư”. Đó là nhận định của Doug Richard, một trong những nhà đầu tư chứng khoán hàng đầu trên thế giới

Năm 2004, Doug Richard đã được tạp chí BBC bầu chọn là nhà đầu tư có cái nhìn sắc sảo nhất trong giới đầu tư chứng khoán Anh. Những khoản đầu tư cổ phiếu trái phiếu của Doug luôn có tỷ lệ sinh lời trên 20%. Mặc dù lựa chọn phương thức đầu tư mạo hiểm nhưng dường như chưa bao giờ Doug phải đương đầu với thua lỗ. Nhiều người băn khoăn tự hỏi: Đâu là “người bảo vệ” cho những khoản đầu tư mạo hiểm của Doug Richard?

Sự thật rất đơn giản! Doug Richard dành khá nhiều thời gian phân tích kỹ lưỡng trong giai đoạn tiền đầu tư. Với Doug, luôn có 5 nhân tố then chốt cần phải quan tâm trước khi đầu tư tiền bạc vào một loại cổ phiếu nào đó:
1. Đảm bảo an toàn vốn

Để kế hoạch đầu tư không đương đầu với rủi ro lớn, điều đầu tiên mà các nhà đầu tư cần quan tâm là đảm bảo đồng vốn của mình được an toàn, không bị giảm sút. Các nhà đầu tư nên xây dựng danh mục đầu tư đa đạng. Ðầu tư đôi khi cũng có nhầm lẫn, sự nhầm lẫn này có thể làm các nhà đầu tư phá sản. Vì vậy khi đầu tư chứng khoán nên tránh tập trung vào một loại chứng khoán mà cần chia ra nhiều loại chứng khoán khác nhau, tức là phân tán rủi ro. Mọi người biết rằng những công ty lớn nhất trên thị trường cũng có thể phá sản, vì vậy một danh mục đầu tư càng đa dạng bao nhiêu càng tốt bấy nhiêu, những “cổ phiếu thắng cuộc” sẽ bù đắp cho những “cổ phiếu thua cuộc”. Nếu số tiền ít thì nên mua chứng khoán của công ty mà chúng ta đang làm việc, gia nhập các hội đầu tư hoặc là mua cổ phiếu của các Quỹ hỗ tương.

Không chỉ có vậy, giá cổ phiếu tăng liên tục trong một thời gian nhất định sẽ mang lại cho các nhà đầu tư những khoản lời lớn hơn rất nhiều. Tuy nhiên, chính sự tăng giá này đã đẩy giá các loại cổ phiếu lên mức giá quá cao. Vậy nên mua vào hay bán ra cổ phiếu nào vào thời điểm này? “Không nên tham quá khi cố găm giữ cổ phiếu để chờ nó tăng giá cao hơn nữa. Cái quan trọng là phải biết khi nào nó chuẩn bị mất giá để kịp thời bán ra, chứ để khi giá đã xuống thấp thì cho dù có muốn bán cũng chẳng có ai mua”, Doug cho biết.

2. Sự đổi mới và cách tân

Sự đổi mới không chỉ đơn thuần là những phát minh sáng chế. Nó có thể là những cách thức mới để tiến hành các hoạt động kinh doanh cũ. Một công ty nhiệt huyết với sự đổi mới thì cổ phiếu của những công ty đó sẽ hứa hẹn tiềm năng tăng trưởng rất lớn. Trong khi, một công ty quá bảo thủ với những phương thức truyền thống thì cổ phiếu của công ty đó cũng trở nên trì trệ và kém năng động.

Điều quan trọng để chiến lược đầu tư được thành công là việc nắm bắt rõ tính năng động của cổ phiếu. Do đó, các nhà đầu tư nên tìm hiểu xem công ty mà mình dự định đầu tư có thực sự hướng đến những phương pháp kinh doanh mới khi gặp khó khăn hay không.

3. Tình hình nhân sự

“Hoạt động kinh doanh đều do con người thực hiện. Do vậy, việc nắm bắt tình hình nhân sự của công ty mà bạn dự định đầu tư là rất cần thiết”, Doug nói. Theo ông, việc tìm hiểu tình hình nhân sự không phải là công việc quá khó khăn. Không ai có tất cả những kỹ năng, kinh nghiệm và danh tiếng để điều hành các hoạt động kinh doanh, điều quan trọng chính là ở chỗ họ có nhiệt huyết với công việc hay không.

“Khi tôi nhìn vào tình hình nhân sự, tôi muốn thấy sự nỗ lực công việc của các nhân viên trong công ty mà tôi dự định đầu tư”, Dough nói, “Một công ty có tình hình nhân sự không ổn định, thường xuyên thay đổi nhân viên không phải là một công ty tốt để đầu tư”.

Hơn thế nữa, với Doug, tình hình nhân sự cũng là yếu tố quyết định để bán cổ phiếu. Nếu những nhà quản lý hàng đầu của công ty (những người chịu trách nhiệm về sự thành công của công ty) bắt đầu rời bỏ công ty thì có thể xem đó là dấu hiệu bất lợi cho tương lai của công ty. Khi đó cần phải theo dõi và phát hiện xem tại sao lại có những thay đổi như vậy. Đặc biệt, khi phát hiện ra những dấu hiệu cho thấy công ty đang trở nên suy yếu trong lĩnh vực kinh doanh chính thì tốt nhất nên bán cổ phiếu của công ty đó đi và thay vào đó là tìm mua cổ phiếu của công ty khác trong cùng lĩnh vực đó nhưng mạnh hơn và có Ban quản trị ổn định hơn.

4. Bản cáo bạch

Bản cáo bạch luôn được xem như một tài liệu then chốt. Đối các nhà đầu tư, Bản báo bạch là phương tiện giúp họ đánh giá mức độ sinh lời và triển vọng của công ty trước khi quyết định có đầu tư vào công ty hay không. Một quyết định thiếu thông tin có thể làm các nhà đầu tư phải trả giá đắt.

Bởi vậy, các nhà đầu tư nên đọc Bản cáo bạch một cách kỹ lưỡng và tìm hiểu rõ những may rủi thực sự của công ty trước khi ra quyết định đầu tư. Nên đánh giá cẩn thận những yếu tố cơ bản của công ty dự định đầu tư thông qua việc nghiên cứu các thông tin trong Bản cáo bạch. Mặc dù những đợt chào bán lần đầu ra công chúng dường như là cơ hội đầu tư tốt vì chúng thường mang lại lợi nhuận ban đầu cao, tức là tiền chênh lệch, do cổ phiếu tăng giá; nhưng rủi ro vẫn tồn tại và không có gì bảo đảm là sẽ thu được tiền chênh lệch hoặc tiền chênh lệch sẽ được như mức mà bạn trông đợi.

“Tôi luôn bắt đầu phân tích một công ty phát hành bằng Bản cáo bạch của công ty. Trong quá trình thực hiện, tôi tự đặt ra cho mình một số mục đích quan trọng như tìm hiểu xem việc kinh doanh của công ty có tiến triển hay không, lợi nhuận trung bình như thế nào, nợ nần ra sao,... Doanh thu tăng có nghĩa là lợi nhuận cũng tăng và dẫn tới giá cổ phiếu tăng. Nhưng các con số chưa phải là nói lên tất cả. Do vậy, sẽ rất cần thiết khi nghiên cứu Bản cáo bạch một cách kỹ lưỡng để tìm ra những dấu hiệu tăng trưởng của công ty”, Doug nói.

Các nhà đầu tư cũng nên tìm hiểu về các sản phẩm công ty kinh doanh, khách hàng của công ty, đặt ra câu hỏi liệu các sản phẩm này có tiếp tục bán được nữa không. Các thông tin chính về các vấn đề này nằm trong các phần khác nhau của Bản cáo bạch.

5. Kế hoạch kinh doanh

“Nếu công ty mà bạn dự định đầu tư không có những kế hoạch kinh doanh tốt thì triển vọng lợi nhuận của cổ phiếu gần như bằng không. Bạn đừng mắc phải sai lầm này, kinh doanh là một cuộc chiến. Để kiếm lời từ cổ phiếu bạn cần hiểu cổ phiếu đó đang làm những gì và có kế hoạch như thế nào”, Doug nói.

Tất cả các hoạt động kinh doanh đều có những kế hoạch và mục tiêu. Kế hoạch kinh doanh sẽ tạo ra những trọng điểm mà công ty cần tập trung vào. Các nhà đầu tư không thể bỏ qua việc nghiên cứu các kế hoạch kinh doanh nếu muốn có được những khoản đầu tư sinh lời.

Việc tìm hiểu kế hoạch kinh doanh của các công ty không quá dễ nhưng cũng không quá khó. Các nhà đầu tư có thể tìm hiểu từ chính những nhà đầu tư nắm giữ cổ phiếu của công ty đó. Họ là những người am hiểu về cổ phiếu này hơn ai hết.

Tạp chí BBC đã có một cuộc phỏng vấn ngắn với Doug Richard về công việc đầu tư chứng khoán của ông:

BBC: Giới đầu tư chứng khoán đồn rằng, khi bắt đầu, mới "chơi" cổ phiếu có hơn 5 tháng mà ông lãi cả triệu bảng Anh?

Doug Richard: Tôi không tranh cãi chuyện thiên hạ đồn đại về mình, bạn bè vẫn quen gọi tôi là "trùm cổ phiếu". Điều mà tôi cảm thấy yên tâm và hài lòng sau một thời gian tham gia đầu tư cổ phiếu là đã chọn đúng nhà môi giới. Tôi cho rằng, từ cơ sở hạ tầng đến đội ngũ nhân viên môi giới của Công ty môi giới Nicleway, nơi tôi đang mở tài khoản là đáng tin cậy.

BBC: Cơ sở nào tạo cho ông sự tin cậy này?

Doug Richard: Theo đánh giá của tôi, ở Nicleway khả năng của nhà môi giới là vượt trội. Điều này thể hiện qua cách trả lời chính xác, dễ hiểu, mức độ tinh thông nghiệp vụ, tính trung thực, tinh thần phục vụ và tính bảo mật khách hàng của đội ngũ nhân viên làm việc ở đây. Nhờ vậy, khả năng truyền thông giữa các nhân viên môi giới tại sàn của công ty chứng khoán và tại Sở Giao dịch chứng khoán thường rất nhanh chóng, chính xác. Ngoài ra, Nicleway còn có những dịch vụ hỗ trợ khác như có thể cho khách hàng thế chấp chứng khoán ở ngân hàng mẹ để vay tiền mua chứng khoán hoặc để làm việc khác...

BBC: Có phải ông gián tiếp cho rằng trong đầu tư chứng khoán thì điều đầu tiên cần quan tâm là việc chọn công ty chứng khoán?

Doug Richard: Điều này đã từng được các chuyên gia về chứng khoán khuyến cáo. Thực tế trong thời gian qua lời khuyên này là hoàn toàn chính xác. Có thể thấy, trong điều kiện đặt lệnh giao dịch qua nhân viên môi giới tại các công ty chứng khoán như hiện nay, khả năng xử lý lệnh nhanh nhạy của nhân viên môi giới là hết sức quan trọng, bởi vì nếu bạn đặt lệnh cùng với giá của người khác mà nhân viên môi giới lại nhập lệnh chậm hơn đối thủ cạnh tranh thì bạn đã mất quyền ưu tiên và khả năng lệnh của bạn được thực hiện rõ ràng nhỏ hơn người kia.

BBC: Việc chọn đúng nhà môi giới là một lợi thế nhưng để mua hoặc bán được cổ phiếu ở mức giá vừa ý lại do nhà đầu tư quyết định. Với kinh nghiệm của mình, ông có thể "bật mí" một vài bí quyết?

Doug Richard: Phương pháp mà tôi sử dụng để xây dựng "danh mục đầu tư” của mình là dựa vào những nhận định của bản thân. Nhận định này được tính theo mức lợi tức kỳ vọng cho mỗi giả định đầu tư của mình và so sánh chúng với nhau để tìm ra danh mục tối ưu về mặt số lượng và chủng loại chứng khoán (tức là danh mục có kỳ vọng cao nhất).

Tôi cho rằng, phương pháp tính lợi tức kỳ vọng này phụ thuộc chủ yếu vào đánh giá chủ quan của mỗi nhà đầu tư dựa trên các thông tin về hoạt động của doanh nghiệp hàng tháng, hàng tuần, thậm chí hàng ngày. Việc đánh giá xác suất và tỷ lệ lợi nhuận được chia tuy cùng dựa trên cơ sở thực tế là bản cáo bạch, báo cáo về việc phân chia cổ tức, thông tin đại chúng, thông tin không chính thức mà nhà kinh doanh thu thập được nhưng người nào có nhiều thông tin chính xác và có khả năng dự đoán tốt hơn sẽ có nhiều cơ hội thành công. Điều này đòi hỏi người tham gia hoạt động kinh doanh chứng khoán phải luôn động não, cần khả năng tư duy, thậm chí đòi hỏi họ cả ý chí và bản lĩnh.

BBC: Nhà đầu tư có nên một lúc đầu tư vào nhiều loại cổ phiếu?

Doug Richard: Có một nguyên tắc cơ bản trong kinh doanh chứng khoán là đừng bao giờ "bỏ tất cả trứng vào một rổ". Tuy vậy, việc đầu tư dàn trải vào quá nhiều danh mục đầu tư cũng có thể không mang lại hiệu quả mong đợi. Người đầu tư vừa mất sức lực lại vừa không kiểm soát được đối tượng đầu tư của mình. Theo tôi, nhà đầu tư nên tìm hiểu nhiều loại chứng khoán nhưng chỉ nên đầu tư vào một số loại chứng khoán mà họ tin tưởng nhất.

BBC: Lời khuyên nào với các nhà đầu tư chứng khoán mới vào nghề?

Doug Richard: Trong mua bán chứng khoán, điều quan trọng là nhà đầu tư phải biết tự bảo vệ mình và đưa ra những phương pháp đầu tư phù hợp nhất với từng loại chứng khoán.. Một số biện pháp an toàn cơ bản mà các chuyên gia chứng khoán đã khuyến cáo có thể được tham khảo như hãy cảnh giác với những tin đồn, những người bán đang gây sức ép buộc mình phải hành động tức thời hoặc những sự bảo đảm hay lời hứa về lợi nhuận nhanh chóng; phải chắc chắn hiểu rõ về sự mạo hiểm, rủi ro phát sinh trong mua bán chứng khoán. Ngoài ra cũng cần hiểu bản chất của thị trường chứng khoán là luôn biến động, điều quan trọng mà các nhà đầu tư nên nhớ là thành công trước đây không phải là sự bảo đảm cho thành công trong tương lai đối với một phi vụ đầu tư.

BBC: Xin cảm ơn ông!

Được mệnh danh là một nhà đầu tư được coi là "có máu mặt" tại Anh, kinh nghiệm và những lời khuyên của Doug Richard chắc chắn sẽ rất hữu ích trong thời buổi thị trường có nhiều biến động như hiện nay, đặc biệt là đối với những nhà đầu tư mới vào nghề. Để rồi, “chính sự cẩn trọng và nhanh chóng nắm bắt kinh nghiệm đầu tư chứng khoán sẽ đưa đến bí quyết thành công trên thị trường chứng khoán”, Doug Richard nhận định.

Khi nào nên bán ra cổ phiếu ?

Thời gian gần đây, những cổ phiếu được xem là an toàn nhất, có tốc độ tăng trưởng ổn định nhất trên thị trường chứng khoán như Intel, Procter & Gamble hay IBM đã liên tục… mất giá làm người ta phải đặt câu hỏi:“Vậy thì có loại cổ phiếu nào an toàn không?”. Câu trả lời có lẽ là không tồn tại một loại cổ phiếu nào thực sự an toàn. Điều cốt yếu là các nhà đầu tư cần nhận biết được thời điểm thích hợp để bán ra cổ phiếu.

Trong “trò chơi” chứng khoán, nhiều nhà đầu tư đã “mất cả chì lẫn chài” chỉ vì bỏ qua thời điểm nên bán ra cổ phiếu, để rồi khi giá cổ phiếu sụt giảm thì muốn bán cũng không thể nào bán được. Lúc đó, cổ phiếu này không khác nào những tờ giấy lộn. Thật ra, đó là một bài học bổ ích cho nhiều nhà đầu tư. Trong điều kiện các “cổ phiếu an toàn” không còn nữa, mà thay vào đó là các “cổ phiếu rủi ro”, thành công hay thất bại lúc này tùy thuộc vào sự suy đoán và phân tích của các nhà đầu tư. Vậy phải xử lý tình huống này như thế nào?

Việc xác định thời điểm tốt nhất để bán ra cổ phiếu được xem là khá khó khăn đối với các nhà đầu tư, cho dù đó là những nhà đầu tư nghiệp dư hay Soros hoặc John Neff . Bất kỳ nhà đầu tư chứng khoán nào cũng mong muốn đầu tư vào những công ty mà cổ phiếu có khả năng sinh lợi cao, giá cổ phiếu có xu hướng tăng mạnh, hoặc ít nhất cũng phải ổn định. Tuy nhiên, sự thật không bao giờ như vậy, giá các cổ phiếu trên thị trường chứng khoán liên tục biến động, các chỉ số quan trọng cũng lên xuống thất thường, lúc quá cao, lúc lại quá thấp khiến các nhà đầu tư luôn ở trong trạng thái bất an. Những thành công trong đầu tư chứng khoán luôn đòi hỏi các nhà đầu tư phải nắm vững kiến thức về chứng khoán, cũng như có kinh nghiệm trong đầu tư để tìm hiểu rõ cổ phiếu mình đang giữ có ổn định không và liệu khi thị trường chứng khoán tụt dốc thì nó bị ảnh hưởng xấu không. Đặc biệt, các nhà đầu tư cần biết rõ lúc nào không nên nắm giữ cổ phiếu nữa.

Sau đây là một số dấu hiệu giúp nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán có thể nhận biết được thời điểm nào nên bán ra cổ phiếu.

1. Cơ cấu tổ chức điều hành công ty có sự xáo trộn

Nếu những nhà quản lý cấp cao, những người chịu trách nhiệm về sự thành công của doanh nghiệp, bắt đầu rời bỏ công ty thì có thể xem đó là dấu hiệu bất lợi cho tương lai của công ty. Khi đó, các nhà đầu tư cần phải theo dõi và phát hiện xem tại sao lại có những thay đổi như vậy. Nếu phát hiện ra những dấu hiệu cho thấy công ty đang trở nên suy yếu trong lĩnh vực kinh doanh chính, thì tốt nhất nên bán cổ phiếu của công ty đó đi và thay vào đó là tìm mua cổ phiếu của công ty khác trong cùng lĩnh vực nhưng mạnh hơn và có ban điều hành ổn định hơn.

2. Lợi nhuận và cổ tức giảm sút

Trong trường hợp này, các nhà đầu tư nên điều tra cẩn thận trước khi quyết định có nên bán cổ phiếu hay không. Nếu là do ban quản trị công ty quyết định không chia cổ tức để tập trung vốn cho việc phát triển và mở rộng quy mô công ty, thì đó lại là điều tốt và cổ phiếu sẽ tăng giá trong tương lai. Nhưng thông thường thì sự sụt giảm về lợi nhuận và cổ tức là dấu hiệu xấu cho thấy tương lai của công ty gặp nhiều khó khăn, khi đó đa số nhà môi giới đều khuyên khách hàng bán cổ phiếu đi.

Các công ty niêm yết có xu hướng chi trả cổ tức khá cao (trên 10%/năm) nên nhiều nhà đầu tư cho rằng đây là dấu hiệu tốt để tiếp tục nắm giữ cổ phiếu, nhưng không nên coi đây là căn cứ duy nhất để quyết định mua hay bán chứng khoán. Cổ tức chỉ thể hiện những kết quả trong quá khứ, không có gì bảo đảm việc đó sẽ tiếp diễn trong tương lai. Aiko Musaki, một nhà đầu tư cá nhân đang công tác tại bộ phận cổ phiếu và thị trường chứng khoán của hãng điện tử Matsushita, cho biết: “Theo tôi, các nhà đầu tư chứng khoán chỉ nên nắm giữ cổ phiếu của những công ty có cổ tức cao và ổn định, với điều kiện công ty đó có kế hoạch sử dụng vốn phát triển đúng hướng”.

3. Thị giá cổ phiếu lớn hơn nhiều lần so với giá trị thực

Thomas Calvin, một nhà đầu tư chiến lược của công ty chứng khoán Lufkin & Jenrette, cho rằng: “Những tranh cãi về giá cổ phiếu của các công ty niêm yết đều chỉ mang tính một chiều, điều quan trọng là bản thân nhà đầu tư phải tự mình xác định được giá trị thực của chúng. Hãy cẩn trọng với những cổ phiếu có thị giá cao vọt. Bong bóng cổ phiếu có thể vỡ bất cứ lúc nào”. Đúng là có một số nhà đầu tư dù biết rằng cổ phiếu của mình đã vượt quá giá trị thực hàng chục lần nhưng họ vẫn chưa bán đi vì muốn trì hoãn việc chịu thuế thu nhập cũng như hy vọng giá sẽ còn tăng nữa. Tuy nhiên, nếu cảm thấy thị giá đã vượt qua giá trị thực chất của cổ phiếu nhiều lần thì nên bán cổ phiếu đi, bởi vì nếu giữ lại những cổ phiếu này bạn sẽ phải chịu rủi ro rất cao và chỉ có thể trì hoãn việc chịu thuế chứ không thể không nộp thuế. Ngoài ra, khi bán ra cổ phiếu này thì sẽ có cơ hội đầu tư vào cổ phiếu khác để đa dạng hóa danh mục và giảm thiểu rủi ro đầu tư của mình.

4. Không còn lý do để lựa chọn cổ phiếu đó

Có thể lý do để các nhà đầu tư quyết định mua cổ phiếu của Merck là bởi công ty này đã công bố một loạt các phát minh ra những loại thuốc mới có hiệu quả cao. Đột nhiên, một thời gian sau người ta phát hiện ra một trong số các loại thuốc đó của Merck có những tác dụng phụ bất lợi cho sức khỏe. Thế là thị phần của công ty bị sụt giảm và lợi nhuận của công ty trong tương lai cũng sẽ sụt giảm. Khi đó, các nhà đầu tư nên bán cổ phiếu của Merck đi vì cổ phiếu này không còn tính hấp dẫn, cũng như không còn những lý do ban đầu để lựa chọn cổ phiếu nữa.

Mỗi nhà đầu tư trước những quyết định đều có các phân tích, tính toán kỹ lưỡng để tìm ra các lý do mua cổ phiếu. Tuy nhiên, thời gian trôi qua, nếu những lý do đó không còn phù hợp nữa, mặc dù giá cổ phiếu vẫn ổn định thì các nhà đầu tư cũng nên bán cổ phiếu đó đi, bởi sự ổn định này chỉ là nhất thời và tiềm ẩn một đà tụt dốc trong tương lai.

5. Sự hài lòng đối với danh mục đầu tư hiện tại không còn nữa

Có thể trong danh mục đầu tư sẽ có các cổ phiếu không phù hợp với các mục tiêu tài chính đặt ra trước đó (mua sắm tài sản, chuẩn bị cho kế hoạch nghỉ hưu...), khi đó tốt nhất nên bán các cổ phiếu đang có đi và tổ chức lại danh mục đầu tư mới phù hợp hơn với mong muốn của mình.

Một danh mục đầu tư đa dạng sẽ ít rủi ro hơn một danh mục đầu tư tập trung vào một hay một ít loại đầu tư. Đa dạng hoá - nghĩa là dàn trải tiền của bạn ra các loại đầu tư khác nhau - làm giảm rủi ro, bởi vì nếu một số khoản đầu tư của bạn đi xuống thì số khác lại đi lên. Hãy làm tính toán một cách đơn giản: nếu bạn muốn nắm giữ số lượng cổ phiếu trị giá 100.000 USD, bạn nên nắm giữ năm loại cổ phiếu, mỗi loại trị giá 20.000 USD. Bạn không nên cố gắng nắm giữ một số lượng cổ phiếu nhất định nào đó, bạn hãy đầu tư một số tiền đã định cho mỗi loại cổ phiếu.

Cách đây không lâu, Warren Buffet, một cây đại thụ trong giới đầu tư phố Wall, đã từng nói: “Đầu tư chứng khoán là hình thức kinh doanh đòi hỏi sự nhanh nhạy và óc phán đoán cao”. Quả thật, khi tham gia vào thị trường này, ngoài việc phải nắm bắt đầy đủ những thông tin từ thị trường, nhà đầu tư còn cần có khả năng phân tích và dự báo triển vọng phát triển của công ty, cũng như phải thực sự tỉnh táo nắm bắt được sự thay đổi nhanh nhạy của bất cứ thông tin nào có liên quan đến giao dịch trên thị trường, để từ đó kịp thời biết được lúc nào nên bán ra cổ phiếu.

Các nhà đầu tư đang ngày càng trở nên tinh thông hơn nhưng không vì thế mà các rủi ro trong đầu tư chứng khoán sẽ giảm bớt. Trong một bài phát biểu của mình, John Markese, chủ tịch Hiệp hội các nhà đầu tư cá nhân của Mỹ nói: “Chất lượng, tính thời điểm và độ sâu rộng của thông tin trên thị trường chứng khoán đạt tới mức độ chưa từng có, nhưng nó vẫn không cho phép bạn dự đoán chính xác được tương lai. Hãy tỉnh táo, phân tích kỹ thị trường để từ đó đề ra được những quyết định cần thiết và hợp lý”.

Tài chính là khoa học hay nghệ thuật?

Vnbourse) Câu trả lời súc tích nhất cho nghi vấn này là “cả hai”. Tài chính, với tư cách là một lĩnh vực nghiên cứu, đồng thời là một lĩnh vực kinh doanh, rõ ràng là có cội nguồn từ các lĩnh vực khoa học khác, như thống kế học và toán học. Hơn nữa, nhiều lý thuyết tài chính hiện đại lại gần với thuật ngữ khoa học.

Tuy nhiên, không ai phủ nhận rằng, ngành công nghiệp tài chính cũng bao gồm các yếu tố không thuộc khoa học kể trên, mà gần với một nghệ thuật. Ví dụ, người ta tìm hiểu được rằng, cảm xúc con người (và các quyết định đưa đến chúng) đóng vai trò quan trọng trong nhiều diện mạo của nền tài chính toàn cầu.

Các lý thuyết tài chính hiện đại, như “Black Scholes model”, nhấn mạnh vào quy luật của thống kê và toán học; những sáng tạo trong tài chính sẽ là không thể nếu không có khoa học trải ra thực thể đóng vai trò nền tảng. Đồng thời, việc xây dựng các lý thuyết như mô hình CAMP (Capital Asset Pricing Model) và “Lý thuyết thị trường hiệu quả” (EMH) nhằm luận giải một cách logic hành vi của thị trường chứng khoán theo cách hoàn toàn dựa trên cơ sở lý trí và không tính đến xúc cảm.

Trong khi những sự tiến bộ về mặt lý thuyết này và các lý thuyết khác đã giúp cải thiện một cách sâu rộng các nghiệp vụ hàng ngày trên các thị trường tài chính, lịch sử gợi lại những minh chứng dường như trái ngược với quan điểm cho rằng, tài chính là một khoa học. Chẳng hạn, vào “Ngày thứ Hai đen tối” tháng 10 năm 1987, chỉ số công nghiệp bình quân Dow Jones rớt hơn 22% và “Ngày thứ Ba đen tối” năm 1929 là tác nhân của cuộc “đại suy thoái”. Đó là những sự kiện mà không thể ăn khớp với lý thuyết khoa học như lý thuyết thị trường hiệu quả.

Bên cạnh đó, dấu hiệu ghi nhận của các nhà đầu tư trên phạm vi tổng thể chỉ ra rằng, các thị trường là không hoàn toàn hiệu quả, và do đó, cũng không hoàn toàn khoa học. Các nghiên cứu cho thấy, linh cảm của nhà đầu tư bị tác động bởi môi trường, và thị trường tổng thể nói chung trở nên hưng thịnh hơn khi màu sắc thị trường tươi sáng vượt trội. Những hiện tượng khác, bao gồm cả “hiệu ứng tháng Một”, cho thấy chứng khoán xuống giá vào cuối năm (theo lịch) và tăng giá vào đầu năm tiếp theo.

Thị trường chứng khoán: Giá trị của thông tin

Thị trường chứng khoán sôi động là nhờ có thông tin. Nhưng cũng nên xem lại có những loại thông tin nào và đã được sử dụng như thế nào?

Chỉ trong vòng chưa đầy một năm, số tài khoản đăng ký tại các công ty chứng khoán đã tăng gấp đôi, từ khoảng 30.000 lên 60.000 tài khoản với hơn 13 triệu cổ phiếu các loại. Ước tính có hơn 90% số tài khoản là của các cá nhân. Thị trường rất sôi động.

Ai có đủ thông tin?

Nhà vật lý lượng tử nổi tiếng người Đan Mạch, Niels Bohr, đã đóng góp một luận điểm lý thú về thị trường chứng khoán:

Trong số những người chơi chứng khoán, nhóm thứ nhất là những người hoàn toàn không có thông tin, chỉ “nhắm mắt” mua bán. Theo lý thuyết xác suất ngẫu nhiên, bình quân lãi hoặc lỗ của nhóm này đúng bằng của bình quân thị trường.

Nhóm thứ hai là những người có thông tin riêng từ bên trong (còn gọi là thông tin nội gián), họ sẽ thu được siêu lợi nhuận. Nhưng nếu nhóm thứ nhất lãi hoặc lỗ theo bình quân thị trường, thì khoản siêu lợi nhuận này có từ đâu?

Đó chính là khoản lỗ của nhóm thứ ba, những người có thông tin nhưng không đầy đủ.

Kết luận của Niels Bohr là: khi không chắc mình thuộc nhóm thứ hai thì thà ở nhóm thứ nhất còn hơn. Nhưng trên thực tế, ít ai chịu chấp nhận điều đó.

Có lẽ trên thị trường Việt Nam khá nhiều người thuộc nhóm thứ ba mà vẫn đinh ninh tin là mình đang ở nhóm thứ hai. Còn những người thực sự thuộc nhóm thứ hai? Ít người biết đến họ. Không lớn tiếng bình luận, họ lặng lẽ thu lợi từ những biến động mà họ đã biết trước, thậm chí do chính họ tạo ra.

Mỗi người xử lý thông tin theo cách riêng

Có thể tạm phân loại các nhà đầu tư (hay người chơi) theo các thể loại như sau:

Thứ nhất, đó là những nhà đầu tư phân tích rất kỹ mọi thông tin về công ty phát hành cổ phiếu, về công nghệ, về thị trường đầu vào và đầu ra, về các đối thủ cạnh tranh. Họ quyết định đầu tư theo thực chất của công ty. Đây là những nhà đầu tư biết bỏ tiền vào những công ty có triển vọng tốt, vì vậy họ giúp cho nền kinh tế phát triển tốt hơn.

Loại thứ hai, nghiên cứu rất kỹ thông tin của chứng khoán để thấy giá bình quân trong một thời gian dài. Khi giá tăng lên trên bình quân, họ tin là giá sẽ xuống, nên họ bán ra. Nhờ có nhiều người bán ra nên giá xuống. Ngược lại, khi giá xuống dưới mức bình quân, họ tin là giá sẽ lên, vậy là họ đi mua vào. Nhờ hành động mua vào mà giá lên. Như vậy, nhóm này góp phần làm ổn định thị trường.

Loại thứ ba lại có tâm lý ngược lại. Khi thấy giá một cổ phiếu lên, họ giả định là ngày mai sẽ lên nữa. Họ đổ xô đi mua. Vì họ đi mua mà giá càng lên. Một khi giá xuống, họ lại giả định ngày mai sẽ xuống nữa, vậy là vội vàng đi bán. Vì nhiều người bán mà giá đã xuống lại càng xuống. Nhóm thứ ba này thúc đẩy sự bất ổn định của thị trường.

Loại thứ tư là những người đầu tư theo bình quân thị trường. Họ mua một tập hợp rất nhiều loại chứng khoán khác nhau, tin là có thứ này xuống thì có thứ khác lên. Vị thế của họ tùy thuộc vào biến động của chung thị trường mà ít phụ thuộc vào một vài cổ phiếu cụ thể nào.

Loại thứ năm là những nhà đầu tư tập trung mua cổ phiếu của một công ty nhằm đến khi có thể đạt một phần kiểm soát công ty đó. Họ gần như “chung thủy” dài hạn với công ty đó và ít quan tâm đến những biến động nhất thời theo tâm lý thị trường.

Loại thứ sáu là những nhà đầu cơ rất ngắn hạn. Họ mua vào bán ra liên tục hàng ngày theo tin đồn nhanh, có khi sáng mua trưa bán. Thị trường gọi nhóm này là “gây nhiễu”.

Tất nhiên không phải ai cũng kiên định theo một cách hành xử đã chọn. Và ranh giới giữa các loại trên không phải bao giờ cũng rõ ràng. Nhưng nếu quan sát thị trường thời gian qua, có thể thấy không ít người thuộc loại thứ ba và loại thứ sáu.

Có nhiều loại thông tin

Có những lời tư vấn của những tổ chức chuyên môn, họ kinh doanh bằng cách đưa ra những lời tư vấn. Tuy nhiên, họ lại rất dè dặt trong những tình huống nhạy cảm. Thông thường họ không đưa ra những khẳng định chắc chắn vì phải lo cho uy tín của mình.

Có những thông tin của các công ty phát hành ra chứng khoán. Theo luật, những thông tin này phải được qua kiểm toán nên độ tin cậy khá tốt. Tuy nhiên, khi mà thị trường đang sốt thì ít ai để ý nhiều đến những thông tin này. Mà khả năng hiểu hết được những thông tin này không phải ai cũng có.

Có những thông tin của những cơ quan quản lý có nhiệm vụ chăm lo sự phát triển ổn định của thị trường. Ngày 31/3 và 3/4/2006, Ủy ban Chứng khoán đã có hai văn bản, gửi các trung tâm giao dịch chứng khoán và gửi Ngân hàng Nhà nước. Cả hai đều nhắc nhở về những rủi ro tiềm ẩn của thị trường và khuyến nghị các nhà đầu tư thận trọng.

Có những tin đồn trên thị trường mà chẳng biết từ đâu ra. Tất nhiên, những người tung ra tin này chẳng phải chịu trách nhiệm. Cũng chẳng loại trừ những tin đồn đưa ra với chủ đích đẩy giá lên hay kéo giá xuống.

Cuối cùng là những thông tin từ báo chí. Đó là những thông tin có địa chỉ xác thực của những người phải chịu trách nhiệm trước luật pháp về nội dung đăng tải. Hoặc báo chí đưa ra những thông tin có nguồn gốc rõ ràng. Hoặc báo chí đưa ra những lời cảnh báo cho những người chơi mà không biết thông tin.

Lọt giữa vòng xoáy của thị trường, người mua sẽ tự chọn nghe những thông tin nào?

Thị trường bắt đầu khó chơi?

Chỉ trong tháng 11/2006, thị trường cổ phiếu niêm yết tại TP.HCM đã trải qua 5 giai đoạn: tăng chậm, tăng nhanh, tăng nóng, giảm bất ngờ rồi sau đó tăng trở lại. Vì sao như vậy và làm thế nào để có thể “sống chung” trong một thị trường luôn biến động là vấn đề luôn được nhiều người quan tâm.

Vẫn theo xu thế đám đông

Sự kiện Việt Nam gia nhập WTO, tổ chức thành công Hội nghị APEC, nhận được sự quan tâm của thế giới, Tổng thống Mỹ George W.Bush đến thăm sàn giao dịch chứng khoán TP.HCM, cũng như những dự báo lạc quan về nguồn vốn đầu tư từ nước ngoài… đã cộng hưởng lại và làm cơn sốt cổ phiếu tăng lên đến đỉnh điểm, VNI – Index đạt mức kỷ lục 665,53 điểm trong ngày 24/11 vừa qua.

Khởi đầu là việc gấp rút thực hiện kế hoạch đầu tư có chủ định của các nhà đầu tư nước ngoài (ĐTNN) thông qua các lệnh đặt mua số lượng lớn các laoij cổ phiếu tốt, có đủ sức cạnh tranh và có đủ lực để phát triển trong thời kỳ hội nhập WTO, khiến cho giá của các cổ phiếu đó tăng lên. Với các luồng thông tin “hành lang” về việc mở rộng room, phát hàng thêm cổ phiếu thưởng, cộng với tâm lý đón đầu các nguồn vốn đầu tư mới từ nước ngoài, nhiều nhà đầu tư trong nước (ĐTTN) đã “ùa” theo các nhà đầu tư nước ngoài, đẩy thị trường nhanh chóng chuyển sang trạng thái tăng giá nhanh cục bộ.

Căn cứ vào danh mục đầu tư của ĐTNN, có thể thấy, các nhà ĐTTN nắm giữ các loại cổ phiếu “giá thấp” sau một thời gian chậm tăng hoặc bị giảm giá, đã vội vàng bán tháo để chuyển sang các cổ phiếu tốt, vì vậy tiếp tục góp phần tạo sự tăng giá nóng. Một số nhà ĐTNN sau khi đạt được lợi nhuận kỳ vọng đã bán các cổ phiếu tốt và tranh thủ mua đón đầu các loại cổ phiếu “giá thấp”, khiến giá các loại cổ phiếu này cũng tăng vọt theo, khiến cho thị trường chuyển sang giai đoạn tăng nóng đồng loạt… Trước vòng xoáy tăng giá, nhiều nhà đầu tư, đặc biệt những nhà đầu tư mới, cứ lao vào mua, không còn bình tĩnh và sáng suốt để phân tích tình hình và lựa chọn loại cổ phiếu để đầu tư .

Phần lớn các nhà đầu tư cá nhân thường không nhìn vào chu kỳ hoạt động dài của công ty, mà vẫn mang tâm lý đầu tư ngắn hạn để tận thu lợi nhuận ngay tức thì. Đây chính là một trong những nguyên nhân khiến cho thị trường luôn có những biến động. Bằng chứng là khi thị trường tăng nóng, các nhà ĐTNN giảm sức mua có chủ thì cũng là lúc một số các nhà đầu tư ngắn hạn đã đạt được mức lợi nhuận kỳ vọng từ 15-30% bắt đầu bán ra (ngày 24 và 27/11), với lượng cung đột ngột tăng cao, trong khi lượng cầu lại giảm hẳn. Đa số các nhà đầu tư mới đã hoang mang mất phương hướng và họ thường hoảng hốt tranh nhau bán tháo cổ phiếu với giá sàn và để cho các nhà ĐTNN nhiều kinh nghiệm, có năng lực tài chính mạnh thâu tóm. Sự kiện hàng loạt công ty chuẩn bị niêm yết giao dịch trong tháng 12 cũng là một nguyên nhân cho các nhà đầu tư cá nhân cảm thấy không yên tâm, vì lo ngại khi nguồn cung tăng lên quá nhanh mà lượng cầu không có sự chuẩn bị tương ứng, sẽ làm cho thị trường bị loãng và giá cổ phiếu sẽ giảm giống như đợt giảm giá hồi giữa năm vừa rồi. Tuy nhiên, TTCK lại luôn ẩn chứa những yếu tố bất ngờ, các sự kiện ít khi nào diễn ra rập khuôn nhau.

“Sống chung” với biến động

Trong phạm vi bài viết này, tôi xin phép được chia sẻ với các nhà đầu tư mới vài ý kiến. Vấn đề đầu tiên đặt ra là nên tìm hiểu xem trong bối cảnh hiện nay, ở tầm vĩ mô, các nhà quản lý thị trường đang mong muốn điều gì. Chắc chắn rằng, Nhà nước luôn muốn cho thị trường phát triển ổn định và bền vững, chứ không muốn cho thị trường tăng theo kiểu nóng sốt nóng hoặc giảm theo kiểu đóng băng. Đầu năm 2007, Luật Chứng khoán bắt đầu có hiệu lực sẽ là hành lang pháp lý bảo vệ cho các nhà đầu tư. Đây là chỗ dựa đầu tiên để các nhà đầu tư yên tâm tiến hành việc đầu tư có kế hoạch, mà không còn phải thấp thỏm lo âu khi nhìn vào kết quả giao dịch của từng đợt hay từng ngày nữa.

Với kết quả báo cáo sau 10 tháng, nhiều công ty niêm yết đã hoàn thành vượt mức các chỉ tiêu của năm 2006 và nhiều dự án mới đang được triển khai thực hiện, hứa hẹn sẽ đem lại nhiều kết quả khả quan trong năm 2007. Đây là chỗ dựa thứ hai để các nhà đầu tư cần lựa chọn và mua được đúng các cổ phiếu tốt.

Trong xu thế hội nhập, thị trường đang có sự chuyển mình rất mạnh, số lượng các công ty niêm yết tăng nhanh, các tổ chức đầu tư chuyên nghiệp nhiều hơn, các nhà đầu tư cá nhân khôn ngoan hơn, các định chế quản lý thị trường chặt chẽ và các điều kiện hạ tầng phục vụ cho giao dịch cũng được nâng cấp lên. Vì thế, nếu nhà đầu tư nào không tự nâng mình lên thì sẽ nhanh chóng bị chìm vào trong các vòng xoáy thua lỗ đầy khắc nghiệt cuả thị trường.

Chỉ còn một tháng nữa là kết thúc năm 2006, một năm có nhiều sự kiện nổi bật của nền kinh tế Việt Nam nói chung và TTCK nói riêng, phần thưởng cuối cùng chỉ đến với các nhà đầu tư có bản lĩnh.

Quỹ đầu tư - Nhịp cầu đưa mọi người đặt chân vào thị trường chứng khoán

Theo quy định hiện hành tại Việt Nam, Quỹ đầu tư chứng khoán (Quỹ đầu tư) là quỹ hình thành từ vốn góp của người đầu tư uỷ thác cho công ty quản lý quỹ quản lý và đầu tư tối thiểu 60% giá trị tài sản của quỹ vào chứng khoán.

Trên thế giới, việc đầu tư vào các quỹ đầu tư chứng khoán từ lâu đã trở thành một kênh đầu tư rất phổ biến và được ưa chuộng; đồng thời quỹ đầu tư còn là một bộ phận cấu thành quan trọng, góp phần vào sự phát triển của thị trường chứng khoán và nền kinh tế nói chung.

Ở Việt Nam, quỹ đầu tư vẫn còn là một khái niệm rất mới mẻ. Quỹ đầu tư đầu tiên được giới thiệu tới công chúng vào cuối năm 2004. Mặc dầu vậy, với những ưu điểm và lợi ích mà nó đem lại cho các nhà đầu tư cũng như xu thế phát triển tất yếu của thị trường tài chính, đây là một lĩnh vực có nhiều tiềm năng và cơ hội phát triển trong thời gian tới. Nên lưu ý rằng mỗi quỹ đầu tư do công ty quản lý quỹ lập ra đều có những mục tiêu, tiêu chí đầu tư riêng, nhằm đáp ứng những nhu cầu nhất định của nhà đầu tư. Thông thường, một quỹ đầu tư chỉ chuyên theo đuổi một mục tiêu nhất định như: thu nhập đầu tư hoặc tăng trưởng vốn đầu tư; nhưng cũng có một số quỹ hướng tới cân bằng tất cả các mục tiêu đó.

Tuy nhiên, điểm chung nhất của tất cả các quỹ đầu tư khiến khách hàng ưa chuộng là những lợi ích to lớn mà quỹ đầu tư mang lại cho các nhà đầu tư mà chúng ta sẽ tìm hiểu sau đây.

Những lợi ích mà quỹ đầu tư mang lại cho nhà đầu tư

Bạn có thể đa dạng hóa đầu tư mà không cần một lượng vốn lớn. Đầu tư vào một công ty cần phải có một quy mô vốn nhất định mà không phải nhà đầu tư cá nhân nào cũng có được. Trong khi đó, quỹ đầu tư tập hợp được vốn của rất nhiều nhà đầu tư trong một quỹ lớn hơn, qua đó đạt được quy mô đủ lớn để đầu tư vào nhiều ngành nghề, vào những khu vực địa lý khác nhau, vào nhiều công ty khác nhau cũng như đa dạng hóa theo ngành nghề … Và bạn, với một số vốn không lớn, nhưng thông qua việc tham gia vào quỹ đầu tư có thể gián tiếp đa dạng hóa đầu tư của mình, và vì vậy có thể giảm thiểu rủi ro và tăng hiệu quả đầu tư.

Bạn được hưởng dịch vụ của các nhà quản lý đầu tư chuyên nghiệp. Khi tham gia vào quỹ đầu tư , bạn sẽ không cần phải mất thời gian, công sức để tìm hiểu, cập nhật và phân tích thông tin để đầu tư trực tiếp, mà được hưởng dịch vụ của các nhà quản lý đầu tư chuyên nghiệp, những người không chỉ nhiều kinh nghiệm, rất am hiểu thị trường đầu tư , mà còn tận tâm dành trọn thời gian cho việc họach định và thực hiện một cách có kỷ luật những chiến lược đầu tư năng động cho những đồng vốn mà bạn giao phó.

Bạn luôn nắm được tình trạng khoản đầu tư của mình nhờ tính minh bạch cao. Kết quả hoạt động đầu tư và chi phí của quỹ được báo cáo đầy đủ và thường xuyên cho công chúng. Do vậy bạn luôn biết được tình hình hoạt động  của quỹ và biết quỹ sẽ đem lại cho bạn những gì.

Bạn có nhiều lựa chọn đầu tư. Một công ty quản lý quỹ thường giới thiệu nhiều loại quỹ khác nhau để nhà đầu tư có thể lựa chọn phù hợp với mục tiêu đầu tư và khả năng chấp nhận rủi ro của mình.

Bạn thấy rất thuận tiện khi giao dịch. Các quỹ đầu tư công chúng được niêm yết trên trung tâm giao dịch chứng khoán để các nhà đầu tư có thể dễ dàng mua bán chứng chỉ quỹ đầu tư.

Bạn sẽ có được sự an tâm vì quyền lợi của nhà đầu tư luôn được bảo vệ. Ngoài việc được cung cấp thông tin một cách rõ ràng minh bạch thông qua các tài liệu của quỹ (như Bản cáo bạch, Điều lệ quỹ), các báo cáo định kỳ, để bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, mỗi  quỹ công chúng đều được giám sát bởi một ngân hàng độc lập với công ty quản lý quỹ. Bên cạnh việc lưu giữ toàn bộ tài sản của quỹ, ngân hàng giám sát có trách nhiệm kiểm tra, giám sát thường xuyên để đảm bảo hoạt động của công ty quản lý quỹ là phù hợp với quy định của pháp luật và Điều lệ Quỹ.

Bên cạnh đó, bạn có quyền tham gia Đại hội các nhà đầu tư và bầu Ban đại diện quỹ để theo dõi, giám sát hoạt động của công ty quỹ, ngân hàng giám sát và các tổ chức cung cấp dịch vụ cho công ty quản lý quỹ, cũng như quy trình xác định giá trị tài sản ròng của quỹ.

Vì những lợi thế và tiện ích này, quỹ đầu tư đặc biệt thích hợp với những nhà đầu tư có vốn nhàn rỗi, có nhu cầu đầu tư, nhưng không có thời gian và điều kiện để có thể tìm hiểu, cập nhật và đánh giá thông tin để đầu tư trực tiếp một cách hiệu quả.

Kỹ thuật mua bán Penny – Stock

Nói đến chứng khoán, nhiều người liên tưởng đến các đại gia như Google, Boeing, Microsoft… nhưng nếu chịu khó tìm tòi và đầu tư vào những công ty tầm ít tên tuổi hơn, họ có thể kiếm lợi nhuận được nhiều hơn rất nhiều.

Cứ lấy 10 ngày vừa qua trên thị trường Mỹ làm bằng chứng, sáu trên mười cổ phần lên giá nhiều nhất trong ngày ở thị trường Nasdaq và NYSE đều có giá trị ít hơn 5$/cổ phiếu ( ONH, INSG, AVCI, ISDA, ZIXI,  BLEU)

Từ xưa đến giờ, thế giới traders vẫn biết rằng những cổ phần giá thấp chừng nào thì sự giao động (volatile) của nó có thể càng lớn chừng ấy. Nhờ khai thác được những sự giao động này, họ có có lãi cao hơn là đặt tiền vào những quỹ đầu tư.

Trong những cuộc tranh tài về chứng khoán ở Âu Châu, có những điều lệ không cho người dự thi mua bán chứng khoán ảo với những cổ phiếu ít hơn 1€ vì chỉ cần trúng đậm một hai cổ phần loại này là có thể nâng cao tài khoản ảo của mình, vượt xa nhiều người khác.

Dù penny có nghĩa là bạc cắc, nhưng khi cổ phần rơi xuống dưới 5USD (hay Euros) đều được liệt vào hàng penny-stock vì nhiều điểm tương đồng. Muốn đầu tư một cách hữu hiệu vào penny stock, người đầu tư phải có một cái nhìn toàn diện, biết nhiều cách phân tích khác nhau để biết lựa chọn cổ phiếu (what), mua bán đúng giá  (how much) và từ bỏ nó đúng lúc (when).

Mua bán cổ phần kiểu penny-stock tuy có lợi nhuận hấp dẫn nhưng nguy hiểm, vì các công ty làm ăn lỗ lã, thành penny stock rồi mới phá sản. Nếu chọn lựa sai, thì bạn có nguy cơ bị mất trắng. Sau đây là một vài cách thức để hạn chế được mất mát.

Lựa chọn cổ phần với phân tích căn bản (fundamental analysis)

Trước hết là bạn phải lựa chọn cổ phần của những công ty có tầm cỡ lớn hoặc vừa. Một penny stock có số vốn làm ăn, nguồn nhân lực nhỏ quá sẽ dễ bị phá sản hơn là một công ty lớn. Mặt khác, những thông tin, bản báo cáo của công ty nhỏ cũng ít ỏi hơn, không cho bạn phán đoán để mua bán hay từ bỏ nó kịp thời.

Ít khi nào một công ty vừa mới gia nhập vào thị trường đã trở thành penny-stock liền, mà công ty này phải làm ăn thua lổ, bị giới đầu tư mất tin tưởng, mua cổ phiếu thì ít, bán ra nhiều, dần dần dẫn đến lụn bại, cổ phần sụt mãi đến dưới 5$, lúc đó công ty ấy mới trở thành penny stock.

Có nhiều nhược điểm trong công ty mà khi bạn phân tích, sẽ nắm rõ yếu điểm trong bản báo cáo tài chánh, đối thủ cạnh tranh, môi trường hoạt động, nợ, tiền vốn, ban lãnh đạo tranh chấp quyền lực, đang bị kiện tụng vv…

Nhưng có nhiều công ty làm ăn thua lỗ lại không bị phá sản, mà cứ tròng trành mãi ở dạng penny-stock.

Nó không phá sản vì nhiều lý do: Nếu là công ty nghành dược phẩm thì họ có trong tay một vài công thức thuốc men mà họ đang giữ bản quyền, nếu là nghành kỹ nghệ thì họ đang hoạt động trong một lãnh vực mũi nhọn của quốc gia, hay là một công ty chế tạo vũ khí tối tân, những lãnh vực nhạy cảm như nguyên tử, không gian… Có khi vì lý do duy nhất  là công ty này có quá nhiều công nhân, nếu bị phá sản thì sẽ gây ra cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng tầm cỡ quốc gia hay khu vực v.v… dù nó bị “trầy trụa” như thế nào thì cũng có chính phủ làm bia đỡ đạn dốc tiền, dàn xếp, giảm thuế… để cứu vớt.

Vì vậy, bạn phải có kiến thức về phân tích căn bản (fundamental analysis) để tìm biết tại sao penny stock này  làm ăn thất bại mà nó không bị phá sản.

Khi bạn biết rõ ràng hai yếu tố này rồi, thì tự nhiên bạn sẽ biết ước đón để lựa chọn penny stock nào sẽ tồn tại và vươn lên trong vòng 3-10 năm sắp đến. Đó là một penny-stock đáng được mua bán trong vô số các penny-stock khác.

Nếu khó khăn mà penny stock vướng vấp chỉ có tính cách tạm thời, bạn nên đầu tư vào cổ phiếu của nó với ba chiến lược khác nhau: kiểu  swing trading với thời gian từ 2 đến 10 ngày , kiểu penny stock trading từ 2 đến 16 tuần và đầu tư cổ điển để bán ra trong một thời gian lâu hơn 6 tháng.

Khác nhau chỉ là sự giao động của cổ phần, dù một penny-stock có sự giao động rất lớn, nhưng ít ai biết được khi nào nó xảy ra. Người chơi penny stock phải mua rồi…. chờ. Nếu nó lên lẹ thì bạn bán ra được mau, nếu không thì bạn phải chờ một thời gian lâu hơn.

Cũng vì lý do đó, người chơi penny-stock phải có tâm lý coi như là những cổ phần penny-stock của mình là …mất rồi. vậy thì họ mới đủ kiên nhẫn và thanh thản để chờ đợi được !!!!

Mua bán cổ phần với phân tích kỹ thuật, technical analysis

Càng ngày càng có nhiều cách phân tích kỹ thuật, những “chuyên viên technical” này phát minh, sáng tạo, tu bổ rất nhiều cách phân tích dựa trên biểu đồ giá cả. Nhưng nhìn chung, dưới ánh mặt trời chẳng có gì lạ. Những cách phân tích đơn giản, dễ hiểu vẫn là những phương pháp hữu hiệu nhất.

Trong trường hợp một penny-stock lừng khừng, giao động hoài ở một “luồng” giá cả, nếu bạn nhận định được mức giá cao nhất (resistance) hoặc và thấp nhất  (support) thì bạn khỏi cần tìm hiểu thêm, có áp dụng những cách phân tích kỹ thuật khác thì cũng thừa thải. Mời bạn xem biểu đồ

Biểu đồ này xây dựng quanh hai trục giá (price) và thời gian (time).

Đường răng cưa là giá cả cổ phiếu.

Đường thẳng ở trên là một đường tưởng tượng  nối liền những mức giá cao nhất : Resistance line.

Đường thẳng ở dưới nối liền những mức giá thấp nhất : Support line.

Giả sử sau một thời gian quan sát, bạn thấy cổ phần X cứ rớt xuống mức 1$ rồi tăng lên thêm vài chục phần trăm rồi tụt xuống lại 1$… thì mức sàn  mà cổ phần này không thể xuống dưới 1$. Nếu trường hợp này lập lại nhiều lần trong quá khứ thì nó càng có thể lập lại trong tương lai. Mức giá support line là 1$.

Chỉ có thế thôi là bạn có thể ung dung mua cổ phần khi nó rớt giá gần đến 1$ và bán hơn khi nó lên cao hơn. Sau đó chờ nó rớt xuống tiếp đến gần 1€, mua vô, chờ cổ phần lên, bán ra… mua bán, bán mua mãi miết đến khi nào giá cổ phiếu này rớt xuống quá mức support mới ngừng !

Đặc điểm của sự mua bán này là bạn có thể ra lệnh stop loss, bán khi cổ phần bị rớt xuống hơn mức giá support, nhưng không nên ra đặt lệnh bán ra theo giá ấn định (sell limit).

Ví dụ: Ngày thứ tư 26/4/2006, cổ phần công ty mang mã số ZIXI ( Zixit corp) của thị trường Mỹ từ 1.23$ vọt lên đến 119$ , tăng được 9.574,80 % !!!

Nếu bạn đầu tư vào cổ phần này 1.000$ thì bạn dửng dung trở nên khá giả với hơn 96.000$ trong chỉ một hai ngày. Dù có mơ tưởng lạc quan đến cỡ nào thì bạn cũng khó có thể ấn định bán ở mức quá cao như vậy. Nếu bạn chỉ ấn định bán ra hơn vài ba USD thì bạn sẽ hối tiếc.

Với kinh nghiệm bản thân, tôi thấy bán ra không đúng mức cũng đáng buồn gần như mua bán bị lỗ lã.

Điều đáng nói là ngày hôm sau, ZIXI lại rớt xuống lại còn 1.17$. Dân penny-traders rỉ tai nhau câu “thần chú”  dành riêng cho penny-stock : Thà bán quá sớm hơn bán quá trễ !

Trường hợp bạn không tìm được support line, nhưng bạn để ý thấy rằng cổ phần X cứ lên đến một mức nhất định (chẳng hạn như 2$) rồi tụt xuống, trồi lên mà chẳng bao giờ qua mức đó thì mức-giá-không-lên-được được dân technical gọi là resistance line.

Mức giá gần đến 2$, resistance thì bạn bán, nếu nó hạ xuống hơn thì bạn mua, và cứ mua bán như thế đến khi nào cổ phần vượt lên khỏi đường resistance mới điều chỉnh lại chiến lược của bạn.

Bạn có thể ban lệnh bán theo giá ấn định sell limit, nhưng không nên ban lệnh stoploss vì bạn không ước đoán mức giá xuống của nó, nếu bạn đặt stoploss thì bạn lại có nguy cơ cổ phần bị bán mất. Dân penny-stock lại có lại có câu “thần chú” thứ hai để bớt lỗ lã: Thà mua quá trễ hơn là mua quá sớm !!!

Tuyệt vời nhất là cổ phần cho phép mua bán khống (short) mà bạn nhận dạng được hai đường resistance lẫn support, lúc này bạn cứ yên tâm ăn ngon, ngủ yên, ban lệnh stop loss và sell limit mà mua mua bán bán.

Dù chỉ biết 1 trong 2, support hoặc resistance thôi thì bạn cũng có thể làm mưa làm gió được

Lý thuyết thì nghe qua rất dễ, nhưng vận dụng vào thực tế thì lại  rất… khó, bởi vì dù bạn có  nhận dạng được đường support và resistance đi chăng nữa bạn cũng không dám tin tưởng vào nhận định của bạn  lắm, và cũng có thể giá cả sẽ vượt khỏi hai đường này, đưa bạn đến lỗ lã. Cho nên để bảo toàn tài chánh, bạn nên chơi với một số tiền vừa phải, từ 1.500$ đến 10.000$, rải đều cho năm, ba cổ phần penny stock thì sẽ an toàn hơn.

Khai thác tin tức với phân tích tâm lý, heuristic analysis

Hơn mọi loại cổ phần khác, penny-stock rất dị ứng với tin tức, chỉ cần có thêm vài hợp đồng, vài ba thay đổi nhân sự, hay chỉ vỏn vẹn một tin đồn là giá cả nó giao động rất lớn, từ hàng chục phần trăm đến hàng trăm phần trăm. Biết khai thác tin tức là một kỹ năng không thể thiếu được đối với  penny - traders. Theo giáo sư J.D Haddad, người phân tích rành rẽ cách phân tích tâm lý, thì  lý do căn bản làm cho một thị trường hay cổ phần xuống là:

Thị trường chứng khoán ghét những gì không chắc chắn (uncertainty).

Những tin tức xấu liên quan đến công ty, sự đánh giá thấp của công ty trung gian, báo cáo chính thức của công ty mập mờ, thái độ của ban quản trị trước cổ đông lúng túng, bị kiện tụng, cổ phần bị ngừng giao dịch… đều là những yếu tố có thể làm hạ giá cả cổ phần. Nếu những điều này thiếu minh bạch, không thuyết phục thì sớm muộn gì cổ phần cũng sẽ xuống.

Thậm chí những người  tinh tế còn nói rằng chỉ cần điện thoại đến công ty mà họ chú ý, hỏi vài chuyện liên quan đến công ty, nghe cường điệu giọng nói của nhân viên tiếp tân cũng có đủ cơ sở để phán đoán là công ty đó đang làm ăn thua lổ hay là đang lên.

Ngược lại dấu hiệu khống chế, đổ lỗi và chạy tội càng ít chừng nào thì cổ phần càng có thể  chững lại chừng ấy.

Về một phương diện rộng hơn, bất ổn chính trị quốc gia và thế giới cũng làm cho xu hướng thị trường chứng khoán xuống dốc. Cũng theo lời của ông Haddad, khi tình hình bất ổn thì vàng và dầu hỏa sẽ tăng giá, như tình hình hiện nay. Vậy có nghĩa một khi tình hình chính trị giữa Iran và thế giới hòa dịu trở lại, thì vàng và dầu hỏa sẽ hạ giá.

Tính cách hỗ tương của thị trường

Dù mua bán ở thị trường nào đi chăng nữa, ai ai mua bán chứng khoán cũng phải để ý đến sự lên xuống của thị trường chứng khoán … Mỹ ! Một khi thị trường Mỹ lên thì các thị trường khác cũng lục tục lên theo, và khi thị trường Mỹ xuống thì các thị trường khác cũng xuống theo!

Cận kề hơn, một cổ phần trong một lảnh vực lên mạnh thì các cổ phần trong lảnh vực này cũng lục đục lên theo, và khi nó xuống thì cũng xuống theo.

Rất nhiều người thành công khi họ để ý cổ phần của một công ty hàng đầu lên thì vài ngày sau, công ty khác cùng lảnh vực hoạt động cũng lên theo và khi công ty đàn anh này xuống thì cổ phần kia cũng xuống theo. Thời gian vài ba ngày cũng đủ cho họ biết mua bán đúng lúc.

Lịch sử luôn luôn lập lại

Giống như lời mở đầu của sách Tam Quốc chí : phàm thế cuộc trong thiên hạ chia rồi lại hợp, hợp rồi lại chia.  Những khủng hoảng kinh tế là điều không thể tránh trong thị trường chứng khoán. Không biết hoặc không muốn biết là một lỗi lầm tai hại.

Vì không thể đặt stop los hay sell limit và cần phải nắm thông tin, bạn cần phải theo dõi cổ phần của bạn mỗi ngày trong lúc thị trường còn mở cửa.

Tóm tắt lại, chiến lược mua bán penny stock cần có 3 giai đoạn:

a) Lựa chọn penny stock với câu hỏi: Tại sau nó làm ăn thua lỗ mà không bị phá sản?

b)  Mua bán khi nhận diện ra được support hay resistance.

c) Nghe ngóng tin tức để quyết định giữ hay thay đổi cổ phần penny-stock.

Khuyết điểm của những quỹ đầu tư là tài chánh của họ quá lớn, không thể mua bán một cách uyển chuyển mà phải ăn thua lớn trên những công ty tầm cỡ. Vì vậy, chiến lược mua bán penny stock chỉ có thể áp dụng với những người đầu tư cá nhân, có một số vốn vừa phải.

Nếu người đầu tư cá nhân kết hợp những tinh hoa của các cách phân tích chứng khoán, biết mua bán đúng cổ phần  và đúng lúc thì vẫn có thể thắng lớn, mỗi năm làm ngân khoản tăng từ vài trăm phần trăm trở lên.

Tìm hiểu cổ tức cổ phiếu ngân hàng

Những ngày cuối năm, trên thị trường tự do (OTC) nhiều nhà đầu tư ráo riết tìm mua cổ phiếu (CP) của các ngân hàng, làm cho mặt hàng này nóng lên từng ngày. Chỉ trong một tháng, cp EAB tăng từ 11 triệu đồng lên 15 triệu đồng, cp Eximbank từ 9 triệu đồng lên 12 triệu đồng, cp OCB từ 5 triệu đồng lên 6,5 triệu đồng... Do đặc thù nghề nên các ngân hàng cổ phần thường tăng vốn điều lệ từ 1 - 3 lần trong/năm, vì vậy việc chia cổ tức cho từng loại cp phát hành trong năm cũng khác nhau.

Chia bằng... cổ phiếu

Việc quyết định chia cổ tức bằng tiền mặt hay trả thay bằng CP (theo mệnh giá, nhằm mục đích tăng vốn luôn) sẽ được thực hiện sau khi đại hội đồng cổ đông thông qua. Do giá CP trên thị trường thường cao gấp nhiều lần mệnh giá nên nếu cổ tức trả thay bằng CP thì nó có sức hấp dẫn lớn đối với nhà đầu tư.

Tuy nhiên, khi đã tăng vốn bằng nguồn cổ tức thì khỏi huy động thêm tiền (đúng bằng mức cổ tức). Chẳng hạn, nếu năm 2006, Eximbank trả cổ tức 20%, trong đó nếu chi bằng tiền mặt 100% thì với số CP sở hữu 100 triệu đồng (theo mệnh giá), cổ đông chỉ được chia 20 triệu đồng, nhưng nếu trả toàn bằng CP thì cổ đông được chia 20 CP. Nếu tính với giá thị trường 12 triệu đồng/CP (trước khi chưa có thông tin này) thì quyền lợi từ cổ tức đem lại cho cổ đông trị giá tới 240 triệu đồng.

Vì chênh lệch lớn như vậy nên thường vào cuối năm, CP của các ngân hàng cổ phần (trên thị trường OTC) biến động lớn khi có thông tin trả cổ tức bằng CP. Theo lý thuyết, cho đến trước ngày đại hội đồng cổ đông quyết định vấn đề này thông tin phải được giữ bí mật. Tuy nhiên, do “chín miệng thì hở” nên thông tin này đã “rò rỉ” trước 3 - 4 tháng, vì vậy nhà đầu tư “chạy” để mua đón trước, làm cho giá CP tăng đột biến.

Sau ngày chốt danh sách, giá CP lại rớt xuống theo tỉ lệ tương ứng, rồi nó lại phục hồi (trong điều kiện thị trường bình thường). Vì vậy, khi mua CP ngân hàng, nhà đầu tư cần quan tâm tới vấn đề này.

Cổ phiếu cũ khác cổ phiếu mới

Cổ tức là tiền sinh lợi của vốn đầu tư, do doanh nghiệp làm ra, nên các ngân hàng cố gắng chia công bằng. Vốn huy động thời gian nào cổ tức tính từ thời gian đó. Chẳng hạn, cổ đông góp vốn trước năm 2006 thì sẽ được hưởng trọn vẹn cổ tức năm 2006. Còn vốn huy động trong năm 2006 (thường từ tháng 7 trở đi mới góp để tăng vốn điều lệ) các ngân hàng tính theo thời gian tiền mới đóng. Do đó CP cũ thường có mức cổ tức cao và bảo đảm hơn CP mới phát hành. Đối với những CP phát hành sát cuối năm, để cho đơn giản trong cách tính toán, quản lý, một số ngân hàng chỉ trả tiền lãi như gửi tiết kiệm cho loại CP này.

Do tỉ suất lợi nhuận hằng năm của các ngân hàng cao nên quyền lợi từ cổ tức khá lớn. Vì vậy, khi mua CP ngân hàng, nhà đầu tư phải dò hỏi kỹ những thông tin “vỉa hè” về việc chia cổ tức bằng tiền hay bằng CP. Nếu chia bằng CP thì trong giá mua sẽ có cả số CP sắp chia. Tuy nhiên, do thông tin này không chính thống nên cũng rất dễ bị “hố”, vì vậy nhà đầu tư phải cẩn thận khi mua CP có thông tin này. Tuy nhiên, do bản chất đầu tư là mạo hiểm nên nếu nhát quá thì lợi nhuận đầu tư sẽ không cao.

Đo lường năng lực công ty

Phân tích hàng tồn kho và các khoản phải thu của một công ty là một phương pháp đáng tin cậy giúp xác định xem công ty đó có phải là một địa chỉ đầu tư tốt hay không. Các công ty hoạt động hiệu quả và có khả năng cạnh tranh bằng việc duy trì mức tồn kho thấp và gia tăng các khoản thu phải thu.

Bán được hàng

Là một nhà đầu tư, bạn muốn biết liệu công ty có tồn đọng nhiều vốn ở hàng tồn kho hay không. Một công ty với giới hạn ngân quỹ mà tồn kho quá nhiều thì công ty đó không thể dự trữ nguồn cung ứng cho tất cả các khoản mục trong suốt thời gian hoạt động. Để tập trung nguồn tiền thanh toán các hoá đơn và lợi nhuận để lại, công ty phải bán đi những gì đã mua từ nhà cung ứng. Doanh thu tồn kho cho biết tốc độ luân chuyển hàng hoá từ kho hàng tới tay người tiêu dùng.

Có thể lấy tập đoàn bán lẻ khổng lồ Mỹ Wal-Mart là một ví dụ. Nổi tiếng về hoạt động siêu năng suất và hệ thống dây chuyền cung ứng, có thể duy trì tồn kho ở mức tối thiểu. Trong năm tài khoá 2003, lượng tồn kho trong các kho hàng của tập đoàn này chỉ ở mức trung bình là 45 ngày. Giống như hầu hết công ty khác, Wal-Mart không cung cấp số liệu về doanh thu hàng tồn kho cho các nhà đầu tư, nhưng họ (các nhà đầu tư) đều được hài lòng từ việc sử dụng các báo cáo tài chính.

Số ngày tồn kho = 365 ngày/(Chi phí bán hàng bình quân/Hàng tồn kho bình quân)

Theo dõi hàng tồn kho bình quân

Nhìn vào bảng tổng kết tài sản. Dưới khoản mục tài sản, bạn sẽ thấy các số liệu về tồn kho. Trong năm 2003, tồn kho của Wal-Mart là 25 tỉ USD (năm 2002, con số này là 22,7 tỉ USD). Trung bình hai năm là 23,9 tỉ USD, chia cho tồn kho 2003, sẽ cho kết quả là chi phí bán hàng bình quân năm 2003.

Xem xét tỉ lệ doanh thu hàng năm là 8,0. Chia số ngày trong năm (365 ngày) cho 8,0, được 45,3. Điều đó có nghĩa là, Wal-Mart chỉ mất khoảng 45 ngày để quay vòng số hàng tồn kho.

Suy rộng ra, số ngày trên càng ngắn thì công ty hoạt động càng hiệu quả - hàng tồn kho được kiểm soát với thời gian ngắn nhất và tồn đọng vốn thấp nhất. Thay vào đó, tiền sẽ dành cho công tác nghiên cứu và phát triển, marketing, thậm chí là mua lại cổ phiếu và trả cổ tức. Nếu số ngày càng dài, điều đó có thể có nghĩa là tình hình bán hàng không khả quan và hàng tồn kho ngày càng nhiều.

Tuy nhiên, nên lưu ý, việc nhận biết con số không thể là đủ tại bất kỳ thời điểm cụ thể nào. Các nhà đầu tư cần phải biết số liệu hàng tồn kho đang được cải thiện hay tồi tệ hơn trong nhiều giai đoạn. Để có phán đoán xu hướng một cách hợp lý, phải tính toán các số liệu về doanh thu hàng tồn kho hàng quý trong vòng ít nhất 2 năm

Chơi chứng khoán, cẩn thận với những thông tin trên báo chí

Mặc dù có ý nghĩa rất quan trọng trong việc đẩy nhanh sự phát triển của thị trường chứng khoán và phổ cập kiến thức về thị trường này cho người dân, thế nhưng thông tin trên báo chí không phải bao giờ cũng khách quan và trung thực. Báo chí không phải là nguồn tin duy nhất cho những người chơi chứng khoán.

Thông tin: Quan trọng thật!

Thời xa xưa, một trong những phương thức kinh doanh quan trọng thường được ông cha áp dụng là: Buôn có bạn, bán có phường. Thế nhưng trong kinh doanh hiện đại, ngoài phải có được đối tác, bạn bè tốt, còn cần phải có thông tin. Cùng với rất nhiều những biến động trong thị trường chứng khoán, các nhà đầu tư giờ đây đang ngày càng coi trọng hơn vai trò của thông tin trong việc đưa ra quyết định.

Một ngày đối với ông Lê Quốc Vượng, bắt đầu bằng việc đến sạp báo tại số 5 Lý Thường Kiệt, Hà Nội. Tốt nghiệp Đại học Bách Khoa, nhưng ông Vượng luôn lựa chọn các tờ báo kinh tế có đưa tin về diễn biến của thị trường chứng khoán và cho vào trong cặp. Bởi những thông tin đăng tải trong các tờ báo này, góp phần đáng kể cho ông trong việc đưa ra quyết định mua, hay bán cổ phiếu trong ngày.

Điện thoại di động của ông cũng thường bận. Nhưng nội dung cuộc nói chuyện, cũng chỉ là với các đối tác, bạn bè xung quanh thông tin về chứng khoán. Ông cũng là một độc giả thường xuyên của các trang web đăng tải thông tin về chứng khoán. Tất cả phục vụ một mục đích quan trọng: chủ động được thông tin trong kinh doanh.

"Thông tin rất quan trọng đối với những người tham gia thị trường chứng khoán. Bởi trước khi ra quyết định mua hoặc bán một cổ phiếu nào đó, chúng ta cần phải có thông tin để đưa ra những quyết định chính xác nhất và có hữu ích nhât cho mình. Đối với nhà đầu tư ở Việt Nam, một thị trường chứng khoán còn rất mới, thì thông tin càng quan trọng hơn".

Tin hay không?

Dù thực sự rất có ý nghĩa với những người chưa có được nhiều thông tin về thị trường chứng khoán, nhưng thông tin trên báo chí không phải là tất cả. Nhất là với các nhà đầu tư dài hạn. Hầu hết tin tức trên báo đều đã được công khai hóa, và thường chỉ được đưa ra khi việc đàm phán đã hoàn tất. Đối với những đối tượng này, thông tin trên báo chí nhiều khi chỉ mang tính chất tham khảo.

Nói như ông Lê Anh Dũng, một nhà đầu tư chứng khoán như thế thì: "Báo chí chỉ là một trong những kênh thông tin chính đến với nhà đầu tư. Bởi ngoài kênh thông tin báo chí hàng ngày phản ánh về thị trường chứng khoán còn có thông tin từ Ủy ban chứng khoán, từ Sàn giao dịch chứng khoán, từ các công ty niêm yết, từ bản cáo bạch, thông tin từ báo cáo tài chính và thông tin từ quan sát phân tích diễn biến trên thị trường để ra quyết định".

Trên thực tế, thời gian gần đây, đã bắt đầu có những lo ngại về chất lượng thông tin của một số tờ báo mà cơ quan chủ quản hay công ty mẹ của tờ báo có cổ phần chi phối tại các doanh nghiệp đang có cổ phiếu rao bán ở thị trường chứng khoán.

Ông Dũng cho rằng, "họ hoàn toàn có thể đưa thông tin. Nhưng phải là thông tin một cách khách quan. Bên cạnh đó phải ghi rõ là mình có lợi ích như thế nào, có quan hệ như thế nào đối với tập đoàn mẹ hoặc công ty mẹ".

Tuy thị trường chứng khoán Việt Nam tuy có giảm trong hai ngày giao dịch cuối tuần, nhưng nhìn chung cơ hội mà nó tạo ra còn mở rộng với tất cả mọi người. Trên thực tế, báo chí có vai trò rất quan trọng góp phần cho sự bùng nổ ấy của hôm nay. Thế nhưng thông tin báo chí không phải là tất cả. Trước khi khi đưa ra quyết định, mỗi người cần tham khảo nhiều nguồn thông tin khác nhau, không nên lệ thuộc hoàn toàn vào nguồn tin từ báo chí.

Đầu tư chứng khoán, sao có thể nhắm mắt đưa chân..

.Thị trường chứng khoán là vùng đất mới, hấp dẫn và rộng mở với tất cả. Bạn có thể tham gia vào thị trường của thời đại đó. Song để không mất tiền vô ích, nhà đầu tư cần cảnh giác và phải trang bị cho mình đủ những thông tin chính xác và những nhận định, dự báo thiết thực.

Trả giá cho nguyện vọng đầu tư chính đáng

Mới đây, Công an Hải Phòng đã bắt quả tang một nhóm tổ chức lừa đảo bằng cách dựng lên phiên chợ giới thiệu và bán cổ phiếu phổ thông. Điều tra cho thấy, Lý Hữu Hoàng là một Việt kiều tại Mỹ, về Hải Phòng móc nối với một số người Việt tổ chức làm giả con dấu của một công ty cổ phần rồi tổ chức phát hành cổ phiếu phổ thông với tổng mệnh giá lên đến 800 tỉ đồng.

Không phải chứng khoán nhưng cũng là một dạng đầu tư có nhiều nét tương đồng, loại hình giao dịch hàng hoá kỳ hạn, cũng đang rất hấp dẫn và cũng đang làm điên đầu các nhà đầu tư. Theo số liệu của Sở Thương mại Đăk Lăk, trong số 9 doanh nghiệp mà họ đã kiểm tra, số tiền thua lỗ do mua bán cà phê qua mạng lên đến 31 tỷ đồng. Nhiều cá nhân ở Tây Nguyên thừa nhận cũng phải trả nhiều tỷ đồng “học phí” cho việc làm quen với hoạt động thương mại này.

Nhận định về việc này, một đơn vị chuyên nghiên cứu và cung cấp các bản tin chứng khoán và đầu tư - đấu thầu tại Việt Nam là Hãng cung cấp thông tin kinh doanh ATP cho rằng, độ linh hoạt của chứng khoán cũng như sự dao động giá cả hàng hoá kỳ hạn được kỳ vọng mang lại nguồn lợi lớn, song do thiếu thông tin kịp thời nên nhiều doanh nghiệp, cá nhân Việt Nam chịu thiệt dù họ có khả năng tư duy không hề thua kém các nhà đầu tư ở những sàn danh tiếng trên thế giới.

Phải có đủ thông tin để "chiến" với chứng khoán

Sự khó khăn của người không dám và không thể gia nhập vào thị trường chứng khoán là vì họ không biết mua cổ phần nào cho có lợi. Bên cạnh đó, những rào cản về tài chính, môi giới, thông tin không có trên báo chí... cũng hạn chế khả năng thành công khiến họ không dám bước vào thị trường của thời đại này.

Trên thị trường tự do (OTC) có vô số loại cổ phiếu đang lưu hành. Thường thì nhà đầu tư sau khi xem xong cổ phiếu sẽ liên hệ tìm hiểu doanh nghiệp phát hành để xác định xem cổ phiếu đó có thật hay không, giá bán trên thị trường bao nhiêu, người mua được những quyền lợi gì... Nhưng như thế mới chỉ là khởi đầu, và cũng chưa đủ.

Những nhà đầu tư chuyên nghiệp luôn phân tích rất kỹ mọi thông tin về công ty phát hành cổ phiếu, về công nghệ, về thị trường đầu vào và đầu ra, về các đối thủ cạnh tranh....

Thế nhưng, theo nhận xét của các chuyên gia kinh tế, nhà đầu tư chuyên nghiệp như vậy không nhiều mà chủ yếu là những người chơi với tâm lý khi thấy giá một cổ phiếu lên thì đổ xô đi mua với hy vọng giá sẽ lên nữa và ngược lại. Nhiều hơn nữa là những nhà đầu tư ngắn hạn: mua vào bán ra liên tục hàng ngày theo tin đồn...

Theo ý kiến của nhiều nhà đầu tư chuyên nghiệp trên thị trường, trước khi chơi chứng khoán, phải lên một kế hoạch tập hợp những thông tin chính và nghĩ xem cần chuẩn bị bao nhiêu thời gian và tiền bạc để có được nó.

Theo đó, cần có đủ thông tin giúp đánh giá đúng giá trị cổ phiếu. Có thể nói, thu thập thông tin là một trong những công cụ cơ bản để mở rộng tầm nhìn cho nhà đầu tư.

Có rất nhiều thông tin sẵn có và miễn phí có thể thu được từ tổ chức của mình, từ các tổ chức khác, hoặc ở thư viện. Rất nhiều thông tin phải bỏ tiền mua mới có. Những thông tin khác cần phải tự thu thập, ví dụ trong việc hỏi khách hàng, hoặc trong các khảo sát nghiên cứu thị trường...

"Thiếu thông tin kịp thời nên nhiều doanh nghiệp, cá nhân Việt Nam chịu thiệt dù họ có khả năng tư duy không hề thua kém các nhà đầu tư ở những sàn danh tiếng trên thế giới".
* Nguồn: www.atpvietnam.com

Những sai lầm trong đầu tư chứng khoán

Trên thị trường chứng khoán, nhiều nhà đầu tư mua cổ phiếu xuất phát từ những mẹo do bạn bè mách bảo, từ các cú điện thoại của nhà môi giới hay những đề xuất của một nhà phân tích nào đó. Cũng có thể các nhà đầu tư mua cổ phiếu khi thị trường đang trong giai đoạn nóng bỏng và đến lúc thị trường đóng băng, họ bắt đầu hoảng loạn, bán tháo số cổ phiếu nắm giữ để rồi hứng chịu một khoản thua lỗ. Đó là câu chuyện rất điển hình về những sai lầm trong đầu chứng khoán.

Đầu tư chứng khoán luôn là phương thức đầu tư hiệu quả với những khoản lợi nhuận lớn. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán cũng là nơi chứa đựng rất nhiều rủi ro. Nếu không có “sự tỉnh táo” hợp lý thì chỉ một sai lầm nhỏ cũng có thể khiến bạn “trắng” tay sau một phiên giao dịch. Sau đây là những lỗi phổ biến nhất mà phần lớn các nhà đầu tư hay mắc phải được hiệp hội Các nhà môi giới chứng khoán Mỹ (National Association of Securities Dealers - NASD) tổng kết:

Quan niệm rằng mua và nắm giữ chứng khoán trong một thời gian dài thì chứng khoán sẽ tăng giá

Yang Li, nhà đầu tư người Hồng Kông đã nắm giữ cổ phiếu của tập đoàn Lantel Telecom, một hãng viễn thông lớn của Canada trong thời gian tương đối dài. Lúc đầu, giá cổ phiếu của tập đoàn Lantel tăng dần, Yang Li rất vui và muốn nắm giữ thêm chứ chưa bán ra vội. Nhưng ngờ đâu, một thời gian sau, cổ phiếu của Lantel đã sụt giảm gần 20% giá trị. Lúc đó, dù Yang Li có muốn bán cổ phiếu để gỡ vốn thì cũng chẳng ai mua.

Mua và nắm giữ chứng khoán là một chiến lược đúng, nhưng đừng thực hiện điều đó một cách mù quáng. Cổ phiếu thường tăng giá qua thời gian, nhưng điều đó không phải luôn đúng. Không có một cổ phiếu nào luôn tăng giá trong một thời gian dài.

Bài học rút ra từ sai lầm này là bạn phải có những phân tích xem lúc nào là thời điểm thích hợp nên bán cổ phiếu. Việc xác định thời điểm tốt nhất để bán cổ phiếu được xem là khá khó khăn đối với các nhà đầu tư. Có một số dấu hiệu giúp nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán có thể nhận biết được thời điểm này như: có sự thay đổi lớn trong ban quản trị công ty; công ty đột nhiên cắt giảm cổ tức hoặc bị sụt giảm về thu nhập; khi cảm thấy thị giá cổ phiếu đã vượt qua giá trị nội tại; hoặc khi không hài lòng về danh mục đầu tư hiện tại,…

Đầu tư theo cảm tính

Khá nhiều nhà đầu tư mua cổ phiếu của một công ty bởi vì họ thích sản phẩm của công ty đó hoặc xuất phát từ thói quen mua cổ phiếu của những công ty mà mình biết tên hoặc quen thuộc với mình. Họ quan niệm rằng: “Hàng ngày bạn thường dùng sản phẩm của một công ty nào đó, vậy tại sao bạn không mua cổ phiếu của công ty này?” ó có thể là một sự khởi đầu tốt nhưng điều này chưa đủ. Việc trước đây bạn đã từng làm việc ở General Motors không nhất thiết đồng nghĩa với việc mua cổ phiếu của hãng này là khoản đầu tư tốt. Có những chỗ đầu tư tốt nhất lại chính là cổ phiếu của những công ty mà chỉ mới xuất hiện trên thị trường. Bạn có thể chưa biết rõ lắm về những “chú lính mới” này nhưng bạn hoàn toàn có thể và cũng nên biết về chúng nếu bạn chịu bỏ ra chút ít công sức đế tìm hiểu và nghiên cứu.

Bài học rút ra từ sai lầm này là phải thực hiện việc phân tích cổ phiếu một cách nghiêm túc. Điều đó có thể giúp bạn tiết kiệm rất nhiều tiền bạc.

Đầu tư theo tin đồn, mách nước

Nhiều nhà đầu tư thích kiểu mua bán cổ phiếu theo tin đồn, mách nước, và những lời khuyên của các hãng dịch vụ tư vấn. Nói một cách khác, những nhà đầu tư này sẵn sàng nghe theo thiên hạ để rồi lãng phí tiền bạc, thay vì phải tự hiểu rõ những gì mình đang làm. Hầu hết tin đồn đều không chính xác.

Đa số các nhà đầu tư không có điều kiện tiếp cận được những nguồn thông tin và dịch vụ tư vấn tốt. Mà ngay cả khi đã được tư vấn tốt, họ cũng có thể không nhận thức được vấn đề và vì vậy không làm theo. Trong khi đó, người ta lại rất dễ mất tiền vì nghe theo những lời khuyên của bạn bè hay những nhà môi giới trình độ trung bình, hoặc những hãng tư vấn thường thường bậc trung nhưng có tài ăn nói.

Bài học rút ra từ sai lầm này là hãy tự chủ trong những quyết định đầu tư của mình dựa trên cơ sở sự phân tích kỹ càng cùng với các lời khuyên từ những công ty tư vấn hay môi giới chứng khoán chuyên nghiệp.

Mua những cổ phiếu có giá rẻ

Lúc đầu giá cổ phiếu của Siemen, tập đoàn điện tử hàng đầu của Đức, ở mức giá rất cao trong khi giá cổ phiếu của các hãng điện thoại di động nhỏ khác mới ra đời tại Đức lại khá thấp. Với hy vọng là các hãng điện thoại di động nhỏ sẽ phát triển mạnh, kèm theo là sự tăng giá cổ phiếu, nên nhiều nhà đầu tư đã đổ xô săn lùng cổ phiếu của những hãng này. Nhưng cuối cùng, các nhà đầu tư này không những không thu được cổ tức mà còn bị lỗ vốn do các hãng điện thoại này phá sản. Trong khi đó, những nhà đầu tư sáng suốt đầu tư vào cổ phiếu của Siemen tuy giá cao, cổ tức thấp nhưng lại rất ổn định.

Warren Buffet, cây đại thụ tại phố Wall đã từng nói: “Cách đơn giản để gặt hái thất bại là mua những chứng khoán đang liên tục giảm giá”. Quả đúng như vậy, các nhà đầu tư thường nghĩ rằng họ đã có lợi nhuận lớn với việc mua 1.000 cổ phiếu với giá 1 USD/cổ phiếu thay vì mua 50 cổ phiếu với giá 20 USD/cổ phiếu. Lý do họ đưa ra là nếu cổ phiếu tăng thêm 1 USD, họ đã kiếm được khoản lời gấp đôi. Đúng là một tỷ lệ sinh lời 100% có thể xảy ra. Nhưng sai lầm mà các nhà đầu tư mắc phải là họ đã bỏ qua những rủi ro nội tại trong các cổ phiếu 1 USD. Họ cũng không tự hỏi chính bản thân mình xem liệu những cổ phiếu có giá thấp như thế có khả nãng tăng gấp đôi giá trị hay không? Trong nhiều trường hợp, những cổ phiếu được bán với giá rẻ đều có lý do và thường là lý do tiêu cực.

Bài học rút ra từ sai lầm này là cổ phiếu rẻ không phải lúc nào cũng tốt hơn cổ phiếu đắt. Bạn nên nghĩ về số tiền mà mình đầu tư hơn là nghĩ về giá cổ phiếu mà bạn có thể mua được. Giá rẻ thường rất hấp dẫn nhưng đằng sau nó là những công ty hoặc đã từng ở vị trí kém cỏi, hoặc có trục trặc gì đó trong thời gian gần đây. Ngoài ra, bạn thường phải trả hoa hồng và phụ phí nhiều hơn khi mua những chứng khoán giá rẻ, đồng thời cũng chịu nhiều rủi ro hơn bởi loại chứng khoán này dễ mất giá hơn so với những chứng khoán giá cao. Bạn nên mua những cổ phiếu tốt trên cơ sở sự phân tích mức giá phù hợp.

Không bán ra vào thời điểm thích hợp

Đa số nhà đầu tư thiếu kinh nghiệm thường “ngoan cố” giữ lại những chứng khoán đang mất giá chừng nào họ cho rằng những tổn thất mà họ đang gánh chịu còn chưa đáng kể và chấp nhận được. Lẽ ra, họ có lối thoát và chỉ phải chịu chút ít thua lỗ nhưng ngược lại, họ lại để cho những tình cảm cá nhân chi phối và tiếp tục chờ đợi với hy vọng mong manh là giá cổ phiếu sẽ lại lên và cuối cùng, họ đành phải chấp nhận những khoản lỗ lớn hơn nhiều.

Cũng với lối hành động tương tự, nhiều nhà đầu tư thường nhanh chóng bán đi những cổ phiếu mới lên giá để thu về những khoản lợi nhỏ mà họ cho là dễ kiếm. Cả hai cách này hoàn toàn ngược lại với quy trình đầu tư đúng đắn. Điều hài hước ở đây là nhà đầu tư sẽ bán chứng khoán để kiếm lợi sớm trong khi họ không chịu bán để giảm thua lỗ.

Bài học rút ra từ sai lầm này là đừng do dự khi bán một cổ phiếu mất giá. Bạn nên đánh giá mỗi cổ phiếu dựa trên giá trị thực của nó, hãy xem xét loại cổ phiếu nào nên giữ lại và loại cổ phiếu nào nên bán đi.

Mua cổ phiếu dựa trên cổ tức

Nhiều nhà đầu tư mua cổ phiếu có mức cổ tức hấp dẫn. Thực ra, tiêu chí cổ tức không quan trọng chút nào. Trên thực tế, khi một công ty nào đó trả cổ tức càng cao thì khả năng công ty đó bị suy yếu đi càng lớn bởi vì công ty phải trả lãi suất đi vay cao để bù đắp lại cho ngân quỹ đã bị hao hụt do việc trả cổ tức. Hơn nữa, chỉ cần thị giá cổ phiếu đó bị sụt trong 1 đến 2 ngày cũng có thể làm cho nhà đầu tư mất một khoản tiền tương đương số cổ tức mà mình mới được chia.

Bài học rút ra từ sai lầm này là cổ tức không phải là yếu tố quan trọng trong mỗi quyết định đầu tư. Bạn hãy cân nhắc nhiều yếu tố khác như tỷ số P/E, tình hình tài chính và hoạt động kinh doanh của công ty.

Do dự trong các quyết định đầu tư

Một số nhà đầu tư thường gặp khó khăn khi phải quyết định mua hay bán. Nói cách khác, họ do dự và không thể tự chủ trong suy nghĩ. Họ cảm thấy không chắc chắn chỉ vì họ không biết rõ mình đang làm gì. Họ không có sẵn những kế hoạch, nguyên tắc quy định để tự định hướng cho mình. Đa số các nhà đầu tư không chịu quan sát diễn biến chứng khoán một cách khách quan. Một mặt họ luôn tự mình phân tích và quyết định nhưng mặt khác họ cũng có xu hướng dựa vào những ý kiến chủ quan trên thị trường. Chính từ đó, sự do dự đã xuất hiện khiến nhà đầu tư rối trí không biết lựa chọn quyết định nào. Và rồi khi quyết định được thì đã muộn, nhà đầu tư chịu thua lỗ do không bán kịp cổ phiếu mất giá, hoặc bỏ qua cơ hội lợi nhuận khi không sớm mua những cổ phiếu tăng trưởng.

Bài học rút ra từ sai lầm này là nhà đầu tư cần có sự quyết đoán trong các quyết định đầu tư của mình. Đây là một đức tính rất cần thiết khi bạn tham gia vào cuộc chơi trên thị trường chứng khoán.

Nhìn chung, bạn nên tự mình rút ra cho bản thân những bài học kinh nghiệm cần thiết để tránh khỏi những sai lầm không đáng có. Sẽ là quá muộn nếu bạn không nhận ra rằng thị trường chứng khoán không phải là nơi kiếm tiền dễ dàng và nhàn nhã nhất. Chỉ cần một sai phạm nhỏ thôi là một nhà đầu tư cho dù “lão luyện” đến đâu cũng sẽ bị “tử hình” ngay lập tức! Sự thực là không ai “bắn chết” người mắc sai lầm cả, nhưng đối với các nhà đầu tư chuyên nghiệp thì việc bị loại khỏi cuộc chơi kinh doanh chứng khoán là một hình phạt có thể ví như nhận án tử hình.

Sự hấp dẫn của những cổ phiếu an toàn và rẻ

Nếu ước mơ “trở thành tỷ phú sau một đêm”, thì thị trường chứng khoán luôn là nơi thôi thúc sự mạo hiểm của các nhà đầu tư. Nhưng đôi khi, chính điều này đã làm cho họ trắng tay vào “buổi sáng hôm sau khi thức giấc”. Để tránh sai lầm trong đầu tư chứng khoán, thì một trong những phương pháp được đánh giá cao trong giai đoạn hiện nay là đầu tư an toàn và cẩn trọng.

Hoạt động của các quỹ đầu tư quốc tế luôn dẫn đến những hoạt động đầu tư đại chúng của hàng nghìn các nhà đầu tư từ khắp nơi trên thế giới. Kế từ khi thành lập vào năm 2001, Amit B. Wadhwaney, người quản lỹ quỹ Third Avenue International Value (TAIVF) đã dành thời gian nhiều năm liền để quan sát các công ty trước khi ra những quyết định đầu tư. TAIVF đã tăng trưởng tới trên 1 tỷ USD từ số vốn góp ban đầu là 140 triệu USD.

Trong những tháng đầu năm 2005, một lượng vốn lớn đã được rót vào quỹ từ rất nhiều nhà đầu tư trên toàn thế giới. Tại sao vậy? Câu trả lời là họ tin tưởng vào khả năng quản lý quỹ của Amit B. Wadhwaney. Ông cam kết rằng sẽ giúp số tiền này tăng gấp bội.

Amit B. Wadhwaney không để tâm nhiều đến các con số lợi nhuận được các công ty công bố định kỳ hàng quý hay hàng năm. Một trong những nguyên tắc của ông là không cố gắng cân nhắc hay thậm chí tính toán các con số này với mục đích làm tiền đề cho các quyết định đầu tư của mình. Hơn thế nữa, Amit B. Wadhwaney cũng không bao giờ lưu ý đến các dự đoán kinh tế vĩ mô, không sử dụng các manh mối hay thông tin nội bộ của các công ty niêm yết. “Tôi không quan tâm đến những vấn đề này”, - Amit B. Wadhwaney phát biểu như vậy trong một cuộc nói chuyện mới đây tại văn phòng của ông ở Manhattan.

Trong các kế hoạch đầu tư của mình, Amit B. Wadhwaney luôn thích thú với việc “phớt lờ” những tính toán chuẩn mực tại phố Wall và điều đáng chú ý là những nguyên tắc của Wadhwayney đã mang lại nhiều kết quả khả quan trong hoạt động kinh doanh của TAIVF. Quỹ TAIVF đã tăng trưởng 26,7% trong năm 2004 dưới sự quản lý và điều hành của Amit B. Wadhwaney . “Chúng tôi kiếm tiền dựa trên những nguyên tắc rẻ và chắc chắc”, Amit B. Wadhwaney cho biết, “Mặc dù vậy, các khoản lợi nhuận vẫn ngày càng một lớn hơn”.

Đúng như lời ông khẳng định, lợi nhuận của TAIVF luôn đạt hai con số phần lớn là nhờ những phương thức quản lý của người điều hành . Ông luôn quan sát các công ty một cách cầu kỳ trong khoảng thời gian 2 đến 3 năm trước khi mua. Amit B. Wadhwaney không bao giờ mua cổ phiếu trừ khi ông bị thuyết phục về sự ổn định dài hạn của nó. Một trong những sở thích của Amit B. Wadhwaney là giữ cổ phiếu trong thời gian ít nhất từ hai đến năm năm và chỉ đến khi Amit B. Wadhwaney tin rằng giá trị của cổ phiếu đạt lên đến đỉnh điểm, thì ông mới quyết định bán”.

Wadhawaney tuyệt đối tuân thủ các nguyên tắc đầu tư của mình”, William S. Rocco, một nhà phân tích cấp cao của Morningstar, cho biết, “nếu không có những dấu hiệu ổn định, thì TAIVF sẽ không bao giờ đầu tư”.

Việc Amit B. Wadhwaney luôn coi trọng việc giữ các cổ phiếu trong thời gian tương đối dài đồng nghĩa với việc vòng quay doanh thu của quỹ thấp, chỉ khoảng 10% một năm, trong khi con số này ở các quỹ khác là khoảng 100%. Ngoài ra, điều này cũng có nghĩa là các khoản phí sẽ ở dưới mức trung bình: tỷ lệ chi phí hàng năm của TAIVF chỉ chiếm khoảng 1,45% giá trị quỹ, còn đối với các quỹ khác, con số này là 1,85%, - theo Standard & Poors.

Quỹ TAIVF cũng giữ một lượng cổ phiếu ít hơn so với số lượng cổ phiếu trung bình của các quỹ khác. Thông thường chỉ bằng khoảng một nửa so với số lượng trung bình của các quỹ tương tự TAIVF.

“Những tính cách trong đầu tư của Amit B. Wadhwaney đồng nghĩa với việc những nhà đầu tư nào thích những cổ phiếu có tín nhiệm cao, sẽ không thích quỹ của ông”, Rosanne Pane, giám đốc và nhà chiến lược quỹ đầu tư tại S&P, - nói - "Amit B. Wadhwaney luôn có những tiếp cận không như thông lệ và những nhà đầu tư vào quỹ của ông cần phải hiểu rõ điều đó. Tại TAIVF, bạn sẽ thấy những cổ phiếu chưa từng bao giờ nghe thấy và bạn cũng sẽ không thể có trong tay những cái tên nổi tiếng như Sony. Thay vì đó, các nhà đầu tư sẽ chạm trán với những cổ phiếu từ các khu vực như Nauy và New Zealand, hai quốc gia theo tính toán có số lượng cổ phiếu chiếm đến gần 1/3 giá trị của TAIVF vào cuối tháng 1 năm nay. Cổ phiếu nhiều nhất tại TAIVF là của hãng Toll NZ, một công ty vận tải lớn của New Zealand và cổ phiếu của hãng Aker Kvaerner ASA, một công ty dịch vụ dầu khí của Nauy. Tuy nhiên, lợi nhuận mà bạn bỏ ra vẫn tương đương khi bạn sở hữu những cổ phiếu danh tiếng khác”.

Amit B. Wadhwaney ủng hộ nguyên tắc đầu tư an toàn và rẻ. Đối với ông, sự an toàn có nghĩa là công ty phải hội tụ ba điều kiện sau: người chủ thông minh; hoạt động kinh doanh ổn định; và có tình hình tài chính vững chắc. Còn rẻ có nghĩa là cổ phiếu đó đang được giao dịch không quá 50% giá trị thực của nó theo ước lượng của ông.

Amit B. Wadhwaney đã đọc cuốn "The Aggressive Conservative Investor"  (tạm dịch: “Nhà đầu tư năng nổ bảo thủ”) ba lần trước khi nhận quản lý quỹ trong những năm 90 của thế kỷ trước. Theo Amit B. Wadhwaney, những cuốn sách như vậy đã tạo ra một định hướng đầu tư đúng đắn bởi nó đào sâu vào sự phân tích tính ổn định tài chính của các công ty niêm yết trước khi ra những quyết định đầu tư.

Từ những kinh nghiệm của các nhà đầu tư “tiền bối”, Amit B. Wadhwaney đã học cách để tìm ra các công ty “khỏe mạnh” với giá hợp lý. “Phần lớn cổ phiếu của những công ty chúng tôi mua đều đã và đang trải qua những khó khăn nhất định. Nhưng điều quan trọng là bên cạnh đó, thì tình hình tài chính và những kế hoạch dài hạn của công ty luôn vững chắc”, - Amit B. Wadhwaney cho biết. Theo ông, thì trong đầu tư chứng khoán nên tránh đầu tư vào những công ty mà có “bảng cân đối kế toán nghèo nàn, một phương thức kinh doanh riêng biệt, hoạt động quản lý thiếu trung thực và năng lực cạnh tranh kém trên thị trường”.

Việc đầu tư của TAIVF vào cổ phiếu của Toll NZ đã cho thấy quá trình Amit B. Wadhwaney tìm kiếm các cổ phiếu như thế nào. Ông chú ý đến công ty này vào đầu những năm 90 của thế kỷ XX. Khi đó, Toll NZ còn là một công ty thuộc sở hữu của nhà nước. Toll NZ hoạt động trên lĩnh vực chuyên chở khách hàng và hàng hoá bằng đường sắt, dịch vụ bến phà và các hoạt động xe tải. “Hoạt động của Toll NZ khi đó gần như là độc quyền hoàn toàn”, Wadhwaney cho biết, “nhưng công ty vẫn chưa phát hành cổ phiếu cho các cổ đông”.

Vào năm 2002, Toll NZ phát hành cổ phiếu,nhằm tăng vốn lưu động và cắt giảm các chi phí của hãng. Cổ phiếu được giao dịch ước chừng 72 cent/cổ phiếu và Amit B. Wadhwaney ước tính kế hoạch này sẽ tốn khoảng một phần ba giá trị của TAIVF, thời điểm này quỹ của ông mới đi vào hoạt động. Và ông vẫn chưa quyết định đầu tư.

Sau đó,, mùa hè năm 2003, cùng với những đợt nắng nóng khủng khiếp, hãng Toll NZ, gặp nhiều khó khăn lớn đến nỗi ban lãnh đạo hãng hết sức lo sợ, nhưng đây lại là thời điểm Amit B. Wadhwaney nhìn thấy cơ hội của mình. “Vì thời tiết rất nóng nên các con bò của Austrailia sản xuất được ít sữa hơn, ngành nông nghiệp gặp khó khăn”, Amit B. Wadhwaney giải thích, “Kinh doanh vận chuyển đường biển chiếm vị trí quan trọng trong hoạt động của hãng và khi sản xuất nông nghiệp ít đi cũng đồng nghĩa với kinh doanh sa sút, công nhân đình công nhiều hơn”.

Vào thời điểm tồi tệ nhất, giá cổ phiếu của Toll NZ giảm còn 22 cent/cổ phiếu. Và lúc này, Amit Wadhwaney quyết định mua một số lượng lớn cổ phiếu Toll NZ. "Mọi thứ đều rất công bằng, mùa hè rồi sẽ chuyển sang mùa đông và các cuộc đình công sẽ chấm dứt. Nhưng điều quan trọng là cũng với số vốn đầu tư chiếm 1/3 giá trị của TAIVF, nhưng trong hai thời điểm khác nhau, chúng tôi đã mua được một số lượng cổ phiếu lớn hơn rất nhiều”, Amit B. Wadhwaney nói.

Mọi thứ đúng như dự đoán của Amit Wadhwaney, doanh thu của Toll NZ vào mùa đông tăng mạnh trở lại. Cùng với điều này là cổ phiếu của Toll NZ tăng lên 2,2 USD/cổ phiếu, gấp hàng chục lần so với cùng kỳ năm ngoái.

Có lẽ, lúc này người mừng nhất là Amit B. Wadhwaney, bởi chính khoản lợi nhuận kếch sù đã chứng minh nguyên tắc đầu tư của ông, “cưỡi trên lưng những cổ phiếu xuống dốc trước khi chứng kiến nó hồi sinh mạnh mẽ. Amit B. Wadhwaney không bao giờ nghi nhờ về chiến lược đầu tư của mình “Tôi đặc biệt kiên định với những quyết định mua cổ phiếu an toàn và rẻ”.

Làm thế nào để đấu giá thành công và sát giá cổ phần?

TGDCK Hà Nội khuyên các nhà đầu tư: Tiến hành đấu giá cổ phần đó là “trò chơi” đấu giá đòi hỏi kiến thức và trí tuệ, “người chơi” phải nắm được quy chế và chịu khó đọc kỹ vì nó tuy khô khan nhưng không có điểm nào thừa.

Nhà đầu tư nên trả giá bao nhiêu trong một phiên đấu giá? Điều này phụ thuộc vào mấy yếu tố.

Bao giờ Cty có cổ phần đấu giá cũng có một bản công bố thông tin. Bên cạnh việc tìm hiểu thông tin trên thị trường, bằng nghiệp vụ tài chính cần xem, phân tích xem giá khoảng bao nhiêu thì mua được là vừa. Cùng đó là khả năng tài chính của nhà đầu tư. Nếu bỏ tất cả vào một khoản, sẽ rất khó, cần tự cân đối.

Nhược điểm nhà đầu tư Việt Nam hay mắc phải là tính đa nghi, chờ đến thời điểm cuối cùng mới chốt như hôm đấu giá PVI, gần 5.000 nhà đầu tư bỏ phiếu buổi chiều, dẫn đến việc vội vàng, nhiều người quên không ghi giá, không ghi khối lượng đăng ký, quên chữ ký, dẫn đến mất tiền đặt cọc. Những trường hợp này hầu hết đều là nhà đầu tư cá nhân. Chính vì vậy, điều nên rút kinh nghiệm là không nên chạy theo đám đông, tin đồn mà hãy tin vào khả năng của chính mình.

3 bước cơ bản trong chiến lược đầu tư chứng khoán

Liên tục, liên tục 24 giờ mỗi ngày, 7 ngày mỗi tuần, thị trường xáo động không ngừng: thu thập thông tin, đánh giá phân tích, tổng hợp, hình thành nên những xung đột diễn biến bất tận... Dù là thị trường vốn, thị trường nợ, thị trường hàng hoá hay thị trường tiền tệ, luôn luôn phải có kẻ thua người thắng.

Với thị trường chứng khoán càng có nhiều những xung đột hơn đâu khác. Ở đó không có quy định, hạn ngạch, không có những chỉ định trước cho ai thắng hoặc thua bao nhiêu. Đã bước chân vào là phải có chiến thuật, chiến lược để hạ gục "đối phương", giống như các tướng lĩnh cầm quân nơi chiến trường.

Với những nhà đầu tư khi mới tham gia vào thị trường, việc tìm hiểu thông tin ban đầu là điều quan trọng nhất. Bài viết sau đây sẽ góp phần giúp nhà đầu tư trong quá trình nhận định chiến lược đầu tư.

Thông thường, một chiến lược tổng hợp bao gồm 3 bước cơ bản sau:

Thu thập thông tin

Ban đầu bất cứ ai cũng bỏ ngỏ khi bước chân vào thị trường chứng khoán, do vậy việc đầu tiên là chúng ta phải tìm thông tin từ nhiều cách: đọc sách, ấn phẩm về kinh doanh, các trang tin trên báo đài hoặc qua các webside của các công ty đó.

Sau khi tìm được các ấn phẩm và các sản phẩm bạn ưa thích, chúng ta có thể lưu chúng lại để tiếp tục nghiên cứu sâu hơn. Ngoài ra chúng ta có thể bàn bạc với các chuyên gia của công ty chứng khoán hoặc với các nhà đầu tư khác trên thị trường để có nhiều thông tin hơn.

Bước đầu tiên khi chúng ta xác định lựa chọn cổ phiếu mà mình ưa thích, sau đó tìm hiểu thông tin về công ty đó... Các bản báo cáo của công ty này chúng ta có thể tìm thông qua các trang web của công ty hoặc qua các cơ quan quan hệ đầu tư. Chúng ta có thể vào trang web của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước (www.ssc.gov.vn) và các Trung tâm Giao dịch Chứng khoán như: Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (www.hastc.org.vn), hay Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Tp.HCM (www.vse.org.vn) hoặc các dịch vụ dữ liệu đi kèm.

Tên của các công ty đối thủ cạnh tranh có thể tìm được thông qua các dịch vụ nghiên cứu chứng khoán, hay trang web của các bộ - ngành. Ngoài ra, còn vô số các trang web cung cấp các thông tin liên quan về dịch vụ đầu tư, kiến thức cơ bản về chứng khoán.

Để hiểu thêm về cơ cấu thông tin giúp cho việc nghiên cứu chứng khoán tốt hơn, bạn có thể tham khảo qua trang web của Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (www.vafi.org.vn), hay trang web của Công ty Chứng khoán Ngân hàng ngoại thương Việt Nam (www.vcbs.com.vn). Các trang web này cũng giới thiệu cả các phần mềm máy tính có khả năng rà soát giá cổ phiếu và đánh giá về chỉ số giá so sách, ROE, ROA, Ebit... của các loạt cổ phiếu.

Đánh giá thông tin

Đây là một bước vô cùng quan trọng cho các nhà đầu tư, bởi vì việc xác định chất lượng của một cổ phiếu giống như chúng ta lựa chọn một nhà hàng để ăn uống. Chúng ta có thể đoán là nhà hàng đó không thể hoàn hảo tới mức 100% nhưng ta luôn mong muốn nó đạt được chất lượng tối ưu, do vậy trước khi mua cổ phiếu, bạn nên đặt ra các tiêu chuẩn lựa chọn cho riêng mình.

Để kiểm tra các thông tin của cổ phiếu mà mình lựa chọn thì thứ nhất phải bắt tay vào việc tìm hiểu các công ty và ban quản lý của công ty đó về các vấn đề như: công việc kinh doanh của họ có dễ hiểu không? mục tiêu kinh doanh của họ là gì? công việc kinh doanh đó có những gì rủi ro? các báo cáo về công việc quản lý công ty đưa ra cho các cổ đông có thật không?...

Chúng ta nên đọc các nhận xét của ban quản lý về mục tiêu kinh doanh, doanh số, lãi và các con số hoạt động khác của công ty trong các bản báo cáo 5 năm gần nhất hoặc có thể là nhiều hơn. Sau đó so sánh các nhận xét này với kết quả hoạt động thực tế của công ty, để chúng ta có một đánh giá chính xác hơn về tình hình hoạt động, về đội ngũ quản lý có năng động? chuyên nghiệp và say mê?

Thứ hai là chúng ta hãy nghiên cứu kỹ cách quản lý, chính sách và sản phẩm của công ty; Liệu công ty có đội ngũ quản lý mạnh không? Liệu công ty có giữ uy tín với khách hàng? Sản phẩm có duy trì được sự trung thành với khách hàng?

Những câu hỏi đặt ra như trên về chất lượng quản lý của công ty có vẻ hơi chủ quan. Tuy nhiên nếu bạn có chiến lược mua bán cổ phiếu của một công ty nhất định bạn nên tìm hiểu thông tin về ban lãnh đạo của công ty càng nhiều càng tốt. Một số nhà đầu tư nổi tiếng thường cho rằng “nên mua cổ phiếu như thể anh có thể trở thành đối tác làm ăn với công ty đó”.

Thứ ba là xem xét các con số tài chính của công ty; Ta phải tìm hiểu xem công ty có lịch sử lâu dài về việc tăng doanh số và lãi với mức tăng trưởng cao hay không? mức nọ của công ty có hợp lý? Công ty có lịch sử trả lãi cổ đông đều đặn hay không?.. hãy so sánh công ty với các đối thủ cạnh tranh về các con số tài chính, chất lượng quản lý, sản phẩm và dịch vụ.

Thứ tư là đánh giá xem xét giá cổ phiếu của công ty có hấp dẫn các nhà đầu tư trên thị trường hay không? Để trả lời câu hỏi này bạn có thể hỏi các trung tâm dịch vụ chứng khoán, tham khảo nguồn thông tin trên thị trường hoặc tính toán các hệ số tài chính thông qua các báo cáo tài chính của công ty.

Ra quyết định đầu tư

Trước khi ra quyết định, chúng ta hãy đánh giá cả rủi ro lẫn lợi nhuận tiềm năng của cổ phiếu đó, hãy so sánh việc đầu tư vào cổ phiếu có lợi hay không và các chứng khoán khác có lợi hơn loại chứng khoán mình đã chọn?

Bạn nên xem xét có nên sở hữu chứng khoán trong thời gian dài hay không? Khi mà các dấu hiệu cảnh báo về một thị trường cạnh tranh khốc liệt của cổ phiếu và các thay đổi tiêu cực trong quản lý của công ty?

Mặc dầu trên thực tế đầu tư cũng có những yếu tố may mắn nhưng để trở thành nhà đầu tư thành đạt về lâu dài thì chúng ta cần phải có sự kiên nhẫn, kỷ luật, kiến thức và kỹ năng. Phải có những yếu tố đó thì chúng ta mới dự đoán được lãi, giá cổ phiếu và những nguồn thu tiềm năng. Điều lưu ý hơn cả là chúng ta có thể dự tính được tỷ lệ tăng trưởng doanh số hoặc lãi trong vòng 5 năm đến 10 năm tới.

Nhận định chiến lược đầu tư, trang bị cho mình kiến thức về cổ phiếu của công ty mình dự định mua, kiên nhẫn, cân nhắc kỹ càng, tính toán hệ số tài chính, dự đoán lãi và giá cổ phiếu gần với giá thực tế trong tương lai nhất, chắc chắn bạn sẽ là người thành công nhất.

Nhà đầu tư chớ xem thường chỉ số ROE

Có rất nhiều chỉ số để đánh giá về tình hình tài chính của một doanh nghiệp, như chỉ số về tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu, chỉ số về tài sản lưu động, chỉ số đầu tư vốn... Nhưng có một chỉ số quan trọng mà lâu nay chưa được nhiều người để ý đến, đó là chỉ số ROE (Return on equity - Chỉ số quay vòng vốn).

ROE là chỉ số đo lường mức lợi nhuận đạt được trên đồng vốn đóng góp của các cổ đông, được tính bằng cách lấy lợi nhuận ròng của doanh nghiệp chia cho số vốn cổ đông: ROE = Lợi nhuận trên tổng tài sản/ Vốn chủ sở hữu. Ví dụ, chỉ số ROE của Ngân hàng thương mại cổ phần X trong năm 2002 là -4%, năm 2003 là 1% và năm 2004 là 3%. Như vậy có thể đánh giá là cổ phiếu của X trong giai đoạn đó hầu như chưa đem lại thu nhập cho các cổ đông.

Từ đó ta có thể thấy chỉ số ROE phản ánh một cách chính xác khả năng sinh lời từ toàn bộ vốn cổ đông đóng góp, mà số vốn này, ngoài vốn của cổ đông dưới dạng cổ phần, còn bao gồm cả lợi nhuận dành cho các quỹ phát triển kinh doanh, chênh lệch phát hành... với trị giá biểu thị bằng tỷ lệ phần trăm (%). Một trong những tiêu chí đánh giá công ty có đủ năng lực tài chính theo chuẩn quốc tế hay không, là chỉ số ROE phải đạt mức tối thiểu 15%.

Trên thị trường chứng khoán, để tìm hiểu khả năng sinh lợi, các nhà đầu tư thường sử dụng công thức tính toán ROE bằng phương pháp phân tích, nhằm xác định rõ các nhân tố có liên quan tác động đến tỷ số ROE, tức là các nhân tố làm tăng hoặc giảm chỉ số ROE. Kết quả thu được giúp các nhà đầu tư đưa ra quyết định hợp lý nhất cho việc tìm ra những cổ phiếu tăng trưởng ổn định. Nhìn chung, chỉ số ROE cho biết số sinh lời trên vốn của doanh nghiệp hay vốn cổ phần của các cổ đông công ty.

Về lý thuyết, việc định giá cổ phiếu phát hành phải dựa vào chỉ số ROE. Từ đó, nhà đầutư mới có thể định hình được mức lợi tức trên cơ sở so sánh với các loại cổ phiếu, các loại hình đầu tư khác, đồng thời xác định giá trị thương hiệu của công ty họ muốn đầu tư.

ROE của một công ty càng cao càng chứng tỏ công ty này sử dụng đồng vốn có hiệu quả, khả năng thu hồi vốn của các cổ đông cao, và tất nhiên, giá cổ phiếu của công ty này trên sàn giao dịch chứng khoán càng cao. Cổ phiếu thường được lùng mua là những cổ phiếu có chỉ số ROE trên 20%. ROE suy giảm là một bằng chứng cho thấy việc đầu tư của công ty đã đem lại ROE thấp hơn so với thời gian trước đây. Trong trường hợp này, dự đoán đúng về ROE trong tương lai sẽ thấp hơn ROE gần nhất.

Tuy nhiên, theo một nghiên cứu mới được công bố có tên Great 10 year record = Great Future, Rights? (tạm dịch là "Kỷ lục vĩ đại trong 10 năm qua = Một tương lai sáng lạn, liệu có phải là như vậy?") của tờ Wall Street Journal, những công ty có chỉ số ROE cao trong thập niên 80 không đạt được mức tăng trưởng cao hơn các công ty có ROE thấp hơn, trong thời kỳ 7 năm tiếp sau đó. Trên thực tế, trong số 54 công ty đứng đầu danh sách các công ty có chỉ số ROE từ 10% trở lên trong thập kỷ 80, có một nhóm các “tân binh” có chỉ số ROE trung bình cao đến kinh ngạc: 42%, trong khi 1/3 số công ty này có thu nhập bị giảm sút trong giai đoạn 1990 -1999.

Mô hình phổ biến là các công ty có chỉ số ROE cao hoặc thấp hơn mức bình thường thì quay trở lại với mức bình thường. Steven Spear, người đứng đầu nhóm nghiên cứu này, đã tìm ra một mô hình khác, đó là: những công ty có chỉ số ROE cao nhất trong nhập niên 80 lại là những công ty mà cổ phiếu ít được ưa chuộng nhất trong thập niên 90 và ngược lại. Các nhà đầu tư thích các công ty trước đây có chỉ số ROE thấp, vì chúng đã thỏa mãn được kỳ vọng của họ, trong khi các công ty trước đây có chỉ số ROE cao thì lại không làm được điều này. Mark Lowenstein, một chuyên gia chứng khoán của Wall Street Journal, cho rằng: “ROE chính là thước đo tốt nhất về năng lực của một công ty trong việc tối đa hóa lợi nhuận từ mỗi đồng tiền vốn đầu tư của mình. Lý giải rõ ràng nhất là: một công ty đạt được chỉ số ROE càng cao thì khả năng cạnh tranh càng mạnh”.

Thành công của Walmart, một công ty có chỉ số ROE khá cao, đã buộc các đối thủ trong lĩnh vực bán lẻ phải xem xét lại chiến lược kinh doanh của mình. Việc làm của Walmart chẳng những thúc đẩy sự ra đời của hàng loạt các cửa hàng bán giảm giá, mà còn buộc nhiều công ty đang tồn tại phải chuyển sang thực thi chính sách giảm tỷ lệ lợi nhuận trên mỗi đơn vị sản phẩm. Đối với những nhà đầu tư dựa vào ROE để mua cổ phiếu, thành công hiện tại cũng đồng nghĩa với gánh nặng trong tương lai, vì vốn đầu tư của công ty càng tăng thì mức lợi nhuận sinh ra càng phải lớn hơn để đảm bảo duy trì chỉ số ROE như cũ. Từ quan điểm đó, chúng ta hãy thử tưởng tượng xem, sẽ khó khăn như thế nào đối với các nhà quản lý của hãng Intel, nếu họ bị buộc phải ngừng đầu tư vào nghiên cứu và sản xuất các bộ vi xử lý mới do thị trường máy vi tính cá nhân suy giảm thực sự.

Đến đây, câu hỏi đặt ra là, làm thế nào để tìm ra công ty có thể đạt được tỷ số ROE cao và ổn định trong suốt một thời gian dài. Trả lời câu hỏi này quả là không đơn giản, vì nó đòi hỏi phải có những đánh giá nghiêm túc và kỹ càng đối với các công ty. Tuy nhiên, những con số thống kê không thể là chỗ dựa duy nhất của bạn. Bạn phải sàng lọc, cân nhắc và đánh giá các con số, nhất là phải đánh giá những yếu tố vô hình không thể lượng hóa được, vì những yếu tố này có ảnh hưởng quyết định tới chỉ số ROE. Cuối cùng, Spear rút ra kết luận là: hầu hết các tài liệu viết về phân tích đầu tư từ trước cho đến nay đều tập trung vào phân tích “lượng” mà rất ít chú ý đến việc phân tích những thông tin về “chất”, trong khi chính những thông tin này mới là yếu tố quyết định tới sự tăng trưởng của công ty.

P/E bao nhiêu là vừa?

Vào những ngày cuối năm 2006, Giám đốc Trung tâm Giao dịch chứng khoán TPHCM nhận xét: “Chỉ số P/E bình quân của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam hiện đang là 38,18 lần. So sánh với mức trung bình của các thị trường khác, P/E chỉ do động từ 10 -17 lần”. Sau tuyên bố này, giá cổ phiếu giảm mạnh. Vậy chỉ số P/E là gì, bao nhiêu là vừa?.

P/E (Price/Earnin Ratio) là hệ số giữa thị giá một cổ phiếu trên thu nhập của nó. Thông thường người ta dùng thu nhập của cổ phiếu trong bốn quí trước đó để tính. Ví dụ P/E của Vinamilk đầu tuần này là 33,41; của FPT là 62,82, cảu REE là 27,43…

Ý nghĩa đầu tiên của chỉ số này là biểu hiện mức giá nhà đầu tư sẵn sàng bỏ ra cho một đầu thu được từ cổ phiếu đó. Một P/E 30 có nghĩa nhà đầu tư chịu bỏ ra 30 đồng để nhận được 1 đồng từ cổ phiếu này. Tuy nhiên, P/E thường phản ánh kỳ vọng của thị trường về sự tăng trưởng của cổ phiếu hơn là kết quả làm ăn đã qua. Người ta so sánh P/E của các công ty cùng ngành; nếu chỉ số P/E của một công ty cao hơn mức bình quân, có nghĩa thị trường kỳ vọng công ty này sẽ ăn nên làm ra trong một thời gian tới. Công ty có chỉ số P/E cao chắc chắn phải có lợi nhuận tương lai cao như kỳ vọng, nếu không thị trường sẽ tự điều chỉnh, giá cổ phiếu giảm cho đúng với thực tế.

Một ví dụ điển hình là Microsoft. Cách đây nhiều năm, khi Microsoft trên đường vươn lên ngôi bá chủ thị trường với những sản phẩm độc quyền, thị phần tăng vọt thì P/E của nó lên đến 100. Nay, khi Microsoft đã trở thành công ty hàng đầu, mức tăng trưởng khó lòng duy trì như xưa thì P/E giảm dần – tháng 6 -2002 còn 43 và đến đầu tuần này xuống còn 23,69. Trong khi đó P/E của Google vẫn còn cao, đến 61,87. Chú ý, ở thị trường các nước, người ta phân biệt rõ hai loại P/E: loại lấy thu nhập bốn quý trước đó (gọi là trailing P/E) và loại dự báo thu nhập bốn quý tiếp theo (gọi là forward P/E) – trong trường hợp của Google, trailing P/E cao như vậy chứ forward P/E giảm còn 35,33 mà thôi.

Vì thế thật khó nói P/E của một công ty là cao hay thấp nếu không tính đến hai yếu tố: 1 . Công ty phát triển nhanh hay không (nếu chỉ tăng trưởng 5-7% mà P/E vẫn cao ngất ngưởng, chứng tỏ giá cổ phiếu quá cao); 2. Chỉ số của ngành ra sao (so sánh P/E của một công ty điện lực với P/E của công ty kỹ thuật cao là điều vô nghĩa). Ví dụ, P/E của các hãng hàng không hiện nay là 0 vì đa phần đang lỗ; của ngành xây dựng dân dụng chỉ là 5,7; của ngành sản xuất đồng là 8,7 nhưng của ngành sản xuất bạc lên đến 107,6 và của ngành dịch vụ nghiên cứu cao chót vót tận 687,1 (Số liệu ở thị trường Mỹ).

Chỉ số P/E vì thế không phải là yếu tố duy nhất để quyết định mua hay không mua một loại cổ phiếu nào đó. P/E thấp có thể vì công ty này sắp gặp khó khăn, cổ phiếu không ai mua; công ty có thể chế biến sổ sách để giảm P/E bằng cách nâng thu nhập của cổ phiếu; lạm phát cao cũng làm giảm chỉ số này. P/E chỉ nên dùng để tham khảo sau khi đối chiếu với các công ty cùng ngành nghề và theo dõi xu hướng dài hạn dựa trên con số P/E trong một thời gian dài.

Thủ thuật tung hỏa mù bằng đặt lệnh

Những nhà đầu tư mới tham gia thị trường, còn thiếu kiến thức về chứng khoán thường nhìn nhận hoạt động giao dịch từa tựa như đi buôn, tức là chớp thời cơ mua ở giá thấp và đợi giá lên cao để bán ra.

Một trong những dấu hiệu được các nhà đầu tư này sử dụng để đánh giá tình hình là khối lượng dư mua sau khớp lệnh mỗi phiên. Đối với nhiều hình thức đầu tư khác, tình hình cung cầu có thể nhận định khá chuẩn xác nhưng với thị trường chứng khoán, những mánh giao dịch của những cao thủ có thể khiến nhà đầu tư tay mơ phán đoán sai.

Diễn biến giá cổ phiếu hiện bị tác động chủ yếu bởi quy luật cung cầu. Tuy nhiên, cầu cũng có loại thật và ảo. Cầu ảo dễ dàng được tạo ra bởi những nhà đầu tư nắm trong tay khối lượng cổ phiếu lớn hoặc tài khoản đầy tiền. Cầu ảo được tạo ra bằng những lệnh mua mà người đặt biết chắc chắn rằng lệnh đó không được khớp hoặc có khớp thì cũng chỉ được một khối lượng rất thấp.

Với quy trình khớp lệnh định kỳ, lệnh nhập phải thông qua công đoạn thủ công tại sàn và trình tự ưu tiên khớp theo thời gian đặt lệnh. Nhà đầu tư có ý định tạo cầu ảo căn cứ vào diễn biến giao dịch để đặt lệnh sát giờ khớp, thường là trong đợt giao dịch thứ ba, đủ để lệnh được vào hệ thống nhưng không được khớp.

Như vậy, khối lượng này sẽ trở thành dư mua nhưng lại không phản ánh đúng nhu cầu thị trường mà mang tính chất đổ thêm dầu vào lửa. Nhà đầu tư ít kinh nghiệm chỉ biết căn cứ vào khối lượng dư mua thông báo lên tới hàng trăm ngàn cổ phiếu để cho rằng cầu đang rất lớn nghĩa là giá sẽ còn tăng. Mánh này đặc biệt phát huy tác dụng trong thời điểm lượng bán quá ít và giá liên tục khớp mức trần.

"Anh ơi bao nhiêu thì mua được"? Đó là câu hỏi rất thường thấy tại các sàn giao dịch vì phần đông nhà đầu tư mới tham gia rất ít kinh nghiệm, thậm chí còn chưa đọc thông bảng giao dịch điện tử. Kỹ thuật “rải đinh" tung hoả mù trên bảng giao dịch đã được nhiều nhà đầu tư lão luyện "bật mí" từ lâu và không còn là bí mật, thậm chí người nước ngoài cũng học được và sử dụng.

Tuy nhiên, với nhà đầu tư mới chơi, tìm được giá chào hợp lý là một bài toán nhức đầu và nhanh nhất là đặt mua giá trần. Đây cũng là nguyên nhân khiến giá cổ phiếu bị kích lên cao.

Kỹ thuật “rải đinh" rất đơn giản: Lợi dụng giới hạn hiển thị 3 cột giá chào mua, chào bán tốt nhất của bảng giao dịch để che đi mức giá khớp thật. Trong biên độ dao động giá 5%, nhà đầu tư có thể đặt tại nhiều mức giá khác nhau, nhưng trên bảng điện tử chỉ đủ chỗ để hiện 3 giá bán thấp nhất và 3 giá mua cao nhất.

Như vậy, chỉ cần vài lệnh đặt bán thật thấp và vài lệnh đặt mua thật cao với khối lượng tối thiểu (10 cổ phiếu) là đã chiếm hết chỗ. Giá khớp sẽ là cuộc đấu trí đằng sau bảng giao dịch với các lệnh không hiện lên màn hình.

Theo lời khuyên của các cao thủ, nhà đầu tư mới nên chú ý tới mức giá khớp dự kiến. Nếu muốn mua, nhà đàu tư nên đặt trên giá khớp dự kiến vài trăm đồng là có thể mua được và nếu muốn bán có thể làm ngược lại.

Tuy nhiên, để có thể xác định chính xác giá khớp dự kiến, nhà đầu tư cần có thời gian và lượng lệnh tương đối lớn đã vào hệ thống rồi mới đặt lệnh. Cách căn cứ giá khớp dự kiến hầu như không có hiệu quả trong tình hình thị trường bốc hoả như hiện tại với số lệnh quá lớn, thậm chí được đặt ngay từ hôm trước.

Các mánh giao dịch này đang được áp dụng phổ biến do những hạn chế căn bản của phương thức khớp lệnh định kỳ. Dự kiến trong quý II/2007, Trung tâm giao dịch chứng khoán TPHCM sẽ áp dụng phương thức khớp lệnh liên tục - các lệnh nhập vào hệ thống được khớp ngay nếu phù hợp về giá - sẽ giải quyết được tình trạng này.

Quỹ đầu tư nước ngoài lựa chọn cổ phiếu như thế nào?

Có lẽ không mấy người biết đến cách thức lựa chọn cổ phiếu của các quỹ đầu tư nước ngoài. Người ta thường chỉ đồn rằng họ làm ăn có bài bản, chiến lược đầu tư rõ ràng, đặc biệt là dựa vào các nghiên cứu sâu về thị trường và công ty niêm yết, nhờ có một lực lượng chuyên gia lành nghề và giàu kinh nghiệm, để chọn ra được cổ phiếu nào có giá trị lớn/nhỏ hơn giá thực tế đang lưu hành trên thị trường và xác định được thời điểm chính xác để mua hoặc bán.

Điều này có thể đúng đối với một số quỹ, nhưng đối với nhiều quỹ, quy trình ra quyết định đầu tư lại đơn giản và có tính hệ thống (máy móc) hơn nhiều, dựa trên hệ thống máy tính tự động tính toán và lựa chọn ra những cổ phiếu tối ưu trong số những cổ phiếu tham khảo.

Cụ thể hơn, nó sẽ tự động lựa chọn và đầu tư vào 10, 20 (hoặc hơn, tùy thuộc vào quy mô quỹ) các cổ phiếu dẫn đầu thị trường. Nó sẽ điều chỉnh tỷ trọng đầu tư vào cổ phiếu của từng công ty trong danh sách này, tùy thuộc vào triển vọng của các cổ phiếu đó.

Có hai lý do chính cho việc dựa vào máy tính. Lý do thứ nhất là trình độ chuyên môn của chuyên gia trong các quỹ đầu tư nước ngoài thực ra không phải “cao siêu” như thiên hạ vẫn tưởng, làm cho việc lựa chọn cổ phiếu của họ mang tính cảm tính là nhiều hơn.

Có lẽ bạn sẽ ngạc nhiên khi biết rằng ngay cả các quỹ đầu tư ở các nước tiên tiến như nước Anh, nhiều chuyên gia không hề có bằng cấp chuyên môn gì về tài chính, và càng ít người có chuyên môn về phân tích/môi giới chứng khoán (xem, ví dụ, cuốn “Fear, Greed and Panic – The Psychology of the Stock Market” của TS. tâm lý học David Cohen). Tất cả những kỹ năng mà họ có là những kỹ năng mà họ sẽ phải học qua công việc.

Một tác giả khác tính rằng chỉ có khoảng 20% các nhà chuyên nghiệp trên thị trường chứng khoán là có một loại chứng chỉ nào đó liên quan đến một lĩnh vực tài chính cụ thể. Không ít chuyên gia chứng khoán có tiếng ở Anh có xuất thân là giáo viên dạy ngoại ngữ, luật, hoặc kinh tế, và nhiều người đến với nghề môi giới hoặc kinh doanh chứng khoán chuyên nghiệp hoàn toàn tình cờ.

Nhiều nhà môi giới hoặc đầu tư khác có chứng chỉ kế toán nhưng kế toán và môi giới là hai nghề hoàn toàn khác biệt, đòi hỏi những kỹ năng khác nhau, mặc dù đều dính dáng đến con số. Một số khác thì chẳng có lấy một loại bằng cấp nào cả.

Lý do thứ hai là với những quỹ lớn, có danh mục đầu tư dàn trải vào cổ phiếu của nhiều công ty thì việc so sánh và xử lý một lượng quá lớn thông tin không chỉ liên quan đến các công ty có trong danh mục hiện tại và tương lai, mà còn các thông tin chung về kinh tế, chính trị, xã hội, quốc tế v.v... (dính dáng ít nhiều đến hoạt động của các công ty, các thị trường trong và ngoài nước), là một việc làm quá sức người, không thể tránh sai và sót, và dẫn đến những quyết định đầu tư gây thua lỗ.

Các nhà tâm lý học đã chứng minh rằng trước khối lượng thông tin quá lớn so với khả năng hấp thụ của con người như vậy, người ta có xu hướng rơi vào trạng thái stress và mắc sai lầm, mà trong hoàn cảnh bình thường thì không xảy ra.

Các nhà quản lý quỹ phải đưa ra quyết định hầu như trong khoảnh khắc khi các chỉ số liên quan trên thị trường thay đổi. Nếu mắc sai lầm trong một thời điểm ngắn ngủi, bề dầy thành tích trước đó của anh ta có thể tan thành mây khói. Bởi vậy, các nhà quản lý quỹ luôn hoạt động trong tình trạng bị áp lực. Thí nghiệm tâm lý học cho thấy một chút áp lực sẽ làm cho chất lượng hoạt động của chủ thể tốt hơn, nhưng áp lực quá lớn sẽ dẫn đến hậu quả ngược lại.

Nghiên cứu của Cohen cũng cho thấy nhiều chuyên gia trên thị trường chứng khoán luôn cảm thấy áp lực lớn, và áp lực này càng trở nên lớn hơn khi các thị trường tài chính biến động nhanh hơn như trong thời đại ngày nay.

Nhờ sử dụng hệ thống máy tính tự động phân tích và lựa chọn như vậy, người ta có thể tránh được vấn đề quá tải thông tin và có được những quyết định chính xác hơn, vì đã có bằng chứng cho thấy máy tính chuẩn đoán được các “bệnh tật” của một loại cổ phiếu nào đó tốt hơn là của những chuyên gia trên thị trường, mà đến một nửa trong số đó là không được đào tạo bài bản về tài chính như ở Anh.

Tuy vậy, việc hầu như các quỹ đều sử dụng hệ thống máy tính để phân tích thị trường sẽ dẫn đến hậu quả là thị trường bị bóp méo, và đem thêm đến một biến số mới trên thị trường. Sự dựa vào máy móc như thế này chính là một lý do tại sao các công ty lớn lại hấp dẫn hơn nhiều các công ty nhỏ trên thị trường.

Nếu một quỹ sử dụng hệ thống máy tính lựa chọn cổ phiếu như thế này, và trong danh mục lựa chọn đó có cổ phiếu của một công ty lớn là A thì hầu như chắc chắn quỹ đó sẽ mua cổ phiếu của A. Như vậy, nhu cầu cổ phiếu A bị đẩy lên cao và giá của nó sẽ phải tăng, bất chấp việc mức giá cao đó có thể không phản ánh giá trị thực của nó.

Ngược lại, cổ phiếu các công ty nhỏ không được xác định và đưa vào danh mục lựa chọn, và do đó coi như bị quên lãng trên thị trường. Và danh mục đầu “tối ưu” tư do máy tính lựa chọn ra chính là một biến số mới trên thị trường, biến động định kỳ theo chương trình lập sẵn, với các thông số đầu vào mới.

Một kết quả rất logic cho thực tế này là hầu như các quỹ (có sử dụng hệ thống máy tính kiểu này) sẽ có một danh mục đầu tư khá tương tự nhau. Vốn sẽ đổ ngày càng nhiều hơn vào các blue-chip do máy tính lựa chọn ra, và giá của chúng sẽ tăng không ngừng.

Điều này có lẽ phần nào lý giải tại sao giá của một số blue-chip ở thị trường chứng khoán Việt Nam có giá cao ngất ngưởng, mà không thể lý giải được từ các cơ sở kinh tế thông thường.

Các nguyên tắc đầu tư cơ bản

Chúng ta nói điều này không chỉ để phê phán việc lãng phí thời gian mà sự bắt đầu sớm luôn mang lại lợi thế cho bạn. Nếu bạn đầu tư ngay từ bây giờ thì sau 6 năm, số tiền tiết kiệm hàng tháng của bạn sẽ được nhân lên gấp đôi để đạt được mức thu nhập tương tự khi về hưu.

1. Hãy bắt đầu ngay từ hôm nay

Chúng ta nói điều này không chỉ để phê phán việc lãng phí thời gian mà sự bắt đầu sớm luôn mang lại lợi thế cho bạn. Nếu bạn đầu tư ngay từ bây giờ thì sau 6 năm, số tiền tiết kiệm hàng tháng của bạn sẽ được nhân lên gấp đôi để đạt được mức thu nhập tương tự khi về hưu. Theo như thống kê khác: nếu trong vòng 9 năm tới, hàng tháng bạn đầu tư một số tiền nhất định và sau đó không đầu tư thêm; hoặc trong 9 năm đó, bạn không đầu tư gì cả, nhưng sau đó hàng tháng đóng góp một số tiền tương tự trong vòng 41 năm liên tiếp thì bạn cũng chỉ có được khoản tiền tương đương. Vì vậy, bạn hãy xem xét và đầu tư ngay khi có thể.

2. Hiểu rõ tình hình tài chính của bản thân

Hướng đầu tư đúng phụ thuộc vào tình hình hiện tại và mục tiêu trong tương lai của cá nhân bạn. Nếu bạn không biết được những điều này và không đưa ra được kế hoạch dứt khoát thì bạn có thể đầu tư sai hướng.

Tình hình tài chính: Bạn phải xét xem khả năng tài chính của bạn ra sao? Thu nhập hàng tháng như thế nào? Chi tiêu hàng tháng những gì (có thể giảm được những khoản nào)? Bạn đang nợ bao nhiêu tiền với tỷ lệ lãi suất như thế nào? Bạn đã tiết kiệm được bao nhiêu? Bạn đang đầu tư vào việc đó ra sao? Lãi suất là bao nhiêu? Phụ phí hàng tháng của bạn?

Mục tiêu: Mục tiêu tài chính của bạn là gì? Bạn sẽ thu được bao nhiêu tiền từ khoản đầu tư này? Bạn có đang đi đúng hướng hay không?

Chịu đựng rủi ro: Bạn sẽ sẵn sàng chịu đựng rủi ro ra sao và có lòng kiên nhẫn để theo đuổi mục tiêu đến cùng hay không? Mức độ rủi ro thích hợp sẽ được xác định bởi chính tính cách, tuổi tác, sự ổn định của công việc, sức khoẻ, tổng số tiền mặt bạn có để dự phòng cho những trường hợp khẩn cấp và phạm vi đầu tư của bạn.

3. Đầu tư tài chính một cách hợp lý

Nếu bạn không biết được số tiền mà bạn đầu tư hàng tháng thì tốt nhất bạn đừng nên nghĩ đến đầu tư. Thói quen theo dõi chi tiêu là bước tiến đầu tiên để cải thiện tình hình kinh doanh. Nếu bạn không bị mắc nợ với tỷ lệ lãi suất cao thì bạn nên bỏ bớt gánh nặng chi tiêu trước khi bạn quyết định đầu tư. Bạn cũng sẽ không biết được đầu tư nào là đúng hướng nếu không nắm rõ số tiền tiết kiệm mỗi tháng là bao nhiêu, bạn cần tiết kiệm bằng nào để đạt được mục tiêu của mình.

Bạn nên bắt đầu bằng việc tích luỹ đủ số tiền chi tiêu trong khoảng từ ba đến sáu tháng và đầu tư khoản tiền này một cách an toàn như là tài khoản thị trường tiền tệ, vì vậy hãy chuẩn bị cho những trường hợp khẩn cấp. Ngay khi bạn tiết kiệm được các khoản để đề phòng trường hợp khẩn cấp, bạn có thể tiếp tục đầu tư với mức mạo hiểm cao hơn: mua trái phiếu, cổ phiếu hay quỹ đầu tư chứng khoán chung để thu được lãi suất. Dựa trên đồng đô la làm mức trung bình, bạn nên đầu tư một số tiền tương tự hàng tháng. Đây là một trong những phương pháp đầu tư an toàn, tránh được những giao động bất thường trên thị trường. Và tất nhiên, không nên đầu tư vào những lĩnh vực mà bạn không nắm rõ hoặc không có những hiểu biết thấu đáo.

4. Phát triển kế hoạch đầu tư dài hạn

Bây giờ thì bạn đã biết được tình hình tài chính, mục tiêu hiện nay; đã đến lúc bạn nên đưa ra một kế hoạch đầu tư dài hạn. Bạn nên đưa ra danh sách chi tiết xem bạn sẽ chi tiền vào những việc gì: ô tô, nhà cửa, hưu trí. Đồng thời cũng xem tiền sẽ lấy từ đâu để phục vụ công việc đầu tư.

Hãy thường xuyên kiểm tra kế hoạch của mình theo định kỳ dù nhu cầu hay tình hình có thay đổi như thế nào đi nữa. Nếu bạn không thấy tự tin về kế hoạch bạn đưa ra thì hãy xin ý kiến của các nhà cố vấn hay bất cứ ai mà bạn cảm thấy tin tưởng.

5. Mua cổ phiếu

Khi đã có một kế hoạch lâu dài, bạn sẽ an toàn hơn khi “rót tiền” vào các đầu tư mạo hiểm. Sự tiếp cận này sẽ làm giảm đáng kể phương thức đầu tư đối với hai lựa chọn: cổ phiếu và quỹ đầu tư cổ phiếu mà xét về lâu về dài, những lựa chọn đầu tư này sẽ có lợi hơn.

Nếu bạn mua các công ty đang trong tình trạng nợ và đưa công ty vượt qua được khó khăn thì bạn sẽ gặt hái được thành công lớn. Nếu bạn chưa thông thạo khi đầu tư vào cổ phiếu thì hãy chọn quỹ đầu tư chung, còn nếu bạn chưa thông thạo về quỹ đầu tư chung thì hãy chú ý đến quỹ đầu tư về chỉ số.

6. Nghiên cứu trước khi quyết định đầu tư

Kiến thức về kinh doanh của bạn càng am tường bao nhiêu thì công việc của bạn càng thuận lợi bấy nhiêu. Để đạt được điều này bạn phải học hỏi và chú ý đến các sự kiện có liên quan ảnh hưởng đến bạn, như những vấn đề tài chính cá nhân, những thay đổi về thuế…Ngoài ra, bạn cũng nên tìm hiểu mỗi khoản đầu tư phù hợp với danh mục đầu tư còn lại của bạn ra sao và với cả chiến lược của bạn như thế nào; đồng thời cũng cần biết những rủi ro đầu tư. Hãy cẩn thận khi nghe lời khuyên với mức lãi suất được đưa ra.

Nếu bạn tiếp tục đầu tư vào cổ phiếu, hãy tìm hiểu cụ thể về những công ty mà bạn đang xem xét đầu tư. Phải nghiên cứu kỹ càng trước khi muốn đầu tư. Nghiên cứu, nghiên cứu và nghiên cứu bằng cách đọc sách báo, thu thập thông tin từ những nguồn đáng tin cậy. Nếu có điều kiện, bạn nên tham gia vào các câu lạc bộ đầu tư hay những tổ chức, hiệp hội các nhà đầu tư quốc tế. Hãy đưa ra các chiến lược trước khi bạn đầu tư. Kiểm tra các dữ liệu trước đây. Thử một danh mục đầu tư, danh mục phân tích kỹ thuật, danh mục cổ tức, danh mục tăng trưởng lợi nhuận và giá cả, danh mục dự đoán, danh mục xu hướng và nhiều những danh mục khác nữa. Trong quá trình này bạn sẽ xác định được công việc nào là hữu ích cho bạn. Hãy rút ra bài học từ chính những sai lầm của mình và của những người khác.

Nếu bạn không có thời gian làm tất cả các việc trên, hãy xem xét quỹ đầu tư chung đặc biệt là quỹ đầu tư về về chỉ số.

7. Phát huy sở trường và ưu điểm

Những tính cách cá nhân sau sẽ giúp bạn đạt được thành công về tài chính:

- Tính kỷ luật: Phát triển một kế hoạch và thực hiện kế hoạch đó. Khi bạn tiếp tục học, bạn sẽ trở nên tự tin hơn và cảm thấy mình đang đi đúng hướng.

- Tự tin và bản lĩnh: Hãy đưa ra quyết định bằng ý chí chứ không phải bằng tình cảm. Phải nhớ rằng “ sai một ly, đi một dặm”, nếu bạn mắc các lỗi nhỏ thôi thì việc thua lỗ trong đầu tư là không thể tránh khỏi mặc dù bạn là nhà kinh doanh giỏi. Không nên suy đoán chủ quan mà hãy thường xuyên đánh giá và xem xét chiến lược kinh doanh dựa trên số liệu hay thực tế.

- Kiên nhẫn: Đừng để tình cảm xen vào chuyện kinh doanh. Đừng nên vội vàng đầu tư khi bạn chưa biết rõ hay chưa thấy yên tâm.

Những tính cách cá nhân sau sẽ khiến bạn khó đạt được những thành công về tài chính:

- Sợ hãi: Nếu bạn không sẵn sàng đối đầu với rủi ro thì bạn sẽ gặp khó khăn trong đầu tư - một trong những nguyên nhân gây nên lạm phát.

- Hám lợi: Giàu lên nhanh chóng là một điều tệ hại. Nếu những mong muốn của bạn hơi phi thực tế, bạn hãy tìm kiếm những cơ hội thực tế hơn.
Đây cũng chính là những lời khuyên để tránh đưa ra quyết định dựa trên tình cảm.

8. Hãy nhận sự giúp đỡ khi cần thiết

Hãy tự mình làm mọi việc, tuy nhiên khi cần thiết, bạn đừng ngần ngại khi nhận sự giúp đỡ của người khác. Nếu bạn cố gắng nhưng vẫn chưa đạt được hiệu quả như ý hay vẫn còn e ngại khi bắt tay vào công việc, hoặc không có đủ thời gian thì bạn hãy nhờ sự giúp đỡ của các cố vấn chuyên nghiệp.

Nhận diện các hành vi tiêu cực trên thị trường chứng khoán

Nhằm giúp bạn đọc cảnh giác trước những "cạm bẫy" thường trực trên thị trường chứng khoán, Đầu tư chứng khoán xin giới thiệu với bạn đọc một số hành vi tiêu cực thưởng xảy ra trên thị trường qua tổng kết kinh nghiệm của một số chuyên gia.

Tư vấn vì lợi ích cá nhân của nhà môi giới:

Do ý đồ cá nhân, nhà môi giới có thể sẽ tư vấn đầu tư không phù hợp với nhu cầu, khản năng tài chính và mục tiêu của khách hàng. Do đó, khách hàng cần nhận thức rằng, mình muốn được hướng dẫn đầu tư phù hợp với bản thân mình chứ không phải phù hợp với người môi giới. Mỗi khoản đầu tư được tư vấn đều cần có lời giải thích cặn kẽ, gồm cả việc khuyến cáo các rủi ro.

Vi phạm quy định giao dịch công bằng:

Các hoạt động sau đây bị xem là vi phạm những quy định liên quan đến giao dịch công bằng:

+ Đề nghị thực hiện việc đầu cơ chứng khoán mà không xem xét tình hình tài chính của khách hàng và đảm bảo khách hàng không chịu rủi ro.

+ Mở tài khoản khống chế thực hiện việc kinh doanh chứng khoán trái phép.

+ Thực hiện các giao dịch ngoài thẩm quyền được giao.

+ Đề nghị mua chứng khoán không thích hợp với khả năng chi trả của khách hàng.

+ Các hoạt động lừa đảo (chẳng hạn như giải mạo và cung cấp không đầy đủ hoặc không cung cấp số liệu thực tế)

Giao dịch thái quá:

Hành vi giao dịch thái quá có nghĩa là giao dịch thường xuyên và với số lượng lớn trên tài khoản của khách hàng nhằm mục đích nhận hoa hồng mà không nhằm đạt được các mục tiêu khách hàng đã đề ra. Đây là hành vi lạm dụng trách nhiệm uỷ quyền của khách hàng.

Một trong những biện pháp để ngăn chặn hành vi lạm dụng này là nhà đầu cần phải yêu cầu rất cả tài khoản mà mình uỷ quyền cho nhà môi giới chứng khoán phải được giám sát viên của công ty chứng khoán xem xét thường xuyên.

Vay và cho vay tiền và chứng khoán:

+ Vay tiền và vay chứng khoán của khách hàng: Các nhà môi giới chứng khoán bị cấm vay tiền hay chứng khoán từ khách hàng trừ phi khách hàng là ngân hàng hay các tổ chức tài chính có chức nằn thực hiện việc cho vay tiền và chứng khoán.

+ Cho khách hàng vay tiền và chứng khoán: Các nhà môi giới chứng khoán cũng bị cấm cho khách hàng vay tiền hay chứng khoán. Quy định này không áp dụng cho nghiệp vụ vay bảo chứng của các công ty chứng khoán hay việc các nhà môi giới chứng khoán cho vay theo nghiệ vụ thông thường.

Xuyên tạc:

Các nhà môi giới chứng khoán không được phép xuyên tạc, nói không đúng về bản thân hay về các dịch vụ của công ty mình đối với khách hàng tiềm năng. Không được phép xuyên tạc về:

-Trình độ, kinh nghiệm và học vấn.
- Loại hình dịch vụ phục vụ khách hàng.
-Các loại phí

Việc công bố không chính xác hay không công bố các sự kiện quan trọng liên quan đến những vấn đề trên cũng bị coi là xuyên tạc. Khách hàng sẽ phải khó khăn khi so sánh chất lượng dịch vụ giữa các công ty chứng khoán nói chung và các nhà môi giới nói riêng nếu khách hàng không được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác liên quan đến vấn đề chuyên môn.

Sử dụng các báo cáo, công trình nghiên cứu của công ty hoặc cá nhân khách:

Nhà môi giới và công ty chứng khoán không được phép sử dụng các nghiên cứu phân tích hay đề nghị do cá nhân hay công ty khác tiến hành mà không công bố rằng, các báo cáo này không phải do chính họ thực hiện. Nhà môi giới hay công ty chứng khoán có thể sử dụng các kết quả nghiên cứu trong các báo cáo hay phân tích của người khác nhưng không được tự nhận rằng, các báo cáo, nghiên cứu đó là của mình.

Chơi chứng khoán có lãi: một tỉ cách

Hiện có quá nhiều thông tin phân tích, bình luận việc làm ăn của doanh nghiệp nào đó đang có cổ phiếu mua bán trên thị trường. Một nửa sự thật không hẳn là sự thật, nhưng chừng đó cũng đủ đưa dân chơi cổ phiếu lạc vào mê hồn trận.

Thế giới của tin đồn

Hiện có quá nhiều thông tin phân tích, bình luận việc làm ăn của doanh nghiệp nào đó đang có cổ phiếu mua bán trên thị trường. Một nửa sự thật không hẳn là sự thật, nhưng chừng đó cũng đủ đưa dân chơi cổ phiếu lạc vào mê hồn trận.

Với “ma trận” thông tin như vậy, hiện nay chuyện chơi cổ phiếu chủ yếu có hai loại: chứng khoán trên sàn, ngoài sàn (còn gọi là OTC) và cổ phiếu phát hành lần đầu (IPO).

Cổ phiếu OTC hiện được xem là sôi động, nhất là của các nhà băng đang hút hàng. Nhưng để mua được cổ phiếu OTC của ngân hàng hay những công ty đang ăn nên làm ra, các nhà đầu tư “dễ tính” sẽ rất dễ bị “phơi áo” nếu không tìm hiểu kỹ. Với cổ phiếu IPO mua từ các doanh nghiệp cổ phần hóa đấu giá công khai, ai trả cao thì mua được nhưng chuyện rớt giá cũng rất dễ xảy ra, nên một khi đã bước vào người ta phải chấp nhận rủi ro.

Nhà báo Quốc Trường (một người am hiểu OTC) nhìn nhận: khi mua đấu giá IPO mà nếu thiếu kinh nghiệm, nhà đầu tư dễ bị mua nhầm giá cao và khi trả giá quá thấp dĩ nhiên sẽ không ai bán. Còn mua cổ phiếu OTC hoặc cổ phiếu trên sàn giá thường rất cao nên dễ bị lỗ. Vì vậy trước khi đầu tư, cần có hiểu biết cơ bản về cổ phiếu và tài chính. Sở dĩ phải nhấn mạnh đến chuyện kiến thức như trên vì phương thức mua bán trái phiếu kỳ hạn 15 ngày (repo) đang thu hút rất nhiều đối tượng rủng rỉnh tiền bạc tại TP.HCM.

Khách hàng đến công ty môi giới (công ty này trực thuộc một nhà băng rất bề thế) ký hợp đồng mua trái phiếu kỳ hạn 15 ngày. Đây là loại trái phiếu chính phủ đang niêm yết. Phía môi giới cam kết trong hợp đồng sẽ mua lại bằng giá bán lượng trái phiếu đã bán sau 15 ngày, cộng lãi suất 0,4625%/tháng (nếu khách hàng không có tài khoản tiền gửi) hoặc 0,4675%/tháng (nếu khách hàng có tài khoản tiền gửi). Như vậy lãi suất repo trái phiếu 15 ngày cao gần gấp đôi lãi suất tiết kiệm không kỳ hạn của ngân hàng nói chung. Trong trường hợp khách hàng cần bán lại trái phiếu trước ngày đáo hạn, hai bên có thể cùng thỏa thuận mức sinh lời cho họ theo số ngày mua trái phiếu thực tế.

Biết người biết ta

Nhà báo Thanh Hải (Thời báo Ngân hàng) có “chiêu” khác. Anh mang 140 cổ phần đã mua trước đó của một ngân hàng với mệnh giá 1 triệu đồng/cổ phần đến gõ cửa một công ty môi giới để thực hiện hợp đồng mua bán có kỳ hạn 3 tháng. Hải bán cho công ty toàn bộ số cổ phần nói trên chỉ với giá 2 triệu đồng/cổ phần trong khi theo thẩm định của chính công ty này, giá trên thị trường là 4 triệu đồng/cổ phần. Hải nhận được 280 triệu đồng. Bên công ty môi giới cam kết bán lại cho Hải đúng bấy nhiêu số cổ phần vào thời điểm hết hạn hợp đồng nói trên với giá 2,06 triệu đồng/cổ phần. Như vậy Hải chỉ trả thêm cho phía môi giới 8,4 triệu đồng (tương đương lãi suất 1%/tháng). Xem ra trong ba tháng ấy Hải đã có thêm 280 triệu đồng để đầu tư vào một loại cổ phiếu khác nào đó.

Dân Việt Nam mình có máu chơi vé số, chiều xổ mà không trúng coi như mất tiền mua tờ vé số hồi sáng. Còn chơi chứng khoán hiện nay dẫu còn i tờ chuyện lên sàn nhưng đồng vốn bỏ ra ấy vẫn chỉ còn là chuyện lãi ít hay nhiều thôi…

George Soros: một tay “che lấp bầu trời”

Trong những nhân vật có ảnh hưởng đáng ngờ đến thị trường chứng khoán thế giới, người ta nghĩ ngay đến George Soros. Họ tin rằng ông có thể một tay che cả bầu trời, làm mất giá bất kỳ đồng tiền mạnh nào, thậm chí gây ra một cuộc khủng hoảng kinh tế.

Năm 1990, lần đầu Soros bị nghi ngờ có dính líu tới vụ đổ vỡ của thị trường chứng khoán Nhật Bản. Tháng 9-1992, bằng khoản đầu tư trị giá 10 tỉ USD vào đồng bảng Anh (GBP), Soros chính là người đã làm cho GBP phải rút khỏi hệ thống tỉ giá hối đoái châu Âu (ERM). Giới tài chính quốc tế coi đó là “ngày thứ 4 đen tối” của nước Anh và ngược lại chỉ trong một đêm, tại căn biệt thự của mình ở đại lộ số 5 New York, Soros đã kiếm được 1 tỉ USD. Đồng GBP còn tiếp tục xuống giá nữa để Soros kiếm được gần 2 tỉ USD.

Năm 1997, George Soros lại xuất hiện trên tất cả các hàng tít lớn như là tác nhân gây nên cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ châu Á, từ Thái Lan rồi lan ra toàn châu Á và tràn đến phố Wall. Nước Nga cũng đã từng là nạn nhân của Soros trong cuộc khủng hoảng tài chính tháng 8-1998. Chỉ với việc Soros đã đưa ra lời bình luận không có lợi trong giờ đầu tiên giao dịch, chỉ số chứng khoán của Nga đã tụt ngay 12%. Năm ngày sau, đồng rúp đã mất tới 25% giá trị.

Theo các nhà phân tích, George Soros là nhà đầu cơ ngắn hạn, hoạt động kinh doanh mang tính trục lợi rất cao, đầu tư các khoản tiền lớn mang nhiều tính đánh bạc dựa trên những biến động của thị trường tài chính toàn cầu. Vì vậy, nhất cử nhất động của ông ta đều thu hút sự chú ý đặc biệt của chính phủ và ngân hàng trung ương các nước.

Định hướng tài sản trong đầu tư chứng khoán

Thế nào là tài sản thực và thế nào là tài sản tài chính? Nhà đầu tư nên đầu tư vào loại tài sản nào trên thị trường chứng khoán? Đó là câu hỏi mà các nhà đầu tư chứng khoán cần trả lời trước khi tiến hành các hoạt động đầu tư chứng khoán. Có một số nhà đầu tư đã nhầm lẫn khi trả lời câu hỏi trên. Kết quả là họ phải chịu những khoản thua lỗ không đáng có.

Tài sản thực là các loại tài sản trực tiếp tham gia quá trình sản xuất hàng hóa - dịch vụ của nền kinh tế như: đất đai, nhà xưởng, máy móc thiết bị, chất xám,...

Ngược lại, tài sản tài chính là các loại tài sản không tham gia trực tiếp quá trình sản xuất hàng hóa – dịch vụ, như tiền, chứng khoán và các loại giấy tờ có giá,... Các loại tài sản này chỉ là những chứng chỉ bằng giấy hoặc có thể chỉ là những dữ liệu trong máy tính, sổ sách.

Tài sản tài chính yêu cầu cao về lợi tức mà các tài sản thực tạo ra. Nói cách khác, tài sản thực tạo ra lợi tức thuần cho nền kinh tế, còn tài sản tài chính thì định ra sự phân phối lợi tức hoặc của cải giữa các nhà đầu tư.

Các nhà đầu tư đem của cải của mình đi mua các loại chứng khoán (tài sản tài chính). Những người phát hành chứng khoán (công ty, chính phủ,...) sử dụng số tiền huy động được từ việc phát hành chứng khoán để đầu tư mua tài sản thực như nhà xưởng, máy móc thiết bị, công nghệ, hàng hoá và thương quyền. Khi đó, thu nhập từ chứng khoán của các nhà đầu tư chủ yếu từ lợi tức do các tài sản thực tạo ra và các tài sản thực này thì được tài trợ chủ yếu bằng việc phát hành chứng khoán.

Hàng hóa giao dịch trên thị trường chứng khoán là các tài sản tài chính, không là tài sản thực. Tùy theo ý chí và mục đích đầu tư¬, các nhà đầu tư có thể lựa chọn đầu tư vào các loại chứng khoán sau:

Chứng khoán lợi tức cố định:

Chứng khoán này được trả lợi tức cố định hàng năm như trái phiếu chính phủ, trái phiếu công ty,... Thông thường, lợi tức thấp do rủi ro rất thấp nếu tình hình tài chính của công ty tốt và lành mạnh.

Chứng khoán vốn (cổ phiếu thường):

Cổ tức tùy thuộc vào kết qủa hoạt động kinh doanh của công ty hàng năm. Nếu công ty hoạt động hiệu quả, giá trị cổ phần vốn tăng, ngư¬ợc lại nếu hiệu quả kém thì giá trị cổ phần vốn sẽ giảm. Do vậy, đầu tư vào loại chứng khoán này luôn gắn liền với hiệu quả kinh doanh và tài sản thực của công ty. Do đó, mức độ rủi ro khá cao. Tuy nhiên, nếu phân tích và dự đoán chính xác hiệu quả hoạt động kinh doanh của công ty thì mức lợi nhuận thu được từ cổ tức và giá trị cổ phần đầu tư có thể rất cao, đôi khi trong khoảng thời gian rất ngắn.

Chứng khoán có điều kiện:

Chứng khoán này là các hợp đồng quyền lựa chọn (option) và các hợp đồng tương lai (future), cung cấp những khoản thanh toán được xác định trước theo giá của các tài sản khác như giá trái phiếu, cổ phiếu hay hàng hoá. Loại chứng khoán này hiện nay rất thông dụng trên thị trường chứng khoán các nước do được sử dụng linh động và thuận tiện trong các giao dịch trên thị trường.

Mua chứng khoán một cách khôn ngoan

Bắt đầu hoạt động đầu tư vào thị trường chứng khoán quả là không mấy dễ dàng. Mở tài khoản ở hãng tư vấn đầu tư sẽ rất tốn kém. Mua các loại chứng khoán khác nhau cũng đòi hỏi phải xây dựng một danh mục đầu tư đa dạng.

Cách tốt nhất để bắt đầu "buôn" chứng khoán là dùng chiến lược gọi là bình quân giá chi phí đôla (dollar-cost averaging). Đây là một thuật ngữ thường dùng để thực hiện các khoản đầu tư vào một chứng khoán thường xuyên và có hệ thống mà không tính đến yếu tố giá cả.

Các cuộc nghiên cứu đã cho thấy rằng các nhà đầu tư theo chiến lược đó thường có khuynh hướng phải trả mức giá thấp hơn những người mua chứng khoán theo số lượng lớn. Chiến lược này khá hữu hiệu, đặc biệt đối với ngành có độ giao động cao như ngành công nghệ. Sở dĩ như vậy là bởi vì cùng 100$ một tháng có thể mua được nhiều chứng khoán hơn khi giá xuống và sẽ mua được ít chứng khoán hơn khi giá lên.

Có rất nhiều cách để thiết lập nên những khoản đầu tư chứng khoán theo hệ thống. Cách thứ nhất có thể là thực hiện việc mua vào chứng khoán liên tục thông qua một nhà môi giới giảm giá trên mạng. Hoặc là nhà đầu tư có thể sử dụng dịch vụ của các nhóm hỗ trợ nhà đầu tư về chứng khoán.

Nguyên tắc quan trọng nhất khi đầu tư chứng khoán là phải chấp hành nghiêm chỉnh những quy tắc đã đề ra và thiết lập những khoản đầu tư thường xuyên trong quỹ chứng khoán của bạn mỗi tháng, bất kể là khoản đầu tư ấy nhỏ đến mức nào. Và sau đó, bạn hãy bình tĩnh vượt qua những "thử thách cam go" của thị trường.

Mua cổ phiếu, chú ý thanh khoản

Nhiều nhà đầu tư sở hữu lượng cổ phiếu có giá trị hàng trăm triệu đồng, nhưng chúng chỉ là những con số. Muốn bán thì không ai mua.

Lý do? Vì họ đang sở hữu những cổ phiếu có tính thanh khoản kém

Chọn những ông lớn

Theo thuật ngữ của thị trường chứng khoán thì cổ phiếu có tính thanh khoản là cổ phiếu dễ được chuyển đổi thành tiền trên thị trường, tức cổ phiếu dễ bán. Và trên thị trường hiện nay hầu hết cổ phiếu có tính thanh khoản cao đều là cổ phiếu của các ông lớn.

Có điều, những cổ phiếu có khả năng thanh khoản cao không hẳn là cổ phiếu có lượng giao dịch nhiều nhất. Như cổ phiếu SIB chẳng hạn, theo thống kê từng phiên của Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Tp.HCM trước đây người ta thấy cổ phiếu STB mỗi phiên giao dịch trên nửa triệu cổ phiếu, có phiên lên đến 1,3 triệu cổ phiếu.

Thế nhưng, thời gian gần đây do cổ phiếu này được nhiều người tìm mua mà cổ đông thì muốn nắm giữ không bán ra khiến lượng giao dịch tụt xuống còn hơn 40.000 cổ phiếu.

Có thể giải thích hiện tượng này như sau: một thời gian, cổ phiếu STB của Sacombank gần như không tăng giá. Nên khi STB rục rịch tăng giá, có những người không nắm kỹ thông tin, thấy cổ phiếu tăng giá vội bán đi kiếm chênh lệch. Phiên 17/1 và 18/1 lượng giao dịch của STB lên đến hơn 1,1 triệu cổ phiếu. Nhưng rồi đến khi Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Tp.HCM thông báo chính thức việc Sacombank sẽ cho quyền mua cổ phiếu theo tỷ lệ 2 cổ phiếu cũ được mua thêm 1 cổ phiếu mới với giá 15.000 đồng/cổ phiếu, thì những cổ đông bán vội mới bật ngửa ra là mình đã bán hớ. Họ vội vã mua vô, nhưng đến thời điểm này thì còn bao nhiêu người bán!

Một số cổ phiếu trong thời gian qua luôn nằm trong bảng “tốp 5” gồm VNM (Vinamilk), VSH (Thủy điện Vinh Sơn Sông Hinh), REE, PVD (Khoan và Dịch vụ khoan dầu khí). Tuy nhiên, danh mục “tốp 5” được điều nghiên trong tháng 1/2007 của các chuyên gia thì chỉ có 3 “ghế” thành viên thường trực là STB, VSH và VNM, còn 2 “ghế” thành viên không thường trực thì được thay đổi bởi các cổ phiếu có tính thanh khoản khá như TDH, GMD, CII, BMP...

Mua OTC cũng cần quan tâm tính thanh khoản

Tất nhiên, cổ phiếu đã lên sàn giao dịch, niêm yết tại Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Tp.HCM hay đăng ký giao dịch tại Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Hà Nội đều mang tính thanh khoản cao hơn khi còn là cổ phiếu ở thị trường tự do (OTC).

Với cổ phiếu ở thị trường OTC khi có thông tin sắp được lên sàn thì thị giá tăng lên rõ rệt, nhiều người săn mua nên dễ bán. Mức chênh lệch giữa cổ phiếu OTC và cổ phiếu niêm yết có thể tăng gấp 2 lần. Cụ thể như cổ phiếu TDH của Công ty Cổ phần Nhà Thủ Đức trước khi lên sàn giao dịch ở mức giá 120.000 đồng/cổ phiếu, nhưng chào sàn tại mức giá 300.000 đồng/cổ phiếu; hay như FPT lúc còn là cổ phiếu OTC được “cò chứng khoán” chào bán tại giá 240.000 đồng/cổ phiếu thì lên sàn với giá 400.000 đồng/cổ phiếu, gấp 40 lần mệnh giá.

Những sự kiện trên đã làm cho nhà đầu tư lao vào mua những cổ phiếu OTC vì cho rằng có mức lãi cao. Nhưng thực tế, thị trường chứng khoán không có công thức nhất định. Có khi cổ phiếu đấu giá chính thức lần đầu ra thị trường đạt mức giá rất cao nhưng sau đó ngoài thị trường tự do giới “cò” chào bán giá thấp hơn, vẫn không bán được.

Điều đó có nghĩa người mua nên cẩn trọng tìm hiểu thông tin cặn kẽ. Không thể mua theo phong trào, đến lúc cần lại không bán được.

Quỹ đầu tư - lựa chọn thích hợp?

Lợi nhuận khổng lồ từ đầu tư chứng khoán đang tạo sức hấp dẫn đặc biệt với người dân. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán là một dạng thị trường cao cấp ẩn chứa nhiều rủi ro ngay cả với giới đầu tư chuyên nghiệp.

Gửi tiền vào đâu để vừa có lợi nhuận cao, vừa giảm thiểu rủi ro là nhu cầu của đa số nhà đầu tư cá nhân thiếu kinh nghiệm.

Thiếu kiến thức, rủi ro lớn

Từ trung tuần tháng 11/2006 đến nay, thị trường chứng khoán Việt Nam chứng kiến "cơn lốc" tăng giá cổ phiếu của các công ty trên cả hai thị trường niêm yết và phi tập trung.

Sự giao dịch sôi động khiến chỉ VN-Index liên tục xác lập những kỷ lục, ngày 6/2/2007 chỉ số VN-Index đã đạt con số " ngất ngưởng " 1091,38, số lệnh mua bán cũng tăng mạnh làm cho tổng giá trị giao dịch lên đến con số gần một nghìn tỉ mỗi phiên.

Trên thị trường OTC giá cổ phiếu cũng tăng lên gấp nhiều lần, đặc biệt có những buổi chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng của các công ty có số lượng nhà đầu tư đăng ký và lượng đặt mua vượt ngoài mong đợi của tổ chức bảo lãnh cũng như công ty chào bán, giá thành công bình quân của một số công ty vượt ngoài sự "tưởng tượng" của các nhà chuyên môn hay cá nhân có kinh nghiệm.

Hậu quả dẫn đến là rất nhiều người bỏ quyền mua và chịu mất số tiền đặt cọc. Tuy không phải tất cả, nhưng giá nhiều cổ phiếu tăng cao đến mức mà nhiều nhà đầu tư chuyên nghiệp đánh giá là đã vượt khỏi giá trị thực rất nhiều.

Lợi nhuận từ việc mua bán cổ phiếu lôi kéo đối tượng tham gia mua bán tăng lên theo cấp số nhân. thị trường chứng khoán thu hút được nhiều đối tượng nhà đầu tư là điều đáng mừng, tuy nhiên cũng không ít những nỗi băn khoăn đặt ra. Một trong những băn khoăn đó là sự tham gia của nhiều người dân mà họ không có nhiều kiến thức về cổ phiếu hay thị trường chứng khoán.

Những đối tượng này thường mua bán cổ phiếu theo sự mách bảo của người khác và có tính bầy đàn. Đây là nguyên nhân làm cho nhiều cổ phiếu trên cả thị trường niêm yết và OTC cao hơn nhiều so với giá trị nội tại, là một nhân tố làm cho thị trường phát triển không bền vững. Nếu thị trường có những biến động thì đây là những người đầu tiên chịu những tổn thất nặng nề.

Thị trường bỏ ngỏ

Kiếm lợi từ việc đầu tư cổ phiếu là nhu cầu chân chính của mọi người dân. Đồng thời, cũng không thể trông mong hay yêu cầu tất cả mọi người phải trang bị đầy đủ những kiến thức khi tham gia. Những đối tượng này rất cần sự xuất hiện của các tổ chức chuyên nghiệp, nơi có thể uỷ thác số vốn của mình cho những người có chuyên môn và kinh nghiệm.

Khi mua các chứng chỉ quỹ, hay uỷ thác vốn của mình cho các tổ chức chuyên nghiệp, người dân tham gia vào thị trường chứng khoán có thể yên tâm hơn vì đồng tiền của mình đã được gửi cho những người chuyên nghiệp. Xu hướng này là một tất yếu của một thị trường chứng khoán phát triển.

Tuy nhiên thực trạng hiện nay, những tổ chức hay quỹ đầu tư trong nước rất ít. Tại các buổi chào giá của một số công ty, rất nhiều nhà đầu tư có nhu cầu sử dụng dịch vụ uỷ thác đầu tư đã tìm đến những công ty tài chính nhưng thường bị từ chối do đã hết suất. Đã có hiện tượng chào bán suất uỷ thác đầu tư với số mức tiền lên đến hàng chục triệu đồng.

Hiện trên sàn cũng chỉ có duy nhất hai chứng chỉ quỹ BF1 và VF1. Các chứng chỉ quỹ này có quy mô giao dịch rất lớn ở mỗi phiên, chứng tỏ nhu cầu gửi vốn cho các tổ chức chuyên nghiệp của người dân rất cao.

Những nhân vật không thể thiếu trên thị trường chứng khoánTrải qua hàng trăm năm lịch sử hình thành, thị trường chứng khoán đến nay vẫn không ngừng phát triển và ngày càng khẳng định là một kênh huy động vốn hữu hiệu của nền kinh tế. Cùng với những tiến bộ của khoa học kỹ thuật và yêu cầu về sự đa dạng trong các hoạt động đầu tư, đến nay nhiều loại thị trường đã ra đời với các hình thức tổ chức thị trường từ đơn giản (thị trường chứng khoán phi tập trung) đến hiện đại và hết sức chặt chẽ (thị trường chứng khoán tập trung).

Thị trường chứng khoán không thể thiếu những thành viên hoạt động của mình. Khi đề cập đến các hình thức tổ chức thị trường không thể không nhắc đến vai trò của các chuyên gia và các nhà tạo tập thị trường trong việc tạo lập sự công bằng, hiệu quả và trật tự trên mỗi thị trường này.

Vai trò của chuyên gia chứng khoán trên thị trường chứng khoán giao dịch tập trung.

Mục tiêu của các Sở giao dịch là tạo lập một môi trường giao dịch chứng khoán (chứng khoán) an toàn và hiệu quả, trong đó các nhà đầu tư phải được đối xử công bằng, được cung cấp thông tin tương xứng nhằm hỗ trợ kịp thời cho các quyết định đầu tư¬.

Trên thị trường chứng khoán giao dịch tập trung, chuyên gia chứng khoán là những người hoạt động chuyên môn nhằm duy trì sự công bằng, cạnh tranh và hiệu quả về một loại chứng khoán đã niêm yết. Ngoài ra, các chuyên gia còn là sự kết nối giữa các nhà môi giới với các lệnh đặt mua và bán trên thị trường chứng khoán, hỗ trợ cho các giao dịch được thực hiện an toàn và hiệu quả.

Một giao dịch được thực hiện khi giá cả đã hợp lý, để đạt được mức giá hợp lý thì các lệnh đều phải chuyển qua các chuyên gia phụ trách. Vai trò của các chuyên gia được thể hiện qua các hoạt động sau:

- Vai trò là đại lý của các nhà môi giới: Công việc của chuyên gia là thực hiện lệnh cho các nhà môi giới đối với loại chứng khoán mà họ phụ trách. Nếu một khách hàng tiến hành đặt lệnh thông qua nhà môi giới, trong trường hợp lệnh giới hạn không thể thực hiện được, nhà môi giới sẽ chuyển lệnh này sang các chuyên gia, các chuyên gia sẽ trở thành người đại diện cho nhà môi giới đối với lệnh đó tại sàn giao dịch.

- Vai trò là nhà đấu giá: Trong toàn bộ phiên giao dịch, các chuyên gia sẽ đ¬ưa ra một mức giá chào mua - chào bán tốt nhất, trên cơ sở đó đến đầu mỗi phiên giao dịch họ thiết lập một mức giá giao dịch hợp lý đối với từng loại chứng khoán trên cơ sở cung - cầu về loại chứng khoán đó. Hoạt động này nhằm bảo đảm trật tự thị trường đối với từng loại chứng khoán mà họ phụ trách, đồng thời hạn chế sự dao động về giá cả của chứng khoán đó.

- Vai trò là nhà kinh doanh: Các chuyên gia thực hiện giao dịch tại một mức giá nằm trong khoảng giá chào mua cao nhất và giá chào bán thấp nhất. Họ là người chịu trách nhiệm giảm thiểu sự chênh lệch giữa lệnh mua và lệnh bán. Việc mua và bán này được thực hiện theo h¬ướng của thị trường cho đến khi sự chênh lệch được cân bằng trở lại.
Trong trường hợp xảy ra biến cố về lệnh, về giá cả... tại thị trường giao dịch tập trung, vai trò của các chuyên gia trở nên rất quan trọng trong việc chủ động điều chỉnh các biến cố về trạng thái cân bằng và ổn định.

Vai trò của các nhà tạo lập thị trường trên thị trường phi tập trung.

Nhà tạo lập thị trường là người thực hiện chức năng duy trì thị trường cho một loại chứng khoán. Chẳng hạn, đối với chứng khoán A là chứng khoán không niêm yết và được mua bán trên thị trường phi tập trung (OTC). Nhà tạo lập thị trường là người đặt ra mức giá bán chứng khoán A cho bên mua với sự thách giá trên cơ sở tương ứng với mức giá mà bên bán (khách hàng của họ) yêu cầu.

Sau khi nhà đầu tư đặt lệnh mua bán chứng khoán A trên thị trường OTC, nhà môi giới sẽ chuyển lệnh này tới nhà kinh doanh (thuộc bộ phận kinh doanh của công ty môi giới). Nhà kinh doanh sẽ tìm kiếm người có thể bán số chứng khoán A (nhà môi giới bên bán). Lúc này, nhà môi giới bên bán đóng vai trò là người tạo lập thị trường cho chứng khoán A.

Thực tế là có nhiều nhà môi giới sẵn sàng bán chứng khoán A và như vậy sẽ có rất nhiều nhà tạo lập thị trường đối với chứng khoán A tương đư¬ơng với các mức "thách giá" khác nhau. Nhà kinh doanh bắt đầu tiến hành th¬ương l¬ượng về giá cả của chứng khoán A với các nhà tạo lập thị trường để có thể đạt được mức giá tối ư¬u. Giao dịch sẽ được thực hiện khi nhà kinh doanh tìm được nhà tạo lập thị trường bán số chứng khoán A với mức giá thấp nhất.

Thông th¬ường các nhà tạo lập thị trường là những nhà môi giới đã được đăng ký. Tuy nhiên, không phải tất cả các nhà môi giới đã đăng ký đều là những nhà tạo lập thị trường. Để có thể trở thành một nhà tạo lập thị trường thì người môi giới phải thực sự quan tâm đến việc tạo dựng thị trường cho một loại chứng khoán.

Vai trò của các nhà tạo lập thị trường được thể hiện thông qua các hoạt động sau:

- Duy trì tính linh hoạt của thị trường đối với một loại chứng khoán khi chứng khoán đó được phát hành ra thị trường.
- Tăng khả năng thực hiện giao dịch một loại chứng khoán có thể sinh lời do sự cạnh tranh về giá cả đặt ra giữa các nhà tạo lập thị trường khác nhau đối với cùng loại chứng khoán đó.
- Thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư tới một loại chứng khoán không niêm yết trên thị trường.
- Tăng tính linh hoạt của thị trường đối với một loại chứng khoán khi tăng số l¬ợng các nhà tạo lập thị trường.

Các chuyên gia cũng có thể trở thành "nhà tạo lập thị trường" đối với một loại chứng khoán cụ thể trong điều kiện phải chịu sự kiểm soát chặt chẽ. Sự kiểm soát này sẽ hạn chế được các sai phạm nếu họ lạm dụng quyền hành độc quyền của mình tại Sở giao dịch.

Bên cạnh đó, các nhà tạo lập thị trường có xu hư¬ớng cạnh tranh với nhau do luôn có nhiều nhà tạo lập thị trường đối với một chứng khoán, do đó thị trường OTC được đánh giá là có khả năng tự điều chỉnh tốt hơn thị trường giao dịch chứng khoán tập trung.

Cả chuyên gia chứng khoán và nhà tạo lập thị trường đều được tiếp cận với các thông tin đặc biệt do họ thư¬ờng xuyên tiếp cận trực tiếp với các thông tin trên sổ lệnh, vì vậy họ có nhiều khả năng bị "rò rỉ" thông tin khi có sự biến động thị trường. Nếu không bị cấm, các chuyên gia và các nhà tạo lập thị trường có thể sử dụng các thông tin này (bao gồm các thông tin nội bộ) để thực hiện kinh doanh cho chính họ nhằm thu lợi nhuận. Đó cũng chính là lý do tại sao những đối t¬ượng này bị kiểm soát chặt chẽ. Một yêu cầu khác nữa là họ phải công bằng với tất cả các nhà đầu tư¬, không được phép thiên vị bất cứ bên nào.

Ngày nay, trên thế giới có nhiều loại thị trường mới ra đời như thị trường cổ phiếu, thị trường trái phiếu, thị trường tương lai, thị trường quyền chọn... cùng với sự hỗ trợ của các phương thức giao dịch đa dạng đã không ngừng thúc đẩy sự phát triển của hệ thống thị trường chứng khoán, góp phần vào sự công bằng, hiệu quả và trật tự đối với các giao dịch tại các thị trường này... Vì vậy vai trò của các chuyên gia và các nhà tạo lập thị trường là luôn được khẳng định.

Không thể chọn nhà đầu tư chiến lược ồ ạt

Ngày 13/2 tại Hà Nội, ông Nguyễn Đức Vinh, Tổng giám đốc ngân hàng cổ phần kỹ thương (Techcombank) đã trao đổi với báo giới về việc thành lập công ty chứng khoán và cách chọn nhà đầu tư chiến lược của ngân hàng này.

- Thưa ông, vì sao tới thời điểm này NH mới có kế hoạch thành lập công ty chứng khoán, trong khi các NH khác đã làm điều này từ lâu ?ư

Ông Nguyễn Đức Vinh: Thực ra chúng tôi đã có kế hoạch từ năm ngoái, nhưng do ban lãnh đạo muốn tập trung để củng cố hoạt động của NH thương mại, không muốn dàn trải quá nhiều. Chúng tôi xác định rằng mình phải làm tốt nghề NHTM, tập trung vốn và nhân lực phục vụ DN và dân cư.'

Đến thời điểm này chúng tôi mới quyết định sẽ thành lập công ty chứng khoán vào năm 2007, nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng là các nhà đầu tư. Nếu chúng ta không đáp ứng nhu cầu này thì nhà đầu tư sẽ tìm đến các NH khác.

- Ông có thể nói rõ hơn về hình thức và quy mô của công ty này ?

Về hình thức, công ty chứng khoán này là công ty cổ phần với vai trò chủ đạo của Techcombank,

phấn đấu trở thành một công ty chứng khoán chuyên nghiệp, hoạt động lâu dài và bền vững chứ không phải chỉ vì mục đích tranh thủ lúc thị trường đang biến động mạnh như hiện nay để kiếm lời.

Còn quy mô vốn thì phải đáp ứng nhu cầu của luật pháp: mức tối thiểu là 200 tỉ đồng, mức hoàn thiện tất cả các chức năng của một công ty chứng khoán là 300 tỉ đồng.

Ông đánh giá như thế nào về quy mô vốn của các NHTM cổ phần VN và việc đồng loạt tăng vốn của các NH trong thời gian qua ?

Tôi cho rằng quy mô vốn của các NH Việt Nam hiện vẫn quá nhỏ, kể cả việc hai năm gần đây các NH tăng vốn rất mạnh. Vì thế NHNN cũng đã có quy định tăng vốn bắt buộc, từ năm 2008 trở đi tất cả các ngân hàng đều phải có vốn 1.000 tỉ đồng và đến năm 2010 là 3.000 tỉ đồng.

Việc tăng vốn của các NH, theo tôi, là hoàn toàn hợp quy luật, chỉ có điều các NH sẽ tăng như thế nào, bởi khi tăng vốn tạo ra cơ hội rất nhiều, đồng thời cũng tạo ra sức ép để làm sao cho bộ máy, mạng lưới hoạt động ổn định, đảm bảo hiệu quả của đồng vốn. Không thể nào mỗi năm tăng vốn tới 2-3 lần mà lợi nhuận cũng tăng tương ứng được. Trên thế giới mức tăng trưởng 20-30% là quá tốt, còn ở VN vừa qua, trong giai đoạn quá độ mức tăng trưởng có thể đạt tới 50-60% nhưng về lâu dài sẽ khó duy trì mức tăng này.

Riêng Techcombank đã tăng vốn hai lần trong năm qua lên trên 1.700 tỉ đồng và dự kiến sẽ tiếp tục tăng lên 2.700 tỉ đồng vào cuối năm nay.

- Để phát triển lâu dài, các NH thường lựa chọn các nhà đầu tư chiến lược, vậy tiêu chí nào để lựa chọn các nhà đầu tư này ?

Tôi cho rằng việc hợp tác với các đối tác nước ngoài đang là một xu hướng hợp lý bởi bản thân các NH, các DN VN còn quá nhỏ, việc hợp tác đó sẽ giúp họ vươn ra nước ngoài trong tương lai, và thậm chí để tồn tại và hoạt động có hiệu quả trên địa bàn nội địa khi các rào cản về thương mại, đầu tư được dỡ bỏ bởi VN đã gia nhập WTO.

Tuy nhiên, tôi cũng muốn nhấn mạnh việc hợp tác với nước ngoài chỉ có hiệu quả khi chúng ta có sự chuẩn bị tốt, bởi các NH nước ngoài, các tổ chức tài chính nước ngoài muốn vào VN và biến các NH VN thành các ngân hàng con của họ. Nếu chúng ta chỉ bằng lòng với việc giá cổ phiếu tăng lên và hoàn toàn bán lại cho họ thì đó là chiến lược quá đơn giản . Phần lớn các ngân hàng nghiêm túc đều muốn xây dựng thương hiệu riêng, của người VN.

Chúng ta cũng không thể lựa chọn nhà đầu tư chiến lược một cách ồ ạt bằng cách bán cho người trả giá cao nhất mà cần phải đánh giá bằng sự hài hoà trong cơ cấu tổ chức, trong chiến lược sản phẩm và đặc biệt là sự hài hoà trong chiến lược kinh doanh của các bên tại VN, tránh đối đầu.

Tôi cho rằng chúng ta cần xây dựng một hệ thống, một bộ máy con người có thể đánh giá, tiếp nhận những sự hỗ trợ của các đối tác nước ngoài và có như vậy chúng ta mới có thể lớn mạnh cùng các đối tác chiến lược. Bản thân Techcombank cũng cho rằng, chúng tôi cần đối tác chiến lược hơn là nhà đầu tư tài chính. Tới nay Techcombank mới có duy nhất HSBC là đối tác chiến lược và chúng tôi cho rằng đối tác chiến lược thì không thể có quá nhiều.

- Hiện nay nhiều NHTM quốc doanh như Vietcombank, BIDV ... đang tiến hành cổ phần hoá và có kế hoạch niêm yết cổ phiếu trên TTCK, vậy  Techcombank có kế hoạch lên sàn hay không ?

NH quốc doanh chuẩn bị cổ phần hoá là xu hướng chung, chuyển từ sở hữu Nhà nước sang sở hữu toàn dân. Chúng tôi đã là một NH cổ phần, còn việc có niêm yết trên TTCK hay không còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Việc niêm yết để đáp ứng nhu cầu huy động vốn và đảm bảo tính thanh khoản của cổ phiếu, tính minh bạch...nên tôi cho rằng việc đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn như của các DN niêm yết quan trọng hơn việc Techcombank có niêm yết hay không.

- Xin cảm ơn ông !

Techcombank tiếp tục định hướng NH bán lẻ
Theo kế hoạch, năm 2007 Techcombank sẽ tiếp tục hướng tới các cá nhân, các DN nhỏ và vừa. Để thực hiện định hướng này, Techcombank sẽ đầu tư đồng bộ cả về sản phẩm, nhân sự, mạng lưới, công nghệ và quản trị DN.

Đấu giá cổ phiếu lần đầu: Nên phân tích kỹ thông tin

Trong tháng 3/2007, nhiều doanh nghiệp nhà nước trong ngành điện, dầu khí, dệt may, rượu bia... sẽ tiếp tục bán đấu giá cổ phiếu lần đầu ra công chúng để thực hiện cổ phần hóa và tiến tới niêm yết cổ phiếu trên thị trường chứng khoán.

Những cuộc đấu giá cuối năm qua cho thấy một làn sóng ào ạt những nhà đầu tư cá nhân muốn mua cổ phiếu bằng được mà không cần phân tích thông tin thị trường, bản cáo bạch và tham vấn ý kiến chuyên gia.

Cuộc đấu giá cổ phiếu của Cadivi vừa qua là một minh chứng điển hình.

Ngay ngày đầu tiên đăng ký tham dự đấu giá cổ phiếu của Công ty Dây và Cáp điện Việt Nam (Cadivi) tại Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn (SSI), lượng người kéo đến ùn ùn làm tắc nghẽn và chật cứng cửa ra vào của SSI (tổng cộng có 4.064 nhà đầu tư cá nhân tham gia đăng ký đấu giá).

Trước cuộc đấu giá cổ phiếu Cadivi, đầu tháng 1/2007, Công ty Cổ phần Dây và Cáp điện Việt Nam (Taya) đã công bố thông tin và giải trình nguyên nhân dẫn đến tình trạng thua lỗ trong quý IV/2006. Rất đông nhà đầu tư cá nhân “không thèm” đoái hoài đến thông tin về Taya, bản cáo bạch của Cadivi và sự cạnh tranh rất khốc liệt trên thị trường dây và cáp điện, họ đặt mua cổ phiếu Cadivi với giá gấp 18 lần giá khởi điểm, có người đặt mua với giá “điên rồ” (có thể do nhầm lẫn) là 44,6 triệu đồng/cổ phiếu trong khi giá khởi điểm chỉ có 11.000 đồng/cổ phiếu.

Trong cuộc đấu giá, tất cả các nhà đầu tư là tổ chức đều không trúng do họ phân tích, đánh giá kỹ lưỡng những thông tin và đặt mua với mức giá “vừa phải”, hứa hẹn thu lợi nhuận về lâu dài. Nhà đầu tư nước ngoài tham gia đấu giá cổ phiếu Cadivi rất ít và chỉ trúng có 16.000 cổ phiếu với giá trúng thầu thấp nhất.

Tại sao nhà đầu tư là tổ chức không ai trúng đấu giá cổ phiếu Cadivi? Theo một số chuyên gia tài chính, thị trường, ngành sản xuất dây và cáp điện không “ngon ăn” như nhận xét của nhiều nhà đầu tư cá nhân mới tham gia thị trường chứng khoán.

Thị trường dây và cáp điện Việt Nam đang cạnh tranh rất quyết liệt, tiềm ẩn nhiều rủi ro, điều này có thể nhận thấy qua những thông tin sau:

Giá nguyên liệu đầu vào (chủ yếu là đồng và nhôm) thăng giáng quá thất thường là một rủi do đầu tiên của các công ty sản xuất dây và cáp điện. Theo Công ty Taya (công ty có vốn đầu tư nước ngoài đầu tiên lên sàn giao dịch Tp.HCM), quý IV/2005, giá đồng thế giới ở mức thấp, chỉ có 4.500 USD/tấn, quý I và II/2006 tăng đột biến, lên tới 7.200 USD/tấn, tăng 90% so với giá bình quân năm 2005, quý III/2006 tăng lên mức kỷ lục là 8.000 USD/tấn và quý IV/2006 lại đột ngột sụt còn 6.700 USD/tấn.

Theo Hội đồng Quản trị Công ty Taya, sự tăng giá nguyên liệu đồng thế giới trong thời gian qua là do thị trường Trung Quốc thu hút nguyên liệu đồng quá lớn, lượng đồng nhập khẩu của Trung Quốc tăng mạnh (Trung Quốc hiện chiếm 1/5 lượng tiêu thụ đồng nguyên liệu của toàn thế giới), cộng thêm vào đó là khả năng kìm hãm giá cả và đầu cơ của các quỹ đầu tư tại các sàn giao dịch kim loại trong nước và trên thế giới.

Hiện nay, tại Việt Nam, ngành sản xuất dây và cáp điện phải nhập khẩu toàn bộ nguyên liệu đầu vào đồng và nhôm nên phụ thuộc rất lớn vào biến động của giá thị trường thế giới và tình trạng đầu cơ của các quỹ đầu tư trên sàn giao dịch kim loại London, sàn giao dịch kim loại quy mô lớn nhất thế giới.

Một rủi ro rất lớn nữa của các công ty sản xuất dây và cáp điện ở Việt Nam là thị trường ngày càng cạnh tranh quyết liệt giữa các công ty trong nước, công ty có vốn đầu tư nước ngoài và hàng nhập khẩu từ các nước ASEAN.

Theo khảo sát sơ bộ của Cadivi, hiện nay ở Việt Nam có trên 130 nhà sản xuất dây và cáp điện lớn, nhỏ có thể chia thành các nhóm đối thủ cạnh tranh sau: các doanh nghiệp dây và cáp điện thuộc doanh nghiệp nhà nước và thuộc Bộ Quốc phòng khoảng 10 doanh nghiệp, gồm: Công ty Cơ điện Trần Phú, Công ty Thiết bị điện Đông Anh, Xí nghiệp Vật liệu cách điện Hải Phòng (Sicadi), Công ty Elmaco (Bộ Thương mại), Công ty Điện dân dụng Hà Nội (nay đổi tên là Công ty Thiết bị kỹ thuật điện).

Phần lớn các công ty, xí nghiệp là doanh nghiệp nhà nước đều có các ưu thế rất lớn như vốn do Nhà nước cấp, phần lớn thiết bị được chú ý đầu tư mới, có cán bộ kỹ thuật và quản lý có kinh nghiệm thương trường.

Cho đến nay, phía Bắc có khoảng 25 cơ sở và phía Nam có trên 80 cơ sở và doanh nghiệp tư nhân sản xuất dây và cáp điện, được đầu tư máy móc thiết bị tương đối hoàn chỉnh, năng suất trung bình cao, điển hình là các công ty như: Công ty TNHH Tân Cường Thành, Công ty TNHH Đại Long, Công ty TNHH Tân Nghệ Nam, Công ty TNHH Liên Đạt, Công ty TNHH Thịnh Phát, Công ty TNHH Kiện Năng, Công ty TNHH Lioa, Công ty Cổ phần Tự Cường, Công ty TNHH Hoàng Sơn.

Các công ty có vốn đầu tư nước ngoài có 14 doanh nghiệp gồm: công ty 100% vốn nước ngoài sản xuất dây và cáp điện: Công ty Cổ phần Dây cáp điện Taya Việt Nam (Đài Loan), Công ty Cáp điện Evertop (Đài Loan); công ty liên doanh gồm: Công ty LG-Vina, liên doanh giữa Hàn Quốc và Công ty Điện nước lắp máy Hải Phòng; Công ty Cáp điện Deaung-Vina, liên doanh giữa Nexsan (Hàn Quốc) và cơ khí Yên Viên; Công ty Liên doanh Nexsan-Lioa, liên doanh giữa Nexsan (Pháp) và Công ty TNHH Lioa; Công ty Liên doanh TSC, liên doanh giữa Taihan (Hàn Quốc) và Công ty Cổ phần Sacom...

Trên thị trường Việt Nam hiện nay còn có hàng dây và cáp điện nhập khẩu chính thức và nhập khẩu lậu từ các nước trong khối ASEAN như Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Philippines..., từ châu Á như Hàn Quốc, Trung Quốc... Đây cũng là “đối thủ” đáng gờm của các nhà sản xuất dây và cáp điện ở Việt Nam.

Những lời khuyên cho người mới lên sàn: Khi nào nên bán cổ phiếu?

Phần lớn những người mới chơi chứng khoán đều không biết chính xác khi nào cần phải bán cổ phiếu. Thực tế thì việc chọn thời điểm bán thường khó hơn việc chọn thời điểm mua. Nhưng chính điều này mới quyết định lợi nhuận cho những người chơi cổ phiếu.

Người đầu cơ (còn gọi là người chơi cổ phiếu) khác với một nhà đầu tư, đây là hai loại người khác nhau trong thị trường chứng khoán.Steve Anderton, người sáng lập ra Hãng Tactical Trader của Anh, khuyên rằng: “Nếu bạn quyết định trở thành một người chơi cổ phiếu thì hãy quên đi nguyên tắc chính của một nhà đầu tư là ‘mua và giữ’. Khi mua cổ phiếu, người chơi cổ phiếu phải biết khi nào sẽ bán chúng”.

“Việc ra quyết định bán cổ phiếu đôi khi rất khó khăn. Mọi người thường không chịu thừa nhận sai lầm của mình và không muốn bán cổ phiếu khi chúng hạ giá vì hy vọng giá sẽ tăng trở lại.

Và họ cũng khó khăn không kém khi ra quyết định bán những cổ phiếu đang tăng giá: có cảm tưởng rằng giá sẽ còn tăng nữa và người chơi cổ phiếu thường tiếc những khoản lợi nhuận còn ‘chưa có’ này”.

“Bán là quyết định khó khăn nhất khi bạn quyết định đầu tư vào cổ phiếu, Barry James, Chủ tịch Quỹ James Advantage Funds, cho biết. Bạn sẽ là kẻ thua lỗ nếu chỉ xác định cho mình những nguyên tắc mua cổ phiếu mà không đề ra các nguyên tắc bán cổ phiếu”.

Nên bán khi các chỉ số xấu đi

Một trong những lý do xác đáng để đem bán cổ phiếu là khi xuất hiện những thông tin xấu về các chỉ số tài chính của công ty phát hành cổ phiếu. Vì đây, có thể không phải là những tin tức xấu cuối cùng, David Covach, Trưởng điều hành của Turner Investment Partners, cho biết. “Tốt nhất là bán những cổ phiếu này đi hơn là giữ và ngồi nhìn thấy giá cổ phiếu ngày càng tụt xuống thấp hơn”, ông nói.

Năm 2004, cổ phiếu của e-Bay (Turner Investment Partners có nắm giữ cổ phiếu của e-Bay) tăng từ 32 đôla lên 58 đôla. Nhưng đến 1/2005, sau khi hãng công bố các kết quả tài chính không mấy khả quan của mình, cổ phiếu e-Bay trong một tuần giảm xuống còn 40 đôla.

Vào thời điểm này, David Covach bán số cổ phiếu e-Bay mà ông nắm giữ. Mặc dù, mất đi một phần lợi nhuận nhưng ông vẫn giữ được phần còn lại: ba tháng sau cổ phiếu e-Bay hạ xuống còn 30 đôla.

“Khi nhận được những thông tin xấu đầu tiên, bạn đừng thụ động ngồi nhìn”, Daniel Morgan, người điều hành Quỹ Synovus Investment Advisors, nói. Đặc biệt, nếu đây là những công ty nhỏ và đang phát triển nhanh, giá cổ phiếu của các hãng này đã không hiếm lần tăng quá mức mong đợi.

Morgan cảnh báo rằng: cần phải bán loại cổ phiếu này ngay khi nhận được những tin tức cho thấy có sự thay đổi cơ bản theo chiều hướng xấu đi trong công việc kinh doanh của các hãng này. Ông cho rằng, đây là trường hợp không nên quyết định dựa vào những bài phân tích trên các phương tiện truyền thông.

Xác định mức giá bán

Các chuyên gia khuyên: khi mua cổ phiếu của một hãng nào đó, bạn nên định ngay giá có thể bán được chúng. Bạn có thể xác định mức giá này dựa vào những bảng phân tích của các nhà băng hoặc các công ty môi giới chứng khoán.

Những thông tin này có thể được đăng tải trên những tờ báo và các tạp chí chuyên ngành. Người chơi chứng khoán phải tự xác định cho mình mức giá mà anh ta sẵn sàng bán những cổ phiếu mà mình đã mua.

Khi mua cổ phiếu, những người điều hành Quỹ Needham Growth Fund đã xác định giá có thể bán ra dựa trên dự báo về mức lợi nhuận và khả năng phát triển kinh doanh của hãng phát hành cổ phiếu.

Vào năm 2002, Seagate Technology, một công ty nghiên cứu công nghệ lưu trữ thông tin, lần đầu tiên lên sàn chứng khoán và Needham Growth Fund mua cổ phiếu của hãng này với giá 12 đôla/một cổ phiếu.

Những nhà điều hành quỹ xác định 25 đôla là giá có thể bán được, theo họ ở mức giá này tương quan giữa vốn đầu tư và hệ số P/E đã là quá cao. Vì vậy, vào cuối năm 2003, khi giá đạt mức 25 đôla, quỹ đã quyết định bán một phần cổ phiếu Seagate của mình.

Nhìn lại sự việc, một nhà điều hành của quỹ nói: “Đáng lẽ ra chúng tôi phải bán hết số cổ phiếu này mới phải, vì chỉ một thời gian ngắn sau là giá bắt đầu giảm. Chúng tôi rút ra bài học: khi mua cổ phiếu phải xác định giá cần bán và khi cổ phiếu đạt đến mức giá này thì phải bán hết”.

Ông còn nói thêm: tuy nhiên mức giá này, trong một số tình huống có thể được xem xét lại, ví dụ trong trường hợp lợi nhuận hoặc mức tiêu thụ sản phẩm/dịch vụ của hãng phát hành cổ phiếu tăng đột ngột.

Khi giá cổ phiếu đạt mức xác định những người chơi chúng khoán nên ra lệnh bán (take profit) trên hệ thống giao dịch mà họ sử dụng (ví dụ như QUIK и NetInvestor). Hệ thống này sẽ thực hiện mệnh lệnh tự động. Những người chơi cổ phiếu nên định sẵn thời hạn thực hiện lệnh take profit hay stop loss, ví dụ sau hai hoặc ba tháng. Lệnh sẽ “treo” sẵn trên hệ thống giao dịch và chờ đến khi cổ phiếu đạt mức giá xác định thì thực hiện.

Giới hạn tổn thất

Ngoài ra còn có những cách khác để định mức giá bán cổ phiếu, nhưng đều phải xác định ngay từ khi mới mua chúng và sau đó tuân thủ tuyệt đối quyết định đã đưa ra, Anderton nhân viên Tactical Trader cho biết. “Không được có bất kỳ sự luyến tiếc nào. Nếu bạn mua cổ phiếu vì nghĩ rằng giá sẽ lên, thì phải bán lập tức khi giá hạ”, ông nói.

Có những biện pháp kỹ thuật nhằm giảm thiểu khả năng tổn thất cho những người chơi chứng khoán, xác định mức stop loss. Tức là người chơi cổ phiếu “treo” lệnh bán ở mức thấp hơn một số phần trăm nào đó so với giá hiện tại.

Khi giá thị trường thay đổi, mức stop loss cũng có thể thay đổi theo nhưng khoảng phần trăm chênh lệnh giữa chúng không đổi. Bằng cách này, người chơi chứng khoán luôn biết số lợi nhuận thấp nhất mà anh ta có thể nhận được.

Stop loss là sự bảo vệ tốt cho những người chơi chứng khoán khỏi bị thua thiệt nặng, nó cho phép “thoát hiểm” khi mức lợi nhuận âm”, David Fuller, giám đốc Stockcube Research của Anh và Nhà xuất bản Thông báo chứng khoán Fullermoney, cho biết.

Khi thị trường chứng khoán đang trong chiều hướng ổn định thì khoảng cách giữa giá cổ phiếu hiện tại và stop loss có thể cao hơn. “Nếu chiều hướng đi lên kết thúc bằng sự tăng định giá đột ngột, thì tôi đặt stop loss cố định để bán cổ phiếu mà không có bất cứ sự thay đổi nào cả”, Fuller nói.

Kiểm tra bản thân

Người chơi chứng khoán cần phải hiểu rõ tại sao anh ta mua cổ phiếu và định kỳ kiểm tra lại những nguyên nhân dẫn đến quyết định mua xem chúng còn tồn tại không, Crag Hodges người lãnh đạo Quỹ Hodges Fund ở Dallas , cho biết. Hay nói một cách đơn giản hơn, “nếu tình hình biến đổi theo hướng tồi tệ, thì hãy bán số cổ phiếu đã mua”.

Khoảng bốn năm trước, Hodges Fund đã mua cổ phiếu của hãng radio vệ tinh XM - Satellite Radio được thành lập vào năm 2001 với giá 3 đôla/một cổ phiếu. Đầu tiên, Crag Hodges cho rằng giá loại cổ phiếu này có thể tăng lên đến 15-16 đôla, nhưng ông đã tăng định giá mức bán sau khi nhận thấy Satellite Radio không những mắc mạng lưới sử dụng cho những cá nhân mà còn ký hợp đồng với những hãng sản xuất ô-tô để lắp radio của mình vào những chiếc ô tô do các hãng này sản xuất. Theo đánh giá của Hodges, việc tăng mạng lưới khách hàng tất sẽ kéo theo sự tăng lợi nhuận cho hãng.

Hodges bán cổ phiếu Satellite Radio của mình vào đầu năm 2005 với giá mỗi cổ phiếu là 35 đôla. Ông đưa ra quyết định này sau buổi gặp gỡ hàng năm với những nhà đầu tư, ban lãnh đạo Satellite Radio nói về việc “mở rộng mạng lưới người sử dụng nhưng không có một lời nào nói về những lợi nhuận thu được”.

Hodges hiểu rằng: quan điểm của ông cho rằng việc tăng số lượng người sử dụng sẽ có ảnh hưởng tích cực đến tình hình tài chính của Satellite Radio đã không đúng với sự thực.

Và hóa ra quyết định bán số cổ phiếu này của ông là hoàn toàn đúng đắn: một thời gian ngắn sau cổ phiếu của Satellite Radio bắt đầu giảm. Giá cổ phiếu thậm chí giảm xuống tới 10 đôla (Hodges lại một lần nữa mua cổ phiếu của hãng ở mức giá này), và hiện nay giá lại tăng lên 14 đôla.

Quan sát thị trường

Nếu tình hình thị trường chứng khoán xấu đi, theo Morgan, những người chơi cổ phiếu nên bán bớt một số cổ phiếu của mình. “Có thể bạn không muốn hoàn toàn rút khỏi cuộc chơi, vì vậy hãy rút một phần vốn đầu tư của mình để bảo toàn lực lượng. Và sau đó một thời gian hãy phân tích lại tình hình thị trường để đưa ra những quyết định mới”, ông nói.

Trong trường hợp này, việc đầu tiên là bán đi phần đầu tư mạo hiểm nhất, sau đó bán một phần cổ phiếu của những công ty nhỏ vì nó có thể giảm giá nhiều hơn những cổ phiếu của những “cây đại thụ”, Skott Billodo, Giám đốc đầu tư vào những công ty vừa và nhỏ Fifth Third Asset Management, chia sẻ kinh nghiệm.

Tuy nhiên, một số nhà chơi chứng khoán chuyên nghiệp lại cho rằng không nên chộp lấy các pha lên hay xuống của thị trường nói chung mà tập chung sự chú ý vào cổ phiếu của những công ty nhất định nào đó. “Chúng tôi không dự đoán chiều hướng của thị trường mà tập chung vào việc tìm kiếm những cổ phiếu có triển vọng”, Hodges nói.

Còn Fuller thì có hai chiến lược: đầu tư vào đầu cơ. Sau khi xác định những cổ phiếu có tính dài hạn, ông lập danh mục đầu tư lâu dài bao gồm những cổ phiếu mà ông sẽ giữ trong dài hạn có thể từ vài năm đến một chục năm.

Đối với những cổ phiếu này sự dao động ngắn và trung bình về giá không làm ông bận tâm. Thậm chí, ông còn mua thêm mỗi khi giá xuống. Theo Fuller thì thông thường đây là những cổ phiếu của thị trường nguyên liệu, kim loại quý.

Còn trong chiến lược đầu cơ thì bản danh mục đầu tư của ông lại phụ thuộc vào sự dao động trên thị trường và số lượng cổ phiếu thuộc lại hình đầu tư này của ông cũng nhiều hơn.

Fuller thường thực hiện các giao dịch mua cổ phiếu loại này thông qua những hợp đồng với giá ấn định trước thời điểm giao nhận cổ phiếu. Trong danh mục này ông cũng có những đầu tư dài hạn. Thời điểm bán cổ phiếu được xác định bởi tình hình thị trường hoặc nhờ vào stop loss.

Một số chỉ tiêu cơ bản để lựa chọn cổ phiếu tốt

Investor's Business Daily (IBD) là tờ nhật báo của một tổ chức tư vấn và đầu tư uy tín trên thị TTCK quốc tế. Dưới đây là một số gợi ý đánh giá CP tốt mà IBD đưa ra.

Chỉ tiêu lợi nhuận

Thu nhập ròng hay lợi nhuận sau thuế có thể được xem xét bằng tổng lợi nhuận hay xét trên một đơn vị CP (EPS). Một Cty có sự gia tăng về tốc độ tăng trưởng thu nhập khi tốc độ tăng trưởng thu nhập của quý sau cao hơn quý trước.

Một CP tốt có tốc độ gia tăng về tăng trưởng thu nhập cao hơn so với 3 hay 4 quý trước liền kề. Tăng trưởng của chỉ số thu nhập ít nhất là 25% so với cùng quý của năm trước. EPS hàng năm của CP tốt ít nhất phải tăng trưởng 25% so với 3 năm trước đó.

Theo cách nghĩ thông thường thì nên chọn mua những CP có P/E thấp (P/E: Chỉ số giá chia cho thu nhập của mỗi CP), và cho rằng những CP có chỉ số này cao là đắt và không nên mua.

Thực tế cho thấy, những CP tốt nhất thường có chỉ số này cao. Nên chọn CP của những Cty thua lỗ trước khi Cty đó trở lại trạng thái có lãi khi các nhà đầu tư khác phát hiện ra nó.

Một số tiêu chí chọn lựa CP căn cứ vào chỉ tiêu lợi nhuận bao gồm: Dựa vào thực hiện thu nhập quan trọng hơn thu nhập dự kiến; lựa chọn những Cty có tốc độ tăng trưởng thu nhập ít nhất 25% ở quý gần nhất; lựa chọn Cty có sự gia tăng về tốc độ tăng trưởng thu nhập ở 3 hay 4 quý gần nhất; lựa chọn Cty có thu nhập hàng năm tăng trưởng ít nhất 25% so với mỗi năm của 3 năm trước.

Lượng hàng bán (doanh thu)

Lượng hàng bán là chỉ tiêu quan trọng nhất để đo lường một Cty có sức mạnh hay không và là nhân tố chính của tăng trưởng. Khi chọn lựa CP tốt hãy tìm Cty có tốc độ bán hàng mạnh để làm tiền đề cho tăng trưởng thu nhập.

Một số biểu hiện có thể xem xét khi một Cty gia tăng lượng hàng bán như nhiều khách hàng hơn, khách hàng tăng lượng mua, Cty giới thiệu sản phẩm mới hoặc thâm nhập vào thị trường mới, Cty cải thiện sản phẩm cũ.

Tiêu chí để xác định Cty có tăng trưởng bán hàng tốt nếu 3 quý gần nhất có sự tăng lượng hàng bán lớn hơn hoặc bằng 25% so với quý gần nhất trước đó.

Cần xem xét kỹ chỉ tiêu doanh thu vì đôi khi lượng hàng bán vẫn ẩn chứa những vấn đề. Cty có thể quá phụ thuộc vào một số khách hàng, phụ thuộc quá nhiều vào một số mặt hàng hay quá phụ thuộc vào thị trường xuất khẩu.

Với những nhà bán lẻ, nếu mở thêm một cửa hàng mới cũng làm tăng thêm lượng hàng bán ngay cả khi lượng hàng bán ở những cửa hàng cũ đang xấu đi.

Cũng cần lưu ý đến việc Cty thêm vào lượng hàng bán được mà thực tế nó chưa xảy ra, hay các đơn đặt hàng mà không được chuyển đi hay chưa thu được tiền bán đã được hạch toán làm gia tăng lượng hàng bán.

Chỉ tiêu lợi nhuận/doanh thu

Lợi nhuận dòng đánh giá tỉ lệ chuyển doanh thu thành thu nhập. Trên quan điểm của nhà đầu tư, nên tìm những Cty có sự tăng về tỉ lệ lợi nhuận dòng/doanh thu. Con số này càng lớn thì Cty có sự tốt lên về quản lý và có sự tốt lên trong các hoạt động.

Lợi nhuận dòng có thể là đầu mối chủ yếu tìm CP để mua và nên so sánh chỉ số này giữa các Cty có ngành nghề tương đồng. Tiêu chí để xác định cho chỉ tiêu này là lợi nhuận trước thuế ít nhất đạt 18% doanh thu. Yêu cầu lợi nhuận sau thuế luôn đạt 10% trở lên.

Tuy nhiên, cũng cần phải xét cả những chỉ tiêu cơ bản khác như tăng truởng thu nhập. Mức tăng về lợi nhuận dòng sẽ ít đi nếu doanh thu giảm, ngoại trừ có sự thay đổi về chiến lược của Cty khi cắt giảm những dây chuyền sản xuất không hiệu quả. Nếu lợi nhuận có xu hướng giảm, đó có thể là tín hiệu cho thấy Cty đang đánh mất lợi thế cạnh tranh.

Chỉ tiêu lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE)

Đây là chỉ tiêu phổ biến nhất để đánh giá sự hiệu quả của hoạt động tài chính đóng góp cho sự phát triển của Cty. ROE cho biết Cty sử dụng tiền của cổ đông có tốt hay không. Chỉ số này tăng cao hàng năm phản ánh tiềm năng tăng lợi nhuận và quản lý hiệu quả.

Nói chung, nên tránh những Cty có chỉ số này nhỏ hơn 17%. Hầu hết mọi ngành, chỉ số này của những Cty hàng đầu thường đạt trong khoảng 20% đến 30%, cá biệt có những Cty đạt trên 40%. Chỉ số này có xu hướng cao lên theo thời gian do việc áp dụng những công nghệ mới đã cắt giảm chi phí và nâng cao năng suất

Năm nguyên tắc mua các cổ phiếu triển vọng với giá hời

Hiện nay, đối với nhiều người thì đầu tư vào chứng khoán là cách nào kiếm tiền nhanh nhất và dễ nhất. Và không có ai làm được điều này giỏi như tỷ phú người Mỹ - Warren Buffett. Buffett là một nhà đầu tư giá trị lớn nhất. Những câu chuyện về ông đã đi vào huyền thoại như những bài học về đầu tư chứng khoán hay nhất mọi thời đại.

Warren Buffet sinh năm 1930, học ngành tài chính tại trường Tài chính Wharton niên khóa 1947-1949 rồi bất ngờ chuyển qua Đại học Nebraska rồi tiếp tục theo học Đại học Columbia và lấy bằng thạc sĩ kinh tế năm 1951.

Sau đó, ông đi làm và thi thố một lúc hai khả năng nổi trội của mình: làm nhân viên kinh doanh và nhân viên phân tích chứng khoán. Đến năm 1965, ông dành tiền mua được nhiều cổ phần của Công ty dệt may Berkshire Hathaway và đến năm 1970 trở thành Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc công ty.

Với tài năng của mình, ông chủ tài ba này đã chuyển xưởng dệt may đó thành một tập đoàn khổng lồ vào thập kỷ 90, hoạt động trên các lĩnh vực dễ mang về lợi nhuận nhưng khó làm nhất. Đó là mua bán công ty, bảo hiểm, sản xuất và dịch vụ…

Sự thành công của ông đã khiến rất nhiều người lấy làm tiếc rằng đã không đầu tư vào việc mua cổ phiếu của Berkshire Hathaway vào thời điểm ban đầu hay tiếc là đã không chung vốn đầu tư với ông…

Buffett được mọi người coi như là một người đàn ông có những phép lạ đối với đồng đô- la, nhưng làm thế nào để tạo ra những phép lạ đó thì họ lại không biết. Với Buffett, đầu tư giá trị chỉ là một trong nhiều cách đầu tư. Và đó là nghệ thuật tìm ra được những cổ phiếu có giá trị nhưng lại được bán ra với giá thấp hơn giá trị thực của nó.

Nhưng việc tìm ra được những cổ phiếu có giá trị, có nguồn gốc rõ ràng lại là một điều không hề dễ dàng chút nào. Có rất nhiều công ty có khả năng sinh lợi lớn, nhưng giá cho mỗi cổ phiếu quá cao. Và cũng có một số công ty lớn phát triển rất nhanh ngay sau khi thành lập và giá cổ phiếu là phải chăng, nhưng thực tế đó có thể là cái bẫy. Cái giá cổ phiếu mà bạn nghĩ là thấp nhiều khi hoặc thậm chí chẳng có giá trị gì cả.

Việc đánh giá được giá trị thực của một cổ phiếu là một kỳ công không đơn giản. Sự sụp đổ của Tập đoàn năng lượng Enron là một ví dụ điển hình. Thành lập năm 1985, Enron từ một công ty quy mô nhỏ đã nhanh chóng trở thành một công ty đa quốc gia hùng mạnh trong lĩnh vực năng lượng. Enron đã trở thành công ty lớn thứ bảy của Mỹ và có lúc là công ty năng lượng hàng đầu thế giới. Từ năm 1985 đến cuối năm 2001, giá cố phiếu của công ty liên tục tăng lên, thậm chí trước khi bị tuyên bố phá sản vào cuối tháng 12/2001, trong tháng 10/2001, giá cổ phiếu của công ty vẫn tăng gấp đôi trong vòng chỉ một năm.

Cho đến khi câu chuyện vỡ lở: lợi nhuận của công ty không hề cao và tài sản của công ty không hề nhiều như đã báo cáo. Khi đó thì đã quá muộn đối với những nạn nhân là người mua cổ phiếu của tập đoàn này. Những người “bên trong” đã nhanh tay bán cổ phiếu trước khi thảm họa được phát hiện. Còn đối với hầu hết cổ đông “bên ngoài” giống như cuộc tháo chạy. Có những người đã mua cổ phiếu với giá 90 đô-la để chỉ còn 0,6 đô-la sau không đầy một năm.

Làm thế nào để tìm ra những cổ phiếu có giá trị lớn

Charlie Munger, đối tác kinh doanh trong một thời gian dài với Warren Buffet đã nói rằng: “Sự đầu tư thông minh là đầu tư vào giá trị”. Đó cũng là lý do tại sao những tay chơi chứng khoán cũng cần phải suy nghĩ giống như là một nhà đầu tư giá trị. Vậy làm thế nào để tạo ra sự thông minh đó, và làm thế nào để tìm ra những cổ phiếu có giá trị? Sau đây là năm nguyên tắc quan trọng và bí mật mà nhiều nhà đầu tư giá trị đã sử dụng để thu được lợi nhuận cao:

1. Đừng mua những cổ phiếu đang là “điểm nóng”

Những người chơi chứng khoán trên các sàn giao dịch chứng khoán thường là những nhà đầu tư ngắn hạn. Và họ chỉ bán phá giá khi họ nhận thấy mình đã tính toán sai, hoặc cần tiền để đầu tư vào một công việc kinh doanh khác. Vậy nếu như bạn là một nhà đầu tư giá trị, bạn không nên tìm kiếm cơ hội để mua được những cổ phiếu với giá hời. Bạn nên có những quan điểm đầu tư dài hạn. Bạn có thể tìm ra những giá trị ẩn bên trong các cổ phiếu, có thể chưa phải là “điểm nóng”, thậm chí chưa lên sàn giao dịch chứng khoán, nhờ vào những nguồn thông tin nội bộ hoặc chính sự nghiên cứu cần cù và chăm chỉ của mình.

2. Hãy là chủ sở hữu công ty, chứ không chỉ là chủ sở hữu của những cổ phiếu

Hãy ngừng việc mua cổ phiếu lại. Thay vào đó, hãy trở thành các ông chủ kinh doanh với những lợi thế cạnh tranh mạnh. Buffett là người có biệt tài nhìn thấy những công ty có tiềm năng phát triển nhưng hiện còn bị đánh giá thấp hoặc rất thấp. Ông hơn hẳn hàng triệu nhà đầu tư khác chính là ở chỗ đó. Nhờ mua những công ty và tài sản lúc giá còn quá thấp để rồi bán ra với giá cao ngất trời ít năm sau đó, tỷ suất lợi nhuận của ông gần như không tưởng.

Trong gần 40 năm miệt mài đầu tư, Công ty Berkshire Hathaway của ông đạt lợi nhuận trung bình 22,6%/năm. Tính chung từ năm 1965 đến nay, lợi nhuận của Berkshire Hathaway đã tăng khoảng hơn 2.000 lần, với việc ở hữu tới hơn 40 công ty con và tuyển dụng khoảng 150.000 nhân công. Đó là chưa kể tới nhiều cổ phần có giá trị lớn của ông tại Coca-Cola, American Express, Walt Disney hay Gillette hoặc những công ty nho hơn cỡ Geico hay General Re.

3. Hãy đề phòng “Cái bẫy giá trị”

Đừng bị đánh lừa khi đánh giá giá trị cổ phiếu mà chỉ nhìn vào thị giá của nó. Khi một cổ phiếu triển vọng trên thị trường bỗng nhiên được bán chỉ với giá bằng nửa giá bình thường, thì bạn hãy cẩn thận, điều này không có nghĩa là giá trị của nó vẫn tốt đẹp. Cổ phiếu có thể sụt giá rất nhanh và không bao giờ phục hồi lại giá trị cũ. Nếu bạn không biết giá trị thực chất của chúng, hoặc không thể có các nguồn thông tin tin cậy từ nội bộ, bạn không thể biết được liệu khi giá xuống thấp, thì cổ phiếu đó có còn giá trị hay không.

4. Hãy xác định giá trị thực của cổ phiếu

Giá cả là những gì bạn trả, giá trị là những gì bạn nhận được. Điều mà nhiều nhà phân tích cơ bản coi như kim chỉ nam là: giá trị thực của một công ty có mối quan hệ mật thiết với các đặc tính tài chính như: khả năng phát triển; những rủi ro mà công ty có thể gặp phải; dòng tiền mặt... Bất kỳ một sự chệch hướng nào so với giá trị thực cũng là dấu hiệu cho thấy cổ phiếu đó đang ở dưới hoặc vượt quá giá trị thực.

Hiện tại các nhà phân tích chứng khoán trên thế giới dùng khá nhiều phương pháp để tính và dự đoán giá cổ phiếu, trong đó thông thường nhất là phương pháp định giá chiết khấu luồng thu nhập (Discounted Cash Flow – viết tắt là DCF). Phương pháp này được dựa trên một nguyên lý cơ bản là "tiền có giá trị theo thời gian, một đồng tiền của ngày hôm nay luôn có giá trị hơn một đồng tiền của ngày mai, một đồng đầu tư vào trong doanh nghiệp này có mức sinh lời khác với một đồng đầu tư trong doanh nghiệp khác, do đó, giá trị của doanh nghiệp được xác định bằng các luồng thu nhập dự kiến mà doanh nghiệp đó thu được trong tương lai được quy về giá trị hiện tại bằng cách chiết khấu chúng bằng một mức lãi suất chiết khấu phù hợp với mức độ rủi ro của doanh nghiệp đó.

Phương pháp này được áp dụng phổ biến ở những nước mà thị trường chứng khoán phát triển, nơi thường có đầy đủ thông tin về lịch sử cũng như thông tin hiện tại và dự báo hợp lý về tình hình tài chính và rủi ro của doanh nghiệp.

5. Đừng dựa vào sự tăng trưởng để quyết định mua cổ phiếu

Những cổ phiếu có giá trị không thể là những cổ phiếu có khả năng tăng trưởng – Đó không phải là sự thật. Tăng trưởng là một thành tố của giá trị. Tuy nhiên, các nhà đầu tư giá trị không dựa vào sự tăng trưởng để ra quyết định mua cổ phiếu. Các nhà đầu tư giá trị hạn chế đến mức thấp nhất rủi ro bằng cách nhìn ra đầu tiên các trường hợp xấu nhất sẽ xảy ra. Họ chọn lựa đầu tư trên những nguyên tắc an toàn nhất định. Đó là lý do tại sao một trong những phương châm nổi tiếng của Buffett được nhiều nhà đầu tư nhắc đến nhiều nhất. Phương châm đó có hai nguyên tắc cơ bản:

- Nguyên tắc 1: Không bao giờ để mất tiền.

- Nguyên tắc 2: Không bao giờ được quên nguyên tắc một.

Một trong những cố vấn của Buffett, ông Benjamin Graham đã viết trong cuốn sách “Nhà đầu tư thông minh” như sau: “Trong ngắn hạn, thị trường là một công cụ lựa chọn, thì trong dài hạn, thị trường là một công cụ có sức nặng”. Vì vậy khi bạn là một nhà đầu tư giá trị, bạn không chờ đợi rủi ro thị trường “nẫng” đi những cổ phiếu của bạn, mà hãy để cho thị trường nhận ra giá trị thực sự của cổ phiếu mà bạn có. Đó là một trong những cách chắc chắn nhất để kiếm ra ngày càng nhiều tiền.

Những bí mật ẩn giấu đằng sau cổ tức

Hãy tưởng tượng bạn đang sở hữu một cỗ máy in tiền, và nó tự động quay vòng sản sinh tiền mặt cho bạn hết ngày này qua ngày khác. Hơn nữa, không chỉ một mình nó tự tái sản sinh ra tiền, mà nó lại làm nảy sinh ra một chiếc máy in tiền nhỏ hơn – và cứ như thế, chúng làm việc không biết miệt mỏi và nghỉ ngơi, suốt 24 giờ trong ngày, suốt 7 ngày trong tuần để kiếm về thật nhiều tiền cho bạn.

Nghe đến đây, bạn có thấy thật là nực cười không? Hay đó là một điều phi lý? Có một cách làm được điều này. Đó là đầu tư vào cổ phiếu được trả cổ tức và lại tiếp tục tái đầu tư cổ tức thu được.

Thật là khó tin, nhưng đấy là sự thật. Tại sao vậy? Nếu như bạn có tiền, bạn đem gửi tiết kiệm. Tốt thôi, chỉ với lãi suất 7,5%/năm, nhưng là cách đầu tư đơn giản nhất và an toàn nhất. Hoặc bạn quyết định đầu tư số tiền mà bạn có để mua vàng. Song tiền mặt, hay vàng đều không tự sinh ra lợi nhuận. Nếu 10 kg vàng mà bạn có, dấu nó thật kỹ trong 20 năm, đến khi mang ra nó vẫn không đem lại thêm một đồng lợi nhuận nào cho bạn (thậm chí, bạn phải tốn chi phí để cất giữ). Dĩ nhiên, trên thực tế giá giao dịch của chúng có thể tăng. Nhưng đó là tăng ảo. Giá giao dịch của chúng tăng thực chất là vì lạm phát. Về lâu dài, sau khi đã điều chỉnh theo lạm phát, thì giá trị thực sự của chúng có thể còn giảm đi nữa.

Trong khi đó, nếu bạn đầu tư vào cổ phiếu. Ví dụ, nếu bạn sở hữu một cổ phiếu của một công ty X có nghĩa là bạn đã sở hữu một phần của công ty đó. Nếu công ty đó có 100 triệu cổ phiếu và bạn nắm giữ một cổ phiếu, có nghĩa bạn đang sở hữu 1/100 triệu công ty X. Nếu năm nay, công ty X này có được lợi nhuận ròng là 500 tỷ đô-la, thì phần lợi nhuận của bạn trong đó sẽ là năm ngàn đô-la (1/100 triệu của 500 tỷ đô-la). Điều này giải thích vì sao cổ phiếu luôn tăng giá về lâu dài. Vì nó tự sinh ra thêm lợi nhuận theo thời gian, nên giá của nó sẽ tăng lên.

Bạn có thể tham khảo một số ví dụ sau để có thể coi đầu tư vào cổ phiếu như là có trong tay một “cỗ máy in tiền”:

- Máy in tiền số 1: Pepsi - Nếu bạn đã đầu tư 2.000 đô-la vào công ty Pepsi năm 1980 thì giá trị vốn đầu tư của bạn bây giờ nhiều hơn 150.000 đô-la. Bạn có thể chỉ bắt đầu với 80 cổ phiếu, nhưng bằng tái đầu tư cổ tức, bây giờ bạn có thể năm trong tay 2.800 cổ phiếu của Pepsi.

- Máy in tiền số 2: Phillip Morris - Nếu bạn đã đầu tư 2.000 đô la vào Phillip Morris năm 1980 thì ngày nay giá trị vốn đầu tư của bạn lên tới trên dưới 300.000 đô la. Bạn đã bắt đầu với 58 cổ phiếu, ngày nay nhờ phân chia cổ phần và tái đầu tư cổ tức, bạn có trong tay hơn 4.300 cổ phiếu của Phillip Morris.

- Máy in tiền số 3: Johnson & Johnson – 2.000 đô-la đầu tư vào Johnson & Johnson năm 1980 có thể có giá trị gần 140.000 đô-la hôm nau. Bạn đã bắt đầu với chỉ 13 cổ phiếu. Hiện nay, số cổ phiếu bạn sở hữu lên tới hơn 2.000 cổ phiếu nhờ tái đầu tư cổ tức và phân chia cổ phần.

Như vậy, chỉ với 6.000 đô-la đầu tư vào mua cổ phiếu của 3 công ty trên trong vòng hơn 25 năm, số tiền mà bạn có trong tay lên tới gần 600.000 đô-la. Đó là bạn còn chưa cần đầu tư thêm bất kể một đồng nào khác nữa.

Vậy thì nếu bây giờ, bạn có trong tay 6.000 đô-la, còn chần chừ gì nữa mà không đầu tư vào cổ phiếu để sinh ra lợi nhuận 17.000 đô-la một năm, và tự tạo cho mình một “cỗ máy in tiền”?

Để làm được điều đó, trước hết, bạn cần phải biết cách thức để tạo ra “cỗ máy in tiền”. Cách thức này dường như rất đơn giản, bao gồm hai bước:

Bước 1: Tìm ra và mua các cổ phiếu được trả cổ tức tốt nhất.

Bước 2: Tái đầu tư cổ tức đó.

Song bạn cần biết sáu điều bí mật trong đầu tư liên quan tới cổ tức sau đây, nó có thể giúp bạn kiếm được thu nhập lớn với rủi ro ít nhất:

1. Tránh đầu tư vào những cổ phiếu được trả cổ tức cao quá

Mặc dù, không phải lúc nào cũng là yếu tố quan trọng bậc nhất trong mọi quyết định đầu tư vào cổ phiếu, song mức chia cổ tức luôn được các nhà đầu tư quan tâm đặc biệt. Cổ tức là phần được chia cho mỗi cổ phiếu được trích ra từ lợi nhuận của doanh nghiệp để trả cho các cổ đông. Điều dễ thấy là các cổ phiếu có mức chia cổ tức cao luôn có mức giá giao dịch cao, nhưng điều ngược lại chưa chắc đã đúng.

Nếu mức cổ tức cao có nghĩa là mức lợi nhuận đạt được phải cao và một doanh nghiệp có thể đạt được mức lợi nhuận cao chắc chắn phải là doanh nghiệp hoạt động hiệu quả với bộ máy quản trị và điều hành có năng lực. Do đó, việc được làm chủ một phần tài sản giá trị như thế quả là quá hấp dẫn. Tuy vậy, hai cổ phiếu có mức cổ tức cao ngang nhau không có nghĩa sẽ được thị trường định giá ngang nhau.

Không thể phủ nhận sự kỳ vọng của cổ đông vào mức cổ tức cao là hoàn toàn hợp lý, song cổ tức cao không đồng nghĩa với hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp cao. Nhiều khi, cổ tức cao trên mức bình thường lại là dấu hiệu báo động của một công ty đang sắp rơi vào tình trạng suy kiệt. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra một cách rõ ràng rằng bạn sẽ kiếm được nguồn thu nhập chắc chắn hơn nếu như tránh đầu tư vào những cổ phiếu có mức cổ tức quá cao.

2. Hãy cẩn thận với những cổ phiếu đột nhiên giảm tỷ lệ cổ tức

Không phải tất cả các cổ tức cho mỗi cổ phiếu đều ngang nhau, có những cổ phiếu được trả cổ tức cao hơn. Thậm chí, ngay cả những công ty có lợi nhuận khổng lồ, cũng chứa đựng trong nó sự không công bằng đó. Nếu như cổ tức bị cắt giảm thì có thể coi là một tin tức tồi tệ. Một khi cổ tức giảm, có nghĩa là cổ phiếu đó sắp bị rớt giá.

3. Tiền mặt được coi là vua

Sự luân chuyển tiền mặt được coi là sự lành mạnh thật sự trong kinh doanh. Hãy tìm những công ty có hàng “tấn” tiền mặt luân chuyển. Thậm chí, trong giai đoạn xấu nhất, việc có nhiều tiền mặt cũng tạo ra những cơ hội. Các công ty khi cổ phiếu rớt giá, họ có thể tung tiền mặt ra để mua lại những cổ phiếu của chính mình để nâng mức giá cổ phiếu lên hay thanh toán các khoản nợ, tăng cổ tức hay đầu tư vào các hoạt động kinh doanh có thể sinh lợi nhuận khác. Đó là lý do tại sao tiền mặt là nhân tố quan trọng nhất để xác định giá trị trên thị trường.

4. Đừng tập trung vào những công ty có thu nhập mà không có sự tăng trưởng

Các công ty nếu có sự tăng trưởng kinh doanh mới thực sự lành mạnh. Vì vậy, sự luân chuyển tiền mặt cần phải đủ lớn để không chỉ trả tiền cổ tức “trong sạch”, mà còn đủ tiền để tăng trưởng và duy trì sức mạnh một cách chiến lược.

5. Đừng bỏ quên những giá trị “ẩn”

Kết quả đầu tư phụ thuộc vào cả hai yếu tố: cổ tức và giá cổ phiếu. Cổ phiếu của những công ty làm ra những sản phẩm thực và có lợi nhuận thực thường không rơi vào vị trí hàng đầu. Vì vậy, cổ tức của những cổ phiếu có thể cũng là một nguồn “giá trị ẩn” rất lớn mà bạn có thể dùng để tìm ra những cổ phiếu giá trị. Tìm ra những giá trị này bằng cách tập trung trước hết vào cổ tức có thể giúp bạn tránh rơi vào cái bẫy của những “con dao sắc” mà nhiều nhà đầu tư giá trị mắc phải.

6. Phải có quan điểm đầu tư dài hạn

Rất nhiều nhà môi giới chứng khoáng đã tư vấn đầu tư dựa trên một quan điểm rất ngắn hạn - thường tối đa trong khoảng thời gian 12 tháng. Cá nhân các nhà đầu tư nên có quan điểm ít nhất từ ba đến năm năm khi xem xét đầu tư. Càng nhiều thời gian trôi qua, bạn sẽ càng nhận ra đầy đủ sức mạnh thật sự của sự sản sinh cổ tức hay cổ tức “kép”.

Cách tốt nhất để biến những ước mơ tài chính của bạn thành hiện thực

Cổ phiếu được thanh toán cổ tức hiển nhiên là cách nhanh nhất và đáng tin cậy nhất để đạt được sự an toàn và độc lập về tài chính. Sau đây là năm lý do tại sao bạn nên yêu thích công việc đầu tư cổ phiếu sinh cổ tức ngay bây giờ:

1. Chúng đang chiếm vị trí thắng thế trên thị trường. Theo chỉ số Standard& Poor’s, trong bảy tháng đầu năm 2006, cổ phiếu được trả cổ tức tăng trở lại 4,3%, so sánh với -3,3% cho những người chơi cổ phiếu không có cổ tức.

2. Chúng có mức độ rủi ro thấp. Khi mà hầu hết các công ty thanh toán cổ tức bằng tiền mặt, các nhà đầu tư sẵn sàng đầu tư vào những cổ phiếu mà cổ tức được trả bằng cổ phiếu nhằm lợi dụng khả năng sinh lời của nó trên thị trường. Vì vậy, chúng sẽ không bao giờ bị rớt giá quá nhanh và quá thấp như các cổ phiếu không có cổ tức. Những cổ phiếu này vì thế trở thành nam châm hút hết các nhà đầu tư tìm kiếm sự an toàn.

3. Chúng kiếm ra được nhiều tiền hơn với mức thuế thấp hơn. Nhờ những thay đổi gần đây trong luật thuế thu nhập, cổ tức ở nhiều nước trên thế giới hiện được áp mức thuế 15%. So sánh với tiền lãi thu được các khoản tiền tiết kiệm tại ngân hàng, hoặc một số thu nhập bất thường khác…, thường bị chịu mức thuế thu nhập thông thường lên tới 35%, thì đây quả là một mức thuế tương đối thấp. Theo tính toán của Standard& Poor’s điều này có thể tiết kiệm cho các nhà đầu tư con số lên tới hàng trăm tỷ đô-la. Vì lý do này mà nó sẽ kéo sự đầu tư trở lại với cổ phiếu được trả cổ tức.

4. Chúng giúp bạn tránh bị gặp rủi ro như “trường hợp của Enrons” một lần nữa. Cổ tức không bao giờ nói dối. Ví dụ, trong khoảng thời gian từ năm 1997 đến 2000, “thu nhập” của Enron’s tăng đột biến lên 69%, nhưng cổ tức chỉ tăng 9%. Điều này cho thấy chắc chắn có một dấu hiệu “ám muội” nào ở đây, nhưng nhiều nhà đầu tư chứng khoán đã không nhìn ra nó, để rồi, bỗng chốc trở nên trắng tay khi công ty này tuyên bố phá sản.

5. Bằng cách tái đầu tư cổ tức, bạn kiếm ra được nhiều tiền và nhận ra sức mạnh của sự sinh sôi một cách tự động. Tái đầu tư các cổ tức nâng danh mục thu nhập từ đầu tư cổ phiếu của bạn lên bằng cách mua nhiều hơn cổ phiếu khi giá thấp và giúp bạn kiếm được nhiều lợi nhuận hơn.

Cổ tức không chỉ dành riêng cho những người về hưu. Nó dành cho tất cả những ai muốn tích lũy, cóp nhặt nhiều tài sản cho mình hơn mà mức độ rủi ro lại ít. Bạn có thấy cuộc sống sẽ buồn tẻ biết bao nếu không tự tìm cách để kiếm ra nhiều tiền để cải thiện và tận hưởng cuộc sống, thay vì chỉ ngủ và chẳng mảy may lo toan gì như những đứa trẻ? Chắc chắn bạn sẽ chẳng bao giờ lãng phí cuộc sống một cách vô nghĩa như thế!

Cách nhận biết tiềm năng của các công ty mới niêm yết cổ phiếu

Những cổ phiếu của các thương hiệu mới xuất hiện trên thị trường, hoàn toàn có thể sau 10 hay 15 năm nữa sẽ “rót hàng tấn” tiền mặt vào tài khoản của bạn. Điều này đã từng xảy ra trong thị trường chứng khoán và liệu lịch sử có lặp lại không? Có ai trong số các bạn nhìn thấy tiềm năng của một cổ phiếu “tân binh” nào đó để thay đổi vận mệnh của mình trong tương lai?

Wal-Mart hiện là công ty lớn thứ hai trên thế giới, nếu ai đó nhanh tay nắm giữ các cổ phiếu của công ty này với trị giá 10.000 đô-la vào năm 1980 (khoảng 10 năm sau khi công ty này phát hành cổ phiếu ra thị trường), thì ngày nay họ đã có thể “ngồi” trên đống của cải trên năm triệu đô-la.

Nike đã khiến cho cả thế giới muốn được “giống như Mike” (Mike là tên gọi thân thiết của Michael Jordan). Tiền thân của Nike là Công ty Blue Ribbon Sports do Phil Knight sáng lập vào năm 1964 với mục đích nhập khẩu giầy thể thao rẻ tiền của Nhật mang thương hiệu Onizuka vào thị trường Mỹ. Lúc đầu Công ty Blue Ribbons Sports gặp quá nhiều vấn đề. Tên thương hiệu cứ loay hoay mãi vẫn chưa chọn xong, đổi từ Onizuka thành Onizuka Tiger, rồi Tiger và Asics mà vẫn không "trụ" được. Mãi đến năm 1972, khi thành lập một dây chuyền sản phẩm độc lập tại Hàn Quốc, Công ty Blue Ribbons Sport mới quyết định chọn cái tên Nike (tên của một nữ thần chiến thắng Hy Lạp). Thành công lớn nhất của Nike, có lẽ là tìm ra được nhân vật Michael Jordan làm “lá chắn sống” cho thương hiệu của mình. Jordan, siêu huyền thoại trong làng bóng rổ thế giới, đã góp phần đưa thương hiệu Nike lên đến đỉnh cao ngày nay. Cổ phiếu trị giá 10.000 đô-la của Nike vào năm 1985 (năm Michael Jordan gia nhập đội bóng rổ) hiện nay có trị giá hơn 750.000 đô-la.

Starbucks trở thành một thương hiệu lớn toàn cầu trong vòng 10 năm gần đây. Nếu bạn mua 10.000 đô-la cổ phiếu của Starbucks năm 1997 (tức là năm năm sau khi công ty này phát hành cổ phiếu lần đầu tiên trên thị trường), thì ngày nay bạn có thể nắm trong tay 85.650 đô-la.

Vậy liệu bạn có thể khám phá ra một công ty nào đó sẽ mang lại lợi nhuận khổng lồ sau 15 năm nữa không? Nếu như đã tìm thấy và nắm giữ trong tay những thông tin chắc chắn, chi tiết về công ty này, bạn hãy mạnh dạn tiến lên phía trước.

Tại sao lại như vậy? Bạn thử quay về 27 năm về trước, tức là vào năm 1980. Đây là năm xảy ra khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng. Người châm ngòi nổ cho cuộc khủng hoảng này chính là Iran. Ngay sau khi Iran tuyên bố ngừng xuất khẩu dầu lửa, giá dầu thế giới tăng vọt, khiến lạm phát tại Mỹ tăng 12%, giá vàng đã leo lên mức 873 USD/ounce. Khi đó, nhiều người có quan điểm cấp tiến đã thổi bùng lên một làn sóng mới… đó là quay trở về thị trường chứng khoán mà trước đây họ cho là cửa đầu tư không chắc chắn. Và nhiều người đầu tư chứng khoán vào thời điểm đó đã bứt phá lên trở thành những tỷ phú giàu có trên thế giới.

Vì vậy, rất có thể cách đầu tư tốt nhất ngày hôm nay cũng giống như những gì đã diễn ra vào năm 1980. Tuy nhiên, cơ hội đầu tư vào cổ phiếu của các hãng đã có tên tuổi như Wal-Mart, Nike hay Starbucks để sinh lời lớn đã không còn nữa. Vấn đề là bạn phải nhìn ra tiềm năng của những công ty mới phát hành cổ phiếu, cũng như nhận biết được thực lực của họ.

Dĩ nhiên để đánh giá được điều này là cả một quá trình không đơn giản. Bất cứ một sự thành công hay thất bại nào trong kinh tế và thương mại cũng đều liên quan chằng chịt đến nhiều vấn đề khác. Bên cạnh các mặt về tài chính, quản lý và phương thức cạnh tranh mà bất cứ doanh nghiệp lớn nhỏ nào cũng phải cần đến, thì ở nhiều mức độ khác nhau, có bốn yếu tố được cho là quan trọng nhất để tạo ra sức bật, đó là:

- Tính quần chúng;
- Tính sáng tạo độc đáo;
- Năng lực quảng cáo tiếp thị;
- Sức mạnh tổ chức nội bộ.

Trong bốn yếu tố này, các công ty Wal-Mart, Nike và Starbucks đã tìm cách đề cao một trong số đó và họ đã thành công.

Từ những năm 1980, nhiều nhà đầu tư “đổ xô” đi mua cổ phiếu của Wal-Mart và thực tế chứng minh họ đã nhìn nhận đúng tiềm năng của tập đoàn đi tiên phong trong việc phát triển “chuỗi siêu thị” bán lẻ tại nhiều nước trên thế giới. Những nhà đầu tư sớm nhất vào cổ phiếu của tập đoàn này hiện đã có trong tay một tài sản khổng lồ. Ý tưởng sáng tạo độc đáo và bí quyết thành công của Wal-Mart rất đơn giản “chuyển đúng sản phẩm đến đúng người, vào đúng thời điểm và bằng các phương tiện hiệu quả nhất có thể”. Hay nói một cách khác, không có nhà bán lẻ nào có một sự lựa chọn hợp lý như Wal-Mart.

Còn đối với Nike, bí quyết thành công của họ là xây dựng thương hiệu dựa trên sự gắn bó tình cảm của người tiêu dùng với các siêu sao mà họ hâm mộ. Mang một đôi giày hệt như đôi giày mà đã sử dụng trong khi thi đấu thì còn gì thích thú hơn? Từ đó Nike quyết định đầu tư mạnh tay trong việc chiêu mộ các siêu sao bóng rổ về dưới trướng của mình. Trong suốt hơn 20 năm, Nike đã đầu tư hết ngân sách quảng cáo của mình để bao sân hơn 2.000 vận động chạy việt dã. Hơn phân nửa vận động viên trong Hiệp hội bóng rổ quốc gia Mỹ ký hợp đồng quảng cáo cho Nike. Và có thể nói Nike đã thành công nhờ vào năng lực quảng cáo tiếp thị.

Sự thành công của Starbuck chủ yếu nằm ở tính quần chúng rất cao. Howard Schultz, ông chủ và cũng là người sáng lập ra Starbucks, đã cáo yết trước quần chúng rằng: “Chúng tôi không đứng về phía những người kinh doanh cà-phê mà về phía các khách hàng uống cà-phê”. Nghĩa là ông xác định: ông ta và 12 vạn cửa hàng cà phê Starbucks trên toàn thế giới đứng về phía “quần chúng” hay đồng nghĩa với việc làm giàu nhờ vào sự hưởng ứng nồng nhiệt và tiếp tay đắc lực của các khách hàng.

Vậy có công ty nào mới phát hành cổ phiếu trên thị trường đề cao bốn yếu tố nói trên không? Các nhà tư vấn cổ phiếu trên trang Motley Fool có giới thiệu về chiến lược nâng giá trị cổ phiếu lên trong một thời gian ngắn của Tập đoàn bán lẻ thực phẩm tự nhiên Whole Food Market. Theo họ, đó là những “Quy luật”. Những nhà đầu tư chứng khoán có thể nghiên cứu và tham khảo các quy luật này để tìm ra những công ty triển vọng mới niêm yết cổ phiếu trên thị trường chứng khoán.

Quy luật thứ nhất: luôn xem xét công ty trong sự cạnh tranh tổng thể

Whole Foods có một nguồn lực lớn hơn bất kỳ đối thủ cạnh tranh nào. Tập đoàn có một đội ngũ lãnh đạo tuyệt vời và có khả năng sinh lợi lớn. Trên thực tế, cổ phiếu Whole Foods có khả năng sinh lợi lớn gấp ba lần cổ phiếu của các đối thủ cạnh tranh chính là Safeway, Kroger và Pathmar.

Tập đoàn này có khả năng tài chính dồi dào, với 200 triệu đô-la tiền mặt luân chuyển, trong khi đó chỉ có 8 triệu đô-la là các khoản nợ. Đây là một bản báo cáo cân đối kế toán gây thèm muốn đối với bất kỳ đối thủ cạnh tranh nào.

Bản báo cáo cân đối kế toán là một thuận lợi quan trọng đảm bảo sức mạnh của cổ phiếu trên thị trường chứng khoán. Đây là một trong ba bản hạch toán tài chính quan trọng mà bất kỳ một công ty cổ phần nào niêm yết công khai cổ phiếu trên thị trường đều phải có định kỳ ba tháng và hàng năm. (Hai bản báo cáo còn lại là Báo cáo doanh thu – Income statement và Báo cáo lưu chuyền tiền – Cash flow).

Quy luật thứ hai: tìm ra một lĩnh vực kinh doanh thích hợp và tạo ra những điều mới mẻ

Một khi bạn nghĩ rằng không cần phải đổi mới trong một lĩnh vực kinh doanh đã thành công, thì có nghĩa bạn đang tạo cơ hội cho những công ty kiểu như Whole Foods Market tiến lên phía trước và chính họ sẽ là người thay đổi quy tắc của cuộc chơi đang diễn ra. “Đổi mới trên mọi phương diện” đã nhanh chóng biến Whole Foods Market thành một trong những tập đoàn bán lẻ lớn nhất thế giới với sự tăng trưởng nhanh nhất trong ngành công nghiệp siêu thị.

Và chính điều này là yếu tố đảm bảo cho sự tăng trưởng của Whole Foods Market trong thời gian dài sắp tới, cũng như tăng cơ hội nhân lên gấp bội giá trị cổ phiếu của tập đoàn này sau 10 hay 15 năm nữa. Theo dự đoán, với hệ thống trên dưới 200 cửa hàng tại nhiều thành phố của nước Mỹ, ở các thành phố lớn như San Diego đều có từ một đến hai cửa hàng và hệ thống siêu thị của công ty này đang vươn sang một số nước khác như Canada và Anh, thì mục tiêu đạt được doanh số bán hàng 12 tỷ đô-la vào năm 2010 không phải là điều hoang tưởng.

Chắc chắn nhiều nhà đầu tư nhìn thấy cơ hội này và ngay từ bây giờ đã bắt đầu chiến dịch “thu gom” cổ phiếu của Whole Foods Market.

Quy luật thứ ba: khách hàng là thượng đế

Không biết bạn có ngạc nhiên khi biết điều này không: trung bình các công ty thường mất đi một nửa số khách hàng chỉ sau bốn năm hoạt động. Tại sao vậy? Rất đơn giản. Hầu hết các công ty này sau một thời gian thu hút được một lượng khách hàng nhất định, bắt đầu nghĩ rằng mình quan trọng hơn “các thượng đế”. Và họ trở nên tham lam, hám lợi. Họ bắt đầu lừa gạt khách hàng bằng nhiều cách mà họ nghĩ rằng khách hàng sẽ không để ý đến. Ví dụ họ ghi tăng hóa đơn điện thoại của khách hàng, thu phí thanh toán tín dụng… Hoặc họ cắt giảm những lợi ích của khách hàng nhưng đồng thời lại tăng giá sản phẩm/dịch vụ. Điều gì sẽ xảy ra? Khách hàng bắt đầu cảm thấy mình bị lừa gạt và tìm kiếm sự lựa chọn mới. Và một khi đã ra đi, họ gần như là không bao giờ quay lại sử dụng sản phẩm/dịch vụ của bạn nữa.

Đó thực sự là một sự ngu ngốc. Nhưng nó lại vẫn đang xảy ra tại nhiều công ty.

Chỉ có một số công ty, đã luôn đặt “sự trải nghiệm của khách hàng” lên vị trí đầu tiên và là trung tâm của mọi hoạt động.

Bạn nên nhớ, một công ty biết đặt khách hàng là thượng đế là một công ty “biết mơ những giấc mơ mà khách hàng muốn ngay cả trước khi khách hàng biết về điều này”.

Quy luật thứ tư: Cải tiến phương pháp quản trị và tuyển dụng những nhân viên chứa đầy sự đam mê

Ngày nay, phần lớn các doanh nghiệp đều chú trọng xây dựng một hệ phương pháp luận rất bài bản cho việc cải tiến chất lượng sản phẩm, đầu tư nhiều cho công tác nghiên cứu và phát triển nhằm giành vị trí dẫn đầu về công nghệ. Các công ty ngày nay đều có mối quan tâm hàng đầu là tốc độ và hiệu quả kinh doanh, nhưng lại ít quan tâm đến việc cải tiến phương pháp quản trị. Tuy nhiên, cải tiến phương pháp quản trị mới là lực đòn bẩy, thúc đẩy tất cả các bộ phận khác cùng phát triển.

“Cùng nhau quản lý” là phương pháp quản lý mới mà Whole Foods Market đã đưa ra. Tại Công ty thực phẩm nổi tiếng thế giới này, đơn vị tổ chức cơ bản không phải là cửa hàng, mà chính là các nhóm nhỏ chịu trách nhiệm về từng nhóm sản phẩm khác nhau, như nhóm bảo quản, nhóm thực phẩm chế biến sẵn, nhóm hải sản… Họ có toàn quyền quyết định nên dự trữ thêm mặt hàng nào, nên thay đổi những sản phẩm nào và cả quyền từ chối nhân sự mới. Khi tổng kết kinh doanh, tiền thưởng sẽ được chia cho cả nhóm, chứ không phải từng cá nhân. Mỗi thành viên trong nhóm đều phải nắm rõ tình hình tài chính của cả công ty và đóng góp của từng người để có thể phân chia mức thưởng hợp lý. Điều làm nên sự khác biệt tại Whole Foods Market chính là mỗi nhân viên cũng là một nhà quản trị.

Một số lưu ý mua bán cổ phiếu chưa niêm yết

Thời gian chuyển nhượng phụ thuộc vào quy định của từng tổ chức phát hành. Có doanh nghiệp chỉ quy định việc chuyển nhượng thực hiện ngay trong ngày, có nơi là 15 ngày, 1 tháng và thậm chí dài hơn là 3 tháng, kể từ ngày nhận đủ hồ sơ chuyển nhượng

(Gồm: đơn đăng ký chuyển nhượng, bán cam kết chuyển nhượng có đầy đủ chữ ký của hai bên mua và bán. Bộ hồ sơ này đều theo mẫu của từng tổ chức phát hành). Những quy định về thời gian chuyển nhượng này sẽ ảnh hưởng mạnh tới sự biến động giá của cổ phiếu đó. Với những doanh nghiệp mà thủ tục chuyển nhượng nhanh ngay trong ngày thì việc mua – bán sẽ thuận tiện hơn, tính thanh khoản tốt hơn, có thể mua buổi sáng bán buổi chiều, thậm chí bán ngay sau khi vừa mua trước đó vài phút. Với những doanh nghiệp quy định thời gian hoàn tất thủ tục chuyển nhượng dài hơn (có thể quy định là 15 ngày, 1 tháng, 3 tháng) thì việc mua bán bị hạn chế hơn. Điều đó có nghĩa là phải sau thời gian quy định, thủ tục chuyển nhượng mới được xem là hoàn tất và người mua mới chính thức có tên sở hữu số cổ phiếu đã mua và khi đó nếu có nhu cầu bán, mới có thể làm chuyển nhượng cho người khác được.

Mua bán cổ phiếu qua môi giới & không qua môi giới

Một trong những yêu cầu đầu tiên của khi mua cổ phiếu trên thị trường tự do  là phải kiểm tra số cổ đông hoặc giấy chứng nhận sở hữu cổ phiếu có đúng tên người mua /bán hay không? Tuy nhiên, trên thực tế phần nhiều các giao dịch trên thị trường hiện nay là thực hiện qua môi giới và những cổ phiếu được mua bán phần nhiều là cổ phiếu có nguồn gốc từ đấu giá. Nếu qua môi giới, việc yêu cầu được xem số cổ đông nhiều khi không thực tế bởi môi giới không phải lúc nào cũng cầm sẵn hàng trong tay mà đôi khi chỉ là trung gian ghép nối giữa người mua và người bán. Vì vậy, để thực hiện được, chỉ còn một cách là người mua/bán tin vào môi giới.

Tiền trao cháo múc

Sai khi thoả thuận giá cả xong, hai bên sẽ nhận tiền đặt cọc (thông thường là 10% giá trị theo mệnh giá), số tiền còn lại sẽ chuyển khi thủ tục chuyển nhượng đã hoàn tất. Để chắc chắn và chặt chẽ, khi giao tiền cho người bán, hoặc qua môi giới, nên làm giấy biên  nhận tiền và ký tên.

Chú ý những quyền lợi liên quan

Khi mua cổ phiếu chưa niêm yết, người mua phải tỉnh táo, tìm hiểu và phải bám sát thông tin từ tổ chức phát hành để theo  dõi những quyền lợi liên quan như được chia cổ phiếu thưởng, cổ tức, quyền được mua thêm khi tổ chức phát hành thêm để tăng vốn.

Các chiến thuật kinh doanh cổ phiếu

Bài viết sau giới thiệu một số chiến thuật của những nhà kinh doanh cổ phiếu lớn tại thị trường Mỹ.

Những chiến thuật này được đúc kết trong cuốn “Lessons from the Greatest Stock Traders of All Time” - tạm dịch “Những bài học từ những nhà kinh doanh cổ phiếu thành công nhất” của John Boik, và cuốn “The 21 Irrefutable Truths of Trading”, tạm dịch “21 sự thật về kinh doanh cổ phiếu” của John Hayden.

Chiến thuật kinh doanh “không cảm xúc” và “phân tích cơ bản” của Bernard Baruh

Bernard Baruh, xuất thân là nhân viên văn phòng của một công ty môi giới chứng khoán, là một nhà kinh doanh cổ phiếu thành công. Ông kiếm được bộn tiền nhờ vào dự đoán sự sụp đổ của thị trường chứng khoán Mỹ vào năm 1907 và 1929. Không chỉ là một nhà kinh doanh cổ phiếu thành công, ông còn làm việc cho chính phủ của Tổng thống Woodrow Wilson.

Bernard Baruh quan niệm rằng thị trường chứng khoán phản ảnh tình hình kinh tế, chứ thị trường chứng khoán không quyết định được nền kinh tế. Và ông cũng tin tưởng mãnh liệt rằng, kết quả kinh doanh được quyết định bởi tâm lý của những người kinh doanh cổ phiếu. Ông sử dụng cái đầu “lạnh”, chứ không để cảm xúc len vào khi kinh doanh chứng khoán.

Ông là người đầu tiên đưa ra chiến lược phân tích cơ bản trong kinh doanh. Trong đó ông nhấn mạnh đến ba yếu tố: độ lớn tài sản của công ty, giá trị của sản phẩm đối với người mua, và năng lực của ban lãnh đạo, trong việc chọn cổ phiếu của mình.

Chiến thuật “Kim tự tháp” và “Thăm dò” của Jess Livermore

Jess Livermore, xuất thân từ nhân viên của một công ty chứng khoán, là người có những chuỗi thành công và cả thất bại lớn trên thị trường kinh doanh chứng khoán. Ông cũng kiếm được cả núi tiền nhờ vào việc tiên đoán sự sụp đổ của thị trường vào năm 1907 và 1929.

Tuy vậy, năm 1940, ngay sau khi ông viết cuốn sách nổi tiếng “How to Trade in Stocks”, ông bị thất bại, phá sản và tự tử.

Chiến thuật “Kim tự tháp” do ông phát triển: mua vào nhiều hơn những cổ phiếu đang tăng giá và bán ra những cổ phiếu đang rớt giá, là một trong những chiến thuật được các nhà kinh doanh cổ phiếu áp dụng cho đến bây giờ.

Chiến thuật thứ hai là chiến thuật “Thăm dò”. Trong chiến thuật này ông sẽ thực hiện việc mua có tính cách thăm dò một số cổ phiếu. Sau một thời gian ngắn, dựa vào hiệu quả lợi nhuận của những cố phiếu thăm dò này, hoặc là ông bán hẳn; còn không thì sẽ mua thật nhiều để đưa vào kim tự tháp của mình.

Jess Livermore, cũng giống như phần lớn các nhà kinh doanh cổ phiếu lớn khác, quyết định dựa vào nghiên cứu và phân tích của bản thân, chứ ít khi dựa vào tư vấn của các chuyên gia, hay các công ty tư vấn.

Chiến thuật “kinh doanh tập trung” và “hành động nhanh” của Gerald M. Loeb

Thừa hưởng một lượng tài sản lớn, Gerald Loeb có nhiều thuận lợi hơn các nhà kinh doanh, đầu tư khác.

Một điều khá lý thú là vào năm khi Benjamin Graham - một trong những “ông tổ” về đầu tư, viết cuốn “Phân tích chứng khoán”, kêu gọi các nhà đầu tư mua cổ phiếu và giữ lại để được nhận giá trị thật của cổ phiếu trong tương lai, thì Gerald M. Loeb viết cuốn “Chiến đấu cho sự tồn tại trên trị trường chứng khoán” với quan điểm hoàn toàn đối nghịch.

Ông quan niệm rằng, các nhà kinh doanh phải hết sức năng động trong việc mua bán, và thị trường là chiến trường. Trái với quan điểm truyền thống của đầu tư là đa dạng hóa danh mục đầu tư, chiến thuật của ông là “kinh doanh tập trung”, tức là chỉ mua một số loại cổ phiếu sau khi đã lựa chọn kỹ càng và chấp nhận rủi ro của những cổ phiếu đó.

Chiến thuật thành công thứ hai của ông là “hành động nhanh”. Ông luôn quyết định mua và bán thật nhanh trước khi những diễn biến lớn xảy ra.

Chiến thuật “Kỹ thuật và cơ bản” và “lý thuyết hộp” của Nicolar Darvas

Nicolar Darvas là một nhà kinh doanh nghiệp dư. Nghề nghiệp chính của ông là vũ công. Thế nhưng, với sự tập trung cao độ vào kinh doanh, ông đã kiếm được 2 triệu đô la, đó là số tiền lớn vào những năm 50 của thế kỷ trước.

Ông là người phát triển lý thuyết hộp. Theo lý thuyết này, giá cổ phiếu lên và xuống trong những giới hạn nhất định, và tạo ra một cái “hộp”. Đến một thời điểm nào đó, giá của cổ phiếu sẽ vượt qua cái hộp này, và tạo ra một cái “hộp” mới. Mua vào những cổ phiếu ngay giai đoạn nó thoát ly cái hộp cũ sẽ tạo ra những lợi nhuận cao.

Ông cũng là người đề ra phương pháp phân tích kỹ thuật - phối hợp với cơ bản. Tuy quan tâm cả hai, nhưng ông nghiêng về yếu tố kỹ thuật - chuyển động của giá, và số lượng cổ phiếu mua bán - hơn là yếu tố cơ bản - tình hình kinh doanh và năng lực quản lý của công ty.

Chiến lược CANSLIM của William J. O’Neil

Xuất thân là một người môi giới chứng khoán, William O’Neil trở thành nhà kinh doanh thành công và vẫn tiếp tục kinh doanh cho đến bây giờ.

Ông là người sáng lập tờ Investor’s Business Daily và viết nhiều sách về đầu tư và kinh doanh cổ phiếu. Ông là người phát triển lý thuyết kinh doanh chứng khoán gọi là CANSLIM. Theo lý thuyết này của ông, giá một cổ phiếu sẽ chuẩn bị tăng khi có một hay nhiều đặc điểm sau đây:

C - Current Quarter: Lợi nhuận trong quí tăng trưởng ít nhất 25%.

A - Annual Earning: Lợi nhuận năm tăng trưởng so với ba năm trước ít nhất 25%.

N - New Factors: Yếu tố mới, chẳng hạn sản phẩm mới, quản lý mới.

S - Supply and Demand: Khi lượng cổ phiếu giao dịch tăng cao.

L - Leader or Laggard: Giá cổ phiếu đi theo khuynh hướng những cổ phiếu hàng đầu.

I - Institutional Sponsorship: Khi các nhà đầu tư tổ chức mua và sở hữu.

M - Market Direction: Khi có 75% số cổ phiếu trên thị trường đi theo xu hướng của nó.

Những điểm quan trọng

Mặc dù những nhà kinh doanh thành công có những chiến thuật, chiến lược khác nhau nhưng họ chia sẻ những điểm chung sau:

- Cần có một khoản tiền dự trữ đề phòng những rủi ro. Khoản dự trữ này sẽ giúp nhà kinh doanh tiếp tục kinh doanh chứ không thụ động phụ thuộc vào kết quả của những “phi vụ” trước.

- Cắt lỗ càng sớm càng tốt. Khi đã lỡ mua cổ phiếu bị xuống giá, cắt ngay. Không bao giờ giữ cố phiếu đang giảm giá và chờ giá sẽ cao trở lại.

- Mua giá cao và bán giá cao hơn. Để kinh doanh thành công, không chỉ là mua thấp bán cao, mà còn là mua giá cao và bán ra cao hơn.

- Đôi khi rút khỏi thị trường. Không phải lúc nào nhà kinh doanh cũng thành công, mà phải biết rút khỏi thị trường.

O’Neil, Darvas và Loeb thường không thích tham gia thị trường đang xuống giá, trong khi đó Livermore lại không tham gia khi thị trường đều đặn, bình ổn.

- Mua tập trung chứ không nên đa dạng hóa danh mục đầu tư.

- Quan tâm đặc biệt đến khối lượng giao dịch và giá. Đối với những nhà kinh doanh cổ phiếu, hai chỉ số này quan trọng hơn bất cứ chỉ số nào, kể cả P/E, các loại tỷ suất lợi nhuận.

- Sau khi thực hiện các phi vụ, phải bỏ thời gian phân tích để rút kinh nghiệm, tại sao mình thua hay thắng phi vụ đó.

- Cống hiến toàn thời gian. Để kinh doanh thành công, phải dành công sức, thời gian. Ngay cả trường hợp Darvas là vũ công nhưng cũng dành một thời gian lớn hàng ngày (trên 8 tiếng) để theo dõi và thực hiện việc kinh doanh.

- Thực hiện các cuộc nghiên cứu phân tích độc lập, các nhà kinh doanh cổ phiếu thành công phải biết tự nghiên cứu và phân tích, không nên dựa vào ý kiến tư vấn của người khác.

- Quyết định dựa vào dữ kiện, không dựa vào cảm xúc. Ví dụ như nhà kinh doanh không tiếc khi phải bán ra cổ phiếu, không quá mừng rỡ mà bán lúa non khi giá cổ phiếu vẫn còn đang lên.

- Quan trọng nhất là phải chấp nhận rủi ro. Một chiến lược đầu tư gọi là hiệu quả khi có thể giảm thiểu rủi ro và tăng cao lợi nhuận. Trong khi đó, các chiến lược kinh doanh hầu như phải chấp nhận mức rủi ro cao vì chính rủi ro cao đó là nguồn gốc của lợi nhuận cao. Nhà kinh doanh vì vậy phải chấp nhận những phi vụ thất bại, và đừng nên kỳ vọng rằng lúc nào họ cũng thắng được thị trường.

Chia đều để giảm rủi ro

Một chiến lược đầu tư chứng khoán được trang web Investopedia giới thiệu có thể giúp các nhà đầu tư chứng khoán nước ta một công cụ phòng tránh rủi ro dễ thực hiện.

Nói ngắn gọn, bạn có một khoản tiền dự tính đầu tư vào thị trường chứng khoán, thay vì ném nguyên khoản tiền này vào thị trường, Investopedia khuyên nên chia nhỏ nó ra, và đều đặn mua cổ phiếu ở một khoảng thời gian nhất định.

Ví dụ, bạn có 100 triệu đồng để đầu tư. Thay vì mua ngay 100 triệu đồng cổ phiếu, bạn vạch kế hoạch mua trong năm tháng, mỗi tháng chỉ mua 20 triệu thôi. Tháng nào giá thấp thì mua nhiều, tháng nào giá cao thì mua ít. Chẳng hạn thị trường tháng này thấp hơn tháng trước, tức là cổ phiếu bạn mua tháng trước bị lỗ nhưng bù lại, bạn sẽ mua nhiều hơn. Sẽ có người thắc mắc, liệu mua hết một lần khi giá thấp có phải là lợi hơn không? Vấn đề là không ai biết lúc nào giá thấp nhất cả. Như vậy tính bình quân cả năm tháng, số lượng cổ phiếu bạn mua được sẽ có khả năng có giá thấp hơn trường hợp mua nguyên một lần. Nói đúng hơn là xác suất giá thấp sẽ cao hơn và bạn không cần phải đau đầu suy nghĩ nên mua hay không. Dĩ nhiên, kỹ thuật này (tên chuyên môn là DCA) chỉ phát huy tác dụng trong một thị trường có lên có xuống, và xu hướng cả năm là lên chừng 15-20% như đa số các thị trường quốc tế, chứ thị trường lên mãi hay tụt dốc mãi thì kỹ thuật nào cũng bó tay.

Quản lý thông tin cổ phiếu hiệu quả

Hiện nay, trên 2 sàn giao dịch đã có gần 200 mã CP niêm yết và con số này chắc chắn sẽ tăng thời gian tới. Vấn đề làm sao quản lý được thông tin liên quan đến CP như tình trạng sản xuất, doanh thu, các chỉ số tài chính... một cách đơn giản nhưng hiệu quả, không cần phải truy cập đến quá nhiều các giấy tờ hay các tệp dữ liệu khác nhau?

Bài viết này đưa ra một gợi ý để NĐT xây dựng một tệp cơ sở dữ liệu bằng phầm mềm văn phòng Excel phổ biến. Nguồn thông tin để xây dựng cơ sở dữ liệu là các trang web của các CTCK, các trung tâm giao dịch (TTGD) và cập nhật nhất hiện tại là các tờ bản tin của hai TTGD. Khi nhìn vào mã CP, NĐT nào cũng muốn biết và cần biết được các thông tin cơ bản sau:

1. Thông tin liên quan đến Cty: Tên, ngành nghề, địa chỉ và thời gian thành lập, cơ cấu cổ đông, mức vốn điều lệ. Các thông tin này đều có trong bản cáo bạch hay bản công bố thông tin có thể lưu trữ trên máy tính. Trong tệp dữ liệu Excel có thể tạo các đường liên kết tương ứng từ ô mã CP đến các tệp này.

2. Thông tin liên quan đến tình hình sản xuất kinh doanh: Các cột có chứa chỉ tiêu doanh thu và lợi nhuận của 4 quý trong vòng 3 năm hay 5 năm tuỳ theo yêu cầu của từng người. Với công thức Excel ta có thể dễ dàng có được cột chỉ tiêu về sự tăng trưởng về doanh thu và lợi nhuận qua các năm, các quý.

Cột chỉ tiêu vốn chủ sở hữu của Cty: Cho ta biết giữa vốn chủ sở hữu đầu tư ban đầu và phần lợi nhuận tích luỹ của Cty. Cột về chỉ tiêu tổng tài sản: Từ hai cột chỉ tiêu tổng tài sản và vốn chủ sở hữu, sử dụng một số công thức Excel đơn giản sẽ cho NĐT biết được tình trạng nợ của Cty. Ngoài ra, có thể thêm vào cột doanh thu và lợi nhuận dự kiến khi đại hội cổ đông đặt ra.

3. Các cột về các chỉ tiêu và các thông số liên qua đến CP: Khối lượng CP lưu hành bình quân: NĐT có thể biết được về vốn điều lệ Cty và tính được mức EPS quá khứ đến hiện tại bằng cách chia cột lợi nhuận tương ứng cho cột này. NĐT cũng biết được giá trị sổ sách của CP khi chia số liệu ở cột vốn chủ sở hữu cho cột này. Khi chia cột chỉ tiêu lợi nhuận của năm nào đó cho cột có chỉ tiêu vốn chủ sở hữu, NĐT sẽ có được cột chứa chỉ tiêu ROE, tương tự, khi chia cột chỉ tiêu lợi nhuận cho cột có chứa chỉ tiêu tổng tài sản sẽ cho cột có chứa chỉ tiêu ROA.

Cột về tỉ lệ sở hữu của NĐTNN: Gồm có hai cột là tỉ lệ (số lượng) đang sở hữu và tỉ lệ còn (số lượng còn được phép mua): Đây là cột cho biết NĐTNN sở hữu bao nhiêu trong giới hạn được phép cũng như họ còn có thể mua được bao nhiêu. Vì hiện nay hành vi mua bán của NĐTNN ảnh hưởng khá lớn đến NĐTTN nên cột này khá quan trọng.

Cột giá hàng ngày: Một cách làm đơn giản là copy bảng giá của một CTCK vào một bảng (sheet) của tệp đó rồi dùng hàm tìm kiếm (Vlookup, Hlookup...) để đưa các giá đóng cửa của một phiên giao dịch vào cột bảng giá. Khi có cột này chúng ta sẽ có thể tính được các cột chỉ tiêu khác như PE, PB...

NĐT cũng nên thêm vào một cột ghi chú để chèn các chú thích về các thông tin quan trọng liên quan đến Cty và phát sinh trong kỳ như tăng vốn, đầu tư dự án mới, thay đổi của cổ đông lớn, trả cổ tức... Như vậy với Excel ta chỉ phải nhập dữ liệu của một số cột, còn các cột chỉ tiêu khác được tính bằng các công thức sẵn có.

Khi nào nên bán cổ phiếu?

Biết được khi nào là thời điểm phù hợp để bán cổ phiếu là một điều quan trọng tối thiểu cũng như biết được khi nào nên mua nó, chúng ta thường bán đi phần thắng lợi quá sớm còn nắm giữ phần lỗ lại quá lâu chăng? Trước khi tôi chỉ ra khi nào bạn nên bán cổ phiếu thì tôi phải chỉ ra khi nào bạn ko nên bán chúng.

Cổ phiếu đã rớt giá

Sự chuyển dịch trong giá cả tự nó chẳng thể đưa được một thông tin hữu dụng nào bởi vì giá cả có thể dịch chuyển theo nhiều hướng khác nhau trong ngắn hạn vì những lý do nào đó. Tình hình dài hạn của cổ phiếu được đánh giá chủ yếu dựa vào dòng tiền tương lai được dự kiến của công ty đó.

Hãy luôn nhớ là không nên để tâm đến những gì mà cổ phiếu đã thể hiện kể từ khi bạn mua chúng. Bạn không làm gì để thay đổi đựơc quá khứ và thị trường cũng đừng quan tâm xem bạn lời hay lỗ trên cổ phiếu đó. Những người tham gia thị trường chỉ chú ý đến tương lai, và điều mà bạn nên làm là quyết định khi nào bạn nên bán cổ phiếu.

Cổ phiếu có giá tăng vùn vụt

Lại một lần nữa đừng để ý đến những gì cổ phiếu đã thể hiện trong quá khứ mà hãy kỳ vọng xem công ty sẽ làm gì trong tương lai. Chẳng có lý do gì khiến 1 cổ phiếu đang tăng lại giảm một cách đáng kể, cũng như chẳng có lý do gì khiến 1 cổ phiếu đang giảm lại có thể hồi phục lại ngay sau đó. Tốt hơn, những nhà đầu tư lúc này không nên xem xét lại các đồ thị trong quá khứ, bởi chúng chẳng cho thấy thông tin hữu dụng nào về tương lai.

Kết thúc phiên giao dịch ngày 15/1/2007, giá cổ phiếu STB đạt mức 72.500 đồng/CP. Trước những thông tin chia cổ tức và phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn, giá cổ phiếu STB tăng liên tục đạt mức 152.000 đồng/CP vào ngày 28/3/2007. Nếu bạn mua cổ phiếu STB ở mức giá 152.000 đồng/CP thì bạn phải bình tĩnh để đánh giá lại.

Như vậy khi nào thì bạn nên bán? Hãy đọc 5 câu hỏi sau đây để xem khi nào bạn nên bán và bạn sẽ chiến thắng.

Có phải bạn đã mắc 1 sai lầm?

Có phải bạn đã bỏ lỡ một cái gì đó khi bạn đánh giá công ty lần đầu? Có lẽ bạn nghĩ rằng, nhà quản lý có thể tạo ra sự đổi khác hoàn toàn những công việc dường như là khó hơn bạn nghĩ. Hoặc cũng có thể bạn đã đánh giá thấp về sức mạnh của đối thủ cạnh tranh hoặc đánh giá cao về khả năng tìm ra cơ hội phát triển mới của công ty. Sẽ không sao, bởi đó là mộ sự nhầm lẫn, thật chẳng có ý gì khi nắm giữ một cổ phiếu mà bạn mua vì lý do không còn giá trị. Nếu như phân tích đầu tiên là sai hãy cắt giảm lỗ và ra khỏi thị trường.

Như vậy, nếu bạn mua cổ phiếu STB với mức giá 125.000 đồng/CP chỉ vì thông tin được công bố theo tôi, giá trị đó sẽ được điều chỉnh và mức giá sau khi bạn nhận được thành quả từ thông tin trên là 12% cổ tức phát hành thêm cổ phiếu với tỷ lệ 1:1, giá phát hành bằng 1,5 lần mệnh giá. Như vậy, mức giá sẽ là 71.000 đồng/CP, với mức giá này bạn chấp nhận được không? Nếu bạn không chấp nhận điều đó, quyết định ban đầu của bạn đã có vấn đề.

Có phải các yếu tố cơ bản trở nên xấu đi?

Sau nhiều năm thành công, công ty mà bạn mua cổ phiếu bỗng trở nên giảm sút. Dòng tiền mà bạn đổ vào công ty dường như tạo ra lợi nhuận và tìm kiếm cơ hội đầu tư khó khăn hơn, cùng lúc đó những đối thủ cạnh tranh đang lấy dần đi lợi nhuận của công ty. Đây là lúc bạn nên đánh giá lại về triển vọng của công ty. Nếu thực sự công ty tồi tệ hơn trước thì bạn nên bán cổ phiếu đi.

Trong trường hợp này, nếu có vấn đề trong vịêc sử dụng vốn mà STB huy động thì bạn nên bán đi, thế nhưng trước kế hoạch phát triển của mình STB giữ vững cam kết sử dụng vốn để tăng sức mạnh tài chính trước các đối thủ cạnh tranh. Và bạn hãy nên bình tĩnh để xem kỹ trước khi đưa ra quyết định.

Có phải giá cổ phiếu đã tăng lên rất nhiều so với giá trị nội tại?

Thị trường thường thức dậy trong tình trạng ngái ngủ vì thế mà nó thường đưa ra cho bạn giá khác xa rất nhiều so với giá trị thực của khoản đầu tư. Tại sao không sử dụng ưu thế của một nhà đầu tư. Hãy tự hỏi xem thị trường sẽ trả cho bạn bao nhiêu cao hơn so với giá trị ước lượng của cổ phiếu và khả năng mà giá trị này tiếp tục tăng lên là như thế nào. Bạn hẳn không muốn bán những cổ phiếu tuyệt vời chỉ bởi 1 tỷ lợi nhuận chứ, bàn vừa phải gánh chịu lãi vốn lại vừa không được hưởng lợi từ phần trăm giá trị tăng lên. Nhưng vẫn có những công ty tốt được bán ở những mức giá tuyệt vời.

Còn gì tốt hơn mà bạn có thể làm với khoản tiền của mình không?

Là nhà đầu tư, bạn nên phân bổ tiền của mình vào những tài sản mà nó có thể tạo ra tỷ suất sinh lời cao nhất tương ứng với rủi ro của chúng. Chẳng có gì ngại ngùng khi bán một cái gì đó dưới giá trị hay thậm chí là  bán một cái gì đó bị lỗ, hãy giải phóng tiền của bạn để có thể mua được những cổ phiếu có triển vọng tốt hơn.

Bạn có đầu tư qúa nhiều tiền vào một cổ phiếu?

Đây là lýu do hợp lý nhất trong tất cả lý do bán cổ phiếu vì nó có nghĩa rằng, bạn đã làm đúng và đã gặt hái thành công. Chẳng có ý nghĩa gì khi bỏ nhiều trứng vào cùng 1 rổ. Với những quan sát của mình, tôi chỉ có thể gợi ý cho bạn những điều cần xem xét trong các quyết định.

Mười sáu nguyên tắc chọn lựa những cổ phiếu ưu tú nhất

William J. O’Neil đã tạo ra một hệ thống các phương pháp chọn lựa cổ phiếu, các phương pháp này hoàn toàn tới từ việc nghiên cứu rộng rãi các công ty thành công của thị trường từ năm 1953 tới nay.

Đa số các nguyên tắc chọn lựa của ông được dành cho sự phân tích cơ bản. Khi bạn cần cổ phiếu của một công ty trong tay bạn chính là một trong những chủ nhân của công ty. Do đó chỉ tìm những công ty thực sự tuyệt vời, những công ty có những sản phẩm độc đáo riêng biệt hay có những dịch vụ cao cấp. Hãy chỉ tìm những công ty hàng đầu đang là những người dẫn đường của thị trường, những công ty là số một trong lĩnh vực của nó đồng thời đứng trên những công ty khác trong sự cạnh tranh hoặc chịu rất ít sự cạnh tranh. Một khi bạn đã xác định được mình đang hoạt động trong một thị trường đi lên, đây là vài dấu hiệu bạn nên xem xét khi tìm kiếm cổ phiếu.

1. Doanh lợi mỗi cổ phần của công ty trong quý hiện tại tăng ít nhất 25%. Các quý gần đây phải có tỷ lệ tăng trưởng mạnh đồng thời tỷ lệ đăng trưởng của các quý cũng cần liên tục phát triển. Một dấu hiệu rất tốt nếu có khoảng từ sáu tới mười hai quý doanh lợi tăng đáng kể khoảng 50%, 100% thậm chí 200% hay hơn. Dự báo về doanh lợi quý tới cần tăng một số lượng đáng kể. Hãy xem xét doanh lợi trong vài quý qua có cao hơn dự đoán hay không. Nếu cổ phiếu bạn chọn là một loại cổ phiếu tăng trưởng, tỷ lệ tăng trưởng mỗi năm trong vòng ba năm qua phải trên 25%. Đồng thời lịch sử thị trường cho thấy các cổ phiếu thường có mức 'tỷ lệ lợi nhuận mỗi cổ phần' Earning Per Share Rating xếp hạng 80 hoặc hơn trước khi nó đi vào những mức giá mới.

2. Nếu nó là một cổ phiếu đã xoay vòng turnaround stock, một cổ phiếu đã phát triển nhưng bị chậm lại và sau đó lại tiếp tục phát triển nó cần có hai quý tăng mạnh mẽ trong doanh lợi, hoặc một quý tăng với một khối lượng lớn để doanh lợi một năm của nó trở lại đỉnh cao cũ. Nếu doanh lợi hai hay nhiều quý gần đây đã đi lên, hãy xem xét liệu doanh lợi một năm của nó đã gần hoặc trên mức đỉnh của hai năm trước hay chưa. Cũng quan trọng khi cần xem xét sự thống nhất trong doanh lợi ước tính của hai năm tới có tăng hay không.

3. Xem xét liệu công ty có doanh số bán tăng mạnh trong sáu tới mười hai quý gần đây hay không? Và rất tốt nếu việc tăng ấy luôn phát triển hình thành một gia tốc.

4. Lợi nhuận biên trước thuế của quý vừa rồi có gần mức đỉnh của nó chưa? Có một xu hướng tăng trong tỷ suất lợi nhuận biên vài quý vừa qua hay không? Và tỷ suất lợi nhuận của nó đã là tốt nhất trong các công ty cùng lĩnh vực hay không?

5. Tìm kiếm những công ty có lợi nhuận biên trước thuế trên 18%.

6. Tìm kiếm những công ty có tỷ suất lợi nhuận trên vốn cổ đông từ 20% tới 50% hoặc hơn thế nữa. Hãy xem xét tỷ suất này đã thuộc dạng tốt nhất trong những ngành cùng lĩnh vực đó hay chưa.

7. Xem xét mức Doanh số + Lợi nhuận + Lợi nhuận vốn cổ đông có sắp hạng A hoặc B? Tốt nhất nên tìm kiếm nhưng công ty thuộc tốp 40% có mức phát triển doanh số, lợi nhuận, và lợi nhuận vốn cổ đông tốt nhất.

8. Khối lượng cổ phiếu mà hội đồng quản trị cũng như các viên chức cao cấp của công ty sở hữu cũng là một khía cạnh tế nhị cần xem xét. Khối lượng này càng nhiều càng tốt. Chúng sẽ là bằng chứng bảo đảm sự tận tâm của ban giám đốc.

9. Cổ phiếu cần nằm trong những mức giá có 'chất lượng'. Mức giá có chất lượng thường từ khoảng $16 tới $150 đối với thị trường Nasdaq và trên $20 đối với cổ phiếu của NYSE. Nên nhớ rằng những công ty hàng đầu của thị trường như Cisco Systems, WalMart, Microsoft, PeopleSoft, Amgen, trước khi phá vỡ những mức giá cơ bản đi vào một nền giá với với những sự tăng giá khổng lồ thường có giá nằm giữa $30 và $50 mỗi cổ phiếu. Giá cả chính là sự phản ánh chất lượng của cổ phiếu, và chất lượng không thể tới với những loại cổ phiếu rẻ tiền

10. Xem xét cổ phiếu có thuộc những ngành đang phát triển như bán lẻ, máy tính, thuốc, giải trí... hay không? Nó có thuộc một trong năm nhóm ngành đang phát triển nhất không. Các nhóm ngành được coi là đang phát triển tuỳ thuộc vào tình hình kinh tế thế giới và đặc thù riêng của mỗi quốc gia.

11. Dòng tiền của thị trường đang chảy vào đâu, những công ty có thị vốn lớn hay những công ty có thị vốn nhỏ hơn. Hãy đi theo những dòng chảy ấy, không nên kháng cự lại xu hướng của thị trường trong trường hợp này.

12. Thị trường đang quan tâm tới những khu vực kinh tế nào nhất? Tiêu dùng hay công nghệ cao? Cổ phiếu tăng trưởng growth stock, hay chu kỳ cyclical stock: cổ phiếu tăng hay giảm theo chu kỳ kinh tế như xây dựng, xe hơi, giấy, thép, hay người ta đang đầu tư vào những loại cổ phiếu an toàn defensive stock: thực phẩm, những ngành phục vụ công cộng, hay những ngành mà người ta luôn phải sử dụng trong mọi hoàn cảnh. Có thêm nhiều đợt phát hành, có nhiều công ty mới được thành lập hay không.

13. Phải chăng những sản phẩm của công ty giúp tiết kiệm tiền bạc, giải quyết những khó khăn hay tiết kiệm thời gian với những kỹ thuật mới? Hoặc phải chăng nó là những loại thuốc hay những phương tiện y học mới? Hãy tìm các công ty có các sản phẩm thực sự cần thiết và được ưa thích một cách rộng rãi. Đồng thời cũng xem xét xem các sản phẩm của công ty được sử dụng lâu dài hay nhanh chóng được thay đổi để bảo đảm sự duy trì và phát triển doanh số bán của công ty.

14. Những đơn đặt hàng của công ty có thể phát triển không? Tỷ lệ thị phần của công ty là bao nhiêu? Khả năng phát triển thị phần của công ty được trông chờ ở mức nào?

15. Cổ phiếu cũng cần có một, hai quỹ đầu tư lớn hoạt động tốt mua vào trong thời gian gần đây. Đây là một sự kiểm tra gián tiếp bởi vì các quỹ đầu tư hoạt động tốt sẽ làm những cuộc nghiên cứu kỹ càng trước khi mua một loại cổ phiếu.

16. Bạn có thực sự hiểu rõ ràng và tin cậy vào công cuộc kinh doanh của công ty? Bạn đã từng thấy hay sử dụng những sản phẩm hoặc dịch vụ của nó chưa? Bạn càng hiểu biết về công ty bao nhiêu, bạn càng có niềm tin về nó bấy nhiêu.

Nếu bạn tuân thủ những nguyên tắc trên tức là bạn đang mua những loại cổ phiếu thực sự ưu tú, những loại cổ phiếu có cơ hội phát triển về các chỉ số cơ bản nhất. Những nguyên tắc còn lại thuộc về phạm vi kỹ thuật. Bạn phải cần cả hài chứ không phải chỉ một phương pháp phân tích trong việc lựa chọn chứng khoán.

Mẹo "lách" quy định T+3 trong giao dịch

Thời gian gần đây, TTCK biến động rất nhanh giữa các đợt khớp lệnh, có thể tăng trần đợt 1 và giảm sàn đợt 3, tương đương biên độ dao động giá đến 20% trên sàn HN hoặc 10% trên sàn TPHCM.

Nếu NĐT có thể mua và bán ngay lập tức CP trong cùng một phiên hay mua hôm trước, bán hôm sau thì cơ hội kiếm lợi nhuận trong khoảng thời gian ngắn là rất lớn.

Chiến thuật chia nhỏ

Cách này, NĐT có thể thực hiện một mình. NĐT chia số tiền thành nhiều phần mua/bán cùng một loại CP. Giả sử NĐT đang có 500 REE, và CP này đang giảm. Nếu dự đoán ngày tiếp theo CP sẽ tăng giá thì hôm nay, NĐT có thể mua vào đúng 500 REE.

Ngày hôm sau REE tăng giá thì NĐT thực hiện lệnh bán 500 REE có sẵn trong tài khoản. Vậy số CP trong tài khoản vẫn là 500 REE, nhưng số tiền mặt tăng lên là phần chênh lệch giữa giá lên và giá mua hôm trước.

NĐT có thể chia số tiền thành 3 hay 4 phần đúng cho đủ chu kỳ T+3. Chiến thuật này chỉ cho phép NĐT thực hiện với thời gian từ T+1. NĐT có thể giảm xuống với T+0 nếu sử dụng thêm một tài khoản uỷ quyền.

Chiến thuật mua bán theo nhóm

Chiến thuật có thể cho phép NĐT thực hiện giao dịch với T+0 nhờ lập một nhóm người để mua/bán cùng một loại CP. Giả sử một NĐT mua CP ở đợt khớp lệnh thứ nhất, với giá sàn hay ở một mức giá nào đó. Sang đợt khớp lệnh thứ hai hay thứ ba, giá CP đó tăng, NĐT có thể vay CP từ tài khoản của một người trong nhóm để thực hiện lệnh bán.

Tất nhiên lệnh bán này được người mà tài khoản có CP đó thực hiện. Điều này cho phép NĐT không vi phạm việc cấm mua/bán một loại CP trong cùng một ngày và giảm chu kỳ mua bán xuống đến T+0.

Kể cả khi NĐT chưa mua CP đó, nhưng dự đoán ngày hôm sau, hay đợt khớp lệnh sau giá giảm thì có thể vay một lượng CP nhất định của một người trong nhóm để bán và sẽ mua trả lại vào đợt khớp lệnh hôm sau hay ngày hôm sau...

Chiến thuật này ưu điểm hơn chiến thuật chia nhỏ, vì NĐT không phải chia nhỏ khoản tiền đầu tư của mình nhờ tận dụng được vốn của những người trong nhóm. Bản chất đây cũng giống như nghiệp vụ bán khống.

Tất nhiên NĐT cũng cần phải so sánh với chi phí giao dịch, nếu sau khi trừ đi chi phí giao dịch mà họ vẫn còn lợi nhuận thì họ có thể thực hiện các giao dịch áp dụng hai chiến thuật này. Hai chiến thuật này đã được áp dụng trong thời gian vừa qua và rất hiệu quả khi thị trường biến động thất thường, hay đang trong chu kỳ điều chỉnh giảm và không biết sẽ đảo chiều khi nào.

Hiện tại, phương thức thanh toán là chu kỳ T+3, tức sau khi thực hiện giao dịch 3 ngày làm việc thì tiền hay CP mới về tài khoản. Do tiền mặt hay CP được hạch toán vào buổi chiều sau khi kết thúc phiên giao dịch, nên thực chất NĐT chỉ có thể mua/bán vào ngày hôm sau (T+4). Hiện quy định cấm mua và bán một loại CP ở cùng một tài khoản trong cùng một ngày. Các CTCK cũng mới cung cấp dịch vụ ứng trước tiền bán, chứ chưa ứng trước CP do luật chưa cho phép nghiệp vụ bán khống.

Một số sai lầm nhà đầu tư mới thường gặp

Hiện nay, số lượng tài khoản cá nhân vẫn chiếm hơn 90% trên thị trường chứng khoán và sẽ còn tăng trong thời gian tới.

Do thiếu cả kinh nghiệm lẫn kiến thức, phần lớn các nhà đầu tư mới tham gia thường có những quan niệm và suy nghĩ sai lầm.

Giá thấp đồng nghĩa với rẻ

Đây là quan niệm mà hầu hết nhà đầu tư mới tham gia thị trường đều có. Tại sao những nhà đầu tư mới lại thích chọn những cổ phiếu giá rẻ? Nguyên nhân nằm ở tâm lý thích nhiều, với cùng một khoản tiền, họ thích mua những cổ phiếu giá thấp để có số lượng cổ phiếu nhiều trong tài khoản.

Giả sử cổ phiếu ABC có giá 24.000 đồng, và XYZ có giá 240.000 đồng, một nhà đầu tư mới có 24.000.000 đồng, họ thường có xu hướng chọn mua 100 cổ phiếu ABC thay vì chọn 10 cổ phiếu XYZ. Kể cả nhà đầu tư có kiến thức nhưng chưa có kinh nghiệm, đôi khi cũng vẫn mắc phải những suy nghĩ này.

Thực tế, lợi nhuận thu được khi so sánh đánh giá hiệu quả của một khoản đầu tư được tính theo tỉ lệ phần trăm giữa phần lợi nhuận với số đầu tư ban đầu và so sánh với nhau. Khi so sánh mức lợi nhuận giữa hai phương án đầu tư vào ABC và XYZ thì sẽ đánh giá mức chênh lệch giữa lượng tiền khi bán các cổ phiếu trên với mức đầu tư ban đầu 24.000.000 đồng.

Ngoài ra, suy nghĩ phổ biến là cho rằng cổ phiếu giá thấp có cơ hội tăng giá nhiều hơn, và có có khả năng mang lại lợi nhuận lớn nếu tăng bằng hay gần bằng những cổ phiếu có thị giá cao.

Thực tế, cổ phiếu có thị giá cao thường là cổ phiếu của các công ty có tình trạng sản xuất kinh doanh tốt, mang lại nhiều lợi nhuận cho cổ đông và có sự tăng trưởng mạnh, hay trong các ngành nghề có tốc độ tăng trưởng cao, nên được nhiều nhà đầu tư quan tâm và chấp nhận với thị giá cao đúng như câu "tiền nào của nấy".

Đi liền với suy nghĩ trên là "lý luận" cổ phiếu giá thấp giảm giá ít hơn do có giá trị tuyệt đối giảm ít hơn. Với biên độ dao động 5%, thì giữa mức giảm 1.200 đồng đối với ABC và 12.000 đồng với XYZ, họ có cảm giác XYZ giảm quá nhiều so với ABC...

Tuy nhiên, sự tăng/giảm ít hay nhiều được đánh giá theo tỉ lệ bao nhiêu phần trăm trong biên độ từ +5% đến -5% đối với trung tâm HoSTC và +10% đến -10% đối với HaSTC.

Tiếc nên ôm... lỗ

Hầu hết nhà đầu tư mới không quen với suy nghĩ phải thực hiện giảm những khoản đầu tư thua lỗ và tăng khoản đầu tư mang lại lợi nhuận. Khi đầu tư vào một danh mục cổ phiếu, nhà đầu tư mới thường có xu hướng bán những cổ phiếu vừa bắt đầu tăng giá, nhưng lại không chịu bán những cổ phiếu xuống giá do tiếc khoản bị lỗ.

Thực tế, các cổ phiếu tăng giá thì sẽ tiếp tục giai đoạn tăng nếu hội đủ các yếu tố cần thiết để tăng giá, cũng như được nhiều nhà đầu tư đánh giá cao và quan tâm tới hay có sự tiến bộ trong sản xuất kinh doanh...

Ngược lại, những cổ phiếu xuống giá sẽ tiếp tục xuống do nhiều nhà đầu tư bắt đầu bán tháo cổ phiếu đó, do các nguyên nhân như có thông tin xấu liên quan đến công ty hay tình trạng sản xuất kinh doanh xấu đi.

Nếu hành động đúng, nhà đầu tư nên mua vào những cổ phiếu sinh lợi cao và bán đi những cổ phiếu làm giảm khoản đầu tư. Nhà đầu tư nên đặt cho mình một mức giới hạn lãi và giới hạn lỗ khi đầu tư vào một cổ phiếu. Khi đạt các mức giới hạn trên thì nhà đầu tư nên bán đi.

Nắm giữ toàn cổ phiếu

Nhà đầu tư mới luôn muốn dùng hết tiền để mua và giữ cổ phiếu trong tài khoản, bất kể thị trường đang trong giai đoạn chưa biết lên hay xuống. Điều này đặc biệt bất lợi nếu thị trường đang trong giai đoạn đi xuống, vì nếu không duy trì tỉ lệ tiền mặt hợp lý, họ sẽ không có cơ hội mua cổ phiếu ở mức thấp hơn: Mua theo chiến thuật "úp nón" để hạ thấp giá trị đầu tư trung bình, giảm lỗ.

Khớp lệnh liên tục: Coi chừng mua hớ, bán hớ

Khớp lệnh liên tục có những lệnh đặc biệt, nếu nhà đầu tư không cẩn trọng rất dễ rơi vào tình huống sập bẫy. Trong đó, lệnh MP vừa như kẻ giấu mặt rình rập, vừa như cơn lốc, càn quét tất cả những nơi nó đi qua.

Có đến 4 loại lệnh!

Từ ngày 07/5, giao dịch khớp lệnh trên sàn TP.HCM vẫn duy trì làm 3 phiên. Trong đó có 2 phiên khớp lệnh định kỳ đầu và cuối, mỗi phiên nửa tiếng đồng hồ, và phiên khớp lệnh liên tục ở giữa, kéo dài 1 giờ đồng hồ.

Hoạt động giao dịch trên sàn sẽ có 4 loại lệnh, đó là lệnh ATO, ATC, lệnh giới hạn LO và lệnh thị trường MP. Lệnh ATO đặt ở phiên 1 để xác định giá mở cửa; lệnh ATC ở phiên 3 để xác định giá đóng cửa; lệnh LO tồn tại suốt 3 phiên, và lệnh MP chỉ có duy nhất trong phiên 2 là phiên khớp lệnh liên tục.

ATO và ATC là lệnh xác định giá mở cửa và giá đóng cửa, được ưu tiên khớp lệnh trước lệnh LO. Hai lệnh này nếu không khớp được hoặc khớp 1 phần, sẽ tự hủy. Xét về tính chất, lệnh ATO và ALO không khác gì nhau, chỉ một lệnh ở phiên 1, một lệnh ở phiên 3.

Lệnh giới hạn LO tồn tại suốt 3 phiên. Một đặc điểm đáng chú ý của lệnh LO là giá khớp sẽ lấy theo giá của lệnh vào hệ thống trước, bất kể đó là lệnh bán hay mua. Vì vậy, nếu không cẩn trọng có thể bị đặt hớ, bán giá thấp hoặc mua giá cao. Ví dụ lệnh bán đặt trước với giá 98.000đ, lệnh đặt mua vào sau với giá 100.000 đồng, khớp lệnh sẽ là 98.000 đồng.

Như vậy, người bán sẽ bị thiệt bởi không dự báo sự đánh giá của thị trường đối với cổ phiếu mà mình đang nắm. Nếu một cổ phiếu đang được đánh giá cao nhưng nhà đầu tư đặt bán giá thấp, nhập lệnh sớm, sẽ có người vào sau mua theo giá mà người bán đã đặt trước đó. Hoặc nếu một cổ phiếu hiện không được đánh giá cao nhưng lỡ đặt lệnh mua cao, ngay lập tức sẽ có người sau đặt lệnh bán, và người mua phải mua với giá cao mà mình vừa đặt.

Cẩn trọng với lệnh MP!

Tuy nhiên đáng sợ, đáng chú ý nhất là lệnh thị trường MP. Nó là loại lệnh đặc biệt, mua tại mức giá bán thấp nhất hoặc bán với giá mua cao nhất hiện có trên thị trường. Nghĩa là với lệnh mua, MP sẽ quét từ giá thấp nhất mà lệnh LO đưa ra trong hệ thống, lên cao dần, đến khi đã đủ số nó cần mua. Hoặc với lệnh bán, MP được bán với giá mà lệnh LO đặt mua cao nhất, khi không còn bán được ở giá cao bởi lệnh LO mua cao đã được khớp hết, MP sẽ bán thấp dần đến khi nào hết số cổ phiếu đặt bán mới thôi (ở đây không bàn đến việc khớp không hết, hủy lệnh và chuyển lệnh).

Thêm một yếu tố nữa là lệnh MP không có trước trong hệ thống, mà chỉ xuất hiện khi trong hệ thống đã có lệnh giới hạn LO. Như vậy, lệnh MP như con thú rình mồi nằm phục sẵn bên ngoài, chỉ chờ lệnh giới hạn LO như con mồi xuất hiện, là nó (MP) nhảy ra và bắt đầu càn quét, “ăn” từ con mồi ngon nhất trở đi, đến kỳ no mới thôi.

Như vậy, căn cứ vào đặc điểm của lệnh MP, có thể thấy nó được dùng khi nhà đầu tư dùng để quyết tâm bán hoặc mua một cổ phiếu nào đó. Chính vì vậy, nếu không cẩn thận, kể cả người sử dụng lệnh LO lẫn MP sẽ rơi vào những trường hợp mua bán hớ.

Nếu cổ phiếu đang được đánh giá cao nhưng đặt lệnh LO bán thấp, ngay lập tức MP xuất hiện là nó sẽ khớp lệnh ngay. Tương tự, nếu cổ phiếu không được đánh giá cao nhưng lệnh LO đặt mua giá cao, lệnh MP xuất hiện bán ngay.

Lệnh MP không bao giờ xuất hiện trên màn hình. Nó như kẻ trộm rình rập, chờ lệnh LO xuất hiện là nó quét ngay. Vì vậy, người đặt lệnh LO trước không biết sẽ có lệnh MP xuất hiện hay không, nên tốt nhất hãy cân nhắc thật kỹ trước khi đưa ra giá mua hay bán. Bởi lẽ, bất cứ giá mua hay bán LO nào, lệnh MP cũng “thâu tóm” được cả.

Bán cổ phiếu để cắt giảm thua lỗ

Thành công trên TTCK phụ thuộc vào khả năng cắt giảm thua lỗ không kém gì khả năng nắm giữ những cổ phiếu sinh lời. Xu hướng đi xuống là một hoạt động tự nhiên của TTCK, và bạn cần phải quyết đoán để bảo vệ mình khỏi những khoản thua lỗ nặng.

Nếu cổ phiếu bạn lựa chọn không sinh lời, tệ hơn bạn còn phải đối mặt với thua lỗ, thì đừng để lòng kiêu hãnh khiến bạn không thể chấp nhận mình sai lầm và không thể phản ứng mau lẹ. Hãy nhanh chóng cắt giảm thua lỗ và chuyển hướng. Bạn cần phải đưa ra những quyết định hợp lý, chứ không phải cố gắng vớt vát quyết định sai lầm của mình thành hợp lý.

Không chỉ bạn mới mắc sai lầm. Những nhà phân tích hay bình luận thị trường cũng có thể mắc sai lầm tương tự, và nếu bạn quyết định dựa trên ý kiến của họ thì có thể dẫn tới kết quả cực kỳ tệ hại. Những nhà đầu tư mua những loại chứng khoán gây thua lỗ, tự an ủi mình với những nhận định kiểu như: "Tất cả những nhà phân tích thị trường đều nói rất tốt về công ty này", hay "Công nghệ này là tiên tiến nhất kể từ khi phát minh ra bánh mỳ cắt lát. Thị trường còn chưa nhận ra, nhưng sản phẩm đó có xu hướng trở thành vật dụng thiết yếu trong từng gia đình". Đó chỉ là những lời bao biện yếu ớt cuối cùng.

Nhanh chóng cắt giảm thua lỗ

Nguyên tắc đầu tiên là bán bất kỳ chứng khoán nào giảm 8% so với giá mua vào. Bạn có thể nghĩ rằng cổ phiếu đó sẽ hồi phục. Trên thực tế thị trường có thể làm cổ phiếu đó rớt giá thê thảm hơn nữa, mà không mảy may quan tâm tới cách nhìn của bạn hoặc tới những gì mà các nhà phân tích và bình luận vẫn nói trên TV. Không thương xót. Bạn có thể bán trước khi đạt tới mức giảm giá 8% nếu bạn thấy những dấu hiệu suy giảm khác của một cổ phiếu.

Quy tắc này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc mua đúng lúc. Nếu bạn không thể và bạn mua cổ phiếu tại đỉnh điểm của nó, thì khả năng nó giảm 8% khi tự điều chỉnh xuống mức hợp lý là rất cao. Không có ngoại lệ nào cho quy tắc này. Cổ phiếu tốt sẽ luôn tạo cơ hội khác để bạn có thể mua chúng. Dưới đây là một quan điểm khác: Khi một cổ phiếu giảm 8% so với giá mua, liệu nó có trở nên hấp dẫn không? Liệu nó có còn nằm trong danh sách những cổ phiếu tốt nhất? Có lẽ là không. Không có gì đảm bảo rằng cổ phiếu đó sẽ lại tăng giá, còn bạn thì cần tự bảo vệ bản thân mình.

Mức giảm càng lớn, thì cổ phiếu càng khó hồi phục. Giả sử bạn mua một cổ phiếu với giá $100. Nếu nó giảm 20%, thì mức giá là $80. Để tăng trở lại mức $100, cổ phiếu cần phải tăng 25%. Một ví dụ khác: Cổ phiếu tụt 50%, ở mức $50. Cổ phiếu này cần tăng tới 100% để trở lại mức $100 - câu hỏi đặt ra là bạn có thường mua được cổ phiếu có giá tăng gấp đôi không? Và nếu điều đó xảy ra, thì quá trình tăng phải diễn ra trong mấy tuần, mấy tháng hay mấy năm? Hay bạn nên cắt giảm lỗ nhanh chóng, và giải phóng tiền mặt để mua một cổ phiếu khác có nhiều cơ hội tăng gấp đôi hơn?

Sự thực là, nếu bạn đã mua một chứng khoán tốt đúng lúc, thì hiếm khi chúng giảm giá tới trên 8% ngay lập tức. Quyết định mua khôn ngoan giúp giải quyết tới một nửa những vấn đề của quyết định bán.

Việc cắt giảm thua lỗ có lợi ích đối với bạn ra sao?

Dưới đây là một số con số lý thuyết để minh họa việc cắt giảm thua lỗ có thể có tác dụng ra sao đối với danh mục đầu tư của bạn.

Theo đó, kể cả khi bạn đã tiến hành 7 giao dịch trong một khoảng thời gian - và bị lỗ tới 5 giao dịch - bạn vẫn có thể có lãi ở mức $3,731. Và năm quyết định sai lầm - đều được rút vốn khi mất giá 8%, trừ một cổ phiếu được bán khi giảm 7% - gây lỗ tới $1,569.

TT

Cổ phiếu

Số lượng

Giá mua

Giá bán

Lợi nhuận/ Thua lỗ

% lợi nhuận/

thua lỗ

1

A

100

$ 50

$ 46

- $ 400

-8 %

2

B

100

$ 43

$ 40

- $ 300

-7 %

3

C

100

$ 57

$ 98

$ 4,100

+72 %

4

D

50

$ 24

$ 22

- $ 100

-8 %

5

E

30

$ 110

$ 101

- $ 297

-8 %

6

F

70

$ 85

$ 78

- $ 490

-8 %

7

G

100

$ 65

$ 79

$ 1,400

+22 %

Tổng

$ 3,731

Quy tắc 8% chỉ áp dụng cho trường hợp lỗ so với giá mua

Tuy nhiên, cần lưu ý là quy tắc 8% chỉ áp dụng cho trường hợp giảm dưới mức mua vào, và không áp dụng cho trường hợp giảm 8% so với mức giá nào khác trong quá trình bạn nắm giữ cổ phiếu. Một trong những bí quyết để trở thành một nhà đầu tư chứng khoán thực thụ là việc giữ vững tâm lý trước hiện tượng bán hạ giá tới 8%, 10% hay cao hơn. Phần dưới đây sẽ đưa ra một số gợi ý giúp bạn phân biệt đâu là hiện tượng giảm giá tạm thời và đâu là vấn đề thực sự.

Xử lý những cổ phiếu siêu linh động

Khoảng 40% số cổ phiếu sẽ giảm tới gần giá mua của bạn chỉ trong vòng một hoặc hai ngày. Đấy không phải là lúc để hoảng loạn và bán, đặc biệt là nếu cổ phiếu được mua dựa trên những phân tích hợp lý tại thời điểm mua.

Hãy theo dõi biến động cổ phiếu tương ứng với thị trường chung và những công ty trong cùng ngành công nghiệp. Thường thì, giá một cổ phiếu giảm gần với giá mua vào trong vòng một hay hai ngày vì thị trường tạm thời điều chỉnh. Điều này là tự nhiên. Mặt khác, nếu thị trường đã hồi phục được một vài ngày mà cổ phiếu của bạn vẫn chưa tăng giá, thì đó là một dấu hiệu cảnh báo, kể cả khi giá cổ phiếu này chưa giảm 8% so với giá mua.

Lệnh tự động ngăn chặn thua lỗ và một số chú ý khác

Một số nhà đầu tư thích sử dụng lệnh tự động ngăn chặn thua lỗ, vốn là những chỉ thị cho nhà môi giới chứng khoán bán một cổ phiếu ở một mức giá định trước. Điều này sẽ hữu ích cho những nhà đầu tư không có điều kiện theo dõi giá cổ phiếu của họ hoặc những người không quyết đoán.

Mặt khác, việc xem xét thuế và hoa hồng cho người môi giới cũng không nên đưa vào quyết định bán. Bạn không thể giữ một cổ phiếu hơn một năm chỉ vì bạn trả một mức thuế thấp hơn trên lợi nhuận từ cổ phiếu. Và cũng không nên bán chỉ vì giá hoa hồng hôm nay thấp hơn, đó không phải là yếu tố quan trọng nhất. Mục tiêu chính của bạn nên là lợi nhuận từ chính chứng khoán.

Tiếp tục giữ những cổ phiếu giảm giá trong danh mục đầu tư của bạn?

Bạn có thể nhìn vào danh mục đầu tư và thấy rằng một số cổ phiếu đã giảm 8% so với giá mua vào - hoặc hơn. Bạn có nên bán chúng không? Có lẽ nên, trừ phi cổ phiếu đó có dấu hiệu chắc chắn phục hồi, như giá tăng với khối lượng giao dịch ít biến động và lợi nhuận tăng. Kể cả lúc đó, cũng không có gì đảm bảo là nó sẽ hồi phục, và cũng có thể tiếp tục mất giá. Thua lỗ càng nhiều thì khả năng dẫn tới thiệt hại nghiêm trọng đối với danh mục của bạn càng lớn.

Những điểm mấu chốt

- Quy tắc bán đầu tiên là bán những cổ phiếu giảm 8% so với giá mua vào. Cần tuân thủ chặt chẽ quy tắc này, dù bạn có đánh giá một cổ phiếu cao đến đâu đi nữa. Ý kiến cá nhân là những chướng ngại vật để đi tới quyết định bán khôn ngoan.

- Giá giảm càng lớn, thì tỉ lệ tăng trưởng để hồi phục lại giá ban đầu càng cao.

- Những cổ phiếu tốt đôi khi giảm giá đến gần mức mua vào. Điều này không có nghĩa là bạn cần phải bán chúng, trừ phi giảm xuống mức 8%.

- Tránh đưa ra các quyết định bán dựa trên những vấn đề liên quan đến thuế hoặc tỉ lệ hoa hồng.

Cổ phiếu giảm giá - cái bẫy nguy hiểm nhất trên thị trường chứng khoán

Công việc khó khăn nhất khi quyết định mua cổ phiếu là xác định thời điểm nào giá của cổ phiếu được xem là rẻ nhất. Nhiều nhà đầu tư cho rằng, vào lúc mà giá của một cổ phiếu xuống tới mức thất nhất mà nó đã từng đạt tới trước đây, hoặc thấp hơn giá cổ phiếu của các đối thủ cạnh tranh, thì đó chính là thời điểm nên mua với số lượng lớn.

Nhưng thông thường, giá cả chỉ phản ánh một cách tương đối giá trị thật của cổ phiếu. Nếu bạn chỉ đánh giá dựa vào yếu tố này mà không đi sâu phân tích giá trị thực của chúng, thì bạn rất dễ bị rơi vào bẫy.

Tại sao lại như vậy? Điều này đã được lịch sử thị trường chứng khoán minh chứng bằng những ví dụ như sau:

Câu chuyện về bong bóng dot-com

Hẳn nhiều người còn nhớ bong bóng dot-com ở Mỹ 7-8 năm về trước. Vào thời điểm đó, Internet phát triển như vũ bão đã khiến nhiều doanh nghiệp nhanh chân ra sức tận dụng thế mạnh của nó cho ra đời hàng loạt các công ty dựa vào Internet để tiến hành công việc kinh doanh của mình. Đó chính là các công ty dotcom. Các doanh nghiệp này cho rằng, Internet sẽ giúp họ xóa bỏ hàng rào ngăn cách giữa nhà sản xuất với người tiêu dùng, không còn phải lo đến các khâu trung gian như phân phối hoặc chi phí bán lẻ. Sự ra đời hàng loạt các công ty dotcom đã khiến cho thị trường chứng khoán Mỹ chao đảo. Tuy thị trường chứng khoán Mỹ đã rất phát triển với hệ thống các quy chế chặt chẽ còn dân Mỹ thì đã quen với thị trường này mấy trăm năm, thế mà hàng chục triệu người vẫn đổ xô vào mua cổ phiếu của các công ty dot-com khiến cho chỉ số Nasdag trong ba năm đã tăng gấp năm lần.

Nhiều công ty chưa hề tạo ra một xu lợi nhuận mà cổ phiếu vẫn được mọi người lùng mua (tức là hệ số giá cổ phiếu trên lợi tức P/E bằng vô cùng chứ không phải 70 hay 100 như một số công ty được đánh giá là có tiềm năng phát triển trong tương lai như hiện nay). Thế rồi bong bóng dot-com vỡ vào tháng 03/2000. Hàng loạt công ty dot-com phá sản, nhiều nhà đầu tư trở nên trắng tay.

Những công ty kinh doanh viễn thông và Internet có uy tín trên thị trường cũng bị vạ lây, mà điển hình là trường hợp của Hãng Nortel Networks Corp. – hãng khổng lồ viễn thông của Canada, nhà cung cấp các thiết bị viễn thông lớn thứ ba trên thế giới. Khi diễn ra cuộc khủng hoảng này, giá cổ phiếu của Nortel Network đã giảm từ 800 đô-la xuống chỉ còn 200 đô-la. Nhiều nhà đầu tư cho rằng một cổ phiếu có giá bằng 25% giá ở thời điểm cao nhất của nó, sẽ là một vụ làm ăn lớn, chắc sẽ đem lại nhiều lợi nhuận. Nhưng sự thật, họ đã lầm. Cái giá 800 đô-la/cổ phiếu của Nortel Networks thời điểm trước khủng hoảng là một cái giá vượt quá giá trị thực của nó rất nhiều lần. Và khi nó xuống còn 200 đô-la/cổ phiếu, đấy cũng chưa phải là giá trị thực của nó.

Vì vậy, khi bạn nhìn thấy giá cổ phiếu xuống thấp hơn với đỉnh điểm của nó nhiều lần, cũng đừng vội vàng đầu tư, vì rất có thể đó là sự đầu tư thiếu khôn ngoan.

Thậm chí, khi một cổ phiếu có giá trị tương đối trên thị trường bỗng nhiên sụt giá nhanh chóng, cũng chưa chắc là sự đầu tư tốt nếu như viễn cảnh của nó ảm đạm. Hãy lấy Hãng Novastar Financial - một hãng tài trợ nợ địa ốc lớn tại Mỹ làm ví dụ. Giá cổ phiếu của hãng này hiện nay dường như không đắt như cuối năm 2006. Nhưng nếu bạn phân tích thị trường thì sẽ thấy, từ đó đến nay, thị trường địa ốc ở Mỹ đang tiếp tục chịu tổn thất và sụt giảm nghiêm trọng, vì vậy vay tiền bằng cách thế chấp nhà sẽ ngày càng khó khăn khăn. Do đó, đương nhiên việc kinh doanh các món nợ thế chấp đang trong chiều hướng đi xuống, nên mặc dù giá cổ phiếu của Novastas Financial có giảm đi nhiều lần, nó rõ ràng không phải là một giá hời để bạn đầu tư.

Giá cổ phiếu hai đối thủ cạnh tranh, một cao một thấp, bạn quyết định đầu tư vào đâu?

Một trong số những sai lầm hay mắc phải là bạn cho rằng giá của một cổ phiếu là rẻ khi nó thấp hơn nhiều lần so giá cổ phiếu của các với đối thủ cạnh tranh. Trở lại thời kỳ đầu năm 2000, Nokia và Motorola là hai đối thủ kình địch trên thị trường điện thoại di động và giá cổ phiếu không chênh nhau mấy. Khi giá của một cổ phiếu của Nokia xuống thấp hơn giá một cổ phiếu của Motorola, nhiều nhà đầu tư đã quyết định đầu tư vào Nokia. Rất tiếc, ở thời điểm đó, giá của cả hai cổ phiếu này đều được nâng cao lên so với giá trị thực rất nhiều lần. Và các nhà đầu tư đã có một cái nhìn thiển cận khi mua cổ phiếu của Nokia.

Hoặc bạn có thể xem xét ví dụ xảy ra gần đây nhất của hãng truyền thông và Internet Yahoo Inc. và đối thủ cạnh tranh lớn nhất của nó là Google. Vào tháng 1/2006, Yahoo! có chỉ số P/E (hệ số giữa thị giá một cổ phiếu trên thu nhập của nó) vào khoảng trên dưới 30, trong khi chỉ số P/E của Google lớn gấp gần ba lần. Mà như chúng ta đã biết, ý nghĩa đầu tiên của chỉ số này là biểu hiện số tiền mà nhà đầu tư bỏ ra để thu được một đồng lợi nhuận từ cổ phiếu đó. P/E = 30 có nghĩa nếu nhà đầu tư bỏ ra 30 đồng thì sẽ nhận được một đồng lợi nhuận.

Như vậy, thông thường nhiều người sẽ cho rằng hiển nhiên Yahoo có giá cổ phiếu hời hơn? Nhưng thực tế, không phải như vậy. P/E thường phản ánh kỳ vọng của thị trường về sự tăng trưởng của cổ phiếu hơn là kết quả làm ăn thực của công ty. Người ta so sánh P/E của các công ty cùng ngành; nếu chỉ số P/E của một công ty cao hơn mức bình quân, có nghĩa thị trường kỳ vọng công ty này sẽ ăn nên làm ra trong thời gian tới nhiều hơn so với mức kỳ vọng vào các công ty khác.

Quay trở lại với ví dụ của Yahoo và Google, Google đã chứng minh sự tăng trưởng lớn mạnh của nó, khi giá cổ phiếu của nó hiện tăng hơn 10% so với giá tháng 1/2006, trong khi đó, giá cổ phiếu của Yahoo lại giảm 20%.

Như vậy, có thể thấy, khi bạn muốn trở thành một nhà đầu tư giá trị thành công, bạn phải có cái nhìn tổng thể và đầu óc phân tích thị trường sắc bén. Bạn không chỉ nhìn vào giá tương đối của cổ phiếu trên thị trường, mà cần phải đánh giá các cơ hội tăng trưởng lợi nhuận, cũng như vị trí cạnh tranh của công ty trên thị trường. Bởi vì, suy cho cùng, mục tiêu mà bạn muốn đạt được chính là sự đầu tư an toàn, không những bảo toàn được vốn, mà vốn đó phải được sinh sôi, nảy nở. Một cổ phiếu có giá quá cao so với giá trị thực của nó, mặc dù trên thực tế, nó đang giảm giá, là một sự đầu tư không mang lại lợi nhuận.

Bên cạnh đó, một vấn đề nữa mà bạn cần lưu ý là khi đánh giá chỉ số P/E để quyết định mua cổ phiếu. Tại các thị trường đã phát triển, theo số liệu thống kê về chỉ số P/E, hệ số này từ 8-15 là bình thường, nếu hệ số này lớn hơn 20, thì công ty đang được đánh giá rất tốt và người đầu tư trông đợi trong tương lai, mức thu nhập trên một cổ phiếu của công ty sẽ tăng nhanh. Trường hợp công ty có hệ số P/E thấp có thể là do thị trường không đánh giá cao hoặc chưa hiểu biết nhiều về công ty đó.

Khi tất cả các cổ phiếu trên thị trường đều có giá quá cao so với giá trị thực của của nó, thì phần bong bóng sẽ vượt quá phần thực và nhất định có ngày nổ tung, gây ra sự khủng hoảng thị trường như đã từng xảy ra ở các nước phát triển.

Đừng chống lại xu thế thị trường

Giá cổ phiếu sẽ tăng trở lại ở mức cũ, vấn đề chỉ là thời gian. Nếu NĐT nào đã lỡ mua cổ phiếu ở mức giá cao thì cũng nên coi đó là một khoản đầu tư dài hạn. Vì nếu bán ra thì họ đã thực sự bị thua lỗ. Nhà phân tích kỹ thuật Marty Zweig (Mỹ) đã đưa ra chiến lược đầu tư như sau: “Đừng bao giờ chống lại xu thế thị trường. Xu thế thị trường là bạn của bạn”.

Sau những phiên giảm giá mạnh, phiên giao dịch ngày 18-4 chỉ số VN-Index tăng trở lại với cường độ khá lớn lên 35,4 điểm, quay lại ngưỡng 1.000 điểm. Quá trình tăng giá trở lại này không phải là thị trường đã đảo chiều xu thế mà đó là những phiên tăng giá theo phản ứng kỹ thuật của quy luật cung - cầu. Để nhận biết những chuyển động tiếp theo của thị trường, theo kinh nghiệm của dân bám sàn chuyên nghiệp, các nhà đầu tư (NĐT) cần phải theo dõi chu kỳ T+3 (phương thức thanh toán cổ phiếu). Đây là một yếu tố tâm lý mang tính chất đặc thù, chỉ có trên thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam.

Giá tăng theo phản ứng kỹ thuật

Trong xu thế giảm giá hiện nay, khi cổ phiếu giảm với tốc độ quá nhanh, giá cổ phiếu sẽ đạt tới một điểm mà tại đó lượng cung bị cạn kiệt, lúc đó sẽ xảy ra hiện tượng tăng giá trở lại hoặc củng cố vị trí bằng con đường rẽ ngang bao gồm các dao động nhỏ cho đến khi đủ sức tiếp tục đi theo xu thế cũ. Sự tăng giá trở lại của hai phiên giao dịch ngày 18-4 với khối lượng khớp lệnh trung bình... có thể coi là những phiên tăng giá theo phản ứng kỹ thuật đúng quy luật khách quan trên thị trường. Khi thị trường xuống giá, nếu giá cổ phiếu giảm từ từ thì phản ứng của các phiên tăng trở lại thường rất yếu, giống như sự chuyển động chậm dần đều của các phiên giao dịch tại mức 1.000 điểm trước đây. Nhưng nếu giá cổ phiếu rớt mạnh và nhanh thì những phiên tăng trở lại sẽ có cường độ rất lớn, giống như khi người ta ném một quả bóng mạnh xuống đất, sự bật nẩy trở lên sẽ cao hơn khi thả nó xuống từ từ. Để biết đợt tăng giá trở lại hiện nay trong bao lâu, giới đầu tư có kinh nghiệm thường áp dụng phương thức tính T+3 để tính giá cổ phiếu sẽ tiếp tục chuyển động theo xu hướng nào.

Theo dõi phương thức tính T+3

Phương thức T+3 thực chất là tính đến yếu tố tâm lý số đông của các NĐT trên thị trường. Vì “tiền và tâm lý là hai yếu tố tạo nên những biến động trên TTCK”, trong những phiên chuyển động trái chiều xu thế hoặc ở các ngưỡng kháng, hỗ trợ, yếu tố tâm lý đầu tư đóng vai trò rất quan trọng. Phương thức thanh toán T+3 có nghĩa là ngày “hàng về”. Sau khi NĐT mua vào cổ phiếu, đến phiên giao dịch ngày thứ 4 lượng cổ phiếu này mới được chính thức bán ra trên thị trường. Vì tâm lý chung của các NĐT Việt Nam là kinh doanh ngắn hạn, nếu thị trường vẫn tiếp tục lên giá mạnh, họ sẽ giữ cổ phiếu lại, còn nếu thị trường yếu đi, các NĐT sẽ lập tức bán ra để kiếm lợi nhuận ngắn hạn. Nếu tính ngày 18-4 là ngày thị trường tăng giá trở lại thì ngày 21, 22-4 sẽ là ngày có biến động, chỉ số VN-Index sẽ tiếp tục đi xuống theo xu thế cũ hoặc có những dao động nhỏ đi ngang chuẩn bị tích lũy cho một xu thế mới.

Phiên giao dịch ngày 19-4 với giá trị khớp lệnh trung bình tăng mạnh 932,560 tỉ đồng, chỉ số VN-Index 998,09 điểm (mất - 3,03 điểm) cho thấy tâm lý đầu tư hiện nay trên thị trường còn rất yếu. Mặc dù giá cổ phiếu tăng mạnh ngày 18-4, nhưng chỉ cần một vài động thái bán ra tại các cổ phiếu lớn là tạo phản ứng dây chuyền trên cả thị trường. Dự đoán chỉ số VN-Index khó tăng nổi đến phiên thứ 3, thứ 4, thị trường xuống giá vẫn là xu thế chủ đạo hiện nay với đỉnh sau thấp hơn đỉnh trước.

Xu thế chung của TTCK vẫn là lên giá. Giá cổ phiếu sẽ tăng trở lại ở mức cũ, vấn đề chỉ là thời gian. Nếu NĐT nào đã lỡ mua cổ phiếu ở mức giá cao thì cũng nên coi đó là một khoản đầu tư dài hạn. Vì nếu bán ra thì họ đã thực sự bị thua lỗ. Nhà phân tích kỹ thuật Marty Zweig (Mỹ) đã đưa ra chiến lược đầu tư như sau: “Đừng bao giờ chống lại xu thế thị trường. Xu thế thị trường là bạn của bạn”.

VN-Index: Thấy gì qua phân tích kỹ thuật?

Theo mô hình phân tích kỹ thuật thì giá CK biến động trong một thời gian sẽ tạo ra hai mức làm căn cứ cho các nhà đầu tư mua bán đúng thời điểm. Một là mức kháng cự hay còn gọi là cận trên, hai là mức hỗ trợ còn gọi là cận dưới là một cách tiếp cận khác về hành vi của thị trường.

Ngưỡng hỗ trợ 1.027,53 điểm bị phá vỡ

Sau một thời gian dài tăng giá liên tục, mà theo các chuyên gia CK cũng như NĐT cho rằng TTCKVN đang phát triển quá nóng, đến phiên giao dịch 1.495, ngày 12.3.2007, chỉ số VN-Index xác lập một mức kháng cự 1.170,67 điểm.

Tại vùng này phần lớn khối lượng CP bán ra được nhà đầu tư (NĐT) mua hết. Các chuyên gia phân tích cho rằng:  giá CP sau một thời gian dài tăng sẽ không thể tăng hơn được nữa.

Ngày 12.3, VN-Index đạt 1.174,22 điểm, tổng khối lượng giao dịch đạt 17.533.186 CK, tương đương tổng giá trị 1.641,95 tỉ đồng. Theo lý thuyết PTKT thì chính ở mức kháng cự này đã kiềm chế sự tăng giá liên tục của CK trong một thời gian dài. Các NĐT lúc này bắt đầu bán ra thu lợi nhuận và tâm lý "bầy đàn" bắt đầu xuất hiện từ đây.

NĐT đã đạt được lợi suất mong muốn bán ra thu lời, kéo theo một số không ít NĐT khác chưa kịp có lời cũng bán theo. Không có hiện tượng bán tháo CP như các phiên điều chỉnh trước đây, mỗi phiên giảm giá, chỉ số VN-Index mất điểm từ từ. Khối lượng giao dịch tăng không nhiều luôn ở mức cầm chừng và người mua, người bán nhìn nhau.

Sự buồn tẻ kéo dài trong vòng 3 tháng này đã tạo nên tâm lý chờ đợi một đột phá mới ở mức hỗ trợ (cận dưới). Tại đây, VN-Index đạt 1.027,53 điểm vào ngày 3.4. Sau phiên ngày 3.4, thị trường đúng như lý thuyết PTKT thì tại mức hỗ trợ này, giá CK không thể rớt thêm nữa.

Thị trường đã điều chỉnh lên giá khi chạm cận dưới 1.027,53 điểm nhưng sự lên giá yếu ớt chỉ kéo dài được một phiên, khuynh hướng giá giảm lại tiếp diễn liên tục trong 5 phiên tiếp theo.

Phiên giao dịch ngày 13.4.2007, chỉ số VN-Index giảm 14,60 điểm (-1,42%) so với phiên trước đạt 1.012,98 điểm, vượt qua mức hỗ trợ 1.027,53 điểm, phá vỡ xu thế chính.

Khó chạm ngưỡng 741,27 điểm

Một khi VN-Index đã vượt qua mức hỗ trợ 1.027,53 điểm thì mức hỗ trợ này sẽ trở thành mức kháng cự và mức hỗ trợ mới sẽ là 741,270 điểm. Theo lý thuyết PTKT thì giá CK có thể tiếp tục giảm trong 3 hoặc 4 tuần tới và có thể sẽ chạm đến cận dưới tiếp theo ở mức 741,27 điểm, nhưng khả năng này sẽ khó xảy ra vì hai lý do:

Một là, thị trường VN chịu nhiều tác động bởi một số lượng lớn NĐT cá nhân mua bán theo tâm lý đám đông. Mỗi lúc thị trường điều chỉnh giảm, NĐT cá nhân thì tháo chạy, chạy chán rồi thì NĐTNN và tổ chức đã gom đủ số lượng cần thiết, lúc đó NĐT cá nhân nhỏ lẻ mới nhận ra và gom theo, giá CK lại leo thang. Ta dễ dàng nhận thấy trong 6 phiên liên tiếp gần đây nhất, NĐTNN có khối lượng mua vào tăng dần, khối lượng CK bán ra của khối này luôn nhỏ hơn lượng mua vào.

Hai là, nếu VN-Index giảm xuống mức dưới 900 điểm thì trên sàn sẽ có khá nhiều CP tốt mà giới đầu tư vẫn gọi là "blue-chips", giá rẻ mà chỉ cách đây 5 tháng, NĐT còn tranh nhau mua bất chấp cảnh báo về mức giá quá cao. Đây có thể xem là một ngưỡng tâm lý mà VN-Index phải vượt qua trước khi giảm xuống được tới mức hỗ trợ 741,270 điểm.

Những thông tin trong bài dựa trên lý thuyết PTKT và khả năng chủ quan, nguyên nhân khách quan. Tác giả muốn chia sẻ một số nhận định của mình với NĐT và không hàm ý khuyên mua hay bán một loại CP nào.

Thị trường giảm có xu hướng: Nhà đầu tư cần làm gì?

Đối với thị trường tăng trưởng hay tăng giá (bull market - thị trường con bò) thì hành xử của nhà đầu tư trở lên dễ dàng hơn khi tất cả cùng "chiến thắng" dù mức độ là khác nhau.

Đối với thị trường giảm (bear market - thị trường con gấu) thì việc nhận diện đúng bản chất thị trường và có hành vi ứng đối phù hợp có vẻ khó khăn hơn khi áp lực giảm giá của thị trường tác động trực tiếp vào túi tiền của nhà đầu tư (NĐT).

Đi tìm nguyên nhân

Việc suy giảm giá CK nói riêng và của thị trường nói chung có thể do hai nguyên nhân chính: Sự suy giảm lợi nhuận hay các thông tin bất lợi liên quan đến tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh, thay đổi bất lợi về nhân sự (đặc biệt nhân sự cao cấp) dẫn đến giá CP giảm mạnh theo kết quả kinh doanh của nó. Thứ hai, sự điều chỉnh thái quá của thị trường sau một thời kỳ thị trường tăng trưởng nóng.

Nhìn chung, các DN niêm yết trên TTCK VN đều có kết quả kinh doanh khả quan trong năm 2006 với sự tăng trưởng vượt bậc so với năm 2005. Đặc biệt trong quý I/2007, nhiều Cty công bố kết quả lợi nhuận cao hơn so với cùng kỳ năm ngoái như ALT tăng 135%, BBC tăng 96%, CII tăng 177%, NAV tăng 137%, SAM tăng 89%, PPC tăng 42%... Bản thân các DN đều nỗ lực phát triển, mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh và đạt được sự tín nhiệm của NĐT.

Như vậy, nguyên nhân chính dẫn tới sự sụt giảm của thị trường nói chung và của các CP riêng lẻ nói riêng là do sự điều chỉnh thái quá của thị trường sau một thời kỳ tăng trưởng nóng.

Đối với thị trường giảm (bear market) có thể ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp đến NĐT, đặc biệt là đối với các NĐT kinh doanh bằng tiền vay và đến hạn phải trả nợ hoặc buộc phải bán CP để trang trải cho các nhu cầu tài chính khác.

Thị trường giảm cũng tạo tâm lý hoang mang đối với các NĐT hạn chế kiến thức, kinh nghiệm mới tham gia thị trường và do vậy có thể gây ra làn sóng bán tháo CP nhằm vớt vát được phần nào hay phần đó.

Cư xử thế nào trên thị trường "con gấu"?

Trước hết NĐT không nên vội vàng cắt giảm thua lỗ ngay lập tức bằng cách bán tháo CP chuyển thành tiền mặt. Cần xem xét, đánh giá lại danh mục đầu tư của mình để bảo đảm nắm giữ những CP có chất lượng tốt cho mục tiêu đầu tư dài hạn - là những CP của các DN có các yếu tố cơ bản tốt như kết quả kinh doanh, chiến lược, lãnh đạo...

Không nên lẫn lộn vàng thau, hoảng sợ bán hết cổ phiếu bất kể tốt-xấu. Đương nhiên cũng có những NĐT khôn ngoan cho rằng kể cả CP tốt cũng nên bán ra, đợi giá thấp hơn lại mua vào với số lượng nhiều hơn - lượng tiền vẫn như cũ, nhưng số CP trong tài khoản lại tăng lên. Nhưng liệu có ai xác định được chính xác đâu là đáy của thị trường?

Nguyên tắc hành xử tiếp theo là không được ngần ngại rũ bỏ những cổ phiếu "hạng ruồi", không có nền tảng tốt mà chỉ tăng giá theo thị trường. Thời điểm thị trường "con gấu" cũng là cơ hội để NĐT cơ cấu lại danh mục của mình, do vậy đừng sợ mua vào những CP có tiềm năng trong tương lai. Những CP hoạt động chưa tốt ngày nay có thể là blue-chips của ngày mai.

Một nguyên tắc nữa là khi xác định mục tiêu dài hạn thì không nên quá chú tâm vào những biến động hàng ngày, biến động ngắn hạn bởi thị trường trong ngắn hạn có thể chịu tác động thái quá bởi các tin tức ngẫu nhiên.

Tất nhiên việc đó không có nghĩa là NĐT không xem xét lại danh mục đầu tư của mình, cơ cấu lại cho phù hợp với mục tiêu đề ra khi có những biến động bất lợi. Danh mục đầu tư dài hạn không thể thiếu sự đa dạng hoá các loại tài sản như các CP tăng trưởng, CP giá trị với một tỉ lệ nhất định và việc cân đối lại danh mục đều đặn.

Các NĐT đều biết rằng lãi hay lỗ chỉ thực sự xảy ra khi họ bán CK đi. Cũng vậy, bear market chỉ thực sự tác động tiêu cực đối với khoản đầu tư khi NĐT có ý định bán CP. Ngược lại, đối với những NĐT dài hạn bear market còn được coi là bạn, là cơ hội để mua vào.

Nếu một NĐT nắm giữ CP vào cuối tháng 4.2006 tức là VN-Index  đạt đỉnh 632 điểm, kiên trì nắm giữ qua thời kỳ con gấu vào đầu tháng 8.2006, VN-Index chạm 399 điểm, cho đến ngày 3.5.2007 đạt 937 điểm thì giá đã tăng 48%. TTCK VN có rất nhiều nhân tố hỗ trợ cho sự phát triển và được nhiều chuyên gia khẳng định là sẽ tiếp tục tăng trưởng cao trong các năm tới.

Thị trường lên hay xuống đều là cơ hội để gia tăng lợi nhuận trong lĩnh vực đầu tư. Tuy nhiên, khi thị trường đi xuống thì không phải ai cũng có hành xử khôn khéo đảm bảo giảm thiệt hại và gia tăng lợi nhuận. Để trở thành NĐT hiệu quả hãy trang bị kiến thức cho mình, đặc biệt là cách hành xử khôn ngoan khi thị trường đi xuống.

Bear market được hiểu là thị trường giảm mạnh và sâu so với một mốc thời gian nhất định. Tuỳ vào đặc điểm của TTCK như mới thành lập hay thành lập từ lâu, đã hoạt động ổn định hay vẫn đang trong giai đoạn "thử nghiệm"... mà có thể định nghĩa hoặc đưa ra một mức độ giảm giá nào đó được coi là mạnh và sâu.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, mức giảm được coi là báo hiệu thị trường giảm (bear market) khoảng 20% kể từ mức đỉnh và giảm liên tục. Như vậy, nếu coi mức đỉnh của TTCKVN là 1.170 điểm và hiện nay là 937 điểm thì chỉ số VN-Index đã giảm 19,9% - mức giảm được coi là báo hiệu thị trường đang trong giai đoạn suy giảm (bear market).

Có nên nghe theo các chuyên gia chứng khoán?

Mở báo chí có đăng tải về chứng khoán thường sẽ thấy những dự đoán của ông A, ông B, ở công ty chứng khoán X, Y, hay một nhân vật nào đó mà báo chí hay gọi là chuyên gia, về chỉ số chứng khoán của thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ lên hay xuống đến một con số là bao nhiêu đó, chẳng hạn là 900 trong thời

Tất nhiên là bao giờ những dự đoán này cũng được hậu thuẫn bởi những cơ sở ít nhiều có tính thuyết phục. Thoáng qua thì việc này sẽ chẳng có gì đáng nói.Nhưng nếu nghĩ kỹ một chút thì người ta vẫn không thể nào hiểu được tại sao những người này lại có thể vạch ra một con số cụ thể nào đó là cái mức mà thị trường sẽ lên hay sẽ xuống.

Đành rằng chiều hướng lên hay xuống thì ít nhiều có thể dự đoán được, nhưng lên hay xuống đến đâu mà dự đoán được thì có họa chỉ là... nói mò!

Hẳn không cần phải chứng minh điều này vì thực tế diễn biến trên thị trường chứng khoán Việt Nam mấy năm qua và thời gian gần đây đã cho thấy rõ thị trường chứng khoán đã diễn biến vượt qua khuôn khổ dự đoán của hầu hết mọi người, chuyên gia hay không phải chuyên gia.

Vậy rốt cuộc lại người ta có nên nghe theo lời dự báo của các chuyên gia này không?

Câu trả lời là có, và là nên nghe theo bằng một cách thức khác. Như lời của giáo sư Philip Tetlock, đồng thời là một nhà tâm lý học thuộc Trường kinh doanh thuộc Đại học California-Berkeley và là một trong những chuyên gia tâm lý học hàng đầu của thế giới, thì: “Chắc chắn rằng các chuyên gia biết ít hơn mức mà họ tuyên bố là biết. Nhưng điều này không có nghĩa là họ chẳng biết gì cả”.

Ông phát hiện ra rằng, nói chung, các chuyên gia, kể cả những chuyên gia sừng sỏ nhất ở Wall Street (trung tâm tài chính Mỹ) có một bảng thành tích khá xám xịt về dự đoán.

Nhưng ông cũng phát hiện ra rằng, một số người có thể dự đoán chính xác hơn những người khác, bởi cái cách họ tư duy như thế nào chứ không phải bởi họ tư duy cái gì. Từ kinh nghiệm của những bộ óc tư duy tốt nhất, bạn cũng hoàn toàn có thể học cách suy đoán về tương lai của bản thân mình một cách rõ ràng hơn.

Kể từ những năm 1980, Tetlock đã tiến hành khảo sát những người được cho là biết tất cả (về lĩnh vực chuyên môn của mình), gồm những học giả, những người hoạch định chính sách, và các nhà báo, và yêu cầu họ dự đoán về những sự kiện tương lai xảy ra trên thế giới.

Kết quả của việc khảo sát này, được ông công bố trong một cuốn sách của mình hồi năm ngoái, cho thấy các dự đoán này có độ chính xác rất khiêm tốn.

Các chuyên gia này dự đoán không tốt hơn mấy những chuyên gia thuộc một lĩnh vực hoàn toàn khác, là những người chỉ có kiến thức chung chung về điều được yêu cầu dự đoán.

Thậm chí, một số chuyên gia trong ngành dự đoán còn không tốt bằng những chuyên gia ngoài ngành.

Tetlock đã phải kết luận rằng: “Một độc giả có mức độ quan tâm trung bình của một tờ báo có chất lượng có thể đưa ra dự đoán với chất lượng tương đương như của những người tiêu tốn nhiều năm nghiên cứu trong những sự kiện như liệu, ví dụ, tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc có tiếp tục hay không, hoặc chỉ số Nikkei của Nhật sẽ lên hay xuống”.

Vậy tại sao các chuyên gia mắc sai lầm trong dự đoán? Có ít nhất 3 thách thức cho các chuyên gia khi dự đoán các sự kiện tài chính.

Thứ nhất, đó là sự thay đổi đột nhiên xuất hiện. Đã có tác giả chỉ ra rằng nền kinh tế đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi những sự kiện kiểu “thiên nga đen”, một hiện tượng tâm lý học, theo đó, bất kể có bao nhiêu con thiên nga trắng người ta nhìn thấy, người ta không thể chắc chắn rằng tất cả thiên nga đều là trắng.

Những “thiên nga đen” này - những sự kiện trật ra khỏi/làm đổ vỡ tất cả những gì ta có thể kỳ vọng dựa trên diễn biến trong quá khứ - luôn song hành với thị trường. Chúng không thể mô hình hóa hoặc không lặp lại, và quyết định diễn biến xảy ra.

Cơn sốt cổ phiếu ngành công nghệ thông tin là một ví dụ cho sự kiện kiểu này. Một số ít người phất to với sự kiện chỉ xảy đến một lần này, còn những người khác thì nướng toàn bộ tiền tiết kiệm vào thị trường khi quá chậm trong việc tham gia và rút lui.

Lưu ý rằng không phải chỉ có những sự kiện lớn mới làm thay đổi thị trường. Nhiều khi, chỉ cần một vết xước cũng có thể gây tử thương cho nền kinh tế. Điều này cũng có thể lý giải từ lý thuyết xác suất.

Hãy tưởng tượng có một hộp đựng một quả bóng đỏ và một quả bóng đen. Bạn rút một quả bóng từ trong hộp một cách ngẫu nhiên và đặt trở lại vào hộp với một quả bóng khác có cùng mầu với quả vừa rút ra. Lặp đi lặp lại cho đến khi hộp đầy bóng.

Nếu trong những lần rút đầu tiên, tình cờ bạn rút ra nhiều bóng đỏ hơn thì rất khó thay đổi chiều hướng là cuối cùng bạn sẽ có một hộp đa phần là bóng đỏ. Điều đáng nói là không thể dự đoán được từ trước kết cục của trò chơi này.

Liên hệ với thực tế, vào những năm 50, có rất nhiều thành phố đại học có tiềm năng trở thành trung tâm công nghệ cao ở Mỹ.

Nhưng tình cờ rằng William Hewlette, David Packard và một số người bạn lại sống gần Đại học Stanford. Họ lôi cuốn thêm những người khác. Kết cục là Thung lũng Santa Clara trở thành Thung lũng Silicon.

Thứ hai, sự cạnh tranh làm thay đổi kết cục của trò chơi. Khó có thể dự đoán, ví dụ, một công ty phần mềm sẽ thành công.

Nhưng khi bạn đầu tư vào công ty này, bạn sẽ phải đối mặt với một vấn đề hoàn toàn mới. Nếu những người khác có cùng suy nghĩ với bạn, họ cũng sẽ đồng thời mua cổ phiếu công ty này và đẩy giá lên cao, làm mất đi cơ hội kiếm lãi của bạn.

Nói cách khác, bạn phải không những là đúng trong phân tích triển vọng của công ty này, mà còn phải đúng khi thị trường sai.

Vào bất cứ thời điểm nào, thị trường hiển thị trên màn hình máy tính phản ánh tư duy của vô số các nhà phân tích và dự báo, là những người đánh cược với tương lai. Công việc của người dự báo tài chính là phải tìm ra được một lý do để chứng minh rằng quan niệm hiện tại trên thị trường sẽ sai trong tương lai.

Điều khó khăn là mọi người làm công việc này đều tiếp cận với những nguồn thông tin hầu như như nhau, giống như các chuyên gia làm việc ở trung tâm tài chính New York, London hay Frankfurt.

Thứ ba, chúng ta rất giỏi trong việc tự làm mê hoặc chúng ta. Kể từ những năm 70 đã có một ngành kinh tế học mới gọi là tài chính hành vi, mà theo đó thì các quan niệm của chúng ta thường xô đẩy chúng ta đến chỗ sai lầm trong nhận định về con số nói chung và tiền bạc nói riêng.

Ví dụ, bộ não chúng ta thích khám phá ra những chiều hướng kể cả khi chẳng có một chiều hướng nào tồn tại. Liên hệ với thực tế, ở thị trường chứng khoán Việt Nam, nhiều công ty niêm yết làm ăn có lãi lớn, nhiều tin tức tốt lành cùng xảy đến, và giá chứng khoán không ngừng tăng.

Lý trí xui dại nhà đầu tư rằng chiều hướng tăng trưởng mạnh trong quá khứ này sẽ tiếp tục trong tương lai, khi trên thực tế giá chứng khoán liên tục sụt giảm suốt hơn tháng qua và cũng chẳng thể đoán được sẽ đi đến đâu (trong khi nhiều người vẫn cố tình đưa ra những dự đoán, với một con số cụ thể nào đó).

Đôi khi chúng ta vô tình lựa chọn một số sự kiện/diễn biến thực tế và bỏ qua những sự kiện/diễn biến khác để hình thành một câu chuyện đẹp hơn.

Điều này đặc biệt đúng với những chuyên gia tiếp cận với quá nhiều thông tin, và do đó có thể thêu dệt nên nhiều ảo giác.

Vào năm 1999, hãng máy tính Dell được các chuyên gia nhìn nhận như là một đột phá mang tính cách mạng trong ngành máy tính và được khuyến cáo đầu tư.

Nhưng cái mà các chuyên gia bỏ qua, còn bất kỳ nhà đầu tư nào cũng phải nghĩ ngay đến là việc cổ phiếu Dell có mức P/E hơn 100 lần. Thật khó mà thu lãi từ những loại cổ phiếu đắt như vậy, nếu đầu tư.

Tương tự như vậy, một số công ty niêm yết ở Việt Nam được cho là có triển vọng phát triển rất tốt và được nhiều người lùng mua.

Nhưng cái mà họ bỏ qua là giá của chúng đã trở nên quá đắt đỏ, kèm theo đó là khả năng sinh lời rất hạn chế.

Tuy vậy, như đã nói, những sai lầm của các chuyên gia không có nghĩa là chúng ta không nên nghe theo họ. Vậy nên nghe họ như thế nào để đạt hiệu quả nhất?

Giáo sư Tetlock chia các chuyên gia tài chính thành hai loại. Loại thứ nhất là những người không cố gắng gượng ép tất cả vào trong một lý thuyết tổng quát giải thích cách thức vận hành của thế giới.

Họ thu thập thông tin từ nhiều nguồn, kể cả những nguồn mà họ bất đồng, và đưa vào trong tư duy của mình.

Ngôn từ ưa dùng của loại chuyên gia này là “nhưng”, “tuy vậy”, và “mặt khác”. Loại thứ hai thì hay dùng những từ như “thêm vào đó”, “hơn nữa”. Loại chuyên gia này ấn tất cả vào trong một Ý tưởng lớn và đó là tất cả những gì họ muốn nói đến.

Xét khách quan thì loại chuyên gia thứ nhất thường có dự đoán chính xác hơn loại thứ hai. Nhưng câu trả lời không phải đơn giản là hãy lắng nghe loại chuyên gia thứ nhất, vì dự đoán của họ cũng thường xuyên sai.

Bởi vậy, điều nên làm là kết hợp dự đoán của cả hai. Ngân hàng Dự trữ Liên bang Atlanta (Mỹ), đã có một theo dõi thống kê từ năm 1986 cho thấy rằng không một chuyên gia nào của họ có dự đoán đáng tin cậy hơn mức trung bình của tất cả các chuyên gia.

Tất nhiên là bạn không thể/cần phải tính toán mức dự đoán trung bình cho mọi thứ, nhưng bạn có thể phải đưa tất cả quan điểm khác nhau vào trong quyết định của mình.

Đối với người mới chơi, hãy đưa ra ít quyết định hơn - một danh mục đầu tư được đa dạng hóa tốt sẽ có khả năng sống còn nhiều hơn với các tình huống xảy ra trong tương lai.

Sau đó, nếu bạn quyết định một bước thay đổi thì khoan hãy làm cho đến tận khi bạn tìm thấy một ý kiến bất đồng.

Nói cách khác, một cách để thử một người làm dự báo là xem họ có mô tả được ý kiến đối nghịch không.

Điều tương tự cũng có thể áp dụng cho một nhà đầu tư tốt. Và cuối cùng, viết ra những ý nghĩ đằng sau mọi quyết định lớn để bạn có thể học hỏi từ những sai lầm. Giáo sư Tetlock lưu ý rằng chúng ta rất, rất giỏi trong việc quên lãng những sai lầm của chúng ta.

Cuối cùng, cái mà các chuyên gia có thể làm tốt là giúp bạn đa dạng hóa tư duy của mình.

Trong khi một chuyên gia có thể sai khi cảnh báo về, ví dụ, một cơn bong bóng bất động sản, người đó ít nhất đã giúp bạn nhìn ra điều gì sẽ xảy ra nếu bạn nhận định sai.

Nói rộng hơn, các chuyên gia có thể chỉ ra những rủi ro và cơ hội mà bạn không nghĩ đến và ngăn không cho bạn bị cuốn trôi theo dòng suy nghĩ một chiều kiểu “vàng là vật lưu trữ giá trị thực sự duy nhất” hay “đầu tư vào chứng khoán luôn có lãi”.

Những giai đoạn đến mua bán chứng khoán chuyên nghiệp trên Internet

Dù chỉ cần có người chỉ dạy một weekend thôi là bạn có thể mua bán chứng khoán. Nhưng muốn sống bằng nghề này thì phải cần nhiều yếu tố khác nữa.

Bạn có một số vốn nhất định, để tiền nhà băng thì lời chẳng bao nhiêu, cho người thân mượn thì khi trả lại cũng chẳng sanh đẻ thêm đồng nào, cho vay lấy lãi thì sợ bị giật nợ. Dù đang đi học hay đi làm thì bạn cũng có thời gian rảnh rỗi, đi chơi nói chuyện phù phiếm với bạn bè, rốt cuộc cũng chỉ là chuyện phiếm thôi. Bạn muốn đầu tư vào một cái gì có lợi hơn cho bạn. Vậy là bạn có đủ hai yếu tố để chơi chứng khoán: Tiền bạc và thời gian.

Có nhiều người đem tiền nhào vào thị trường chứng khoán để rồi phá sản sau vài tháng. Đừng làm như thế. Chơi chứng khoán là một nghệ thuật nó đòi hỏi ba giai đoạn: chuẩn bị, thai nghén và thực thụ.

Giai đoạn chuẩn bị :

Giai đoạn chuẩn bị là giai đoạn dễ dàng nhất, vì nó đòi hỏi những điều kiện kỹ thuật mà thôi:

Internet

Muốn mua bán chứng khoán bằng Internet thì trước hết phải có Internet. Không phải loại Modem chạy cọc cạch (khi bạn bấm chuột một cái thì bạn có đủ thời giờ ăn sáng lẫn ăn trưa) mà phải là tốc độc cao, ít nhất cũng phải thuộc hàng ADSL, không có rớt mạng nữa chừng, để khi bạn đang tung tiền bạc lên thị trường cái máy không chịu nghe lệnh của bạn thì khác nào hành động "đem con bỏ chợ", sớm muộn gì thì đồng tiền cũng "khăn gói" theo người khác.

Ngân khoản
Bạn mở một ngân khoản trong ngân hàng chấp nhận mua bán chứng khoán (broker) trên mạng, sự thành bại của một người muốn mua bán chứng khoán lệ thuộc vào khả năng của nhà môi giới này rất nhiều, có thể nói tỷ lệ đến 1/3. Hiện nay có nhiều ngân hàng mở chi nhánh trên mạng cho những người muốn giao dịch chứng khoán. Bạn nên đi so sánh vài ba nhà môi giới. Những nhà băng chuyên môn làm việc trên mạng không có những chi tiêu giống nhà băng truyền thống cho nên họ có thể đẩy cước phí mua bán chứng khoán đến hai hoặc ba lần. Điều quan trọng không kém là biểu đồ giá cả của thị trường chứng khoán phải hiện rất mau hay lập tức chứ không phải là 30 phút sau. Sự việc này đưa đến trình trạng là bạn quyết định chậm hơn thị trường, và do đó bạn sẽ bị mất tiền khi bán không kịp vì không phát hiện được cổ phần đang xuống.

Mệnh lệnh của bạn ban ra thì phải lập tức đến thị trường, nhà môi giới nào cho phép bạn sử dụng nhiều loại mệnh lệnh thì càng tốt cho bạn chừng đó. Tối thiểu thì bạn phải có lệnh Stop loss order*.

Giai đoạn thai nghén

Điều kiện cá nhân:
Hơn bất cứ nơi nào, đối với thị trường chứng khoán, sự hiểu biết là tiền bạc. Mục đích lúc này là làm sao biết cách vận hành của thị trường chứng khoán mà chẳng phải trả tiền vì mua chứng khoán không đúng lúc hay không đúng cổ phần.

Bạn phải quan sát thị trường chung quanh bạn, trong quốc gia bạn đang cư ngụ, đừng đi tìm một thiên đường chứng khoán nào khác khi bạn chưa có đủ trình độ. Sau một thời gian quan sát, bạn sẽ thấy có những cổ phần lên đều đều, và những cổ phần xuống ... đều đều. Có những cổ phiếu lên cứ trồi lên tụt xuống trong một khoảng giá nhất định, cũng có những cổ phần cứ lên xuống theo chu kỳ hàng năm, chẳng hạn từ tháng 1 đến tháng 6 thì lên, từ tháng 9 đến tháng 11 thì xuống. Những người kỹ lưỡng thì họ lưu chép tin tức giá cả 20 -30 cổ phần mà họ cho là dễ tiên đoán nhất.  Bình thường thì chương trình Excel cũng được, hay cao siêu hơn thì chương trình Trade station. Chỉ biết vậy thôi là bạn có thể nhập cuộc rồi.

Để không mất tiền, bạn nên bắt đầu chơi chứng khoán bằng tài khoản ảo. Tài khoản ảo được lập ra để ... dụ khị bạn, cho phép bạn có tiền không có thật để bạn mua chứng khoán, tàì khoản ảo của bạn sẽ lời hay lỗ theo thị trường. Thành công với tài khoản ảo không hẳn hoi là bạn có khả năng mua bán chứng khoán vì bạn chưa có nếm mùi stress khi bạn giao dịch với số tiền thật nhưng thất bại thì kiến thức của bạn còn eo hẹp, nên trau dồi thêm.

Nếu nhà băng, hội đoàn hay tờ báo kinh tế nào mở cuộc thi mua bán chứng khoán thì bạn nên ghi danh chơi ngay, nó cho bạn tiếp cận thêm một bước với thị trường chứng khoán thật.

Song song đó, bạn phải tự trau dồi kiến thức chứng khoán của bạn, sự trao dồi kiến thức trong chứng khoán là một quá trình liên tục, không ngừng nghỉ. Thị trường chứng khoán là một môi trường luôn luôn thay đổi, càng ngày càng đa dạng. Nếu bạn không nên để cho mình mất tiền để mua bán chứng khoán thì bạn lại nên bỏ tiền vào sách vở, buổi thuyết trình, khóa học... liên quan đến chứng khoán. Siêu việt hơn hết là tìm được một người đỡ đầu, vừa đỡ tốn công vừa đỡ tốn tiền.

Thời kỳ thai nghén chấm dứt khi bạn thành thạo sự vận hành của thị trường mà bạn đã theo dõi, thiết lập được một hệ thống mua bán chứng khoán toàn diện, từ A đến Z,  bạn tự biết nên mua cái gì và lúc nào. (What and When?)  và bán nó khi giá lỡ rớt đến mức nào? (How much?)

Thời kỳ thực thụ:

Theo những người chuyên môn, thành công với chứng khoán chỉ nhờ 20% những gì chúng ta học hỏi, 80 % kia là phải nhờ vào chính bản thân chúng ta.

Bạn có thể thuộc lào 50 cuốn sách, dự 60 buổi thuyết trình, thắng 70 lần trong tài khoản ảo để rồi quên... tất cả khi đứng trước một tình huống mà bạn bắt buộc phải quyết định.

Bạn nên bắt đầu mua bán từ từ với sự thận trọng tối đa. Vì nhu cầu an toàn, không nên “bỏ hết trứng vào một rổ,  bạn nên chia đều tài sản, mua ít nhất là 3 cỗ phần khác nhau, tối đa thì 8-9 vì bạn khó theo dõi nhiều hơn nữa. Vã lại mua nhiều hơn thì bạn chỉ theo sự lên xuống của thị trường mà  không có thể hơn các nhà đầu tư chuyên môn được. Bạn phải ban lệnh stop loss ngay sau khi bạn ra lệnh mua cổ phiếu, tuân thủ kỹ luật cá nhân trong hệ thống mà bạn đã vạch ra. (Have a plan and trade your plan).

Vì nhu cầu an toàn, không nên mua dồn tiền vào bất cứ một cổ phần hơn 1/3 số tiền bạn đang có. Quan trọng nhất là sự đều đặn chứ không phải là lời thật nhiều tiền. Sau một thời gian bạn bị thua thì bạn phải dừng lại để tìm những khuyết điểm đã làm bạn thất bại. Nhưng sau một thời gian thắng liên tục thì bạn cũng ngừng lại, nghĩ ngơi vài ba ngày để kấy lại sự bình thản trong tâm hồn, không quá chủ quan để phạm vào những lỗi lầm đang tiềm ẩn.

Bạn thấy bạn có lời một cách đều đặn thì bạn nên chuyển đổi thời gian, việc làm và xoay qua làm việc bán thời gian hay một công việc nhàn rỗi hơn để có thêm thời gian chú tâm vào chứng khoán.

Bạn có thể trở thành chuyên môn, mua bán chứng làm nghề nghiệp chính khi tiền lời chứng khoán vượt qua tiền lương tháng của bạn một cách đều đặn. Và số tiền mặt mà bạn hiện có để chơi chứng khoán bằng 10 năm chi tiêu của bạn. Ví dụ như bạn chi tiêu 1.000 Euros mỗi tháng, thì bạn cần ít nhất là 1.000 Euros x 12 (tháng) x 10 (năm) = 120.000 euros.

Kết luận:

Chơi chứng khoán là một nghệ thuật, đòi hỏi nhiều ở năng khiếu bản thân và khả năng chịu stress rất cao. Chúng ta chỉ nên nhập cuộc qua một thời gian quan sát và học hỏi. Nếu bạn tự thấy không có khả năng thì đừng nên gia nhập vì nó sẽ làm bạn mất nhiều hơn là được. Nếu bạn thấy có khả năng thì chúc mừng bạn, bạn đã vào một thế giới mà những đầu óc thông minh nhất thế giới đang tranh tài với nhau. Bạn có thể ngao nghêu đâu đó trên trái đất này với điều kiện là nơi đó có Internet. Bạn cũng có thể kiếm được nhiều tiền, ngang hàng với một người có bằng cấp cao đang nắm chức vụ quan trọng. Tự do không gian lẫn tài chánh là thành quả của bạn. Giấc mơ chỉ có giá trị khi chúng ta mở mắt mà mơ ! !

Đổi chiến lược đầu tư theo biến động thị trường

Những biến động của thị trường chứng khoán từ đầu năm đến nay đã làm tính toán của phần lớn các nhà đầu tư (NĐT) bị đảo lộn. Dù muốn hay không, các NĐT cũng phải thay đổi chiến lược để tồn tại với thị trường.

Ngắn hạn thành dài hạn...

Đầu tháng 12.2006, anh Lâm - một NĐT tại sàn chứng khoán Bảo Việt (TP.HCM) - bắt đầu tham gia vào thị trường. Chỉ có 50 triệu đồng, anh quyết định sẽ đánh nhanh để xoay vòng vốn với mục tiêu lợi nhuận từ 15-20%/ tháng. Đầu tiên anh mua cổ phiếu (CP) ACB - khi đó vừa mới lên sàn - với giá 140.000 đồng/CP. Đầu tháng 1.2007, giá CP ACB bắt đầu tăng sau khi có thông tin ngân hàng này sẽ chia cổ tức năm 2006 là 30% bằng CP.

Đến khi giá CP ACB đạt gần 200.000 đồng/CP anh bán ra, lời gần 18 triệu đồng sau gần 6 tuần. Cũng với chiến lược này, anh Lâm tiếp tục thành công với CP TBC (Thủy điện Thác Bà). Anh mua 1.000 CP với giá 49.500 đồng/CP hồi giữa tháng 1.2007 và bán ra sau Tết Nguyên đán với giá 64.700 đồng/CP. Lợi nhuận vượt cả mong đợi của anh, đạt hơn 30%.

Thừa thắng xông lên, anh lại mua vào 1.000 CP BCC với giá 48.000 đồng/CP và bắt đầu ngồi rung đùi chờ... giá tăng. Thế nhưng, bước sang tháng 3, giá BCC chưa tăng đến mức mong đợi thì thị trường bắt đầu bước vào chu kỳ điều chỉnh. Vậy là giá BCC cứ liên tục giảm xuống đến nay. Không thể bán lỗ, anh Lâm quyết định cứ để đó. "Chắc có thể đến cuối năm nay giá CP này mới tăng lên mức mình mong muốn được. Thôi coi như mình đầu tư dài hạn vậy", anh Lâm chặc lưỡi.

Tương tự, một NĐT khác tên Tuấn cho biết anh cũng coi như gần 2.000 CP REE và GMD mua vào giữa tháng 3 là một khoản đầu tư dài hạn mặc dù nó đi ngược với mục tiêu chiến lược đề ra lúc đó. Đó chỉ là 2 trong số nhiều NĐT bị rơi vào chu kỳ giảm giá dài hơi của thị trường vừa qua nên đã tự thay đổi chiến lược đầu tư để tránh bị lỗ vốn.

...và ngược lại

Anh Dũng - một NĐT trên sàn SSI (TP.HCM) cho biết, anh tham gia vào thị trường từ khá sớm, những khoản đầu tư của anh vào các loại CP đều được tính toán kỹ và đều có mục tiêu dài hơi, ít nhất phải từ 8 tháng trở lên. Thế nhưng, trong 2 tháng đầu năm vừa qua, khi giá của VNM, SAM, STB tăng vùn vụt thì anh đã bán ra hết cả danh mục đầu tư của mình. "Mình không thể ngồi chờ các công ty này chia cổ tức nữa, tính ra thấy lời mỗi loại CP đều hơn cả 100% thì bán lấy tiền sướng hơn. Sau đó mình cơ cấu lại danh mục đầu tư cũng được. Tính ra lợi nhuận nhiều hơn là chờ cổ tức hay quyền mua thêm CP mới...", anh Dũng nói.

Sau khi bán hết cả 3 loại CP đó, anh Dũng chuyển sang mua bán theo kiểu "lướt sóng" cho đến tận hôm nay. Với kinh nghiệm nhiều năm của mình, anh đã thu được một khoản lợi nhuận không nhỏ từ cách đầu tư mới này.

Một NĐT kỳ cựu khác là anh Thành cũng không thể khoanh tay khi nhìn bảng giá ngày nào cũng tràn một màu xanh hồi đầu năm nên anh đã bán hết các CP mà mình nắm giữ hơn nửa năm trước. Thậm chí trong đợt điều chỉnh gần đây nhất của thị trường, anh đã "chớp" được cơ hội mua vào 500 CP FPT với giá 425.000 đồng/CP.

Đúng như anh dự đoán, bước sang tuần lễ đầu tháng 5 thị trường khởi sắc trở lại và anh quyết định bán nhanh khi giá FPT đạt 525.000 đồng/CP. Theo anh Thành, nếu táo bạo, tính toán kỹ hơn một tí thì chiến lược "đánh nhanh, thắng nhanh" thế này cũng thắng được.

Việc lựa chọn chiến lược đầu tư cũng như danh mục CP tùy thuộc vào mỗi NĐT khác nhau. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng cần phải thật bình tĩnh để tính toán và quyết định đúng lúc, đúng thời điểm để không bị "ngã ngựa". Quan trọng hơn là mỗi NĐT phải tự quyết định chiến lược đầu tư của riêng mình, không để thay đổi theo kiểu hùa theo số đông.

Mười nguyên tắc vàng trong đầu tư

Trong đầu tư, cũng như trong thị trường chứng khoán, hành động có nguyên tắc là một trong những yếu tố quan trọng dẫn tới thành công.

Đối với các nhà đầu tư bước vào thị trường, mười nguyên tắc sau đây có thể coi là các nguyên tắc vàng.

1.Chỉ đầu tư những gì mình có.

Bạn chỉ nên đầu tư trên số tiền bạn đang sở hữu và bạn không cần nó trong một thời gian dài, ít nhất từ 3-4 tháng trở lên.

Có nhiều người nông nổi vay mượn tiền chơi chứng khoán, về mặt tâm lý thì họ đã tự đưa vào thế bất lợi, bắt buộc phải « thắng đậm » để trả lại số tiền vay mượn, trạng thái này dẫn đến những hành động thiếu thận trọng, càng thua càng muốn gỡ gạc, cay cú sát phạt lớn.
Thái độ như vậy rất nguy hiểm cho người mới tập tành chơi chứng khoán.

Có nhiều người nông nổi vay mượn tiền chơi chứng khoán, về mặt tâm lý thì họ đã tự đưa vào thế bất lợi

Ở Âu Châu, các sách vở chuyên về chứng khoán khuyên nên bắt đầu mua chứng khoán ở mức 2.500€ cho mỗi cuộc mua bán, ít tiền hơn thì không có lời vì phải trả tiền giao dịch cho nhà môi giới quá nhiều.

Thiết nghĩ, 2.500 Euros cũng không phải là nhiều đối với một người có công ăn việc làm.
Nếu bạn sở hữu 10.000€ thì bạn nên phân chia nó ra làm 4 phần (mỗi phần 2.500€), mua 3-4 cổ phần mà bạn cho là có triển vọng nhất.

2. Chọn Broker - nhà môi giới

Người đầu tư cá nhân không thể mua chứng khoán thẳng ở thị trường chứng khoán mà phải qua trung gian.

Etrade là một trong các nhà môi giới hàng đầu mà một trong những người sáng lập là cựu binh cuộc chiến Việt Nam

Trước đây, những công ty trung gian còn giới thiệu, mời chào cổ phiếu lẫn quỹ đầu tư của họ cho nên còn gọi là những nhà môi giới.

Còn hiện nay, với tình hình công nghệ truyền thông hiện đại, ai ai cũng có thể tự mình tìm những thông tin thị trường, mua bán như những người chuyên nghiệp, danh từ môi giới mất dần ý nghĩa của nó, gọi là công ty trung gian thì sát nghĩa hơn.

Các công ty trung gian hiện nay đang cạnh tranh nhau ráo riết về giá cả, dịch vụ...
Dù bạn đã có ngân khoản ở một công ty trung gian trên mạng, thi thoảng bạn cũng nên xem thử coi có công ty nào khác thích hợp hơn với bạn không.

Không có trung gian chứng khoán nào tiện lợi cho người đầu tư cá nhân bằng các công ty trung gian trên mạng vì chi phí mua bán cổ phần rất thấp mà dịch vụ và những lợi ích của nó mang lại thì quá nhiều .

Nhiều ngân hàng truyền thồng phải tự mở chi nhánh trung gian trên mạng hay tìm cách mua lại những công ty trung gian độc lập vì họ bị áp lực nặng nề. Sự lựa chọn công ty trung gian này rất quan trọng, vì nó sẽ quyết định mức thành công của bạn .
Bạn nên so sánh ba điều sau đây.

-Giá cả :
Mỗi lần bạn mua hay bán cổ phiếu đều phải trả cho công ty trung gian một khoản chi phí, chi phí càng thấp chừng nào thì bạn có thể mua bán với số vốn ít chừng ấy.

Để dễ tính toán, bạn nên mua bán khi tiền chi phí chỉ tương đương hay thấp hơn 1 % tiền vốn, chẳng hạn như chi phí giao dịch của một phi vụ mua rồi bán là 20 €, thì bạn mua cổ phần hơn 2000 €. Vậy thì chỉ cần cổ phần của bạn lên hơn 1% là bạn đã có lời.

Nếu bạn mua chỉ có 100 € , thì bạn chỉ lời khi cổ phần của bạn lên hơn 20%.

-Tin tức (information) biểu đồ (graph) và các cách ban lệnh (order):
Cách mua bán của bạn sẽ lệ thuộc vào khả năng cung cấp dịch vụ của công ty trung gian.
Thông tin, phân tích cơ bản, sự dự đoán, bảng đấu giá, cách đặt lệnh, cách phân tích cơ bản, kỹ thuật v.v... càng phong phú chừng nào thì càng có lợi chừng ấy.

Bạn có thể dựa trên những tin tức đó mà thiết lập nhiều chiến lược mua bán khác nhau, nhận thấy được những cơ hội mà người khác chưa thấy.

Và khi một trong những chiến lược của bạn hết còn hữu hiệu thì bạn chuyển qua những chiến lược khác dễ dàng hơn.

-Sự mau chóng của những mệnh lệnh order
Các mệnh lệnh mua bán khi qua trung gian và chuyển đến thị trường phải nhanh chóng và chính xác, thậm chí đối những đối với day trader, họ phải xem được bảng đấu giá và ban mệnh lệnh được ngay lập tức.

Về cách bảo mật thì các công ty này khá an toàn vì bạn phải có password để vào ngân khoản riêng của bạn, sau đó phải có code riêng để xác nhận lệnh mua bán và cuối cùng là số tiền mà bạn thắng chỉ được chuyển đến những ngân khoản riêng mà bạn đã ấn định trước.

Đừng ngần ngại tốn thời gian để chọn tìm và so sánh những công ty trung gian chung quanh bạn để dễ kiện tụng nếu có vấn đề.

3. Mua rẻ bán đắt, hay bán đắt rồi mua lại rẻ.

Công ty trung gian nào cho phép bạn mua bán với nhiều loại mệnh lệnh giới hạn (at limit) chừng nào thì bạn càng dễ vạch ra những chiến lược mua bán chừng ấy.

Hình thức bán khống, bán trước mua sau thì ít người rành nhưng rất được giới đầu cơ dùng.

Mua cổ phiếu ở giá rẻ và bán lại với giá cao thì ai cũng biết. Nhưng hình thức bán khống, bán trước mua sau thì ít người rành nhưng rất được giới đầu cơ dùng.

Ví dụ :Anh X đến tiệm vàng bán trước 1.000 € của thân nhân ở nước ngoài sẽ gởi về, anh lấy tiền với giá cả hiện tại 20.000 VDN/ € và, sau một tháng anh X đem 1.000 € trả sau cho tiệm vàng. Giá Euros lúc này chỉ còn 17.000 VDN/ €. Anh X lời được 3.000.000 VDN.
Bạn có thể giao kèo với công ty trung gian, bán trước những chứng khoán mà bạn nghĩ rằng nó sẽ xuống với giá hiện tại và mua lại với giá cả trong tương lai. Nếu giá cổ phần lên thì bạn lổ và cổ phần xuống thì bạn lời.

Điều chú ý là không phải công ty trung gian nào cũng chịu mua bán khống và chỉ những công ty cổ phần có nguồn vốn thực sự dồi dào mới được chấp nhận buôn bán theo kiểu này.

Bạn nên biết phương pháp mua bán này để có một nhận thức cân bằng, không mơ ước cổ phần lên theo một chiều và có thể thắng bất kể khi thị trường lên hay xuống.

5.Dùng stop loss

Bạn nên dùng stop loss ngay sau khi bạn mua cổ phần và giá của stop loss phải được ấn định trước khi bạn mua.

Tâm trí con người tỉnh táo nhất là lúc chưa mua bán gì cả.

Khi bạn đã nhập cuộc vào thị trường rồi thì bạn bắt đầu bị lạc vào “mê hồn trận”, day dứt giữa hay thái cực: sợ hãi và tham lam.

Nỗi sợ hãi làm cho bạn muốn bán và lòng tham khiến bạn muốn giữ cổ phần.
Người yếu bóng vía thì phải tự vạch ra một chiến lược, mua bán một cách máy móc với phần trăm giá cả đã được quyết định trước và dù cổ phần có giao động ra sao thì vẫn phải tuân thủ tuyệt đối chiến lược của mình, không được đổi ý giữa chừng trong trạng thái tâm lý giao động.

6.Giữ cổ phần lời, bán cổ phần lỗ.

Có phần may rủi trong chứng khoán mà chúng ta không thể kiểm soát được, chúng ta phải chấp nhận như vậy.

Chúng ta phải bán những cổ phần lỗ để đừng bị lỗ thêm và giữ cổ phần lời để lời thêm.
Thường thường, người mua chứng khoán khi họ nghĩ rằng chứng khoán đang ở mức thấp nhất, sẽ lên trong nay mai.

Nếu không may giá chứng khoán rớt xuống thêm, phản ứng tự nhiên của một người bình thường là mua thêm vì nó rẻ hơn dự đoán. Đó là một sai lầm quan trọng, có thể làm hao hụt tài sản một cách nhanh chóng.

7.Thị trường luôn luôn có lý chứ không phải là lòng tự ái của bạn

Nhiều người nghiên cứu thị trường rồi …tự quyết định rằng thị trường đang lên hay đang xuống.

Với những người mới chơi chứng khoán thì quan trọng nhất là đừng nghĩ làm gì khi thắng mà là làm gì để hạn chế sự lỗ lã - bảo toàn vốn.

Dù người đầu tư cá nhân có tiền bạc đến đâu đi chăng nữa thì cũng là những con « tép riu » so với những người đầu tư chuyên môn.

Những tay market makers này có nguồn tài khoản dồi giàu từ những quỹ đầu tư có thể làm mưa làm gió, nâng lên hay kéo xuống bất cứ cổ phần nào mà họ muốn.

Khi họ quyết định bán cổ phần với một số lượng lớn thì bạn phải bán theo trước khi quá trễ dù cho bạn không hiểu lý do tại sao rồi có thể mua lại với giá thấp hơn.

Bạn nên luôn luôn nhớ rằng thị trường luôn luôn có lý dù cho đôi lúc bạn thấy nó rất bất hợp lý.

8.Theo xu hướng

Những người tham gia thị trường chứng khoán đều biết câu ''The trend is your friend'' - ''Xu hướng là người bạn đường''. Nếu thị trường có xu hướng đi rõ ràng lên, hay xuống, các nhà đầu tư có thể dễ dàng kiếm tiền nếu nương theo xu hướng thịnh hành.

Có ba xu hướng mà bạn phải theo dõi, một là xu hướng thị trường chứng khoán, hai là xu hướng lãnh vực liên quan và ba là xu hướng của cổ phần mà bạn đang giao dịch.

Chẳng hạn như cổ phần Renault thuộc về thị trường Euronext của Âu Châu, thuộc về lãnh vực kỹ nghệ xe hơi vừa mới thắng Formule 1 và có vị tân giám đốc Carlos Ghosn là người tài ba , ba xu hướng này đang tiến triển tốt thì cổ phần Renault sẽ lên.

Muốn biết xu hướng đang lên hay xuống thì có nhiều cách phân tích kỹ thuật, căn bản khác nhau dù không cách nào là tuyệt đối hoàn hảo. Nó rất quan trọng đến mức có thể nói biết xu hướng thị trường là biết chơi chứng khoán.

9. Rút kinh nghiệm từ thất bại của bản thân
Trí nhớ con người có hạn, chúng ta nên ghi lại những thành công và thất bại để làm kinh nghiệm.

Ghi lại nhật ký buôn bán sẽ giúp các nhà đầu tư không mắc lại sai lầm và rút ra bài học hữu ích
Khi mua một cổ phần thì bạn nên ghi rõ với tối đa chi tiết như lý do tại sao mua, xu hướng thị trường , tin tức liên quan đến cổ phần, stop loss và sell limit… ; khi bạn bán ra thì bạn cũng ghi rõ tới tối đa chi tiết và rút kết luận, kinh nghiệm…

Không có kinh nghiệm nào cay đắng và làm bạn nhớ lâu bằng kinh nghiệm rút từ những thất bại của bản nhân mình.

Khi bạn chép ra những lý do đã làm bạn thất bại thì cũng như bạn ôn lại những tình huống đó một lần nữa.

10. Đừng chờ mong gì mà chuẩn bị đối phó với mọi tình huống

Tôn tử nói: Người giỏi dụng binh đánh giặc, trước tiên phải không để bại, sau mới tìm phương sách đánh bại kẻ địch.

Thắng lợi có thể thấy trước (« thắng khả tri ») nhưng không nhất thiết đòi hỏi phải thắng cho bằng được (« i nhi bất khả vi »).

Không thể thắng được thì thủ, có thể thắng được thì công.
Thủ là do chưa đủ điều kiện, công là khi điều kiện có thừa.

Người giỏi thủ giấu quân tại các loại địa hình, người giỏi công phát huy mọi thế mạnh, bảo toàn được lực lượng mà vẫn toàn thắng («thiện thủ giả, tàng ư cửu địa chi hạ, thiện công giả, động ư cửu thiên chi thượng»).

Với những người mới chơi chứng khoán thì quan trọng nhất là đừng nghĩ làm gì khi thắng mà là làm gì để hạn chế sự lỗ lã - bảo toàn vốn.

Còn vốn thì còn hy vọng, một khi lỗ hết vốn thì những cơ hội về sau có có cũng như không.

Nếu bạn không tìm được cơ hội thì cứ quan sát tiếp và đừng đem tiền mua cho bằng được một thứ gì đó rồi ân hận.

Người háo thắng nên tự kiềm chế mình bằng cách không tính đến tiền thắng mà chỉ chú ý số tiền bị lỗ.

Nếu không lỗ lã thì sớm muộn gì bạn cũng sẽ có lời trên thị trường chứng khoán.

5 sai lầm chết người trong đầu tư chứng khoán

Tháng 3/1999, Công ty AppNet Systems thông báo sẽ sớm niêm yết trên thị trường chứng khoán. Lúc đó là thời bùng nổ các công ty dot.com nên thiên hạ đổ xô săn mua cổ phiếu của công ty này. Rủi thay nhiều người nhầm nó với một công ty khác vì mã chứng khoán của chúng gần giống nhau (APNT và APT).

Giá cổ phiếu Appian, là công ty bị nhầm tăng vọt 140.000% trong vòng hai ngày, tức một người sở hữu 1.000 đôla cổ phiếu của Appian vào thứ Hai sẽ thấy nó biến thành 1,4 triệu đôla vào thứ Tư. Nhưng chỉ hai ngày thôi - sau đó nhà đầu tư biết mình nhầm và giá Appian sụt về mức cũ.

Nói thế để thấy sai sót trên thị trường chứng khoán luôn xảy ra dù không phải khi nào cũng thuộc loại sơ đẳng nói trên. Xin tổng hợp và chọn ra năm sai lầm thường thấy trong giao dịch chứng khoán (bài viết của Michael Dowling & Brian Lucey liệt kê những sai lầm này).

1. Mua bán quá nhiều:

Sai lầm lớn nhất là ham giao dịch quá nhiều. Nên nhớ mỗi lần giao dịch là mỗi lần phải trả phí và cuối cùng nhà đầu tư chỉ làm lợi cho các công ty chứng khoán. Một nghiên cứu của Brad Barber và Terrance Odean cho thấy 20% nhà đầu tư nhỏ lẻ ở Mỹ giao dịch nhiều nhất chỉ thu lợi nhuận bình quân mỗi năm 11,4% trong khi 20% giao dịch ít nhất lại nâng lợi nhuận hàng năm của họ lên 18,5%. Trong một nghiên cứu khác cũng của hai tác giả này, nữ giới thường đầu tư giỏi hơn nam giới và một trong những lý do là bởi tần suất mua bán của nữ giới thấp hơn nam giới. Nhà đầu tư hiệu quả nhất là các cặp vợ chồng trung niên, mua bán cẩn thận, ít thay đổi danh mục đầu tư.

2. Đầu tư dựa vào danh tiếng:

Trong chứng khoán, nên nhớ nguyên tắc: “Danh tiếng không là gì cả, lợi nhuận là đáng lưu ý, còn dòng tiền lưu chuyển là quan trọng nhất”. Đừng mua cổ phiếu của một công ty chỉ vì bạn thích tên tuổi của công ty này. Felix Meschke nghiên cứu thấy mỗi khi tổng giám đốc của một công ty lên đài truyền hình CNBC, cổ phiếu của công ty này tăng bình quân 1,65% trong ngày đó và vài ngày sau, giá cổ phiếu sẽ sụt về mức cũ. Điều này chứng tỏ nhiều người mua cổ phiếu chỉ vì họ bị tác động bởi hình ảnh công ty trên truyền hình. Một nghiên cứu khác cho thấy nhà đầu tư trông chờ lợi nhuận cao từ những ngành họ có cảm tình. Để tránh sai lầm này, nên dựa vào phân tích tài chính khách quan chứ đừng dựa vào cảm tính khi quyết định đầu tư.

3. Đầu tư theo đám đông:

Cổ phiếu là một con số giới hạn. Nếu quá nhiều người đổ xô mua một loại cổ phiếu nào đó, chắc chắn giá của nó sẽ lên quá mức giá trị thật. Lịch sử thị trường đã có quá nhiều dẫn chứng cho sai lầm khi chạy theo đám đông mà vụ các công ty dot.com thời bùng nổ Internet là một dẫn chứng vẫn còn nóng hổi. Lúc đó, người ta nghiên cứu thấy một công ty chỉ cần đổi tên để tận cùng có chữ .com là giá tăng ngay 74% dù công ty không thay đổi mô hình kinh doanh. Mua cổ phiếu giá cao không có vấn đề gì nếu sau đó ta vẫn kiếm được người mua lại với giá cao hơn. Vấn đề là chiến lược tìm “người khờ hơn” như thế dẫn đến người cuối cùng “ôm” cổ phiếu ở mức giá cao nhất thường là nhà đầu tư nhỏ lẻ.

4. Không đa dạng hóa:

Một trong những sai lầm thường thấy là bỏ hết tiền đầu tư vào một hay hai loại cổ phiếu. Bằng cách đa dạng hóa danh mục đầu tư, bạn có thể bù trừ rủi ro ở ngành này bằng cổ phiếu của ngành khác. Nói thì dễ thấy nhưng thực tế rất nhiều nhà đầu tư thỏa mãn với một hai loại cổ phiếu mình thích. Lúc các đại công ty làm ăn gian dối như Enron sụp đổ, nhiều người phá sản theo vì để hết tiền dành dụm cho riêng cổ phiếu này thôi. Đa dạng hóa còn có nghĩa nên dành tiền cho các loại chứng khoán khác ngoài cổ phiếu như trái phiếu chẳng hạn.

5. Cứ nghĩ mình luôn đúng:

Đây là một tâm lý phổ biến vì bản chất của con người là tránh thừa nhận sai sót hay thất bại. Mặc dù giá cổ phiếu đang giảm, nhà đầu tư vẫn cứ khăng khăng mình đúng và không chịu bán để chặn lỗ. Họ nghĩ khi chưa bán, chưa thể gọi là lỗ và tâm lý con người không ai muốn hiện thực hóa khoản lỗ của mình. Ngược lại, con người cũng có tâm lý muốn bán sớm khi thấy cổ phiếu lên giá mặc dù biết tiềm năng tăng giá của cổ phiếu này vẫn còn. Các nhà nghiên cứu phát hiện nhà đầu tư thường gán lỗ cho những lý do khách quan còn lãi là do sự tài giỏi của họ. Nhà đầu tư giỏi phải biết bỏ cái tôi to tướng ra khỏi quá trình mua bán, phải định trước mức mua hay bán để cứ thế mà thực hiện chứ không để tình cảm xen vào.

Những sai lầm thường gặp của nhà đầu tư chứng khoán

Để kiếm được tiền từ việc đầu tư chứng khoán, điều quan trọng nhất là bạn phải tránh được những sai lầm chết người. Các chuyên gia nghiên cứu đã tìm hiểu các hành vi tài chính của các nhà đầu tư, ví dụ như cách phân tích hay phản ứng của họ trước các thông tin tài chính, để tìm ra nguyên nhân dẫn đến các sai lầm này.

Không chỉ các nhà đầu tư cá nhân mà ngay cả các chuyên gia quản lý quỹ đầu tư cũng rất dễ mắc phải sai lầm khi đầu tư chứng khoán. Vì dù có giỏi đến đâu chăng nữa, họ cũng vẫn là những con người bằng xương bằng thịt. Hy vọng những nghiên cứu về các hành vi tài chính này sẽ giúp ích cho các nhà đầu tư.

Những sai lầm lớn nhất

Những sai lầm lớn nhất mà các nhà đầu tư thường mắc phải là:

- Quá tự tin vào khả năng dự đoán trước diễn biến của thị trường và hoạt động của các quỹ đầu tư.

- Quá trung thành với những thất bại.

- Chỉ nhìn thấy lãi.

- Quá thiển cận.

- Phớt lờ những chi phí theo thời gian.

Nếu biết nhìn nhận sâu sắc hơn về những sai lầm có thể mắc phải cũng như những ảnh hưởng của chúng đối với việc kinh doanh, bạn sẽ dễ dàng thành công hơn.

Quá tự tin

Hầu hết mọi người đều quá tự tin. Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng con người thường đánh giá quá cao những khả năng của bản thân mình. Thậm chí, nhiều người còn cho rằng mình luôn cao hơn người khác một cái đầu. Nếu xét về giới tính thì đàn ông có xu hướng tự tin hơn phụ nữ rất nhiều.

Sự tự tin đúng mực mang lại nhiều lợi ích cho con người trên một số lĩnh vực của cuộc sống. Một người tự tin có xu hướng vui vẻ và làm việc chăm chỉ hơn những người khác. Họ cũng có khả năng đương đầu tốt hơn với những khó khăn trong cuộc sống.

Tuy nhiên, quá tự tin trong đầu tư lại hết sức nguy hiểm bởi vì thị trường chứng khoán là nơi mà mọi thứ có thể thay đổi ngay trong tíc tắc.

Quá tự tin thường dẫn tới việc kinh doanh vượt quá khả năng nguồn vốn. Việc mười triệu quỹ cổ phiếu được trao đổi, giao dịch trao tay mỗi ngày đã thể hiện xu hướng kinh doanh đó của các quỹ đầu tư. Ai cũng có quyền hy vọng rằng, bằng việc tích cực mua bán các quỹ tương hỗ, họ có thể trở thành một Peter Lynch thứ hai  (người được mệnh danh là nhà quản lý tiền số một thế giới đã phát triển Quỹ Magellan Fund từ 20 triệu đôla năm 1977 lên đến mức 14 tỷ đôla năm 1990). Khoản thù lao hậu hĩnh cho môi giới có thể cho phép nhiều cá nhân hấp tấp, vội vàng nhảy từ quỹ này sang quỹ khác chỉ sau một cuộc điện thoại hoặc vài cú click chuột. Nhà đầu tư quá tự tin cũng có thể chơi trò đánh cược lớn bằng cách tập trung vào một quỹ ưa thích hoặc thậm chí dùng biện pháp cầm cố chứng khoán để lấy tiền đầu tư (margin trading).

Sự tự tin có xu hướng thay đổi theo các chu kỳ lên xuống của thị trường chứng khoán. Nói chung, những nhà đầu tư nhập cuộc thị trường chứng khóan vào cuối thập niên 90 – khi cổ phiếu được các nhà đầu tư ôm vào để đầu cơ và làm giá, được đánh giá là tự tin hơn rất nhiều so với các nhà đầu tư thời nay.

Sự thành công của nhiều nhà đầu tư trong thời điểm thị trường đầu cơ giá lên đó chính là kết quả của sự quá tự tin, chứ không phải có kỹ năng giỏi như nhiều người khi đó lầm tưởng. Lòng tự hào của một cá nhân đạt được những thành công liên tiếp sẽ có thể nhân sự tự tin lên nhiều lần. Và trong thực tế, đối với một nhà đầu tư thành công, ngoài khả năng tự tin thì yếu tố may mắn nhiều khi vẫn đóng vai trò quan trọng hơn kỹ năng.

Tuy nhiên, sau khi giá cả thị trường đạt tới tột đỉnh vào cuối 1999 đầu năm 2000, thì nhiều cổ phiếu rơi vào tình trạng giảm giá không thể kiểm soát được. Kể từ khi đó, sự tự tin và hoạt động thương mại của các nhà đầu tư giảm đi một cách đáng kể.

Quá trung thành với những thất bại

Tất cả mọi người đều không thích sự thất bại. Nhiều người sẽ không chấp nhận sự thất bại trong đầu tư chừng nào họ chưa thu lại được vốn đầu tư ban đầu khi mua được cổ phiếu với giá gốc (get-even). Thất bại thực sự làm tổn thương lòng tự trọng. Trên thực tế, có nhiều nhà đầu tư lỗ vốn hơn là hòa vốn, chứ chưa nói gì đến có lãi. Nhiều nghiên cứu đã cho thấy nỗi đau của việc mất $10.000 bằng hai lần niềm hạnh phúc khi nhận được $10.000. Vì vậy, mọi người luôn cố gắng để tránh những cảm giác hối tiếc và đau đớn về mặt tâm l‎ý.

Tuy không thích sự thất bại, nhưng mọi người lại thường không phân tích nguyên nhân thất bại một cách hợp lý. Trớ trêu thay, những người thất bại, khi càng cố gắng giảm thiểu sự thất bại, họ lại càng làm gia tăng những nguy cơ rủi ro. Giống như những con bạc khát nước, các nhà đầu tư tiềm năng thường tăng khoản cá cược của họ lên khi đang may mắn để kéo dài vận may của mình. Một người bốc đồng có thể vội vàng nhân đôi số cổ phiếu của một quỹ không ổn định (có thể giảm giá tới 50%) để giảm mức chi phí trung bình khi mua cổ phiếu đó. Nhưng giá thấp có thể trở nên thấp hơn nữa.

Ngay kể cả các nhà đầu tư chuyên nghiệp cũng ít nhiều bị ảnh hưởng bởi tâm lý sợ thất bại. Những nhà quản l‎ý quỹ có thể sẽ gặp rủi ro lớn hơn trong những thời kỳ quỹ phải chịu tỷ lệ chi phí cao hoặc cổ phiếu liên tục rớt giá.

Hội chứng “get-even” này có thể rất bất lợi cho các nhà đầu tư tài chính giỏi. Nếu việc đầu tư không thuận lợi, họ kiên định và hy vọng sẽ có bước đột phá. Họ có thể tránh bị rơi vào trạng thái hối tiếc vì sợ mình là một nhà đầu tư tồi nên đã vội vã bán quỹ đầu tư đi ngay khi nó xuống giá. Bởi vì, nếu bán thì họ đã kết thúc quá trình đầu tư bằng sự thất bại, còn nếu không bán, họ còn có hy vọng nó sẽ phục hồi và biết đâu nó sẽ phục hồi thật. Nhưng sự kiên nhẫn cũng phải có một giới hạn nhất định.

Giả sử bạn muốn nhân tiền của bạn lên gấp đôi trong 8 năm. Như vậy, trung bình mỗi năm bạn phải đạt lợi nhuận ở mức 9,05%. Tuy nhiên, nếu bị mắc kẹt vào những kế hoạch vô dụng, không mang lại lợi nhuận như mong muốn, bạn sẽ càng khó khăn hơn để đạt được mục tiêu ban đầu. Ví dụ, nếu giá trị đầu tư của bạn bị trượt giá 25% trong năm năm đầu, có nghĩa là bạn phải đạt được sự tăng trưởng lợi nhuận 38,67%/năm trong ba năm còn lại để đạt được mục tiêu đề ra là tăng gấp đôi số tiền của mình trong 8 năm. Một sự đầu tư mà không có lãi sẽ gây ra rất nhiều tổn thất nếu kéo dài. Với 0% doanh thu trong suốt năm năm đầu tiên thì bạn phải kiếm được 25,99% lợi nhuận trong những năm còn lại để gấp đôi số tiền trong 8 năm theo kế hoạch.

Về mặt tâm l‎ý của các nhà đầu tư, họ vẫn nuôi hy vọng vào một phép diệu kỳ nào đó. Bằng cách suy nghĩ tích cực, nhà đầu tư có thể đương đầu với những thất bại tốt hơn. Thay vì suy nghĩ “nếu bán tức là tôi sẽ thừa nhận sự thất bại nhục nhã to lớn”, hãy nghĩ đơn giản “Tôi sẽ chuyển tài sản của tôi sang một mục đích sử dụng hiệu quả hơn”. Câu nói này tương đối hữu ích nếu bạn đang cố gắng thuyết phục một ai đó chấp nhận sự thất bại một cách dễ dàng hơn.

Chỉ nhìn thấy lãi

Không có gì là khiếm nhã khi nói rằng nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng con người rất nhanh nhạy trong việc thu về những lợi ích cho mình. Niềm tự hào và sự hối tiếc luôn song hành trong suy nghĩ của họ.

Ví dụ, một nhà đầu tư nhìn thấy một cổ phiếu tiềm năng và anh ta muốn đưa nó vào danh mục vốn đầu tư của mình. Nhưng để đầu tư vào cổ phiếu này anh ta sẽ phải bán một cổ phiếu khác đi. Một nhà đầu tư “tìm kiếm sự tự hào” thông thường sẽ bán cổ phiếu có lãi hơn là cổ phiếu đang bị lỗ. Bằng cách bán một cổ phiếu ngay lập tức thu được lợi nhuận, dù nhỏ sẽ đem lại cho các nhà đầu tư đó cảm giác tự hào. Sự hối tiếc lúc này không được tính đến và gạt sang một bên, do vậy anh ta giữ cổ phiếu đang bị thua lỗ lại.

Khi cổ phiếu đang thua lỗ có dấu hiệu hồi phục, nhiều nhà đầu tư lại bán nó quá nhanh để chỉ thu về được một khoản lãi nhỏ hoặc thậm chí không có chút lãi nào. Bằng việc nhanh chóng lấy về vốn, các nhà đầu tư đã loại bỏ cơ hội thu được lợi nhuận cao hơn, mà đáng lý ra sẽ là phần thưởng xứng đáng cho họ sau những thời kỳ “đau khổ” kéo dài.

Quá thiển cận

"Sự thiển cận xuất phát từ tâm lý sợ thất bại” là một thuật ngữ khác để chỉ những nhà đầu tư thiển cận và nó làm những người có tầm nhìn xa cảm thấy xót xa. Những nhà đầu tư thiển cận có xu hướng quá thận trọng khi sử dụng tài sản của họ. Điều này rất phổ biến với những người muốn có được những khoản tiết kiệm sau khi nghỉ hưu.

Một chân lý hiển nhiên là con đường dẫn tới những lợi nhuận dài hạn thường bị ngắt quãng bởi những mất mát ngắn hạn. Thị trường thay đổi nhanh chóng thường tạo ra sức ép tâm l‎ý lớn. Những người quá lo lắng thường có xu hướng bán đi những quỹ đầu tư chứng khoán rất có tiềm năng ngay khi nhìn thấy dấu hiệu đầu tiên của sự xuống giá.

Một người quá thiển cận có thể nhanh chóng bán ra khi giá trị trung bình của cổ phiếu trên thị trường giảm 5% hoặc 10% trong một tuần. Người này sợ sẽ mất tất cả! Thực tế thì giá cả thường sẽ tăng lên chỉ trong vòng vài ngày hoặc vài tuần.

Có một quy tắc xác định mức độ rủi ro mà một cá nhân có thể vấp phải như sau: “Lấy 110 trừ đi số tuổi của bạn”. Ví dụ, một người 40 tuổi thì con số 70 (=110-40) là số phần trăm rủi ro mà anh ta có thể gặp phải. Vì vậy, nếu đầu tư ở tầm nhìn ngắn hạn, nhà đầu tư này tốt nhất chỉ nên đầu tư một khoản tiền hết sức khiêm tốn (nếu có).

Phớt lờ những chi phí theo thời gian

Mọi người, đặc biệt là những người không hiểu biết về tài chính thường không nhận biết được sự khác nhau rất lớn giữa các con số, đặc biệt là những con số nhỏ. Bởi những con số nhỏ đó theo thời gian sẽ trở thành những con số khổng lồ, chiếm tỷ lệ khá lớn trong tổng doanh thu, ví dụ như là tỷ lệ chi phí quản lý cho khoản đầu tư của bạn chẳng hạn. Và như bạn đã biết, lợi nhuận của một quỹ bằng doanh thu của nó trừ đi chi phí, chi phí càng cao, lợi nhuận càng thấp. Thông thường đối với các quỹ đầu tư,  tỷ lệ chi phí dành cho quản lý được dao động từ ít hơn 0,20% đến hơn 2%.

Giả sử một khoản đầu tư ban đầu là $10.000 cộng thêm 10% lợi nhuận. Một quỹ nội địa được quản l‎ý tốt với 1,25% tỷ lệ chi phí, sẽ lấy đi $895 (hay 5,55%) của $16.105 tổng tài sản trong tương lai sau 5 năm. Ngược lại, trong vòng 40 năm, tỷ lệ chi phí sẽ tiêu tốn mất $166.062 của quỹ, chiếm tới 36,69% của $452.593 tổng tài sản có được sau chừng ấy thời gian. Nói một cách khác, số tiền còn lại chỉ bằng 63,31% tổng doanh thu.

Đối với danh mục quỹ nội địa, chi phí có mức ảnh hưởng ít hơn rất nhiều. Với 0,20% tỷ lệ chi phí, một nhà đầu tư sau đó có thể mất đến $31.775 trong 40 năm, bằng 7,02% trị giá chỉ số index tương lai. Vì vậy, mức lợi nhuận của danh mục sẽ là 92,98%. Vì vậy khi nhìn vào bảng danh mục quỹ đầu tư và quỹ giao dịch thương mại, bạn cần quan tâm đến các quỹ có tỷ lệ chi phí thấp, đặc biệt khi có ý định đầu tư dài hạn.

Phân tích cổ phiếu ngành vật liệu xây dựng

Đặc trưng của ngành vật liệu xây dựng là một ngành kinh tế thâm dụng vốn, các tài sản của nó là những tài sản nặng vốn, và chi phí cố định của ngành khá cao.

Đặc tính nổi bật của ngành là nhạy cảm với chu kỳ kinh doanh của nền kinh tế vĩ mô. Khi nền kinh tế tăng trưởng, doanh số và lợi nhuận của các công ty trong ngành sẽ tăng cao. Sở dĩ như vậy vì ngành vật liệu xây dựng là đầu vào của các ngành khác.

Chẳng hạn, sắt, thép, xi măng là đầu vào cho các công trình như cầu cống, nhà cửa, cao ốc... của ngành xây dựng. Khi ngành xây dựng làm ăn phát đạt thì ngành vật liệu xây dựng cũng có cơ hội để tăng trưởng.

Ngược lại, tình hình sẽ tồi tệ khi nền kinh tế suy thoái, các công trình xây dựng sẽ bị trì trệ vì người dân không còn bỏ nhiều tiền ra để xây dựng nhà cửa, chính phủ không mở rộng đầu tư vào các công trình cơ sở hạ tầng như cầu cống, sân bay, bến cảng, trường học, bệnh viện... Điều này làm cho doanh số, lợi nhuận của các công ty vật liệu xây dựng sụt giảm nhanh chóng.

Một lý do khác để giải thích cho sự nhạy cảm của ngành xây dựng đối với chu kỳ kinh doanh của nền kinh tế là do cách thức tăng lợi nhuận của các công ty trong ngành dựa chủ yếu vào tăng trưởng doanh số và các công ty thường sử dụng đòn bẩy hoạt động để tăng lợi nhuận, bởi có rất ít “độc quyền giá” và lợi nhuận biên tế ở mức thấp. Theo Morningstar thì lợi nhuận biên tế của ngành vật liệu xây dựng chỉ ở mức 5%, do đó để gia tăng lợi nhuận, các công ty thực hiện bằng cách đẩy mạnh doanh số bán.

Nhưng khi thực hiện điều này thì cũng có nghĩa rằng, các công ty vật liệu xây dựng sẽ phải sản xuất ở quy mô lớn và do đó, chi phí cố định sẽ bị đẩy lên cao. Lúc này, chi phí cố định cao trở thành vấn đề sống còn đối với các công ty. Chỉ công ty nào có chi phí cố định thấp hơn so với đối thủ ở cùng một quy mô sản xuất thì mới có thể gia tăng lợi nhuận và vượt qua khó khăn trong thời kỳ nền kinh tế suy thoái. Chi phí thấp sẽ là thế mạnh kinh tế của ngành, công ty nào có chi phí sản xuất thấp sẽ tạo được ưu thế cạnh tranh bền vững.

Đứng trên giác độ của người sử dụng khi mua vật liệu xây dựng, đa số họ có tâm lý quan tâm nhiều đến giá cả. Bởi lẽ, họ thường mua với khối lượng lớn, nhất là đối với các công trình xây dựng như bến cảng, nhà xưởng, cầu cống hay các cao ốc. Do vậy, một biến động nhỏ về giá cả có thể làm cho chi phí mua của khách hàng thay đổi đáng kể.

Tất nhiên, cũng phải nói rằng, thương hiệu, chất lượng và mẫu mã cũng có ảnh hưởng đến quyết định mua của người tiêu thụ. Nhưng sự sai khác về chất lượng, mẫu mã của các sản phẩm trong ngành này là không nhiều. Chính vì thế, nhu cầu hay khách hàng trong ngành này rất nhạy cảm với các biến động giá cả.

Khi phân tích đặc điểm này, nhà đầu tư cần tiếp cận theo hai cách.

Thứ nhất, công ty có đạt được vị thế nhà sản xuất có chi phí thấp nhờ gia tăng quy mô? Việc gia tăng quy mô sản xuất sẽ giúp công ty có được hiệu quả kinh tế theo quy mô, chi phí sản xuất trên mỗi đơn vị sản phẩm của họ sẽ thấp hơn so với đối thủ cạnh tranh.

Thứ hai, xem xét công nghệ sản xuất. Công nghệ là yếu tố đóng vai trò then chốt để tạo nên thế mạnh kinh tế của công ty. Đầu tư vào công nghệ sẽ làm giảm giá thành sản phẩm, từ đó hạ giá bán, tăng tính cạnh tranh về giá. Mặc khác, đầu tư vào công nghệ giúp công ty tái chế các nguyên vật liệu dư thừa thành các sản phẩm có giá trị kinh tế.

Với vị thế của nhà sản xuất có chi phí thấp, một công ty có thể tính giá thành thấp hơn so với đối thủ cạnh tranh mà vẫn duy trì được lợi nhuận. Như vậy, công ty nào có được vị thế này sẽ có được lợi nhuận vững chắc trong dài hạn.

Một đặc tính khác của ngành vật liệu xây dựng là có mối tương quan rõ rệt với thị trường bất động sản. Khi thị trường bất động sản đóng băng thì ngành vật liệu xây dựng gặp khó khăn và ngược lại. Lý do đơn giản là thị trường bất động sản phản ánh nhu cầu cho ngành.

Tìm công ty tốt

Các chuyên gia tài chính cho rằng, tín hiệu để nhận ra một công ty thành công trong ngành vật liệu xây dựng chính là hiệu quả sử dụng tài sản của nó. Bởi nhìn chung thì có hai cách để có được lợi nhuận cao, đó là: có lợi nhuận biên tế cao hoặc có vòng quay tài sản cao. Do đó, các công ty có kết quả hoạt động tốt thường là những công ty tạo ra doanh số cao từ tài sản của chúng. Nhà đầu tư nên sử dụng các chỉ số tài chính sau để đánh giá hiệu quả sử dụng tài sản của công ty trong ngành này.

Thứ nhất, tỷ số vòng quay tổng tài sản (TATO). Đây là một trong những thước đo được sử dụng phổ biến nhất để đánh giá hiệu quả hoạt động. Theo các nhà nghiên cứu tài chính của Morningstar thì tỷ số TATO lớn hơn 1 được xem là hiệu quả.

Thứ hai, tỷ số vòng quay tài sản cố định (FATO). Tỷ số FATO thường được nói đến nhiều hơn vì ngành này phụ thuộc nhiều vào tài sản hữu hình, như nhà máy, thiết bị… để sản xuất hàng hóa và tạo ra doanh số. Theo các nhà nghiên cứu tài chính, tỷ số FATO xấp xỉ 2 là hiệu quả.

Bên cạnh tài sản cố định, công ty sản xuất vật liệu xây dựng cần quản lý vốn luân chuyển một cách có hiệu quả. Do công ty thường dự trữ hàng tồn kho ở một mức nhất định nên quan sát xu hướng biến động của giá trị hàng tồn kho hoặc theo dõi thời gian thu hồi các khoản phải thu có thể biết được nhiều điều về hoạt động của một công ty.

Chẳng hạn, hàng tồn kho tăng nhanh cho thấy công ty đang sản xuất nhiều hơn so với mức nó có thể bán chỉ để duy trì hoạt động bình thường của nhà máy. Điều này có thể tạo ra các cú sốc cho công ty khi phải bán hàng bằng cách hạ giá đến mức thấp nhất.

Tương tự, một công ty có thời gian thu hồi các khoản phải thu cao có thể chỉ ra rằng công ty đang đẩy hàng tồn kho về phía khách hàng để ngụy trang cho sự sụt giảm trong nhu cầu. Tức là thay vì tồn kho, công ty bán chịu cho khách hàng, chấp nhận thời gian thu nợ chậm hơn để níu kéo khách hàng.

Hầu hết các công ty trong ngành có đòn bẩy hoạt động cao, điều này có nghĩa là tất cả các chi phí của chúng là cố định, bất kể công ty đang sản xuất ở quy mô và doanh số nào. Nếu một công ty có thể gia tăng được doanh số bán cao hơn, thì lợi nhuận biên tế của công ty sẽ gia tăng. Và ngược lại, khi doanh số giảm thì lợi nhuận biên tế của nó cũng giảm đi rất nhanh.

Một tín hiệu thành công khác là chi trả cổ tức nhanh và đều đặn cho cổ đông. Ngành vật liệu xây dựng không bao giờ đi ra khỏi quy tắc này. Cổ tức không chỉ thể hiện một tín hiệu đáng tin cậy cho thấy sức khỏe tài chính của một công ty là tốt (tức là công ty hoàn toàn có khả năng làm ra nhiều lợi nhuận và chi trả nó cho các nhà đầu tư) mà còn thể hiện biến động tương ứng với chu kỳ của chứng khoán.

Dấu hiệu nguy hiểm

Đối với các công ty trong ngành vật liệu xây dựng Việt Nam, nhà đầu tư cần chú ý khi thấy công ty sử dụng quá nhiều nợ. Một tín hiệu hữu ích về mức nợ của công ty là tỷ số nợ trên tổng tài sản. Tỷ số này cao có nghĩa là công ty đang ở trong tình thế có nhiều rủi ro.

Các nhà phân tích tài chính cho rằng, đối với ngành này, một công ty có tỷ số nợ trên tổng tài sản hơn 40% là có xuất hiện vài rủi ro, và nếu một công ty có tỷ số này trên 70% thì đó thực sự là một tín hiệu xấu.

Lòng tin và bản cáo bạch

Trong một thị trường minh bạch, phân tích tài chính một cách đúng đắn sẽ giúp cho nhà đầu tư có thể đánh giá được tình hình tài chính và tiềm năng của một Cty.

Một trong những hoạt động quan trọng trước quyết định đầu tư mua cổ phiếu của một Cty là phân tích tài chính.

Tuy nhiên, nhiều nhà đầu tư vẫn tỏ ra nghi ngại trước tính xác tín của thông tin. Liệu rằng những con số trên bản cáo bạch là chính xác? Liệu có sự bóp méo số liệu trong những báo cáo này? Liệu các báo cáo tài chính có thực sự minh bạch?

Chúng ta đều thấy sự thiếu trung thực trong các báo cáo tài chính thường gây ra những hậu quả vô cùng nghiêm trọng. Trên bình diện quốc tế, sự thiếu trung thực phổ biến nhất là biến lỗ thành lãi nhằm tránh cổ phiếu tụt giá gây sự hưng phấn giả tạo đối với các nhà đầu tư.

Sự việc đình đám gần đây là việc Yoshiaki Tsutsumi, một doanh nhân nổi tiếng thế giới, người được coi là Bill Gates của Nhật Bản đã bị cáo buộc vì tội làm sai lệch thông tin trong báo cáo tài chính khiến các nhà đầu tư chịu thiệt hại khi đầu tư dựa trên những số liệu giả mạo này.

“Nổi tiếng” hơn là việc Tập đoàn Parmalat đã bóp méo tình hình tài chính bằng việc định giá tài sản quá cao, giấu giếm những khoản lỗ khổng lồ khiến giá cổ phiếu không phản ánh đúng giá trị thực nội tại của Parmalat.

Và nghiêm trọng nhất có thể kể đến vụ phá sản của tập đoàn lớn thứ 7 của Mỹ: Enron. Trong những báo cáo tài chính của mình, Enron đã lập nên 3.000 doanh nghiệp ma nhằm giấu món nợ 22 tỷ USD và trốn thuế.

“Trò ảo thuật” trong báo cáo tài chính của Enron rất tinh vi, qua mặt được cả Ủy ban Giao dịch chứng khoán Mỹ (SEC) trong một thời gian dài. Góp phần trong việc làm sai trái đó có đóng góp lớn từ sự thiếu trách nhiệm của những công ty kiểm toán và tư vấn tài chính.

Cú đổ vỡ mang tên Enron khiến những doanh nghiệp hàng đầu thế giới như Microsoft, General Electric, Xerox phải sốt sắng điều chỉnh lại hoạt động kế toán của mình.

Hiện nay, nguồn thông tin và số liệu chủ yếu các nhà đầu tư có thể sử dụng là bản cáo bạch của các Cty. Tuy nhiên, phần lớn những thông số trong bản cáo bạch còn khá sơ sài, đặc biệt là những Cty có cổ phần được giao dịch trên thị trường OTC.

Thực tế mỗi nhà đầu tư với những quan điểm khác nhau sẽ có sự phân tích dựa trên những chỉ số tài chính khác nhau và có thể đưa ra những kết quả khác biệt. Tuy nhiên, nếu có sự gian dối trong các số liệu của bản cáo bạch, quá trình phân tích tài chính sẽ trở nên hoàn toàn vô nghĩa.

Trên bình diện quốc tế, sự không trung thực trong các báo cáo tài chính ngoài việc chịu sự thẩm tra các cơ quan kiểm toán có thẩm quyền, áp lực còn có ở một số Cty hay cá nhân kiểm toán và phân tích tài chính được coi là Sherock Homes trên thị trường chứng khoán.

Ở Mỹ có nhà phân tích tài chính nổi danh Howard Schilit. Ông phân tích tài chính và bán những bản phân tích của mình ra công chúng. Tờ tin hàng tháng do Schilit phát hành có giá 10.000 USD/năm.

Sự tin cậy của nhà đầu tư dành cho Schilit là có thể đo đếm được khi giá cổ phiếu của những Cty trong danh sách đen của Schilit đã giảm hơn 25%. Trong số đó có những Cty sau này phá sản như Worldcom và Sunbeam.

Sau khi những gian dối tài chính của những tập đoàn khổng lồ bị phanh phui, tờ thời báo uy tín The Finance Times đã nhận định: “Để tránh những vụ Enron hay Worldcom trong tương lai, các cơ quan chức năng  xem xét lại các quy định về kế toán và tài chính đồng thời phải có sự cải tổ công tác kiểm toán đối với tập đoàn và chú trọng đến chất lượng các cuộc kiểm toán”.

Ở nước ta, thiết nghĩ cơ quan hữu trách nên gấp rút xây dựng và phát triển nên những hệ thống giám sát thông tin và kiểm toán tài chính độc lập và công tâm.

Một thị trường minh bạch rất cần có những cơ quan điều tra tài chính nhằm phát hiện ra những gian dối trong báo cáo tài chính, giúp nhà đầu tư tiếp cận với sự thật nhằm đảm bảo tính minh bạch và bình đẳng trên thị trường chứng khoán. Đó là một trong những nhân tố rất cần thiết hiện nay ở thị trường chứng khoán nước ta.

Làm thế nào để đấu giá cổ phiếu thành công ?

Những cuộc đấu giá cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) của các công ty, các tổ chức được xem là cơ hội đầu tư mới đối với nhà đầu tư (NĐT). Tuy nhiên, làm thế nào để đấu giá thành công với mức giá tốt nhất là bài toán nan giải đối với đa số các NĐT.

Những cuộc đấu giá sôi động

Ngày 31.5, cuộc đấu giá gần 60 triệu cổ phiếu (CP) của Tập đoàn Bảo Việt sẽä mở đầu cho những đợt IPO lớn của nhiều tổng công ty, tập đoàn lớn trong nước. Đây là đợt IPO lớn nhất từ trước đến nay nên đã thu hút khá đông NĐT trong và ngoài nước tham gia. Nếu chỉ tính theo mức giá khởi điểm là 30.500 đồng/CP thì riêng tiền đặt cọc cho số lượng CP đưa ra đấu giá cũng đã lên đến 1.800 tỉ đồng, tương đương giá trị giao dịch của 2 phiên tại Trung tâm Giao dịch chứng khoán (TTGDCK) TP.HCM hiện nay. Sau Bảo Việt, dự kiến đợt IPO của Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) cũng sẽ diễn ra vào tháng 8. Từ nay đến cuối năm, Ngân hàng Công thương Việt Nam (Incombank), Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), Công ty thông tin di động MobiFone, Tổng công ty bia rượu và nước giải khát Sài Gòn (Sabeco)... cũng sẽ bán đấu giá CP. Đó là chưa kể đến hàng loạt cuộc đấu giá CP khác, chẳng hạn trong tháng 6 sẽ có đấu giá CP của Công ty Vincom, Công ty Nam Việt, Công ty chè Lâm Đồng, Công ty du lịch quốc tế Vũng Tàu... Theo tính toán của các chuyên gia, một lượng tiền không nhỏ đang được các NĐT chuẩn bị cho các cơ hội này, trong đó có cả vốn rút từ thị trường niêm yết.

Tính giá đấu theo cơ sở nào?

Ở thời điểm thị trường niêm yết đang nóng, nhiều cuộc đấu giá CP có giá đấu thành công rất cao. Thậm chí có những NĐT bỏ giá đến mức không thể tưởng tượng nổi. Chẳng hạn giá đấu thành công cao nhất của Công ty kem Kido là 80 triệu đồng/CP; của Công ty Cadivi là 44,6 triệu đồng; Thủy điện Thác Mơ là 56 triệu đồng... Thế nhưng, thị trường hiện nay đã có sự thay đổi, các NĐT đã thận trọng hơn. Sự kiện IPO Đạm Phú Mỹ là một ví dụ khi giá khởi điểm là 50.000 đồng/CP thì giá đấu thành công bình quân chỉ ở mức 54.000 đồng/CP. Theo các chuyên gia chứng khoán, giá đấu CP bình quân của các doanh nghiệp (DN) sắp tới khó có thể cao như những cuộc đấu giá trước. Hầu hết NĐT cá nhân hiện nay đã có kinh nghiệm trong khi các NĐT lớn đều có chiến lược đấu giá, tính toán giá cả hợp lý.

Các NĐT cá nhân hiện nay cảm thấy rất khó khăn trong việc xác định mức giá khi tham gia IPO, sao cho đấu giá thành công nhưng giá ở mức hợp lý nhất, bởi nếu bỏ giá quá cao thì lỗ còn bỏ giá quá thấp lại không trúng. Nhiều NĐT xác định giá theo tin đồn hoặc theo sự suy đoán cảm tính. Ông Nguyễn Ngọc Tươi, Tổng giám đốc Công ty chứng khoán Đà Nẵng cho rằng, NĐT cần phải phân tích tình hình tài chính của tổ chức phát hành CP như lợi nhuận, nợ quá hạn, tổng tài sản để xem chỉ số tài chính có tốt hay không. Kế đến, NĐT nên đánh giá về mức tăng trưởng của DN  trong vòng 3 năm gần nhất (DN có tiềm lực tốt sẽ đạt được mức tăng trưởng cao), sau đó đem so sánh DN này với các DN cùng ngành đang được niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán hoặc đã có CP được giao dịch ngoài thị trường. Những thông tin này thường được nêu ra trong bản cáo bạch phát hành. "Tuy nhiên, không loại trừ nhiều số liệu không được công bố. Ví dụ một số DN nhà nước khi định giá trị để cổ phần hóa thường không tính giá trị đất hoặc những tài sản trên đất đã được khấu hao hết... Khi đó giá trị của DN được đưa ra thường thấp hơn giá thị trường" - ông Tươi nói. Cũng theo ông Tươi, những NĐT cá nhân thường không có cơ hội để tìm hiểu và đánh giá hết mọi mặt về DN trong khi một số NĐT có tổ chức sẽ có cơ hội tìm hiểu DN kỹ hơn nên sự phân tích tốt hơn và sẽ đưa ra được mức giá đấu thầu sát với giá trị thực hơn. Ông Tươi cho rằng, các DN phát hành CP nên tổ chức những buổi giới thiệu về mình cho NĐT trước khi tổ chức đấu giá.

Ông Võ Hữu Tuấn, Phó giám đốc Công ty chứng khoán Bảo Việt chi nhánh TP.HCM cho rằng, ngoài việc căn cứ vào những thông tin được công bố chính thức từ tổ chức phát hành, NĐT cần lấy thông tin về số lượng đăng ký tham gia đấu giá, tổng số lượng CP đăng ký mua để làm cơ sở đưa ra quyết định bỏ giá nào. Do đó thông tin từ phía TTGDCK TP.HCM sau ngày hết hạn đăng ký đấu giá cần phải được công bố nhanh chóng, kịp thời để NĐT có thời gian suy nghĩ và xem xét lại trước khi bỏ giá đấu thầu. Đó là những vấn đề mà các NĐT cần lưu ý và quan trọng nhất là sự thận trọng của NĐT khi đưa ra quyết định. "Khó có thể có một lời khuyên nào về mức giá đấu thầu tốt nhất cho các NĐT mà phải tùy thuộc vào sự kỳ vọng của từng người đối với CP của từng công ty, từng tổ chức phát hành khác nhau" - ông Võ Hữu Tuấn nói.

Hiện nay có một số công ty chứng khoán, tổ chức tài chính có dịch vụ ủy thác đấu giá. NĐT cá nhân có thể ủy thác cho các tổ chức này tham gia đấu giá CP. Các chuyên gia chứng khoán nhận xét dịch vụ ủy thác đấu giá có ưu điểm là một tổ chức gom lại được nguồn cung rất lớn và có đội ngũ phân tích chuyên nghiệp. Từ đó có thể đưa ra được mức giá dẫn dắt thị trường nếu có những cơ sở phân tích đúng đắn.

Tuy nhiên, NĐT sẽ gặp nhiều rủi ro khi sử dụng dịch vụ này vì không có quyền tham gia bỏ giá theo ý riêng của mình. Thậm chí cũng có những tổ chức vẫn chỉ chạy theo giá thị trường, bỏ qua những chỉ số tài chính cơ bản nên có thể đưa giá quá cao. Khi đó, NĐT sẽ phải chịu thiệt. Bên cạnh đó, thủ tục chuyển nhượng quyền sở hữu CP sau phiên đấu giá cũng khá phức tạp.

Tìm kiếm thông tin DN niêm yết: Coi chừng thông tin hoả mù

Nắm được thông tin luôn là lợi thế kinh doanh trên TTCK. Hiện nay không ít NĐT vẫn thiếu kỹ năng tìm kiếm và phân tích thông tin. Tuy nhiên đáng nói hơn là các kênh cung cấp thông tin liên quan đến thị trường vẫn rất thiếu và việc công bố thông tin chưa được chú trọng đúng mức khi các đối tượng liên quan mới chỉ nhìn nhận dưới góc độ nghĩa vụ.

Minh Phú "lộn" thành  Phú Phong?

Một mẩu tin đăng "vu vơ" trên trang web có địa chỉ tintuconline.saleoff.com.vn nhưng nội dung rất đáng chú ý: UBCKNN không phản đối việc phát hành CP để trả cổ tức của Cty sản xuất thương mại dịch vụ Phú Phong.

Với quy trình hiện tại, các hồ sơ xin phát hành thêm CP nếu không bị phản đối đồng nghĩa với việc chấp thuận. Trong diễn biến thị trường đang hết sức sôi động, thông tin này đồng nghĩa với khả năng "kích cầu" vì xu hướng săn lùng các CP có tin chia thưởng hay phát hành thêm rất thịnh hành.

Tuy nhiên, điều bất ngờ là chính Cty Phú Phong ngày 24.5.2007 lại gửi công văn đến TTGDCK Hà Nội (CP của Cty Phú Phong đang giao dịch tại TT) để đính chính với nội dung: Cty chưa nộp bất kỳ một hồ sơ nào để đăng ký phát hành thêm CP trả để cổ tức cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Như vậy thông tin trên trang web saleoff.com.vn chắc chắn là thông tin sai. Sau khi TTGDCK Hà Nội có thông báo chính thức, trên trang web saleoff.com.vn đã xuất hiện thông báo đính chính rằng lỗi trên là "do một sự cố kỹ thuật không đáng có từ thông tin thiếu chính xác bộ phận chuyên viên săn tin đã nhầm lẫn tai hại về thông báo từ UBCKNN giữa Cty cổ phần thuỷ hải sản Minh Phú và Cty cổ phần sản xuất thương mại và dịch vụ Phú Phong" và "mong quý Cty và NĐT thông cảm về sự cố kỹ thuật này".

Liệu có thể giải thích đây là sự nhầm lẫn tên Cty khi trong thông tin công bố của UBCKNN, văn bản hai lần nhắc đến tên Cty là "Cổ phần thuỷ hải sản Minh Phú". Trong văn bản công bố trên trang web tintuconline.saleoff.com.vn, cả hai vị trí này đều là "Cty cổ phần sản xuất thương mại và dịch vụ Phú Phong".

Website saleoff.com.vn là trang thông tin thuộc Tập đoàn FPT, hoạt động theo giấy phép số 326/GP-BC. Tuy nhiên nội dung sai lại được đăng dưới tên miền cấp hai là tintuconline.saleoff.com.vn dưới tiêu đề của Cty cổ phần tư vấn đầu tư và môi giới CK.

Trên trang này cũng xuất hiện một băng quảng cáo của TTGDCK Hà Nội nhưng logo lại là của TTGDCK TPHCM! Tuy nhiên thông tin từ Trung tâm Hà Nội cho biết không hề có bất kỳ mối liên hệ nào với trang web này.

"Khát" nhưng xem kỹ trước khi "uống"

Quan điểm khá phổ biến đối với các Cty niêm yết là công bố thông tin chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ nghĩa vụ. Những phản ứng nhanh như trong vụ việc "Cty Phú Phong" vừa qua không nhiều.

Trước đó cũng đã có khá nhiều thông tin đồn thổi gây hại lớn đến CP của DN và NĐT như vụ Nhà máy nhiệt điện Phả Lại bị cháy tổ máy, GĐ một DN lớn bị bắt, bỏ trốn, phong toả tài khoản của ngân hàng... nhưng hầu hết đều được xử lý chậm.

Theo thống kê trên trang web của UBCKNN, trong số 109 đơn vị niêm yết trên TTGDCK TPHCM thì chỉ có 32 đơn vị có website riêng. Một con số quá ít! Tuy nhiên, không ít trang web chỉ được làm cho có vì không có nội dung, thậm chí không truy cập được do tên miền hết hạn.

Không biết các Cty, tổ chức này nghĩ gì khi NĐT muốn tìm thông tin chính thống từ Cty, tổ chức này để đầu tư thì phải tìm ở đâu, không lẽ đến tận Cty để hỏi?

Mới đây, Bộ Tài chính đã có thông tư hướng dẫn công bố thông tin trên TTCK với yêu cầu các đối tượng công bố thông tin phải lập trang thông tin điện tử của mình và phải thường xuyên cập nhật việc công bố thông tin. UBCKNN cũng có công văn yêu cầu các tổ chức niêm yết, CTCK, các Cty quản lý quỹ đầu tư báo cáo về thực trạng, tiến trình kế hoạch lập trang thông tin điện tử trước ngày 20.5.2007. Tuy nhiên đến nay có vẻ tình hình vẫn chưa được cải thiện.

Thiếu thông tin, không ít NĐT đã tìm đến các diễn đàn CK để lấp khoảng trống hoặc nghe ngóng ở bất cứ nơi nào có thể. Tuy nhiên nếu không tỉnh táo, NĐT đang "khát" thông tin có thể "uống" cả những tin được tung "hoả mù" một cách vô tình hay cố ý vì thực tế đây chính là nơi thông tin sai dễ phát tán nhất.

Những nguồn tin thiếu bảo đảm và sai sót lớn như trường hợp Cty Phú Phong vừa qua hoàn toàn có thể đưa đến những quyết định sai lầm. Đã có không ít vụ như Lilama Land hay "Bệnh viện Bình Dân", nhiều người đặt câu hỏi tổ chức không có người phát ngôn chính thức hay không muốn phát ngôn để dư luận và các NĐT bán tín bán nghi trước những tin đồn? Để đến khi Cty lên tiếng, báo chí vào cuộc hay bị buộc phải giải trình thì lúc ấy lòng tin của NĐT đã giảm đi không ít.

Chống độc quyền trong chứng khoán

Sở Giao dịch Chứng khoán TPHCM (SGDCK TPHCM) vừa được Chính phủ cho phép thành lập dưới dạng công ty trách nhiệm hữu hạn và sẽ tiến lên công ty cổ phần, là một tổ chức kinh doanh thay vì hoạt động theo mô hình lấy thu bù chi, không vì mục đích lợi nhuận như một số sở trên thế giới. Do đó vấn đề độc quyền của SGDCK và các lĩnh vực chứng khoán khác được đặt ra.

Theo các chuyên gia, không nhất thiết phải xóa bỏ ngay mọi độc quyền, nhưng để lưu ý và có biện pháp quản lý tiến tới bỏ dần dần, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh.

Mọi cổ phiếu khi niêm yết trên SGDCK thì không được giao dịch tại bất cứ nơi nào khác. Ngoài ra việc thành lập SGDCK mới phải do Bộ Tài chính đề nghị. Như vậy thực tế là SGDCK TPHCM và TTGDCK Hà Nội sẽ chia nhau hưởng độc quyền trong lĩnh vực tổ chức giao dịch. Hiện nay chưa kể các phí khác, SGDCK TPHCM thu phí giao dịch 0,05% trên cả giao dịch mua và bán, tức là từ 10% đến 33% mức phí mà các công ty chứng khoán (CTCK) thu được từ khách hàng; trong khi đó hiện tại có hơn 50 CTCK và tới đây sẽ tăng lên trên 100 CTCK phải chia nhau phần còn lại.

SGDCK cũng không phải là lĩnh vực duy nhất có độc quyền. Luật bắt buộc mọi công ty đại chúng đều phải lưu ký chứng khoán và quản lý chuyển nhượng tại Trung tâm Lưu ký chứng khoán và phải nộp phí. Việc đào tạo nhân viên hành nghề chứng khoán cũng vậy, dù đã học ở đâu cũng nhất thiết phải qua các lớp đào tạo của Trung tâm đào tạo chứng khoán thuộc UBCK rồi mới được đi thi sát hạch. Kết quả là lớp học thì quá tải, ngành chứng khoán thiếu nhân viên hành nghề, còn trình độ nghiệp vụ của nhân viên đã qua lớp học của trung tâm thì cũng không tốt lắm.

Một điểm nữa liên quan đến cổ đông của hàng nghìn công ty đại chúng chưa lên sàn là muốn giao dịch thì họ phải mở tài khoản lưu giữ chứng khoán tại một CTCK. Luật chỉ cấm môi giới chứng khoán ngoài luồng chứ không cấm người mua người bán tự tìm đến nhau. Nhưng nếu quy định không khéo, rất có thể mọi giao dịch cổ phiếu chưa lên sàn đều sẽ bị các CTCK thu phí môi giới chuyển nhượng, mặc dù họ không hề có công gì trong việc kết nối mua bán.

Voi không biết phi nước đại

Một trong những cuộc tranh luận nảy lửa nhất trong giới đầu tư là liệu đầu tư vào những công ty lớn nhất, dẫn đầu thị trường hay những công ty nhỏ hơn nhưng tăng trưởng nhanh thì tốt hơn? Lịch sử của những tranh luận này cũng kinh điển không kém những phân định muôn thuở giữa rủi ro và lợi nhuận trong đầu tư.

"Voi không bao giờ phi nước đại"
Bạn đã bao giờ thấy một chú voi “phi nước đại” chưa? Chắc hẳn là chưa rồi, hình ảnh những chú voi nặng nề di chuyển chậm chạp, thong thả có vẻ như quen thuộc hơn. Trong đầu tư người ta thương nói "voi không phi nước đại" với ngụ ý rằng các công ty lớn rất khó có thể tăng trưởng với tốc độ “phi mã”. Quan điểm này  rằng nếu muốn thắng lớn trên thị trường chứng khoán, các nhà đầu tư nên tìm đến các loại cổ phiếu tăng trưởng của những công ty nhỏ, thay vì cổ phiếu “ăn chắc mặc bền” của  các “ông voi”.

Thế nào là công ty qui mô nhỏ
Trước tiên có thể dựa vào tiêu chí qui mô vốn hóa thị trường. Đương nhiên, bản thân chỉ tiêu vốn hóa thị trường cũng không phải là một chỉ tiêu cứng nhắc và bất biến. Giả như một công ty AIM nào đó được đưa lên tờ Sunday, và giá cổ phiếu của nó bỗng nhiên tăng 30%, thì đó có thể là một bước nhảy vọt qua ranh giới của những con số. Chỉ sau một đêm, một công ty có thể từ qui mô nhỏ trở thành một công ty qui mô vừa, cho dù doanh số, thu nhập của nó thì không có gì thay đổi.

Một số nhà phân tích khác lại cho rằng qui mô vốn hóa thị trường không hẳn đã là một thước đo tốt để đánh giá xem một công ty là lớn hay nhỏ. Một công ty kinh doanh trực tuyến có thể có qui mô vốn hóa thị trường 500 triệu USD, nhưng nếu doanh số của nó chỉ đạt $193.000 và thua lỗ đầm đìa, liệu nó có thực sự là một công ty lớn hay không? Theo quan điểm này, để xác định thế nào là công ty nhỏ hãy tạm quên đi chỉ tiêu qui mô vốn hóa thị trường và, thay vào đó, tập trung vào những đặc điểm thường gắn với những công ty loại này, đó là:

o Thiếu vắng các hoạt động nghiên cứu
o Cổ phiếu có mức chênh lệch giá bán - mua rất rộng
o Tính thanh khoản thấp

Đây có vẻ như là một cách nhìn khá tiêu cực nhưng lại thực tế về các công ty qui mô nhỏ.

Tại sao lại chọn công ty nhỏ?
Khả năng đem lại tỉ suất suất lợi nhuận cao
Lựa chọn được đúng các công ty nhỏ để đầu tư có thể đem lại tỉ suất lợi nhuận cao gấp nhiều lần thị trường. Tăng gấp 3 lần doanh thu và lợi nhuận với một công ty nhỏ dễ dàng hơn nhiều so với một công ty tầm cỡ, đơn giản vì các công ty nhỏ bao giờ cũng có qui mô ban đầu nhỏ bé hơn, xuất phát điểm thấp hơn.

Dễ phân tích
Các công ty nhỏ bao giờ cũng dễ phân tích hơn, bức tranh tổng thể dễ nắm bắt hơn. Sẽ có ít cơ hội cho những gian lận về mặt sổ sách kế toán, và nếu đó lại là một công ty có hoạt động đơn giản, ở một quốc gia duy nhất thì cũng không có chỗ cho những màn “phù phép” thông qua sự đánh đổi tỷ giá.

Không được giới đầu tư chuyên nghiệp để ý
Các tổ chức đầu tư thường hướng sự tập trung nghiên cứu của họ và những công ty có qui mô lớn tầm từ 500 triệu USD trở lên. Các khách hàng của họ thường giao dịch với khối lượng lớn, điều không thể làm được với một công ty nhỏ và bản thân các quĩ bao giờ cũng thích sở hữu các cổ phiếu dễ mua đi bán lại. Vì lý do này mà các công ty nhỏ thường ít được ngó ngàng tới, bỏ ngỏ cơ hội cho các nhà đầu tư cá nhân.

Tuy nhiên khả năng đem lại lợi nhuận cao bao giờ cũng đi kèm với rủi ro cao. Giá cổ phiếu của các công ty nhỏ thường biến động rất mạnh. Sự chiếm lĩnh thị trường của các nhà đầu tư có tổ chức và sự ưa chuộng mà họ dành cho các công ty lớn cũng đồng nghĩa với việc nhu cầu với cổ phiếu của các công ty nhỏ không cao. Do đó, nhìn chung các cổ phiếu nhỏ thường bị đánh giá thấp hơn bình quân thị trường và tính thanh khoản thường kém hơn.

Cổ phiếu tăng trưởng có nhất thiết phải là cổ phiếu nhỏ?
Lật ngược lại vấn đề trên, liệu những con số phát triển kiểu như 100%/năm chỉ có ở những công ty nhỏ? Không hẳn vậy vì cổ phiếu của Coca Cola đã tăng giá 4 lần trong giai đoạn 1988 đến 1991. Cổ phiếu của WPP, hãng quảng cáo lớn của Anh cũng tăng từ 202p vào 10/1998 lên 1068p vào 2/2000 - với tốc độ tăng trưởng bình quân năm đạt 103.8%. Do vậy câu "voi không biết phi nước đại" nên được điều chỉnh lại thành "voi hiếm khi phi nước đại".

Tuy nhiên, có một điều kỳ lạ là ở Việt Nam, hình như “chỉ voi mới phi nước đại”? Nếu lướt qua sàn HoSTC hàng ngày, chúng ta có thể thấy những “voi” như FPT, BMC, SJS rất thường xuyên xuất hiện trong danh mục thống kê những cổ phiếu biến động nhiều nhất. Thực ra thị trường chứng khoán Việt Nam còn quá non trẻ, nên ngay cả những cổ phiếu được mệnh danh là “bluechip” cũng chưa đạt đến đẳng cấp xứng đáng để được coi là “voi” thực sự. Hơn nữa, một phần không nhỏ nhà đầu tư Việt Nam vẫn chạy theo phong trào, theo tâm lý số đông. Sẽ còn phải mất một thời gian nữa để thị trường chứng khoán Việt Nam đi vào ổn định, khi mà giá cổ phiếu phản ánh tương đối chính xác giá trị thực của nó thì nhà đầu tư Việt Nam mới bàn đến việc “voi” của chúng ta có thể “phi nước đại” hay không?

Nếu có một nguyên tắc cơ bản trong đầu tư vào cổ phiếu nhỏ thì đó là nên tìm mua những cổ phiếu  của những công ty tốt tại những mức giá hợp lý.

Thế nào là một công ty tốt?
Quản trị
Hãy cố gắng tìm hiểu chất lượng của đội ngũ quản trị công ty, kinh nghiệm hoạt động của họ trong ngành, cổ phần nắm giữ, những thành tích đạt được, và xem họ đã bao giờ dính dáng vào thất bại của công ty nào chưa.

Vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp
Đó là một doanh nghiệp với tỉ suất lợi nhuận cao hay thấp, nó bị ảnh hưởng như thế nào trước sự cạnh tranh giá cả của các đối thủ. Vị thế của doanh nghiệp có được bảo vệ bằng lợi thế cạnh tranh vững chắc không?

Thành tích về doanh thu và lợi nhuận
Công ty có con số ấn tượng về doanh thu và lợi nhuận tăng liên tục trong 5 năm qua, cùng với mức chi trả cổ tức ổn định, hay doanh nghiệp đó lại có tình hình kinh doanh đầy biến động?

Dòng tiền
Một số doanh nghiệp lãng phí tiền mặt, trong khi một số khác lại rất biết cách sử dụng. Lý tưởng nhất sẽ là một công ty biết cách tạo ra thay vì chỉ biết “đốt” tiền mặt.

Triển vọng phát triển
Hãy xem xét qui mô công ty và vị thế hiện tại của nó trên thị trường cũng như những xu hướng tổng thể và xu hướng phát triển về kinh tế, liệu đó có phải là một doanh nghiệp có tiềm năng không? Nó có khả năng tăng trưởng "phi mã" hay không nếu có thời cơ, và liệu đội ngũ quản lý có đủ năng lực để kiểm soát nổi mức tăng trưởng như vậy?

Bạn có thể mua nó với một mức giá hợp lý không?
Tìm được một công ty tăng trưởng chất lượng tốt không phải là việc quá khó, vấn đề đáng quan tâm hơn là làm thế nào mua được cổ phiếu của những công ty này ở một mức giá hợp lý. Cần lưu ý ở đây là bạn đang tìm kiếm một mức giá hợp lý chứ không phải một mức giá "hời", vì nếu thế bạn có thể sẽ không bao giờ tìm nổi một cổ phiếu mà đầu tư. Một trong những bí quyết của Warren Buffet là để thành công bạn không nhất thiết phải đầu tư vào những công ty hùng mạnh với cái giá ngất ngưởng mà chỉ cần tìm những công ty tốt với mức giá vừa phải.

Vậy thế nào là "mức giá hợp lý"? Tiêu chí đánh giá ở đây là tỉ số P/E - giá trên thu nhập cổ phiếu. Hãy cảnh giác với các công ty có P/E quá cao (trên 50) vì rủi ro gắn liền với các công ty này cũng cao tương ứng, và nếu công ty không thỏa mãn được kỳ vọng của thị trường thì cổ phiếu của nó rất có thể sẽ sụt giá thê thảm. Bên cạnh đó, cũng không nên chọn những công ty có P/E quá thấp (dưới 10). Có thể thị trường có những thông tin gì đó về công ty này mà bạn không biết, hay đó có thể đơn giản là một công ty chả có gì hấp dẫn với triển vọng nghèo nàn. Nói chung, các nhà đầu tư có thể dùng P/E và chỉ số phái sinh của nó là PEG làm chỉ số quyết định để lựa chọn đầu tư vào các công ty nhỏ, hoặc họ cũng có thể chỉ coi đó như những thông tin bổ sung để có được những đánh giá hoàn chỉnh hơn về công ty.

Voi hay …
Đầu tư vào cổ phiếu tăng trưởng của các công ty nhỏ hay đầu tư vào những cổ phiếu đầu tàu trên thị trường? Điều này rốt cuộc hoàn toàn phụ thuộc vào phong cách đầu tư và khẩu vị rủi ro của mỗi người, sẵn sàng chấp nhận mức đánh đổi lợi nhuận – rủi ro đến đâu thì đầu tư theo đến đó. Vẫn biết “voi không thể phi nước đại”, nhưng không phải nhà đầu tư nào cũng thích đầu tư vào những cổ phiếu có khả năng “phi nước đại” để tìm kiếm cảm giác mạnh!

Bán cổ phiếu và những sai lầm cần tránh

Một phần quan trọng trong bất cứ chiến lược đầu tư nào đó là xây dựng một phương pháp hiệu quả nhất khi bán cổ phiếu. Thoạt nghe có vẻ dễ dàng nhưng trên thực tế nhiều nhà đầu tư đã mắc phải các sai lầm khiến không ít lợi nhuận của họ tan biến thành mây khói.

Bán cổ phiếu là một bước đi bắt buộc trong quy trình đầu tư để thu lợi nhuận. Thật đáng tiếc, chúng ta không phải là những chiếc máy tính và khả năng tư duy phân tích của chúng ta có thể làm cho kết quả bán cổ phiếu tốt đẹp hơn hay tồi tệ hơn mức trung bình.

Sẽ có không ít lần bạn bán cổ phiếu quá sớm hay bán quá muộn vì chờ giá lên. Điều này cũng là bình thường khi các quyết định của bạn dựa trên kinh nghiệm hay cảm tính. Thậm chí không ít trường hợp mọi thứ sẽ tồi tệ hơn rất nhiều nếu các quyết định bán cổ phiếu bị nỗi sợ hãi của bạn ảnh hưởng.

Trên thực tế, rất nhiều nhà đầu tư đã bán cổ phiếu dựa nhiều trên yếu tố cảm xúc và do vậy đã mắc các sai lầm đáng tiếc. Hãy phân tích các sai lầm khi bán cổ phiếu dưới đây và chắc chắn bạn sẽ rút ra được nhiều bài học bổ ích:

1. Tiếp tục găm giữ những cổ phiếu bắt đầu thua lỗ

Về mặt tâm lý, sẽ rất khó cho các nhà đầu tư để bán cổ phiếu của mình khi giá bắt đầu giảm xuống. Lúc này, họ thường mong muốn chờ đợi cho đến khi giá cổ phiếu ít nhất quay trở lại với giá mua ban đầu để thu hồi vốn. Các nhà đầu tư vẫn cứ khăng khăng mình đúng và không chịu bán để giảm lỗ bởi trong suy nghĩ của họ một khi chưa bán thì chưa lỗ.

Tuy nhiên, điều đó có thể không bao giờ xảy ra hay phải mất một thời gian dài mới đạt được mục tiêu này. Rõ ràng, nạn không nên nắm giữ cổ phiếu trong một thời gian dài nếu chúng đang trên đà giảm giá. Nếu bạn bỏ lỡ mất mức giá tối đa, cổ phiếu sẽ chẳng mấy chốc rớt giá và bạn sẽ thua lỗ nhiều.

Nếu bạn cảm thấy rất chắc chắn về một cổ phiếu, bạn có thể giữ nó lâu hơn. Nhưng chúng ta không biết được bạn chắc chắn đến mức nào. Một điều chắc chắn duy nhất trên thị trường chính là sự bất ổn định.

Do vậy, hãy mạnh dạn nhìn thẳng vào khoản đầu tư và quan tâm tới việc bán cổ phiếu nếu bạn có thể tái đầu tư khoản tiền này cho những cổ phiếu khác tốt hơn.

2. Tiếp tục găm giữ cổ phiếu để thu về nhiều lợi nhuận hơn

Khi một cổ phiếu đột ngột tăng giá, bạn có thể lưỡng lự với việc bán nó, thậm chí cả khi bạn cảm thấy mức giá đã tăng quá cao và quá nhanh.

Sẽ luôn có khả năng rằng bạn bán cổ phiếu và sau đó giá tiếp tục tăng cao. Nhưng cũng không ít trường hợp đây là việc làm tốt nhất để bảo vệ các khoản lợi nhuận của bạn.

3. Không đặt ra các mục tiêu giá cả

Một cách để loại bỏ yếu tố cảm xúc ra khỏi thời điểm bán cổ phiếu đó là đặt ra các mục tiêu giá cao và giá thấp cho việc tái định giá khoản đầu tư.

Bạn không nhất thiết phải bán cổ phiếu khi giá tăng lên đến mục tiêu trên, nhưng ít nhất bạn nên xem xét lại cẩn thận khi đó. Việc tuân theo các quy tắc cố định cho việc bán cổ phiếu khi giá giảm xuống đến một tỷ lệ nhất định có thể giúp bạn ngăn ngừa những khoản thua lỗ đáng kể.

4. Cố gắng dự báo xu hướng thị trường

Rất khó để dự đoán chính xác khi nào thị trường đi lên và khi nào thị trường đi xuống, cũng như khi nào lên đến đỉnh và khi nào xuống đến đáy.

Thậm chí cả khi thị trường chứng khoán đi theo đúng những chiều hướng chung, cũng sẽ có những ngày lên cao và những ngày xuống thấp. Việc nỗ lực bán và mua cổ phiếu dựa trên những dự đoán về sự thay đổi từng ngày là vô cùng khó khăn.

5. Lo lắng quá nhiều về các khoản thuế

Thuế có thể lấy đi một lượng tiền đáng kể trong các khoản lợi nhuận của bạn. Thậm chí nếu các khoản đầu tư của bạn là dài hạn, thông thường các quy định về thuế thường ở mức 15% lợi nhuận thu về.

Tuy nhiên, việc tránh các khoản thuế có thể không phải là lý do tốt để tiếp tục giữ cổ phiếu trong danh mục đầu tư. Có nhiều chiến lược đầu tư phổ biến có thể được sử dụng để tránh các gánh nặng về thuế, nhưng thực tế không có nhiều việc bạn có thể làm nhằm loại bỏ hoàn toàn mức thuế phải chịu.

Do vậy, nếu đã đến thời điểm bán cổ phiếu, bạn nên quyết tâm thực hiện và đừng quá lo lắng về các khoản thuế.

6. Không quan tâm nhiều tới các khoản đầu tư của bạn

Danh mục đầu tư chứng khoán của bạn cần được đánh giá định kỳ theo những yếu tố cơ bản nhằm đảm bảo rằng bạn không bỏ lỡ mất các dấu hiệu cho thấy đã đến lúc để bán cổ phiếu. Một trong những lý do hợp lý để bán cổ phiếu đó là khi xuất hiện những thông tin xấu về công ty phát hành.

Bạn nên đánh giá lại khoản đầu tư của mình khi công ty thay đổi ban quản lý, khi công ty tuyên bố sẽ sáp nhập hay mua lại một công ty khác, khi các đối thủ cạnh tranh mạnh gia nhập thị trường và khi một vài nhà quản trị cấp cao bán ra một số lượng lớn cổ phiếu.

Tóm lại, dễ dàng thấy được những sai sót trên thị trường chứng khoán luôn xảy ra mặc dù không phải khi nào cũng là những sai lầm ngớ ngẩn. Điều quan trọng đối với một nhà đầu tư giỏi đó là phải biết loại bỏ yếu tâm lý cùng cái tôi cá nhân ra khỏi quá trình mua bán cổ phiếu, phải định trước mức giá bán để cứ thế mà thực hiện chứ không để tình cảm xen vào làm hỏng mọi việc.

Những tay “lướt sóng

Dạo quanh các sàn chứng khoán tại TP.HCM, có thể bắt gặp những gương mặt quen thuộc ở đây. Trong số này có dân “lướt sóng”, tức là những nhà đầu tư ngắn hạn theo kiểu “đánh nhanh thắng nhanh”.

Có người nói quá nửa những người “bám trụ” tại các sàn chứng khoán là dân “lướt sóng”. Một số ít đã đạt đến trình độ “cao thủ” có khả năng “đánh đâu thắng đó”...

Trong những phiên giao dịch cuối tháng 5 vừa qua, không ít nhà đầu tư quen thuộc trên sàn ACBS rất ngạc nhiên khi thấy Đức H. - một tay “lướt sóng” có hạng, cứ “trầm ngâm” theo dõi thị trường mà không tham gia giao dịch đối với bất cứ một cổ phiếu nào. Có ai hỏi, H. chỉ mỉm cười. Tuy nhiên, trong buổi trà dư tửu hậu với các chiến hữu tại quán cóc trước sàn, H. cho biết đã “ra” hết hàng, đang chờ thị trường có những động thái mới để quyết định có mua vào hay không.

Nghệ thuật “lướt sóng”

Trước đó, khi thị trường chứng khoán có đợt điều chỉnh sâu vào tháng 4/2007, H. đã thắng lớn do kịp thời gom vào một khối lượng khá lớn các cổ phiếu tốt với giá rẻ như STB, REE... Khi giá STB từ mức hơn 160.000 đồng rớt xuống còn 134.000/CP đồng, anh mua trước khi nó quay đầu trở lại. H. cũng gom khá nhiều cổ phiếu REE vào thời điểm cổ phiếu này từ mức hơn 270.000 đồng rớt xuống còn 227.000 đồng/CP. H. giải thích quyết định mua của mình vào thời điểm VN-Index chạm mức 900 điểm, với nhiều nhận định bi quan về thị trường, là anh đã tính toán và phân tích các thông tin kỹ lưỡng.

Theo nhận định của H., thị trường sẽ không điều chỉnh dưới 900 điểm, do đó anh gom hàng. Và toàn bộ số cổ phiếu này đã được anh bán hết vào cuối tháng 5 vừa qua, thu về một khoản lợi nhuận lớn khi nó trở lại mức giá cũ.

Trong giới “lướt sóng” tại sàn ACBS, Ph. được khá nhiều người biết đến với thành tích “đánh đâu thắng đó”, chưa từng bị “kẹt sóng” trong các đợt điều chỉnh của thị trường. Trong danh mục “lướt sóng” của Ph. có hàng loạt tên tuổi như VSH, SJS, REE... Ph. được các “chiến hữu” đánh giá cao, do đã thắng đậm ở cả bốn “đợt sóng” lớn của STB. Từng gom một khối lượng lớn cổ phiếu STB khi cổ phiếu này còn ở mức giá trên dưới 70.000 đồng/CP, Ph. đã kiếm được lợi nhuận đáng kể khi bán nó vào thời điểm đạt mức giá xấp xỉ 90.000 đồng/CP trước Tết Đinh Hợi.

Từ cuối tháng 2/2007 đến nay, Ph. liên tục thắng trong cả ba “đợt sóng” của STB, mà mới đây nhất là “ra hàng” kịp thời khi giá cổ phiếu này đạt gần 170.000 đồng/CP trong khi giá gom hàng vào chỉ xấp xỉ 140.000 đồng/CP vào thời điểm thị trường điều chỉnh.

“Muốn “lướt sóng” thành công, phải biết nhập vào trước khi thị trường có xu hướng mua vào. Ngược lại, phải “ra hàng” trước khi thị trường có xu hướng bán ra...”, Ph. đúc kết.

“Nghề chơi công phu”!

“Để trở thành một tay “lướt sóng” chuyên nghiệp, trước hết nhà đầu tư phải có “trực giác” bén nhạy để cảm nhận được xu hướng thị trường. Dù muốn hay không, những tay “lướt sóng” phải là những nhà đầu tư chuyên nghiệp, có kiến thức để phân tích thông tin và các yếu tố kỹ thuật...”, Huỳnh Đ., một dân “lướt sóng” kỳ cựu, khẳng định. Theo Đ., những tay “lướt sóng” nắm khá kỹ và cập nhật thông tin thường xuyên về các loại cổ phiếu đang nắm giữ để “ra, vào” kịp lúc.

Không chỉ “nghiền ngẫm” bản cáo bạch, báo cáo tài chính, nghị quyết hội đồng quản trị..., các tay “lướt sóng” còn phải vận dụng hết các giác quan để “nghe ngóng” những thông tin liên quan đến cổ phiếu nằm trong tầm ngắm mua vào hay bán ra. Cách nay không lâu, Đ. đã bán ra toàn bộ số cổ phiếu của một công ty, sau khi nghe đơn vị này không còn được độc quyền phân phối sản phẩm của một hãng điện thoại di động nổi tiếng. Chỉ sau một vài phiên, khi thông tin này chính thức được công bố, giá cổ phiếu giảm liên tục.

Theo một số tay “lướt sóng” kỳ cựu, không phải bất cứ cổ phiếu nào cũng được dân “lướt sóng” quan tâm, mà chủ yếu họ tập trung vào các cổ phiếu thuộc nhóm blue-chips. Một trong những thuộc tính của cổ phiếu blue-chips là tính thanh khoản cao, có thể “ra” hay “vào” dễ dàng hơn các cổ phiếu thanh khoản chậm. Tuy nhiên, mỗi cổ phiếu có “chu kỳ” bùng nổ không giống nhau, “bước sóng” rất khác nhau tùy theo đặc điểm riêng, do đó không phải tất cả cổ phiếu nằm trong danh sách này được nhiều dân “lướt sóng” ưa chuộng.

“Đối với một số cổ phiếu, dân “lướt sóng” có thể lướt 8-10 “đợt sóng” mỗi năm, nhưng cũng có không ít cổ phiếu chỉ có thể lướt vài đợt sóng”, Ph. nói. Một số cổ phiếu có khối lượng giao dịch lớn như STB chẳng hạn, do có quá nhiều nhà đầu tư tham gia “nhảy ra, nhảy vào”, nên dân “lướt sóng” khó đưa ra nhận định chính xác về xu hướng. Hơn nữa, cổ phiếu này cũng chỉ xuất hiện một vài “đợt sóng” trong một năm. Ngược lại, những cổ phiếu có khối lượng giao dịch quá ít, giá cứ tăng ào ào, dân “lướt sóng” thực thụ cũng không tham gia vì cho rằng, chúng chỉ là “thùng rỗng kêu to”, không có thực lực nhưng do một số đại gia làm giá.

So với thời điểm thị trường mới bùng nổ, dân “lướt sóng” thực thụ hiện nay có “nội công thâm hậu” hơn nhiều. M., một tay “lướt sóng”, cho biết ngoài thời gian ngồi sàn, bản thân anh phải thường xuyên lục lọi trên các trang web hay sách vở để nghiên cứu “bảo bối” về lý thuyết như bước sóng Elliot, lý thuyết Dow... để trang bị kiến thức phân tích kỹ thuật. Một số tay “lướt sóng” cho biết, để có thể kiếm được lợi nhuận trong các “đợt sóng”, bất cứ dân “lướt sóng” nào cũng lao tâm khổ tứ, đầu tư nhiều chất xám và thời gian. “Nghề này rất công phu. Ngay cả lên sàn cũng tranh thủ đến trước để có thể đặt lệnh thành công. Dù tính toán có giỏi đến đâu mà lệnh không khớp được thì công toi...”, H. nói.

“Sinh nghề, tử nghiệp”!

Dù trang bị thông tin và kiến thức “tận răng” đi nữa, nhưng không ít tay “lướt sóng” có hạng không tránh khỏi qui luật “sinh nghề tử nghiệp”! N. là một ví dụ. Với tấm bằng đại học chuyên ngành tài chính kế toán, từng kinh qua vị trí kế toán trưởng ở một vài công ty, N. có đầy đủ điều kiện để toàn tâm toàn ý với sàn chứng khoán. Đùng một cái, trong đợt điều chỉnh tháng 4 vừa qua, N. bị “kẹt sóng” ở hầu hết mã chứng khoán trong tài khoản. Khi thấy thị trường điều chỉnh một vài phiên, N. dốc gần hết tiền gốc lẫn lãi đánh một khối lượng lớn cổ phiếu FPT, REE và STB.

Thị trường tiếp tục giảm, N. vét hết tiền tiếp tục mua vào những cổ phiếu này để bình quân giá, hình thành giá thấp hơn cho số cổ phiếu đang nắm giữ. Tuy nhiên, điều N. không ngờ tới là thị trường rơi vào giai đoạn điều chỉnh sâu, vốn của N. nằm bẹp dí một chỗ. Rất may, vào cuối tháng 5 vừa rồi, N. đã “thảy” hết số hàng này khi giá các cổ phiếu gần như phục hồi với mức giá cũ, dù bị “thủng” một khoản không nhỏ.

Đây không phải là trường hợp cá biệt, chỉ riêng tại sàn ACBS, nhiều tay “lướt sóng” chuyên nghiệp bị thiệt hại nặng do “kẹt sóng” trong những lần thị trường điều chỉnh. “Đa số những tay “lướt sóng” đều không có vốn lớn, đầu tư theo kiểu ngắn hạn, xoay vòng vốn nhanh để kiếm lời. Nếu bị “kẹt sóng” kéo dài, họ phải “cắt lỗ” bán ra để lấy tiền xoay vòng những cổ phiếu khác...”, Đ. nói. Theo Đ., không ít “cao thủ” trong giới “lướt sóng” trúng chiêu “gậy ông đập lưng ông”, khi tính kỹ quá lại hóa vụng.

Một thủ thuật được giới “lướt sóng” trên thị trường chứng khoán sử dụng khá phổ biến hiện nay, đó là mở hai tài khoản (trong thực tế bị cấm) để lách qui định cấm mua và bán đồng thời một loại chứng khoán trong cùng một phiên giao dịch. Nhiều nhà đầu tư nước ngoài, bên cạnh việc đầu tư trung và dài hạn, cũng tham gia “lướt sóng”, đồng thời sử dụng hai tài khoản (một dưới tên Việt Nam, một dưới tên nước ngoài). Với ưu thế về vốn lớn, những tay “lướt sóng” nước ngoài có thể đánh lừa dân “lướt sóng” trong nước bằng cách “tạo sóng” giả, đưa họ vào “bẫy”.

Mua cao - Bán thấp

Mặc dù chuyện “mua cao, bán thấp” vi phạm hầu hết các quy tắc cơ bản trong đầu tư cổ phiếu, song hàng nghìn nhà đầu tư vẫn vướng vào nó mỗi ngày. Chỉ có điều bên cạnh sự thua thiệt của vô khối nhà đầu tư, không ít người đã may mắn hứng trận mưa vàng lớn.

Từ những thua lỗ đáng tiếc...

Ngay khi thị trường chứng khoán nói chung hay một bộ phận cổ phiếu nào đó có chiều đi xuống, các nhà đầu tư bán ra ngay và tìm kiếm những thị trường nóng hơn. Cuối cùng khi một cổ phiếu mới nào đó với sự tăng trưởng mạnh hơn được lựa chọn để đầu tư vào, nhà đầu tư tin tưởng rằng họ sẽ nhanh chóng chạm với tới sự giàu có.

Nhưng rồi tình trạng trên lại lặp lại, họ lại bán cổ phiếu ra với mức giá thấp hơn với giá mua vào. Rõ ràng về tổng thể, danh mục đầu tư của họ phản ánh những khoản lợi tức dưới mức trung bình khi mua cổ phiếu ở trên chóp đỉnh của thị trường và bán ở mức thấp nhất.

Hay có thể nhà đầu tư vẫn hy vọng vào sự phát triển của cuộc chơi nhưng đẩy cổ phiếu đi bởi vì hai năm trước đó họ đã thu về một khoản lợi nhuận lớn và đây là thời điểm cho một vài điều chỉnh nào đó.

Hai năm sau đó, trước sự tăng trưởng mạnh mẽ của thị trường đã khiến nhà đầu tư hết sức nóng ruột, lo lắng đồng tiền ngày một mất giá đi trước cơn lốc lạm phát và do vậy sẽ thua thiệt lớn nếu không tìm cách đầu tư thu lợi nhuận. Vì thế, các nhà đầu tư cho rằng mình đã mắc sai lầm và quyết định quay trở lại thị trường. Giờ đây họ quay trở lại để bảo toàn đồng vốn và mua lại cổ phiếu trước đây đã nắm giữ với mức giá cao hơn mức giá đã bán trước đó.

Điều này dường như phản chiếu hình ảnh một nhà đầu tư vụng về, nhưng không ít nghiên cứu cho thấy, họ vẫn ở mức trung bình với những hành động theo cảm tính, cố gắng dự đoán thị trường và đánh mất những mục tiêu dài hạn. Nói cách khác, các nhà đầu tư này vô tình quên mất nguyên tắc 3D trong đầu tư chứng khoán:

1. Đa dạng hoá (Diversity): Đừng bỏ tất cả trứng vào một giỏ hay tất cả tiền bạc của bạn vào một cổ phiếu duy nhất. Khi nền kinh tế phát triển, các dòng tiền có khuynh hướng chảy tới lui giữa cổ phiếu và các tài sản đầu tư khác.

Nhưng giữa thị trường cổ phiếu và các thị trường khác luôn hiện hữu các lựa chọn lĩnh vực cổ phiếu đầu tư tăng trưởng hay suy thoái với các tỷ lệ khác biệt nhau. Điều này tạo ra những thúc đẩy dự đoán thị trường và nhiều khi đây là nguyên nhân khiến các nhà đầu tư “mua cao, bán thấp”. Vậy giải pháp là đâu?

Hãy xây dựng một danh mục đầu tư đa dạng có những lựa chọn khác nhau thích hợp với các mục tiêu tích tụ lợi nhuận tổng thể của bạn. Danh mục này sẽ giúp giảm thiểu rủi ro cũng như những hao tổn thời gian và công sức không cần thiết.

2. Cân bằng giá (Dollar Cost Average): Nguyên tắc này khá quan trọng trong việc hạn chế “mua cao, bán thấp” bởi nó giải tỏa sự căng thẳng trong đầu tư mà thị trường chứng khoán mang đến. Theo đó các nhà đầu tư sẽ rải tiền để mua một loại cổ phiếu theo từng quãng thời gian định kỳ một.

Ví dụ, theo phương thức cân bằng giá, nhà đầu tư mua cổ phiếu của công ty ABC bằng cách cứ mỗi 4 tháng mua vào số lượng cổ phần có trị giá 1000 USD cho dù giá cổ phần có tăng hay giảm trong vòng 1 năm liền (vốn đầu tư do vậy sẽ là 3000 USD/năm).

Lần đầu mua 100 cổ phiếu với giá 10 USD/cổ phiếu, lần hai mua 200 cổ phiếu với giá 5 USD/cổ phiếu và lần thứ ba mua 133 cổ phiếu với giá 7,5 USD/cổ phiếu. Tổng cộng là 433 cổ phiếu. Nếu nhà đầu tư muốn bán ngay vì một lý do nào đó thì vẫn có mức lợi nhuận 247 USD mặc dù giá chưa lên cao như lúc đầu (433 cổ phiếu x 7,5 USD/cổ phiếu = 3247 USD).

Một lợi ích quá rõ ràng của phương thức cân bằng giá. Nó đặc biệt có giá trị đối với những thị trường thường xuyên biến động mạnh.

3. Tính kỷ luật (Discipline): Đây là nhân tố quan trọng nhất để tránh những cảm bẫy “mua cao, bán thấp”. Mặc dù thị trường chứng khoán vận động dựa trên tình hình nền kinh tế, nhưng nó cũng có thể lên xuống thất thường do những yếu tố tâm lý, tin đồn về thay đổi tỷ lệ lãi suất hay những sự kiện thế giới khác.

Nếu những quy tắc cơ bản của nền kinh tế vẫn thích hợp với các mục tiêu danh mục đầu tư tổng thể của bạn, bạn đang đi đúng hướng. Đây là nơi mà chuyên môn tài chính sẽ trở thành nhân tố quyết định thành công hay thất bại của nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán.

... đến những khoản lợi nhuận khôn ngoan

Không ít nhà đầu tư coi “Mua cao, bán thấp” như một chiến lược đầu tư thu lợi nhuận thực thụ. Họ bán cổ phiếu ở mức giá thấp với số lượng khác nhau tạo ra một áp lực đẩy giá cổ phiếu ngày một đi xuống hơn nữa.

Cách thức thực hiện phương thức này ra rất đa dạng, thường lại bằng cách rải các lệnh bán ở mức dưới tham chiếu và lấp đầy bảng điện tử chứng khoán bằng các lệnh mua cao bán thấp với số lượng nhỏ. Với chiến lược này, giá cổ phiếu luôn giảm trong khi hàng luôn khan hiếm.

Khi đó, tâm lý của những người đầu tư nhỏ lẻ khác là thấy giá thấp quá sẽ bán ra nhằm ngăn chặn sự thất thoát. Vì vậy họ thường bán tháo cổ phiếu một cách ngờ nghệch tại mức giá sàn. Hiệu ứng “bầy đàn” này diễn ra theo quy luật bình thường khiến giá cổ phiếu ngày một đi xuống.

Cuối cùng khi cổ phiếu này xuống một mức giá thấp nhất (theo đánh giá của các nhà đầu tư), họ âm thầm thu gom mua cổ phiếu đó và nhà đầu tư tự tin hành động của mình sẽ góp phần đẩy giá lên cao. Cứ thế, hành động này lặp đi lặp lại hết lần này đến lần khác. Và về tổng thể danh mục đầu tư, các nhà đầu tư thu lời lớn.

Tuy nhiên, để thành công đòi hỏi các nhà đầu tư phải có một sự phân tích thấu đáo, bề dày kinh nghiệm và tính mạo hiểm. Không một chương trình đầu tư nào đảm bảo lợi nhuận và bảo vệ tuyệt đối đồng vốn của nhà đầu tư trong một thị trường suy thoái cả.

Hình ảnh “mua cao, bán thấp” đặc biệt phổ biến khi thị trường gặp thua lỗ lớn. Song dù thế nào, nó đã đem lại nhiều bài học giá trị cho các nhà đầu tư. Thứ nhất, cần thường xuyên xem xét lại các mục tiêu danh mục đầu tư của mình và đảm bảo rằng các bộ phận cấu thành nên nó vẫn đang thích hợp nhất với các vấn đề nền tảng của nền kinh tế. Sau đó, một khi thị trường đi xuống, đó chưa hẳn là thời điểm chuẩn xác để bán cổ phiếu.

Nhận diện rủi ro trong đầu tư chứng khoán

Đã qua rồi những cơ hội ngắn ngủi và các ảo tưởng về kinh doanh chứng khoán đơn giản chỉ là mua chứng khoán vào, “đợi giá lên một chiều và khi cần tiền thì bán ra”.

Bài viết của TS. Nguyễn Minh Phong, Trưởng phòng Nghiên cứu kinh tế, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội.

Trong kinh tế thị trường, chẳng có hoạt động đầu tư kinh doanh nào lại không có rủi ro. Lợi nhuận càng cao, rủi ro càng lớn... Đầu tư chứng khoán cũng chịu tác động của quy luật này, nhưng ở mức sâu đậm và đa diện hơn.

Rủi ro do tính thanh khoản thấp

Tính thanh khoản thấp của chứng khoán mà nhà đầu tư đang sở hữu có thể do chứng khoán đó khó và thậm chí không thể bán được, hoặc không được phép bán hay chuyển nhượng nhằm thu hồi vốn đầu tư. Thật không may cho nhà đầu tư chứng khoán, khi vì một lý do nào đó, chứng khoán đã mua là của một công ty có tình trạng tài chính thiếu lành mạnh và triển vọng cung cấp các yếu tố đầu vào, cũng như khả năng tiêu thụ sản phẩm thiếu hiệu quả vững chắc.

Thậm chí, chỉ cần một sự thay đổi nhân sự cấp cao trong công ty cũng có thể khiến giá chứng khoán đó sụt giảm. Và rủi ro đối với nhà đầu tư sẽ là tối đa khi công ty phát hành chứng khoán bị phá sản và biến mất trên thương trường.

Nhà đầu tư chứng khoán cũng có thể chịu rủi ro do “bỏ hết trứng vào một giỏ”. Thậm chí, việc sở hữu thuần túy các cổ phiếu ưu đãi mà không được chuyển nhượng trong thời hạn nhất định (thường từ 3-5 năm) cũng có thể khiến nhà đầu tư gặp rủi ro, nhất là khi cần tiền để trả lãi vay ngân hàng hoặc muốn rút vốn về để đầu tư vào chỗ khác.

Ngay cả những chứng khoán tốt nhất cũng có thể không giữ vững được vị thế lâu dài trước sự biến động của thị trường. Điều này cũng đồng nghĩa với việc các nhà đầu tư chứng khoán này có thể phải hứng chịu cả hai thiệt hại dạng “khấu hao hữu hình” và “khấu hao vô hình” giá trị và tính thanh khoản của các chứng khoán đang nắm giữ.

Rủi ro từ thông tin

Thật hiếm có hoạt động kinh doanh nào mà sự thành bại của nhà đầu tư lại đòi hỏi và gắn liền với yêu cầu về tính đa dạng, tính hệ thống, toàn diện, cập nhật và chính xác của các thông tin có liên quan trực tiếp và gián tiếp như đầu tư chứng khoán.

Chân dung nhà đầu tư chứng khoán điển hình là người luôn háo hức trước mọi tin đồn và hăng hái góp phần vào tin đồn; luôn cảnh giác đề phòng và cũng rất nhẹ dạ, cả tin; ranh ma và nhạy cảm; quen biết nhiều, nhưng không kết bạn thân với ai trong làng chứng khoán (!). Và trong số họ, ai nắm được thông tin tốt hơn cả thì sẽ dễ dàng chiến thắng và giảm thiểu được nhiều rủi ro.

Nói cách khác, rủi ro trong kinh doanh chứng khoán có nguồn gốc rất sâu đậm từ số lượng và chất lượng thông tin mà nhà đầu tư cần để làm cơ sở đưa ra các quyết định đầu tư. Rủi ro luôn rình rập ở mọi nơi và nhà đầu tư sẽ phải trả giá sớm hay muộn, đắt hay rẻ, khi không nắm được các thông tin chính xác nhất, đầy đủ và kịp thời nhất liên quan đến môi trường đầu tư, chất lượng chứng khoán và tình hình thị trường...

Một báo cáo tài chính hoặc cáo bạch chưa được kiểm toán, thẩm định bởi các tổ chức độc lập, chuyên nghiệp, có uy tín và trình độ chuyên môn cao; một thông tin đến chậm hoặc bị cắt xén, không chính xác về hoạt động kinh doanh của công ty phát hành cổ phiếu, về môi trường pháp lý và về các nhà đầu tư khác trên cùng “sân chơi”, hoặc đơn giản là về tình hình thời tiết hay dịch bệnh nào đó... đều có thể gây ra thiệt hại khôn lường cho nhà đầu tư chứng khoán.

Rủi ro từ các quy định và chất lượng dịch vụ của sàn giao dịch

Vì yêu cầu đặc thù đòi hỏi bắt buộc kinh doanh chứng khoán phải thông qua các tổ chức trung gian, môi giới, nên các nhà đầu tư có thể phải chịu nhiều rủi ro liên quan đến các quy định, quy trình nghiệp vụ và chất lượng dịch vụ của các tổ chức trung gian. Điển hình là các rủi ro liên quan đến việc tổ chức khớp lệnh và phân lô giao dịch cổ phiếu trên thị trường chứng khoán có tổ chức.

Việc khớp lệnh định kỳ gây rủi ro cho nhà đầu tư vì họ không thể hủy ngang lệnh đã đặt trước khi kết thúc phiên khớp lệnh, bất chấp những biến động mới bất lợi trên thị trường, nếu họ không muốn chịu phạt về sự thay đổi quyết định này. Khớp lệnh định kỳ có thể gây rủi ro cho nhà đầu tư vì dễ gây tình trạng cung - cầu ảo trên thị trường và cả tình trạng nghẽn mạch, quá tải hoặc phân biệt đối xử theo kiểu bỏ rơi nhà đầu tư nhỏ ở các sàn giao dịch.

Tuy vậy, việc khớp lệnh định kỳ này cũng có thể tạo cơ hội để nhà đầu tư giảm bớt thiệt hại khi hủy lệnh đã đặt sau khi khớp lệnh đối với các chứng khoán còn dư chưa xử lý hết trong phiên giao dịch gần nhất mà họ tham dự.

Trong khi đó, việc khớp lệnh liên tục, mặc dù cho phép các nhà đầu tư đặt lệnh thận trọng, chính xác hơn, được giải quyết nhu cầu mua - bán nhiều hơn, nhanh chóng, bình đẳng hơn và giảm thiểu tình trạng cung - cầu ảo trên thị trường chứng khoán, song có thể gây rủi ro cho nhà đầu tư ở chỗ: khớp lệnh liên tục là giao dịch trên cơ sở khớp liên tục các lệnh mua- bán chứng khoán ngay khi lệnh được nhập vào hệ thống giao dịch, không phải chờ đến thời điểm định kỳ như kiểu khớp lệnh định kỳ.

Trong nguyên tắc xử lý khớp lệnh liên tục này thì quyền ưu tiên luôn dành cho các lệnh mua có mức giá cao hơn và các lệnh bán có mức giá thấp hơn. Trường hợp các lệnh mua và bán có đồng mức giá thì quyền ưu tiên sẽ dành cho lệnh nhập vào hệ thống giao dịch trước.

Đến đây, rủi ro cho nhà đầu tư có thể xuất hiện theo hai cách: hoặc rủi ro vì lệnh mua - bán của họ bị nhập vào hệ thống chậm hơn so với các nhà đầu tư khác có lệnh tương tự nên không thực hiện được sớm hoặc hết các lệnh đã đặt; hoặc rủi ro vì họ buộc phải mua - bán bằng hết các chứng khoán đã đặt lệnh theo mức giá thị trường thời điểm hiện hành cao (khi mua vào) hoặc thấp hơn (khi bán ra) so với mức lệnh đã đặt.

Rủi ro từ các chấn động thị trường

Các nhà đầu tư chứng khoán, nhất là các nhà đầu tư nhỏ, có thể phải gánh chịu nhiều rủi ro liên quan đến các chấn động thị trường trong nước hoặc nước ngoài gây ra, bởi:

- Các trào lưu mua, bán chứng khoán theo tâm lý đám đông làm phá vỡ các quy luật vận động bình thường của thị trường.

- Các hoạt động đầu cơ, tung tin đồn thất thiệt, gây nhiễu thông tin và tự đánh bóng, thổi giá hoặc thậm chí lừa đảo và thông đồng có tổ chức của các nhà đầu tư chuyên nghiệp đủ sức gây biến động thị trường hòng trục lợi.

- Các chấn động thị trường khác từ nước ngoài như cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ châu Á hồi năm 1997 là một ví dụ điển hình.

Ngoài ra, các nhà đầu tư còn chịu các rủi ro liên quan đến các chính sách của Chính phủ, như: chính sách hai giá trong phát hành cổ phiếu (giảm giá từ 20-40% cho các nhà đầu tư chiến lược hoặc cán bộ, công nhân viên của công ty cổ phần hóa lần đầu); những thay đổi trong chính sách tỷ giá, lạm phát, tỷ lệ nắm giữ cổ phần trong công ty cổ phần của các nhà đầu tư chiến lược, các nhà đầu tư nước ngoài; chính sách xuất nhập khẩu, độc quyền hoặc các quan hệ quốc tế song phương, đa phương...

Cuối cùng, rủi ro lớn nhất và cũng là nguồn cội của mọi rủi ro trong đầu tư chứng khoán chính là rủi ro từ sự sai lầm do thiếu hiểu biết, thiếu kỹ năng tổng hợp, phân tích và phản ứng thị trường nhạy bén, chính xác của bản thân nhà đầu tư... Đã qua rồi những cơ hội ngắn ngủi và các ảo tưởng về kinh doanh chứng khoán đơn giản chỉ là mua chứng khoán vào, “đợi giá lên một chiều và khi cần tiền thì bán ra”.

Có phải là bong bóng

Thị trường chứng khoán Trung Quốc đã tăng chóng mặt trong thời gian gần đây khiến Chính phủ Trung Quốc và nhiều chuyên gia nước ngoài cảnh báo về nguy cơ vỡ bong bóng; đáng chú ý là lời cảnh báo của người giàu nhất châu Á, tỉ phú Li Ka-shing, và của cựu Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ Alan Greenspan, về sự thiếu ổn định của thị trường chứng khoán Trung Quốc.

Chứng khoán trồi sụt và các giải pháp

Ngày 23-5-2007 chỉ số chứng khoán loại A trên thị trường Thượng Hải đạt gần 4.400 điểm, tăng 258% tính từ đầu năm 2006. Để hạ nhiệt thị trường và giảm khả năng vỡ bong bóng, gần đây Ngân hàng Trung ương Trung Quốc quyết định siết chặt chính sách tiền tệ. Ngày 18-5, Trung Quốc tăng cùng một lúc lãi suất và dự trữ tiền gửi, đồng thời nới lỏng biên độ giao dịch hàng ngày của đồng nhân dân tệ (NDT) với đồng đô la Mỹ từ 0,3% lên 0,5%. Động thái tăng mức dự trữ bắt buộc của ngân hàng và mở rộng biên độ tỷ giá sẽ khiến đồng NDT lên giá so với đồng đô la; đồng thời tăng lãi suất tiền gửi so với lãi suất cho vay sẽ giảm nhiệt thị trường chứng khoán và hạn chế dòng tiền chảy từ tài khoản tiết kiệm ngân hàng sang cổ phiếu. Tiếp theo đó, ngày 29-5, Chính phủ Trung Quốc tăng mức thuế giao dịch cổ phiếu từ 0,1% lên 0,3%, khiến chỉ số chứng khoán tổng hợp ở Thượng Hải giảm 6,5% trong ngày hôm sau 30-5. Trong tuần đầu tháng 6, thị trường chứng khoán Trung Quốc biến động mạnh do tác động của việc tăng thuế này. Ngày thứ Hai (4-6) là ngày tồi tệ nhất của thị trường chứng khoán Trung Quốc trong mười năm nay. Chỉ số chứng khoán tổng hợp Thượng Hải giảm 8,3% từ 3.982 điểm xuống 3.670 điểm. Lo sợ các nhà đầu tư hoảng loạn và tháo chạy, các tờ báo của chính phủ đều đăng các bản tin khẳng định với công chúng rằng mức thuế giao dịch này sẽ có tác động tích cực trong dài hạn. Có lẽ nhờ đó mà tới ngày thứ Ba (5-6), chỉ số này tăng lên 2,6% và tiếp tục tăng trong các ngày sau đó. Tới ngày thứ Sáu (8-6), chỉ số chứng khoán tổng hợp Thượng Hải tăng 0,6% đạt 3.891 điểm, tức là giảm 2,3% so với thứ Sáu tuần trước (1-6).

Nếu bong bóng vỡ thì...

Thế nhưng có thực là thị trường chứng khoán Trung Quốc hiện nay có tính bong bóng không? Bài báo mới đây trên tờ The Economist số ngày 24-5 cho rằng không hẳn như vậy. Theo bài báo này, nền kinh tế Trung Quốc thực ra không dễ tổn thương như người ta tưởng. Chỉ số P/E của thị trường chứng khoán Trung Quốc hiện nay quả khá cao, gần 50 (vẫn còn thấp hơn chỉ số P/E gần 70 của nhiều công ty trên thị trường chứng khoán Việt Nam). Nhưng khi cân nhắc chỉ số P/E cần thấy rằng chỉ số này đồng thời phản ánh kỳ vọng tiềm năng lợi nhuận trong tương lai của các công ty. Theo Goldman Sachs, lợi nhuận quí 1-2007 của các công ty Trung Quốc có cổ phiếu hạng A trên thị trường chứng khoán Thượng Hải tăng 82% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong suốt 10 năm qua, chỉ số P/E của Trung Quốc cũng luôn ở mức cao, bình quân 37, cao hơn nhiều so với các nền kinh tế mới nổi khác.

Mặt khác, cần đặt sự gia tăng này trong một khung thời gian rộng hơn. Thị trường chứng khoán Trung Quốc chỉ mới tăng mạnh trong năm vừa qua sau một thời gian dài trì trệ. Trong khi đó thị trường chứng khoán ở các nền kinh tế lớn mới nổi khác, gồm Ấn Độ, Brazil và Nga, đã có sự tăng trưởng mạnh mẽ từ năm 2003. Do vậy, nếu tính từ năm 2003 đến nay thì so với ba nước trên, thị trường chứng khoán Trung Quốc có tốc độ tăng trưởng trung bình thấp nhất. Tỷ lệ vốn hóa của thị trường này tính trên GDP cũng không cao. Tới cuối tháng 4-2007, mức độ vốn hóa của thị trường chứng khoán Trung Quốc là khoảng 80% GDP. Nhưng cần lưu ý rằng không phải cổ phiếu nào ở Trung Quốc cũng có thể dễ dàng trao đổi và từ đó khiến thị trường chứng khoán nước này dễ bị rủi ro khủng hoảng. Khoảng 70% lượng cổ phiếu ở Trung Quốc nằm trong tay nhà nước và là những cổ phiếu rất khó hay không thể chuyển nhượng. Nếu chỉ tính riêng các cổ phiếu có khả năng trao đổi dễ dàng thì tỷ lệ vốn hóa trên GDP của Trung Quốc chỉ tương đương 25%. Tỷ lệ tương ứng ở Ấn Độ và Nga đều đạt trên 100% và ở Mỹ là trên 150%.

Nhưng ngay cả khi có hiện tượng bong bóng trên thị trường chứng khoán và bong bóng này sẽ vỡ thì mức độ ảnh hưởng của nó tới nền kinh tế Trung Quốc cũng không lớn như người ta tưởng. Thị trường chứng khoán Trung Quốc vẫn là một thị trường tương đối nhỏ về quy mô và diện ảnh hưởng. Theo Goldman Sachs, chỉ có chừng 7% dân số Trung Quốc sở hữu chứng khoán, so với khoảng 50% dân số ở Mỹ.

Khi thị trường chứng khoán sụp đổ, ảnh hưởng của nó tới đời sống kinh tế được thể hiện qua hai kênh. Kênh thứ nhất được gọi là “ảnh hưởng tài sản”, tác động trực tiếp tới đời sống người tiêu dùng. Nhưng như phân tích ở trên, tỷ lệ dân cư có cổ phiếu ở Trung Quốc thấp và cổ phiếu chỉ chiếm chừng 15% tài sản tài chính của các hộ gia đình, so với con số 50% ở Mỹ. Chính vì thế, khả năng ảnh hưởng tới đời sống dân cư khi có khủng hoảng thị trường chứng khoán không thực sự lớn. Kênh thứ hai là tác động tới giá vốn. Thị trường chứng khoán suy giảm sẽ khiến các công ty có cổ phiếu niêm yết gặp nhiều khó khăn hơn trong việc huy động vốn. Thế nhưng tỷ lệ các công ty Trung Quốc được niêm yết chỉ chiếm một tỷ lệ rất khiêm tốn so với toàn nền kinh tế. Có khoảng 1.500 cổ phiếu loại A được niêm yết trên hai thị trường chứng khoán chính của Trung Quốc là Thượng Hải và Thâm Quyến - một con số không lớn ở một đất nước có hơn 1 tỉ dân. Hầu hết các công ty Trung Quốc tới nay vẫn dựa vào nguồn vốn nội bộ. Có khoảng 60% vốn đầu tư của các công ty là từ lợi nhuận để lại, 20% từ vốn vay ngân hàng trong khi phát hành cổ phiếu chỉ chiếm 10%. Do đó, khả năng thị trường chứng khoán sụp đổ dẫn tới sự trì trệ trong sản xuất kinh doanh vì giá vốn lên cao tương đối thấp.

Vấn đề là hiệu ứng tâm lý

Theo một nghiên cứu được đăng tải trên Asia Daily và Bloomberg, từ năm 2001-2005, thị trường chứng khoán ở Trung Quốc đã giảm 50% nhưng hầu như không có ảnh hưởng gì tới tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, cần lưu ý là ảnh hưởng của thị trường chứng khoán tới nền kinh tế không chỉ là các ảnh hưởng trực tiếp tới thu nhập hộ gia đình và chi phí kinh doanh các công ty. Một ảnh hưởng không thể coi nhẹ là ảnh hưởng gián tiếp của thị trường chứng khoán tới tâm lý người dân. Nhiều nhà kinh tế học cho rằng cuộc đại khủng hoảng ở Mỹ những năm 1930 sau cuộc sụp đổ chứng khoán, cũng như tình trạng trì trệ kinh tế ở Nhật Bản trong thập niên 1990 có sự tác động to lớn bởi tâm lý bi quan của người dân. Tâm lý bi quan này sẽ khiến họ giảm tiêu dùng, vì thế khiến các nhà sản xuất điêu đứng trong việc tiêu thụ sản phẩm. Việc này lại khiến các nhà sản xuất phải cắt giảm nhân công để tiết kiệm chi phí và rốt cuộc, có thể cuốn nền kinh tế vào một cơn xoáy suy thoái.

Thị trường chứng khoán dưới con mắt nhà đầu tư...

Giai đoạn 2006-2007 đánh dấu một sự phát triển vượt bậc của TTCK mà trong đó báo chí đóng góp một phần rất lớn với vai trò chuyển tải thông tin tới người dân, đặc biệt là các nhà đầu tư.Chúng ta hãy nhìn lại chặng đường này của báo chí dưới con mắt nhà đầu tư.

Những bữa cơm ngon

Báo chí đã thực sự trở thành một thứ "quyền lực" trong thế giới tài chính

Đầu năm 2007, độc/khán/thính giả đã thực sự thấy tác động của báo chí tới các Cty niêm yết như VIPCO, SAVICO phải thay đổi lại phương án phát hành thiệt hại cho nhà đầu tư nhỏ hay gần đây sự kiện VF1 phát hành tăng vốn đã phải giữ nguyên phương án phát hành ban đầu thay vì điều chỉnh giảm giá phát hành. Phải chăng những cổ đông - người chủ thực sự của DN - đã bó gối quy hàng trước các "Đại lão gia" trong hội đồng quản trị khi bỏ phiếu phê duyệt sẽ không thực hiện trọn vẹn quyền chủ sở hữu của mình nếu không có báo chí? Quyền lực báo chí là không thể phủ nhận nhưng hãy giữ gìn để được các nhà đầu tư trân trọng.

Báo chí - sống với những cảnh báo

Tại những thời điểm thị trường phát triển nóng cuối năm 2006, đầu năm 2007, báo chí đã không mệt mỏi truyền đạt thông điệp cảnh báo về sự phát triển quá vội vã của TTCK, cảnh tỉnh các nhà đầu tư hãy cẩn trọng với khoản đầu tư của mình, đặc biệt là các nhà đầu tư mới. Những cảnh báo này càng đúng hơn với các cổ phiếu tăng chóng mặt như BMC, TCT, HAX gần đây. Chính báo chí đã đặt ra giả thuyết rằng liệu chăng có sự lũng đoạn thị trường của một nhóm người với các cổ phiếu này. Nếu ai để ý thì sẽ thấy mặc dù thị trường được phản ánh dưới góc nhìn của nhà báo nhưng nó thực sự đúng và đi trước những diễn biến thực vài ngày hoặc vài tuần. Các nhà đầu tư có kinh nghiệm có thể căn cứ vào thước đo tâm lý của báo chí để ra quyết định rút khỏi thị trường đúng lúc.

Bằng cách chuyển tải thông tin công bố, cập nhật liên tục về tình hình làm ăn, phát triển của Cty niêm yết tới công chúng đầu tư, báo chí đã là phương tiện hữu hiệu gắn kết Cty phát hành, các tổ chức trung gian với nhà đầu tư. Nhiều báo không chỉ dừng lại tại đó mà đã mời các chuyên gia chứng khoán viết các bài chuyên môn nâng cao nhận thức, kiến thức của công chúng đầu tư một cách rất có hiệu quả.

Những hạt cơm sống

Bên cạnh những mặt tích cực mà báo chí đã đóng góp cho thị trường chứng khoán, mặc dù công nghệ làm báo có phát triển vượt bậc nhưng phần nội dung - phần hồn của các trang báo vẫn hoàn toàn phụ thuộc vào cách nhà báo xào nấu bằng kiến thức về chứng khoán của chính họ. Hơn ai hết, nhà báo phải hiểu rằng mình phải hiểu đúng mới có khả năng truyền cảm hứng và thông tin tới người khác một cách chính xác.

Ởã thời điểm mà TTCK phát triển với tốc độ của lốc như vậy, nhiều báo nhắm vào đông đảo các bà nội trợ, các tiểu thương buôn bán nhỏ, các bác xe ôm... cũng tranh thủ viết vài trang về chứng khoán. Hậu quả là bản thân người viết cũng chưa hiểu những kiến thức cơ bản về chứng khoán và đã có những sai lầm đáng tiếc. Thế mới có chuyện một “ông Tây” nói tiếng Việt như gió (Dominic Scriven - Giám đốc quỹ đầu tư Dragon Capital) khi nghe và đọc một số bài báo đã phải thốt lên "Nhà báo nên chơi chứng khoán" Thế mới biết nghề chơi và viết về chứng khoán cũng lắm công phu nhưng ngẫm lại ông Tây này cũng thâm thật. Họ đã viết rằng giá cổ phiếu BMC, SJS, FPT giảm một cách thảm hại tới vài trăm điểm trong một ngày mà không biết rằng đó chỉ là nghiệp vụ chia tách cổ phiếu thông thường và giá tham chiếu được điều chỉnh trong ngày chốt quyền mà thôi.

Lưu ý cách chế biến

Nhà báo phải phản ánh một cách trung thực các thông tin và diễn biến trên thị trường. Báo chí không thể là công cụ đánh bóng một vào loại cổ phiếu nào đó cho chính người viết hoặc một nhóm người nào đó vì tư lợi riêng bởi họ phải ý thức được rằng tin tức mình đưa ra mặt báo ở một mức độ nào đó không ít thì nhiều sẽ tác động lên giá cổ phiếu mà theo đó sẽ có những người thắng và kẻ thua.

Hãy trở thành nhà cung cấp và chuyển tải thông tin đáng tin cậy tới nhà đầu tư, căn cứ vào đó các nhà đầu tư sẽ thành công trong các thương vụ và thị trường chứng khoán sẽ phát triển bền vững.

Ông Huỳnh Tuấn Khoa - GĐ Kinh doanh miền - Khu vực miền Nam ACE Life: Hỗ trợ từ giới truyền thông

Một tín hiệu đáng mừng, trong thời gian qua đã xuất hiện nhiều bài báo đề cập đến vai trò của bảo hiểm đối với nền kinh tế đất nước, và vai trò của Đại lý bảo hiểm, mà tại ACE Life chúng tôi gọi họ là Đại diện Kinh doanh (ĐDKD), đã được nhắc đến nhiều dưới những góc nhìn thiện cảm và tích cực hơn. Trong tuần qua, tôi cũng đã được đọc một bài báo khá thú vị về câu chuyện một nữ ĐDKD đã trở thành TGĐ Cty. Tôi xin chia sẻ tin vui này cho các ĐDKD nói chung và ĐDKD của ACE Life nói riêng thay cho lời chúc tốt đẹp nhất dành cho họ. Những ĐDKD luôn cần được trân trọng và khuyến khích từ phía cộng đồng, đặc biệt là báo chí, bởi sự đóng góp rất thiết thực và ý nghĩa của họ cho nền kinh tế và xã hội.

Trên thực tế, các Cty BHNT đang âm thầm thực hiện sứ mệnh bảo vệ tài chính cho rất nhiều gia đình của những khách hàng gặp rủi ro nhưng điều này ít khi được chia sẻ với công chúng bởi thông tin riêng tư của khách hàng phải được bảo vệ.

Nhân ngày nhà báo, tôi xin chia sẻ đôi điều cùng các anh chị phóng viên nhà báo với ước mong mối quan hệ hợp tác giữa báo chí và DN sẽ ngày càng phát triển tốt đẹp.

Ông Lâm Hải Tuấn - Tổng Giám đốc ACE Life Vietnam:Báo chí sẽ giúp biến ước mơ thành sự thật

Ngày nay, khi nền kinh tế càng phát triển và đời sống xã hội được nâng cao, nhu cầu về thông tin dường như không thể thiếu đối với mọi tầng lớp xã hội, đặc biệt là đối với các doanh nhân và DN.

Tôi thật sự rất vui mừng vì báo chí VN ngày càng mang tính chuyên nghiệp và tính định hướng cao cho độc giả. Điều làm tôi cảm thấy thú vị nhất chính là báo chí đã tạo nên những diễn đàn rất thành công để mọi tầng lớp xã hội có thể tham gia đóng góp ý kiến và thể hiện tâm tư nguyện vọng của mình. Khuynh hướng này đang góp phần tích cực xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, tôn vinh lòng tự hào dân tộc và khơi nguồn cảm hứng, sáng tạo cho mọi tầng lớp, đặc biệt là thanh niên và những doanh nhân trẻ.

Báo chí hiện đang có uy tín và sức ảnh hướng rất lớn đối với công chúng. Do vậy, tôi quan niệm rằng, là một DN, trước khi có thể thuyết phục được công chúng nghe mình, nên xây dựng sự tín nhiệm ở báo chí trước đã. Báo chí là một người đồng hành thân thiết và là một đối tác rất đặc biệt đối với các DN.

Nhà báo nên chơi chứng khoán nhưng phải có trách nhiệm!

Ông Dominic Scriven - Giám đốc Quỹ đầu tư Dragon Capital:

Nhà báo cũng nên chơi chứng khoán

Nhà báo nên chơi chứng khoán, nhưng pháp luật nên quy định rõ vai trò và trách nhiệm của người tham gia. Lấy ví dụ như nhân viên Dragon Capital được phép tham gia thị trường, nhưng hàng năm mỗi nhân viên phải ký cam kết công khai danh mục đầu tư cho ban điều hành biết. Tương tự như vậy, phóng viên chứng khoán nên minh bạch hoá thông tin đầu tư của mình cho tổng biên tập để họ không phân công viết thông tin về Cty này.

Các dấu hiệu nhận biết thời điểm nên bán ra cổ phiếu

Trong kinh doanh CK, việc xác định thời điểm tốt nhất để bán ra cổ phiếu (CP) được xem là khá khó khăn đối với các nhà đầu tư. Sau đây là một số dấu hiệu gíúp nhà đầu tư trên TTCK có thể nhận biết được thời điểm nào nên bán ra CP.

1. Có sự thay đổi lớn trong ban quạn trị công ty

Nếu những nhà quản lý hàng đầu của công ty (người chịu trách nhiệm về sự thành công của công ty) bắt đầu rời bỏ công ty thì có thể xem đó là dấu hiệu bất lợi cho tương lai của công ty. Khi đó cần phải theo dỗi và phát hiện xem tại sao lại có nững thay đổi như vậy. Đặc biệt, khi phát hiện ra những dấu hiệu cho thấy công ty đang trở nên suy yếu trong lĩnh vực kinh doanh chính thì tốt nhất nên bán CP của công ty đó đi và thay vào đó là tìm mua CP của công ty khác trong cùng lĩnh vực đó nhưng mạnh hơn và có ban quản trị ổn định hơn.

2. Khi yếu tố khiến quyết định mua CP không còn nữa

Chẳng hạn như khi quyết định đầu tư vào CP của các công ty dược phẩm bởi vì trong lĩnh vực dược phẩm vừa phát minh ra loại thuốc mới đem lại những đóng góp lớn lao cho sức khoẻ nhân loại. Đột nhiên, một thời gian sau người ta phát hiện ra là loại thuốc đó có những tác dụng phụ không tốt cho sức khỏe, điều này khiến cho thị phần của công ty bị sụt giảm và trong tương lai lợi nhuận của công ty cũng sẽ giảm. khi đó nên bán CP đó đi vì CP này không còn hấp dẫn nữa.

3. Công ty đột nhiên cắt giảm cổ tức hoặc bị sụt giảm về thu nhập

Trường hợp này nên điều tra cẩn thận trước khi quyết định có nên bán CP hay không. Nếu là do ban quản trị công ty quyết đinh không chia cổ tức để tập trung vốn cho việc phát triển và mở rộng quy mô công ty thì đó lại là điều tốt. Tuy nhiên, thường thì sự sụt giảm về lợi nhuận là dấu hiệu cho thấy tương lai của công ty gặp nhiều khó khăn và trong trường hợp này thì đa số nhà môi giới đều khuyên khách hàng bán đi CP đi.

4. Khi cảm thấy thị giá CP đã vượt qua giá trị nội tại

Có một số nhà đầu tư dù biết rằng CP của mình đã vượt quá gía trị nôị tại nhưng họ vẫn chưa bán đi vì muốn trì hoãn việc chiụ thuế thu nhập. Tuy nhiên, nếu cảm thấy thị giá đã vượt qua giá trị nội tại của CP thì nên bán CP đi vì giữ lại CP này sẽ phải chịu rủi ro rất cao và chỉ có thể trì hoãn việc chịu thuế. Ngoài ra khi bán ra CP này thì sẽ có cơ hôị đầu tư vào CP khác để đa dạng hoá danh mục và giảm thiểu rủi ro đầu tư của mình.

5. Khi không hài lòng về danh mục đầu tư hiện tại

Có thể trong danh mục đầu tư sẽ có các CP không phù hợp với các mục tiêu tài chính đặt ra trước đó (như là xây nhà mới, chuẩn bị cho kế hoạch nghỉ hưu…), khi đó tốt nhất nên bán các CP này đi và tổ chức lại danh mục đầu tư mới phù hợp hơn với mong muốn của mình.

Các bảng tổng kết tài khoản này phải bao gồm những thông tin cần thiết sau: chi tiết về tỉ lệ của từng loại CK có trong danh mục, chi tiết về tỉ lệ đầu tư vào từng lĩnh vực (percentage breakdown of your portfolio by security type or by sector), giá mua và giá bán của từng loại CK (cost price and selling price of each secrity) phân loại rõ các thu nhập chịu thuế và các thu nhập được miễn thuế (taxable an tax-exempt income should be listed separately), tỉ lệ biến động của danh mục so với tháng trước cũng như tỉ lệ thay đổi của từng loại CK (the percentage change in the value op the entire portfolio and each individual holding).

6. Các yếu tố cần cân nhắc khi lựa chon nhà môi giới CK

Vấn đề thứ sáu là liệu công ty môi giới mà bạn sắp chọn có đáng tin cậy hay không. Để tìm hiểu vấn đề này , bạn có thể xem lại các tạp chí chuyên ngành (journals) để tìm ra các số liệu thống kê cụ thể (specific statistics data) liên quan đến những vi phạm trước đó (nếu có) của công ty (violatións/infringements) đã bị cơ quan quản lý (regulatory agencies/bodíes) phát hiện (detect) và xử lý (handle).

Bạn cần lưu ý đến 2 khía cạnh: tổng số tiền phạt (fines) mà công ty môi giới phải trả sau khi có phán quyết của tòa án (courts) hoặc các cơ quan quản lý có thẩm quyền (competent regulatory agencies) cũng như tổng số tiền bồi thường (compenstatory payments) mà công ty môi giới phải trả thông qua dàn xếp (settlement) tại cơ quan trọng tài (arbitration). Vì số lượng nhân viên môi giới tại mỗi công ty chuứng khoán có thể nhiều ít khác nhau. bạn cần tinhs toán số tiền phạt bình quân cho mỗi nhan viên môi giới (per-brokerfigure), đây là mốc chuẩn (benchmark) để bạn đánh giá (evaluate) xem công ty mà bạn sắp chọn có tuân thủ đúng pháp luật hay không (are they good in the business of compaliance?). phương chân (motto) của các công ty CK luôn là “Chúng tôi không làm những gì có thể gây rắc rối cho khách hàng” (“We don’t  offer things that tend to get people in trouble”), tuy vậy bạn phải luôn thật tỉnh táo để đề phòng trường hợp công ty chứng khoán vô tình hay hữu ý (accidentally or intentionally) phóng đại mức lợi nhuận và đánh giá thấp các rủi ro tiềm tàng (overstate the benefits and understate the inherent risks) trong quá trình tư vấn đầu tư cho khách hàng.

Làm sao để không mất tiền cọc?

Trong một số phiên đấu giá cổ phần lần đầu ra công chúng (IPO) gần đây, số người mất tiền đặt cọc không hề giảm.

Điều này không chỉ đơn giản là việc mất đi số tiền bằng 10% tổng giá trị cổ phần đăng ký mua tính theo giá khởi điểm, mà nhà đầu tư còn mất đi cơ hội sở hữu cổ phiếu mà họ mong muốn.

Trong phiên đấu giá cổ phần lần đầu ra công chúng vừa qua của Tổng công ty Bảo hiểm Việt Nam (Bảo Việt), số phiếu đấu giá không hợp lệ đạt kỷ lục. Trên 200 nhà đầu tư ghi phiếu sai quy định, trong đó có những phiếu đặt mua với số lượng hàng chục nghìn cổ phiếu, số tiền cọc bị mất lên tới hàng chục triệu đồng. Tổng cộng số tiền đặt cọc trong đợt IPO Bảo Việt nhà đầu tư bị mất lên tới trên 2,7 tỷ đồng, tương đương với quyền mua hơn 900.000 cổ phần, nếu trúng giá đấu giá.

Chắc chắn những con số đó cũng chưa nói lên tình trạng phạm lỗi khá phổ biến. Theo ban đấu giá, có rất nhiều lỗi của nhà đầu tư như: quên không ghi tổng khối lượng cổ phần đăng ký mua, ghi mức giá đặt mua thấp trước, giá đặt mua cao sau..., đã được Ban đấu giá cổ phần linh động cho qua.

Những sơ suất xảy ra do nhiều nguyên nhân. Một số nhà đầu tư chưa am hiểu quy chế đấu giá, nhưng cũng không chịu đọc quy chế này, không đọc bản cáo bạch của doanh nghiệp, không tìm hiểu thêm thông tin về doanh nghiệp cũng như khả năng tài chính bản thân... Do không hiểu biết nên rất khó kiên định, họ chạy theo người khác nên thường bỏ giá cao, dẫn đến tình trạng dở khóc dở cười, mua chẳng đặng, bỏ cọc chẳng đừng.

Tựu chung lại, có 10 lỗi vi phạm mà các nhà đầu tư hay mắc phải.

1. Không thanh toán số cổ phần được quyền mua theo kết quả đấu giá.

Lỗi này mắc phải do nhà đầu tư đặt giá quá cao hoặc do nhà đầu tư nộp tiền không đúng kỳ hạn. Việc đánh giá thiếu chính xác về triển vọng phát triển của doanh nghiệp, giá trị thương hiệu, giá trị tài sản, kỳ vọng của thị trường... dẫn đến việc đặt giá quá cao, gấp nhiều lần giá trúng giá thấp nhất. Việc tham dự đấu giá, cũng giống như bạn đi buôn, nếu không hạch toán kỹ sẽ dẫn đến tình trạng dở khóc dở cười khi “chẳng may” trúng với giá cao. Đã có quá nhiều nhà đầu tư đặt giá cao và rồi phải chấp nhận bỏ tiền cọc.

2. Không nộp phiếu tham dự đấu giá, đăng ký nhưng không đặt mua (toàn bộ hoặc một phần), sẽ không được nhận lại tiền đặt cọc tương ứng với số cổ phần không đặt mua.

Nguyên nhân của lỗi này là do nhà đầu tư không nộp phiếu tham dự đấu giá đúng thời hạn. Nhiều nhà đầu tư do quá bận rộn hoặc lơ đễnh đã không nhớ chính xác thời hạn cuối cùng phải nộp phiếu tham dự đấu giá, hoặc đến quá muộn khi hòm phiếu đã được niêm yết. Nếu như đại lý đấu giá chưa viết hạn chót nộp phiếu lên trên phong bì, tốt nhất bạn hãy tự viết ngày giờ bỏ phiếu lên đó, tránh quên hoặc nhầm ngày giờ.

Thực tế đã có người nhầm ngày nộp phiếu tham dự với ngày đấu giá. Nên tránh đến nơi bỏ phiếu quá sát giờ.

3. Bỏ giá thấp hơn giá khởi điểm. Lỗi này mắc phải thường do nhà đầu tư nhầm giá khởi điểm với mệnh giá.

4. Không ghi giá và/hoặc khối lượng trên Phiếu tham dự đấu giá. Thường do lơ đễnh hoặc do nhà đầu tư quá vội đã quên ghi mức giá bằng số và bằng chữ cũng như số lượng cổ phần mua tương ứng với từng mức giá.

5. Phiếu tham dự đấu giá bị rách, nát, tẩy xóa, không xác định được giá hoặc khối lượng đặt mua, không ký vào Phiếu tham dự đấu giá. Trong đó lỗi tẩy xóa khá phổ biến, do không kiên định nên họ có ý định thay đổi mức giá thường xuyên. Nếu chưa chắc chắn tốt hơn hết đừng vội ghi mức giá vào phiếu. Việc sử dụng bút xóa bị coi là lỗi khó bỏ qua. Nên tránh viết hai màu mực, tránh viết bút đỏ, bút chì. Trường hợp nếu đại lý chứng khoán linh động có thể bỏ qua cho bạn lỗi này.

Một trong những nguyên nhân làm rách phiếu đấu giá khá phổ biến là do nhà đầu tư quá cẩn thận, dán keo dính phía mặt sau phong bì bị lem, dính cả vào phiếu đấu giá, có thể gây rách. Không những thế còn gây khó khăn cho nhân viên khi bóc phiếu.

6. Thiếu dấu treo do đại lý cấp. Thường khi nhà đầu tư điền phiếu sai, đổi lại phiếu rất dễ quên đóng dấu treo, nhất là vào những khi sát giờ nộp phiếu.

7. Tổng khối lượng đặt mua vượt quá số cổ phần đã đăng ký và đặt cọc.

8. Đặt dưới bước giá, chẳng hạn, nếu bước giá là 100 đồng mà bạn đặt giá với số lẻ 50 đồng tức là bị phạm quy.

9. Viết tắt, chẳng hạn như viết 40 thay vì 40.000 đồng hoặc 40,5 thay vì 40.500 đồng.

10. Giá đặt mua ghi bằng số và bằng chữ không thống nhất.

Nên bắt đầu từ đâu trên thị trường chứng khoán?

Nắng nóng gay gắt và những cơn mưa xối xả đầu mùa là lý do hợp lý để nhiều nhà đầu tư tự bào chữa cho việc thưa đến sàn giao dịch vào những ngày này.

Ghi nhận tại các CTCK lớn ở TP. HCM cho thấy, số lượng nhà đầu tư đến mở tài khoản mới trong mấy tuần qua không bằng 1/3 so với thời điểm cuối tháng 3; tỷ lệ tài khoản mới có giao dịch thực trong vòng 1 tháng sau ngày mở tại khoản cũng giảm phân nửa.

Loay hoay tìm vạch xuất phát

8 giờ sáng, nhà đầu tư tên Toàn có mặt tại sàn chứng khoán Agriseco như thói quen từ 6 tháng nay để nhâm nhi ly cà phê và buôn chuyện với bạn "nghiện" chứng khoán. Nói là nghiện vì từ 3 tháng nay, không phiên nào Toàn vắng mặt nhưng lại không mạnh tay đặt một lệnh mua nào mới. "Tôi thấy nhiều nhà đầu tư cũ đã chuyển phân nửa cổ phiếu sang tiền mặt và thật khó để hỏi họ xem tôi nên mua gì vào lúc này", Toàn tâm sự.

Đầu năm 2007, chúng tôi ghi nhận được một phong trào đổ xô đi chơi chứng khoán chưa từng có với cảnh chen lấn đến nghẹt thở tại các sàn giao dịch. Hơn 60.000 tài khoản mới được mở chỉ trong quý I/2007,  gấp 2 lần số tài khoản nhà đầu tư mở để chơi chứng khoán kể từ cuối năm 2005 trở về trước. Không may là kể từ giữa tháng 3/2007 đến nay, TTCK không chiều lòng nhà đầu tư mới với nhiều đợt điều chỉnh giá mạnh và xu hướng chung của thị trường là giảm; thị trường cổ phiếu OTC gần như đóng băng với nhiều nhóm cổ phiếu mất giá 30 - 50%. Ngày trước, các loại cổ phiếu đồng loạt tăng giá thì ai cũng thắng. Khi hoàn cảnh thị trường không thuận như 3 tháng qua, tâm trạng mất phương hướng như một căn bệnh truyền nhiễm trong hàng chục ngàn nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư  mới: không biết nên mua hay chờ đợi, không biết bắt đầu từ đâu?

1 chọi 200

Không hiểu từ bao giờ ngành giáo dục của ta đã phát minh ra một khái niệm là tỷ lệ chọi để làm thước đo  cho thấy sự khó khăn, cạnh tranh và sống còn của một thí sinh tham dự kỳ thi tuyển sinh đại học; thông thường tỷ lệ 1 chọi 50 (trong 50 chọn 1) đã là rất cao. Trong lĩnh vực chứng khoán, giữa các nhà đầu tư và các công ty niêm yết cũng chọi nhau ở một số khía cạnh nhất định.

Lợi ích rõ ràng mà một công ty niêm yết có được là gì? Trong nhiều năm hoạt động của TTCK, DN niêm yết đều nhìn nhận rằng, việc tên tuổi của họ được niêm yết là một lợi thế trong việc bán hàng, thương thảo với đối tác, huy động vốn, tuyển nhân viên… "Vào năm 2004, cứ 10 nhà đầu tư thì 9 người có thể kể vanh vách mã chứng khoán, tên DN và giá giao dịch của tất cả khoảng 20 DN niêm yết lúc bấy giờ. Còn hôm nay, tôi cũng chỉ nhớ được chừng 30 mã chứng khoán trong khi số DN niêm yết tại TP. HCM và Hà Nội đã lên đến gần 200. Nghĩa là công ty niêm yết rất dễ bị thị trường lãng quên", anh Thành, nhà đầu tư lâu năm tại sàn SSI cho biết.

Khi số lượng công ty niêm yết tăng lên nhanh chóng, các nhà đầu tư nghiêm túc cũng chỉ có thể nắm được thông tin tương đối rõ ràng về một số DN mà họ quan tâm. Theo khảo sát của ĐTCK-online qua nhân viên tư vấn của các công ty chứng khoán SSI, DVSC, BVSC… thì số lượng DN mà nhà đầu tư cá nhân lâu năm có thể nắm vững là không quá 10; số chứng khoán mà họ đầu tư cùng một lúc thường không quá 5 mã và số mã chứng khoán mà nhân viên tư vấn khuyên họ nên nắm giữ để đạt được hiệu quả do sự tập trung là không quá 3 mã chứng khoán.

Bội thực thông tin

Vấn đề truyền thông liên quan đến TTCK cũng có những sự thay đổi rất cơ bản trong thời gian qua. Trong 4 năm đầu của TTCK, phóng viên viết về chứng khoán được xem là những người "ăn chay" giỏi nhất, vì họ viết mà hầu như không có hội thảo và tài liệu gì từ các hội thảo; DN không huy động vốn nên một năm chỉ cần đưa vài thông tin kinh doanh hay báo cáo định kỳ; nhà đầu tư không nhiều và phiên giao dịch không sôi động; số công ty niêm yết cũng quanh quẩn ở con số vài chục. Hồi đó, ngoài Báo ĐTCK và Bản tin TTCK của TTGDCK, hầu như không có ấn phẩm nào khác chuyên thông tin hay thường xuyên thông tin về chứng khoán.

Ngày nay, các công ty niêm yết nỗ lực tìm đến báo chí để thông tin của họ đến được với nhà đầu tư: làm sao giữa hàng trăm DN thì DN của họ được số đông nhà đầu tư chọn lựa. Việc mặt bằng giá chứng khoán bây giờ không còn tăng đều hay giảm đều cũng như các công ty niêm yết đua nhau huy động vốn và đầu tư mở rộng đã tạo ra một cuộc săn đuổi ngược: báo chí trở thành đối tượng được chăm sóc. Thông tin chứng khoán đang ở tình trạng thiếu và yếu trở nên quá nhiều để có thể nắm bắt. Đối với các nhà đầu tư mới, việc tìm kiếm cơ hội giữa một rừng thông tin không dễ dàng hơn so với tình cảnh thiếu thốn thông tin như trước đây.

Mục tiêu là thứ khó xác định nhất

Trao đổi với các nhà đầu tư mới, người viết bài này ngạc nhiên nhận ra rằng, "mua thứ gì đó và thắng đậm" là mục tiêu mà số đông nghĩ đến đầu tiên khi tham gia TTCK. Đành rằng tất cả nhà đầu tư đều vì mục tiêu lợi nhuận, nhưng lại có phần đặt nặng suy nghĩ đến "một ngày trúng số độc đắc" hơn là cách thức để kiếm tiền dài dài qua TTCK. Đáng tiếc là không có nhiều nhà đầu tư luôn luôn gặp may, những nhà tư bản giàu nhất chủ yếu do tích lũy từng ít một, qua thời gian mà có. Tuy nhiên, thực tế không thể phủ nhận là một số khá đông trong danh sách 100 người giàu nhất TTCK mà báo chí mấy tháng trước đã bình chọn, có điểm xuất phát từ số tiền nhỏ.

Nếu bạn là một nhà đầu tư mới, có bao giờ bạn tự hỏi rằng, những nhà đầu tư lâu năm, kinh nghiệm và thành đạt giờ này đang làm gì, nghĩ gì và tham gia thị trường theo cách nào? Theo ghi nhận của ĐTCK-online, ba ưu tiên mà các nhà đầu tư lâu năm quan tâm vào giai đoạn mà tính thanh khoản của cổ phiếu, tính trung thực của DN, tính bất thường của cán cân cung cầu… như hiện nay là tập trung, tập trung và tập trung. Nói chung để tiếp tục đầu tư, các nhà đầu tư không thể dàn trải quá nhiều khoản đầu tư mà tập trung vào mục tiêu mà họ mong muốn.

Vậy mục tiêu là gì? Có người đặt mục tiêu đảo liên tục các chứng khoán mà họ nắm giữ để kiếm chênh lệnh 5 - 7% trong mỗi chu kỳ mua bán; có người chọn mục tiêu đầu tư dài hạn vào các cổ phiếu blue-chip và chỉ mua thêm chứ không bao giờ bán; có người đặt mục tiêu phải có các khoản đầu tư vào các công ty đầu ngành… Theo tư vấn của giới chuyên môn, một nhà đầu tư có mục tiêu đầu tư rõ ràng, kế hoạch rõ ràng và biết kỷ luật theo mục tiêu ban đầu thì khả năng chiến thắng là rất lớn.

Hãy bắt đầu với TTCK bằng việc xác định mục tiêu. Việc nghe chừng cũng đơn giản thôi, phải không bạn?

Nghề tư vấn tài chính

Trong thời đại mà đồng tiền không nằm trong két sắt ở nhà riêng mà được người ta đầu tư vào cổ phiếu, trái phiếu, bảo hiểm, bất động sản... như hiện nay, các quyết định có liên quan đến tài chính luôn cần phải sáng suốt và đúng đắn.

Nghề tư vấn tài chính ra đời như là một sự đáp ứng đối với nhu cầu cho nhiều thành phần trong xã hội.

Xuất thân đa dạng

Đã 10 năm qua, Fanny làm công việc hoạch định tài chính cho hơn 7 doanh nghiệp đủ cỡ ở New York. Họ cần các chiến lược tài chính của cô để đảm bảo nguồn vốn luôn được sử dụng ở mức hiệu quả nhất.

Vai trò của người phụ nữ 32 tuổi này đối với những công ty trên còn được thể hiện ở các dự báo và các lời khuyên giúp họ tìm ra những lĩnh vực đầu tư sinh lợi. Tài năng của Fanny là không hề chối cãi vì cô đã được đào tạo bài bản về quản lý và hoạch định tài chính khi còn ngồi ghế giảng đường.

Nghỉ hưu sau 40 năm làm việc trong ngành bảo hiểm, Steve Chow ở Hồng Kông chuyển sang làm chuyên gia tư vấn tài chính. Ông mở một văn phòng nhỏ ở một khu trung tâm giúp những cá nhân có tài sản muốn đầu tư hoặc muốn quản lý sao cho khi về già họ có thể có một nguồn tài chính ổn định.

Với kinh nghiệm làm bảo hiểm của mình, ông Chow dễ dàng đưa ra những giải pháp ngắn hạn hoặc dài hạn để khách hàng có thể đạt được các mục tiêu tài chính trong cuộc sống.

Xuất thân của những người làm tư vấn tài chính khá đa dạng. Có người làm luật sư, biên tập, kế toán, có người làm nhân viên giao dịch bất động sản, chứng khoán. Họ mang những kinh nghiệm trong nghề của mình để giúp chính những khách hàng trong nghề ấy. Chính sự am hiểu trong lĩnh vực đã giúp họ có cái nhìn độc đáo về vấn đề mà những người từ trường lớp ra khó có thể có được.

Kỹ năng chuyên sâu

Lúc còn đi học, Brenda, một nữ chuyên gia tư vấn tài chính ở Los Angeles, luôn được bạn bè ngưỡng mộ bởi khả năng toán học xuất sắc cũng như tư duy phân tích nhạy bén và giải quyết tình huống hợp lý.

Những kỹ năng đó đã giúp Brenda trở thành một nhà tư vấn tài chính có tiếng tăm trong ngành. Các quyết định của Brenda luôn mang đến cho khách hàng sự yên tâm và hiệu quả cao. Ngày nay, Brenda đã có 36 khách hàng là các doanh nghiệp và trên 200 khách hàng cá nhân.

Ngoài các kỹ năng như của Brenda, một chuyên gia tư vấn tài chính còn phải có khả năng giao tiếp tốt, tự tin, chững chạc, làm việc độc lập, nhạy cảm với các thông tin, theo dõi sát sao thị trường chứng khoán, gặp khách hàng hằng ngày và làm việc nhiều giờ trong ngày.

Công việc bận rộn

Mỗi ngày, chuyên viên tư vấn tài chính Datsuke - Nhật Bản, phải làm việc 14 giờ. Anh phải đến tận nơi để liên hệ khách hàng, ghé qua các công ty chứng khoán và các sở giao dịch bất động sản để thu thập thông tin.

Hai chiếc điện thoại di động của anh chàng độc thân 25 tuổi này hầu như lúc nào cũng bận rộn với vô số các cuộc gọi và tin nhắn của khách hàng cũng như của người cộng tác cung cấp thông tin.

Cuối tuần, Datsuke còn bận hơn vì các khách hàng cá nhân có thời gian nên mời anh đến nhà hoặc đến văn phòng gặp anh để được tư vấn. Khủng khiếp nhất là vào những ngày cuối quý hoặc cuối năm, lúc đó khách hàng cần tổng kết kế hoạch cũ và hoạch định kế hoạch mới.

Mark Gordon - Úc, ngoài công việc bận rộn ban ngày, buổi tối người ta thấy ông phải "chạy sô" ở các lớp tư vấn tài chính cho doanh nhân. Hàng tuần ông đều tổ chức các buổi hội thảo và nói chuyện chuyên đề về tài chính. Gordon còn tranh thủ các sự kiện doanh nghiệp hay xã hội để gặp gỡ giới doanh nhân. Thông qua các cuộc tiếp xúc này để lôi kéo thêm lượng khách hàng càng nhiều càng tốt vì trong nghề tư vấn tài chính, có nhiều khách hàng đồng nghĩa với uy tín cao đối với giới khách hàng tiềm năng.

Nghề thu nhập cao

Đa số các chuyên gia tư vấn tài chính làm việc độc lập nên thu nhập của họ được tính theo hình thức hoa hồng, thù lao, hoặc thù lao cộng với hoa hồng. Thu nhập trung bình của một nhà hoạch định tài chính ở Mỹ là 82.000 USD/năm.

Tuy nhiên, con số này thay đổi tuỳ theo tuổi nghề cũng như uy tín của họ trong ngành.

Tư vấn tài chính là một nghề rất cần trong xã hội hiện đại. Để đạt được đẳng cấp một chuyên gia, người ta phải nỗ lực rất nhiều trong chuyên môn cũng như rèn luyện tính kỷ luật trong lối sống. Đáp lại, đây là một nghề được xã hội đánh giá cao về mức sử dụng chất xám và dĩ nhiên, được tưởng thưởng xứng đáng.

Thử thách sự kiên nhẫn

Để giúp độc giả có thêm kênh thông tin trước khi quyết định đầu tư, Vinastock giới thiệu đến độc loạt bài phân tích kỹ thuật được đăng trên ĐTCK-online. Tuần này xin giới thiệu đến độc giả bài phân tích kỹ thuật về xu hướng của cả 2 chỉ số VN-Index và Hastc-Index.

Sàn GDCK TP. HCM:  Xu hướng giảm

Các yếu tố cơ bản

Kết quả chuyến thăm Hoa Kỳ của Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết ít nhiều tác động tới tâm lý thị trường. Tổng giá trị hợp đồng ký kết đạt gần 11 tỷ USD, cao hơn 2 lần so với những dự báo trước chuyến đi. Điều này cho thấy kỳ vọng tích cực vào sự phát triển kinh tế Việt Nam. Dù vậy, điều này thường có ý nghĩa về mặt dài hạn. Thị trường tuần qua cũng đón nhận thông tin tích cực từ kết quả nộp tiền mua cổ phiếu trúng đấu giá Bảo Việt. Những tin đồn ban đầu về khả năng đấu giá lại đã không được xác nhận khi mà phần lớn nhà đầu tư tổ chức nộp tiền đấu giá. Đây là điều mà nhiều nhà đầu tư mong đợi bởi nó tạo ra một niềm tin rằng, thị trường nói chung đang nằm ở đúng vị trí của nó.

Mặc dù vậy, tuần qua đã có một sự lo ngại về tốc độ tăng trưởng lạm phát ngoài mong đợi. Những phân tích lý thuyết thuần túy thường cho rằng, giữa lạm phát và TTCK có quan hệ tỷ lệ thuận vì giá cổ phiếu về cơ bản sẽ phải bù đắp mức lạm phát gia tăng. Quan điểm lý thuyết này cho rằng, TTCK là một rào chắn cho nhà đầu tư trước sức ép lạm phát.

Nhưng trên thực tế, những nghiên cứu thực tiễn lại đưa ra kết luận trái ngược. Quan điểm thứ nhất cho rằng, mối quan hệ trên là đúng (đặc biệt trong dài hạn), nhất là với doanh nghiệp có tỷ trọng nợ trên vốn sở hữu lớn. Quan điểm thứ hai nhận định rằng, mối quan hệ này là tiêu cực. Bởi nhà đầu tư nhìn nhận lạm phát gia tăng sẽ gắn liền với các biện pháp thắt chặt tiền tệ, như là một nhân tố làm giảm mức tăng trưởng kinh tế trong tương lai và do vậy, TTCK sẽ đi xuống. Quan điểm thứ ba nhận thấy mối quan hệ nghịch trong ngắn hạn nhưng về dài hạn đó lại là quan hệ thuận.

Chúng tôi nhận thấy rằng, tốc độ gia tăng lạm phát ngoài mong đợi của nền kinh tế Việt Nam như hiện hiện nay đang được điều chỉnh bằng chính sách tiền tệ thắt chặt. Kịch bản này nếu tiếp tục diễn ra, sẽ phù hợp với quan điểm thực nghiệm thứ ba, nghĩa là thị trường sẽ có những điều chỉnh giảm trong ngắn hạn nhưng sẽ tăng trưởng về mặt dài hạn. Mặc dù vậy, chúng tôi nhấn mạnh rằng, lạm phát giống như là mức "thuế vốn", và các nhà đầu tư sẽ không vui vẻ chào đón những thông tin về tỷ lệ lạm phát gia tăng ngoài mong đợi.

Biểu đồ phân tích kỹ thuật VN-Index

Các yếu tố kỹ thuật

Sau hai phiên sụt giảm mạnh giữa tuần, VN-Index đã có một mức đáy mới thiết lập tại 1.024,04 điểm (ngày 28/6). Mức đỉnh gần nhất (giữ nguyên) được thiết lập tại 1.113,19 điểm (ngày 23/5).

Đường giá có chiều hướng đi xuống, tiếp tục chuyển động phía dưới các đường Moving Average (trung bình động). Thị trường Bearish vẫn đang được duy trì.

Dải Bollinger Bands (Close, 15, Simple) có xu hướng khép lại, báo hiệu sự thay đổi giá của thị trường.

Stochastic Osillator đạt giá trị 3,40 - đây là mức overbought, thấp hơn khoảng bình thường 20 - 80, hàm ý mức cầu trên thị trường đang giảm dần.

+DI đạt giá trị 35, -DI đạt giá trị 45, cả hai đường này đều có xu hướng đi ngang, ADX có dấu hiệu giảm, hàm ý xu hướng này không bền vững.

Đánh giá thị trường

Hai phiên tăng giá mạnh đầu tuần khiến nhà đầu tư "mừng hụt" về một đợt tăng giá mới, VN-Index đã liên tục sụt giảm hai phiên sau đó, cuối tuần đóng cửa ở mức 1.024,68 điểm, giảm 9,01 điểm so với phiên giao dịch cuối tuần trước.

Khối lượng giao dịch (CP và CCQ) giảm 1,35 triệu đơn vị, tương đương 23,8%.

VN-Index vẫn đang di chuyển theo downtrend channel, chúng tôi cho rằng thị trường sẽ tiếp tục dao động theo kênh xu hướng này (giảm) trong những phiên giao dịch tới.

Khuyến nghị

Với tình hình thị trường như hiện nay, chiến lược thích hợp nhất cho các nhà đầu tư nhỏ lẻ có lẽ là chiến lược mà chúng tôi gọi là giao dịch - trading. Các chiến lược thị trường lên (bullish) hay thị trường xuống (bearish) không thích hợp trong thời điểm hiện nay.

Sàn GDCK Hà Nội: Có thể tăng đầu tuần và giảm cuối tuần

Các yếu tố kỹ thuật

Điểm Support được xác định tại mức 266,57 ngày 8/1, điểm Resistance gần nhất tại 332,79 ngày 25/4.

Ngày 29/6, đường Stochastic Oscillator ở mức 0, không có gì thay đổi so với cuối tuần trước, nằm trùng với đường Signal, còn đường S.O đang ở mức overbought. Có thể thị trường trong 1-2 phiên tới sẽ tăng nhẹ.

Giá trị của MACD là -12,39 giảm hơn 3 điểm so với tuần trước và MACD đang có xu hướng đi xuống, nằm dưới đường Signal line với khoảng cách giữa 2 đường đang được mở rộng dần. MACD vẫn báo dấu hiệu Sell Signal, thị trường có dấu hiệu Bearish Market, dấu hiệu cảnh báo nhà dầu tư nên bán ra.

RSI ở tại giá trị 6,27 giảm gần 7 điểm so với tuần trước, nằm trong khoảng oversold, đây là mức thấp nhất từ trước tới giờ mà chúng ta có thể nhìn thấy trên đồ thị. Điều này cho thấy thị trường có mức cầu đang giảm dần.

Đường +DI và -DI đang có xu hướng đi xuống, còn đường ADX vẫn có xu hướng đi lên.

Không có sự đột biến về khối lượng.

Đánh giá thị trường

HASTC-Index đã giảm liên tục trong 9 phiên liên tiếp (gần 5%), xuống gần mức Support được xác định tại mức 266,57 vào ngày 8/1. Tuần qua, thị trường tiếp tục chuỗi ngày giao dịch ảm đạm khi không có dấu hiệu của sự hồi phục. Khối lượng giao dịch tăng 24,4%.

Khi HASTC-Index vẫn nằm phía dưới đường MA 25 ngày thì thị trường vẫn chưa có sự đột biến về giá hay có động lực để đi lên trong dài hạn.

Đường HASTC-Index vẫn nằm dưới 2 đường MA (5 ngày) và MA (15 ngày) cho thấy chưa có sự chuyển biến tích cực. Xu hướng chính của tuần này có thể vẫn là xu hướng giảm giá (khoảng 2%).

Biểu đồ phân tích kỹ thuật HASTC-Index

Khuyến nghị

Những phân tích kỹ thuật và cơ bản cho thấy thị trường có những dấu hiệu giảm vào tuần này. Tuy nhiên, xu thế của thị trường có thể tăng đầu tuần và giảm cuối tuần. Do vậy, khi quyết định mua bán, nhà đầu tư cần cân nhắc thời điểm bán ra.

Mỗi tuần một thuật ngữ

Chỉ số ADX (Average Directional Index)

Chỉ số ADX phản ánh sức mạnh xu hướng trung bình, được tính bằng cách lấy chênh lệch của chỉ số +DI và -DI chia cho tổng của hai chỉ số này. +DI phản ảnh lực đẩy thị trường đi lên, còn -DI phản ảnh lực kéo thị trường đi xuống. ADX, +DI, -DI thường được vẽ cùng nhau để người dùng dễ quan sát. Có những cách dùng cơ bản sau đây:

Khi đường +DI cắt đường -DI theo hướng đi lên, đó là dấu hiệu thị trường đi lên và do vậy thường được nhìn nhận là điểm mua.

Ngược lại, nếu +DI cắt đường -DI theo hướng đi xuống, đó thường là dấu hiệu thị trường xuống và do vậy được nhìn nhận là điểm bán.

Chỉ số ADX được quan sát để xác nhận xem xu hướng hiện tại là mạnh hay yếu (bền vững hay không). Nếu ADX vượt quá 20, có thể hiểu là xu hướng hiện tại đang mạnh dần lên. Nếu ADX chậm dần từ trên 40 và đi xuống thì có thể hiểu là xu hướng hiện tại đang yếu dần.

Lưu ý, ADX không phản ánh xu hướng thị trường đi lên hay đi xuống, mà chỉ phản ánh độ mạnh yếu hay tính bền vững của xu hướng đang được quan sát (bằng các công cụ khác).

Trong bất cứ trường hợp nào, ADX, +DI, -DI cũng không nên được dùng như là những nhân tố duy nhất trong phân tích kỹ thuật.

Xu hướng đầu tư chứng khoán của Cty niêm yết: Nguy cơ bong bóng?

Theo thống kê riêng, trong số 107 Cty đang niêm yết trên TTGDCK HCM thì chỉ có 5 Cty không đầu tư tài chính là CYC, MCP, SAF, VGP và VPK. Còn lại 102 Cty đang niêm yết khác, giá trị của khoản đầu tư tài chính được ghi sổ dao động từ vài chục triệu tới vài tỉ đồng, thậm chỉ cả nghìn tỉ đồng.

Sức hút lợi nhuận

Đối với nhiều Cty, nguồn tiền được sử dụng để đầu tư tài chính ngắn hạn như mua CP hay trái phiếu đang niêm yết là từ nguồn tiền tạm thời nhàn rỗi. Nhờ vậy DN có thể đảm bảo được khả năng sinh lời của nguồn vốn, không bị ứ đọng vốn.

Khá nhiều Cty rất thành công trong hoạt động đầu tư tài chính và nguồn tiền thu được từ hoạt động này đóng góp đáng kể vào lợi nhuận. Những Cty này thậm chí đã phát triển thêm một lĩnh vực kinh doanh mới là đầu tư tài chính.

Chẳng hạn với REE Corp, đầu tư tài chính trở thành một lĩnh vực then chốt cùng với đầu tư bất động sản. Tính đến ngày 31.3.2007, giá trị sổ sách của các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn của REE là 1.312 tỉ đồng, trong đó đầu tư vào CK ngắn hạn là 503 tỉ, dự phòng giảm giá CK 5 tỉ và tiền gửi có kỳ hạn là 814 tỉ.

Giá trị sổ sách của các khoản đầu tư tài chính dài hạn là 408 tỉ đồng. Năm 2006, lợi nhuận từ hoạt động đầu tư tài chính của REE Corp. đạt khoảng 150 tỉ đồng bằng tổng lợi nhuận trước thuế của cả tập đoàn. Trong quý I/2007, lợi nhuận từ hoạt động đầu tư tài chính của REE cũng đạt 125 tỉ đồng.

Theo tổng kết của người viết thì có 3 cách thức mà các Cty hay sử dụng để đầu tư tài chính: Xây dựng một phòng,  ban chuyên trách phụ trách về việc đầu tư tài chính; liên kết với một Cty khác để đầu tư tài chính và thành lập một Cty con, Cty liên kết để chuyên đầu tư tài chính.

Cách thức thứ nhất và thứ hai thích hợp cho các Cty nhỏ và vừa bởi vì nguồn vốn của các Cty này không lớn, thêm vào đó là các Cty này không có được những lợi thế và các chuyên gia tài chính - những người am hiểu lĩnh vực tài chính để có thể hỗ trợ cho hoạt động đầu tư của mình. Còn cách thức thứ ba là cách thức khá phổ biến hiện nay mà các Cty lớn, các tập đoàn đang áp dụng.

Bong bóng đầu tư lẫn nhau?

Hiện nay, có nhiều Cty tăng vốn điều lệ, huy động vốn từ các cổ đông, một phần nguồn vốn thu được để đầu tư mở rộng sản xuất kinh doanh, phần còn lại đem đi đầu tư tài chính. Ngoài ra, cũng có những Cty từng vay vốn NH, chủ yếu là vay ngắn hạn để đi đầu tư tài chính trong khi vốn cho các hoạt động sản xuất kinh doanh của mình đang thiếu trầm trọng.

Việc đầu tư lẫn nhau có thể tạo nên một sợi dây liên kết tác động đến giá CP của mỗi Cty. Chẳng hạn như việc đầu tư lẫn nhau của REE Corp và Sacombank. Cả 2 Cty này đều cùng đầu tư tài chính lẫn nhau trong đó, REE nắm giữ khoảng 11 triệu STB.

Vì vậy, khi giá CP Sacombank bắt đầu tăng mạnh từ hơn 60.000 đồng/CP lên tới 100.000 đồng/CP và tiếp tục tăng tới 160.000 đồng/CP khiến cho giá trị khoản mục đầu tư tài chính vào Sacombank của REE tăng trưởng tương ứng. Điều này cũng góp phần làm tăng giá CP của REE.

Tuy nhiên, cũng có trường hợp DN "mải" đầu tư tài chính mà hoạt động sản xuất kinh doanh chính ít được chú trọng, nguồn vốn sử dụng kém hiệu quả. Mặt khác rủi ro phi hệ thống từ một Cty, một ngành có thể tác động đến các Cty khác đầu tư vào Cty đó hoặc các Cty thuộc các ngành khác đầu tư vào ngành đó. Giá trị CP của các Cty này có thể sụt giảm nhanh chóng do đã đầu tư kém hiệu quả. Rủi ro phi hệ thống có thể trở thành rủi ro hệ thống tác động tới các Cty thuộc các ngành và lĩnh vực khác nhau.

Với tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế trên 8%/năm cùng với sự chuyên nghiệp của các tổ chức đầu tư, các nhà đầu tư và những nguồn hàng mới có chất lượng cao sắp được IPO trong thời gian tới thì vẫn lôi kéo được nhiều Cty tham gia vào công việc mua bán CP.

Tuy nhiên, khi cổ đông chọn lựa đầu tư vào  một Cty nào họ xét Cty đó trên ngành nghề đang hoạt động. Nếu ban lãnh đạo các Cty có dấu hiệu quá chú trọng vào việc mua bán CK, liệu có khiến cho cổ đông của họ băn khoăn, và liệu đây có phải là biểu hiện của tính phong trào?

Nhà đầu tư chứng khoán phớt lờ lạm phát

Trong khi các chuyên gia lo ngại lạm phát sẽ tác động tiêu cực tới thị trường chứng khoán thì giới đầu tư lại chỉ để tâm tới những kế hoạch kinh doanh, dự án sắp thực hiện của các công ty niêm yết.

Theo các chuyên gia chứng khoán, đặc điểm của thị trường chứng khoán VN là nhà đầu tư cá thể và đầu tư theo trào lưu chiếm một lượng rất lớn. Những nhà đầu tư này thường không mấy quan tâm tới các chỉ số vĩ mô như lạm phát, mà chỉ tìm hiểu hoạt động của công ty niêm yết là chính.

Anh Hiền, nhà đầu tư sàn BSC (TP HCM) thừa nhận, trước khi quyết định đầu tư vào cổ phiếu nào, anh chỉ theo dõi diễn biến giá, tình hình làm ăn cùng những dự án đầu tư của doanh nghiệp chứ chưa bao giờ quan tâm đến chuyện nền kinh tế có lạm phát hay không. "Xưa nay tôi cũng chưa thấy bài báo nào phân tích về sự liên quan giữa lạm phát và giá cổ phiếu", anh nói.

Tương tự như vậy, anh Chung, nhà đầu tư sàn SSI cũng cho biết: "Thông thường mỗi khi quyết định đầu tư vào cổ phiếu nào, tôi hay để ý tới quan tâm tới cung - cầu trên thị trường và hoạt động của doanh nghiệp là chính".

Từng trải qua một số khóa học về kinh tế, chị Thanh, nhà đầu tư sàn SBS cũng cho biết, về lý thuyết khi đồng tiền mất giá, sản phẩm doanh nghiệp tạo ra sẽ tăng giá, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của doanh nghiệp. Chỉ số lợi nhuận đó sẽ thể hiện ngay trên giá cổ phiếu. Tuy nhiên, chị chưa bao giờ thấy nhà đầu tư bàn tán về đề tài tỷ lệ lạm phát tăng trên sàn.

Không thể phớt lờ lạm phát

6 tháng đầu năm, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đã lên tới 5,2% - vượt xa dự đoán 4% ban đầu . Theo chỉ tiêu mà Quốc hội đề ra, tốc độ tăng trưởng GDP năm nay phải đạt trong khoảng 8,2-8,5% và lạm phát phải thấp hơn GDP. Điều đó có nghĩa là trong 6 tháng cuối năm, CPI chỉ được phép tăng dưới 3%. Theo các chuyên gia, mục tiêu này rất khó đạt được bởi còn nhiều yếu tố tăng giá tiềm ẩn, do đó nguy cơ lạm phát vượt tầm kiểm soát ngày một rõ nét.

Ông Trần Phương Bình, Tổng giám đốc Ngân hàng thương mại cổ phần Đông Á (Dong A Bank) cho rằng, lạm phát tăng đồng nghĩa với việc ngân hàng phải tăng lãi suất huy động và như vậy lãi suất cho vay cũng tăng theo. Điều này sẽ gây khó khăn cho nhà sản xuất vì họ phải gánh chịu phần lãi suất gia tăng của ngân hàng. Về nguyên lý nó sẽ tác động trực tiếp đến giá cổ phiếu đang niêm yết trên thị trường. Ông Huỳnh Anh Tuấn, Trưởng phòng môi giới Công ty chứng khoán ACBS cũng đồng tình, tỷ lệ lạm phát tăng đồng nghĩa với lợi nhuận của doanh nghiệp giảm xuống.

Ông Bình cho hay, ở các nước khác, chỉ số lạm phát chỉ cần nhích lên khoảng 0,25% là các nhà đầu tư đã bất an, bởi khi đó để kiểm lạm phát Ngân hàng Trung ương sẽ thắt chặt tín dụng bằng cách tăng lãi suất.

Theo ông Quách Mạnh Hào, chuyên gia phân tích chứng khoán của Công ty Chứng khoán Thăng Long, tốc độ gia tăng lạm phát ngoài mong đợi của nền kinh tế VN như hiện nay đang được điều chỉnh bằng chính sách tiền tệ thắt chặt. Kịch bản này nếu tiếp tục diễn ra, thị trường sẽ có những sự điều chỉnh giảm trong ngắn hạn, nhưng sẽ tăng trưởng về mặt dài hạn.

Theo ông Nguyễn Duy Hưng, Tổng giám đốc Công ty chứng khoán Sài Gòn (SSI), giá cả hàng hóa tăng sẽ ảnh hưởng tới đời sống, đặc biệt là túi tiền của người dân. Người dân sẽ phải chi nhiều tiền hơn cho tiêu dùng và vì vậy sẽ ảnh hưởng tới số tiền dự trữ, tiền tiết kiệm của họ. Hệ quả là số tiền đổ vào chứng khoán của các nhà đầu tư cá nhân sẽ giảm đi.

Tuy nhiên theo ông Hưng, thị trường chứng khoán VN hiện không chỉ phụ thuộc vào lạm phát, mà còn có tác động của cung cầu trên thị trường.

Ở thời điểm này, nguồn cung rất dồi dào trong khi cầu lại đang giảm xuống. Thị trường, đặc biệt là OTC, vẫn chưa lấy lại sự sôi động như trước đây. Theo phân tích của ông Hưng, bản chất của chứng khoán là hoạt động theo quy luật cung cầu của thị trường. Nửa năm trước đây, cầu nhiều cung ít, để đáp ứng nhu cầu của nhà đầu tư, các công ty đã lên kế hoạch để phát hành thêm cổ phiếu. Hệ quả là đến nay, rất nhiều công ty lại cùng xin tổ chức các đợt IPO (phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng) lớn và thị trường lại rơi vào cảnh bội thực nguồn cung.

Theo ông Hưng, trong thời gian tới, nếu cơ quan quản lý không quản lý tốt các IPO thì thị trường sẽ tiếp tục rơi vào tình trạng cung vượt cầu và giá cổ phiếu sẽ giảm.

Gỡ lỗi đầu tư

Mặc dù một vài Cty có sự tăng trưởng ấn tượng về doanh thu nhưng chúng ta đừng vội vàng đầu tư, hãy cẩn trọng xem xét đó có phải là cách “chế biến” của người viết báo cáo hay không?

Doanh thu của quý trước “chuyển” sang quý sau hoặc “vay mượn” trước của quý sau cho “đẹp” báo cáo quý trước. Các yếu tố có thể ảnh hưởng tiêu cực tới hoạt động của DN như phụ thuộc vào một vài khách hàng chủ yếu, thị trường xuất khẩu không ổn định về kinh tế, chính trị cũng cần được cân nhắc cẩn trọng để khỏi “đánh bạc” với tiền đầu tư.

Kỳ 2: Lựa chọn cổ phiếu gửi gắm niềm tin - Dấu hiệu tiếp theo

Trong bài viết ở số trước, để phòng tránh thua lỗ trong đầu tư vào cổ phiếu, chúng tôi đã đề cập việc lựa chọn các cổ phiếu có khả năng tăng giá dựa trên tốc độ tăng trưởng của chỉ số EPS và P/E/G. Nếu Cty nào có các đặc điểm sau thì nên lựa chọn đưa vào danh mục cân nhắc đầu tư:

- Cổ phiếu các Cty có sự tăng trưởng về thu nhập (EPS), đặc biệt là các Cty có sự tăng trưởng mạnh liên tục qua 3 hoặc 4 quý gần nhất.

- CP các cty có tăng trưởng về thu nhập trên 25% trong quý gần nhất.

- Các CP có EPS cao nhưng có sự tăng trưởng về thu nhập của cty ấn tượng. Đây là các Cty đang trong giai đoạn phát triển và sẽ cho lợi nhuận đột biến.

- Đừng quá tập trung vào chỉ số P/E như là cách duy nhất so sánh quan hệ của cổ phiếu với thu nhập của nó. Hãy tự mình xây dựng và tham khảo chỉ số P/E/G.

Dấu hiệu thứ 2: Sự tăng trưởng của doanh thu, biên độ lơi nhuận

Chúng ta đều biết doanh thu là thước đo chủ đạo về sức mạnh của một Cty. Sự tăng trưởng của DN được phản ánh trung thực nhất qua sự tăng trưởng của doanh thu có được từ hoạt động cung cấp hàng hóa hay dịch vụ. Để tăng thu nhập (Earning), có hai cách: Hoặc tăng doanh thu hoặc giảm chi phí và lý tưởng nhất là làm hai việc này cùng một lúc. Một Cty được quản trị tốt sẽ kiểm soát được chi phí, tăng trưởng doanh số bán hàng làm động lực cho sự phát triển.

Khi tìm kiếm các cổ phiếu để đưa vào danh mục cân nhắc đầu tư, chúng ta hãy lưu ý tới các cổ phiếu mà sự tăng trưởng thu nhập phần lớn dựa vào sự tăng trưởng doanh thu. Nó gián tiếp cho chúng ta biết rằng nhu cầu của xã hội về sản phẩm, dịch vụ Cty cung ứng đang tăng mạnh. Doanh số bán hàng sẽ tăng lên nếu Cty có sản phẩm mới được ưa chuộng, có thị trường tiêu thụ mới và/hoặc cải tiến các sản phẩm/dịch vụ đang cung ứng. Xét dưới góc độ nhà đầu tư, tăng trưởng doanh thu đồng nghĩa với việc tiền vốn họ bỏ vào DN đang sinh sôi nảy nở, tạo tiền đề cho giá cổ phiếu tăng trưởng.

Xin lưu ý rằng, nhiều người đầu tư dựa trên tin đồn mà theo đó DN có sự gia tăng về số điểm bán hàng, cung ứng dịch vụ nhằm hướng nhà đầu tư suy ra rằng doanh thu của Cty đang tăng trưởng để kích cầu ảo. Sự thật là việc mở rộng đó có thể làm tăng chi phí của DN mà chưa chắc đã tăng doanh thu. Vậy làm thế nào để đánh giá một DN đang hoạt động hiệu quả? Chúng ta hãy xem xét về biên độ lợi nhuận của DN đó.

Biên độ lợi nhuận là tỷ lệ của tiền lãi so với doanh thu bán hàng, cung ứng dịch vụ mà trong đó mỗi đồng thu được từ doanh thu cho bao nhiêu lợi nhuận. Dưới con mắt của nhà đầu tư, họ tìm kiếm các Cty có biên độ lợi nhuận càng cao càng tốt - Cty hoạt động hiệu quả. Kinh nghiệm cho thấy cổ phiếu của những Cty hoạt động hiệu quả được các nhà đầu tư tổ chức ưu tiên lựa chọn và nó sẽ tạo nên một sức bật về giá do nhu cầu thu mua của các nhà đầu tư tổ chức. Theo đó, các nhà đầu tư cá nhân được hưởng lợi theo nếu mua được lúc giá chưa tăng hoặc bắt đầu tăng.

Nếu nhìn vào các báo cáo tài chính hàng quý chúng ta thường thấy biên độ lợi nhuận ở các ngành khác nhau là khác nhau. Chính vì vậy nhà đầu tư thường phải tự tính toán và so sánh hoạt động của các DN cùng ngành nghề để lựa ra các cổ phiếu có biên độ lợi nhuậnå cao nhất. Mức trung bình của tỷ lệ này là 10%. Nếu cổ phiếu của DN nào có biên độ lợi nhuận cao hơn, chúng ta hãy đưa vào danh mục cân nhắc đầu tư vì sự tăng trưởng biên độ lợi nhuận chỉ cho thấy doanh thu của DN khó lòng bị giảm sút, rủi ro đầu tư vào cổ phiếu các Cty này sẽ ít hơn.

Dấu hiệu thứ 3: ROE

ROE: (Return on Equity) - chỉ số đo lường hiệu quả hoạt động của DN trên vốn của nhà đầu tư. Chỉ số ROE cao thể hiện sự tăng trưởng của lợi nhuận và quản trị xuất sắc. Nói một cách khác, tiền của nhà đầu tư đang nẩy nở. Thông thường, các Cty trung bình có tỷ lệ ROE từ 15% tới 20%. Nếu ROE của DN nào nhỏ hơn số này thì phải rất cẩn trọng xem xét trước khi đầu tư. Nếu đã trót đầu tư và giá cổ phiếu của DN này không tăng như mong đợi thì hãy xem xét bán nó đi để bảo toàn vốn. Các Cty làm ăn tốt thường có chỉ số này dao động trong khoảng 20% tới 30%. Trên 40% chỉ xảy ra với các Cty có thế mạnh độc quyền hoặc cung ứng dịch vụ hoặc sử dụng công nghệ hiện đại đã cắt giảm phần lớn chi phí. Tỷ lệ này càng cao, cty càng quản lý hiệu quả vốn của nhà đầu tư. Tuy vậy, chỉ số để làm căn cứ so sánh ở mỗi ngành nghề được xem xét khác nhau ở mỗi nhà đầu tư.

Với các chỉ số cơ bản trên, nhà đầu tư sẽ không cần thiết phải xem hết toàn bộ các bản báo cáo tài chính của tất cả các Cty trên thị trường. Hãy lựa chọn bỏ bớt các DN không có sự tăng trưởng, chỉ cân nhắc bỏ tiền đầu tư vào các DN đã được xem xét cẩn trọng các chỉ số cơ bản nếu nó luôn tăng trưởng trong ba hoặc bốn quý gần nhất.

Học cách “bơi” trong biển thông tin chứng báo chí

Ngày 9/7, Đài truyền hình Tp.HCM bắt đầu đưa ra các thông tin về tài chính, chứng khoán lên sóng theo thỏa thuận hợp tác với Hãng tin Bloomberg và Công ty FPT Media. Từ ngày 14/7, VTV1 sẽ dành “giờ vàng” vào lúc 19 giờ 50 để phát chương trình “Chứng khoán cuối tuần”. Thêm hai thực đơn mới, “bữa tiệc” thông tin dành cho nhà đầu tư được dọn ra thêm thịnh soạn và chưa khi nào nhiều món như thế.

Nỗi lo bội thực

8 năm về trước, Đầu tư Chứng khoán là tờ báo đầu tiên chuyên về chứng khoán xuất hiện trong làng báo. Trước khu ĐTCK ra đời và nhiều năm sau đó, hầu như không một tờ báo hay tạp chí với nội dung tập trung vào chuyên ngành hẹp như chứng khoán có thể sống sót. Rồi giai đoạn bùng nổ của thị trường chứng khoán bắt đầu từ quý II/2006 gây ngạc nhiên và phấn khích không chỉ cho công chúng mà kể giới làm báo. Khắp nơi từ vỉa hè đến văn phòng người ta nói về chuyện chứng khoán và như thế, báo chí không thể đứng bên ngoài. Riêng trên truyền hình nếu tính cả 2 chương trình sắp xuất hiện thì nhà đầu tư có gần 10 thực đơn về thông tin chứng khoán  (Bản tin tài chính trên VTV; Bản tin  chứng khoán trên VTC; Bản tin chứng khoán Đài Hà Nội, Info TV…). Đó là chưa nói nói đến sự bùng nổ về thông tin chứng khoán trên các báo viết, không chỉ báo chuyên ngành mà cả những báo có lượng phát hành lớn trên toàn quốc như Thanh niên, Tuổi trẻ, Người lao động, Lao động… đều đã có trang chứng khoán riêng. Số lượng trang tin điện tử liên quan đến TTCK hiện cũng đã vượt quá con số 100. Người ta bắt đầu phải chọn lọc vì nếu nhai hết, nghiền ngẫm hết lượng thông tin trên các báo thì chắc chắn sẽ bội thực.

Đa đoan như báo chí

Mới tuần rồi, nhiều nhà đầu tư đã phát hoảng khi báo chí trích nội dung báo cáo của HSBC về TTCK Việt Nam với nhận định VN – Index sẽ giảm và chỉ ơ mức 900 điểm vào cuối năm 2007. Đây là báo cáo thứ hai của HSBC trong vòng 2 tháng qua. Báo cáo thứ nhất từng bị dư luận trì trích do HSBC nhầm lẫn số liệu tài chính của nhiều công ty Việt Nam và bình luận trên những số liệu nhầm lẫn đó. Còn nhớ hồi tháng 2/2007, Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) đã gây sốc nặng cho TTCK Việt Nam khi đưa ra báo cáo và kiến nghị đối với bộ Tài Chính  và UBCK dựa trên chỉ số P/E trung bình, nhưng số mà IMF tính toán lại cao gấp 2 lần số liệu thực tế. Hai dẫn chứng trên cho thấy, một tổ chức tài chính tòan cầu như HSBC đôi lúc vẫn có những sai lầm.

“Báo cáo của các tổ chức trung gian chỉ ảnh hưởng nhiều đến nhà đầu tư cá nhân và gần như vô hại với chúng tôi”, ông Bùi Việt, Giám đốc  CTCK Ngân hàng Đông Á nhận xét. Ông Việt cho rằng, thường thì CTCK Việt Nam và các tổ chức đầu tư có đủ thông tin và hiểu biết cặn kẽ về thị trường hơn là các tổ chức trung gian, đó là chưa kể các tổ chức trung gian thường đưa ra báo cáo theo kiểu xếp đẩy việc xuống cho nhân viên, nhân viên cũ đùng cho nhân viên mới. Chuyện IMF và HSBC  trật lất từ khâu số liệu đã minh chứng điều đó.

Chuyện đáng nói là báo chí thường phản ánh thông tin từ nhiều nguồn và thường không bao giờ  rơi rớt ở các nguồn “có tóc” như HSBC và IMF. Lần trước, khi tìm hiểu quá trình thu thập thông tin gián tiếp qua trang web và qua báo chí. Thế là cái sai sót số liệu vốn dĩ đã là chuyện lớn, lại càng thêm ầm ĩ. Kết quả là càng đọc càng say sẩm, không tài nào biết được bao nhiêu chuyện đang xảy ra và đằng sau mỗi câu chuyện là điều gì. Khổ nỗi đã đầu tư chứng khoán thì không thể nhắm mắt hay bịt tai lại.

Đọc báo xin hãy hiểu báo

Thông tin là máu của TTCK và nếu chẳng may lạc lối vào mê hồn trận thông tin của báo chí, bạn đừng nên vội trách. Báo chí tồn tại nhờ thông tin và chỉ vì thông tin mà họ luôn nỗ lực cung cấp càng nhiều thông tin càng tốt. Vấn đề  ở chỗ cách bạn hiểu  và sử dụng thôngt in như thế nào.

Thực tế, mỗi thể loại báo chí và tiêu chí của tờ báo đều có ưu và khuyết điểm  riêng và thông tin trên mỗi sản phẩm  báo chí thường chỉ nêu được một vài khía cạnh của vấn đề. Tuy vậy, từ hàng trăm năm nay, báo chí dù có hạn chế, vẫn là nguồn thông tin được nhà đầu tư sử dụng cho giao dịch và ảnh hưởng của truyền thông, được mệnh danh là quyền lực thứ 4, là điều không thể chối cãi. Vậ chúng ta cần đọc báo như thế nào, dưới đây là một số ý:

Một DN trước đây ít xuất hiện trên báo tự dưng công bố 5 – 7 dự án đầu tư cỡ lớn và đồng loạt sắp làm. Thông điệp trên thường có nghĩa là DN hoặc đang muốn nhắm đến chuyện gọi vốn trước, tính khả thi của dự án sau. tại sao ư? Đối với các DN có tổ chức chặt chẽ và làm có chiến lược rõ ràng thì từng dự án đều được tập trung làm tốt, vì họ biết dự án dù tốt cỡ nào thì vẫn ẩn chứa rủi ro không thành công.

Trên mặt báo, một người có trách nhiệm trong cơ quan nhà nước thường không xác nhận các chủ trương và chính sách sắp ban hành và thường trả lời theo kiểu như có, như không. Do đó, nếu họ nói là “còn phải chờ” nghĩa là “sắp được công bố”, nói là “đang chờ góp ý” thì bảy phần là “đã có chủ ý”, nhưng nếu họ nói “sẵn sàng nhận ý kiến phản hổi”, nghe có vẻ cởi mở, nhưng còn lâu mới  tiếp cận được.

Đọc báo thì dễ, nhưng để hiểu những câu chuyện đằng sau thôngt ind dược đăng tải là cả một kỹ năng cần phải trau dồi. Nguyên tắc của việc này gần giống như sự phản xạ tự nhiên hình thành trong các tình huống khi bạn lái xe từ nhà đến nơi làm việc vậy. Khi tôi còn đi học, thấy tôi dạy rằng, đọc sách mà tin sách thì thà đừng đọc. Nếu bạn than phiền báo chí cũng là một điều không nên.

Đánh giá chỉ số tài chính của Cty niêm yết

Tình hình tài chính, hoạt động sản xuất kinh doanh của DN là yếu tố quan trọng nhất quyết định giá trị của CP. Mặc dù giá giao dịch trên thị trường nhiều lúc không phản ánh đúng giá trị của CP, nhưng việc phân tích các chỉ số tài chính cơ bản cũng giúp NĐT lựa chọn được những CP tốt và an toàn.

Hệ số giá trên thu nhập một CP: P/E. P/E là hệ số dùng đánh giá đo lường mối liên hệ giữa thu nhập hiện tại và giá mỗi CP, hay cho biết NĐT sẵn sàng trả giá cho mỗi CP cao hơn  mức thu nhập hiện tại bao nhiêu lần.

Theo quan điểm "bảo thủ", P/E dưới 10 thì nên mua. Nếu đang nắm giữ CP có mức P/E từ 10 - 12 lần thì không nên bán và có thể mua tiếp. P/E 12 - 18 có thể mua được khi thị trường đang trong giai đoạn ổn định theo hướng tốt. P/E từ 18 trở lên xem xét bán CP. Tuy nhiên, với NĐT theo trường phái "tăng trưởng", P/E có thể được chấp nhận cao hơn nếu tốc độ tăng lợi nhuận (E) cao.

Hệ số giá trên giá trị sổ sách một CP: P/B: (Tài sản của Cty trừ đi các khoản nợ và các khoản phải trả khác. Có ý nghĩa liên qua đến độ an toàn của khoản đầu tư dài hạn, P/B còn cho biết NĐT sẵn sàng trả giá cho một CP cao hơn gấp bao nhiêu lần giá trị sổ sách. Hệ số này càng cao thì rủi ro càng lớn.

Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp chỉ P/B không mấy ý nghĩa đối với những Cty trong lĩnh vực dịch vụ, công nghệ nghiên cứu,.. lĩnh vực chứa đựng nhiều yếu tố vô hình, vì giá trị sổ sách không phản ánh được các yếu tố như phát minh sáng chế, sáng tạo của nhân viên, thương hiệu,... P/B thật sự có ý nghĩa trong lĩnh vực tài chính, sản xuất, xây dựng... Với thị trường đang phát triển, P/B được cho là hợp lý chỉ vào khoảng 2-3 lần, thị trường phát triển nóng không nên đầu tư khi P/B quá 5 lần.

Hệ số giá trên doanh thu: P/SR: Hệ số giá trên doanh thu của mỗi CP cho biết NĐT trả giá cao hơn gấp bao nhiêu lần doanh thu của một CP. Hệ số này đánh giá trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh của Cty, nhược điểm của chỉ số này là chưa tính đến yếu tố chi phí trong kỳ vì doanh thu lớn không đồng nghĩa với lợi nhuận cao.

Hệ số giá trên dòng tiền: P/Cash: P/Cash là chỉ số giá trên dòng tiền rỗi (số tiền còn lại của Cty sau khi thanh toán hết các khoản chi phí). Một số quan điểm khi phân tích đánh giá CP một Cty không chú trọng đến lợi nhuận ở thời hiện tại mà tập trung vào dòng tiền rỗi của Cty đó.

Nếu P/Cash thấp có nghĩa hoạt động kinh doanh của Cty phát hành đang trong trạng thái lành mạnh và còn nhiều tiền để trả lợi tức cổ phần hoặc mua CP. Điều này có nghĩa thu nhập của cổ đông sẽ tăng. Chỉ số P/Cash thấp có thể do Cty dự trữ tiền nhiều nhằm mục đích mở rộng phát triển kinh doanh trong tương lai. Quan điểm bảo thủ cho rằng khi P/Cash thấp thì nên đầu tư.

Hệ số tăng trưởng PE/G: Chỉ số đầu tư  tăng trưởng này dùng để đánh giá giá trị tiềm năng của một CP, cho thấy kỳ vọng của NĐT đã được tính trong CP như thế nào. PE/G cần được đánh giá trong tương quan ngành và toàn bộ nền kinh tế. Nếu hệ số PE/G thấp hơn 1 có thể Cty đang bị đánh giá thấp, PE/G  bằng 1 chứng tỏ giá trị của Cty được phản ánh đầy đủ vào giá trị CP. PE/G lớn hơn 1 thì CP đang bị đánh giá cao.

Hệ số sinh lời của tài sản ROA: Tỉ suất này rất quan trọng khi phân tích lựa chọn CP. Khi đánh giá ROA cần phải so sánh với các Cty trong cùng ngành. Chỉ tiêu này là thước đo cho biết tài sản của Cty được sử dụng như thế nào, đồng thời còn cho biết việc thực hiện chức năng của ban quản lý trong việc sử dụng tài sản để tạo ra thu nhập. Nếu chỉ tiêu này nhỏ cho thấy DN sử dụng vốn không hiệu quả.

Hệ số sinh lời trên vốn chủ sở hữu ROE: Tỉ số này đánh giá mức sinh lời vốn chủ của DN, chỉ tiêu này càng cao thì vốn cổ đông của Cty càng được sử dụng hiệu quả và ngược lại.

Lưu ý khi đánh giá chỉ tiêu này, vốn chủ sở hữu càng lớn thì chỉ tiêu này càng thấp và nên so sánh Cty tương đương về vốn. Mức đầu tư hợp lý đối với DN sản xuất chỉ tiêu này phải đạt từ 20% trở lên, lĩnh vực tài chính từ 15% trở lên.

Tăng vốn điều lệ: Nhận diện rủi ro của nhà đầu tư

Xin phác họa một bẫy điển hình, nhưng chưa được nhận diện đầy đủ, đó là rủi ro của nhà đầu tư gắn với việc mua cổ phiếu của những tổ chức tăng vốn điều lệ hoặc mở rộng sản xuất kinh doanh.

Thứ nhất, nếu không mua thêm những cổ phiếu mới với tỷ lệ tương ứng với đợt phát hành chứng khoán (ở đây là cổ phiếu) mới của công ty, thì các nhà đầu tư sẽ tự động bị giảm tỷ trọng cổ phiếu của mình trong tổng số các cổ phiếu đã phát hành của công ty phát hành cổ phiếu.

Điều này cũng đồng nghĩa với việc nhà đầu tư giảm tương ứng vị thế, tiếng nói và quyền biểu quyết của mình trong công ty.

Thứ hai, việc mua được cổ phiếu trong cơn sốt với giá cao sẽ phải gặp những rủi ro lớn do hạ giá cổ phiếu sau cơn sốt. Điều này trong thời gian gần đây đang chứng tỏ khá phổ biến, vì liên quan đến sự xuất hiện ngày càng nhiều hơn của các chủng loại mặt hàng chứng khoán, cũng như liên quan đến kỹ thuật đánh bóng, làm giá của các công ty phát hành chứng khoán hoặc các nhà đầu tư chuyên nghiệp, có sức và có khả năng lũng đoạn thị trường.

Thứ ba, việc tăng phát hành cổ phiếu, huy động thêm vốn, mở rộng quy mô và lĩnh vực kinh doanh phát hành cổ phiếu không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc tự động mang lại những khoản lợi nhuận lớn, mới như kỳ vọng của cả doanh nghiệp, lẫn nhà đầu tư chứng khoán trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt hơn.

Đặc biệt, rủi ro sẽ càng cao nếu công ty phát hành cổ phiếu không chuẩn bị kỹ những phương án về nhân sự và tổ chức lại sản xuất kinh doanh thích ứng với phần vốn huy động thêm. Và khi đó, doanh nghiệp có khả năng gặp phải những khó khăn lớn về trả lợi tức (nhất là duy trì với mức lợi tức cao như trước khi phát hành bổ sung cổ phiếu), thậm chí duy trì sự tồn tại của công ty.

Điều này cũng có nghĩa là những rủi ro sẽ đến tức thời với những nhà đầu tư chứng khoán nắm trong tay những cổ phiếu của công ty nói trên.

Thật không may cho nhà đầu tư chứng khoán, khi vì một lý do nào đó, chứng khoán mà nhà đầu tư đã mua là của một công ty, tổ chức có tình trạng tài chính thiếu lành mạnh và triển vọng cung cấp các yếu tố đầu vào, cũng như khả năng tiêu thụ sản phẩm đầu ra của công ty, tổ chức đó thiếu đảm bảo hiệu quả vững chắc.

Thậm chí, chỉ cần có sự thay đổi nhân sự cấp cao của ban lãnh đạo của nó thôi, cũng có thể khiến giá cả thị trường chứng khoán này sụt giảm rõ rệt.

Rủi ro càng cao khi nhà đầu tư kinh doanh chứng khoán bằng vốn đi vay, sa vào vòng xoáy chiếc “bẫy nợ nần”, trong khi thị trường thì trầm lắng, còn gánh nặng trả lãi cho vốn vay thì ngày càng chồng chất.

Để góp phần giảm thiểu rủi ro trong các trường hợp kể trên, một mặt, nhà đầu tư cần chuẩn bị sẵn khả năng tài chính và thực hiện mua vào để duy trì tỷ trọng cổ phần trong công ty tương đương như trước khi công ty phát hành thêm cổ phiếu, tăng vốn điều lệ, hoặc thực hiện liên doanh, liên kết.

Tuy nhiên, trước đó nhà đầu tư cần tỉnh táo thu thập và xử lý các thông tin cần thiết nhằm đánh giá chính xác các cơ hội thực sự và tính khả thi trên thực tế của các phương án hoặc đợt phát hành mới tăng vốn điều lệ và liên kết mở rộng kinh doanh của công ty mình định đầu tư.

Trong quá trình đánh giá đó, việc tham khảo ý kiến của các công ty định giá tín nhiệm độc lập, có uy tín, hoặc ý kiến của các cơ quan quản lý nhà nước và chuyên gia có trách nhiệm là rất quan trọng.

Hơn nữa, nhà đầu tư có kinh nghiệm cần tránh việc bị cuốn vào làn sóng háo hức mua vào như là hệ quả của tâm lý bầy đàn hoặc sự thao túng của các nhà đầu cơ lớn, lũng đoạn thị trường, thậm chí của bản thân công ty phát hành cổ phiếu...

Mặt khác, trong phạm vi chức năng của mình, Nhà nước cần tạo điều kiện thuận lợi và nghiêm túc để phát triển các hoạt động thông tin và đánh giá chất lượng chứng khoán, xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp, cũng như tăng cường các hoạt động giám sát, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi sai phạm và lừa đảo trên thị trường chứng khoán.

Định vị tâm lý đầu tư trên TTCK

TTCK Việt Nam mở cửa là cơ hội hiếm trong đời để kiếm lợi nhuận từ những công ty cổ phần mới lên sàn. Theo lời ông này thì chính ông đã kiếm được khoản lợi nhuận hàng chục lần vốn gốc từ TTCK của những nước xã hội chủ nghĩa mới ra đời như TTCK ở Trung Quốc, Nga, Hungary, Tiệp Khắc, Ba Lan…

Cách đây 12 năm, lúc TTCK Việt Nam còn chưa mở cửa, tôi đang giảng dạy môn TTCK tại Học viện Ngân hàng (Phân viện Tp,HCM) thì gặp một nhà tỷ phú người Nhật. Nhà tỷ phú này nghe phong thanh TTCK Việt Nam sắp mở, vội vã bay sang Việt Nam chỉ để hỏi bao giờ TTCK Việt Nam mở cửa và hiện nay đã có cổ phiếu nào mua bán chưa? Trước khi ra về ông ta khuyên tôi nên nói cho học trò mình biết  TTCK Việt Nam mở cửa là cơ hội hiếm trong đời để kiếm lợi nhuận từ những công ty cổ phần mới lên sàn. Theo lời ông này thì chính ông đã kiếm được khoản lợi nhuận hàng chục lần vốn gốc từ TTCK của những nước xã hội chủ nghĩa mới ra đời như TTCK ở Trung Quốc, Nga, Hungary, Tiệp Khắc, Ba Lan…

Từ những câu chuyện trên, chúng ta cùng trở lại với báo cáo của HSBC mới đây với nhận định chỉ số VN – Index sẽ đi xuống 900 điểm vào cuối năm nay,lúc đó chỉ số P/E bằng 18 lần để cho các nhà đầu tư nước ngoài dễ đầu tư. Câu chuyện về P/E đã từng được dư luận nói nhiều hồi sau tết Nguyên đán, sau khi một báo cáo của  IMF đưa ra nhận định, cổ phiếu của Việt Nam có chỉ số P/E cao quá so với các nước trong khu vực. Mỗi người có một góc nhìn nhưng theo quan điểm cá nhân, tôi nhận thấy các nước xung quanh Việt Nam có chỉ số P/E nhỏ là vì TTCK của họ đã hoạt động 30 rồi, như Thái Lan, Ấn Độ, Singapore, Nhật Bản…nếu cứ tính sau 20 năm kể từ hôm nay thì chắc chắn rằng, rất nhiều cổ phiếu tại Việt Nam sẽ có P/E dưới 10 lần. Xin lưu ý là P/E của mỗi nước sẽ khác nhau. Như ở Mỹ,căn cứ theo lãi suất Kho bạc Nhà nước là 5% thì chỉ số P/E chuẩn sẽ là 20 lần. Ở Việt Nam, ví dụ lãi suất Kho bạc Nhà nước là 10% thì chỉ số P/E chuẩn sẽ là 10 lần.

Nếu căn cứ theo P/E để đầu tư hay đầu cơ thì thật là một sai lầm lớn. Chỉ số P/E chỉ cho ta biết sự tương quan giữa giá thị trường với tiền lời của một cổ phiếu trong một năm. Nếu tỷ số này nhỏ có nghĩa là giá mua rẻ so với tiền lời. Thực tế, nếu chỉ căn cứ vào tỷ lệ này để mua và chọn loại cổ phiếu có tỷ lệ thấp thì sẽ chẳn bao giờ kiếm lời được, nhiều khi còn bị lỗ. Trên thế giới một số công ty nước ngoài đã từng dùng chỉ số này để cho nhà đầu tư hoảng sợ bán ra. Nếu tôi nhớ không lầm, trong 10 năm đầu khi Microsoft niêm yết ở NASDAQ, chỉ số của P/E của DN này chưa bao giờ nhỏ hơn 100 lần (trong khi ở Mỹ, P/E chuẩn là 20 lần) Vậy tại sao lại có nhiều nhà đầu tư chiến lược thích mua và nắm giữ cổ phiếu Microsoft? Hơn 20 năm đầu tư và làm tư vấn, tôi chưa thấy một nhà tư vấn giỏi nào lại nhắc nhở P/E cho khách hàng của mình. Lý do: nếu chọn một công ty có tỷ số P/E nhỏ có nghĩa là công ty đã có lời nhiều rồi, đã an toàn thì làm sao giá có thể lên được. Nhà tư vấn giỏi là phải tìm được một công ty lỗ hoặc lời ít và  đang chuyển sang lời nhiều thì lúc đó khách hàng mới kiếm được một số tiền lớn. Những nhà phân tích chuyên nghiệp ít khi sử dụng hệ số P/E để khuyến cáo nhà đầu tư nên mua hay nên bán, mà hở dụng hệ số P/S (P: giá thị trường của cổ phiếu, S: tổng doanh thu 1 năm). Nếu hệ số này càng nhỏ thì công ty này càng có nhiều tiềm năng. Ngược lại, P/E không thể tính được tiềm năng của một công ty đang lỗ vì khi E âm thì phép chia P/E không tồn tại.

Tôi có nhiều người bạn nước ngoài và người Việt Nam làm việc ở TTCK nước ngoài, nhưng những nhận xét của họ về TTCK Việt Nam không thể chính xác. Có những cổ phiếu họ xem là quá đắt, nhnưg thực tế lại là những cổ phiếu lên giá mạnh nhất vì tương quan cung cầu thị trường (cùng<cầu). Để định hướng được tâm lý đầu tư trên TTCK, tôi vẫn thường hỏi những câu hỏi sau cho các học viên:

1.     Anh/chị có tin là TTCK Việt Nam sẽ sụp đổ trong năm nay hay năm tới không?

Nếu câu trả lời là không thì cứ bình tĩnh đầu tư đi.

2.     Anh/chị có thấy bất cứ một nước nào gia nhập WTO trong vòng 5 năm đầu tiên bị suy sụp về kinh tế và TTCK không?

Thực tế, Trung Quốc có TTCK vào cuối thập niên 80, nhưng TTCK chỉ phát triển mạnh sau năm 2001 khi Trung Quốc gia nhập WTO. Chỉ 5 năm sau,tức là vào năm 2006, Trung Quốc trở thành cường quốc kinh tế thứ 4 trên thế giới, đẩy Anh quốc xuống thứ 5.

3.Anh /chịcó tin và GDP Việt Nam sẽ tăng trưởng 8,5% hoặc hơn nữa trong năm nay và những năm sau đó?

Nếu  tin thì không lý do gì mà TTCK không lên.

Theo nhận định của Bộ Kế hoạch và Đầu tư thì năm 2007, Việt Nam muốn đạt tốc độ tăng trưởng GDP 8,5% thì 6 tháng còn lại GDP sẽ phải đạt 9%. Nếu đạt được con số này hoặc cao hơn thì TTCK – “kim chỉ nam” của nền kinh tế sẽ phải lên mạnh trước khi nền kinh tế khởi sắc.

Trong mấy tháng gần đây, nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phiếu nhiều gấp 3- 4 lần lượng bán ra, trong khi nhiều nhà đầu tư Việt Nam hốt hoảng bán ra. Cơ quan quản lý TTCK không nên tuyên bố là TTCK nóng quá, giá cao quá, cẩn trọng việc giảm mạnh. Tất cả nhà đầu tư đều biết chuyện này, họ chấp nhận quy luật thị trường, nhưng đừng để mắc phải bẫy của nhà đầu tư nước ngoài. TTCK Việt Nam chưa thể nói là nóng được, vì với 85 triệu dân, số lượng giao dịch từ 5-12 triệu cổ phiếu/ngày thì phải nói là con số quá thấp. Các công ty chứng khoán, các nhà tư vấn nên giúp  nhà đầu tư nội lấy lại bình tĩnh. Cũng nên đính hướng nhà đầu tư mua cổ phiếu của những công ty hàng đầu và nên giữ từ 6 tháng đến 1 hoặc 2 năm mới thấy kết quả được. Chúng ta hãy cùng chờ đợi và chiêm nghiệm.

Không thể giữ thói quen đầu tư theo đám đông

Trong báo cáo của Merill Lynch về TTCK châu Á vừa qua có một số đánh giá tiêu cực về TTCK Việt Nam. Ông Nguyễn Sơn Phó trưởng ban Phát triển thị trường, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCK) đã dành cho ĐTCK một cuộc phỏng vấn liên quan đến vấn đề này.

Thời gian vừa qua, một số tài chính nước ngoài lớn như HSBC Hồng Kông, Merrill Lynch…đã đưa ra báo cáo đánh giá tiêu cực về TTCK Việt Nam. Ông có nhận định gì về những báo cáo này?

Theo tôi, mỗi tổ chức được phép đưa ra nhận định độc lập, đó là nhận định của riêng họ và  chúng ta không có quyền ngăn cản những thông tin nàu đưa ra ngoài thị trường. Về cơ bản,, những nhận định này chỉ mang tính tham khảo, không phải mang tính chất định hướng hoạt động đầu tư của nhà đầu tư trong nước cũng như nước ngoài. Đó có thể là những nhận định trái chiều và chúng ta không thể chắc chắn về tính đúng đắn của các nghiên cứu . Thực tế  cho thấy, ngay cả báo cáo của IMF hồi tháng vừa qua cũng có sự nhầm lẫn hay như Giám đốc HSBC Việt Nam cho biết, bàn thân ông ta có quan điểm không trùng khớp với nghiên cứu của nhóm chuyên gia Hồng Kông.

Hiện tại, chúng tôi chưa rõ cách thu thập số liệu của Merrill Lych nên chưa thể đưa ra bình luận nhiều về bản báo cáo. Tuy nhiên, Lãnh đạo Ủy ban chứng khoán rất quan tâm tới thông tin này và ễ có những thông tin đưa ra thị trường theo hướng làm cho công chúng hiểu và quen với việc tiếp nhận những thông tin như vậy.

Ngay bản thân nhà đầu tư cũng thấy, trên thị trường có những luồng thông tin rất trái chiều. Trong khi HSBC Hồng Kông nhận định thị trường sẽ giảm thì vừa qua, CTCK Sài Gòn, CTCK Thăng Long đưa ra những nhận định khả quan về thị trường. Các nhà đầu tư nước ngoài (ĐTNN) vẫn tăng mua sau khi có báo cáo của HSBC. Trong 2 – 3 tuần trở lại đây, số tài khoản mới mở của nhà đầu tư Nhật Bản tăng mạnh, trái hẳn với dự báo củaHSBC hay khuyến nghị của Merrill Lynch. Thời gian vừa qua, UBCK cũng đã làm việc với nhiều tổ chức nước ngoài và họ có nhận định hết sức khả quan về hoạt động đầu tư tại Việt Nam.

Trong bản nghiên cứu của Merrill Lynch, một trong những nguyên nhân khiến chỉ số của TTCK Việt Nam kém hấp dẫn là do tình trạng phát hành thêm quá nhiều. Điều đó được ông nhìn nhận thế nào?

Đúng là trong thời gian vừa qua, các công ty của Việt Nam thực hiện phát hành cổ phiếu để tăng vốn quá nhanh và ồ ạt, đặc biệt là các ngân hàng thương mại cổ phần. Hàng loạt ngân hàng tăng vốn, trong đó có những ngân hàng nông thôn quy mô vốn và nhân lực còn hạn chế mà vẫn tăng thêm hàng nghìn tỷ đồng, Khi tăng vốn không đi kèm với năng lực quản trị, nhân sự và phương án kinh doanh tốt thì hiệu quả kinh doanh của họ sẽ kém đi.

Tuy nhiên, đối với các doanh nghiệp niêm yết, việc tăng vốn phải dựa trên nhiều yếu tố, trong đó có những điều kiện cụ thể về phương án phát hành. DO vậy, nếu nói là việc tăng vốn ồ ạt làm giảm hiệu quả kinh doanh thì không hoàn toàn là đúng. Báo cáo sơ lược kết quả kinh doanh quý I, II vừa qua cho thấy tình hình khả quan về hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp.

Merill Lynch có đưa ra thông điệp rút khỏi TTCK Vietj Nam đẻ đầu tư sang Trung Quốc. Việc này sẽ ảnh hưởng như thế nào đến TTCK?

Thực tế, bộ phận nghiên cứu và đầu tư tách rời nhau, nên chưa hẳn hoạt động đầu tư của hpj sẽ giống như những gì chúng ta được biết trong bản nghiên cứu. Trong suốt thời gian kể từ sau bản báo cáo của HSBC, hay sau bản khuyến nghị của Merrill Lynch hồi đầu tháng 7 này, lượng mua vào của nhà đầu tư nước ngoài vẫn tăng mạnh. Rõ ràng là chưa hề có động thái rút ra khỏi thị trường.

Trong điều kiện hiện nay của thị trường Việt Nam, phânt ích rất khó. Các định chế tài chính cố gắng vào Việt Nam với mục tiêu đầu tư dài hạn nhưng khi giá cổ phiếu tăng nhanh như thời gian trước, họ có thể chuyển đầu tư dài hạn thành ngắn hạn bởi mục tiêu lợinhuận đã đạt, hồi đầu tháng 3 năm nay các quỹ bán ra rất nhiều. Tuy nhiên, phần lớn các quỹ mà tôi được biết vẫn có chiến lược đầu tư dài hạn.

Một số ý kiến cho rằng, việc đưa ra ý kiến nghiên cứu đánh giá này có thể là công cụ để nhà ĐTNN làm giá nhằm thu lợi trên thị trường. UBCK có kiểm soát việc này không?

Đây là một trong những câu hỏi mà chúng tôi đặt ra khi diễn biến đầu tư của nhà ĐTNN trên thị trường đi ngược lại với bản khuyến nghị, tuy nhiên để đi đến một kết luận nào đó quả thật rất khó. TTCK Việt Nam có những thời điểm mà dùng các chỉ tiêu phân tích thì không nên mua vào nhưng người ra vẫn cứ mua vào và có lãi.

Một thực trạng dễ thấy là ngay khi các bản khuyến nghị được đưa ra thị trường, người bị ảnh hưởng tâm lý đầu tiên là các nhà đầu tư trong nước. Họ đã bán ra ồ ạt nếu bản khuyến nghị thể hiện xu hướng tiêu cực hoặc ngược lại, điều này dẫn tới những thiệt hại khá nặng nề. Ông có lời khuyên nào dành cho nhà đầu tư?

Chúng ta cũng biết là kiến thức về TTCK của nhà đầu tư trong nước hiện nay còn khá thấp. Rất ít nhà đầu tư có thể tự mình xem xét bản cáo bạch, báo cáo tài chính…rồi tự mình đưa ra phân tích. Do vậy,  thông tin chính giúp các nhà đầu tư có cách nhìn nhận về TTCK chính là qua các đánh giá độc lập như; báo chí,các tổ chức tài chính độc lập…Đã đến lúc nhà đầu tư phải làm quen với biển thông tin này một cách có chọn lọc. Chúng ta không thể cứ giữ thói quen đầu tư theo đám đông, hôm nay họ bình luận tốt thì tranh nhau mua, ngày mai nói không tốt là ồ ạt bán ra.

Về phía UBCK, chúng tôi sẽ tích cực khuyến cáo các trung tâm giao dịch, trung tâm lưu ký, các công ty chứng khoán…để họ đưa ra những bản khuyến nghị, đánh giá khách quan và chuẩn mực nhất, giúp nhà đầu tư có cách nhìn đa chiều và bám sát thực tế do chính những người ở trong cuộc đánh giá. Tuy nhiên, quyết định cuối cùng vẫn thuộc về chính nhà đầu tư.

Bay lên, những quả cầu cổ phiếu!

Nghi lễ niêm yết cổ phiếu của Quĩ Đầu tư hạ tầng Việt Nam (VNI) ở Sở Giao dịch Chứng khoán London được tổ chức nhanh, gọn nhẹ, không có những lẵng hoa chúc mừng rực rỡ, không có tiếng chuông báo hiệu ngày giao dịch đầu tiên.

Thay vào đó là những quả cầu - một biểu tượng nghệ thuật đầy ý nghĩa của Sở Giao dịch Chứng khoán London - thường được sử dụng vào những thời khắc quan trọng nhất của một công ty khi cổ phiếu của họ gia nhập sàn.

Buổi sáng 5/7, thời tiết ở London thật dễ chịu. Gió thổi mát lạnh trong những tia nắng ban mai dịu dàng. Tòa nhà của Sở Giao dịch chứng khoán London nằm lặng lẽ ở số 10 quảng trường Paternoster trong khu tài chính của thành phố, phía tường ngoài ghi dòng chữ nhỏ khiêm tốn London Stock Exchange (LSE).

Không thể phân biệt tòa nhà của LSE với các tòa nhà văn phòng khác vì mọi thứ dường như diễn ra trong yên bình, không thấy đám đông ồn ào xung quanh các bảng điện, thiếu hẳn những tiếng thở dài, những ánh mắt thất thần, những nụ cười vang rạng rỡ... Cái sàn giao dịch hiện hữu tấp nập đầy sức sống đã không còn khi LSE bắt đầu triển khai giao dịch điện tử.

Khi chúng tôi ngỏ ý muốn xem giá của VNI trong ngày đầu tiên giao dịch, ông Jon Edwards - trưởng bộ phận phát triển kinh doanh quốc tế của Sở Giao dịch chứng khoán London - đã hướng dẫn mọi người đến một dãy hành lang buồn tênh có để sẵn một vài chiếc máy tính.

Ông gõ chữ VNI, màn hình hiện lên khối lượng giao dịch cổ phiếu và các mức giá mua bán của quĩ hạ tầng Việt Nam. Sở Giao dịch Chứng khoán London trong mắt người tham quan chỉ gói gọn như thế.

Cuộc hành trình không điểm dừng

Đúng 8 giờ, Don Lam - tổng giám đốc VinaCapital Group, đơn vị quản lý quĩ VNI - và William Lean - giám đốc điều hành VNI - nhấn nút thả những quả cầu màu xanh ngọc mang thông điệp ngày giao dịch đầu tiên của VNI chính thức bắt đầu.

Đây không phải là những quả cầu bình thường. Một chuyên gia của LSE cho biết đó là một công trình kiến trúc động gồm một hệ thống 162 dây cáp dài 32m vươn cao tám tầng lầu, chạm đến trần nhà lợp bằng kính sáng bóng.

Mỗi dây cáp mang chín quả cầu di chuyển tự do lên xuống, là biểu tượng sinh động của các lực co kéo trên thị trường chứng khoán. Trong khối hình nghệ thuật ấy, có những quả bóng bay cao, bay rất nhanh, thể hiện giá những loại cổ phiếu leo thang không ngừng.

Nhưng cũng có những quả bóng bay lên, rồi dường như mệt mỏi ngưng lại lưng chừng, giống như những cổ phiếu trên đà tăng trưởng sau đó không đủ sức tiếp tục cuộc hành trình. Và cuối cùng, có những quả bóng lười biếng nằm dưới sàn, không thể bay lên, là hình ảnh của những cổ phiếu từ khi đi vào niêm yết đã không có đủ nội lực để tạo những cú đột phá.

Thay cho những bài phát biểu dài dòng, ông Jon Edwards - Trưởng bộ phận Phát triển kinh doanh quốc tế của LSE - chỉ nói ngắn gọn: “Chúc cho cổ phiếu của VNI sẽ bay cao như những quả bóng trên kia nhờ vào những thành tích kinh doanh vượt trội của quĩ”.

Ngoài ông Edwards, buổi lễ còn có sự chứng kiến của ông Philip Secrett - chuyên gia của Công ty dịch vụ tài chính Grant Thornton, cố vấn niêm yết cho VNI - và ông Hiroshi Funaki - giám đốc bộ phận nghiên cứu của Công ty LCF Edmond de Rothschild Securities, nhà môi giới của VNI.

Đây là hai công ty đã đi cùng VinaCapital trong suốt quá trình tổ chức gặp gỡ giới đầu tư quốc tế để gây quĩ và làm bản cáo bạch thuyết phục nhà đầu tư bỏ vốn vào. Ngoài ra, một loạt tổ chức khác đứng sau đã hỗ trợ quá trình này, từ nhà kiểm toán KPMG, nhà tư vấn thuế Pricewaterhouse Coopers, các hãng luật Lawrence Graham LLP, Frasers và Hunton & Williams, nhà phân tích thị trường Mekong Research...

Quá trình gây quĩ cho VNI của VinaCapital diễn ra khá suôn sẻ. Don Lam và William Lean đã cùng nhau đến những trung tâm tài chính lớn nhất thế giới như New York, London, Hồng Kông, Singapore... để trực tiếp nói chuyện với giới đầu tư.

“Vũ khí” quan trọng nhất của họ chính là những con số tăng trưởng ngoạn mục của các quĩ đầu tư do VinaCapital quản lý kể từ khi công ty này hoạt động vào cuối năm 2003. Ở quĩ Vietnam Opportunity Fund (VOF), nếu nhà đầu tư bỏ vào 1 triệu USD vào tháng 1-2004 thì nay đã tăng lên 3,5 triệu USD, còn nếu bỏ 1 triệu USD vào quĩ bất động sản VinaLand (VNL) vào tháng 3-2006 thì nay đã tăng lên 1,5 triệu USD.

Bên cạnh đó, họ cũng được thuyết phục bằng một báo cáo nghiên cứu thật chi tiết và cặn kẽ về tình trạng cơ sở hạ tầng của Việt Nam cũng như những cơ hội đầu tư hiển hiện. Kết quả, các nhà đầu tư đã cam kết góp gần 800 triệu USD, tuy nhiên phía VinaCapital chỉ nhận 402 triệu USD với lý do chỉ huy động đủ cho việc giải ngân trong vòng 12-18 tháng.

“Chúng tôi lo ngại rằng nếu tham lam ôm quá nhiều thì sẽ để tiền của nhà đầu tư “chết” trong ngân hàng, mà điều đó chính bản thân nhà đầu tư cũng không mong muốn”, ông Don Lam giải thích.

Kiếm tiền tại Việt Nam quá dễ?

Khi chào bán cổ phiếu ra công chúng hoặc niêm yết trên thị trường chứng khoán, bản cáo bạch của đa số các công ty Việt Nam chỉ gói gọn trong vài chục trang giấy A4, trong đó chủ yếu nêu các nhân tố rủi ro liên quan đến kinh doanh và thị trường, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh hai năm gần nhất, kế hoạch lợi nhuận và cổ tức những năm sắp tới, danh sách lãnh đạo công ty...

Trong khi đó, bản cáo bạch của các công ty niêm yết tại LSE, chẳng hạn như bản cáo bạch của VNI được đóng lại như một tập sách, dày hơn 100 trang chi chít chữ và số liệu. Trong đó, chiếm 1/3 số trang là phần phân tích về tổng quan tình hình cơ sở hạ tầng của Việt Nam do Mekong Research thực hiện.

Về thị trường điện, bản cáo bạch nêu chi tiết tất cả tên các nhà máy điện, công suất, người sở hữu, tổng nguồn cung quốc gia, tổng nhu cầu, hình thức đầu tư cho phép đối với giới đầu tư nước ngoài...

Đối với hệ thống cảng, viễn thông, cấp nước, giao thông như đường bộ, hàng không, đường sắt... cũng được cung cấp những thông tin tương tự, đặc biệt có lồng vào qui hoạch của Chính phủ đối với những ngành này. Như vậy, nhà đầu tư hoàn toàn có thể dựa trên những thông tin này để phân tích những cơ hội và rủi ro nhằm đưa ra quyết định có nên bỏ vốn vào đầu tư hệ thống hạ tầng của Việt Nam hay không.

Gần 65,5% trong tổng số nguồn vốn huy động 402 triệu USD được đóng góp từ sáu tổ chức tài chính mà tên tuổi của họ đã trở nên quen thuộc với giới đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam như Dali Capital Plc., Morgan Stanley & Co. International Plc., HSBC Bank, Merrill Lynch Bank (Suisse) SA...

Hơn ai hết, họ hiểu rõ những cơ hội và rủi ro khi đầu tư vào cơ sở hạ tầng của Việt Nam, một lĩnh vực còn khá hạn chế đối với nhà đầu tư nước ngoài. Chẳng hạn như đối với hình thức hợp đồng hợp tác kinh doanh, nơi họ chỉ được phép bỏ vốn và công nghệ nhưng phải “từ bỏ” quyền quản lý để giao lại cho các đối tác Việt Nam.

Thế nhưng những điều này không ngăn lại dòng vốn của họ, bởi bản cáo bạch của VNI cũng nêu rõ Việt Nam đã gia nhập WTO, những rào cản gia nhập thị trường sẽ dần nới lỏng và tiến tới xóa bỏ hoàn toàn.

Hỏi ông Hiroshi Funaki rằng có phải nhà đầu tư nước ngoài đang đổ vốn vào Việt Nam chỉ vì nơi này tỏ ra là nơi dễ kiếm lời nhất do các qui định về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước còn nhiều lỗ hổng, ông này lắc đầu, nói: “Không hẳn thế! Vấn đề là các nhà đầu tư nhìn thấy cơ hội phát triển dài hạn ở Việt Nam. GDP đang tăng trưởng khá bền vững, thu nhập người dân tăng cao, chất lượng cuộc sống đang được cải thiện, nhu cầu hạ tầng cho phát triển kinh tế chưa được đáp ứng đủ... Đây mới là những yếu tố căn bản để họ yên lòng đưa vốn vào Việt Nam.”

Điệu nhảy của thị giá

Theo Warren Buffett, nhà đầu tư hàng đầu trên thế giới, thì thị giá là số tiền chúng ta bỏ ra để sở hữu cổ phiếu.

Còn giá trị (còn gọi là giá trị nội tại) là những gì chúng ta nhận được từ cổ phiếu đó.

Trên đồ thị, đường xanh biểu diễn thị giá của cổ phiếu. Đây chính là đường tập hợp của những giá đóng cửa đã điều chỉnh của cổ phiếu ABC. Giá đóng cửa này sẽ được điều chỉnh mỗi khi công ty ABC chia cổ tức, thưởng cổ phiếu hay bán cổ phiếu giá đặc biệt cho nhà đầu tư.

Còn đường đen là đường thể hiện giá trị nội tại của cổ phiếu ABC. Đây chính là giá trị hiện tại của toàn bộ dòng tiền mà chúng ta nhận được từ cổ phiếu đó.

Có thể thấy rằng đường đen khá ổn định, ít lên và xuống nhiều. Trong khi đó đường xanh biến động khá nhiều, và hai đường này khá tách biệt nhau.

Lý thuyết về tính hiệu quả của thị trường (Efficient market hypothesis)

Lý thuyết “thị trường hiệu quả dạng mạnh” (strong-form) cho rằng tất cả mọi thông tin - đại chúng và riêng biệt - về giá trị cổ phiếu sẽ thể hiện qua thị giá. Nghĩa là hai đường xanh và đen này sẽ luôn trùng nhau.

Những nhà đầu tư theo phái giá trị, tiêu biểu như Benjamin Graham và Warren Buffett không bao giờ đồng ý với lý thuyết “thị trường hiệu quả dạng mạnh”. Vì nếu đúng như thế thì nguyên tắc đầu tư giá trị: mua cổ phiếu khi thị giá của nó thấp hơn giá trị nội tại (under priced) sẽ không đem lại một lợi nhuận nào cả.

Thực tế cho thấy đến thời điểm này chưa có thị trường nào trên thế giới đạt được hiệu quả dạng mạnh.

Lý thuyết “thị trường hiệu quả dạng mạnh trung bình” (semi-strong) cho rằng mọi thông tin đại chúng về giá trị cổ phiếu sẽ thể hiện qua thị giá. Do vẫn còn những thông tin riêng biệt không thể hiện vào thị giá, hai đường xanh và đen có dạng giống nhau và rất gần nhau nhưng không hoàn toàn trùng nhau.

Theo IBSE, McKinsey, đồ thị hai đường giá trị và thị giá trong thời gian từ 1962-2002 của một công ty đại điện cho các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Mỹ có dạng gần trùng nhau. Chúng chỉ tách ra xa khi có những sự cố lớn.

Ví dụ vào những năm 1998-2001, khi xảy hiện tượng dot.com, đường đen giá trị hơi đi xuống, trong khi đó đường xanh lại vượt hẳn lên. Thị trường chứng khoán Mỹ, châu Âu là những thị trường hiệu quả dạng mạnh trung bình.

Lý thuyết “thị trường hiệu quả dạng yếu” (weak-form) cho rằng thị giá chỉ thể hiện những thông tin cơ bản của quá khứ và hiện tại, nhưng không thể hiện được những thông tin dự đoán trong tương lai. Kết quả là hai đường này, giống như đồ thị vẽ bên trên, mặc dù có khi biến động giống nhau, nhưng hầu như là tách biệt nhau.

Với kinh nghiệm đối với những thị trường mới phát triển khác, chúng ta có thể tạm chấp nhận thị trường chứng khoán Việt Nam đang ở dạng hiệu quả yếu.

Những yếu tố làm nên điệu nhảy của thị giá

Vế cơ bản thị giá thể hiện giá trị của cổ phiếu. Do đó những gì làm thay đổi giá trị nội tại của cổ phiếu, như tình hình kinh tế vĩ mô, tình hình ngành, tình hình kinh doanh, sức khỏe tài chính của công ty, năng lực của ban lãnh đạo, tiềm năng phát triển công ty... cũng sẽ làm thay đổi thị giá.

Tuy vậy, còn có một yếu tố khác quan trọng hơn ảnh hưởng mạnh mẽ đến thị giá, đó là kỳ vọng khác nhau của từng người tham gia thị trường và hiệu ứng của tâm lý đám đông.

Cùng một thông tin trên thị trường nhưng có khi người này tiếp nhận được, người khác không tiếp nhận được, và sự cảm nhận, diễn dịch của họ về thông tin cũng khác nhau. Nếu sự diễn dịch của họ là lạc quan thì họ sẽ gia nhập lực lượng lạc quan và nếu ngược lại họ sẽ gia nhập vào lực lượng bi quan.

Khi số tiền giao dịch - thể hiện kỳ vọng - của hai lực lượng bằng nhau thì giá sẽ giằng co, nhưng khi số tiền giao dịch của hai lực lượng này khác nhau thì sẽ làm cho giá lên hoặc xuống.

Khi có một bên thắng thế một cách rõ ràng trong thời gian dài, một đám đông đa số đã được thành lập.

Đám đông này - khác hẳn với đám đông được tổ chức - chỉ biết nhau qua những thông tin truyền miệng, qua phương tiện thông tin đại chúng, qua những lệnh đặt mua bán trên bảng điện tử... Đám đông này tạo ra những hành động chung và hầu hết những cá nhân sẽ có xu hướng hành động theo hành động chung này. Đó chính là hiệu ứng tâm lý đám đông.

Khi đó xu hướng giá diễn ra một chiều và rất mạnh mẽ, không gì ngăn cản nổi cho đến khi đám đông đổi suy nghĩ từ lạc quan, tham lam qua bi quan, sợ hãi (hoặc ngược lại), lúc đó thị giá sẽ xoay chiều.

Có thể dự đoán điệu nhảy của thị giá?

Lý thuyết “thị trường biến động ngẫu nhiên” (Random Walk) cho rằng diễn biến của giá trong tương lai là hoàn toàn ngẫu nhiên và không phụ thuộc, quan hệ với bất cứ yếu tố nào. Như vậy theo lý thuyết này sẽ không có cơ sở cho chúng ta dự đoán điệu nhảy sắp tới của thị giá.

Thế nhưng những chuyên gia theo hai trường phái khác nhau chứng minh rằng họ có thể dự đoán được xu hướng giá với số lần đúng “nhỉnh” hơn số lần sai.

Trường phái thứ nhất là trường phái phân tích kỹ thuật. Trường phái này tuân theo ba nguyên tắc cơ bản: giá thể hiện tất cả mọi thông tin - nghĩa là đường đen không tồn tại, còn nếu tồn tại thì nó phải trùng với đường xanh; giá có khuynh hướng tiếp tục xu hướng lên hay xuống của nó - giống một người đang chuyển động qua trái thì có khuynh hướng đi tiếp hướng đó hơn là quay lại và đi sang phải; và những gì xảy ra trong quá khứ sẽ lập lại trong tương lai - vì chúng thể hiện một số tâm lý nhất định của con người và đám đông.

Dựa vào đó, trường phái này tạo ra nhiều công cụ trợ giúp như đồ thị, đường xu hướng, mẫu hình, các đường chỉ báo... giúp các nhà phân tích dự đoán xu hướng giá trong tương lai.

Trường phái thứ hai tìm kiếm và dự đoán những thông tin tạo ra sự mất cân bằng về tương quan giữa hai lực lượng lạc quan và bi quan. Những thông tin này có thể là thông tin về cơ bản của công ty - kiểu như hệ thống CANSLIM của William J. O’Neil, hoặc có thể là những thông tin/tin đồn hết sức “vĩ mô”, chẳng hạn Việt Nam vào WTO hay Chỉ thị 03.

Những người kinh doanh thành công tạo ra lợi nhuận nhờ phân tích theo hai trường phái này, tuy vậy họ luôn xác định không phải lúc nào họ cũng đoán đúng điệu nhảy của thị giá và vì thế họ luôn chuẩn bị cắt lỗ và rút ra khi dự đoán sai.

Cảnh giác với các kiểu làm giá

Theo nhiều chuyên gia chứng khoán, tổng cộng chỉ có 3 trường hợp bị xử phạt do vi phạm các quy định về giao dịch sau 7 năm thị trường chứng khoán (TTCK) hoạt động là quá ít trong khi các biểu hiện “làm giá” trên thị trường thì không ít.

Tung tin, đặt giá “trần”...

Theo tổng giám đốc một CTCK tại TP.HCM, cách làm giá thường thấy hiện nay trên thị trường là nhà đầu tư (NĐT) tung tin tốt về một loại cổ phiếu (CP) trên sàn và sau đó đặt mua CP này với giá “trần” 2 – 3 phiên liên tục khiến các NĐT khác “đu” theo mua vào. Ở một thời điểm nào đó, khi giá CP đó đang tiếp tục tăng, NĐT này đột ngột bán ra với số lượng lớn hơn rất nhiều so với lượng CP “mồi” đã mua vào. Những NĐT nhỏ, không hiểu biết, không giữ vững kế hoạch đầu tư... đầu tư theo phong trào thường là nạn nhân của kiểu làm giá này.

Theo quy định, một NĐT chỉ được mở một tài khoản (TK) nhưng NĐT này lại được phép nhận ủy quyền TK của NĐT khác. Chính vì vậy, một NĐT có thể quản lý đến cả chục TK và họ có thể vừa đặt lệnh mua vừa đặt lệnh bán một loại CP trong một phiên giao dịch với cách “làm giá” này. “Trước đây, các NĐT có thể làm giá trong 1 phiên nhưng hiện nay họ chấp nhận bỏ tiền mua CP trong nhiều phiên liên tục để làm giá nhằm tránh bị phát hiện”, Tiến sĩ Nguyễn Văn Thuận – Trưởng khoa Kế toán – Tài chính – Ngân hàng Đại học Mở TP.HCM cho biết.

Tổng giám đốc một CTCK cho biết một trong những hành vi thao túng giá thường thấy là một số thành viên trong hội đồng quản trị, ban giám đốc, người phụ trách tài chính, kế toán... của công ty nắm trước các thông tin quan trọng chưa công bố chính thức như kết quả kinh doanh, tỷ lệ chia cổ tức, dự án... để thực hiện giao dịch mua hay bán CP. Đây là những giao dịch nội gián khiến giá CP tăng hoặc giảm bất thường. Diễn biến của thị trường trong thời gian qua, nhất là trên thị trường OTC cho thấy biểu hiện thao túng giá kiểu này rất phổ biến nhưng đến nay vẫn chưa có một vụ xử phạt nào bởi việc xác minh, tìm chứng cứ rất khó khăn.  Mức xử phạt còn thấp

Hiện Ủy ban chứng khoán nhà nước (UBCKNN) đã thành lập bộ phận giám sát chuyên theo dõi các giao dịch, đặc biệt những giao dịch thông qua ủy quyền. Theo tiến sĩ Nguyễn Văn Thuận, khi phát hiện các giao dịch làm giá, thao túng giá, UBCKNN cần công bố rộng rãi để các NĐT biết rằng cơ quan chức năng có thể phát hiện và xử lý những giao dịch như vậy. Theo nhiều CTCK, vấn đề là mức xử phạt đối với các hành vi thao túng, làm giá còn thấp. Tổng giám đốc một CTCK cho biết những người làm giá thường phải là “đại gia”, có thể có đến vài trăm tỉ đồng trong tài khoản. Mức phạt vài chục triệu đồng đối với mỗi vi phạm không có tác dụng răn đe, nhất là khi việc “làm giá” có thể giúp NĐT thu lợi có thể cả vài tỉ đồng.

Việc Trung tâm giao dịch chứng khoán TP.HCM áp dụng phương thức khớp lệnh liên tục vào ngày 30.7, theo tiến sĩ Nguyễn Văn Thuận, chỉ phần nào hạn chế được các hành động làm giá. Trên sàn Hà Nội, nơi giao dịch khớp lệnh liên tục, có biểu hiện một số CP bị làm giá, dễ nhận thấy là khi mở cửa thị trường, giá CP này được đẩy lên cao nhưng giá giao dịch thật sự trong phiên hôm đó thì thấp hơn. Tiến sĩ Nguyễn Văn Thuận cảnh báo, các NĐT tham gia vào các phiên giao dịch khớp lệnh liên tục cần theo dõi thị trường từng phút, từng giây để đặt một mức giá mua/bán hợp lý, căn cứ vào giá đóng cửa phiên 1. Nhiều chuyên gia chứng khoán khác lưu ý các NĐT cần tập thói quen theo dõi diễn biến bảng giao dịch, phân tích... để tự bảo vệ mình.

Theo các chuyên gia trong dự án Mutrap (dự án hỗ trợ kỹ thuật cho Việt Nam trong việc nâng cao năng lực khi hội nhập WTO do Ủy ban Châu Âu tài trợ), ở nhiều nước, các hành vi nội gián, thao túng thị trường, tung thông tin giả bị phạt gấp 3 – 5 lần số tiền lời mà NĐT đó thu được, mức xử lý cao nhất là khởi tố hình sự

Bản lĩnh nhà đầu tư

Đến các sàn chứng khoán Agriseco, Đại Việt, SSI, HSC…có thể dễ dàng nhận thấy tỉnh cảnh của nhà trên sàn lúc này lúc này không giống như một năm về trước. Nhiều người đã bỏ sàn chứng khoán để đầu tư sang lĩnh vực khác như địa ốc, tiền tệ. Và tôi thấy tiếc cho sự hấp tấp, vội vàng này.

Theo kinh nghiệm của nhiều nhà đầu tư nước ngoài nhưng phải mua đúng cổ phiếu có tiềm năng tăng trưởng mạnh. TTCK đi xuống là lúc các cổ phiếu Blue – chip được bán với giá rẻ nhất và TTCK đi lên lại là lúc giá các cổ phiếu này sẽ dẫn đầu. Hiện nay,  đa số nhà đầu tư cá nhân Việt Nam giao dịch chứng khoán theo cảm tính mà không có một chiến thuật, chiến lược nào. Khi mua thì nhằm lúc giá cao, khi bán lại nhằm lúc giá thấp, nên khả năng thua lỗ là rất lớn. Cách mua và bán không tính toán như vậy cũng tạo ra các rủi ro không đáng có. Vì vậy, trong bài viết này, tôi muốn nhấn mạnh một điều, đừng để lỡ dịp mua vào các cổ phiếu Blue – chip với mức giá hiện nay. Nếu bạn thử tính  với một số tiền gửi vào ngân hàng từ bây giờ đến cuối năm (hơn 5 tháng), nhiều lắm bạn chỉ nhận được lãi suất 5%, trong khi đó, nếu dùng tiền hiện có mua một loại cổ phiếu Blue – chip thì đến cuối năm bạn bán đi, lợi nhuận nhiều khả năng sẽ vượt xa lãi suất ngân hàng. Phương Tây có câu thành ngữ “Buy bad news, sell good news” (mua khi có tin xấu, bán khi có tin tốt) hoặc “Buy Lallen – Angel” (mua cổ phiếu thiên thần gẫy cánh) là cách hay nhất  mà nhà đầu tư không thể lỗ được. Cách đây 1 năm (koảng tháng 8/2006), khi công ty Gemadept có tin đồn về việc phân phối lợi nhuận không rõ ràng và lãnh đạo Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (Vinalines) là cổ đông chính của Gemadept chuyển dự án về công ty để hưởng lợi, giá cổ phiếu này đã rớt  xuống còn 62.000ddoongf/CP. Quan điểm của tôi khí đó là nên mua vì đây là cơ hội tốt để được mua cổ phiếu GMD giá rẻ. Quả thực 5 tháng sau, giá cổ phiếu GMD đã vượt nức 200.000 đồng/CP.

Theo nhà đầu tư huyền thoại Warren Buffet (Mỹ), nên đầu tư vào một công ty tốt trong một thời gian đủ lâu cho công ty phát triển, nếu có thể, hãy đừng để ý tới giá cổ phiếu mỗi ngày. TTCK Việt Nam đang mở ra cơ hội cho các nhà đầu tư trong nước với giá trị giao dịch tăng trưởng mạnh. Đầu tư vào TTCK là bạn phải biết nhìn trước người khác, mua và bán trước khi TTCK đi lên hoặc đi xuống. Đầu tư chứng khoán là đầu tư cho tương lai và nếu chọn được công ty có mức tăng trưởng về doanh thu và lợi nhuận vượt 40%/năm thì đó là chỉ tiêu vàng của các nhà đầu tư trên thế giới. Với những công ty như thế thì bạn phải chịu một áp lực rất lớn về tâm lý.

Khoản chứng khoán đầu tư bằng tiền vay có thể phải đóng thêm tiền hay phải bán cổ phiếu ra để trả nợ khi thị trường đi xuống. Đây là một điều bất ngờ và dễ thua lỗ nhất khi bán ra ở giá thấp.

Bị ảnh hưởng bởi những nhà đầu cơ bán ra khi giá lên một vào phiên.

Từ những ảnh hưởng trên, theo tôi, muốn thành công, bạn phải chọn đúng cổ phiếu, bao gồm các tiêu chí sau:

Ngành nghề của công ty bạn định mua cổ phiếu đang tăng trưởng với tỷ lệ cao;

HĐQT của công ty phải có những người giỏi và đủ tâm nhìn chiến lược. Nên mua những công ty có tỷ lệ HĐQT nắm giữ cổ phiếu càng nhiều càng tốt;

Thời điểm mua là thời điểm thị trường xuống thấp và cổ phiếu đang bị bán ra nhiều nhất;

Thời điểm bán sẽ phải là 6 tháng sau trở lên và nên nhớ, dùng khoản tiền nhà rỗi để đầu tư để không kịp áp lực về trả nợ;

Công ty định đầu tư phải là một trong các công ty Blue – chip trên sàn, hạn chế mua các cổ phiếu OTC vì tính thanh khoản kém.

Nếu làm được điều nêu trên, chắc chắn cơ hội thành công trên TTCK của bạn là không nhỏ.

10 lỗi mà các nhà đầu tư thường mắc phải

Mọi người đều có thể phạm phải sai lầm, nhưng nếu biết trước có điều gì bất ổn có thể xảy ra sẽ giúp bạn đi trước một bước. Dưới đây là 10 lỗi thông thường mà các nhà đầu tư hay mắc phải trong quá trình đầu tư.

1. Không có chiến lược đầu tư

Ngay khi mới bắt đầu, mỗi nhà đầu tư nên lập cho mình một chiến lược đầu tư đóng vai trò như một khung chương trình đã lập sẵn để giúp bạn đưa ra những quyết định đúng đắn sau này.

Một chiến lược đã được lên kế hoạch kĩ càng phải bao quát được những yếu tố quan trọng như sự trải dài về thời gian, tính chịu đựng rủi ro, số tiền có thể dùng để đầu tư và những đóng góp có thể cho tương lai.

2. Chỉ đầu tư vào những cổ phiếu cá thể thay vì có một danh mục đa dạng các loại chứng khoán

Việc chỉ đầu tư vào một hay vài mã cổ phiếu sẽ làm gia tăng tính rủi ro cho bạn. Các nhà đầu tư nên duy trì một danh mục đầu tư được phân bố rộng và có sự chặt chẽ giữa các loại tài sản khác nhau với các cách đầu tư khác nhau.

Nếu bạn không làm được việc này sẽ làm cho các loại cổ phiếu cá thể đó dễ bị ảnh hưởng bởi những dao động bất thường trên thị trường đối với một loại chứng khoán hoặc trong một ngành cụ thể nào đó.

Tuy nhiên cũng có trường hợp lại phân bố danh mục đầu tư quá rộng và sở hữu trong tay quá nhiều sản phẩm đầu tư, đặc biệt nếu nhà đầu tư nào đó có một vốn đầu tư khiêm tốn. Cách tiếp cận không tập trung này không những làm phát sinh những chi phí chung mà còn không có tính chiến lược.

Điều tốt nhất nên làm lúc này đó là giữ được mức độ thăng bằng hợp lý nhất giữa hai việc là đừng phân bố danh mục đầu tư quá hẹp hay quá rộng. Và thông thường bạn sẽ có thể làm tốt được việc này nếu có thêm lời khuyên của các chuyên gia hoặc những nhà tư vấn đáng tin cậy.

3. Đầu tư vào cổ phiếu chứ không phải vào các công ty

Đầu tư chứng khoán không phải là bạn đang đánh bạc và vì vậy đừng nên đối xử với nó như làm một việc làm “chẳng trúng thì trượt”. Khi bạn đem tiền đi đầu tư, bạn hãy đặt giả sử một số rủi ro nhất định để giúp bạn rải tiền của bạn vào các doanh nghiệp mà bạn tin rằng họ có tiềm năng tăng trưởng lợi nhuận tốt trong thời kì dài hạn.

Trước khi bạn quyết định mua một loại cổ phiếu nào đó, hãy phân tích những nền tảng của công ty đó hay của nhóm ngành đó và chắc chắn rằng công ty hay ngành đó có sự bảo hộ tối thiểu từ nhà nước. Bạn đừng nên chỉ nhìn vào giá cổ phiếu tăng giảm từng ngày.

Việc bạn mua một cổ phiếu nào đó là bởi vì trông nó có vẻ sắp lên giá hoặc bởi vì bạn rất thích các sản phẩm hay dịch vụ của công ty đó thì không phải là một chiến lược đầu tư đúng đắn.

4. Mua vào với giá cao và Bán ra với giá thấp

Quy tắc cốt yếu trong đầu tư là mua vào với giá thấp và bán ra với giá cao. Vậy mà tại sao lại có rất nhiều nhà đầu tư quyết định làm ngược lại? Có hai lý do chính để có thể giải thích cho hành động trên: thứ nhất là các nhà đầu tư đuổi theo những gì mà cổ phiếu đó đang làm được trên thị trường và lí do thứ hai là chạy theo “mốt đầu tư”.

Việc một cổ phiếu hay quỹ hay một ngành nào đó đã hoạt động tốt trong quá khứ không có nghĩa là nó sẽ tiếp tục phát triển tốt trong tương lai. Tương tự như vậy, việc mua một loại cổ phiếu đang được ưa chuộng trên thị trường thường dẫn đến việc đầu tư đúng vào thời điểm đỉnh cao của một chu trình hoặc một xu hướng nào đó, và đó cũng là lúc nó chuẩn bị “lao xuống dốc”.

Các nhà đầu tư cũng thường quyết định mua vào với giá cao và bán ra với giá thấp bởi vì họ chỉ nghĩ đến những cái lợi trước mắt thay vì tập trung vào chiến lược đầu tư dài hạn. Cách đầu tư này là kiểu đầu tư mưu mẹo chứ không hề mang tính chiến lược.

Các nhà đầu tư không nên rút ra những kết luận từ trong quá khứ mà hãy luôn luôn nhìn một cách nghiêm túc vào những triển vọng có thể đạt được trong tương lai từ quá khứ đó.

Khi một cổ phiếu nào đó xuống giá, quá nhiều nhà đầu tư thường chậm trễ trong việc cắt giảm thua lỗ và bán chúng ra, thay vào đó họ lại chờ đợi và hy vọng sẽ giành lại được dù là chút ít những gì họ đã mất.

Nếu là những nhà đầu tư khôn ngoan họ biết rằng điều đó chẳng bao giờ có thể xảy ra cả. Không phải tất cả mọi đầu tư đều sẽ gia tăng về giá trị, vì vậy hãy luôn đặt lệnh “ngừng thua lỗ” đối với bất kì một cổ phiếu nào khi cần thiết. Tốt hơn hết là nên đón nhận thất bại đó rồi tìm cách phân bố lại tài sản của mình vào những cổ phiếu có triển vọng hơn.

5. Làm rối tung lên những đầu tư của bạn

Giao dịch quá thường xuyên là việc có thể làm giảm lợi nhuận đầu tư hơn bất kì việc làm nào khác. Một nghiên cứu bởi hai giáo sư trường Đại học California (Mỹ) đã khảo sát danh mục đầu tư của 64.615 nhà đầu tư riêng lẻ tại một hãng môi giới với chiết khấu môi giới cao trong khoảng thời gian từ năm 1991 đến 1996.

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng nếu không mất phí giao dịch, những nhà đầu tư đó có thể thu được 17,7% lợi nhuận hàng năm, con số đó đã cao hơn so với thị trường nói chung tới 0,6%.

Nhưng khi đã tính đến cả chi phí giao dịch thì mức lợi nhuận trên giảm xuống chỉ còn 15,3% một năm, tức là lại thấp hơn 1,8% so với thị trường chung. Vậy thì giải pháp đưa ra ở đây đó là chiến lược mua và giữ lại lâu dài chứ không phải là cách đầu tư với những giao dịch liên tục.

6. Hành động dựa vào những “mẹo” thu thập được

Trong khi những tin tức giật gân và những mẹo nhỏ bên trong đó có vẻ như là cách hứa hẹn nhất để giúp các cổ phiếu trong danh mục đầu tư của bạn tăng trưởng tốt và thu lại lợi nhuận cao, thì bạn cũng hãy luôn nhớ rằng bạn đang đầu tư cùng với rất nhiều chuyên gia mà họ lại là những người có điều kiện tiếp cận với các nhà phân tích chuyên nghiệp.

Có rất nhiều nhà đầu tư sử dụng các phương tiện truyền thông là cách duy nhất để đưa ra những quyết định đầu tư thay vì theo đuổi một mối quan hệ chuyên nghiệp hơn với một nhà tư vấn. Những nhà đầu tư chạy theo phong trào này thường thu thập thông tin từ vài nguồn khác nhau và tự tiến hành những nghiên cứu và phân tích của riêng họ trước khi họ đưa ra quyết định nào đó.

Việc một thông tin nào đó là mới đối với bạn không hề có nghĩa là thông tin đó thực sự mới. Bạn phải biết rằng không chỉ có bạn mà rất nhiều người khác đều có thể có được một thông tin nào đó. Và điều này có nghĩa là thông tin cũng là một nhân tố đóng vai trò quan trọng đối với giá cả trên thị trường.

7. Trả quá nhiều cước phí và các khoản hoa hồng

Có thể nói rằng, các nhà đầu tư thường phải trả hàng loạt các khoản phí cho nhà cung cấp dịch vụ đầu tư cho họ, bao gồm cả phí quản lý và phí giao dịch. Trước khi mở một tài khoản tại ngân hàng, các nhà đầu tư nên đảm bảo chắc chắn rằng họ đã được thông báo đầy đủ về các chi phí mà họ sẽ phải trả mỗi khi họ thực hiện một giao dịch nào trong thời gian tới.

Để thực sự có thể kiểm soát toàn bộ hoạt động của các cổ phiếu của mình, hãy điều chỉnh tất cả những chi phí bạn phải trả có liên quan đến lợi nhuận mà bạn thu được.

8. Đưa ra những quyết định nhằm tránh bị đánh thuế

Khi bạn có ý thức về việc thuế có ảnh hưởng như thế nào đến những quyết định của bạn thì mục tiêu đầu tiên nên là đưa ra những quyết định đầu tư nền tảng đúng đắn.

Có một số nhà đầu tư nhằm tránh phải nộp thuế thu nhập chứng khoán họ đã để cho giá trị chứng khoán của một cổ phiếu tốt tăng lên trong tài khoản của họ nhằm có một tỉ lệ bất thường trong toàn danh mục đầu tư của họ.

Tương tự như vậy, bạn cũng đừng nên giữ lại một cổ phiếu nào đó đến mức nó qua hạn bán một năm chỉ để tận dụng tỷ lệ lợi nhuận thấp giúp bạn chỉ phải đóng thuế thấp. Nếu bạn cứ bận tâm quá về các khoản thuế thì nên tìm một nhà tư vấn về thuế tốt, đừng để những lo lắng về thuế làm ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của bạn.

9. Những mong đợi phi thực tế

Sự kỳ vọng đạt được 20 – 25% lợi nhuận một năm chỉ có thể làm cho bạn thất vọng hơn hoặc sẽ phải chịu quá nhiều rủi ro. Theo Hiệp hội Ibbotson, lợi nhuận kép hàng năm đối với các cổ phiếu thông thường trong khoảng thời gian từ năm 1926 đến 2001 là 10,7%, nhưng chỉ còn lại 4,7% sau thuế và do lạm phát.

Lợi nhuận thu được từ trái phiếu dài hạn mang lại cũng trong thời gian đó là 0,6% sau thuế và lạm phát. Vì vậy điều quan trọng là bạn phải có một tầm nhìn dài hạn đối với việc đầu tư và đừng có để cho những yếu tố bên ngoài làm ảnh hưởng đến quyết định của bạn và gây ra cho bạn những sự thay đổi đáng kể đột ngột trong chiến lược đầu tư của bạn.

10. Sao nhãng khi đầu tư

Các nhà đầu tư riêng lẻ thường không thể bắt đầu một chương trình hay kế hoạch đầu tư đơn giản chỉ bởi vì họ thiếu những kiến thức cơ bản để xem là mình nên bắt đầu từ đâu và bắt đầu như thế nào. Cũng giống như vậy, quá lười theo dõi tình hình cũng thường gây nản chí nếu đã từng bị thua lỗ lần trước đó hoặc khi thị trường đang rơi vào tình trạng suy thoái.

Để chắc ăn, các nhà đầu tư nên liên tục đầu tư vào tất cả các thị trường, cho dù phải sử dụng những cách thức đầu tư khác nhau cũng như phải thiết lập một cơ chế làm việc để có thể thường xuyên để mắt tới danh mục đầu tư của mình. Các nhà đầu tư cũng nên thường xuyên xem lại những gì mình đã có để đảm bảo là mình đang làm đúng như những chiến lược tổng thể đã đề ra.

Và có một điều rất quan trọng mà bạn cũng không nên bỏ qua đó là bạn phải biết mình có khả năng chịu đựng rủi ro đến đâu. Bởi vì luôn có rủi ro trong khi đầu tư nên bạn phải thật thực tế và đánh giá mức độ chịu rủi ro của bạn để từ đó đầu tư cho thật hợp lý.

Nói chung, những nhà đầu tư đã đặt ra những mục tiêu dài hạn thì cũng nên sẵn lòng đón nhận khả năng có thể có nhiều rủi ro hơn nhưng đổi lại thì họ lại có thể nhận được những phần thưởng có giá trị hơn thế.

‘‘Nghệ thuật’’ mua rẻ cổ phiếu

“Quy luật” chung của nhiều thị trường chứng khoán là thường vào những ngày kỷ niệm lớn, chỉ số của thị trường sẽ được đẩy lên bằng cách tăng mua và giảm bán cổ phiếu (CP). Tuy nhiên, trong ngày đánh dấu 7 năm hoạt động của thị trường chứng khoán Việt Nam (20/7/2007), Chỉ số VN Index lại giảm, gây tâm lý bất ổn cho nhiều nhà đầu tư.

Theo nhiều nhà đầu tư trong nước, mã chứng khoán FPT trở thành tâm điểm chú ý của thị trường trong phiên giao dịch ngày 20/7, vì chứa đựng nhiều yếu tố liên quan tới nhà đầu tư nước ngoài (ĐTNN) - đối tượng đầu tư có tính kỷ luật và tinh thần xây dựng thị trường cao. Trong vòng 1 tuần qua, giá CP này liên tục giảm xuống dưới mức giá chào sàn (400.000 đồng/CP), trong khi có một số thông tin hỗ trợ rất tốt như lợi nhuận quý II/2007 đạt tới 30 triệu USD, việc mở rộng các hoạt động kinh doanh... Nghịch lý này được giới phân tích giải thích rằng, đang có một cổ đông chiến lược của FPT muốn bán ra tới hơn 10 triệu CP. Đây là một khối lượng lớn và có ảnh hưởng quan trọng tới số lượng CP trung bình được giao dịch trên thị trường, nên dù đã có nhiều tổ chức nước ngoài khác và nhà đầu tư trong nước mua vào, nhưng giá vẫn giảm đều ngay sau thời điểm chia thưởng. Hơn nữa, có ý kiến nhận xét rằng, sở dĩ có hiện tượng nhà đầu tư chiến lược bán CP ra là do họ không còn tin tưởng vào kế hoạch phát triển của đơn vị này khi các ngành nghề hoạt động quá đa dạng, hút mạnh vốn đầu tư từ nguồn lợi nhuận của quý II/2007 và làm ảnh hưởng tới mức chi trả cổ tức.

Thực ra, quá trình diễn ra nghịch lý giảm giá của CP FPT là bình thường nếu như thị truờng chứng khoán Việt Nam không kéo dài tình trạng điều chỉnh giảm. Các chuyên gia cho rằng, với xu thế thị trường đang mất cân bằng về nguồn vốn cung cho thị trường, cũng như cơ hội đầu tư giữa nhà đầu tư trong nước và nhà ĐTNN thì nghịch lý giảm giá sẽ còn diễn ra với nhiều loại CP tốt. Lý do là, về bản chất, quy luật cung - cầu của thị trường chứng khoán được tạo nên bởi rủi ro của người này chính là may mắn của người khác. Khi chiếm lợi thế về nguồn vốn, nhà ĐTNN sẽ tạo thêm sức ép lên những nhà đầu tư khác, đặc biệt là các nhà đầu tư nhỏ lẻ trong nước. Việc tạo sức ép phải bán CP với giá rẻ, thậm chí cực rẻ được tạo ra không chỉ từ mục đích lợi nhuận, mà còn là để chứng minh đẳng cấp của những người kinh doanh chứng khoán. Do đó, việc FPT giảm giá mạnh trong thời gian dài chỉ là một ví dụ nhỏ khiến nhiều nhà đầu tư trong nước phải nhìn nhận và cái gật đầu thán phục sẽ xuất hiện khi nhà ĐTNN đẩy giá CP lên sau khi đã “dìm giá” để mua.

Nếu nhìn nhận cách chơi của nhà ĐTNN trong thời gian qua có thể thấy, họ đã thể hiện bản lĩnh của mình ở cả 2 sàn giao dịch chứng khoán Hà Nội lẫn TP.HCM. Tại sàn Hà Nội, các mã CP nằm trong diện nghịch lý giảm cũng có tính chất giống như FPT ở TP.HCM. Đó là những mã CP loại blue-chips vẫn còn “room” để nhà ĐTNN nắm giữ thêm. Đơn cử như Công ty Chứng khoán Sài Gòn (SSI), trong khi mức giá chuyển nhượng 10% cổ phần công ty ở mức 170.000 đồng/CP cho nhà ĐTNN thì thực tế thị giá của cổ phiếu này vẫn giảm quanh mức 160.000 đồng/CP dù thông tin về lợi nhuận và hoạt động doanh nghiệp rất tốt, đạt vị trí đứng đầu đối với các mã CP ở sàn Hà Nội. Theo giới quan sát, rõ ràng việc lựa chọn đầu tư và cách “làm giá” đối với những CP điển hình là có sự tính toán kỹ lưỡng. Nếu họ quyết tâm đầu tư dài hạn thì việc “dìm giá” CP là tất yếu vì đó là “cơ  hội vàng” để nắm giữ CP tốt, giá rẻ.

Có thể nói, sự bắt đầu của chiến dịch “dìm giá” mà nhà ĐTNN tiến hành đã không còn xa lạ gì với nhiều nhà đầu tư trong nước có kinh nghiệm. Tuy nhiên, để nắm bắt thời điểm và làm theo nhà ĐTNN không dễ. Ở đây, yếu tố thông tin đóng vai trò hết sức quan trọng. Theo giám đốc một công ty chứng khoán tại TP.HCM, ngoài hạn chế về vốn, nhà đầu trong nước khó theo kịp nhà ĐTNN vì thiếu tính chủ động trong thông tin (vốn là một loại “vũ khí” lợi hại trên thị trường chứng khoán). Hiện nhà đầu tư trong nước chỉ nhận và xử lý thông tin từ các doanh nghiệp và tổ chức khác, trong đó có nhiều tổ chức tài chính nước ngoài, còn nhà ĐTNN khi đã là cổ đông lớn của các doanh nghiệp và có ảnh hưởng nhất định nên thông tin đến với họ thuận tiện hơn nhiều. Chẳng hạn, để công bố việc chia tách CP thưởng hay tăng vốn, doanh nghiệp phải lấy ý kiến của cổ đông. Và trước đó, hội đồng quản trị phải họp và đưa ra tỷ lệ chia tách, cũng như kế hoạch đầu tư và cổ đông lớn đương nhiên sẽ biết trước.

Cũng theo vị giám đốc này, đến nay chưa ai có thể xác định được các tổ chức nước ngoài có liên kết với nhau về thông tin hay không. Do đó, tuy đã cảnh giác với những thông tin của tổ chức nước ngoài đưa ra, nhà đầu tư nhỏ lẻ vẫn phải mất thời gian (khoảng một vài ngày) để xác minh và phân tích. Khoảng thời gian này cũng đã trở thành “cơ hội vàng” cho các nhà ĐTNN khi muốn thực hiện việc mua hay bán CP. Thực tế cho thấy, với cách mua CP vào với giá rẻ của ĐTNN trong 2 tháng qua và những nhận định không tốt của các tổ chức nước ngoài đã ngược chiều nhau. Theo các nhà đầu tư chứng khoán giàu kinh nghiệm, việc kết hợp giữa thông tin xấu và tạo ra nghịch lý giảm giá CP là “nghệ thuật” kinh doanh chứng khoán của nhà ĐTNN. Điều này phần nào lý giải vì sao chỉ số chung của thị trường chứng khoán vẫn giảm trong ngày cuối tuần qua

Chiến lược đầu tư nào cho phù hợp?

Đầu tư không theo một chiến lược nào giống như việc tham gia một cuộc chiến mà không có "binh pháp" dẫn đường.

Đặc điểm chung của các phương pháp đầu tư

Tâm lý: Giữ tinh thần vững vàng, quyết định đầu tư không bị chi phối bởi tình cảm, không bị chi phối, ảnh hưởng bởi tâm lý của đám đông hay nói cách khác, phải có cái đầu lạnh với những diễn biến của thị trường.

Lựa chọn CP: Các tiêu chí về một DN tốt luôn được đưa ra như khả năng tăng trưởng mạnh, ngành nghề hoạt động có nhiều tiềm năng phát triển, tình hình tài chính lành mạnh, chiến lược hoạt động tốt, ban lãnh đạo có tài, sử dụng công nghệ tiên tiến....

Cách thức đầu tư: Các nhà chiến thuật không có sự thống nhất về cách thức đầu tư (mua - bán) mà chia thành hai nhóm rõ rệt: 1). Năng động trong mua bán để tận dụng lãi biên dù nhỏ nhất mà cơ hội thị trường tạo ra 2). Lựa chọn CP tốt mua và đón chờ giá trị tương lai rất lớn mà DN có thể tạo ra.

Chỉ báo của thị trường, của CP: Đây cũng là một trong các chỉ tiêu hình thành chiến lược đầu tư. Đối với các NĐT dài hạn thường nhìn về các chỉ tiêu của DN như EPS, ROE, ROA và các chỉ số như PE, PEG, P/BV...; trong khi đó, các NĐT ngắn hạn, những người luôn tìm cách "lướt sóng" thì sự chuyển động của giá CP, số lượng giao dịch mới là điều cần quan tâm.

Quản lý rủi ro: Cũng chia thành hai trường phái chính là "ngại rủi ro" và "chống chọi với rủi ro". Trường phái "ngại rủi ro" thiên về xu hướng đa dạng hoá danh mục đầu tư vào các lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế, nhằm đảm bảo lợi nhuận mục tiêu trên cơ sở mức rủi ro chấp nhận được. Trường phái "chống chọi với rủi ro" chủ trương thị trường như chiến trường, sẵn sàng "ra trận" và thu về những chiến lợi phẩm tốt nhất.

Cơ hội vẫn chia đều

Thị trường đang xuất hiện rất nhiều các điều kiện mà NĐT - dù không thiên về một trường phái đầu tư nào - đều có thể áp dụng.

Thứ nhất: Đối với những người chuyên đầu cơ, lướt sóng thì rõ ràng vẫn có những đợt sóng "đẹp" và "đủ cao" để lướt như trường hợp của KDC liên tục dao động trong phạm vi giá từ 220 -250 ngàn đồng/CP; hay như trường hợp HAP, UNI và nhiều trường hợp khác (BBT, LAF, IMP, DHG...) với những bước sóng lên tới nhiều lần 5% thì việc "tiên đoán" và chộp lấy cơ hội đầu tư có thể đem lại lợi nhuận khá cao trong điều kiện thị trường chưa có chuyển biến mạnh.

Thứ hai: Đối với những NĐT nhỏ lẻ thì vẫn còn rất nhiều cơ hội với các CP có đặc điểm chung: 1) DN hoạt động tốt và đang đà tăng trưởng 2) Các chỉ số tài chính đều rất đẹp như ROE>=20%; Div >=10%; EPS từ 40-70% mệnh giá; g>=25%/năm; PE<=20... Lựa chọn đúng các cơ hội đầu tư sẽ đem lại cho NĐT nhỏ những khoản lãi lớn trong tương lai.

Thứ ba: Đối với những NĐT chuyên nghiệp, rõ ràng giai đoạn này là một giai đoạn tốt để giải ngân do: 1) Hàng hóa tốt và rẻ tương đối được bán với khối lượng lớn do nhiều lý do khác nhau như: Trả nợ; giảm lỗ (cut loss); ghi nhận lợi nhuận thực; cơ cấu lại danh mục đầu tư... 2) Nguồn vốn tập trung sau một thời gian huy động từ cổ đông, người uỷ thác và các nguồn vốn huy động khác. 3) TTCK sẽ "đến hẹn lại lên" khi các DN đã đi hết 1/2 quãng đường của năm 2007 với kết quả kinh doanh khả quan. 4) Lợi thế của người đi trước hay "trâu chậm uống nước đục" (First come first serve)...

Do vậy, có thể khẳng định cơ hội vẫn còn rất tiềm năng và việc lựa chọn đúng chiến lược đầu tư phù hợp với hoàn cảnh thị trường hiện nay sẽ đem lại cho các NĐT những khoản lợi nhuận lớn trong thời gian tới, khi mà dòng vốn đầu tư vào được khơi thông đối với NĐTTN cũng như nước ngoài.

Lời khuyên đầu tư vô giá

Đầu tư vào một công ty tuyệt vời với một mức giá hợp lý sẽ tốt hơn nhiều việc đầu tư vào một công ty hợp lý với một mức giá tuyệt vời”. Nếu có thể lĩnh hội đầy đủ lời khuyên đơn giản này từ cây đại thụ Warren Buffett, bạn hẳn đã là một nhà đầu tư hiệu quả.

Trên thị trường chứng khoán, có rất nhiều chiến lược đầu tư khác nhau, nhưng công thức đầu tư của Buffett không chỉ dễ dàng thực hiện mà còn diễn giải rõ ràng những thành công có một không ai của nhà đầu tư huyền thoại này trên thị trường hơn 50 năm qua. Vì vậy, tại sao bạn lại phải thử một chiến lược khác nào đó?

Một nghiên cứu thú vị mới đây đã cho thấy kỷ lục đầu tư kỳ diệu của Buffett. Trong thời gian từ năm 1980 đến năm 2003, danh mục đầu tư cổ phiếu của Berkshire Hathaway, công ty đầu tư do Buffet quản lý, đã đánh bại chỉ số S&P 500 trong 20 năm liền.

Cùng thời gian đó, mức lợi nhuận trung bình của Berkshire Hathaway từ danh mục đầu tư cổ phiếu luôn ở mức 12,24% trong cả những thời kỳ khủng hoảng của thị trường. Các học thuyết về thị trường đã dự đoán điều này là không thể. Nhưng các học thuyết này đã sai trong trường hợp của Buffet.

Buffett quan niệm rằng cổ phiếu chỉ là tờ giấy chứng nhận quyền sở hữu của cổ đông đối với công ty đó. Ông không đầu tư vào cổ phiếu, mà đầu tư vào công ty. Và từ đó, Buffett đã đảm bảo những khoản lợi nhuận kỷ lục bằng việc mua cổ phiếu của rất nhiều công ty tuyệt vời như Gillette, Washington Post. Ngoài ra, Berkshire còn có mặt trong các công ty khác như Nike, M&T Bank và Wesco Financial. Quả vậy, giá trị khoản đầu tư của ông vào Gillette đã tăng gấp 3 lần trong suốt thập niên 90.

Những cổ phiếu Buffet hướng tới thường là cổ phiếu của các công ty lớn có tiếng tăm, tiềm lực tài chính mạnh, thành tích kinh doanh vững chắc, lợi nhuận ổn định. Việc nắm giữ cổ phiếu này sẽ giảm thiểu yếu tố rủi ro, ngay cả trong thời kỳ suy thoái hay khủng hoảng kinh tế. Chiến lược này phù hợp với những nhà đầu tư ngại rủi ro và muốn có thu nhập đều đặn.

Rõ ràng việc mua cổ phiếu của những công ty lớn với mức giá hợp lý sẽ đảm bảo những khoản lợi nhuận ổn định cho các nhà đầu tư dài hạn. Tuy nhiên, thách thức là việc làm sao nhận ra những công ty lớn và xác định những gì tạo ra một mức giá hợp lý.

Trước khi quyết định chọn cổ phiếu công ty để mua, vấn đề quan trọng là xác định xem tốc độ tăng trưởng của công ty ra sao, lợi thế cạnh tranh ở mức độ nào? Những công ty tuyệt vời sẽ là những công ty có lợi thế cạnh tranh lớn và đang dẫn đầu thị trường của hoạt động kinh doanh chính của nó.

Buffer không đầu tư vào những công ty không có lợi thế cạnh tranh. Không chỉ có vậy, theo Buffet, khi đầu tư thì chúng ta cần xác định xem công ty có nguy cơ bị công ty lớn mạnh khác nhảy vào cạnh tranh hay không.

Bên cạnh đó, Buffett khuyên các nhà đầu tư nên tìm kiếm những công ty có được các khoản lớn nhuận trên vốn ở mức cao và tạo ra được các khoản tiền mặt lợi nhuận bền vững. Ông cũng đề xuất bạn nên hướng đến những công ty với những chiếc “hào” kinh tế lớn xung quanh bảo vệ họ khỏi các đối thủ cạnh tranh.

Thuật ngữ “chiếc hào kinh tế” (economic moat) nổi tiếng của Buffet muốn phản ánh lợi thế cạnh tranh của một công ty có khả năng tạo ra “hàng rào” ngăn cản sự cạnh tranh của các công ty khác.

Bạn có thể nhận ra các công ty với những chiếc “hào” khi bên cạnh công ty đó có một thương hiệu được khách hàng đánh giá cao, có tầm ảnh hưởng lớn và nhất quán hoặc có tốc độ tăng trưởng đều đặn về doanh thu và lợi nhuận trên đồng vốn. Cụ thể hơn là những yếu tố như:

- Mô hình kinh doanh không quá phức tạp;

- Luôn có lợi nhuận phục vụ tái đầu tư;

- Cổ tức ổn định;

- Tỷ số nợ trên vốn thấp, khả năng trả nợ tốt;

- Dòng tiền mặt đủ lớn để phục vụ tốt cho tăng trưởng;

- Ban quản lý có năng lực cả về chuyên môn và đạo đức;

- Chi phí hoạt động vừa phải;

Đến lúc này, câu hỏi đặt ra là: đối với các công ty tuyệt vời như vậy, bạn xác định đâu là mức giá mua hợp lý và thời điểm mua thích hợp?

Buffett khuyên rằng bạn nên kiên nhẫn chờ đợi các cơ hội để mua cổ phiếu tại một mức giá thấp hơn so với giá trị thực của chúng sau khi đã tính toán bằng việc phân tích giá trị hiện tại trong tất cả lưu lượng tiền mặt tương lai.

Với Buffett, ông luôn theo đuổi nguyên tắc đầu tư theo giá trị khi quan niệm rằng về lâu dài giá thị trường của cổ phiếu sẽ phản ảnh giá trị nội tại của nó. Do đó những cổ phiếu tốt là những cổ phiếu có giá trị nội tại cao nhưng đang được thị trường định giá thấp. Buffet cho rằng khoảng cách giữa giá thị trường và giá trị nội tại này càng lớn thì biên độ an toàn, cũng như lợi nhuận mà nhà đầu tư nhận được từ cổ phiếu sẽ càng cao. Để có lợi nhuận, phải tính được giá trị thật hay giá trị nội tại của cổ phiếu hay công ty đó.

Ngoài ra, Buffer tin rằng “giá trị sẽ luôn kịp thời phản ánh đúng giá thị trường”. Khi thị trường cuối cùng thừa nhận mức giá trị thực của cổ phiếu bạn đang nắm giữ, bạn bắt đầu thu về những đồng lợi nhuận ổn định.

Buffet khuyên các nhà đầu tư không nên vội vã mua những cổ phiếu có giới hạn an toàn mập mờ. Thời điểm mua thích hợp nhất có lẽ là thời điểm thị trường tự điều chỉnh hay trong đợt giảm giá mạnh sau khi sốt nóng. Bởi lúc đó, các nhà đầu tư sẽ sở hữu trong tay những cổ phiếu có giá trị thấp hơn giá trị thực vốn có.  Nhờ vậy, các nhà đầu tư sẽ vững chắc cả trong những thời kỳ thị trường sụp đổ, chẳng hạn như thời kỳ bong bóng internet cuối thế kỷ trước.

Trước mắt, các nhà đầu tư non trẻ sẽ cần không ngừng phát triển các kỹ năng nhận dạng những công ty sinh lời và xác định các mức giá trị thực của cổ phiếu trước khi có thể đón nhận những khoản lợi nhuận kiểu Warren Buffet.

Cùng thời điểm, một nơi để tìm kiếm và học hỏi các ý tưởng mua bán cổ phiếu rất có thể là danh mục đầu tư của Berkshire. Trong quá khứ, công ty đã công bố những khoản lợi nhuận lớn, và những lợi nhuận này vẫn còn tăng cao hơn nữa từ những cổ phiếu đường sắt như Burlington Northern Santa Fe và Norfolk Southern. Ít nhất, bạn sẽ thấy được những quyết định đầu tư khôn ngoan của Buffet vào những cổ phiếu này.

Một nơi khác để học hỏi các kế hoạch mua bán cổ phiếu giá trị lớn đó là chuyên mục Motley Fool Inside Value. Philip Durell, phụ trách chuyên mục kiêm nhà phân tích hàng đầu cho các dịch vụ tư vấn đầu tư, luôn theo đuổi các chiến lược đầu tư tương tự như của Buffett. Ông tìm kiếm các công ty đang được đánh giá thấp về mặt giá cả nhưng có tình hình tài chính mạnh mẽ cùng vị thế cạnh tranh lớn.

Rõ ràng, nếu việc đầu tư vào những công ty tuyệt vời tại thời điểm giá cả hợp lý là quá đủ đối với Warren Buffett - người được xem là nhà đầu tư tài năng nhất thế giới – thì chiến lược này cũng sẽ thích hợp với tất cả chúng ta.

Kinh nghiệm đầu tư khi thị trường đi xuống

Tôi nhớ đích xác ngày 2/8/2006, đúng 1 năm trước kể từ ngày hôm nay, lúc đó trên sàn giao dịch của một công ty chứng khoán, mắt các bà đỏ hoe, các ông nhớn nháo

Lúc đó, chỉ số VN – Index giảm xuống còn 399 điểm, mà trước đó hơn 3 tháng, VN – Index lên đến 620 điểm. Một số học viên của tôi hốt hoảng , quên tất cả những gì đã học. Tôi hét vào tai họ: “Mua đi, mua đi, em sẽ không còn cơ hội thứ 2 đâu”. Lúc đó, giá VNM chỉ còn 60.000 đồng/cổ phiếu, KDC 75.000 đồng/cổ phiếu. Và bây giờ, giá của 3 cổ phiếu này vẫn cao hơn nhiều, dù thị trường đã có 4 tháng giảm giá từ giữa tháng 3/2007 đến nay.

Sau ngày đó VN – Index đã tăng từ 399 điểm lên 550 điểm trong 1 tháng, giá các cổ phiếu lên lại, đặc biệt là các cổ phiếu Blue – chip. Một số học viên thấy giá lên, họ “tự ái” không mua. Như khi VNM đạt mức 80.000 đồng/cổ phiếu thì họ lại nghĩ rằng, đáng lẽ họ mua được ở giá 65.00 đồng/cổ phiếu, bây giờ chả lẽ lại đi mua  với giá 80.000 đồng/cổ phiếu? Đó là những sai lầm mà nhà đầu tư để cho tình cảm lấn át lý trí.

Trở lại một kinh nghiệm thực và đáng nhớ là khi TTCK Mỹ bị crash (sụp đổ) vào cuối tháng 10/1987 (trong lịch sử thì đây là lần thứ 2, còn lần thứ nhất là vào tháng 10/1929), lúc đó tất cả nhà đầu tư trên các sàn chứng khoán của Mỹ như NYSE, AMEX, NASDAQ…đều sợ xanh mặt, số tiền họ mất trên các thị trường này lên đến vài ngàn tỷ USD. Mất tay broker (môi giới) Mỹ buổi sáng đều lắc đầu lè lưỡi  và nói: “Chắc là ngày tận thế rồi”, bởi Chính phủ báo cáo các con số về ngoại thương của Mỹ không mấy khả quan (tỷ lệ nhập nhiều hơn xuất mất lần, ngoại thương mất cân đối, tâm lý nhà đầu tư bất ổn nên họ bán tống bán tháo cổ phiếu).

Tôi đã cố vấn cho một số nhà đầu tư, khuyên họ yên tâm và nói chắc rằng, chẳng có gì xảy ra đâu. Và quả thực, từ lúc TTCK sụp đổ, chỉ số chứng khoán từ 2.550 điểm giảm xuống còn 1.985 điểm (mất 20% trong một ngày) đến 8 năm sau đó, TTCK đã lên trên 10.000 điểm. Điều muốn nói ở đây là trong lúc mọi nhà đầu tư hoang mang thì xuất hiện một giáo sư đại học dạy kinh tế tại Mỹ. Ông này là người Ấn Độ, ông ta khuyên: Nên mua cổ phiếu vào lúc này, mặc dù có phải bán nhà cũng nên, vì đây là cơ hội mua được giá rẻ.

Ông căn cứ vào Kinh Dịch, tức cứ 60 năm nó sẽ lặp lại 1 lần. Năm 1930 và 1990 là những năm khủng hoảng lớn về kinh tế và ở giữa sẽ có những khủng hoảng nhỏ.

Lý thuyết của ông ta đã bị các nhà kinh tế Mỹ chỉ trích kịch liệt, vì họ không tin vòng kinh dịch của Á Đông và nói lý thuyết của ông là vớ vẩn. Thực tế cho thấy, năm 1990 là năm suy thoái của kinh tế Mỹ kéo tất cả loại cổ phiếu đều đi xuống. Nhưng chỉ cần tới năm 1994, TTCK đã phục hồi trở lại, và cho tới năm 2000 thì tất cả cổ phiếu của Mỹ đã lên lại vài trăm phần trăm cho tới vài ngàn phần trăm. TTCK Mỹ gần đây nhất, kể từ ngày khủng hoảng 11/9/2001, từ 12.000 điểm xuống còn 9.000 điểm và bây giờ đã lên lại trên 14.000 điểm.

Khốn khổ vì tin đồn

Cách đây chưa lâu, Ngân hàng ACB suýt phá sản khi khách hàng đổ đến rút tiền vì tin đồn thổi chủ tịch HĐQT bỏ trốn. Ngân hàng NN đã phải vào cuộc mới cứu vãn được tình thế. Cách đây mấy tháng là vụ đồn thổi tổng giám đốc Vincom ôm mấy chục tỷ bỏ trốn, rồi đến vụ nước tương khiến nhiều DN làm ăn chân chính cũng vạ lây vì cái chất 3-MCPD “chết tiệt”. Chưa hết, những ngày này, vụ bồn nước inox Toàn Mỹ đang là thời sự ở mọi lúc mọi nơi, mặc dù chưa tới hồi phân giải nhưng DN này cũng đang khốn đốn vì những thông tin chưa được kiểm chứng.

Một đồn 10 rồi 10 đồn trăm, nhất là trong thời buổi thông tin nhanh nhạy như hiện nay, việc bồn nước inox Toàn Mỹ có chứa hàm lượng Mangan (Mn) cao gấp 4 lần cho phép tới mọi hang cùng ngõ hẻm chỉ trong nửa buổi sáng. Nhiều người còn in các bài báo, photo rồi truyền tay nhau đọc trong các quán cà phê. Tuy nhiên có điều, rất ít người đọc hết một bài, đa số cứ đến chỗ Mn gây ung thư là dừng lại. Cách tiếp thu thông tin kiểu trên khiến vụ việc càng gay cấn còn người đọc thì chỉ nhớ được duy nhất một việc bồn nước inox Toàn Mỹ chứa nhiều Mn dễ gây ung thư.

Bám vào đâu?

Khi Ngân hàng ACB bị đồn thổi những tin thất thiệt, tại các điểm giao dịch, người người kéo đến đông nghịt. Trong số ấy phần nhiều là những người có gửi tiền vào ngân hàng, một số đến vì tò mò. Vào lúc nước sôi lửa bỏng ấy, chính Thống đốc NHNN, ông Lê Đức Thuý đã phải tháo giày, đứng trên bàn và tuyên bố: “Không có chuyện Giám đốc Ngân hàng ACB bỏ trốn” để trấn an dư luận. Vụ việc tuy sớm được giải quyết nhưng bản thân ngân hàng này cũng được một phen vã mồ hôi. Sau đó nhiều ngày, một số cơ quan chức năng cũng vào cuộc nhưng vụ việc rồi cũng đến lúc ra đi chóng vánh chẳng kém gì lúc đến. Cho tới nay, chưa ai khẳng định những thông tin đó đến từ đâu, vì mục đích gì, chỉ biết ACB suýt “chết” vì tin đồn.

Cùng cảnh ngộ với ACB nhưng Toàn Mỹ không có được những lợi thế như ngân hàng này. Trao đổi với các phóng viên, ông Nguyễn Thế Hoán - TGĐ Cty Toàn Mỹ cho biết: “Ngân hàng ACB thì còn có Thống đốc đến giải cứu chứ Toàn Mỹ thì chưa biết bám vào đâu trong cơn “sặc nước” này”. Thật vậy, kể từ khi các thông tin về bồn nước do Toàn Mỹ sản xuất chứa hàm lượng Mn cao và có thể gây ung thư... lan truyền thì doanh thu của DN này từ hàng tỷ đồng mỗi ngày trở thành “O” tròn trịa. Hiện nay bên cạnh số “O” ấy, Toàn Mỹ còn đang phải đối mặt với vô số việc, ông Giám đốc bay ra bay vào như thoi, sáng TP Hồ Chí Minh, chiều Đà Nẵng rồi lại Hà Nội. Gặp khách hàng, gặp đối tác, rồi các đại lý trả lại hàng do không bán được, chắc chắn thiệt hại của Cty Toàn Mỹ trong vụ này là rất lớn. “Người hùng” bồn nước mà trước đây chỉ những người xài sang mới dám dùng hiện đang chới với và chưa biết bám vào đâu.

Đúng, sai đều “chết”

Một thông tin được công bố hoặc giới đầu cơ rỉ tai nhau có thể khiến bảng điện tử trên các sàn giao dịch chứng khoán nhiều khi xanh biếc chuyển sang đỏ rực trong chốc lát. Chính sự nhiều chiều của thông tin ngày nay khiến nó trở thành con dao hai lưỡi với đủ nghĩa.

Trong bối cảnh như vậy, việc công bố thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng lại tỏ ra quá dễ dàng khiến các thông tin càng trở nên nhiễu loạn còn các DN đã khó lại càng khó. Vụ nước tương là một điển hình. Nước tương do mấy chục DN sản xuất ra có chứa chất 3-MCPD có khả năng gây ung thư khiến hàng loạt DN sản xuất nước tương lâm cảnh lao đao. Người tiêu dùng lo sợ và tẩy chay tất cả nước tương, kể cả các DN không có trong danh sách do ngành y tế công bố. Cả người ngay và kẻ gian đều chịu chung số phận, đều thiệt hại.

Khác với vụ nước tương, ông Nguyễn Văn Lãng - Giám đốc Cty Vacvina (Bắc Giang) cho biết, ông cũng là một nạn nhân của “thông tin”. Những thông tin do chính một số cơ quan chức năng của tỉnh Bắc Giang công bố khi chưa đủ căn cứ khiến hàng trăm tấn phân bón do Cty cấp cho nông dân bị phơi mưa, hàng vạn cây dó bầu có khả năng chết dần chết mòn. “Vacvina thiệt hại hàng tỷ đồng” - ông khẳng định.

Việc công bố thông tin hiện nay trở nên dễ dàng hơn khiến người tiêu dùng trong xã hội trở thành nạn nhân và bị chính những thông tin này thao túng. Cùng một nội dung về độ an toàn cho sức khoẻ khi sử dụng bồn nước inox Toàn Mỹ nhưng lại được các phương tiện thông tin đại chúng công bố dưới rất nhiều hình thái và dễ gây hoang mang trong dư luận xã hội, khiến người tiêu dùng không biết nghe ai. Trong khi một báo đăng tải: “Cục An toàn vệ sinh Thực phẩm khẳng định, bồn nước của Toàn Mỹ không đạt tiêu chuẩn, khi đựng nước sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng” hay “hàm lượng Mn có trong vật liệu sản xuất một loại bồn chứa nước inox Toàn Mỹ cao gần gấp 4 lần tiêu chuẩn” thì tại một báo khác lại đưa tin: “Ông Hoàng Lâm - Phó Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật tiêu chuẩn đo lường chất lượng 3, nhận định, vấn đề cơ bản là xét nghiệm thành phần nước đựng trong bồn inox có chứa các chất gây độc hại hay không...”. Ai cũng nói đúng chỉ DN là “chết” mà chẳng biết kêu ai.

Sống thế nào trong nhiễu loạn thông tin?

Cạnh tranh bằng thông tin ngày nay được dùng với cả nghĩa đen và nghĩa bóng và là quy luật, ngày càng tinh vi hơn. Theo ông Nguyễn Thế Hoán, vụ việc bồn nước vừa qua chứa nhiều màu sắc của cạnh tranh không lành mạnh. Một số DN cùng ngành còn photo tài liệu, đóng dấu đỏ rồi phân phát cho người tiêu dùng. Tuy vậy cũng dễ thấy, các vụ việc được khởi động bởi thông tin nhưng đa phần các DN khi dính chuyện lại ngại thông tin. Rất ít các DN chủ động gặp khách hàng của mình hoặc chủ động thông qua các phương tiện thông tin đại chúng để công bố chính kiến của mình. Đa số chỉ thực hiện việc trên khi bị đẩy vào thế bắt buộc. Việc thay đổi quan niệm và ứng xử với dư luận một cách trực tiếp, công khai minh bạch hơn theo cách hiện nay sẽ giúp các DN chân chính có cơ hội để bảo vệ mình và là lối thoát tốt nhất để đứng vững trước những thông tin thất thiệt.

Đầu cơ lành mạnh hay không lành mạnh?

Vào lúc các nhà đầu tư (NĐT) nhỏ lẻ nhận ra rằng cho dù muốn bán ra cổ phiếu (CP) với giá lỗ cũng là khó khăn, và cũng bắt đầu lờ mờ nhìn thấy bóng dáng của những con buôn đầu cơ CP luôn vơn vởn, lẩn khuất ngay bên cạnh họ, thì mọi sự dường như đã khá muộn. Đợt suy thoái đáng kể đầu tiên vào đầu tháng 4/2007, và gần nhất là nửa cuối tháng 7/2007 và sang đầu tháng 8, đã chứng minh cho sự thật đơn giản ấy.

Những động tác giữ giá, ghìm giá, mua vào hoặc bán ra của các nhóm đầu cơ đã dần lộ diện rõ nét hơn. Cũng rõ ràng, đây là cuộc đấu tâm lý dành cho những người không thuộc loại yếu tim. Và khi những NĐT non gan nhất bắt đầu rục rịch bán ra cổ phiếu của mình, thì đây là cái tâm lý đám đông vốn trước đây tạo nên một lực hướng tâm khủng khiếp vào sàn, giờ lại biến thành một lực ly tâm kan tỏa khiến cho tất cả các NĐT nhỏ lẻ, kể cả một số NĐT lớn trở nên hoang mang. Làn sóng bán ra cổ phiếu cũng vì thế mà hình thành với biên độ sóng ngày càng cao.

Tất nhiên về mặt lý thuyết, người ta có thể tự trả lời ngay rằng các chỉ số chứng khoán bắt buộc phải nhích lên chứ không thể cứ tụt mãi. Thế nhưng, điều khó ai có thể chắc chắn được là khi nào  TTCK sẽ trở lại như cái mốc cao điểm tháng 2/2007. Còn xu hướng chung là giá CP vẫn phải giảm về gần với giá trị thực của nó. Cho đến một lúc, khi những NĐT mua phải CP vào lúc giá của chúng lên đến đỉnh điểm, nhận ra CP của họ đã giảm đến 10 – 15%, thậm chí đến 30% giá trị mua vào, thì tâm lý của họ trở nên từ lo lắng đến hoảng hốt. Khi đó, một bàn tay dù là của nhóm đầu cơ chìa ra mua CP của họ vẫn có thể được xem như một ân huệ, đơn giản bởi người bán nhiều mà kẻ mua lại ít. Chỉ có những NĐT sành sỏi và trường vốn hơn mới cố tiếp tục ôm CP để chờ một ngày mai tươi sáng. Theo cách  nhìn của số người này, diễn biến của TTCK hiện nay tùy thuộc rất nhiều vào hành động thành công tâm lý và lực hút đối với đám đông người chơi CK, các nhóm đầu cơ chỉ có việc ngồi rung đùi uống cà phê mà làm giá lên, làm giá xuống, rồi lại làm giá lên. Về thế, khi giá CP xuống đến mức các NĐT nhỏ lẻ phải bán ra phần lớn số CP của họ, chỉ giữ lại một số  loại CP có tiềm năng, các nhóm đầu cơ sẽ lập tức làm động tác thu gom. Và rồi sau đó, một cách hoàn toàn “tự nhiên”, màu đỏ sẽ chuyển dần sang màu xanh mà chẳng cần bất cứ một lỗ lực hay lời khấn nguyện nào từ các NĐT nhỏ lẻ.

Nhưng vẫn chưa phải hết, Chứng khoán là một cuộc chơi mang tính không khoan nhượng cao nhất trong tất cả các cuộc chơi thương mại. Cái không khí mà các NĐT nhỏ lẻ tưởng như phập phù, không ổn định của nó, thật ra lại được quấy đảo bởi những kẻ sẵn sàng thôn tính. Đúng, giá CP phải bắt buộc nhích lên, thậm chí có thể còn lên khá cao (tuy không thể ảo như các mức giá gấp 10 – 20 lần giá trị ban đầu như trước đây). Đó chính là xu thế bắt buộc những NĐT nhỏ lẻ say máu phải tiếp tục đổ tiền thật ra để mua lấy những  CP đã được ảo hóa. Không có một mức lợi nhuận nào biến thành tối ưu hơn là lợi ích của các nhóm đầu cơ từ những vụ kiến tạo lên xuống như vậy trong TTCK. Nhưng lợi nhuận của hoạt động đầu cơ lại chẳng bao giờ biết dừng lại. Cho đến khi đại đa số các NĐT cũ và mới đã gom khá đủ các CP do nhóm đầu cơ tung ra bán, thì giá CP đương nhiên sẽ không còn tăng nữa, mà một cách hoàn toàn “tự nhiên”, sẽ giảm xuống. Để đến khi ấy, lại là một đợt suy thoái nữa của TTCK. Duy có điều, tính chất suy thoái càng về sau sẽ càng trầm trọng hơn. Tính trầm trọng đó còn được đo lường bởi sự vắng bóng (hay hình ảnh “bị quét sạch”) của nhiều NĐT nhỏ lẻ trên sàn giao dịch.

Giờ đây trong TTCK ở VN, khó ai có thể biết được những thông tin của các loại CP và ngay cả thực chất của một số DN được đưa lên sàn là đến đâu. Một TTCK thiếu tính minh bạch – người ta đang nói thế. Nhưng còn hơn thế nữa là cách kinh doanh theo kiểu “thông tin nội gián” tại thị trường OTC (và lạ lùng là nhiều NĐT lại say mê và thậm chí còn tôn sùng khái niệm này), hoạt động đầu cơ vừa tự phát vừa có tổ chức ngày càng rộng và có quy mô, khiến TTCK trở thành một trường học để biến các NĐT nhỏ lẻ thành nhà đầu cơ. Và trong hoạt động đầu cơ đó cũng khó có thể phân biệt đâu là “đầu cơ lành mạnh” và đâu là “đầu cơ không lành mạnh”, hết sức mù mờ về ranh giới giữa khái niệm đạo lý tương đối với những trò cờ bạc theo đúng nghĩa đen. Nhưng rõ ràng, tính đầu cơ càng nổi trội, nguy cơ “thanh trừng nội bộ” lại càng cao. Sự thải loại đối với nhiều NĐT nhỏ lẻ mang tính tất yếu và được coi là “hợp quy luật”, trong khi những “con cá” lớn hơn đang trở thành đối thủ của nhau.

Có thể các định, trong lịch sử 7 năm của TTCK VN, lần đầu tiên hoạt động đầu cơ làm giá được thể hiện một cách quy mô và tinh vi như thời gian vừa qua. Hàng loạt cổ phiếu ít có tên tuổi đã liên tục được những nhóm người nào đó làm giá, và giá được đẩy lên với một tốc độ không tưởng, bất chấp tất cả các quy luật như khớp lệnh liên tục cũng chỉ có ý nghĩa hạn chế phần nào hoạt động đầu cơ. Đây chính là một cao điểm của đầu cơ, không chỉ gây thiệt hại nặng nề cho cá nhân NĐT theo kiểu phong trào mà còn góp phần tạo nên dự hỗ loạn, bất an trong TTCK vốn còn non trẻ ở nước ta.

Cái thực trạng xô bồ của sự đầu cơ rất thiếu trong sáng như đang diễn ra trong TTCK ở nước ra có thể sẽ gây ra những tham cảnh sạt nghiệp vỡ nợ của không ít người dân và cả DN. Cũng trên cái đà dao động khó lường trước và cùng với sự cảm nhận về một bóng đen đang lảng vảng trên mỗi bước chân của sàn giao dịch, không biết chừng TTCK có thể diễn tiến đến một đợt suy thoái trong không bao lâu nữa?

Thấy gì từ động thái của nhà đầu tư nước ngoài?

Ngay sau khi TTGDCK Tp.HCM thực hiện phương thức khớp lệnh liên tục, khối nhà đầu tư nước ngoài (ĐTNN) đã tăng bán và giảm mua cổ phiếu. Một trong những lý do là lệnh mua của nhà ĐTNN nhập vào hệ thống trong thời gian khớp lệnh định kỳ xác định giá mở cửa, giá đóng cửa hoặc khớp lệnh liên tục, nếu không được khớp hoặc chỉ được khớp hoặc chỉ được khớp một phần thì lệnh mua hoặc phần còn lại của lệnh mua đó sẽ tự động bị hủy bỏ (vì lý do công nghệ).

Theo phân tích của các chuyên gia, điều này buộc nhà ĐTNN phải nhập lệnh lại nếu muốn mua tiếp khi chuyển từ khớp lệnh định kỳ sang khớp lệnh liên tục, và từ khớp lệnh liên tục sang khớp lệnh định kỳ xác định giá đóng cửa. Có lẽ vì thế mà họ đã chuyển sang tăng mua ở sàn Hà Nội – nơi mà phương thức khớp lệnh liên tục đã được thực hiện trơn tru và không có điểm hạn chế này.

Ông Nguyễn Huỳnh Bách Khoa, Trưởng nhóm môi giới cho nhà đầu tư Nhật Bản, CTCK Sài Gòn (SSI) phân tích, về nguyên tắc, mặt tích cực nhất khi chuyển sang phương thức khớp lệnh mới là nhà ĐTNN được giao dịch theo thông lệ giao dịch ở thị trường nước ngoài. Cụ thể là, trong khớp lệnh định kỳ, muốn mua một loại cổ phiếu nào đó, họ phải đặt lệnh cao hơn giá thị trường để mua được một loại cổ phiếu. Điều đó có nghĩa là mệnh của nhà ĐTNN phải được lưu và nằm chờ trên hệ thống đến khi có người bán mức giá nhà ĐTNN đặt mua, lệnh sẽ được khớp.

Còn thực tế hiện nay ông Khoa cho biết, “do lệnh không được lưu nên muốn mua ngay cổ phiếu ở mức giá tốt trên thị trường, nhà ĐTNN phải đặt lệnh giá cao hơn một chút để được ưu tiên khớp lệnh. Như vậy, nhà ĐTNN bị thiệt thòi và giao dịch không có tính thị trường”, ông Khoa nhận định.

Bảo Việt và SSI là 2 CTCP có số lượng tài khoản nhà ĐTNN chiếm từ 70 – 80% thị trường. Tại Bảo Việt khối lượng giao dịch của nhà ĐTNN đã giảm do nhà ĐTNN đặt lệnh giới hạn trong 2 đợt khớp lệnh định kỳ. Tình hình chung tại 2 công ty là nhân viên môi giới rất vất vả để canh, đặt lệnh mua cho nhà ĐTNN; không có thời gian để nghỉ; nhập lệnh từng ty, từng tí; phải đặt cả những lệnh mua nhỏ để mua được giá tốt cho khách hàng.

“Khó hơn là chúng tôi không thể giải thích cho khách hàng vì sao lệnh không được chờ. Nói lý do vì công nghệ không thuyết phục được họ. Tâm lý nhà ĐTNN bị ảnh hưởng”, ông Nguyễn Trung Dũng, Phòng quan hệ quốc tế, CTCK Bảo Việt phản ánh. Còn ông Khoa cho biết, với cách làm hiện nay, lệnh mua bị hủy còn lệnh bán được chờ, khiến nhà ĐTNN có cảm giác rằng, ở TTCK Việt Nam “khó mua, dễ bán”, trong khi thị trường đang cần thu hút đầu tư.

Trở lại với diễn biến giao dịch của nhà DTNN tuần qua. Phiên giao dịch ngày 1/8, các nhà đầu tư ngoại chỉ chi 120 tỷ đồng để mua 898.460 cổ phiếu và chứng chỉ quỹ, ít hơn gần một nửa so với phiên trước.

Đáng nói là phiên này thị trường tăng điểm (tăng 15,19 điểm sau khi giảm liền 5 phiên với mức giảm tổng cộng 74,47 điểm), các nhà đầu tư ngoại lại tăng khối lượng bán với gần 1,13 triệu cổ phiếu và chứng chỉ quỹ, trị giá 135 tỷ đồng.

Theo những nhà đầu tư có kinh nghiệm, việc bán ra của các nhà ĐTNN không nhằm mục đích cắt lỗ vì đã mua cổ phiếu ở giá cao mà là tiếp tục kế hoạch dìm giá cổ phiếu bằng cách tạo tâm lý bất an cho những nhà đầu tư nhỏ lẻ. Ví như, việc bán mạnh FPT – một cổ phiếu Blue-chip có mức giảm giá kỷ lục trong thời gian qua, như một cú “nốc ao” vào tâm lý nhà đầu tư nội, nhằm ảnh hưởng tới chỉ số chung của thị trường.

Ngoài ra, do các lệnh ATO và lệnh mua của nhà ĐTNN bị hủy khi chuyển sang khớp lệnh liên tục nên nhà đầu tư không nắm bắt được cung cầu thực của thị trường khi theo dõi 3 mức giá về cung cầu hiển thị trên bảng điện tử. Nhà đầu tư sẽ thấy thị trường lệch về bên bán nhiều hơn. Điều này cộng với vai trò của nhà ĐTNN đang chiếm vị trí quan trọng đối với thị trường nên đã làm nhà đầu tư nói chung thêm e dè trong đặt lệnh mua bán.

Nếu so sánh cách chơi của nhà ĐTNN ở hai sàn giao dịch, nhiều nhà đầu tư trong nước sẽ cảm thấy hoang mang với chỉ số VN – Index vì với xu hướng đầu tư mới này, nguồn vốn kích cầu cổ phiếu ở sàn Tp.HCM sẽ giảm đi. Hay nói cách khác, sự hờ hững của nhà đầu tư ngoại có thể là tác nhân khiến thị trường kéo dài xu hướng điều chỉnh giảm.

Một quan điểm khác thì cho rằng, phản ứng của nhà ĐTNN với phương thức khớp lệnh liên tục ở sàn TP.HCM chỉ là cái cớ để họ tạo hiệu ứng tâm lý cho thị trường, ép những nhà đầu tư nhỏ lẻ phải bán cổ phiếu ra để họ có thể mua vào mức giá rẻ hơn.

Hành vi đầu cơ chứng khoán lộ diện rõ nét hơn

Vào lúc các nhà đầu tư nhỏ lẻ nhận ra rằng cho dù có muốn bán ra cổ phiếu với giá lỗ cũng là khó khăn, và cũng bắt đầu lờ mờ nhìn thấy bóng dáng của những con buôn đầu cơ cổ phiếu luôn lởn vởn, lẩn khuất ngay bên cạnh họ, thì mọi sự dường như đã khá muộn

Đợt suy thoái đáng kể đầu tiên vào đầu tháng 4-2007, và gần nhất là nửa cuối tháng 7-2007 và sang đầu tháng 8, đã chứng minh cho sự thật ấy.

Lộ diện dần những hành vi đầu cơ

Những động tác giữ giá, ghìm giá, mua vào hoặc bán ra của các nhóm đầu cơ đã dần lộ diện rõ nét hơn. Cũng rõ ràng, đây là cuộc đấu tâm lý dành cho những người không thuộc loại yếu tim.

Và khi những nhà đầu tư non gan nhất bắt đầu rục rịch bán ra cổ phiếu của mình, thì cái tâm lý đám đông vốn trước đây tạo nên một lực hướng tâm khủng khiếp vào sàn, giờ lại biến thành một lực ly tâm lan tỏa khiến cho tất cả các nhà đầu tư nhỏ lẻ, kể cả một số nhà đầu tư lớn trở nên hoang mang.

Làn sóng bán ra cổ phiếu cũng vì thế mà hình thành với biên độ sóng ngày càng cao.

Tất nhiên về mặt lý thuyết, người ta có thể tự trả lời ngay rằng các chỉ số chứng khoán bắt buộc phải nhích lên chứ không thể cứ tụt mãi.

Thế nhưng, điều khó ai có thể chắc chắn được là khi nào thị trường chứng khoán sẽ trở lại như cái mốc cao điểm tháng 2-2007. Còn xu hướng chung là giá cổ phiếu vẫn phải giảm về gần với giá trị thực của nó.

Cho đến một lúc, khi những nhà đầu tư mua phải cổ phiếu vào lúc giá của chúng lên đến đỉnh điểm, nhận ra cổ phiếu của họ đã giảm đến 10-15%, thậm chí đến 30% giá trị mua vào, thì tâm lý của họ trở nên từ lo lắng đến hoảng hốt.

Khi đó, một bàn tay dù là của nhóm đầu cơ chìa ra mua cổ phiếu của họ vẫn có thể được xem như một ân huệ, đơn giản bởi người bán nhiều mà kẻ mua lại ít.

Chỉ có những nhà đầu tư sành sỏi và trường vốn hơn mới cố tiếp tục ôm cổ phiếu để chờ một ngày mai tươi sáng. Theo cách nhìn của số người này, diễn biến của thị trường chứng khoán hiện nay tùy thuộc rất nhiều vào hành động của các nhóm đầu cơ.

Sau khi đã phát động thành công tâm lý và lực hút đối với đám đông người chơi chứng khoán, các nhóm đầu cơ chỉ có việc ngồi rung đùi uống cà phê mà làm giá lên, làm giá xuống, rồi lại làm giá lên.

Vì thế, khi giá cổ phiếu xuống đến mức các nhà đầu tư nhỏ lẻ phải bán ra phần lớn số cổ phiếu của họ, chỉ giữ lại một số loại cổ phiếu có tiềm năng, các nhóm đầu cơ sẽ lập tức làm động tác thu gom.

Và rồi sau đó, một cách hoàn toàn “tự nhiên”, màu đỏ sẽ chuyển dần sang màu xanh mà chẳng cần bất cứ một nỗ lực hay lời khấn nguyện nào từ các nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Cuộc chơi không khoan nhượng

Nhưng vẫn chưa phải hết. Chứng khoán là một cuộc chơi mang tính không khoan nhượng cao nhất trong tất cả các cuộc chơi thương mại. Cái không khí mà các nhà đầu tư nhỏ lẻ tưởng như phập phù, không ổn định của nó, thật ra lại được quấy đảo bởi những kẻ sẵn sàng thôn tính.

Đúng, giá cổ phiếu buộc phải nhích lên, thậm chí có thể còn lên khá cao (tuy không thể ảo như các mức giá gấp 10 – 20 lần giá trị ban đầu như trước đây).

Đó chính là xu thế bắt buộc những nhà đầu tư nhỏ lẻ say máu phải tiếp tục đổ tiền thật ra để mua lấy những cổ phiếu đã được ảo hóa. Không có một mức lợi nhuận nào biến thành tối ưu hơn là lợi ích của các nhóm đầu cơ từ những vụ kiến tạo lên xuống như vậy trong thị trường chứng khoán.

Nhưng lợi nhuận của hoạt động đầu cơ lại chẳng bao giờ biết dừng lại. Cho đến khi đại đa số các nhà đầu tư cũ và mới đã gom khá đủ các cổ phiếu do nhóm đầu cơ tung ra bán, thì giá cổ phiếu đương nhiên sẽ không còn tăng nữa, mà một cách hoàn toàn “tự nhiên”, sẽ giảm xuống.

Để đến khi ấy, lại là một đợt suy thoái nữa của thị trường chứng khoán. Duy có điều, tính chất suy thoái càng về sau sẽ càng trầm trọng hơn. Tính trầm trọng đó còn được đo lường bởi sự vắng bóng (hay hình ảnh “bị quét sạch”) của nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ trên sàn giao dịch.

Thị trường chứng khóan trong nước chưa minh bạch

Giờ đây trong thị trường chứng khoán ở Việt Nam, khó ai có thể biết được những thông tin của các loại cổ phiếu và ngay cả thực chất của một số doanh nghiệp được đưa lên sàn là đến đâu.

Một thị trường chứng khoán thiếu tính minh bạch – người ta đang nói thế. Nhưng còn hơn thế nữa là cách kinh doanh theo kiểu “thông tin nội gián” tại thị trường OTC (và lạ lùng là nhiều nhà đầu tư lại say mê và thậm chí còn tôn sùng khái niệm này), hoạt động đầu cơ vừa tự phát vừa có tổ chức ngày càng rộng và có quy mô, khiến thị trường chứng khoán trở thành một trường học để biến các nhà đầu tư nhỏ lẻ thành nhà đầu cơ.

Và trong hoạt động đầu cơ đó cũng khó có thể phân biệt đâu là “đầu cơ lành mạnh” và đâu là “đầu cơ không lành mạnh”, hết sức mù mờ về ranh giới giữa khái niệm đạo lý tương đối với những trò cờ bạc theo đúng nghĩa đen.

Nhưng rõ ràng, tính đầu cơ càng nổi trội, nguy cơ “thanh trừng nội bộ” lại càng cao. Sự thải loại đối với nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ mang tính tất yếu và được coi là “hợp quy luật”, trong khi những “con cá” lớn hơn đang trở thành đối thủ của nhau.

Có thể xác định, trong lịch sử 7 năm của thị trường chứng khoán Việt. Hàng loạt cổ phiếu ít có tên tuổi đã liên tục được những nhóm người nào đó làm giá, và giá được đẩy lên với một tốc độ không tưởng, bất chấp tất cả các quy luật tự nhiên của thị trường chứng khoán, mà ngay cả những động tác kỹ thuật như khớp lệnh liên tục cũng chỉ có ý nghĩa hạn chế phần nào hoạt động đầu cơ.

Đây chính là một cao điểm của đầu cơ, không chỉ gây thiệt hại nặng nề cho cá nhân nhà đầu tư theo kiểu phong trào mà còn góp phần tạo nên sự hỗn loạn, bất an trong thị trường chứng khoán vốn còn non trẻ ở nước ta.

Cái thực trạng xô bồ của sự đầu cơ rất thiếu trong sáng như đang diễn ra trong thị trường chứng khoán ở nước ta có thể sẽ gây ra những thảm cảnh sạt nghiệp vỡ nợ của không ít người dân và cả doanh nghiệp

Cũng trên cái đà dao động khó lường trước và cùng với sự cảm nhận về một bóng đen đang lảng vảng trên mỗi bước chân của sàn giao dịch, không biết chừng thị trường chứng khoán có thể diễn tiến đến một đợt suy thoái trong không bao lâu nữa?

Quản lí tiền bạc, dễ mà khó!

Tiền được coi là một trong những lí do mà các doanh nghiệp sinh ra và tồn tại. Bởi vậy, các nhà quản lí bao giờ cũng phải để ý đến các vấn đề tài chính, hẹp hơn nữa là chuyện tiền nong trong công ty mình.

Tuy nhiên, chúng ta đã quá quan tâm đến chuyện kiếm tiền mà lại ít để ý đến việc quản lí những đồng tiền do ta làm nên. Rhonda Abrams, chuyên gia tư vấn cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, đồng thời cũng là một trong những cây bút được ưa thích nhất trên tạp chí kinh tế “The INC” và tại Mĩ, đã nêu lên một số suy nghĩ thú vị của bà về vấn đề này kèm theo một số giải pháp hữu ích cho các doanh nghiệp nhằm quản lí tiền nong một cách chặt chẽ và khoa học.

Bản thân tôi (Rhonda Abrams) đã dành hầu hết thời gian cho các cuộc hẹn, gặp gỡ và tư vấn cho các doanh nghiệp, chưa kể đến việc viết lách trên các tạp chí, nhận điện thoại, gửi email cho các khách hàng của mình. Cứ mỗi lần tôi được thanh toán tiền công, xem như tôi có thể hoàn toàn yên tâm với lượng tiền mặt của mình trong tài khoản ngân hàng. Tuy nhiên, bạn nghĩ như vậy là đã đủ? Với tôi lại khác, nếu như tôi không dành thời gian để quan tâm đến những đồng tiền mà tôi kiếm được, thì rất có thể số tiền hiện thời của tôi đã ít hơn hẳn đi rất nhiều rồi!

Việc quản lí vấn đề tiền nong sẽ không làm mất của bạn quá nhiều thời gian, nhất là khi bạn cố gắng tạo cho mình thói quen quan tâm đến các vấn đề liên quan đến tiền bạc một cách quy củ và có quy tắc nhất định. Chẳng hạn như:

Thói quen gửi hoá đơn thanh toán tiền

Quả thực tôi rất lấy làm ngạc nhiên khi một số doanh nghiệp, nhất là những người làm việc trong các ngành cung cấp dịch vụ, lại phải đợi đến hàng tháng trời mới gửi hoá đơn thanh toán đến cho khách hàng và người tiêu dùng của mình. Tại sao các bạn lại không nhận ra hậu quả và nguy cơ tai hại của thói quen này là bạn sẽ rất khó khăn để thu hồi được tiền, nhất là với những người vốn mang tiếng là “con nợ” khó đòi. Bởi vậy, bài học cho bạn là hãy ngay lập tức gửi hoá đơn thanh toán ngay sau khi hàng hoá, dịch vụ trong hợp đồng đã đuợc thực hiện hoàn chỉnh, kể cả khi hoá đơn đó không bắt buộc phải thanh toán trong vòng 30 ngày trở lại. Hoặc ít nhất là bạn cũng nên định kì gửi hoá đơn đến khách hàng một lần/1 tháng.

Xem lại sổ sách kế toán một cách thường kì

Thông thường, những người điều hành các doanh nghiệp thường ít khi tạo cho mình thói quen “siêng năng” nhìn lại sổ sách, chi tiêu tiền nong. Lí do là họ có thể dựa dẫm quá nhiều vào đội ngũ kế toán và thủ quỹ của mình, hoặc nếu có thì cũng chỉ là mỗi tháng một lần. Tuy nhiên, để quản lí chặt chẽ tiền nong thì bạn buộc phải kiểm tra tài chính một cách đều đặn và sát nút hơn, mỗi tuần một lần hoặc hơn thường xuyên hơn như thế, chẳng hạn như các khoản thu, các khoản chi, tình hình lợi nhuận, nợ, chu kì tiền mặt…Theo tôi, việc sử dụng một số phần mềm kế toán có bán ngoài thị trường sẽ giúp bạn dễ dàng có được những bản báo cáo nhanh chóng.

Biết nhìn nhận tình hình tài chính của mình

Trong quá trình kiểm tra sổ sách, thu chi và các dữ liệu liên quan đến các vấn đề tài chính, một điều quan trọng mà bạn nên lưu ý, đó là phải biết nhìn nhận vấn đề một cách bao quát. Không chỉ xem xét các số liệu hiện thời, mà bạn còn cần phải đánh giá, đối chiếu với các con số trong quá khứ và từ đó đưa ra viễn cảnh cho một tương lai gần. Thận trọng, tỉ mỉ và có tầm nhìn tốt, điều đó sẽ giúp bạn lập kế hoạch tài chính vững chắc hơn.

Tiền sinh lãi ra tiền!

Với những khoản tiền mà bạn hoặc công ty bạn chưa cần sử dụng đến ngay, thì bạn hãy tận dụng nó để…kiếm lãi. Sử dụng những đồng tiền của mình để kiếm thêm tiền, bạn hoàn toàn có thể làm được điều đó với một chút lựa chọn và có kế hoạch. Chẳng hạn như tôi nhận thấy là ở các công ty và tập đoàn lớn, họ lập nhiều tài khoản khác nhau và thường xuyên luân chuyển tiền mặt từ tài khoản này sang tài khoản kia để kiếm thêm tiền lãi suất từ ngân hàng. Trong khi đó, các doanh nghiệp nhỏ khi tiếp xúc với tôi, lại tiết lộ là họ chỉ có một tài khoản và cứ để tiền của họ nằm lười biếng ở đó. Bởi vậy, bạn hãy ngồi lại bàn bạc với các ngân hàng và chuyên gia tài chính để tìm kiếm hình thức kiếm lãi, loại tài khoản phù hợp nhằm cất giữ lượng tiền mặt của bạn.

Quản lí được mức tăng trưởng

Cụ thể hơn là mức độ tăng trưởng của công ty bạn hoặc của tình hình tài chính cá nhân bạn. Theo quan điểm của tôi, tăng trưởng đem đến cho bạn tiền bạc, đó là điều tất yếu. Tuy nhiên, trước khi bạn sinh lãi được nhờ tăng trưởng, thì bạn cũng đã phải trải qua một thời gian khó khăn, hao tổn nhiều chi phí nhất định. Bởi vậy kiểm soát được tốc độ tăng trưởng đồng nghĩa với việc bạn có kế hoạch cụ thể để tích luỹ của cải, tiền bạc hoặc sự trù đuợc các khoản trả nợ mà bạn có khả năng sẽ phải gánh chịu.

Tạo nguồn vốn dự trữ và tài khoản phòng bị

Khi làm việc với các khách hàng của mình, một điều tôi nhận thấy là hầu hết các doanh nghiệp đều có khoảng thời gian khủng hoảng về tiền mặt và vốn. Những lúc ấy, họ gần như bế tắc và phải chạy vạy khá tốn kém. Bởi vậy, với các khoản vay ngân hàng, bạn cần tính toán kĩ càng. Bạn hãy liệu xem có thể gia hạn tín dụng được không (bằng cách tham khảo bên cho vay). Hoặc một cách tốn kém hơn là chuẩn bị những thẻ tín dụng có kì hạn dài để bạn có thể huy động tiền mặt những lúc cần thiết.

Cuối cùng, hãy biết tiết kiệm

Mỗi người, mỗi doanh nghiệp đều phải đối mặt với các sự cố liên quan đến tiền bạc. Tiết kiệm là quốc sách, việc chi tiêu có kế hoạch, chừng mực, đúng mục đích, biết cắt bỏ những khoản tiền lãng phí và không cần thiết, sẽ giúp bạn cân bằng, điều chỉnh và tích luỹ tiền bạc tốt!

Việc quản lí tiền bạc, nghe có vẻ dễ dàng và là…chuyện nhỏ, những thực sự có vai trò quan trọng cho sự phát triển và kế hoạch tài chính của bạn. Không đòi hỏi nhiều thời gian, những nó đòi hỏi ở thói quen làm việc, cách tính toán và nhìn nhận khoa học của bạn. Quản lí tiền tốt, dự trữ tiền tốt, thậm chí, kiếm đuợc lãi suất kha khá, xem như bạn khỏi lo lắng về những đồng tiền của mình.

Hai phương pháp tiếp cận đầu tư

Theo các NĐT tài chính có kinh nghiệm thì không nên chăm chăm vào mua bán giao dịch, mỗi người phải xác định cho mình một chiến lược và có biện pháp thực hiện chiến lược đó.

Lấy ví dụ đơn giản, một người xác định đầu tư một khoản tiền và chỉ cần thu lợi ở mức 20%/năm. Đạt được mức kỳ vọng đó, anh ta có thể bán chứng khoán để hiện thực hoá lợi nhuận và chờ đợi cơ hội đầu tư tiếp theo. Thời điểm thị trường hiện nay, nhiều NĐT bắt đầu để tâm dành thời gian nghiên cứu các kiến thức về CK và đầu tư để tìm cơ hội đầu tư mới.

Phương pháp tiếp cận từ trên xuống

Với phương pháp này, NĐT chuyên nghiệp sẽ có sự phân tích vĩ mô từ bức tranh kinh tế tổng thể  của thế giới, khu vực và lựa chọn những quốc gia có tốc độ phát triển kinh tế nhanh, chính trị ổn định... Sau đó đánh giá xu thế của TTCK thông qua các chỉ số tiêu biểu trên biểu đồ dài hạn, như ở VN là VN-Index... Xu thế thị trường tăng giá sẽ hấp dẫn các NĐT hơn cả.

Tiếp theo là phân tích sâu về nền kinh tế: Lãi suất, lạm phát và tỉ lệ thất nghiệp... Trong đó việc tìm ra những ngành có tốc độ phát triển cao của nền kinh tế giúp NĐT tập trung thời gian và công sức vào mục tiêu hơn. Trong điều kiện kinh tế VN hiện nay, một số ngành được coi là có nhiều tiềm năng phát triển cao hơn như tài chính NH (45%/năm), bất động sản, thủy sản, dầu khí, dược...

Bước cuối cùng chính là việc giới hạn sự quan tâm vào ngành đã chọn, tìm kiếm những Cty hoạt động tốt trong ngành và tiến hành những phân tích cơ bản. Những tiêu chí vẫn được các NĐT quan tâm nhiều là tốc độ tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận, tỉ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), tỉ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) và một số chỉ tiêu đặc thù tuỳ theo ngành.

Cần phải lưu ý rằng giữa điều kiện kinh tế và các chỉ số CK không phải bao giờ cũng trùng khớp với nhau, theo kinh nghiệm thì TTCK thường đi trước nền kinh tế, tức là nó mang tính dự báo. Do đó việc phân tích các hệ số giá/thu nhập (P/E), hệ số giá/doanh thu (P/S), cổ tức/giá (Dividend Yield) so với quá khứ giúp NĐT đánh giá được phần nào thị trường đang mua hay bán quá mức.

Nếu đánh giá tổng quan về thị trường CP là tốt thì NĐT nên dành phần lớn tài sản của mình cho thị trường này, nếu không thì có chiến lược phân bổ tài sản hợp lý vào những công cụ có thu nhập ổn định (trái phiếu) hay thị trường tiền tệ.

Phương pháp tiếp cận từ dưới lên

Phương pháp này, ngược lại, gần như bỏ qua các điều kiện kinh tế vĩ mô và ngành, chỉ chú trọng tới việc tìm kiếm DN hoạt động tốt. Phương pháp này dựa trên quan điểm cho rằng bất kỳ ngành nào, kể cả đang trong chu kỳ suy thoái hay kém hoạt động đều có những DN tốt nhất. Các NĐT sẽ tiến hành so sánh các chỉ tiêu cơ bản của các Cty dựa trên những báo cáo tài chính để lựa chọn một Cty tốt.

Những chỉ tiêu cần đánh giá:

1) Quy mô thị trường tiềm năng - là chỉ tiêu khó đánh giá và hiện còn thiếu thông tin thống kê, tuy nhiên cố gắng nắm bắt được thị trường tiềm năng cho sản phẩm dịch vụ sẽ giúp chúng ta có ước tính được về lợi nhuận của Cty.

2) Doanh thu và lợi nhuận cao-hiện tại và tiềm năng.

3) Bảng cân đối kế toán "sạch"- thể hiện được hiệu quả quản lý và sử dụng vốn một cách đáng tin cậy, những Cty nợ nần chồng chất và quản lý dòng tiền kém sẽ bị loại ra.

4) Dòng tiền - dòng tiền tự do nhiều thể hiện khả năng tự tài trợ cho các hoạt động của mình mà không phải tăng nợ hay cũng chính là tiền đề tăng cổ tức chi trả trong tương lai.

5) Thị phần - những Cty tốt liên tục tăng thị phần và mở rộng sang cả những thị trường mới với tốc độ tăng trưởng vững chắc.

Lấy ngành thủy sản làm ví dụ, cụ thể với 3 DN niêm yết trên sàn HoSE là AGF, ABT và TS4. Trong điều kiện hiện nay thì nhu cầu và sự ưa thích của người tiêu dùng đối với các sản phẩm thủy hải sản ngày càng lớn, thị trường tiềm năng cho mặt hàng này khẳng định là rất lớn.  Năm 2006 doanh thu và lợi nhuận của 3 DN này tăng mạnh.

Một điểm cần lưu ý, AGF trong năm 2006 đầu tư mở rộng sản xuất lớn khoảng 150 tỉ đồng cùng với việc chú trọng khâu nguyên liệu là một trong những lý do khiến cho chi phí sản xuất của AGF chiếm tỉ trọng cao trong doanh thu, doanh thu tăng nhưng lợi nhuận không tăng mạnh bằng ABT. Là DN lớn hơn so với 2 DN còn lại, lại đang liên tục đầu tư mở rộng sản xuất, với ưu thế sẵn có của mình - DN xuất khẩu cá tra, basa lớn thứ 2 VN, AGF có nhiều khả năng mở rộng và chiếm lĩnh thị trường.

Đây chỉ là những phân tích sơ lược về 2 cách tiếp cận đầu tư, thực tế việc tiến hành còn đòi hỏi nhiều kiến thức và tính linh hoạt cao. Phương pháp tiếp cận từ trên xuống có ưu điểm là nắm bắt được tình hình chung của thị trường, do đó không đầu tư thái quá vào CP cho dù CP đó tốt (độ chênh lệch giữa điều kiện kinh tế và TTCK).

Phương pháp tiếp cận từ dưới lên nhiều khi đem lại cho NĐT cơ hội bình thường khó thấy, dễ bị bỏ qua có thể bởi DN quy mô nhỏ, hoạt động trong ngành kém "hấp dẫn". Mặc dù phương pháp tiếp cận này dường như khó hơn, nhưng nếu NĐT có hiểu biết chuyên môn về một lĩnh vực, ngành nào đó thì biết tận dụng kiến thức và kinh nghiệm này có thể đem lại cơ hội đầu tư tốt.

Giá giảm là cơ hội để mua vào

Thị trường chứng khoán sụt giảm kéo dài, giá nhiều loại cổ phiếu (CP) đã giảm tới 40 - 50% so với hồi tháng 3. Nhiều chuyên gia chứng khoán cho rằng, đây là thời điểm đầu tư tốt bởi giá CP đang trở về với giá trị thực của nó.

Đầu tư vào công ty chứ không đầu tư vào CP?

Theo tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh, Phó giám đốc Chương trình giảng dạy Fullright, với số liệu từ báo cáo tài chính của các doanh nghiệp (DN), có thể tính được giá trị thực của chứng khoán. Lý thuyết thì như vậy nhưng trên thực tế, chưa có ai đứng ra làm việc này, kể cả các tổ chức kiểm toán, thống kê hay chính bản thân DN. "Tôi có cảm giác như ở thời điểm này, các DN quá bận rộn với nhiều việc nên bản thân DN cũng chưa xác định được giá trị thực của mình. Vì vậy, khi có việc xảy ra, những đồn thổi trên thị trường sẽ tác động trực tiếp và rất mạnh với giá trị của CP và nhà đầu tư (NĐT) chính là những người lãnh hậu quả", ông Anh nói. Để khắc phục tình trạng này, ông Anh cho rằng, DN phải tuân thủ báo cáo tài chính theo quý, tháng, năm song song với việc công bố thông tin; NĐT phải tìm hiểu thông tin và Nhà nước phải có biện pháp chế tài để quản lý vấn đề này.

Lấy phương châm "đầu tư vào công ty chứ không đầu tư vào CP" của Warren Buffett, một chuyên gia tài chính khuyên rằng, các NĐT phải coi đây là chân lý đầu tư. Nghĩa là phải nắm rất rõ về thông tin, hoạt động kinh doanh, khả năng sinh lời, khả năng cạnh tranh... của công ty trước khi mua CP. Khả năng sinh lợi là nền tảng xác định giá trị thực tế của CP DN đó, chứ không phải số vốn của DN trên sổ sách kế toán. Chính vì vậy, số vốn của một DN hoạt động tốt có thể được định giá cao gấp nhiều lần trên thị trường chứng khoán. NĐT có thể thấy rõ điều này qua giá trị thị trường của các công ty niêm yết và có thể dựa vào đó để tính toán thời điểm mua, bán CP cho mình.

CP nào đã quay về giá trị thực?

Giá nhiều loại CP trên thị trường OTC giảm 40%- 50%, thậm chí 60% - 70% là chuyện "biết rồi, khổ lắm...". Thế nhưng, trên thị trường niêm yết, việc giá một loại CP giảm tới 30% - 40% chỉ trong một thời gian ngắn, nhất là đối với những CP blue-chip, là cú sốc mạnh đối với nhiều NĐT. Một NĐT tại TP. HCM nói: "Việc giá CP mà mình nắm giữ giảm đều đặn qua từng phiên giống như cú tra tấn kinh khủng mà NĐT phải chịu đựng mỗi ngày".

Thực tế, đối với CP FPT, từ ngày 22/5 (sau khi tách CP với tỷ lệ 2:1) đến ngày 15/8, giá CP này đã giảm từ 378.000 đồng/CP xuống còn 230.000 đồng/CP, giảm 39,15%. CP STB kể từ khi tách (ngày 7/6) cũng giảm giá từ 82.000 đồng/CP xuống 56.000 đồng/CP, mất tới 31,7%. Các CP khác như ACB, SSI, REE, GMD... cũng trong tình trạng tương tự. Một số chuyên gia chứng khoán cho rằng, quá trình giảm giá sâu của nhiều loại CP đồng nghĩa với cơ hội cân nhắc để mua vào cho các NĐT cũng ngày càng lớn hơn.

Theo tiến sĩ Nguyễn Văn Thuận, Trưởng khoa Kế toán - Tài chính - Ngân hàng, Đại học Mở TP. HCM, với kinh nghiệm giảng dạy và đầu tư chứng khoán của ông, thời điểm hiện nay là lúc có thể cân nhắc để mua vào.

Cổ đông ít vốn nên học luật chơi

Do xuất phát từ các công ty tư nhân, công ty cổ phần, doanh nghiệp nhà nước nên cơ cấu cổ đông của các công ty đại chúng, công ty niêm yết ở nước ta hiện nay có đặt điểm là các cổ đông ít vốn, chiếm tỷ trọng lớn về số lượng nhưng chỉ nắm giữ khoảng 20 – 30% vốn, trong khi một vài cổ đông nắm giữ vốn lớn, gọi là cổ đông lớn có thể năm giữ 70 – 80% của công ty.

Vì thế, quyền quyết định trong công ty thực chất thuộc về một vài cổ đông lớn. Vậy cổ đông nhỏ khi tham gia đầu tư vào các công ty đại chúng có đặc điểm này (đang chiếm phần lớn trong số công ty niêm yết) nên hành xử như thế nào?

Theo các chuyên gia, cổ đông ít vốn nên học luật chơi, trong đó lưu ý 2 điểm chính: cổ đông nhỏ được luật pháp trao cho quyền nhất định để tự bảo vệ mình nhưng cũng đừng quên quyền chỉ giới hạn trong số vốn góp. Phân tích trường hợp FPT thành lập các công ty con như: Chứng khoán FPT, Ngân hàng FPT nhưng không góp vốn chi phối 51% trở lên mà chỉ góp vốn 15%, 30%, một tỷ lệ lớn số vốn góp còn lại ở các công ty con do một số thành viên trong HĐQT Công ty FPT mẹ góp vào, một số nhà đầu tư cho rằng, đây là cách hành xử không đẹp của cổ đông lớn với cổ đông nhỏ. Tuy nhiên, thật bất ngờ là một số luật sư mà phóng viên ĐTCK trao đổi lại cho rằng, đây là việc là không những không trái luật mà còn rất bình thường, Cổ đông nhỏ nên biết mình được đòi hỏi gì mà không nên đòi hỏi gì.

Theo luật sư Thành Ngọc Bích, Văn phòng Luật sư Phương Thuần và Bích, khi các cổ đông góp vốn nhiều, chịu nhiều rủi ro thì đương nhiên họ sẽ được hưởng nhiều quyền lợi hơn. Việc thành lập công ty con quyết định góp vốn bao nhiêu không thuộc 4 vấn đề mà Luật Doanh nghiệp quy định phải có 75% phiếu đồng ý của cổ đông. Vì vậy HĐQT quyết định những vấn đề này là hoàn toàn chính đáng.

Luật sư Bích cho biết, ở các nước phát triển, khi đầu tư cổ phiếu, các cổ đông chiếm ít vốn thường quan tâm đến 2 yếu tố: cổ tức và lãi vốn. Nếu công ty hứa hẹn 2 nguồn lợi nhuận này thì nhà đầu tư sẽ bỏ vốn vào.

Về việc FPT có nên chiếm vốn chi phối ở các công ty con hay không, luật sư Bích cho rằng, việc này nên nhìn nhận dưới góc độ tài chính. Nếu đồng ý vốn bỏ ra ít, có tỷ suất lợi nhuận cao còn hơn bỏ ra nhiều mà lãi ít, tức là phương án thành lập công ty phải có tính thuyết phục về tỷ lệ góp vốn.

Luật sư Cao Bá Khoát, Công ty Luật Khoát và Đồng sự cho biết, để bình luận quyết định của HĐQT công ty đại chúng đúng hay sai phải căn cứ vào bản điều lệ công ty. Vì thế, nhà đầu tư nhỏ trước khi quyết định đầu tư vào công ty nào nên đọc kỹ bản điều lệ của công ty đó để biết rõ về quyền lợi của mình, tránh tình trạng đến khi thua thiệt mới tìm hiều luật chơi.

Tuy nhiên, các luật sư đều cho rằng, có những vấn đề hoàn toàn đúng pháp luật nhưng không phù hợp lắm nếu xét về khía cạnh đạp đức kinh doanh. Lời khuyên của luật sư với nhà đầu tư nhỏ là nên chọn mặt gửi vàng, nhà đầu tư nhỏ nên đánh giá được các cổ đông chủ chốt của công ty. Rất nhiều vấn đề để có thể trông chờ vào đạo đức của nhà quản trị doanh nghiệp, chứ không thể nhờ vào pháp luật phân xử.

Luật sư Bùi Quang Nghiêm cho rằng, ở điểm này thì nhà đầu tư nhỏ còn rất hạn chế. Đa số nhà đầu tư trên thị trường bước đầu tư theo phong trào và đang chuyển sang đầu tư dựa trên phân tích các chỉ tiêu tài chính. Thông tin về HĐQT, Chủ tịch HĐQT còn rất ít được quan tâm và những thông tin này cũng rất hạn chế trong bản cáo bạch.

Các luật sư đặc biệt lưu ý, cổ đông nhỏ phải biết liên kết lại để thực hiện quyền mà luật pháp đã trao cho họ.Chẳng hạn, Luật Doanh nghiệp đã quy định quyền bầu dồn phiếu cử người đại diện vào HĐQT. Khi có người đại diện trong HĐQT, thông tin về hành vi của các thành viên HĐQT có thể ảnh hưởng đến giá cổ phiếu, góp vốn đầu tư, thành lập công ty con… sẽ được tăng cường minh bạch, công khai. Đây là những vấn đề mà luật pháp nước ta còn thiếu quy định chi tiết, cũng như thiếu những quy định chi tiết, cũng như thiếu những điều kiện ràng buộc ngặt nghèo như ở các nước phát triển. Cổ đông nhỏ cần sử dụng quyền của mình để kiểm soát những thông tin này hơn là chờ đợi sự tự giác từ cổ đông lớn.

Thời điểm vàng: Ba cách tính

Khi đã tham gia TTCK, hầu hết nhà đầu tư đều có một danh mục cổ phiếu (CP) ưu thích của mình. Việc lựa chọn các CP này có nhiều lý do. Có thể là các CP có tốc độ tăng trưởng EPS cao. Có thể là CP có P/E thấp hoặc cũng có thể là CP được nhà đầu tư ngoại ưu thích… Thế nhưng nhiều nhà đầu tư vẫn thu lỗ, phần nhiều là do mua hoặc bán CP chưa đúng thời điểm.

Nếu chúng ta nhìn lại biểu đồ VN – Index qua từng năm dường như có quy luật.

Chu kỳ năm

Đó là chu kỳ tăng giá mạnh của các cổ phiếu (CP) chủ chốt thường bắt đầu từ tháng 10 khiến cho Inndex tăng mạnh, làm tiền đề cho các CP nhỏ tăng giá, càng làm cho Vn – Index tăng điểm. Đây cũng là thời kỳ giao dịch sôi động nhất trong năm với sự tham gia nhiệt tình của nhiều nhà đầu tư mới.

Tuy vậy, việc tăng giá này là không liên tục, sẽ có nhiều lúc thị trường điều chỉnh để lấy sức bật nhanh hơn. Sự tăng giá này lên tới đỉnh điểm khi mà các Công ty tiến hành đại hội cổ đông (ĐHCĐ), chính thức công bố kết quả kinh doanh; kế hoạch phân chia lợi nhuận kiếm được cũng như các kế hoạch kinh doanh của năm tiếp theo. Đây chính là thời điểm mà các nhà đầu tư có kinh nghiệm bắt đầu rút khỏi thị trường mặc dù giá CP tiếp tục tăng giá một thời gian sau đó trong khi các nhà đầu tư vốn ngắn, ít kinh nghiệm hơn vẫn miệt mài thu gom các CP thị giá nhỏ vì họ cho rằng các CP chủ chốt giá đã quá cao.

Tiếp theo giai đoạn tăng nóng tất nhiên sẽ có sự điều chỉnh giảm. Khi hết mùa ĐHCĐ khoảng giữa tháng 2 cho tới hết tháng 4 dương lịch, giá của các CP chủ chốt sẽ điều chỉnh  giảm nhẹ và có xu hướng đi ngang. Lúc này Index không có khả năng tăng trưởng và điều tất yếu sẽ xảy ra, các CP nhỏ không giữ được giá nữa và bắt đầu ồ ạt bán ra càng làm cho thị trường điêu đứng và đáy của Index trong năm thường rơi vào tháng 7,8 dương lịch, thời điểm mà tinh thần của các nhà đầu tư nao núng nhất. Đây cũng chính là thời điểm tốt để các nhà đầu tư dày dạn kinh nghiệm giải ngân mua vào mặc cho giá CP có thể vẫn tiếp tục giảm.

Rõ ràng cầm tiền là chắc nhất nhưng nhà đầu tư khó tránh khỏi cám dỗ của đồng tiền khi mà giá CP vẫn tiếp tục tăng và nếu nhà đầu tư nhỏ, ít vốn vẫn tiếp tục lao vào mua một loại CP nào đó thì chắc chắn họ lại rơi vào vòng xoáy của chu kỳ và khó bán ra được. Vì vậy cái khó nhất của nhà đầu tư chính là chiến thắng bản thân để có thể bảo toàn được vốn và phần lãi đã chuyển hoá thành tiền. Thời gian này họ chỉ nên tập trung nghiên cứu thị trường, lựa chọn các CP có khả năng tăng trưởng và có bộ máy quản trị tốt để giải ngân khi thị trường đi xuống.

Công cụ hỗ trợ

Một trong những điểm thiếu chuyên nghiệp nhất của nhà đầu tư ít vốn, ít hiểu biết là không tạo ra cho mình những công cụ đầu tư cần thiết. Một bảng tính excel có thể tổng hợp được tất cả các giao dịch trong năm, tiền vốn, tiền lời và các chi phí. Họ thường say sưa với chiến thắng và không muốn nhắc lại những thất  bại trong đầu tư của mình và một cách cố ý, họ đã bỏ qua những bài học thành công, thất bại để tránh lần sau.

Các phần mềm phân tích kỹ thuật mà các Công ty chứng khoán cung cấp hoặc phần mềm phân tích kỹ thuật thông dụng như Metastock ngày càng phổ biến. Các nhà đầu tư ít vốn hãy bỏ nhiều thời gian và công sức nghiên cứu để lựa chọn thời điểm ra vào thị trường cho thích hợp. Kinh nghiệm cho thất phân tích kỹ thuật có thể không giúp ích nhiều cho nhà đầu tư ít vốn lướt sóng nhưng rất hữu ích cho họ lựa chọn thời điểm mua vào bán ra dài hạn.

Chiến lược đầu tư

Một điểm mà nhà đầu tư ngắn vốn hay gặp phải dẫn tới thua lỗ nhất đó là không có chiến lược đầu tư. Nhiều người không biết lý do tại sao mua/bán Cp họ có, chỉ đơn giản là mua vào bán ra mà thôi nhưng nếu bắt họ học hỏi thì không biết bắt đầu từ đâu trong biển thông tin hiện nay.

Để hạn chế sai lầm trong đầu tư, hãy áp dụng chiến thuật đơn giản sau:

Lựa chọn cổ phiếu tốt đưa vào danh mục dự tính đầu tư. Mục tiêu của giai đoạn này là tìm lý do đầu tư. Nếu thấy lý do lựa chọn của mình không đúng, hãy loại bỏ Cp đó ra khỏi danh mục dự tính đầu tư của mình.

Tiếp theo dùng phân tích kỹ thuật để lựa chọn thời điểm mua vào bán ra cho thích hợp.

Do cả hai phương pháp phân tích cơ bản và phân tích kỹ thuật đều có một nhược điểm là chậm hơn diễn biến thực của thông tin vì vậy hãy cân nhắc thêm yếu tố thông tin kịp thời để quyết định mua – bán Cp.

TTCK luôn biến động không ngừng, đặc biệt là hai thị trường non trẻ của VN. Các yếu tố vĩ mô rất thuận lợi và Nhà nước luôn muốn thị trường vốn phát triển ổn định tạo tiền đề cho nền kinh tế phát triển, không có lý do gì làm cho chúng ta cảm thấy quá bất an. Tuy nhiên, trong nó cũng hàm chứa những nguy cơ trầm lắng tại tại một giai đoạn nào đó. Đối với nhà đầu tư vốn ngắn hãy dựa trên nguyên tắc bảo toàn vốn và có lời chắc chắn làm nền tảng. Hãy bằng lòng với con cá nhỏ mình đã câu được thay vì ngồi tiếc con cá mất là con cá to.

Kinh doanh cổ phiếu bằng thuật toán

Đã có thể phát triển các phần mềm ERP phục vụ doanh nghiệp thì sao các công ty phần mềm không phát triển các phần mềm phục vụ dân “chơi” chứng khoán ra quyết định đầu tư?

Kinh doanh bằng thuật toán (algorithmic trading) khá phổ biến ở nước ngoài trên các thị trường tài chính có thực hiện giao dịch điện tử, và hiểu nôm na là việc sử dụng các phần mềm máy tính để xác định thời gian đặt lệnh, khối lượng giao dịch, mức giá, thậm chí là vị thế (mua hay bán), mức lời mục tiêu và mức dừng lỗ trong kinh doanh cổ phiếu và các sản phẩm tài chính khác.

Và các phần mềm máy tính này được xây dựng trên nhiều mô hình tài chính định lượng khác nhau, kết hợp giữa thuật toán tin học trong lập trình và các nghiên cứu tài chính thực nghiệm. Thông thường đa số các thuật toán này đều sử dụng rất nhiều mô hình toán phức tạp để xử lý các biến số đầu vào nhằm ra quyết định đầu tư.

Phương pháp giao dịch này đã bắt đầu ở Mỹ từ thập niên 70 và 80 của thế kỷ 20, tiêu biểu là việc áp dụng giao dịch lập trình (program trading, thật ra cũng là một dạng kinh doanh bằng thuật toán) của sàn giao dịch NYSE.

Với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, và với việc những công ty truyền thông hàng đầu như Reuters, Bloomberg, Thomson Financial... cung cấp nhiều dịch vụ hỗ trợ tích hợp cả các thông tin cơ bản, dữ liệu kinh tế mới nhất, các mô hình kinh doanh bằng thuật toán ngày càng được phát triển rộng rãi. Hiện nay các tổ chức đầu tư lớn ở châu Âu và Mỹ như các quỹ đầu tư, ngân hàng, công ty chứng khoán đều dùng phổ biến các mô hình này.

Lĩnh vực ứng dụng: từ giao dịch lan sang cả phân tích

Các phần mềm kinh doanh bằng thuật toán chẳng những có thể được xây dựng để xử lý các biến số đầu vào và đưa ra đề xuất giao dịch mà còn có thể dùng để đưa ra nhiều kết quả phân tích thay con người, như hiện nay một số hãng tin đã ứng dụng để phân tích thông tin kinh tế, tài chính, giúp các nhà phân tích cơ bản, đưa ra các mức ngưỡng thị trường cho các nhà phân tích kỹ thuật.

Một giám đốc phụ trách phân tích hệ thống và kinh doanh bằng thuật toán của một hãng tin lớn của Anh đã thừa nhận là có một mối quan tâm thật sự lớn đối với việc chuyển vai trò phân tích một số tin tức từ người sang cho máy tính.

Một số ứng dụng đã được triển khai thành những hệ thống giao dịch (trading systems), đơn giản là các hệ thống thuật toán về những quy luật giao dịch “tối ưu”. Hệ thống đơn giản và truyền thống thì nhắm vào tối thiểu hóa chi phí giao dịch, các khoản lỗ, hay tận dụng cơ hội kinh doanh chênh lệch giá (arbitrage).

Hệ thống phức tạp hơn là dùng nhiều biến số để chạy ra các đề xuất cơ hội mua vào, bán ra dựa trên các quy luật phân tích cơ bản, phân tích kỹ thuật và mô hình tài chính định lượng. Một hướng phát triển thu hút nhiều sự chú ý từ những năm 1990 là kết hợp thuật toán mạng nơron (neural networks) và lập trình di truyền (generic programming) vào phân tích kỹ thuật để giúp máy tính “nhận biết” các mẫu hình đồ thị hay dấu hiệu do các chỉ số kỹ thuật phát ra.

Nhiều người cũng quan tâm đến việc dùng thuật toán di truyền để dự báo (mặc dù một số người cho rằng những phát triển kiểu như thế này đã đi chệch ra khỏi ý niệm đúng về kinh doanh bằng thuật toán).

Những ứng dụng kinh doanh bằng thuật toán cũng mở đường cho các nhà nghiên cứu thực nghiệm về tài chính có thể phát triển các mô hình cực kỳ phức tạp vào thực tế. Có một điều mà nhiều người làm tài chính chuyên nghiệp đều hiểu, đó là trong quá khứ, những mô hình quá phức tạp (hàng chục biến số với hàng chục hàm số phức tạp) thì tính ứng dụng không cao, còn mô hình đơn giản hơn thì sẽ thực tế hơn, vì dễ dùng và nhanh chóng cho kết quả hơn.

Tuy nhiên, kinh doanh bằng thuật toán có thể sẽ tạo ra đổi thay trong tương lai. Những mô hình kinh tế - tài chính cực kỳ phức tạp có thể được chuyển thành các thuật toán, và máy tính sẽ thay con người tính toán, lẫn đưa ra diễn đạt kết quả tìm được.

Điều này mở một hướng đi rất lớn cho những nghiên cứu thực nghiệm trong tài chính, đặc biệt là nghiên cứu những cấu trúc vi mô của thị trường tài chính nhằm xác định phương pháp giao dịch hiệu quả nhất, tiết kiệm từng đồng chi phí giao dịch.

Cơ hội ứng dụng tại Việt Nam

Có người sẽ cho rằng chỉ ở những sàn giao dịch mà mọi thứ được “hiện đại hóa” như Mỹ thì kiểu kinh doanh bằng thuật toán này mới dùng được, nhưng thực tế nhiều nước hay lãnh thổ chỉ phát triển hơn chúng ta không quá nhiều như Hàn Quốc, Đài Loan, Thái Lan và một số nước châu Mỹ Latinh đều có ứng dụng (ở châu Á, ước tính có 15 nước đã sử dụng).

Thế thì tại sao Việt Nam lại không phát triển được? Chắc chắn ở Việt Nam hiện nay có rất nhiều người am hiểu tin học hay toán học đã biết đến thuật toán di truyền và mạng nơron từ lâu, và càng có nhiều chuyên gia tài chính, nhà nghiên cứu đủ khả năng tìm hiểu về các mô hình tài chính phức tạp.

Thế thì không có lý do gì mà không phát triển lĩnh vực này ở Việt Nam. Đây chính là cơ hội hợp tác lớn nhất của các công ty phần mềm với giới nghiên cứu ứng dụng toán học và tài chính tại Việt Nam.

Nhưng cũng như người ta thường nói, cái gì tốt mà lạm dụng thì thành ra xấu. Ở các nước phát triển lĩnh vực này, có một lo ngại là việc sử dụng tràn lan các hệ thống giao dịch như thế sẽ khiến cho thị trường càng trở nên dễ tổn thương. Dù các công ty lớn đều tiến hành kiểm tra lại mô hình định kỳ và cải tiến chúng, các mô hình vẫn gần như bất biến trong một thời gian dài (nhiều tháng đến một năm, thậm chí lâu hơn).

Con người nhìn vào các tin tức và dữ liệu để “suy nghĩ”, còn căn bản, máy tính nhận vào các dữ liệu và dùng các quy luật đúng trong quá khứ và “chạy” mô hình, xuất kết quả. Nếu máy tính chi phối phần lớn các quyết định giao dịch, và nếu có trục trặc xảy ra (lỗi kỹ thuật, hay do điều kiện kinh tế thay đổi ngoài khả năng bao hàm của mô hình), thì hiệu ứng bầy đàn và rủi ro sụp đổ thị trường lớn hơn nhiều so với thị trường vận hành chủ yếu bởi chính bộ não con người (dù thị trường kiểu này cũng vẫn có thể sụp đổ).

Trong thời gian gần đây, chúng ta đã thấy nhiều rủi ro liên quan đến hệ thống giao dịch của thị trường chứng khoán (Nhật Bản, hay chính Việt Nam của chúng ta là điển hình) xảy ra; tuy không phải do giao dịch bằng thuật toán gây ra, nhưng cũng cho thấy những rủi ro tiềm ẩn tương tự cũng nằm trong các hệ thống phụ thuộc nhiều vào kinh doanh bằng thuật toán.

Một mặt tiêu cực khác là ở các nước đã phổ biến hình thức kinh doanh bằng thuật toán, nhiều người lợi dụng việc các nhà đầu tư muốn tìm các phần mềm tốt nhất để hỗ trợ quyết định của mình mà rao bán các phần mềm được quảng cáo là “cực kỳ thành công”, “tốt nhất trong năm”, mang lại tỷ suất sinh lợi cực cao... với giá cao ngất.

Thực chất đây phần lớn là những phần mềm không mấy hiệu quả, hoặc là những phần mềm vốn rất thành công trong quá khứ, nhưng sau các kiểm tra mới nhất thì nó trở nên không hiệu quả nữa. Nhiều phần mềm thật sự kiếm được tỷ suất sinh lợi rất cao thì ít khi được rao bán rộng rãi, nếu có, chỉ là bán một vài phần mô-đun.

Như vậy, trong lĩnh vực mới mẻ này cũng tiềm ẩn nhiều khả năng lừa đảo rất cao nếu nó được đưa vào Việt Nam. Ít nhất các công ty lừa đảo dạng này từ nước ngoài hoàn toàn có thể tìm đường sang “phát triển thị trường” tại Việt Nam, theo kiểu bán công nghệ giao dịch thuật toán cũ với giá hàng triệu đô la Mỹ với những hứa hẹn lợi nhuận khổng lồ như họ đã từng làm ở một số nước khác.

“Cắt lỗ” cứu mình

Khi TTCK một thời gian dài trồi sụt và màu đỏ nhuốm màu bảng giao dịch, nhiều nhà đầu tư đau đầu không biết hoặc đã không chịu áp dụng biện pháp giảm lỗ (cut losses). Biết chấp nhận thất bại của mình và hoá giải giảm thiểu thiệt hại là những kinh nghiệm tác giả PHƯƠNG ANH trên DDDN chia sẻ.

Để tránh việc cân nhắc bán khi bị thua lỗ, hãy liệt kê lý do mình chọn mua loại cổ phiếu đó và hãy bán ngay khi nhận định của mình không đúng. Lúc này, nhà đầu tư có thể giới hạn mức độ thiệt hại ở mức thấp nhất. Hãy nhớ rằng, khi một loại chứng khoán nào đó giảm tới 50%, nó cần tăng trưởng  100% để lấy lại những già đã mất.

Bất cứ ai cho dù đó là nhà đầu tư nhiều kinh nghiệm hay các lính mới khi đã tham gia giao dịch trên TTCK đều mong muốn đồng vốn của mình sinh sôi nảy nở. Họ chỉ bắt đầu cảm nhận được có một cái già đó không ổn khi thị trường đi xuống mà vẫn phân vân không biết nên làm gì với số cổ phiếu mình đã mua? Việc nắm giữ cổ phiếu tại thời điểm này trở thành bi kịch khi mà các khoản tiền cứ đội nón ra đi. Tới lúc này, nhiều nhà đầu tư mới nhận ra rằng, mình chưa chuẩn bị cho tình huống xấu trước khi tham gia đầu tư trên TTCK.

Ngưỡng chịu lỗ

Theo gợi ý của nhiều chuyên gia, khoản vốn đầu tư tính theo giá thị trường bị giảm từ 8% tới 10% thì nhà đầu tư hãy bán đi để bảo toàn vốn. Tuy vậy, tại thị trường VN, khi mà biên độ giao động giá là 5% tại sở Hose và 10% đối với Hastc thì dường như tỷ lệ này không thích hợp. Khoảng lỗ 8% tới 10% có thể lấy lại chỉ trong 2 phiên tăng trần liên tiếp. Việc xác định mức độ chịu lỗ lúc này hoàn toàn phụ thuộc vào quyết định của từng nhà đầu tư dựa trên năng lực tài chính họ có. Lúc này, nhà đầu tư có thể giới hạn mức độ thiệt hại ở mức rất thấp.

4 cách tìm lại tiền

Có rất nhiều cách được coi là biện pháp giảm lỗ. Mỗi người áp dụng một cách khác nhau:

Cách thứ nhất: Trung bình giá thích - hợp với các quỹ.

Trung bình giá là biện pháp tiếp tục mua vào chính loại cổ phiếu đang bị lỗ khi nó tiếp tục giảm tới ngưỡng chịu lỗ. Bằng cách đó, giá trung bình cho một cổ phiếu sẽ giảm thấp hơn mức giá mua ban đầu và phần lỗ ít hơn. Như vậy, sau mỗi đợt mua trung bình giá, số lượng cổ phiếu mua vào sẽ ngày càng cao hơn số cổ phiếu sẵn có trong tài khoản. Nói một cách khác, số tiền dùng để mua chứng khoán trung bình giá sẽ ngày càng lớn hơn. Khi đã mua mà thị trường vẫn tiếp tục giảm giá thì lại tiếp tục đổ tiền ra mua vào.

Nhược điểm của cách này là lượng tiền mặt sẵn có để có thể mua vào sẽ rất lớn và nó không đảm bảo cho việc thu lại lãi sau này nếu giá không tăng. Trường hợp giá tăng, nó cần một thời gian để trở về gia strung bình mua. Đây là biện pháp đối phó thụ động và tiếp tục duy trì quan điểm mua chứng khoán của nhà đầu tư. Nó chỉ thích hợp với các quỹ chứ không thích hợp với nhà đầu tư cá nhân ít vốn.

Cách thứ 2: Bán đi và đợi giá xuống tiếp mua vào đúng loại cổ phiếu mình đã bán đi với số lượng tương ứng.

Đây là cách nhà đầu tư đổi cổ phiếu cũ lấy cổ phiếu mới với giá rẻ hơn. Giống như các trận chiến thời xưa, thua chạy nhưng sẽ vòng lại đánh khi quân địch không còn sức đuổi theo. Cách này đòi hỏi nhà đầu tư phải liên tục theo dõi để mua vào tại thời điểm thích hợp. Giả dụ như một người nào đó đợt vừa rồi mua vào 1.000 CP GMD giá 168, khi GMD giảm tới 150, anh ta quyết định bán ra. Số tiền lỗ tính được là 18 triệu đồng. Khi giá GMD tiếp tục xuống mức 130, anh ta quyết định mua vào với số lượng bằng số lượng đã bán ra. Như vậy anh ta vẫn có 1.000 CP nhưng lượng tiền mặt lúc này hiện có là 20 triệu đồng. Giả dụ GMD tiếp tục xuống 125 và lên lại ổn định ở mức 135, nếu nhà đầu tư bán đi, số tiền lỗ sẽ chỉ là 13 triệu đồng thay vì 33 triệu đồng nếu ta cứ giữ khư khư số CP đó từ giá 168 và bán ra ở giá 135. Trong tất cả các biện pháp giảm lỗ, biện pháp này được sử dụng nhiều nhất và cho hiệu quả cao nhất.

Cách thứ 3: Bán đi và mua ngay CP khác tăng trưởng lớn hơn.

Cách này nghe có vẻ hợp lý nhưng thực ra tiềm ẩn một hiểm hoạ tương ứng với lần đầu tư thứ nhất. Không ai đảm bảo rằng lần đầu tư thứ 2 sẽ không bị thua lỗ như lần đầu tư thứ nhất. Cân nhắc đầu tư lần thứ 2 vào cổ phiếu mình đã đầu tư thường chín chắn hơn do đã nắm được tình hình của CP đó thay vì mạo hiểm đi mua CP mà mình cho rằng có khả năng tăng trưởng nhưng chưa có thời gian nghiên cứu kỹ lưỡng.

Cách thứ 4: Bán đi cầm tiền và ngồi chờ cơ hội CP thực sự lặp lại chu kỳ tăng trưởng.

Đây sẽ là biện pháp cắt giảm thua lỗ an toàn nhất đối với nhà đầu tư không chuyên. “Đừng bắt con dao khi nó đang rơi”. Hãy chờ đợi thời cơ và nghiên cứu kỹ nguyên nhân thất bại và cơ hội thành công trước khi ra quyết định đầu tư. Hãy nẵm giữ các CP tốt đang tăng giá cho lợi nhuận lớn và hãy bán ra những chứng khoán không hiệu quả để giảm lỗ tới mức thấp nhất. Hãy bán khi đã bù được lỗ và đạt lợi nhuận ở mức kỳ vọng đã xác định trước. Hãy bảo toàn vốn trước khi tối đa hoá lợi nhuận trong đầu tư.

Mua lúc giá lên, bán lúc giá xuống

Trong bài viết này, người viết muốn đề cập đến chiến lược đầu tư thuận xu thế (momentum strategy), một chiến lược đầu tư tiêu biểu cho các chiến lược khai thác tính thiếu hiệu quả của thị trường.

Chiến lược thuận xu thế là gì?

Chiến lược thuận xu thế dựa trên một ý tưởng cơ bản là giá cả trên thị trường sẽ di chuyển theo một xu thế nhất định (tăng/giảm) trong một khoảng thời gian tương đối kéo dài. Và điều này chỉ xảy ra trên thị trường thiếu tính hiệu quả (thị trường hoàn toàn hiệu quả thì giá cả sẽ di chuyển ngẫu nhiên, không có xu thế nhất định).

Như vậy, có nghĩa là trên một thị trường “chưa được hiệu quả”, nếu một cổ phiếu mới bắt đầu tăng giá, thì nó có thể sẽ kéo dài xu thế tăng giá trong một khoảng thời gian (theo các nghiên cứu ở nhiều nước về chiến lược thuận xu thế, khoảng thời gian này là vài tuần đến vài tháng).

Từ đó, người ta mới đề xuất ra chiến lược thuận xu thế căn bản: người ta tính tỷ suất sinh lợi trong quá khứ của các cổ phiếu (trong 1 tháng, hoặc 3 tháng, 6 tháng trước đó); sau đó, người ta sắp xếp các cổ phiếu này theo thứ tự giảm dần về tỷ suất sinh lợi trong quá khứ, và chia nhóm các cổ phiếu thành 5 hay 10 nhóm.

Các nhóm cổ phiếu đầu là gọi là nhóm cổ phiếu “đang thắng” (giới đầu tư và học thuật nước ngoài gọi chúng là “winners”) là các cổ phiếu có tỷ suất sinh lợi cao nhất trong vài tháng gần đây, các cổ phiếu thuộc nhóm cuối gọi là nhóm “đang thua” (“losers”), là nhóm các cổ phiếu có tỷ suất sinh lợi thấp nhất trong thời gian gần đây. Và thế là nhà đầu tư sẽ bán khống các cổ phiếu thuộc nhóm “đang thua”, mua vào các cổ phiếu thuộc nhóm “đang thắng”.

Thời gian nắm giữ các cổ phiếu “đang thắng” là ngắn hạn, vài tuần hoặc vài tháng (thường thì thời gian nắm giữ bằng hoặc nhỏ hơn thời gian dùng để tính tỷ suất sinh lợi trong quá khứ. Ví dụ, nếu sắp xếp các cổ phiếu theo tỷ suất sinh lợi trong ba tháng trước đó, thì nên nắm giữ các cổ phiếu “đang thắng” trong khoảng thời gian tối đa là ba tháng tới).

Sau đó, nhà đầu tư sẽ tiến hành sắp xếp lại các cổ phiếu như đã làm, rồi lại mở danh mục mới. Đó là ý tưởng căn bản của chiến lược thuận xu thế, nó tương tự như ý tưởng: cổ phiếu mới đang tăng giá thì mua đi, nó sẽ còn tăng nhiều nữa đó!

Tỷ suất sinh lợi ra sao?

Bạn cho rằng ý tưởng này là điên rồ? Cổ phiếu đang tăng giá vùn vụt thì mới nằm trong nhóm “đang thắng”, mua vào là mua cổ phiếu mắc, trong khi cổ phiếu “đang thua” là thuộc loại hàng rẻ, có khả năng sẽ tăng trở lại. Như thế chiến lược này sẽ có tỷ suất sinh lợi tồi tệ. Thế nhưng, về cả thực tế, lẫn lý thuyết, kết quả là ngược lại.

Tỷ suất sinh lợi của chiến lược này cao hơn mức trung bình của thị trường được lý giải bởi nhiều nguyên nhân, nhiều trường phái, trong đó, trường phái đang giành ưu thế hiện nay (nhưng vẫn chưa vượt trội hẳn) là trường phái tài chính hành vi. Theo đó, người ta cho rằng khi nhà đầu tư hoặc là phản ứng thái quá (over-reaction) với tin tức, hoặc là phản ứng quá chậm (under-reaction) với tin tức, thì sẽ dẫn đến hiện tượng giá tăng, hay giảm kéo dài ở một số cổ phiếu.

Nếu nhà đầu tư phản ứng thái quá với tin tức thì họ đẩy giá lên cao mãi, vì họ kỳ vọng quá nhiều khi nhận được tin tốt. Ngược lại, nếu nhà đầu tư phản ứng quá chậm với tin tức, thì khi nhận ra cổ phiếu đang tốt lên, họ lại sợ rằng mình bị chậm chân, nên thay nhau đổ tiền vào thị trường, khiến cổ phiếu đang tăng giá lại tiếp tục tăng nữa. Dù như thế nào, điều đó cũng làm cho tỷ suất sinh lợi của chiến lược thuận xu thế cao hơn mức bình quân của thị trường.

Các biến tướng và khả năng ứng dụng vào Việt Nam

Ngày càng có nhiều biến tướng của chiến lược thuận xu thế ra đời, bao gồm việc sắp xếp các cổ phiếu không phải theo tỷ suất sinh lợi của từng cổ phiếu trong quá khứ, mà sắp xếp thành các nhóm cổ phiếu theo từng ngành, rồi với ngành có tỷ suất sinh lợi trong quá khứ cao thì mua một danh mục các cổ phiếu của ngành đó, ngành có tỷ suất thấp thì bán các cổ phiếu đó đi (chiến lược này có lẽ giống năm 2006 nhiều người đổ vào mua cổ phiếu ngân hàng vì cổ phiếu ngành này tăng giá quá ấn tượng).

Gần đây, có nhiều đề xuất như sắp xếp các cổ phiếu theo thứ tự giảm dần về tỷ số giá trị thị trường trên giá trị sổ sách, rồi thậm chí là... theo mức gần với mức cao nhất trong 52 tuần rồi mua những cổ phiếu thuộc tốp đầu, bán những cổ phiếu tốp dưới (chiến lược phá cách kiểu này gây “sốc” cho không ít nhà nghiên cứu lẫn người sử dụng phân tích kỹ thuật vì mức cao nhất trong 52 tuần là một thông tin phổ biến, về mặt lý thuyết sẽ không gây ra phản ứng thái quá hay chậm phản ứng, mà còn có thể là mức cản tâm lý quan trọng khó vượt qua; nhưng điều trớ trêu là nó cho kết quả còn tốt hơn chiến lược thuận xu thế kiểu truyền thống tại thị trường Mỹ và Úc).

Một điều đáng lưu ý khi vận dụng chiến lược này vào Việt Nam là ở Việt Nam không cho bán khống, nên một nửa đóng góp vào thành công của chiến lược đến từ việc bán khống các cổ phiếu “đang thua” (các cổ phiếu này sẽ “tiếp tục thua”, và có tỷ suất sinh lợi âm, nên bán khống thì được một khoản lợi nhuận không nhỏ) sẽ không thể thực hiện được.

Nhưng một số nghiên cứu tại các thị trường mới nổi cho rằng, không cần nhất thiết bán khống cổ phiếu “đang thua”, mà chỉ cần mua vào các cổ phiếu “đang thắng” và nắm giữ chúng trong ngắn hạn (các nghiên cứu chỉ ra rằng khoảng thời gian từ 3 tuần đến tối đa 3 tháng là đem lại tỷ suất sinh lợi cao nhất cho chiến lược thuận xu thế), thì cũng có tỷ suất lợi nhuận cao rồi.

Như thế, có thể thiết kế một chiến lược thuận xu thế “kiểu Việt Nam” là sắp xếp các cổ phiếu theo thứ tự giảm dần về lợi nhuận trong quá khứ, rồi mua các cổ phiếu có lợi nhuận cao nhất trong quá khứ.

Nhưng liệu điều này có thể đem lại tỷ suất cao hay không? Ý kiến riêng của người viết là rất có thể tỷ suất sinh lợi sẽ cao, vì chúng ta có thể đã từng quan sát thấy nhiều giai đoạn mà các cổ phiếu Việt Nam tăng giá vùn vụt từ tháng này qua tháng khác, và các cổ phiếu tăng giá nhiều thì cứ “duy trì phong độ” cho một thời gian không ngắn.

Điều cuối cùng cần lưu ý là: so với các thị trường đã được nghiên cứu, Việt Nam có sự khác biệt đáng kể về chi phí giao dịch, tính thanh khoản, và tác động của nhà đầu tư nước ngoài tới thị trường.

Do đó, muốn biết chiến lược này hữu dụng tới mức nào đòi hỏi các nhà đầu tư, tổ chức nghiên cứu, các công ty chứng khoán tiến hành kiểm tra (back-test) lại chiến lược này, với những điều chỉnh cần thiết cho các khoản chi phí giao dịch, ảnh hưởng của tính thanh khoản, chia cổ tức và phát hành mới trước khi đem ứng dụng nó.

Điều đáng tiếc là trong khi rất nhiều thị trường (gồm cả Thái Lan, Malaysia và Trung Quốc ở gần ta) đều đã có nghiên cứu công bố về chiến lược này, thì ở Việt Nam dường như vẫn chưa có một kết quả nào được công bố chính thức.

* Tìm hướng đi riêng

Chiến lược thuận xu thế (momentum strategy) chỉ là một trong số các chiến lược để tận dụng tính bất hoàn hảo của thị trường, chúng ta còn có thể có nhiều chiến lược khác như chiến lược nghịch xu thế dài hạn (contrarian strategy), chiến lược kinh doanh khi có chia cổ tức/phát hành cổ phiếu mới, chiến lược dựa vào tỷ số bất thường (ratio anomalies)...

Chúng ta có thể kết hợp quy tắc của nhiều chiến lược khác nhau để tạo ra một bộ chiến lược và quy tắc giao dịch tốt nhất cho bản thân mình, giống như trong phân tích kỹ thuật, người ta tìm cách tạo ra các hệ thống giao dịch (trading system) riêng từ kết hợp các quy tắc giao dịch căn bản.

Nên đầu tư vào đâu?

Chưa có lúc nào mà người có vốn đầu tư lại phải đứng giữa ngã năm, ngã bảy như hiện nay, bởi ngã nào cũng khó dự đoán! Tuy nhiên, đồng tiền nằm yên là đồng tiền “chết” chỉ có đưa vào đầu tư, luân chuyển mới là đồng tiền “sống”, song nếu dự đoán không đúng, thì tuy “sống” mà còn hơn cả “chết” nễu lãi suất không chỉ “thực âm”, mà còn bị lãi suất danh nghĩa âm – tức là lỗ “kép”.

Hãy bắt đầu từ hình thức đầu tư gửi tiết kiệm vào ngân hàng hay mua trái phiếu. Đây là hình thức đầu tư truyền thống quen thuộc với nhiều người, thích hợp với những món tiền nhà rỗi, nhỏ lẻ và có thể ít bị rủi ro…Tuy nhiên, mấy năm trước giá tiêu dùng tăng cao (năm 2004 tăng 9,5%, năm 2005 tăng 8,4%) năm 2006 tăng thấp hơn (6,6%), năm 2007 mới 8 tháng đã tăng 6,8% và nếu 4 tháng cuối năm cũng tăng như cùng kỳ năm trước (tháng 9 tăng 0,3%, tháng 10 tăng 0,2%, tháng 11 tăng 0,6%, tháng 12 tăng 0,5% tính chung 4 tháng tăng 1,61%), thì cả năm sẽ tăng 8,5%. Như vậy, giá tiêu dùng tăng cao hơn lãi suất tiết kiệm đã bị “thực âm”. Với những người bình thường thì gửi tiết kiệm vẫn là kênh được lựa chọn; nhưng với những nhà đầu tư vốn luôn coi trọng việc “tiền phải để ra tiền” thì gần như không lựa chọn kênh đầu tư này.

Một kênh đầu tư khác cũng thường được lựa chọn là mua vàng. Đây cũng là kênh đầu tư truyền thống, dễ mua, dễ bán…. Đã mấy năm nay, giá vàng lại tăng cao (năm 2002 tăng 19,4%, năm 2003 tăng 26,6%, năm 2004 tăng 11,7%, năm 2005 tăng 11,3%, năm 2006 tăng 27,2%, 8 tháng đầu năm 2007 tăng 5,94%, tính chung tháng 8/2007 so với tháng 12/2000, giá vàng đã cao gấp gần 2,7 lần, trong khi trong thời gian tương ứng, giá tiêu dùng tăng 45,9%, giá USD tăng 11,4%). Chẳng thế mà đối với nhiều “vàng bỏ ống” cũng đã có cái lãi lớn. Tuy nhiên, vàng tiêu thụ ở trong nước hầu hết là từ nhập khẩu, nên giá vàng ở trong nước phụ thuộc nhiều vào giá vàng thế giới (gần đây lên xuống theo hình “răng cưa”).

Mua USD gửi tiết kiệm lấy lãi cũng là một kênh đầu tư được lựa chọn. Giá USD trên thị trường giảm mạnh so với nhiều ngoại tệ mạnh khác như bảng Anh, EURO…và cũng giảm so với đồng nhân dân tệ của Trung Quốc, nhưng vẫn tăng lên ở trong nước. Tuy nhiên từ vài ba năm nay, giá USD cũng chỉ tăng thấp (năm 2004 tăng 0,4%, năm 2005 tăng 0,9%, năm 2006 tăng 1%, 8 tháng đầu năm 2007 tăng 0,48%). Còn nếu cộng với lãi suất gửi tiết kiệm từ vài tháng nay tăng lên (đạt trên dưới 5%) thì vẫn còn thấp hơn cả lãi suất gửi tiết kiệm bằng tiền đồng. Dự đoán, tỷ giá VND/USD năm nay sẽ khó vượt qua 1% và các năm tới cũng khó mà tăng cao…Sở dĩ như vậy là do có sự chênh lệch giữa tỷ giá VND/USD hối đoái và tỷ giá theo sức mua tương đương lên tới trên 4 lần (một USD tại Việt Nam có sức mua tương đương với 4 USD tại Mỹ).

Việc “chơi” chứng khoán đã trải qua nhiều đận, lên thì như “phi mã”, mà xuống thì cũng như “rơi tự do”. Dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài đổ vào Việt Nam cộng hưởng với “phong trào” đầu tư chứng khoán của hàng trăm nghìn người dân ở trong nước đã làm cho chỉ số chứng khoán VN-Index tăng “phi mã” vào cuối năm 2006, đạt đỉnh là 1.171 điểm vào ngày 12/3/2007 và bắt đầu tụt dốc, đã mấy lần xuống dưới mốc 900 điểm. Các nhà đầu tư nước ngoài đã hết ngạc nhiên, bắt đầu nhận ra rằng, các nhà đầu tư trong nước khá yếu về vốn, khi Ngân hàng Nhà nước thắt chặt chính sách tiền tệ.

Một kênh đầu tư khác là bất động sản. Bất động sản đã qua 2 cơn “sốt nóng” (1993 – 1994 và 2001 - 2002) và 2 cơn “sốt lạnh” (từ năm 1995 đến năm 2000 và từ năm 2003 đến nay). Các chuyên gia dự báo, cơn “sốt nóng” bất động sản lần thứ 3 sẽ bắt đầu từ cuối năm 2007, đầu năm 2008. Vào quý II/2007, khi chỉ số giá chứng khoán sụt giảm, cơn “sốt nóng” bất động sản xuất hiện, nhưng chỉ cục bộ (ở một vài khu vực, ở một số loại đất để xây dựng siêu thị, trung tâm thương mại, chung cư cao cấp, khu đô thị mới…) và bất ngờ lạnh rất nhanh. Gần đây, giá bất động sản lại ấm dần lên do các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư mạnh vào lĩnh vực này; sau khi có thông tin Nhà nước cho phép Việt kiều, người nước ngoài được mua nhà ở Việt Nam …Tuy nhiên, kênh đầu tư này đòi hỏi một lượng vốn lớn cộng với việc phải xem xét kỹ (cả về giấy tờ, vị trí…), nên thời gian sốt sẽ không kéo dài, giá sốt không cao đến nhiều lần như hai lần trước, nhưng cũng có thể vượt qua nhiều lần tốc độ tăng giá của bất kỳ kênh đầu tư nào.

Rõ ràng, việc ra quyết định đầu tư vào đâu là không dễ dàng, đỏi hỏi nhà đầu tư phải xem xét, nghiên cứ kỹ và theo sát diễn biễn của thị trường để có thể bình chọn được phương án tối ưu nhất.

Suy nghĩ về "bluechips"

Tôi là NĐT, đó là người ta gọi tôi vậy chứ thực chất tôi chỉ là người mua bán CK ngắn hạn. Mục tiêu của tôi là kiếm lợi nhuận cao nhất trong khoảng thời gian ngắn nhất có thể. Giữ CP vài tháng, có khi chỉ vài tuần không thấy có lời là tôi thấy sốt ruột. Tôi nghĩ rằng đa số NĐT cá nhân ở VN đều có suy nghĩ giống tôi.

Gần đây, tôi thấy thị trường có vẻ hồi phục và câu hỏi nên mua hay chưa và mua nhóm CP nào?

Với giả định môi trường vĩ mô, đặc biệt là các quyết sách của cơ quan quản lý không có thay đổi gì trong ngắn hạn khoảng 3 tháng. Về nguyên tắc, khi thị trường phục hồi và đi lên, phải mua những CP có tỉ trọng lớn của thị trường, có nhiều NĐT còn gọi là các CP "thượng hạng", vì đây là những CP quyết định thị trường lên hay xuống.

Về cơ bản tôi cũng thấy rằng để được gọi là "bluechip", những Cty có CP này phải có tình trạng sản xuất kinh doanh rất tốt và tăng trưởng liên tục về lợi nhuận cũng như quy mô. Và đó chính là lý do tại sao NĐTNN lại thích nắm giữ những CP này đến thế, khi mà đa số đã kín "room".

Nếu đứng về quan điểm đầu tư, tức mua và nắm giữ trong khoảng thời gian tính bằng năm, tôi sẽ mua những CP này vì ngoài tình trạng sản xuất kinh doanh tốt và có triển vọng trong tương lai, theo tôi giá của các CP này là rẻ.

Có nhiều những lý do và dấu hiệu để tôi đưa ra nhận xét đó.

Thứ nhất, dựa vào các phương pháp định giá phổ biến cho ra kết quả rất hợp lý để mua vào nếu so với thị giá hiện tại, có thể tôi ước lượng các thông số đầu vào sai? Thôi thì đi tìm cơ sở khác. Tôi thấy lạ là nhiều người hay kêu giá CP đó đắt khi đem PE ra làm dẫn chứng. Tôi tự hỏi không biết họ có hiểu bản chất của PE không, họ có biết sự tăng trưởng của các Cty đó còn lớn hơn PE của nó?

Do không tin vào khả năng định giá của mình, tôi đi tìm lý do thứ hai. Đây là dấu hiệu cho thấy các CP đó hấp dẫn khi các CP này được NĐTNN mua hết phần được mua và cứ bán ra lại có NĐTNN khác mua vào. Vụ nhầm "room" như với STB, đối tượng này đặt mua khủng khiếp quá. Mà khi phát hành riêng lẻ, một số CP này được NĐT chiến lược mua cao hơn thị giá hiện tại. Tôi chắc rằng những NĐT trên chắc chắn họ giỏi hơn mình về định giá một DN.

Lý do cuối cùng tôi cho là giá trị các DN này chưa được đánh giá đúng mức là chúng được định giá thời gian trước đây, khi mà định giá vẫn chưa theo thị trường. Bây giờ mà định giá lại, chắc tài sản của chúng tăng lên rất nhiều.

Chứng minh được nó rẻ rồi, nhưng vì mục tiêu của tôi là ngắn hạn và xét thấy những CP trên khó mà lên mạnh trong thời gian trước mắt, tôi xem mặt thứ hai của các vấn đề trên.

Tôi không đánh giá PE cao là đắt, nhưng đây là chỉ số mà đa số NĐT cá nhân và NĐT mới vào thị trường xét đến đầu tiên để xem có nên mua hay không. Nhiều NĐT ở VN coi trọng PE, nên tôi cũng phải xét đến nó. Thứ hai, thị giá các CP này cao, mặc dù giá cao không phải là đắt, nhưng NĐT mới và ít kinh nghiệm họ nghĩ vậy mình cũng phải coi trọng.

Tôi thấy rằng, do là những CP tốt nên chúng được chọn vào danh mục các nghiệp vụ cầm cố và nhận mua bán có kỳ hạn của các ngân hàng nhiều, vậy đến thời hạn đáp ứng hạn mức của Chỉ thị 03 (hạn chế mức cho vay cầm cố CK) chắc họ phải giải toả nó, vậy cung trong ngắn hạn chắc vẫn còn.

Vấn đề nữa là do đã kín "room", NĐTNN chỉ có thể thực hiện bán đối với những CP này, mà tôi quan sát thấy là NĐTNN cứ bán là NĐTTN bán theo làm cung tăng thì giá không giảm cũng khó lên. Hơn nữa, các "market makers" (tổ chức đầu tư lớn) hay dùng giao dịch những CP này để tác động tới thị trường.

Qua các phân tích trên, tôi thấy rằng đúng là nhiều khi "tốt cũng dở". Tôi đưa ra quyết định, do không đầu tư dài hạn thì không nên mua bán những CP đó. Có chọn bluechip thì chọn CP nào còn "room".

Tôi liên hệ thấy hình ảnh của các CP này giống như xăng ở VN, luôn thấp hơn thị trường nước khác, nên mới có chuyện buôn lậu xăng từ VN qua nước khác ở biên giới. Tuy nhiên, CP bluechip lại không thể buôn lậu được. Tôi ước rằng mình có thể trả lại giá trị thật cho những CP này. Giá như mà có thông tin mở "room", tôi sẽ chỉ mua CP thượng hạng.

Lựa chọn cổ phiếu theo chu kỳ thị trường

Sau một thời gian dài đi xuống rồi dao động ngang, VN Index đã thực sự phục hồi. Mặc dù hầu hết các CP đều tăng giá, nhưng việc xác định thị trường đang ở giai đoạn nào để có những chiến lược lựa chọn CP trong giai đoạn phù hợp để có thể mang lại lợi nhuận tốt nhất không phải là câu hỏi dễ trả lời.

Diễn biến của thị trường thời gian qua đã phần nào cho thấy những quy luật rất "VN".

Blue-chips: Đầu máy khởi động?

Đây vốn là nhóm CP luôn được NĐT trong và ngoài nước đánh giá cao và quan tâm đến mọi động thái, thông tin giao dịch của chúng. Diễn biến của nhóm CP này là chỉ báo cho "sức khoẻ" và tâm lý chung của thị trường.

Đặc điểm các CP là những DN làm trong các lĩnh vực có ưu thế nổi bật, kết quả kinh doanh tốt - tăng trưởng đều đặn qua các năm, và tất nhiên mức giá cũng thuộc hàng " top" trên, thường kín "room".

Đây cũng là nhóm CP giảm nhiều nhất trong giai đoạn điều chỉnh vừa qua, điển hình là FPT. Hiện tại, giao dịch của nhóm này đang trở nên rất sôi động khi thị trường phục hồi.

Một hiện tượng mới xuất hiện gây chú ý của khá nhiều NĐT, là việc gia nhập thêm của những Blue-chips bên sàn HN sang sàn HCM: SSI, MPC. Mặc dù chưa công bố thời điểm chính thức nhưng thông tin chuyển sàn đã kích giá của các CP này lên rất mạnh (VD: SSI). Kịch bản nào sẽ nối tiếp cho các CP chuyển sàn này? Dự đoán và lựa chọn những CP này là cơ hội cho các NĐT.

Trong 3 năm gần đây, TTCK Việt Nam dường như đã thể hiện rõ tính chu kỳ của mình qua 4 giai đoạn: Tích luỹ, tăng trưởng, suy thoái và phục hồi. Thông thường, trong giai đoạn tăng trưởng của thị trường, các bluechips sẽ là những đầu tàu chạy nhanh nhất kéo thị trường đi lên.

CP hạng trung: Hấp dẫn khả năng "lên đời"

Đây là những CP có quy mô vốn điều lệ nằm ở mức trung bình của thị trường nhưng đang có xu hướng tăng trưởng mạnh mẽ về doanh thu và lợi nhuận. Có thể trong tương lai không xa sẽ có những CP trong nhóm này vươn lên lọt vào trong nhóm các CP bluechips. Một số CP hạng trung được các NĐT đánh giá khá tốt như: BBC, TS4, TAC, TTP, HAP, HAS, DNP, SMC,...

Trong khi nhiều CP bluechips đã được mua hết room thì những CP hạng trung này đang còn rất rộng rãi về room và bắt đầu nhận được sự chú ý của nhiều NĐT nước ngoài như: BBC, TS4, TAC, TTP... Do vậy, cơ hội cho sự tăng trưởng về giá của những CP này là rất triển vọng. Trong xu thế thị trường đi lên, thì những CP này cũng sẽ có sự tăng trưởng cùng thị trường, nhưng thường hay chậm pha hơn so với các CP bluechips.

Penny stock: Cơ hội ngắn hạn?

Những chú lính nhỏ Penny stocks thường có xu hướng chạy chậm nhất so với hai nhóm CP trên và giai đoạn tăng trưởng của penny stocks thường vào cuối giai đoạn tăng trưởng của thị trường.

Thêm vào đó, có nhiều penny stocks giao dịch ngược hướng với thị trường, khi thị trường đi lên thì những CP này lại chỉ tăng rất nhẹ hay đứng giá và thậm chí là đi xuống hay khi thị trường đi xuống thì chúng lại bắt đầu tăng.

NĐT chú ý vào lịch sử giao dịch của các CP này sẽ nhận thấy rõ được hướng đi của các penny stocks trong từng giai đoạn thị trường để nhận ra được thời điểm mua vào hợp lý nhất.

Cơ hội đầu tư vào các Penny stock còn được nhận ra khá rõ dựa vào các kế hoạch tăng vốn của những CP này trong tương lai để có thể đáp ứng được yêu cầu niêm yết tại Sở GDCK TPHCM.

Theo đó, các công ty này phải nâng dần vốn điều lệ lên trong 2 năm 2007 và 2008 sao cho vốn điều lệ tối thiểu đạt được là 80 tỉ đồng. Cơ hội đầu tư cũng như đầu cơ ngắn hạn mỗi khi các CP này tăng vốn luôn là sự lựa chọn hấp dẫn của nhiều NĐT.

*Giá điều chỉnh: Là mức giá điều chỉnh giá hiện tại về tương ứng với giá cao nhất năm 2007. ** % giảm giá = 1 - giá điều chỉnh/giá cao nhất (tính theo tỉ lệ %).

Đằng sau chỉ số EPS

Để ra quyết định đầu tư, tiếp tục nắm giữ hay không nắm giữ CP... ngoài việc phụ thuộc vào xu hướng chung của thị trường thì nghiên cứu tiềm năng của DN là nhiệm vụ không thể thiếu. Một trong những chỉ báo quan trọng là hệ số lợi nhuận trên mỗi cổ phần (EPS). Tuy nhiên, đằng sau chỉ số này có nhiều vấn đề mang tính đặc thù của DN cũng như của văn hoá kinh doanh.

EPS: Hiện tại là quá khứ?

Với đa số NĐT cá nhân hiện nay, chỉ số EPS được coi là một chỉ tiêu tài chính quan trọng để xem xét mức độ hiệu quả của DN. Đi kèm với chỉ số này là chỉ số P/E (thị giá/EPS) với mức khuyến nghị bình quân là 20 lần, và có thể lên 25, thậm chí 28 lần với các DN có tốc độ tăng trưởng cao. Tuy nhiên hiện tại, cả hai con số tính toán trên đều có những "khập khiễng".

Thứ nhất, chỉ số EPS theo cách tính hiện tại của Sở GDCK TPHCM (HoSE) được tính trên cơ sở lợi nhuận 4 quý liên tiếp. Điều này không thể hiện được mức thu nhập tại thời điểm cụ thể của cổ phần trong trường hợp DN có sự thay đổi về số lượng cổ phần. Thứ hai, khi đầu tư vào một mã CP, NĐT không phải nhắm đến lợi nhuận mà DN đã đạt được trong quá khứ mà chính là đầu tư cho sự kỳ vọng trong tương lai. Nếu chỉ nhìn vào các con số đơn thuần, điều gì có thể đảm bảo cho việc DN duy trì và phát triển chỉ số này?

Thứ ba, về hệ số EPS có tính đến tốc độ tăng trưởng. Nhìn chung, đây là một chỉ số giúp NĐT dự đoán tương lai gần của DN. Tuy nhiên, nếu lấy tốc độ tăng trưởng trên cơ sở bình quân tốc độ tăng trưởng các năm liền trước thì đương nhiên chúng ta đã mặc định các điều kiện môi trường kinh doanh không thay đổi, trong khi hàng ngày, DN phải tương tác với rất nhiều yếu tố động cả từ bên trong và bên ngoài DN.

Để khắc phục nhược điểm của cách tính toán mang tính kỹ thuật đơn thuần, các nhà phân tích thường sử dụng các yếu tố mang tính định tính để bổ sung. Điều này có thể tính toán trên cơ sở cân nhắc các ảnh hưởng có thể có từ nguồn nhân lực, kế hoạch kinh doanh, vòng đời của DN và sản phẩm. Với DN và sản phẩm kinh doanh của DN, vòng đời sẽ bao gồm 4 giai đoạn: Giai đoạn xây dựng - nghiên cứu, giai đoạn phát triển, giai đoạn trưởng thành và cuối cùng là giai đoạn suy thoái.

Ở giai đoạn 1 - 2 và 3 - 4, tốc độ tăng trưởng của DN là trái chiều nhau.Với giai đoạn 1 và 2, tốc độ tăng trưởng ngày càng tăng. Nếu chỉ nhìn vào tốc độ tăng trưởng trong quá khứ, rất có thể NĐT sẽ bị mất đi cơ hội kinh doanh của mình vì không đón đầu giai đoạn bùng phát. Tuy nhiên, khi DN bắt đầu giai đoạn suy thoái mà không tìm được hướng đi mới, nếu NĐT quá say sưa với những thành tựu mà DN đã đạt được trong quá khứ thì thất bại là điều khó tránh khỏi.

Mù mờ như... EPS tương lai

Để ước đoán hệ số EPS tương lai, thông thường NĐT căn cứ vào các kế hoạch kinh doanh và lợi nhuận dự kiến mà DN công bố. Tuy nhiên, mức độ tin cậy của các bản công bố thông tin này chưa cao. Các bản công bố kế hoạch doanh thu, lợi nhuận thường thấp hơn so với thực tế mà lãnh đạo DN kỳ vọng. DN thường đưa kế hoạch thấp hơn thực tế một phần vì ngại sức ép, một phần vì kế hoạch thấp nhưng vượt mục tiêu thì vẫn được "ca ngợi" hơn là lúc nào cũng chỉ đạt kết hoạch.

Việc đưa ra các con số kế hoạch "vô hồn" chẳng khác gì thách đố NĐT khi không phải ai cũng thẩm định được mức độ khả thi. Chính vì vậy, giới phân tích gọi các bản công bố thông tin hoặc bản cáo bạch hiện nay là những bản công bố "3 không": Không chân thực - minh bạch, không đầy đủ và không hiệu quả.

Một điểm đáng lưu ý là thông lệ "định giá" ban lãnh đạo DN chưa được áp dụng. Với mỗi DN, tố chất, định hướng của người đứng đầu sẽ ảnh hưởng đến từng bước ngoặt của DN và góp phần vào sự phát triển của DN. Chính với quan điểm trên, hầu hết các quỹ đầu tư đều lựa chọn đầu tư vào DN trên cơ sở tiếp cận trực tiếp, phỏng vấn ban lãnh đạo và tìm hiểu thực trạng DN.

Phó GĐ phụ trách phân tích của một quỹ đầu tư nước ngoài tại VN chia sẻ: "Chúng tôi hầu như không sử dụng các bản cáo bạch hay công bố thông tin thông thường của DN chào sàn hay đấu giá. Cơ sở phân tích và đưa ra quyết định đầu tư chủ yếu là những gì chúng tôi nhìn thấy và dự đoán về DN".

Cổ phiếu nhóm và kiểu đầu tư theo phong trào

Cổ phiếu của các doanh nghiệp cùng trực thuộc một tổng công ty được nhà đầu tư gọi là cổ phiếu nhóm. Do được thừa hưởng cùng một thương hiệu tổng công ty mẹ và một số thế mạnh khác nên giao dịch của các cổ phiếu này thường theo kiểu “đồng thanh tương ứng”. Nhiều chuyên gia chứng khoán cũng như không ít nhà đầu tư đang bắt đầu lo ngại về một kiểu đầu tư phong trào đối với cổ phiếu nhóm.

Ăn theo

Những phiên giao dịch gần đây đã chứng kiến sự giảm giá của hầu hết cổ phiếu thuộc Tổng công ty Sông Đà. Trước đó, trong tháng 10, các cổ phiếu này đã tăng giá vùn vụt rất đồng đều theo kiểu “nước nổi, bèo nổi”. Các đỉnh giá mới liên tiếp được lập ở nhiều mã cổ phiếu. Khi thị trường điều chỉnh, các cổ phiếu này cũng giảm giá đồng loạt.

“Nhóm cổ phiếu này tăng giá hoàn toàn do yếu tố tâm lý. Dù các công ty thuộc tổng công ty này có làm ăn sinh lời tốt bao nhiêu thì giá cổ phiếu cũng không thể tăng với tốc độ nhanh trong thời gian ngắn như vậy”, một chuyên gia chứng khoán nói. Trên thực tế, có mã tăng 100% trong vòng 2 tuần như: SJE, SDA… Các công ty thuộc nhóm Sông Đà đều ít nhiều liên quan đến xây dựng, mà giá nguyên vật liệu hiện đã tăng rất cao. Trong khi đó, nhiều hợp đồng được ký từ 1 -2 năm trước, lúc giá nguyên liệu còn rẻ, đến bây giờ có thể nói một số công ty sẽ khó thu lãi cao. Có thể do 1 – 2 mã “đầu đàn” làm ăn tốt tăng giá đã tạo hiệu ứng kéo theo một loạt cổ phiếu trong cùng nhóm tăng theo.

Trước đây, nhiều người nhắc đến nhóm cổ phiếu thuộc Tập đoàn Dầu khí như một điển hình của sự ăn theo. Đạm Phú Mỹ làm một đơn vị thuộc Tập đoàn Dầu khí nhưng sản xuất mặt hàng phân đạm, do đó liên quan đến công nghiệp và nông nghiệp; CTCP Dịch vụ và Du lịch Dầu khí liên quan đến ngành du lịch; PVFc liên quan đến ngành tài chính, tín dụng… Mới đây, tập đoàn này đã thành lập CTCP Đầu tư hạ tầng và đô thị Dầu khí. Do trong cùng Tập đoàn, ít nhiều có dính dáng đến dầu khí nên nhiều nhà đầu tư đã chuộng cổ phiếu của các công ty này. Không loại trừ thế mạnh nhất định do được thừa hưởng lợi thế trong ngành, nhưng nhiều lĩnh vực cũng không mấy liên quan đến Tập đoàn.

Không chỉ dầu khí, những lĩnh vực “hot” hiện này, như bất động sản, đều xảy ra tình trạng đó. Nhiều chuyên gia dự đoán, tới đây khi một loạt công ty thuộc Tổng công ty Lắp máy Việt Nam (Lilama) lên sàn, nhiều khả năng cũng sẽ có hiệu ứng tương tự.

“Nhiều người mua cái áo giá trị và trăm nghìn thì ngắm hàng tiếng đồng hồ. hoặc mua chiếc tivi trị giá vài triều đồng thì xem đi xem lại đến 2 ngày. Nhưng có khi họ bỏ ra hàng trăm triệu đồng để mua cổ phiếu trong ít phút chỉ vì nghe tên công ty này thuộc tập đoàn này, tổng công ty kia”, một nhà đầu tư tại sàn Haseco Hà Nội nói.

Lướt sóng không dành cho “tay mơ”

Giải thích về hiện tượng một số nhóm cổ phiếu tăng giá mạnh trong thời gian qua, một chuyên viên phân tích của CTCK Bảo Việt nói, trước hết là do tâm lý thị trường (điều này hết sức rủi ro), thứ hai là do thói  quen giao dịch. Thấy nhiều người mua thì cũng ùn đi mua theo kiểu “thấy người ăn khoai cũng vác mai đi đào”. Thời gian vừa qua, nhiều người đầu tư theo kiểu đánh nhanh rút nhanh. Do đó, nhà đầu tư nào không có nhiều kiến thức và kinh nghiệm sẽ khó thể biết lúc nào cần mua vào và lúc nào thì nên bán ra, rất nhanh dễ dần tới thua lỗ.

Tuy nhiên, việc đâu tư theo ngành, theo nhóm có mặt tích cực của nó. Dù công ty hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau nhưng ít nhiều đều có điểm chung và sự cạnh tranh trong ngành không lớn, độ an toàn cao hơn. Khi đầu tư vào cổ phiếu nhóm, nhà đầu tư sẽ có điều kiện tìm hiểu sâu về ngành đó. Trước những biến động giá mang tính thời vụ, nhà đầu tư sẽ vững vàng hơn vì họ biết mình đầu tư cái gì, giá trị thực ra sao.

Chuyên viên phân tích trên khuyến cáo, nếu giao dịch cổ phiếu nhóm vào thời điểm nhiều nhà đầu tư đang “lướt sóng”, nhà đầu tư dài hạn cần tránh “say sóng” bàng cách tìm hiểu thật kỹ xem công ty đang hoạt động ra sao, trong lĩnh vực gì, mức độ cạnh tranh với các doanh nghiệp cùng nhóm.

Sống chung với biến động

Trong suốt những khoảng thời gian biến động, nhiều nhà đầu tư cảm thấy hoang mang và bắt đầu đặt câu hỏi với những chiến lược đầu tư của họ, đặc biệt là những nhà đầu tư mới, chưa có kinh nghiệm.

Cách phản ứng thông thường là tránh lúc sóng gió và quay lại lúc yên ắng. Thật không may, với những thị trường mới nổi như thị trường chứng khoán Việt Nam thì sự biến động là một điều tất yếu và việc dự báo hầu như là không thể.

Nói như vậy không có nghĩa là nhà đầu tư mới phải từ bỏ cuộc chơi vì sự bất ổn của thị trường. Làm thế nào để tồn tại trong một thị trường như vậy có lẽ là một câu hỏi mà không ít các chuyên gia đã nhận được từ các nhà đầu tư.

Một trong những giải pháp khả quan nhất chính là cố gắng duy trì hướng đến mục tiêu trong dài hạn và cố gắng lờ đi những dao động trong ngắn hạn.

Biến động là gì?

Biến động là một thước đo thống kê cho thấy khuynh hướng của một thị trường hoặc một chứng khoán sẽ tăng giá hay rớt giá trong một khoảng thời gian tương đối ngắn. Sự biến động thông thường được đo bằng độ lệch chuẩn của tỷ suất sinh lợi - đây là một khái niệm thống kê, phản ánh mức độ sai lệch giữa kết quả thực tế với con số mong đợi hay kỳ vọng.

Những thị trường có nhiều biến động là những thị trường mà giá cả dao động trong phạm vi rất lớn, khối lượng giao dịch nhiều. Một số người cho rằng nguyên nhân gây ra sự biến động chính là từ những yếu tố như thông tin, các báo cáo phân tích của chuyên gia, hoặc là các vụ phát hành lần đầu, phát hành thêm, chia, tách, hay các kết quả kinh doanh được công bố không như mong đợi. Một số khác đổ lỗi cho những nhà đầu cơ hay những nhà đầu tư có tổ chức.

Thế nhưng, giải thích hợp lý nhất có lẽ chính là những nguyên nhân tâm lý gây ra phản ứng của nhà đầu tư. Đó mới chính là nguyên nhân tạo nên tính biến động nhiều nhất cho thị trường.

Cách tiếp cận dựa trên những giải thích về tài chính hành vi dường như đã “tấn công” mạnh mẽ vào cái gọi là lý thuyết thị trường hiệu quả. Theo lý thuyết thị trường hiệu quả, giá cả thị trường luôn phản ánh chính xác mọi thông tin có liên quan. Không một nhà đầu tư nào có khả năng tìm kiếm lợi nhuận cao hơn người khác, nhà đầu tư luôn khôn ngoan và hành động giống nhau.

Thế nhưng tài chính hành vi cho thấy kết quả những biến động giá quan trọng nhất xuất phát từ sự thay đổi trong suy nghĩ theo một hướng nào đó của công chúng đầu tư. Rõ ràng, chẳng bao giờ chúng ta có thể tìm thấy sự nhất trí về những nguyên nhân gây ra tính biến động thị trường. Tuy nhiên dù bạn muốn hay không, thị trường vẫn biến động, vì thế chúng ta - những nhà đầu tư phải tìm cách để có thể sống chung với biến động.

Đầu tư dài hạn

Chiến lược hướng đến mục tiêu dài hạn, không quan tâm đến những dao động trong ngắn hạn không phải lúc nào cũng dễ thực hiện, nhất là khi những khoản lợi ngắn hạn có thể nhìn thấy rất lớn.

Đầu tư dài hạn đòi hỏi bạn phải có những nghiên cứu kỹ lưỡng vì trong dài hạn các thị trường luôn được điều khiển bởi các yếu tố tài chính doanh nghiệp cơ bản. Một doanh nghiệp với bảng cân đối kế toán rất “khỏe mạnh” và doanh nghiệp đó có thu nhập bền vững sẽ tương đối miễn nhiễm trước những dao động trong ngắn hạn.

Tất nhiên đôi khi ta vẫn có thể lợi dụng các biến động ở đó giá cổ phiếu của một công ty tốt bị đánh giá thấp để mua vào và nắm giữ cho dài hạn.

Tranh luận quan trọng đằng sau chiến lược mua và nắm giữ chính là nhà đầu tư có thể đã bỏ lỡ mất cơ hội để bán cổ phiếu đi, tạo ra một tỷ suất sinh lợi ấn tượng trong một vài ngày thị trường giao dịch tốt nhất trong năm. Ở đây cần sự cân bằng, vì nắm liên tục cũng có nghĩa là bỏ qua được những thời điểm giao dịch không tốt. Vấn đề ở chỗ lựa chọn thời điểm cho tốt.

Nhà đầu tư nên nhận thức rõ những rủi ro tiềm ẩn trong suốt thời gian biến động. Việc lựa chọn một chiến lược đầu tư dài hạn cũng là một ý tưởng không tồi nếu như bạn tin vào chiến lược của mình.

Tuy nhiên, nếu bạn đã quyết định sẽ “lướt sóng” trong suốt thời gian biến động, hãy cẩn thận và phải nhận thức rõ được thị trường sẽ ảnh hưởng đến giao dịch của bạn như thế nào.

Ngoài ra, để sống chung được với sự biến động, người ta có thể thực hiện một số hợp đồng phái sinh nhằm quản trị rủi ro như quyền chọn chứng khoán (option), hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng giao sau… những điều này vẫn chưa được phép thực hiện trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Lòng tham và nỗi sợ hãi

Dường như nhà đầu tư thất bại thường phạm những sai lầm giống nhau, đó là học đầu tư cổ phiếu nhưng không biết điều khiển cảm xúc, không biết nâng cao EQ bằng những bài học thực tế mà lại quá chú trọng đến việc bổ sung kiến thức, kỹ xảo đầu tư.

Một hiện tượng tâm lý bình thường

Có lẽ, trên thị trường chứng khoán không ai là không biết câu “lòng tham và nỗi sợ hãi”.

Lòng tham ở đây được nhắc đến khi nhà đầu tư bỏ qua các quy tắc để mong chờ giá lên đến đỉnh rồi mới bán ra nhưng lại rơi vào tình trạng chỉ bán được sau khi giá đã giảm một số phiên và mức lãi vơi đi ít nhiều, thậm chí là thua lỗ. Còn nỗi sợ hãi xuất hiện khi giá giảm và nhà đầu tư bán tháo cổ phiếu một cách ồ ạt khiến giá giảm quá mức cần thiết. Tâm lý này đặc biệt được thể hiện rõ nét khi cổ phiếu hay thị trường có xu hướng tăng, nhà đầu tư lao vào thị trường và giành nhau mua; còn khi cổ phiếu hay thị trường có xu hướng giảm thì lại cố hết sức để bán ra.

Trong tháng 9, 10 vừa qua, sàn giao dịch chứng khoán Hà Nội thể hiện rõ nhất điều này khi trong nhiều phiên, giá nhiều cổ phiếu liên tục tăng trần với lượng dư mua rất lớn. Nhiều khi, phiên hôm trước có lượng dư mua giá trần nhưng phiên hôm sau lại có lượng dư bán giá sàn. Ngoài ra, ngay trong một phiên giao dịch, đầu phiên thì dư bán giá sàn nhưng đến cuối phiên lại dư mua giá trần. Thị trường đảo chiều quá nhanh, quá đột ngột và quá sức tưởng tượng.

Lòng tham và nỗi sợ hãi luôn hiện hữu trong mỗi nhà đầu tư và là hiện tượng tâm lý bình thường, phổ biến của con người. Nó không đáng bị chê trách trừ khi nó thúc đẩy nhà đầu tư có những hành động vượt quá mức bình thường, thậm chí là phi lý.

Lịch sử đã cho thấy, lòng tham khiến thị trường bị đẩy lên quá cao, còn nỗi sợ hãi kéo thị trường xuống quá thấp. Nhiều nhà đầu tư nhanh chân đi trước, biết dừng đúng lúc thì thu được lợi, còn kẻ chậm chân phải chịu nhiều thua thiệt. Hệ quả trong những trường hợp như vậy thường là sự suy giảm niềm tin, sự hạn chế đầu tư hay rời bỏ thị trường. Đó là chưa kể những tác động xấu khác, ví dụ như hạnh phúc, chất lượng sống của những nhà đầu tư thua lỗ giảm sút…

Cần khống chế cảm xúc đầu tư

Một cách kinh điển và khá hiệu quả là đầu tư dài hạn theo trường phái phân tích cơ bản. Bạn nên xác định một mức giá hợp lý để mua những cổ phiếu có ngành nghề triển vọng và khả năng tăng trưởng cao rồi chờ 1 - 2 năm sau bán ra để thu lãi. Nếu trong thời gian đó giá cổ phiếu đi xuống thì đó là lúc bạn nên mua thêm chứ không phải là bán ra. Bởi trước sau gì thì thị trường cũng sẽ nhận ra rằng, cổ phiếu bạn mua là giá trị và mức giá sẽ được đưa lên vị trí xứng đáng.

Nhưng thực tế hiện nay thì hầu hết nhà đầu tư nghiêng về đầu tư ngắn hạn theo trường phái phân tích kỹ thuật. Nhiều nhà đầu tư khôn ngoan và cẩn trọng chỉ đầu tư khi xác định được xu hướng đi lên của thị trường. Khi xu hướng tăng giá bắt đầu, việc nhập cuộc thị trường sẽ được tiến hành ngay lập tức và chỉ bán ra khi xu hướng có dấu hiệu kết thúc.

Thị trường có câu: “Hãy cắt giảm lỗ và để cho cổ phiếu tốt tiếp tục tăng giá”. Khi lỗ, nhất là khi thị trường có dấu hiệu đi xuống, thì nên bán ra để cắt lỗ, còn nếu đang có lãi, nên chờ cho mức lãi đạt đến đỉnh. Đây chính là lòng tham. Lòng tham đôi khi khiến “xôi hỏng, bỏng không”, nhưng nhiều khi cũng đem lại món lời hơn cả sự mong đợi. Cái chính là việc vận dụng quy tắc, kinh nghiệm như thế nào.

Thị trường cũng có câu rằng: “Một con chim trong tay hơn hai con chim trong bụi”. Nhưng nếu bạn bán ra để ăn chắc mấy đồng lãi còm thì có thể bạn sẽ tiếc hùi hụi sau đó vì giá cổ phiếu cứ lên mãi.

Ở đây, có lẽ phải nói đến việc khống chế cảm xúc đầu tư (EQ). Thực tế cho thấy, không phải cứ kiến thức đầy mình (hoặc chỉ số thông minh IQ cao) là sẽ đầu tư thành công. Chuyện kể rằng, sau khi thua đậm trên thị trường chứng khoán, Issac Newton đã thốt lên: “Ta có thể tính quỹ đạo chuyển động của các vì sao chính xác đến từng giây và vài chục milimét, song không tài nào tính trước được diễn biến hàn thử biểu thị trường và sự điên rồ của công chúng”.

Thời gian qua, cái sự điên rồ của công chúng đã khiến nhiều nhà đầu tư Việt Nam trở thành triệu phú nhờ vào việc dám mạo hiểm đầu tư, gần đây nhất là đầu tư vào “dòng họ Sông Đà” trên sàn Hà Nội khi giá tăng gấp đôi, thậm chí gấp 3 - 4 lần. Trong số những người này, dám chắc rằng những ai không ưa mạo hiểm hay quá chú ý đến phân tích cơ bản chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Dường như nhà đầu tư thất bại thường phạm những sai lầm giống nhau, đó là học đầu tư cổ phiếu nhưng không biết điều khiển cảm xúc, không biết nâng cao EQ bằng những bài học thực tế mà lại quá chú trọng đến việc bổ sung kiến thức, kỹ xảo đầu tư. Bởi khi đó, bạn sẽ có hàng tá lý do để cân nhắc, sau đó là băn khoăn giữa việc bán ra hay mua vào, vì có hàng tá ưu điểm và nhược điểm của cổ phiếu đã được bạn tìm ra. Điều này sẽ ảnh hưởng đến cảm xúc của bạn, khiến bạn không thể suy nghĩ rõ ràng và khó thể ra quyết định một cách chính xác và dứt khoát.

Ví dụ, khi giá cổ phiếu liên tục tăng cao, suy nghĩ lý tính nói với bạn rằng, giá cổ phiếu đã quá cao, khả năng thu lợi sẽ thấp trong khi rủi ro gia tăng, do đó, tốt nhất là không mua cổ phiếu này, và ngược lại. Nếu thực hiện đúng điều này thì khi giá lên cao, nhu cầu giảm bớt (khiến giá hạ), còn khi giá xuống thấp, nhu cầu sẽ gia tăng (khiến giá tăng).

Tuy nhiên, trên thực tế thì những lúc giá cổ phiếu tăng cao, mọi người thường tranh giành nhau mua vì có được cảm giác an tâm rằng, mua vào là có lãi, và khi lãi sinh sôi sau mỗi ngày thì lòng tham trỗi dậy mạnh mẽ khiến họ quên đi nguy cơ tiềm ẩn, và tự hào là mình đã đầu tư đúng; còn khi giá xuống thấp lại không có ai đặt mua, bởi sự thua lỗ hiển hiện ngay trước mặt.
Có thể liệt kê ra một số trường hợp khác mà hành vi đầu tư thực tế luôn trái ngược với suy nghĩ lý tính như: giá cao thì vay tiền để mua, giá thấp thì giữ nguyên hoặc bán ra; muốn phân tán rủi ro nhưng lại chỉ đầu tư vào một cổ phiếu duy nhất với mong muốn giá sẽ tăng cao và tối đa hoá được lợi nhuận; xác định đầu tư dài hạn nhưng khi thị trường hơi biến động là chuyển ngay sang đầu tư ngắn hạn, bán ra để cắt lỗ hoặc kiếm chút lãi, nhưng sau đó lại mua vào với giá cao hơn; biết rằng cổ phiếu sốt ảo nhưng vẫn lao vào…

Tuy nhiên, nhiều khi “lý thuyết chỉ là màu xám, còn cây đời mãi mãi xanh tươi”. Chỉ có kinh nghiệm mới giúp tránh sự ảnh hưởng của cảm xúc trong việc ra quyết định. Không vì lo sợ mà không tham gia đầu tư, và nên tham lam khi người khác lo sợ. Cái chính là không để lòng tham làm lu mờ rủi ro, niềm lạc quan trở nên mù quáng, cũng như không để nỗi lo sợ đánh mất lý trí, tạo ra sự hoảng loạn.

Phân tích - dự báo giá cổ phiếu

Nhà đầu tư cần phải nắm vững những vấn đề bản chất nhất của phân tích và dự báo giá cổ phiếu, và do đó phải xem xét toàn diện, tổng thể các nội dung chính yếu sau:

1. Tiến hành phân tích CP trên thị trường với mục tiêu là đưa ra dự báo về giá CP và xu hướng giá CP trong tương lai, tìm khả năng sinh lời cao. Đó là một trong những nội dung quan trọng - xác định giai đoạn nào của chu kỳ CP tăng trưởng - giúp nhà đầu tư cân nhắc để đi đến quyết định đầu tư CK có hiệu quả nhất.

2. Đầu tư vào CP, với tính chất sinh lợi và rủi ro cao, nhà đầu tư thường sử dụng một lượng tiền khá lớn hoặc cực lớn để kinh doanh CK, do đó, họ rất quan tâm việc dự báo diễn biến giá CP. Nếu dự đoán giá cả diễn biến đúng, sẽ mang lại thành công lớn; và ngược lại, sẽ thua thiệt, thậm chí có khi dẫn đến phá sản. Chính vì vậy, phân tích CP đã trở thành một ngành kinh doanh lớn và có xu hướng ngày càng phát triển - theo đòi hỏi ngày càng cao của nhà đầu tư - vì thị trường ngày càng phát triển đa dạng và phức tạp hơn.

3. Muốn phân tích CP để dự báo tốt về diễn biến giá cả CP, nhà đầu tư cần phải xem xét, nghiên cứu và tìm ra câu trả lời thoả đáng các vấn đề cụ thể: a/ Các CP nào sẽ lên giá - vì sao?
b/ Các CP đó lên giá bao nhiêu - do đâu?
c/ Trong thời gian bao lâu, thì các CP đó đạt mức tăng như vậy - vì đâu? Phải phân tích và tìm ra một ưu thế cạnh tranh nhất định so với các đối thủ khác như: độc quyền về công nghệ, phát minh sáng chế, chiếm lĩnh thị trường hoặc phương pháp quản lý khoa học, chặt chẽ, nâng cao hiệu quả kinh doanh v.v...

4.Trong giai đoạn thử nghiệm này, hầu hết chỉ có sự tham gia của các nhà đầu tư cá nhân, sau 43 phiên giao dịch, giá liên tục tăng quá cao, vượt xa giá trị thực của CP (có loại CP giá thị trường hơn 3 lần so mệnh giá CP) - với tác động của quan hệ cung - cầu thị trường và tâm lý nhà đầu tư - xu hướng giá còn tiếp tục tăng và giá tăng, giảm xen kẽ, dẫn đến rủi ro và lợi nhuận xen kẽ, thực sự cuộc chơi "đỏ, đen", người được kẻ mất trong kinh doanh CK. Hãy cảnh giác với thị trường!

5. Vấn đề quan trọng là phải xác định và lựa chọn CP tăng trưởng - nghĩa là cổ phiếu đó có thể tiếp tục tăng trưởng trong tương lai, theo các tiêu chí sau:
a/ Đưa ra các sản phẩm mới hoặc dịch vụ mới, độc đáo, có sức thu hút trên thị trường, có khả năng chiếm lĩnh thị trường, đạt tốc độ tăng trưởng trong thời gian dài;
b/ Có chu kỳ doanh thu ổn định, tăng một cách liên tục đều đặn;
c/ ở trong giai đoạn của chu kỳ tăng trưởng để có lợi nhuận cao trong một thời gian dài;
d/ ở vị thế dẫn đầu trong ngành hoạt động và có chiến lược phát triển thích hợp, dự đoán đúng xu hướng phát triển trong tương lai;

e/ Có lợi nhuận trên vốn cao hơn 15%, sử dụng một phần lợi nhuận còn lại sau khi đã chi trả cổ tức để tăng vốn chủ sở của các cổ đông - tái đầu tư phát triển;
f/ Có số lợi ít, hoặc ít nhất là có tỷ số nợ/vốn cố định khoảng< 20% nguồn vốn daì hạn, sẽ gặp khó khăn tài chính trong quá trình tăng trưởng.

6. Căn cứ vào các tiêu chí trên, cần phân tích kỹ những loại cổ phiếu đang lưu hành - tính hoàn thiện chưa đủ. Mỗi loại cổ phiếu: Sam, Ree, Hap- mang sắc thái riêng, từng tiêu chí "đậm, nhạt" khác nhau - nổi lên là: công nghệ, sản phẩm, thị trường, tái đầu tư, lợi tức, tỷ số nợ và các tổ chức quản lý.vv..., đặc biệt là chiến lược phát triển trong tương lai.

Cảnh giác với thị trường, vì thị trường vẫn hoạt động chỉ với 4 loại CP giao dịch, đầu tư gắn liên với đầu cơ, giá tiếp tục biến động. Cần tìm ra các giới hạn khác nhau của các loại cổ phiếu đó - xác định mức độ tín nhiệm và sịnh lời để có chiến lược đầu tư cụ thể đối với từng loại cổ phiếu, bảo đảm lợi nhuận và thu nhập hợp lý là vấn đề khó khăn và giải quyết đúng đắn của các nhà đầu tư, tránh rủi ro thua thiệt.

7/ Trong thực tế kinh doanh CK, việc dự báo biến động giá và xu hướng giá ngắn hạn có nhiều thành công hơn và chính xác hơn dự báo xu hướng dài hạn, vì tính nhạy cảm và phức tạp của thị trường chứng khoán. Do đó, phải dự đoán và xử lý các vấn đề sau:
a/ Trong dài hạn, đầu tư CP sẽ mang lại lợi tức vượt xa các loại đầu tư khác, yếu tố quyết định nhất và duy nhất đến giá CP là lợi nhuận và chất lượng CP là quan trọng nhất;

b/ Trong ngắn hạn, đầu tư CP có thể ảnh hưởng đến tình hình tài chính của nhà đầu tư;
c/ Lợi nhuận và rủi ro luôn tỷ lệ với nhau, lợi nhuận cao thì rủi ro càng lớn; d/ Mức độ biến động của CP lớn hơn nhiều so với trái phiếu, lãi suất tăng sẽ ảnh hưởng đến giá trái phiếu;
đ/ Danh mục đầu tư đa dạng sẽ ít rủi ro hơn danh mục đầu tư tập trung;
e/ Lạm phát là mối đe doạ lớn nhất đối với các khoản đầu tư dài hạn. Đó là những vấn đề kinh tế - tài chính và nguyên tắc kinh doanh phức tạp, có tính tổng hợp - ảnh hưởng do nhiều yếu tố khác nhau kể cả trình độ hiểu biết của các chuyên gia phân tích CK cũng như nhà đầu tư.

8/ Phân tích cơ bản CP nhằm cung cấp thông tin để đánh giá triển vọng tăng trưởng và lợi nhuận trên cơ sở dự báo tương lai của TCPH, của ngành hoạt động, của nền kinh tế quốc dân và trong tương lai của cả nền kinh tế thế giới. Nó bao gồm các nội dung:
a/ Đánh giá môi trường kinh doanh tương lai;
b/ Dự báo thu nhập tương lai của TCPH;
c/ Dự báo mức giá CP. Do đó, phân tích cơ bản là phương pháp tiếp cận dài hạn, còn có nhiều biến số phải tính đến và không biết trước chắc chắn được.

9/ Phân tích kỹ thuật CP nhằm nghiên cứu những diễn biến hay hành vi thị trường - thông qua việc nghiên cứu các mô hình giao dịch và các hành vi hiện tại của thị trường, vốn đã phức tạp - để có thể biết được một cách sâu sắc các hành vi có thể xảy ra trong tương lai của thị trường. Những thông tin về một CP, hoặc một ngành, hoặc một thị trường đều có thể được các nhà đầu tư nghiên cứu, xem xét, và do đó, nó phản ánh vào trong giá, cổ tức, lợi nhuận và mô hình giao dịch.

Nhà đầu tư có thể đầu tư vào một TCPH khi phân tích cơ bản và phân tích kỹ thuật cùng đưa ra kết luận chung về xu hướng biến động của giá và của TTCK.

Cẩm nang cho nhà đầu tư mới vào nghề

Trên thị trường chứng khoán (TTCK) có nhiều nhà đầu tư giao dịch cổ phiếu (CP) xuất phát từ nhưng mẹo do bạn bè mách bảo, các cú điện thoại của nhà môi giới hay nhưng đề xuất của một nhà phân tích nào đó. Họ thường mua CP khi thị trường đang trong giai doạn nóng bỏng, đến lúc thị trường trở lạnh, họ rất dễ hoảng loạn, bán tháo số CP nắm giữ để rồi hứng chịu một khoản thua lỗ. Đó là câu chuyện rất điển hình về những nhà đầu tư mới vào nghề.

Đầu tư chứng khoán về cơ bản là một quá trình bao gồm 4 bước như sau:

Bước 1: Chọn lựa CP

Bước đầu tiên trong việc chọn lựa một CP là bắt đầu theo dõi diễn biến các CP. Đặt một CP vào danh sách theo dõi (Watch list) sẽ làm tăng sự chú ý của bạn đối với CP đó. Thật hiếm khi bạn tìm được một CP nào đó rồi mua ngay tức thì. Một danh sách quan sát là mấu chốt để lựa chọn CP thành công.

Nếu bạn theo trường phái phân tích kỹ thuật, thì khi đó diễn biến giá CP là lý do chính của việc lựa chọn một CP đó để theo dõi.

Còn nếu bạn theo trường phái phân tích cơ bản, thì tin tức về thu nhập hay bất kỳ một tin tức nào khác về công ty lại là lý do chính để bạn quan tâm đến CP này. Một khi CP đã nằm trong danh sách theo dõi, bạn có thể so sánh diễn tiến giá cả của CP đó với diễn tiến giá cả của các CP khác. Bạn cũng có thể tìm thấy các thông tin khác liên quan đến CP đó nhằm giúp bạn có cơ sở để ra quyết định.

Nhà đầu tư theo trường phái phân tích kỹ thuật có thể quan tâm đến việc tìm kiếm các thông tin có tính kỹ thuật về CP. Liệu CP có diễn biến giá cả giống như trong quá khứ không? Xu hướng giá CP trong 13 tuần, 26 tuần hay 52 tuần gần đây nhất là đi lên hay đi xuống? So với lúc bắt đầu được đưa vào danh sách, CP đó tăng hay giảm bao nhiêu phần trăm?

Nhà đầu tư theo trường phái phân tích cơ bản sẽ tìm kiếm tin tức, các bản bảo cáo thu nhập, báo cáo ngành hay báo cáo của nhà phân tích nhằm tìm kiếm thông tin. Tuy nhiên, khi chọn lựa CP để theo dõi, cách tốt nhất là các nhà đầu tư nên kết hợp các thông tin về phân tích cơ bản lẫn phân tích kỹ thuật để xem liệu CP đó có đáng được theo dõi hay không.

May mắn lắm bạn cũng chỉ chọn được 2 đến 3 CP tốt trong số 10 lần chọn. Bởi vậy, bạn đừng ngạc nhiên khi thấy các CP giảm giá sẽ chiếm đa số trong danh sách theo dõi. Cần lưu ý rằng, chỉ nên đưa những CP tốt nhất trong danh sách theo dõi vào danh mục đầu tư của bạn.

Bước 2: Chấp nhận vị thế

Chấp nhận vị thế là công việc khá đơn giản, bạn chỉ cần liên hệ với nhà môi giới và thực hiện giao dịch. Tuy nhiên cũng cần lưu ý một số điều. Trước tiên là loại giao dịch mà bạn thực hiện: đoản hay trường (short or long). Mặc dù xu hướng chung của giá CP là di lên nhưng bất kỳ ai dã từng mắc phải một vị thế thua lỗ đều có thể hiểu rằng, trong ngắn hạn CP có nhiều khả năng đi xuống hơn là đi lên. Nhìn chung, bạn nên tránh nhưng vị thế đoản (vị thế bán non). Chúng ngốn rất nhiều thời gian và công sức nhưng cơ hội dành cho vị thế đoản lại rất hiếm hoi. Nếu bạn thực hiện vị thế đoản, bạn cần phải giám sát vị thế đó cẩn thận gấp đôi so với vị thế trường.

Kế đến là việc chọn lựa nhà môi giới. Nếu bạn là một nhà đầu tư tư nhân bạn có lẽ chỉ cần đến một nhà môi giới phần dịch vụ (discount broker). Đây là nhà môi giới cung cấp dịch vụ cơ bản nhất cho bạn, tức là chỉ thực hiện lệnh giúp bạn và ăn hoa hồng.

Bước 3: Giám sát vị thế

Giám sát các vị thế đã thực hiện là phần quan trọng nhất của quá trình đầu tư. Tất cả những thông tin và sự điều tra nghiên cứu đưa bạn đến chỗ ra quyết định giao dịch. Giám sát vị thế là lúc bạn theo dõi và đánh giá quyết dịnh đầu tư của mình. Khi vị thế đó nằm ở vị trí bấp bênh giữa lỗ và lãi, bạn cần phải hết sức chú ý đến những vị thế này. Khi CP mà bạn chọn tăng giá đều đều và bạn có cơ sở để tin rằng, đó là CP tốt thì bạn nên tính đến chuyện mua thêm CP này. Nếu CP mà bạn chọn giảm giá liên tục bạn cũng nên cân nhắc bán đi CP đó nhằm hạn chế thua lỗ.

Bước 4: Kết thúc vị thế

Nhà đầu tư thường bán CP khi giá CP đạt đến mức giá mục tiêu (target price) hay CP không diễn biến theo như mong đợi của anh ta. Tuy nhiên, rất nhiều nhà đầu tư không biết bán khi nào và bán như thế nào để kết thúc một vị thế và mang lại kết quả tốt nhất. Thông thường, bạn nên bán CP khi những nhân tố cơ bản cho thấy sự sa sút đáng kể, chắng hạn như, thu nhập và lợi nhuận công ty giảm sút trong nhiều năm liền, thị phần thu hẹp dần do cạnh tranh gay gắt hay nội bộ ban giám đốc luôn lục đục...

Chỉ số phân tích kỹ thuật Một chỉ số là một phép tính toán học có thể áp dụng cho các lĩnh vực giá cả và/hoặc khối lượng của một chứng khoán. Kết quả của phép tính đó là một giá trị được sử dụng để dự đoán các thay đổi giá cả trong tương lai. Một mức trung bình trượt phù hợp với định nghĩa này của một chỉ số: nó là một phép tính có thể áp dụng cho giá cả của một chứng khoán để cho một kết quả có thể sử dụng để dự đoán các thay đổi tương lai về giá.

Chỉ số MACD (Moving Average Convergence/Devergence)

Chỉ số MACD được tính toán bằng cách lấy một chỉ số trung bình trượt của giá chứng khoán trong 12 ngày gần nhất trừ đi chỉ số bình quân trượt của chứng khoán đó trong 26 ngày gần nhất. Kết quả thu được là một chỉ số giao động trên dưới 0.

Khi MACD lớn hơn 0 có nghĩa là chỉ số trung bình trượt trong 12 ngày là cao hơn chỉ số của 26 ngày. Đây là hiện tượng đầu cơ giá lên vì nó cho thấy rằng những kỳ vọng hiện tại về giá chứng khoán của các nhà đầu tư (ví dụ như chỉ số trung bình trượt trong 12 ngày) có khuynh hướng đầu cơ giá lên nhiều hơn so với các kỳ vọng giá trước đó (chỉ số trung bình trượt trong 26 ngày). Điều này được hiểu là một sự dịch chuyển theo hướng đi lên của đường cung hoặc đường cầu. Khi MACD nhỏ hơn 0 có nghĩa là chỉ số trung bình trượt trong 12 ngày gần nhất nhỏ hơn chỉ số trong 26 ngày và chỉ ra một sự dịch chuyển đi xuống của đường cung hay đường cầu.

Một chỉ số trung bình trượt trong 9 ngày của MACD (không phải là của giá chứng khoán) thường được đánh dấu trên điểm cao nhất của đường MACD. Đường này được gọi là đường “dấu hiệu”. Đường dấu hiệu dự đoán sự giao nhau của hai chỉ số trung bình trượt (tức là sự giao động của đường MACD theo hướng đường 0).

Hãy xét đến nguyên lý của phương pháp này. Chỉ số MACD là chênh lệch giữa hai mức giá bình quân trượt. Khi một mức giá trượt trong ngắn hạn tăng cao hơn trong dài hạn (tức là MACD cao hơn 0), có nghĩa là các kỳ vọng của nhà đầu tư đang có khuynh hướng đầu cơ giá lên nhiều hơn (tức là có một sự dịch chuyển theo hướng đi lên của đường cung hay đường cầu). Có thể thấy rõ sự thay đổi kỳ vọng xảy ra bằng cách vẽ biểu đồ một mức bình quân trượt trong 9 ngày của MACD (sự dịch chuyển của đường cung hay cầu).

Các chỉ số trung bình trượt

Các chỉ số trung bình động là một trong những công cụ phân tích kỹ thuật ra đời sớm nhất và phổ biến nhất.

Một chỉ số trung bình động là giá trung bình của một chứng khoán tại một thời điểm nhất định. Khi tính toán một chỉ số trung bình, cần phải xác định rõ thời gian để tính giá trung bình (ví dụ 25 ngày)

Một chỉ số trung bình động “giản đơn” được tính bằng cách cộng tất cả các giá của chứng khoán trong “n” khoảng thời gian gần nhất rồi sau đó chia cho “n”. Ví dụ, cộng giá đóng cửa của một chứng khoán trong 25 ngày gần nhất rồi sau đó chia cho 25. Kết quả thu được là giá trung bình của chứng khoán đó trong 25 ngày gần nhất. Công việc tính toán này phải được thực hiện cho từng thời kỳ trên biểu đồ.

Cần lưu ý rằng sẽ không thể tính được một chỉ số trung bình động nếu không có được dữ liệu của “n” khoảng thời gian. Ví dụ, không thể có được chỉ số trung bình động của 25 ngày nếu chưa đến ngày thứ 25.

Khi chỉ số trung bình động là giá trung bình của một chứng khoán trong vòng 25 ngày gần nhất, nó thể hiện sự đồng nhất các kỳ vọng của nhà đầu tư trong 25 ngày đó. Nếu giá chứng khoán cao hơn mức trung bình động của nó, điều này có nghĩa rằng kỳ vọng hiện tại của các nhà đầu tư (chính là giá cả hiện tại của chứng khoán) lớn hơn mức kỳ vọng trung bình của họ trong suốt 25 ngày đó, và các nhà đầu tư đang ngày càng có khuynh hướng đầu cơ giá lên đối với chứng khoán đó. Ngược lại, nếu giá ngày hôm nay thấp hơn mức trung bình thì kỳ vọng hiện tại đó sẽ thấp hơn kỳ vọng trung bình trong 25 ngày.

Cách giải thích kinh điển cho một chỉ số trung bình động là dùng nó để quan sát những thay đổi của giá chứng khoán. Các nhà đầu tư thường sẽ mua vào một chứng khoán khi giá tăng cao hơn mức giá trung bình động của nó và sẽ bán ra khi giá xuống thấp hơn mức đó.

Các khoảng thời gian trong chỉ số trung bình động

Khi dùng một chỉ số trung bình động trong 200 ngày gần nhất, các xu hướng về dài hạn thường được thể hiện khá rõ. Có thể dùng các phần mềm máy tính để tự động xác định số khoảng thời gian tốt nhất.

Giá trị

Giá trị của loại hệ thống chỉ số bình quân động này (tức là việc mua và bán khi giá biến động xung quanh giá trị trung bình động của nó) là ở chỗ chúng ta có thể luôn luôn ở phía “đúng” trên thị trường – giá cả không thể tăng quá cao so với mức trung bình của nó. Nhược điểm của nó là chúng ta sẽ luôn phải mua hay bán trễ. Nếu xu hướng không tồn tại trong một khoảng thời gian hợp lý, thường là dài gấp hai lần khoảng thời gian tính chỉ số trung bình động, chúng ta sẽ lỗ.

Lựa chọn cổ phiếu theo nguyên tắc CANSLIM

William J. ONeil là một mẫu nhà đầu tư chứng khoán thành công tại Mỹ. Khởi nghiệp bằng nghề kế toán viên, ông nhanh chóng bị cuốn vào cơn sốt cổ phiếu trên thị trường chứng khoán, để rồi với những công thức đầu tư của riêng mình, ông đã trở thành một nhà “phù thuỷ” tại Wall Street khi thu về hàng triệu USD lợi nhuận mỗi năm từ cổ phiếu. Hiện William là chủ tịch kiêm giám đốc điều hành hãng nghiên cứu đầu tư William J. ONeil & Company do chính ông thành lập

300 USD là khoản tiền đầu tiên William “rót” vào thị trường chứng khoán với cổ phiếu của Procter & Gamble khi còn phục vụ trong Không lực hoàng gia. Có trong tay tấm bằng cử nhân tài chính của Đại học Southern Methodist, William khởi động sự nghiệp đầu tư của mình trên cương vị một nhà môi giới chứng khoán tại Los Angeles. Biết kinh nghiệm còn ít ỏi, William đã dành rất nhiều thời gian để nghiên cứu về thành công của các “bậc tiền bối” trên thị trường chứng khoán. Và rồi, nỗ lực của ông đã được đền đáp. William nghiên cứu và đúc kết được 7 yếu tố cần thiết để nhận dạng những cổ phiếu hiện còn ít được giới đầu tư chú ý nhưng lại chính là những tài sản sinh lời lớn trong tương lai. Bảy yếu tố đó được biết đến với cái tên CAN SLIM.

William tâm sự: “Trên thị trường chứng khoán có đến hàng chục nghìn cổ phiếu niêm yết nên nhiều nhà đầu tư đôi khi rất lúng túng trong việc lựa chọn đối tượng để đầu tư. Vấn đề quan trọng đối với họ là “chọn mặt gửi vàng”, nghĩa là phải tìm ra một số loại cổ phiếu thực sự có khả năng sinh lời để đầu tư.

Nhận định của William hoàn toàn phù hợp với một thực tế hiện nay là rất nhiều nhà đầu tư không biết các công ty được niêm yết cổ phiếu trên thị trường chứng khoán đang hoạt động như thế nào và đầu tư vào cổ phiếu của các công ty nào sẽ có lãi? Dưới tác động của “hiệu ứng đám đông”, họ bắt chước nhau, cùng đổ xô đi mua những cổ phiếu đang tăng giá. Nhiều người mua cổ phiếu rồi mà vẫn chưa có trong tay những tài liệu và phương pháp cần thiết để tìm hiểu về mức độ sinh lời của cổ phiếu đó.

Là cha đẻ của phương pháp phân tích và lựa chọn cổ phiếu hiệu quả CAN SLIM, William J. ONeil đã mang lại tốc độ tăng trưởng bình quân 40%/năm cho các tài khoản đầu tư cá nhân được ông tư vấn. Nhiều chuyên gia đánh giá đây là một trong những phương pháp hiệu quả nhất trong vô vàn các công cụ phân tích chứng khoán hiện nay. “CAN SLIM thể hiện sự kết hợp hài hoà giữa phương pháp phân tích cơ bản với phương pháp phân tích kỹ thuật đầu tư chứng khoán”- John Neff, một cây đại thụ của phố Wall, cho biết.

CAN SLIM là tập hợp bảy chữ cái đầu tiên của bảy yếu tố mà theo William là rất hiệu quả khi đánh giá cổ phiếu:

C: Current Quaterly Earnings Per Share (lãi ròng trên mỗi cổ phiếu của quý gần nhất)

William nhận định rằng, hầu hết các cổ phiếu tốt đều có sự gia tăng lợi nhuận so với cùng quý năm trước đó và tỷ lệ tăng càng cao thì chứng tỏ cổ phiếu càng có nhiều triển vọng. Theo ông, các nhà đầu tư trước khi bỏ tiền ra mua cổ phiếu cần xem xét tới sự gia tăng mạnh mẽ lợi nhuận của cổ phiếu đó, cụ thể là mức tăng trưởng của lãi ròng trên mỗi cổ phiếu trong 3 tháng gần nhất.

Nhưng phải tìm hiểu sự gia tăng lợi nhuận này ở đâu và như thế nào? William cho rằng nhà đầu tư có thể nghiên cứu các báo cáo tài chính có kiểm toán của công ty niêm yết, cùng với việc thăm dò các các kênh thông tin khác như báo chí, người quen... Điều quan trọng là các nhà đầu tư cần coi trọng độ tin cậy và tính đồng nhất của thông tin, chẳng hạn có thể có điều gì đó không đúng, nếu doanh thu của công ty tăng 20%, trong khi lãi ròng chỉ tăng 5%.

A: Annual Earnings Increases (sự gia tăng lãi ròng hàng năm)

Theo ONeil, cổ phiếu tốt là cổ phiếu có mức gia tăng lợi nhuận đều đặn trong vòng 5 năm trước đó. Các nhà đầu tư cần đặc biệt lưu ý tới các cổ phiếu có mức gia tăng lợi nhuận hàng năm ổn định và đạt trên 25%, tuy nhiên nên chú ý tới chu kỳ kinh doanh của từng ngành, từng công ty. Theo ONeil, tiêu chí này có thể giúp bạn loại bỏ khoảng 80% các cổ phiếu tồi.

Để có được sự chính xác về mức gia tăng lợi nhuận, nhà đầu tư cần nghiên cứu tất cả các thông tin liên quan đến công ty mà họ muốn đầu tư. Các thông tin này bao gồm lịch sử và đặc điểm của công ty, tình hình tài chính, các chi tiết của đợt phát hành cổ phiếu và tổ chức bảo lãnh phát hành cổ phiếu. Nhà đầu tư có thể tìm các thông tin này trong Bản thông cáo phát hành, trong Báo cáo tài chính của công ty hoặc từ các công ty dịch vụ tư vấn đầu tư. Các quyết định đầu tư chỉ nên đưa ra khi bạn đã có đủ cơ sở thông tin về cổ phiếu cũng như về mức tăng trưởng lãi ròng hàng năm.

N: New Products, New Management, New Highs (sản phẩm mới, sự quản lý mới, mức giá trần mới)

Những nghiên cứu của William chỉ ra rằng giá cổ phiếu tăng sẽ bắt nguồn từ một số nhân tố nội tại nào đó. Những nhân tố này thường là sản phẩm mới của công ty, ban giám đốc mới, phương thức quản lý mới hay mức giá trần mới của cổ phiếu trên thị trường chứng khoán.

Do vậy, sẽ không bao giờ thừa nếu các nhà đầu tư quan tâm đến những nhân tố nội tại này. Nếu xét thấy những nhân tố này có sự ổn định, không có biểu hiện đột biến theo chiều hướng xấu, thì đó sẽ là một cổ phiếu có nhiều triển vọng tăng trưởng trên thị trường chứng khoán.

S: Supply and Demand (nguồn cung và cầu)

Trong kinh doanh, quy luật cung cầu luôn có ảnh hưởng rất lớn đến giá thành sản phẩm, và đầu tư chứng khoán cũng không phải là một ngoại lệ. Giá cổ phiếu cũng chịu tác động từ quy luật cung cầu. William cho rằng cổ phiếu của các công ty đại chúng, có quy mô lớn, sản phẩm chất lượng không phải lúc nào cũng đáng để mua, bởi lượng cầu của những cổ phiếu này khá lớn, trong khi nguồn cung lại ít nên giá thường bị đẩy lên cao giả tạo, không phản ánh đúng giá trị thực tế của cổ phiếu cũng như rất khó sinh lợi nhuận lớn.

Chính những cổ phiếu có số lượng lưu hành thấp trên thị trường mới có nhiều triển vọng và có khả năng tăng giá hơn so với các cổ phiếu có số lượng lưu hành lớn. Từ đó suy ra, cổ phiếu được các nhà quản trị hàng đầu nắm giữ với tỷ lệ lớn thường là những cổ phiếu có độ an toàn cao. William đặc biệt lưu ý tới các cổ phiếu được công ty mua lại và cổ phiếu của các công ty có tỷ lệ nợ dài hạn trên vốn tự có vừa phải, bởi theo ông thì tỷ lệ này càng cao bao nhiêu công ty sẽ càng phải đương đầu với áp lực trả lãi trong tương lai nhiều bấy nhiêu. Các nhà đầu tư nên so sánh tỷ số này ở công ty mình dự định đầu tư với tỷ số nợ bình quân ở các công ty trong cùng ngành, đồng thời phân tích thêm khả năng thanh toán để có đánh giá xác thực hơn về mức độ nợ của công ty.

L: Leader and Laggard (cổ phiếu đầu bảng và cổ phiếu tụt hậu)

Theo ONeil, nhà đầu tư trên thị trường chỉ nên mua 2 hay 3 cổ phiếu tốt nhất trong nhóm những cổ phiếu đầu bảng hiện tại, còn lại nên dành tiền cho những cổ phiếu có khả năng sinh lời trong tương lai. Ðặc biệt, các nhà đầu tư cần tránh mua những cổ phiếu có mức tăng trưởng cao nhưng không bền vững, chẳng hạn như cổ phiếu lên giá theo trào lưu, theo sự kiện nổi bật… bởi vì các cổ phiếu này được đánh giá là những cổ phiếu tụt hậu, không sớm thì muộn cũng mất giá.

I: Institutional Sponsorship (sự ủng hộ của các định chế tài chính và đầu tư)

Định chế tài chính đầu tư ở đây thường là các cơ quan chức năng, các cơ quan chính phủ chuyên về tài chính đầu tư. Các cơ quan này có thể nắm giữ một số lượng cổ phiếu nhất định của các công ty nào đó, nhờ vậy mà công ty sẽ có sự ủng hộ và trợ giúp mạnh mẽ từ những cơ quan này, một điều kiện vô cùng thuận lợi cho hoạt động kinh doanh, khiến giá cổ phiếu tăng mạnh. Tuy nhiên, một số lượng quá lớn các định chế tài chính đầu tư nắm giữ cổ phiếu lại trở thành yếu tố bất lợi, vì điều đó đồng nghĩa với việc nguồn cung sẽ hạn chế bởi các cơ quan ít khi muốn bán từng phần cổ phiếu của mình, đẩy tính thanh khoản của cổ phiếu xuống thấp.

M: Market Direction (định hướng thị trường)

Cho dù bạn hoàn toàn chính xác khi nhận định về cả 6 tiêu chí kể trên, nhưng đến tiêu chí định hướng thị trường bạn mắc phải sai lầm thì sẽ có đến 5 trong số 7 cổ phiếu bạn mua sẽ mất giá và khiến bạn thua lỗ. Yếu tố thị trường là rất quan trọng bởi nó ảnh hưởng mạnh mẽ đến giá cổ phiếu. Khi hàng loạt các cổ phiếu cùng ngành trên thị trường bị mất giá, thì giá cổ phiếu của công ty mà bạn lựa chọn chắc chắn cũng sẽ sụt giảm theo. Ngược lại, nếu giá cổ phiếu của các công ty này tăng theo sự phát triển của thị trường thì cổ phiếu bạn mua vào cũng được “ăn theo” những chỉ số tích cực đó. Do đó, William nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc nghiên cứu các đồ thị biến động giá chứng khoán theo ngày, theo tuần và theo tháng trước mỗi quyết định đầu tư cổ phiếu.

Một trong những thành công lớn nhất của William là đầu tư vào cổ phiếu của hãng dược phẩm Syntex. Đây là hành động táo bạo và liều lĩnh, theo đánh giá của các nhà đầu tư chuyên nghiệp lúc bấy giờ, bởi Syntex là hãng sản xuất thuốc tránh thai đầu tiên trên thế giới. Nhưng rồi kết quả đã chứng minh quyết định của William là đúng. Chỉ một thời gian ngắn sau đó, Syntex đã công bố doanh thu hàng quý tăng trưởng trên 300% và cổ phiếu của Syntex từ chỗ còn “ẩn danh” với mức giá 100 USD/cổ phiếu đã trở thành cổ phiếu tăng trưởng mạnh mẽ với mức giá 550 USD/cổ phiếu trong vòng chưa đầy sáu tháng. Chính nhờ khoản lợi nhuận kếch sù từ Syntex mà William đã có tiền để thành lập công ty William J. ONeil & Company của riêng mình.

Goerge Soros, một trong những nhà đầu tư lớn nhất tại phố Wall, đúc kết rằng: “Không có lĩnh vực nào đem lại lợi nhuận nhanh và lớn bằng đầu tư chứng khoán”. Có khá nhiều người xem việc đầu tư chứng khoán là cuộc chơi ngẫu hứng với hy vọng sẽ kiếm được nhiều tiền một cách nhanh chóng. Tuy nhiên, lĩnh vực đầu tư đầy hấp dẫn này dường như không có chỗ cho những quyết định theo cảm tính. Đối với William ONeil cũng như nhiều “cây đại thụ” khác tại phố Wall, các quyết định lựa chọn cổ phiếu cần được dựa trên sự phân tích và phối kết hợp giữa các yếu tố định lượng và định tính. Chìa khoá phân tích trong đầu tư cổ phiếu là tìm ra những cổ phiếu có tiềm năng tăng trưởng lớn nhất trong thời điểm bạn mua chúng. Nói cách khác, bạn phải có kỹ năng phán đoán, xem xét và phân tích vấn đề cùng với việc hoạch định một kế hoạch đầu tư thích hợp để xác định thời điểm mua vào những cổ phiếu mạnh và bán đi những cổ phiếu yếu.

Chuyện gì xẩy ra sau giờ G.

Nếu như trước đây, mọi người quan tâm bao giờ thì Việt Nam có thị trường chứng khoán thì bây giờ, sau khi đã định ngày chính thức hoạt động của Trung tâm Giao dịch chứng khoán TP. HCM là 15-7, vấn đề nổi lên là thị trường chứng khoán Việt Nam hoạt động như thế nào. Người dân bình thường có ít tiền dành dụm muốn tham gia thị trường cũng muốn biết làm sao mua bán chứng khoán.

Khác với suy nghĩ của khá nhiều người, thể hiện qua một thăm dò gần đây của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước, không có chuyện người đầu tư trực tiếp tới trung tâm bỏ tiền ra mua cổ phiếu hay khi cần đến bán lại. Tất cả mọi giao dịch đều phải qua các công ty chứng khoán. Hiện nay, đã có năm công ty như vậy được cấp phép hoạt động.

Trước tiên, người muốn chơi chứng khoán phải mở tài khoản tại các công ty chứng khoán. Các công ty này đã thuê bàn giao dịch tại trung tâm. Muốn mua hay bán, người ta liên hệ với công ty chứng khoán của mình (có thể trực tiếp hay qua điện thoại, fax) đăng ký yêu cầu mua hay bán, khối lượng giao dịch. Ở đây nên lưu ý, khách hàng có thể đặt ra nhiều dạng yêu cầu đối với công ty chứng khoán. Họ có thể yêu cầu công ty mua bán tùy theo giá thị trường hoặc giới hạn cho họ chỉ được mua hay bán theo một mức giá nào đó. Những kỹ thuật này đã được quy ước thành nhiều dạng lệnh khác nhau mà người chơi chứng khoán nên nắm.

Đồng thời cũng cần biết, mua bán trái phiếu thì đơn vị giao dịch là từng 10 trái phiếu; còn đơn vị giao dịch đối với cổ phiếu và chứng chỉ quỹ đầu tư là 100 (giá mỗi cổ phiếu là 10.000 đồng).

Theo thông tin mới nhất của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước, Trung tâm Giao dịch chứng khoán tại TPHCM sẽ hoạt động mỗi tuần ba ngày (thứ hai, thứ tư, thứ sáu) từ 8 giờ sáng đến 3 giờ chiều. Giá mở cửa là giá thực hiện lúc 9 giờ; giá đóng cửa là giá thực hiện lúc 14 giờ. Trung tâm áp dụng cả hai hình thức giao dịch: khớp lệnh và thỏa thuận.

Giả thử bạn yêu cầu công ty chứng khoán mua cho bạn 1.000 cổ phiếu của công ty XYZ, còn ông hàng xóm yêu cầu bán 1.000 cổ phiếu của công ty này. Các lệnh này sẽ được công ty chuyển vào trung tâm. Hàng chục, hàng trăm lệnh như thế sẽ được trung tâm nhận và tích tụ trong ba tiếng mỗi ngày (8g - 9g, 10g -11g, 13g - 14g) và dưa vào đó trung tâm sẽ công bố giá khớp lệnh ba lần vào 9g, 11g và 14g theo một số nguyên tắc định trước; ví dụ dựa vào mức giá có khối lượng giao dịch lớn nhất. Dựa vào giá này, các thành viên sẽ tiến hành giao dịch với nhau.

Trong vai trò tự doanh, các công ty chứng khoán còn có thể liên tục cho giá mua, giá bán, ai thỏa thuận được thì tiến hành giao dịch.

Mỗi công ty chứng khoán, như đã đề cập ở số nước, vừa có thể tự mua bán chứng khoán cho mình (tự doanh) vừa giao dịch cho khách hàng (môi giới). ở các thị trường khác, các chức năng này phải tách bạch nhau, nhất là chức năng tư vấn chứng khoán. Nhân viên thuộc các bộ phận trong cùng công ty không được trao đổi với nhau để tránh tình trạng lợi dụng thông tin của khách hàng (tư vấn) mà làm lợi cho mình (tự doanh). Văn bản pháp lý của Uỷ ban Chứng khoán chưa thấy đề cập đến chuyện này.

Một bản tin về chứng khoán có thể có câu: "Lệnh mua của XYZ, một nhà đầu tư nước ngoài hôm qua đã tự động bị hủy vì trung tâm đã thực hiện hết khối lượng chứng khoán được phép bán cho người nước ngoài".

Theo một quyết định mới nhất, người nước ngoài muốn mua bán chứng khoán phải đăng ký mã số người đầu tư và hàng phiên, hệ thống giao dịch sẽ kiểm soát và công bố khối lượng chứng khoán người nước ngoài được phép mua. Sau đó có người nước ngoài nào mua bao nhiêu thì trừ vào khối lượng này bấy nhiêu; còn giả thử có người bán thì số này được cộng thêm vào khối lượng được phép giao dịch. Vì khớp lệnh diễn ra vào cuối thời gian nhận lệnh nên nếu khối lượng chứng khoán được phép mua đã hết thì lệnh mua của nhà đầu tư nước ngoài đó sẽ tự động bị huỷ.

Có thể thời gian đầu chưa xảy ra, nhưng vẫn có thể hình dung một tin trong đó có nói chuyện giá cổ phiếu tăng quá mức giới hạn dao động cho phép. Giả thử cổ phiếu của một công ty có giá đóng cửa hôm qua là 11.000 đồng (giá này gọi là giá tham chiếu cho phiên giao dịch sau). Hôm nay, giá bỗng tăng vọt lên 11.700 đồng, vượt quá giá tối đa, thì không được. Người ta quy định giá tối đa của cổ phiếu bằng giá tham chiếu cộng với 5%. Sụt quá 5% cũng không được. Đối với trái phiếu, biên độ dao động là trên dưới 1,5% giá tham chiếu. Vì vậy, chứng khoán mới được niêm yết trong ngày giao dịch đầu tiên có thể tăng, sụt nhiều vì không bị giới hạn biên độ dao động giá.

Vì mức 100 đồng là đơn vị tiền tệ nhỏ nhất ở nước ta, áp dụng biên độ 5% thì sẽ có 11 mức giá. Ví dụ giá một cổ phiếu hôm trước là 12.000 đồng. Giá tối đa hôm nay chỉ được lên tới 12.500 đồng và giá tối thiểu là 11.500 đồng.

Có lẽ sau ngày khai trương trung tâm, các báo sẽ bắt đầu đăng tải thông tin giao dịch của ngày hôm trước. Hình thức trình bày tùy từng báo nhưng có thế xem một cách trình bày tại thị trường chứng khoán Thái Lan đề tham khảo. (xem bảng).

Có thể đọc dòng này như sau: Công ty Chiangmai Frozen có ký hiệu trên thị trường chứng khoán là CM, mệnh giá cổ phiếu là 10 baht, giá hôm trước là 31,25 baht, giá mở cửa là 31 baht, giá cao nhất là 31 baht, giá thấp nhất là 30,75. baht, giá đóng cửa là 30,75 baht.

Giá chào bán là 31,25 baht, giá mua là 30,5 baht, giá đóng cửa hôm nay so với hôm qua sụt mất ó,5 baht. Phiên giao dịch này khối lượng mua bán là 1.100 cổ phiếu. Giá giao dịch bình quân là 30,89 baht.

Công ty này có tổng số cổ phiếu niêm yết trên thị trường là 21 triệu cổ phiếu, tồng vốn là 645 triệu baht. Hiện nay chỉ số EPS (tỷ suất giá trên lợi tức) là 7,07.

Par

Prev

Open

High

Low

Close

Chiangmai Frozen (CM) 10

31,25

31

31

30,75

30,75

Bid

Offer

Change

Vol.

Avg.

Share

Cap

Eps

30,5

31,25

-0,5

1.100

30,89

21.000

645

7,07

Cần tính toán kỹ trước khi đầu tư mua cổ phiếu của các công ty nhỏ

Sự hấp dẫn chủ yếu của các cổ phiếu công ty nhỏ chính là tiềm năng tăng giá của nó. Tất cả các công ty danh tiếng ngày nay, đều là những công ty nhỏ trước đây phát triển lên. Tuy vậy, việc chọn mua cổ phiếu công ty nhỏ không phải lúc nào cũng là sự đầu tư hiệu quả, vì cổ phiếu công ty nhỏ thường không theo kịp chỉ số giá trung bình của thị trường trong những thời kỳ dài hạn, giá cổ phiếu công ty nhỏ biến động rất nhiều so với giá cổ phiếu công ty lớn.

Do đó, để đảm bảo thu được lợi nhuận tối đa và tránh nhiều rủi ro khi mua cổ phiếu công ty nhỏ đang phát triển, người đầu tư nên chọn cổ phiếu công ty nhỏ có chất lượng cao và đáp ứng các yêu cầu sau.

Thứ nhất, cổ tức gia tăng liên tục ít nhất là 05 năm hoặc cho đến khi cổ phiếu được mua bán rộng rãi. Cổ tức tăng đã đẩy giá cổ phiếu công ty đang phát triển đi lên. Theo đánh giá của các chuyên viên nghiên cứu chứng khoán của công ty nhỏ thì thông thường, các cổ phiếu tốt có tỉ lệ gia tăng cổ tức ít nhất là 10% trong 5 năm.

Thứ hai, thước đo tốt nhất về tình hình tài chính công ty là tỉ lệ nợ trên vốn cổ phần của nó. Nợ thấp có nghĩa công ty có thể cắt giảm chi phí khi nền kinh tế gặp phải trì trệ. Ngược lại, nợ cao có thể bị buộc phải giảm mạnh các kế hoạch phát triển, vì sự tăng doanh số chậm khiến cho không duy trì được các chiến lược kinh doanh.

Thứ ba, lưu lượng tiền mặt tự do cao, có thể được dùng để mua lại cổ phiếu, tăng cổ tức, để phát triển, mua lại toàn bộ cổ phần của công ty khác hoặc dùng để củng cố cho các khoản đầu tư. Nếu yêu cầu này được đáp ứng thì bất kỳ trường hợp nào các cổ đông cũng được hưởng lợi.

Thứ tư, hoạt động sản xuất kinh doanh có lãi. Tổng lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doanh của một công ty là thước đo tốt nhất để cho thấy khả năng sinh lời của công ty. Lợi nhuận tăng lên cho thấy rằng công ty này đã dành được chỗ đứng và có khả năng sinh lời. Tình hình sản xuất kinh doanh đáp ứng được nhu cầu cạnh tranh cũng như phát triển trên thị trường là yếu tố quan trọng tạo nên nhiều thuận lợi trong những năm sau.

Thứ năm, tỉ lệ P/E tương đối thấp. Ngoài việc công ty đang có tiềm năng phát triển cao, cần phải cộng với tỉ lệ P/E tương đối thấp và không được tăng gấp đôi so với mức tăng lợi nhuận trung bình trong 5 năm của công ty. Ngoài các tiêu chuẩn trên, lạm phát là vấn đề chủ yếu để biết được thời điểm chọn mua cổ phiếu công ty nhỏ. Giống như cổ phiếu công ty lớn, các cổ phiếu công ty nhỏ có xu hướng bị mất giá nhiều hơn so với cổ phiếu các công ty lớn trong giai đoạn lạm phát gia tăng.

Tuy vậy, lạm phát tăng qua một thời kỳ nhiều năm chắc chắn sẽ đem lại sự tăng giá đối với các cổ phiếu công ty nhỏ. Chẳng hạn, trong giai đoạn lạm phát vượt khỏi tầm kiểm soát ở thị trường Mỹ vào cuối thập niên 70 đến những năm của thập niên 80, các cổ phiếu công ty nhỏ vượt xa các cổ phiếu công ty lớn về số lãi. Nguyên nhân là: khi kinh tế tăng trưởng ở tốc độ cao nhất, lạm phát thường tăng lên, sẽ tác động đến lợi nhuận các công ty nhỏ nhiều hơn là đối với các công ty lớn, làm cho các điều kiện thị trường ít mang tính cạnh tranh hơn, khiến cho các công ty nhỏ phát triển dễ dàng hơn các công ty lớn.

Nhà đầu tư thường quan tâm nhiều đến yếu tố lạm phát, vì vậy nếu trong một thời kỳ dài, lạm phát luôn nằm ở mức cao thì các nhà đầu tư thường có hướng chuyển vốn vào các công ty nhỏ, do mức tăng trưởng của các công ty nhỏ thường cao hơn các công ty lớn trong thời kỳ này. Tóm lại, tùy thuộc vào từng thời kỳ và mức độ tăng trưởng kinh tế, các nhà đầu tư cần nghiên cứu lợi ích của việc đầu tư cổ phiếu các công ty nhỏ để đồng vốn được luân chuyển và sinh lợi cao nhất.

.

Tâm lý mua bán chứng khoán

Muốn sống sót trên thị trường chứng khoán thì phải hiểu rõ hai ‘‘đối thủ’’: Thị trường chứng khoán và …chính bản thân mình.

Bất cứ ai thận trọng thâm nhập vào thị trường chứng khoán theo thứ tự từ chứng khoán ảo, những cuộc thi, rồi mới đến chứng khoán thật đều công nhận rằng mua bán chứng khoán ảo dễ thành công hơn là mua bán thật sự.

Muốn buôn bán chứng khoán «sắc nét» cần có một thái độ tỉnh táo gần như vô cảm với những thành bại của chính mình.

Nhưng người mới bắt đầu mua bán không thể bình tĩnh chấp nhận sự thắng bại một cách thản nhiên như các cao thủ hay là như khi mua bán …chứng khoán ảo. Trong những giai đoạn theo dõi, mua, chờ hay bán cổ phần thì những người này đều bị stress.

Stress là một hiện tượng vừa tâm lý như bồn chồn, khó chịu… vừa sinh học như mất ngủ, biếng ăn, lười suy nghĩ, viêm bao tử…

Khi con người phải đối đầu với một nghịch cảnh mà họ không thể giải quyết hay trốn chạy mà phải chịu đựng, sau một thời gian thì bị stress.

Các chuyên gia tâm lý nhận thấy rằng khi con người bị stress ở mức tương đối cao thì họ không giải quyết những vấn đề trước mắt với đầu óc khách quan nữa mà phản ứng theo bản tánh cá nhân.

Không chỉ trong đời sống hàng ngày, ngay trên thị trường chứng khoán, những bản tánh thái quá dễ làm người mua bán vấp phải những quyết định tai hại.

Trong hóa trình trở thành một cao thủ, người tập tành mua bán phải hiểu rõ thị trường mà họ đang chú ý, sau đó họ phải hiểu rõ phản ứng của họ khi mua bán chứng khoán. Khi hiểu rõ ràng hai lãnh vực này rồi thì họ mới biết đúc kết được những chiến lược phù hợp. Khi «biết người biết ta» rồi thì họ mới hy vọng thành công được.

Sau đây là hai trường hợp trong những bản tánh thái quá để người tập tành mua bán tham khảo và sữa đổi những lỗi lầm, hạn chế sự lỗ lã.

Tâm trạng quá lạc quan.

Trong những cuộc thống kê, người ta hỏi câu hỏi:

- Bạn cho bạn là người lái xe tốt hơn hay là tệ hơn người lái xe trung bình?

Và 90% người Thụy Điển , 95 % người Anh lại trả lời rằng họ lái xe giỏi hơn người lái xe trung bình. Khi theo lẽ đương nhiên, phải có khoảng chừng 50 % tốt hơn và 50% tệ hơn.

Đây cũng là một tâm trạng mà phái mạnh vướng phải nhiều hơn phụ nữ, họ lao vào thị trường chứng khoán với cảm giác rằng chỉ có thể thắng và… thắng mà thôi. Sự tự tin thái quá đưa đến những hiện tượng là không dành đủ thời gian để theo dõi, phân tích thị trường kỷ càng, tin vào sự may mắn của mình và mua bán bằng trực giác nhiều hơn là bằng những cách phân tích tốn nhiều thời gian hay những lời khuyên của các chuyên gia. Sau đây là những đặc điểm để nhận diện loại người háo thắng này và cũng là những nguy cơ đưa họ vào một sự “tự tử tài chánh”:

* Mới vào thị trường chứng khoán mà muốn ‘‘chơi to đánh lớn’’ ngay.

* Muốn mua bán những kiểu mua bán phức tạp như future, warrant, option mà không qua những giai đoạn chuyển tiếp như mua bán cổ phần, trái phiếu…

* Dồn hết vốn liếng vào một phi vụ mua bán duy nhất và khi họ thắng thì họ lại góp tiền gốc cộng với tiền lời vào phi vụ kế tiếp.

* Họ là những người từng vay nợ để kinh doanh, cá độ…và cũng đang mượn nợ để mua bán chứng khoán.

* Là những người mua bán chứng khoán rất mau lẹ, nhiều khi chỉ cần nghe một tin tức hay một tin đồn mà không cần kiểm chứng.

Phân tích:

Muốn mua bán chứng khoán phải có hai điều kiện, tiền bạc và thời gian. Nguyên tắc vàng của đầu tư chứng khoán là số tiền đó phải là số tiền không cần đến trong một thời gian dài. Nếu người nào không chấp nhận điều này, dùng số tiền mà họ cần sinh hoạt hàng ngày hay vay mượn thì họ sẽ tự đưa họ vào một thế bất lợi có phản ứng dây chuyền, nhanh chóng đưa đến sự hao hụt tài chánh.

Vì cần phải rút tiền vốn, hay tiền lời ra sau khi mua bán trên thị trường, người mới tập sự bắt buộc phải mua bán và phải thành công. Đó là một … sai lầm căn bản. Ngoài sự hiểu biết về sự vận hành, những lý thuyết nghịch lý của thị trường chứng khoán. Họ cần phải hiểu biết sở đoản lẩn sở trường của bản thân.

Nếu họ nhập cuộc chơi vào lúc thị trường đang lên, dù không cần nhiều kiến thức, những người này vẫn kiếm được tiền. Nhưng sự hiểu biết nông cạn về thị trường cộng với những khiếm khuyết của bản thân đang là những quả bom nổ chậm tiềm ẩn, chỉ chờ cơ hội là bùng nổ.

Khi lúc thị trường xuống, những người này vẫn tiếp tục mua bán với cường độ cao. Vì đối với họ, đã thành công trong quá khứ thì cũng sẽ thành công trong tương lai. Dù cho họ ý thức rằng thị trường đang xuống đi chăng nữa thì họ cũng rán tìm những cổ phần đi ngược xu hướng, hay mua những cổ phần đang xuống giá, ao ước nó phất trở lại.

Có một lý do ít nói đến là những người này bị triệu chứng nghiện chứng khoán: Cần và phải mua bán chứng khoán nếu không sẽ bị … hụt hẫng !!!

Trong sự khảo sát cho công ty trung gian Mỹ, Barber & Odean đưa kết quả rằng những người đầu tư mua bán thường xuyên nhất cũng là những người kiếm được lợi nhuận nhất ! Khi họ thua đậm là cũng là lúc họ càng cay cú, sát phạt lớn, bị hao hụt tài chánh và từ giả sàn chứng khoán cũng chánh vóng như lúc lao vào.

Để sửa chữa những khiếm khuyết do cá tánh quá lạc quan gây ra, người mua bán nên:

* Phải ghi chép những thành công lẫn thất bại, lý do, tâm lý lúc mua bán v.v… người háo thắng không nên thống kê sự thắng lợi của mình vì nếu làm vậy thì lần sau họ sẽ cố gắng thắng nhiều hơn, họ sẽ chấp nhận nhiều nguy hiểm hơn là cần thiết. Nhiều người tin tưởng rằng họ có thể kiểm soát được thị trường, biết nó lên hay xuống trong tương lai gần. Điều này là một trong những sai lầm căn bản nhất của người bị triệu chứng quá lạc quan.

Thị trường chứng khoán là một …chiến trường, và cũng như chiến trường, chúng ta có thể quyết định chấp nhận một trận đánh bằng cách chấp nhận mở màn một phi vụ mua bán. Nhưng chúng ta sẽ không quyết định được sự kết thúc của nó theo ý muốn. Trong lúc ước đoán, quyết định mua, chờ và bán cổ phần đều có những biến chuyển của thị trường mà chúng ta không kiểm soát được, cho nên chúng ta không thể quyết định ‘‘dùm’’ cổ phần sẽ lên đến bao nhiêu rồi chúng ta mới rút ra.

* So sánh mức tăng tưởng của tài khoản mình với sự tăng tưởng của thị trường để quyết định có nên tự quản lý nữa hay thôi. Và cũng để xem xét lại ‘‘tài ba’’ của mình, bởi vì khi thị trường tăng 20-30 % trong vài ba tháng thì ai ai cũng dễ có lãi !!!

* Phải tự nhủ rằng những nhà đầu tư một thời gian trung bình đến dài hạn mới là những người có lợi nhuận lớn lao nhất.

* Cần so sánh nhiều nguồn tin tức khác nhau, và cũng cần kết bạn với vài người đầu tư để tự nhắc nhau những điều thiếu sót.

* Trong thời kỳ thị trường đi xuống, nếu không bán khống được, thì không mua bán gì cả cũng vẫn là … một hình thức mua bán.

Tâm trạng bi quan.

Nhiều người thâm nhập và từ bỏ thị trường chứng khoán bắt đầu từ lạc quan rồi dần dần đi đến bi quan. Họ phạm phải những lỗi lầm căn bản rồi mất dần dần tài sản, niềm tin và ý chí phấn đấu để tu bổ những khuyết điểm của bản thân rồi bỏ cuộc.

Khi người lạc quan thua quá nhiều lần trên thị trường chứng khoán, hay những người có cá tánh bẫm sinh hình dung sự việc theo hướng xấu nhất, bi thảm hóa vấn đề, nhạy cảm với những phiền toái nhỏ nhặt trong đời sống… đều rơi vào một trạng thái trái ngược lại là bi quan.

Là một tâm trạng rất phổ biến trong trên thị trường chứng khoán. Những người mang tâm trạng này sợ nguy hiểm, sợ mất mát và sợ phải tiếc nuối.

Trong mặt tâm lý, với một số tiền thắng và thua tương đương nhau, làm cho tài chánh của họ quân bình thì người bi quan lúc nào cũng cảm thấy mất mát nhiều hơn !!!!

Vì sợ nguy hiễm, họ không dám quyết định mua vào và một khi mua vào rồi thì có lời chút đỉnh thì họ lại bán ra ngay đưa đến hậu quả là giữ những cổ phần đang xuống nhiều hơn là những cổ phần đang lên.

Trạng thái này cũng làm người mua bán bị ‘‘lép vế ’’đưa đến hậu quả dây chuyền khiến cho họ bán cổ phần đang lời và giữ cổ phần đang …lỗ. (Trái ngược với nguyên tắc là bán cổ phần lỗ, giữ cổ phần lời).

Trong tiềm thức của họ cho rằng bán những cổ phần bị lỗ ít hay nhiều gì cũng có nghĩa là thất bại.

Sợ thua thì họ không dám bán khi bị lỗ ít. Và khi bị lỗ quá nhiều, họ lại sợ nếu bán cổ phần đi thì cổ phần này lên trở lại, họ sẽ nuối tiếc cho nên họ cứ chờ mãi.

Nói đến chứng khoán, nhiều người liên tưởng ngay đến những gia tài kếch xù, những phi vụ mua bán ngoạn mục, hay cảnh ngồi phe phẩy bên bờ đại dương vừa nhìn biển và vừa ra lệnh mua bán hàng triệu đô -la qua laptop… Nhưng người sống được nhờ chứng khoán đều hiểu rằng họ phải trả một giá rất đắt để biết khi nào nên mua bán.

Có nhiều người rất thành công trong chứng khoán phải ngừng mua bán trong một thời gian dài tại vì họ không chịu nỗi áp lực liên quan đến tâm lý, sức khỏe, quan hệ gia đình…

Mua bán trên thị trường chứng khoán mà một công việc dài hơi, muốn thành công mau lẹ thì phải có những bước đi thật … chậm. Người mới tập sự mua bán chứng khoán phải nhắm đến phi vụ mua bán từ trung bình đến dài hạn. Vì chỉ có những phi vụ loại này mới cho họ đủ thời gian khám phá ra những cổ phần nên mua, tìm ra nguyên nhân giải thích được sự lên xuống của nó, học hỏi và áp dụng cho công việc mua bán trong tương lai.

Càng hiểu biết về thị trường và bản thân, thì họ mới có thể tự cho phép mình rút ngắn giai đoạn mua bán. Nhưng mua bán ngắn hạn không phải là mục đích mà người mua bán sành sõi phải bắt buộc nhắm đến. Nhiều day trader thành công cũng chỉ thu được 10% lợi nhuận cho việc mua bán trong ngày. 80 % còn lại là họ mua bán với một thời gian lâu hơn. Và cũng có rất nhiều người như Warren Buffet, không biết gì về vi tính, vẫn có thể trở thành tỷ phú với phương pháp mua bán dài hạn.

Ngược lại, người mua bán chứng khoán ngắn hạn bắt buộc phải quyết định trong một thời gian ngắn hơn. Họ phải chấp nhận thất bại từ 2-4 lần trong ... 10 vụ mua bán. Cộng vào đó, có quá nhiều yếu tố làm thị trường giao động không có lý do hẳn hoi, đi ngược lại với nguyên tắc kinh tế và những lời ước đoán của những nhà phân tích tài chánh. Người mới tập dượt không có thể có những phản ứng cần thiết để chụp những cơ hội hay vỏn vẹn là bảo tồn tài chánh của mình.

Chọn thời điểm mua cổ phiếu hiệu quả

Sau khi lựa chọn được một CP tốt, thoả mãn các tiêu chí đặt ra, nhà đầu tư phải tính toán thời điểm mua vào để đạt hiệu quả cao nhất. Bài viết này đưa ra một số dấu hiệu để nhận biết trước thời điểm thích hợp.

Phân tích cơ bản giúp nhà đầu tư lựa chọn mua một loại CP. Tuy nhiên, khi lựa chọn được một CP có các chỉ số cơ bản chấp nhận được mà không biết cách chọn thời điểm mua thích hợp thì vẫn tồn tại những rủi ro.

Khi giá CP giảm, hoặc đi ngang trong một khoảng thời gian dài có thể làm cho vốn của NĐT bị đọng lại tại CP đó và mất nhiều chi phí cơ hội khác. Điều này dễ gây nên ức chế tâm lý cho NĐT và khiến họ có thể bán đi ngay trước khi CP bước vào chu kỳ tăng giá.

Biểu đồ kỹ thuật của DPC.

Khi có ý định đầu tư vào CP nào đó, NĐT cần theo dõi khối lượng giao dịch hàng ngày của CP và quy mô lệnh của CP đó. Khi xuất hiện khối lượng giao dịch tăng so với mức bình thường kèm theo giá tăng thì đó chính là thời điểm thích hợp để mua. Khối lượng giao dịch mua bán bình thường của một CP là lượng giao dịch bình quân ngày của CP đó  trong khoảng 30-50 ngày.

Khi khối lượng giao dịch tăng thường kéo theo giá tăng, đây là quy luật cung  - cầu. Khối lượng giao dịch tăng có thể do CP được NĐT quan tâm hơn, hay do các thông tin nội gián lọt ra ngoài. Điều này thường xảy ra khi các Cty chuẩn bị báo cáo tài chính hay trước các cuộc họp cổ đông.

Ngoài ra, việc khối lượng giao dịch tăng cũng có thể là dấu hiệu của sự tham gia của một NĐT lớn (tổ chức, quỹ đầu tư...). Đây là những đối tượng có ảnh hưởng khoảng 70% đến tình hình giao dịch. Khối lượng giao dịch cùng quy mô lệnh tăng là dấu hiệu nhận biết sự tham gia của đối tượng này.

Biểu đồ kỹ thuật của PNC.

Có thể xem xét hai ví dụ cụ thể với CP DPC của Cty cổ phần Nhựa Đà Nẵng và CP PNC của Cty cổ phần Văn hoá Phương Nam.

Nhìn vào đồ thị, có thể thấy rằng trong mốc thời gian từ trước tháng 11.2006 đến giữa tháng 12.2006, giá DPC trong xu hướng đi ngang và khối lượng giao dịch rất ít, khoảng vài nghìn.

Đến giữa tháng 12.2006, giá DPC tăng với khối lượng giao dịch lớn hơn rất nhiều, và CP bắt đầu chu kỳ tăng giá. Vậy nếu NĐT mua CP khi bắt đầu giai đoạn này sẽ đạt được hiệu quả cao. Đây cũng chính là giai đoạn Cty cổ phần Nhựa Bình Minh mua CP chi phối của Nhựa Đà Nẵng.

Với PNC, trong suốt giai đoạn đầu theo đồ thị, CP này có xu hướng đi ngang. Đến đầu tháng 2.2007, PNC có khối lượng tăng cao kèm theo giá tăng và bắt đầu chu kỳ tăng giá đến nay.

Đây chỉ là hai ví dụ người viết đưa ra, còn nhiều CP ít được chú ý của các Cty khác cũng có hiện tượng tương tự. Nếu NĐT theo dõi sát sao thị trường thì vẫn có thể kiếm được lợi nhuận ở mức cao kể cả ở các CP không được đánh giá cao.

Blue – chips & Penny stock

Từ blue – chips ((BCs) bắt nguồn từ loại thẻ đổi tiền khi chơi bài poker tại các sòng bạc. Chips là loại thẻ nhựa đổi tiền khi đánh bạc. Giá trị quy đổi của chips sẽ phục thuộc vào màu sắc của chips (gồm xanh, đỏ, vàng, trắng). Theo thông lệ, chips màu xanh (blue) có giá trị quy đổi cao nhất. Khái niệm này sau đó đã được ứng dụng vào thị trường chứng khoán để phân loại các cổ phiếu.

Loại cổ phiếu BCs thường được hiểu là có thu nhập ổn định, cổ tức thấp và độ rủi ro thấp. Rất nhiều cổ phiếu BCs được lấy là cơ sở để tính chỉ số của TTCK như chỉ số Dow Jones. Theo một cách khác, cổ phiếu BCs còn được định nghĩa như là  cổ phiếu của các công ty có giá trị vốn hóa thị trường lớn. Chẳng hạn như ở các TTCK quốc tế, cổ phiếu của các công ty như: Shell, Coca Cola, IBM, Microsoft… là các cổ phiếu BCs. Trước khi bị phá sản năm 2001, cổ phiếu Enron cũng đã từng được coi là cổ phiếu BCs.

Một cổ phiếu được coi là blue- chips phải là một cổ phiếu của công ty có tiếng tăm, có doanh thu ổn định à không có nợ quá mức cho phép. Phần lớn cổ phiếu BCs thì luôn được trả cổ tức đều đặn, nay cả khi hoạt động kinh doanh trở nên xấu hơn bình thường. Khi muốn đầu tư vào một cổ phiếu tương đối an toan, ổn định, thì BCs luôn là lựa chọn số 1, cho dù giá cổ phiếu loại này tương đối cao.

Một thuật ngữ tương đương nữa với blue-chips là cổ phiếu dẫn dắt (Bellewther). Trên thực tế, đó là cổ phiếu của một công ty được công nhận là công ty hàng đầu trong lĩnh vực hoạt động của mình. Trên TTCK, có thể coi Microsoft là cổ phiếu dẫn dắt trong ngành công nghiệp phần mềm, Wall-Mart là cổ phiếu dẫn dắt trong lĩnh vực phân phối hàng hóa… Thường thì các hoạt động kinh doanh của các công ty này được coi như dự báo ngành công nghiệp đó sẽ phát triển như thế nào? Một khái niệm tương tự blue-chips là “large cap”. Những cổ phiếu lạo này là những cổ phiếu của các công ty có lượng vốn hóa thị trường đặt biệt lớn, về cả số lượng cổ phiếu niêm yết và thị giá.

Cổ phiếu Penny Stock là cổ phiếu có trị giá nhỏ hơn 5$

Tại thị trường tái chính của Mỹ, thuật ngữ PS được áp dụng cho tất cả các loại cổ phiếu giao dịch bên ngoài các TTCK chính thức NYSE, NASDAQ hoặc AMEX. Và  thường bị các nhà đầu tư chuyên nghiệp coi thường. Tuy nhiên, định nghĩa của UBCKNN về PS lại là loại cổ phiếu có giá trị thấp và có tính đầu cơ của những công ty rất nhỏ không phụ thuộc vào vón hóa thị trường của cổ phiếu đó cũng như nó được giao dịch ở thị trường chính thức hay thị trường OTC.

PS còn có các thuật ngữ tương tự như: microcap stocks (cổ phiếu có mức vốn hóa thị trường nhỏ), small caps hoặc nano caps. Tuy nhiên, UBCK lại định nghĩa cổ phiếu PS là cổ phiếu có thị giá thấp chứ không căn cứ vào mức vốn hóa thị trường hoặc nơi giao dịch.

Tại TTCK Anh, PS là cổ phiếu của công ty có vốn hóa thị trường nhỏ hơn 100 triệu bảng, hoặc có thị giá nhỏ hơn 1 bảng. Các cổ phiếu PS thường có giá trị vốn hóa thị trường nhỏ hơn 500 triệu USD và được coi là cổ phiếu có độ rủi ro rất cao. UBCK của Anh thường cảnh báo rằng PS thường được giao dịch với mức thanh khoản thấp, nghĩa là những người nắm trong ty cổ phiếu này sẽ gặp khó khăn khi bán do không tìm được người mua có nh cầu tương ứng và vì vậy rất khó định giá. Các nhà đầu tư đầu tư vào PS cần lường trước khả năng sẽ mất toàn bộ số tiền đầu tư khi không thể bán được cổ phiếu này trên thị trường

Thanh khoản kém và biên độ dao động lớn của giá làm cho cổ phiếu PS là loại cổ phiếu dễ bị tổn thương nhất đối với các nhà đầu cơ.

Đầu tư rủi ro cao

Những nhà đầu tư mới thường bị ma lực của những cổ phiếu PS  thu hút do giá của chúng rất thấp và tiềm năng có thể thu được lợi lớn với mức lãi suất có thể lên đến hàng trăm % và ngược lại cũng có thể mất toàn bộ do cổ phiếu này sẽ vô giá trị dài hạn. UBCK Mỹ thường cảnh báo rằng đầu tư PS là loại đầu tư có độ rủi ro cao. Mức độ rủi ro cao được nói đến bao gồm: Tính thanh khoản hạn chế, thiếu báo cáo tài chính và dễ bị lừa đảo. Về khía cạnh thanh khoản, do các loại PS có rất ít cổ đông nên chúng không được giao dịch nhiều hàng ngày như các loại BCs. Một sự thay đổi đột ngột về cung hoặc cầu của loại cổ phiếu này sẽ dẫn tới sự tăng giảm với biên độ lớn của giá cổ phiếu. Tính thanh khoản thấp có thể làm cho giá cổ phiếu tăng vọt hoặc mất giá trong một thời gian ngắn mà người sở hữu nó không kịp phản ứng. Thanh khoản kém và biên độ dao động lớn của giá làm cho cổ phiếu PS là loại cổ phiếu dễ bị tổn thương nhất đối với các nhà đầu cơ. Tính thành koản kém còn làm cho cổ phiếu cực kỳ khó bán khi có nhiều cổ đông muốn rút lãi hoặc giảm lỗ trong một thời gian ngắn. Do vậy, đây không phải là cổ phiếu dùng cho mục đích đầu cơ. Tại các thị trường phát triển như Anh, Mỹ, các cổ phiếu PS thường được giao dịch tại các thị trường OTC vì không đáp ứng được các tiêu chuẩn niêm yết, nên thường  được giao dịch tại thị trường OTC BB hay Pink Sheets.

TT OTC Pink Sheet có rất ít hoặc hầu như không có các quy định về tiêu chuẩn niêm yết ó sánh với các thị trường chính thức như: các báo cáo tài chính được kiểm toán, không có thông báo về sự thay đổi tỷ lệ nắm giữ của cổ đông chính hoặc các báo cáo về tình hình tài chính của công ty nhằm mục đích bảo vệ cổ đông.

Báo chí và quảng bá trên Internet

Một sự khác nhau giữa BCs và PS là thông tin về các cổ phiếu PS thường ít khi xuất hiện trên các phương tiện thông tin tài chính cũng như các tạp chí tài chính chuyên ngành mà thường chỉ có ở những bản tin không chính thức của thị trường OTC và từ những câu chuyện vỉa hè. Điều này cũng cho thấy một điều là nó không chịu áp lực về tính xác thực của thông tin.

UBCK Mỹ đã từng nhiều lần yêu cầu ngăn cấm việc tung tin giả mạo. Trên Internet xuất hiện nhiều trang web và email gửi đi nhằm đánh bóng tên tuổi giá trị của các cổ phiếu này như: bằng các thông tin sai lạc về kết quả kinh doanh, lợi nhuận và giá cả khớp lệnh của cổ phiếu nhằm lừa các nhà đầu tư thiếu hiểu biết. Một số kẻ lừa đảo hoặc mạo danh hoặc là người ở chính ban lãnh đạo của công ty đứng ra thành lập các nhóm mua bán cổ phiếu với số lượng lớn và giá cao để lừa các nhà đầu tư và lập tức biến mất sau khi  tiêu thụ hết lượng cổ phiếu chỉ có giá trị như những tờ giấy lộn.

PS và thư rác (spam). Hầu hết những người sử dụng internet hiện nay có địa chỉ email đều không dưới 1 lần nhận được các bức thư điện tử quảng bá, đánh bóng cho các loại cổ phiếu PS. Theo một kết quả nghiên cứu của trường ĐH Oxford, 15% thư rác trên thế giới có liên quan đến các vụ lừa đảo PS. Theo bản điều tra này, những người đã từng tham gia  vào việc mua bán những cổ phiếu này đều mất ít nhất 8% vốn đầu tư của mình trong một ngày. Ngược lại những người gửi thư rác sở hữu các loại cổ phiếu PS này thường thu được lợi nhuận từ 5-6% khi bán được chúng.

Những vụ lừa đảo PS

Động cơ của những đợt bơm và đánh bóng  cổ phiếu PS không mệt mỏi chính là lợi nhuận mà chúng có thể đem lại. UBCK Mỹ đã mô tả việc này như sau: website của một công ty có thể đăng những bản thông cáo báo chí hoặc những bài báo đã được trả tiền từ những tờ báo lá cải về tính hình tài chính, sản phẩm mới, phát minh mới, thị trường mới.

Những bài báo này thường mô tả đánh bóng công ty như là những cổ phiếu sáng giá cuối cùng còn sót lại trên thị trường. Các thông tin tại các diễn đàn thường thúc giục mọi người phải mua hoặc bán thật nhanh loại cổ phiếu này trước khi giá của chúng tăng vọt hoặc cắm xuống. Thảm họa thường xảy ra đối với nhà đầu tư khi các PS này là của các công ty có tên hoặc sản phẩm gần giống với những tên tuổi lớn.

Những nhà đầu tư thiếu kinh nghiệm thường quyết định mua các loại cổ phiếu này một cách đột ngột tạo nên cầu ảo và đẩy giá lên cao. Khi những bọn lừa đảo cổ phiếu  cảm thấy giá lên tới đỉnh, chúng liền bán ra với khối lượng lớn và biến mất. Bọn lừa đảo cổ phiếu thường áp dụng chiêu này với công ty nhỏ bởi chúng dễ dàng làm giá do có ít hoặc hầu như không thể tìm được thông tin hoặc thông tin có đủ độ tin cậy về những công ty này.

Nghề môi giới chứng khoán trên TTCK tập trung: Nỗi lo đạo đức nghề nghiệp!

Sự sôi động của thị trường chứng khoán trong những năm gần đây kéo theo sự phát triển của hoạt động môi giới, nhất là nghề môi giới CK trên TTCK tập trung. Tuy nhiên không phải tất cả nhân viên môi giới hiện nay đều đã được "bảo hành".

T là dân "tỉnh lẻ", sau khi tốt nghiệp trường Đại học Ngoại thương, anh được nhận công tác tại một Cty bảo hiểm ở Hải Dương. Đầu năm 2004, trong chuyến công tác tại Hà Nội, tình cờ gặp lại bạn cũ đang làm nhân viên môi giới của Cty CK Thăng Long. Thấy bạn làm việc tuy vất vả nhưng có thu nhập cao, T quyết định theo nghề của bạn mình.

Đất lành chim đậu

Theo học 3 khóa cơ bản về chứng khoán của Trung tâm Nghiên cứu khoa học và Đào tạo chứng khoán thuộc UBCKNN và qua một kỳ thi sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề, T đầu quân về một Cty CK có tiếng ở Hà Nội. Công việc mới đầu của T chỉ là những công việc đơn giản như hướng dẫn khách hàng mở tài khoản giao dịch, nghe điện thoại đặt lệnh của khách hàng và trả lời những câu hỏi của khách về số lượng cổ phiếu mà họ mua hay bán được trong một phiên giao dịch... Tuy nhiên, sau gần 3 năm với kinh nghiệm được tích lũy, cộng thêm khả năng phán đoán khá chính xác những biến động của thị trường, T đã trở thành một nhân viên môi giới có tiếng. Với mức lương được trả khá hậu hĩnh trong môi trường làm việc năng động cộng thêm thu nhập từ đầu tư cổ phiếu, T thật sự hạnh phúc với công việc mới. Anh cho biết, nghề môi giới có thể sẽ song hành với cuộc sống của anh mãi mãi.

Còn với D - từng là trợ lý tài chính của phòng kế toán của một văn phòng đại diện của Nhật Bản, và sau đó là một nhân viên môi giới "có nghề" từ những ngày đầu tiên thị trường mới thành lập. Trong thời kỳ cuối năm 2001 -2003 khi thị trường trầm lắng, chỉ với lèo tèo vài chục cổ phiếu trên sàn giao dịch, cộng thêm đồng lương eo hẹp... D đã bỏ nghề chuyển sang buôn hàng điện tử và sau đó tiếp tục thay đổi một số nghề khác nhưng không mấy khả quan. Năm 2005, một phần vì nhớ nghề, phần khác thấy thị trường khởi sắc anh đã quay trở lại với nghề chứng khoán. Cuối năm 2006, gặp lại D tại buổi gặp mặt khách hàng thân thiết cuối năm do Cty CK của anh tổ chức, trông D khá sang trọng và thành đạt. Anh quả quyết rằng trong tương lai dù bất kỳ một lý do nào đó anh cũng không bỏ nghề. Những mã chứng khoán, những con số xanh đỏ biểu thị giá cổ phiếu luôn theo anh trong từng bữa ăn, giấc ngủ...

Những người tâm huyết với nghề như T và D không hiếm, họ luôn coi chứng khoán là nghề đáng trân trọng, họ luôn tự hào với nghề đã theo, cho dù thị trường có lúc thăng, lúc trầm, họ vẫn quyết theo nghề chứng khoán. Tuy nhiên, đối với nhiều nhân viên môi giới tuy được đãi ngộ tốt, nhưng nếu có một lời mời hấp dẫn của những công ty chứng khoán khác là họ sẵn sàng chia tay với nơi làm cũ ngay. Trên thực tế, trong năm qua, để nhận được giấy phép hoạt động cũng như để đủ sức cạnh cạnh tranh với các Cty CK lâu năm trên thị trường, nhiều Cty CK mới đã phải chấp nhận phải trả lương cho nhân viên môi giới hàng chục triệu đồng/tháng.

Cần chọn lọc!

Một trong những nguyên tắc căn bản vận hành thị trường chứng khoán là nguyên tắc trung gian, thể hiện rõ nét nhất với vai trò và hoạt động của các nhà môi giới và kinh doanh chứng khoán. TTCK hoạt động hiệu quả một phần là nhờ vào sự thủ vai tốt của các nhà môi giới và kinh doanh chứng khoán. Dù hoạt động ở thị trường nào thì những nhà chuyên nghiệp được chọn lọc này cũng phải đăng ký và được cấp phép hành nghề.

Tuy nhiên, do khan hiếm nguồn nhân lực, nhiều Cty CK đã bỏ qua nhiều yếu tố quan trọng của nhân viên môi giới. Đó là việc nhiều Cty CK nhận cả những nhân viên môi giới chưa có chứng chỉ hành nghề, quy phạm đạo đức nghề nghiệp. Tại các Cty CK, việc nhân viên môi giới thường xuyên bỏ lệnh của các nhà đầu tư để nhập lệnh cho người thân, người quen và khách hàng ruột, “ưu tiên” đặt lệnh trực tiếp vào hệ thống giao dịch của Trung tâm Giao dịch Chứng khoán TP HCM cho một số nhà đầu tư, kể cả tổ chức và cá nhân, không thực hiện việc ghi thứ tự, thời gian đặt lệnh vào phiếu lệnh trước mặt khách hàng để khách hàng có thể kiểm soát; phiếu lệnh của nhà đầu tư không được ghi thành hai liên theo qui định và họ cũng không mở sổ lệnh để theo dõi thời gian đặt lệnh theo quy định.

Theo nhận định của các chuyên gia chứng khoán, TTCK VN năm 2007 sẽ phát triển mạnh nhưng không chứa đựng nhiều yếu tố đột biến như năm 2006. Trong năm 2007, thị trường sẽ khó giữ được tốc độ tăng trưởng “nóng” như năm vừa qua, mà nó sẽ diễn biến theo dạng hình sin. Điều này đồng nghĩa việc tìm kiếm lợi nhuận trên đầu tư chứng khoán của các nhà đầu tư sẽ khó khăn hơn, nhiều nhà đầu tư ngắn hạn không có chiến lược kinh doanh sẽ phải tạm biệt thị trường. Các Cty CK cũng cần phải tạo sức bật mạnh mẽ để giữ khách. Vấn đề đặt ra ở đây là chất lượng phục vụ khách hàng của các Cty CK cũng phải cần nâng cao và chỉ những nhân viên môi giới đủ phẩm chất nghề nghiệp mới còn đất sống!

---------------------------------------------------------------------

Theo đại diện của UBCKNN tại TP HCM, cả nước hiện có khoảng 300 nhà môi giới nhưng phải phụ trách một số lượng vốn chiếm khoảng 30% GDP (cuối năm 2006). Tính bình quân mỗi nhà môi giới phụ trách đến 500 tỷ đồng và đang không ngừng tăng lên nên làm không xuể. Theo dự báo trong thời gian tới, lượng CtyCK mới sẽ không dừng lại ở mức 55 Cty, một đội ngũ tư vấn đảm bảo số lượng, nghiệp vụ tư vấn và đạo đức nghề nghiệp sẽ là yêu cầu cấp bách.

Lợi suất và rủi ro của một danh mục đầu tư

Lợi suất ước tính bình quân của một danh mục đầu tư của một danh mục đầu tư được tính theo phương pháp bình quân gia quyền. Giả sử NĐT có có danh mục đầu tư gồm các CP A, B, C, có lợi suất ước tính bình quân là E(ra), E(rb), E(rc), có tỉ trọng giá trị tương ứng là wa, wb,wc. ta có wa+ wb+wc=1.

Khi đó lợi suất ước tính của toàn danh mục là:

E(r)= waxE(ra) + wbxE(rb) + wcxE(rc)

Rủi ro của một danh mục đầu tư không thể đơn thuần đánh giá rủi ro của từng loại CK riêng lẻ mà phải đo lường mức độ ảnh hưởng của từng loại CK riêng lẻ đối với danh mục. Trong thực tế, có nhiều trường hợp rủi ro của loại CP này tăng lại làm giảm rủi ro của CP kia.

Ví dụ, xét một Cty sản xuất rượu và một Cty sản xuất bia. Với trời nắng nóng thì người tiêu dùng có xu hướng tăng uống bia và giảm uống rượu, ngược lại trời lạnh thì người tiêu dùng tăng uống rượu giảm uống bia.Vậy với hai loại thời tiết trái ngược nhau thì thu nhập của hai Cty trên rõ ràng cũng trái ngược nhau.

NĐT nắm giữ CP của cả hai Cty rõ ràng có sự bù trừ về rủi ro khi thời tiết thay đổi. Vậy nhiều khi thêm một CK có tính rủi ro với một tỉ trọng hợp lý lại làm giảm rủi ro của toàn bộ danh mục.

Xác định rủi ro tổng thể của danh mục

Để tính toán mức rủi ro tổng thể ta phải tính được hệ số tích sai (Covariance) đo lường độ biến thiên của các kết quả lợi suất thu được trong hai tài sản rủi ro có chiều hướng biến động song song. Một Covariance dương có nghĩa kết quả lợi suất của hai tài sản biến động cùng chiều với nhau (cùng tăng hoặc cùng giảm), ngược lại nếu nó âm là chúng biến động ngược chiều: Cái này tăng thì cái kia giảm, và ngược lại.

Công thức tính Covariance giữa hai chứng khoán B và S:

Để định lượng được mức độ biến thiên này, người ta thêm công thức tính hệ số tương quan (ký hiệu là p) để giới hạn Covariance thành những giá trị trong khoảng (-1; 1). Công thức tính hệ số tương quan như sau:

Khi đó, công thức xác định mức rủi ro của hai loại CK:

Phát hành thêm = mua cổ phiếu giá rẻ?

Một trong những động lực khiến giá cổ phiếu tăng cao là khả năng phát hành thêm, chia thưởng hay chia cổ tức bằng cổ phiếu.

Tuy nhiên, nhà đầu tư cần hiểu bản chất các nghiệp vụ này để có những đánh giá chính xác về giá trị cổ phiếu cũng như định giá được quyền lợi của mình.

Cổ phiếu thưởng và chia cổ tức bằng cổ phiếu

Về bản chất, hai nghiệp vụ này có tác động giống nhau. Việc phát hành (chia) cổ phiếu thưởng làm tăng khối lượng cổ phiếu lưu hành, tăng vốn điều lệ của công ty và làm thay đổi giá trị sổ sách của cổ phiếu, nhưng không làm tăng tài sản cho công ty. Do vậy giá tham chiếu của cổ phiếu phải điều chỉnh giảm tương ứng sau ngày chốt quyền.

Ví dụ cổ phiếu SJS chia theo tỉ lệ 1:3 (1 cổ phiếu cũ sẽ được nhận 3 cổ phiếu mới). Tại ngày chốt quyền SJS có thị giá 728.000 đồng/cổ phiếu. Vậy giá tham chiếu của SJS sau ngày chốt là: (728+3x10.000)/4=190.000 đồng/cổ phiếu.

Nguồn để chia cổ phiếu thưởng là phần lợi nhuận hàng năm giữ lại của công ty hay phần thặng dư vốn sau khi phát hành cổ phiếu. Phần này thường bằng hiệu số giữa vốn chủ sở hữu trừ đi vốn đầu tư chủ sở hữu. Những công ty có giá trị sổ sách của cổ phiếu lớn là những công ty dễ có khả năng chia cổ phiếu thưởng.

Lợi ích của việc chia cổ phiếu thưởng đối với giao dịch là làm cho thị giá của cổ phiếu đó giảm xuống, số lượng tăng lên, từ đó nâng cao tính thanh khoản. Tuy nhiên, việc chia cổ phiếu thưởng không làm tăng tài sản của công ty và các công ty có giá trị sổ sách lớn cũng thường được thị trường chấp nhận với mức P/E cao hơn các công ty khác. Nhà đầu tư không nên lấy việc hưởng cổ phiếu thưởng để chấp nhận mua với mức giá quá cao.

Quyền mua cổ phiếu ưu đãi

Khi cần vốn để thực hiện các dự án sản xuất kinh doanh, công ty có thể đi vay hay phát hành cổ phiếu ra công chúng. Các công ty trên thị trường chứng khoán hiện thường phát hành quyền mua ưu tiên cho cổ đông hiện hữu với mức giá ưu đãi và phát hành cho cổ đông chiến lược.
Có hai vấn đề nhà đầu tư cần lưu tâm khi mua cổ phiếu ưu đãi. Thứ nhất, nhà đầu tư cần xem xét công ty phát hành để tiến hành dự án nào và đánh giá xem dự án đó có khả thi hay không, trước khi quyết định có thực hiện quyền mua hay không.

Đã có trường hợp những công ty phát hành để thực hiện các dự án mà không có lợi thế cạnh tranh, đi đầu tư tài chính hay dùng tiền của cổ đông để trả nợ (cơ cấu lại nợ). Hiện nay có khả năng một số công ty tăng vốn với mục đích chính chỉ để đủ điều kiện niêm yết trên sàn HoSTC theo quy định (tối thiểu 80 tỉ đồng).

Ngoài ra, cũng cần phải kể đến những công ty thực hiện huy động vốn thành công và sử dụng vốn của cổ đông hiệu quả như REE, BBC, AGF...

Thứ hai, quyền mua cũng là một loại chứng khoán. Rất nhiều nhà đầu tư không biết điều này. Quyền mua được dành cho các cổ đông của tổ chức phát hành muốn phát hành bổ sung cổ phiếu.

Thông thường, cứ ứng với một cổ phiếu đang nắm giữ, cổ đông sẽ có được một quyền mua tương ứng. Quyền mua có giá trị tách biệt và có thể được giao dịch trên thị trường thứ cấp trong khoảng thời gian trước khi quyền mua được thực hiện.

Chỉ những người đang nắm quyền mua mới mua được cổ phiếu phát hành bổ sung với giá thấp hơn giá thị trường.

Quyền mua mà công ty đưa ra cho các cổ đông là đặc quyền ngắn hạn (thông thường từ 30 - 45 ngày) và chỉ được dành cho mỗi cổ phiếu phổ thông mà cổ đông sở hữu.

Quyền mua cổ phiếu được giao dịch trên thị trường trong thời hạn hiệu lực của cổ phiếu đó và những cổ đông không có ý định thực hiện quyền mua có thể tách quyền mua để bán riêng. Số quyền mua cần có để mua 1 cổ phiếu mới sẽ được căn cứ vào số lượng cổ phiếu hiện hành và số lượng cổ phiếu mới được chào bán.

Quỹ tương hỗ: Tập trung nguồn tài chính

Một quỹ tương hỗ mua các khoản đầu tư bằng tiền mà quỹ có được từ việc bán cổ phiếu trong quỹ, và quản lý portfolio để đáp ứng các mục tiêu tài chính của nó.

Phần lớn các chuyên gia đầu tư đều thống nhất rằng việc sở hữu nhiều cổ phiếu và trái phiếu sẽ là sự đầu tư thông minh hơn việc đánh cuộc vào kết quả kinh doanh thành công của một số ít cổ phiếu và trái phiếu. Nhưng sự đa dạng hoá đó có thể rất khó thực hiện, vì mua một portfolio của các cổ phiếu và trái phiếu đơn lẻ có thể khá đắt. Trong khi đó, để một nhà đầu tư biết được khi nào nên mua và mua cái gì, cần rất nhiều thời gian và sự tập trung cao.

Các quỹ tương hỗ mang đến cho bạn một giải pháp: Khi bạn đầu tư tiền vào một quỹ, số tiền đó sẽ được góp chung với tiền của các nhà đầu tư khác, từ đó tạo nên khả năng mua cao hơn rất nhiều so với khả năng mua có được khi bạn đầu tư riêng lẻ.

Do một quỹ có thể sở hữu hàng trăm loại chứng khoán khác nhau, sự thành công của quỹ không còn phụ thuộc vào việc một hay hai chứng khoán nào đó hoạt động như thế nào. Đồng thời, các nhà quản lý chuyên nghiệp của quỹ sẽ liên tục kiểm tra thị trường, cố gắng làm cho portfolio của quỹ thích ứng được với những chứng khoán đang có khả năng mạnh nhất.

Hoàn trả lợi nhuận

Một quỹ tương hỗ kiếm tiền theo hai cách: một là từ các khoản cổ tức hoặc lãi từ các khoản đầu tư của quỹ, hai là bằng cách bán các khoản đầu tư với giá cao hơn giá gốc. Quỹ này sẽ phân phối hoặc trả các khoản lợi nhuận này (trừ đi các loại phí và chi phí) cho các nhà đầu tư của mình.

Các khoản phân phối thu nhập được trích từ thu nhập mà quỹ thu về trên các khoản đầu tư của quỹ còn các khoản phân phối lợi vốn (do tăng thị giá chứng khoán) thì lại được trích từ lợi nhuận bán các khoản đầu tư. Các quỹ khác nhau sẽ trả các mức lãi khác nhau và theo một lịch phân chia khác nhau- có thể là từ một ngày đến một năm. Rất nhiều quỹ còn cung cấp cho các nhà đầu tư của họ những cơ hội chọn lựa tái đầu tư vào quỹ các khoản lợi tức được phân chia này bằng cách mua thêm cổ phiếu của quỹ.

Bạn trả thuế trên những khoản lợi tức phân phối được các quỹ trả cho, bất kể khoản tiền đó có được tái đầu tư vào quỹ hay được hoàn trả hoàn toàn bằng tiền mặt cho bạn. Nhưng nếu một quỹ bị thua lỗ nhiều hơn số lợi nhuận kiếm được trong bất kỳ một năm nào, quỹ đó có thể trừ khoản lỗ đó từ những khoản lợi tức trong tương lai. Khi nào phần lợi nhuận thu về bằng với những khoản lỗ dồn lại thì lúc đó các khoản chia lãi đó mới bị tính thuế, mặc dù giá cổ phiếu có thể tăng lên biểu thị khả năng sinh lợi cải thiện.

Thành lập một quỹ tương hỗ

Các quỹ tương hỗ thường do các công ty đầu tư (gọi là các công ty quỹ tương hỗ), các công ty môi giới và ngân hàng tạo dựng nên.  Số lượng quỹ mà các nhà bảo trợ này cung cấp rất đa dạng, từ rất ít như 2, 3 quỹ đến số lượng lớn hơn 150 quỹ. Vào thời điểm công bố, đã từng có lúc có hơn 400 nhóm quản lý quỹ, vận hành nguồn lực của gần 8.000 quỹ. Mỗi quỹ mới đều có một nhà quản lý có trình độ chuyên môn tốt, một mục tiêu đầu tư, một kế hoạch hoặc chương trình đầu tư mà nó sẽ theo đuổi để có thể xây dựng portfolio riêng của quỹ. Các quỹ sẽ tiến hành tiếp thị hoạt động với các nhà đầu tư tiềm năng bằng cách đặt quảng cáo trên các báo tài chính, gửi thư quảng cáo trực tiếp, các thông cáo báo chí và thường là qua sự trợ giúp của các đại diện có đăng ký-những người sẽ thu được phí hoa hồng từ việc môi giới bán cổ phiếu quỹ trong tương lai.

Các bước cơ bản khi tạo dựng một quỹ: Quỹ quyết định các phương pháp luận đầu tư - Phát hành bản cáo bạch - Bán cổ phiếu quỹ (còn gọi là chứng chỉ).

Quỹ tương hỗ mô hình mở và mô hình đóng

Phần lớn các quỹ tương hỗ là các quỹ mô hình mở (quỹ mở). Điều này có nghĩa là nhà đầu tư muốn mua bao nhiêu cổ phiếu thì quỹ sẽ bán bấy nhiêu. Khi tiền đã đầu tư vào quỹ, quỹ sẽ phát triển hơn. Nếu nhà đầu tư muốn bán, quỹ đó sẽ mua lại cổ phiếu (chứng chỉ quỹ) của họ. Đôi khi, một quỹ tương hỗ mô hình mở này sẽ "đóng cửa" đối với các nhà đầu tư mới, khi quỹ đó đã phát triển quá lớn để có thể quản lý một cách hiệu quả - trong khi đó lại không đóng cửa đối với các nhà đầu tư hiện tại - họ vẫn có thể tiếp tục đầu tư thêm tiền vào quỹ.  Khi một quỹ đóng cửa theo kiểu này, công ty đầu tư thường tạo ra một quỹ tương tự để tận dụng nguồn vốn của các nhà đầu tư.

Quỹ tương hỗ mô hình đóng (quỹ đóng) thì rất giống với các cổ phiếu về cách cổ phiếu của quỹ được giao dịch. Bởi vì các quỹ này đầu tư tiền vào vô số chứng khoán, nên họ chỉ có thể nâng số tiền đầu tư trong một lần duy nhất và họ cũng chỉ chào bán một số lượng cố định nào đó các cổ phiếu của mình - những cổ phiếu sẽ được giao dịch trên một thị trường (vì thế loại quỹ này còn có tên là quỹ giao dịch trên thị trường quỹ) hoặc qua quầy (OTC). Giá thị trường của cổ phiếu một quỹ tương hỗ thường thay đổi theo nhu cầu của các nhà đầu tư cũng như theo giá trị mà quỹ hiện đang nắm giữ.

Thị trường quỹ tương hỗ

Các quỹ tương hỗ không bao giờ đầu tư tuỳ tiện. Mỗi quỹ đều tìm kiếm các sản phẩm phù hợp với chiến lược đầu tư của họ.

Có ba loại quỹ tương hỗ:

- Quỹ cổ phiếu, còn được gọi là quỹ cổ phiếu, đầu tư chủ yếu vào cổ phiếu.

- Quỹ trái phiếu đầu tư chủ yếu vào trái phiếu doanh nghiệp hoặc trái phiếu chính phủ.

- Quỹ thị trường tiền tệ thực hiện các khoản đầu tư ngắn hạn để ấn định giá trị mỗi cổ phiếu ở giá 1$.

Sự đa dạng hoá đóng vai trò như thế nào?

Phần lớn các quỹ đa dạng hoá tài sản của mình bằng cách mua vô số các khoản đầu tư phù hợp với chiến lược đầu tư của họ. Ví dụ, một quỹ cổ phiếu có thể sở hữu cổ phiếu của hơn 100 công ty cung cấp vô số các sản phẩm và dịch vụ khác nhau. Điểm hấp dẫn của sự đa dạng hoá này là những thua lỗ của một số cổ phiếu thường có thể bù đắp được - hoặc thậm chí có thể chịu ảnh hưởng lớn bởi lợi nhuận thu được từ các cổ phiếu khác.

Mặt khác, một số quỹ lại có mức độ tập trung rất cao. Ví dụ:

- Quỹ kim loại quý giao dịch chủ yếu các cổ phiếu các công ty khai thác mỏ

- Quỹ ngành mua cổ phiếu trong một số ngành đặc biệt, như ngành y tế (chăm sóc sức khoẻ), ngành điện hoặc dịch vụ công cộng.

- Quỹ trái phiếu lợi suất cao thường mua các trái phiếu rủi ro nhằm tạo ra thu nhập cao hơn.

Sự hấp dẫn của các quỹ tập trung là ở chỗ khi các quỹ này hoạt động tốt, phần lợi nhuận thu về có thể rất vượt trội. Nhưng rủi ro lại là ở chỗ một thay đổi nào đó của nền kinh tế hay trong ngành có thể xoá sạch toàn bộ phần lợi nhuận mà nó mang lại.

Các quỹ cổ phiếu

Cái tên này nói lên tất cả: các quỹ cổ phiếu đầu tư vào cổ phiếu. Nhưng portfolio của các quỹ đầu tư cổ phiếu thường biến động, tuỳ thuộc vào mục tiêu đầu tư của hãng. Ví dụ: một số quỹ cổ phiếu thường đầu tư vào các công ty được thành lập tốt có trả cổ tức đều đặn. Các quỹ khác lại đầu tư vào các công ty non trẻ hơn, có định hướng phát triển hơn - những công ty này đã hoạt động trong một vài năm, và theo đúng dự kiến của quỹ.

Không như các nhà đầu tư riêng lẻ thường mua các loại cổ phiếu khác nhau để đa dạng hóa portfolio của họ, các quỹ thường tập trung vào một khu vực nào đó, như cổ phiếu của các công ty thượng hạng (blue chips) hoặc các công ty nhỏ. Bản cáo bạch của một quỹ sẽ xác định rõ các tài sản và các khoản đầu tư chính của mình - mặc dù các quỹ đôi khi thường mua các khoản đầu tư ở phạm vi rộng hơn nhằm tạo ra được khả năng thu lợi nhuận về lớn hơn.

Các quỹ trái phiếu

Tương tự như trái phiếu, các quỹ trái phiếu cũng tạo ra thu nhập. Nhưng các quỹ này lại không giống trái phiếu ở chỗ cổ phiếu của quỹ lại không có ngày đáo hạn và không có những khoản lợi tức đảm bảo từ số tiền mà bạn đầu tư, một phần vì cổ phiếu của quỹ có những thời hạn khác nhau.

Mặc dù vậy, xét về mặt tích cực, bạn có thể tái đầu tư cổ tức của mình để mua thêm cổ phiếu một cách tự động. Đồng thời bạn có thể mua số lượng cổ phiếu trong một quỹ trái phiếu ít hơn rất nhiều so với số lượng mà bạn cần để tự mình mua một trái phiếu nào đó - và có được ngay một portfolio đa dạng để có thể bắt đầu. Ví dụ, bạn có thể thường đầu tư 1.000$ để mở một quỹ và mua thêm các khoản đầu tư giá trị nhỏ hơn.

Quỹ trái phiếu xuất hiện vô cùng đa dạng, với những mục tiêu và chiến lược đầu tư khác nhau. Có những quỹ trái phiếu doanh nghiệp được xếp hạng cao về đầu tư và cũng có cả những trái phiếu vô giá trị với đầy rủi ro được bán dưới nhãn mác hứa hẹn lợi suất cao. Bạn có thể chọn quỹ trái phiếu Kho bạc Mỹ dài hạn và trung hạn,  - đây là một quỹ kết hợp các loại trái phiếu có thời hạn khác nhau và rất nhiều các trái phiếu đô thị được miễn thuế, bao gồm cả một số loại trái phiếu chỉ có ở một số bang nào đó.

Quỹ đầu tư vào thị trường tiền tệ

Quỹ thị trường tiền tệ đầu tư với mục tiêu duy trì một mức giá trị riêng của họ là 1$/cổ phiếu, sao cho hình ảnh của quỹ sẽ được mô tả như những khoản đầu tư có tính thanh khoản cao bằng tiền mặt. Rõ ràng là bạn có thể thu được lợi tức từ những khoản đầu tư mà quỹ kiếm được. Các quỹ này được coi là an toàn, vì vậy một số nhà đầu tư ưa thích các quỹ này hơn là các quỹ cổ phiếu hay quỹ trái phiếu. Nhưng lãi mà quỹ này có thể trả sẽ thấp nếu lãi suất thị trường thấp. Tuy nhiên, như một điểm hấp dẫn bổ sung, phần lớn các quỹ thị trường tiền tệ chấp nhận các nhà đầu tư viết séc thẳng từ tài khoản của họ. Việc viết séc này thông thường sẽ không bị tính phí, mặc dù có thể vẫn có thể phải trả phí tối thiểu.

Họ nhà quỹ

Các công ty quỹ tương hỗ thường cung cấp cho các nhà đầu tư của họ rất nhiều quỹ - gọi là họ nhà quỹ. Giữ tiền trong tập hợp này có thể khiến cho việc chuyển tiền giữa các quỹ trở nên dễ dàng hơn. Tuy nhiên cũng giống như trong một gia đình, luôn luôn có ai đó vượt trội hơn những người khác.

Tất cả các loại quỹ cổ phiếu

Các quỹ trái phiếu

Các quỹ thị trường tiền tệ

Tập trung

Đa dạng

An toàn hoặc Rủi ro

Ngắn hạn hoặc Dài hạn

Có chịu thuế hoặc Miễn thuế

Rủi ro thấp

Growth funds, Global funds, Capital Appreciation funds, International funds, ....

High-yeild taxable funds, Ginnie Maes, General Municipal Debt, ...

Commercial paper, 13 week T-bills, Short-term Municipal,...

Từ công ty thượng hạng đến những công ty nhỏ

Các quỹ được miễn thuế

Các khoản nợ doanh nghiệp ngắn hạn

Có vài loại quỹ cổ phiếu khác nhau. Một đặc điểm phân biệt chủ yếu giữa các quỹ này là một số chú trọng đến sự tăng trưởng, số khác chú trọng đến thu nhập, một số khác thì chú trọng cả hai. Một số quỹ thì có vẻ rủi ro về vốn hơn một số khác do họ mua các cổ phiếu của những công ty đang tăng trưởng. Lợi nhuận từ khoản chia lãi của các quỹ cổ phiếu thường phải chịu thuế (trừ trường hợp nằm trong một tài khoản hưu trí được ưu đãi) nhưng sẽ không có khoản thuế nào được tính cho phần giá trị tăng thêm của quỹ cho đến khi bạn bán nó đi

Có hai loại quỹ trái phiếu chính: chịu thuế và được miễn thuế. Lợi nhuận phân chia có được từ các quỹ chính phủ (bao gồm cả quỹ Kho bạc Mỹ và các cơ quan khác) và quỹ doanh nghiệp thường thì phải trả thuế.  Lợi nhuận phân chia của trái phiếu đô thị thì không phải chịu khoản thuế nào, và cũng không có khoản thuế bang hay thuế tỉnh nào áp dụng đối với những nhà đầu tư sống tại thành phố có phát hành các trái phiếu ưu đãi . Ví dụ, những người New York có thể mua cổ phiếu của quỹ New York miễn thuế ba lần và giữ lại toàn bộ phần lợi nhuận họ được trả

Quỹ thị trường tiền tệ cũng bao gồm 2 loại: chịu thuế và được miễn thuế. Các quỹ có chịu thuế  thường mua các khoản đầu tư ngắn hạn của chính phủ hoặc doanh nghiệp có lợi suất cao nhất. trong khi đó, các quỹ kia thì chủ yếu chỉ mua các khoản nợ đô thị. Các quỹ chiu thúe trả cổ tức hơi cao hơn so với quỹ miễn thuế, nhưng các nhà đầu tư phải trả thuế cho bất kỳ khoản lợi nhuận được phân chia nào của họ. Trong cả hai trường hợp, lãi suất mà quỹ trả thường là gần bằng với lãi suất ngân hàng hoặc CD (Chứng chỉ tiền gửi)

Quỹ tương hỗ đầu tiên

Tờ-rớt đầu tư (trust) đầu tiên, nguyên mẫu của các quỹ tương hỗ ngày nay, là do Robert Fleming tập trung các nguồn tài chính, thành lập ra vào năm 1800. Fleming thu thập tiền từ những người đồng hương Scốt và đi đến Mỹ - nơi ông quyết định đầu tư và đã thành công đáng kể trong việc tạo dựng và phát triển các nhà máy. Đồng thời ông cũng chia sẻ lợi nhuận mình thu được với các nhà đầu tư khác.

Những quỹ tương hỗ Mỹ đầu tiên, Massachusetts Investors Trust (tờ-rớt các nhà đầu tư Massachusetts) và State Street Research Investment Trust ( tờ-rớt đầu tư nghiên cứu) được thành lập vào năm 1924 và hiện vẫn còn hoạt động. Nhưng ngày nay, bạn có thể chọn lựa bất kỳ một quỹ nào từ hơn 9.500 quỹ tương hỗ hiện đang tồn tại.

Thông tin chứng khoán: Kẻ ngoài cuộc và tư duy phản biện

Việc đẩy mạnh mảng thông tin về thị trường chứng khoán trên các phương tiện truyền thông đại chúng là một xu hướng tất yếu trong bối cảnh hiện nay. Và điều này cũng đặt ra những vấn đề mới về vai trò của thông tin đại chúng.

Trên thị trường tài chính Việt Nam hiện nay, vai trò cầu nối thông tin giữa thị trường và nhà đầu tư của các phương tiện truyền thông đại chúng rất quan trọng. Tuy nhiên, mức độ niềm tin của nhà đầu tư vào các thông tin do những đơn vị truyền thông cung cấp thường quá cao hoặc quá thấp. Vì vậy, thách thức của một đơn vị truyền thông là xác lập niềm tin hợp lý từ phía những người sử dụng thông tin của mình.

Khái niệm “niềm tin”

Nếu ai đã hoặc đang là nhà đầu tư chứng khoán, có thể người đó đã từng hoặc sẽ có một lúc nào đó tỏ ra bực bội khi đọc hoặc nghe một thông tin phân tích thị trường trên phương tiện thông tin đại chúng mà theo bản thân mình là “lá cải”, được đưa ra bởi những người “không biết có đầu tư chứng khoán không mà viết lung tung”.

Tâm lý này sẽ lại càng phổ biến trong những trường hợp thị trường đang nóng lên rất nhanh và rất lạc quan, lại có ai đó đứng ra bảo “thị trường đang tiềm ẩn rủi ro”. Đây chính là một mặt trong lý thuyết về “cảm xúc trong thị trường tài chính” (emotions in finance), thể hiện sự thiếu “niềm tin” của các nhà đầu tư đối với những tin tức không được tốt đẹp lắm mà phương tiện truyền thông đưa ra.

Rủi thay, đôi khi, những người dám đứng ra “thọc gậy bánh xe” đầu tiên này lại đúng, ví dụ như trường hợp một số tờ báo như Time, Newsweek, New York Times và The Guardian đăng các bài viết thể hiện sự nghi ngờ về “cơn sốt công ty dotcom” vào những năm cuối thế kỷ 20.

Thế nhưng, nhiều bài báo tiên phong và quyển sách mang tính đột phá lúc đó - “Irrational Exuberance”, cũng chẳng được tán thưởng ngay là cảnh báo đúng, mà đã bị thị trường cho là góp phần gây ra sự sụp đổ của các công ty “dotcom” bắt đầu từ đầu năm 2000.

Đây là một mặt của tâm lý thiếu niềm tin và thiếu thiện cảm đối với một số bài viết mang tính đi ngược thị trường.

Ngược lại, đôi khi công chúng đầu tư lại đặt niềm tin rất lớn vào những bài viết mà nguồn thông tin không đáng tin cậy. Đó là trường hợp của những bài viết mang tính đẩy giá cổ phiếu, “marketing” giúp cho một công ty nào đấy, nhằm mục đích trục lợi riêng cho bản thân tờ báo hay công ty truyền thông đó, cho người viết bài báo; hay đơn thuần là do tác giả bài viết đã không kiểm chứng một cách nghiêm túc các thông tin.

Kết quả là có những cổ phiếu không đáng giá nhưng đã được giới truyền thông góp tay thổi phồng thành những cổ phiếu “nóng sốt”.

Trong lịch sử thị trường tài chính thế giới, cụ thể là của Mỹ và châu Âu, nhiều trường hợp còn phức tạp hơn rất nhiều, khi mà các công ty truyền thông (trong đó có những công ty cực kỳ nổi tiếng và rất uy tín) do một tập đoàn nào đấy sở hữu, và hành động vì lợi ích của tập đoàn và ban biên tập, với những kỹ thuật dẫn dắt thị trường bằng thông tin rất tinh vi.

Chính vì điều này mà xuất hiện một số nhà đầu tư trên thị trường quốc tế thường luôn tỏ ra nghi ngờ khi có một công ty công bố những thông tin rất tốt và được báo chí và các nhà phân tích đánh giá rất tích cực. Đây được gọi là hành vi phản ứng không đầy đủ với tin tức - “under-reaction”.

Hiện tượng ấy, e rằng cũng sẽ lan đến Việt Nam.

Người đứng ngoài với tư duy phản biện

Vai trò của giới chuyên gia phân tích sẽ ngày càng thể hiện rõ trên các thị trường tài chính đang phát triển, vì không phải nhà đầu tư nào cũng hiểu được điều gì đang diễn ra. Chính vì vậy, các chuyên gia phân tích và nghiên cứu sẽ là nguồn thông tin giúp các phóng viên giải thích hành vi thị trường trong bài báo của họ, đồng thời là nguồn tư vấn mua/bán “đáng tin cậy” (một lợi thế cạnh tranh mà các hãng tin tài chính tìm kiếm).

Tuy nhiên, quan điểm và tư vấn về thị trường của những chuyên gia phân tích này, ở góc độ nào đó, không thể lúc nào cũng khách quan. Họ hoàn toàn có thể thông qua phương tiện truyền thông để dẫn dắt sai thị trường.

Một nguồn thông tin quan trọng khác cho các phóng viên tài chính đến từ bộ phận truyền thông và quan hệ công chúng của các công ty (bộ phận PR). Như vậy, giới truyền thông trên thị trường tài chính đang đứng trước một hệ thống quan hệ: họ cần thông tin từ các nhà phân tích, họ cần thông tin (và cả hợp đồng quảng cáo) từ các bộ phận PR của doanh nghiệp, nhưng họ cũng cần phải có nhiều công chúng đầu tư tin tưởng và mua báo hay xem tin tức của họ, nghĩa là tin tức của họ phải vừa đáng tin cậy, lại vừa phải có nét độc đáo riêng.

Trong bối cảnh đó, tiêu chí đặt ra cho các phương tiện truyền thông là phải “chuyên nghiệp hóa” và “chủ động hóa” đội ngũ phóng viên về tài chính. Các phóng viên tài chính, dứt khoát không thể là “diễn viên chính” trong “trò chơi tài chính”, mà phải là “người đứng ngoài” đưa tin về cuộc chơi.

Mặt khác, những phóng viên này phải luôn duy trì tư duy phản biện thông tin, có thêm các ý kiến độc lập, phân tích chuyên sâu của riêng mình, thậm chí là lật ngược lại phân tích của người khác.

Để làm được như vậy, phóng viên tài chính chuyên nghiệp cần phải là một người có kiến thức tốt và am hiểu về thị trường. Nhiều hãng tin tài chính lớn đã thuê những chuyên gia tài chính làm việc cho mình, và bỏ ra rất nhiều tiền để đào tạo phóng viên. Nếu phương tiện truyền thông nào làm được điều này, “niềm tin” của nhà đầu tư vào phương tiện truyền thông đó sẽ tăng lên, đặc biệt là qua những đợt biến động lớn của thị trường.

Nâng cao vai trò lưu ký CK

Trung tâm lưu ký chứng khoán chuẩn bị cho mô hình mới, nhiệm vụ mới. Ngày 7/7/2006, Trung tâm lưu ký chứng khoán chính thức đi vào hoạt động với nhiệm vụ tạo ra một định chế tài chính mới, hoàn thiện hơn thị trường chứng khoán trong việc đăng ký, lưu ký, bù trừ, thanh toán chứng khoán và cung cấp các dịch vụ hỗ trợ cho việc giao dịch chứng khoán.

Đó là nhận định chung của cơ quan quản lý và các thành viên thị trường khi nhìn lại kết quả hoạt động của Trung tâm lưu ký chứng khoán trong năm đầu tiên này. Vai trò của Trung tâm bước đầu được ghi nhận ở khả năng giảm thiểu rủi ro và chi phí liên quan đến việc thanh toán trong giao dịch cho nhà đầu tư và doanh nghiệp; hiệu quả của nghiệp vụ sau thanh toán đối với các thành viên cũng từng bước được nâng cao, gián tiếp hỗ trợ dịch vụ cho nhà đầu tư…Ngay trong năm đầu tiên, Trung tâm lưu ký chứng khoán đã tạo được ấn tượng với thị trường  bằng đề xuất cải tiến quy trình lưu ký ghi sổ thay cho sự phức tạp trước đó, rút ngắn thời gian và tiện lợi trong quy trình lưu ký.

Sau một năm, số lượng đăng lý lưu ký tại trung tâm cũng đã đạt trên 21.000 tỷ đồng giá trị theo menẹh giá của 154 loại cổ phiếu; ngoài ra là trên 500 loại trái phiếu do Kho bạc Nhà nước và Ngân hàng Phát triển phát hành thực hiện đăng ký lưu ký. một điểm mà nhà đầu tư ghi nhận Trung tâm đứng ra thực hiện quyền lợi của họ  để nhận cổ tức từ doanh nghiệp phát hành, giảm tối đa thời gian  và những thủ tục phức tạp giữa các đầu mối. Hiện tại đã có trên 1.300 đợt thực hiện quyền nói trên với lượng cổ tức, trái tức đạt tới 8.700 tỷ đồng. Chỉ xét riêng về việc sử dụng tiền mặt trong giao dịch, hoạt động này cũng đã có những tác động tích cực thay đổi thói quen của nhà đầu tư.

Trong hoạt động thanh toán bù trừ, sự ra đời của Trung tâm lưu ký chứng khoán được gắn với trách nhiệm bảo đảm an toàn, chính xác, nhất là đối với một thị trường nhạy cảm và liên quan trực tiếp đến quyền lợi của các thành viên thị trường. Nhiệm vụ này đã được đảm bảo, tạo niềm tin cần thiết đối với một tổ chức mới với những hoạt động còn khá mới mẻ. Yêu cầu và sự đảm bảo trên cũng được gắn với việc phòng ngừa rủi ro mất khả năng thanh toán thông qua sự phối hợp với TTGDCK Tp.HCM và Hà Nội, các ngân hàng chỉ định thanh toán và thành viên lưu ký và đến thời điểm này chưa một trường hợp nào mất khả năng thanh toán xẩy ra.

Có thể khẳng định Trung tâm lưu ký CK đã có một năm khởi đầu thành công, tạo được niêm tin của thị trường. Nhưng trước mắt, cụ thể là trong năm tới, trung tâm này sẽ có những thay đổi lớn với nhiều khó khăn.

Bà Phương Hoàng Lan Hương, Giám đốc Trung tâm, cho biết ngoài việc đảm bảo các yêu cầu hoạt động và chức năng nói trên, Trung tâm lưu ký chứng khoán đang chuẩn bị cho việc chuyển đổi mô hình hoạt động và thực hiện đăng ký lưu ký cho cả cổ phiếu của các công ty đại chúng chưa niêm yết. Đây là hai kế hoạch lớn chưa có sự thống nhất khi thực hiện.

Thứ nhất, theo Luật Chứng khoán, muộn nhất đến tháng 6/2008. Trung tâm lưu ký chứng khoán phải thực hiện chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp với loại hình công ty TNHH. Theo đó, từ yếu tố con người đến cách thức quản lý, xây dựng và phát triển các nghiệp vụ, sản phẩm và dịch vụ cho thị trường đòi hỏi phải chuyên nghiệp hơn, đặc biệt là phải tiến tới hợp chuẩn với quốc tế trong hướng hội nhập chung của thị trường.

Còn đúng một năm để chuẩn bị cho sự chuyển đổi về chất chưa có trong tiền lệ này. Trung tâm cũng bước đầu chủ động tiếp cận kinh nghiệm của một số nước trên thế giới, qua những đầu mối kinh nghiệm như Trung tâm lưu ký chứng khoán Hàn Quốc và mới nhất là bản thỏa thuận hợp tác với Trung tâm lưu ký chứng khoán Thái Lan và một số tổ chức như Hiệp hội các Trung tâm lưu ký chứng khoán Châu Á – Thái Bình Dương….

Thứ hai là thực hiện vai trò đầu mối đăng ký và lưu ký cổ phiếu của các công ty đại chúng. Đây là một nhiệm vụ khó khăn bởi khối lượng công ty đại chúng và lượng cổ phiếu lớn, dự báo tiếp tục tăng mạnh từ lộ trình cổ phần hóa các doanh nghiệp Nhà nước trong thời gian tới. Ở nhiệm vụ này, ngoài đòi hỏi về nhân lực,công nghệ  và kinh nghiệm quản lý còn là khó khăn từ sự chưa thống nhất trong thực hiện của các doanh nghiệp: quy định về đăng ký công ty đại chúng còn khá mới nên việc triển khai trên thực tế còn khá chậm. Triển khai nhiệm vụ này, bước đầu Trungt âm lưy ký chứng khoán và Trung tâm giao dịch chứng khoán Hà Nội đã phối hợp xây dựng phương án quản lý chứng khoán công ty đại chúng và hiện đang trình Bộ Tài chính thông qua.

Ba dạng nhà đầu tư bi quan với thị trường

Có nhiều lý do khiến NĐT mất niềm tin đối với TTCK VN hiện nay. Chúng tôi mong muốn đem đến một cái nhìn tổng quan đối với nhóm NĐT này và đánh giá ảnh hưởng của họ đến giao dịch trên thị trường.

Thứ nhất, những NĐT bán chuyên nghiệp, nghiệp dư là những người có "bản lĩnh" kém vững vàng vì nhiều lý do: Trình độ hiểu biết về thị trường tài chính bậc cao còn hạn chế; Thiếu cập nhật những thông tin vĩ mô ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình kinh doanh của DN; Thường xuyên nghe ngóng xem xét động thái của "người bên cạnh" và thường không có chính kiến. Đối với đối tượng NĐT này, nguồn vốn của họ thường là nhỏ, có ảnh hưởng không lớn đến giao dịch của thị trường và được đánh giá là phần "trang điểm" cho sự đa dạng của TTCK mà thôi.

Thứ hai là những người chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các chính sách quản lý của nhà nước: 1). Triển khai giao dịch khớp lệnh liên tục tại sàn TPHCM (thay đổi thói quen giao dịch dẫn đến những bỡ ngỡ và khó khăn)

2). Chỉ thị 03 siết chặt nguồn vốn tín dụng đổ vào TTCK trong khi nguồn vốn kinh doanh phần lớn là từ cầm cố; Repo CP (nghiệp vụ mua bán có kỳ hạn các loại CP chưa niêm yết) tại các NH, tổ chức tín dụng.

3). Những NĐT thực hiện chiến lược mua bán theo giao dịch của các NĐT nước ngoài. Đối với đối tượng các NĐT này có phần rất giống các nhà đầu cơ mặc dù trong cơ cấu đầu tư của họ có phần đầu tư dài hạn, có phần ngắn hạn. Nguồn vốn đổ vào TTCK của đối tượng này phụ thuộc rất nhiều vào niềm tin, chính vì vậy, khi thị trường suy giảm họ sẽ rút bớt phần vốn đầu tư ngắn hạn, cộng với phải thanh toán các khoản nợ đến hạn thì nguồn vốn từ đối tượng này sẽ bị rút bớt đáng kể.

Hiện chưa có thống kê rõ ràng về dư nợ trong lĩnh vực CK của các NH, tuy nhiên, chỉ căn cứ vào tình hình là các NH ngừng cung cấp các khoản tín dụng cho đầu tư CK mới cũng có thể thấy tỉ lệ dư nợ trong lĩnh vực này của các TCTD đã bằng hoặc vượt mức 3%. Điều này cho thấy, trong thời gian trước mắt nguồn vốn từ đối tượng này đổ vào thị trường là thấp nếu không muốn nói là sẽ bị suy giảm đáng kế.

Thứ ba là những NĐT là khách hàng của các định chế đầu tư lớn như HSBC, Merri Lynch cũng như những NĐT trong nước tin tưởng vào đánh giá của các tổ chức này có xu hướng bi quan theo nội dung các bản đánh giá.

Với tư cách là các thiết chế đầu tư chuyên nghiệp với kinh nghiệm đầu tư quốc tế lên tới hàng trăm năm thì rõ ràng ý kiến của các đơn vị này luôn được một bộ phận lớn các NĐT cá nhân coi là kim chỉ nam hành động. Điều này tất yếu dẫn đến những hành vi chưa suy nghĩ thấu đáo và gián tiếp hình thành một tâm lý bi quan bao trùm thị trường.

TTCK là thị trường của niềm tin, là thị trường bị chi phối bởi tâm lý đám đông nên không có gì khó hiểu khi TTCK đã giảm lại tiếp tục giảm sâu hơn. Niềm tin sẽ trở lại khi có nhiều thông tin tích cực hỗ trợ được đưa ra đúng thời điểm và khi những nội dung trong các bản báo cáo trên được minh chứng là thiếu cơ sở, phiến diện và mang mục đích chủ quan nhiều hơn.

Nguồn vốn của đối tượng này được đánh giá là chiếm tỉ trọng lớn trong TTCK. Tuy nhiên, phần vốn bị rút ra do ảnh hưởng của các bài nhận định trên là không nhiều do các tổ chức, định chế đầu tư, quỹ đầu tư khác có chiến lược đầu tư riêng của mình mà họ chỉ coi các báo cáo trên có giá trị tham khảo.

Nhiều NĐT tỏ ra bi quan với thị trường là do những thông tin bất lợi dồn dập như liên tục các cảnh báo tăng nóng, các nhận định xấu về thị trường của tổ chức nước ngoài, rủi ro thay đổi phương thức giao dịch, đánh thuế kinh doanh CK, hạn chế cho vay đầu tư CK, quản lý dòng vốn gián tiếp nước ngoài, nguồn tiền trên thị trường thiếu hụt khi phải hấp thụ hàng ngàn tỉ đồng đấu giá các DN lớn

Cần minh bạch hóa cách tính giá tham chiếu cổ phiếu mới

Từ nay đến cuối năm, Sở GDCK Tp.HCM (HoSE) sẽ nhận nhiều hồ sơ xin niêm yết, đồng thời sẽ có các mức giá tham chiếu tương ứng được đưa ra. Căn cứ vào đâu để HoSE chấp nhận các mức giá đó.

Diễn biến cổ phiếu mới niêm yết

Tính đến nay, HoSE đã đón nhận thêm 5 thành viên mới niêm yết có mã chứng khoán là GTA, TRC, VNE và TNC. Sắp tới, sẽ có thêm nhiều cổ phiếu niêm yết như Công ty cổ phần Vincom, Xi măng Hà Tiên 1, Tập đoàn Hòa Phát…Kể từ ngày niêm yết đến nay, cả 5 loại cổ phiếu mới trên liên tục giảm giá, thấp hơn nhiều so với mức giá tham chiếu được chấp thuận  của Sở GDCK. Vấn đề đặt ra là, liệu mức giá tham chiếu cho các cổ phiếu mới niêm yết lần đầu có quá cao so với giá trị thực hay chỉ vì thời điểm niêm yết các cổ phiếu này rơi vào lúc thị trường đang điều chỉnh giảm? (Xem bảng)

Mã CK

Giá tham chiếu (GTC)

Giá đóng cửa (23/8)

Tỷ lệ so với GTC

GTA

55.000 đồng/CP

44.500 đồng/CP

-19,1%

TRC

150.000 đồng/CP

112.000 đồng/CP

-25,3%

RIC

183.000 đồng/CP

113.000 đồng/CP

-38,3%

VNE

65.000 đồng/CP

42.500 đồng/CP

-34,6%

TNC

50.000 đồng/CP

42.000 đồng/CP

-16,0%

Đi tìm mức giá tham chiếu

Theo điều 11, Quy chế giao dịch chứng khoán tại TTGDCK Tp.HCM (nay là HoSE) ban hành kèm theo Quyết định 25 QĐ/TTGDHCM ngày 17/4/2007, tổ chức niêm yết và tổ chức tư vấn niêm yết phải đưa ra mức giá giao dịch dự kiến để làm giá tham chiếu trong ngày giao dịch đầu tiên. Có nghĩa là, việc ấn định giá tham chiếu là do phía DN niêm yết (ít xảy ra nhưng là người quyết định) hoặc do tổ chức tư vấn niêm yết (đồng thời là đơn vị thực hiện dịch vụ cho DN niêm yết). Với quy chế này, vấn đề đặt ra là liệu DN  niêm yết có muốn đưa ra giá niêm yết thấp không? Vai trò quản lý nhà nước trong vấn đề này ra sao và dựa trên căn cứ nào mà HoSE đồng ý mức giá tham chiếu đó?

Chúng ta biết rằng, trong một thị trường thiếu vắng những căn cứ minh bạch thì nơi đó có sự xuất hiện “bàn tay vô hình”. Việc định giá trị nội tại của một cổ phiếu nào đó có rất nhiều phương pháp, và dĩ nhiên các phương pháp này cho những kết quả khác nhau. Để giảm thiểu “bàn tay vô hình” trong việc phê duyệt mức giá tham chiếu, các tổ chức tư vấn niêm yết thường vận dụng một số mô hình nào đó để thuyết phục cơ quan quản lý nhà nước về mức giá tham chiếu đưa ra là phù hợp, có căn cứ và cơ sở khoa học.

Tổ chức tư vấn niêm yết có thể đơn cử mức giá tham chiếu đưa ra là hợp lý dựa trên một số chỉ tiêu cơ bản như P/E, P/B…của các DN trong ngành, có thể dựa trên giá cổ phiếu này giao dịch trên thị trường OTC trước khi niêm yết…và bài bản hơn thì dùng những mô hình định giá cao cấp như mô hình chiết khấu dòng tiền, chiếu khấu dòng tiền cổ tức, chiết khẩu dòng tiền tự do, mô hình giá trị dựa trên quản trị của Marakon Associates, cộng giá trị kinh tế của Mckinsey &Co..Điều đáng nói ở đây là các mô hình trên đều phải dựa vào những dự báo thành quả trong tương lai. Những dự báo này đều dựa trên những giả định mang tính chủ quan nào đó. Việc xây dựng những giả định để rồi hợp thức hóa mức giá tham chiếu là không có gì khó đối với DN niêm yết hay công ty tư vấn niêm yết.

Nếu mức giá tham chiếu đưa ra là quá cao thì nhà đầu tư cũng khó có thể biết được mức giá này cao. Chẳng hạn, trong khi thị trường thường quan tâm nhiều đến chỉ số P/E của các công ty niêm yết thị bản báo cáo của các tổ chức tài chính tế luôn cảnh báo P/E của thị trường Việt Nam quá cao và như thế, các cổ phiếu mới niêm yết cũng nằm trong trong trạng thái cảnh báo đó? Chắc chắn rằng, những ai biết được mức giá tham chiếu cao hơn so với giá trị nội tại thì họ đã bán đi từ lúc mới niêm yết và hậu quả là nhà đầu tư có ít thông tin sẽ thiệt thòi.

Đơn cử như cổ phiếu của Công ty Gỗ Thuận An (GTA). Theo bản công bố thoog tin, EPS của Công ty năm 2006 khoảng 1.650 đồng/CP và kết quả báo cáo 6 tháng đầu năm 2007, EPS cũng chỉ đạt 1.000 đồng/CP. Với chỉ số P/E năm 2006 là trên 30 và dự kiến cuối năm 2007 là 27 thì mức giá tham chiếu đưa ra là 55.000 đồng/CP liệu có phù hợp không? Nhiều cổ phiếu mới niêm yết cũng có những vấn đề như trên. Vậy mức giá tham chiếu này được xây dựng từ những căn cứ nào? Phải chăng DN niêm yết hay tổ chức tư vấn niêm yết cố đưa ra mức giá tham chiếu có lợi cho một nhóm lợi ích nào đó để rồi sau đó thị trường tự quyết định?

Chúng ta có thể biện minh rằng, trong Mục 4, Khoản 3, Điều 11 của Quy chế trên còn đề cập, nếu trong 3 ngày giao dịch đầu tiên, cổ phiếu mới niêm yết vẫn chưa có giá tham chiếu thì phải xác định lại giá. Liệu rằng, Quy định này có khả thi không? Một người bình thường cũng nhận ra rằng, nếu mức gía tham chiếu được xác định cao thì có nhiều người bán và thị trường thông minh đến mức chẳng có ai đặt lệnh mua thì việc xác định lại giá cũng không thể diễn ra. Tổ chức tư vấn niêm yết có thể hi sinh một phần nhỏ thu nhập của mình để đặt một lệnh mua tượng trưng để khớp với giá bán. Với việc làm này, tổ chức tư vấn niêm yết không cần mất thời gian cho việc xác định lại tham chiếu một lần nữa, tránh sự phiền phức không cần thiết.

Cần một sự minh bạch

Trên đây, chúng tôi không muốn đề cập việc nên có mức giá tham chiếu để rồi cộng trừ biên độ dao động 20% cho phiên giao dịch đầu tiên của các cổ phiếu mới niêm yết. Vấn đề ở đây, chúng ta chấp nhận các phương pháp tính toán sự hợp lý của mức giá tham chiếu như trên là cần thiết. Thiết nghĩ, việc định giá một cổ phiếu nào đó cũng dựa trên những kết quả dự báo nhất định và những dự báo đó cần được thị trường kiểm chứng và đánh giá. Theo thời gian, những dự báo, căn cứ của việc định giá sẽ được kiểm chứng trước những thông tin về hoạt động kinh doanh của DN hay thông tin vĩ mô được công bố. bằng việc minh bạch như trên, thị trường sẽ điều chỉnh một cách hợp lý đến thị trường cũng như chỉ số toàn thị trường. Trong thời gian tới, việc niêm yết sẽ trở nên sôi động thì minh bạch thông tin của việc định giá tham chiếu sẽ tránh được việc tư lợi của một nhóm đối tượng cũng như sự phê duyệt thiếu minh bạch của cơ quan quản lý thị trường.

Phương thức đầu tư: Xác định Thời điểm đúng của thị trường

Maket timing là phương thức đầu tư dựa vào việc xác định thời gian “đúng” của thị trường. Một cách nôm na, những người áp dụng đầu tư theo phương thức này sẽ tìm ra đúng khoảnh khắc mà giá sẽ diễn ra xu hướng họ mong muốn.

Maket timing – chọn đúng thời điểm của thị trường

Maket timing là phương thức đầu tư dựa vào việc xác định thời gian “đúng” của thị trường. Một cách nôm na, những người áp dụng đầu tư theo phương thức này sẽ tìm ra đúng khoảnh khắc mà giá sẽ diễn ra xu hướng họ mong muốn. Những nhà đầu tư theo phương pháp này một cách thuần túy cho rằng, họ không cần phải có kỹ năng chọn lựa cổ phiếu, vì theo họ, khi thị trường bước vào thời điểm tốt, giá của hầu hết các loại đều tốt và vì thế lợi nhuận khả quan cho nhà đầu tư. Điều này đã được chứng minh tại thị trường Việt Nam trong khoảng thời gian từ cuối 2006 đến đầu 2007. Tuy vậy, cũng có một số nhà đầu tư kết hợp giữa phương thức đầu tư Maket timing với những phương thức lựa chọn cổ phiếu: dựa vào thông tin, hay đồ thị giá và khối lượng hay phân tích cơ bản của từng cổ phiếu đó và tạo ra lợi nhuận cao hơn những nhà đầu tư chỉ hoàn toàn theo phương thức chọn thời điểm.

Những công cụ chỉ báo dùng để xác định thời điểm đúng của thị trường

Cùng một mục đích chọn thời điểm của thị trường, nhưng các nhà đầu tư sử dụng nhiều cách tiếp cận và cũng rất khác nhau, từ những chỉ báo hoàn toàn không liên quan đến tài chính, cho đến những chỉ báo cơ bản về tình hình kinh doanh của các công ty tham gia thị trường.

Những chỉ báo hoàn toàn không liên quan

Một điều khá bất ngờ là ngay cả trên những thị trường phát triển, có rất nhiều nhà đầu tư tìm thời điểm của thị trường bằng những công cụ chỉ báo hoàn toàn không liên quan đến TTCK. Theo hai tác giả Krueger và Kenedy, một trong những chỉ báo “kỳ lạ” được nhiều nhà đầu tư tại Mỹ áp dụng cho việc chỉ báo thời điểm của thị trường là chỉ số Super Bowl ám chỉ đến trận thi đấu giữa đội vô địch của AFC (American Football Conference) và đội vô địch của NFC (National Football Conference) tiến hành vào  ngày chủ nhật cuối cùng của tháng 1 hàng năm. Trong 35 năm, từ năm 1966 đến 2001, đội NFC vô địch 25 lần và 22 năm trong số 25 năm đó, thị trường tăng trưởng. Trong khi AFC thắng 10 lần và 7 lần trong 10 năm đó, thị trường đi xuống. Nhiều nhà đầu tư đã dựa vào kết quả Super Bowl này để xác định thời điểm của thị trường và xác suất đúng là 83% (29 lần đúng trên tổng cộng 35 lần). Thật khó giải thích cho sự tương quan này. Có thể ban đầu chỉ là sự ngẫu nhiêu, sau đó tạo sự tin tưởng của một số người và lan truyền tạo ra tâm lý đám đông. Và khi ngày có nhiều người tin vào chỉ báo đó, thì nó càng trở nên chính xác hơn do hiệu quả của tâm lý đám đông.

Chỉ báo cảm giác tốt

Chỉ báo cảm giác tốt này dựa vào lý luận và cả trải nghiệm: nếu mọi người có suy nghi tốt, tích cực về tương lai, về nền kinh tế thì sẽ tạo ra một kết quả tốt cho cả giá cổ phiếu. Và song song với hiện tượng đó thì những suy nghĩ lạc quan này cũng sẽ chuyển tải qua những chỉ báo xã hội, chẳng hạn cách ăn mặc; thời trang, hành vi tiêu xài, tiệc tùng. Trong cuốn sách trường phái này chứng minh rằng, tại Mỹ, những người theo trường phái này chứng minh rằng, có sự tương quan giữa giá cổ phiếu và và thời trang váy của phụ nữ, cũng như số lượng khách hàng tại những nhà hàng hạng sang tại New York và một số hiện tượng xã hội tương tự. Liệu TTCK non trẻ của Việt Nam cũng sẽ chứng minh sự hiệu quả của chỉ báo cảm giác tốt?

Chỉ báo mang tính chất kỹ thuật

Những nhà đầu tư này tuy không phải là những nhà đầu tư theo trường phái kỹ thuật thuần túy, nhưng họ lại dùng những chỉ số mang tính kỹ thuật để để dự đoán thời điểm của thị trường. Chỉ số dự báo kỹ thuật thường được dùng nhất là chỉ số giá trong quá khứ. Nghiên cứu thị trường Mỹ từ 1871 đến 2001, người ta tìm ra được quy luật: cứ sau X năm giảm giá thì đến Y năm tăng giá và ngược lại. Dĩ nhiên chu kỳ này cũng có những xác suất xảy ra khác nhau tùy theo từng thời kỳ. Một chỉ số giá nữa ở thị trường Mỹ là chỉ số “tháng Giêng”. Nếu thị trường tăng trong tháng Giêng thì cả năm cũng sẽ tăng và ngược lại. Theo Yale Hirsch, xác suất chính xác của chỉ số tháng Giêng này là rất cao, 88%.

Một số nhà đầu tư khác lại dùng chỉ số khối lượng giao dịch để dự đoán thời điểm chuyển mình của thị trường. Theo họ, những xu hướng giá xảy ra đối với khối lượng giao dịch không lớn, thường có ít khả năng kéo dài so với các xu hướng có khối lượng giao dịch lớn. Ngược lại, những điểm có khối lượng giao dịch đặc biệt lớn thường có khả năng là những điểm chuyển xu hướng của thị trường.

Một chỉ số mà ít nhà đầu tư ở Việt Nam áp dụng là chỉ số dao động. Các tác giả Haugen, Talmor và Touruos đã tìm ra sự tương quan giữa sự dao động và xu hướng của thị trường sau dao động đó. Theo nghiên cứu này, tại thị trường Mỹ, sau một thời gian dao động lớn, tức là lên và xuống liên tục, thị trường có xu hướng ổn định và đi lên.

Chỉ báo mang tính cơ bản

Nhà đầu tư theo trường phái này xem cả thị trường như cổ phiếu của một công ty nào đó. Theo giả sử đó và theo nguyên lý của trường phái phân tích cơ bản thì sự tăng trưởng, tỷ suất lợi nhuận và độ rủi ro của thị trường cũng sẽ phải thể hiện tương đương với giá trị dòng tiền mà cả thị trường tạo ra. Giáo sư Damodaran trong cuốn sách các trường phái đầu tư đã đưa ra một số tính toán về chỉ số Index dựa vào dòng tiền- toàn bộ cổ tức – do nó tạo ra, trong đó có một ví dụ cụ thể để dự đoán chỉ số S&P500 như sau:

Ngày 1/1/2001, chỉ số S&P500 là 1.320. Tỷ lệ cổ tức mua chưa năm 2000 là 1,43%. Điều chỉnh với lượng cổ phiếu do các công ty mua về làm ngân quỹ, chúng ta sẽ có tỷ lệ cổ tức điều chỉnh năm 2000 là 2.50%, tương ứng với 33. Những nhà phân tích cho rằng cổ tức sẽ tăng trưởng 7,5% trong vòng 5 năm tới và sau đó sẽ tăng trưởng vô thời hạn với tốc độ tăng trưởng bằng với tốc độ của nền kinh tế là 5%. Như vậy ta có dòng tiền cổ tức các năm tới như sau: 35,48; 38,14; 44,07…Chi phí vốn chủ sở hữu bằng với tỷ suất không rủi ro, tức là tỷ suất trái phiếu chính phủ 5,1% cộng với phần tưởng tượng lợi nhuận cho thị trường vốn là 4%. Như vậy, chi phí vốn hay tỷ suất lợi nhuận mong đợi của chủ sở hữu là 9,1%. Dùng tỷ suất này chiết khấu dòng tiền cổ tức nói trên về năm 2001, chúng ta sẽ có giá trị của S&P500 tại thời điểm đó là 943. Trong khi đó chỉ số thực trên thị trường là 1.320. Như vậy, theo Giáo Sư Damodaran, S&P500 đã over valued, tức là có thị giá vượt qua giá trị nội tại.

Theo quan niềm đầu tư này, những chỉ số như lãi suất ngân hàng, lãi suất trái phiếu, và chu kỳ của nền kinh tế, tình hình kinh doanh của các công ty sẽ có những ảnh hưởng nhất định đến thị trường. Nhà đầu tư sẽ phân tích và điều chỉnh những tính toán về giá trị nội tại khi những chỉ số trên thay đổi.

Nói tóm lại, nhà đầu tư theo phương thức xác định thời điểm sẽ dùng một hay nhiều chỉ báo khác nhau để xác định đúng thời điểm của thị trường. Họ sẽ mua khi xác định thời điểm sắp đi lên của thị trường và bán khi xác định thời điểm sắp đi xuống của thị trường. Đối với họ, việc lựa chọn từng cổ phiếu không quan trọng này bằng việc xác định thời điểm thị trường. Tuy vậy việc dùng chỉ báo nào tùy thuộc rất nhiều vào từng thị trường cũng như từng nhà đầu tư. Theo tác giả, thì có rất nhiều nhà đầu tư tại Việt Nam dùng chỉ báo giá quá khứ “khuynh hướng tăng của quý 4”. Theo họ, quý 4 luôn là thời điểm của thị trường đi lên. Chúng ta hãy cùng quan sát xem sao.

Chào sàn với giá nào?

Hiện có thêm 7 doanh nghiệp (DN) được chấp thuận niêm yết, 14 DN đã nộp hồ sơ, sàn TP.HCM dự kiến sẽ có hàng loạt cổ phiếu (CP) mới chào sàn trong thời gian tới. trong bối cảnh CP mới được săn lùng như hiện nay, giá tham chiếu của CP mới khi chào sàn đang là mối quan tâm lớn của các nhà đầu tư trên thị trưòng OTC, bởi trên thị trường này, đây được coi là kim chỉ nam để giao dịch CP.

Hai phương pháp cơ bản

Trước đây, cả DN niêm yết tren sàn TP.HCM và Hà Nội đều không phải ấn định giá chào sàn mà để thị trường quyết định. Vậy nên mới có tình trạng một số CP mới được làm giá cao ngất ngưởng, khiến không ít nhà đầu tư nhẹ dạ vào tròng. Sở GDCK TP.HCM sau đó đưa ra quy định, DN phải xác định giá tham chiếu trong phiên chào sàn với biên độ giao động là +/-20%.

Ông Đào Việt Trường, Phó phòng tư vấn CTCK Hà Nội cho biết, có 2 cách tính phổ biến để xác định giá chào sàn: với những cổ phiếu chưa có giao dịch thì DN và đơn vị tư vấn định giá CP theo phương pháp P/E, chẳng hạn sử dụng P/E của DN cũng ngành nghề đang niêm yết ở thời điểm đó hoặc P/E của cả thị trường tính trung bình trong vòng một tháng trước khi dự kiến niêm yết hoặc định giá theo phương pháp chiết khấu luồng cổ tức; với những CP có giao dịch thì cách xác định phổ biến là tính bình quân theo giá thị trường.

Dù giá chào sàn được xác định cách nào chăng nữa DN cũng đứng trước hai sự lựa chọn: hoặc sử dụng chiến lược giá chào sàn phù hợp với giá trị sổ sách của DN, nếu CP tốt thì thị trường sẽ đánh giá cao và tạo lực đẩy giá CP lên, và ngược lai; hoặc ấn định giá chào sàn cao để khẳng định đẳng cấp, song bản thân DN phải kinh doanh tốt hoặc có khả năng giữ giá, nếu không muốn hiệu ứng ngược lại.

Cơ hội kiếm lời

Việc Dn chọn giá chào sàn bao nhiêu sẽ không có gì đáng nói nếu như CP mới không tăng giá vùn vụt như thời gian vừa qua, và đây chính là thông tin được coi như kim chỉ nam trong các vụ mua bán CP trên thị trường OTC. Việc định giá chào sàn từ các tổ chức niêm yết, khong rõ do vô tình hay hữu ý, đã bám sát giá thị trường tự do, nên biên độ giao động giá +/-20% ở phiên giao dịch đầu tiên cũng dễ dàng giúp cho những nhà đầu tư đang nắm giữ CP thắng ngay ở phiên mở màn.

Nếu như trước đây, giá chào sàn 100.000 đồng được coi là cao trên thị trường thì nay có thể đếm trên đầu ngón tay những DN ấn định giá khiêm tốn như vậy. Đã có không ít ý kiến cho rằng, cần xem xét lại cách xác định giá một số CP, bởi chỉ trong thời gian ngắn sau khi bán đấu giá cổ phần, tình hình sản xuất – kinh doanh của DN không có gì đột biến mà DN lại ấn định giá rất cao, kéo theo cơn sốt trên thị trường OTC. Trường hợp Đạm Phú Mỹ là một ví dụ, CP này được chào bán ra công chúng hồi tháng 4 với giá khởi điểm 50.000đ/CP, sau đợt đấu giá thành công, giá CP Đạm Phú Mỹ vẫn chỉ dao động ở mức “đầu 5” hồi tháng 8, thậm chí ngay cả khi có tin DN sẽ niêm yết trên sàn HCM giá cũng chỉ nhích lên “đầu 6”. Tuy nhiên, khi có thông tin rò rỉ về giá chào sàn 100.000 đồng, CP này lập tức “sốt”, vọt lên hơn chục giá một ngày và hiện xoay quanh 105.000 – 109.000 đồng /CP. Bản thân DN khi đưa ra mức giá trên cho rằng, đợt đấu giá Đạm Phú Mỹ rơi đúng vào thời điểm thị trường trầm lắng, vì thế, giá đấu thành công quá thấp so với giá trị DN nên giá chào sàn cao là hợp lý.

Không chỉ có trường hợp Đạm Phú Mỹ, CP Hoà Phát sau khi có thông tin giá chào sàn 120.000 đồng, giá giao dịch OTC cũng tăng xấp xỉ mức này. Giá CP Vĩnh Hoàn, Nam Việt cũng dao động quanh 100.000 đồng.

Nhưng cần thận trọng

Theo bà Trần Anh Đào, Trưởng phòng niêm yết phát hành, Sở GDCK TP.HCM, giá chào sàn do DN niêm yết tự quyết định trên cơ sở tham khảo ý kiến của CTCK tư vấn, song DN phải đưa ra phương pháp tính, căn cứ tính vào bản cáo bạch, trường hợp thay đổi phải có nghị quyết HĐQT và có cơ sở giải thích việc thay đổi. Sở có hẳn một hội đồng thẩm định giá chào sàn của DN niêm yết, những trường hợp đặt giá không hợp lý sẽ không được chấp thuận.

Tuy nhiên, trên thực tế, bản cáo bạch của DN mới niêm yết lại được công bố rất chậm, có khi DN chào sàn 1-2 ngày Sở mới công bố trên website, liệu nhà đầu tư có đủ cơ sở và điều kiện để nhìn nhận mức giá đó là hợp lý hay không. Hơn nữa, từ khi DN nộp hồ sơ niêm yết tới khi CP được giao dịch trên sàn là khoảng thời gian không ngắn và giao dịch CP trên thị trường OTC trong khoảng thời gian đó rất sôi động, giá cả phụ thuộc không nhỏ vào thông tin về giá chào sàn. Khi được hỏi về những trường hợp DN định giá cao hơn hẳn so với giá đang giao dịch trên thị trường OTC, kéo theo tình trạng CP sốt giá, thiết lập mặt bằng giá mới, bà Đào cho biết: “HOSE không phải cơ quan quản lý thị trường OTC”.

Trên thực tế, CP chào sàn đều được khớp ở mức giá cao so với mức giá giao dịch trên thị trường OTC trước đó. Sức hấp dẫn này đang kéo nhà đầu tư quay về cách đầu tư trước đây là gom hàng trên thị trường tự do rồi chờ ngày lên sàn để bán. Nhiều nhà đầu tư tổ chức lợi dụng yếu tố này đã kích thị trường bằng những lệnh mua cực lớn đối với CP Intresco, Hoà Phát, CC5…trong khi biết chắc rằng, khó có nhà đầu tư cá nhân nào nắm số cổ phiếu cao như thế, nhưng thông tin về giá mua đã kịp đồn thổi trên thị trường, do vậy, thị giá một số CP nhanh chóng tăng lên và “làm giá” chẳng phải là việc quá khó khăn.

Quyền chọn chứng khoán - công cụ bảo vệ nhà đầu tư

Thị trường chứng khoán VN đang phát triển nhanh chóng. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh này đã bộc lộ những rủi ro tiềm ẩn cho công chúng đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư nhỏ lẻ. Đã đến lúc cần phải có công cụ bảo vệ cho họ.

Các nhà đầu tư nhỏ luôn bị chèn ép trên thị trường - Ảnh: SGTT

Việc nghiên cứu và áp dụng quyền chọn chứng khoán (option) vào giao dịch trên thị trường chứng khoán Việt Nam làm đa dạng hoá sản phẩm cho thị trường. Mặt khác, nó còn tạo ra công cụ để bảo vệ nhà đầu tư trước những rủi ro của sự biến động về giá.

Nó cũng tạo thêm một sân chơi mới cho các nhà đầu tư kể cả nhà đầu tư nhỏ lẻ vốn ít và góp phần nâng cao tính cạnh tranh của Thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam trong quá trình hội nhập.

Quyền chọn chứng khoán cho phép người nắm giữ hợp đồng cơ hội (nhưng không bắt buộc thực hiện) mua hoặc bán chứng khoán với giá được thỏa thuận trước. Người mua quyền chọn trả cho người bán quyền chọn một số tiền gọi là phí quyền chọn.

Người bán hoặc người phát hành quyền chọn bắt buộc phải thực hiện hợp đồng nếu như người mua quyền chọn yêu cầu. Một hợp đồng quyền chọn được thực hiện tại bất cứ thời điểm nào trước khi đáo hạn được gọi là quyền chọn theo kiểu Mỹ và chỉ có thể thực hiện được vào ngày đáo hạn thì được gọi là quyền chọn theo kiểu Châu Âu.

Linh hoạt phòng ngừa rủi ro

Khi nhà đầu tư có dự định mua chứng khoán và kỳ vọng giá của chứng khoán đó sẽ tăng lên trong tương lai thì họ sẽ phòng ngừa rủi ro bằng cách mua một quyền chọn mua. Đến thời điểm đáo hạn của hợp đồng quyền chọn, nếu giá chứng khoán lên cao như dự đoán thì người sở hữu quyền chọn sẽ thực hiện hợp đồng và mua chứng khoán theo giá đã thoả thuận tại thời điểm ký hợp đồng.

Điều này sẽ có lợi hơn so với phải mua theo giá hiện tại trên thị trường, khoản lãi này là không giới hạn tuỳ thuộc vào chênh lệch giữa giá chứng khoán hiện tại và giá chốt trên hợp đồng.

Trong trường hợp này, nếu giá chứng khoán diễn biến ngược lại so với dự đoán thì người sở hữu quyền chọn sẽ không thực hiện hợp đồng và chỉ chịu một khoản lỗ giới hạn bằng với khoản phí mua quyền chọn.

Ngược lại khi nhà đầu tư đang sở hữu chứng khoán và họ dự đoán trong tương lai giá chứng khoán sẽ giảm thì sự lựa chọn cho nỗi lo về giá của họ đối với chứng khoán đang sở hữu là mua một quyền chọn bán. Nếu có công cụ quyền chọn chứng khoán thì nhà đầu tư sẽ không bị hoảng loạn khi thị trường đảo chiều vì họ đã mua “bảo hiểm” về giá.

Đây là thời điểm chín muồi để triển khai quyền chọn chứng khoán vào giao dịch trên TTCK Việt Nam. Bởi thị trường chứng khoán Việt nam đã phát triển đủ lớn và đáp ứng những yêu cầu cơ bản cho việc áp dụng quyền chọn chứng khoán. Đó là tính thanh khoản trên thị trường chứng khoán ngày càng cao; hàng hóa tăng mạnh cả về số lượng lẫn chất lượng; đã xuất hiện nhiều công ty cổ phần đại chúng lớn, sắp tới đây sẽ tiến hành cổ phần hóa gắn kết niêm yết trên thị trường chứng khoán các công ty hàng đầu, các tổng công ty lớn như: các ngân hàng quốc doanh (Vietcombank, BIDV, Incombank), tổng công ty Bưu chính Viễn thông (Vinaphone, Mobifone), tập đoàn dầu khí Petrolimex; đã có sự tham gia giao dịch rất lớn của các nhà đầu tư nước ngoài …

Để chuẩn bị cho sự ra đời của sản phẩm này, công việc trước mắt là Chính phủ, Uỷ Ban Chứng khoán Nhà nước cùng với Bộ Tài Chính, các cơ quan quản lý cần phải tiến hành xây dựng môi trường pháp lý điều chỉnh và kiểm soát hoạt động của lĩnh vực này; đẩy mạnh công tác nghiên cứu ứng dụng các mô hình tổ chức sàn giao dịch quyền chọn nước ngoài vào Việt Nam cho phù hợp với tình hình hiện tại; tuyên truyền, phổ biến và đào tạo về quyền chọn chứng khoán nhằm nâng cao kiến thức và sự hiểu biết cho công chúng đầu tư.

Bán khống hay ứng trước chứng khoán T+3

Bán khống là một khái niệm tài chính còn tương đối với TTCK 7 năm non trẻ của Việt Nam. Tuy nhiên, trên thế giới, nghiệp vụ bán khống đã được một số TTCK trên thế giới thực hiện từ rất lâu và hiện trở nên phổ biến ở TTCK các nước phát triển.

Cơ hội kiếm lời

Bán khống trong giao dịch chứng khoán là bán một loại chứng khoán mà người bán ko còn sở hữu tại thời điểm bán, cụ thể hơn là bán chứng khoán vay mượn. Khi nhà đầu tư dự đoán rằng, trong tương lai giá cổ phiếu sẽ hạ, họ sẽ thực hiện bán khống, tức là đi vay cổ phiếu của TTCK để bán; sau khi giá hạ, họ sẽ mua cổ phiếu đó trên thị trường để trả lại và hưởng khoản chênh lệch giá. Nhưng nếu giá trên thị trường không hạ như dự đoán mà lại tăng lên, nhà đầu tư  vẫn phải mua cổ phiếu đó để trả và chấp nhận một khoản lỗ.

Để đảm bảo an toàn, công ty chứng khoán triển khai nghiệp vụ này thường yêu cầu người vay chứng khoán ký quỹ một khoản tiền nhất định, tuy nhỏ hơn giá trị chứng khoán đi vay nhưng đủ để bù đắp khoản lỗ nếu có. Trong quá trình chưa trả được nợ, nếu giá thị trường tăng lên thì người bán khống (người vay) phải bổ sung thêm tiền ký quỹ. Ngược lại, nếu giá giảm thì người vay có thể rút bớt ra để sử dụng.

Bán khống chứng khoán khi thị trường điều chỉnh giảm cũng là hình thức khuyến khích nhà đầu tư tham gia thị trường, bởi họ vẫn có thể kiếm được lời, trong khi mua bán theo cách bình thường, họ chỉ kiếm được lời khi thị trường tăng giá.

Năm 2009 Việt Nam sẽ có bán khống

Khoản 9, Điều 71 Luật Chứng khoán quy định về nghĩa vụ của công ty chứng khoán như sau: “ Thực hiện việc bán hoặc cho khách hàng bán chứng khoán khi không sở hữu chứng khoán và cho khách hàng vay chứng khoán để bán theo quy định của Bộ Tài chính”. Như vậy, Luật thì không cấm như phải chờ hướng dẫn của Bộ Tài chính. Theo Quyết định số 701/QĐ-UBCK ngày 20/11/2006 của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước ban hành Kế hoạch phát triển công ty chứng khoán giai đoạn 2006-2010, thì đến năm 2009 nghiệp vụ bán khống sẽ có quy chế hướng dẫn thực hiện.

Theo quy định hiện hành, khách hàng phải ký quỹ đủ 100% tiền thì mới được mua chứng khoán, có nghĩa là không được “mua khống”. Tuy nhiên, vẫn có nhiều hoạt động lách được luật này, chẳng hạn với hoạt động repo hoặc cầm cố chứng khoán thì khách hàng có thể nhận thêm vốn để tiếp tục mua cổ phiếu.

Nhà đầu tư cần vốn nhưng không muốn bán đứt số chứng khoán mình hiện có, có thể bán cho công ty chứng khoán với mức giá cụ thể, đồng thời cam kết mua lại sau một thời gian với một mức giá xác định. Đây chính là nghiệp vụ repo (mua bán cổ phiếu có kỳ hạn).

Còn cho vay cầm cố chứng khoán là việc thế chấp, thường là cổ phiếu (cả niêm yết và OTC), để vay tiền của công ty chứng khoán hoặc ngân hàng trong một thời gian nhất định, mức vay thường được tính bằng 20-50% thị giá, tùy theo  quy định của bên nhận cầm cố. Trong thời hạn vay mà thị giá cổ phiếu giảm xuống dưới một mức quy định thì người vay phải nộp thêm tiền để đảm bảo an toàn cho bên nhận cầm cố, nếu không bên nhận cầm cố có quyền thanh lý cổ phiếu.

Cả cầm cố và repo đều là những nghiệp vụ lách luật hợp pháp nhằm giúp nhà đầu tư được “mua khống”.

Hoạt động cho khách hàng vay tiền mua cổ phiếu cũng đã xuất hiện với tên gọi: “ứng trước tiền bán chứng khoán”. Hiện nay, để thực hiện nghiệp vụ này, các công ty chứng khoán phải hợp tác với ngân hàng, đứng ra làm trung gian nhằm giúp khách hàng có thể nhận được tiền bán chứng khoán trước ngày T+3. Chỉ cần có thông báo kết quả lệnh bán đã được khớp là khách hàng hoàn toàn có thể làm hợp đồng xin ứng trước tiền chứng khoán đã bán với mức phí quy định. Một số công ty ngay sau khi có kế quả khớp lệnh và khách hàng có thể dùng để mua chứng khoán ngay trong phiên giao dịch.

Có thể ứng trước chứng khoán?

Theo quy định, sau khi mua chứng khoán, đến ngày T+3 chứng khoán mới được ghi nhận vào tài khoản, nhưng do chứng khoán được chuyển vào ngày T+3 nên khách hàng chỉ có thể bán chứng khoán vào sáng ngày T+4. vậy với một nghiệp vụ tương tự như “ứng trước tiền bán chứng khoán” thì có thể có nghiệp vụ “ứng trước chứng khoán” với những khác hàng đã có thông báo kết quả khớp lệnh mua thành công chứng khoán nhằm giúp nhà đầu tư có thể cắt lỗ trong trường hợp giá có xu hướng giảm?. Nghiệp vụ này có thể được thực hiện giữa công ty chứng khoán và khách hàng của mình hoặc các khách hàng của công ty với nhau hay giữa các công ty chứng khoán với nhau.

Nếu nghiệp vụ áp dụng giữa công ty chứng khoán với khách hàng thì yêu cầu để thực hiện là tài khoản tự doanh của công ty chứng khoán phải có chứng khoán để có thể ứng trước cho khách hàng và khách hàng ký với công ty cam kết vay và chuyển giao chứng khoán mình đã mua lại cho công ty. Tất nhiên, khách hàng sẽ chịu một mức phí nhất định gọi là phí “ứng trước chứng khoán”. Nếu nghiệp vụ áp dụng giữa khách hàng với nhau thì công ty chứng khoán đứng ra làm trung gian và hưởng phí môi giới, phí quản lý hoạt động vay mượn và thanh toán giữa các khách hàng.

Phi lý nhưng lại có lý

Các quyết định đầu tư của con người không chỉ dựa vào những thông tin thuần lý trí, mà bị chi phối rất nhiều bởi cảm xúc và tác động xung quanh.

Cho đến thời điểm này, diễn biến của thị trường chứng  khoán trong quý IV có  vẻ phức tạp và khác với nhiều dự báo đưa ra vào đầu quý. Trong khi các nhà phân tích theo lý thuyết tài chính tiếp tục bận rộn tìm lý do để giải thích cho diễn biến “khó hiểu” này của thị trường thì các nhà nghiên cứu theo trường phái tài chính hành vi, nếu có mặt tại Việt Nam, sẽ không phải bận tâm về việc này. Bởi theo họ, diễn biến của thị trường đôi khi duy lý, có thể giải thích được, nhưng đôi khi hết sức phi lý và không giải thích được, nhưng đó là điều hết sức bình thường.

Theo khuynh hướng đầu tư “phi lý”

Theo các nhà kinh tế, tài chính học cổ điển, hành vi của nhà đầu tư trong rất nhiều trường hợp là phi lý, không thể chấp nhận. Tuy vậy, họ lại không giải thích được tại sao những hành vi phi lý này lại trở lên phổ biến và được chấp nhận.

Ngược lại, các nhà nghiên cứu thuyết tài chính hành vi (Behavioral Finance), một bộ môn khoa học ứng dụng tâm lý trong tài chính, thì lại cho đó là những hành vi bình thường. Tiến sĩ Meir Statman, Đại học Santa Clara (Mỹ), có một câu nói nổi tiếng:”Hành vi của nhà đầu tư theo trường phái tài chính là thuần lý trí. Hành vi của nhà đầu tư theo trường phái tài chính hành vi là bình thường”. Trong đầu tư chứng khoán, thuyết tài chính hành vi càng được quan tâm sâu sắc sau thành công của những nhà đầu tư có hành vi không thể giải thích được theo thuyết tài chính cổ điển, cũng như những “bất thường” của thị trường.

Thuyết tài chính hành vi chia làm hai nhánh lớn: Tài chính hành vi vi mô (Behavioral Finance Micro) và tài chính hành vi vĩ mô (Behavioral Finance Macro). Tài chính hành vi vi mô nghiên cứu nhwgnx hành vi khuynh hướng “phi lý” của nhà đầu tư cá nhân vốn không thể giải tích được bởi trường phái kinh tế cổ điển. Tài chính hành vi vĩ mô khám phá và mô tả hững biểu hiện bất thường của thị trường mà lý thuyết tài chính cổ điển và thuyết thị trường hiệu quả (do Giáo sư Eugenen Fama của Đại học Chicago phát triển) không thể giải thích được.

Nhưng giả thuyết chưa thuyết phục về nhà đầu tư kinh tế lý trí

Nhà đầu tư kinh tế lý trí (tạm dịch từ cụm từ Rational Economic Man) là nhà đầu tư theo tiêu chuẩn kinh tế hay tài chính chuẩn mực. Đây là những nhà đầu tư phân tích tình hình kinh tế, tài chính để tìm ra những cơ hội đầu tư. Và họ ra những quyết định một cách thuần lý trí để tạo ra giá trị kinh tế lớn nhất có thể cho mình. Theo  thuyết nhà đầu tư kinh tế lý trí, một nhà đầu tư được coi là nhà đầu tư kinh tế lý trí khi có đầy đủ 3 yếu tố: hoàn toàn duy lý, hoàn toàn chỉ quan tâm đến cá nhân họ và có thông tin đầy đủ. Khi đó hành vi của họ sẽ là hànhành vii thuần theo lý trí và có thể đo lường được.

Tuy vậy, theo Michael M. Pompian, tác giả cuốn Behavioral Finance and Wealth Managenment (tạm dịch: Tài chính hànhành vii và sự giàu có), những người theo thuyết tài chính hànhành vii đã không đồng ý với 3 giả thuyết trên. Theo họ, những người áp dụng tâm lý vào kinh tế, thì lt không phải là yếu tố duy nhất ảnh hưởng đến hànhành vii con người. Những cảm xúc vui, buồn, giận hờn, thương yêu, tham lam, sợ hãi… đóng vai trò quan trọng hơn đối với hànhành vii con người. Thêm vào đó, con người không hoàn toàn chỉ quan tâm đến bản thân. Nếu xã hội chỉ toàn những người ích kỷ, thì sẽ không bao giờ có những nhà từ thiện, các tình nguyện viên, những người làm những công việc với mức thù lai thấp. Cuối cùng, hầu hết nhà đầu tư không thể nào có đầy đủ thông tin để có thể ra quyết định. Ngay cả những nhà đầu tư thành công nhất cũng phải chấp nhận ra quyết định trong trường hợp không đủ thông tin.

Ngoài những lập luận trên, những người theo trường phái tài chính hànhành vii còn cho rằng, lý thuyết nhà đầu tư kinh tế lt đã không xem xét đến những mâu thuẫn mà các nhà đầu tư phải đối diện: mâu thuẫn về thời hạn đầu tư, mâu thuẫn về đầu tư và tiêu dùng, mâu thuẫn về sự bất đồng giá trị cá nhân và giá trị xã hội. Những mâu thuẫn này góp phần làm cho hànhành vii của nhà đầu tư giảm bớt tình thuần lý trí.

Nguyên nhân của những hành vi đầu tư “phi lý”

Các nhà nghiêm cứu đầu tư hànhành vii họ cho rằng, hànhành vii của các nhà đầu tư không hoàn toàn theo lt. Có nhiều lý thuyết nghiên cứu về hànhành vii phi lý này của nhà đầu tư. Theo Giáo sư Hersh Shefrin, tác giả cuốn sách Beyond Greed and Fear (tạm dịch: Vượt qua giới hạn của sự tham lam và sợ hãi), hànhành vii không lý trí này được dẫn dắt bới 3 nguyên nhân chính.

Nguyên nhân đầu tiên là sự cảm nhận của cá nhân. Mỗi nhà đầu tư có một cảm nhận khác nhau về thị trường, về các loại cổ phiếu nhất định nào đó. Họ tin và hành động theo cảm nhận này mặc dù nó không hoàn hảo, không thuần lt và trong nhiều trường hợp họ cũng không thể giải thích được cảm nhận nay sự tin tưởng của mình. Ví dụ, theo cuốn sách Trường phái đầu tư của Giáo sự Damodaran, bên cạnh những chiến lược đầu tư như ứng dụng phân tích cơ bản, ứng dụng phân tích kỹ thuật, lại có những chiến lược đầu tư phi lý như theo cảm giác của thị trường. Kỳ lạ hơn là theo chỉ số Super Bowl, nghĩa là dựa vào kết quả trận thi đấu hằng năm giữa đội vô địch của các giải đấu thể thao. Thế nhưng, xác suất thắng của hànhành vii đầu tư kỳ quặc này là 83%.

Nguyên nhân thứ hai là thái độ rất khác nhau của nhà đầu tư đối với lợi nhuận và rủi ro, khiến họ có những lựa chọn khác nhau. Lựa chọn khác nhau sẽ dẫn đến hànhành vii khác nhau.

Nguyên nhân cuối cùng là do sự không hiệu quả của thị trường. Khác với thuyết hiệu quả cho rằng thị trường đánh giá đúng hay gần đúng giá chứng khoán, thuyết tài chính hànhành vii cho rằng thị trường không hiệu quả khi định giá chứng khoán. Hãy theo dõi phản ứng nhà đầu tư trước thông tin mới của một loại chứng khoán nào đó. Tùy theo mức độ tiếp nhận và phân tích thông tin, nhà đầu tư sẽ chia làm 3 nhóm chính: nhóm phản ứng đúng với thông tin, nhóm phản ứng thái quá, nhóm phản ứng chậm với thông tin. Trong từng nhóm lại chia ra những nhóm nhỏ với những mức độ khác nhau. Chínhành viì thế mà các nhà nghiên cứu tài chính hànhành vii cho rằng thị trường không hiệu quả. Và cũng vì thị trường không hiệu quả, quyết dịnh của các nhà đầu tư sẽ rất khác nhau và rất “kỳ lạ” so với quan điểm kinh tế cổ điển.

Ba phần khác nhau của thị trường

Trong cuốn sách nổi tiếng Behavioral Trading (tạm dịch: Kinh doanh chứng dựa vào thuyết hành vi tài chính), tác giả Woody Dorsey đã ví thị trường như một con người với 3 phần. Phần đầu óc (mind) thể hiện sự suy nghĩ của thị trường. Phần đầu óc này được quản lý bởi những phân tích cơ bản về tình hình tài vĩ mô, tình tình hình tài chính vi mô mô, tình hình cụ thể của từng doanh nghiệp. Tuy vậy, nó phải hoạt động nhịp nhàng với hai phần khác, do đó, không phải bao giờ đầu óc cũng đưa ra những quyết địnhành vià điều khiển các hànhành vii như mình mong muốn. Phần cơ thể (body) thể hiện sức khỏe, thể trạng của thị trường. Phần cơ thể này được quản lý bởi những phân tích kỹ thuật, đặc biệt là những mô hìnhành viốn được lặp lại của giá cả và khối lượng giao dịch. Phần tâm tính hay tính khí (mood) thể hiện “tâm trạng” của thị trường như buồn, vui, lo âu, tích cực… Phân tính khí, trong sự tương tác với hai phần kia, đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra những hành vi “kì lạ” của thị trường. Cuốn sách The (Mis) behavior of Markets (Tạm dịch: Những hànhành vii kỳ quặc của thị trường) cảu hai tác giả Benoit B. Mandelbrot và Richard L. Hudson, đã mô tả thị trường như là đại dương luôn luôn có sóng ngầm. Không ai biết nó xảy ra lúc nào, mức độ, thời gian bao lâu, nhưng chắc chắn nó sẽ xảy ra.

Mội kết luận quan trọng nữa là giá thay chỉ số của thị trường không di chuyển liên tục và chậm mà di chuyển ngẫu nhiên và rất nhanh. Ngẫu nhiên nghĩa là giá của ngày hôm nay, hay tuần nay là hoàn toàn không liên quan đến giá của ngày hôm qua, hay tuần trước. Nhanh nghĩa là giá có thể lên hay xuống đột ngột chứ không lên xuống từ từ. Tại Việt Nam, các nhà quản lý đang cố gắng áp biên độ giá 5% để giảm tính rủi ro của hànhành vii nói trên của thị trường. Nhưng xét cho cùng, nếu thị trường đang trong thời điểm tăng thì ngày nào cũng lên 5%, mua không kịp. Còn khi đã  xuống thì ngày nào cũng xuống 5%, bán không kịp.  Vì thế quy định biên độ 5% theo người viết bài này, giúp nhà nước có cảm giác an tâm và có thể can thiệp mạnh khi cần. Nhưng điều này lại có thể làm kéo dài thời gian của cơn sóng và vì thế góp phần tạo thêm độ mạnh của “cơn sóng”, vì nó tạo thời gian cho sự tích lũy của hiệu ứng đám đông

PHẦN 3 THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁNG QUỐC TẾ

Nasdaq bài học lớn cho các nhà đầu tư

Cái chết hàng loạt (massacre, slaughter) của các cổ phiếu công nghệ và Internet trong năm qua đánh dấu sự chấm dứt của cái gọi là bệnh cuồng si (mania) tài chính lớn nhất ở Mỹ trong vòng một thiên niên kỷ qua.

Trong năm Đinh Mão (1987), kiếm tiền trên thị trường chứng khoán Mỹ dễ đến nỗi người ta chỉ việc nhắm mắt lựa chọn trong danh mục cổ phiếu của các công ty công nghệ (throwing a dart at a list of technology stocks), hoặc cẩn thận hơn nữa là mua các cổ phiếu IPO đắt khách, thế là đã thu được lời lớn. Chẳng ai nghĩ đến việc phải có một danh mục đầu tư cân bằng (have a well-ballanced portfolio) trong bối cảnh chỉ số Nasdaq tăng vọt tới 795% trong thập niên 90. Cũng ít có ai mảy may nghĩ tới việc đầu tư vào cổ phiếu để kiếm mức cổ tức 2%/năm trong khi người ta có thể tăng gấp đôi số vốn của mình chỉ trong vòng 1 vài năm bằng cách đầu tư vào các cổ phiếu tăng trưởng.

Hiếm có người nghĩ rằng, với tốc độ tăng kỷ lục là 86% trong năm 1999 thì trong năm qua, chỉ số Nasdaq Composite Index đã giảm tới 39% xuống còn 2470.52 điểm một năm được coi là tồi tệ nhất trong lịch sử của Nasdaq kể từ khi nó được thành lập vào năm 1971. Nếu tính mức độ rớt giá từ lúc Nasdaq đạt số điểm cao nhất tới lúc chỉ số này đạt số điểm thấp nhất (peak to trough plunge) thì Nasdaq giảm giá tới 54%, tức giảm 3.300 tỷ USD trong tổng giá trị thị trường, tương ứng với tổng tài sản của 1/3 số hộ gia đình Mỹ.

Sự nổ tung của bong bóng Internet (Internet bubble's blowout) đã cho các nhà đầu tư thấy rằng, từ bỏ các chiến lược đầu tư truyền thống (conventional investment strategy) để đầu tư theo kiểu mốt (invest in hype and stories) cuối cùng sẽ bị trả giá đắt (to be spanked very badly). Chỉ có đa dạng hóa danh mục đầu tư và kiên trì theo đuổi các nguyên lý đầu tư cơ bản khác mới là yếu tố đảm bảo cho sự thành công về lâu dài khi đầu tư vào thị trường cổ phiếu.

Sau đây là một vài bài học quan trọng (povital lesson) được các chuyên gia của tờ Asian Wall Street Journal rút ra trong năm qua:

Phân tán rủi ro (spread the risk): Đừng có đặt hết trứng vào một rổ (don't put all eggs in one basket). Ngay cả những người ủng hộ nhiệt tình nhất (the most ardent advocate) đối với chiến lược đa dạng hóa đầu tư cũng đã có những thời kỳ rất khó khăn trong thời gian qua. Trong bối cảnh nhiều nhà đầu tư kiếm được rất nhiều tiền nhờ đầu tư vào một vài loại cổ phiếu có tốc độ tăng trưởng cao thì việc đa dạng hóa danh mục đầu tư để có được những đồng lợi nhuận ít ỏi nhưng chắc chắn dường như là một điều gì đó rất nhàm chán. Thế nhưng, tình hình thị trường trong năm vừa qua lại là điều nhắn nhủ tươi rói (fresh reminder) rằng, đa dạng hóa danh mục đầu tư của bạn (spread your bets around) là một chiến lược đúng đắn. Chỉ số Dow Jones Composite Internet Index một thời nóng bỏng (red hot) đã giảm 66% trong năm qua. Trong khi đó, thị trường bất động sản thường không được chú ý tới (often overlooked real-estaie market) với chỉ số Dow Jones REIT Index lại được coi là một trong những chỉ số tăng giá cao nhất trong năm qua, tăng tới 29%. Quỹ Tài sản thực Oppenheimer (Oppenheimer Real Asset Fund) được các nhà tư vấn tài chính Mỹ dùng như một chuẩn so sánh trên thị trường hàng hóa trong năm qua thậm chí còn tăng với mức cao hơn 40%.

Một vài lĩnh vực, chẳng hạn như cổ phiếu của các công ty lớn của Mỹ có thể có mức tăng trưởng cao hơn so với mức tăng trưởng chung của thị trường trong những khoảng thời gian nhất định. Thế nhưng, một danh mục đầu tư đa dạng hóa sẽ cho thu nhập khả quan hơn và ít rủi ro hơn nếu xét về dài hạn. Trong bối cảnh thị trường cổ phiếu có những biến động lớn trong năm vừa qua thì ngay cả việc lựa chọn một danh mục đầu tư đơn giản chỉ gồm một số loại cổ phiếu và trái phiếu cũng sẽ giúp làm giảm thiệt hại do sự đi xuống của thị trường chứng khoán mang lại.

Khu vực Châu Á: Nội gián chứng khoán vẫn tồn tại

Nạn nội gián vẫn xảy ra tại các thị trường chứng khoán trong khu vực. Những động tĩnh thị trường mới đây chứng tỏ điều này, như vụ bê bối về nội gián trong thương vụ News Corp. mua hãng Dow Jones 5 tỉ USD ở Hong Kong.

Một nghiên cứu gần đây của Đại học Quốc gia Singapore lưu ý rằng ngày được quyền mua cổ phiếu trong các báo cáo thường niên hay trùng với ngày giá cổ phiếu thấp nhất…Hong Kong, chứng khoán như đua ngựa

Tuần qua, Uỷ ban Chứng khoán Hoa Kỳ đã kiện một cặp vợ chồng người Hong Kong về tội giao dịch nội gián. Hai người này đã vay mượn 15 triệu đôla từ nhiều nguồn khác nhau để mua 415.000 cổ phiếu của công ty Dow Jones trước khi thông tin News Corp. chào giá 5 tỉ đôla để mua Dow Jones được công bố.

Sau khi thông tin chính thức của vụ mua bán được công bố, giá cổ phiếu Dow Jones tăng gần 60%, đôi vợ chồng này tung hết cổ phiếu ra bán được 23 triệu USD. Điều đáng nói là từ trước đến nay, hai vợ chồng này không hề đầu tư chứng khoán.

Đầu tư lần đầu đã trúng quả

Đầu tiên, ông Murdoch bày tỏ ý định mua lại Dow Jones với tổng giám đốc điều hành Richard Zannino của Dow Jones trong một bữa ăn sáng ngày 29-3.

Đến ngày 17-4, Murdoch ra giá chính thức mua Dow Jones. Trong ngày, tin tức đến tai một vài biên tập viên cấp cao của Dow Jones. Tuy nhiên, Dow Jones yêu cầu số ít người biết tin này giữ bí mật đến phút chót. Ngày 1-5, CNBC tung tin Murdoch mua Dow Jones với giá 5 tỉ USD.

Ngày 4-5, vợ chồng Wong Kan-king và Charlotte Wong Leung Ka-on đặt lệnh bán toàn bộ cổ phiếu Dow Jones, kiếm lời 8 triệu đôla. Cặp vợ chồng Charlotte Wong Leung Ka-on và Wong Kan-king bắt đầu gom cổ phiếu Dow Jones từ ngày 13-4, trước khi Murdoch chính thức ra đề nghị mua Dow Jones.

Hai đối tượng bị nghi ngờ trong vụ này là ông David Li Kwok-po, chủ tịch Ngân hàng Đông Á Hong Kong và một giám đốc của Dow Jones. Ông David Li Kwok-po quen thân với nhà doanh nghiệp Michael Leung Kai-hung, bố của bà Charlotte Wong. Ngày 18-4, một ngày sau khi News Corp. chính thức yêu cầu mua Dow Jones (thông tin vẫn còn bí mật), ông Leung chuyển khoản 3,1 triệu USD cho con gái ông mua thêm cổ phiếu Dow Jones.

Ông David Li thừa nhận có biết tỉ phú Murdoch quan tâm đến Dow Jones trước khi thông tin chính thức về vụ mua bán được công bố. Tuy nhiên, ông thề không tiết lộ với ai. Ông nói: “Kể cả với vợ tôi, tôi cũng không nói”. Ông Leung cũng phủ nhận mọi cáo buộc.

Một toà án ở Mỹ đã ra lệnh phong toả tài khoản của Wong trong Ngân hàng Merrill Lynch, chi nhánh Hong Kong và buộc đôi vợ chồng này phải ra hầu toà ở Mỹ vào ngày 18-6 tới, để giải quyết số phận của tài khoản kia. Đây là một hành động chưa từng có tiền lệ.

Lừa đảo trên TTCK Hong Kong

Từ sự kiện này, nhiều nhà đầu tư bắt đầu lên tiếng về những hành vi mờ ám tại Hong Kong. Với chế độ quản lý lỏng lẻo, các thông tin và tin đồn lan tràn không kiểm soát, cùng với một thái độ làm giàu bằng mọi giá, Hong Kong trở thành một thị trường dễ bị lợi dụng.

Người ta hay so sánh thị trường chứng khoán Hong Kong với trường đua ngựa, nơi thường diễn ra nhiều trò lừa đảo tinh vi. Theo một nghiên cứu năm 2002 của khoa kinh doanh đại học Hong Kong, phần lớn các giao dịch là do người trong công ty được giao dịch thực hiện.

Mãi đến năm 2003, Hong Kong mới nghiêm cấm giao dịch nội gián bằng việc lập ra toà chuyên trách các vụ gian lận thị trường (Markets Misconduct Tribunal) thay cho Toà Giao dịch nội gián (Insider Dealing Tribunal - IDT).

Uỷ ban Chứng khoán Hong Kong khẳng định rằng họ cũng đã xử lý nhiều vụ giao dịch nội gián trong năm nay. Vấn đề khó khăn là làm sao tìm ra được bằng chứng của các giao dịch này. Và càng khó chứng minh người bị tình nghi có được các thông tin nội bộ trước khi giao dịch.

Singapore thay đổi để tránh nội gián

Để tránh các vụ bê bối liên quan đến việc ghi lùi ngày có quyền ưu tiên mua cổ phiếu như ở Hoa Kỳ gần đây, thị trường chứng khoán Singapore (SGX) đang đề xuất thay đổi các quy định về niêm yết. SGX cũng đưa ra một số quy định mới nhằm bảo vệ quyền lợi cổ đông ở một thị trường vốn nhiều tai tiếng do các vụ bê bối về kế toán và nghi ngờ giao dịch nội gián.

Mặc dù chưa xảy ra vụ bê bối nào liên quan đến việc gian lận quyền mua cổ phiếu trên thị trường Singapore, một nghiên cứu gần đây của Đại học Quốc gia Singapore lưu ý rằng ngày được quyền mua cổ phiếu trong các báo cáo thường niên hay trùng với ngày giá cổ phiếu thấp nhất.

SGX muốn cổ đông phải được thông báo khi có thay đổi công ty kiểm toán, và để giảm thiểu sự gián đoạn thị trường, thời gian đình chỉ giao dịch khi công ty muốn thông báo được rút ngắn xuống còn nửa giờ. SGX sẽ yêu cầu các công ty niêm yết công bố ngay lập tức các quyền mua này, kể cả ngày được quyền, giá mua, số cổ phiếu được mua và thời hạn có hiệu lực của quyền mua.

Quy định mới yêu cầu các công ty kiểm toán báo cáo ngay khi có sự bất đồng về những vấn đề kế toán, nhằm cảnh báo sớm cho cổ đông về những rủi ro tài chính có khả năng xảy ra. Tuy nhiên, các chuyên viên phân tích cho rằng những công ty kiểm toán sẽ không muốn tiết lộ bất đồng với khách hàng vì có thể bị lôi thôi với pháp luật và có hại cho công việc kinh doanh của họ.

Đối phó với tình trạng này, SGX quyết định ra lệnh hoãn giao dịch một cổ phiếu khi công ty không thể công bố chính xác số liệu tài chính và thông báo minh bạch cho thị trường, đặc biệt khi công ty kiểm toán bên ngoài nêu lên nghi vấn. Nhưng như vậy, các nhà đầu tư sẽ không còn cơ hội thoát hiểm bằng cách thanh khoản số cổ phiếu của họ.

“Một toà án ở Mỹ đã ra lệnh phong toả tài khoản của Wong trong ngân hàng Merrill Lynch, chi nhánh Hong Kong và buộc đôi vợ chồng này phải ra hầu toà ở Mỹ vào ngày 18-6 tới, để giải quyết số phận của tài khoản kia”

Dấu hỏi Dow Jones

Rupert Murdoch cuối cùng đã thành công trong việc giành ủng hộ của gia đình lắm chính kiến Bancorft để mua lại Dow Jones & Company, nhà xuất bản cùng tạp chí lừng danh The World Street Journal với 5 tỷ USD. Giờ đây, tương lai Dow Jones đang gây tranh luận.

Việc mua lại nhà xuất bản, cùng tạp chí tên tuổi World Street Journal được giới quan sát nhìn nhận như một bước đi thể hiện rõ ý đồ của ông Murdoch trong việc xây dựng đế chế truyền thông, New Corporaton.

Mưu đồ nghiệp lớn

Tính tới nay, tập đoàn truyền thông New Corporation của Murdoch đã nắm tới 100 tờ báo trên toàn thế giới, với tổng giá trị tài sản lên cỡ 70 tỷ USD. Trước khi tiếp quyền ở tờ World Street Journal, Murdoch đã thành công trong việc mua lại kênh truyền hình Fox Television Network và một địa chỉ mạng xã hội nổi tiếng MySpace. Murdoch đang nổi lên không chỉ ở trong nước và trên toàn thế giới với những bước tiến dài trên con đường chinh phục những đơn vị truyền thông thế giới. Tuy nhiên, để có được kết quả mua bán đó, New Corp của Murdoch buộc phải trở nợ đậy phí NH và phí luật sư, với tổng số tiền lên tới 40 triệu USD để đôi lấy sự hậu thuẫn của một số thành viên gia đình Bancorft. Xem ra, để mưu đồ thống trị làng truyền thông báo chí thế giới thì New Corp còn phải trải qua nhiều thử thách và WSJ xem ra mới chỉ một trong những cửa ải lớn đầu tiên.

Đổ tiền áp đảo

Ngay sau khi mua được tờ báo tài chính danh tiếng, The World Street Journal, Murdoch cho biết ông sẽ đổ tiền vào thúc đẩy việc đào bới các sự kiện trong nước, cùng với đó là tăng ấn phẩm ra Châu Âu và Châu Á, Theo như chủ kiến của Murdoch thì WSJ thời ông sẽ là đối thủ xứng đáng tầm với các tên tuổi lớn như từ Financial Times (Thời báo Tài chính) Anh Quốc và tờ New York Times của Mỹ. Điều này cũng đồng nghĩa rằng, trong thời gian tới mục tiêu ngắn hạn của WSJ không phải là lợi nhuận mà là chất lượng, tính hữu dụng của các ấn phẩm được phát ra công chúng. Nếu những tuyên bố của Murdoch trở thành hiện thực thì WSJ và cả Dow Jones sẽ sớm lấy lại ảnh hưởng, thu hút độc giả sau hơn năm trời làm ăn bất ổn.

Tuy nhiên, với sự hiện diện của New Corp, liệu cái “chân” của nghiệp báo còn được phát sáng tới bao lâu, nếu như sức ép về lợi nhuận sẽ đè nặng lên ông chủ mới một thời gian sau đó, đó là chưa kể tới tính chuyên nghiệp của của một tờ báo tài chính, kinh tế? Mọi việc có lẽ vẫn phải đợi thời gian trả lời, vì lúc này đây người ta mới chỉ biết được người điều hành mới của Dow Jones là Richard F. Zannino. Còn những nhân vật chủ chốt tiếp theo thì Murdoch cần thêm thời gian để cân nhắc.

12 hay 0,18 và chuyện buồn về văn hóa ứng xử

10.000 cổ phiếu ATIP tặng cho ĐT bóng đá VN (khi vào tới trận tứ kết ASIAN cup) được thông báo có giá trị 12euro/CP tương đương 2,6 tỉ VNĐ. Song trên thực tế giá của nó chỉ là 0,18 euro/CP đồng nghĩa giá trị thực chỉ có... 40 triệu VNĐ.

Nếu như TTCK cần sự minh bạch, giá trị kinh tế cần sự rõ ràng thì câu nói của ông Tổng Giám đốc Cty ATI Petroleum (ATIP) Đinh Đức Hữu khiến nhà đầu tư có quan tâm đến cp ATIP hoàn toàn mù mờ: “Văn hóa ứng xử Việt Nam không cho phép ATIP tự nói lên giá trị vật chất của số cổ phiếu này”.

Trước đó, ngày 3/7/2007, thông tin Cty ATIP thuộc Tập đoàn ATI Group đã được niêm yết trên sàn chứng khoán NYSE - Euronext tại Paris đã được nhà đầu tư trong nước đón nhận như là một tín hiệu mừng bởi việc một Cty do người Việt làm chủ được niêm yết trên NYSE – Euronext cũng đáng để tự hào lắm.

Hơn nữa, việc ngày 13/7/2007, ATIP đã hứa thưởng đội tuyển bóng đá  Việt Nam (ĐTVN) 10.000 cổ phiếu ATIP nếu giành quyền vào tứ kết Asian Cup 2007.

Cái tên ATIP liên tục được xuất hiện trên báo chí trong thời gian đó như một sự hỗ trợ tinh thần và vật chất lớn đối với ĐTVN. Điều đó cũng khiến nhiều nhà đầu tư quan tâm hơn đến cổ phiếu ATIP.

10.000 cổ phiếu ATIP tặng thưởng mà ông Hữu cho rằng “văn hóa ứng xử Việt Nam không cho phép ATIP tự nói lên giá trị vật chất của số cổ phiếu này” lại có thể “tự nói lên giá trị vật chất” bằng đúng những tuyên bố của ATIP trước đó.

Bởi khi tuyên bố trao tặng phần thưởng bằng cổ phiếu cho ĐTVN, ATIP cũng đã thông báo giá của cổ phiếu này là 12 euro/cổ phiếu ATIP. Vậy “giá trị vật chất” đó theo đúng cách tính của ATIP là khoảng 2,6 tỷ đồng.

Tuy nhiên, ngay khi nhận được thông tin từ ATIP rằng mức giá của ATIP là 12 euro/cổ phiếu trên sàn NYSE – Euronext, trên các diễn đàn mua bán chứng khoán nước ta đã xì xầm về tính chân thực của mức giá này.

Bởi tại thời điểm trước đó không lâu, trên những diễn đàn mua bán chứng khoán thuộc sàn OTC, mức giá của ATIP khi ở thời điểm TTCK Việt Nam sốt nóng cũng chỉ đạt mức 6-7 USD/cổ phiếu.

Sau khi truy nhập vào trang web chính thức của NYSE – Euronext, giá của cổ phiếu ATIP thậm chí chỉ được thông báo là 0,18 euro/cổ phiếu, tức là nếu đem giao dịch số cổ phiếu kia chỉ có giá trị khoảng 40 triệu đồng!

Vậy nếu ATIP không muốn tự nói lên giá trị của số cổ phiếu đó thì thị trường đã có câu trả lời. Và buồn hơn là mức giá từ thị trường hóa ra thấp hơn nhiều so với mức giá công bố của ATIP.

Có thể nói, từ khi TTCK nước ta bùng nổ và phát triển mạnh cũng là khi những chiêu làm giá, thổi giá cổ phiếu xuất hiện. Và cũng không ít những thông tin được thông báo chính thức trên các phương tiện thông tin đại chúng nhưng rồi nhà đầu tư nhận ra những thông tin đó là thông tin ảo.

Không đâu xa, chuyện Cty Cổ phần Chứng khoán  Thiên Việt với lời tuyên bố “Goldman Sachs là cổ đông chiến lược của Thiên Việt” khiến giá của TVS trên sàn OTC lên vùn vụt nhưng rồi hóa ra đó chỉ là thông tin “thấy người sang bắt quàng làm họ”.

Và giờ đây, khi cổ phiếu của ATIP được ra bán trên Euronext với mức giá một đằng thì người phát ngôn của ATIP lại nói giá của cổ phiếu này một nẻo.

Văn hóa ứng xử Việt Nam rất cần sự trung thực, minh bạch và rõ ràng. “Tiền bạc phân minh” cũng là một phần của văn hóa ứng xử Việt Nam vậy.

10 năm sau cuộc khủng hoảng tài chính châu Á

Một thập kỷ sau khi xảy ra cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ, nền kinh tế của khu vực Đông Nam Á đã dần ổn định, nhưng chưa bao giờ lấy lại được tốc độ tăng trưởng đáng nể như hồi giữa thập niên 90.

Cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 có thể coi là sự cố nghiêm trọng nhất trong quá trình toàn cầu hóa nền kinh tế thời kỳ hậu Chiến tranh lạnh.

Là sáng lập viên của một đế chế hùng mạnh trong ngành công nghiệp hóa dầu, sau đó mở rộng mạnh mẽ sang các lĩnh vực lọc dầu, nhựa, thép và xi măng, Prachai Leophairatana từng là một trong những người đàn ông giàu nhất châu Á.

Tuy nhiên, đến ngày 2/7/1997, khi đồng baht mất giá và Thái Lan rơi vào cuộc khủng hoảng tiền tệ, kéo theo phản ứng dây chuyền trong toàn khu vực, công ty của ông Prachai mất khả năng thanh toán khoản nợ khi đó đã lên tới gần 3 tỷ USD. Giờ đây, ông đã phần nào khôi phục lại hoạt động kinh doanh, nhưng chỉ còn nắm quyền kiểm soát trong lĩnh vực xi măng và suốt 10 năm qua không xây dựng được thêm nhà máy mới nào.

Trường hợp của ông nói lên được khá nhiều điều về thực trạng nền kinh tế châu Á sau cuộc khủng hoảng tài chính khu vực. Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) đã tiến hành một cuộc điều tra của về tình hình kinh tế của 5 nước bị ảnh hưởng nhiều nhất trong cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ này là Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Hàn Quốc và Philippines. Kết quả cho thấy thu nhập bình quân đầu người đã tăng, ít nhất là trở lại mức trước năm 1997. Cán cân thương mại, dự trữ ngoại hối, chính sách kiểm soát doanh nghiệp, bề sâu của thị trường tài chính, vai trò điều tiết của chính phủ, cũng như nhiều chỉ số khác của nền kinh tế đều đã được cải thiện.

Tuy nhiên, ở cả 5 nước nói trên, vẫn còn đó “cảm giác về sự mất mát”: cảm giác mình không còn là “người tình hấp dẫn” các nhà đầu tư nước ngoài, cảm giác rằng những quãng thời gian đẹp nhất đã thuộc về quá khứ chứ không phải ở tương lai. Trong thời gian từ năm 2000 đến 2006, mỗi nền kinh tế đều tăng trưởng với tốc độ thấp hơn mức trung bình của giai đoạn 1990-1996 khoảng 2,5% mỗi năm. Ông Rajat Nag, Tổng giám đốc ADB, cho rằng nguyên nhân là do thái độ thận trọng hơn đối với các hoạt động đầu tư của cả chính phủ và các doanh nghiệp.

Tình trạng bất ổn về chính trị và nợ xấu cũng là các nhân tố kìm hãm tốc độ tăng trưởng kinh tế của nhiều nước trong khu vực. Năm ngoái ở Thái Lan đã diễn ra một cuộc đảo chính quân sự và đến nay, tình hình bạo lực chính trị ở khu vực miền nam vẫn đang gây ảnh hưởng xấu đến hoạt động đầu tư ở đây. Philippines cũng đang phải đối phó với quân nổi dậy. Indonesia chưa hoàn toàn hồi phục sau vụ lật đổ của chính quyền Suharto và các vụ đánh bom ở Bali hồi năm 2002.

Bộ trưởng Tài chính Thái Lan Chalongphob Sussangkarn tuyên bố nước này đã giải quyết xong các khoản vay nợ ngân hàng và nền kinh tế sẽ chuyển biến tích cực sau các cuộc bầu cử dự kiến diễn ra vào cuối năm nay. "Hiện ít có khả năng xảy ra một cuộc khủng hoảng tài chính khác," ông nói.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng các nước có mức thu nhập trung bình như Thái Lan vẫn đang phải đối mặt với nhiều thách thức trên thị trường vốn, và cho rằng tốc độ tăng trưởng 2 con số của giai đoạn giữa thập niên 90 không phải là con số bền vững đối với Thái Lan hay bất cứ nước nào khác nếu xét về lâu dài. Thậm chí nền kinh tế Trung Quốc cũng sẽ phát triển chậm lại vì hàng xuất khẩu của nước này bắt đầu gây bão hòa thị trường thế giới.

Tốc độ tăng trưởng trung bình 4-7%/năm trong thời gian gần đây của 5 nước nói trên vẫn khá hơn nhiều nước đang phát triển khác. Tuy nhiên, họ vẫn đang đứng sau 3 “ngôi sao sáng” hiện nay trên bầu trời châu Á, đó là Trung Quốc, Ấn Độ và Việt Nam - với mức tăng trưởng trung bình 9-11% một năm. Lý do là 3 nước này có tình hình chính trị ổn định hơn và đang thu hút nhiều nguồn vốn đầu tư nước ngoài.

Việt Nam hiện vượt qua Thái Lan về mức tiêu thụ xi măng trung bình năm - một chỉ số của hoạt động đầu tư. Trung Quốc đang là nước sản xuất thép lớn nhất thế giới, còn Ấn Độ đã trở thành nước dẫn đầu thế giới về phát triển phần mềm máy tính và các lĩnh vực outsourcing khác.

Cuộc khủng hoảng tài chính châu Á đã gây ra một cuộc tranh cãi lớn về việc liệu nhiều nước trong khu vực, theo lời khuyên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), đã đi quá xa trong việc mở cửa thị trường tài chính cho các nhà đầu tư nước ngoài. Các quỹ phòng hộ (hedge fund), hệ thống ngân hàng, các công ty đa quốc gia và nội địa đều bắt đầu bán nội tệ và mua đôla Mỹ nhằm bảo vệ lợi nhuận hoặc thanh toán các khoản nợ bằng đồng đôla vào năm 1997.

Kết quả là giá trị đồng nội tệ xuống dốc thảm hại, khiến các công ty càng gặp khó khăn trong việc thanh toán các khoản nợ bằng đôla Mỹ. Khi đó, người ta bắt đầu đổ lỗi cho giới tài phiệt Mỹ và Tây Âu.

Tuy nhiên, các bản phân tích kinh tế gần đây lại cho rằng trách nhiệm của hệ thống quỹ phòng hộ và ngân hàng đối với tình trạng sụt giá của các đồng tiền châu Á không lớn bằng việc các công ty nội địa, cũng như các hãng lớn như Dell và các quỹ đầu tư như T. Rowe Price New Asia Fund, đột ngột đua nhau bán đồng nội tệ, tích trữ đôla Mỹ để hạn chế nguy cơ lỗ.

Malaysia đã khống chế tình hình tốt hơn nhiều nước khác trong khu vực, bằng cách áp dụng một số biện pháp hạn chế luồng tiền đổ ra nước ngoài. Thành công này đã khiến người ta có thái độ nghi ngờ đối với quan điểm cho rằng các nước nên mở cửa thị trường hết mức có thể.

Trung Quốc, Ấn Độ và Việt Nam đều đã có các giới hạn nghiêm ngặt đối với việc “bơm” và rút nguồn vốn đầu tư nước ngoài ngắn hạn từ rất lâu trước khi xảy ra cuộc khủng hoảng tài chính châu Á. Và cả 3 nước này đều đã khống chế khá tốt tác động của cuộc khủng hoảng.

Hiện nay, cả 3 nước đang tiến tới việc nới lỏng các biện pháp kiểm soát sự lưu thông của luồng vốn, nhưng với một tiến độ rất chậm, đến mức đôi khi khiến các đối tác thương mại và tài chính của Mỹ và châu Âu thấy bực mình.

"Chúng tôi tập trung vào việc thiết lập hàng rào bảo vệ để có thể kiểm soát được tình hình trong trường hợp xảy ra khủng hoảng", ông Kamal Nath, Bộ trưởng Thương mại và Công nghiệp Ấn Độ, nói.

Đất nước chịu tác động mạnh nhất của tình trạng biến động luồng vốn bất thường trong vài tháng trở lại đây một lần nữa lại là Thái Lan. Nguồn vốn đầu tư cổ phiếu và trái phiếu đổ vào nước này hồi tháng 12 năm ngoái có nguy cơ khiến đồng nội tệ tăng giá mạnh, từ đó giảm sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu. Trước tình hình đó, chính phủ Thái Lan đã áp dụng biện pháp đánh thuế đối với nguồn vốn đầu tư nước ngoài ngắn hạn.

Nhưng ngay sau đó, khi thị trường chứng khoán Thái Lan sụt giảm 15%/ngày, chính phủ lập tức phải dỡ bỏ các biện pháp hạn chế đầu tư chứng khoán.

Tuy nhiên, trong một động thái ít gây chú ý hơn, chỉ trong vài tháng trở lại đây, chính phủ Thái Lan đã có một loạt điều chỉnh nhằm duy trì một số hạn chế đối với các nhà đầu tư nước ngoài đem một lượng tiền lớn vào đây để mua các loại chứng khoán thanh toán định kỳ.

Bên cạnh những bất ổn về tài chính, còn có một mối lo khác đối với 5 nước nói trên, đó là mặc dù xuất khẩu sang Trung Quốc tăng lên, nhưng họ vẫn đang phải phụ thuộc vào người tiêu dùng Mỹ. Nhiều nước châu Á trước đây thường trực tiếp xuất khẩu hàng điện tử và một số mặt hàng khác sang Mỹ. Giờ đây họ chuyển hướng xuất khẩu phụ tùng sang Trung Quốc để lắp ráp rồi mới xuất khẩu sang Mỹ.

"Châu Á cần phải chuẩn bị cho một tương lai phụ thuộc vào sức phát triển nội tại nhiều hơn là phụ thuộc vào sự phát triển của các khu vực khác", Timothy Geithner, Chủ tịch Ngân hàng Dự trữ New York, nói.

20 năm sau Ngày thứ hai đen tối: Bài học của thị trường chứng khoán

Thứ hai, ngày 19.10.1987, thị trường tài chính Mỹ đã rơi vào một cơn khủng hoảng được coi là tồi tệ nhất của thế kỷ 20. Sau 20 năm, những kinh nghiệm xương máu rút ra từ Ngày thứ hai đen tối này vẫn còn nguyên giá trị.

Thảm họa lịch sử

Những giây phút đầu tiên của phiên giao dịch ngày thứ hai sau 2 ngày nghỉ cuối tuần đã khiến những người buôn chứng khoán phố Wall hoang mang vì hầu hết các cổ phiếu đều rớt giá. Khi bắt đầu ngày giao dịch, chỉ số Dow Jones giảm 9% (tương đương 200 điểm); đến cuối ngày, chỉ số Dow Jones đã rớt mất 508 điểm, tương đương 23%. Đây là ngưỡng mà người ta không thể tưởng tượng nổi bởi vì ngay cả trong cơn khủng hoảng ngày 28.10.1929 (cũng nhằm ngày thứ hai) đã khiến nước Mỹ rơi vào thời kỳ Đại khủng hoảng, mức độ suy giảm cũng chỉ vào khoảng 12%. "Các nhà đầu tư tại các sàn giao dịch gần như rơi vào trạng thái hoảng loạn. Đó là một ngày mà tôi không thể tin là tại sao những điều tồi tệ như vậy lại có thể xảy ra. Hệ thống tài chính và thị trường cổ phiếu đã đứng bên bờ vực của sự sụp đổ", nhà đầu tư A.Hogan đã nhớ lại.

Tại thời điểm kinh hoàng đó, các nhà đầu tư gọi điện tới tấp cho những người môi giới để tìm cách bán tống bán tháo những cổ phiếu mà họ có với hy vọng vớt vát được phần nào thứ tài sản đang có nguy cơ trở thành giấy lộn của họ. Tuy nhiên, chỉ có rất ít người dám mua vào, trong giây lát, nhiều nhà đầu tư đã mất hàng trăm triệu USD. Trong cơn hoảng loạn, một số người đã vác súng đến xả vào các văn phòng môi giới chứng khoán hoặc kê súng vào đầu tự tử để không muốn nhìn thấy những khoản tiền bạc khổng lồ của họ đã ra đi.

Sau này, một số nhà đầu tư sống sót qua được ngày 19.10 này đã kể lại rằng họ không hiểu được lý do nào đã khiến họ bán ồ ạt cổ phiếu của họ lúc đó, ngoại trừ việc trông thấy "người khác đang bán cố phiếu". Ngày 19.10 đã gây ra một thiệt hại khủng khiếp cho thị trường chứng khoán Mỹ với 560 tỉ USD.

Ngày thứ hai đen tối lịch sử này đã không chỉ đến với nước Mỹ mà còn đến với những trung tâm tài chính thế giới khác và một "hiệu ứng domino" đã xảy ra: đến cuối tháng 10.1987, thị trường tài chính Úc sụt giảm 41,8%, Hồng Kông giảm 45,8% và London giảm 26,4%.

Đi tìm nguyên nhân

Hai mươi năm đã trôi qua, gần đây, các nhà tài chính phố Wall đã lên tiếng kêu gọi các chuyên gia tài chính, các nhà buôn cổ phiếu nhìn nhận, đánh giá thêm về Ngày thứ hai đen tối 19.10.1987 để người ta có thể tránh được một ngày đen tối khác có thể đến trong tương lai. Trước đó, đã có rất nhiều các quan điểm đưa ra về nguyên nhân dẫn đến cơn khủng hoảng khủng khiếp của thị trường chứng khoán Mỹ và thế giới năm 1987. Các chuyên gia đều cố sức tìm ra những lý do đã khiến cho thị trường này đã rơi vào suy sụp một cách vô cùng nhanh chóng, mức độ thiệt hại rất lớn và mang tính toàn cầu như vậy.

Năm 1986, kinh tế Mỹ đã có dấu hiệu suy giảm, tuy nhiên, thị trường chứng khoán Mỹ lại phát triển rất nhanh chóng với tốc độ từ 18,5% lên tới 43,6% vào giữa tháng 8.1987. Cùng lúc, Cục Dự trữ liên bang Mỹ đang phải tập trung để đối phó với cơn lạm phát và tỷ lệ lãi suất tiền gửi ngân hàng đang ở mức rất cao. Tình hình chung này kết hợp với xu hướng kinh doanh ăn chênh lệch chỉ số, sự thiếu tính thanh khoản của thị trường và tâm lý đầu tư theo kiểu "đám đông" đã góp phần tạo ra Ngày thứ hai đen tối của năm 1987. Không ít người còn đổ tội cho vai trò của máy tính điện tử trong sự kiện ngày 19.10. Người ta cho rằng hệ thống máy tính đã góp phần không nhỏ vào thảm họa này bởi vì chúng cho phép các nhà đầu tư thực hiện được một khối lượng giao dịch lớn trong một khoảng thời gian vô cùng ngắn ngủi. Tâm lý mua bán theo kiểu "đám đông" với sự hỗ trợ đắc lực của máy tính điện tử đã góp phần tạo ra Ngày thứ hai đen tối.

Ngoài ra, cũng có ý kiến cho rằng lẽ ra Ngày thứ hai đen tối năm 1987 đã không đến mức nghiêm trọng như vậy nếu các nhà đầu tư cổ phiếu Mỹ tỉnh táo hơn: họ đã bị ám ảnh nặng nề bởi một ngày thứ hai đen tối trước đó vào năm 1929. Do vậy, không phải ai cũng có đủ tỉnh táo để tìm cách giảm bớt thiệt hại cho chính mình.

Một Ngày thứ hai đen tối khác?

Những gì đã xảy ra ở quá khứ đều có thể đến trong tương lai. "Những hiểm họa vẫn đang tồn tại và phát triển trong suốt 20 năm qua. Thị trường chứng khoán hiện đã mang tính toàn cầu ở mức độ cao hơn, phụ thuộc lẫn nhau và chẳng có một hiểm họa nào được coi là của riêng một thị trường chứng khoán nào đó", đó là quan điểm của nhà kinh tế học Wachovia (Mỹ). Theo công bố mới đây của Hiệp hội Chứng khoán công nghiệp Mỹ, vào những năm 80, chỉ có 20% người dân Mỹ mua bán cố phiếu, con số này hiện nay đã lên tới 60%. Do vậy, nếu một khi có một chuyện "không ổn" với thị trường chứng khoán Mỹ thì mức độ tổn hại sẽ gấp nhiều lần hơn so với trước đây.

Các chuyên gia về thị trường chứng khoán lúc nào cũng chăm chú theo dõi những yếu tố có quan hệ mật thiết đến Ngày thứ hai đen tối năm 1987. Người ta đã chú ý đến sức mạnh hiện nay của nền kinh tế Mỹ, về tình hình lạm phát, giá dầu lửa tăng trên khắp thế giới và sự suy yếu của đồng USD so với trước đây... Trong thời gian đó, thị trường chứng khoán Mỹ đã có những cơn suy yếu nhất thời, tuy nhiên người Mỹ đã không phải gánh chịu một cuộc đại khủng hoảng như năm 1929 và 1987. Điều mà người ta có thể rút kinh nghiệm được qua những cơn khủng hoảng khủng khiếp của lịch sử thị trường chứng khoán là đầu tư đúng hướng sẽ đem đến thành công, còn "chơi" chứng khoán thì phải chấp nhận rủi ro. Nhà bác học thiên tài I.Newton đã có một câu ví von rằng: "Tôi có thể đo được sự chuyển động của các thiên thạch nhưng không thể xác định được mức độ điên cuồng của những người chơi chứng khoán".

“Chứng khoán Đài Loan từng có thời giống Việt Nam”

Thực tế hoạt động của thị trường chứng khoán Đài Loan trước đây có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam lúc này và kinh nghiệm cũng như những sai lầm, đổ vỡ của họ thực sự là những bài học tốt cho Việt Nam trong việc điều hành, phát triển thị trường chứng khoán hiện nay.

Ông Sean C. Chen, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài chính, nguyên Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Đài Loan và hiện là Chủ tịch Công ty Chứng khoán KGI, công ty chứng khoán lớn nhất Đài Loan (Trung Quốc) hiện nay đã chia sẻ những kinh nghiệm quý báu này với báo chí.

Trong lịch sử phát triển của mình, thị trường chứng khoán Đài Loan đã từng có lần bị sụp đổ. Nguyên nhân được xác định là gì, thưa ông?

Ra đời cách đây 43 năm, thị trường chứng khoán Đài Loan (Trung Quốc) đã từng có thời kỳ phát triển rất nóng giống như thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay.

Vào thời cao điểm, đã có tới trên 1.100 doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Đài Loan và cũng chính thời điểm đó, thị trường chứng khoán Đài Loan đã một lần sụp đổ.

Năm 1988, thị trường chứng khoán Đài Loan sụp đổ bởi thời điểm đó, nền kinh tế Đài Loan đã đạt được một mức thặng dư thương mại lớn. Người dân có nhiều khoản tiền nhàn rỗi và đã sử dụng để đầu tư vào thị trường chứng khoán.

Trước những diễn biến này, các nhà quan chức của chính quyền, cụ thể là Bộ trưởng Bộ Tài chính đã quyết định đánh một loại thuế thu nhập đặc biệt vào các khoản lợi nhuận thu được từ hoạt động đầu tư chứng khoán. Chỉ một ngày sau khi quyết định này được thực thi, toàn thị trường chứng khoán Đài Loan đã sụp đổ hoàn toàn.

Và trong suốt 19 ngày sau đó, không có bất cứ một giao dịch nào diễn ra. Sau đó đã phải bãi bỏ chính sách thuế nói trên và chỉ nhờ có vậy thị trường chứng khoán Đài Loan mới được khôi phục và hoạt động trở lại bình thường.

Sự sụp đổ này đã gây ra những tác động nào đến các nhà đầu tư nói riêng và nền kinh tế Đài Loan nói chung, thưa ông?

Những nhà đầu tư chứng khoán của Đài Loan khi đó chủ yếu sử dụng tiền tiết kiệm của họ để đầu tư vào thị trường chứng khoán, chứ không phải dùng tiền vay nên ảnh hưởng tới họ là không mấy đáng kể.

Tương tự thì nền kinh tế Đài Loan khi đó cũng đang rất phát triển trong một thời gian khá dài nên sự sụp đổ của thị trường chứng khoán chỉ trong vòng hơn nửa tháng đã không có tác động lớn đến các chỉ số và cân đối kinh tế vĩ mô.

Ở Việt Nam hiện có tình trạng nhiều nhà đầu tư vay vốn ngân hàng để đầu tư vào thị trường chứng khoán. Từ kinh nghiệm thực tế của thị trường chứng khoán Đài Loan, theo ông, điều này có đáng ngại không?

Kiểu đầu tư như vậy chúng tôi thường gọi là đánh bạc trên thị trường chứng khoán và xu hướng này của các nhà đầu tư sẽ là một trong những nguy cơ lớn gây sụp đổ thị trường chứng khoán. Có thể sự cố chưa thể xảy ra ngay, nhưng nguy cơ tiềm ẩn thường là sau 2 năm.

Tôi cũng xin nhắc lại là thị trường chứng khoán Đài Loan sở dĩ phục hồi nhanh ngay sau khi sụp đổ vào năm 1988 là do các nhà đầu tư khi đó chủ yếu dùng tiền tiết kiệm của họ để đầu tư.

Tôi muốn chia sẻ với các bạn một kinh nghiệm là ngoài việc hạn chế sử dụng tiền vay của các tổ chức tín dụng để đầu tư vào thị trường chứng khoán, thì khi đầu tư cũng không nên bỏ tiền vào một doanh nghiệp mà mình chưa mấy hiểu biết theo kiểu hú họa.

Đây là điều rất nguy hiểm và rủi ro không chỉ cho các bạn, mà cho cả thị trường chứng khoán nói chung.

Thị trường chứng khoán Trung Quốc: Ủ bệnh!

Một khi bong bóng chứng khoán vỡ tung thì hậu quả sẽ khốc liệt vì TTCK Trung Quốc thu hút một lượng lớn người về hưu, sinh viên, công chức, người buôn bán nhỏ... Thị trường tụt dốc để lại hậu quả xã hội khó lường trước.

Tháng 4/2007, thị trường chứng khoán (TTCK) Trung Quốc ghi nhận con số nhà đầu tư (NĐT) mở tài khoản ở mức kỷ lục là 4,79 triệu người, cao hơn tổng số NĐT của hai năm trước cộng lại tới 853.500 tài khoản. Cứ cho là 800 triệu/1,3 tỷ dân Trung Quốc sống ở nông thôn không có điều kiện tiếp cận với TTCK thì con số 500 triệu NĐT tiềm năng còn lại luôn khiến cho các sàn giao dịch Trung Quốc nóng bỏng. Do đó TTCK Trung Quốc đã tăng vút cao 50% từ đầu năm 2007 tới nay, hơn nhiều so với mức tăng 130% năm 2006 với số lượng NĐT tới sàn trung bình mỗi ngày khoảng 10 ngàn người.

Tuy nhiên, gần đây, TTCK Trung Quốc bắt đầu những sự lên xuống bất thường về giá cả, bởi có sự điều chỉnh của chính quyền Trung Quốc để TTCK không bị quá nóng kéo dài hoặc tác động của kinh tế thế giới. Gần đây, Trung Quốc đã tăng thuế đánh vào việc buôn bán trên TTCK. Ngay lập tức lượng giao dịch trên thị trường Thượng Hải giảm gần 10%.

Làm giá

Không thể loại trừ sự làm giá của nhiều Cty, DN vì thực tế là năm 2001, một phần mười Cty Trung Quốc đã báo cáo sai về lợi nhuận. Các kiểm toán viên hàng đầu Trung Quốc cho biết hai phần ba trong số 320 DNNN được điều tra đã đưa ra báo cáo tài chính không chính xác, cụ thể như Cty Beiman Special Steel và Fujian Fulian. Con số lợi nhuận đã báo cáo sai lên đến 1 tỷ USD nhằm lôi kéo các NĐT mua cổ phiếu của từng hãng. Chính vì thế, giới kiểm toán phải công khai những thông tin trên để cố gắng điều chỉnh trật tự TTCK.

Các chuyên gia đầu tư luôn cảnh báo về những rắc rối, khó khăn có thể xảy ra tại TTCK Trung Quốc. Họ cho rằng dù TTCK Trung Quốc hiện có giá trị gấp bốn lần so với thời điểm tháng 6/2005 nhưng khá nhiều Cty vẫn đang gặp rắc rối về các vấn đề tham nhũng và sự công khai. Đây có thể là chuyện làm giá một cách tinh vi hoặc yếu kém trong quản lý và gây ra các mối nguy hiểm tiềm ẩn.

Bong bóng sắp vỡ

Cuối tháng 5/2007, cựu Giám đốc Quỹ dự trữ liên bang Mỹ, nhà tài chính nổi tiếng Alan Greenspan cho rằng, TTCK Trung Quốc đã có những bước phát triển ấn tượng nhưng các bước đi sắp tới của TTCK Tru

Gian lận trên thị trường chứng khoán Trung Quốc

Thị trường chứng khoán đang sôi động là môi trường thuận lợi cho bọn tội phạm giở những thủ đoạn xấu để kiếm ăn bất lương phi pháp trên thị trường này. Bộ Công an Trung Quốc mới đây đã nêu ra bốn loại thủ đoạn mà bọn tội phạm sử dụng trên thị trường chứng khoán.

Các thủ đoạn mà những kẻ xấu thường sử dụng gồm:

1. Dụ dỗ người đầu tư mua cái gọi là "cổ phiếu nguyên thủy (gốc)" hoặc cổ phiếu của những công ty không tham gia thị trường chứng khoán. Những hành vi chủ yếu của loại thủ đoạn này là tung tin nói công ty nào đó sắp tham gia thị trường chứng khoán ở trong và ngoài nước, hoặc việc công ty đó phát hành cổ phiếu đã được Chính phủ phê chuẩn, để lừa dụ người đầu tư mua cái gọi là “cổ phiếu nguyên thủy" của công ty đó.

Tiếp đó lấy danh nghĩa là cơ quan tư vấn đầu tư hay công ty kinh doanh quyền sở hữu tài sản, công ty vốn nước ngoài... mà chưa được cơ quan hữu trách phê chuẩn, tiến hành mua bán cổ phiếu của các công ty chưa tham gia thị trường chứng khoán. Loại hành vi phi pháp này trước đây chủ yếu tập trung ở Thượng Hải, Bắc Kinh, Chiết Giang, Giang Tô, thời gian gần đây có xu thế lan sang các khu vực miền Trung và miền Tây.

2. Thông qua mạng Internet hoặc điện thoại để giới thiệu cổ phiếu cho người đầu tư, gạ bán các sản phẩm đầu tư như cổ phiếu, quyền cổ phần. Gần đây, một số phần tử xấu đã dùng biện pháp này, thu một số tiền rồi giới thiệu cổ phiếu cho người đầu tư, và hứa hẹn một mức lãi nhất định. Ngoài ra còn có một số kẻ xấu dùng lời hứa hẹn lời lãi cao làm mồi nhử, lập địa điểm trên mạng, rao bán cổ phiếu và quyền cổ phiếu hư ảo, khi thu thập được số tiền nhiều đáng kể chúng liền biến mất trên mạng.

3. Đánh cắp vốn đầu tư trong tài khoản của người đầu tư. Gần đây ở các tỉnh Giang Tô, Giang Tây xảy ra những vụ án loại này. Nói chung, bọn tội phạm dùng cách thiết lập website giống với website của công ty tham gia thị trường chứng khoán, xem trộm tài khoản và mật mã của người đầu tư, sau đó dùng các thủ đoạn chuyển tài khoản, đánh cắp hoặc làm chứng minh thư giả và thẻ ngân hàng giả để lấy cắp tiền vốn của người đầu tư.

4. Vay tiền, lợi dụng công quỹ. Gần đây ở một số nơi có hiện tượng vay tiền ngân hàng để chơi cổ phiếu, trong đó một số người liều lĩnh dùng thủ đoạn lừa đảo để vay tiền chơi cổ phiếu (như trên danh nghĩa là vay tiền mua nhà, mua ô tô, nhưng thực ra lại dùng tiền vay để mua cổ phiếu). Ngoài ra còn có một số người phụ trách hoặc nhân viên các cơ quan, công ty, xí nghiệp lợi dụng chức quyền chức trách dùng tiền của đơn vị để chơi cổ phiếu.

Một vòng trung tâm tài chính London

Việt Nam đang có kế hoạch xây dựng một trung tâm tài chính có quy mô khu vực tại Hà Nội. Do vậy, lịch sử hình thành, phát triển và các quy chế điều hành một khu trung tâm tài chính lớn như City of London sẽ là những tư liệu quý giá để chúng ta tham khảo, học tập.

Ngoài việc phải xây dựng cho được một cơ sở hạ tầng hiện đại, thì việc xây dựng một trung tâm tài chính còn phải đáp ứng một thách thức không nhỏ là làm sao có được một khuôn khổ pháp lý cho các doanh nghiệp yên tâm đầu tư, nhưng cũng không quá chặt chẽ khiến họ nản chí vì luật lệ.

London, thủ đô nước Anh là một thành phố cổ kính và đã có quan hệ thương mại với các khu vực khác trên thế giới từ nhiều thế kỷ trước, trong đó Khu tài chính London có tầm quan trọng đặc biệt. Rộng 1 dặm vuông, tức là chiếm một diện tích nhỏ, Khu tài chính London (City of London) là một khái niệm, một thương hiệu trong ngành tài chính: “Square Mile”.

Từ trung tâm thương mại thành trung tâm tài chính

Vào thế kỷ 18, City of London là một khu thương mại được chia ra thành các khu buôn bán với nhiều nước trên thế giới mà ngày nay dấu ấn được ghi lại qua các tên phố như Gia cầm, Kim chi, Sữa, hay Chuối... Chính từ hoạt động buôn bán này đã nảy sinh việc đầu cơ vốn của ngành tài chính.

Chính những giao dịch kiểu tay trong tại các quán cà phê thời đó đã manh nha cho sự ra đời của các trung tâm giao dịch nông, lâm thuỷ sản, dệt may, khoáng sản và sở giao dịch chứng khoán sau này.

Để giúp hoạt động giao dịch thuận lợi hơn, vào năm 1566 một thương gia Anh đã xây dựng trung tâm thương mại đầu tiên tại khu "Một dặm vuông". Chính nữ hoàng Elizabeth đệ tam đã đặt tên cho trung tâm giao dịch đầu tiên này là Royal Exchange và mau chóng giúp cho London ngày đó trở thành trung tâm thương mại lớn nhất thế giới. Còn bây giờ, khu "Một dặm vuông" này không chỉ có thương mại, mà đã chuyển sang lĩnh vực tài chính.

Sau hơn 200 năm phát triển, Khu tài chính London hiện có quy mô lớn nhất và quốc tế nhất thế giới. Thị trưởng khu tài chính London, ông John Stuttard, đã ví hoạt động trong khu "Một dặm vuông" như là ngành công nghiệp tài chính của nước Anh. Nguyên liệu cho ngành tài chính là tiền mặt và sản phẩm đầu ra là các công cụ tài chính.

Khu tài chính London đã cung cấp những sản phẩm tài chính chất lượng cao. Điều đó có nghĩa là nếu bạn cần các dịch vụ tài chính vốn để phát triển doanh nghiệp hay những dịch vụ tài chính nợ để vay, City of London có thể cung cấp. Tương tự, nếu bạn muốn thực hiện giao dịch liên quan đến các công cụ tài chính phái sinh, Khu tài chính London cũng là địa chỉ hàng đầu.

Đích đến của nhiều doanh nghiệp

Đã có cả nghìn doanh nghiệp và tổ chức tài chính đến đặt văn phòng đại diện hoặc trụ sở tại khu "Một dặm vuông" này. HSBC, ngân hàng lớn nhất châu Âu, lớn thứ 3 thế giới đã tiếp cận và kinh doanh tại City of London theo cách: mua lại một phần ngân hàng nội địa có tên là Midland và sau đó là sáp nhập toàn bộ. Sau này, đây là chi nhánh lớn nhất trong số 11 chi nhánh mà HSBC đã mở tại nước Anh.

Cùng với HSBC, hiện còn có trên 75% trong tổng số 500 tập đoàn lớn nhất thế giới và hơn 240 ngân hàng lớn hàng đầu thế giới tìm tới City of London để đặt văn phòng và kinh doanh. Nhờ vậy, hiện có tới 90% các vụ buôn bán kim loại, 50% các vụ môi giới tầu biển và 32% các giao dịch ngoại tệ được diễn ra ở khu "Một dặm vuông" này.

Qua hơn 200 năm tồn tại, trung tâm tài chính London đã trở nên già cỗi và quá chật hẹp nên có không ít các tập đoàn lớn đã dọn trụ sở chính ra khỏi khu "Một dặm vuông" để đảm bảo nhu cầu phát triển của mình. Một phương án thành lập khu tài chính mới mang tên Canary Wharf cũng đã được tính đến. Nhưng liệu trong tương lai, nơi mới đó có thể thay thế City of London?

“Đúng là đã có một số lượng lớn công ty dọn ra ngoài trung tâm tài chính London, tuy nhiên chưa thể gọi nơi mới đến là trung tâm tài chính mới được vì hoạt động của những định chế tài chính chủ yếu vẫn diễn ra trong Trung tâm tài chính London. Theo tôi khu "Một dặm vuông" sẽ vẫn được coi là trung tâm tài chính lớn nhất thế giới và các công ty tài chính lớn vẫn tiến hành các hoạt động đầu tư trong City of London chứ không phải tại Canary Wharf", ông Mark Brown nói.

Chỉ tính riêng trong năm 2005, các hoạt động kinh doanh và tài chính chuyên nghiệp đã đem lại một khoản lợi nhuận kếch xù lên tới 22 tỷ bảng cho Vương quốc Anh, trong đó phần lớn số thu này được tạo ra từ “Square Mile”. Tính chung, City of London đóng góp hơn 2% GDP của cả Vương quốc Anh và 12% GDP của thành phố London.

Doanh thu về trao đổi ngoại tệ trung bình một ngày ở trung tâm tài chính London lên tới 1.109 tỷ USD, chiếm 32% toàn cầu. Ngoài ra, có thể thấy quy mô của trung tâm qua những con số đầy ấn tượng khác như chiếm 40% thị trường bất động sản của toàn cầu, 70% trái phiếu Euro được giao dịch tại London và 3.000 tỷ đô la hàng năm dành cho các giao dịch về kim loại...

Đây cũng là thị trường hàng đầu thế giới về lĩnh vực bảo hiểm quốc tế với lợi nhuận về phí bảo hiểm đạt đến 167 tỷ Bảng Anh trong năm 2005...

Bốn yếu tố chủ chốt phát triển trung tâm tài chính

Theo ông John Stuttard, để phát triển thành công một trung tâm tài chính cần một số yếu tố chủ chốt. Ưu tiên trước hết phải là xây dựng cho được một hệ thống luật thương mại hoàn chỉnh.

Thứ hai là cần có một thị trường mở, không phân biệt quốc tịch vì theo cách đó chúng ta mới có thể chuyển giao công nghệ vào trung tâm tài chính.

Thứ ba cần có các quy định không quá phức tạp đóng vai trò nền tảng để đảm bảo môi trường thuận lợi cho phát triển các sản phẩm tài chính mới. Cuối cùng là cần có những người có trình độ để phát triển được những kỹ năng nghiệp vụ.

Khi đã hội tụ đủ bốn yếu tố trên thì cần đến người lãnh đạo. Đó có thể là bộ trưởng bộ tài chính hay cũng có thể là thị trưởng thành phố chịu trách nhiệm đại diện và quảng bá ngành tài chính.

"Việc Việt Nam đã có công ty đầu tiên được niêm yết trên thị trường chứng khoán London, theo tôi, là một bước ngoặt trong lịch sử hai quốc gia và là khởi đầu cho sự hợp tác lâu dài hơn trong lĩnh vực tài chính Việt Nam và Anh quốc”, ông John Stuttard nói.

Chứng khoán Trung Quốc “tự sụt” và bài học với chứng khoán Việt Nam

Việc Nhà nước Trung Quốc mới đây tăng mức thuế đối với các giao dịch chuyển nhượng cổ phiếu trong thị trường chứng khoán lên gấp 3 lần (từ 0,1% lên 0,3%) nhằm hạn chế độ nóng của thị trường chứng khoán tại nước này đã thật sự trở thành một sự kiện lớn trong đời sống chứng khoán.

Sự kiện đó đã dẫn đến hệ quả không tránh khỏi là chỉ số chứng khoán Thượng Hải giảm đến 20%, tức khoảng 900 điểm so với mức kỷ lục trước đó là 4.334 điểm. Hệ quả tiếp theo là rất nhiều nhà đầu tư, trong đó đa phần là các nhà đầu tư nhỏ lẻ ít am hiểu và không nắm chắc thông tin về xu thế của thị trường chứng khoán, đã bị thiệt hại nặng nề khi giá cổ phiếu mà họ mua phải vào lúc tăng đỉnh điểm đã sụt giảm thê thảm, có thể đến trên 30%.

Vậy chúng ta có thể liên hệ sự kiện này với tình hình hoạt động tại thị trường chứng khoán Việt Nam ra sao?

So với Trung Quốc, rõ ràng số lượng tài khoản giao dịch và số người chơi chứng khoán của Việt Nam chưa nhiều (chỉ mới chiếm khoảng 2%). Nhưng nếu xét về tốc độ tăng trưởng của chỉ số chứng khoán thì tính từ cuối năm 2006 (732 điểm) đến mốc đỉnh 1.170 điểm vào tháng 2.2007, mức tăng trưởng tại thị trường chứng khoán Việt Nam cũng đã đạt đến 146% - một tỷ lệ được coi là khác thường nếu so sánh với tốc độ bình quân 10-12% của các thị trường chứng khoán có tiếng trên thế giới.

Câu hỏi cần đặt ra là: liệu chúng ta có nên quá tự hào về sự tăng phi mã ấy? Trong khi đó, cũng như Trung Quốc, nhiều công ty cổ phần niêm yết tại Việt Nam đang có chỉ số P/E vượt trên 40 (mức được coi là cao so với thế giới và thậm chí với cả một số nước châu Á), thậm chí có những công ty có P/E lên đến 100, hoặc 150 lần. Giá trị thị trường của cổ phiếu đã vượt hẳn so với giá trị thực của chúng - đó là điều mà nhiều chuyên gia trong và ngoài nước đã cảnh báo, tuy không mấy khi nhận được lời phản hồi cầu thị.

Khách quan mà nói, đợt sụt giảm vào tháng 4/2007 vừa qua tại thị trường chứng khoán Việt Nam, tuy khá lớn và đã đạt đến độ sụt khoảng 30%, nhưng chưa đến mức làm cho các nhà đầu tư nhỏ lẻ bị trắng tay, và cũng mới chỉ là khúc dạo đầu trong bản nhạc bi tráng của dàn giao hưởng chứng khoán.

Tuy vậy, tình trạng đó cũng đã gây ra một số hậu quả mà rõ ràng nhất là thị truờng OTC bị giảm đến 50% và hiện đang đóng băng vô thời hạn. Điều an ủi là so với thị trường chứng khoán Trung Quốc, thị trường chứng khoán Việt Nam chưa phải là quá nóng, các doanh nghiệp niêm yết trên sàn chưa phải là cột trụ của nền kinh tế quốc dân nên nếu có “mệnh hệ” nào thì huyết mạch tài chính quốc dân cũng không bị tắc nghẽn.

Tuy thế, tâm lý đám đông, bắt đầu từ quá trình đầu tư ồ ạt và thiếu cẩn trọng, đã mau chóng trở nên một đặc thù quá rõ nét tại thị trường chứng khoán nước ta. Ngay cả vào thời buổi “răng cưa”, khi thị trường trở nên hết sức thất thường, người ta vẫn tiếp tục đầu tư vào nhiều mã cổ phiếu “không biết tại sao cứ tăng trần” với mục tiêu “lướt sóng” thay vì đầu tư trung hoặc dài hạn, với kỳ vọng thu được chênh lệch hàng trăm phần trăm chỉ trong vòng một tháng.

Trong khi đó, các thế lực đầu cơ cũng đang tăng tiến rất nhanh về trình độ làm giá, khuấy động thị trường với những mã cổ phiếu “hot” và “siêu hot”, giá tăng vùn vụt còn hơn cả OTC thời hoàng kim, tăng bất chấp thị trường lên hay xuống.

Với sự hy vọng vẫn đang lớn dần trong lòng các nhà đầu tư, cùng với suất lợi nhuận trên thị trường chứng khoán vẫn cao hơn cả chênh lệch từ bất động sản và hơn hẳn phần lãi từ các khu vực đầu tư sản xuất kinh doanh khác, cộng với làn sóng đầu tư nước ngoài đang gia tăng đáng kể vào Việt Nam, có nhiều khả năng đến cuối năm 2007 và bước sang đầu năm 2008, chỉ số VN-Index sẽ vọt lên mức 1.300 điểm, thậm chí còn hơn thế.

Với mức điểm này, chỉ số chứng khoán tại Việt Nam sẽ tăng gần gấp đôi chỉ trong vòng một năm- một mức độ gần tương đương với thị trường chứng khoán Trung Quốc, và do đó cũng “giúp” thị trường chứng khoán Việt Nam tăng nhanh độ nóng và độ rủi ro của mình. Đến lúc đó, số tài khoản giao dịch cá nhân sẽ có thể tăng vọt lên đến trên 400.000, chiếm tỷ lệ trên dân số gần bằng với tỷ lệ này tại Trung Quốc hiện nay.

Và cũng đến lúc đó, khi các tín hiệu cảnh báo đã vang lên khẩn cấp, các cơ quan quản lý Nhà nước về chứng khoán sẽ bắt buộc phải thực hiện những giải pháp để kìm nén sự lan tỏa rủi ro, dẫn đến một hệ quả đương nhiên là thị trường sẽ bị sụt giảm sâu chỉ trong một thời gian ngắn, và sẽ có nhiều nhà đầu tư bị thiệt hại nặng nề. Thế nhưng hậu quả kinh tế và hậu quả xã hội ấy vẫn có thể tránh được, hoặc được hạn chế đến mức tối thiểu, nếu ngay từ bây giờ, các cơ quan quản lý chứng khoán có sách lược hợp lý để dự báo và điều tiết cái thị trường quá nhạy cảm này.

Singapore và HongKong: Nạn “Nội gián”

Có thể nói, sự xuất hiện của giao dịch nội gián song hành với sự ra đời của TTCK. Chẳng hạn gần đây là vụ bê bối về nội gián trong thương vụ New Corp, mua hãng Dow Jones 5 tỉ USD ở Hongkong.

Gian dối trên TTCK Hongkong

Người ta hay so sánh TTCK Hongkong với trường đua ngựa, nơi thường diễn ra nhiều trò lừa đảo tinh vi. Theo nghiên cứu của khoa kinh doanh đại học Hongkong, phần lớn các giao dịch là do người trong cty chứng khoán được giao dịch thực hiện. UBCK Hongkong khẳng định rằng họ cũng đã xử lý nhiều vụ giao dịch nội gián trong năm nay. Vấn đề khó khăn là làm sao tìm ra được bằng chứng của các giao dịch này. Và càng khó chứng minh người bị tình nghi có được các thông tin nội bộ trước khi giao dịch.

Vụ bê bối mới đây nhất đó là hai vợ chồng Wong Kan-kinh và Charlotte Wong Leung Ka-on đã vay mượn 15 triệu USD từ các nguồn khác nhau để mua cổ phiếu của Cty Dow Jones, trước khi Murdoch chính thức đề nghị mua Dow Jones và hai người đã kiếm lời 8 triệu USD.

Hai đối tượng bị nghi ngờ trong vụ này là ông David Li Kwok-po - Chủ tịch NH Đông Á Hongkong và một giám đốc của Dow Jones. Ông David Li Kwok-po quen thân với nhà DN Michael Leung Kai-hung, bố của bà Charlotte Wong. Ngày 18/4, một ngày sau khi News Corp. chính thức yêu cầu mua Dow Jones (thông tin vẫn còn bí mật), ông Leung chuyển khoản 3,1 triệu USD cho con gái ông mua thêm cổ phiếu Dow Jones.

Ông David Li thừa nhận có biết tỷ phú Murdoch quan tâm đến Dow Jones trước khi thông tin chính thức về vụ mua bán được công bố. Tuy nhiên, ông thề không tiết lộ với ai. Sau khi sự kiện được công khai, một toà án ở Mỹ đã ra lệnh phong toả tài khoản của Wong trong NH Merrill Lynch, chi nhánh Hongkong và buộc đôi vợ chồng này phải ra hầu toà tại Mỹ.

Điều đáng nói ở đây là các nhà đầu tư đã lên tiếng về những hành vi không mấy minh bạch của Hongkong. Họ cho rằng với chế độ quản lý lỏng lẻo, các thông tin không được kiểm soát và chỉ cần một thái độ làm giàu bằng mọi giá là sẽ biến thị trường Hongkong thành một thị trường với những trò lừa đảo.

Singapore tránh nội gián

Để tránh nạn nội gián Singapore đã đề xuất thay đổi các quy định hoặc đưa ra các quy định mới nhằm bảo vệ quyền lợi cổ đông vốn nhiều tai tiếng do các vụ bê bối về kế toán và nghi ngờ giao dịch nội gián.

Theo quy định, các cổ đông phải được thông báo khi có thay đổi của Cty kiểm toán, nhằm giảm thiểu sự gián đoạn thị trường; các Cty kiểm toán phải báo cáo ngay khi có sự bất đồng về những vấn đề kế toán, nhằm cảnh báo sớm cho cổ đông về những rủi ro tài chính có khả năng xảy ra.

Niêm yết ở Mỹ

Có thể khẳng định là hiện nay chưa có công ty Việt Nam nào có cổ phiếu được trao đổi trên các chợ chứng khoán chính thức của Mỹ. Điều này cũng dễ dàng kiểm chứng. Các bạn chỉ cần đánh tên công ty cần tìm trên website finance.yahoo.com/lookup là có được câu trả lời. Bài viết này điểm qua một số nét cơ bản về thị trường chứng khoán Mỹ và điều kiện đăng ký để bán cổ phiếu trên thị trường nước này.

Thị trường chứng khoán ở Mỹ

Theo Cơ quan Thuế của Mỹ (*), năm 2003 nước Mỹ có 5,4 triệu công ty đăng ký theo luật công ty, trong đó gần 20.000 công ty có doanh thu trên 1 tỉ đô la. Chỉ có một số nhỏ các công ty này và một số công ty nước ngoài có thành tích, đáng tin cậy, có thể nộp đơn xin đăng ký bán cổ phiếu của họ trên một trong ba chợ buôn bán chứng khoán của nước Mỹ. Các chợ này đều được đặt dưới sự kiểm soát chặt chẽ của Ủy ban Chứng khoán Mỹ (US Securities and Exchange Commission - SEC) nhằm tránh gian lận và các hoạt động ảnh hưởng đến giá cổ phiếu trên thị trường. Các điều kiện xét duyệt có khác nhau giữa các chợ, nhưng đều phải tuân thủ điều kiện cơ bản về tổ chức công ty do SEC đề ra.

Các công ty nhỏ, hoặc mới ra đời, hoặc chưa hội đủ điều kiện khắt khe của SEC có thể bán cổ phiếu qua công ty môi giới theo dạng:

Tờ hồng (Pink Sheets): là hệ thống điện tử ghi giá cổ phiếu của các công ty chưa được chấp nhận trên thị trường chính thức và không đặt dưới sự kiểm soát của SEC, nhưng có buôn bán thông qua các công ty môi giới. Số lượng cổ phiếu trao đổi ở đây rất nhỏ.

Bảng thông cáo OTC (OTC Bulletin Board): là hệ thống điện tử ghi giá mua bán của các chứng khoán như Pink Sheets nhưng có tổ chức hơn và đặt dưới sự kiểm soát của Hiệp hội các nhà môi giới chứng khoán (National Association of Securities Dealers, Inc). Điều kiện để được ghi giá ở đây là công ty phải nộp bản báo cáo tài chính cho SEC hay các cơ quan kiểm soát ngân hàng hay bảo hiểm. Cổ phiếu các công ty này có độ rủi ro rất cao, thường được gọi là cổ phiếu rác.

Các công ty đạt tiêu chuẩn có thể nộp đơn xin đăng ký buôn bán cổ phiếu trên một trong ba chợ nằm tại New York sau:

1. New York Stock Exchange (NYSE): thành lập năm 1792, hiện nay vẫn buôn bán trên sàn, mặc dù áp dụng khớp lệnh liên tục. Nó là chợ lớn nhất Mỹ, có 2.764 công ty đăng ký, trong đó 451 là công ty nước ngoài. Tổng giá trị của các công ty có chứng khoán buôn bán trên sàn là 25.000 tỉ đô la (tính ở thời điểm 31-12-2006). NYSE đã hợp nhất với Công ty Chứng khoán Euronext ở Paris để trở thành NYSE Euronext. Chỉ số NYSE Composite Index là chỉ số tổng hợp các chứng khoán bán trên sàn NYSE. Chỉ số này chỉ là một trong nhiều chỉ số được tính nhằm theo dõi thị trường. Một trong những chỉ số quan trọng của NYSE thường được theo dõi là Dow Jones Industrial Average Index (DJIA) tính dựa vào 30 công ty quan trọng nhất ở Mỹ.

( Quang cảnh sàn NYSE nơi có 2.764 công ty đăng ký với tổng giá trị của các công ty có chứng khoán buôn bán trên sàn là 25.000 tỉ đô la (tính ở thời điểm 31-12-2006). ). Ảnh en.epochtimes.com

2. NASDAQ: thành lập năm 1971 là sàn lớn hạng nhì nước Mỹ, có 3.200 công ty thành viên. Nó có số lượng chứng khoán buôn bán hàng ngày lớn nhất Mỹ. Chợ này phát triển rất nhanh, không có sàn vì hoàn toàn giao dịch tự động trên máy tính do đó chi phí rẻ. Các công ty thành viên thiên về công nghệ mới như Công ty Microsoft (MSFT). Chỉ số trên thị trường này là NASDAQ Composite, NASDAQ-100 (dựa vào chứng khoán của 100 công ty), NASDAQ-Biotechnology.

3. American Stock Exchange (AMEX): thành lập năm 1842, hiện nay trên sàn có 880 công ty đăng ký. Đây là công ty do chính các thành viên đăng ký làm chủ. Sàn này ít quan trọng vì chủ yếu bán cổ phiếu của các công ty nhỏ hoặc trung bình, cũng như quyền mua bán (options) và chứng khoán các quỹ tài chính. Đăng ký vào sàn này tương đối dễ dàng hơn vào NYSE và NASDAQ.

Điều kiện đăng ký bán cổ phiếu công ty trên thị trường

Điều kiện để được chấp nhận bán cổ phiếu trên thị trường chính thức rất khắt khe. Công ty vừa phải hội đủ điều kiện do SEC đưa ra, vừa phải làm hài lòng một trong ba chợ chứng khoán. Mỗi chợ có điều kiện riêng, nhưng có lẽ khó nhất là New York Stock Exchange (NYSE). Vì tính chất giới thiệu, bài này chỉ trình bày một vài điều kiện của NYSE cho công ty nước ngoài trong bảng trên đây, trong đó có thể nói giá trị công ty dựa trên giá cổ phiếu trên thị trường phải ít nhất là 100 triệu đô la và số cổ phiếu đã bán trên thị trường trong sáu tháng qua ít nhất phải là 100.000 cổ phiếu.

Trên đây chỉ là một số điều kiện tối thiểu để được xem xét. Các chợ chứng khoán được toàn quyền quyết định nhận hay không nhận đăng ký.

Ngoài các điều kiện trên, SEC cũng đòi hỏi một số điều kiện được quy định trong:

Luật Chứng khoán năm 1933 có sửa đổi năm 2004 (Securities Act) do Quốc hội Mỹ ban hành: gồm các điều khoản bảo đảm minh bạch hóa toàn diện nhưng hợp lý các đặc điểm của các chứng khoán trao đổi trên thị trường nhằm chống gian dối.

Luật về trách nhiệm công ty có cổ phiếu bán trên chợ chính thức (Sarbanes-Oxley Act of 2002) do quốc hội ban hành trong đó có chương mới 301về trách nhiệm công ty (corporate responsibility). Có một số điều khoản quan trọng liên quan đến kiểm tra tài chính, được NYSE làm rõ như sau:

Ban kiểm toán của công ty: Ít nhất có ba người, phải gồm đa số thành viên độc lập (tức là trong ba năm qua không là nhân viên công ty, không ăn lương, không làm dịch vụ cho công ty và không có lợi ích vật chất liên quan đến công ty, không liên hệ bà con gần với ban giám đốc). Có trách nhiệm quyết định thuê, chi trả, theo dõi công ty kế toán có chứng nhận và phải xem xét và thông qua báo cáo tài chính, trao đổi với ban giám đốc về báo cáo tài chính đã được kiểm toán. Ít nhất một người trong ban kiểm toán phải có chuyên môn về tài chính. Thành viên ban kiểm toán và lý lịch phải được công bố rộng rãi.

Mỗi công ty phải viết ra nguyên tắc chỉ đạo việc cai quản công ty, nguyên tắc đạo đức làm ăn, nguyên tắc hành vi của các cấp trong công ty, chỉ ra đâu là mâu thuẫn lợi ích và phải minh bạch hóa thành tài liệu in và trên website của công ty. Phải ghi rõ trách nhiệm của từng người trong ban giám đốc. Các thay đổi cũng phải minh bạch và hàng năm phải báo cáo với SEC về các thay đổi trong ban kiểm toán và các thay đổi về nguyên tắc cai quản.

Các báo cáo tài chính cũng phải minh bạch trên tài liệu in và website và phải gửi tới người có cổ phiếu nếu họ yêu cầu.

Những vi phạm có thể đưa cá nhân lãnh đạo công ty ra tòa và công ty có thể bị truất quyền bán cổ phiếu trên thị trường.

Sống chung với khủng hoảng

Giá chứng khoán của nhiều thị trường chính tại Mỹ và châu Âu suy giảm do tác động của các vụ bê bối trên thị trường tín dụng thứ cấp đã kéo những thị trường "nhỏ" tại châu Á và Mỹ La-tinh "rớt" theo.

TTCK thế giới chao đảo, Việt Nam rút được kinh nghiệm gì?

Nhiều chuyên gia chứng khoán tại thị trường Mỹ La-tinh đã nhiều lần thông qua các hãng tin nổi tiếng phát đi thông điệp kiểu "thị trường giảm là do vấn đề tín dụng thứ cấp của Mỹ, chúng tôi chẳng liên quan gì cả, đừng nên hoảng loạn". Thế nhưng, các cổ phiếu tại Mỹ La-tinh vẫn… giảm đều theo nhịp giảm của các thị trường chính.

Vấn đề đã rõ, trong một thế giới mà tính liên thông ngày càng cao giữa các thị trường, dòng vốn quốc tế ngày càng được khơi thông thì chúng ta, những thị trường nhỏ,  không thể nghĩ tới chuyện "đèn nhà ai nấy sáng", "sống chết mặc bay", mà hiệu ứng lan truyền (spill-over effect) sẽ đổ lên chúng ta bất cứ khi nào. Nguy hiểm hơn, bây giờ tâm lý hoảng loạn có tính lan truyền toàn cầu, hoảng loạn tại thị trường Mỹ sẽ có thể nhanh chóng lan sang nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, rồi lan sang nhà đầu tư người Việt. Như vậy, khi thị trường lớn gặp khó khăn, nó không chỉ tạo ra nguy cơ rút vốn khỏi thị trường nhỏ (bị xem là rủi ro hơn), mà còn tạo ra tâm lý hoảng loạn lan truyền.

Vấn đề trước tiên đặt ra cho chúng ta khi có những cú sốc lớn từ bên ngoài như thế không phải là bàn cãi với nhau liệu có nên áp đặt kiểm soát vốn hay không và như thế nào, mà hiện nay phải nghĩ tới khía cạnh "sống chung với khủng hoảng" trước. Muốn vậy, phải có công cụ phòng ngừa rủi ro cho thị trường. Một thị trường mà giá xuống thì nhà đầu tư chỉ có thể biết bán cổ phiếu và… ngồi chờ, không quyền chọn (option), không bán khống (short sale), không gì cả. Một hệ thống công cụ điều chỉnh kinh tế lúc nào cũng phải có đủ các biện pháp chiến lược lẫn biện pháp ứng phó tức thời. Kiểm soát dòng vốn thế nào cho hợp lý là biện pháp chiến lược lâu dài, đảm bảo tăng trưởng bền vững, trong khi công cụ giúp nhà đầu tư "chịu đựng" qua cơn khủng hoảng là biện pháp tức thời. TTCK Việt Nam hình như chiến lược dài hạn thì chưa rõ ràng, mà biện pháp tức thời lại… không có gì.

Bảo vệ nhà đầu tư nhỏ: không thể thiếu

Điều cần lưu ý là một thị trường mà nhà đầu tư nhỏ không được bảo vệ đúng mức thì tác động xấu của những cú sốc (dù là bên ngoài hay bên trong) đều rất đáng lo. Trong những tình huống được gọi là "khủng hoảng", "thị trường chao đảo" như thế, người thiệt thòi nhiều nhất vẫn là những cổ đông nhỏ lẻ, bởi lẽ họ là những người có ít thông tin hơn, có ít "quyền lực" hơn để tự bảo vệ mình. Khi các cổ đông lớn, quỹ đầu tư bán ồ ạt giảm lỗ thì họ cũng phải chạy theo, mà trong đa số trường hợp họ chậm hơn so với các tổ chức đầu tư lớn, đồng nghĩa là thua lỗ nặng nề hơn và khó có khả năng tồn tại trong thị trường hơn. Nhà đầu tư nhỏ lẻ không tồn tại được qua những cơn sốc thị trường, họ sẽ trở thành "sinh vật tuyệt chủng" trên thị trường. Khi thị trường mất dần nhà đầu tư nhỏ lẻ, tính đại chúng của nó liệu có được duy trì? Đơn giản chỉ cần nghĩ tới khi một công ty chỉ còn là một câu lạc bộ riêng biệt của cổ đông lớn, thì nó có còn được gọi là công ty niêm yết đại chúng nữa hay không?

Có người sẽ bảo rằng, thế thì toàn bộ nhà đầu tư nhỏ lẻ nên đầu tư vào quỹ đầu tư cho an toàn. Ở Mỹ, thấy quỹ đầu tư nhiều thế đấy, nhưng nhiều người vẫn tham gia đầu tư chứng khoán, thị trường cũng còn đại chúng đấy chứ! Nhưng nhìn lại, ngay cả Mỹ cũng có rất nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ đang hoạt động trên thị trường. Ở thị trường châu Á, con số này càng cao gấp bội. Vấn đề nằm ở hai điểm: một là không phải mục tiêu đầu tư, cấu trúc danh mục và lợi nhuận mang lại từ các quỹ đầu tư lúc nào cũng phù hợp nhu cầu tài chính của từng cá nhân đầu tư. Vấn đề thứ hai nằm ở chỗ, hình như tính "đánh bạc" trong kinh doanh chứng khoán tại Việt Nam vẫn khá nặng. Nhiều người không thể hiểu hết cách vận hành của thị trường, cách đọc một bảng báo cáo, phân tích chỉ tiêu tài chính, vẫn tham gia vào thị trường. Thử hỏi những người như vậy, liệu có đồng ý để tiền vào quỹ đầu tư? Cần hiểu rõ bản chất thị trường của chúng ta là một trong số các thị trường có tính thiếu thông tin dành cho nhà đầu tư nhỏ cao do chi phí đạt được thông tin còn cao (chi phí để cho họ có thông tin phù hợp bao gồm quan hệ cá nhân, học tập đầy đủ kiến thức đầu tư, học hỏi kinh nghiệm…). Kết quả, họ tạm chấp nhận trạng thái thiếu thông tin mà vẫn kinh doanh chứng khoán, dẫn đến độ nhiễu và tính chấp nhận rủi ro của các khoản đầu tư sẽ cao. Như thế, không bao giờ họ muốn mua chứng chỉ quỹ đầu tư với những danh mục có tính rủi ro thấp hơn (vì quỹ đầu tư cần tồn tại lâu dài nên có chiến lược giảm thiểu rủi ro riêng).

Như vậy, nhìn thế nào, nhà đầu tư nhỏ lẻ của chúng ta cũng gặp nhiều rủi ro khi đầu tư (mà phần không nhỏ là do tự họ chấp nhận), nhưng khi có "sự cố" dù là hệ thống như thị trường sụt giảm, khủng hoảng, hay là sự cố "kỹ thuật" như lệnh không thực hiện được, có sai sót trong thanh toán…, thì họ không được bảo vệ. Phải chăng, chính cấu trúc thị trường đang đặt họ trước nhiều rủi ro hơn và như vậy, sẽ là hủy diệt họ dần dần, đồng nghĩa với việc hủy diệt tính đại chúng của thị trường?

Thông tin phân tích trên TTCK - từ người ngẫm lại ta

Người nước ngoài khác người Việt Nam chúng ta về vấn đề này chăng? Chúng ta có "sự kiện 03" thì họ có sự kiện tín dụng nhà đất. Chúng ta có hoảng loạn do báo cáo phân tích thì họ cũng hoảng loạn do hàng loạt lệnh dừng lỗ tự động của "đại gia lớn" được thực hiện và những lo lắng về đủ chuyện vốn là chuyện đâu đâu chỉ vài tháng trước. Chẳng hạn như khi có nhiều nhà phân tích kinh nghiệm đặt ra câu hỏi "thị trường Mỹ đã đến lúc suy thoái?" hoặc có người bảo thị trường tín dụng nhà đất Mỹ sẽ càng ngày càng tệ thì giờ nó tệ thật. Hồi tháng 6, nhiều nhà phân tích bảo nên rút danh mục về trạng thái bảo thủ để phòng ngừa thì mấy ai nghe họ?

Còn ở ta, có tổ chức bảo là thị trường ta nóng quá, cần giảm nhiệt thì bây giờ thị trường đã giảm giá; có người bảo chỉ số giảm xuống 900 thì bây giờ nó giảm xuống 900 điểm. Như vậy, đó là các tình huống tương tự nhau. Vấn đề khác biệt là các phân tích đó đưa ra không được hoan nghênh ở Việt Nam và thường bị đem lên mặt báo "mổ xẻ", bảo là nguyên nhân làm thị trường sụp đổ. Ở Mỹ, cũng từng có trường hợp những bài báo, hay sách (điển hình là cuốn Irrational Exuberance của Shiller) viết cảnh báo sụp đổ thị trường vào năm 2000 thì bị cho là nguyên nhân phá rối làm thị trường sụt giảm. Nhưng sau đó (khi những cảnh báo này tỏ ra đúng), có vẻ như phương tiện truyền thông chuyên về đưa tin tài chính đã rút kinh nghiệm. Từ đó tới nay, hầu như không thấy có việc đưa tin chỉ trích báo cáo hay phân tích gây ra sụp đổ nữa. Nếu có quan điểm trái ngược thì đơn vị truyền thông chỉ trích những thông tin mang tính kỹ thuật, đưa tin trung thực về các báo cáo, không qui kết do anh A, anh B nói vậy mà thị trường sụp đổ nữa.

Như vậy, cần thấy rằng, ở Việt Nam cũng như ở nước ngoài, nhà phân tích có trách nhiệm thông tin những đánh giá của họ cho đại chúng hay khách hàng, phân tích có thể đúng hay sai và dù đúng thì nhiều khi khách hàng cũng không làm theo! Như thế, chẳng nên quay lại trách nhà dự báo, nếu có quan điểm trái ngược, có thể tìm kênh thông tin để đưa nó lên và hoàn toàn là đứng trên khía cạnh chuyên môn, đừng quy kết ai cả. Đó là về khía cạnh nhà phân tích. Nhìn về phía nhà quản lý thị trường, Mỹ hiện đại thế, nổi tiếng quản lý tốt thế, mà cũng bị sa sẩy trong vụ nhà đất, thì Việt Nam tránh sao nổi những hạn chế về quản lý. Cái cần là nhà quản lý phải dũng cảm nhìn nhận, chấp nhận và học hỏi; đừng chỉ khoe công, tránh lỗi. Còn nhà đầu tư và phương tiện truyền thông cũng đừng quá vạch lá tìm sâu, so sánh nước ta nước ngoài.

Giai đoạn vừa qua, khi thị trường nước ta đi xuống, mọi người lại đổ dồn trách nhà phân tích, nhà quản lý; chuyên gia lại đi bảo nhà đầu tư hoảng loạn, không hợp lý. Trong khi đó, trong tình hình hoảng loạn toàn diện ở toàn cầu, chúng ta thấy ít thông tin chỉ trích, mà toàn là thông tin phân tích cần làm gì và chính phủ nước ngoài thì họ im lặng mà đổ tiền vào cứu thị trường, thừa nhận thị trường mình đang yếu kém chỗ nào. Thông tin từ nhà quản lý rõ ràng, không che dấu, nhà phân tích thì đề xuất các biện pháp để tồn tại trong thị trường, nhà đầu tư thì không trách cứ gì, vẫn lo tập hợp tất cả thông tin và ra quyết định.

Trên TTCK, ai cũng có cái lý của mình, có cái khó khăn và thuận lợi của mình. Đó là cái cấu trúc vi mô đặc thù của mỗi TTCK, không ai nên trách ai cả. Và vì thế, chúng ta càng đừng nên làm cho chuyện bé xé ra to, mang nhau lên tranh luận, trách cứ, chẳng ích gì cho sự phát triển của thị trường. Chúng ta có cái lợi là đi sau, nên học để tránh cái lỗi người ta đã mắc phải, chứ lại mắc vào những cái lỗi đó, thì không biết đi tắt đón đầu ra làm sao?

PHẦN 4 BÀI HỌC TỪ CÁC CÔNG TY LỚN

Comex và bài học từ việc thông tin thiếu trung thực

Trên thị trường chứng khoán, diễn biến giao dịch chứng khoán luôn cho thấy một minh chứng cụ thể về ảnh hưởng của thông tin thị trường tới giá chứng khoán. Các loại chứng khoán quan trọng nếu có biến đổi về giá sẽ luôn gây tác động không nhỏ đến thị trường chứng khoán. đôi khi làm hại tới nhiều nhà đầu tư.

Sự biến động của chứng khoán Comex (cổ phiếu của hãng Comextic Lance), một loại chứng khoán quan trọng trên thị trường chứng khoán Hồng Kông là một ví dụ cho thấy sự tác động trên.

Lần đổi chiều thứ nhất là khi Sở giao dịch chứng khoán Hồng Kông công bố thông tin về việc Tập đoàn điện tử Comextic Lance đăng ký bán hơn 1,8 triệu cổ phiếu ngân quỹ, tương đương với giá trị thị trường khoảng 4 tỷ USD Hồng Kông. Với thông tin này, tình thế giao dịch đã trở nên khác hẳn mặc dù mới trước đó, trên thị trường đang diễn ra một cuộc dượt đuổi giữa người mua và người bán, người mua thì cố mua cho được, còn người bán thì thấy rằng hàng của mình vẫn rất "có giá" nên “không ngu gì mà bán ra”. Và kết quả giao dịch vào ngày hôm đó chỉ có 5000 cổ phiếu Comex được chuyển nhượng so với 726.600 cổ phiếu Comex đặt mua.

Khi nhận được thông tin các nhà đầu tư đã hối hả thực hiện bán cổ phiếu đang nắm giữ và làm cho giá cổ phiếu của Comex lập tức sụt xuống giá sàn. Tiếp theo sự kiện này, các cổ đông của Comex đã ào ạt bán ra trong 12 phiên giao dịch liên tục làm cho giá bị rớt tới mức cực điểm (mỗi phiên giảm 5%) chỉ còn 14USD/cổ phiếu. Cùng với những diễn biến này thì việc bán cổ phiếu ngân qũy của Comex vẫn mới chỉ là động thái "rung cây" làm hoảng các nhà đầu tư non gan chứ bản thân tập đoàn Comextic Lance chưa thực hiện bán ra một đồng cổ phiếu ngân quỹ nào.

Trong khi, Sở giao dịch chứng khoán Hồng Kông vẫn đang loay hoay tìm biện pháp giải quyết vướng mắc của Comex vì các quy định hiện hành đang thực sự bó chân cả Comex lẫn Sở giao dịch thì Comex thực sự chưa có "thịnh tình" nghiêm túc thực hiện việc bán cổ phiếu ngân quỹ vì diễn biến thị trường vẫn có thể để Comex bán được cổ phiếu dù ít hay nhiều. Trước thái độ của Comex, Sở giao dịch chứng khoán Hồng Kông đã có yêu cầu Comex phải thực hiện việc bán cổ phiếu ngân quỹ theo đúng như đã đăng ký. Thị trường chứng khoán Hồng Kông một lần nữa bị xáo động bởi thông tin này và làm cho cổ phiếu Comex rớt giá. Sau nhiều phiên liên tục tăng giá từ 14 USD/cổ phiếu lên tới mức 40 USD/cổ phiếu, thì bây giờ giá của Comex tiếp tục rớt xuống giá sàn và chỉ còn 13 USD/cổ phiếu.

Chỉ trong thời gian ngắn, giá chứng khoán Comex đã biến động 2 lần. Hoàn toàn trong thời gian này không có bất kỳ một thông tin nào của Comex được công bố liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh để có thể đủ sức làm thay đổi chiều hướng giao dịch, ngoại trừ thông tin liên quan đến việc bán cổ phiếu ngân quỹ của Comex.

Giới chuyên môn tại Hồng Kông tỏ ra thực sự lo lắng trước những biến động đang diễn ra trên thị trường chứng khoán. Việc nghiêm khắc nhìn nhận lại để rút kinh nghiệm và tìm ra định hướng đúng cho thị trường thực sự rất cần thiết trong lúc này.

Thứ nhất, Sở gaio dịch chứng khoán Hồng Kông cần phải có phương án cụ thể khi duyệt cho Comex bán cổ phiếu ngân quỹ. Giao dịch cổ phiếu ngân quỹ sẽ có tác dụng và ảnh hưởng rất lớn đến giá chứng khoán đặc biệt là trong tình trạng khi giá chứng khoán đã lên cao.

Việc Comex thực hiện bán cổ phiếu ngân quỹ là huy động vốn thêm và nếu tính giá trị thị trường ở thời điểm đăng ký thì số cổ phiếu ngân quỹ sẽ có giá trị khoảng 4 tỷ USD Hồng Kông, bằng 1/2 vốn của Comex. Với một số tiền lớn như vậy thì việc huy động vốn thêm này nhằm mục đích gì? Đại hội đồng cổ đông của Comex cho phép Comex mở rộng thêm sản xuất nhưng thời điểm triển khai còn khá xa và hơn nữa nếu nhìn vào cơ cấu tài chính của Comex thấy ngay rằng Công ty còn dư thừa vốn và việc đầu tư tài chính của Comex không cần thiết. Vậy thì tại sao không thực hiện hoán đổi các khoản đầu tư này mà lại muốn bán cổ phiếu ngân quỹ? Hơn nữa việc bán cổ phiếu ngân quỹ sẽ làm tăng số lượng cổ phiếu lưu hành của Comex và làm ảnh hưởng không nhỏ đến các chỉ số P/E và EPS sẽ làm ảnh hưởng đến cán cân cung cầu.

Diễn biến thị trường cho thấy: sau hơn 20 ngày công bố Comex vẫn chưa bán cổ phiếu ngân quỹ ra. Chính vì vậy, việc duyệt cho Comex bán cổ phiếu cũng còn phải cân nhắc đến khối lượng bán tối đa và tối thiểu của mỗi phiên giao dịch có ảnh hưởng như thế nào đến thị trường cũng như phương thức để thực hiện giao dịch nếu khối lượng bán lớn hơn 10.000 cổ phiếu tránh tình trạng khi thông báo rồi mới tìm phương thức thực hiện.

Thứ hai, thông tin thị trường cần phải được công bố một cách kịp thời tránh việc lợi dụng thông tin để thu lợi, yêu cầu của Sở giao dich chứng khoán Hồng Kông gửi Công ty Comex yêu cầu bán cổ phiếu ngân quỹ phải sau đó gần nửa tháng mới được công bố công khai cho công chúng. Sau thông tin này, giá của Comex bị rớt và câu hỏi đặt ra là trong các phiên giao dịch trước đó có hay không việc lợi dụng thông tin để nhanh tay bán trước khi giá rớt.

Sở giao dịch chứng khoán Hồng Kông đã gửi yêu cầu nhưng liệu Comex có thực hiện theo yêu cầu hay không vẫn là một câu hỏi. Trong những trường hợp xấu, Sở giao dịch chứng khoán Hồng Kông hoàn toàn có thể sử dụng quyền của mình để thực thi các biện pháp quản lý để tạo ra một sân chơi lành mạnh, công bằng và bình đẳng.

Lựa chọn Dell hay HP?

Mặc dù liên tục tăng trưởng trong thời gian gần đây, nhưng Dell vẫn không dành được cảm tình của các nhà đầu tư. Và xem ra, HP vẫn là một thương hiệu đang được giới đầu tư ưu ái hơn. Liệu xu hướng này còn kéo dài trong bao lâu?

Hiện Dell đang chuẩn bị công bố kết quả kinh doanh của mình trong năm tài chính tới đây. Như thông lệ, giới đầu tư vẫn chờ đợi hãng sản xuất máy tính cá nhân hàng đầu này đưa ra những con số tăng trưởng ngoạn mục. Các nhà phân tích dự đoán lợi nhuận của Dell sẽ tăng khoảng 23%, lên đến 38 cent/cổ phiếu, trong khi doanh thu tăng 17% với mức 13,7 tỷ USD.

Những con số tăng trưởng như vậy quả thực rất lý tưởng đối với một công ty như Dell. Tuy nhiên, điều khó hiểu là Wall street vẫn im ắng trong các phiên giao dịch của Dell, trong khi giá cổ phiếu của Dell đã giảm 6% kể từ đầu năm nay. Một câu hỏi được nhiều người đặt ra là: Có phải Dell đã và đang trở thành nạn nhân của chính những thành công trong thời gian qua?

Mặc dù Wall Street nhìn thấy nhiều tiềm năng tại HP ...

Đối thủ chính của Dell trong lĩnh vực kinh doanh máy vi tính là tập đoàn Hewlett-Packard. Hiện HP đang ở thời điểm giữa của chương trình tái cấu trúc lại cơ cấu và hoạt động kinh doanh. Duới sự dẫn dắt của giám đốc điều hành mới, Mark Hurd, HP đã công bố kế hoạch cắt giảm 14. 500 việc làm với mục đích hợp lý hoá các hoạt động kinh doanh của hãng.

Trong khi HP được giới phân tích mong đợi sẽ công bố con số tăng trưởng doanh thu lên đến 30% trong năm nay, thì theo thống kê sơ bộ, doanh số bán ra của hãng chỉ tăng 8,4% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, các nhà đầu tư dường như vẫn “thiên vị” kế hoạch cắt giảm chi phí của HP hơn là triển vọng tăng trưởng của Dell. Kể từ khi giám đốc điều hành Carly Fiorina rời khỏi HP vào tháng 2, giá cổ phiếu của hãng đã tăng 23% trong khi cổ phiếu của Dell lại sụt giảm.

Cindy Shaw, nhà phân tích chứng khoán tại Moors & Cabot Capital Markets, cho rằng chiều hướng này sẽ không thể tiếp diễn trong thời gian tới. Cindy nói: “HP vẫn sẽ băng băng trên con đường tìm kiếm các phương cách cắt giảm chi phí đầu vào nhằm tăng doanh thu trong hai năm tiếp theo”, Cindy cho biết, “Nhưng triển vọng kinh doanh của Dell có vẻ lạc quan hơn rất nhiều, sau khi hãng đưa ra mô hình kinh doanh máy tính giá thấp vào đúng thời điểm hợp lý. Đây là hai chuyện hoàn toàn khác nhau. Dell như một cỗ máy được nạp đầy năng lượng, còn HP mang một bộ mặt hoàn toàn mới. Và nếu tôi có nhiều tiền để mua cổ phiếu thì Dell là sự lựa chọn hàng đầu của tôi”.

Còn Melanie Hollands, chủ tịch của Koala Capital, một quỹ đầu tư phòng hộ chuyên về các cổ phiếu công nghệ, cho biết: “Sớm hay muộn, HP sẽ cần những kết quả tăng trưởng hơn là việc cắt giảm chi phí. HP cũng phải xác định rõ đâu là biện pháp để đẩy mạnh doanh số bán hàng. Công việc này mới thực sự là một thách thức lớn đối với HP”.

“Dell có vẻ như ổn định hơn. Hãng không tập trung nhiều vào kế hoạch cơ cấu lại các hoạt động kinh doanh, mà thay vào đó là duy trì tốc độ tăng trưởng trong thời gian dài”, Hollands nói. Bà không đả động gì đến việc cổ phiếu của Dell hay HP có vị trí quan trọng hơn trong quỹ đầu tư của mình. Hollands nói thêm: “Tôi không ám chỉ đến việc cổ phiếu của HP sẽ rớt giá, đặc biệt khi Hurd đang làm tốt công việc của một giám đốc điều hành như hồi ông còn làm cho hãng NCR. Nhiều cổ đông của HP vẫn đặt niềm tin rất lớn vào Hurd và cho rằng kế hoạch cắt giảm chi phí, tái cơ cấu hoạt động sẽ thành công dưới triều đại của Hurd”.

Tuy nhiên, nếu nhu cầu trên thị trường các sản phẩm công nghệ phần cứng – như máy tính, máy chủ, hệ thống lưu trữ thông tin – tiếp tục gia tăng thì dường như tình hình giá cổ phiếu của Dell trong thời gian qua sẽ khó có thể tiếp diễn. Hiện cổ phiếu của Dell đã có dấu hiệu phục hồi.

...nhưng Dell lại an toàn hơn

Với việc cổ phiếu sụt giảm từ đầu năm đến nay, Dell đã không thể tăng mức lợi tức cũng như những khoản tiền thưởng khác dành cho các cổ đông. Từ trước đến nay, Dell luôn vượt HP về khoản lợi tức và tiền thưởng, nhưng đến nay, mức chênh lệch đang thu hẹp dần. Nếu bạn quy đổi theo cùng một công thức tính toán giá trị thực tế để so sánh giữa tỷ lệ tăng trưởng doanh thu cao với mức lợi tức và tiền thưởng, bạn hoàn toàn có thể thấy Dell sẽ là một “miếng bánh” hấp dẫn trên thị trường chứng khoán.

Chỉ số P/E của Dell trong năm tài chính 2005 là 24,6, cao hơn 1,2 lần so với mức dự đoán của các nhà phân tích, trong khi chỉ số P/E của HP là 16,6, còn chỉ số PEG là gần 1,7. “Chắc chắn giá cổ phiếu của Dell sẽ không giảm nếu hãng tiếp tục công bố những số liệu tăng trưởng. Cổ phiếu của Dell xứng đáng với mức giá cao hơn để đối trọng với HP và thị trường”, nhà phân tích Richard Gardner tại Citigroup, nhận định.

Từ nay đến cuối năm là thời điểm mùa mua sắm bắt đầu quay trở lại. Do vậy, không có gì mạo hiểm khi nói rằng Dell sẽ đánh bại mọi dự đoán tăng trưởng doanh thu và giá cổ phiếu của hãng sẽ phục hồi mạnh mẽ. Hơn thế nữa, nhà cung cấp chip máy tính hàng đầu của Dell là Intel mới đây cũng công bố doanh số bán ra tại quý II/2005 tăng cao ở mức kỷ lục trong vài năm trở lại đây.

Intel cho biết nhu cầu sản phẩm máy tính xách tay trên thị trường tăng vọt một cách bất ngờ, cũng như sức mua trên những thị trường lớn như Trung Quốc và Mỹ Latinh đã lấy lại đà hồi phục. Đó là dấu hiệu tốt đối với Dell ở thời điểm hãng vừa mới công bố doanh số bán ra của sản phẩm máy tính xách tay tăng 22%, trong khi mức tăng trưởng doanh thu của tất cả các sản phẩm nhãn hiệu Dell ngoài thị trường Mỹ là 21%.

Thậm chí, nếu Dell chỉ đơn thuần đạt được các mục tiêu đề ra trong quý II và tiếp tục cho thấy mọi việc sẽ suôn sẻ trong quý III, các nhà đầu tư cũng không nên quá thất vọng. Một số nhà phân tích dự đoán rằng, doanh thu của Dell trong quý vừa qua thậm chí có thể lên tới 14,6 tỷ USD, tương đương 41 cent/cổ phiếu.

Dường như tất cả đã dẫn tới một nhận định rằng: Dell đang trong thời kỳ hoạt động ổn định nhất, nhằm hướng tới một viễn cảnh lạc quan trong tương lai. Đây chính là sự hấp dẫn của Dell mà các nhà đầu tư cổ phiếu nên quan tâm đến. “Về dài hạn, tất cả những gì bạn trông thấy ở Dell sẽ là sự tăng trưởng”, Hollands nói, "Do không phải đối mặt với nhiều rủi ro như HP, cổ phiếu của Dell xứng đáng là sự lựa chọn sáng suốt trong thị trường phần cứng máy tính”.

Thêm một vụ bê bối tại TTCK New York

Nhà chức trách Hoa Kỳ đã tiến hành một cuộc điều tra hình sự lớn để tìm ra những gì thực sự diễn ra trên thị trường cho vay chứng khoán để bán khống.

Cho vay chứng khoán là một trong những thị trường béo bở nhất ở phố Wall, nhưng cũng bí ẩn nhất. Mỗi năm, các ngân hàng và công ty đầu tư tài chính đã thu được khoảng 100 tỷ USD dịch vụ phí từ việc cho “người bán khống” vay cổ phiếu và trái phiếu. Người bán khống là các quỹ hỗ tương và những nhà buôn chuyên đánh cược vào các loại chứng khoán đang trên đà xuống giá.

Theo Business Week, Văn phòng chưởng lý liên bang tại Brooklyn (New York) đã điều tra gần 18 tháng về thị trường cho vay chứng khoán để bán khống tại phố Wall, dự kiến sẽ công khai vụ việc trong những ngày tới và khởi kiện một số nhân viên của nhiều doanh nghiệp môi giới hoạt động tại phố Wall. Đó là những người đã và đang làm việc cho Bear Stearns, Morgan Stanley, Goldman Sachs, Janney Montgomery Scott, Merrill Lynch và Nomura Securities.

Một số nguồn tin cho biết, Văn phòng chưởng lý đã tìm hiểu các tố giác nói rằng một số nhân viên thuộc bộ phận cho vay chứng khoán ăn hối lộ hoặc nhận tiền mình không được phép nhận từ những “chuyên viên săn lùng chứng khoán”. Đây là những người trung gian độc lập. Công việc chính của họ là mách mối mua chứng khoán cho các doanh nghiệp hoạt động tại phố Wall. Sau đó, các doanh nghiệp sẽ dùng chứng khoán mua được cho các nhà đầu tư theo kiểu bán khống vay lại.

Trong một thương vụ bán khống cổ điển, nhà buôn sẽ vay chứng khoán của ngân hàng hoặc công ty đầu tư tài chính rồi bán ngay các chứng khoán này ra thị trường do biết trước dự báo giá của chứng khoán đó sẽ giảm mạnh. Tiếp theo, người này sẽ mua lại đúng loại chứng khoán đó khi giá xuống tận đáy, trả lại cho ngân hàng và như vậy sẽ có lãi. Nhiều khi các doanh nghiệp tại phố Wall không có đủ chứng khoán để cho vay. Do vậy, họ phải nhờ đến chuyên viên săn lùng chứng khoán. Những người này sẽ gọi điện cho bạn bè, người thân hoặc đồng nghiệp để tìm loại chứng khoán mà doanh nghiệp cần.

Quan hệ quá dễ dãi giữa chuyên viên săn lùng chứng khoán và nhân viên bộ phận cho vay chứng khoán của các doanh nghiệp tại phố Wall khiến các chưởng lý để ý. Họ cho rằng, loại dịch vụ do chuyên viên săn lùng chứng khoán cung cấp là không hợp pháp. Các chưởng lý còn nói rằng, một số nhân viên bộ phận cho vay chứng khoán đã giao việc một cách không cần thiết cho các chuyên viên săn lùng chứng khoán, khiến chi phí liên quan đến việc cho vay chứng khoán tăng lên. Đã có ít nhất ba người đồng ý khai thật nhằm được giảm tội.

Tuy nhiên, nhân viên điều tra đã phải tốn nhiều công sức khi thẩm vấn các cựu nhân viên và nhân viên của bộ phận cho vay chứng khoán, đặc biệt là của hai ngân hàng Bear Stearns, Morgan Stanley. Khi Business Week liên hệ với lãnh đạo các công ty trên đề nghị được phỏng vấn thì câu trả lời luôn là “không”. Văn phòng chưởng lý cũng từ chối trả lời chính thức các câu hỏi của tuần báo kinh tế, thương mại hàng đầu Hoa Kỳ này.

Michael Bachner, luật sư biện hộ hình sự tại New York, đại diện cho hai người dính líu đến vụ việc, hy vọng các chưởng lý chỉ coi đây là sự vi phạm các quy định về chứng khoán. Tương tự, ông John Tabacco Jr, Tổng giám đốc một hãng cung cấp phần mềm giúp các nhà môi giới và quỹ đầu tư hỗ tương tìm các chứng khoán khó vay cho biết, có thể các chưởng lý sẽ không khởi kiện tội hình sự đối với những người vi phạm. Bởi cho đến nay, việc vay chứng khoán “chỉ được quy định một cách mơ hồ”.

Enron bài học lịch sử về thiếu minh bạch

Ám ảnh bởi cái tên Enron và cuộc khủng hoảng tín dụng mới đây, tháng 9/2007, Ủy ban Dịch vụ tài chính của Hạ viện Mỹ quyết định sẽ tiến hành kiểm tra năng lực của các tổ chức đánh giá tín nhiệm quốc tế. Giờ đây trong từ vựng tài chính Mỹ, Enron đồng nghĩ với gian lận và là một trong những vụ phá sản lớn nhất trong lịch sử nền kinh tế nước này.

Đỉnh cao một thời

Cả một thời gian dài trong con mắt của các chuyên gia bậc thầy về quản lý, Enron phát triển như một kỳ tích. Khởi đầu chỉ là một nhà sản xuất ống dẫn dầu nhỏ, Enron đã lớn mạnh và đầy tham vọng, trở thành tập đoàn mua bán và cung cấp năng lượng cho toàn nước Mỹ, một hiện tượng được sùng bái trong những năm cuối thế kỷ 20. Ngay đến các chuyên gia tài chính của Wall Street cũng bị Enron lừa bịp bằng những ngón đòn tung hỏa mù được thiết kế hết sức kỹ lưỡng. Qua sự nhào nặn của ban lãnh đạo, Enron trở thành biểu tượng cách mạng, đầy tính sáng tạo và tự do.

Trong tác phẩm nhan đề: ”Leading the Revolution” xuất bản năm 2000, tác giả Gary Hamel nhận định, trong tập đoàn “mang tính cách mạng: này, mọi tư tưởng cấp tiến nở rộ vì chúng được khuyên khích thể hiện, những tiếng nói mới luôn được lắng nghe. Enron được ví như những nhà cách mạng nổi tiếng của thế giới như Gandhi, Linconln hay những người đấu tranh sẵn sàng hy sinh cuộc sống của mình ở Alabama để đòi quyền bình đẳng của những người da đen.

Trước khi chìm vào khủng hoảng 3 tuần, Enron vẫn được coi là một đế chế vô địch và trong suốt 5 năm lọt vào danh sách những tập đoàn được ngưỡng mộ nhất châu Mỹ của tập chí Fortune. Suốt 6 năm liền, Tập đoàn được Forbes bình chọn là doanh ngiệp nhiều cải cách nhất nước Mỹ. Tháng 9/2000, giám đốc điều hành Jeff Skilling khẳng định trên trang nhất của Business 2.0 rằng “Các thiên thân luôn ở bên chúng tôi và trong mọ lĩnh vực làm ăn, chúng tôi luôn là nhwgnx người tốt nhất”. Trong khi tạp chí ra số đó vẫn còn nằm trên sạp báo thì Jeff Skilling biến mất bí mật khỏi tòa nhà Enron ở Houston. Sau đó, Chủ tịch tập đoàn Ken Lay tuyên bố: “Tập đoàn đang ở giai đoạn phát triển mạnh nhất từ trước đến nay, doanh thu tăng gấp đôi sau mỗi quý”. Niềm tin của ông ta là có cơ sở, vì chỉ trong năm 2001, tiền thù lao mà Lay nhận được lên đến 141,6 triệu USD, cao gấp 1,84 lần so với năm 2000 (!). Nhiều người đánh giá Lay là một bậc thầy về vận động hành lang (lobby) trong việc thuyết phục các nhà lập pháp bãi bỏ những quy định không có lợi cho tập đoàn.

Và vực thẳm…

Vào thời điểm không có khả năng chi trả, Enron là mới hỗn độn giữa gian lận và chính sách gia đình trị. Tập đoàn đã phóng đại lợi nhuận khiến các nhà đầu tư lo lắng, gây ra sự sụp đổ của một đế chế năng lượng từng đạt doanh số trên 100 tỷ USD. Trong một năm, giá trị chứng khoán của tập đoàn đã tăng 350%, điều đáng nó là 60% trong số các khoản chi dành cho hưu trí của Enron lại được đem đầu tư vào cổ phiếu của tập đoàn.

Ngay cả lúc đang ăn nên làm ra nhất, người ta cũng khó có thể biết chính xác những thứ mà Enron “sản xuất”. Rõ ràng vai trò của “người kiến tạo thị trường” (market maker) của Enron bao hàm cả sự thừa mứa hợp đồng và những sắp xếp tài chính táo bạo. Nó cũng liên quan đến vấn đề cung cấp tài chính cho hai đảng chính trị thay nhau năm quyền ở Mỹ nhằm giúp mở cửa các thị trường mới. Enron sử dụng hiệu quả vũ khí tặng cho các nhà lập pháp có quan hệ “bạn bè” một công việc hay vị trí hậu hĩnh trong tập đoàn. Ông còn có quan hệ khá thân thiết với Tổng thống George W. Bush và thường được gọi thân mật là “Kenny Boy”. Chỉ ít lâu sau khi ông Bush chính thức trở thành chủ nhân của Nhà Trắng, Enron được giao trách nhiện chọn nhân sự cho các vị trí của Bộ Năng lượng mới được thành lập. Ken Lay cũng từng có 6 cuộc họp bí mật với Phó tổng thống Dick Cheney để bàn về chính sách năng lượng quốc gia của Mỹ.

Cuối tháng 8/2001, dự cảm con thuyền Enron sắp chìm, Jeff Skilling thoát hiểm bất ngờ khi tuyên bố từ chức vì những lý do cá nhân. Được Lay cho phép, Enron đã chuyển thua lỗ trong báo cáo của Công ty dịch vụ năng lượng Enron (EES), lúc này đã lên tới hàng trăng triệu USD, sang một nhánh khác của Enron là công ty bán buôn Enron Wholesale. Lay và các cộng sự biết rằng, với nguồn thu lớn, Enron Wholesale đủ sức che giấu những thua lỗ của EES. Lay đưa ra thông tin sai lệch nhằm thuyết phục nhà đầu tư rằng, lợi nhuận đầu tư của Enron vẫn tiếp tục tăng, đồng thời đẩy mức giá cổ phiếu Enron lên. Trong khi động viên nhân viên công ty mua cổ phiếu, Lay âm thầm bán gần hết cổ phiếu của mình thu về hơn 70 triệu USD.

Một kỳ lạ khác là Arthur AndEnronsen, một trong 5 hãng kiểm toán lớn nhất thế giới đã không thể phát hiện ra những tài hoản không minh bạch đó trong suốt 17 năm làm việc với Enron. Có lẽ là do số tiền được trả 50 triệu USD mỗi năm mà hơn nữa trong số đó chi trả cho số giờ tư vấn đã buộc Arthur AndEnronsen im lặng, bỏ cong ngòi bút vì không muốn đánh mất con gà đẻ trứng vàng.

Một kết cục bi thảm

Ngày 29/11/2001, ngày áp chót của một đế chế, các máy nghiền giấy trên tầng 15 của ban lãng đạo làm việc hết công suất để hủy các tài liệu có thể gây nguy hại. Còn tại tầng 16, ông chủ Enron vộ vã dùng 50 triệu USD thưởng cho các nhân viên cưng như đã hứa trước đó vài tháng nhằm trấn anh tinh thần.

Cuối năm 2001, không thể tiếp tục chống đỡ, Enron tuyên bố phá sản. Sự sụp đổ của Enron kéo theo 4.000 nhân viên mất việc và nhiều người trong số họ mất đi khoản tiết kiệm cả đời, đồng thời nhiều nhà đầu tư mất trắng hàng tỷ USD.

Ngày 28/11/2001, Phó chủ tịch tập đoàn Clifforf Baxter  tự kết liễu cuộc đời bằng một khẩu súng cùng bức thư tuyệt mệnh đặt cạnh trong chiếc Mercedes màu đen. Ông ta từ cức đầu tháng 1/2001 do bất đồng về cung cách làm việc của Skilling và Fastow nhưng hàng triệu USD trợ cấp vào tài hoản cũng đủ khiến ông ta biết điều và giữ im lặng.

Tháng 7/2002, Quốc hội Mỹ thông qua đạo luật Sarbanes-Oxley nhằm kiểm soát tài chính các vị Tổng giám đốc nhằm tránh các vụ Enron tiếp theo.

Tháng 5/2006, Tòa án mỹ tuyên Ken Lay 45 năm tù giam cho vụ Enron và 120 năm tù giam vì gian lận ngân hàng cá nhân; Jeff Skilling 24 năm 4 tháng tù giam và Giám đốc tài chính Andrew Fastow 10 năm tù giam. Một tháng sau đó, Lay đột ngột qua đời tài nhà nghỉ riêng. Tàn tích của đế chế Enron được bán lại cho một công ty nhỏ.

Cổ phiếu của Procter & Gambler, miếng bánh ngon trong cơn bão thị trường

Hoạt động khủng bố đang có nguy cơ diễn ra tại nhiều nước trên thế giới cùng với giá dầu leo thang đã khiến cơn bão trên thị trường chứng khoán ngày một dữ dội hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, mọi thứ dường như không đến nỗi quá bi quan, vẫn còn những miếng bánh ngon dành cho các nhà đầu tư. Một trong số đó chính là cổ phiếu của Procter & Gamble, tập đoàn sản xuất phẩm hàng tiêu dùng lớn nhất thế giới.

Nằm trong số rất ít các công ty có sự tăng trưởng ổn định, P&G một lần nữa cho thấy thị trường không bao giờ quá u ám cho dù sóng gió đang lớn đến mức nào.

Trong vòng gần 2 năm qua, các nhà đầu tư cổ phiếu đang rơi vào tình trạng tiến thoái lưỡng nan khi trót lao theo nghề đầu tư cổ phiếu. Con số tăng trưởng cao hơn dựa đoán nhưng cùng với đó là nguy cơ rủi ro luôn rập rình. Nhiều nhà đầu tư không biết nên tiếp tục giữ lại hay bán ra cổ phiếu trong lúc này.

Một hành động hợp lý vào lúc này là tiếp tục phòng ngừa rủi ro trong khi vẫn rộng mở đồng vốn đầu tư để tìm kiếm những khoản lợi nhuận khác. Điều mà các nhà đầu tư nên làm là quan sát và tìm ra những cổ phiếu ổn định cho dù mức lợi nhuận không cao. Và không đâu xa, cổ phiếu của Procter & Gamble hoàn toàn xứng đáng dành được niềm tin của các nhà đầu tư.

Sẽ không khó để kiếm thêm lợi nhuận từ những cổ phiếu tăng giá nếu bạn chú ý đến các số liệu doanh thu trên thị trường. Cho đến nay, ba phần tư các công ty tại S&P 500 đã công bố doanh thu và lợi nhuận trong quý II, với tỷ lệ tăng trưởng trung bình là 15%.

Hãng nghiên cứu Zacks Investment Research tính toán rằng, một khi tất cả các công ty báo cáo doanh thu và lợi nhuận, tỷ lệ tăng doanh thu trung bình quý II sẽ là 12%. Đây sẽ là quý thứ 12 liên tiếp tỷ lệ tăng trưởng trung bình ở mức 2 con số.

Viễn cảnh kinh tế chung là rất khả quan. Mới đây, Uỷ ban nghiên cứu kinh tế Mỹ dự đoán rằng tốc độ tăng trưởng GDP của Mỹ trong quý II là khoảng 3,4%. Mặc dù mức này thấp hơn so với con số 3,8% của quý I nhưng nó cũng tác động mạnh đến hoạt động kinh doanh của các công ty trên toàn thế giới. Niềm tin của các nhà đầu tư vào các cổ phiếu trên thị trường chứng khoán nhờ đó cũng tăng theo.

Tuy nhiên, bức tranh hoàn mỹ này phần nào đó vẫn còn những khiếm khuyết đáng lo ngại. Đó là sự gia tăng mức độ rủi ro đầu tư xuất phát từ nhưững cú sốc khó dự đoán trước như nạn khủng bố, giá dầu leo thang,… Cùng với cái chết của quốc vương Ả rập Xêút Fahd và khủng hoảng hạt nhân ở Iran, giá dầu đã leo tới mức gần 68 USD/thùng, gây ra sự mất ổn định trên thị trường.

Tìm kiếm sự ổn định

Như vậy, trường hợp một nhà đầu tư nào đó muốn tìm kiếm thêm lợi nhuận từ cổ phiếu trên thị trường chứng khoán, chiến lược nào sẽ cần thiết trong giai đoạn hiện nay?

Cứ cho rằng bạn đang có trong tay nhiều loại cổ phiếu với niềm tin rằng danh mục đầu tư của bạn đang ở mức đa dạng cao. Tuy nhiên, việc nắm giữ nhiều loại cổ phiếu khác nhau trong thời buổi hiện nay chẳng khác gì trò đỏ đen. Trước nạn khủng bố đang gia tăng cũng như giá dầu lửa liên tục tăng giá, tốt nhất bạn nên tập trung vào các cổ phiếu có sự ổn định, còn các cổ phiếu có mức tăng trưởng cao lúc này thật sự nguy hiểm và khó lường.

Kết thúc quý tài chính mới đây, người khổng lồ trong thị trường sản phẩm tiêu dùng Procter & Gamble đã công bố mức tăng trưởng 12% trên mỗi cổ phiếu, doanh thu tăng 10%. Còn vào năm tài chính 2004, P&G tăng trưởng 15%. Đây là năm thứ tư liên tiếp P&G vượt chỉ tiêu lợi nhuận đặt ra.

Có được kết quả này là nhờ những sản phẩm của P&G luôn được người tiêu dùng khách hàng tin tưởng, doanh số bán ra tăng trưởng ổn định. Và mặc dù chi phí sản xuất đầu vào tăng cao, lợi nhuận có giảm đôi chút, nhưng điều này không ảnh hưởng đến giá cổ phiếu của P&G trên thị trường chứng khoán.

Các nhà phân tích nói chung thích những kết quả này của P&Gs, mặc dù họ cảnh báo rằng trong năm tới đây, kết quả kinh doanh của người khổng lồ này có thể không tốt đẹp như những năm vừa qua đối với P&G. Lý do quan trọng là tỷ giá ngoại tệ giữa đồng đôla Mỹ với các đồng tiền chủ chốt khác có những biến động thất thường, và sự tăng giá mạnh trong thời gian qua của đồng đôla Mỹ khó có thể lặp lại.

Mặt khác, P&G vẫn rất bảo thủ với phương pháp quản lý và lãnh đạo của mình trong thời gian qua, và mục tiêu tăng trưởng doanh thu trên 10% vào năm 2005-2006 có thể dễ dàng chứng minh là quá thấp cho dù trong những quý gần đây, công ty đang bắt đầu tiến hành dần dần các cải cách quản lý của mình.

Nhưng ngay cả khi tỷ giá ngoại tệ biến đổi không đem lại những động cơ tăng trưởng như vừa qua, P&G vẫn có một nguồn khác đem lại những lợi nhuận tiềm tàng. Hiện P&G đang trong quá trình đàm phán mua lại Gillette và hy vọng hãng sản xuất dao cạo râu này sẽ chấp nhận mức giá 57 tỷ USD mà P&G đã đề nghị trước mùa giáng sinh năm nay.

Để giải quyết các mối lo ngại về sự độc quyền của mình, có thể P&G sẽ phải sang nhượng một vài bộ phận kinh doanh nhỏ. Nếu mọi thứ diễn ra theo đúng kế hoạch, vụ sáp nhập sẽ nâng cao đáng kế tốc độ tăng trưởng doanh thu của P&G đồng thời tiết kiệm khoảng 1 tỷ USD chi phí sản xuất mỗi năm kể từ năm 2008.

Có lẽ, với các nhà đầu tư, những công ty như P&G sẽ là địa chỉ đầu tư để họ thoát khỏi tình thế lưỡng nan hiện nay. Với việc mua cổ phiếu của P&G, các nhà đầu tư sẽ có một nguồn lợi nhuận ổn định và đảm bảo cho kế hoạch chấp nhận rủi ro để tiếp tục nắm giữ những cổ phiếu tăng trưởng khác. Đúng là thị trường không bao giờ đóng lại với các nhà đầu tư.

Microsoft và nỗi niềm chung của các cố phiếu nổi tiếng

Mặc dù liên tục công bố các số liệu tăng trưởng ổn định, nhưng các nhà đầu tư vẫn tỏ ra thất vọng về Microsoft, tập đoàn phần mềm lớn nhất thế giới. Và dường như đây là nỗi niềm chung của nhiều cổ phiếu nổi tiếng khác hiện nay.

Các nhà đầu tư có xu hướng cho rằng những phân tích của các chuyên gia kinh tế có tiếng tăm luôn hữu ích cho hoạt động đầu tư cổ phiếu của họ, đặc biệt đối với cổ phiếu của các tập đoàn hàng đầu trên thị trường. Thời gian đây, cùng với một số bài viết “tôn vinh” Microsoft như mọi khi, một số chuyên kinh tế đã bắt đầu chuyển sang “bới lông tìm vết” tập đoàn phần mềm này. Điều đó khiến các nhà đầu tư tiến thoái lưỡng nan khi cần đưa ra quyết định đầu tư.

Có một số vấn đề phát sinh khi một công ty trở nên quá nổi tiếng. Những mong đợi ở mức quá cao sẽ dẫn đến kết quả là chỉ một số rắc rối nhỏ cũng có thể ảnh hưởng tới tâm lý của các cổ đông, trong khi tại các công ty trung bình, thì những rắc rối này thường không được để ý tới.

Cạm bẫy của sự nổi tiếng luôn là điều mà Microsoft phải cùng chung sống trong thời gian qua. Người khổng lồ trong lĩnh vực phần mềm này rất muốn mình là một trong số ít các cổ phiếu được nhiều chuyên gia tiến cử là xứng đáng để mua. Mặc dù vậy, khi kết quả kinh doanh quý gần đây nhất được công bố cho thấy cổ phiếu của Microsoft vẫn không được thị trường hào hứng cho lắm.

Trong khi đó, trên giấy tờ, tổng doanh thu của Microsoft trong quý tài chính gần đây thật không thể chê trách nổi với mức tăng trưởng gần 7%, lợi nhuận tăng 2 cent trên mỗi cổ phiếu, cao hơn mức dự đoán của các nhà phân tích. Chỉ có điều mọi người hiểu rằng Microsoft có được con số này phần lớn là nhờ một vài nhân tố đặc biệt như các điều chỉnh về thuế hay Microsoft chưa phải thanh toán các khoản tiền phạt,...

Vậy vấn đề là ở đâu - và tại sao cổ phiếu của Microsoft vẫn đi xuống cho dù có những công bố doanh thu như trên?

Các nhà phân tích có hẳn một danh sách các lý do. Doanh thu là không thể chê trách được, nhưng doanh số bán hàng của Microsoft thấp hơn so mục tiêu đề ra. Ngoài ra, Microsoft vẫn tỏ ra khá bảo thủ với các kế hoạch tăng lợi tức cho các cổ đông. Việc tăng cổ tức đã trở thành một đòi hỏi bắt buộc đối với các cổ phiếu công nghệ ngày nay, nhiều tập đoàn công nghệ lớn khác như Cisco, Dell, Apple,… đã có động thái tăng cổ tức theo yêu cầu của các cổ động.

Trong giới tài chính, những đánh giá lợi nhuận luôn phức tạp và khá khó khăn. Một vài nhân tố đặc biệt có thể tác dụng trong lúc này nhưng lại phản tác dụng trong lúc khác. Đối với Microsoft, các khoản lợi nhuận trước đây có thể tái xuất hiện trong những quý sắp tới, nhưng chi phí pháp lý sẽ tiếp tục gia tăng vì hãng vẫn bị nhiều vụ kiện tụng bám diết. Bên cạnh đó, một vài nhà phân tích tính toán rằng những thay đổi về thuế và tỷ giá ngoại tệ có thể cắt giảm khoảng 1% tốc độ tăng trưởng doanh số bán ra của Microsoft trong năm nay.

Tập trung vào những vấn đề cơ bản

Vì tên tuổi qua nổi tiếng, nên mọi người đều “bới lông tìm vết” Microsoft. Và do vậy, họ nhận định rằng Microsoft không còn là cổ phiếu tăng trưởng siêu hạng như trước kia nữa.

Tuy nhiên, tất cả các bằng chứng cho thấy Microsoft vẫn đang đi đúng hướng. Hơn thế nữa, những sản phẩm mới hứa hẹn sẽ đem lại nhiều kết quả khả quan trong một vài năm tới cho Microsoft.

Trong quý gần đây nhất, hầu như tất cả các hoạt động kinh doanh của Microsoft đều tăng trưởng. Những kết quả này có được là nhờ hệ điều hành máy chủ và các phần mềm giải trí gia đình. “Các sản phẩm này sẽ còn tiếp tục gặt hái nhiều thành công trong thời gian tới”, phát ngôn viên của Microsoft cho biết.

Phần mềm máy tính của Microsoft cũng đạt được một số kết quả đáng mừng bởi doanh số bán máy tính cá nhân trên toàn cầu cũng tăng khá trong thời gian gần đây, nhưng theo các nhà phân tích thì chiều hướng này có thể nguội bớt trong khoảng thời gian sắp tới.

Vấn đề thật sự đối với Microsoft chính là thời điểm phải giới thiệu hệ điều hành mới đã rất cận kề trong khi hãng vẫn còn khá nhiều khúc mắc trong việc đảm bảo các yếu tố bảo mật theo đúng các cam kết trước đó.

Đó là nhận định của các chuyên gia công nghệ, còn đối với nhiều nhà đầu tư, thì vấn đề là ở chỗ không biết có nên mua hoặc giữ cổ phiếu Microsoft nữa hay không.

Một khi những sản phẩm mới và bản cập nhập được kiểm tra kỹ lưỡng trước khi tung ra thị thị trường, các nhà đầu tư mong đợi rằng sẽ có những lợi nhuận tiềm năng được thể hiện bằng việc giá cổ phiếu tăng lên. Thị trường cổ phiếu công nghệ thường có vòng quay sản phẩm kéo dài từ 18 tháng đến vài năm, và theo quy luật này, thì thời điểm tốt nhất để mua cổ phiếu đã bắt đầu.

Sau khi một vài kết quả kinh doanh được công bố gần đây, hãng Standard & Poor's đã tăng mức dự đoán doanh thu của Microsoft và tính toán rằng cổ phiếu sẽ có giá trị khoảng 33 USD/cổ phiếu, mức giá hiện tại 25,69 USD/cổ phiếu.

Với nhiều chuyên gia tài chính thì đó là những đánh giá hợp lý. Khi một công ty lớn mạnh về tài chính đang vươn tới những mục tiêu đề ra và chuẩn bị bắt đầu một vòng quay sản phẩm mới, cổ phiếu của công ty này hoàn toàn xứng đáng để giữ lại.

Đương nhiên, trên con đường phát triển của mình, Microsoft cũng như nhiều cổ phiếu tên tuổi khác luôn có nhiều vấn đề khiến mọi người phải thất vọng như hành vi độc quyền, hạn chế cạnh tranh,… Nhưng chỉ vì gặp phải một vài yếu tố đó mà những mong đợi quá cao của nhà đầu tư trong chốc lát “xoá nhòa” sự tăng trưởng vững chắc của Microsoft thì thật là sai lầm lớn

3 điểm lưu ý khi đầu tư vào Bảo Việt

CSI nhận định thế nào về cổ phiếu Bảo Việt, đặt mức giá bao nhiêu là hợp lý? Nhà đầu tư quan tâm đến việc đấu giá cổ phiếu này cần lưu ý tới 3 điểm:

Việc định giá Bảo Việt hơi khác với các DN khác, nhà đầu tư thường quan niệm là đi mua cổ phần hoá giá rẻ,  nghĩa là họ ngắm đến đất đai, nhà xưởng, tài sản của họ. Tuy nhiên, đối với Bảo Việt thì những thứ lượng hoá đươc rất ít, còn lại là bán “lời hứa” khi người mua bảo hiểm bị thiệt hại do các sự kiện được bảo hiểm xảy ra thì sẽ thanh toán bồi thường và thu tiền phí bảo hiểm. Thu nhập chính của bảo hiểm là từ phía bảo hiểm giữ lại, hoa hồng tái bảo hiểm và đầu tư trên số tiền đó. Sau khi trừ đi chi phí, khoản lãi từ hoạt động kinh doanh bảo hiểm chỉ chiếm một tỷ trọng rất nhỏ từ 10% tới 30% tuỳ từng công ty. Phần còn lại là khoản lãi từ đầu tài chính. Vậy các bạn trước khi đầu tư hãy nhìn nhận Bảo Việt cũng như các công ty bảo hiểm là một công ty bảo hiểm kiêm quỹ đầu tư. Hãy cố gắng tìm hiểu thế mạnh của Bảo Việt trong phần đầu tư so với các công ty khác cùng ngành chứ đừng chỉ nhìn vào doanh thu phí bảo hiểm.

Danh mục đầu tư của Bảo Việt được cơ cấu như thế nào? Hãy nhìn vào trang 28 bản cáo bạch của Bảo Việt chúng ta cứ hình dung là cũng như nhiều công ty bảo hiểm nhà nước khác thường chọn các kênh đầu tư an toàn như trái phiếu chính phủ, gửi các tổ chức tín dụng, uỷ thác đầu tư rất nhiều. Còn mảng đầu tư trực tiếp, liên doanh góp vốn, đầu tư tài chính (mua cổ phiếu không có bảo lãnh)…hiện nay còn nhỏ. Hi vọng rằng, sau khi cổ phần hoá xong, Bảo Việt sẽ đầu tư mạnh dạn hơn ở mảng này và đem lại nhiều lợi nhuận hơn cho các cổ đông.

Phần lựa chọn đối tác chiến lược: Theo công văn của thủ Tướng Chính phủ gần đây về việc cổ đông chiến lược không được ưu đãi về giá. Do vậy các định chế tài chính cũng không quá mặn mà với Bảo Việt như đánh giá của  các phương tiện truyền thông và vì vậy cơ hội cho các nhà đầu tư cá nhân là rất lớn. Tuy nhiên cũng xin lưu ý cân nhắc kỹ giá đấu thầu thay vì  chỉ đơn giản là Bảo Việt to hơn PVI, Bảo Minh mà giá phải cao hơn. Hãy tính toán khi một đồng vốn bỏ ra bao lâu sẽ thu hồi được để tránh đầu tư  sai lầm trong khi còn nhiều cơ hội đầu tư khác có mức sinh lời cao. Bảo Việt sẽ đấu giá gần 60 triệu cổ phần, tương đương 8,47% vốn điều lệ, giá khởi điểm  10.000đ/cổ phần. Mức giá khởi điểm là 30.500 đồng/cổ phần. Thời hạn đặt cọc đến hết ngày25/5 tại 10 điạ điểm: Công ty Chứng khoán Bảo Việt, Vietcombank…

Đây là một doanh nghiệp lớn nhất từ trước đến nay (6.800 tỷ đồng) thực hiện bán đấu giá cổ phần. Bảo Việt tổ chức IPO vào ngày 31/5. Cáo bạch của Công ty Bảo Việt đăng tại csi. Dddn.com.vn.

Qua vụ việc Lilama Land: Nhà đầu tư bảo vệ mình cách nào?

Sự kiện Hanoi Land huy động vốn cho Lilama Land mà không có sự chấp thuận hay uỷ quyền của Lilama Land một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh các nhà đầu tư.

Giai đoạn 2006-2007 đánh giá sự phát triển vượt bậc của TTCK VN cả về quy mô, tỷ trọng và giá cổ phiếu. Cuối quý I năm 2007, TTCK có những điều chỉnh và các nhà đầu tư dày dạn kinh nghiệm đã thực hoá lãi của mình và chuyển vào bất động sản (BĐS), nhiều quỹ đầu tư nước ngoài cũng thành lập các quỹ đầu tư BĐS lên tới hàng trăm triệu USD rót vào VN. Không chậm chân, các Cty tư nhân, các Tcty lớn của VN liên kết thành lập các Cty BĐS.

Cty cổ phần Lilama Land được hợp thành từ 6 cổ đông sáng lập: Lilama, Tcty thuốc lá VN, TCty bia - rượu - nước giải khát HN, TCty tư vấn xây dựng VN, Cty bất động sản Tân Long, Cty cổ phần may Đức Giang. Cổ phiếu của một ngành đang "hot" được các nhà đầu tư săn lùng ráo riết. Rất nhiều nhà đầu tư vì muốn tóm lấy cơ hội làm giàu trong nháy mắt đã bỏ tiền và niềm tin vào một số cá nhân, tổ chức có quan hệ hoặc không có quan hệ với Cty cổ phần được giới đầu tư đánh giá cao bất chấp rủi ro hiện hữu.

Thực tế cho thấy có nhiều suất mua ưu đãi mà Cty cổ phần muốn có giấy phép hứa với người có chức vụ quyền hạn liên quan tới việc cấp phép đã bị bán ra ngoài ngay lập tức với thị giá cao hơn giá ưu đãi nhưng phải đợi tới khi Cty đi vào hoạt động mới được cấp sổ. Có nhiều trường hợp khác khi mà Cty tìm kiếm đối tác chiến lược để huy động công nghệ, vốn, bí quyết kinh doanh… đã hoặc giả làm ngơ hoặc không biết việc các đối tác này âm thầm bán ra cho cán bộ, nhân viên hoặc thậm chí ra ngoài thu lời từ khoản chênh lệch giữa giá mua ưu đãi cho cổ đông chiến lược và giá trị trường. Các nhà đầu tư hãy tỉnh táo với những canh bạc này. Việc bán CP của một DN chưa có giấy phép hoạt động và giấy phép phát hành CP ra công chúng không khác gì việc làm CP giả. Đây có thể coi là hành vi lừa đảo được luật Hình sự điều chỉnh.

Để các nhà đầu tư mua bán CP trên thị trường phi tập trung tự bảo vệ mình, chúng tôi có một số khuyến cáo như sau:

1. Kiểm tra tình trạng Cty như DN đã có giấy phép chưa, còn hoạt động hay không?

Có nhiều cách nhưng một cách rất đơn giản là hãy vào trang web của sở KH-ĐT các tỉnh và dùng công cụ tìm kiếm. Đơn cử trường hợp Lilama Land, có thể vào địa chỉ http://www.hapi.gov.vn/ của Sở KH- ĐT HN sẽ tìm được 3 đơn vị có chứa từ Lilama. (Sở Kế Hoạch Đầu Tư TP Hồ Chí Minh có địa chỉ http://www.dpi.hochiminhcity.gov.vn). Lilama Land chưa có giấy phép nên sẽ không tìm thấy trong cơ sở dữ liệu lưu trữ.

2. Lưu giữ bằng chứng:

Nếu vẫn muốn giao tiền cho cá nhân hay tổ chức nào đó để mua CP, hãy làm hợp đồng bằng văn bản, có ký xác nhận nhận tiền theo ngày tháng, mục đích thu tiền, lấy phiếu thu (tổ chức), bản sao chứng minh thư… lưu lại làm chứng cứ sau này. Ít nhất nhà đầu tư cũng có cơ hội đòi tiền theo thủ tục tố tụng dân sự. Nếu có dấu hiệu lừa đảo thu lời bất chính, hãy báo cơ quan công an và cung cấp bằng chứng để tiến hành điều tra, bắt giữ khẩn cấp tránh trường hợp kẻ lừa đảo tẩu tán tài sản, khó thu hồi.

3. Đừng quá tham lam:

Hãy sử dụng cái đầu của mình để tính toán, tìm hiểu Cty phát hành đầy đủ trước khi quyết định.

4. Thông qua các Câu lạc bộ chứng khoán:

Các nhà đầu tư nên tham gia tích cực vào CLB Chứng Khoán để được các nhà đầu tư có kinh nghiệm chia se,ã tư vấn trong trường hợp cụ thể.

Giám đốc CTy Luật gia Phạm - LS Phạm Thành Long

Việc Hanoi Land không có tên trong danh sách cổ đông sáng lập Lilama Land, cũng không được các cổ đông sáng lập ủy quyền để thực hiện việc huy động vốn mà tự thu tiền của các nhà đầu tư là không đúng và cũng chưa từng có tiền lệ. Theo điều 84 của Luật DN, việc góp vốn của cổ đông được thực hiện trong vòng 90 ngày kể từ khi được cấp đăng ký kinh doanh. Còn việc chào bán và thực hiện bán cổ phần chào bán được thực hiện trong vòng 3 năm kể từ ngày được cấp đăng ký kinh doanh.

Các nhà đầu tư đã góp tiền cho Hanoi Land cũng không nên tin vào những lời hứa của Lilama về việc tiếp quản chuyển giao đầu tư từ Hanoi Land vì thực tế, Lilama và các cổ đông sáng lập không có nghĩa vụ phải tiếp quản và cũng không có gì bảo đảm rằng họ sẽ làm như thế. Nếu có trục trặc xảy ra, thiệt hại trước mắt sẽ là các nhà đầu tư.

"Rủi ro đi kèm với lợi nhuận?". Tuy nhiên rủi ro cũng cần phải có biện pháp kiểm soát chứ không phải chấp nhận mọi rủi ro để mua cho được "quyền góp vốn" vào một DN?mà mình không nắm rõ thông tin.

Lilama Land? Trên nhiều diễn đàn trên mạng, nhiều "người mua" cho rằng đó là thời điểm tốt để mua quyền góp vốn,

Sự việc Hanoi Land đứng ra thu tiền của các nhà đầu tư để góp vào Lilama Land là một bài học cho các nhà đầu tư.

Tới nay, các nhà đầu tư đã góp tiền cho Hanoi Land đang đứng trước những rủi ro từ sự đầu tư từ "niềm tin". Tôi đồng ý với khuyến cáo mới nhất của Lilama - một trong nhiều cổ đông sáng lập Cty Bất động sản Lilama (Lilama Land) với các nhà đầu tư đã nộp tiền cho ông Lê Trung Kiên - Giám đốc Hanoi Land thời gian qua là "nên rút tiền đầu tư!"

Tổng giám đốc Lilama - Phạm Hùng

Chúng tôi hiểu rằng, hầu hết các nhà đầu tư đã tin tưởng và đặt hy vọng vào Lilama nên mới bỏ tiền ra đầu tư. Vì thế, trên tinh thần hài hoà các lợi ích của các nhà đầu tư, chúng tôi đã yêu cầu ông Lê Trung Kiên (GĐ Hanoi Land) lập danh sách những người mà ông đã thu tiền chuyển sang Lilama để "chốt lại" và sẽ cùng Hội đồng cổ đông xem xét. Tuy nhiên, chúng tôi khẳng định lại là Lilama không có trách nhiệm gì trong việc các nhà đầu tư đã nộp tiền cho Hanoi Land. Chúng tôi sẽ làm hết sức mình để cải thiện tình huống mà các nhà đầu tư đang vấp phải với Hanoi Land trong khuôn khổ pháp luật cho phép và phù hợp với quyết định của HĐQT Cty sau này. Các nhà đầu tư đã nộp tiền cho ông Kiên nên rút tiền về và nếu thực sự có ý định đầu tư vào Lilama Land, nên chờ một vài tháng nữa. Khi Lilama Land chính thưc có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, Lilama Land sẽ công bố mời gọi đầu tư và đứng ra tiếp nhận việc góp vốn này. Cũng theo quyết định của HĐQT, Hanoi Land có thể chỉ được tham gia như một cổ đông thường, chỉ được giao cho một giá trị phần trăm nhất định (khoảng từ 2-3%).

Scandal chứng khoán: Làm lợi từ thảm họa quốc gia

Năm 2006, vụ scandal “options back-dating” (ghi lùi ngày quyền mua cổ phần) giống như cơn bão lớn tràn qua tàn phá vương quốc của các tập đoàn, công ty hàng đầu tại Mỹ. Một thủ đoạn tài chính tinh vi được lãnh đạo các công ty áp dụng nhằm moi tiền công ty một cách bất chính mà phần thiệt hại thuộc về các cổ đông. Ủy ban Chứng khoán và Bộ Tài chính Mỹ đã mở một cuộc điều tra lớn chưa từng có, dẫn đến việc hơn 50 giám đốc của 130 tập đoàn hàng đầu bị sa thải.

Sau đây là loạt phóng sự của Wall Street Journal về scandal này vừa đoạt giải thưởng báo chí Pulitzer năm 2007.

Affliated Computer Services (ACS - trụ sở tại thành phố Dallas, bang Texas) là tập đoàn công nghệ khổng lồ với nhân sự 55.000 người và doanh thu hằng năm lên đến 4,4 tỉ USD.

Vào một ngày mùa hè năm 2002, cổ phiếu của ACS bất ngờ tụt xuống mức thấp kỷ lục trong năm, nhưng đó lại là một ngày hết sức đẹp trời với giám đốc điều hành ACS Jeffrey Rich khi vận rủi của công ty lại giúp tài khoản cá nhân của Rich phình ra một cách đáng kể.

Những món lời béo bở

Nguyên nhân thật đơn giản bởi “quyền chọn mua cổ phần” (stock option) hằng năm do ban lãnh đạo ACS cấp cho Rich có mức giá định đúng ngày đặc biệt đó, cho phép Rich được mua cổ phiếu công ty với mức giá thấp trong nhiều năm.

Nếu mức giá “quyền chọn mua cổ phần” của Rich được định vào một tuần trước đó, khi giá cổ phiếu ACS cao hơn 27%, thì lợi nhuận mà ông ta giành được chắc chắn ít hơn rất nhiều.

Trên thực tế, trong năm 1995-2002, toàn bộ sáu “quyền chọn mua cổ phần” Rich được cấp đều “tình cờ” có mức giá định vào ngày cổ phiếu của ACS sụt giảm ở mức thấp nhất trước khi tăng lên.

Chẳng hạn như lần Rich được cấp quyền mua 500.000 cổ phần ở mức giá 11,53 USD định ngày 8/10/1998, mức giá thấp nhất sau khi cổ phiếu ACS liên tục sụt giảm trong 20 ngày. Tuy nhiên, 20 ngày sau đó, giá cổ phiếu ACS tăng vọt tới 60%, đem lại cho Rich một khoản tiền chênh lệch lên đến 3,8 triệu USD.

Jeffrey Rich chỉ là một trong số hàng chục lãnh đạo các công ty, tập đoàn lớn tại Mỹ hưởng lợi từ những “quyền chọn mua cổ phần” có mức giá định vào “ngày chuẩn” như vậy. Một kỷ lục mà đến giờ người ta vẫn còn nhắc lại là trường hợp của William W. McGuire, Tổng giám đốc điều hành tập đoàn bảo hiểm UnitedHealth Group.

Ngày 13/10/1999, McGuire được UnitedHealth Group thưởng quyền mua 14,6 triệu cổ phần. Điều đáng nói là quyền mua cổ phần đó có mức giá định vào ngày mà giá cổ phiếu xuống mức thấp nhất trong năm. Ba lần khác ông McGuire nhận quyền mua cổ phần vào năm 1997, 2000 và 2001 cũng diễn ra với kịch bản tương tự. Cho đến tháng 3/2006, McGuire mua 5% trong số 14,6 triệu cổ phần được mua năm 1999 và hưởng khoản chênh lệch tới 39 triệu USD.

Vào thời điểm đó, nếu McGuire mua toàn bộ số cổ phiếu còn lại, khoản lợi nhuận ông ta được hưởng sẽ phình lên con số khổng lồ: 717 triệu USD.

May mắn hay gian lận?

Jeffrey Rich hay William W.McGuire luôn miệng khẳng định họ được hưởng “quyền chọn mua cổ phần” có mức giá định vào ngày giá cổ phiếu sụt giảm chỉ hoàn toàn là “may mắn ngẫu nhiên” chứ không có hoạt động gì mờ ám.

Khi nhảy vào điều tra, để xác minh lý thuyết “vận hên từ trên trời rơi xuống” này, Wall Street Journal đã thuê chuyên gia thống kê John Emerson thuộc Đại học Yale phát triển một chương trình vi tính, nhằm tính toán khả năng quyền mua cổ phần có mức giá định vào ngày giá cổ phiếu giảm thấp nhất trong 252 ngày giao dịch trong năm. Và kết quả rất gây sốc.

Theo tính toán của giáo sư John Emerson, xác suất khả năng toàn bộ quyền chọn cổ phần của Jeffrey Rich có mức giá định vào “ngày may mắn” nhỏ đến mức đáng kinh ngạc: chỉ 1/300 tỉ, còn khó xảy ra hơn việc tung một đồng xu lên không khí 38 lần mà lần nào mặt phải cũng hiện lên trên.

Trong khi đó, xác suất một người trúng xổ số liên bang Powerball (loại xổ số cực kỳ khó trúng ở Mỹ) với tấm vé số 1 USD là 1/146 triệu. Đối với trường hợp của William W. McGuire, tỉ lệ cũng cực nhỏ: 1/200 triệu. Sáu trường hợp khác trong nghiên cứu của giáo sư Emerson cũng ra kết quả hoàn toàn tương tự. Như vậy, yếu tố “số đỏ” ở đây hầu như đã bị loại bỏ.

Câu giải thích hợp lý chỉ có thể là Rich và McGuire đã diễn trò “ghi lùi ngày quyền mua cổ phần” (stock option backdating) một cách thiếu minh bạch với các cổ đông thông thường. Điều tra của Wall Street Journal cộng với phân tích của các chuyên gia tài chính khẳng định lãnh đạo các tập đoàn Mỹ đã cấu kết với nhau để lấy quyền mua cổ phiếu, mà mức giá họ toàn quyền chọn vào ngày giá cổ phiếu thấp nhất trong quí hoặc trong năm.

Vơ vét quanh nấm mồ

Ngày 11/9/2001, cả nước Mỹ chìm trong tang tóc sau các vụ tấn công khủng bố bằng máy bay. Thị trường chứng khoán Mỹ tê liệt.

Khi thị trường chứng khoán mở cửa lại vào ngày 17/9, giá cổ phiếu tụt thảm hại, trung bình giảm 14% trong vòng năm ngày liên tiếp. Khi đó, chỉ số Dow Jones hạ xuống mức thấp kỷ lục kể từ tháng 5/1940, thời kỳ Chiến tranh thế giới thứ hai.

Tuy nhiên, thảm họa đó lại trở thành dịp để các nhà lãnh đạo cả chục công ty tại Mỹ vơ vét hàng chục triệu USD bằng thủ đoạn “ghi lùi". Từ ngày 21/9 đến cuối tháng, khi nhân viên cứu hộ còn đang đào bới đống đổ nát tại Trung tâm Thương mại Thế giới (WTC) tại New York, các gia đình than khóc quanh nấm mồ các nạn nhân vụ khủng bố, thì ban lãnh đạo các tập đoàn bận rộn trao quyền mua cổ phần cho các giám đốc, quản lý với mức giá được định vào những ngày trước đó khi giá cổ phiếu tụt dốc không phanh.

Theo khảo sát của Hãng Standard & Poor’s, từ ngày 17/9 cho đến cuối tháng, 511 giám đốc điều hành của 186 công ty hàng đầu tại Mỹ được thưởng “quyền chọn mua cổ phần”, cao hơn gần gấp ba lần so với cùng kỳ năm 2000. Trong đó, có tới 91 công ty không thường xuyên trao “quyền chọn mua cổ phần” vào tháng chín hằng năm. Chỉ riêng tổng số “quyền chọn mua cổ phần” của 91 công ty này có giá trị tới 325 triệu USD vào thời điểm đó.

Tình trạng này đã dẫn đến câu hỏi: liệu có phải các công ty lợi dụng một thảm họa quốc gia để làm lợi cho các lãnh đạo của công ty mình? Thậm chí một số “quyền chọn mua cổ phần” có mức giá định vào chính xác ngày mà giá cổ phiếu tại Mỹ xuống mức thấp nhất trong giai đoạn suy thoái đó, đơn cử như trường hợp của John Sperling, Chủ tịch Tập đoàn giáo dục Apollo và Todd Nelson, giám đốc điều hành.

Ngày 21/9, Sperling và năm nhân viên cao cấp của Apollo nhận “quyền chọn mua cổ phần” mua 513.000 cổ phiếu của Apollo. Đến cuối năm, giá cổ phiếu Apollo tăng 29%, đem lại cho Sperling khoản lợi nhuận 12 triệu USD. Nelson còn kiếm được nhiều hơn, tới 14,4 triệu USD.

* Trong các doanh nghiệp, “quyền chọn mua cổ phần” (stock option) là hình thức khen thưởng để khuyến khích nhân viên làm việc tốt. Khi trao “quyền” cho một nhân viên, doanh nghiệp trao cho họ quyền được mua (một lượng nhất định) cổ phiếu của công ty ở một mức giá định trước. Giá này gọi là giá mua (strike price), thường là giá cổ phiếu lúc đóng cửa của ngày họ nhận thưởng.

Giá trị của phần thưởng đó, nói cách khác là lợi nhuận người nhân viên đó có được khi mua rồi bán số cổ phiếu này ra hoặc nếu không bán thì hưởng cổ tức hằng năm, sẽ càng lớn khi giá mua càng thấp.

Ghi lùi ngày quyền mua cổ phần (option backdating) là hình thức cấp cho nhân viên một công ty quyền chọn mua cổ phần có mức giá được định trước ngày công ty cấp cho nhân viên quyền mua cổ phần đó. Nếu mức giá được chọn lựa một cách cố ý vào một ngày trong quá khứ khi giá cổ phiếu ở mức thấp, thì hành động “ghi lùi” tương đương với việc trao tiền mặt cho người nhận.

Ví dụ nếu tổng giám đốc công ty A được thưởng quyền mua cổ phiếu vào ngày 3/5 khi giá cổ phiếu A đang lên cao, thì để tối đa hóa phần thưởng, ông chỉ cần chọn ngày nào giá cổ phiếu A thấp nhất, ví dụ ngày 1/4, và ghi vào phiếu thưởng là phần thưởng được trao vào ngày 1/4 là xong.

PHẦN 5 GƯƠNG THÀNH ĐẠT TRÊN TTCK

Những người giàu nhất nói gì?

Sau khi Tuổi Trẻ ngày 24-1 đăng danh sách 100 người giàu nhất trên sàn chứng khoán do VnExpress bình chọn, những người trong danh sách trên đã lên tiếng.

Ông ĐẶNG THÀNH TÂM (tổng giám đốc Công ty cổ phần Tân Tạo):

Phải trừ đi khoản nợ vay của tôi chứ!

Theo tôi, việc đánh giá này không chính xác vì hiện nay còn những người giàu thật sự và giàu hơn chúng tôi nhiều chưa được công bố. Danh sách này chỉ dựa vào chứng khoán và giá chứng khoán đang nóng nên khó chính xác.

Chúng tôi niêm yết cổ phiếu (CP) không nhằm mục đích bán ra để kiếm nhiều lợi nhuận. Bản thân tôi là thành viên trong HĐQT cũng phải cam kết sau ba năm mới được bán ra thì sau ba năm nữa chưa biết giá CP sẽ như thế nào. Chúng tôi mới lên sàn được hai tháng, còn đến 34 tháng nữa thì giá hiện nay có ý nghĩa gì đâu. Các con số này xem để biết mà thôi. Chúng tôi công khai số CP để các cổ đông yên tâm là không có chuyện “bỏ của chạy lấy người”, đồng thời qua đó chúng tôi muốn phát hành thêm CP để huy động thêm vốn cho các dự án mới.

Trong Công ty cổ phần Tân Tạo còn có hai người trong gia đình là mẹ và chị gái tôi cũng nằm trong danh sách 100 người giàu nhất trên sàn chứng khoán là do có góp vốn trong công ty. Ngày trước công ty chỉ có mỗi Ngân hàng ACB góp vốn, một số anh em và người trong gia đình. Nay khi công ty lên sàn, giá CP tăng, nếu tính theo tỉ lệ vốn đang nắm giữ và giá CP thì thấy nhiều. Nhưng đây chỉ là con số tượng trưng, phải xem công ty đó hoạt động thế nào và phải trừ đi các khoản nợ mà chúng tôi phải đi vay để kinh doanh chứ. Bản thân tôi hiện đang vay một ngân hàng hơn 100 tỉ đồng nhưng có ai trừ cho tôi khoản này đâu.

* Bà NGUYỄN THỊ MAI THANH (chủ tịch HĐQT kiêm tổng giám đốc Công ty cổ phần Cơ điện lạnh - REE):

Biến cổ phiếu thành tiền là một khoảng cách rất xa

Được ghi nhận là người thứ 9 giàu nhất VN nhưng sự thật đâu phải vậy. Thông tin tôi đang nắm giữ 10,9 triệu CP của Ngân hàng Sài Gòn Thương Tín (Sacombank) với giá trị 781,34 tỉ đồng hoàn toàn không chính xác. CP này nào phải của tôi, nó đâu chỉ có thế, mà lên tới 11,937 triệu CP nhưng thuộc sở hữu của REE và tôi chỉ là người được REE cử làm đại diện sở hữu số CP này.

Tôi có 797.411 CP REE, nhưng nào có được bán! Nếu bán, tôi phải xin phép HĐQT và chỉ được bán một nửa hiện có, đồng thời tôi phải có thông báo gửi trước 10 ngày. Thử hỏi với số lượng CP lớn như vậy được bán và phải thông báo trước thì giá có còn hấp dẫn như hiện nay? Thị trường ghi nhận tôi là một trong những người giàu nhất VN thì tôi biết vậy, chứ để mình có thể bỏ tiền vào két từ giá trị CP mang lại là khoảng cách rất xa.

* Ông TRẦN LỆ NGUYÊN (phó chủ tịch thường trực HĐQT kiêm tổng giám đốc Công ty cổ phần Kinh Đô):

Bây giờ nhạy cảm nhưng riết sẽ quen!

Đối với người VN, kiểu thông tin giàu nhất, nhiều tiền nhất thật ra là một vấn đề khá nhạy cảm. Bản thân tôi khi được báo chí qui đổi ra giá trị tài sản từ mệnh giá khoảng 524,4 tỉ đồng thật ra là không chính xác. Nhìn vào danh sách này tôi biết có nhiều người còn giàu hơn cả giá trị đã được công bố. Theo quan điểm của tôi, những thông tin dạng nói trên có thể bây giờ còn khá nhạy cảm, nhưng sau này doanh nhân chúng tôi cũng sẽ quen thôi, chứ không mang tâm lý dè dặt hoặc không thoải mái như bây giờ.

* Ông TRƯƠNG ĐÌNH ANH (thành viên HĐQT Công ty cổ phần Phát triển đầu tư công nghệ FPT):

Tôi thấy tự hào

Được thị trường ghi nhận trong danh sách 100 người giàu trên sàn chứng khoán VN, bản thân tôi cảm thấy tự hào vì đó cũng là kết quả phản ảnh thành quả lao động khi cộng tác với FPT từ những ngày đầu thành lập.

Số lượng CP mà báo chí công bố thật ra không có gì sai biệt so với bảng cáo bạch mà công ty đã đưa ra thị trường. Thế nhưng mỗi cá nhân, thành viên, tùy theo vị trí trong công ty thế nào sẽ có những ràng buộc nhất định với CP mình đang nắm giữ, chúng tôi không thể tùy tiện “xử lý” lượng tài sản kia mà không tuân thủ theo các qui định do Ủy ban Chứng khoán nhà nước qui định.

Chúng tôi cũng đâu nghĩ rằng đến một ngày nào đó giá CP của mình tăng cao gấp mấy chục lần so với những ngày đầu bán không ai mua. Đây cũng sẽ là áp lực để bản thân tôi cũng như Công ty FPT phải cố gắng làm tốt hơn nữa nhằm giữ vững giá trị CP.

Luật sư Lê Công Định, công ty luật DC Lawyer:

Sớm có cơ chế để cá nhân minh bạch hóa tài sản

Ở các nước (Mỹ hay châu Âu), tạp chí Forbes công bố danh sách những người giàu nhất không chỉ dựa trên CP mà còn cả tài sản ròng của họ. Tuy nhiên ở các quốc gia này, cơ chế công khai tài sản rất rõ ràng nên Forbes có số liệu để dựa trên đó đánh giá, xếp hạng và công bố.

Ở VN chưa có cơ chế này nên điều có thể biết rõ ràng và công khai nhất chính là số lượng CP mà cá nhân đó nắm giữ được công bố trên thị trường chứng khoán. Nhưng như  thế là chưa đủ vì ngoài CP cá nhân đó còn có nhà cửa, đất đai, tiền mặt, ngoại tệ...

Có thể học tập kinh nghiệm của Trung Quốc, Singapore, Thái Lan, các nước Đông Âu... trong việc minh bạch hóa và công khai tài sản. Tôi nghĩ việc công bố danh sách người giàu để họ tăng cường trách nhiệm, tăng cường đóng góp cho các hoạt động xã hội, từ thiện...

Một broker chứng khoán thực thụ! (Phần một)

Peter Smith đã làm việc trên thị trường chứng khoán phố Wall hơn 20 năm. Công việc này đem lại cho ông những món tiền khá lớn, cuộc sống của Peter luôn sung túc. Tuy nhiên, bù lại Peter phải làm việc khá vất vả, đôi khi phải làm việc cả những ngày nghỉ cuối tuần. Nhiều chuyên gia đã nói nếu không có những người như Peter tại phố Wall thì hẳn thị trường chứng khoán Mỹ sẽ không có được như ngày hôm nay. Và Peter chính là một nhà môi giới chứng khoán.

Một trong những nguyên tắc căn bản vận hành thị trường chứng khoán là nguyên tắc trung gian, thể hiện rõ nét nhất với vai trò và hoạt động của các nhà môi giới. Dù hoạt động ở thị trường nào thì những nhà môi giới chuyên nghiệp được chọn lọc này cũng phải đăng ký và được cấp phép hành nghề.

Các nhà môi giới là những đại diện thu xếp giao dịch cho khách hàng và hưởng hoa hồng. Người môi giới không mua bán chứng khoán cho mình, họ chỉ là người nối kết và giúp thực hiện yêu cầu của người mua, kẻ bán. Chứng khoán và tiền được chuyển dịch qua lại từ khách bán sang khách mua. Trong quá trình đó nhà môi giới không đứng tên chứng khoán. Quần chúng đầu tư thì gọi họ bằng "customer’s man" hay "stockbroker".

Khi cung cấp những lời hướng dẫn hoặc tư vấn cho khách hàng trong việc đầu tư chứng khoán hoặc liên quan đến việc mua bán cổ phiếu niêm yết, vai trò của một nhà môi giới là rất quan trọng. Vậy đâu là một broker thực thụ?

Tiếp xúc và tìm hiểu khách hàng

Điều cần thiết nhất đối với một broker chuyên nghiệp trước khi cung cấp dịch vụ cho khách hàng là phải thu thập và tổng hợp thông tin liên quan đến khách hàng.

Tại phố Wall, các broker thường thu thập và tổng hợp thông tin thông qua việc khách hàng khai tại các mẫu biểu đơn, đơn xin đăng ký làm khách hàng, qua hỏi trực tiếp hoặc qua các hình thức khác để tổng hợp mọi số liệu liên quan đến khách hàng có lợi ích cho việc đánh giá khả năng tài chính của khách hàng và xác định việc cung cấp những lời hướng dẫn và tư vấn đầu tư vào chứng khoán. Sau khi nhận được những thông tin liên quan đến khách hàng, các broker sẽ ghi lại và lưu giữ trong máy tính của mình.

John Mayer, một broker có kinh nghiệm tại phố Wall cho biết: “Điều cần thiết là chúng tôi phải thường xuyên thu thập và cập nhập thông tin liên quan đến khách hàng. Chúng tôi phải sử dụng sự mẫn cảm về nghề nghiệp trong việc xem xét phân loại thông tin cho phù hợp với từng đối tượng khách hàng, xem khách hàng là ai, có thể họ là nhà đầu tư có tổ chức, là người mua chứng khoán theo tuần tự các quy định trong bản chào hàng hoặc họ chỉ mua cổ phiếu đơn thuần mà thôi”.

Nếu khách hàng từ chối việc cung cấp thông tin, các broker sẽ cố gắng bằng cách khác để thu thập cho được thông tin của khách hàng. Trường hợp những thông tin thu được từ khách hàng không đủ để đánh giá mức độ rủi ro của họ hoặc không thể đưa ra những hướng dẫn phù hợp với khách hàng thì phải từ chối, không nhận đăng ký từ khách hàng. Còn khi đã nhận khách hàng, với tư cách là một nhà môi giới giỏi, bạn cần quan sát thường xuyên những biểu hiện của họ. Một broker giỏi luôn quan sát tính cách, hành vi của khách hàng, tìm hiểu khả năng tài chính và mức độ tin cậy của khách hàng thông qua các công ty chứng khoán khác hoặc những tổ chức tài chính mà khách hàng đã từng sử dụng dịch vụ.

Có những chỉ dẫn phù hợp

Tại phố Wall, Hồng Kông cũng như nhiều thị trường chứng khoán khác, các broker phải cung cấp những lời chỉ dẫn phù hợp với khách hàng trên nguyên tắc:

Lời chỉ dẫn phải phù hợp với mục tiêu đầu tư của khách hàng,. Mỗi khách hàng đều có tính cách và mức độ chịu rủi ro khác nhau, vì vậy, khi cung cấp dịch vụ cho khách hàng, nhân viên môi giới phải làm cho khách hàng hiểu quy luật của việc đầu tư, rủi ro có thể gánh chịu.

Lời hướng dẫn phải tính đến việc phân bổ rủi ro trong đầu tư cho khách hàng, nhất là những rủi ro có thể làm cho khách hàng không đạt được lợi nhuận như mong muốn.

Lời hướng dẫn phải là những số liệu thông tin công khai trước công chúng, không nên dùng những số liệu thông tin là tin đồn hoặc không có cơ sở thực tế. Trường hợp thông tin là ý kiến nhận xét của bản thân thì các broker phải nói rõ cho khách hàng biết đó là ý kiến nhận xét của mình không phải là các số liệu thông tin phân tích thực tế, đồng thời phải để cho khách hàng tự quyết định đầu tư.

Lời hướng dẫn liên quan đến quy mô đầu tư và tần số mua bán phải phù hợp với từng khách hàng và phải tính đến địa vị tài chính và mục đích đầu tư của khách hàng là chính. Không được đưa ra những lời hướng dẫn mua bán chỉ vì mục đích thu phí hoa hồng.

Các broker không được đảm bảo hoặc hứa về lợi ích mà khách hàng sẽ thu được từ việc mua bán chứng khoán, kể cả lời nói hay bằng văn bản. Một broker giỏi sẽ không bao giờ thúc giục khách hàng mua bán mà phải tạo điều kiện cho khách hàng tham khảo thông tin cho đầy đủ trước khi quyết định đầu tư.

Những broker chuyên nghiệp tại phố Wall luôn nắm vững quy tắc không bao giờ sử dụng thông tin nội bộ để hướng dẫn cho khách hàng trước khi thông tin đó được công bố ra công chúng, đồng thời họ hiểu rằng sẽ là tự loại mình ra khỏi cuộc chơi chung nếu “ăn chặn” của khách hàng bằng cách sử dụng thông tin nội bộ để trục lợi cho mình, cho công ty hoặc những người liên quan khác.

Kinh nghiệm đầu tư chứng khoán: Lạnh lùng như Buffet

Warren Buffett sinh năm 1931 ở một thị trấn nhỏ tên là Ohama. Gia đình ông có mối quan tâm lớn đến thị trường

Ông học được bài học lớn đầu tiên về đầu tư chứng khoán vào năm 11 tuổi khi “gà” cho người chị của mình đầu tư toàn bộ “tài sản” riêng (100 đôla) mua 3 cổ phiếu (với giá 38 đôla/cổ phiếu) của một công ty nhỏ. Giá cổ phiếu công ty này sau đó tụt giảm mạnh và người chị đã rất lo sợ, muốn bán ngay để gỡ gạc lại chút vốn còm, trong nỗi ân hận nghe lời đứa trẻ xui dại.

May thay, giá cổ phiếu đó đã tăng trở lại và cậu bé đã vội bán với giá 40 đôla/cổ phiếu, thu lãi được chút đỉnh cho người chị sau khi trừ phí giao dịch. Điều làm ông bực mình nhất là giá cổ phiếu đó còn tăng lên đến 100 đôla sau một thời gian ngắn. Đứa trẻ Buffett đã phải chịu thua áp lực của khách hàng, nhưng cậu ta cũng học được một bài học có giá trị từ đây.

Khi đã thành một nhà đầu tư chuyên nghiệp, Buffett hiếm khi nói cho khách hàng biết ông đang làm gì với tiền của họ bởi vì điều này chỉ làm họ lo lắng thêm - và chỉ ngăn cản ông đưa ra những quyết định lạnh lùng, tỉnh táo để tăng thêm lợi nhuận cho họ.

Ở tuổi thanh niên, đang học tại Đại học Pennsylvania, Buffett đã tích góp đủ tiền để đầu tư mua đất tại Nebraska. Tư tưởng thích kiếm tiền từ thuở bé đã làm ông không dừng ở đây. Ông đã liên hệ để trao đổi ý tưởng với và xin làm việc cho Benjamin Graham, lúc đó đang điều hành một doanh nghiệp đầu tư 4 người, có lẽ là “tiệm đầu tư” đầu tiên cho đến lúc đó.

Graham là người khởi xướng cho khái niệm tìm kiếm các giá trị ẩn tàng. Ông chú mục vào 2 chỉ tiêu chính: tỷ trọng hàng tồn kho trên doanh thu và tỷ trọng nợ trên vốn góp cổ đông. Graham từ chối đầu tư vào các công ty có nợ nhiều hơn vốn cổ đông. Ông cũng tin rằng có thể tìm ra những công ty mà giá trị ròng của nó không phản ánh qua giá trị cổ phiếu.

Buffett hấp thu những tư tưởng này của Graham, cũng như của Phillip Fisher - một nhà đầu tư rất thành công. Ông này quan tâm đến trình độ quản lý của lãnh đạo doanh nghiệp thể hiện qua các tài khoản và tỷ lệ tồn kho. Fisher có một nguyên tắc mà Buffett không bao giờ quên: Nhà đầu tư vào một công ty nào đó chỉ nên làm hậu thuẫn cho các nhà quản lý giỏi của công ty, chứ không được tự mình quản lý công ty đó.

Ở tuổi 25, Buffett đã thuyết phục thành công hàng xóm của mình ở Ohama góp 100.000 đôla (tương đương với 1 triệu đôla giá hiện tại) vốn đầu tư với mình. Ông thỏa thuận với các đối tác là sẽ mang lại ít nhất 6% lãi, và ông sẽ được hưởng 25% trên số lãi vượt mức 6% này.

Trong một bức thư gửi các đối tác, ông viết: “Tôi không thể cam đoan về kết quả đầu tư với các ông, nhưng tôi có thể và xin cam đoan rằng: (i) các khoản đầu tư của chúng ta sẽ được lựa chọn trên cơ sở giá trị; (ii) mô thức đầu cơ của chúng ta sẽ cố gắng làm giảm thiểu thua lỗ vốn vĩnh viễn (chứ không phải thua lỗ danh nghĩa trong ngắn hạn)”.

Buffett đã mang lại cho các đối tác hơn 6% lợi nhuận. Những đối tác đầu tiên này đều đã trở thành triệu phú. Ước tính có đến 52 người ở ở Ohama đã thành triệu phú nhờ đầu tư với Buffett trong một vài năm đầu tiên.

Tuy nhiên, năm 1969, Buffett quyết định thời vận của mình đã chấm dứt, trong bối cảnh thị trường chứng khoán trở nên nóng bỏng trong suốt thập kỷ 60, làm cho nhiều loại chứng khoán trở nên quá đắt đỏ. Ông rút lui khỏi thị trường và phải khổ sở với hiện thực là hầu như không còn đầu tư chứng khoán nữa.

Sự rút lui này quả là đúng lúc, và ông đã không bị mất tiền trong cơn suy thoái của thị trường năm 1973-74. Đây cũng là cơ hội tuyệt vời để mua chứng khoán với giá thấp cho đến tận cuối năm 1974.

Khi Buffett trở lại thị trường, ông nói cảm giác lúc đó “như một gã đàn ông lạc vào chốn cấm cung toàn phụ nữ”, khi có quá nhiều cơ hội. Tất cả những khỏan đầu tư mới sau này, chủ yếu là ngành truyền thông, đều rất thành công.

Có thể lý giải một phần động cơ đầu tư của ông vào ngành truyền thông là bắt nguồn từ truyền thống gia đình (cha và ông của Buffett đều là những nhà sản xuất, biên tập báo chí). Nhiều trong số ý tưởng đầu tư của ông cũng bắt nguồn từ cái gốc gác dân “tỉnh lẻ” của mình. Ông ghét những công ty nào hay thay đổi cái hay cách thức họ đang làm. Sự ổn định là một dấu cộng. Những cái tên lớn ở Mỹ cũng vậy. Vì thế 2 trong số những khoản đầu tư thành công của ông là Coca Cola và Walt Disney, 2 biểu tượng của Mỹ.

Nhìn từ khía cạnh tâm lý học thì Buffett là một con chiên của chủ nghĩa hình thái. Ông nhấn mạnh rằng bạn phải tập trung vào các ưu điểm của một công ty trong một khối tổng thể, thay vì chỉ nhìn vào, ví dụ, cái giá mà mình sẽ thu được khi chia nhỏ và bán các tài sản khác nhau của nó.

Một trong những ví dụ về tư tưởng này là việc ông đầu tư vào American Express. Năm 1982, hãng này bị thua lỗ lớn vì vướng vào một vụ tai tiếng liên quan đến dầu trộn salad. Giá cổ phiếu của nó giảm mạnh từ 62 USD xuống còn 35 USD. Thiên hạ đồ rằng hãng này sắp bị phá sản, và báo chí thì liên tục đổ thêm dầu vào lửa.

Buffett nhìn sự việc lạnh lùng hơn. Ông phân tích các ngành kinh doanh cơ bản của hãng này – du lịch, thẻ tín dụng, séc lữ hành. Những lĩnh vực này không bị ảnh hưởng bởi vụ tai tiếng trên. Là một người theo chủ nghĩa hình thái, ông nhìn toàn bộ hãng và cho rằng nó vẫn tốt. Thị trường đã quá hoảng sợ và phóng đại mức độ nghiêm trọng của thảm họa. Ông đã mua rất nhiều cổ phiếu của hãng này và trong vòng ít năm, giá của nó đã tăng từ 35 USD lên 189 USD.

Một trong những tư tưởng chính của Warren Buffett là cuối cùng thì giá trị thực của cổ phiếu sẽ được phản ánh qua giá thị trường. Thủ thuật ở đây là phải nhìn ra được giá trị thật của nó trước người khác, rồi mua rẻ - và sau đó phải sẵn sàng chờ đợi thời cơ. Tất nhiên nhìn ra được giá trị thực của cổ phiếu không phải đơn giản vậy - và ông không bao giờ tiết lộ các phép tính chi tiết ông sử dụng để đánh giá giá trị thực của một công ty và dự đoán giá của nó sẽ lên đến bao nhiêu.

Tuy vậy, cũng cần biết rằng Buffett có một số kiêng kỵ. Ông thừa nhận rằng có “vận đen” trong một số ngành như bán lẻ. Gốc gác “nhà quê” cũng làm ông rất lo ngại với cổ phiếu nông nghiệp vì ông biết rõ là nhà nông thường có mức tồn kho lớn, một điều mà Graham tối kỵ.

Khi đã trở thành người nổi tiếng, Buffett luôn nhấn mạnh sự bình dị của mình. Ông sống ở Ohama trong ngôi nhà ông mua từ những năm 50. Dưới đây là một trong số những phương châm của ông được nhắc đến nhiều nhất:

- Nguyên tắc 1: Không bao giờ để mất tiền

- Nguyên tắc 2: Không bao giờ được quên nguyên tắc 1

Và một câu nói mang tính tôn giáo: “Thị trường như Chúa cứu giúp những ai tự cứu giúp mình. Nhưng khác với Chúa, thị trường không tha thứ cho những ai không biết phải làm gì”.

Những câu nói trên củng cố thêm hình ảnh bình dị của Buffett như bất kỳ một người Mỹ bình thường nào khác. Tuy vậy, nhiều người biết rõ đây là một hình ảnh bị bóp méo đôi chút. Không phải ngẫu nhiên có tác giả đã đặt tên cho cuốn sách của mình về Buffett là “The Midas Touch” (tạm dịch: “Cái chạm của Midas”).

Những nguyên tắc đầu tư của Buffett xem ra có vẻ đơn giản nhưng để thực hiện được chúng thì phải có toàn bộ sự nhiệt thành, cam kết, và sự tập trung cao độ vào thị trường, một năng lực tính toán hơn người, và sự tiếp cận với những thông tin mà bình thường là điều bất khả đối với những ai ít có các quan hệ.

TS. Nguyễn Quang A: “Nhà đầu tư phải tự rút ra bài học”

Hỏi chuyện TS. Nguyễn Quang A, thành viên Hội đồng Quản trị Ngân hàng Các doanh nghiệp ngoài quốc doanh (VP Bank).

Làm sao quản lý được mà lại không can thiệp quá sâu

- Năm 2006 vừa qua, thị trường chứng khoán Việt Nam có sự tăng trưởng rất lớn và trở thành một tiêu điểm nóng trong nền kinh tế. Ông đánh giá như thế nào về sự phát triển đó?

Thị trường chứng khoán Việt Nam còn tương đối mới, trong 6 - 7 năm hoạt động thì năm 2006 là năm hoạt động rất sôi nổi. Có một điểm rất tốt là ý thức của người dân và những người bỏ tiền vào thị trường chứng khoán đã tăng nhiều.

Tất nhiên với một thị trường mới nổi còn nhỏ, sơ khai thì những hiện tượng mà báo chí nói là chạy theo phong trào đó là chuyện rất bình thường. Không chỉ xuất hiện ở Việt Nam mà ở tất cả các thị trường chứng khoán trên thế giới. Nhiều người lo ngại, nhiều người nói là ảo, cũng không phải hoàn toàn như vậy.

Tôi đánh giá thị trường phát triển như vậy rất là tốt. Các nhà đầu tư trên thị trường rồi sẽ phải tự mình học lấy qua cái thắng lợi và cái thất bại kinh doanh của chính mình trên thị trường. Vì thị trường chứng khoán là thị trường biến động một cách nhanh chóng và khó tiên liệu được.

Cách đây vài hôm, không ai có thể tiên liệu được thị trường chứng khoán Thượng Hải trong một ngày sụt tới tám phẩy mấy phần trăm. Chính vì thế, có thể nhận thấy thị trường chứng khoán là thị trường rất mất ổn định. Do đó, cái khó của cơ quan quản lý Nhà nước và các nhà chức trách là làm sao quản lý được nó những mà lại không can thiệp quá sâu.

Thực sự là thị trường chứng khoán Việt Nam 2006 đã tăng trưởng rất ngoạn mục. Nhưng so với các thị trường chứng khoán trên thế giới thì còn rất là nhỏ bé, kể cả về tỷ trọng vốn hoá của các công ty trên thị trường chứng khoán còn nhỏ so với GDP, nhỏ về mặt tổng khối lượng các công ty.

Nhiều người háo hức tham gia vào thị trường, nếu Nhà nước biết cách điều tiết khéo thì đó là một công cụ rất hữu hiệu để cổ phần hóa các doanh nghiệp Nhà nước trong thời gian ngắn. Đó là một lợi thế không phải nơi nào cũng có mà chỉ có vài nước có được, khi mà tỷ trọng doanh nghiệp quốc doanh lớn như Việt Nam.

Làm sao để nó minh bạch hơn, công khai hơn thì thị trường chứng khoán là một cơ chế có thể giúp cho sự minh bạch và công khai ấy và có thể đẩy nhanh quá trình cổ phần hóa. Vì từ trước đến nay lực cản lớn đối với cổ phần hóa là chính các lãnh đạo của các công ty không muốn cổ phần hóa vì sợ mất quyền lực nếu đưa ra thị trường, bán cổ phần của Nhà nước với giá thị trường, hợp lý.

Nếu có sụp thì cũng đừng đến nỗi sụp khủng khiếp quá

- Nhiều chuyên gia kinh tế, rồi các quan chức của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng đang rất lo ngại về tình trạng đầu tư theo phong trào? Nhưng ông cho rằng đây là một tín hiệu đáng mừng? Ông có thể cho biết rõ hơn?

Thực ra báo giới và các quan chức Nhà nước nói các nhà đầu tư chạy theo phong trào, tâm lý “bầy đàn” thì cũng không có gì sai.

Vì ở những nước phát triển thị trường chứng khoán, các nhà đầu tư cũng đầu tư theo phong trào. Thế nên tâm lý đám đông không có gì là ngạc nhiên. Biết chuyện ấy thì các nhà chức trách phải có cách ứng xử thế nào cho phù hợp.

Tôi nghĩ ở ở Việt Nam với sự phát triển rất sơ khai mà nhiều người quan tâm như thế là một điều rất hay. Trong khi ở các nơi khác người ta phải mất vài trăm năm để xây dựng thị trường rồi người dân mới biết cách ứng xử với nó. Nếu mình biết cách ứng xử tốt thì nó là một cơ hội để cho các doanh nghiệp, để cho Nhà nước tận dụng tối đa những cái hay của thị trường và cố gắng giảm bớt những cái dở của thị trường.

Vì trên đời này không có cái gì chỉ có cái hay mà không có cái dở... Vấn đề là để nó phát triển, nếu có sụp thì cũng đừng đến nỗi sụp khủng khiếp quá. Để nếu nó sụp thì chịu đựng được chứ đừng để nhiều người phải nhảy lầu tự tử, mất hết tài sản. Vai trò của quản lý Nhà nước là ở chỗ đó.

Tất nhiên, thị trường chứng khoán và thị trường tài chính thì biến động rất khôn lường.

Không có chuyện không kiểm soát

- Ông đánh giá thế nào về việc Nhà nước đang kiểm soát vốn đầu tư nước ngoài vào thị trường chứng khoán? Liệu điều đó có làm hạn chế sự đổ vốn của các nhà đầu tư nước ngoài vào thị trường tài chính Việt Nam?

Tôi nghĩ việc kiểm soát là hoàn toàn đúng, ở nước nào cũng thế, không có chuyện Nhà nước không kiểm soát.

Vấn đề là Nhà nước kiểm soát thế nào. Ở một môi trường như Việt Nam, Nhà nước cần kiểm soát bằng các chính sách kinh tế hơn là các biện pháp tài chính, buộc các nhà đầu tư chỉ được rút vốn sau 12 tháng... tôi nghĩ là nếu mà làm không cân nhắc thì có thể gây ra hậu quả lớn.

Thị trường chứng khoán Trung Quốc vừa rồi đã tăng liên tục. Ai cũng biết là sẽ có lúc nó xuống nhưng không ai biết nó xuống vào thời điểm nào cả. Người ta chỉ đồn là Chính phủ Trung Quốc sẽ đánh thuế thế này thế kia thì ngay lập tức nó sụt. Nhưng chuyện nó sụt thì khó tránh khỏi.

Có thể nói thị trường tài chính là thị trường bất ổn định từ ngay trong nội tại của nó, cho nên việc đưa ra chính sách kiểm soát không phải là dễ.

Bán cổ phần doanh nghiệp Nhà nước không cần vội

- Ông nói đến việc thị trường chứng khoán tăng trưởng sẽ là cơ hội tốt để bán cổ phần Nhà nước. Tuy nhiên, một chuyên gia kinh tế của Tp.HCM lại cho rằng khi bán cổ phần Nhà nước trong thời điểm hiện nay có khi gây ra rủi ro cho thị trường chứng khoán. Vậy phải chăng có sự mâu thuẫn?

Tôi nói đây là cơ hội để đẩy nhanh hơn việc bán cổ phần doanh nghiệp Nhà nước. Bán không cần vội, bán từ từ để chu kỳ hưng thịnh của nó kéo dài ra, chứ không lên đỉnh nhanh quá.

Quan trọng là bán cái phần của Nhà nước trong doanh nghiệp quốc doanh thì không có nghĩa là Nhà nước mất tài sản, Nhà nước phải thu tiền bán tài sản về cho kho bạc Nhà nước để đầu tư vào y tế, giáo dục và để trả nợ nước ngoài. Tức là việc cai quản tiền bạc của Nhà nước thì cổ phần hóa gắn với thị trường chứng khoán là một trong những cơ hội để mình làm hiệu quả nhất.

Tất nhiên, Nhà nước bán ồ ạt thì giá nó phải xuống và Nhà nước phải có một lộ trình. Nếu một doanh nghiệp Nhà nước làm ăn tốt mà Nhà nước cứ dứt khoát phải giữ 60% thì giá khác, mà nếu Nhà nước chỉ nắm giữ dưới 51% thì giá khác.

Warren Buffett đã đầu tư thế nào?

Bạn đã biết rằng, chỉ có một khoản đầu tư trị giá 10.000 USD vào Công ty Berkshire Hathaway vào năm 1965, đến năm 2005 Warren Buffett đã khiến số tiền đó sinh sôi lên tới 30 triệu USD. Trong khi đó, lại một khoản 10.000 USD khác đầu tư vào Công ty S&P 500 đã mang lại cho ông khoảng 500.000 USD.

Có thể bạn không thích Warren Buffett, nhưng sự thành công của ông sẽ khiến bất kỳ ai cũng phải ngưỡng mộ. Buffett đã trở thành huyền thoại trong lịch sử ngành tài chính và rất nhiều người đã theo dấu chân ông để tìm kiếm sự thành công ấy.

Trong họat động tài chính, mỗi nhà đầu tư đều có cách suy nghĩ riêng, có những triết lý mà những tư tưởng ấy sẽ định hướng các quyết định đầu tư của họ. Buffet đã từng học về đầu tư giá trị tại Trường Bejamin Graham. Các nhà đầu tư vào giá trị (value investors) thường tìm kiếm chứng khoán có mức giá thấp hơn nhiều so với giá trị thực của chúng. Việc tính toán giá trị nội tại của một chứng khoán hoàn toàn không phải là một chuyện dễ dàng bởi nó đòi hỏi một cái đầu lạnh và sự tinh tế bởi trên thế giới chẳng có tiêu chuẩn nào để tính toán con số này. Phần lớn việc đánh giá giá trị nội tại là dựa trên phân tích các số liệu cơ bản về một doanh nghiệp. Giống như việc các bà nội trợ mặc cả gắt gao khi đi chợ, các nhà đầu tư tìm kiếm giá trị cũng cố gắng tìm kiếm những “món hàng” rẻ, thực sự có giá trị nhưng phần lớn người mua hàng bị bỏ lỡ. Buffett tuy theo phương pháp đầu tư này nhưng ông đã tiếp cận nó ở một mức độ khác. Nhiều nhà đầu tư vào giá trị không tin thuyết thị trường hiệu quả, nhưng họ lại thực sự tin rằng, thị trường sẽ làm đầy túi của họ vì qua thời gian những cổ phiếu định giá thấp sẽ tăng lên tới giá trị thực sự của chúng. Nhưng Buffett lại không nghĩ vậy. Ông không quan tâm đến quan hệ cung-cầu phức tạp trên TTCK, và thực sự thì cũng chẳng quan tâm đến những gì đang diễn ra trên thị trường. Ông chọn mua cổ phiếu đơn giản là dựa trên tiềm lực của công ty. Việc nắm giữ các cổ phiếu này đối với Buffett cũng giống như chơi một trò chơi, ông không chỉ muốn tăng vốn đầu tư của mình mà còn muốn sở hữu các công ty có khả năng tạo lợi nhuận cao. Khi đầu tư vào một công ty, Buffett không quan tâm, liệu sau này thị trường có nhận ra giá trị thực sự của doanh nghiệp hay không, thay vào đó ông chỉ quan tâm đến khả năng kiếm lời của doanh nghiệp như là một thực thể tiến hành họat động kinh doanh.

Vậy làm thế nào mà Buffett lại có thể tìm kiếm được các cổ phiếu có giá thấp và sao ông ta lại có thể đánh giá được mối quan hệ giữa giá cổ phiếu và “chất lượng” của cổ phiếu đó? Sau đây là cách thức mà Buffett tiến hành phân tích đầu tư. Nếu bạn thực sự muốn trở thành một nhà đầu tư thành công, hãy ghi nhớ trong đầu không chỉ những yếu tố mà Buffett phân tích mà hãy để tâm vào những thứ mà ông ta tìm kiếm.

Trước tiên, khi quyết định đầu tư vào một công ty, Buffett luôn xem xét liệu rằng, công ty này có hoạt động hiệu quả lâu dài hay không. ROE là một trong các chỉ số được quan tâm đầu tiên, việc so sánh tỷ lệ này với các doanh nghiệp khác trong ngành sẽ mang lại những thông tin hữu ích. Tất nhiên chỉ phân tích con số này trong một năm không bao giờ là đủ, muốn được như Buffett thì ít nhất bạn phải xem xét chỉ số này trong 10 năm để thấy được toàn bộ quá trình hoạt động của công ty.

Thứ hai, hãy xem công ty có hạn chế việc vay nợ quá mức không. Tỷ lệ nợ trên vốn cổ phần là một chỉ số quan trọng khác được Buffett quan tâm xem xét kỹ lưỡng. Ông luôn tìm kiếm những công ty có mức nợ thấp, do đó chính vốn cổ phần của cổ đông sẽ làm tăng doanh thu chứ không phải là các khoản tiền đi vay nợ. Nếu tỷ lệ này ở mức cao, có nghĩa là công ty đang sử dụng tiền từ đi vay nhiều hơn là sử dụng vốn từ cổ đông để duy trì họat động. Vay nợ ở mức tương đối cao so với vốn cổ phần có thể dẫn tới sự mất ổn định trong thu nhập và dẫn tới chi phí vay vốn (tiền lãi) cao.

Thứ ba, biên lợi nhuận là một nhân tố cần suy nghĩ. Khả năng sinh lợi của một công ty không chỉ phụ thuộc vào biên lợi nhuận mà còn phụ thuộc vào tốc độ tăng tỷ suất lợi nhuận liên tục của công ty. Để có được các thông tin đáng tin cậy về khả năng sinh lợi của một công ty, hãy xem xét chỉ số này trong ít nhất 5 năm. Biên lợi nhuận cao có nghĩa là công ty đang tiến hành hoạt động kinh doanh tốt, nhưng biên lợi nhuận (hay tỷ suất lợi nhuận) tăng thì đó là dấu hiệu cho thấy, hoạt động quản lý công ty là rất hiệu quả, đặc biệt là trong quản lý chi phí.

Thứ tư, cần xem xét công ty đã cổ phần hóa được bao lâu. Buffett thường chỉ xem xét tới các công ty cổ phần đã hoạt động ít nhất là 10 năm. Vì thế, hầu hết các công ty công nghệ phát hành cổ phiếu lần đầu (IPO) trong thập kỷ trước đều không nằm trong tầm ngắm của Buffett (đấy là còn chưa tính đến việc Buffett chỉ đầu tư vào các công ty mà ông nắm rõ thông tin, và ông cũng thừa nhận răng, mình chẳng hiểu mấy về cách thức hoạt động của hầu hết các công ty công nghệ hiện nay). Tuy vậy, các tiêu chuẩn của Buffett vẫn hoàn toàn hợp lý: đầu tư tìm kiếm giá trị có nghĩa là tìm kiếm các công ty đã được thử thách qua thời gian nhưng giá cả vẫn chưa thể hiện đúng giá trị thực của nó.

Hãy nhớ rằng, không bao giờ được đánh giá thấp các thành tựu của doanh nghiệp trong quá khứ, đó là những thông tin hết sức hữu ích để dự đoán khả năng làm gia tăng lợi nhuận cho cổ đông. Nhưng cũng đừng quên rằng, quá trình hoạt động trong quá khứ của một công ty không đảm bảo hòan toàn rằng, công ty đó sẽ hoạt động tốt trong tương lai, do đó công việc của nhà đầu tư giá trị là phải xác định xem, liệu trong tương lai công ty có thể họat động dễ dàng, nhưng Buffett lại là một thiên tài trong việc xác định khả năng phát triển của một công ty.

Thứ năm, hãy xem xét cơ cấu sản phẩm của công ty như thế nào, liệu có phải chỉ có sản xuất một loại sản phẩm duy nhất hay không? Bạn có thể nghĩ đây là một câu hỏi hết sức bình thường. Tuy nhiên đối với Buffett, câu hỏi này lại hết sức quan trọng. Buffett thường bỏ qua các công ty mà sản phẩm không có nét riêng biệt so với các công ty đối thủ và các công ty chỉ có một loại sản phẩm duy nhất. Các đặc điểm khó có khả năng bắt chước được Buffett gọi là chiếc áo giáp tự vệ của các công ty, hay nói cách khác đó chính là lợi thế so sánh. Lợi thế càng mạnh thì công ty càng có khả năng thắng thế trên thị trường.

Điều cuối cùng mà nhân vật huyền thoại của ngành tài chính thế giới quan tâm, và có lẽ cũng là mối quan tâm của chính bạn nếu muốn trở thành nhà đầu tư thực thụ, đó là liệu rằng cổ phiếu đó có bán ở mức giá thấp hơn giá trị thực của nó đến 25% hay không.

Tìm kiếm một công ty thỏa mãn những tiêu chí trên là một chuyện, nhưng xác định xem, liệu nó có bị đánh giá thấp hơn giá trị thực hay không thì lại là một chuyện khác, đây mới chính là công việc khó khăn phức tạp nhất đối với các nhà đầu tư giá trị, và cũng là kỹ năng quan trọng nhất của Warren Buffett. Để kiểm tra được tiêu chuẩn cuối cùng này, nhà đầu tư cần tính toán giá trị nội tại của một công ty bằng cách phân tích các dữ liệu cơ bản, trong đó có lãi ròng, tổng doanh thu, tài sản…Nếu một công ty có giá trị nội tại luôn lớn hơn giá thanh lý của công ty đó thì theo bạn nó sẽ có giá trị bao nhiêu nếu ngay trong ngày hôm nay bị phá sản và được rao bán. Giá trị thanh lý của công ty sẽ không bao gồm các tài sản vô hình như giá trị thương hiệu, một tài sản không có mặt trên các báo cáo tài chính nhưng lại lại là một thứ hết sức quan trọng và có giá. Đối với Buffett, khi tiến hành tính toán giá trị nội tại của một doanh nghiệp, ông thường so sánh với giá trị vốn hóa thị trường hiện tại của nó. Nếu giá trị nội tại của một doanh nghiệp cao hơn ít nhất 1,25lần giá trị vốn hóa thị trường của nó, Buffett sẽ ghi tên công ty vào danh sách đầu tư của mình. Nghe thì có vẻ đơn giản nhưng thực sự thì thành công của Buffett là do khả năng thiên phú không ai sánh kịp của ông trong việc tính toán giá trị nội tại. Cho dù chúng ta có biết được các tiêu chí như trên của Buffett nhưng không ai có thể biết được, làm thế nào mà ông lại có thể tính toán chính xác đến vậy.

Phong cách đầu tư của Buffett cũng giống như cách shopping của những người ưa thích mặc cả. Phong cách ấy đã ngấm vào máu và nó thể hiện ngay trong cuộc sống đời thường của ông. Năm 2004, Buffett được Tạp chí Forbes phong là người giàu thứ hai trên thế giới, với tổng tài sản lên tới khoảng 40 tỷ USD. Tuy nhiên, Buffett không sống trong những ngôi biệt thự lớn, cũng không có cả bộ sưu tập ôtô hay dùng xe Limousine để đi làm. Có thể nhiều người không thích Buffett, nhưng nhà đầu tư ấy đã trở thành một tượng đài trong ngành tài chính và khiến cho cả thế giới phải nghiêng mình ngưỡng mộ trước tài năng của ông .

Newton cũng thua chứng khoán

Sau khi gặt hái những thành công khoa học rực rỡ, nhà toán học, vật lý học lỗi lạc Issac Newton đã đầu tư tài sản của mình vào công ty South Sea Bubble và gần như đã sạt nghiệp vì trò chơi mạo hiểm này.

Thời điểm 1/1/1720, mức giá cổ phiếu South Sea Bubble là 128 bảng. Đến ngày 24/6 năm đó, cổ phiếu đạt mức 1.050 bảng. Mọi người đều săn lùng, tuy nhiên sau đó ba tháng cổ phiếu South Sea Bubble bị vỡ hơi. Tháng 12, nó trượt lại về giá 128 bảng.

Bộ óc vĩ đại của Sir Isaac Newton đã quyết định bán những cổ phiếu South Sea Bubble vào thời điểm tháng 4 và được lời gấp đôi. Nhưng sau đó ông dồn vốn mua lại những cổ phiếu đó khi chúng đang ở mức giá đỉnh chót để rồi chịu thua mất trắng khoảng 20.000 bảng (tương đương với khoảng 3 triệu USD giá trị ngày nay).

Sau khi chút nữa thì sạt nghiệp, ông than: "Tôi có thể đo đạc được lực chuyển động của các thiên thần, nhưng chẳng thể nào đo đạc được sự điên rồ của con người".

Kennedy ra tay

Năm 1929, nước Mỹ đã chịu một cuộc khủng hoảng kinh tế trầm trọng. Nhiều người dân đang nắm giữ nhiều danh mục đầu tư cổ phiếu khi gặp khủng hoảng kinh tế đã nhận thấy rằng những cổ phiếu họ đã bỏ tiền, nhiều tiền ra mua có giá trị không hơn một mớ giấy lộn.

Thực tế đó đã cảnh tỉnh những nhà đầu tư nghiệp dư rằng không phải một cơ hội đầu tư chứng khoán nào cũng khiến cho bạn giàu có. Khi thị trường chứng khoán được mở rộng tạo cơ hội đầu tư đến với nhiều người thì đó cũng là khi thông tin trở nên hỗn tạp. Giữa một biển thông tin đó, nhiều công ty trên thị trường phi tập trung (OTC) có thể "đánh bóng" thương hiệu của mình nhằm nâng giá cổ phiếu khiến cái giá đó cao gấp nhiều lần giá trị thực tế.

Tuy nhiên, bởi thiếu thông tin và thiếu kiến thức nên nhiều người không ngại ngần mua vào những cổ phiếu đó mà không biết rằng đồng tiền họ trả là thật nhưng giá trị cổ phiếu họ đang cầm là ảo. Nhìn thấy được tình trạng thật giả lẫn lộn đó, với mong muốn giảm thiểu rủi ro và bảo vệ những nhà đầu tư nhỏ lẻ, ông Joseph Patrick "Joe" Kennedy, Sr. (cha của cựu Tổng thống Mỹ John F. Kennedy) đã chỉ thị cho ra đời SEC - Ủy ban Giao dịch Chứng khoán Mỹ (Securities and Exchange Commission).

Sau đó được sự hậu thuẫn của Tổng thống Franklin D. Roosevelt và với tư cách là một trong những nhà đầu tư giàu có và quyền lực nhất, chính Joseph Patrick Kennedy đã được chỉ định giữ ghế chủ tịch SEC.

SEC ra đời với chức năng quản lý thông tin, buộc các công ty và người môi giới phải đưa ra những thông tin xác thực về tình hình tài chính của công ty đó nhằm định giá cổ phiếu ở một mức giá hợp lý. Việc làm đó sẽ giúp những nhà đầu tư nhỏ lẻ không bị nhiễu thông tin và không bị lường gạt bởi những khoản đầu tư tệ hại đang cố được "đánh bóng" và chào bán ra công chúng bởi những kẻ bất lương.

Sự nhiễu loạn thông tin đó mà không được kiểm soát bởi những cơ quan có quyền lực thì nó sẽ đem lại thảm hoạ tài chính cho bất cứ nhà đầu tư nào, kể cả đối với những người thông minh nhất.

Năm 1932, thị trường chứng khoán Mỹ đã được thắt chặt hơn với Luật Chứng khoán. Một năm sau, nó được bổ sung thêm Luật Giao dịch chứng khoán nhằm buộc các công ty phát hành cổ phiếu phải đưa ra nguồn thông tin minh bạch và nghiêm cấm việc quảng cáo sai lệch nhằm bảo vệ nhà đầu tư.

Để có thể công bố và phát hành cổ phiếu nhằm gọi thêm vốn cho công ty, SEC yêu cầu sự minh bạch bằng những thủ tục khắt khe về niêm yết và thông tin nhằm giảm thiểu tối đa những thông tin ảo gây sai lệch mức giá thực của cổ phiếu.

Nhật ký của một tay chơi chứng khoán trẻ tuổi năm 1929

Đây là đoạn trích trong nhật lý của một tay chơi chứng khoán tên là Arthur Inman (1895 - 1963), người đã trải qua những thăng trầm của thị trường chứng khoán New York xuyên suốt cuộc Đại Khủng hoảng Suy thoái (1929-1933).

Vào thời điểm thị trường chứng khoán New York sụp đổ năm 1929, Inman mới 34 tuổi, nên những đoạn viết của ông chẳng những rất sinh động mà nó còn mang tính chất tiêu biểu cho những nhà đầu tư trẻ, mong muốn làm giàu vội vã trên thị trường chứng khoán.  Đoạn trích này có lẽ sẽ khiến nhiều U30, U40 Việt Nam với khao khát "giàu nhanh" giống Inman phải suy nghĩ chút ít, trước khi một kịch bản tương tự có thể xảy ra với thị trường chứng khoán đang nóng lên từng ngày.

...Ngày 4 tháng 10 năm 1929: Hôm qua quả là một ngày tệ hại. Thị trường sụt bất ngờ. Mất 15 ngàn, số lỗ cao nhất kể từ sau lần mình mất 18 ngàn. Từ 27 ngàn, giờ còn có 12 ngàn. Cả sáng nay bán ra. Bán khống một vài mã để xem liệu thị trường có hồi phục không. Mình đang lo ngại về một cơn hoảng loạn toàn thị trường. Nếu mình sợ, chắc người khác cũng thế. Do vậy: mình sẽ bán. Nếu thị trường hồi phục, mình sẽ bán nhiều hơn. Mình nên giảm lượng cổ phiếu nắm giữ xuống dưới 100 ngàn. Nếu mình không tham như thế, chắc mình đã chẳng thua vụ này. Thôi, không sao, mình đang học hỏi dần  mà.

19 tháng 10: hôm qua thị trường xuống tiếp. Hôm nay lại còn sụt giá nhanh hơn. Mình đã đặt lệnh bán hàng loạt. Số lãi trong tài khoản nhỏ nhoi của mình ngày hôm qua bị hụt mất một ít, còn có 7 ngàn. Hôm nay chắc là về "mo" rồi. Hy vọng là mình có thể rút chân khỏi cái đống đổ nát này với 20 ngàn nguyên vẹn. Giấc mơ triệu phú của mình đâu rồi? Uhm, nói gì thì nói, mình cũng đã có một khoảng thời gian thật sôi nổi và học được nhiều điều có thể rất hữu dụng trong tương lai đấy chứ. Thật chẳng ích gì nếu cứ ngồi đó mà than khóc giá như mình có thể thoát ra với số tiền còn lại. "Ôi Thị Trường Chứng Khoán, ôi Chúa của những tay cờ bạc Mỹ quốc, xin hãy tha thứ cho con, một con chiên nhỏ mọn, tầm thường trước điện thờ của Người. Nếu con đã trót tham lam thì xin Người hãy tha thứ cho con! Xin hãy để lại cho con một chút ít thôi, ôi Thị Trường Chứng Khoán!"

24 tháng 10: Hôm qua lại là một ngày tồi tệ nữa! Mất 9 ngàn rồi! Một trong những lần lỗ nặng nhất trong lịch sử! Đêm qua ngủ được có 4 tiếng. Sáng nay đặt lệnh gần như bán sạch. Lúc mở cửa có khá khẩm hơn tối qua chút ít. Vẫn chưa thấy đáy thị trường đâu cả. Chắc chắn mình đã học được thêm một bài học về thị trường rớt giá rồi. Cứ sau mỗi bài học, mình lại lặp lại một điệu cười buồn, phải trả giá thôi. Gửi cho bố mẹ bức điện tín báo tin mình thất bại rồi. Mình như cảm nhận được cảnh bố đang đứng ngồi không yên. "Ơn chúa!"

30 tháng 10: Hôm qua đúng là tai hoạ khủng khiếp nhất trong lịch sử. Cổ phiếu bán ra bằng mọi giá. Một danh sách dài những lệnh chào không tưởng nổi. Giá mà mình bán ra hồi tháng 7 và mua lại lúc này như bố bảo mình, thì mình đã kiếm được triệu bạc nhờ bán khống rồi. Thế đấy, tất cả những gì mình còn là 2 ngàn. Thôi, cũng mừng là mình còn có từng ấy. Đồi óc mình trống rỗng, mình nên rút ra chút gì đó từ cái đống hoang tàn này. Và mình tin rằng mình đã học được một bài học. Đừng bao giờ quên, thảm hoạ thị trường cứ khoảng 7 năm lại xảy ra một lần. Phải bán tháo ngay khi lãi suất gọi vay vượt quá 10%, đó là tín hiệu n

guy hiểm. Cuối cùng, P/E giảm xuống còn có 8 lần. Cậu sẽ lại phải đợi thêm 7 năm nữa. Mình cược là mình sẽ kiếm được cả gia tài. Tin mình đi, đây là một bài học tuyệt vời. Mình tin rằng sự tiến bộ chỉ có thể xây dựng từ những bài học như vậy, và rằng người ta nên hoan hỉ trước những bài học đó chứ không nên than khóc vì chúng. Và, là một người đàn ông, mình phải tự tìm con đường tiến thủ cho riêng mình. Ông Flood nhìn mình và lắc đầu: "Cậu phải dũng cảm lên."

12 tháng 11: hôm nay mình quá mệt mỏi rồi. Thị Trường Chứng Khoán lại sụt xuống như chẳng bao giờ có điểm dừng. Đặt lệnh bán hết. Nếu may mắn, mình sẽ còn khoảng hơn 500 đô. Một kết cục quá khiêm nhường đối với khoản lợi nhuận tiềm năng mà mới chưa đầy 4 tháng trước còn gần 100 ngàn.

Đêm qua và sáng nay, mình đã dồn hết tâm trí vào mấy con tính kinh tế. Sẽ ít mua sách hơn, ít đến thăm Evelyn hơn, ít mời bác sĩ đến hơn nếu có thể, không tiêu pha lãng phí nữa, sẽ tìm những nơi đồ ăn rẻ và tốt hơn để mua. Để sống được, mỗi năm mình cần khoảng 16 ngàn. Bố gửi cho mình 12 ngàn. Trước đây mỗi năm mình kiếm được khoảng 2 ngàn rưởi thu nhập từ cổ phiếu. Giờ thì còn có 1 ngàn rưởi. Còn 2 ngàn rưởi nữa không biết kiếm từ đâu ra đây?

Tự nói với mình, "ít nhất mình cũng được thua lỗ trong thảm họa vĩ đại nhất lịch sử ngành tài chính."...

Mọi việc là như vậy đấy, một tay buôn chứng khoán bị sự tham lam lôi kéo vào tháng 7, đã có lúc tài sản lên đến hơn 100 ngàn đô, để rồi trắng tay vào tháng 11, chỉ trong vòng có 4 tháng. Thị trường ngày nay liệu có gì khác không? Câu trả lời có trong mỗi người!

Kinh nghiệm của nhà quản lý tiền số một thế giới

Peter Lynch được mệnh danh là nhà quản lý tiền số một trên thế giới. Ông đã phát triển Quỹ Magellan Fund từ 20 triệu đô la năm 1977 lên đến mức 14 tỉ đô la năm 1990.

Trong 13 năm đó, ông không thua lỗ năm nào, và thắng chỉ số S&P 500 Index 11 năm trong số 13 năm.

Nhà đầu tư cá nhân

Theo Peter Lynch, để thành công, nhà đầu tư cá nhân phải tự hỏi bản thân mình những câu hỏi sau:

- Mục tiêu đầu tư của bạn là gì? Nếu không có mục tiêu rõ ràng thì rất khó thành công.

- Bạn sẽ đầu tư trong khoảng thời gian ngắn hay dài? Hãy nghĩ đến thời gian dài.

- Bạn sẽ phản ứng như thế nào nếu giá cổ phiếu mình đang đầu tư xuống đột ngột? Hãy bỏ qua những chu kỳ lên xuống giá bất thường.

- Bạn đã có căn nhà của mình chưa? Hãy là chủ một căn nhà trước khi bỏ tiền vào đầu tư.

Theo Peter Lynch, nhà đầu tư cá nhân không phải lúc nào cũng thua nhà đầu tư tổ chức. Nhà đầu tư cá nhân có thể hành động nhanh, và có thể nghiên cứu thông qua những quan sát, trải nghiệm hàng ngày của mình với sản phẩm của các công ty niêm yết trong tư cách là người tiêu dùng đối với sản phẩm. Nhờ đó, nhà đầu tư cá nhân có thể mua những cổ phiếu khá tốt mà nhà đầu tư tổ chức không quan tâm.

Cách lấy thông tin

Thứ nhất, nếu nhà đầu tư có công ty môi giới, thì phải sử dụng hết những dịch vụ mà nhà môi giới có trách nhiệm phải cung cấp. Luôn luôn hỏi nhà môi giới những số liệu trong quá khứ, tiềm năng phát triển, và số liệu nào để hỗ trợ cho sự tư vấn, đề xuất của nhà môi giới.

Cách thứ hai là gọi thẳng cho phòng quan hệ với nhà đầu tư của công ty (Investor Relations). Theo ông, nhà đầu tư nên khôn ngoan trong câu hỏi của mình. Đừng bao giờ hỏi: tại sao giá cổ phiếu của công ty đi xuống, sẽ nhận câu trả lời “có trời mới biết”. Không hỏi “công ty sẽ lãi trong năm nay bao nhiêu” mà hỏi rằng “thị trường dự đoán mức lợi nhuận của công ty trong năm nay sẽ là bao nhiêu?”.

Cách thứ ba là nghiên cứu báo cáo thường niên. Con số đầu tiên Lynch khuyên nhà đầu tư nên xem xét là tiền mặt và những gì tương đương tiền mặt sau khi đã trừ đi nợ dài hạn. Lấy số tiền mặt trừ nợ này chia cho tổng số cổ phiếu. Thương số này sẽ là mức chặn cuối cùng của thị giá. Thị giá không thể nào thấp hơn mức này. Như vậy nếu có cổ phiếu nào thấp hơn số này là nhà đầu tư nên mua ngay lập tức.

Con số thứ hai nên xem xét là tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu. Cao quá thì sẽ ảnh hưởng đến sự lành mạnh và phát triển của công ty, nhưng thấp quá cũng không tốt, công ty không tận dụng được hiệu quả đòn bẩy của nợ. Theo ông, tùy ngành, nhưng tỷ lệ nợ trên vốn nên ở quanh mức 25%.

Hãy tìm cổ phiếu tốt từ sáu loại công ty

Quan trọng nhất trong đầu tư, theo ông, chúng ta phải tìm được cổ phiếu của các công ty kinh doanh thành công, hay chính xác hơn là những cổ phiếu có giá trị. Khi đã chọn được những cổ phiếu đó, việc lên xuống thị giá của các cổ phiếu đó không còn quan trọng. Và ông rất giỏi khi tìm kiếm những “ten bagger” - những cổ phiếu có khả năng tăng trưởng giá trị lên 10 lần (hay 1.000%).

Peter Lynch chia các công ty ra làm sáu loại như sau:

Slow Grower: Đây là những công ty lớn, ổn định đã trải qua những giai đoạn của chu kỳ phát triển. Các công ty này hiện tại chỉ tăng trưởng với tốc độ nhỉnh hơn một chút so với tốc độ tăng trưởng của cả nền kinh tế

Stalwarts: Những công ty đã ổn định này năng động hơn các công ty Slow Grower một chút, nhưng vẫn thuộc loại công ty tăng trưởng chậm.

Fast Growers: Đây là những công ty đang tăng trưởng mạnh mẽ, có khi đến 20-25%/năm.

Cyclicals: Đó là những công ty mà kết quả kinh doanh cũng như thị giá cổ phiếu lên và xuống theo chu kỳ.

Asset Plays: Đây là những công ty có những tài sản với trị giá cao mà thị trường không nhận biết. Peter Lynch cho rằng không phải lúc nào Wall Street cũng định giá chính xác.

Turnarounds: Đây là những công ty có khả năng xoay chuyển tình thế. Cứ mỗi khi đối diện với khó khăn, những công ty này có đủ tài lực để thay đổi tình hình qua hướng sáng sủa hơn.

Peter Lynch ưu tiên chọn nhóm công ty Fast Growers, Asset Plays, Turnarounds vào danh mục đầu tư của mình. Tuy vậy ông cảnh báo rằng, sự phân loại các công ty có tính cách tương đối theo thời gian. Do đó cứ vài tháng một lần, phải kiểm tra và phân loại lại.

Công ty càng đơn giản càng tốt

Cũng gần giống với Warren Buffett, Peter Lynch chỉ thích đầu tư vào những công ty mà ông nắm rõ sự vận hành. Ông thích những công ty đơn giản và có ưu thế cạnh tranh cao: ưu thế là ưu thế về thương hiệu, hay những thế mạnh về sản xuất, chất lượng sản phẩm. Với ưu thế cạnh tranh cao, công ty sẽ tránh khỏi rủi ro khi thay đổi quản lý.

Điều quan trọng nhất để đầu tư vào một công ty là tài sản và khả năng tạo ra lợi nhuận của nó. Trước khi đầu tư vào cổ phiếu của bất kỳ công ty nào, Peter Lynch khuyên chúng ta hãy tự hỏi và tự đối thoại với bản thân mình trong hai phút: cái gì tạo ra giá trị cho công ty này, và công ty có thể thành công không?

Ngoài những nguyên tắc cơ bản như giá trị tài sản, doanh số bán hàng, tỷ số tiềm năng của lợi nhuận trên thị giá, khả năng thanh khoản, Peter Lynch còn quan sát một số dấu hiệu khác để tìm ra những cổ phiếu tốt: người trong công ty có mua cổ phiếu đó không? Công ty có đang mua lại cổ phiếu của mình không?

Tránh đầu tư

Peter Lynch khuyên chúng ta tránh đầu tư vào những cổ phiếu sau:

- Cổ phiếu được “đồn” sẽ là sao sáng. Đây sẽ là một Intel, một Microsoft tương lai... Những ngôi sao sáng như vậy rất hiếm. Và nếu ai cũng biết nó là sao sáng thì nó khó có khả năng trở thành sao sáng vì lúc đó giá đã được đưa lên cao rồi.

- Công ty mua công ty khác để đa dạng hóa. Peter Lynch không tin là những phi vụ mua bán lớn sẽ tạo ra sức mạnh hợp quần, và thường thì các công ty không quản lý hiệu quả nhiều chức năng phát sinh đột ngột của mình. Ông khuyên nhà đầu tư đừng nên đưa tiền vào những phi vụ mua bán “dở hơi” như vậy.

- Những công ty trung gian - không phải là nhà sản xuất, dịch vụ hay trực tiếp phân phối sản phẩm - và phụ thuộc vào một vài khách hàng chính. Khi một hai khách hàng không tiếp tục hợp tác thì tình hình kinh doanh của công ty sẽ trở nên rất tệ.

- Những công ty có tên quá đẹp, quá hấp dẫn thị trường. Peter Lynch khuyên chúng ta tìm kiếm những cổ phiếu có tên bình thường, thậm chí xấu, những cổ phiếu có giá trị mà không bị để ý.

Những nhà đầu tư nổi tiếng thế giới: John Templeton

Jonhn Templeton trở thành tỷ phú khi là người tiên phong của các quỹ tương hỗ đa dạng hóa toàn cầu. Quý Templeton Growth Fund do ông lập nên đã thu được tỷ suất lợi nhuận bình quân 13,8%/năm trong giai đoạn 1954 – 2004, cao hơn hẳng mức 11,1% của S&P 500.

Năm 1993, khi nước Đức của Hitle tán phá châu Âu, Jonhn Templeton đã mua những cổ phiếu được bán ở mức giá dưới 1 USD trên sàn Giao dịch chứng khoán New York (NYSE) và Sàn giao dịch chứng khoán Hoa Kỳ (AMEX). Trong thương vụ này, John Templeton đã đầu tư vào tổng cộng 104 công ty, trong đó có 34 công ty đang trong tình trạng phá sản, với số tiền là 10.400 USD. Bốn năm sau, ông bán lại số cổ phiếu này và thu được hơn 40.000 USD.

Tiểu sử

John Templeton sinh năm 1912 trong một gia đình nghèo ở Bang Tennessee (Mỹ). Nhờ học bổng, ông đã theo học kinh tế ở trường Yale và tốt nghiệp với vị trí đầu lớn năm 1934. Ông tiếp tục theo học Oxford bằng học bổng Rhodes Scholar và lấy được bằng thạc sỹ về ngành luật năm 1936. Trở về Mỹ, ông York làm nhân viên tập sự cho Fenner & Beane, một trong các hãng tiền thân của Lerrill Lynch.

John Templeton mở công ty Quản lý đầu tư Templeton, Dobbrow & Vance, Inc. trong vũng sâu của cuộc Đại suy thoái năm 1937. Công ty này khá thành công, tài khoản tăng lên 300 triệu USD với 8 quỹ tương hỗ dưới sự quản lý của nó. Tên Công ty sau đó được đổi thành Templeton Damroth và được bán đi năm 1968, vào thời điểm ông bắt đầu lại từ đầu với Quỹ Templeton Growth Fund của chính mình, đặt trụ sở tại Thủ đô Nassau, Cộng hòa Bahamas.

Trong vòn 25 năm sau đó, John Templeton đã tạo ra một số quỹ đầu tư quốc tế lớn nhất và thành công nhất. Ông bán tại các quỹ mang tên Templeton vào năm 1992 cho Tập đoàn Franklin Group. Năm 1999, Tạp chí Money bầu ông là “người lựa chọn cổ phiếu đầu tư vĩ đại nhất thế kỷ”. John Templeton còn được Nữ hoàng Elizabeth II phong tước Hiệp sĩ vì những thành tựu của mình.

Sau khi nghỉ hưu, John Templeton hoạt động từ thiện rất tích cực trên khắp thế giới qua Quỹ John Templeton Foundtion, Quỹ đã tài trợ rất nhiều cho các nghiên cứu về tinh thần và khoa học.

Phong cách đầu tư

Là một trong những nhà đầu tư ngược xu thế hàng đầu của thế kỷ XX, John Templeton được giới đầu tư coi là người đã “mua cổ phiếu dưới đáy của cuộc Đại hội suy thoái, bán ở đỉnh cao của thời kỳ bùng nổ Internet và có vô số vụ đầu tư thành công khác giữa hai thời kỳ này”.

Phong cách đầu tư của ông có thể được tóm tắt là tìm kiếm những cổ phiếu đang được bán dưới giá trị, mà ông gọi là “săn món hời”, bằng cách tìm kiếm trong số nhiều công ty ở nhiều nước khác nhau thay vì chỉ ở một nước. Châm ngôn đầu tư của Jon Templeton là “tìm các công ty trên khắp thế giới có giá thấp  và triển vọng dài hạn tuyệt vời”.

John Templeton tin rằng, những cổ phiếu “hời” là những cổ phiếu hoàn toàn bị bỏ qua, những cổ phiếu mà các nhà đầu tư khác thậm chí không buồn nghiên cứu về nó. Liên quan đến mặt này, ông có một lợi thế mà không phải nhà đầu tư cá nhân nào cũng có, đó là ông sống ở Lyford Cay, Bahamas. Lyford Cay là nơi những doanh nhân từ khắp nơi trên thế giới đến sinh sống. John Templeton có thể trao đổi ý kiến với các doanh nhân này trong một bầu không khí rất dễ chịu mà ông cho là tốt hơn hẳn làm việc với mạng lưới các đầu mối ở Phố Wall, những người có lượng thông tin hạn chế và luôn muốn bán cho ông một cái gì đó. Không giống người bạn Phillip Fisher của mình. John Templeton biết khai thác có hệ thống  vô số mối quan hệ để có được những dữ liệu đầu tư khách quan và giá trị, liên quan đến điều kiện thị trường và mục tiêu đầu tư trên khắp thế giới.

Nguyên tắc đầu tư của Benjamin Graham

Nếu như trong vài tháng đầu năm 2007, giá cổ phiếu phát triển nóng thì thời gian gần đây thị trường chứng khoán đang đi vào giai đoạn giảm giá và dần dần ổn định. Thời gian trước là đất của các nhà đầu cơ chứng khoán, thì thời gian này phù hợp với các nhà kinh doanh lão luyện với tầm nhìn dài hạn.

Là một nhà đầu tư thành công, Benjamin Graham được xem như “ông thầy của Wall Street” và cũng là người đi đầu trong chiến lược đầu tư theo giá trị. Warren Buffett, một nhà đầu tư đại tài và là người giàu thứ ba trên thế giới, trân trọng Benjamin Graham như là người có ảnh hưởng lớn thứ nhì đến nghề nghiệp của ông.

Xin đúc kết những chiến lược đầu tư của Benjamin Graham từ ba cuốn sách “Securities Analysis - Phân tích chứng khoán” - tác giả Benjamin Graham và David L. Dodd, “The Intelligent Investor - Nhà đầu tư thông minh” - tác giả Benjamin Graham, và “Benjamin Graham on Value Investing - Đầu tư giá trị theo trường phái Benjamin Graham” của tác giả Janet C. Lowe.

Phân tích chứng khoán

Theo Graham, phân tích chứng khoán khác hoàn toàn với phân tích thị trường.

Phân tích thị trường gồm hai trường phái: trường phái phân tích kỹ thuật dựa vào giá và khối lượng giao dịch và trường phái phân tích sự tác động của nền kinh tế và những yếu tố ngoại cảnh lên giá cổ phiếu. Cả hai trường phái này nghiên cứu và phân tích giá cổ phiếu mà không quan tâm gì đến những con số, chỉ số cơ bản của công ty.

Phân tích chứng khoán ngược lại, tìm hiểu những giá trị căn bản của công ty nhằm tìm ra intrinsic value - giá trị thật của công ty. Giá trị thật chính xác của một công ty là khó xác định, và mỗi người có một cách tính khác nhau, nhưng đó chính là yếu tố quan trọng để quyết định có nên đầu tư không.

Những người đầu tư thành công chỉ đầu tư vào những cổ phiếu có giá bán thấp hơn giá trị thật của cổ phiếu đó.

Ba tiêu chuẩn chính để đầu tư vào cổ phiếu

Cổ tức: Theo Benjamin Graham, một đồng cổ tức được chia ra sẽ đáng giá hơn nếu cổ tức đó được giữ lại tái đầu tư trong công ty và vì thế công ty trả cổ tức cao sẽ có giá cổ phiếu cao. Nhà đầu tư cần phải nghiên cứu quá khứ để dự đoán cách trả cổ tức của công ty trong tương lai. Graham không đánh giá cao việc chia cổ tức bằng cổ phiếu.

Lợi nhuận: Theo Graham, lợi nhuận của công ty đóng một vai trò rất quan trọng trong quyết định đầu tư. Tuy vậy, ông cảnh báo việc nhờ vào các thủ thuật kế toán, các công ty có thể điều chỉnh con số lợi nhuận để tạo ra số đẹp. Do đó nhà đầu tư nên nghiên cứu lợi nhuận trong thời gian dài: 3-5 năm trước và 3-5 năm sau, đặc biệt là phải dự đoán được xu hướng của đồ thị lợi nhuận.

Giá trị tài sản: Giá trị của tài sản có (chỉ tính tài sản hữu hình, không tính tài sản vô hình) chia cho số cổ phiếu là một thông số quan trọng cần quan tâm khi đầu tư. Chỉ số giá trị tài sản thuần ngắn hạn, tức là giá trị tài sản ngắn hạn trừ đi nợ ngắn hạn là một thông số quan trọng thứ hai.

Ngoài ra nhà đầu tư nên nghiên cứu báo cáo tài chính để trả lời ba câu hỏi: Công ty có dòng tiền mặt đủ để hoạt động không? Giá trị tài sản ngắn hạn trừ đi hàng tồn kho có đủ để trả nợ ngắn hạn không? Công ty có những số nợ đáo hạn lớn trong thời gian trước mắt hay không?

Nhà đầu tư thông minh

Benjamin Graham chia nhà đầu tư ra làm hai loại: nhà đầu tư phòng thủ và nhà đầu tư mạo hiểm.

Nhà đầu tư phòng thủ (defensive investors): Là nhà đầu tư không muốn mắc nhiều lỗi lầm. Họ mong muốn có một tỷ suất đầu tư vừa phải. Họ thường đầu tư 40% vào trái phiếu, và 60% còn lại vào những cổ phiếu an toàn. Một số nhà đầu tư thận trọng thậm chí hài lòng khi tỷ suất lợi nhuận cao hơn tỷ suất lạm phát.

Nhà đầu tư mạo hiểm (aggressive investors): Nhà đầu tư mạo hiểm chủ động tìm kiếm để đầu tư vào mọi cổ phiếu mà họ đánh giá là được bán với giá thấp hơn giá trị thật. Họ có xu hướng đầu tư vào các cổ phiếu của công ty có chỉ số kinh doanh hiệu quả hơn trung bình của thị trường, hoặc công ty đang tăng trưởng nhanh, hoặc cổ phiếu có giá thấp dưới giá phát hành. Thông thường họ sẽ mua khi thị trường chung đang bi quan (giá và giao dịch giảm) và bán khi thị trường lạc quan (giá và giao dịch tăng).

Một nguyên tắc quan trọng mà Benjamin Graham nhấn mạnh là nhà đầu tư mạo hiểm phải có bản lĩnh để thoát được sự hấp dẫn khi giá lên và sự sợ hãi khi giá xuống quá nhiều của thị trường. Nếu không thoát được, từ nhà đầu tư, họ sẽ bị biến thành nhà đầu cơ chứng khoán. Và theo ông, đầu cơ sẽ thất bại trên đường dài.

Nguyên tắc đánh giá cổ phiếu bằng khả năng sinh ra lợi nhuận

Theo nguyên tắc này, Benjamin chỉ dẫn nhà đầu tư cách tính chỉ số lợi nhuận dự đoán của công ty. Các bước như sau:

- Đánh giá lợi nhuận trung bình công ty trong thời gian năm năm, nhớ điều chỉnh những năm kinh doanh quá tốt và quá xấu.

- Điều chỉnh chỉ số lợi nhuận nếu như có những thay đổi về cơ cấu tài chính của công ty trong năm hiện tại.

- Nhân cho hệ số tối thiểu 8, tối đa 20.

- Điều chỉnh chỉ số lợi nhuận này dựa vào việc so sánh nó với giá trị tài sản có của công ty.

Quyết định đầu tư của nhà đầu tư thông minh sẽ tỷ lệ thuận với sự chênh lệch của chỉ số dự đoán lợi nhuận và giá của cổ phiếu.

Stuart McPhee, nhà kinh doanh chứng khoán chuyên nghiệp Úc: “Đừng chú trọng vào việc kiếm ra tiền...”

Ông Stuart McPhee vừa đến VN để thuyết trình về đề tài “Phát triển kế hoạch kinh doanh chứng khoán” trong khuôn khổ Hội thảo về triển lãm đầu tư tài chính châu Á 2007 lần đầu tiên được tổ chức tại VN. Ông đã có cuộc trao đổi với chúng tôi về những vấn đề đang diễn ra trên sàn chứng khoán (CK) VN và đưa ra những lời khuyên cho những nhà đầu tư cá nhân đang bối rối tìm hướng đi trên thị trường CK

Thị trường CK VN trong hình dung của ông như thế nào?

- Đây là lần đầu tiên tôi đến VN. Về VN có lẽ tôi biết khá nhiều, đặc biệt về lịch sử, còn thị trường CK thì thú thật chưa bao nhiêu. Nhưng những gì tôi nghe được trong hội thảo và từ những người tôi gặp là thị trường CK VN đang “nóng” và nhiều loại cổ phiếu đang được định giá quá cao vì thị trường đầy những nhà đầu cơ.

Định giá quá cao, theo ông, phải được hiểu như thế nào?

- Thật ra, đây là một khái niệm khá mơ hồ và mang tính chủ quan. Trên thị trường, nhiều khi chúng ta thấy giá cổ phiếu của một công ty ai cũng nói đã cao rồi nhưng giá cứ tăng mãi, cho đến một ngày thị trường điều chỉnh. Điều này gần như đã là qui luật rồi bởi giá cả do cung cầu thị trường quyết định.

Nhiều người nói giá cổ phiếu cao là do các quĩ đầu tư nước ngoài đang đổ một nguồn vốn lớn vào thị trường tài chính non trẻ VN tạo nên sức cầu lớn. Tuy nhiên, giữa những hoan hỉ khi đón nhận luồng vốn này vẫn còn những lo ngại về khả năng họ đến nhanh thì đi cũng nhanh. Ông có nghĩ vậy không?

-Bản thân tôi luôn nhìn dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài dưới góc độ rất tích cực. Thử nghĩ xem, khi các quĩ đầu tư vào, họ thổi một nguồn năng lượng mới vào doanh nghiệp và thị trường, cuốn thêm các nhà đầu tư mới gia nhập thị trường, tạo ra dòng luân chuyển cuồn cuộn cho đồng vốn. Còn ảnh hưởng tiêu cực ư? Tôi nghĩ điều này phụ thuộc vào bản lĩnh của VN. Chừng nào cơ hội đầu tư cho phát triển kinh tế vẫn còn thì họ chắc chắn sẽ không sớm rời cuộc chơi.

Nhưng đại diện nhiều quĩ nói nhiều khi họ “bó tay” vì không đoán được xu hướng thị trường CK VN do các nhà đầu tư cá nhân trong nước đang chiếm đến 90% thị trường, và mua bán khá “tùy tiện”?

- Ở đâu cũng vậy, nếu nhà đầu tư cá nhân chiếm số lượng áp đảo thì thị trường CK sẽ có tính ít ổn định hơn những thị trường có tỉ lệ ngược lại. Một nhà đầu tư có tổ chức luôn có chiến lược kinh doanh cụ thể, không phải muốn mua lúc nào là mua, thích bán lúc nào cứ bán. Nhà đầu tư cá nhân thì làm điều này dễ dàng hơn.

Ông lý giải thế nào về hiện tượng một số người trên thị trường CK VN hiện nay hầu như không hiểu nhiều về CK, đầu tư không cần phân tích gì cả vẫn có thể kiếm được lợi nhuận?

- Không nên khuyến khích trào lưu này! Đúng là sẽ có những người không hiểu về CK vẫn có thể “thắng” được, nhưng đó chỉ là những ván cờ đơn lẻ và khó có thể lặp lại. Còn nhìn xuyên suốt, cơ hội cho họ không nhiều bằng những người đã trang bị cho mình những công cụ cần thiết trước khi khởi sự kinh doanh CK.

Ông đã là một nhà kinh doanh chuyên nghiệp, vậy ông có thể tiết lộ những kinh nghiệm cần thiết cho một nhà đầu tư cá nhân khi bước chân vào thị trường CK?

- Tôi tin rằng có rất nhiều người bước vào thị trường mà không hề suy nghĩ rằng nên làm như thế nào để có thể giao dịch thành công. Kinh doanh CK giống như bạn đang lập một doanh nghiệp riêng vậy, cần phải có kế hoạch kinh doanh tốt, trong đó đưa ra những cam kết và nguyên tắc riêng. Tôi nhấn mạnh nguyên tắc quan trọng nhất khi kinh doanh CK là phải biết cắt lỗ.

Chẳng hạn, bạn mua một cổ phiếu giá 4 USD và ra lệnh dừng lỗ ở mức 3,5 USD, tức khi giá thị trường rớt xuống mức này thì phải lập tức bán ra. Thường thì các nhà đầu tư định ra chiến lược “rút khỏi thị trường” khi thị giá rớt xuống dưới giá mua vào khoảng 15%. Trên thực tế, có nhiều người thấy giá cổ phiếu giảm mạnh so với giá mình mua vào nhưng nhất định không bán ra, cứ hi vọng rồi nó sẽ lên lại. Nhưng phân tích kỹ, họ không bán ra vì nếu bán ra với giá lỗ thì có nghĩa thừa nhận mình đã sai khi mua vào, con người mà, chẳng ai muốn chấp nhận mình sai. Thành ra, nhà đầu tư cá nhân phải học cách chấp nhận tổn thất và kiểm soát tổn thất.

Khi thị trường CK VN tăng giá mạnh, một số loại cổ phiếu trở nên đắt đỏ và nhiều nhà đầu tư đã chuyển sang đầu từ vào những cổ phiếu giá rẻ. Đó có phải là một cách đầu tư khôn ngoan?

- Đừng mua một cái gì chỉ vì nó rẻ, nó rẻ vì nó có lý do riêng của nó, và lẽ thường đã rẻ thì sẽ rẻ hơn nữa. Tôi cũng muốn khuyên các nhà đầu tư cá nhân chỉ nên đầu tư vào những loại cổ phiếu có tính thanh khoản tốt, vì bạn mua cổ phiếu cũng chỉ cốt có lúc sẽ bán lại. Đừng để mình phải rơi vào cảnh muốn bán mà chẳng tìm ra người mua. Ngoài ra, đi kinh doanh CK nghĩa là tự bạn đã lập một doanh nghiệp và tự quản lý danh mục đầu tư của mình.

Câu nói thông thường nhất là đừng bỏ tất cả trứng vào một giỏ, nhưng điều này không thể hiểu đơn giản là mua các loại cổ phiếu của các công ty khác nhau là được. Phải chắc chắn rằng những cổ phiếu mà bạn mua không có mối liên hệ nào với nhau, tức thuộc những ngành nghề khác nhau, để khi một lĩnh vực nào đó của nền kinh tế bị ảnh hưởng thì lĩnh vực kia vẫn tiếp tục làm ra lợi nhuận. Rủi ro được sẻ chia là vậy!

Người kinh doanh CK thành công phải là người quản lý tiền giỏi?

- Tiền là một cái gì đó hay ảnh hưởng đến cảm xúc của con người. Không may là việc hành động theo bản năng thường dẫn chúng ta đến những quyết định sai lầm trên thị trường. Nên nhớ chúng ta đang làm nghề quản lý tiền, mà nghề này, nói như ông Paul Tudor Jones (một người kinh doanh hàng hóa nổi tiếng trên thế giới, là người sáng lập Tudor Investment Corporation - Mỹ) là “Đừng chú trọng vào việc kiếm ra tiền mà phải tập trung vào bảo vệ những gì chúng ta đang có”.

Đúng là chúng ta giao dịch để kiếm tiền, nhưng chúng ta phải áp dụng một chiến lược phòng vệ trong kinh doanh, bởi nếu mất hết tiền thì còn tiền đâu mà giao dịch nữa! Phải làm mọi thứ có thể được để bảo toàn nguồn vốn, nguyên tắc này đã được các nhà đầu tư thành công trên thế giới tuân thủ cả trăm năm nay rồi. Kinh doanh CK là nghề không mới, nhiều người đã đến và đã đi trước bạn, và nhiều người trong số họ đã mắc phải những lồi lầm mà bạn nên học để tránh về sau này.

Phải hiểu rằng bạn bỏ tiền vào thị trường CK là xem như đã đánh cược với rủi ro, và rủi ro là không thể tránh khỏi. Hãy giảm bớt sự cảm tính và quá khích, loại bỏ những xúc cảm khi tham gia thị trường CK. Hãy là nhà đầu tư có kỷ luật. Bản chất con người nghe đến hai từ “kỷ luật” là... sợ bởi nhiều người có xu hướng thích phá vỡ luật, kể cả những người đã kiến tạo ra những luật lệ đó.

Với một người làm nghề quản lý tiền, phải hiểu được tầm quan trọng của việc yêu cầu cao nhất về kỷ luật đối với bản thân để có thể tuân theo kế hoạch kinh doanh của mình, một kế hoạch phù hợp cho mình. Đúc kết lại, tôi nói bạn hãy chuẩn bị đầy đủ ba công cụ, gồm tâm lý, đồng vốn và phương pháp. Được vậy, bạn sẽ tự tin làm theo một cách khác với những người đang hiện diện trên sàn để đi đến con đường thành công của mình.

Stuart McPhee không chỉ là nhà kinh doanh CK chuyên nghiệp mà còn là biên tập viên của tờ The Trader's Journal. Ông là tác giả của nhiều cuốn sách bán chạy. Ông có những bài giảng tại Sở Giao dịch CK Úc, tại các triển lãm giao dịch khắp nước Úc và cho Hiệp hội Các nhà phân tích kỹ thuật Úc. McPhee cũng là chuyên gia giao dịch, cung cấp các chương trình tập huấn cho các tổ chức và cá nhân, đồng thời tổ chức hội thảo khắp khu vực Đông Nam Á

Nhà đầu tư nổi tiếng của Canada

Tại Canada, Jamaica, Trinidad & Tobago và cả khu vực Caribê, ít người không biết tới nhà đầu tư Michael Lee-Chin.

May mắn có được một tố chất thông minh hơn người, một ý chí quyết tâm cao trong sự nghiệp và tinh thần thực sự cầu thị, ngay từ rất sớm, Michael Lee-Chin đã học tập những chiến lược kinh doanh của các doanh nhân lớn như Warren Buffett, Benjamin Graham and Kenneth Thomson. Năm 2007, bước sang tuổi 56, Michael Lee-Chin đã trở thành một trong những doanh nhân thành đạt nhất Canada và thế giới.

Với bước khởi đầu chỉ là một nhân viên tài chính làm việc trong một doanh nghiệp đầu tư nhưng với khả năng mẫn cảm trước các cơ hội kinh doanh, Michael Lee-Chin đã triệt để nắm bắt được các cơ hội đầu tư. Hoàn tất chương trình đầu tư lớn vào AIC Limited, National Commercial Bank Jamaica, Radio Jamaica, Desnoes and Geddes, Cable and Wireless, Life of Jamaica... dưới sự điều hành của Michael Lee-Chin, với nguồn tài chính hùng mạnh hàng chục tỷ USD, các doanh nghiệp này đã trở thành nhân tố kích thích sự phát triển cho nhiều doanh nghiệp trong khu vực Bắc Mỹ và Caribê.

Tinh thần thực sự cầu thị

Mặc dù là một tỷ phú, một doanh nhân thành đạt và một nhà hảo tâm tại khu vực Bắc Mỹ nhưng hẳn vẫn còn không ít người chưa biết về nguồn gốc của Michael Lee-Chin.

Michael Lee-Chin sinh năm 1951 tại Port Antonio, Jamaica trong một gia đình có sự kết hợp của hai châu lục Á - Phi. Mẹ của Michael Lee-Chin là người Jamaica chính gốc còn bố - ông Aston Lee là người Trung Quốc nhập cư trong những năm 30. Ngay từ khi còn nhỏ, Michael Lee-Chin đã phải sống một cuộc sống thiếu thốn tình cảm và sự dạy dỗ của người cha vì trước khi Michael Lee-Chin ra đời, ông Aston Lee đã bỏ sang Anh sinh sống.

Khi 7 tuổi, mẹ của Michael Lee-Chin đã kết hôn với người chồng thứ 2 sau đó chuyển sang Canada sinh sống. Hai người đã có thêm 6 người con. Sống trong một gia đình đông người, mẹ chỉ là một nhân viên kế toán bình thường còn bố là một người bán hàng tại một cửa hàng tạp phẩm nên từ rất sớm, Michael Lee-Chin đã phải sống trong điều kiện khó khăn.

Có lẽ do phải chịu nhiều thiệt thòi trong cuộc sống mà từ khi còn nhỏ, Michael Lee-Chin đã có được một ý chí quyết tâm trong học tập và ý thức độc lập trong cuộc sống. Khi đó vẫn còn đang là học sinh phổ thông, Michael Lee-Chin đã phải xin vào làm nhân viên chăm sóc cây cảnh, tại khách sạn Frenchman's Cove Hotel để kiếm thêm tiền phụ giúp gia đình.

Tới kỳ nghỉ hè năm 1966, Michael Lee-Chin còn xin vào làm nhân viên lau chùi động cơ trên tầu Jamaica Queen. Bỏ lại sau lưng những khó khăn đó, Michael Lee-Chin vẫn luôn duy trì được kết quả học tập rất cao ở các môn học.

Năm 1969, sau khi tốt nghiệp trường Titchfield High, Michael Lee-Chin đã được nhận học bổng và tiếp tục học tại khoa kỹ sư cơ khí trường McMaster theo chương trình đào tạo kỹ sư của Chính phủ Jamaica. Bốn năm sau đó, năm 1974, Michael Lee-Chin tốt nghiệp và bắt đầu khởi nghiệp từ con số không.

Được đào tạo chuyên sâu về lĩnh vực cơ khí, do đó, với những kiến thức nóng hổi của mình, Michael Lee-Chin đã quyết định quay về Jamaica và xin vào làm việc tại Dự án Mandela Highway của Chính phủ. Với khả năng thích ứng rất nhanh của mình, sau một thời gian làm việc, Michael Lee-Chin đã tiếp cận và nhanh chóng hoà nhập được với môi trường làm viẹc thực tế.

Mặc dù thành công trong những năm làm việc tại Mandela Highway không nhiều và cũng không thực sự nổi trội nhưng đổi lại, đó là khoảng thời gian vô cùng quý báu để Michael Lee-Chin tích luỹ những kinh nghiệm trong môi trường làm việc thực tế.

Năm 1976, sau gần hai năm làm việc tại Jamaica, Michael Lee-Chin quyết định quay trở Canada tìm kiếm công việc mới. Trong thời gian đầu, do chưa tìm được việc làm, Michael Lee-Chin đã phải làm bồi bàn tại quán rượu, nhân viên bán hàng tạp phẩm thậm chí là lái xe tải.

Trong những năm giữa thập niên 70, môi trường đầu tư tại Canada đang trong đà phát triển mạnh, nhiều người đã thành công từ những những xu thế chung này và một trong số đó là Ken Thomson. Từ thực tế đó, Michael Lee-Chin đã bắt đầu tính tới việc kinh doanh.

Tuy nhiên, do chưa có được những kinh nghiệm trong lĩnh vực đầu tư, Michael Lee-Chin đã phải tốn không ít thời gian, công sức tìm hiểu và học tập những triết lí kinh doanh, những bài học kinh nghiệm, những thất bại của các doanh nhân đã thành đạt như Ken Thomson, Galen Weston, Warren Buffett.

Sau này, khi nói về điều này, Michael Lee-Chin đã cho biết “Khi tôi đọc được nững triết lí kinh doanh hiện đại của Warren Buffett trong cuốn Money Masters của John Train, tôi đã điên lên vì vui mừng và quyết tâm tái tạo lại triết lí này thêm một lần nữa”.

Thành công cùng AIC Limited

Một thời gian không lâu sau đó, Michael Lee-Chin đã xin được vào làm nhân viên tại bộ phận tài chính của Công ty đầu tư Investors Group tại Hamilton, Ontario. Chính từ công việc này, Michael Lee-Chin đã có được nhiều điều kiện thuận lợi để tìm hiểu sâu hơn về lĩnh vực đầu tư.

Thông qua một danh mục địa điểm đầu tư đã được Michael Lee-Chin tự tay soạn thảo tỉ mỉ, với số vốn ít ỏi đã tích cóp được, Michael Lee-Chin đã quyết định chọn một số công ty nhỏ để đầu tư. Có lẽ do may mắn nhưng đúng hơn là nhờ khả năng dự đoán chính xác triển vọng của các khoản đầu tư, Michael Lee-Chin đã thu được những khoản lợi nhuận đầu tiên.

Sau 5 năm chập chững bước vào kinh doanh, Michael Lee-Chin đã có trong tay một khoản vốn kha khá. Với tham vọng ngày một lớn, năm 1983, Michael Lee-Chin đã quyết tâm vay bằng được 500.000 USD của Ngân hàng Continental Bank of Canada để mua cổ phần tại Tập đoàn tài chính McKenzie Financial Corporation.

Trên đà tăng trưởng mạnh mẽ của McKenzie Financial Corporation, chỉ trong vòng 2 năm, số vốn 500.000 USD của Michael Lee-Chin đã tăng lên 35 triệu USD. Trên cơ sở những thành công đó, năm 1985, Michael Lee-Chin quyết định dồn vốn mở công ty đầu tư riêng lấy tên là Berkshire Group chia làm 3 chi nhánh Berkshire Investment Group, Berkshire Securities, Berkshire Insurance Services hoạt động trên lĩnh vực tài chính và bảo hiểm. Berkshire Group là công cụ hữu hiệu đầu tiên giúp Michael Lee-Chin mở rộng hoạt động đầu tư.

Cũng trong những năm 80, Công ty đầu tư AIC Limited, một trong những doanh nghiệp lớn có tầm hoạt động rộng, đang đứng trên bờ vực phá sản do bị thua lỗ trên thị trường đầu tư bất động sản. Thấy được đây là một trong những doanh nghiệp đã tạo được vị trí trên thị trường đầu tư và có nhiều cơ hội phát triển, năm 1987, Michael Lee-Chin đã tìm cách mua lại AIC Limited.

Hoàn tất bản hợp đồng chuyển nhượng này, Michael Lee-Chin bắt tay vào chương trình phát triển AIC Limited. Ngay trong giai đoạn đầu, một mặt AIC Limited vẫn duy trì và tăng cường vốn cho các chương trình đầu tư cũ, mặt khác, áp dụng những chương trình cải tổ và những quy định mới cho của AIC Limited.

Nhờ đó, tới những năm cuối của thập niên 80, dưới sự điều hành của Michael Lee-Chin, AIC Limited không những đã đi vào ổn định mà còn thanh toán được những núi nợ trước đó. Tới năm 1990, những hạng mục đầu tư của AIC Limited đã tăng nhanh tới chóng mặt, chỉ riêng chương trình đầu tư tại Merrill Lynch, số vốn của AIC Limited đã lên tới 8 tỷ USD.

Thành công trên thị trường đầu tư của Canada, Michael Lee-Chin tiếp tục hướng AIC Limited tới các chương trình đầu tư lớn sang các quốc gia khu vực Caribê. Vì đây là một chiến lược tổng thể và dài hơi tầm khu vực, Michael Lee-Chin đã nghiên cứu tới vấn đề tạo cho AIC Limited một nguồn tài chính hùng hậu.

Dựa trên mức tăng trưởng cao của AIC Limited, Michael Lee-Chin đã tiến hành chiến dịch quảng bá cho cổ phiếu của AIC Limited và đã thu hút được sự tham gia nhiều nhà đầu tư lớn. Song song với đó, Michael Lee-Chin còn gấp rút mở rộng các chi nhánh của AIC Limited cho từng địa bàn và lĩnh vực đảm trách.

Lần lượt các chi nhánh AIC Trust Funds, AIC Advantage Fund, AIC Advantage Fund II, AIC Diversified Canada Fund, AIC Canadian Focused Fund, AIC Canadian Balanced Fund, AIC Bond Fund, AIC Dividend Income Fund, AIC Corporate Class Funds... đã được thiết lập trên phạm vi toàn khu vực Caribê.

Tới năm 1998, với tổng số vốn lên tới 12 tỷ USD, AIC Limited đã vươn lên vị trí một trong những thế lực đầu tư hùng mạnh nhất trong khu vực Caribê. Không dừng lại ở đó, sau nhiều năm liên tiếp đạt mức tăng trưởng cao, AIC Limited đã được trao nhiều giải thưởng danh giá như Analysts Choice Award năm 1996, Investors Choice Fund Company of the Year năm 1997 và 1998, giải thưởng Dalbar Mutual Fund Service Award năm 2000, 2003, 2004 và 2005.

Doanh nhân thành đạt và lòng hảo tâm

Mang trong mình dòng máu Jamaica, với sự hiểu biết sâu sắc của mình về thị trường ruột thịt này, Michael Lee-Chin đã từng tiến hành thành công nhiều chương trình đầu tư vào các lĩnh vực chủ chốt như ngân hàng, bảo hiểm, thị trường chứng khoán, bất động sản và cả các đài truyền phát thanh và truyền hình.

Mới đây nhất, năm 2002, trong chương trình đầu tư khổng lồ lên tới 6 tỷ USD vào ngân hàng National Commercial Bank - một trong những ngân hàng lớn tại Jamaica, Michael Lee-Chin đã giành được quyền kiểm soát tuyệt đối với 75% cổ phần.

Bằng các khoản đầu tư đúng mức, Michael Lee-Chin đã nhanh chóng tạo được bước đột phá cho National Commercial Bank. Và chỉ trong vòng 2 năm sau đó, Michael Lee-Chin đã có được khoản lợi nhuận lên tới hàng trăm triệu USD.

Với tấm lòng của một người con xa quê hương, bên cạnh các chương trình kinh doanh vì lợi nhuận, Michael Lee-Chin còn có nhiều chương trình từ thiện vì sự phát triển của cộng đồng tại Jamaica. Trong đó, Michael Lee-Chin đặc biệt ưu tiên cho lĩnh vực giáo dục với những khoản đóng góp lớn.

Một trong số đó phải kể đến là chương trình đầu tư khoản tiền trị giá 155 triệu USD vào xây dựng và mua sắm trang thiết bị hiện đại cho trường dòng mang tên Hyacinth Chen School of Nursing. Đây là một khoản từ thiện lớn nhất từ trước tới nay tại đất nước Jamaica. Trên tổng diện tích 21.000 km2, hàng năm với khả năng nhận và đào tạo khoảng 8.000 học sinh, Hyacinth Chen School of Nursing sẽ là một trong những ngôi trường hiện đại và có quy mô lớn nhất tại khu vực Caribê.

Trong lễ khởi công xây dựng, khi được hỏi về mục đích của chương trình từ thiện này, Michael Lee-Chin đã cho biết: “Trước đây tôi muốn cống hiến cho quê hương nhưng chưa có điều kiện, do đó, đây là một trong những ước nguyện của tôi. Tôi hy vọng, từ ngôi trường này, nhiều tài năng sẽ được nuôi dưỡng để đóng góp cho sự phát triển không chỉ của Jamaica mà cả khu vực Caribê”.

Hơn 30 năm hoạt động liên tục trong lĩnh vực đầu tư, bằng công sức và trí tuệ của mình, Michael Lee-Chin vươn lên vị trí một trong những doanh nhân thành đạt nhất khu vực và thế giới hiện đang sở hữu số tài sản 2,1 tỷ USD.

Ông cũng đã từng được nhiều tổ chức lớn trên thế giới trao tặng nhiều giải thưởng danh giá như: Danh hiệu Nhà đầu tư của năm năm 1997; Giải thưởng Nhà hảo tâm trong năm của tổ chức Association of Fundraising Professionals năm 2005; Giải thưởng Nhà điều hành xuất sắc của thập kỷ năm 2002; Giải thưởng Anh hùng Canada tháng 05.2004; Giải thưởng danh dự của trưởng Đại học McMaster năm 2003; Tiến sỹ luật danh dự của trường Đại học University of Toronto tháng 1/2007.

Đầu tư giá trị theo cách của Warren Buffett

Warren Buffett đôi khi thể hiện một vài trường phái đầu tư khác như đầu tư giá trị chủ động (mua cổ phần nhiều để nắm quyền quản lý công ty), đầu tư theo chiến lược ngắn hạn, nhưng về cơ bản ông vẫn là một nhà đầu tư giá trị. Nguyên tắc đầu tư quan trọng nhất của ông là tìm mua và nắm giữ lâu dài cổ phiếu của những công ty tốt và đang có thị giá thấp hơn giá trị nội tại. khoảng cách giữa hai giá trị này càng cao thì biên độ an toàn càng lớn và lợi nhuận thu về trong tương lai càng cao. Với nguyên tắc này, Warren Buffett đã làm cho tài sản của Quỹ đầu tư Berkshire Hathaway sinh sôi nảy nở gấp 5 lần chỉ số S&P 500.

Tiền đầu tư dài hạn

Theo Warren Buffethị trường, khi đầu tư chúng ta không mua cổ phiếu mà mua quyền sở hữu công ty, và được hưởng những gì công ty đó đem lại trong một tương lai. Nếu chọn đúng công ty tốt, lợi nhuận cao, chúng ta sẽ sở hữu những “máy in tiền” với số tiền này ngày càng lớn. Để hưởng được thành quả tuyệt với này, điều đầu tiên và quan trọng là khoản tiền đầu tư theo chiến lược này phải là tiền dài hạn. Có một số nhà đầu tư, ban đầu cũng tính đầu tư “dài hơi”, nhưng khi thấy giá cổ phiếu tăng mạnh so với giá mua đã bán ra để thu lợi nhuận và bị lôi cuốn vào những chiến lược đầu tư ngắn hạn. Theo tác giả, đã đến lúc nhà đầu tư chia tiền của mình để đầu tư theo 2 – 3 trường phái khác nhau và kiến định với những trường phái đã chọn. Nếu quá linh hoạt thì chúng ta không bao giờ có danh mụa đầu tư giá trị dài hạn.

Hiểu rõ về ngành kinh doanh chính

Warren Buffett chỉ đầu tư vào công ty hoạt động trong những ngành kinh doanh mà ông ta hiểu rất rõ. Là bạn thận của Bill Gates, nhưng ông không đầu tư vào Microsoft với lý do đơn giản là ông không hiểu về công nghệ thông tin. Vậy, trước khi ra quyết định đầu tư vào công ty, bạn hãy tự kiểm tra lại kiến thức và sự hiểu biết của mình về những ngành kinh doanh chính của công ty, những nguyên nhân để thành công trong ngành, sự phát triển cũng như rủi ro của ngành.

Hiểu thật rõ về công ty

Warren Buffett chỉ đầu tư vào những công ty mà ông hiểu rất rõ hoạt động của nó. Và ông nghiêng về những công ty có hệ thống hoạt động thật là đơn giản, dễ hiểu,. Warren Buffett đặc biết quan tâm đến năng lực và đạo đức cửa ban lãnh đạo, các nhà quản lý của công tyy. Nếu không tin tưởng vào ban quản lý, thì ông nhất định không đầu tư, dù con số lợi nhuận hay những chỉ số khác là hấp dẫn. là nhà đầu tư giá trị, chúng ta cũng phải học cách làm việc này của công. Chúng ta phải nghiên cứu mọi thứ về công ty: cách vận hành, quản lý, tình hình kinh doanh, hướng phát triển của công ty mà chúng ta sắp đầu tư. Xin nhớ rằng, chúng ta đầu tư và sở hữu môt phần của công ty, chứ không phải mua và bán lại cổ phiếu trong thời gian ngắn.

Nghiên cứu những chỉ số tài chính

Warren Buffett đã từng nói: “Để là nhà đầu tư thành công, chúng tôi đọc hàng trăm, hàng trăm báo cáo thường niên của các công ty”. Đây là điểm tạo ra sự khác biệt lớn giữa ông và các nhà đầu tư khác. Khi đọc báo cáo, Warren Buffett đặc biệt quan tâm đến những chỉ số, những vấn đề sau:

-         Tốc độ tăng trưởng trong quá khứ và hiện tại. Đây là một trong những cơ sở để dự đoán sự tăng trưởng của công ty trong tương lai.

-         Tỷ suất lợi nhuận/vốn đầu tư. Warren Buffett đặc biệt quan tâm đến chỉ số này và ông chỉ đầu tư vào những công ty tạo ra mức lợi nhuận trên vốn cao.

-         Tỷ số nợ/vốn; lợi nhuận/nợ. Giả sử lợi nhuận không đạt được mức kỳ vọng, công ty có khả năng trẳ được những món nợ đến hạn không?

-         Tái đầu tư, Warren Buffett rất quan tâm đến việc tái đầu tư. Theo ông, nếu công ty kinh doanh hiệu quả, đạt tỷ suất lợi nhuận/vốn chủ sở hữu cao thì công ty nên giữ phần lớn lợi nhuận lại để tái đầu tư, thay vì đem chia cổ tức hết. Khi đó, công ty sẽ trở thành một “máy in tiền với tốc độ ngày càng cao nhờ hiệu ứng tuyệt vời cửa lãi suất kép.

Chọn thời điểm mua

Dựa vào những nguyên tắc và tiêu chí nói trên, chúng ta nhắm sẵn cổ phiếu tốt. Vấn đề quan trọng là “chờ sẵn” để cổ phiếu đó được thị trường định giá thấp, thị giá thấp hơn giá trị nội tại. Warren Buffett thường chờ và ra quyết định mua khi thị trường vào giai đoạn điều chỉnh, hay khi thị trường đi xuống, đặc biệt là khi thị trường sợ hãi, lúc đó sự sợ hãi ảnh hưởng đến mọi cổ phiếu. Nhiệm vụ chính của nhà đầu tư giá trị theo phong cách Warren Buffett là phải xác định cho được cổ phiếu tốt có thị giá thấp hơn giá trị nội tại. Điều quan trọng chúng ta cần phải nhớ là cổ phiếu tốt nhưng giá không hời, và cổ phiếu hời những “chất lượng” không tốt thì không phải là đối tượng đầu tư tốt. Chỉ có cổ phiếu tốt, giá hời mới là đối tượng đầu tư theo chiến lược đầu tư giá trị.

Những thương vụ mua bán của Warren Buffett

"Tất cả những gì chúng ta muốn là đầu tư vào những công ty chúng ta hiểu biết, do những người chúng ta yêu quý điều hành, và chào giá hấp dẫn", Warren Buffett - ông chủ Tập đoàn Berkshire Hathaway nói về các thương vụ mua bán doanh nghiệp của mình.

Buffett cho rằng không có sự khác biệt cơ bản nào giữa việc khi nào ông xem xét mua lại toàn bộ công ty, hay khi nào thì ông đánh giá để mua chứng khoán. Bởi cả hai công việc này đều biến ông thành chủ sở hữu của một công ty.

Theo phương pháp đầu tư của Buffett mua cổ phiếu có nghĩa là mua một doanh nghiệp và đòi hỏi một phương pháp tương tự. Thực tế, Buffett luôn ưu tiên sở hữu trực tiếp một công ty và coi vấn đề then chốt nhất trong một công ty là phân bổ nguồn vốn.

Trong bất cứ trường hợp nào, Buffett cũng thực hiện một chiến lược giống nhau. Ông tìm kiếm những công ty mà ông biết rõ, có lịch sử lợi nhuận ổn định, triển vọng phát triển dài hạn, có khả năng thu được lợi nhuận tốt từ vốn thông qua phát hành cổ phiếu với mức nợ thấp...

Tập đoàn Berkshire Hathaway ngày nay được hiểu chính xác nhất là một công ty cổ phần. Cùng với các công ty bảo hiểm, tập đoàn này còn là chủ sở hữu của một tờ báo, một công ty sản xuất kẹo, một chuỗi cửa hàng kem, humburger... Buffett đăng quảng cáo cần mua một trong những công ty trên trong chính những báo cáo thường niên của Berkshire Hathaway. Tiêu chuẩn mà ông đề ra là một doanh nghiệp đơn giản, dễ hiểu với mức doanh lợi ổn định, lợi nhuận trên vốn tốt, nợ ít, và ban quản lý tốt.

Ông quan tâm tới những công ty nằm trong mức từ 5 tỷ tới 20 tỷ đôla, những công ty càng lớn càng tốt. Ông không quan tâm tới sự thay đổi, người tiếp quản thù địch, hay những tình huống không rõ ràng, giá đặt mua không được xác định. Ông hứa sẽ bảo mật hoàn toàn và phúc đáp nhanh chóng.

Trong các báo cáo thường niên của Berkshire Hathaway và trong bài bình luận gửi các cổ đông, ông thường mô tả chiến lược mua lại theo cách riêng của mình: “Việc này đòi hỏi kỹ thuật cao. Charlie (một cộng sự của Buffett) và tôi chỉ ngồi lại với nhau và đợi chờ điện thoại reo. Đôi khi đó là một cú điện thoại gọi nhầm số”.

Chiến lược này đã phát huy hiệu quả. Thông qua thông báo công khai này, và cũng thông qua những lời gợi ý từ phía các nhà quản lý ở các công ty hiện tại của Berkshire, Buffett mua lại một loạt các công ty thành công khiến mọi người phải kinh ngạc. Chẳng hạn, vụ mua lại See’s Candy Shops năm 1972. Giá mua cuối cùng, 30 triệu đôla, cao gấp ba lần giá trị sổ sách. Chỉ riêng trong năm 2003, lợi nhuận thu được trước thuế của See đã đạt con số 59 triệu đôla.

Một công ty nổi tiếng khác đối với những người luôn theo sát Berkshire đó là Nebraska Furniture Mart. Hệ thống bán lẻ khổng lồ này bắt đầu hoạt động tại Omaha, quê hương của Buffett, từ năm 1938 khi một người Nga nhập cư, bà Rose Blumkin bán đồ đạc trong tầng hầm của bà để mở một hàng nhỏ. Năm 1983, khi bà Blumkin được nhiều người biết đến, Buffett đã trả 55 triệu đôla để mua 80% cửa hàng của bà.

Ngày nay, Nebraska Furniture Mart, bao gồm các đơn vị bán lẻ chiếm hơn 100.000 m^2 trên một khoảnh đất rộng, bán nhiều đồ nội thất hơn bất kỳ cửa hàng nào khác trên đất nước. Buffett điều hành cửa hàng thứ hai đó là Mart 2, mở cửa năm 2002 tại thành phố Kansas.

Trong thư gửi cổ đông năm 2003, Buffett đã liên hệ thành công của hệ thống rộng hơn 40.000 m2 này với bà Blumkin huyền thoại, người vẫn làm việc cho tới khi qua đời ở tuổi 104. Buffett viết: “Một kinh nghiệm bà truyền lại cho chúng ta đó là nếu bạn bán với giá thấp, khách hàng sẽ tìm bạn bằng mọi cách”.

Tháng 1/1986, Buffett trả 315 triệu đôla tiền mặt để mua Scott & Fetzer, một tập đoàn gồm 21 công ty nhỏ, bao gồm cả nhà sản xuất máy hút bụi Kirby và bách khoa toàn thư World Book. Cho tới thời điểm đó, đây là một trong những vụ mua bán lớn nhất của Berkshire, vượt qua sự mong đợi lạc quan của Buffett. Đó là mô hình của một tổ chức có lợi nhuận trên vốn lớn nhờ phát hành cổ phiếu và có số nợ không đáng kể. Thực tế, ông tính toán rằng, khoản lợi nhuận trên vốn của Scott Fetzer dựa vào phát hành cổ phiếu sẽ dễ dàng đặt nó vào top 1% trong bảng xếp hạng Fortune 500.

Rất nhiều công ty của Scott Fetzer đưa ra một danh mục những sản phẩm công nghiệp chuyên môn hóa (một số người cho rằng thật nhàm chán), nhưng chúng thực sự mang lại tiền cho Berkshire Hathaway. Do Buffett mua nó, Scott Fetzer đã phân phối trên 100% phần tiền lãi của nó cho Berkshire, trong khi đồng thời tiếp tục tăng lợi nhuận.

Gần đây, người ta thường hỏi Buffett là ông sẽ mua những loại hình công ty nào trong tương lai. Ông nói: "Trước hết, tôi sẽ tránh những công ty sản xuất hàng tiêu dùng và những nhà quản lý mà tôi không mấy tin tưởng". Buffett đặt ra ba tiêu chuẩn là loại công ty mà ông hiểu, hoạt động kinh doanh tốt, và phải do những nhà quản lý đáng tin cậy điều hành. Đó cũng là những tiêu chuẩn ông tìm kiếm khi mua cổ phiếu và cùng với lý do tương tự.

Cuối năm 2003, danh mục đầu tư cổ phiếu thường của Berkshire Hathaway đạt tổng giá trị thị trường là hơn 35 tỷ đôla, tăng gần 27 tỷ so với giá mua ban đầu. Trong danh mục đầu tư đó, Berkshire Hathaway sở hữu 200 triệu cổ phiếu của Coca-Cola, 96 triệu cổ phiếu của Công ty Gillette và hơn 56 triệu cổ phiếu của Wells Fargo & Company. Đồ uống có ga, dao cạo râu, những ngân hàng lân cận đều là những sản phẩm và dịch vụ rất quen thuộc với người tiêu dùng. Không có gì là bí mật, không có gì là công nghệ cao, không có gì khó hiểu cả. Đó là một trong những niềm tin kiên định nhất của Buffett: "Sẽ vô ích khi bạn đầu tư vào một công ty, hay một ngành mà bạn không hiểu, bởi vì bạn sẽ không thể biết nó đáng giá bao nhiêu, hay theo dõi xem nó đang hoạt động thế nào".

Coca-Cola là nhà sản xuất, tiếp thị, và phân phối đồ uống có ga và nước ngọt lớn nhất thế giới. Sản phẩm đồ uống có ga của công ty, lần đầu tiên được bán ở Mỹ vào năm 1886, giờ đây đã có mặt tại hơn 195 quốc gia trên thế giới.

Buffett có lon Coca-Cola lần đầu tiên khi ông lên năm tuổi. Ngay sau đó, ông bắt đầu mua sáu lon Coke với số tiền 25 xu tại cửa hàng tạp phẩm của ông nội và bán lại chúng cho những người hàng xóm với giá năm xu một lon. Buffett thừa nhận, trong 15 năm tiếp theo, ông quan sát mức tăng trưởng phi thường của Coca-Cola, nhưng ông đã mua nhà máy dệt, cửa hàng bán lẻ, và những nhà sản xuất thiết bị nông trại và cối xay gió. Thậm chí trong năm 1986, khi ông công bố chính thức rằng Cherry Coke (Coke hương anh đào) sẽ trở thành công ty đồ uống có ga chính thức trong các đại hội thường niên của Berkshire Hathaway, Buffett vẫn không mua một cổ phiếu nào của Coca-Cola. Cho tới tận hai năm sau, mùa hè năm 1988, Buffett mới mua những cổ phiếu đầu tiên của hãng đồ uống này.

Sức mạnh của Coca-Cola không chỉ là những sản phẩm mang nhãn hiệu của nó, mà còn là hệ thống phân phối vô địch trên toàn thế giới. Ngày nay, doanh thu bán sản phẩm Coca-Cola trên toàn cầu chiếm 69% tổng doanh thu của công ty và 80% lợi nhuận của nó. Cùng với Amatil Coca-Cola, công ty còn thu lợi nhuận trên vốn tại những nhà máy đóng chai ở Mexico, Nam Mỹ, Đông Nam Á, Đài Loan, Hong Kong, và Trung Quốc. Trong năm 2003, công ty đã bán hơn 19 tỷ thùng sản phẩm đồ uống.

Buffett nói: "Công ty tốt nhất để sở hữu là công ty qua thời gian có thể tận dụng lượng vốn lớn với tỷ lệ lợi tức rất cao. Mô tả này hoàn toàn phù hợp với Coca-Cola".

Tháng 10 năm 1990, Berkshire Hathaway công bố mua 5 triệu cổ phiếu của Wells Fargo & Company với giá trung bình là 57,88 đôla một cổ phiếu, tổng trị giá vụ đầu tư là 289 triệu đôla. Với vụ mua bán này, Berkshire trở thành cổ đông lớn nhất của ngân hàng, sở hữu 10% số cổ phiếu nợ.

Đó là một bước đi gây nhiều tranh cãi. Đầu năm đó, giá cổ phiếu bán ở mức cao là 86 đôla, sau đó rớt giá khủng khiếp khi các nhà đầu tư đồng loạt bỏ qua các ngân hàng California. Vào thời điểm đó, West Coast đang vật lộn với cuộc suy thoái nặng nề và một số người đã đầu cơ vào các ngân hàng đó, danh mục đầu tư nợ của họ chứa đầy những tài sản cầm cố thương mại và nhà ở, đều đang có vấn đề. Wells Fargo, với hoạt động kinh doanh bất động sản có lãi nhất của bất kỳ ngân hàng California nào, đã được coi là đặc biệt nguy hiểm.

Trong những tháng sau khi Berkshire thông báo, cuộc chiến đấu dành Well Fargo cũng tương tự như một cuộc chiến nặng ký. Buffett, ở một bên, là con bò đực, cược 289 triệu đôla rằng Wells Fargo sẽ tăng giá trị. Ở phe bên kia, một số nhà đầu tư thiển cận là những con gấu, cược rằng Wells Fargo sẽ giảm 49% trong năm đó, và sẽ còn sa sút hơn nữa. Phần còn lại của giới đầu tư quyết định cũng ngồi lại và quan sát.

Hai lần trong năm 1992, Berkshire mua nhiều cổ phiếu hơn, góp phần đưa tổng giá trị lên tới 63 triệu đôla vào cuối năm. Giá dần vượt qua 100 đôla trên một cổ phiếu nhưng các nhà đầu tư thiển cận vẫn cá rằng cổ phiếu sẽ giảm một nửa giả trị. Buffett tiếp tục mua thêm, và cuối năm 2003, Berkshire sở hữu hơn 56 triệu cổ phiếu, với giá thị trường là 4,6 tỷ đôla và tổng chi phí mua tích lũy là 2,8 tỷ đôla. Trong năm 2003, Moody’s đã dành cho Wells Fargo mức xếp hạng AAA (Mức xếp hạng tốt nhất, rủi ro thấp nhất), ngân hàng duy nhất trên nước Mỹ có sự khác biệt đó.

Bí quyết đầu tư của 5 ông trùm chứng khoán

Qua các hồ sơ và tư liệu lưu giữ, các nhà phân tích nhận thấy một điểm khá thú vị cả 5 nhà giao dịch cổ phiếu vĩ đại nhất những năm 1890 là Jesse Livermore, Bernard Baruch, Gernal M.Loeb, Nicolas Darvas và William J.O'Neil đều áp dụng chiến lược và các nguyên tắc kinh doanh khá giống nhau.

Những nhà kinh doanh này không nhất thiết phải có số vốn lớn khi bắt đầu sự nghiệp kinh doanh và để tăng số vốn này lên thành khoản tiền kếch xù. Livermore bắt đầu sự nghiệp của mình với vẻn vẹn chỉ một vài đôla (đó là vào năm 1892), còn O'Neil cũng chỉ có 500 đôla làm vốn kinh doanh ban đầu.

Thế nhưng, thua lỗ trong những năm đầu kinh doanh đã giúp họ ra nguyên nhân cho những thất bại ấy. Họ nhận ra rằng với sự quyết tâm và thái độ đúng đắn, tự tạo dựng những nguyên tắc cho riêng mình thì mọi người đều có thể kiếm được số tiền đáng mơ ước khi bắt đầu tham gia vào thế giới giao dịch cổ phiếu. Họ nhận ra rằng giao dịch cổ phiếu không phải là công việc dễ dàng và quan niệm của rất nhiều người cho rằng có thể làm giàu nhanh chóng mà không cần cố gắng là hoàn toàn sai lầm.

Điều thú vị là, cả 5 nhà giao dịch vĩ đại này đều áp dụng những nguyên tắc và kỷ luật giao dịch giống nhau. Xin giới thiệu cùng đông đảo bạn đọc.

Kỹ năng quan trọng số một mà tất cả các nhà giao dịch đều biết đó là tinh thần làm việc kiên cường. Bởi công việc giao dịch cổ phiếu cũng không có gì khác biệt so với những công việc khác. Phần thưởng xứng đáng sẽ giành cho những ai biết cố gắng nỗ lực để giành được nó.

Ngoài Darvas ra thì hầu hết các nhà giao dịch đều kết luận rằng do giao dịch cổ phiếu yêu cầu phải luôn luôn cố gắng nỗ lực không ngừng nên mọi người phải dành toàn bộ thời gian vào công việc này. Darvas là người duy nhất không dành toàn bộ thời gian của mình vào thị trường chứng khoán cũng như giao dịch cổ phiếu. Mỗi ngày, ông chỉ dành khoảng 8 tiếng để nghiên cứu thị trường và cho rằng thế là quá đủ.

Các nhà giao dịch chứng khoán cho rằng muốn kiếm được nhiều lợi nhuận thì họ phải làm việc chăm chỉ vì thành công không thể đến một sớm một chiều được. Yếu tố thời gian đã chứng minh được rằng cũng giống như hầu hết những nỗ lực đem lại kết quả, thành công bất ngờ không thường xuyên xuất hiện trên thị trường cổ phiếu. Nếu điều này trở thành hiện thực thì nó cũng sẽ không kéo dài lâu nếu nhà giao dịch không tập trung chú ý, không nỗ lực kinh doanh và không áp dụng những nguyên tắc giao dịch hợp lý.

Điểm chung thứ hai là các nhà giao dịch cổ phiếu này đều cho rằng kinh nghiệm đóng vai trò rất quan trọng. Họ học hỏi từ chính những sai lầm của mình rút ra những bài học để đi tới thành công con đường sự nghiệp. Theo họ, các nhà đầu tư cần phải ghi nhớ những kinh nghiệm mình đã tích lũy được khi đối mặt với khó khăn để khi gặp những tình huống tương tự có thể nhanh chóng giải quyết. Điều này đặc biệt đúng trên thị trường chứng khoán vì mô hình cổ phiếu và xu hướng thị trường thường lặp đi lặp lại từ năm này sang năm khác và từ chu kỳ này sang chu kỳ khác.

Bên cạnh đó, một kỹ năng bắt buộc đối với một nhà giao dịch cổ phiếu đó là phải có khả năng kiểm soát cảm xúc. Để làm được điều này, nhà giao phải lập ra những nguyên tắc hợp lý giúp họ kiểm soát cảm xúc. Cân bằng cảm xúc, trong khi vẫn tích cực hoạt động trên thị trường, là khả năng mà một người giao dịch tốt phải có. Để làm được điều này, chỉ những người đã từng ở giữa ranh giới giữa thành công và thất bại mới hiểu ra những nguy hiểm mà cảm xúc có thể gây ra.

Loeb và Darvas đã phát hiện ra một số đặc điểm nhất định của một số loại cổ phiếu. Loeb đã miêu tả đúng nhất khi cho rằng cổ phiếu cũng có những giai đoạn giống như con người. Đó là giai đoạn phôi thai, phát triển, trưởng thành và suy thoái. Giai đoạn đầu tư đem lại nguồn lợi nhuận lớn nhất đó là giai đoạn phát triển. Còn O'Neil phát hiện thấy cổ phiếu tuân theo một số dạng nhất định và những dạng này sẽ tiếp tục còn lặp đi lặp lại và những cổ phiếu tốt nhất thường có những dạng hình thái giống nhau. Khả năng xác định dạng cổ phiếu và cổ phiếu đó đang ở giai đoạn nào sẽ là yếu tố đóng góp vào sự thành công của mỗi nhà giao dịch.

Những nhà giao dịch cổ phiếu vĩ đại này đều có một đặc điểm chung là họ có động cơ để đạt được mục tiêu to lớn đã đề ra và để thành công trên thị trường chứng khoán. Đặc biệt, Loeb và Darvas đều cho rằng đối với họ việc đặt ra mục tiêu chiến lược giành được lợi nhuận cao nhất có thể là vô cùng quan trọng. Livermore, Baruch và O'Neil rõ ràng là có động lực, sự bền bỉ và kiên trì - những yếu tố này đã thúc đẩy họ đạt được mục tiêu đã đề ra của mình.

Có khả năng phán đoán và tư duy tốt, có vốn hiểu biết chung và có tính khiêm nhường cũng là một trong những kỹ năng quan trọng mà các nhà giao dịch phải học nếu muốn thành công trong bối cảnh thị trường luôn chứa đựng nhiều thách thức. Sự thông minh chắc chắn sẽ giúp quá trình giao dịch diễn ra suôn sẻ hơn và đây cũng là một yếu tố cần phải có chứ không phải là điều kiện tiên quyết. Trên thực tế, thông minh hơn người đôi khi khiến con người rơi vào tình trạng quá tự tin và họ sẽ phải trả giá đắt cho sự tự tin thái quá của mình trên thị trường chứng khoán.

Các nhà giao dịch này đều coi trọng kỹ năng phản ứng nhanh và khả năng thay đổi để phù hợp với sự thay đổi của thị trường. Mặc dù Livermore đã từng phát biểu rằng thị trường không bao giờ thay đổi do bản tính con người không thay đổi. Thị trường chỉ thực sự thay đổi theo hướng với các công ty mới, thích nghi với những phát triển trong lĩnh vực kinh doanh, trong nền kinh tế và trong phạm vi toàn thế giới.

Phát biểu của ông đề cập việc mọi người phản ứng như thế nào trước một sự kiện xảy ra, phản ứng của mọi người cũng không thay đổi nhiều do bản tính của con người. Một nhà giao dịch giỏi phải có khả năng phản ứng với những biến động của chu kỳ thị trường. Những nhà giao dịch cổ phiếu không có khả năng thay đổi và phản ứng với thị trường sẽ phải trả một giá đắt.

Tất cả những nhà giao dịch cổ phiếu vĩ đại này đều phát hiện ra những kỹ năng được liệt kê ở trên trên con đường tìm kiếm thành công cho mình. Đây là những kỹ năng cơ bản và hợp lý, vấn đề khó khăn đó là họ phải áp dụng và hoàn thiện những kỹ năng này bằng cách chăm chỉ làm việc, tự mò mẫm học tập và phải cố gắng nỗ lực trong nhiều năm liền.

Cả 5 nhà đầu tư này đều có chung một quan điểm cho rằng giao dịch dựa trên việc nghe theo những lời khuyên từ người khác là một sai lầm. Có vẻ như mọi người đều có một ý kiến riêng về loại cổ phiếu nào đó và biết một số thông tin nóng. Bạn nên nghi ngờ những thông tin này. Rất nhiều nhà giao dịch vĩ đại đã học được bài học đắt giá khi nghe theo người khác. Livermore đã mất rất nhiều tiền khi nghe theo lời khuyên của Vua Cotton, Percy Thomas. Baruch cũng đã mất toàn bộ số vốn đầu tiên của mình và phần lớn số tiền của cha ông khi nghe theo lời khuyên đầu tư từ một người ngoài cuộc.

Những kinh nghiệm này đã khiến tất cả các nhà giao dịch tin rằng có lẽ nguyên tắc quan trọng nhất khi đầu tư cổ phiếu đó là hãy tự mình nghiên cứu thị trường và không nghe theo lời khuyên hay quan điểm của người khác. Từ việc tự mình nghiên cứu thị trường, lịch sử cổ phiếu, biểu đồ cổ phiếu… và việc không ngừng học hỏi, rút ra từ những kinh nghiệm thực tế, mỗi người đều tự hoàn thiện khả năng đưa ra quyết định phiên giao dịch và tự mình đưa ra những quyết định giao dịch. Họ đều tin rằng không ai có thể kiểm soát được thị trường nhưng các nhà giao dịch vẫn có thể thành công nếu họ làm việc chăm chỉ, không ngừng học tập và tự mình tiến hành nghiên cứu thị trường.

Ngay cả Gerald Loeb, năm 1965, cũng đã cập nhật thêm những chiến lược ông đã học được trong vòng 30 năm cho cuốn sách kinh điển của ông Cuộc chiến để tồn tại trong đầu tư cổ phiếu (The Battle for Investment Survival) được xuất bản lần đầu tiên năm 1935. William O'Neil rất tin tưởng vào nguyên tắc tự mình nghiên cứu thị trường nên ông đã sáng lập ra tờ Nhật báo Kinh doanh của Nhà đầu tư (Investor’s Business Daily) và nhờ vậy những nhà đầu tư cá nhân độc lập có một nguồn tham khảo để tự mình tiến hành nghiên cứu thị trường dựa trên thông tin có thực và không lệch lạc.

Một nguyên tắc giống nhau nữa của năm ông trùm cổ phiếu này là họ đều nghiên cứu rất kỹ lưỡng mỗi lần giao dịch của mình. Khi những nhà giao dịch này thua lỗ, họ không đổ lỗi cho thị trường hay cho cổ phiếu của họ. Họ quan sát những hành động của mình và quyết định phân tích nguyên nhân khiến cho họ thua lỗ. Hành động này rất quan trọng. Bạn phải tự chịu trách nhiệm với tất cả những lần giao dịch của mình, không được coi thị trường là nguyên nhân khiến mình bị thua lỗ. Bạn không nên tức giận với thị thường.

Thay vào đó, những nhà giao dịch này học được rằng chìa khóa để giảm thua lỗ và tiến bước trên con đường tìm kiếm lợi nhuận là liên tục phân tích những lần giao dịch và sau đó rút ra bài học từ những sai lầm này. Họ nắm rõ những lần giao dịch thành công của mình, do vậy, họ có thể loại bỏ những quyết định khiến họ bị thua lỗ và tận dụng những phiên giao dịch có thể kiếm được tiền lãi lớn. Tất cả họ đều ghi lại những lần giao dịch của mình và sau đó họ sẽ kiểm tra lại đặc biệt là xem lại những lần giao dịch thua lỗ. Thừa nhận và luôn xem xét những sai lầm của mình như một sự nhắc nhở là điều không hề dễ dàng, nhưng nó sẽ giúp rất nhiều trong quá trình học tập không ngừng và các nhà giao dịch vĩ đại này đã chứng minh rằng nó hoàn toàn đúng.

Trong quá trình tự mình nghiên cứu, họ đều giữ bí mật về những lần giao dịch của mình. Livermore và Darvas thậm chí đề cập việc họ sử dụng nhiều nhà môi giới tiến hành việc giao dịch giúp mình bởi vì họ không muốn mọi người biết những hành động của họ. Loeb cũng giữ im lặng về những lần giao dịch của mình, ông thậm chí không đề cập cụ thể những lần giao dịch đó trong những ấn phẩm của mình. O'Neil không tiết lộ thông tin giao dịch của mình cho tờ báo IBD hoặc không công bố những cổ phiếu ông đang nắm giữ.

Có được một cổ phiếu ăn khách, đang tạo ra nguồn lợi nhuận thực sự trên thị trường chứng khoán là một chuyện nhưng giữ cổ phiếu đó lại là một chuyện khác. Tạo ra một tài khoản tiền mặt là một đặc điểm chung nữa của những nhà giao dịch vĩ đại này. Baruch, Loeb và Darvas đều đã ngừng một số lần giao dịch để dự trữ. O'Neil chuyển lợi nhuận ban đầu sang cách thức đầu tư chiến lược khác, như là mua một ghế trong Thị trường Chứng khoán New York, thành lập công ty nghiên cứu đầu tư riêng và sau đó sáng lập nên tờ Nhật báo Kinh doanh của Nhà đầu tư. Livermore áp dụng phương pháp này nhiều hơn bất kỳ nhà kinh doanh nào khác, nhưng người ta đồn rằng ông đã để dành một quỹ rất lớn để tránh như trước kia khi bị mất hết số tiền lãi khổng lồ của mình.

Cả 5 nhà buôn tiền này đều cho rằng lúc nào cũng giao dịch trên thị trường không phải là chiến lược khôn ngoan. Đơn giản vì thị trường không phải lúc nào cũng mang lại cơ hội tốt nhất. Loeb và Darvas không tin tưởng vào việc tiếp tục giao dịch khi thị trường giảm giá hoặc có hiện tượng đầu cơ chờ giảm giá O'Neil cũng đồng tình với quan điểm trên. Livermore không cho rằng ông có khả năng kiếm được lợi nhuận khi chưa xác định được rõ ràng xu hướng của thị trường, ông luôn tìm kiếm cơ hội giao dịch khi thị trường lên giá hoặc xuống giá. Rút khỏi thị trường nghĩa là nhà giao dịch đứng ngoài thị trường, họ sẽ giao dịch trở lại khi có cơ hội tốt hơn. Thời gian yên tĩnh khi rút lui khỏi thị trường sẽ giúp họ có thêm cơ hội phân tích thị trường và xu hướng giá.

Nguyên tắc phân tích không ngừng trong khi rút lui khỏi thị trường cũng giống như việc luyện tập của những vận động viên hàng đầu trong những kỳ nghỉ. Bạn vẫn đạt phong độ đỉnh cao và chắc chắn rằng mình sẵn sàng chuẩn bị khi thời cơ giao dịch đến.

Nhiều nhà đầu tư được khuyên là nên giao dịch đa dạng các loại cổ phiếu để có thể giảm được rủi ro. Tất cả năm nhà giao dịch này đều không đồng tình với quan điểm trên. Trên thực tế, họ đều tin rằng việc kiếm được nhiều lợi nhuận nhất lại phụ thuộc việc bạn càng giao dịch càng ít cổ phiếu càng tốt và họ đã chứng minh được quan điểm của mình là đúng khi kiếm được nhiều triệu đôla.

Với những trải nghiệm và những sai lầm khi mua và nắm giữ số ít loại cổ phiếu của các công ty có trụ sở tại New York được giao dịch trên thị trường chính thức, họ đều phát hiện ra rằng nếu mua đúng loại cổ phiếu trong đúng bối cảnh thị trường và sau đó bán đúng thời điểm thì có thể kiếm được nhiều lợi nhuận. Nguyên tắc này nghĩa là tập trung giao dịch một số loại cổ phiếu hàng đầu - những cổ phiếu có nhu cầu lớn nhất tại thời điểm đó và không đầu tư vào những loại cổ phiếu mà bạn không hiểu nhiều về lĩnh vực đó, nguyên tắc này đã giúp họ trở thành người cực kỳ giàu có. Gerald Loeb đã từng nói rằng: “An toàn nhất là để tất cả số trứng của bạn vào một cái rổ và quan sát rổ đó”.

Khi nói đến việc đa dạng hóa cổ phiếu, những nhà giao dịch này cho rằng điều quan trọng là phải hiểu về lĩnh vực đang định đầu tư. Baruch rất tin tưởng việc nghiên cứu các thông tin về công ty càng nhiều càng tốt. Ông cũng cho biết việc thiếu hiểu biết về công ty định mua cổ phiếu là một trong những nguyên nhân chính khiến ông thua lỗ. Tự mình tuân theo nguyên tắc để xác định cổ phiếu nào đang là cổ phiếu hàng đầu và hiểu bối cảnh thị trường là những yếu tố cơ bản dẫn đến việc giao dịch cổ phiếu thành công.

Rõ ràng trong lĩnh vực cổ phiếu, rất nhiều nguyên tắc đã mang lại thành công cho những nhà giao dịch cổ phiếu vĩ đại lại ngược với quan điểm phổ biến từ trước tới nay. Giao dịch cổ phiếu cũng giống như một số việc trong cuộc sống, đôi khi tốt nhất là hãy lựa chọn đi trên con đường có ít người qua hơn. Qua những nhà giao dịch này, ta thấy rõ những nguyên tắc chung này rất có tác dụng. Do vậy ngày càng nhiều các lượng nhà đầu tư cổ phiếu áp dụng theo những nguyên tắc này với mục tiêu tạo ra được nhiều lợi nhuận trên thị trường.

Đầu tư theo nguyên lý Warren Buffett

"Tôi muốn có những thương vụ tốt đến mức thậm chí một kẻ ngốc cũng có thể kiếm được tiền. Khi đầu tư, chúng tôi coi bản thân mình là những nhà phân tích kinh doanh chứ không phải là nhà phân tích thị trường", nhà buôn tiền lừng danh Warren Buffet bật mí bí quyết kinh doanh của mình.

Warren Buffet chia nguyên tắc đầu tư của mình thành 4 nhóm, gồm nguyên lý kinh doanh với những đặc điểm cơ bản của bản thân doanh nghiệp; nguyên tắc quản lý với những phẩm chất quan trọng mà các nhà quản lý cấp cao phải thể hiện; nguyên lý tài chính gồm 4 quyết định tài chính then chốt mà một công ty phải duy trì. Cuối cùng là nguyên lý giá trị với hai hướng dẫn có quan hệ mật thiết với nhau về giá mua.

Xin giới thiệu cùng độc giả nguyên tắc thứ nhất trong nguyên lý đầu tư của Warren Buffett.

Buffett không coi chứng khoán là một thứ gì đó rất trừu tượng. Ông cũng không nghĩ theo khía cạnh các lý thuyết thị trường, khái niệm vĩ mô, hay xu hướng của ngành. Thay vào đó, ông đưa ra quyết định đầu tư chỉ dựa trên việc doanh nghiệp đó hoạt động như thế nào. Ông tin rằng nếu lựa chọn một vụ đầu tư chỉ vì bề ngoài chứ không dựa trên nền tảng cơ bản của hoạt động kinh doanh, thì khả năng gặp thất bại là rất lớn. Do vậy, Buffett tập trung vào nghiên cứu thận trọng tất cả những gì ông biết về công ty, tập trung vào ba vấn đề chính:

1. Công việc kinh doanh của công ty có đơn giản và dễ hiểu không?

2. Công ty có lịch sử hoạt động hợp lý không?

3. Công ty có triển vọng kinh doanh trong dài hạn không?

Theo quan điểm của Buffett, thành công tài chính của các nhà đầu tư có mối quan hệ mật thiết với trình độ hiểu biết công việc của họ. Do vậy, cần phân biệt những nhà đầu tư có định hướng kinh doanh với những nhà đầu tư “kinh doanh kiểu chộp giật”. Một quyết định mua hay không mua là rất quan trọng bởi xét cho cùng, sau khi nghiên cứu, các nhà đầu tư phải cảm thấy thuyết phục rằng công ty mà họ mua sẽ hoạt động tốt trong tương lai. Họ phải tin tưởng vào khả năng dự đoán lợi nhuận trong tương lai của mình. Họ hiểu sâu như thế nào về các nền tảng kinh doanh của công ty đó. Dự đoán tương lai luôn luôn đòi hỏi phải tinh tế. Mọi việc sẽ càng trở nên khó khăn hơn trên một thương trường mà bạn không hiểu gì về nó cả.

Qua nhiều năm, Buffett sở hữu nhiều loại hình công ty: Nhà ga, nông trại, công ty dệt may, nhà bán lẻ quan trọng, ngân hàng, công ty bảo hiểm, hãng quảng cáo, công ty xi măng, báo chí, đồ uống và thực phẩm, công ty truyền hình và truyền hình cáp... Ông kiểm soát một số công ty trong số này và một số khác ông đã hoặc đang là một cổ đông. Nhưng trong tất cả các trường hợp, ông đã hoặc đang nhận ra chính xác những công ty đó hoạt động như thế nào. Ông hiểu rõ doanh thu, chi phí, lưu lượng tiền mặt, mối quan hệ nhân công, sự linh hoạt của giá, và nhu cầu phân bổ nguồn vốn của mỗi công ty cổ phần đơn vị của Berkshire.

Buffett duy trì mức độ hiểu biết cao về các ngành kinh doanh của tập đoàn Berkshire vì ông chỉ lựa chọn các công ty trong phạm vi hiểu biết tài chính và trí tuệ của mình. Ông gọi đó là “vòng tròn khả năng”: "Nếu bạn sở hữu một công ty (cho dù là sở hữu toàn bộ hay chỉ một số cổ phiếu) trong một ngành bạn không hiểu gì về nó, không thể dự đoán sự phát triển chính xác thì bạn sẽ không thể đưa ra một quyết định sáng suốt được". Ông khuyên: “Hãy đầu tư trong vòng tròn khả năng của bạn. Vấn đề không phải là vòng tròn khả năng lớn như thế nào, mà vấn đề là bạn xác định giới hạn đó chuẩn xác như thế nào”.

Các nhà phê bình cho rằng những giới hạn mà Buffett tự áp đặt cho mình đặt ông ra ngoài những ngành có tiềm năng đầu tư lớn nhất, ví dụ như công nghệ. Ông trả lời rằng: “Đầu tư thành công không phải là vấn đề bạn hiểu biết nhiều như thế nào mà là bạn xác định điều bạn không biết thực tế như thế nào. Một nhà đầu tư chỉ cần làm rất ít việc miễn là anh ta tránh mắc phải những sai lầm lớn”. Để có được kết quả trên mức trung bình, Buffett đã phải học, thường là bằng cách làm những việc bình thường.

Tháng 11/2000, Warren Buffett và Berkshire Hahthaway chi 11 tỷ đôla cho công ty Benjamin Moore &Co., “Mercedes” của các công ty sơn. Anh em nhà Moore sáng lập ra công ty vào năm 1883 tại tầng hầm Brooklyn của họ. Hiện nay, Benjamin Moore là một trong năm công ty sơn lớn nhất Mỹ và danh tiếng về chất lượng luôn vượt trội.

Theo báo cáo, Buffett thanh toán 25% tiền lãi theo giá hiện tại của chứng khoán. Xét bề ngoài, điều đó có vẻ như đối lập với một trong những Nguyên tắc cứng rắn của Buffett: Đó là ông sẽ chỉ hành động khi giá đủ thấp để tạo ra biên độ an toàn. Tuy vậy, chúng ta cũng biết rằng Buffett không ngại trả tiền để đổi lấy chất lượng. Rõ ràng là giá chứng khoán tăng vọt 50% lên thành 37,62 đôla một cổ phiếu sau khi vụ mua bán được công bố. Điều này cho thấy, hoặc là Buffett tìm ra công ty khác bị định giá thấp hoặc là phần còn lại của thế giới đầu tư đang tin vào sự nhạy cảm của ông và đẩy giá cả lên thậm chí cao hơn hoặc cả hai.

Benjamin Moore chỉ là một loại công ty Buffett thích. Ngành kinh doanh sơn chẳng là gì cả nếu không đơn giản và dễ hiểu. Buffett cũng có ý định mua các công ty có một lịch sử hoạt động ổn định và kết quả là sau khi mua công ty, ông sẽ không cần phải thay đổi hệ thống hoạt động của nó. Gu đầu tư của ông là mua những công ty thành công và vẫn có triển vọng tăng trưởng. Thành công và tình trạng hiện tại của Benjamin Moore trên thương trường qua nhiều thập kỷ khẳng định chất lượng sản phẩm, sản xuất, sức mạnh nhãn hiệu, và dịch vụ ổn định của công ty. Hiện tại, sau 121 năm thành lập, công ty gặt hái được khoảng 80 triệu đôla lợi nhuận trên 900 triệu đôla doanh thu bán hàng.

Khi nghiên cứu Benjamin Moore, Buffett cũng thấy đây là một công ty hoạt động tốt. Mặc dù cách đây vài năm người ta vẫn còn băn khoăn về chiến lược bán lẻ của Moore, công ty đã tiến hành một chương trình trẻ hóa nhãn hiệu tại Mỹ và Canada. Benjamin Moore tăng lượng bán lẻ tại các cửa hàng độc lập bằng chương trình Singature Store và mua một số cửa hàng bán lẻ như cửa hàng Janovic đặt tại Manhattan. Chỉ trước vụ mua lại của Berkshire hồi năm 2000, công ty đã tiến hành một chương trình giảm thiểu chi phí và hợp lý hóa nhằm mục đích cải thiện hệ thống hoạt động của công ty.

Ngành kinh doanh của Coca-Cola tương đối đơn giản. Công ty mua hàng hóa đầu vào và kết hợp chúng lại để sản xuất ra một dung dịch, rồi đem bán chúng cho nhà đóng chai. Nhà đóng chai kết hợp dung dịch đó với những nguyên liệu khác và đem bán sản phẩm hoàn chỉnh cho các cửa hàng bán lẻ như các bách hóa, siêu thị, và các máy bán hàng tự động. Công ty cũng cung cấp sản phẩm nước ngọt cho các đại lý bán lẻ, những người bán nước ngọt cho người tiêu dùng theo tách hoặc chén.

Các nhãn hiệu sản phẩm của công ty bao gồm nước giải khát Coca-Cola, Diet Coke, Sprite, PiBB Xtra, Mello Yello, Fanta, Tab, Dasani và Fresca. Các đồ uống của công ty bao gồm các sản phẩm nước hoa quả nhãn hiệu Hi-C, nước cam Minute Maid, Powerade, và Nestea. Công ty sở hữu 45% Coca-Cola Enterprises, là công ty đóng chai lớn nhất nước Mỹ, và 35% Coca-Cola Amatil - công ty đóng chai Australia, không chỉ quan tâm tới sản phẩm ở riêng Australia mà còn cả sản phẩm ở New Zealand và Đông Âu.

Thế mạnh của Coca-Cola không chỉ là nhãn hiệu của các sản phẩm mà còn là hệ thống phân phối có một không hai trên thế giới của hãng. Ngày nay, doanh số bán hàng trên thế giới của các sản phẩm Coca-Cola chiếm 69% doanh số bán hàng thuần của công ty và 80% lợi nhuận của hãng. Cùng với Coca-Cola Amatil, công ty còn được hưởng lãi suất trên vốn cổ phần của các công ty đóng chai ở Mexico, Nam Mỹ, Đông Nam Á, Đài Loan, Hong Kong, và Trung Quốc.

Ông nội của Buffett từng sở hữu và biên tập tờ Cuming County Democrat, một tờ tuần báo ở West Point, Nebraska. Bà nội ông giúp việc tại tòa soạn và cũng sắp chữ tại cửa hàng in của gia đình. Cha ông, trong khi đang theo học trường Đại học Nebraska, làm biên tập cho tờ Daily Nebraskan. Bản thân Buffett từng là nhà quản lý phát hành cho tờ Lincoln Journal. Mọi người thường nói rằng nếu Buffett không lao vào sự nghiệp kinh doanh, gần như chắc chắn ông sẽ theo đuổi nghề báo.

Năm 1969, Buffett mua tờ báo quan trọng đầu tiên, tờ Omaha Sun, cùng với một nhóm những tờ báo tuần khác; từ những tờ báo này, ông học được sự năng động trong kinh doanh một tờ báo. Ông có 4 năm kinh nghiệm thực tế điều hành một tờ báo trước khi mua cổ phiếu đầu tiên của Washington Post.

Buffett hiểu rất rõ ngành ngân hàng. Trong năm 1969, Berkshire mua 98% Ngân hàng Quốc gia Illinois và Trust Company và nắm giữ nó cho tới năm 1979 khi Luật cổ phần ngân hàng yêu cầu Berkshire phải gạt bỏ toàn bộ lợi tức của công ty. Trong suốt khoảng thời gian 10 năm, ngân hàng đã hoạt động bên cạnh các công ty cổ phần khác mà Berkshire kiểm soát và Buffett báo cáo lợi nhuận và doanh thu mỗi năm của ngân hàng trong các báo cáo thường niên của Berkshire.

Buffett hiểu rõ sự rắc rối phức tạp của ngành kinh doanh bảo hiểm. Chính Gene Abegg - Chủ tịch Hội đồng Quản trị của Ngân hàng Quốc gia Illinois đã dạy Buffett về kinh doanh ngân hàng. Ông biết rằng, các ngân hàng sẽ kinh doanh có lãi chỉ cần khoản cho vay được đưa ra một cách có trách nhiệm và các chi phí được giảm thiểu. Một ngân hàng được quản lý tốt không chỉ có thể tăng lợi nhuận mà còn thu được một số lợi tức trên vốn cổ phần.

Giá trị dài hạn của một ngân hàng theo Buffett là được xác định thông qua hành động của các nhà quản lý của ngân hàng đó, bởi vì họ kiểm soát hai chỉ số quan trọng: chi phí và các khoản cho vay. Những nhà quản lý tồi luôn có cách đẩy chi phí hoạt động lên trong khi tạo ra các khoản cho vay ngu xuẩn. Carl Reichard, sau này là Chủ tịch Hội đồng Quản trị của Wells Fargo, điều hành ngân hàng từ năm 1983 đã đạt được những kết quả ấn tượng. Dưới sự lãnh đạo của ông, cả tăng trưởng của lợi nhuận và lợi nhuận trên vốn cổ phần đều trên mức trung bình và hiệu quả hoạt động luôn ở mức cao nhất trên toàn quốc. Reichardt cũng xây dựng được một danh mục cho vay vững chắc.

Buffett không thích những công ty đang phải giải quyết những khó khăn, rắc rối. “Chúng tôi thích những cổ phiếu có mức sinh lợi cao trên vốn đầu tư, để chắc chắn rằng nó sẽ còn tiếp tục như vậy”, Buffett nói điều này trong đại hội thường niên của Berkshire năm 1995. Sau đó, ông nói thêm: “Tôi xem xét lợi thế cạnh tranh trong dài hạn và xem liệu nó có kéo dài lâu không”. Điều đó có nghĩa là, ông tìm kiếm thứ ông gọi là nhượng quyền kinh doanh.

"Khi tìm kiếm khả năng tồn tại lâu dài của một công ty nhượng quyền kinh doanh, điều quan trọng nhất đối với tôi là khám phá xem lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp tới mức nào. Tất nhiên tôi vẫn yêu thích một lâu đài lớn có tường rào và hào sâu với cá piranhas và cá sấu", Warren Buffett nói.

(Trích lược từ cuốn "Phong cách đầu tư Warren Buffett" do Công ty Alpha Books phát hành)

“Nhà đầu tư cần phân biệt Bản cáo bạch và Bản công bố thông tin

”Đó là ý kiến của ông Trương Lê Quốc Công, Phó trưởng Ban Quản lý phát hành, UBCK.

Khi nhìn nhận về việc công bố thông tin của DN, nhà đầu tư cần phân biệt Bản cáo bạch và Bản công bố thông tin. Với những DNNN cổ phần hoá, UBCK không có trách nhiệm kiểm tra Bản công bố thông tin của DN, mà việc này thuộc thẩm quyền của cơ quan phê duyệt phương án cổ phần hóa DN. Khi DN niêm yết, hoặc DN phát hành cổ phần ra công chúng, Bản cáo bạch do UBCK xét duyệt. Tuy nhiên, Ủy ban chủ yếu kiểm tra xem các thông tin trong Bản cáo bạch có đúng quy định không, còn những chi tiết mang tính kỹ thuật như phương án khả thi của dự án, hay vấn đề thuộc chuyên ngành hoạt động của DN thì chúng tôi chỉ cố gắng yêu cầu DN thông tin tối đa, chứ không có nghĩa vụ thẩm tra hay xác nhận những thông tin này là hoàn toàn chính xác.

Quy định pháp lý cũng chưa bao quát hết các trường hợp, nên ở một số DN, chúng tôi yêu cầu DN phải cung cấp thêm thông tin để nhà đầu tư xem xét. Chẳng hạn, nếu DN bán cổ phần cho cổ đông chiến lược thì phải nói rõ tiêu chí chọn lựa cổ đông chiến lược là như thế nào, bán cho CBCNV thì phải đính kèm danh sách… Với yêu cầu như vậy, UBCK sẽ thúc đẩy DN minh bạch thông tin trước thị trường. Con dấu của UBCK trong Bản cáo bạch của DN không đảm bảo tính chính xác của mọi thông tin mà DN công bố, mà chỉ hàm nghĩa rằng, việc công bố thông tin của DN đã được thực hiện đúng theo các quy định pháp luật. Trên thực tế, có một số thông tin DN công bố chưa rõ ràng hoặc chưa chuẩn xác, nhưng trong quá trình xét duyệt Bản cáo bạch, UBCK có thể không phát hiện ra.

Các loại hình công ty chứng khoán phổ biến trên thế giới

Các loại hình công ty chứng khoán phổ biến trên thế giới VASC/UBCK, 06/06/2001, 20h00 Khi bắt đầu làm quen với việc kinh doanh chứng khoán, việc đầu tiên chúng ta phải làm là mở tài khoản tại một công ty chứng khoán. Khi ấy, chúng ta sẽ gặp một loạt các thuật ngữ "bí hiểm" như: full-service brokerage firms, discount firms, wire houses, boutique firms… Vậy những thuật ngữ trên có ý nghĩa như thế nào và chúng khác nhau ra sao?

Các công ty môi giới chứng khoán hiện nay trên thế giới được chia thành 2 nhóm chính (classified into two main categories): full-service brokerage firms (tạm dịch là công ty "tổng hợp") và discount firms ( công ty "chuyên doanh").

Khi quyết định sử dụng dịch vụ của một công ty "chuyên doanh", bạn chỉ có thể nhận được 2 loại dịch vụ duy nhất là thực hiện lệnh (order execution) và thanh toán (clearance) khi lệnh mua/bán (buy/sell order) của bạn đã được "khớp" (matched) với 1 hoặc nhiều lệnh khác. Một trong những ưu điểm chính của các công ty "chuyên doanh" là phí hoa hồng (commissions) sẽ thấp hơn khoảng từ ẳ cho đến 2/3 so với trường hợp các công ty "tổng hợp" (commissions paid for services of discount firms are from a quarter to two-thirds lower than those of full-service firms). Bạn chỉ nên sử dụng dịch vụ của các công ty này khi bạn là một nhà đầu tư nhạy bén, có khả năng nắm bắt cũng như phân tích thông tin một cách nhanh nhạy và chính xác. Một số công ty chuyên doanh hiện đang rất nổi tiếng hiện nay là Charles Schwab, Lombard…

Các công ty "tổng hợp", ngoài việc cung cấp 2 loại dịch vụ kể trên, còn cung cấp các dịch vụ khác như: phát hành các bản nghiên cứu tình hình đầu tư (investment research reports) do các chuyên viên phân tích của phòng nghiên cứu (research department analysts) soạn thảo, cung cấp dịch vụ quản lý tài sản (asset management), tư vấn đầu tư (investment advice), giúp lập các dự toán tài chính (financial planning), tư vấn các biện pháp giảm hoặc tránh thuế (tax shelters)… cho khách hàng. Ngày nay, cụm từ "dịch vụ môi giới" (brokerage service) đang dần dần được thay bằng thuật ngữ "các dịch vụ tài chính" (financial services) do các dịch vụ mà nhà môi giới cung cấp cho khách hàng ngày càng được mở rộng (the range of services offered by brokers expands). Các công ty "tổng hợp" này được chia làm nhiều loại như sau:

Wire houses: là các công ty cung cấp rất nhiều loại hình công cụ đầu tư (a wide array of investment vehicles) cho khách hàng và đối tượng chủ yếu của các công ty này là những nhà đầu tư cá nhân (individual investors), mặc dù họ cũng phục vụ các nhà đầu tư có tổ chức (institutional investors) và tiến hành mua bán cho chính mình (trade for their own inventories). Merrill Lynch, Dean Witter Reynolds, Shearson/Hutton, Prudential Bache, Smith Barney… là những công ty thuộc loại này.

Specialized firms: là những công ty chỉ chuyên cung cấp dịch vụ liên quan đến một hoặc một số rất ít các công cụ đầu tư. Lebenthal & Co. là một công ty rất nổi tiếng chuyên cung cấp các dịch vụ liên quan đến trái phiếu đô thị (municipal bonds)…

Carriage trade houses: đây là từ chuyên dùng để chỉ các công ty "đóng đô" tại thành phố New York (New York-based firms). Khách hàng của các công ty này đều được lựa chọn kỹ càng và đều là khách "sộp" (their clients are very select and well-heeled). Muốn mở tài khoản tại các công ty chứng khoán này, bạn nhất thiết phải được sự giới thiệu của các khách hàng hiện tại (recommendation of existing clients). Dịch vụ do các công ty này cung cấp đều được cá nhân hóa cao độ (their services are highly personalized) để phù hợp với từng khách hàng. Các tên tuổi lớn như Morgan Stanley, Donaldson Lufkin, Bear Stearns… đều thuộc dạng này.

Boutique firms: đây là từ dùng để chỉ các công ty vừa có đặc điểm của một carriage trade firm vừa có đặc điểm của một wire house. Dịch vụ do các công ty này cung cấp cũng mang tính chất cá nhân hóa như các carriage trade houses. Đối tượng của các công ty này là những nhà đầu tư có thu nhập trung bình (middle-income-bracket investors). Một số các công ty thuộc dạng này là Grunthal, Butcher and Singer, F.S. Mosely…

Mỗi mô hình công ty chứng khoán đều có những ưu nhược điểm riêng của nó. Hiệu quả đạt được ở chỗ bạn vận dụng các mô hình này như thế nào vào tình hình thực tế của công ty mình.

Lựa chọn danh mục tối ưu theo Markowitz

Trong bài trước, chúng ta đã đề cập vấn đề lợi suất và rủi ro của danh mục đầu tư. Trở lại ví dụ về hai loại CP B, S, ta có các lựa chọn khác nhau khi thay đổi tỉ trọng nắm giữ hai loại CP này. Theo phương pháp do Markowitz khởi xướng, ta có thể xác định được mức độ cân đối tỉ trọng hai CP hiệu quả nhất.

Khi thay đổi tỉ trọng mua CP B, S, mối tương quan giữa lợi suất và độ lệch chuẩn sẽ biến đổi và vẽ lên một đường cong từ S - phương án (2) đến B - phương án (1) như đồ thị. Danh mục tại điểm MV là danh mục có độ lệch chuẩn nhỏ nhất. Nếu NĐT chấp nhận mức rủi ro và độ lệch chuẩn khác có thể lựa chọn hai danh mục ở vị trí 1, hoặc 2. Nhưng rõ ràng danh mục 2 tốt hơn do có mức lợi suất ước tính đạt được cao hơn so với danh mục 1.

Nếu NĐT có mức ngại rủi ro cao thì chọn danh mục trong khoảng MV đến 3 thay vì chọn trong khoảng từ S đến MV. Đoạn từ MV đến B được gọi là đường cong hiệu quả của hai loại tài sản trên.

Suy rộng ra đối với danh mục gồm nhiều loại chứng khoán thì NĐT chỉ lựa chọn trong vùng gạch chéo trên đồ thị. Nếu NĐT đặt cho mình một mức ngại rủi ro thì lựa chọn danh mục nằm trên đường biên từ MV đến B luôn cho mức lợi nhuận ước tính cao hơn. Đường này được gọi là đường biên hiệu quả: Với bất cứ mức rủi ro nào, nếu NĐT chọn cho mình danh mục đầu tư nằm trên đường này sẽ đem lại mức lợi nhuận ước tính cao nhất có thể.

Ngoại trừ một số tổ chức chuyên nghiệp, hiện nay NĐT trên TTCK VN chưa quan tâm đúng mức cho việc thiết lập một danh mục đầu tư. Thường thì NĐT chỉ ước và đặt cho mình một mức lợi nhuận kỳ vọng khi đầu tư vào một CP hay một danh mục CP nhất định mà không lường trước hoặc không có khả năng lường trước các yếu tố rủi ro và định lượng các yếu tố này. Do vậy, họ cũng không lựa chọn cho mình được một danh mục đầu tư tối ưu có thể.

TTCK VN hiện nay có đặc điểm: Phi hoàn hảo (khi các nhu cầu mua và bán không được thoả mãn kịp thời - hiện tượng rớt lệnh); Số CP niêm yết quá nhỏ và chưa đại diện cho cả nền kinh tế (193 DN cỡ vừa và nhỏ); Kiến thức NĐT còn hạn chế... thì việc áp dụng lý thuyết lựa chọn danh mục đầu tư khó phát huy hiệu quả.

Tuy nhiên khi thị trường bước vào cuộc chơi của các NĐT chuyên nghiệp, NĐT cần trang bị kiến thức và chú trọng đến việc tối ưu hoá danh mục đầu tư để giảm thiểu được các rủi ro với một mức lợi nhuận ước tính đặt ra.

Trong tương lai, khi cơ quan quản  lý cải thiện công tác quản lý, đảm bảo cho NĐT công bằng hơn trong việc đầu tư, TTCKVN có thể tiến dần đến yêu cầu của một thị trường "hoàn hảo" và khi đó các lý thuyết về danh mục đầu tư có thể phát huy tác dụng, nâng cao hiệu quả đầu tư.

Nhà đầu tư vĩ đại lạc quan, thế giới yên lòng hơn

Ngay giữa châu Á, ngày 25/10, tỷ phú Warren Buffett, người được coi là nhà đầu tư lớn nhất mọi thời đại, đã có những nhận định rất lạc quan khiến thế giới có thể yên lòng hơn.

Lời lạc quan truyền từ châu Á

Ngày 25/10/2007, trong chuyến thăm đầu tiên của mình tới Hàn Quốc, tỷ phú giàu thứ 3 thế giới hiện nay là Warren Buffett cho rằng cơn khủng hoảng vừa qua trên thị trường tài chính sẽ còn tác động thêm vài năm nữa, song không đáng lo ngại thái quá.

"Cơn khủng hoảng vừa qua trên thị trường tài chính sẽ còn tác động thêm vài năm nữa, song kinh tế Mỹ cũng như kinh tế toàn cầu sẽ chống chọi được qua cơn phong ba này", Warren Buffett nói.

"Nền kinh tế toàn cầu sẽ lại tiến lên theo hướng tích cực", ông kết luận.

Nhà đầu tư chứng khoán vĩ đại Warren Buffett thuộc kiểu nhà đầu tư dài hạn và luôn xem xét yếu tố kinh tế vĩ mô trước mỗi lần đầu tư.

Do vậy động thái và lời nói của ông, đặc biệt là ngay khi ông đang đứng giữa châu Á như vậy, rõ ràng là có nhiều ý nghĩa. Về lâu dài có thể có tác động đáng kể tới tâm lý nói chung của giới đầu tư toàn cầu.

Vậy, nhà đầu tư chứng khoán này đã từng có những động thái và lời nói tầm cỡ đến đâu? Và sự vĩ đại của nhà đầu tư chứng khoán này như thế nào, để đến nỗi nhận định của ông có ảnh hưởng đến vậy?

Người Mỹ thầm lặng được cả thế giới để ý

Warren Buffett là một người Mỹ khá thầm lặng nhưng mỗi lời nói, hành động đều khiến cả thế giới để ý. Người đàn ông giàu có bậc nhất nước Mỹ này sống khiêm tốn trong căn nhà ở thật xa phố Wall, trung tâm tài chính và chứng khoán lớn nhất nước Mỹ và thế giới. Ông ở Omaha, một thị trấn nhỏ với 300.000 dân cư thuộc tiểu bang Nebraska.

Văn phòng của ông trông giống phòng khám của một bác sỹ, chỉ có 11 nhân viên giúp ông điều hành cả một giang sơn của mình. Làm việc kiểu cổ xưa, tức không cần đến máy tính và máy điện toán. Sự khiêm tốn của Warren Buffett đã khiến ông trở thành người hùng của nước Mỹ, một nhân vật trong sạch, đơn giản, trung thực trong lĩnh vực tài chính.

Nhà báo Adam Snith, tác giả cuốn “Supermoney” viết về ông như sau: “Không cần máy móc theo dõi diễn biến lên xuống của các cổ phiếu công ty tại thị trường chứng khoán, không cần thuốc an thần, không cần cắt giũa móng tay cho đẹp, không cần những chiến thắng rộn ràng. Chỉ cần những giá trị đơn giản, dễ hiểu. Ông dành nhiều thời gian để nô đùa với các con trong những trận bóng hoặc ngồi nhìn cánh đồng lúa”.

Rất khiêm nhường, song tỷ phú Warren Buffett cũng có lúc "chơi nổi” và thỉnh thoảng đầu óc lại hơi khác thường. Năm 1983, nhân ngày lễ sinh nhật của mình, ông đột nhiên nảy sinh ý định mua hẳn siêu thị bán bàn ghế Nebraska Furniture của bà Rose Blumkin. Ông tìm đến bà này hỏi giá, ra về và nhanh chóng trở lại với tấm ngân phiếu 60 triệu USD. Mua luôn cả một siêu thị mà không cần hỏi qua ý kiến của một chuyên gia kinh tế nào, chỉ có Warren mới dám nghĩ và đủ sức làm nổi.

Người rất có duyên với... USD!

Nhiều người coi Warren Buffett có những phép lạ đối với đồng USD. Donald Keough, Chủ tịch hãng Coca-Cola, một người bạn thân từ những năm 50 kể lại câu chuyện về Warren Buffet: “Tôi có 5 con và mỗi sáng đều phải đưa cả nhà đi làm. Warren có 3 con và anh ta ở lại nhà chơi xe lửa điện. Một ngày nọ Warren nói với tôi rằng nếu giao cho anh ta 5.000USD tôi sẽ không còn phải lo lắng về việc có đủ tiền vào đại học cho các con nữa. Lúc đó tôi không rõ Warren làm gì nên làm sao dám giao cho 5000USD. Nếu như tôi dám đưa cho anh ta món tiền ấy thì ngày nay tôi đã có dư tiền mua cả trường đại học”.

Warren Buffet sinh ra trong một gia đình khá giả, bố ông từng bốn lần làm nghị sỹ Đảng Cộng hoà, là chủ nhân một công ty buôn bán ngoại tệ. Chàng Buffet lúc mới 11 tuổi đã tập tành làm ăn mua bán cổ phiếu. Lúc đó, cậu bé này mua 3 cổ phiếu của công ty có tên Cities Service Preferred với giá 40USD mỗi cổ phiếu. Ngay sau đó giá cổ phiếu này hạ thê thảm, song cậu vẫn giữ lại thay vì bán tháo để cứu lấy mấy đồng đầu tư. Không lâu sau đó, cậu bán số của mình với giá lên tới 200USD mỗi cổ phiếu.

Quá ngoạn mục, song ông chỉ thực sự nhảy vào lĩnh vực làm ăn từ năm 1956 với 5.000USD tiền túi và 100.000USD đi vay mượn của bạn bè để thành lập công ty. Khi công ty này giải thể vào năm 1969 thì vốn của nó đã tăng hơn 35 lần so với vốn ban đầu.

Năm 1963 ông mua lại 5% tổng số cổ phiếu của American Express khi giá mỗi cổ phiếu chỉ có 35USD. Năm năm sau mỗi cổ phiếu của công ty này đã tăng lên đến 189USD. Trong những năm 70, ông đã đầu tư mạnh vào các công ty thông tin đại chúng và ông trở thành một trong những nhà đầu tư giữ các cổ phần lớn của Tạp chí Time, công ty quảng cáo hàng đầu nước Mỹ Ogilvy & Mathew, công ty Interpublic.

Danh sách liệt kê những thành công tài chính của Warren Buffet quả là không ngắn và trở thành những huyền thoại. Trị giá của Công ty Beshire Hathaway mà ông hiện đang làm chủ với 44% cổ phần trị giá hơn 10 tỷ USD.

Ngay cả việc mua nhà của ông chủ tập đoàn tài chính danh tiếng Berkshire Hathaway cũng sinh lời dù ông không chủ ý làm giàu từ lĩnh vực này. Ông mua ngôi nhà cách đây gần 50 năm ở Omaha, với giá 31.500USD. Năm 2003, các nhà định giá tài sản địa phương đã tính toán toàn bộ căn nhà của Buffett có giá 700.000USD!

Nhà tiên tri vùng Omaha

Là bạn thân của Bill Gates, song ông nhất quyết từ chối đầu tư vào các dự án công nghệ thông tin, vốn đang là mốt suốt hai thập kỷ 80 và 90 của thế kỷ trước. Và vụ nổ bong bóng internet vào đầu năm 2000 cho thấy tầm nhìn xa và tỉnh táo số 1 của ông già tinh quái này. Ông đã không phải chịu cảnh phá sản hay sốc nặng như những nhà đầu tư chạy theo phong trào khác.

Ông có biệt tài nhìn thấy những công ty có tiềm năng phát triển nhưng hiện còn bị đánh giá thấp hoặc rất thấp. Ông hơn hẳn hàng triệu nhà đầu tư khác chính ở chỗ đó. Nhờ mua những công ty và tài sản lúc giá còn quá thấp để rồi bán ra với giá cao ngất trời ít năm sau đó, tỷ suất lợi nhuận của ông gần như không tưởng.

Cụ thể, trong gần 40 năm qua miệt mài đầu tư, Công ty Berkshire Hathaway của ông đạt lợi nhuận trung bình 22,6%/năm. Tính chung từ năm 1965 tới nay, lợi nhuận của Berkshire Hathaway đã tăng khoảng hơn 2.000 lần, với việc sở hữu tới hơn 40 công ty con và tuyển dụng khoảng 150.000 nhân công. Đó là chưa kể tới những cổ phần giá trị lớn của ông tại Coca-Cola, American Express, Walt Disney hay Gillette hoặc những công ty nho nhỏ cỡ Geico hay General Re.

Vụ khủng bố 11/9/2001 khiến ngành bảo hiểm suýt chút nữa lâm vào khủng hoảng. Khoản tiền đầu tư lớn của ông cũng bị thiệt hại nhiều, lên tới 3,8 tỷ USD. Và cho đến nay, đó vẫn là vụ thua lỗ đáng kể duy nhất của nhà tài phiệt này.

Chính vì có khả năng nhìn xa trông rộng đến như vậy, Buffett được mệnh danh là "Nhà tiên tri vùng Omaha". Cũng còn một số tranh cãi và dẫn chứng đây đó, song đa số người Mỹ và những doanh nhân quốc tế từng làm việc với ông đều suy tôn ông là nhà đầu tư lớn nhất của thế giới ở mọi thời đại.

Warren Buffett, nhà đầu tư lớn nhất mọi thời đại

Theo Tạp chí Forbes, Warren Buffett là nhà tỷ phú giàu thứ 3 thế giới với tài sản lên tới hơn 50 tỷ USD và trong 10 năm tới nữa, gia tài của ông sẽ lên đến con số 100 tỷ USD. Nhưng nhà tỷ phú này hoàn toàn khác hẳn với những tỷ phú nổi tiếng của thập niên 80 như Ivan Boesky, Micheal Milken. Ông được biết đến như một người đã giàu lên một cách “sạch sẽ”.

Ông làm việc không cần đến máy tính, thế nhưng ông luôn là một trong những người giàu nhất nước Mỹ trong thập niên 90 và được ông vua trong ngành công nghệ thông tin là Bill Gates rất mực hâm mộ.

Ông sinh năm 1930, học ngành Tài chính tại trường Tài chính Wharton niên khoá 1947–1949 rồi bất ngờ chuyển qua đại học Nebraska rồi tốt nghiệp khoa này tại đây năm 1950. Chưa hài lòng với trình độ của mình, ông tiếp tục theo học tại Đại học Columbia và lấy bằng thạc sỹ kinh tế năm 1951.

Sau đó ông đi làm và thi thố một lúc hai khả năng nổi trội của mình: làm nhân viên kinh doanh đồng thời phân tích chứng khoán. Đến năm 1965, ông giành tiền mua được cổ phần lớn ở Công ty dệt may Berkshire Hathaway và đến 1970 trở thành Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc công ty.

Và với tài năng của mình, ông chủ tài ba này đã chuyển xưởng dệt may đó thành một tập đoàn khổng lồ vào thập kỷ 90, hoạt động trên các lĩnh vực "ngon ăn" nhưng khó làm nhất là mua bán công ty, bảo hiểm, sản xuất và dịch vụ...

Tuy sống đơn giản, không có gì nổi trội so với láng giềng nhưng tỷ phú này lại khá rộng lượng với các hoạt động từ thiện. Hiện ông đang cùng ca sỹ nổi tiếng Bono, người đã hát trong đám tang vợ ông năm ngoái, tham gia tích cực vào các hoạt động chống AIDS trên phạm vi toàn cầu.

Cũng như Bill Gates, ông tiết lộ là sẽ dành 99% tài sản của mình đóng góp vào quỹ từ thiện mang tên ông, Quỹ Buffett, cũng như tặng cho các tổ chức hoạt động từ thiện khác. Nhà tỷ phú này chưa quyết định sẽ để lại tài sản của mình cho ai trong số 3 đứa con của mình. Ông cho biết đã viết di chúc nhưng chỉ đề cập tới việc sẽ phân quyền quản lý Công ty Berkshire Hathaway của mình như thế nào và chỉ được mở ra xem sau khi ông chết.

Phương pháp đầu tư của Warren Buffett

Warren Buffett được xem là nhà đầu tư tài chính thành công nhất thế giới cho đến hiện tại. Ông đã từng là người giàu nhất thế giới, và hiện tại là người giàu thứ ba thế giới.

Đầu tư vào công ty chứ không đầu tư vào cổ phiếu

Warren Buffett quan niệm rằng cổ phiếu chỉ là tờ giấy chứng nhận quyền sở hữu của cổ đông đối với công ty đó. Ông không đầu tư vào cổ phiếu, mà đầu tư vào công ty. Nói một cách khác, ông hoàn toàn không quan tâm đến việc mua đi bán lại cổ phiếu trong thời gian ngắn.

Thay vào đó, ông áp dụng chiến lược “buy and hold” - mua và giữ - nghĩa là ông sẽ giữ cổ phiếu trong thời gian dài, rất dài và đôi khi giữ luôn nếu đó là những công ty ông xác định là chiến lược của mình.

Đầu tư theo giá trị thực

Warren Buffett chịu ảnh hưởng sâu sắc của Benjamin Graham - người tiên phong về đầu tư theo giá trị. Ông cho rằng về lâu dài giá thị trường của cổ phiếu sẽ phản ảnh giá trị nội tại của nó. Do đó những cổ phiếu tốt là những cổ phiếu đang được thị trường định giá thấp (underpriced) hơn giá trị nội tại của nó.

Theo ông, khoảng cách giữa giá thị trường và giá trị nội tại này càng lớn thì biên độ an toàn, cũng như lợi nhuận mà nhà đầu tư nhận được từ cổ phiếu sẽ càng cao. Để có lợi nhuận, phải tính được giá trị thật hay giá trị nội tại của cổ phiếu hay công ty đó.

Các nhà đầu tư nổi tiếng khác như Benjamin Graham, đôi khi đưa ra những công thức xác định giá trị thực theo kiểu của mình, dĩ nhiên dựa vào những công thức cơ bản. Riêng Warren Buffett thì không đưa ra một công thức cụ thể nào của riêng ông. Do đó, theo một số tác giả, công thức tính giá trị thực của ông là một bí ẩn.

Tuy vậy theo phần lớn các tác giả và nhà nghiên cứu khác, Buffett sử dụng nguyên tắc xác định giá trị thật cơ bản như những nhà đầu tư, phân tích tài chính khác.

Cái khác duy nhất làm cho ông thành công là ông nghiên cứu rất kỹ và rất sâu từng công ty ông sắp đầu tư. Ông đã từng nói : “Để là nhà đầu tư thành công, chúng tôi đọc hàng trăm, hàng trăm báo cáo thường niên của các công ty”. Ngoài những chỉ số tài chính, ông còn quan tâm hết sức đặc biệt đến vị trí, lợi thế cạnh tranh của công ty và năng lực của ban lãnh đạo.

Những câu hỏi Warren Buffett đặt ra trước khi quyết định chọn công ty/cổ phiếu để đầu tư:

- Công ty có phát triển tốt không, có lợi thế cạnh tranh không? Warren Buffett chỉ muốn mua cổ phiếu của công ty có lợi thế cạnh tranh cao; hoặc là công ty dẫn đầu thị trường của ngành kinh doanh chính của nó; hoặc là có thương hiệu được khách hàng đánh giá cao. Ông không muốn đầu tư vào những công ty không có lợi thế cạnh tranh và chỉ có thể cạnh tranh bằng cách giảm giá bán. Ông còn xét xem công ty mà ông sắp đầu tư có nguy cơ bị công ty lớn mạnh khác nhảy vào cạnh tranh hay không. Ông là người sáng chế ra từ “economic moat” ngụ ý công ty đó có lợi thế cạnh tranh và tạo ra “hàng rào” ngăn cản sự cạnh tranh của các công ty khác.

- Công ty đó có mô hình kinh doanh đơn giản không? Warren Buffett chỉ đầu tư vào các công ty có mô hình đơn giản, dễ hiểu, không quá phức tạp. Ông chỉ đầu tư vào những ngành mà ông biết rất rõ.

- Lợi nhuận công ty tốt, tăng trưởng ổn định không?

- Tỷ số nợ trên vốn có thấp không? Tỷ số lợi nhuận trên nợ có cao không? Giả sử lợi nhuận không đạt được mức kỳ vọng, công ty có khả năng trả được nhũng món nợ đến hạn không?

- Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn đầu tư có tốt không? Đây là một trong những chỉ số mà Buffett đặc biệt quan tâm. Ông chỉ đầu tư vào những công ty tạo ra mức lợi nhuận tốt.

- Chi phí vận hành của công ty có ở mức chấp nhận được hay không?

- Dòng tiền mặt để đầu tư có đủ lớn để tạo ra lợi nhuận và sự tăng trưởng?

- Công ty có giữ lại lợi nhuận để tái đầu tư hay không? Việc công ty chia cổ tức hay không chia cổ tức là một trong những điểm khác biệt giữa Benjamin Graham và Warren Buffett. Benjamin Graham cho rằng công ty nên chia cổ tức cho nhà đầu tư. Đối với ông, cổ tức được chia tốt hơn cổ tức được giữ lại trong công ty. Trong khi đó, Warren Buffett muốn công ty giữ lại lợi nhuận để tái đầu tư. Ông cho rằng, nếu như công ty đang làm ra lợi nhuận tốt - bằng hay cao hơn mức lãi suất mong muốn - thì công ty nên giữ lợi nhuận lại để tái đầu tư. Khi đó công ty sẽ trở thành một máy in tiền với tốc độ ngày càng tăng cao nhờ hiệu ứng tuyệt vời của lãi suất kép.

- Ban lãnh đạo có giỏi, có tầm nhìn, có bề dày thành tích về quản lý kinh doanh, có đạo đức không? Buffett chỉ đầu tư vào những công ty ông tin rằng ban lãnh đạo có năng lực.

Chọn thời điểm mua

Kế tiếp Buffet sẽ chọn thời điểm mua. Ông không bao giờ vội vã mua những cổ phiếu có biên độ an toàn không rõ ràng. Thường thì ông sẽ đợi khi thị trường vào giai đoạn điều chỉnh hoặc khi thị trường đang thời kỳ giảm giá mạnh. Khi đó ông sẽ mua được cổ phiếu của công ty với giá thấp hơn giá trị nội tại của nó.

Phương pháp đầu tư đơn giản này đã giúp ông thành công lớn và trở thành một trong những người có tài sản lớn nhất thế giới. Nó cũng giúp ông thoát được tổn thất trong những giai đoạn mà hầu hết mọi người đều bị thiệt hại, ví dụ như giai đoạn cổ phiếu các công ty Internet bùng nổ và sụp đổ. Tuy vậy, ông bị một số người phê bình là quá thận trọng và vì thế đã bỏ qua những cơ hội lớn.

Không quan tâm

Với chiến lược đầu tư nói trên Warren Buffett không quan tâm nhiều đến sự lên xuống của giá cả thị trường chứng khoán cũng như chu kỳ kinh tế. Nói đúng hơn ông chỉ quan tâm đến việc lên xuống giá khi ông chọn thời điểm mua. Khi đã mua rồi, ông không quan tâm đến sự lên xuống của giá nữa.

Một điểm nữa khá đặc biệt là ông rất ít quan tâm đến việc đa dạng hóa danh mục đầu tư. Nhiều nhà đầu tư đã nghiên cứu và thực hiện thành công các phương pháp đa dạng hóa danh mục đầu tư tức là chọn nhiều cổ phiếu của các công ty khác nhau, ngành khác nhau có tác dụng bổ sung, tương hỗ nhằm đạt được lợi nhuận cao nhất có thể trong khi giảm rủi ro đến mức thấp nhất.

Warren Buffett không theo trường phái đa dạng hóa này. Ông cho rằng nếu đã chọn được doanh nghiệp tốt để đầu tư thì sẽ đạt lợi nhuận cao và rủi ro thấp. Việc đa dạng hóa danh mục đầu tư, tức là chọn thêm những cổ phiếu khác vào danh mục đầu tư sẽ giảm lợi nhuận cao tạo ra từ công ty/cổ phiếu chính yếu.

Theo ông, nếu “lỡ” đầu tư vào doanh nghiệp có lãi suất thấp hơn kỳ vọng, thì hãy rút ra càng sớm càng tốt, vì càng để lâu, nhà đầu tư càng bị lỗ và vì thế mất cơ hội đầu tư ở công ty tốt. Còn nếu đã đầu tư đúng công ty làm ăn hiệu quả, thì đừng rút tiền gốc và cổ tức ra khỏi doanh nghiệp. Càng để lâu bao nhiêu thì lợi nhuận sinh ra càng cao bấy nhiêu.

Những câu nói hay

- “Luật số 1: Đừng bao giờ thua lỗ. Luật số 2: Không được bao giờ quên luật số 1”. Nguyên tắc này khác hẳn với nguyên tắc cơ bản của các nhà kinh doanh cổ phiếu thành công: phải biết chấp nhận thắng và thua.

- “Giá là những gì chúng ta phải trả. Giá trị là những gì chúng ta nhận được”.

- “Nếu là nhà đầu tư bạn hãy tập trung vào việc công ty đó sẽ hoạt động kinh doanh như thế nào. Nếu là nhà đầu cơ, bạn hãy quan tâm đến giá thị trường của nó, và đó không phải là cách làm hay cuộc chơi của chúng tôi”.

- “Nguyên tắc để làm giàu: Hãy sợ hãi khi những người khác tham lam. Hãy tham lam khi những người khác sợ hãi”. (Theo ông khi số đông “tham lam” sẽ đẩy giá cổ phiếu lên quá cao, vượt qua giá trị thật. Còn khi số đông sợ hãi sẽ đẩy giá cổ phiếu xuống tạo ra những cổ phiếu có biên độ an toàn, và lợi nhuận trong tương lai cao).

“Thời gian là kẻ thù của những doanh nghiệp làm ăn thua lỗ và là bạn của doanh nghiệp đang ăn nên làm ra. Nếu doanh nghiệp bạn đầu tư có tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu 20-25%, thời gian là bạn của bạn. Nếu tỷ suất lợi nhuận của doanh nghiệp thấp hơn mức bạn mong muốn thì thời gian là kẻ thù của bạn”.

* Tài liệu tham khảo: “How to pick stocks like Warren Buffett - Làm sao để chọn cổ phiếu giống như Warren Buffett” tác giả Timothy Vick; “What I learned before I sold to Warren Buffett - Những điều tôi học được trước khi tôi bán doanh nghiệp của mình cho Warren Buffett” tác giả Barnett C. Helzberg Jr.; “The Warren Buffett way - Phương pháp Warren Buffett” tác giả Robert G. Hagstrom; “The real Warren Buffett: Managing capital leading people - Warren Buffett trong việc quản lý tài chính và lãnh đạo con người” tác giả James OLoughlin và một số tài liệu khác.

Kinh nghiệm đầu tư từ một cây đại thụ (Phần đầu)

“Tôi không bao giờ mua cổ phiếu đơn lẻ mà sẽ mua toàn bộ công ty. Có thể bạn sẽ ngạc nhiên nhưng đó là công thức đầu tư của tôi”, Warren Buffet, một trong những nhà đầu tư tài chính thành công nhất thế giới đã nói như vậy khi nhận định về các cuộc đầu tư của mình. Nhiều người tự hỏi không biết những chiến thuật đầu tư như vậy của Warren Buffet có hiệu quả hay không?

Trong suốt sự nghiệp đầu tư của mình, Warren Buffet thường quan tâm nhiều tới các thông số cơ bản một của công ty như tốc độ tăng trưởng doanh số và lợi nhuận, từ đó rút ra những kết luận về giá trị thực tế của cổ phiếu cũng như của cả công ty. Sau đó, bằng cách so sánh thị giá cổ phiếu với giá trị thực tế, ông quyết định có nên mua công ty hay không. Và thay vì mua cổ phiếu, Warren Buffet đã chuyển qua mua các công ty (thường là của nền kinh tế cũ và đa dạng hoá tư nhân) được bán với giá rẻ trong thời kỳ bùng nổ công nghệ. Vài trong số này thuộc các loại hình hoạt động bảo hiểm, những công ty khác thuộc các ngành khác nhau như hãng sơn Benjamin More, hãng kinh doanh thảm Shaw, hãng dịch vụ công cộng MidAmerican Energy và gần đây nhất là hãng Pampered Chef, một hãng tư nhân chuyên tiếp thị trực tiếp đồ dùng bếp núc. Kết quả là những cổ đông nổi tiếng khó tính của Berkshire đã phần nào được giảm nhẹ áp lực với danh mục đầu tư gần đây đạt khoảng 26 triệu USD.

Thông qua những vụ mua lại như vậy (khoảng 20 công ty trong vòng 5 năm), đội ngũ nhân viên của Berkshire đã tăng lên mạnh mẽ. Ngày nay, 145.000 người dân nước Mỹ có thể tự hào đứng lên mà khoe rằng “tôi làm việc cho Warren Buffet”. Đây cũng là công ty tư nhân lớn thứ 25 nước Mỹ, với thu nhập bình quân trên đầu người cao hơn cả PepsiCo và Marriott.

Vậy bằng cách nào mà Warren Buffet tìm và mua được các công ty mới để khuyếch trương thêm sự lớn mạnh của Berkshire? Một cách điển hình, chúng tự đến với ông. Ông nói “Ngày nay, người bán xuất hiện trong hai trường hợp. Một là bạn liên hệ được với nơi người ta cần bạn (tức họ muốn công ty họ thành một phần của Berkshire). Hai là, bạn nhận được những cuộc gọi từ những nơi người ta cần tiền mặt và cần tiền mặt nhanh. Berkshire Hathaway tự hào là những người mua có thể cung cấp tiền mặt trong vòng một tuần.

Tập trung vào các kế hoạch đầu tư của đứa con cưng

Trung tâm cuộc đời Warren Buffet không phải là thị trường chứng khoán rộng lớn mà là Berkshire Hathaway, công ty “con cưng” của ông. Cũng dễ hiểu được rằng hoạt động của Berkshire chính là chìa khoá dẫn đến những bí quyết đầu tư tài chính của Warren Buffet. Theo cộng sự Charlie Munger (cũng là hội viên chơi golf cùng với Tom Murphy, cựu giám đốc CapCities và Don Graham, CEO của Washington Post Co) thì: “Berkshire được vận hành cực đoan đến mức rất nhiều người không hiểu đầy đủ về công ty này. Chúng tôi có tổng phí thấp hơn và ra quyết định đầu tư vào thị trường chứng khoán nhanh hơn bất kỳ công ty nào có tầm cỡ như chúng tôi trên thế giới”.

Thực khó mà nói quá rằng Berkshire khác những công ty khác như thế nào. Đây là một tổng công ty với những hoạt động tầm cỡ trong lĩnh vực bảo hiểm, đóng nhiều vốn trong những công ty khổng lồ của Mỹ như Coke, Gillette và American Express. Berkshire cũng thống lĩnh ngành kinh doanh ống dẫn ga và các dịch vụ công cộng quan trọng, ngoài ra hãng còn sở hữu nhiều đến kỳ lạ các loại hình hoạt động bình thường như đại lý bán lẻ đồ đạc, hiệu trang sức, nhà máy giầy... Berkshire đã phát triển không với một kế hoạch quy mô hay bản đồ chỉ dẫn chiến lược nào nhưng cấu trúc hữu hình của nó có thể mang tới cho các nhà đầu tư một góc nhìn tốt vào tư tưởng Warren Buffet. Chẳng hạn: Nhiều năm nay, Berkshire được biết tiếng nhất như một công ty bảo hiểm với những giá trị cổ đông lớn kể trên.

Pampered Chef - vụ đầu tư thực hiện trong vòng vài phút

Pampered Chef, vụ mua lại gần đây nhất của Warren Buffet có thể đem lại cho mọi người nhiều điều về nhãn quan đầu tư của ông. Nếu là nam giới hoặc không thích nấu ăn, có thể bạn chưa bao giờ nghe nói đến công ty này. Nếu không, rất có thể bạn đã biết đến tiếng từ các “chuyên gia” Pampered Chef chuyên bán đồ gia dụng bếp núc tại các bữa tiệc trong nhà họ.

20 năm trước, sáng lập viên Doris Christopher đã vay 3000 USD từ một hợp đồng bảo hiểm sinh mạng để khởi sự công ty này, nhờ thế bà có thể linh động thời gian dành cho hai đứa con gái nhỏ. Ngày nay, công ty này đã có trên 700 triệu USD doanh thu đến từ 70.000 nhà marketing trực tiếp, những người tổ chức trên 19000 cuộc biểu diễn trong nhà mỗi tuần. Có thể nói, khả năng sinh lợi của Pampered Chef rất cao với những lợi nhuận mà người khác phải mơ ước.

Nhưng ngay cả khi thịnh vượng như vậy, Christopher biết rằng bà cần có một kế hoạch để nhỡ may bà có qua đời hay vì tuổi cao mà rút khỏi kinh doanh. Bà đã biết tiếng Warren Buffet từ lâu và tự trong lòng bà cũng thấy trở thành một phần công ty của Warren Buffet là một điều rất tuyệt vời. Warren Buffet đã chấp nhận mua lại Pampered Chef gần như chỉ sau mấy phút đầu nói chuyện. Dù chỉ hai tháng trước đó, Warren Buffet chưa hề biết đến họ, ông có thể nhận thấy Doris và Sheila (CEO của Pampered) rất yêu thích kinh doanh. Hơn nữa, câu chuyện của họ có tất cả những dòng cần thiết của một cốt truyện có hậu: Pampered là một công ty đặc quyền lợi nhuận cao đang phát triển, một công ty có thể nói là tầm cỡ để bắt đầu. Và tầm cỡ là một vấn đề đối với Warren Buffet. Đó là bởi Berkshire thực tế đang phát triển rất nhanh và hiển nhiên là đã lớn hơn rất nhiều so với nó 10 năm về trước. Doanh thu hàng năm đã tăng từ 3 tỷ USD lên gần 38 tỷ USD trong thời gian đó - với đa số tăng trưởng đến từ các vụ đầu tư mua lại có hiệu quả như Gen Re và Shaw trước đây. Berkshire đủ sức mua lại Pampered Chef.

Bài học từ những nhà đầu tư giỏi nhất

Khi nghiên cứu những bộ óc kiệt xuất trong lĩnh vực đầu tư, bạn sẽ nhận thấy mỗi người trong số họ đều có ảnh hưởng to lớn đến cách thức đầu tư trên toàn thế giới, và một nét tiêu biểu chung là họ đều nhìn thấy trước các cơ hội. John Templeton đẩy mạnh đầu tư quốc tế trước khi xuất hiện sự thoái trào. Warren Buffett mua hết nhẵn cổ phiếu của các công ty chưa nổi danh trước rất lâu khi nó trở nên nổi tiếng khắp thế giới.

Rất nhiều các nhà đầu tư hàng đầu thế giới chiếm lĩnh đỉnh cao bằng khả năng của chính mình. Họ không đi theo dấu chân của người đi trước và không copy phong cách đầu tư của những người khác. Ngay từ khi mới khởi nghiệp, “Họ đã đặt mình ra ngoài đám đông,” ông Walter Gerasimowicz - Chủ tịch và đồng thời là Giám đốc điều hành của Meditron Asset Management nói.

Thường xuyên khó hiểu đối với thị trường

Nếu bạn muốn tự đặt mình ra khỏi đám đông, thì trước hết bạn phải rất dũng cảm, đặc biệt là thị trường tài chính, nơi con người hay bị chi phối bởi tâm lý đám đông rất rõ rệt. John Merrill, Giám đốc điều hành của Tanglewood Capital Management gọi đặc điểm này là “Sự toàn vẹn trí tuệ”. Các nhà đầu tư hàng đầu luôn tự tư duy. “Họ không tuân theo các câu nệ quy ước”, Merrill nói.

Có thể điều này lý giải tại sao bất cứ một nhà đầu tư nào có tên trong danh sách những người xuất sắc nhất cũng có nhiều câu nói nước đôi và những sở thích khác lạ. Những người như Buffett hay ông vua tài chính Bill Gross có khả năng làm cho hàng triệu triệu người thích thú theo dõi các quan điểm của họ.

Thỉnh thoảng lời nói nước đôi của các đầu tư xuất sắc này khiến cho các nhà đầu tư khác không biết phải đánh giá thế nào cho đúng. “Họ thường xuyên lạc điệu với các trào lưu thị trường”,  Merrill nói. Các bộ óc lớn khéo léo tìm đường đi đúng cho riêng họ trên con đường mà đám đông đang đi. Chúng ta hãy nhìn vào tấm gương nhà quản lý Ken Heebner, người đã từng mua cổ phiếu bất động sản khi nó không được ưa chuộng và sau đó bán chúng khi giá của loại cổ phiếu này lên tới đỉnh, chỉ ngay trước thời điểm giá bất động sản có dấu hiệu đi xuống.

Suy nghĩ cho dài hạn

Một đặc điểm dễ nhận khác: phần lớn các nhà đầu tư đỉnh cao, mặc dù không phải là tất cả, nhưng hầu như họ đều là những người suy nghĩ đầu tư trong dài hạn. Họ tin tưởng chắc chắn rằng những danh mục đầu tư của họ sẽ có giá trị trong tương lai, và họ quyết theo đuổi niềm tin ấy. “Họ không bị dao động trước các tin tức khác nhau trên thị trường”   Georges Yared, nhà hoạch định chính sách đầu tư tại Yared Investment Research nói.

Sự tập trung trong dài hạn là rất quan trọng khi bạn đánh giá các hạng mục đầu tư không chỉ cho vài tháng hay vài năm mà là cho vài thập kỷ. (Chúng tôi chắc chắn các tên tuổi được liệt kê trong danh sách các nhà đầu tư lớn trên thế giới luôn có sự theo đuổi các hạng mục đầu tư đến vài thập kỷ). Những ngôi sao đầu tư ngắn hạn sẽ sớm đuối sức dần, và có thể sẽ tắt ngúm chỉ ngay sau một đợt suy sụp kinh tế.

Merrill chỉ ra rằng, trong khoảng thời gian đầu những năm 1970, danh tiếng của các nhà quản lý quỹ đã từng bị ảnh hưởng một cách nghiêm trọng khi thị trường cổ phiếu chao đảo. Rất nhiều nhà đầu tư đã mất trắng vốn đầu tư, và họ đổ lỗi này cho các “gã găngxtơ” đang điều hành tại các quỹ quản lý. Templeton, nhờ nhìn xa trông rộng áp dụng chiến lược tập trung trong dài hạn và nhấn mạnh đa dạng hóa đầu tư ra nước ngoài, “đã cứu danh dự cho các quỹ này”.

Các nhà đầu tư hàng đầu thường chủ động đưa ra chiến lược đầu tư dài hạn có khi tới vài thập kỷ. “ Và họ sẽ là những người sống sót qua mọi chu kỳ kinh tế, Gerasimowicz nói. Họ đã sống sót qua các cuộc hỗn loạn kinh tế, chiến tranh và sự đỏng đảnh của thị trường.

Thay đổi cùng với thời gian

Thực ra, không phải tất các các nhà đầu tư thượng thặng đều kiếm ra tiền nhờ việc mua và giữ các khoản đầu tư. Một số người, giống như nhà đầu cơ George Soros, đã thu lợi nhuận nhờ việc buôn bán kỳ hạn. Nhưng điều đó đòi hỏi phải là một người có đầu óc suy nghĩ độc lập. Soros phải là người nắm rõ các quy tắc thông thường, nhưng ông cũng sẵn sàng đi ngược lại chúng khi cần.

Vậy thì các nhà đầu tư lớn kiên định tới mức nào? Họ có chọn ra được một triết lý đầu tư và nhất quyết theo đuổi nó đến cùng không? Thật khó có thể trả lời được câu hỏi này. Theo ông Gerasimowicz: “Mọi nhà đầu tư xuất chúng đã có được thành công là vì họ hoạt động với triết lý đầu tư liền mạch”. Quan trọng nhất là, “Họ áp dụng nó một cách kiên định đối với mọi danh mục đầu tư của mình”, - ông nói - “Họ không bao giờ dao động”.

Điều đó có thể đúng, nhưng chắc chắn rằng nhiều bộ óc lớn phải biết thay đổi cùng với thời gian. Warren Buffett của năm 1964 không phải là Warren Buffett của năm 2007, ngay cả khi một số quy tắc của ông ta vẫn như cũ. Icahn đã điều chỉnh các sách lược của ông phù hợp với các luật lệ mới và các quy tắc chung mới.

Tuy nhiên có một thứ không thay đổi: đó là sự may mắn. Thậm chí người giỏi nhất trong số họ có thể đưa ra một danh sách dài những sai lầm trong đầu tư của ông ta. Đôi khi ngay cả nhà đầu tư xuất sắc nhất cũng ước ao có thể quay ngược đồng hồ thời gian trở về quá khứ để sửa chữa những sai lầm ngớ ngẩn của chính mình. Nhưng các bộ óc sáng giá nhất trong thế giới đầu tư đều biết thích nghi, và biết rút kinh nghiệm từ các sai lầm đó để hoạch định các chiến lược đầu tư tương lai.

Một nhà đầu tư bình thường có thể không có được các kết quả như các nhà đầu tư lớn, nhưng bạn có thể thu được lợi nhuận nhờ áp dụng các phương thức và các cách tiếp cận của các bộ óc đã được “đóng dấu chất lượng cao”.

Kinh nghiệm đầu tư chứng khoán: Slater, bạn của nhà đầu tư nhỏ

Jim Slater có lẽ là người có những lời khuyên ảnh hưởng nhất đối với những nhà đầu tư tư nhân nhỏ. Ông nhấn mạnh rằng nhà đầu tư nhỏ có thể trở thành những chuyên gia đầu tư trong một hoặc hai lĩnh vực của thị trường.

Ông có lẽ là “giáo sĩ” đầu tư đầu tiên ở Anh, khuyên rằng nên tìm kiếm những cổ phiếu có chỉ số P/E thấp. Theo ông, nhà đầu tư nhỏ, bình dân có một số lợi thế so với những nhà đầu tư lớn, chuyên nghiệp.

Trước tiên, nhà đầu tư nhỏ có ít tiền để đầu tư hơn nên họ có thể đầu tư với hiệu quả cao hơn vào những công ty nhỏ hơn. Thứ hai, các nhà đầu tư nhỏ khó có khả năng đầu tư vào hơn 10 công ty. Điều này có nghĩa là họ có thể chọn ra được các công ty tốt nhất thuộc top 10. Nếu so sánh thì các nhà đầu tư chuyên nghiệp sẽ có một danh mục đầu tư lớn hơn nhiều và không thể tránh khỏi trong số đó có những công ty không phải là thuộc nhóm tốt nhất.

Phần lớn lời khuyên của Slater trong các cuốn sách của mình có ý nghĩa thông dụng. Ông khuyên nên đầu tư vào các công ty có lợi thế cạnh tranh. Điều này có thể có từ một thương hiệu tốt hoặc bản quyền sở hữu trí tuệ như của các công ty dược phẩm trong một số loại thuốc. Một khi nhà đầu tư đã xác định được một công ty với lợi thế cạnh tranh rồi thì anh ta nên nhìn vào công ty có tốc độ phát triển nhanh.

Ông định nghĩa công ty có tốc độ phát triển nhanh là công ty có tốc độ tăng cổ tức trên mức trung bình. Ông cũng cho rằng công ty nào có thể “nhân bản” một hoạt động kinh doanh nào đó, ví dụ như cửa hàng, tiệm ăn, nhà dưỡng lão là công ty có triển vọng tốt.

Slater đồng ý rằng rất khó để đánh giá năng lực quản lý của các công ty, đặc biệt đối với các nhà đầu tư nhỏ vì nhiều công ty thuê những chuyên gia tham mưu để đánh bóng họ lên. Vì vậy, ông gợi ý nên bắt đầu bằng một số phép tính số học. Những nguyên tắc chính là:

- Mỗi năm trong 5 năm qua phải có lãi. Không năm nào có lỗ.

- Nếu trong vòng 5 năm trước công ty có lợi nhuận sụt giảm tại năm nào đó thì nó phải đạt được mức cổ tức cao nhất trong năm gần nhất. Điều này chứng tỏ công ty đang thật sự có động lực để tăng trưởng.

- Cổ phiếu bất động sản được loại trừ vì chúng phụ thuộc vào sự biến động của giá bất động sản chứ không phải là vào tăng trưởng nội lực. Một bất động sản có thể tăng về giá trị nhưng sự tăng này rất có thể không phải là do tài năng quản lý.

- Phải nhận được đánh giá tích cực của các nhà môi giới về triển vọng phát triển. Ưu điểm của phương pháp này là nhà đầu tư có thể sử dụng kết quả nghiên cứu của người khác. Kỹ thuật của Buffett và Soros xác định được cái mà không ai khác biết được - hoặc là giá trị ẩn tàng, hoặc là một xu hướng chưa được nhận biết trên thị trường - đòi hỏi ít nhất phải có những nghiên cứu chuyên sâu, và có lẽ phải có thêm cả tiếp cận đến những thông tin mà nhà đầu tư nhỏ khó có thể tiếp cận được.

- Slater thận trọng với những công ty trong những ngành có tính chu kỳ như xây dựng và kiến thiết. Để được coi là cổ phiếu có triển vọng phát triển thì chúng vẫn phải thỏa mãn được các chỉ tiêu nêu trên.

- Cuối cùng, Slater khuyên nên nhìn vào tốc độ tăng trưởng P/E thay vì bản thân chỉ số P/E (với một số giải thích và chuẩn mực cụ thể).

Một lời khuyên có ý nghĩa khác của ông là nên tránh những công ty mà chủ tịch của chúng sống quá hào nhoáng. Biển số xe “thửa” là một dấu hiệu xấu. Cũng là một dấu hiệu xấu nếu ông chủ tịch đoạt được nhiều quyền lợi trong một câu lạc bộ bóng đá. Thâu tóm cá nhân (và/hoặc tự tôn) lớn thì lợi nhuận sẽ nhỏ.

Tỷ phú Soros hào hứng đầu cơ vào ethanol

Tỷ phú Mỹ nổi danh với các vụ đầu cơ chấn động thế giới George Soros đã không ngại ngần thừa nhận ông đang tích cực đầu cơ vào loại nhiên liệu ethanol đang rất được quan tâm gần đây.

Phát biểu một cách hết sức hào hứng tại Hội nghị thượng đỉnh thế giới về nhiên liệu ethanol tổ chức tại Sao Paulo của Brazil ngày 5/6, George Soros đã dùng hẳn từ "nhà đầu cơ ethanol" để nói về ý định hiện tại của mình với loại nhiên liệu này.

Theo trùm đầu cơ Soros thì loại nhiên liệu đang được kỳ vọng là sẽ thay thế dần sự thiếu hụt dầu mỏ trong tương lai này sẽ sớm được buôn bán rộng rãi trên phạm vi toàn cầu, ngụ ý rằng thị trường cho ethanol là vô cùng rộng lớn và mang lại lợi nhuận kếch xù cho giới đầu tư.

Soros cũng tin tưởng rằng mọi e ngại về loại nhiên liệu mới này, mọi rào cản từ các chính quyền khác nhau đối với việc buôn bán ethanol sẽ nhanh chóng được dỡ bỏ, nhờ tính ưu việt của nó, xét cả về khía cạnh kinh tế và thân thiện với môi trường.

Trên thị trường nhiên liệu ethanol hiện nay, Mỹ sản xuất tới 37% tổng sản lượng toàn cầu, dẫn đầu thế giới. Nhiên liệu ethanol ở Mỹ được chiết xuất từ ngô, được chính phủ trợ cấp cho phát triển. Đứng thứ hai là Brazil, sản xuất ra 35% tổng sản lượng ethanol toàn cầu. Nhiên liệu ethanol ở Brazil được chiết xuất từ mía.

Cho tới nay, George Soros đã bỏ vào Brazil khoảng 900 triệu USD cho các dự án sản xuất nhiên liệu ethanol và vẫn có ý định đầu tư tiếp.

Khi George Soros, một trong những ông trùm tài chính khét tiếng ở phố Wall, chuẩn bị ra tay ở thị trường nào thì nơi ấy có thể được khuấy động, dù là theo hướng tích cực hay tiêu cực.

Lần này cũng vậy, giới đầu tư có thể sẽ hướng sự quan tâm cao độ của mình vào thị trường nhiên liệu ethanol, theo sau động thái của trùm đầu cơ này.

Soros là người Do Thái, sinh ra ở Hungary vào ngày 12/08/1930. Cái tên George Soros đã trở nên hết sức quen thuộc với phố Wall cũng như với toàn thế giới. Người ta biết đến ông như một nhà tỷ phú thành công nhất trong lĩnh vực đầu tư tư bản.

Phương châm của Soros khá đặc biệt: trong kinh doanh, việc đúng hay sai không quan trọng, cái quan trọng là nếu đúng sẽ có được bao nhiêu tiền, và nếu sai sẽ mất bao nhiêu tiền. Có nhiều sự kiện chứng minh hùng hồn cho lập luận trên.

Chẳng hạn như năm 1992, ông thu được một món lợi lớn từ những dự đoán chính xác của mình về thị trường tiền tệ thế giới. Ông đặt cược cả gia tài vào sự sụt giá của đồng Bảng Anh và còn mạnh dạn vay hàng tỷ Bảng Anh và đổi sang đồng Mác Đức. Và thực tế diễn ra đúng như dự đoán của Soros: đồng Bảng Anh rớt giá thảm hại đến mức bị loại khỏi rổ tiền tệ châu Âu, ông trả nợ bằng tiền Bảng Anh đã mất giá và thu lợi tới 1 tỷ đôla chỉ trong vòng một tuần!

“Không có cái gì là ảo cả!”

Năm 1999, ông Nguyễn Duy Hưng và một vài người bạn cùng góp vốn thành lập Công ty Chứng khoán Sài Gòn (SSI), với vốn điều lệ vỏn vẹn chỉ 6 tỉ đồng.

Vào thời điểm thị trường chứng khoán mới đi vào hoạt động, SSI là công ty chứng khoán bé nhất trên thị trường và cũng là công ty duy nhất không có “chống lưng” là những tập đoàn tài chính hoặc những công ty hùng mạnh. Nhưng giờ đây, SSI đã trở thành một quyền lực trên thị trường chứng khoán Việt Nam và ông Hưng là người đứng đầu “đế chế” chứng khoán này (Chủ tịch Hội đồng Quản trị, kiêm Tổng giám đốc).

Học chứng khoán từ khủng hoảng

- Ông đến với nghề chứng khoán như thế nào?

Trước khi làm chứng khoán, tôi làm nghề tư vấn đầu tư nước ngoài (Giám đốc của Công ty Pan Pacific từ năm 1992). Đến năm 1997 thì khủng khoảng kinh tế xảy ra và nghề tư vấn đầu tư có thể coi là sắp chết đói và tôi phải đi tìm cái gì đó để làm.

Vào thời điểm đó, các dự án tốt vẫn còn rất nhiều nhưng không tìm đâu ra tiền nước ngoài để đầu tư nên tôi đã nghĩ đến thị trường chứng khoán. Cùng thời điểm đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam bắt đầu thành lập Ban Thị trường vốn để nghiên cứu khả năng thành lập thị trường chứng khoán.

Đây cũng là cột mốc quan trọng khiến tôi quyết định tìm hiểu và theo đuổi nghề chứng khoán. Khi Ban thị trường vốn đi học tập, khảo sát kinh nghiệm tại thị trường chứng khoán Thái Lan, tôi đã có cơ hội được đi cùng và đó thực sự là một bài học lớn cho tôi những năm sau này.

- Nhưng vào thời điểm đó, thị trường chứng khoán Thái Lan bị sụp đổ và Thái Lan cũng không phải là nước có thị trường chứng khoán rất phát triển. Kinh nghiệm Thái Lan có phải là một sự lựa chọn tốt?

Nếu dạy toán cho trẻ học lớp 1 thì tốt nhất là một cậu học sinh lớp hai. Nếu đưa một cậu sinh viên đại học vào giải toán lớp 1 thì cậu sinh viên lại dạy thằng bé đủ các phân tích phức tạp mà lại không phù hợp. Vì thế học tập kinh nghiệm Thái Lan - một nước rất gần với Việt Nam là rất phù hợp.

Thêm vào đó, nếu đến một nước thật phát triển hoặc nước nào đó có thị trường chứng khoán đang phát triển nóng thì họ còn bận làm, ai rảnh việc mà nhiệt tình tiếp mình. thị trường chứng khoán Thái Lan mới trải qua một cơn bão lớn nên họ đang nhìn lại từng bước đi, kiểm điểm lại từng quá trình phát triển và có nhu cầu chia sẻ kinh nghiệm với những người đi sau.

Đây chính là cơ hội để mình có thể học hỏi được nhiều nhất và họ cũng là những người nhiệt tình tiếp mình.

- Ông học được gì hữu ích từ kinh nghiệm sụp đổ của thị trường chứng khoán Thái Lan?

Khi sang Thái Lan, tôi có may mắn được làm việc khá nhiều với Giám đốc Sở Giao dịch chứng khoán Thái Lan, người đã cho tôi nhiều lời khuyên hữu ích về mô hình phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam sau này.

Chính nhờ việc học được kinh nghiệm từ những người đã trải qua khủng hoảng nên chúng tôi không bị chệnh hướng và luôn có một cái nhìn về bức tranh tổng thể, không bị vụn vào từng chi tiết mỗi khi gặp khó khăn.

Bí ẩn về “cơ chế linh hoạt”

- Vào thời điểm mới thành lập, SSI là công ty bé nhất trên thị trường, lại không có người “chống lưng”. Lúc đó ông nghĩ gì?

Thực ra thì khi thành lập thị trường chứng khoán, ngay cả các cấp lãnh đạo của Nhà nước cũng coi mô hình của thị trường chứng khoán là mô hình thí điểm và các công ty chứng khoán cũng là thí điểm vì họ là những thành viên của thị trường. Cũng vì lý do đó mà khi thành lập SSI, chúng tôi cũng không thể huy động thật nhiều vốn để hoạt động vì nguyên tắc là dùng tiền tới đâu thì huy động tới đó.

- Trong cả những giai đoạn thị trường chứng khoán Việt Nam lâm vào khủng hoảng nhất, SSI vẫn có được rất nhiều hợp đồng tư vấn, nhiều công ty chứng khoán khác nói: SSI làm được là nhờ “cơ chế linh hoạt”. Điều này có đúng không?

Chúng tôi có linh hoạt về mặt tuyển dụng nhân sự và cơ chế ra quyết định trong việc điều hành và phục vụ khách hàng. Còn việc “cơ chế linh hoạt” như ý anh hỏi thì câu trả lời là: Không!

Cũng xin nói rõ là tất cả những người có thẩm quyền giao hợp đồng tư vấn không có ai nghĩ tới việc được trích phần trăm cả, bởi giá trị của hợp đồng là rất nhỏ. Nói thực là tư vấn niêm yết chỉ giúp cho việc quảng bá hình ảnh là chính.

- Anh có biết phí tư vấn cho việc tổ chức đấu giá một doanh nghiệp có vốn điều lệ hàng trăm tỉ đồng là bao nhiêu không?

Chỉ là 80 triệu đồng. Vì thế, không có chuyện lợi ích kinh tế của các bên tham gia ở đây, kể cả bên nhận và giao hợp đồng tư vấn. Câu chuyện cuối cùng là chất lượng dịch vụ thôi.

Tôi cũng xin nói thêm là SSI chưa bao giờ chọn cái “cơ chế linh hoạt” mà anh hỏi làm “concept” (định hướng) hoạt động.

- Nhưng còn trong các hợp đồng khác thì chuyện “linh hoạt” cũng là lẽ thường bởi đó cũng là một vũ khí cạnh tranh của một công ty được quyền ra quyết định nhanh?

Chúng tôi chọn định hướng chuyên nghiệp, trung thực và bảo mật chứ không chọn việc “lobby” hay “feedback” cho khách hàng. Thực ra thì những lĩnh vực đem lại cho SSI phần phí doanh thu và lợi nhuận lớn là những lĩnh vực mà SSI không có đối thủ như tư vấn tài chính, tư vấn tái cấu trúc.

- Điều này có vẻ khó tin khi mà việc “qua lại” với các đối tác để giành được những hợp đồng là điều rất bình thường?

Đâu đó ở công ty nào đấy thì có thể có chuyện này, chuyện khác nhưng cá nhân tôi thì nghĩ rằng việc “lobby” để tìm kiếm hợp đồng trong thị trường tài chính là không có hoặc rất ít. Tại công ty chúng tôi thì không có  nguồn nào để chi những khoản như vậy cả mà tôi nghĩ các công ty khác cũng như vậy thôi.

Thực ra, những người làm tài chính có nhiều khoản thu nhập hợp lý, hợp pháp mà bản thân thị trường mang lại; đặc biệt là những người có hiểu biết về thị trường tài chính.

- Cách hợp pháp đó là cách nào?

Khi chúng tôi vào tư vấn tài chính tái cấu trúc, chúng tôi nói ra cơ hội và họ thấy cơ hội thì họ sẽ đầu tư...

Bí quyết để đầu tư chứng khoán thành công

- Vào thời điểm thị trường chứng khoán đang rất nóng, giá cổ phiếu liên tục tăng, ông lại dội một gáo nước lạnh vào thị trường khi trả lời phỏng vấn một tờ báo là “thị trường chứng khoán đang biến thành một sòng bạc”. Ông nghĩ gì khi nói điều đó?

Ai cũng muốn người khác nói theo ý của mình và nhà đầu tư thì muốn tôi nói theo chiều hướng ủng hộ giá cổ phiếu tiếp tục tăng. Thế nhưng nếu là một nhà tư vấn thì phải độc lập và tôi phải nói đúng điều đang diễn ra. Tôi nói không để chiều lòng một ai cả.

Cũng như đi khám bệnh, ai cũng mong muốn bác sĩ nói là mình không có bệnh nhưng nếu có bệnh thì bác sĩ phải nói có bệnh để còn tìm cách chữa trị. Nếu tôi không nói đúng sự thật mà chỉ nói để chiều lòng nhà đầu tư thì tôi cũng không nên làm nghề chứng khoán nữa.

- Theo ông, trong đầu tư chứng khoán, yếu tố quan trọng nhất để thành công là gì?

Yếu tố quan trọng nhất là mục tiêu. Mục tiêu có thể được điều chỉnh theo những khoảng thời gian khác nhau tùy thuộc vào tiến độ và quá trình thực hiện mục tiêu đó như thế nào. Tiếp theo là phải xác định mức rủi ro tối đa mà mình có thể chấp nhận.

Sau đó, cần xác định phương pháp và cách thức thực hiện mục tiêu được đặt ra. Nên tránh việc đầu tư theo kiểu có kỳ vọng về giá chứng khoán gia tăng liên tục...

- Kể từ khi đi làm chứng khoán cho đến nay, thất bại lớn nhất của ông là gì?

Thất bại thì có nhiều nhưng điều làm tôi thấy tiếc nhất là một số nhân viên cốt cán đã rời SSI. Tôi không sai lầm khi nhận họ về nhưng có thể đã có chút sai lầm khi để họ ra đi và có lỗi khi đã không thể gìn giữ được tài sản đó. Tất nhiên là việc đi hay ở còn tùy thuộc vào cả hai phía chứ không đơn thuần là từ phía SSI.

- Giá cổ phiếu hôm nay là 1, tháng sau đã tăng gấp mấy lần dù hoạt động kinh doanh... Ông có thấy giá chứng khoán có cái gì đó rất ảo không?

Nếu tư duy như vậy thì có cái gì là không ảo.

Các cụ ngày xưa có nói  miếng đất cắm dùi là cái nhà, cái đó là hiện thực nhất chứ gì. Trước đây cũng là miếng đất ấy lúc là 100 “cây”, lúc là 1.000 “cây”, lúc là 700 “cây” (lượng vàng). Vậy thì giá nào là thật, giá nào là ảo?

Mọi giá cả phát sinh trong cuộc sống này được quyết định bởi cung cầu: khi có nhiều người quan tâm thì giá cao, ít người quan tâm thì giá thấp. Phải định nghĩa cái ảo là gì?

Nếu thấy cái này đắt, ngày mai rẻ là ảo thì cái gì cũng có thể ảo được. Nếu nhìn nhận nó là theo cung cầu, theo sự quan tâm của người khác thì đó là chuyện bình thường, là thực tế. Không có cái gì là ảo ở trên đời này cả.

Tôi không biết mình có bao nhiêu tiền

- Khi mới ra đời, thị trường chứng khoán được ví như một cái chợ cóc và không một ai có thể đoán được đến bao giờ thị trường chứng khoán mới trở thành “hàn thử biểu” của nền kinh tế. Ông dự đoán thế nào về tương lai của thị trường chứng khoán Việt Nam?

Trước đây người ta có thể nói như vậy về thị trường chứng khoán vì quy mô của nó còn khiêm tốn nhưng bây giờ thì đã khác rồi. Quy mô của thị trường chứng khoán có thể chưa đáp ứng được nhu cầu huy động vốn cho nền kinh tế nhưng tốc độ tăng trưởng thì đang rất ấn tượng.

Với tốc độ phát triển như thế này, chỉ khoảng 10 năm nữa, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ thực sự là “hàn thử biểu” của nền kinh tế.

- Được biết ông là cổ đông lớn đồng thời là Chủ tịch Hội đồng Quản trị của khá nhiều công ty cổ phần. Tại sao ông chỉ quyết định đưa SSI lên niêm yết còn các công ty khác thì không?

Đối với nhiều người, việc “lên sàn” giống như một thứ “mốt” thời thượng, còn tôi thì không quan tâm đến “mốt”. Tôi chỉ quan tâm đến mục tiêu. Tôi chỉ đưa doanh nghiệp của mình “lên sàn” nếu tôi có những mục tiêu cụ thể cho việc đó như việc huy động vốn tốt hơn chẳng hạn. Tất nhiên, việc lên sàn là quyết định của đại hội đồng cổ đông chứ không phải của cá nhân tôi nên tôi cũng không thể tự mình đưa ra quyết định “lên sàn” hay không.

- Người ta đồn rằng tài sản của ông lên tới hàng trăm triệu USD. Thực tế thì ông có thể ước lượng trị giá tài sản của mình là bao nhiêu không ?

Tiền của công ty có bao nhiêu thì tôi biết, còn tiền của cá nhân tôi thì thú thực là tôi không biết.

Tất cả số tiền của tôi đều được đưa vào sản xuất kinh doanh, mà đã là tài sản trong kinh doanh thì tôi chỉ có thể biết mình có bao nhiêu tiền khi tôi bán tất cả các cổ phần trong các công ty mà tôi có, đưa tiền mặt vào trong két rồi ngồi đếm. Mà việc đó thì chắc chắn là tôi không làm rồi.

Trái phiếu chuyển đổi: Nhiều rủi ro cho nhà đầu tư

Nhiều doanh nghiệp đang chọn trái phiếu chuyển đổi thay vì phát hành thêm ngay cổ phiếu. Theo ông Lê Hải Trà, Phó giám Trung tâm Giao dịch Chứng khoán TP HCM, cần phổ cập kiến thức về loại công cụ này nhằm tránh rủi ro cho nhà đầu tư.

- Xin cho biết ý kiến của ông về việc nhiều doanh nghiệp phát hành trái phiếu chuyển đổi thay vì phát hành cổ phiếu mới?

- Trước hết, trái phiếu chuyển đổi là một loại công cụ lưỡng tính do có thuộc tính của cả trái phiếu và cổ phiếu. Nó là một loại trái phiếu doanh nghiệp có thể chuyển đổi thành cổ phiếu của doanh nghiệp đó theo tỷ lệ chuyển đổi và khuôn khổ thời gian, xác định ngay tại thời điểm phát hành.

Loại công cụ này cho phép tổ chức phát hành vay vốn với một chi phí (lãi suất) thấp trong hiện tại, đồng thời có thể hoán chuyển khoản nợ đó thành vốn cổ phần trong tương lai. Sở dĩ loại trái phiếu này thường có lãi suất thấp vì thuộc tính có thể chuyển đổi thành cổ phiếu có sức hấp dẫn đối với công chúng đầu tư. Người đầu tư có thể chấp nhận mức lãi suất danh nghĩa thấp hiện tại để đổi lấy quyền chuyển thành cổ phiếu trong tương lai.

Trong thời gian qua, công chúng đầu tư đã được biết đến những kiến thức về tác động “pha loãng” của việc phát hành thêm cổ phiếu đối với doanh nghiệp cũng như giá cổ phiếu. Trong điều kiện thị trường hiện nay, thay vì phát hành thêm ngay cổ phiếu, doanh nghiệp chọn cách phát hành cổ phiếu “trong tương lai” thông qua công cụ trái phiếu chuyển đổi có thể coi là một bước đi khôn ngoan.

- Ông có nói đến yếu tố pha loãng. Vậy với việc phát hành trái phiếu chuyển đổi thì tác động của sự pha loãng đó đối với giá cổ phiếu sẽ như thế nào?

- Có hai yếu tố người đầu tư cần cân nhắc: mức giá chuyển đổi và thời gian chuyển đổi. Về yếu tố giá, người đầu tư sẽ so sánh mức giá chuyển đổi với giá cổ phiếu hiện hành cũng như mức giá cổ phiếu dự kiến trong tương lai (thời điểm được chuyển đổi) để quyết định.

Về thời gian, đây là yếu tố tiềm ẩn rủi ro, vì vậy người đầu tư cần lưu ý những gì có thể xảy ra đối với tổng số lượng cổ phiếu lưu hành của tổ chức phát hành trong khoảng thời gian trước khi đến hạn chuyển đổi.

Hãy xem ví dụ sau. Công ty niêm yết ABC hiện có 10 triệu cổ phần, giá thị trường là 30.000 đồng/cổ phiếu. Giả sử công ty phát hành thêm 1 triệu trái phiếu chuyển đổi, mệnh giá 100.000 đồng/trái phiếu, lãi suất 2%/năm.

Sau 1 năm kể từ ngày phát hành có thể chuyển đổi thành cổ phiếu ABC theo mệnh giá (10.000 đồng/cổ phiếu) với tỷ lệ 1 trái phiếu: 10 cổ phiếu, 100% được phát hành cho cổ đông với tỷ lệ 10:1 (sở hữu 10 cổ phiếu được mua 1 trái phiếu).

Theo ví dụ, có thể thấy rằng loại trái phiếu này tỏ ra rất hấp dẫn đối với người đầu tư, vì tuy mức lãi suất thấp nhưng họ được quyền mua cổ phiếu ABC với mức giá chỉ bằng 1/3 mức giá hiện hành sau thời hạn 1 năm.

Giả sử công ty ABC kinh doanh tốt, giá cổ phiếu sau 1 năm có thể cao hơn nhiều so với mức 30.000 đồng/cổ phiếu hiện tại. Như vậy, trái phiếu chuyển đổi ABC hàm chứa một giá trị. Giá trị này sẽ do người đầu tư quyết định trên cơ sở đánh giá về triển vọng giá cổ phiếu của công ty ABC.

Trên thị trường thứ cấp, vào ngày giao dịch không được hưởng quyền mua trái phiếu chuyển đổi ABC, người đầu tư sẽ tự điều chỉnh giá cổ phiếu ABC tương ứng với giá trị của trái phiếu. Sở giao dịch sẽ không điều chỉnh giá tham chiếu, vì hiện tại công ty ABC chưa hề phát hành thêm cổ phiếu. Sau 1 năm, công ty ABC sẽ làm thủ tục niêm yết bổ sung thêm khối lượng cổ phiếu được chuyển đổi thực tế từ trái phiếu.

Ở đây, ngoài khái niệm “cổ phiếu lưu hành” (outstanding shares – OS), có một khái niệm khác cần hiểu rõ là “cổ phiếu lưu hành pha loãng” (diluted outstanding shares – DOS), được xác định bằng khối lượng cổ phiếu đang lưu hành cộng với lượng cổ phiếu có thể phát hành thêm do thực hiện quyền chuyển đổi hoặc các quyền khác.

Trong ví dụ trên, DOS của công ty ABC có thể tính được là 20 triệu (10 triệu OS và 10 triệu có thể phát hành thêm từ việc chuyển đổi trái phiếu). Như vậy, khối lượng 1 triệu trái phiếu chuyển đổi tương đương với 100% OS (10 triệu), hay 50% DOS của công ty ABC tại thời điểm phát hành.

Nếu không có gì thay đổi, và người đầu tư chuyển đổi hết trái phiếu sang cổ phiếu sau 1 năm, OS của công ty ABC sẽ là 20 triệu.

Tuy nhiên, quyền lợi của những người nắm giữ trái phiếu sẽ bị ảnh hưởng nếu trong khoảng thời gian 1 năm đó có sự thay đổi về OS, dẫn đến thay đổi DOS của công ty ABC. Sự thay đổi đó có thể do công ty ABC trả cổ tức bằng cổ phiếu, phát hành cổ phiếu thưởng, phát hành bổ sung, hoặc chỉ đơn giản là tách cổ phiếu.

Tiếp tục với ví dụ trên. Giả sử, 6 tháng sau khi phát hành trái phiếu chuyển đổi, giá cổ phiếu ABC tăng lên mức 80.000 đồng/cổ phiếu. Để cải thiện tính thanh khoản trên thị trường giao dịch, công ty ABC quyết định tách cổ phiếu theo tỷ lệ 1:4.

Như vậy, sau khi tách cổ phiếu, OS sẽ là 40 triệu tại mức giá 20.000 đồng/cổ phiếu và DOS của công ty ABC tương ứng sẽ là 50 triệu. Nghĩa là sau khi tách cổ phiếu, 1 triệu trái phiếu chuyển đổi chỉ còn tương ứng 25% OS, hay 20% DOS của công ty ABC.

Tương tự như tách cổ phiếu, tổ chức phát hành cũng có thể “pha thêm nước vào rượu” thông qua các hành động khác dẫn tới sự gia tăng khối lượng cổ phiếu lưu hành, làm giảm giá cổ phiếu và ảnh hưởng đến lợi ích của người nắm giữ trái phiếu khi đến hạn chuyển đổi.

- Vậy làm thế nào để bảo vệ lợi ích của người đầu tư?

- Ở các thị trường khác, luật công ty hoặc luật chứng khoán có những quy định về “chống pha loãng” sở hữu, nhằm bảo vệ lợi ích của công chúng. Theo đó, khi phát hành trái phiếu chuyển đổi, tổ chức phát hành phải tuân thủ các quy định này thông qua việc nêu rõ trong thông cáo phát hành những điều khoản cụ thể về chống pha loãng cổ phiếu lưu hành.

Cụ thể, trong trường hợp có thay đổi về khối lượng cổ phiếu lưu hành sau khi đã phát hành trái phiếu chuyển đổi, tổ chức phát hành phải có những điều chỉnh tương ứng về các điều kiện chuyển đổi (giá hoặc tỷ lệ chuyển đổi) của trái phiếu. Mặt khác, tại các thị trường phát triển, tổ chức phát hành rất khó bán trái phiếu chuyển đổi cho công chúng đầu tư khi không đưa ra những điều khoản chống pha loãng này.

Tại Việt Nam, trái phiếu chuyển đổi vẫn còn là một loại công cụ khá mới mẻ. Vì vậy, cả Luật Doanh nghiệp và Luật Chứng khoán đều chưa có những quy định cụ thể về vấn đề này.

Tuy nhiên, trước xu thế trái phiếu chuyển đổi có thể trở nên phổ biến hơn, thiết nghĩ Ủy ban Chứng khoán cần có những hướng dẫn kịp thời với hoạt động phát hành của các doanh nghiệp. Đồng thời, phổ cập kiến thức cho công chúng về loại công cụ này, giúp họ tránh được rủi ro mua phải “rượu pha thêm nước”.