Nhiều tác giả

Già Sao Cho … Sướng ?

Mục Lục

Lời Nói Đầu

Già sao cho… sướng?

Tuổi Già Là Thời Sung Sướng Nhất

Các bí quyết để có tuổi già khỏe mạnh

Người già cần những điều gì?

Điều cần biết trong sinh hoạt hằng ngày của người cao tuổi

10 điều người cao tuổi cần tránh

7 yếu tố làm suy giảm

Có thể trì hoãn sự lão hóa?

Cười không chỉ là một liều thuốc bổ !

Những quan niệm sai lầm về nghỉ ngơi

Lời khuyên ăn uống hợp lý cho người cao tuổi

Ăn ít, ăn lành mạnh để sống lâu và sống khoẻ

8 lời khuyên về chế độ ăn cho người cao tuổi

Những điều nên tránh sau bữa ăn

Thực phẩm chức năng là gì?

Chữa bệnh, dưỡng sinh bằng chế độ ăn uống phù hợp với tự nhên.

Ăn gạo lứt chữa bệnh

Về hiệu quả của phương pháp thực dưỡng bằng gạo lứt, muối mè

Khám phá mới về gạo lức

Ăn chay ngày càng được quan tâm

Ăn chay phòng ngừa được nhiều bệnh

Ăn chay dưới góc độ dinh dưỡng

Béo phì

Làm thế nào để người cao tuổi có giấc ngủ tốt ?

Chứng mất ngủ

Khắc phục chứng mất ngủ ở người già

Quan niệm mới về tư thế ngủ: Cứ thoải mái là tốt

Tập luyện ở người có tuổi

Tập thể dục buổi sáng, thể dục giữa giờ

Thực hành tự xoa bóp

Những lợi ích vô giá từ việc thực hành đi bộ

Một số điều cần lưu ý khi thực hành đi bộ

Bạn đã biết thở đúng cách chưa?

Đạo dẫn, một phương pháp dưỡng sinh trường thọ

Yoga và sức khỏe

Thiền là một phương pháp tự chữa bệnh

Ngồi Thiền để nâng cao hiệu quả công tác và tăng cường sức khỏe

Tùy tức quán và phản xạ thở bụng

Tai nạn ở người già

Những bệnh lý cần lưu ý ở nam giới ngoại tứ tuần

CÁC BỆNH THƯỜNG GẶP Ở NGƯỜI CAO TUỔI

Những bệnh tim mạch trong xã

Cao huyết áp

Tăng huyết áp: nhận biết – điều trị - cách phòng ngừa

Người bệnh có thể tự mình làm giảm nhanh cơn cao huyết áp

Cao huyết áp và điều trị nội khoa

Người cao tuổi tự đo huyết áp tại nhà

Người bị cao huyết áp nên ăn gì ?

Người cao tuổi cần phòng tránh "đỉnh huyết áp lúc sáng sớm"

Tập thể dục ở bệnh nhân cao huyết áp

Phòng tai biến mạch máu não ở người cao huyết áp

Phòng, trị rối loạn tuần hoàn não ở người cao tuổi

Phòng đột tử do bệnh tim

Chứng nhồi máu cơ tim và cách xử trí

Những lời khuyên cho người bị nhồi máu cơ tim

Tập luyện để tránh tái phát nhồi máu cơ tim

Bệnh nhân tim mạch có thể tự điều trị

10 điều hay nhầm lẫn về bệnh tim mạch

Những điều cần biết về bệnh thấp tim

Muốn có trái tim khỏe mạnh, hãy uống nhiều nước

Cấp cứu và điều trị đau thắt ngực bằng liệu pháp tự nhiên

Cấp cứu đau thắt ngực bằng khí công.

Điều trị đau thắt ngực bằng chế độ ăn uống, sinh hoạt.

Phình động mạch chủ bụng ở người cao tuổi

Bệnh giãn tĩnh mạch ở giáo viên

Viêm khớp (đau khớp, sưng khớp)

Bệnh thoái hóa khớp

Thoái hóa khớp

10 cách ngăn ngừa thoái hoá khớp

Cách bảo vệ khớp đầu gối

Gai cột sống ở người cao tuổi

Bệnh dày xương đốt sống

Chăm sóc lưng đúng cách

Các cách thức ngăn ngừa đau lưng

Điều trị đau thắt lưng tại nhà

Điều trị viêm khớp dạng thấp bằng liệu pháp t

Bệnh gút và cách phòng tránh

Bệnh Gout

8 lời khuyên với bệnh nhân gút

Một số điều cần biết về bệnh đái tháo đường

Đái tháo đường

Bệnh nhân đái tháo đường phải làm gì khi bị bệnh?

Liệu pháp tâm lý cho bệnh nhân tiểu đường

Bệnh nhân tiểu đường nên mua máy đo đường huyết tại nhà

Cần cảnh giác với tiền tiểu đường

YOGA cho người bệnh tiểu đường

Phương pháp làm giảm nguy cơ bị tiểu đường

Rối loạn cương dương ở bệnh nhân ĐTĐ type II

Mối liên quan giữa bệnh tiểu đường và nguy cơ ung thư đại tràng

Chứng hạ đường huyết

Rối loạn tiểu tiện: Đừng tưởng nhẹ mà xem thường

Mót tiểu thường xuyên ở người cao tuổi

U xơ tuyến tiền liệt

Long bế lúc xế chiều!

Chăm sóc bệnh nhân u xơ tuyến tiền liệt tại nhà

Chữa u xơ tiền liệt tuyến bằng liệu pháp tự nhiên

Cách tự phòng trị u xơ tuyến tiền liệt

Bệnh táo bón và cách chữa

Đừng xem thường táo bón mạn tính

Từ táo bón đến bệnh trĩ

Bệnh Trĩ và cách  điều  trị

Bệnh trĩ, một căn bệnh hết sức phiền toái

Quan niệm mời về điều trị bệnh trĩ

Vài phương pháp điều trị bệnh trĩ hiệu quả

Phương pháp mổ trĩ không đau

Bệnh trĩ và cách phòng ngừa

Xơ Gan

Dấu hiệu sớm của bệnh xơ gan

Bệnh gan nhiễm mỡ ở người cao tuổi

Ung thư - Thái độ xử trí và chế độ dinh dưỡng

Ung thư dạ dày

Phát hiện sớm ung thư dạ dày

Ung thư tiền liệt tuyến

Bệnh ung thư cổ tử cung

Bệnh ung thư hậu môn và ruột già

Bệnh Ung Thư Phổi

Bệnh Ung Thư Vú

Cơ chế phòng, chống ung thư bằng liệu pháp tự nhiên

Tê tay và hội chứng ống cổ tay

Hội chứng ống cổ tay - bệnh của thời hiện đại

Người cao tuổi và bệnh ngoài da mùa hanh khô

Chứng đau mặt do dây thần kinh số V

Đục thủy tinh thể ở người cao tuổi

Thông tin về bệnh ườm khô)

Thoái hóa hoàng điểm ở người già

Sụp mi mắt ở người già

Hội chứng thị giác do sữ dụng máy vi tính thường xuyên CVS

Phòng chống bệnh phổi người cao tuổi

Các bệnh thần kinh thường gặp ở người cao tuổi

Chăm sóc răng miệng ở người cao tuổi

Chăm sóc răng ở người cao tuổi

Phát hiện sớm chứng sa sút trí tuệ ở người già

Hay quên không phải là tất yếu của tuổi già

Chứng trầm cảm ở người cao tuổi

Chuyện phòng the ở người cao tuổi

Những bí thuật “hườn tinh bổ não” trong truyền thống dưỡng sinh phương đông

Dùng thuốc bổ cho người cao tuổi

Những điều cần biết về truyền dịch

Lời Nói Đầu

Ai cũng biết khi lái xe cần phải nhìn xa, khá xa về đoạn đường phía trước.

Và ai cũng biết các bệnh thường gặp ở người cao tuổi như cao huyết áp, tiểu đường, xơ gan, … không phải phát sinh trong một sớm một chiều, mà bắt nguồn từ nhiều năm trước, thủa còn thanh xuân, thậm chí từ thời niên thiếu.

Thế nhưng phần đông, ai cũng tỏ ra bất ngờ khi phát hiện bản thân bị mắc một bệnh nào đó, và cứ ước ao giá như ..

Thực vậy, vẫn biết sanh tử là điều bình thường phải thế, nhưng trên đoạn đường sinh-tử ấy, nếu hiểu biết ta có thể tránh được lắm dằn xóc do ổ gà ổ voi, tránh được nhiều tổn thương do va quẹt .. và nhờ đó có một chuyến đi vui vẻ thoải mái, đến đích cũng nhẹ nhàng ..

E-Book này, tuyển tập các bài viết của nhiều chuyên gia trong các lĩnh vực lão khoa, bệnh học, dinh dưỡng, .. sưu tầm được trên mạng, hi vọng cung cấp được cho các bạn một số trong những hiểu biết ấy. Những hiểu biết chắc chắn không chỉ có ích cho người cao tuổi, mà cho cả những người chưa cao tuổi.

Có lẽ cũng nên nói thêm điều này dẫu có thể thừa: Mặc dù ở đây đều là bài viết của các chuyên gia, các lời khuyên đưa ra đều d trên cơ sở nào đó, nhưng thực tế phù hợp đến đâu trong trường hợp cụ thể của bạn thì chính bạn phải tự xét xem. Trong một số trường hợp, tác giả bài viết có gợi ý một số thuốc cụ thể, nhưng nên hiểu đấy là những ví dụ minh họa cho các trường hợp chung – còn trong trường hợp riêng của bạn với các đặc thù cơ địa cụ thê, việc dùng thuốc nào, liều lượng bao nhiêu phải do bác sĩ của bạn quyết định, nói chung không nên tự ý dùng.

Nhan đề e-Book [i] Già sao cho .. sướng [/i] là mượn từ nhan đề một bài báo của Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc.

noikhongduoc.

Già sao cho… sướng?

Đỗ Hồng Ngọc

Già thì khổ, ai cũng biết. Sanh bệnh lão tử! Nhưng già vẫn có thể sướng. Già có cái đẹp của già. Trái chín cây bao giờ cũng ngon hơn trái giú ép. Cái sướng đầu tiên của già là biết mình… già, thấy mình già, như trái chín cây thấy mình đang chín trên cây. Nhiều người chối từ già, chối từ cái sự thật đó và tìm cách giấu cái già đi, như trái chín cây ửng đỏ, mềm mại, thơm tho mà ráng căng cứng, xanh lè thì coi hổng được. Mỗi ngày nhìn vào gương, người già có thể phát hiện những vẻ đẹp bất ngờ như những nếp nhăn mới xòe trên khóe mắt, bên vành môi, những món tóc lén lút bạc chỗ này chỗ nọ, cứng đơ, xơ xác… mà không khỏi tức cười! Quan sát nhìn ngắm mình như vậy, ta mới hiểu hai chữ “xồng xộc” của Hồ Xuân Hương: “Chơi xuân kẻo hết xuân đi. Cái già xồng xộc nó thì theo sau!” . Có lẽ nữ sĩ lúc đó mới vào lứa tuổi 40! Thời ta bây giờ, 40 tuổi lại là tuổi đẹp nhất. Phải đợi đến 80 mới gọi là hơi già. Trong tương lai, khi người ta sống đến 160 tuổi thì 80 lại là tuổi đẹp nhất!

Tuy vậy, thực tế, già thì khó mà sướng. Con người ta có cái khuynh hướng dễ thấy khổ hơn. Khổ dễ nhận ra còn sướng thì khó biết! Một người luôn thấy mình… sướng thì không khéo người ta nghi ngờ hắn có vấn đề… tâm thần! Nói chung, người già có ba nỗi khổ thường gặp nhất, nếu giải quyết đựơc sẽ giúp họ sống “trăm năm hạnh phúc”:

* Một là thiếu bạn! Nhìn qua nhìn lại, bạn cũ rơi rụng dần… Thiếu bạn, dễ hụt hẫng, cô đơn và dĩ nhiên… cc. Từ đó dễ thấy mình bị bỏ rơi, thấy không ai hiểu mình! Quay quắt, căng thẳng, tủi thân. Lúc nào cũng đang như “Gậm một khối căm hờn trong cũi sắt/ Ta nằm dài nghe ngày tháng dần qua…!”.

Người già chỉ sảng khoái khi được rôm rả với ai đó, nhất là những ai “cùng một lứa bên trời lận đận”… Gặp đựơc bạn tâm giao thì quả là một liều thuốc bổ mà không bác sĩ nào có thể biên toa cho họ mua được!

Để giải quyết chuyện này, ở một số nước tiên tiến, người ta mở các phòng tư vấn, giới thiệu cho những người già cùng sở thích, cùng tánh khí, có dịp làm quen với nhau. Người già tự giới thiệu mình và nêu “tiêu chuẩn” người bạn mình muốn làm quen. Nhà tư vấn sẽ “matching” để tìm ra kết quả và làm… môi giới…Dĩ nhiên môi giới cho họ kết bạn. Còn sau này họ thấy tâm đầu ý hợp tiến tới hôn nhân (nếu còn độc thân) thì họ ráng chịu! Đó là chuyện riêng của họ. Ngày trước, Uy viễn tướng công mà còn phải than:

Tao ở nhà tao tao nhớ mi
Nhớ mi nên phải bước chân đi
Không đi mi bảo rằng không đến
Đến thì mi hỏi đến làm chi
Làm chi tao có làm chi đựơc
Làm được tao làm đã lắm khi…

Nguyễn Công Trứ

Rồi họ dạy người già học vi tính để có thể “chat”, “meo” với nhau chia sẻ tâm tình, giải tỏa stress… Thỉnh thỏang tổ chức cho các cụ họp mặt đâu đó để được trực tiếp gặp gỡ, trao đổi, dòm ngó, khen ngợi hoặc… chê bai lẫn nhau. Khen ngợi chê bai gì đều có lợi cho sức khỏe! Có dịp tương tác, có dịp cãi nhau là sướng rồi. Các tế bào não sẽ đựơc kích thích, đựơc hoạt hóa, sẽ tiết ra nhiều kích thích tố. Tuyến thượng thận sẽ hăng lên, làm việc năng nổ, tạo ra cortisol và epinephrine làm cho máu huyết lưu thông, hơi thở trở nên sảng khóai, rồi tuyến sinh dục tạo ra DHEA (dehydroepiandosterone), một kích thích tố làm cho người ta trẻ lại, trẻ không ngờ!…Dĩ nhiên phải chọn một nơi có không khí trong lành. Hoa cỏ thiên nhiên. Thức ăn theo yêu cầu. Gợi nhớ những kỷ niệm xưa... Rồi dạy các cụ vẽ tranh, làm thơ, nắn tượng… Tổ chức triển lãm cho các cụ. Rồi trình diễn văn nghệ cây nhà lá vườn. Các cụ dư sức viết kịch bản và đạo diễn. Coi văn nghệ không sướng bằng làm … văn nghệ!

* Cái thiếu thứ hai là thiếu… ăn! Thực vậy. Ăn không phải là tọng là nuốt là xực là ngấu nghiến …cho nhiều thức ăn! Ăn không phải là nhồi nhét cho đầy bao tử! Trong cuộc sống hằng ngày có nhiều thứ nuốt không trôi lắm! Chẳng hạn ăn trong nỗi sợ hãi, lo âu, bực tức; ăn trong nỗi chờ đợi, giận hờn thì nuốt sao trôi? Nuốt là một phản xạ đặc biệt của thực quản dưới sự điều khiển của hệ thần kinh. Một người trồng chuối ngược vẫn có thể nuốt được dễ dàng! Nhưng khi buồn lo thì phản xạ nuốt bị cắt đứt!
Nhưng các cụ thiếu ăn, thiếu năng lựơng phần lớn là do sợ bệnh, kiêng khem quá đáng. Bác sĩ lại hay hù, làm cho họ sợ thêm! Nói chung, chuyện ăn uống nên nghe theo mệnh lệnh của… bao tử:

“Cư trần lạc đạo thả tùy duyên
Cơ tắc xan hề khốn tắc miên…”
( Ở đời vui đạo hãy tùy duyên
Đói đến thì ăn mệt ngủ liền…)

Trần Nhân Tông

“Listen to your body”. Hãy lắng nghe sự mách bảo của cơ thể mình! Cơ thể nói… thèm ăn cái gì thì nó đang cần cái đó, thiếu cái đó! Nhưng nhớ ăn là chuyện của văn hóa ! Chuyện của ngàn năm, dâu phải một ngày một buổi.

Món ăn gắn với kỷ niệm, gắn với thói quen, gắn với mùi vị từ thuở còn thơ! Người già có thể thích những món ăn…kỳ cục, không sao. Đừng ép! Miễn đủ bốn nhóm: bột, đạm, dầu, rau…Mắm nêm, mắm ruốc, mắm sặc, mắm bồ hóc, tương chao… đều tốt cả. Miễn đừng quá mặn, quá ngọt…là đựơc. Cách ăn cũng vậy. Hãy để các cụ tự do tự tại đến mức có thể đựơc. Đừng ép ăn, đừng đút ăn, đừng làm “hư” các cụ!

Cũng cần có sự hào hứng, sảng khoái, vui vẻ trong bữa ăn. Con cháu hiếu thảo phải biết … giành ăn với các cụ. Men tiêu hoá được tiết ra từ tâm hồn chớ không chỉ từ bao tử.

* Cái thiếu thứ ba là thiếu vận động! Già thì hai chân trở nên nặng nề, như mọc dài ra, biểu không chịu nghe lời ta nữa! Các khớp cứng lại, sưng lên, xương thì mỏng ra, dòn tan, dễ vỡ, dễ gãy…! Ấy cũng bởi cả một thời trai trẻ đã “Đi đâu loanh quanh cho đời mỏi mệt…” (TCS)!

Bác sĩ thường khuyên vận động mà không hướng dẫn kỹ dễ làm các cụ ráng quá sức chịu đựng, lâm bệnh thêm. Phải làm sao cho nhẹ nhàng mà hiệu quả, phù hợp với tuổi tác, với sức khỏe. Phải từ từ và đều đều. Ngày xưa người ta săn bắn, hái lượm, đánh cá, làm ruộng, làm rẫy… lao động suốt ngày. Bây giờ chỉ ngồi quanh quẩn trước TV!. Có một nguyên tắc “Use it or lose it! “ Cái gì không xài thì teo! Thời đại bây giờ người ta xài cái đầu nhiều quá, nên “đầu to đít teo”. Thật đáng tiếc!

Không cần đi đâu xa. Có thể tập trong nhà. Nếu nhà có cầu thang thì đi cầu thang ngày mươi bận rất tốt. Đi vòng vòng trong phòng cũng được. Đừng có ráng lập “ thành tích” làm gì! Tập cho mình thôi. Từ từ và đều đều… Đến lúc nào thấy ghiền, bỏ tập một buổi … chịu hổng nổi là được!

Nguyên tắc chung là kết hợp hơi thở với vận động. Chậm rãi, nhịp nhàng. Lạy Phật cũng phải đúng …kỹ thuật để khỏi đau lưng, vẹo cột sống. Đúng kỹ thuật là giữ tư thế và kết hợp với hơi thở. Đó cũng chính là thiền, là yoga, dưỡng sinh... ! Vận động thể lực đúng cách thì già sẽ chậm lại. Giảm trầm cảm, buồn lo. Phấn chấn, tự tin. Dễ ăn, dễ ngủ…

Tóm lại, giải quyết đựơc “ba cái lăng nhăng” đó thì có thể già mà… sướng vậy!

Văn Hóa Phật Giáo

Tuổi Già Là Thời Sung Sướng Nhất

Ông cụ Lê đã tám mươi lăm tuổi, vẫn còn khỏe mạnh. Cụ bà cũng tám mươi ba tuổi. Họ sống trong một căn nhà tiền chế có ba phòng ngủ và hai nhà tắm, rộng rãi. Hai vợ chồng ngủ riêng, mỗi người một phòng, cái phòng còn trống dành cho con cháu, bạn bè ở xa về chơi. Cụ bà nhất định ngủ riêng. Cụ ông nói với bà con rằng, cụ hay thức khuya đọc sách, báo, và nghe nhạc, nên cụ bà không chịu được, phải ngủ riêng. Cụ bà thì nói thẳng “Ông già, nhưng phá lắm, làm tôi mất ngủ”. Cụ bà lãng tai, nên thường nói lớn tiếng như thét gào.

Tôi từ San Francisco về, ghé thăm hai ông bà cụ Lê. Thấy ông đang xem tờ báo Mỹ, trong đó nhiều trang quảng cáo in hình những thiếu nữ da thịt hồng hào, lồ lộ, ăn mặc ít vải, bụng ngực hở hang, chân tay dong ra hớ hênh. Trong tình thân mật, tôi hỏi cụ:

- Bác cũng còn thích xem các thứ nầy nữa? Có còn "làm ăn" chi được nữa không? Bác "chay tịnh" đã bao nhiêu năm rồi?

Cụ Lê nhướng mắt, cười toét miệng, để lộ hai hàm răng giả trắng nuốt, đều đặn, nhưng hơi móm, trả lời:

- Có chứ! Làm ăn đều đều chứ! Gì chứ cái đó đâu có nhịn được!

- Thật không bác? Hay chỉ nói đùa cho vui thôi? Có cần thuốc Viagra trợ lực không?

- Thuốc với thang, đâu cần! Tôi cũng đã thử cái thuốc đó mấy lần mà thấy công hiệu của thuốc quá chậm. Mình đã xong rồi, chiến trường đã tan, thuốc mới công hiệu. Thêm bực mình, khi đó thì dù còn sức, bà ấy cũng gạt đi. Phải hơn nửa giờ sau khi uống, thuốc mới công hiệu. Thế là quá chậm. Chuyện đó, phải tức thì, cơm nóng canh sốt mới ngon. Đâu phải đi câu mà thả cần chờ cá đớp mồi. Còn khi không có hứng thì uống thuốc đó vô làm chi?

- Bác dám thử thuốc đó, không sợ đứng tim bất thần chăng? Tôi cười và hỏi.

- Sợ gì! Tuổi nầy có đứng tim mà chết mau lẹ, thì cũng mừng, khỏi phải sợ bệnh hoạn lâu ngày.

- Thuốc đó có sinh ra phản ứng phụ gì không?

- Có! Uống vào, cái mặt mình nó câng câng làm sao ấy. Giống như khi mình nói láo, ngượng quá, mặt câng lên. Cứ thế cả giờ không hết. Tôi quẳng vào thùng rác cả ống thuốc từ lâu.

Cụ Lê vốn vui tính, ưa nói đùa. Tôi nghĩ là cụ nói chuyện cho vui thôi. Đêm đó, vợ chồng tôi ngủ lại nhà cụ. Buổi khuya tôi thức dậy, đi xả nước thừa trong cơ thể, phải đi qua phòng ngủ của bà cụ Lê mới vào được phòng tắm. Tôi thấy tấm chăn bà đắp lệch ra, gần rơi xuống đất. Bà vẫn ngáy đều. Mùa đông lạnh, nếu chăn rơi ra, bà có thể cảm lạnh. Tôi nhẹ nhàng đến kéo tấm chăn lên, đắp lại cho bà. Bỗng bà nói thật lớn, hai tay chắp lại mà xá tôi lia lịa:

- Thôi, thôi ông ơi, tôi lạy ông, tôi lạy ông, nhà có khách, không được đâu!

Tôi khiếp hãi, lạnh cả người. Chưa kịp đi tiểu, mà tôi vội vã chạy về giường mình nằm yên, tim đập thình thịch mãi chưa hết sợ. Tuy không ai dám hiểu lầm nửa đêm tôi đi mò mẫm bà cụ già, nhưng cứ sợ. Tôi nhịn đi tiểu, mất ngủ cho đến gần sáng. Bây giờ thì tôi tin những gì ông cụ Lê nói không phải là chuyện đùa chơi. Sáng hôm sau, tôi kể lại chuyện sửa mền cho vợ tôi nghe, vợ tôi ôm bụng cười mà không tin.

Buổi sáng, cụ Lê tập thể dục theo lối cử động chậm và phất tay cùng hít thở. Thấy tôi ngồi đọc báo, cụ nói:

- Anh thường không tập thể dục? Thể dục làm tan biến hết mệt mỏi của một đêm dài nằm trên giường. Không cần tập nhiều, tập cho khí huyết lưu thông, thấy mình sảng khoái hơn. Anh có tin rằng tuổi già là giai đoạn sung sướng nhất trong một đời người không? Nhiều người không tin đấy. Lạ quá!

Vợ tôi đang đứng trong bếp, chỉ tấm hình có đứa bé nằm trong nôi và nói vọng ra :

- Cháu nghĩ trẻ con nằm trong nôi, vô tư, ngây thơ sung sướng nhất. Bác có nghĩ vậy không?

Cụ Lê xì một tiếng và nói:

- Con nít trong nôi biết khỉ gì mà sung sướng? Ai dám bảo là chúng nó vô tư? Có chắc không? Có chắc là chúng nó không lo nghĩ, không có mối khổ tâm riêng khi không biết nói, không biết tự làm cho mình những việc tối cần thiết. Được cho món gì thì ăn món đó, không có quyền lựa chọn. Dở ngon chi cũng phải nuốt, ưa hay không cũng phải ăn. Chỉ biết khóc, khóc và khóc . Đói cũng khóc, mà đau cũng khóc. Khi bị con kiến, con trùng tấn công, cũng không biết làm sao mà tự vệ, hất nó đi. Cha mẹ nghe khóc, cũng không biết là nó đói hay đau, hay ngứa. Tiêu tiểu cũng nằm trên nôi, phóng uế ra cả chiếu giường, hôi hám, sung sướng cái nỗi gì. Nóng lạnh cũng không biết làm sao cho dễ chịu hơn. Người lớn không biết thì tưởng đâu nó vô tư sung sướng. Thử cho anh chị nằm liệt ra đó, có người mớm cơm ăn uống, chăm sóc, và moi phân từ quần ra, thay tã cho khi tiểu tiện, thì thấy khổ hay sướng mà dám bảo là trẻ con vô tư sung sướng? Sướng và khổ là phải cảm nhận được mới có giá trị. Có ai còn nhớ và nghĩ là thời nằm trong nôi sướng đâu. Nầy, nếu tôi có phép, cho chị lưạ chọn, cứ bé bỏng và được nằm trong nôi mãi, chị có chịu hay không? Hay là trông mau lớn, để khỏi nằm nôi?

Vợ tôi tiếp:

- Thế thì, trẻ con lớn hơn chút nữa, biết đi biết chạy, biết chơi, ở nhà chưa đi học, vui vẻ với gia đình, không lo nghĩ, không bận rộn, không ưu tư gì cả, và chưa biết cái khổ của cuộc đời, thì có phải là sướng không?

Cụ Lê cười khà khà, và nói lớn, vọng vào bếp cho vợ tôi nghe rõ hơn:

- Trẻ con, sướng chứ, nhưng làm sao sướng bằng người già được. Trẻ con cũng có những nỗi khổ tâm riêng của chúng mà mình không chịu nghĩ đến. Khoảng nầy là tuổi chơi, mà bị cấm đoán nhiều nhất, cha mẹ anh chị chăm nom canh chừng từng phút một. Cấm chơi cấm nghịch, cấm thức khuya, bắt phải ăn món nầy, ăn món kia, dù thích hay không. Bị canh chừng, kềm kẹp ngày đêm. Câu chuyện khôi hài kể rằng, một em bé đi chơi với bố, thấy một vũng nước mưa bên đường, hỏi bố rằng “Có phải Bố có quyền muốn làm gì thì làm chẳng ai cấm đoán, la mắng bố cả, phải không ?” Ông bố trả lời là phải. Em bé mở tròn mắt hỏi: “Thế thì tại sao Bố không nhào xuống vũng nước mà lăn lộn cho sướng?” Đó, còn trẻ con, là không được làm điều gì mình muốn cả. Không có một xu dính túi, mà có tiền, cũng không có quyền mua những thứ mình thích.”

Vợ tôi cười, và hỏi tiếp:

- Thế thì trẻ con lớn hơn chút nữa thì sao? Có sướng hơn người già không?

- Làm sao mà sướng bằng tuổi già được. Anh chị cứ nghĩ và nhớ lại mà xem. Tuổi đó thì làm biếng và ưa chơi hơn là học. Trẻ nào cũng vậy. Thế mà cha mẹ, thầy giáo bắt học hành. Ban ngày thì học ở trường, ban đêm về nhà phải học bài, làm bài. Truyền hình và nhạc có chương trình hay đến mấy, cũng không được xem, nghe, phải học bài xong, làm bài xong đã. Mà học xong, thì đâu còn những chương trình đó cho chúng xem nữa. Khi đó thì khuya rồi, bố mẹ bắt đi ngủ để sáng hôm sau đi học. Chưa kể những đứa con nhà khá giả, cha mẹ thường bắt phải đi học đàn, học nhạc, học múa. Và có khi phải đi học thêm những lớp đêm, lớp ngày, cho giỏi hơn. Bị kềm chặt trong cái thời khóa biểu của cha mẹ. Em bé không thể tự quyết định riêng cho nó điều gì theo sở thích cả. Bởi vì nếu để cho em tự quyết định hành động từ tuổi thơ, thì mai sau lớn lên chỉ có nước đi ăn mày hay ngồi tù sớm mà thôi.

- Thế thì bác cho rằng tuổi trẻ khổ nhọc và tù túng lắm phải không? Vợ tôi cắt lời.

- Không hẳn như thế, nhưng cũng gần thế. Không phải lo cơm áo, tiền bạc, công việc làm ăn, là sướng, khỏe, nhưng trẻ con đâu ý thức được cái khỏe, cái sướng đó. Chỉ thấy cái khổ của việc học hành. Đôi khi đi học, còn mệt hơn đi làm nữa, đó là sự thực. Khi lớn hơn nữa, ý thức được là phải học hành, để mai sau có nghề nghiêp may ra đời sống khá hơn, tương lai vững chắc hơn, thì lại khổ hơn nữa. Phải lo âu, chăm chỉ, hy sinh các sở thích khác để mà trau dồi tương lai. Học hành đôi khi cũng có cái thú, nhưng chắc chắn ai cũng thích chơi, thích giải trí hơn là cắm cúi cần mẫn học hành. Bằng chứng là có nhiều người phải đóng bạc trăm bạc ngàn đi học các khóa đặc biệt, mà khi giáo sư cho nghỉ sớm vài phút cũng mừng húm, sung sướng thấy rõ ra mặt. Đi học, mà học cho đàng hoàng thì không phải chuyện dễ, không phải nhẹ nhàng, mà học qua loa thì sợ thi rớt, sợ học xong mà không biết gì. Có kẻ hỏi một anh tuổi gần ba mươi rằng: “Anh có muốn trẻ lại như thời mười lăm mười sáu không?” Anh rùng mình mà trả lời : “Không bao giờ, phải đi học lại trung học, đại học, cực quá, thà chết còn hơn.” Khi lớn hơn nữa, thì thêm nỗi lo, nỗi khổ vì tình yêu. Không có người yêu thì cô đơn, buồn khổ. Có người yêu thì lo sợ cuộc tình tan vỡ, lo ghen bóng gió, lo người yêu không trung thành, và buồn khổ vu vơ, lãng nhách. Trong thời trẻ trung, thì tình yêu là đẹp đẽ nhất, vui thú nhất, nhưng cũng làm con tim đau đớn nhất và còn có nhiều kẻ đã chết vì tình yêu. Chết mà không hối tiếc chi cả. Không lấy được nhau thì đau khổ đến như trời sập núi tan, mà lấy nhau được thì cũng chiến tranh cãi vã triền miên không ngớt, và chán nản bực bội nhau.

Vợ tôi từ bếp ra ngồi trong phòng khách, để nghe cụ Lê luận về nỗi sướng khổ cuộc đời. Vợ tôi hỏi thêm :

- Vậy khi học xong, có gia đình, có nghề nghiệp, có sức khỏe, là giai đoạn sướng nhất trong đời chứ, thưa bác?

- Ừ, thì giai đoạn đó cũng có sướng, , chứ không phải sướng nhất như khi vào tuổi già. Anh chị thấy đó, sau khi có gia đình, thì phải làm lụng vất vả nuôi con cái, sống vì đàn con, không còn lý gì đến cái thân mình nữa. Lo dạy dỗ con cái, lo đưa đón, lo bệnh hoạn, lo cho nó ăn học, lo cho nó đừng hư hỏng. Có hạnh phúc, nhưng cũng có nhiều lo lắng. Chưa kể có người vì tình, tiền, danh vọng, mà khổ. Khi còn trẻ, hăng hái, thì ai cũng nuôi tham vọng, muốn giàu sang, muốn nổi tiếng, muốn xa hoa, nên cứ tự dìm mình vào những sinh hoạt khó khăn, làm mất đi những an bình của cuộc sống. Xưa nay đã có nhiều người vì tham vọng mà bỏ vợ, bỏ con, bỏ gia đình, dấn thân vào những nơi xương rơi máu đổ, có khi chết bên chân trời góc bể chẳng ai biết, có khi tù tội rục xương. Không tham vọng nhiều thì ít, ít nhất cũng làm tiền, cất tiền, lo cho bất trắc trong tương lai, lo cho tuổi già. Lo, lo đủ thứ. Có khi vì lo mà phát điên, có khi vì quá lo mà vợ chồng bỏ nhau. Lo nuôi nấng con cái, lo chạy theo danh vọng hão, mà khổ, mà mất di cái sinh thú ở đời.

- Thế thì theo bác giai đoạn nào trong đời cũng không sướng bằng tuổi già. Làm sao mà sướng được? Bác nói cho cháu nghe với. Tuổi già yếu đuối, bệnh hoạn cô đơn, sướng ở chỗ nào? Vợ tôi hỏi.

Cụ Lê thong thả tiếp:

- Khi đã lớn tuổi, thì con người được nhiều tự do hơn, được thong thả hơn để sống. Không còn phải như em bé bị cha mẹ ép buộc, bây giờ thì muốn làm chi thì làm, muốn thức khuya dậy sớm gì, cũng chẳng còn ai la mắng dọa nạt, rầy la. Nếu vợ vì thương, sợ mất sức khỏe, thì cũng cằn nhằn chút chút thôi, mình không nghe thì cũng chẳng bị roi đòn gì. Không còn phải khổ công học tập, lo lắng cho tương lai mai sau, chẳng phải học thêm chi cho mệt trí, biết quá nhiều, biết quá đủ rồi. Nếu đã nghỉ hưu, thì học thêm làm chi. Nếu còn đi làm, thì cũng đã rành nghề, quen tay quen việc, làm việc dễ dàng. Khi già tình yêu cũng không còn là mối bận tâm, không quan trọng quá, chưa nghe báo đăng các cụ già trên dưới sáu mươi tự vẫn chết vì thất tình. Tội chi mà chết vì tình trong tuổi già, vì cũng sắp thấy Diêm Vương rồi, việc chi mà đi sớm hơn. Khôn quá rồi, chết vì tình yêu là nông nỗi. Đời sống tình cảm của tuổi già êm đềm hơn, ít đau đớn ít sôi động, và bình lặng. Tuổi già rồi, các ông không còn tính chuyện mèo mỡ lăng nhăng, khỏi phải lo lắng sợ vợ khám phá ra chuyện dấu diếm mà nhà tan cửa nát. Đỡ tốn tiền quà cáp, đỡ tốn thì giờ lui tới các nơi bí mật. Hồi hộp, đau tim. Các bà khỏi phải lo chuyện đi đánh ghen, không còn cần phải chăm chút nhan sắc làm chi nữa, vì như chiếc xe cũ rệu, có sơn phết lại cũng xộc xệch, cũng méo mó. An tâm và chấp nhận, thì khỏi băn khoăn mà vui.

Cũng có một số ít những cặp vợ chồng già đem nhau ra tòa chia tay, vì khi già cả hai đều trở thành khó tính. Hậu quả của li dị trong tuổi già không trầm trọng như khi còn trẻ, vì con cái đã lớn, đã tự lập, không còn ảnh hưởng nhiều đến tương lai chúng và tương lai của chính mình. Vì còn sống bao lâu nữa mà lo lắng chi cho nhiều. Xa được ông chồng khó tính, độc tài là mừng. Dứt được bà vợ đanh đá, bạc ác là phải sung sướng. Khỏe trí. Tuổi già, cố giữ cho còn có nhau, khi đã đến nước li dị, thì hai bên đều đều có lý. Đây là hành động tự cứu mình, và cứu người ra khỏi cảnh khổ lúc cuối đời, khi mà mộ bia đã thấp thoáng trước mắt, không còn bao nhiêu ngày nữa. Có điều ít ai nghĩ đến, là càng già, thì càng dễ tìm một người bạn đời để nối lại, để an ủi nhau trong tuổi xế chiều. Vì chung quanh họ, có thiếu chi người đứt gánh nửa đường. Chồng chết, vợ chết, li dị. Vấn đề là không sao tìm được một người có chung nhiều kỷ niệm, nhiều tình nghĩa, nhiều chia xẻ như người phối ngẫu cũ. Tình già cũng nhẹ nhàng, thong thả, ít khổ đau, ít sôi nổi hơn tình khi còn trẻ trung. Sức lực cũng có còn bao nhiêu mà ghen tương nhau chi, mà lo lắng chi cho thêm mệt, những người lớn tuổi kinh nghiệm và biết rõ như vậy. Nhiều người trẻ, sau khi gia đình tan vỡ thì xuống tinh thần, uống ruợu đánh bài tìm quên, đôi khi không phải vì họ quá thương yêu người cũ mà tự hủy hoại đời mình, mà chính vì họ tự thương thân, tự ái bị xúc phạm, và rồi sa lầy vào ruợu chè cờ bạc. Người lớn tuổi thì suy nghĩ khác. Họ nghĩ rằng ta cũng đã gần đất xa trời rồi, có sống thêm bao lâu nữa mà sầu khổ cho mệt. Mất củ khoai lang, thì kiếm củ khoai mì bù vào. Tuổi già biết giá trị tương đối của tình yêu nên không tìm tuyệt hão, không tìm lý tưởng, và nhờ vậy không bị thực tế phũ phàng làm vỡ mộng, đau khổ. Khi già rồi, có ai hỏi tuổi, thì cũng không cần dấu diếm, không cần sụt đi năm bảy tuổi làm chi. Sướng lắm. Vì có sụt tuổi, cũng không dấu được những nếp nhăn, mà chẳng có ích lợi gì. Nếu tự cọng thêm cho mình chừng chục tuổi, thì không chừng được thiên hạ nức nở khen là còn trẻ, trẻ quá, và họ mơ ước được như mình.

Các ông có vợ đẹp, khi lớn tuổi cũng đỡ lo bọn dê xồm dòm ngó, lăm le dụ dỗ vợ mình. Con người, ai mà không nhẹ dạ, ai mà không ưa lời nói ngon ngọt êm tai, ai mà không có khi thiếu sáng suốt. Vợ chồng cũng có khi bất hòa, buồn giận nhau, và những khi nầy, lòng người dễ chao đảo lắm. Bởi vậy, các ông đỡ nghe các bà hăm he li dị, hăm he bỏ nhau. Tuổi nầy các bà cũng thừa khôn ngoan để biết những tên ngon ngọt, hứa hẹn nhiều, thường chỉ là những tên phá đám, chứ không thể tin tưởng được. Đàn bà có chồng hào hoa, đẹp trai, khi lớn tuổi cũng bớt lo, vì các ông cũng bớt máu nóng, bớt chộn rộn và khôn ngoan hơn thời trẻ trung. Biết kềm chế hơn, và biết rõ giá trị hạnh phúc gia đình cần gìn giữ hơn là chơi ngông. Tuổi già, vợ chồng sống chung với nhau lâu rồi, chịu dựng nhau giỏi hơn, quen với cái thói hư tật xấu của nhau. Không còn thấy khó chịu nhiều nữa. Dễ dung thứ cho nhau, chấp nhận nhau, vì họ biết rõ bên cạnh cái chưa tốt của người bạn đời, còn có rất nhiều cái tốt khác. Vợ chồng, khi đó biết bao nhiêu là tình nghĩa, bao nhiêu kỷ niệm, bao nhiêu thân thiết, cho nên hạnh phúc hơn, vui hơn. Tình yêu trong tuổi già thâm trầm, có thì giờ bên nhau nhiều hơn, chia sẻ nhiều hơn. Cũng có nhiều ông bà già ưa cãi vã nhau, cũng dễ hiểu, khi đó tai của cả hai ông bà đều lãng, người nầy nói một đường, người kia hiểu nẻo khác, cho nên buồn nhau giận nhau, không gây gổ sao được?

Nói đến đây, cụ Lê xuống giọng nho nhỏ, chỉ đủ cho tôi nghe thôi, và cụ nói với nụ cười trên môi:

- Tôi biết nhiều phần, những vợ chồng già hay gây gỗ nhau, vì thiếu ăn nằm với nhau, thiếu tình dục. Không phải tôi nói đùa đâu. Có tình dục đều đặn, cơ thể sinh sản ra kích thích tố, làm cân bằng tình cảm. Làm con người thấy dễ tính, cởi mở hơn, và ít bực bội hơn. Những vợ chồng trẻ dễ tha thứ dễ bỏ qua cho nhau, vì họ có chuyện đó đều đều. Anh cứ nghiệm mà xem, sau khi ra khỏi giường, các bà vợ ø thường dịu dàng hơn, tử tế hơn, cho mình ăn ngon hơn. Đừng bảo khi về già các bà hết ham muốn. Sai toét. Các bà sợ chuyện đó, sợ chứ không phải hết ham muốn đâu. Sợ là phải, đau quá mà. Xe chạy lâu ngày khô nhớt máy, làm sao mà chạy được. Mấy ông già thiếu hiểu biết, phải hỏi bác sĩ, có gì mà xấu hổ, ngượng ngùng. Ai mà chẳng làm chuyện đó, che dấu làm chi. Một ống thuốc nước trơn, chỉ có mấy đồng bạc mà mua được vạn cái hạnh phúc gia đình. Chuyện nầy mà nói ra, có người cho là thiếu thanh lịch. Tôi ghét bọn đạo đức giả, vừa ngu xuẩn, vừa ích kỷ. Đừng quá lộ liễu, đừng quá lố lăng thì thôi. Tại sao chuyện tốt, hiểu biết ích lợi cho cuộc sống con người, mà phải dấu diếm? Tôi tin rằng, người Mỹ thì mười người, có đến tám, biết chuyện thuốc thang nầy, còn người mình, thì mười người, may ra chỉ có hai ba người biết mà thôi.

Vợ tôi không nghe được lời cụ Lê, quay qua hỏi:

- Bác nói gì lầm thầm nhỏ quá, cháu không nghe được.

Cụ Lê cười khà khà đáp:

- Chuyện tào lao ấy mà. Đàn ông nói riêng cho nhau nghe thôi.

Cụ cười, nháy mắt với tôi, rồi đổi giọng lớn hơn, nói tiếp:

- Tuổi già, thì tất cả mộng ước điên cuồng của thời trẻ trung đã tan vỡ, đã lắng xuống, không còn khích động trong lòng, không còn thao thức nhức nhối. Họ biết sức mình đến đâu, và không tội chi mà ôm cao vọng cho khổ thân. Họ còn biết thêm rằng, nếu những cao vọng điên cuồng ngày xưa mà có thành đi nữa, thì e cũng chỉ là hư không, chẳng đáng gì. Khi tuổi già, thì biết khôn ngoan mà an phận, biết vui với bình thường. Biết đâu là hạnh phúc chân chính. Nhiều người già rồi mới tiếc suốt một thời son trẻ không biết sống, phí phạm thời gian theo đuổi những huyễn mộng, làm đau khổ mình, làm điêu đứng người khác. Tuổi già, vui khi thấy mình hết nông nỗi, nhìn đời bằng cái tâm tĩnh lặng hơn. Ai khen không hớn hở mừng, ai chê không vội vã hờn giận. Vì biết rõ mình không có gì xuất chúng để thiên hạ khen nịnh. Và biết mình cũng có nhiều cố tật không chừa được, đáng chê. Chê thì chê, khen thì khen. Khen cũng thế, mà chê cũng thế, thì ta vẫn là ta, là một kẻ già, đáng được khoan thứ hơn là trách móc.

Lúc nầy, không còn muốn làm giàu, không bị con ma tham lam thúc bách để kiếm và tích trữ cho nhiều tiền nhiều bạc. Con cái cũng đã lớn, không phải chi tiêu nhiều thứ , thì tiền bạc, chỉ cần đủ sống thôi, cũng là thỏa nguyện. Họ cũng không cần se sua, tranh hơn thua với ai, tinh thần họ vui vẻ, dễ chịu và khỏe khoắn hơn. Mối lo âu về tài chánh cũng nghẹ gánh. Bởi khi đó, nhiều người đã tích trữ được một số tiền nhỏ. Nhà cửa cũng đã có. Nợ nhà, nợ xe cũng ít đi, hoặc không còn nữa. Con cái cũng đã lớn, không còn là gánh nặng cho mình. Chúng nó đã có nghề nghiệp, đã làm ăn được. Chắc chắn tương lai chúng khá hơn mình nhiều. Người già không chi tiêu nhiều, ăn cũng ít đi rồi, chơi cũng không còn phung phí dại dột như tuổi trẻ.

Khi già, thời gian mới là thực sự của mình, vì không còn phải chạy ngược chạy xuôi kiếm sống nữa. Không còn bị bó buộc bởi trách nhiệm bổn phận. Có thể ngồi mơ mộng hàng giờ trên ghế đá công viên, thưởng thức thiên nhiên tuyệt thú, có thể tìm được an bình tuyệt đối, không như thời còn trẻ, đi nghỉ mát, mà thỉnh thoảng cũng bị công việc nhà ám ảnh, nhắc nhở.

Tuổi già về hưu, là một mong ước của gần như của tất cả mọi người. Nhiều người gắng làm sao kiếm cho nhiều tiền để dược về hưu sớm hơn. Nhiều thanh niên, ngày về hưu còn xa lắc, xa lơ mà vẫn mơ ước. Người Mỹ, trẻ già chi cũng ngĩ đến hưu trí. Hưu trí trong tuổi già là một phần thưởng của tạo hóa, của xã hội. Cho sung sướng, nghỉ ngơi. Già là nghỉ ngơi, là khỏe khoắn. Mỗi buổi sáng nằm dài trên giường, sáng nào cũng là chủ nhật trong tuần, muốn dậy lúc mấy giờ cũng được, muốn nằm cho đến trưa đến chiều cũng không sao. Nằm thoải mái, không ai chờ, ai đợi, không có việc gì gấp gáp phải làm, ngoại trừ cái bọng tiểu nó thúc dục, không cho mình nhịn lâu thêm được nữa. Thế thì sao mà không sung sướng. Nếu chưa về hưu, còn đi làm việc, thì cái tâm của người lớn tuổi cũng nhẹ nhàng, ít bị những sức căng, bị áp lực đè nén. Vì tài chánh cũng quan trọng, nhưng không quá quan trọng đến nỗi khi thất nghiệp thì mất xe, mất nhà, mất vợ mất con như những người còn trẻ. Khi này, nhiều thứ trong cuộc sống đã ổn định, nhu cầu tiền bạc cũng không quá nhiều. Vã lại, già rồi, kinh nghiệm công việc nhiều, cho nên giải quyết mọi sự trong dễ dàng, thong thả. Bạn đồng sự cũng có chút nể nang, phần vì tuổi tác, phần vì kinh nghiệm. Có trường hợp, còn có việc thì tốt, mất việc thì mừng hơn, vì có lý do chính đáng để về hưu cho khỏe. Vì nếu việc có hoài, việc lại dễ dàng, thì tiếc, không muốn về hưu. Tuổi lớn, không cần thăng tiến, không cần đua chen với ai, cho nên tinh thần thoải mái, được bạn bè chung quanh thương mến hơn. Những người về hưu rồi, trở lại làm việc, thì đi làm, như đi chơi, chứ không phải "đi cày" như nhiều người khác quan niệm. Vui thì làm tiếp, chán thì về nhà nghỉ ngơi.

Người lớn tuổi, thì sức khỏe xuống, bệnh hoạn ồ ạt đến tấn công, không ai thoát khỏi bệnh hoạn. Nhưng họ lại cảm được cái sung sướng của một ngày khi bệnh thuyên giảm. Một ngày khi cảm thấy gân cốt ít nhức mỏi hơn, dễ chịu trong từng khớp xương hơn. Ngưới trẻ đâu có thấy được những nỗi sung sướng nầy? Vì họ chưa kinh nghiệm, chưa trải qua, nên chưa biết. Họ có sức khỏe, nhưng họ không biết đó là sung sướng, cho nên, xem như chẳng có giá trị gì. Anh chị xem, nếu anh chị có một tảng ngọc to bằng cái bàn nằm trong vườn, mà anh chị không biết đó là chất ngọc, thì không biết quý, không biết mình sung sướng có tảng ngọc, mà chỉ quý và sướng vì viên ngọc nhỏ xíu nằm trên chiếc nhẫn mà thôi. Có người viết sách rằng, tuổi già, buổi sáng ngủ dậy, nghe xương cốt đau nhức mà mừng, vì biết mình chưa chết. i thêm rằng, biết mình còn sống là mừng, biết mình đã chết nhẹ nhàng, càng mừng hơn. Nầy anh chị có nhớ câu chuyện Thượng Đế khi đuổi tổ phụ loài người là ông Adam và bà Eva xuống trần gian, có chỉ mặt mà phán : “Từ nay chúng mi phải đổ mồ hôi trán mới có hạt cơm vào mồm”. Đó là câu nguyền rủa độc địa nhất, là lời phán ý nghĩa nhất, là con người phải sống trong nhọc nhằn. Sách Phật cũng có viết đời là đau khổ, và tu để tránh khổ. Đó, đời nầy đáng sống lắm, nhưng cũng nhiều khổ đau lắm. Bởi vậy nên tôi nói, được sống là mừng, mà được chết, cũng mừng. Tôi đi đám ma ông bạn già, thấy gia đình khóc lóc, rên rỉ thảm thương, con cháu mếu máo kể lể. Tôi cười trong bụng, nghĩ rằng bọn nầy không biết luật của tạo hóa. Có sinh thì có diệt. Chúng nó muốn thân nhân của chúng sống đời đời sao? Biết đâu chỉ là khởi điểm của một cuôc rong chơi. Nầy, tôi đọc cho anh chị nghe một đoạn thơ của anh bạn tôi:

Tôi đi trước, hẹn gặp nhau ở đó
Ai thay da mãi mãi sống muôn đời ?
Kẻ trước, người sau xếp hàng xuống mộ,
Biết đâu là khởi điểm cuộc rong chơi ...

Khi tuổi già, thì xem cái chết như về. Ai không phải chết mà sợ. Sống qua khỏi tuổi năm mươi, là đã lời lắm. Tuổi trung bình của con người trên thế giới nầy chưa được con số năm mươi. Thì mình nên tự xem như được sống thêm đời thứ hai. Đời trước đã hoàn tất, có cả khổ đau lẫn hạnh phúc. Đời sau nầy, thì chắc chắn là sung sướng hơn hạnh phúc hơn đời trước. Vì đã từng trải, đã gom được kinh nghiệm của đời trước, để thấy đâu là hạnh phúc chân thật, đâu là phù du huyễn hão. Chết là về. Nhưng chỉ sợ không về được đến nơi đến chốn, mà như chiếc xe hư máy dọc đường. Làm khổ chủ xe, bắt nằm liệt mê man, không sống mà cũng không chết, đó mới là cái đáng sợ. Tôi biết vậy, nên đã làm di chúc, khi nào tôi bị mê ba ngày, thì xin rút ống cho tôi đi. Đi về bình an. Nầy, anh chị nghĩ sao về ông bác sĩ mà người ta đặt cho tên là bác sĩ tử thần? Già rồi tôi không nhớ rõ tên, hình như ông ta tên là “Ki-Vô-kiên” phải không? Cái tên gần gần như vậy. Theo tôi, thì ông nầy là một vị Bồ Tát, cứu độ cho chúng sinh mau qua khỏi khổ đau, để bị ra tòa, bị tù tội. Chỉ có cái tâm Bồ Tát thật lớn mới làm được việc đó. Tôi cố tìm một cái ảnh ông ta để thờ sống, mà không có. Tôi nghĩ, trong tương lai, luật pháp sẽ không ngăn cấm việc cho người đau đớn ra đi sớm hơn, vì đàng nào cũng chết, tại sao phải kéo cái đau đớn ra dài hơn mới được chết. Trừng phạt người ta hay sao? Trong tuổi già, người ta biết ơn sự nhiệm mầu của tạo hóa. Có bộ máy nào, không phải là gang thép, bạch kim, mà chạy một mạch sáu bảy chục năm không ngưng nghỉ, mà vẫn còn hoạt động như quả tim, buồng phổi, trái thận, cái bao tử, não bộ. Có hệ thống ống dẫn nào hoạt động sáu bảy chục năm mà chưa thay thế như các mạch máu của hệ thống tuần hoàn. Thì dù có rò rỉ van tim, chất mỡ đọng nghẹt trong vài ba mạch máu, thì cũng là sự thường tình, và mừng là còn sống, còn sinh hoạt được. Dù có phải liền liền đi vào cầu tiểu mỗi ngày nhiều lần, thì họ vẫn sung sướng là cái vòi xài mấy chục năm vẫn chỉ mới rò rỉ sơ sơ. Mấy cái vòi nước trong nhà, bằng kim khí cứng, không rỉ sét, thế mà năm bảy năm đã phải thay rồi.

Buổi trưa, tôi lái xe mời ông bà cụ Lê đi ăn tiệm. Đi qua khu phố có nhiều tiệm Việt Nam, khách bộ hành đông đúc tấp nập. Tôi để ý thấy cụ cứ ngắm nhìn những người đàn bà con gái trên đường. Tôi hỏi nhỏ cụ:

- Bác cũng còn thích nhìn đàn bà đẹp? Thế là trái tim bác còn trẻ lắm đó. Bác nhìn họ, với tâm trạng nào?

Cụ Lê cười và nói tự nhiên:

- Mình nhìn họ, như ngắm một bức tranh nghệ thuật. Thưởng thức một vẻ đẹp thiên nhiên của trời ban cho thế gian. Ngắm nhìn cái đẹp, không có gì là sai trái cả. Chỉ khi nào nhìn, rồi trong lòng mình nẩy sinh ra tư tưởng gian tà, đen tối, ham muốn, thì khi đó mới đáng trách. Có ai kết án một người thưởng thức bức tranh Vệ Nữ không? Chắc là không.

Tôi nói nhỏ :

- Nhưng nếu có điều kiện cho phép, bác có muốn "gần gũi" với những người đẹp đó hay không? Có còn đủ sức không?

- Nầy, tôi nói cho anh biết, có ai cho tôi lái chiếc xe đời mới, tân tiến, tôi cũng không khoái bằng khi lái chiếc xe cũ, cổ lổ sĩ của tôi. Vì đã quen tay lái, quen nhịp máy, quen tốc độ, quen sử dụng, thì mình thấy thoải mái và dễ dàng hơn chứ. Lái chiếc xe lạ đâu thích bằng lái chiếc xe quen thuộc của mình. Anh có đồng ý không? Tắm ao ta vẫn khoái hơn tắm ao người chứ !

Cụ Lê cười, tôi cười theo. Cụ bắt lại câu chuyện cũ:

- Bây giờ anh đã đồng ý với tôi rằng tuổi già là thời gian sung sướng nhất chưa? Nếu ai già, mà không biết tuổi già là sung sướng, thì lỗi tại họ. Họ có cái sướng, cái quý, mà họ không biết hưởng.

Tràm Cà Mau
tháng 6/2002

(trích triết lý củ khoai)

Các bí quyết để có tuổi già khỏe mạnh

TS Đặng Quốc Bảo

Tốc độ hóa già của cơ thể chủ yếu được xác định bởi kiểu gene. Chính vì vậy mà mỗi loài động vật đều có tuổi thọ đặc trưng. Tuy nhiên, lối sống và môi trường sống cũng có thể là yếu tố kìm hãm hay tăng tốc quá trình hóa già của cơ thể.

Lão hóa là một quá trình tất yếu; nhưng nếu trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta duy trì thường xuyên một số nguyên tắc thì có thể làm chậm đáng kể quá trình này.

Kiểm soát stress. Sự không thành đạt trong nghề nghiệp, sự ra đi của người thân, mâu thuẫn trong gia đìnhnơi làm việc, vấn đề về con cái... là những yếu tố thường xuyên tồn tại trong cuộc sống và gây nên trạng thái stress (căng thẳng thần kinh, tâm lý). Đây là một tác nhân mạnh mẽ của sự lão hóa. Muốn làm chậm lại quá trình lão hóa sinh học thì phải biết kiểm soát stress, không để cơ thể rơi vào trạng thái stress trong thời gian dài. Những người sống thọ và khỏe mạnh thường có tính cách sống ôn hòa, lạc quan, quan tâm đến mọi người và tương lai.

Dinh dưỡng hợp lý. Mối tương quan giữa cân nặng và tuổi thọ vẫn còn chưa được làm sáng tỏ; nhưng chúng ta đã biết thừa cân và béo phì là yếu tố nguy cơ của nhiều bệnh như tiểu đường, tim mạch, ung thư...; đó là những căn bệnh gây tử vong hàng đầu. Chế độ ăn để phòng ngừa các bệnh này đòi hỏi hạn chế chất béo, chất đường và muối ăn; ăn đủ chất đạm, giảm lượng calo trong ngày và cung cấp thỏa đáng các vitamin và muối khoáng. Chế độ dinh dưỡng không hợp lý làm giảm trung bình 6-10 năm tuổi thọ.

Hạn chế các thói quen có hại. Nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng việc uống rượu, bia, hút thuốc, sử dụng các chất ma túy... làm tăng tốc độ già hóa các cơ quan trong cơ thể, mặc dù hậu quả không biểu hiện ngay lập tức và chúng ta ít khi cảm nhận được. Theo tính toán, những người nghiện thuốc lá bị giảm tuổi thọ 8-9 năm; nghiện rượu giảm 10-15 năm.

Rèn luyện thể lực. Trong khoảng giữa 30 và 70 tuổi, cơ thể chúng ta mất khoảng 30 đến 40% khối lượng cơ bắp. Lúc này, hiệu quả cung cấp máu của tim cũng giảm không dưới 30%. Việc tập luyện thể dục thể thao thường xuyên sẽ làm chậm lại những thay đổi này khoảng 20 năm. Nhiều loại hình tập phù hợp với tuổi trung niên và tuổi già như: đi bộ nhanh, chạy bước nhỏ, đạp xe đạp (tối thiểu 3 buổi trong một tuần, mỗi buổi 30-40 phút)

Hoạt động trí óc. Duy trì hoạt động trí óc là chìa khóa để giảm tốc độ lão hóa. Nếu đã nghỉ hưu bạn nên đọc sách, học, chơi cờ... vào thời gian rỗi để kích thích sự tư duy, phát triển trí tuệ.

Hoạt động xã hội. Những người tính tình cởi mở, có quan hệ xã hội rộng, nhiều bạn bè thường ít bị ốm hơn người sống cô đơn, khép kín. Những ai có nhiều người thân, bạn bè sẽ ít bị tác động bởi stress và có nhiều khả năng chịu đựng với các yếu tố gây stress hơn.

Đến bác sĩ thường xuyên. Nên đi thăm khám bác sĩ ít nhất một lần trong một năm (người già nên thường xuyên hơn). Ngoài khám lâm sàng, nên làm một số xét nghiệm như: điện tim, siêu âm tổng quát, xét nghiệm đường máu, mỡ máu... để có thông tin đầy đủ về tình trạng sức khỏe của mình và áp dụng các biện pháp điều chỉnh kịp thời.

Chăm sóc da. 70% những nếp nhăn trên da là do tác hại của tia cực tím của ánh nắng mặt trời gây ra; những tác hại của nó sẽ bộc lộ sau 15-20 năm. Các nhà da liễu đã khuyên mọi người hãy hạn chế tối đa tiếp xúc với ánh nắng mặt trời, dùng các biện pháp che chắn, đội mũ nón.

Dựa trên các giả thiết về tốc độ già hóa của tế bào, các nhà di truyền học cho rằng, con người có thể sống đến 110-120 tuổi. Để sống thọ và sống khỏe mạnh thì ngay từ khi còn trẻ, mỗi người cần xây dựng cho mình một cuộc sống lành mạnh để có sức khỏe thể lực và tâm thần tốt, kìm hãm tốc độ lão hóa của các cơ quan trong cơ thể.

TS Đặng Quốc Bảo, Sức Khỏe & Đời Sống

Người già cần những điều gì?

Để chăm sóc người già tốt phải thật sự hiểu biết, khéo léo và có thời gian. Để làm sao vừa thể hiện được đạo hiếu của người làm con vừa đáp ứng được mong muốn thầm kín của cha mẹ mà vô tình chúng ta không nhận ra. Dù là những điều rất nhỏ nhưng lại là hạnh phúc của người già.

Cần sự yên tĩnh

Mọi tiếng ồn đều làm cho người già cảm thấy khó chịu và bực bội. Tuy họ không nói ra nhưng con cái cũng cần hiểu sự yên tĩnh là điều rất cần. Trong gia đình phải chú ý bớt nói to, giảm thiểu mọi tiếng ồn từ nhạc, từ tivi... có thể. Sắp xếp một không gian thật yên tĩnh như cửa sổ phải hướng ra phía vườn cây…điều đó là rất tốt với người già.

Cần sự hòa thuận

Liều thuốc tinh thần tốt đối với người lúc về già chính sự hòa thuận trong gia đình. Mọi người phải biết thương yêu, giúp đỡ nhau, chia sẽ những lúc khó khăn, hoạn nạn, biết kính trên nhường dưới, tôn trọng nhau. Có như vậy người già mới yên tâm để vui sống những quãng đời còn lại của mình - một mong muốn của bất cứ người già nào.

Cần được làm việc

Sau một thời gian cống hiến cho xã hội và cho đất nước, thì lúc này đây chính là thời gian để họ làm những điều mình thích. Hãy để các cụ già lựa chọn những công việc yêu thích. Nhiều khi sự an nhàn cũng không tốt cho sức khỏe các cụ. Nếu bạn bận bịu, hãy để cho các cụ giúp những công việc lặt vặt trong nhà, giúp bạnôi dạy con cái. Điều này rất tốt bởi nhiều khi không có gì tốt hơn những kinh nghiệm quý báu đi trước truyền lại, vừa có hiệu quả mà còn có gia phép. Như vậy sẽ làm cho các cụ thấy mình có ý nghĩa, có giá trị cho con cháu.

Cần được kết bạn

Được hàn huyên tâm sự, uống nước với bạn bè cũng là một thú vui của người già. Do đó, bạn nên để các cụ thường xuyên đi chơi và tham gia các hoạt động xã hội ở xã phường. Một chút niềm vui nhiều khi tốt hơn thuốc và cũng để các cụ hoà nhịp vào cuộc sống ngày càng hiện đại.

Người già khi mất bạn đời thường bị cô đơn, hụt hẫng. Xét về lâu về dài "con nuôi cha không bằng bà nuôi ông", nên khi ông bà có suy nghĩ trong việc đi bước nữa, chúng ta cần ủng hộ thay vì phản đối quyết liệt.

Theo VTV

Nguồn: giadinh.net

Điều cần biết trong sinh hoạt hằng ngày của người cao tuổi

Người cao tuổi không nên kê gối cao khi nằm ngủ. Để hạn chế thiếu máu não đột ngột, đang nằm, nếu muốn ngồi dậy thì không nên nhấc đầu một cách đột ngột mà phải xoay đầu và nghiêng người lại, chống tay dậy từ từ. Việc nằm đọc sách lâu cũng có hại cho mắt, gây mỏi người, mỏi tay, máu dồn xuống thấp và gây bệnh trĩ.

Buổi sáng ngủ dậy, nếu hay bị đau lưng, đau khớp gối, khớp các ngón tay, hãy vận động một lúc sẽ thấy dễ chịu. Tuy nhiên, cần đi khám để phòng thoái hóa khớp. Các thuốc chống đau (Cortancyl, Indometacin, Alaxan...) thường có hại cho dạ dày; vì vậy, luyện tập là biện pháp điều trị chủ yếu. Hãy khởi động các khớp trước khi bỏ chân xuống giường, vuốt dọc cơ thắt lưng làm dịu cơn đau cột sống, bóp chặt đầu gối rồi mới cử động. Tốt nhất là dùng bao gối (của các cầu thủ đá bóng) khi đi lại, lên xuống thang gác nếu có hiện tượng thoái hóa đầu gối.

Khi ngủ dậy, nếu thấy cảm giác khác thường như tê nửa người, bại một bên chân hoặc tay, cần nằm nghỉ và mời bác sĩ đến khám, không cạo gió, không cố tập thể dục. Đây có thể là một tai biến mạch máu não, nhất là khi có tăng huyết áp, xơ vữa động mạch.

Nằm, ngồi và một số hoạt động khác

Nên tránh chỗ ngồi có gió lùa. Nếu ngồi quạt thì không để gió thổi thẳng vào gáy và đỉnh đầu. Nên dùng quạt quay để thay đổi hướng gió, không để gió luôn thổi thẳng vào người. Khi mở cửa, chú ý đứng nép mình sau cánh cửa để gió không lùa thẳng vào mặt, dễ bị cảm. Khi ngồi ở nơi có gió mạnh (ban công, bên hồ) nên ngồi ở vị trí để gió thổi vào lưng.

Khi lên xuống cầu thang, nếu tức ngực, khó thở khác với bình thường, nên đi khám bệnh. Nếu nhói đau bên ngực trái và khó thở, cần chú ý đến chứng thiếu máu cơ tim.

Để giữ cột sống, không nên với tay lấy một vật gì quá tầm, không bê vật quá nặng. Khi mang xách, trọng lượng nên cân đối cả hai bên. Không cúi lom khom khi quét nhà, quét sân, kể cả lúc bê một vật gì đó. Giữ cho lưng thẳng trong mọi trường hợp có thể. Nên kê một gối êm, cao vừa phải vào đoạn cột sống thắt lưng khi nằm để chữa tật còng lưng.

Đối với người cao tuổi, hoạt động thể lực và trí lực rất cần thiết nhưng phải thực hiện đều đặn và thường xuyên, tránh tình trạng bữa đực, bữa cái. Não có hoạt động thì lượng máu lên nuôi não cũng nhiều hơn; nếu không, não dễ bị teo nhỏ. Tay chân không hoạt động, cơ bắp sẽ teo nhẽo, khớp đau, dẫn đến suy nhược, lười biếng, rút ngắn tuổi thọ.

Đại, tiểu tiện

Bình thường, mỗi ngày người cao tuổi có thể đại tiện 3 lần sau các bữa ăn hoặc 2-3 ngày mới đi một lần. Tổng lượng phân không quá 200 g nếu ăn ít chất xơ. Gọi là đi lỏng nếu đi đại tiện nhiều lần trong ngày và phân lỏng (thường là do rối loạn chức năng đại tràng).

Gọi là táo bón nếu 4 ngày mới đi đại tiện một lần, phân khô từng lọn, có nhiều chất nhầy trắng bao bọc bên ngoài. Nếu 1-3 ngày đại tiện một lần, phân khô thì không thể gọi là táo bón. Phân khô là do ăn ít rau, uống ít nước nhưng chưa bù đủ nước cho lượng mồ hôi đã mất sau khi hoạt động thể lực. Người đi phân lỏng phải kiêng cá, mỡ, sữa, trứng trong nhiều năm; cần khám kỹ vì có thể đó là dấu hiệu viêm đại tràng mạn tính do tự ý dùng thuốc kháng sinh.

Cần tạo thói quen đi đại tiện hằng ngày, hoặc 1-2 ngày/lần. Nếu phân có máu tươi, cần khám bệnh sớm, yêu cầu thăm khám hậu môn để phát hiện ung thư phần thấp của trực tràng. Không rặn mạnh khi đại tiện để phòng xuất huyết ở một mạch máu đã bị tổn thương trước đó.

Có thể tạo phản xạ dễ đi đại tiện bằng cách tập thể dục, xoa day thành bụng từ phải sang trái, uống trước một cốc nước, một ly sữa hoặc một ly cà phê. Việc thay đổi tư thế ngồi lúc đi đại tiện (ngồi xổm, ngồi nghiêng sang bên trái, ngồi ngả ra đằng sau) cũng có thể làm cho cơ thít hậu môn dễ mở hơn. Đi đại tiện xong, không đứng dậy ngay một cách đột ngột mà nên cúi mình ra trước, từ từ ngồi dậy. Nếu thấy chóng mặt, nên vịn vào một chỗ nào đó, chờ hết chóng mặt hãy đứng lên. Đây là tình trạng thiếu máu lên não, thường chỉ thoáng qua; nếu kéo dài thì nằm nghỉ, tốt nhất là có bác sĩ theo dõi.

Người cao tuổi bình thường đi tiểu dễ dàng, không buốt, không rắt, không sót lại; tia nước tiểu thẳng, không bị ngắt quãng. Tình trạng hay tiểu tiện đêm có thể do mất ngủ, hoặc có một vài bệnh như viêm đường tiết niệu, bệnh tuyến tiền liệt...

Khi đi tiểu cũng phải vịn vào một chỗ nào đó. Nếu chóng mặt thì cúi đầu ra phía trước, chờ hết hãy đi vào. Khi đi tiểu, một lượng nhiệt sẽ bị thải ra theo nước tiểu, áp suất trong ổ bụng bị hạ thấp do mất sự chèn ép của bàng quang, lượng máu lên não thiếu. Điều này cũng gây chóng mặt và dễ bị ngã. Kinh nghiệm cho thấy, tai biến mạch máu não ở người cao tuổi dễ gặp về ban đêm, lúc dậy đi tiểu. Do đó, nếu đang đắp chăn ấm, trước khi ngồi dậy, phải mở dần chăn ra để nhiệt độ cơ thể thích nghi với nhiệt độ bên ngoài, đồng thời phải nằm nghiêng một lúc rồi mới từ từ ngồi dậy. Nếu đi tiểu rắt, buốt hay có máu, nên đến khám bác sĩ chuyên khoa. Về ban đêm, tốt nhất là có bô tiểu để cạnh giường, tiện tầm tay với, không phải đi ra khỏi phòng.

BS Hà Văn Ngạc, Sức Khỏe & Đời Sống

10 điều người cao tuổi cần tránh

Người già không nên quay đầu quá nhanh. Khi làm như vậy, các mạch máu dẫn máu lên não có thể bị chèn ép đột ngột, gây tình trạng thiếu máu não, dẫn tới tai biến như ngất, hôn mê, thậm chí đột tử.

Khi đã ở vào độ tuổi trên 65, cơ thể con người có nhiều chức năng bị suy giảm như hô hấp, tuần hoàn, tiêu hóa, tiết niệu... So với độ tuổi 20-30, các chức năng sinh lý của con người ta ở độ tuổi 65-70 chỉ còn khoảng 60%. Vì thế, việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe ở độ tuổi này bao gồm việc bồi bổ cơ thể và tránh các việc làm bất lợi.

Sau đây là những điều mà người cao tuổi n:

1. Ăn quá no: Hệ tiêu hóa do không còn sức hoạt động mạnh như thời trẻ nên nhu động ruột giảm, khả năng hấp thu thức ăn, đào thải chất độc cũng giảm. Vì vậy, nếu ăn no quá, người cao tuổi sẽ bị đầy chướng.

2. Uống rượu bia quá say: Khi tuổi cao, hệ tuần hoàn giảm, chức năng hoạt động, khả năng đàn hồi của mạch, sức bền thành mạch kém, chức năng bài tiết cũng không còn tốt. Vì vậy, thời gian phân hủy kéo rượu dài, dẫn tới nguy cơ ngộ độc rượu cao lên.

3. Uống đồ uống quá lạnh: Các loại đồ uống này sẽ làm thay đổi môi trường vùng họng và thực quản, rất dễ làm vi khuẩn phát triển, gây bệnh viêm họng và gây co thắt thực quản đột ngột.

4. Ăn những thức ăn quá cứng.

5. Lơ là với việc kiểm tra sức khỏe định kỳ: Người cao tuổi cần đặc biệt quan tâm tới các biểu hiện bất thường về tim mạch, huyết áp cũng như các biểu hiện bất thường về mắt do có mối liên quan rất chặt chẽ giữa bệnh về mắt và bệnh tiểu đường.

6. Lao động gắng sức, nhất là khi thấy mệt mỏi, đói, choáng váng đầu óc.

7. Xúc động thái quá: Bất kể trong tình huống nào, người cao tuổi cũng không nên quá vui hoặc quá buồn. Vui quá sẽ làm tim mệt mỏi, buồn quá dễ dẫn tới chứng trầm cảm.

8. Tắm nước quá nóng: Nước nóng sẽ làm cho việc cung cấp máu trong cơ thể mất cân đối, một lượng máu tới vùng da, cơ sẽ tăng lên, máu cho não lại giảm đi, dẫn đến tình trạng thiếu máu não.

9. Ngồi đại tiện ở bệ xí xổm: Việc đứng lên, ngồi xuống sẽ gây khó khăn cho người cao tuổi khi đi đại tiện. Hơn nữa, do cơ vòng vùng hậu môn của người cao tuổi không còn đủ trương lực như khi còn trẻ nên việc ngồi đại tiện trên bệ xí xổm rất dễ gây bệnh trĩ.

(Theo Sức Khỏe & Đời Sống)

7 yếu tố làm suy giảm tuổi thọ

Tổ chức Y tế thế giới đã xác định 25 yếu tố nguy cơ gây bệnh, tàn phế, tử vong đối với người cao tuổi. Trong đó, có 7 nguy cơ hàng đầu đối với sức khỏe mà người cao tuổi có thể phòng ngừa được>
Đó là các yếu tố nguy cơ sau:

Hút thuốc lá: Là yếu tố nguy hại nhất làm tăng nguy cơ ung thư phổi, gây ảnh hưởng xấu đến mọi bộ phận, đẩy nhanh tốc độ giảm khối lượng xương và chức năng hô hấp. Nguy cơ mắc các bệnh mạn tính của người cao tuổi có liên quan tỷ lệ thuận với thời gian và mức độ hút thuốc.

Ít hoạt động thể lực: Tham gia rèn luyện thể lực thường xuyên, điều độ có thể trì hoãn được sự suy giảm các chức năng trong cơ thể, làm giảm nguy cơ khởi phát các bệnh mạn tính ở người cao tuổi. Vận động không phải chỉ cần thiết cho cơ bắp, xương, khớp mà còn tác dụng đến toàn cơ thể. Cơ thể được rèn luyện đều đặn sẽ hoạt động hài hòa, cho người cao tuổi cảm giác dễ chịu, phấn khởi, yêu đời, trí óc sáng suốt và lao động có năng suất.

Dinh dưỡng không hợp lý: Chế độ ăn chất bột, chất béo làm giảm nguy cơ béo phì, các bệnh mạn tính và tàn phế ở tuổi già. Nhu cầu năng lượng của người 60 tuổi giảm đi 20%, ở người trên 70 tuổi giảm đi 30% so với người 25 tuổi. Cho nên, mỗi bữa trước đây ăn 3-4 bát cơm, nay chỉ nên ăn 1-2 bát. Chú ý theo dõi cân nặng hằng tháng. Cân nặng người cao tuổi không nên vượt quá số cm của chiều cao trừ đi 105. Ví dụ, người cao tuổi cao 165 cm, cân nặng không nên vượt quá 60 kg. Người cao tuổi không nên sử dụng các chất kích thích như rượu, bia.

Tai biến do thuốc: Người cao tuổi thường có một hoặc nhiều bệnh mạn tính, cho nên họ hay sử dụng thuốc chữa bệnh. Đôi khi thuốc lại được kê quá nhiều cho người già.

Không tuân thủ chế độ chăm sóc, điều trị: Sự tuân thủ điều trị bao gồm sử dụng thuốc theo hướng dẫn của thầy thuốc và duy trì chế độ ăn lành mạnh, tập luyện thể dục, không hút thuốc... Việc tuân thủ kém ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả điều trị, đến chất lượng sống. Lúc đó, những tiến bộ của y dược học cũng không làm gì được để giảm gánh nặng của bệnh mãn tính.

Nước không sạch và môi trường vệ sinh kém: Nếu triển khai rộng khắp toàn cầu việc cung cấp đủ nước và điều kiện vệ sinh cho bệnh nhân, ta sẽ tránh được 1,8 tỷ trường hợp tử vong do tiêu chảy (giảm 17% so với hiện nay). Nếu đạt được việc cung cấp nước máy, sẽ tránh được 7,6 tỷ trường hợp tiêu chảy hằng năm.

Trầm cảm và sa sút trí tuệ: Nhìn chung trong cuộc đời của mình, có từ 15 đến 40% người cao tuổi từng có một thời kỳ trầm cảm rõ rệt. Mặc dù tỷ lệ người cao tuổi mắc "hội chứng chán nản cao độ" này khá cao, ước tính khoảng 20-30%, nhưng rất được quan tâm đầy đủ. Hơn 90% ca trầm cảm và sa sút trí tuệ không được phát hiện và ngay cả khi đã biết cũng không được điều trị đúng.

(Theo Sức Khỏe & Đời Sống)

Có thể trì hoãn sự lão hóa?

Sinh, lão, bệnh, tử là quy luật của sự sống đã được Đạo Phật nói đến từ lâu. Dù không ai muốn nhưng tuổi già vẫn cứ đến. Những truyền thuyết về các phương thuốc cải lão hoàn đồng đã làm khuynh đảo nhiều triều đại, bao số phận chịu cảnh oan khiên. Y học hiện đại tìm ra quy luật của  sự lão hóa và tấn công vào nó với hy vọng kéo dài những năm tháng tuổi xuân hạnh phúc cho con người.

Vì sao chúng ta bị già đi?

Tốc độ hóa già của cơ thể chủ yếu xác định bằng kiểu gen, chính vì vậy các nhà sinh học coi sự hóa già là một quá trình được định sẵn (các tế bào chết theo chương trình). Bên cạnh đó đặc điểm lối sống (hoạt động thể lực nặng, hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, ăn thừa calo) và đặc điểm của môi trường sống (ảnh hưởng của các chất phóng xạ các chất độc hại trong môi trường nước không khí, trong thức ăn hằng ngày, khói thuốc, tia cực tím, tia tử ngoại) có thể là những yếu tố tăng tốc quá trình hóa già của cơ thể. Các chất này gây ra những biến đổi cấu trúc màng tế bào, nhân tế bào phát triển các biến dị, tổn thương tế bào và hủy hoại cấu trúc tế bào, đột biến trong các tế bào. Các đột biến có hại này sẽ tích tụ dần trong tế bào cho đến khi tế bào ngừng hoạt động và chết. Các tế bào còn có thể bị tổn thương bởi chính sự tấn công của hệ thống miễn dịch trong cơ thể hay sự mất cân bằng hormon sterr-cortisol và giảm hoạt tính của các hormon sinh dục testoterol.

Chống lại tuổi già bằng cách nào?

Tăng cường các thức ăn có chứa các chất có tác dụng chống ôxy hóa như vitamin E, C, beta-caroten (tiền vitamin A), selen, Mg... Các chất này không được tổng hợp trong cơ thể mà phải cung cấp qua đường thức ăn.

Các chất chống ôxy hóa tự nhiên (antioxydant) là các chất làm chậm hoặc ngăn ngừa sự tổn thương tế bào của cơ thể bởi quá trình ôxy hóa. Các chất chống ôxy hóa còn có tác dụng sửa chữa (phục hồi) các tế bào bị tổn thương và tăng cường hoạt động của hệ thống miễn dịch và giảm nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm các bệnh mạn tính như tim mạch, bệnh tiểu đường, bệnh ung thư và kìm hãm tốc độ già hóa cơ thể.

Vitamin A (retiol) cần thiết để bảo đảm cho sự phát triển bình thường của thị giác, chiều cao, tình trạng của da và niêm mạc (miệng, mũi...). Vitamin A có tác dụng chống lão hóa nên thường được dùng kết hợp với vitamin C, E để phòng ngừa các bệnh: xơ vữa động mạch, bệnh thiếu máu cơ tim...

Vitamin A có trong mỡ cá, gan các sản phẩm sữa, thịt, các quả màu đỏ.

Vitamin E (tocopherol) có tác dụng chống lão hóa với tác dụng củng cố thành phần và chức năng của màng tế bào, thúc đẩy quá trình tái tạo hồng cầu, phát triển cơ và các tổ chức cơ khác nhau, ngăn chặn sự phát triển yếu cơ và mệt mỏi cơ. Vitamin E liên quan chặt chẽ với chức năng của hệ thống nội tiết, đặc biệt là tuyến sinh dục và các tế bào thần kinh. Vitamin E có chứa trong các thức ăn có nguồn gốc động vật và thực vật. Có nhiều trong dầu thực vật, các loại mầm như giá đỗ, mầm thóc. Ngoài ra, vitamin E còn có trong bánh mỳ, trứng, sữa, thịt, cá.

Vitamin C cần cho cơ thể với số lượng tương đối nhiều. Vitamin C tham gia vào nhiều quá trình sống của cơ thể, tham gia vào quá trình chuyển hóa chất, giảm cholesterol máu, hoạt hóa các men và hormon khác nhau, nâng cao khả năng phòng bệnh, chống lão hóa. Vitamin C có nhiều trong hành tươi, cải bắp, rau ngót, tỏi, chanh, ớt ngọt, xúp lơ, cà chua, cần tây, rau thơm, cam, chanh, táo...

Selen là chất cần thiết ở liều rất nhỏ cho cơ thể, tham gia vào thành phần của men chống lão hóa. Khi lượng selen trong cơ thể quá thấp sẽ bị mắc bệnh ung thư, bệnh tim mạch, đục thủy tinh thể và lão hóa sớm. Cơ thể dễ bị nhiễm bệnh do suy giảm chức năng bạch cầu và tuyến ức. Việc bổ sung selen kết hợp với vitamin E giúp cải thiện đáng kể tình trạng bệnh thấp khớp. Selen có nhiều trong tỏi ta, tôm đồng, gạo tẻ, ngô, thịt lợn nạc, lòng đỏ trứng gà, củ cải trắng, cải bắp.

Kẽm (Zn) có nhiều trong sò, lòng đỏ trứng gà, thịt nạc, đậu Hà Lan, rau ngót, tỏi ta. Kẽm có vai trò quan trọng trong quá trình sinh sản tinh trùng ở đàn ông.

Magiê có mặt trong gần 300 các men khác nhau điều hòa các quá trình chuyển hóa năng lượng. Magiê có vai trò cực kỳ quan trọng trong quá trình tạo glycogen của cơ và gan từ glucose máu. Magiê còn tham gia vào sự phân hủy glucose, axit béo và các axit amin trong quá trình chuyển hóa năng lượng. Magiê cũng đóng vai trò quan trọng trong tổng hợp lipid và protein và bảo đảm tính bền vững của dẫn truyền thần kinh và sự co cơ. Đặc biệt magiê có mặt trong thành phần của men chống lão hóa. Megiê có mặt trong nhiều loại thức ăn khác nhau như thịt nạc, sữa, kê, đậu tương, đậu xanh, khoai lang, một số loại rau thơm, các loại rau lá màu sẫm như rau ngót, cải xanh, mồng tơi, trong một số trái cây như chuối, mơ khô, bơ...

Gần đây, người ta phát hiện ra một số chất có tính chất chống lão hóa có trong chè xanh, nho đỏ, táo.

TS. Đang Quoc Bao

Cập nhật ( 02/03/2008 )

Nguồn: suckhoecongdong.com

Cười không chỉ là một liều thuốc bổ !

Lương y VÕ HÀ

Mùa Xuân thường mang lại niềm vui và những tiếng cười rộn rã trong mọi gia đình.  Tiếng cười không chỉ giúp chữa bệnh, cải thiện nhiều chức năng sinh lý trong cơ thể mà còn xúc tiến  bầu không khí hoà hợp và thân thiện trong cộng đồng.

Cơ chế sinh học của tiếng cười

Có lẽ cười là một hình thức biểu lộ cảm xúc đặc trưng mà chỉ con người mới có.  Rabelais, một đại văn hào Pháp ở thế kỷ XVI đã từng viết “Tiếng cười là đặc trưng của con người, là một yếu tố của sức khoẻ, một phương pháp trị bệnh”.  Cười là một phản xạ tự nhiên.  Con người sinh ra đã biết cười.  Thăm dò cho thấy trẻ em cười từ 300 đến 400 lần mỗi ngày, trong khi người lớn thường chỉ cười khoảng 14 lần mỗi ngày.  Tiếng cười dễ xuất hiện ở những người lạc quan hoặc có cuộc sống thoải mái.  Ngược lại, tần suất cười sẽ thưa dần ở người vất vả hoặc có cuộc sống nhiều lo toan, căng thẳng.  Khi có một tác nhân gây cười, tín hiệu sẽ được truyền lên não và phản xạ cười sẽ được chuyển đến các cơ vận động để làm chúng ta cười.  Nhìn từ bên ngoài, cười là một hiện tượng co một số cơ chung quanh miệng và hai mắt  để biểu lộ tình trạng thoải mái và sung sướng về tinh thần.  Quan sát sâu hơn, khi tiếng cười thực sự phát ra, ngoài các cơ mặt còn có sự chuyển động của các cơ ngực, cơ vùng đáy chậu và đặc biệt là các cơ vùng bụng.  Thử cười to và đặt một bàn tay vào bụng dưới, ta có thể cảm nhận dễ dàng những sự rung động của các cơ nầy.  Mới đây, ông Yoji Kimura, một Giáo sư người Nhật đã tiến hành thí nghiệm gắn các máy cảm ứng lên vùng da bụng của những người đang cười để quan sát sự chuyển động của các cơ.  Bằng cách phân tách số liệu liên quan đến sự chuyển động nầy, thiết bị sẽ cho biết mức độ và bản chất của tiếng cười.  Cười thoải mái hay cười gượng ép, cười thân thiện hoà hợp hay cười nhạo báng, mỉa mai.  Thực tế cho thấy khi cười lớn, lồng ngực nở rộng, dung tích phổi có thể ng lên gấp hai lần so với bình thường, khí huyết lưu thông nhiều hơn, người nóng lên, da mặt hồng đỏ.

Hiệu quả tích cực của tiếng cười đối với sức khoẻ

Từ lâu, mọi nền y học đều công nhận tinh thần thoải mái và sự lạc quan luôn có ảnh hưởng tốt lên sức khỏe con người.  Đối với tiếng cười, một biểu lộ “ra mặt” và tích cực của sự lạc quan thể hiện qua sự rung động của nhiều hệ cơ từ vùng mặt đến bụng dưới thì hiệu quả càng lớn hơn nhiều, nhất là đối với hệ thần kinh và hệ tim mạch.  Tiếng cười là một hình thức vận động cơ thể có thể giảm stress, giảm đau và cải thiện nhiều chức năng sinh lý của cơ thể.

Bằng chứng thuyết phục đầu tiên về công dụng trị liệu của tiếng cười liên quan đến việc điều trị chứng viêm dính khớp đốt sống của ông Norman Causins, một phóng viên người Mỹ.  Chứng bệnh làm ông đau nhức và không đi lại được.  Ông đã kiên trì xem phim hài và đọc truyện trào phúng để tự trị bệnh.  Kết quả là ông đã khỏi bệnh và có thể chơi thể thao như trước.  Trong quyển sách Anatomy of all illness (1979), Causins khẳng định cười 10 phút có thể giúp ông ngủ yên giấc được 2 giờ đồng hồ.  Quyển tự thuật[i] quá trình lành bệnh của ông là một nguồn hứng khởi cho nhiều người trong việc ứng dụng tiếng cười và năng lượng tinh thần cho việc trị bệnh.

Bác sĩ William Fry, Giáo sư về tâm thần học trường Đại học Stanford đã từng nghiên cứu về tiếng cười trong 30 năm.  Ông so sánh động tác cười như một hình thức chạy tại chỗ (inner jogging) và cho biết cười 100 lần một ngày tương đương với 10 phút vận động chèo thuyền[ii].  Theo những nghiên cứu của ông, cười làm họat động các cơ toàn khắp cơ thể, mạch máu giãn nở và kích thích tuần hoàn huyết.  Đối với hoạt động nội tiết, cười làm gia tăng sự phóng thích những nội tiết tố tích cực endorphin và serotonin.  Endorphin là một chất giảm đau tự nhiên.  Serotonin có tác dụng chống trầm cảm và mang lại các cảm giác hưng phấn, lạc quan. Do đó, tính hài hước và tiếng cười đặc biệt có khả năng cải thiện các điều kiện tâm lý.  Herbert Lefcourt, nhà tâm lý học tại trường Đại học Waterloo cũng cho rằng tính hài hước và tiếng cười làm dịu đi các cảm xúc tiêu cực[iii].

Hoạt động cơ bắp do tiếng cười mang lại  làm gia tăng khả năng chuyển hoá.  Nghiên cứu của Giáo sư Buchows người Anh, cho biết cười gia tăng tốc độ đốt mỡ.  Cười từ 10 đến 15 phút có thể tiêu thụ thêm 20% calori so với người bình thường.  Cười còn làm gia tăng sự tiết mật, tăng sự co bóp của dạ dày và ruột, nên cũng ảnh hưởng tốt đến tiêu hoá và bài tiết.

Đối với hoạt động miễn nhiễm, những nghiên cứu[iv] của hai Tiến sĩ Lee Berk và Stanley Tan tại trường Đại học y Loma Linda ở California cho biết cười làm gia tăng tế bào bạch huyết, tế bào lympho T và  B, qua đó tăng cường khả năng chống lại sự xâm nhập của các loại vi trùng  gây bệnh.

Tiếng cười và bệnh tim mạch

Tiếng cười tác động đến nhiều bộ phận và cải thiện nhiều chức năng khác nhau của cơ thể.  Tuy nhiên, hưởng lợi trực tiếp và đặc biệt nhất là tim mạch.  Nụ cười và sự lạc quan luôn đi đôi với sự hoà hợp, thân thiện và lối sống cộng đồng. Những nghiên cứu của Bác sĩ Dean Ornish, một chuyên gia về bệnh tim người Mỹ cho biết những người thường sống cô độc hoặc hay âu sầu, buồn bã thường dễ mắc bệnh tim.  Ngược lại, tính lạc quan và sinh hoạt cộng đồng là một trong những yếu tố quan trọng để các bệnh nhân tim mạch dễ phục hồi.  Một báo cáo tại hội nghị tim mạch Hoa Kỳ ngày 7.3.2004 cho biết cười 10 phút có lợi ích cho sức khoẻ tim mạch ngang bằng với 3 lần tập thể dục, mỗi lần  30 phút.   Nghiên cứu[v] được tiến hành bởi Bác sĩ Michael Miller thuộc Trung Tâm Y khoa trường Đại học Maryland.  Bác sĩ Miller đã cho 20 người tình nguyện  tham gia thí nghiệm xem các đoạn băng của bộ phim hài King Pin.  Trước và sau khi xem phim, những người nầy được kiểm tra dòng máu và độ giãn nở của động mạch nằm trong cánh tay qua sóng siêu âm.  Kết quả cho thấy sau khi xem phim, mạch máu của 19 trong số 20 người giãn ra và dòng máu lưu thông linh hoạt hơn bình thường trong vòng từ 30 đến 45 phút sau đó.  Ngược lại, khi những người nầy được xem những đoạn phim kinh dị, bạo lực trong phim chiến tranh Saving Private Ryan, mạch máu bị co thắt lại và lượng máu lưu thông giảm đi.  Nói chung, lượng máu giảm 35% sau khi xem phim kinh dị và tăng 22% khi xem phim hài.  Ông Miller cho rằng những cảm xúc căng thẳng rất có hại cho mạch máu.  Ngược lại, tiếng cười có thể trung hoà bớt những cảm xúc tiêu cực trước đó.  Để giải thích điều này, ông cho rằng tiếng cười làm cơ thể tiết ra chất nitric oxide, một chất hoá học tự nhiên làm giãn nở mạch máu.  Theo nhóm nghiên cứu, tiếng cười có tác dụng làm cho các mô tạo thành lớp màng trong của mạch máu giãn nở và tăng dòng chảy.  Lớp niêm mạc nầy cũng có tác dụng điều tiết lượng máu lưu thông, kiểm soát độ đông đặc của máu đồng thời tiết ra một số hoá chất để bảo vệ khi cơ thể bị  thương tích, viêm nhiễm hoặc kích thích.  Bác sĩ Mililler cũng cho biết những người bệnh tim thường ít cười hơn 40% so với những người cùng lứa tuổi mà không mắc bệnh.  Họ thường ít nhận ra cơ hội để cười.  Ngoài việc cười ít, họ còn là những người dễ hờn, dễ giận.  Theo ông, để điều trị bệnh tim, ngoài việc giảm chất béo, vận động thân thể, ít ăn mặn, không hút thuốc thì liệu pháp hài là một liệu pháp bổ sung hữu ích cho những người nầy.  Hãy lạc quan và sống cởi mở.  Trong một quyển sách[vi] đã được xuất bản vào năm 1998,  Bác sĩ Ornish đã viết một ý thoạt nghe rất hài hước nhưng khá ý nhị “Nếu bạn không mở tâm ra cho người khác thì bác sĩ bắt buộc phải mở tim bạn thôi”.

Tim mạch và việc lưu thông khí huyết có liên quan chặt chẽ với các chứng viêm khớp.  Do đó, tác dụng giảm đau và cải thiện tim mạch của tiếng cười cũng tác động rất tích cực đối với chứng bệnh nầy.  Trường hợp tự chữa viêm dính đốt sống của ký giả Causin là một thí dụ.  Giáo sư Tề Quốc Lục, một ngưòi Mỹ gốc Hoa đã từng làm việc nhiều năm cho tổ chức Y Tế Thế Giới, một chuyên viên về lão khoa đã đi nhiều nơi để quảng bá về những bí quyết sống lâu, sống khoẻ.  Khi nói về bệnh thấp khớp, ông nói “Nếu bạn bị viêm khớp, xin đừng lo.  Cứ nhìn vào khớp mà cười ha hả một chốc là không đau nữa”.  Một chứng bệnh mãn tính đã trải qua một quá trình lâu dài thì việc điều trị dứt điểm cũng phải cần những biện pháp tổng hợp cần thiết, kể cả vận động và chế độ ăn uống hợp lý.  Tuy nhiên, liệu pháp cười luôn là một liệu pháp bổ sung hữu hiệu trong những trường hợp nầy.

Trên đây là những nghiên cứu của y học ngày nay về ảnh hưởng của tiếng cười và sự lạc quan đối với tim mạch.  Thực ra, đối với y học phương Đông, điều nầy không phải là điều mới lạ.  Sự lạc quan, thoải mái dễ dẫn đến tâm bình, khí hòa là điều kiện cơ bản của các phương pháp duỡng sinh.  Ngoài ra,  y học cổ truyền cho rằng mỗi loại cảm xúc hoặc âm vận liên quan đến một một loại khí, một hành hoặc một phủ tạng  nhất định trong cơ thể.  Chẳng hạn, buồn bả, u sầu thuộc Phế; vui vẻ, lạc quan thuộc Tâm.  Động tác ho là tiếng của Phế thì  cười là tiếng của Tâm, hoặc hô là âm vận thuộc tạng Tỳ thì A hoặc Ha là một âm vận liên quan đến khí hoá của Tâm hoặc tim mạch.  Do đó trong “Lục tự khí công[vii]”, âm A, Ha hoặc Kha là âm đặc trưng của tiếng cười đã được sử dụng để chữa những chứng bệnh liên quan đến Tâm hoặc tim  Tuy nhiên tiếng cười vẫn có những giới hạn.   Đông y cho rằng một loại cảm xúc thái quá có thể phương hại đến  khí hoặc tạng có liên quan.  Sự vui vẻ, thoải mái luôn luôn có lợi cho sức khoẻ nhưng những tràng cười lớn và sự phấn khích thái quá là một hình thức vận động mạnh có thể gây nguy  hiểm cho  những người đau thắt ngực không ổn định, suy tim nặng hoặc có áp huyết cao trên 180/10mmHg.  Quá trình thư giãn do tiếng cười mang lại là quá trình từ cực dương chuyển sang âm.  Ở những tràng cười quá phấn khích, trước khi giãn mạch và huyết áp hạ xuống là một giai đoạn ngắn – khi tiếng cười phát ra – nhịp tim tăng và nhu cầu dưỡng khí tại cơ  tim cũng tăng, nên có thể gây nguy hại cho những trường hợp trên.

Liệu pháp cười trong điều trị lâm sàng

Sau thảm hoạ sóng thần Tsunami, người ta thấy một chú hề thường đến các phòng bệnh ở các bệnh viện  thuộc Srilanka để thăm viếng và chăm sóc các bệnh nhân, những người sống sót sau thảm hoạ đang được điều trị tại đây.  Đó là Tiến sĩ Hunter Patch Adams, một người Mỹ đã có tham vọng đi vòng quanh trái đất để thay đổi thế giới bằng tình yêu và tiếng cười.  Ông nói “Tiếng cười là phương pháp điều trị tôt nhất”.

Cho đến nay, sự hài hước và tiếng cười đã được sử dụng rộng rãi để làm giảm đau trong các chứng viêm khớp và bệnh ung thư, hai loại bệnh có cường độ đau cao hơn so với các chứng bệnh khác.  Nhiều nghiên cứu[viii] cho thấy cười có tác dụng rất tốt trong việc giảm đau và gia tăng cảm giác thoải mái cho người bệnh.  Causins thì cho rằng “Cười giúp người bệnh  có khả năng chịu đựng và tự điều chỉnh tốt hơn”.  Trong bối cảnh của những bệnh viện, những chương trình tạo tiếng cười được thực hiện dưới những hình thức thư viện hài, xe diễn lưu động hoặc những chương trình chăm sóc của những diễn viên hề, những chuyên viên về liệu pháp cười được đào tạo riêng cho chương trình nầy.  Thư viện hài (humour room) có thể được trang bị nhiều loại sách báo, tranh ảnh gây cười, những poster hài, những băng cassette hoặc video về những chuyện vui nhộn.  Tại Alta Vista Lodge, một cơ sở điều trị ung thư thuộc bệnh viện Ottawa Civic, thư viện hài mở cửa phục vụ bệnh nhân 24/24.  Đi xa hơn, một số nơi đã sử dụng hệ thống thu phát hình  để chuyển tải những chương trình gây cười đến tận các phòng bệnh.  Ngoài ra, khi người bệnh bị cách ly hoặc bất động, những xe đẩy được trang bị đầy đủ những phương tiện có thể tạo nên tiếng cười cũng có thể tiếp cận tận giường bệnh.  Tại Bệnh viện Nhi British Columbia, người ta có thể nhìn thấy những quần áo sặc sỡ, đồ trang điểm, những hình nộm, con rối và nhiều hoạt cụ vui nhộn khác.  Không phải nó những trẻ em sẽ khao khát và thích thú như thế nào khi được chơi đùa, thưởng thức hoặc riêng lẻ hoặc sinh  hoạt nhóm với những hoạt cụ nầy.  Hãy thử hình dung cảnh các em đang phấn khích cười đùa hoặc chọc cười nhau ngay cả với các bác sĩ, y tá.  Không còn đau nhức, sợ hãi hoặc lo lắng.  Không có ranh giới giữa người bệnh và thầy thuốc.  Giữa họ đang phát triển tình thương và tính cộng đồng.

Một hình thức khác của các chương trình hỗ trợ điều trị lâm sàng là những đợt thăm viếng và chăm sóc bệnh nhân định kỳ được thực hiện bởi những chuyên viên hề chuyên nghiệp về liệu pháp cười qua vai trò các bác sĩ hoặc điều dưỡng.  Nổi tiếng nhất là hoạt động của đơn vị “The Big Apple Circus  Clown Care Unit”[ix].  Thông qua đơn vị nầy, những chuyến chăm sóc và điều trị ba ngày mỗi tuần của các chuyên viên ở đây được cử đều đặn đến các bệnh viên thuộc khu vực New York cũng như tất cả các bệnh viện nhi trên toàn khắp nước Mỹ.

Cười giúp xúc tiến không khí hoà hợp và thân thiện

Tiếng cười thơ ngây của đứa trẻ có thể xua tan những bất hoà, căng thẳng giữa hai vợ chồng. Nụ cười thân thiện trong một buổi họp có thể làm dịu đi những tranh chấp và xúc tiến tinh thần hợp tác của các bên.  Ngày nay, trong bối cảnh nhịp sống nhanh của thời đại công nghiệp hoá, stress làm gia tăng sự mệt mỏi, gia tăng tỷ lệ số ngày nghỉ bệnh ở một bộ phận nhân viên.  Quan trọng hơn, stress làm giảm năng lực sáng tạo, ảnh hưởng tiêu cực đến quan hệ giao tiếp và làm xấu đi hình tượng của cá nhân hoặc tập thể trước mắt đồng sự, đối tác hoặc công chúng.  Tạo dựng nụ cười là biện pháp đơn giản để đối trị lại tình trạng nầy.  Tại Việt Nam, dù có tiếng là một dân tộc lạc quan, hay cười, cũng không tránh khỏi thiếu vắng nụ cười ở những nơi mà nhịp độ làm việc quá căng thẳng như hải quan, bệnh viện...  Đó cũng là lý do khiến nhiều nơi đã phải nhắc nhở các nhân viên của mình phải thường xuyên giữ được nụ cuời trong khi làm việc.  Ở phương Tây, nhiều tổ chức đã được lập ra nhằm cung cấp dịch vụ tư vấn, huấn luyện cho các cơ quan, xí nghiệp về những phương cách để có được bầu không khí hài hước, vui vẻ, thân thiện vừa giúp tăng năng suất vừa nâng cao tính đồng đội trong nhân viên.  Đặc biệt, một nghiên cứu mới đây của  Giáo sư Mark Van Vugt thuộc trường Đại học Kent, Mỹ còn cho biết tâm trạng thoải mái do tiếng cười mang lại còn xúc tiến sự hợp tác và lòng vị tha[x], khiến cho  con người dễ mở tấm lòng và cả mở hầu bao để chia sẽ với người khác và với cộng đồng.  Ông nói “Nghiên cứu nầy có thể gợi ra những h mới giúp các tổ chức từ thiện động viên thêm được nhiều sự đóng góp hơn.”

Tiếng cười và sự lạc quan của người Việt

Vào đầu thế kỷ XX, một bài khảo luận của ông Nguyển Văn Vĩnh liên quan đến tiếng cười của người Việt chúng ta đã được đăng trên tờ  Đông Dương Tạp chí. Bài báo có tựa đề “Gì cũng cười”.  Ông viết “An Nam ta có một thói lạ là thế nào cũng cười.  Người ta khen cũng cười, người ta chê cũng cười. Hay cũng hì mà dở cũng hì, quấy cũng hì.  Nhăn răng cười một tiếng mọi việc hết nghiêm trang.”  Ông  là một nhà nghiên cứu văn hoá nổi tiếng, học rộng, biết nhiều, nên điều nhận xét trên hẳn phải có căn cứ.  Dù có ý chê trách nhưng ông cũng đã xác nhận dân ta rõ là có tính lạc quan, hay cười.  Có lẽ chính nhờ tính cách lạc quan nên nhân dân ta mới có đủ nghị lực và niềm tin vượt qua nhiều  gian khó và thăng trầm của lịch sử, không những giữ được nước mà còn mở rộng bờ cõi cho đến hôm nay.

Theo những nghiên cứu của các nhà tâm lý học, tính lạc quan thường đi chung với hoà hợp và dễ tha thứ.  Thực tế nầy là do cơ chế đối lập 2 mặt giữa 2 bán cầu não trái và phải.  Những cảm xúc lạc quan, thoải mái, hoà hợp, dễ tha thứ đều bị chi phối bởi cùng một bán cầu não trái.  Người nào có bán cầu não trái hoạt động nhiều hơn sẽ dễ có những cảm xúc tích cực, dễ lạc quan tha thứ.  Ngược lại nếu có bán cầu não bên phải chiếm ưu thế hơn sẽ dễ bị tác động bởi những cảm xúc tiêu cực như sợ hải, thù hận hoặc lo lắng căng thẳng.

Hiếm có một dân tộc nào mà có sự hoà hợp và không phân biệt giữa hàng mấy chục sắc tộc anh em như dân tộc chúng ta.  Cũng hiếm có dân tộc nào sẵn sàng mở rộng vòng tay và nụ cười để chào đón thân thiện kẻ thù sau chiến tranh như chúng ta.  Phải chăng đa số người Việt  khi sinh ra đã may mắn có được sự thiên thắng của bán cầu não trái so với bán cầu não phải?

Nói người Việt lạc quan không chỉ là ta khen dân ta theo kiểu “mẹ hát con khen hay”.  Một nghiên cứu được công bố gần đây của tổ chức các nền kinh tế mở (NEF) đã xếp Việt Nam đứng thứ 12 trên toàn cầu và là quốc gia đứng đầu (hạnh phúc nhất) ở châu Á!  Bảng đánh giá, xếp hạng nầy căn cứ vào một số tiêu chuẩn như sự bằng lòng với cuộc sống, tuổi thọ trung bình, yếu tố môi trường.  Như vậy người Việt lạc quan, hay cười không phải là một nhận định cảm tính.  Tiếng cười và sự lạc quan có ích cho sức khoẻ, hạnh phúc và dễ mang lại một không khí hoà hợp trong cộng đồng.  Tuy nhiên lạc quan quá mức chưa chắc  là một điều tốt.  Lạc quan đến nỗi ăn uống, chè chén say sưa không cần nghĩ đến hậu quả.ạc quan đến nỗi chạy xe lạng lách quá thoải mái, không quan tâm dến luật lệ,  không nghĩ đến tai nạn có thể xảy ra bất cứ lúc nào cho bản thân hoặc cho người khác.  Lạc quan đến nỗi lúc nào cũng nghĩ  mình là một ông trời con tha hồ kêu mưa gọi gió, tiếm chức lộng quyền… Những kiểu lạc quan nầy có lẽ cần phải ngưng bớt lại.  Tiếng cười cũng vậy.  Ông bà ta vẫn hay nói ăn coi nồi ngồi coi hướng, cười cũng cần đúng lúc đúng nơi.  Giữa những chốn tôn nghiêm như đền chùa tông miếu,  những giờ phút trang trọng  của hội, lễ, hoặc những nơi đang xảy ra nạn tai, tang chế thì dù có gặp việc “mắc cười” đến mấy cũng phải cố nén lại.  Đó cũng là tránh những cái cười vô duyên mà cụ Vĩnh đã chê trách.  Ngoài ra, những nụ cười cay độc, cười châm biếm hoặc cười khinh miệt, dè biểu không xuất phát từ sự lạc quan hoặc tình thương, không dẫn đến hạnh phúc và sự hoà hợp cũng không phải là những cái cười đáng khuyến khích.

[i] Norman Causin.  Anatomy of all illness. (1979)

[ii] Fry W. The study of humor. Antioch University Press. 1979. Tr56-61..

[iii] Leftcourt H. Humor and Life Stress. New York. Springer-Verlag. 1986

[iv] Therapeutic benefits of laughter. www.holistic-online.com/humor_therapy

[v] Việt Hải. Nụ cười có lợi cho tim mạch. www.khoahocnet

[vi] Dean Ornish. Love & Survival: The scientific basis for the healing power of intimacy. Harper Collins. 1998

[vii] Lục tự khí công là một phương pháp khí công  thông qua hít vào, thở ra và vận dụng 6 tự quyết ha, hô, hi, suy, hư trong lúc thở ra cho mục đích chữa bệnh dưỡng sinh.

[viii]Christine Puder. The healthful effects of laughter. Journal of Child and Youth Care. Vol.12. 1998

[ix] Ken R. Wells. Humor Therapy. www.healthline.com/galecontent/humor-therapy

[x] Andrea Thompson. Laughter May Boost Altruistic Behavior. www.livescience.com.health.

nguồn: ykhoa.net

Những quan niệm sai lầm về nghỉ ngơi

Ngủ nướng không phải là thói quen tốt cho sức khoẻ.

Nhiều người (nhất là người già) cho rằng nằm nhiều là một cách nghỉ ngơi. Điều này không đúng. Thói quen nằm quá lâu không những ảnh hưởng xấu đến hệ tiêu hóa, làm giảm lượng máu lưu thông, khiến chân tay bị tụ huyết mà còn gia tăng quá trình lão hóa.

Sau đây là một số điều ngộ nhận khác:

- Vui chơi là nghỉ ngơi: Các hoạt động vui chơi ở mức độ vừa phải sẽ có tác dụng thư giãn. Nhưng nếu vui chơi quá độ, cơ thể phải làm việc quá sức, rất có hại cho sức khỏe.

- Ngủ nhiều là nghỉ ngơi: Việc ngủ đúng thời lượng có thể giúp sức khỏe hồi phục rất nhanh. Tuy nhiên, nếu ngủ quá nhiều, sự sinh trưởng của các tế bào sẽ bị suy giảm. Ngủ nhiều trong phòng không được thông thoáng sẽ làm giảm lượng ôxy cung cấp cho đại não, không có lợi cho sức khỏe.

- Nhắm mắt là nghỉ ngơi: Nếu đầu óc vẫn tiếp tục làm việc thì việc nhắm mắt sẽ làm ta càng mệt hơn.

- Nghỉ ngơi càng nhiều càng tốt: Thời gian nghỉ ngơi nhiều hay ngắn cần căn cứ vào mức độ mỏi mệt. Đối với người lớn, chỉ cần ngủ 8 giờ mỗi ngày là đủ. Cần nhớ rằng lối sống tĩnh tại, ít hoạt động sẽ làm cơ thể yếu dần đi, chức năng miễn dịch suy giảm.>
Sức Khỏe & Đời Sống

nguồn: ykhoa.net

Lời khuyên ăn uống hợp lý cho người cao tuổi

BS Phạm Thị Thục

Người già hoạt động ít nên khối cơ sẽ giảm đi 1/3 so với thời trẻ. Với người 70 tuổi, nhu cầu năng lượng giảm 30% so với lúc 20. Vì vậy, họ nên ăn ít hơn lúc trẻ để tránh béo phì. Cần kiểm tra cân nặng thường xuyên để thể trọng luôn ở mức tối đa cho phép.

Cách tính cân nặng hợp lý cho người cao tuổi: Lấy chiều cao (tính bằng cm) trừ đi 100, rồi nhân với 90%. Ví dụ: với người cao 150 cm, cân nặng hợp lý là 45 kg. Cách tính trên cho ta trọng lượng tối đa cho phép.

Tuổi càng cao, cơ thể càng giảm sức chịu đựng đối với chất ngọt. Vì vậy, người cao tuổi phải hạn chế ăn đường, bánh kẹo. Nên dùng chất ngọt từ nguồn bột như cơm, bánh mì, vì chúng được tiêu hóa, hấp thu rồi dự trữ ở cơ thể, chỉ giải phóng từ từ vào máu theo nhu cầu, không làm tăng đường huyết đột ngột.

Khi cơ thể thừa chất ngọt, nó sẽ chuyển thành mỡ dự trữ. Ở người cao tuổi, hoạt động của men lipase phân giải mỡ giảm dần và cơ thể có xu hướng thừa mỡ trong máu, dễ gây bệnh tim mạch. Do đó, cần hạn chế chất béo, chủ yếu dùng dầu thực vật.

Quá trình tiêu hóa hấp thu chất đạm cũng kém đi ở người cao tuổi. Sự tiêu hóa đạm thường đi đôi với quá trình thối rữa ở đại tràng, làm xuất hiện độc tố. Nếu lại bị táo bón, chất độc này bị hấp thu trở lại, gây nhiễm độc trường diễn. Vì thế, cần hạn chế ăn thịt (nhất là thịt mỡ) và thay bằng cá. Nên ăn nhiều chất đạm nguồn gốc thực vật như đậu đỗ, lạc, vừng, đậu phụ vì chúng ít gây thối rữa và chứa nhiều chất xơ, có tác dụng giữ cholesterol thừa trong ống tiêu hóa, sau đó thải ra theo phân.

Người cao tuổi cần chú ý đề phòng thiếu nước, nhất là trong mùa hè. Để chống lại các gốc tự do gây lão hoá và bệnh tật, cần tăng cường sử dụng những chất chống oxy hóa (có nhiều ở rau quat).

Cách ăn của người cao tuổi:

- Tránh ăn quá no, đặc biệt khi có bệnh tim mạch.

- Nấu thức ăn mềm và chú ý ăn canh.

- Xây dựng thực đơn choữa ăn, thay đổi món ăn giữa các ngày.

- Bữa ăn phải bảo đảm đầy đủ chất bột để cung cấp năng lượng, chất đạm, béo, rau xanh và hoa quả chín. Về nước uống, chỉ cần uống nước chín hoặc nước chè, hạn chế bia rượu.

- Đảm bảo vệ sinh thực phẩm.

BS Phạm Thị Thục, Sức Khoẻ & Đời Sống

Ăn ít, ăn lành mạnh để sống lâu và sống khoẻ

Lương  y VÕ HÀ

Ăn ít calori có thể giúp giảm bớt bệnh tật và tăng tuổi thọ.  Tuy nhiên ăn bao nhiêu không quan trọng bằng ăn cái gì.  Chế độ dinh dưỡng lành mạnh phải bao gồm nhiều rau quả, ngũ cốc thô và ít chất béo bão hoà.

Khoẻ mạnh, sống lâu luôn là mơ ước của mọi người, mọi thời đại, từ vua quan chí đến thứ dân.  Do đó, đã từ lâu nhiều thầy thuốc và các nhà khoa học đã quan tâm tìm hiểu xem điều gì đã làm cho một số cộng đồng có sức khoẻ và tuổi thọ đặc biệt tốt hơn những người khác, chẳng hạn những người Hounza ở phía bắc Ấn độ và Pakistan, người Okinawa ở phía nam Nhật bản.  Những cư dân ở đây không những ít bệnh tật mà còn có tuổi thọ cao.  Nhiều người sống đến trên 100 tuổi.  Bên cạnh lối sống gần thiên nhiên, năng vận động, một yếu tố nổi trội là họ có khẩu phần ăn kém xa với những người sống ở vùng khác.  Do điều kiện kinh tế nặng về tự cung tự cấp, chế độ ăn phụ thuộc nhiều vào số thực phẩm kiếm được hàng ngày, dân ở đây thường phải ăn ít hoặc hầu như thiếu ăn!

Từ những quan sát trên,  nhiều nghiên cứu đã được tiến hành trên loài vật để xác định xem việc ăn ít calori tác động như thế nào đến sức khoẻ và tuổi thọ.  Một nghiên cứu[1] gần đây của Tiến sĩ Stephen Spindler và các cộng sự thuộc trường Đại học Califormia, Mỹ đã cho biết những con chuột được nuôi với khẩu phần ăn giới hạn sống lâu hơn 6 tháng so với con chuột khác.  Chuột bị ung thư khi được ăn ít có tốc độ phát triển ung thư chậm hơn.  Phân tách gen cũng cho thấy những con chuột già ăn ít có mẫu gen gần giống như những con chuột trẻ được ăn bình thường.

Một thí nghiệm[2] khác của Russ Hepple, một nhà sinh lý học thuộc trường Đại học Calgary, Canada cũng cho biết những con chuột già được ch đầy đủ chất dinh dưỡng nhưng số lượng calori ít hơn 40% vẫn có được trọng lượng cơ bắp và chức năng cơ bắp tương đương với những con chuột trẻ thông thường.

Nhiều thí nghiệm khác nhau trên loại khỉ và chuột đều cho thấy việc ăn giảm bớt calori giúp con vật sống lâu 50% và ít trải qua những căn bệnh tuổi già so với những con vật khác.  Các nhà khoa học cho rằng quy luật nầy cũng xảy ra ở con người.  Hai nghiên cứu[3] tại trường Đại học Harvard cũng đưa ra kết quả giảm từ 15 đến 20% lượng calori ăn vào có thể làm giảm áp huyết, gia tăng cholesterol tốt và hạ thấp nguy cơ tử vong vì ung thư, tim mạch, đột quỵ.  Hiện nay, nhiều người ở độ tuổi trung niên ở Australia đang có phong trào ăn ít  để sống khoẻ hơn.  Người ta tin rằng ăn ít đi khoảng 20% calori sẽ giúp tăng cường sức khoẻ và giảm những nguy cơ mắc các loại bệnh mãn tính phổ thông hiện nay như tim mạch, tiểu đường, ung thư.  Có lý luận cho rằng ăn ít làm giảm bớt sự tích lũy những gốc tự do, một yếu tố quan trọng làm hư hại tế bào.  Ông Arthur Everett, 83 tuổi, Giáo sư trường Đại học Sydney là một người đã từng nghiên cứu về tác động của ăn ít calori trên chuột trên 50 năm nay.  Ông  nói “Ăn ít là một điều khó nhưng tôi nghĩ mọi người đều cần nên cắt giảm khẩu phần, dù chỉ 5%”.  Ông khuyên “Việc ăn giảm calori nên bắt đầu sớm, ngay từ lứa tuổi teen hoặc lúc vừa trưởng thành”[4].  Những nhà khoa học ở trường Đại học Harvard cũng có những khuyến cáo tương tự khi khuyên mọi người nên ăn những thức ăn lành mạnh và nên giới hạn  trong khoảng từ 1600 đến 1800 calori mỗi ngày[5].

Điều nầy đặc biệt có ý nghĩa trong xã hội hiện nay khi phần lớn các bữa ăn diễn ra ở nhà hàng, quán ăn và quá nhiều những tiệc tùng, chiêu đãi  với thức ăn dư thừa luôn khuyến khích chúng ta phải ăn nhiều hơn nhu cầu thực sự.  Tại nước ta, điều nầy càng đáng được quan tâm.  Cuộc sống bận rộn hiện nay rõ là không còn cảnh “tháng giêng là tháng ăn chơi, tháng hai cờ bạc, tháng ba hội hè…” Tuy nhiên, nhiều nơi, đặc biệt là ở vùng nông thôn, vùng mới đô thị hoá, vẫn còn tập quán thường tổ chức quá nhiều buổi họp mặt tiệc tùng với đủ thứ lý do, từ sinh nhật, thôi nôi, lễ, giỗ đến mừng thi đỗ, tăng lương, thăng chức, khao nhà mới, xe mới . . .  Quan trọng hơn, khi đã thành thói quen, cảnh chè chén có thể diễn ra quanh năm suốt tháng mặc cho gia đình có thể vẫn thiếu trước hụt sau.  Tệ nạn nầy không chỉ làm nghèo đất nước mà còn ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ và tuổi thọ của con

Tuy nhiên, vẫn có ý kiến phản đối việc giảm khẩu phần.  Nhiều  người  cho rằng ăn ít dễ dẫn đến khuynh hướng ăn kiêng làm rối loạn chế độ ăn uống, thiếu dinh dưỡng và có thể dẫn đến vô sinh.  Thực ra, ăn uống phải phù hợp với lứa tuổi và nhu cầu phát triển của cơ thể.  Rõ ràng là những sản phụ, những phụ nữ đang nuôi con bằng sữa mẹ,  những em bé đang phát triển hoặc những người suy nhược, thiếu dinh dưỡng cần phải được ăn uống đầy đủ.  Ngoài ra, ăn bao nhiêu có thể không quan trọng bằng ăn cái gì.  Nếu bạn ăn uống điều độ, ăn những thức ăn lành mạnh, chẳng hạn, ăn nhiều rau quả và ngũ cốc thô, ít chất béo bão hoà, ít thịt đỏ và thực phẩm công nghiệp thì không nhất thiết phải giảm ăn.  Rau quả và ngũ cốc thô có nhiều chất xơ, sinh tố, chất khoáng và những chất chống oxy hoá có vai trò trung hoà những gốc tự do, giải độc, tăng cường hệ miễn dịch và làm chậm sự lão hoá.  Trái lại, các loại thịt đỏ và thực phẩm công nghiệp có nhiều chất béo bão hoà và nhiều chất độc hại  khác là nguyên nhân gây ra nhiều loại ung thư và bệnh tim mạch.

Cuối cùng, dù ăn với chế độ ăn nào, với thức ăn gì thì cũng không bao giờ nên ăn quá no.  Trên 2500 trước nhà hiền triết Socrate đã từng khuyên “Hãy rời bàn ăn khi hãy còn muốn ăn.” Hải Thượng Lãn Ông cũng nhắc nhở :

“Muốn cho ngủ tạng được yên,

Bớt ăn mấy miếng, nhịn thèm hơn đau.”

[1] Living longer by eating less works at any age. www.boston.com

[2] Eat less, live long, healthy life. www.stararticle.com

[3] William J. Cromie. Eating less and living longer. www.news.harvard.edu/gazette

[4] Clair Weaver. Eat less, live long. www.news.com.au/dailytelegraph

[5] Eat less live longer. www.kold.com

nguồn: ykhoa.net

8 lời khuyên về chế độ ăn cho người cao tuổi

Chế độ dinh dưỡng hợp lý đối với người cao tuổi là một vũ khí tích cực và hiệu quả chống lại sự lão hóa. Dưới đây là 8 lời khuyên về chế độ ăn đối với sức khỏe cũng như tuổi thọ của người cao tuổi.

1. Ăn thức ăn càng đa dạng càng tốt

Thức ăn hàng ngày của người cao tuổi càng đa dạng càng tốt, khoảng trên 20 loại thực phẩm. Một chế độ dinh dưỡng tốt là mỗi bữa ăn phải cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể.

Chế độ ăn đầy đủ, đa dạng chủ yếu dựa vào các thức ăn có nguồn gốc thực vật. Tính đa dạng của khẩu phần ăn là lời khuyên được chấp nhận rộng rãi khắp thế giới. Các nước đều khuyến nghị người cao tuổi mỗi tuần nên sử dụng trên 30 loại và mỗi ngày trên 12 loại thực phẩm khác nhau.

2. Ăn nhiều các loại rau tươi

Gần đây, một nghiên cứu của Anh trên 257.000 người châu Âu cho thấy, nếu mỗi ngày ăn 5 đĩa rau quả tươi hoặc nhiều hơn nữa (mỗi đĩa có 77g rau xanh hay 80g quả tươi), có thể làm giảm nguy cơ tai biến mạch máu não ở người cao tuổi đến 25%.

Ăn rau tươi sẽ bổ sung các vitamin, muối khoáng cần thiết mà cơ thể người cao tuổi không thể tự tổng hợp được.

Vì vậy, Tổ chức Y tế Thế giới khuyên người cao tuổi nên an rau quả quanh năm với mức 400g/ngày, cung cấp ít nhất 7% năng lượng.

3. Ăn nhiều cá

Nếu ăn cá thường xuyên, ít nhất 2 lần trong tuần, giúp người cao tuổi có khả năng chống lại nhiều nguy cơ gây bệnh từ hen phế quản đến ung thư tiền liệt tuyến. Cá giàu chất đạm, í acid béo không tốt, nhiều acid béo tốt có tác dụng chống bệnh tim mạch và ung thư. Ăn cá cũng đã từng được cho là có tác dụng phòng chống bệnh ở những người hút thuốc lá và người bị đái tháo đường.

4. Ăn nhiều chất xơ

Chất xơ tuy không cung cấp năng lượng cho người cao tuổi nhưng lại có vai trò không thể thiếu trong việc chống táo bón, giảm cholesterol máu làm tránh xơ vữa động mạch, đái tháo đường, béo phì… Việc tiêu thụ những thức ăn giàu chất xơ đã làm giảm nguy cơ ung thư ruột.

Rau quả là nguồn cung cấp quan trọng chất xơ. Lượng chất xơ trong rau khoảng 0,3-3,5% tùy loại. Thực phẩm này đặc biệt cần thiết cho người cao tuổi. Trong rau, chất xenlulô liên kết với các chất pectin tạo thành một phức hợp kích thích mạnh nhu động ruột và sự tiết dịch ruột. Khuyến cáo chung của các chuyên gia dinh dưỡng là nên ăn khoảng 20-35g chất xơ/ngày, tức tiêu thụ tối thiểu 300g rau/ngày và ăn ít nhất 100g quả chín/ngày.

5. Giảm chất đường, chất bột

Ở người cao tuổi, sự dung nạp các chất đường, bột giảm nhiều. Nhu cầu về năng lượng giảm 30% so với tuổi 20. Vì vậy, người cao tuổi nên ăn các thức ăn chứa tinh bột giàu chất xơ như bánh mì đen, ngũ cốc nguyên hạt, khoai củ chứa ít năng lượng (khoai lang), không đắt tiền, luôn sẵn có và là nguồn vitamin, khoáng chất và protein quý. Ngược lại, người cao tuổi nên hạn chế và gần như không nên ăn các loại đường mía, mật, bánh kẹo, nước ngọt, nước tăng lực.

6. Nên ăn ít chất béo

Chất béo (lipid) được hấp thu vào chủ yếu là hai chất, acid béo và cholesterol. Thừa cholesterol dễ gây xơ vữa động mạch và tắc mạch máu, nguy hiểm nhất là mạch máu não và mạch vành. Nhưng nếu thiếu cholesterol cũng làm màng tế bào yếu, dễ gây xuất huyết. Lượng cholesterol được khuyên dùng là dưới 300mg/ngày.

Các acid béo có hai loại, acid béo no có nhiều trong mỡ động vật, acid béo không no có nhiều trong dầu thực vật, cá. Người cao tuổi nên ăn loại acid béo không no nhất là acid omêga 3 và acid linoleic. Acid linoleic có nhiều trong đậu nành, dầu hạt cải, cá béo, tảo, rong biển lại có tác dụng phòng chống bệnh tim mạch và ung thư.

7. Tránh ăn nhiều thịt

Thịt bò, thịt lợn có khộc tố làm cho cơ thể người cao tuổi mệt mỏi vì bắt gan, thận làm việc nhiều. Nếu ăn các món có lẫn chất bột và thịt, nhất là món rán, hầm là sự kết hợp khó tiêu nhất cho bộ máy tiêu hóa của người cao tuổi.

Mạng lưới tuần hoàn ở hệ thống gan người cao tuổi giảm 40-45% so với lúc 25 tuổi, khả năng tiêu hóa của tế bào gan cũng bị giảm. Ăn nhiều thịt trong ngày là một sự căng thẳng, một gánh nặng quá tải, nhất là đối với người cao tuổi bị bệnh tim mạch.

8. Càng ăn ít muối càng tốt

Ở người bình thường, cơ thể tự điều hòa lượng muối ăn trong máu bằng cách giữ lại hoặc thải ra ngoài bằng đường mồ hôi hoặc nước tiểu. Nhưng nếu ăn nhiều muối trong một thời gian nhất định, sự dư thừa muối sẽ có hại cho tim, thận cũng như làm tăng huyết áp.

Muối ăn không phải là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh nhưng nó lại là tác nhân làm xuất hiện bệnh, làm trầm trọng thêm quá trình bệnh lý, làm tăng các biến chứng nặng nề của bệnh. Lượng muối ăn hàng ngày được thống nhất toàn cầu là dưới 6g/ngày.

Ở người cao tuổi, cỗ máy chuyển hóa và dinh dưỡng đã có nhiều hao mòn trong quá trình sử dụng. Khái niệm già thường gắn liền với sự suy yếu. Vì vậy, chế độ dinh dưỡng ở người cao tuổi thực sự là quan trọng. Chế độ ăn hợp lý sẽ giúp hồi phục và cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng cần thiết để người cao tuổi vẫn sống mạnh khỏe như ngày nào.

Theo Sức khỏe & Đời sống

Những điều nên tránh sau bữa ăn

Sau bữa ăn, điểm tâm chút hoa quả, uống một cốc chè ngon hay làm một giấc ngủ, là chuyện tưởng như bình thường. Nhưng nếu cứ tiếp diễn mãi vậy, sẽ... có hại cho sức khỏe!

Không nên uống nước chè

Như ta đã biết, trong chè có chất tanin và chất theocin. Chất tanin vào dạ dày sẽ kết hợp với protein, vitamin B1 và chất sắt trong thức ăn hình thành những hợp chất khó hấp thụ. Chất tanin và chất theocin còn ức chế sự bài tiết dịch vị v ruột.

Vì vậy uống nước chè sau khi ăn vừa lãng phí các chất dinh dưỡng ăn vào, vừa làm cho bộ máy tiêu hóa kém hấp thu các chất protein, vitamin và chất sắt. Người ta khuyên sau khi ăn nửa tiếng đồng hồ mới nên uống nước chè.

Không nên ăn hoa quả ngay sau bữa ăn

Thông thường, sau bữa ăn, có ít trái cây tráng miệng đã trở thành "mốt". Ta đã biết thức ăn vào dạ dày phải lưu lại từ 1-2 giờ. Nếu sau bữa ăn, ta ăn ngay trái cây sẽ làm tăng thêm sự lưu trệ trong dạ dày.

Trái cây có loại đường đơn là monosacchant và các loại axit sẽ kết hợp với axit trong dạ dày tạo ra axit tactaric, axit citric làm cho dạ dày đầy hơi, chướng bụng, khó chịu. Trong các loại trái cây thường dùng như cam, quýt, nho, lê, hồng,... lại có chất plavon, chất này ở đường ruột bị vi khuẩn phân giải thành axit tioxianic gây ức chế công năng của tuyến giáp trạng, sẽ tạo ra tình trạng bệnh lý của tuyến này.

Một số loại hoa quả có hàm lượng tanin và pectin cao, chúng kết hợp với dịch vị, chất xơ và protein trong thức ăn, dễ vón thành những hạt rắn, khó tiêu hóa. Những hạt này hình thành sỏi ở dạ dày, ruột. Người ta khuyên nên ăn hoa quả sau bữa ăn độ 1-3 giờ.

Không hút thuốc lá

Các chuyên gia nghiên cứu cho rằng: Ăn cơm xong, tuần hoàn máu tăng nhanh, vì vậy hút một điếu thuốc vào lúc đó, lượng hấp thu chất độc lớn hơn hút 10 điếu vào lúc khác. Hút thuốc lá sau ăn còn làm giảm tiết mật, giảm tiết các proteinase và cacbonic axit của tuyến tụy.

Vì vậy, hút thuốc lá sau khi ăn làm cho công năng của dạ dày bị rối loạn. Cũng có thể hút thuốc ngay sau khi ăn là nguy cơ tiềm ẩn của các bệnh viêm loét dạ dày, bệnh ph� và bệnh tim mạch.

Không tắm ngay sau khi ăn

Khi tắm, người ta kỳ cọ, làm cho các mạch máu ngoài da giãn nở, máu lưu thông mạnh. Máu dồn ra chân tay và mình, làm giảm thiểu máu ở đường tiêu hóa và nội tạng.

Do vậy các men tiêu hóa bị giảm tiết, giảm nhu động nhào trộn thức ăn, đưa đến giảm sự hấp thụ chất dinh dưỡng ở dạ dày và ruột. Đặc biệt không nên tắm nước lạnh sau khi ăn dễ bị cảm.

Không tháo thắt lưng đột ngột

Tùy theo thói quen hay ngẫu hứng của từng cuộc ăn nhậu, đôi khi thực khách lại không ngồi trên bàn, mà ngồi xuống chiếu theo kiểu xếp chân bằng tròn. Quần áo và thắt lưng thì nai nịt chặt chẽ. Khi ăn xong, thức ăn lưu thông từ dạ dày xuống ruột bị chậm trễ. Tuy vậy, dạ dày, ruột vẫn có nhu động, không ngừng co bóp một cách khó khăn để đẩy từng ít thức ăn xuống ruột.

Nếu chưa ăn no, ta nới thắt lưng ra đột ngột thì lượng thức ăn đang bị dồn ép nay được trôi đi nhanh một cách tự do, thì sẽ dễ dàng gây ra các hiện tượng xoắn quai ruột và tắc ruột. Nếu tình huống này xảy ra thì việc xử trí chắc chắn sẽ rất phức tạp.

Không đi dạo ngay sau bữa ăn

Khi người ta đi bộ, cơ bắp ở chân, tay, lưng co duỗi. Máu tăng cường dồn vào cơ bắp để bảo đảm nhu cầu ôxy, tạo năng lượng cho cơ bắp hoạt động. Nếu sau ăn mà đi bộ ngay, thì lượng máu đưa đến bộ máy tiêu hóa giảm, ảnh hưởng đến chức năng tiết dịch và hấp thu của bộ máy tiêu hóa, dẫn đến rối loạn công năng của dạ dày và ruột.

Nếu đi bộ ngay sau khi ăn kéo dài, dễ đưa đến viêm loét dạ dày. Người bị sa dạ dày, nếu ăn no mà đi bộ ngay một cách thường xuyên thì làm cho bệnh sa dạ dày ngày càng trở nên nghiêm trọng.

Không ngủ ngay lập tức sau khi ăn

Một số người sau khi ăn xong thì thấy mệt mỏi, buồn ngủ rũ rượi, đó chính là do lượng huyết dịch tăng cường chảy vào bộ máy tiêu hóa, làm cho não bộ ở trong tình trạng tạm thời thiếu máu. Ngủ làm cho đại não rơi vác trạng thái ức chế, đưa đến ức chế tất cả các bộ máy trong cơ thể, trong đó có bộ máy tiêu hóa.

Như vậy, giấc ngủ sẽ làm cho công năng của dạ dày, ruột bị giảm đi rõ rệt. Nếu ăn xong mà ngủ ngay thì thức ăn sẽ không được tiêu hóa một cách hoàn thiện, do đó thức ăn hấp thu kém, người sẽ mệt mỏi, bụng chướng, ậm ạch, khó tiêu và là nguyên nhân dẫn đến những bệnh về dạ dày, ruột.

Theo Sức khoẻ & Đời sống

Nguồn: dantri 11/3/07

Thực phẩm chức năng là gì?

Đó là loại thực phẩm không chỉ cung cấp dinh dưỡng cơ bản mà còn có chức năng phòng chống bệnh tật và tăng cường sức khỏe nhờ các chất chống oxy hóa (beta-caroten, lycopen, lutein, vitamin C, vitamin E...), chất xơ và một số thành phần khác.

Loại thực phẩm chức năng được kể đến đầu tiên là những thực phẩm mà khi ở dạng tự nhiên đã có những hoạt chất có lợi với lượng lớn. Tiếp đó là nhóm thực phẩm có ít hoạt chất hơn, phải bổ sung hoặc tinh chế cô đặc lại ở dạng dễ sử dụng, hay gây biến đổi gene để tăng hàm lượng một số chất có lợi.

Có thể dễ dàng nhận biết những thực phẩm chức năng ở dạng tự nhiên được sử dụng hằng ngày. Nhưng với những thực phẩm có bổ sung và biến đổi, bạn phải biết cách đọc nhãn bao bì thực phẩm (với điều kiện chúng phải qua kiểm duyệt một cách nghiêm túc và được sản xuất bởi những công ty uy tín.

Ở Mỹ, hiện nay, thực phẩm được đóng gói giống như những thực phẩm thông thường và trên bao bì cung cấp 2 loại thông tin: xác nhận có lợi cho sức khỏe (health claims) và xác nhận về cấu trúc/chức năng” (structure/function claims). Những thực phẩm được xác nhận có lợi cho sức khỏe phải được cơ quan y tế chứng nhận trước khi đưa ra thị trường tiêu thụ. Còn những thực phẩm có xác nhận về cấu trúc/chức năng dùng để chuyển tải những lợi ích tiềm tàng (chứ chưa chắc chắn) của loại thực phẩm đó đối với sức khỏe con người. Ví dụ “có thể giúp hỗ trợ tiêu hóa” là nội dung thuộc dạng thứ hai, không đòi hỏi có xác nhận của Cơ quan Quản lý thuốc và thực phẩm Mỹ (FDA), nhưng nhà sản xuất phải xuất trình đầy đủ tài liệu để chứng minh khi đăng ký sản phẩm.

Hiện nay, các nước tiên tiến như Nhật, Anh và Mỹ vẫn đang nỗ lực để ngày càng hoàn thiện hệ thống phân loại, quản lý và phân phối thực phẩm chức năng đến người tiêu dùng. Tuy nhiên đến nay, thế giới vẫn chưa có một định nghĩa chung về nó vì còn một số thực phẩm muốn dán nhãn với định danh này nhưng không trải qua một thử nghiệm hoặc tuân theo tiêu chuẩn nào. Mặt khác, cũng có một số kiểu “luồn lách”, ví dụ như các thực phẩm chức năng gắn tên “thực phẩm chữa bệnh” (medical foods) sẽ tránh được quy định của FDA, hoặc có trường hợp nhà sản xuất bổ sung thêm một số chất có lợi cho sức khỏe vào các sản phẩm giàu chất béo, cholesterol, đường... để bán ở dạng thực phẩm chức năng. Trên thực tế, mỗi năm ở Mỹ vẫn có hàng nghìn người tiêu dùng than phiền về chất lượng và tính an toàn của chủng loại thực phẩm này.

Do đó, điều quan trọng là phải phân biệt những thực phẩm chức năng có ích đã được khoa học chứng minh khá đầy đủ với những loại cần nghiên cứu thêm. Không nên vội vàng sử dụng khi mới chỉ có kết quả của một vài nghiên cứu ban đầu.

Dựa trên mức độ tin cậy của các bằng chứng khoa học từ nhiều đến ít, Hội đồng Khoa học và Sức khỏe Mỹ đã xếp loại các thực phẩm chức năng như sau:

Nhóm thực phẩm có bằng chứng đáng tin cậy nhất

- Kẹo nhai không đường và kẹo cứng làm từ loại đường có gốc rượu (không gây sâu răng).

- Những loại làm giảm cholesterol và giảm nguy cơ bệnh tim mạch. Trong đó có sản phẩm chế biến thô của yến mạch giàu chất xơ không tan và stanol ester; thực phẩm có chất xơ psyllium hòa tan; những thực phẩm chế biến thô từ đậu nành và từ đạm đậu nành có hoạt chất stanol ester, saponins, isoflavones, daidzein và genistein; bơ thực vật có bổ sung stanol thực vật hoặc sterol esters.

Nhóm có bằng chứng đủ độ tin cậy

- Cá nhiều mỡ chứa acid béo omega-3 giúp giảm nguy cơ bệnh tim mạch.

Nhóm có bằng chứng ở mức vừa phải

- Tỏi c các hợp chất lưu huỳnh hữu cơ như diallyl sulfide làm giảm cholesterol máu...

- Nước ép trái cranberry chứa proanthocyanidins làm giảm nguy cơ nhiễm trùng đường tiểu.

Nhóm có bằng chứng chưa đủ tin cậy, cần nghiên cứu thêm

- Trà xanh chứa catechins làm giảm nguy cơ mắc bệnh ung thư đường tiêu hóa.

- Lycopene trong cà chua và các sản phẩm từ cà chua giúp giảm nguy cơ một số bệnh ung thư, đặc biệt là ung thư tiền liệt tuyến.

Nhóm còn tranh cãi nhiều

- Rau có lá màu xanh đậm chứa lutein làm giảm nguy cơ bệnh thoái hóa võng mạc.

- Thịt và các sản phẩm chế biến từ sữa chứa acid béo CLA (conjugated linoleic acid) rất có ích cho sức khỏe và làm giảm nguy cơ ung thư.

- Các loại rau họ cải (bông cải xanh, cải bẹ...) chứa hoạt chất sulphoraphane có tác dụng trung hòa các gốc tự do, làm giảm nguy cơ mắc bệnh ung thư.

- Probiotics (ví dụ vi khuẩn lactobacillus) có lợi cho đường tiêu hóa và chức năng miễn dịch.

Như vậy, theo trình tự từ trên xuống thì các nhóm xếp đầu tiên được xác định là có lợi ích rõ ràng. Còn những nhóm sau đòi hỏi chúng ta thận trọng, cân nhắc giữa mục đích phòng chống bệnh tật hoặc tăng cường sức khỏe với tình hình tài chính. Có thể tranh thủ “cơ hội khác” để phòng chống bệnh tốt hơn.

Có phải dùng càng nhiều thực phẩm chức năng thì càng tốt? Thực ra, một chế độ ăn cân đối sẽ có lợi hơn một chế độ ăn có nhiều thực phẩm chức năng nhưng không cân đối. Chính việc quan trọng hóa vai trò phòng chống bệnh của loại thực phẩm này đã gây bối rối và nhầm lẫn cho người tiêu dùng.

Như vậy, bạn nên chọn mua những thương hiệu sản phẩm có uy tín và đọc kỹ các thông tin xác nhận về lợi ích cho sức khỏe. Tốt hơn hết là tự xây dựng cho mình một chế độ ăn cân đối và tạo một nếp sống năng động, lành mạnh.

(Theo Sức Khỏe & Đời Sống)

nguồn: ykhoa.net

Chữa bệnh, dưỡng sinh bằng chế độ ăn uống phù hợp với tự nhên.

Lương Y VÕ HÀ

Trong năm mươi năm qua số bệnh nhân nhiểm bệnh và tử vong vì ung thư đã không ngừng gia tăng. Hiện nay theo báo cáo của tổ chức Y Tế Thế Giới, mỗi năm có thêm khoảng 10 triệu người mới phát bệnh ung thư và khoảng 6 triệu người chết do ung thư. Tại Việt nam, hàng năm có khoảng 100 đến 150 người mới mắc bệnh ung thư và khoảng 70 ngàn người chết vì ung thư. Trong khi những tiến bộ khoa học có vẽ như bất lực trong việc chận đứng ung thư thì thỉnh thoảng người ta vẫn ghi nhận được thông tin những bệnh nhân ung thư khỏi bệnh hoàn toàn nhờ những liệu pháp cổ truyền. Phải chăng đây chỉ là cá biệt? Bài viết sau đây sẽ giải thích về những nguyên lý và giá trị thực tiển của Macrobiotics, một phương pháp chữa bệnh bằng chế độ ăn uống phù hợp với tự nhiên cùng với những so sánh, đối chiếu với một số nghiên cứu khoa học và một số tập quán ăn uống có giá trị dưỡng sinh cao.

Chữa bệnh ung thư không cần dùng thuốc

Vào tháng 08-1982 ở nước Mỹ có một trường hợp bệnh ung thư di căn được chữa khỏi hoàn toàn đã được nhiều tờ báo lớn lúc bấy giờ như Life, Paris Match đăng tải gây được sự chú ý của nhiều người. Bác sĩ Anthonny Sattilaro là giám đốc một bệnh viện lớn ở Philadelphia. Ông đã bị ung thư di căn đến nhiều bộ phận trên cơ thể, đã trải qua 3 lần giải phẩu. Ông đã hoàn toàn tuyệt vọng. Sau đó ông đã được giới thiệu phương pháp điều trị bằng chế độ ăn uống đặc biệt theo Giáo Sư Oshawa dưới sự hướng dẫn trực tiếp của GS bác sĩ Kichio Kushi. Bảy tháng sau, tất cả các xét nghiệm cần thiết được thực hiện đã chứng tỏ ông hoàn toàn khỏi bệnh*. Chữa bệnh ung thư không dùng thuốc như trường hợp BS Anthony Sattilaro không phải là duy nhất. Trong một cuộc phỏng vấn dành cho phóng viên Sabine de la Brosse của báo Paris Match, bác sĩ Kushi cho biết:

- Hàng năm tôi tiếp nhận khoản 3000 bệnh nhân. Phân nữa trong số đó là bệnh ung thư. Có đến 40% bệnh nhân ung thư đã đến thời kỳ chót. Khi không còn chút hy vọng sống sót họ mới tìm đến tôi. Tôi có thể nói phân nữa số bệnh nhân “chờ chết” ấy hiện nay đã bình phục hẳn. Họ đã mạnh khoẻ và đã trở lại cuộc sống bình thường.

Phóng viên : Vậy còn số phân nữa kia thì sao?

BS Kushi : Số người ấy không theo đúng phương pháp mà tôi chỉ dẫn cho họ. Họ ăn uống sai, không kiêng kỵ được. Họ ăn uống trái phép rồi tiếp tục tồn trữ chất độc trong cơ thể.

BS Kushi đặc biệt nhấn manh : Phải nhìn nhân rằng sự hợp tác của những người xung quanh nhất là những người trong gia đình là điều rất cần thiết. Nếu người chồng bị bênh và người vợ nấu ăn thì người vợ phải nâng đỡ tinh thần người chồng bằng cách ăn cùng một chế độ với chồng theo phương pháp Macrobiotics.

Macrobiotics và lối sống thuận theo quy luật vũ trụ.

Vào năm 1907 khi làn sóng Âu hoá bắt đầu tràn vào nước Nhật, ông Sagen Ishizuka một bác sĩ thuộc quân đội Nhật Hoàng đã vận động nhiều nghị sĩ, học giã, thương gia trong nước để thành lập hiệp hội SHOKU-YO-KAIL nhằm khơi dậy phong trào phát huy truyền thống Á Đông và những giá trị cỗ truyền. Hiệp hội đặc biệt khuyến khích việc ăn uống và chữa bệnh phù hợp với quy luật vũ trụ theo nguyên lý âm dương thông qua chế độ ăn ngủ cốc và rau quả toàn phần, ít uống sữa, hạn chế ăn thịt. Hơn 20 năm sau chức vụ hội trưởng của hiệp hội được chuyển giao cho ông GEORGES OSHAWA. GS Oshawa (1893-1966) là một người đã từng bị lao phổi và ung thư dạ dày. Ông đã tự chữa khỏi bệnh cho mình bằng chế độ ăn uống nói trên. GS Oshawa là người đã từng viết hàng trăm đầu sách và đi rất nhiều nơi trên thế giới để diễn giải và quảng bá về triết lý Á Đông và phương pháp ăn uống để chữa bệnh. Vào năm 1960 trong một quyển sách được viết bằng Anh ngữ**, lần đầu tiên ông chính thức dùng từ Macrobiotics để đặt tên cho phương pháp với hàm ý một quan niệm vĩ đại (Macro) về cuộc sống (bio). Theo ông Macrobiotics không chỉ là một phương pháp chữa bệnh mà còn là một triết lý sống. Cách ăn uống nầy không chỉ tạo nên những con người khoẻ mạnh mà còn xây dựng nên một thế giới hoà bình và hoà hợp. Thức ăn không chỉ nuôi sống thể xác mà qua sự lựa chọn những loại thực phẩm có năng lượng Âm hoặc Dương thích hợp có thể phát triển tinh thần và cải thiện hành vi và tâm lý con người. Ngày nay những trung tâm nghiên cứu và truyền bá Macrobiotics đã được thành lập ở nhiều nước trên thế giới. Ở phương Tây đã có những cửa hàng Whole Food Market chuyên bán thực phẩm dưỡng sinh và chống ung thư. Thuật ngữ Macrobiotics đã trở thành một từ phổ thông được đưa vào nhiều từ điển với ý nghĩa là một phương pháp dưỡng sinh và chữa bệnh bằng cách ăn uống ngủ cốc và rau quả toàn phần không có sự hổ trợ của hoá chất.

Một số nguyên tắc ăn uống theo phương pháp Macrobiotics.

Theo quan điểm "Thiên Nhân hợp nhất" của triết học phương Đông, con người và vũ trụ là một thể thống nhất. Con người là một tiểu vũ trụ tồn tại và khoẻ mạnh trong điều kiện tương thích với hoàn cảnh chung quanh. Bệnh tật xảy ra chỉ là dấu hiệu cho thấy đã có một sự lệch lạc trong cách sống, sinh hoạt và ăn uống không phù hợp với tự nhiên. Chữa bệnh là thực hiện những biện pháp nhằm tái lập lại sự cân bằng và hài hoà giữa hai yếu tố Âm và Dương trong cơ thể cũng như giữa con người và hoàn cảnh bên ngoài. Khi sự cân bằng đã được thiết lập và sự hài hoà đã được thực hiện, cơ thể tự có sức đề kháng thích hợp với những yếu tố gây bệnh. Căn cứ vào nguyên lý nầy và qua quan sát cách ăn uống của những người nguyên thuỷ, Macrobiotics dựa trên những nguyên tắc sau

Tận dụng tính toàn thể và thống nhất của thức ăn

Tính thống nhất trong chế độ ăn nầy hàm nghĩa toàn thể, toàn phần, không tách rời ý muốn nói đến khuynh hướng lựa chọn thực phẩm với đầy đủ thành phần vốn có của nó. Một hạt gạo, một cây rau, một củ hoặc một quả cũng giống như một con người. Tất cả đều là những tiểu vũ trụ có đầy đủ tính Âm và Dương cân bằng và cần thiết cho sự tồn tại và phát triển bình thường của nó. Giống như cơ thể con người không thể hoạt động bình thường nếu thiếu một bộ phận nào đó. Thực phẩm ăn vào để nuôi sống cơ thể cũng cần tính toàn phần nầy mới đáp ứng được yêu cầu giữ gìn sức khoẻ và sự hài hoà nơi con người. Do đó Macrobiotics khuyên chúng ta nên ăn nguyên hạt ngủ cốc thay vì xay giả quá trắng . Rau quả cũng sẽ hữu ích cho sức khoẻ nếu có thể ăn cả phần vỏ (lê, táo, ổi…) hoặc ăn cả vừa củ vừa lá (củ cải, cà rốt…). Điều quan trọng nhất trong chế độ ăn nầy là việc ăn ngủ cốc toàn phần (chỉ lột bỏ phần vỏ cứng bên ngoài) còn gọi là ngủ cốc thô thay cho thói quen ăn gạo trắng, bánh mì trắng, bún, phở, mì gói, các loại bánh kẹo, những loại đồ hộp… Những thức ăn công nghiệp nầy không những tiềm tàng những hoá chất độc hại mà còn bị tước hết phần mài và lớp vỏ ngoài của ngủ cốc. Phần vỏ ngoài của ngủ cốc bao gồm rất nhiều sinh tố, khoáng chất và những acit amin cần thiết cho cơ thể. Từ lâu người ta đã biết chính những chất xơ trong phần vỏ ngoài có giá trị rất lớn trong việc phòng ngừa các bệnh tiêu hoá, tim mạch Gần đây những nghiên cứu mới nhất ở Đại học Y khoa Baylor và Bênh viện Nhi khoa Houston còn cho biết chất xơ làm gia tăng sự tích luỷ calcium trong cơ thể nên có tác dụng phòng ngừa chứng loãng xương. Đối với bệnh ung thư, chất xơ cũng có những giá trị đặc biệt. Cách ăn thực phẩm toàn phần nầy đã tận dụng được toàn bộ chất xơ vốn chỉ tập hợp nhiều ở phần vỏ ngoài cũng như chỉ có ở thực phẩm thô (không tinh chế) ở hạt cũng như ở rau quả. Chất xơ không bị hoà tan, không bị hấp thu, góp phần tạo ra chất bả. Những chất bả khi đạt đến một định lượng nhất định sẽ kích thích thành ruột sinh ra nhu động ruột. Ngoài việc thúc đẩy nhanh sự lưu thông trong ruột già, chống táo bón, làm giảm thời gian tiếp xúc của các chất gây ung thư với niêm mạc ruột, chất xơ còn có thể kết dính những chất độc hại nầy để bài tiết theo phân ra ngoài. Do đó chất xơ trong thực phẩm toàn phần góp phần quan trọng trong việc phòng, chống ung thư.

Phù hợp với tự nhiên.

Những loại thức ăn tốt cho sức khoẻ phải là những thức ăn được nuôi trồng hoặc chế biến theo phương pháp tự nhiên, không lai tạo, không bón phân hoá học và thuốc trừ sâu, không pha chế với những hoá chất bổ dưỡng hoặc bảo dưỡng. Về điều này nhiều nghiên cứu khoa học khác nhau đã cho biết bên cạnh những tác nhân về ô nhiểm môi trường, về bức xạ, về thần kinh thì những chất độc từ những thức ăn bị nhiểm độc trong quá trình trồng trọt hoặc chế biến đóng vai trò quan trọng gây ra bệnh ung thư. Mặt khác những nghiên cứu về ăn chay cho rằng những người nguyên thuỷ sinh ra tự nhiên đã là những người ăn ngủ cốc và rau quả hái lượm được trong quá trình du mục. Chỉ sau khi biết dùng lửa con người mới bắt đầu ăn thịt. Hơn nữa khi so sánh cấu tạo bộ răng và dạ dày giữa con người, những động vật ăn thịt và những động vật ăn cỏ, người ta thấy loài người thích hợp với ăn chay nhiều hơn. Trên thực tế người Esquimo sống phần lớn bằng thịt và mở có tuổi thọ rất ngắn, trung bình chỉ 27,5 năm. Một bộ lạc người Kirgese sống du mục ở miền Đông nước Nga với thức ăn chủ yếu bằng thịt có tuổi thọ cũng không quá 40 năm. Thống kê của tổ chức Y Tế Thế Giới cũng cho thấy các dân tộc ăn nhiều thịt nhất có tỉ lệ mắc bệnh tim và ung thư cao nhất. Ngược lại những nhóm người ăn chay có tỉ lệ mắc bệnh thấp nhất. Do đó Macrobiotics khuyên nên hạn chế ăn thịt. Nếu ăn thịt chỉ nên ăn cá hoặc những loại thịt trắng, thịt động vật có lông vũ như gà, bồ câu … Ăn cá sẽ không bị tích luỹ những chất độc hại nhiều như ăn thịt. Cá lại giàu acit béo bảo hoà Omega 3 hữu ích cho hoạt động của hệ tim mạch. Đối với những tính năng chống ung thư, những nghiên cứu mới đây ở trường Đại học London ở nước Anh đã cho thấy chế độ ăn nhiều các loại đậu và ngủ cốc có giá trị phòng và chống ung thư do những thức ăn nầy chứa nhiều hợp chất Inositol Pentakisphosphate có tính năng ức chế được enzyme phosphoinositide 3 – kinase vốn thúc đẩy sự phát triển các khối u ung thư.

Một ý nghĩa khác của việc phù hợp với tự nhiên là sự hài hoà giữa thực phẩm, hoàn cảnh và con người. Một thực phẩm tốt cho sức khoẻ là thực phẩm có sẳn từ môi trường chúng ta đang sống. Do đó nên hạn chế ăn những vật thực được nuôi trồng hoặc mang lại từ xa đến. Tương tự như việc những con cá nước mặn khó sinh tồn ở vùng nước ngọt, những cây cỏ xứ lạnh khó phát triễn ở vùng nhiệt đới, cơ thể con người chỉ thích nghi tốt với những thực phẩm có cùng điều kiện đất đai khí hậu.

Phù hợp với tự nhiên còn có những ý nghĩa khác. Đó là chỉ nên ăn khi đói, uống khi khát. Ăn chậm, nhai kỷ. Hãy ăn hoặc uống bằng cả tinh thần và ý thức. Hãy đặt tâm trí của mình vào bửa ăn. Hãy thưởng thức nó. Nói theo ngôn ngữ Thiền đạo, ăn cơm, uống trà đều có thể là những quá trình hành Thiền. Trong thời đại ngày nay, khi nhịp sống quá nhanh và cuộc sống có quá nhiều phải lo toan, không ít người đã và đang ăn mà không phải là ăn. Ngồi vào bàn ăn mà tâm lý vẫn căng thẳng vì những áp lực của công việc. Miệng ăn mà mắt vẫn dõi theo những dữ kiện trên màn hình vi tính. Ăn vội ăn vàng để còn kịp giờ đến dự một buổi họp… Những cách ăn uống phi tự nhiên như vậy sẽ dễ bị rối loạn tiêu hoá, rối loạn nội tiết, tích luỷ những chất độc và dẫn đến bệnh tật. Ngược lại khi thưởng thức thức ăn chúng ta sẽ biết rõ là mình đang ăn, đang thực sự tham gia và cảm nhận quá trình ăn uống bằng tất cả các giác quan. Ăn như vậy sẽ huy động được khả năng hợp nhất của cơ thể, sự hài hoà của tất cả các cơ quan và các tuyến nội tiết trong việc hấp thu & chuyển hoá, tận dụng được tối đa những năng lượng do thức ăn mang lại cũng như đào thải được những cặn bả không cần thiết.

Cân bằng Âm Dương.

Triết lý Á Đông quan niệm mọi sự vật, mọi hiện tượng luôn có hai mặt mâu thuẩn và thống nhất, hổ trợ và chế ước nhau để tồn tại. Đó là hai mặt, hai thuộc tính căn bản Âm và Dương của mọi vật chất. Một thực phẩm của vậy. Thực phẩm có thuộc tính Dương hay năng lượng Dương nhiều hơn thì được gọi là thực phẩm Dương. Thực phẩm có thuộc tính Âm hay năng lượng Âm trội hơn được gọi là thực phẩm Âm. Bệnh tật là sự chênh lệch thái quá giữa hai yếu tố Âm và Dương trong cơ thể. Do đó ta có thể lựa chọn những thức ăn chung quanh mình để bổ sung và làm quân bình lại Âm Dương thì cơ thể sẽ được khoẻ mạnh. Ví dụ : một người tạng hàn (Âm) lại ăn nhiều đồ sống lanh (Âm) gây ra đau bụng tiêu chảy (Âm). Trường hợp nầy có thể làm quân bình lại bằng cách ăn vài lát gừng nướng (Dương) và uống nước cháo gạo lứt (Dương) rang (Dương). Ngoài ra qua cách chế biến người nội trợ khéo có thể cải biến tính chất Âm hoặc Dương của thực phẩm cho nhu cầu riêng của mình. Ví dụ : gừng tươi nhiều nước nên hơi Âm nhưng khi phơi khô thành Dương nếu sao vàng sẽ thêm Dương, sao cháy tồn tính thì Dương tính càng cao.

Trên thực tế qua quan sát, chiêm nghiệm và thực hành chúng ta có thể tìm ra những công thức thực phẩm phù hợp với điều kiện riêng của cơ thể. Một cách để nhận định sự hợp lý hay chưa trong chế độ ăn uống là quan sát phân và nước tiểu. Tình trạng Âm hoặc Dương của phân và nước tiểu cũng chính là tình trạng Âm Dương của cơ thể do chế độ ăn uống gây ra. Nước tiểu càng trong là càng Âm, vàng sậm là quá Dương, hơi vàng như màu trà là vừa. Phân màu xanh, màu đen, nhạt, lõng và không thành khuôn là quá Âm; khô và cứng là quá Dương; mềm, thành khuôn, màu hơi vàng là vừa.

Sau đây là một số đối ứng căn bản để phân định Âm, Dương trong việc lựa chọn thực phẩm :

DƯƠNG

Màu đỏ, vàng

Vị đắng, mặn

Khô, cứng

Nhỏ, cô đọng

Dưới lòng đất

Mọc hướng xuống

Sinh sản ở vùng khí hậu mát, lạnh

ÂM

Màu xanh

Vị chua, ngọt

Mọng nước và mềm

Lớn, giãn nở

Trên mặt đất

Mọc hướng lên

Sinh ra ở vùng khí hậu nóng, ấm

Một số chế độ ăn uống tự nhiên có gíá trị dưỡng sinh cao

Để hiểu thêm về giá trị của phương pháp Macrobiotics, chúng ta thử liên hệ với một số chế độ ăn uống tự nhiên của những cộng đồng dân cư được đánh giá là ít bệnh tật và có tuổi thọ cao. Trước hết phải kể đến những người Mỹ nguyên thuỷ. Hiệp hội Y Khoa Hoa Kỳ đã khám phá thấy rằng những người Indian nầy đã không hề bị cao huyết áp, cũng không có ai bị xơ vữa động mạch do thức ăn chính của họ thời bấy giờ là bắp. Dĩ nhiên thời ấy những người nguyên thuỷ chỉ xài bắp nguyên hạt chứ không phải là loại bắp tinh chế như bây giờ. Một cộng đồng khác có nhiều người sống lâu trên 100 tuổi và người dân ở đây cũng hiếm khi bênh tật là nhưng thuộc bộ lạc Hounza sống ở vùng núi phía bắc Ấn Độ và Pakistan. Chế độ ăn của người Hounza chủ yếu là ngủ cốc toàn phần, trái cây tươi và sữa dê. Một chế độ ăn khác cũng thường được các nhà dinh dưỡng lưu ý là chế độ ăn uống Địa Trung Hải gồm ngủ cốc, rau quả, cá và dầu ô liu. Những người dân ở cộng đồng nầy cũng có tuổi thọ cao và ít bệnh về tim mạch.

Điều dễ nhânchế độ ăn uống trên là ăn ngủ cốc toàn phần, không hoặc ít ăn thịt và có cuộc sống gần với tự nhiên hơn các dân tộc phát triển. Từ thực tế nầy nhiều người đã nghỉ đến việc sử dụng những chất xơ, sinh tố hoặc khoáng chất - những chất mà trong thức ăn tinh chế thiếu hoặc không có - để bổ sung vào khẩu phần ăn hàng ngày. Điều nầy không phù hợp với những nguyên tắc toàn phần và tự nhiên của Macrobiotics. Do đó hiệu quả cũng khác nhau. Chẳng hạn đối với bệnh nhân tiểu đường người ta khuyên dùng gạo lứt hoặc bắp thô thay cho gạo trắng vì những thức ăn nầy có chỉ số no cao hơn và chỉ số đường thấp hơn so với gạo trắng nhờ vào chất xơ có trong ngủ cốc thô. Tuy nhiên nếu tách riêng ra vừa ăn gạo trắng vừa uống thêm chất xơ tương ứng thì chỉ số đường không thấy giảm bao nhiêu. Giống như vậy chất xơ trong ngủ cốc thô có thể làm giảm cholesterol trong máu từ 10% đến 20%, nhưng nếu tách riêng ra để dùng thì chỉ giảm dưới 5%. Mới đây nhóm nghiên cứu của Giáo sư John Erdman thuộc trường Đại học Illinois (Mỹ) thử nghiệm các chất chống ung thư của cà chua cũng cho biết ăn nguyên quả cà chua có tác dụng ngừa ung thư hiệu quả hơn so với chỉ dùng chiết xuất carotenoides từ cà chua. Đó là chưa kể nếu dùng dưới hình thức những chất chiết xuất hoặc phân tách riêng ta vẫn còn rơi vào vòng lẩn quẩn chế biến công nghiệp, tách chiết và sử dụng phụ gia, hoá chất …

Thực hành Macrobiotics

Trong việc thực hành chế độ ăn uống Macrobiotics điều thắc mắc trước nhứt là làm sao bảo đảm được nguồn cung cấp thực phẩm sạch, không có chất hoá học. Điều nầy phải cần đến sự nhận thức và cố gắng của toàn xã hội, trước hết là những nhà sản xuất nông nghiệp, những nông gia. Từ lâu chúng ta đã biết đến rau sạch. Gần đây, từ năm 2003 một nhóm nhà khoa học thuộc Liên Hiệp Các Hội Khoa Học Kỹ Thuật Việt nam đã phối hợp với Viện Di Truyền Nông Nghiệp và Trung Tâm Nghiên Cứu cây đặc sản đã nghiên cứu trồng lúa sạch, không sử dụng phân hoá học, không dùng thuốc trừ sâu mà vẫn đảm bảo được năng suất và phẩm chất hạt gạo. Được biết lần đầu tiên gạo sạch đã được giới thiệu và bày bán tại Hội Chợ Công Nghệ và Thiết Bị Bắc Trung Bộ tổ chức tại Nghệ An vào tháng 5 năm 2005 vừa qua. Dù sao nguồn thực phẩm sạch vẫn còn là vấn đề khó giải quyết ở nhiều nơi, tạm thời chúng ta phải bằng lòng với giải pháp dùng thực phẩm toàn phần có sẳn trên thị trường.

Một khó khăn khác là thức ăn thô thường ăn không ngon miệng. Tất cả thành công đạt được đều cần đến sự nổ lực. Sức khoẻ và hạnh phúc cũng vậy. Trước hết cần thay đổi nếp nghỉ, thay đổi thói quen về ăn uống. Điểm quan trong là sự cố gắng và sáng tạo của những người nội trợ trong việc lựa chọn và chế biến thức ăn. Riêng về thức ăn chính, người cao tuổi có thể chọn nếp lứt thay cho gạo lứt. Nếp lứt mềm, dẽo dễ ăn hơn gạo lứt. ước ta nhiều nơi có sẳn nguồn bắp dồi dào. Bắp trái là nguồn thực phẩm quý giá có tính toàn phần và giá trị bổ dưỡng vượt hẳn gạo lứt. Bắp tươi có thể luộc nguyên trái hoặc dùng dao bào thái mỏng để nấu canh, nấu cháo… Một nguồn thực phẩm quan trọng khác cũng thường được nhắc đến là mè. Mè hạt nhỏ, dương tính cao lại chứa nhiều chất đạm và những acit amin thiết yếu cho cơ thể. Mè có hàm lượng Selenium rất cao có tính năng chống ung thư. Theo y học cổ, mè là một vị thuốc thuộc hàng thượng phẩm. Mè có vị ngọt, tính bình, không độc. Mè có tác dụng ích gan, bổ thận, nuôi huyết, nhuận táo: là thuốc bổ huyết, ích khí, có thể bồi bổ ngủ tạng, làm bền gân cốt, sáng tai mắt, quên đói, sống lâu. Ngoài ra những người nội trợ có thể lựa chọn và thay đổi thức ăn hàng ngày trong số những thực phẩm có sẳn trong vùng phù hợp với những nguyên tắc phổ quát của Macrobiotics và đáp ứng được những nhu cầu cơ bản của cơ thể. Riêng đối với một số bệnh được đánh giá là cực âm, nhất là bệnh ung thư, GS Oshawa khuyên nên triệt để dùng các loai hạt (gạo lứt, lúa mạch đen, bắp, kê, hạt hướng dương, mè, đậu đỏ, đậu đen…) và cố gắng hạn chế tối đa các loại rau quả vì rau quả tươi hầu hết đều thuộc âm tính.

Một số người cho rằng chế độ ăn Macrobiotics sẽ dẫn đến suy dinh dưỡng, chủ yếu là thiếu chất đạm. Có lẽ suy nghỉ nầy bắt nguồn từ tên gọi "gạo lứt muối mè". Thực ra ăn theo Macrobiotics không chỉ có gạo lứt và muối mè. Chưa kể đến việc trong ngủ cốc thô có chứa lượng chất đạm, sinh tố và khoáng chất nhiều hơn hẳn so với ngủ cốc tinh chất, những người thực hành Macrobiotics đều được khuyên nên thay đổi tập hợp thức ăn ăn vào hàng ngày trong số những loại ngủ cốc, các loại đậu và rau củ có sẳn. Tính đa dạng của khẩu phần ăn vừa giúp ngon miệng vừa tránh được sự thiếu hụt một loại acid amin hoặc vi chất nhất định do ăn thường xuyên một loại thực phẩm. Vào năm 1972 Bác sĩ Frederick Stare ở trường Đại Học Harvard đã tiến hành một cuộc thí nghiệm về dinh dưỡng trên những nhóm người ăn chay. Ông nhận thấy tất cả các nhóm đều đã ăn vào hơn gấp đôi nhu cầu tối thiểu về protein. Các nhà khoa học cho rằng có nhiều người suy dinh dưỡng ở những nước nghèo không phải vì những người nầy không ăn thịt mà do họ không có đủ thực phẩm để ăn. Khẩu phần ăn của họ không những thiếu về lượng mà còn đơn điệu về chủng loại nên không tập hợp được đủ các chất cần thiết. Về mặt nầy có thể nói Macrobiotics là một chế độ ăn chay lý tưởng vì ngay cả ở thực đơn nghiêm nhặt nhất – không bao gồm thịt trắng và cá – thì chế độ ăn nầy vẫn tận dụng được phần thô của ngủ cốc và lưu ý đến yếu tố cân băng Âm Dương, những điều mà chế độ ăn chay thông thường không quan tâm đến.

Sau đây là bản phác thảo tổng quát chế độ ăn uống th Macrobiotics trong những trường hợp bình thường cho yêu cầu dưỡng sinh để phòng ngừa những căn bệnh “nhà giàu", những căn bệnh của thời đại công nghiệp như béo phì, tiểu đường, ung thư, huyết áp cao, tim mạch. Người thực hành có thể gia giảm tuỳ theo khẩu vị, điều kiện làm việc, khí hậu…

BẢNG PHÁC THẢO TỔNG QUÁT CHẾ ĐỘ ĂN UỐNG MACROBIOTICS

nguồn: ykhoa.net

Ăn gạo lứt chữa bệnh

1.

* Tôi nghe nói ăn gạo lứt muối mè sẽ chữa được một số bệnh, có đúng như vậy không? Xin nhờ bác sĩ cho biết một số thông tin về gạo lứt muối mè.

(Nguyễn Phương - Q.2, TP.HCM)

Trả lời: (Lương y Trần Duy Linh)

Gạo lứt là loại gạo chưa được chà sạch, chỉ được xay bỏ lớp trấu bên ngoài, còn giữ lại một lớp cám mỏng bên trong, nhờ vậy gạo lứt có các sinh tố B1, B2, D và một số sinh tố khác. Ngày xưa, người Nhật Bản thường sử dụng gạo lứt muối mè (vừng) để chữa trị chứng phù thũng và một số bệnh, là vì phương pháp dùng gạo lứt muối mè trị bệnh được ra đời bởi một giáo sư người Nhật - bằng cách dùng loại mè trắng đem rang rồi giã chung với muối rang ăn với gạo lứt nấu. Nhờ có chứa nhiều các loại vitamin B nên gạo lứt muối mè chữa được tình trạng phù thũng. Sau đó, phương pháp dùng gạo lứt muối mè phòng và trị bệnh được nhân rộng ở nhiều nước. Ngoài ra, người ta còn dùng gạo lứt muối mè chữa trị bệnh chàm (eczema) - bởi vì theo Đông y, chàm là một loại phong độc, khi cách ly một số tác nhân làm cho bệnh chàm nặng thêm như: thịt trâu, thịt bò, thịt vịt..., và dùng gạo lứt muối mè thì người ta thấy tình trạng bệnh chàm giảm. Những trường hợp hay bị rối loạn tiêu hóa, đau bao tử dùng gạo lứt muối mè cũng rất tốt. Dân gian cho rằng, nếu dùng nếp lứt nấu rượu, thì loại rượu này dùng sẽ bổ hơn so với rượu nấu từ nếp thường. Nên dùng mè trắng để nguyên vỏ đem sao (rang) với muối hột cho nổ lách tách rồi dùng muối rang đó trộn với mè. Theo Đông y, mè trắng có tác dụng vào tỳ vị, còn mè đen thì có tác dụng đi vào thận nhiều hơn, nên mè đen thường được dùng trong những bài thuốc bổ thận, đen tóc. Một số nhà khoa học cho rằng, gạo lứt còn có khả năng chống lại cholesterol xấu (LDL) trong cơ thể...

Lương y Trần Duy Linh (TP.HCM)

Nguồn: thanhnien.com

2.

LTS: Có nhiều người ca gợi ăn gạo lứt muối vừng (muối mè) chữa được nhiều bệnh, trong số đó có cả bác sĩ. Nhưng cũng có những thầy thuốc tỏ ra hoài nghi. Chúng tôi đã trao đổi vấn đề này với Bác sĩ Vũ Định - một người thường hay viết bài phổ biến y học, mà nhiều bạn đọc đã biết ông. Sau đây là câu chuyện giữa chúng tôi với ông.

- Trong thực tế có nhiều người ăn gạo lứt muối vừng (GLMV) chỉ đơn giản thế thôi mà chữa khỏi một số bệnh. Nhưng vì sao nhiều nhà y học trong đó có dinh dưỡng học còn tỏ ra dè dặt chưa có ý kiến gì?

* Đây là vấn đề thú vị đáng quan tâm. Nhưng ăn GLMV không đơn giản như các bạn nói đâu, bởi lẽ mất một trong "tứ khoái" - ngày nào cũng chỉ GLMV nhiều người ngán đấy.

Còn dè dặt là do chúng ta cũng đã bị nhiều thông tin nhiễu lắm rồi. Những năm trước đây nhiều người đã truyền tay nhau một tài liệu đánh máy nói là của Nhật Bản, phổ biến một kiểu chữa bệnh bằng cách uống thật nhiều nước đun sôi để nguội vào buổi sáng sớm. Sau đó lại có nơi cho in một cuốn sách của một tác giả người Mỹ nhan đề "Niệu liệu pháp" phổ biến về cách uống nước tiểu của mình để tự chữa bệnh. Cuối năm 1996 lại có nhà XB địa phương cho in một cuốn sách sưu tầm các bài thuốc Nam gia truyền, trong đó có 3-4 bài thuốc chữa chó dại cắn, thậm chí chữa khỏi chó dại cắn đã lên cơn v.v... Thật là nhảm nhí phản khoa học. Bởi vậy, theo tôi nghĩ các nhà y học thận trọng trong vấn đề này là có thể thông cảm được.

- Anh thường viết phổ biến y học, vậy quan điểm của anh về ăn GLMV thế nào?

* Tôi chưa phải là "đệ tử" của trường phái thực dưỡng. Nhưng đây là vấn đề có liên can đến dinh dưỡng - một lĩnh vực mà tôi quan tâmtôi đã tìm hiểu kỹ những tài liệu này. Nói chung các nhà thực dưỡng đều lấy việc ăn GLMV làm vấn đề cốt lõi của phương pháp này. Song nổi bật nhất là Giáo sư Ohsawa, người Nhật, đã dày công nghiên cứu, thực nghiệm và truyền bá trong mấy chục năm nay. Phương pháp của ông dựa vào học thuyết âm dương cổ truyền của y học phương Đông và nguyên lý vũ trụ thống nhất - ăn uống theo dịch lý âm dương lấy ngũ cốc làm chính, đặc biệt là GLMV và có chú ý ăn rau xanh, hoa quả tươi... Ông cho rằng bệnh là triệu chứng cho thấy cơ thể đang bị rối loạn mất quân bình, do ăn uống sai lầm - không phù hợp với cơ chế sinh học tự nhiên, và muốn chữa bệnh thì phải ăn uống đúng đắn để tái lập tình trạng quân bình, ổn định của toàn cơ thể.

Theo tôi biết phương pháp thực dưỡng đã mang lại cho nhiều người những kết quả rất đáng khích lệ.

Đây là một vấn đề mà tôi rất quan tâm, vì nếu đúng nó chữa khỏi được một số bệnh như nhiều tài liệu thực dưỡng đã công bố và nhiều người áp dụng có kết quả thì quả là rất có giá trị.

Tôi hoan nghênh phương pháp thực dưỡng này. Duy chỉ có điều mong muốn các nhà thực dưỡng của ta nghiên cứu sâu hơn, có bài bản hơn và đưa ra nhiều minh chứng về những người khỏi bệnh do ăn GLMV với xác suất thống kê có sức thuyết phục cao, để có thể phổ biến được rộng rãi.

- Các tài liệu dinh dưỡng hiện đại đều viết protein nguồn gốc động vật (P.ĐV) có giá trị sinh học cao hơn protein nguồn gốc thực vật (P.TV) và khuyên nên ăn với tỷ lệ P.ĐV/P.TV=1/1 hoặc ít nhất cũng phải là 1/3. Nhưng trong chế độ ăn GLMV thì hầu như không có protein nguồn gốc động vật?

* Chúng ta không nên phủ nhận những kết luận của dinh dưỡng học hiện đại. Bởi vì nhờ có nó mà nhiều người ăn uống đúng đắn, ăn ngon miệng, cơ thể phát triển hài hòa khỏe mạnh. Đây là vấn đề dinh dưỡng cho mọi người. Còn vấn đề mà chúng ta đang trao đổi, theo tôi nghĩ thuộc phạm vi những người đang bị rối loạn mất quân bình âm dương do ăn uống - tóm lại là những người bệnh.

Trong đời sống của một số nước châu Á theo đạo Phật (trong đó có Việt Nam) ta dễ nhận thấy nhiều nhà sư chân tu ăn chay, không hề ăn thịt, cá, tôm, cua... chỉ trông cậy vào tương, đậu phụ, gạo, vừng, lạc, rau quả... mà vẫn sống khỏe mạnh, nhiều người đạt đến tuổi thọ cao. Như vậy protein nguồn gốc thực vật cũng tạo "sức sống" lắm chứ.

Vả chăng phương pháp thực dưỡng cũng có nhiều trường phái. Với Giáo sư Ohsawa thì ông không hoàn toàn cấm ăn thịt, Ohsawa đề ra 10 mức ăn: mức "nhập môn thực dưỡng" - mức thấp nhất là -3 (âm 3) có 30% thịt, đến mức cao nhất là +7 (dương 7) chỉ có GLMV.

- Nhưng nếu nói về ăn thức ăn thực vật thì tại sao cứ phải GLMV mà không phải là thứ khác thí dụ ngô, đậu, lạc... chẳng hạn?

* Nhiều trường phái thực dưỡng nhưng họ đều lấy việc ăn GLMV làm trọng tâm. Đó là vì qua thực nghiệm nhiều năm người ta nhận ra rằng các thực phẩm này có ưu thế nổi bật về quân bình âm dương, hơn hẳn các loại thực phẩm thực vật khác. Mặt khác về dinh dưỡng hiện đại thì cũng thấy: hạt gạo có tỷ lệ tương đối cân bằng hơn cả chất gluxit, lipit, protein. Về chất lượng giá trị sinh học của protein gạo cũng cao hơn so với protein của các ngũ cốc khác; dù giã dối hay giã trắng đều dễ hấp thu, tỷ lệ hấp thu từ 96,5 đến 98%. Lớp ngoài của gạo lại giàu vitamin nhóm B, đặc biệt là vitamin B1 - giữ vai trò quan trọng trong việc chuyển hóa gluxit, và nó cũng tham gia vào nhiều phản ứng chuyển hóa protein của cơ thể... Còn các loại hạt khác thì thành phần axit amin không cân đối (thí dụ ngô giàu protein hơn gạo nhưng lại thiếu tryptophan), hoặc quá lệch về protein như các hạt họ đậu, hoặc quá lệch về lipit như lạc... Còn vừng thì được y học phương Đông coi là một vị thuốc quý. Theo các sách thuốc cổ, nó là vị thuốc bổ, nhuận tràng, lợi sữa... bổ ngũ tạng, ích khí lực, bền gân cốt, sáng tai mắt, sống lâu... Vừng khá giàu protein có thể bổ sung cho gạo, và lại có nhiều axit béo chưa bão hòa - đó là một thứ vitamin F có tác dụng phòng chống xơ mỡ động mạch, rất tốt với người cao tuổi.

Ở GLMV có thể còn có cái gì đó mà khoa học hiện chưa biết? Bởi với khoa học kỹ thuật hiện nay người ta có thể phối chế cho thực phẩm nào đó có các thành phần dinh dưỡng giống hệt GLMV, nhưng vì sao cứ phải ăn GLMV? Như vậy rất có thể còn một số chất nào đó chỉ có ở GLMV mới tác động tốt với người ăn mà Đông y chưa biết được, khoa học hiện đại thì chưa tìm ra. Cũng như mới gần đây, khoa học nghiên cứu thấy trong cá biển có hai chất dinh dưỡng rất quý đối với sức khỏe con người - đó là các axit béo chưa bão hòa Oméga 3 (EPA và DHA). EPA tốt cho tim mạch, DHA tốt cho não mà ở các thực phẩm khác không có. Có thể bước vào thế kỷ thứ 21 chúng ta sẽ tìm ra lớp ngoài của hạt gạo và vừng có một chất gì mới mà hiện nay chưa biết.

Nguồn: http://tintuc.datviet.com

Về hiệu quả của phương pháp thực dưỡng bằng gạo lứt, muối mè

Phương pháp điều trị bệnh tật bằng cách ăn "gạo lứt, muối mè" được gọi là "phương pháp thực dưỡng" (Macrobiotics), ra đời bởi giáo sư người Nhật có tên Sakurazawa Nyoichi - mà bây giờ, người ta vẫn quen gọi là phương pháp Oshawa. Phương pháp này nở rộ trên đất nước Nhật Bản sau ngày Mỹ ném hai quả bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki, và rất nhiều người sống dở chết dở vì nhiễm phóng xạ. Đặc biệt hơn, năm 1982, khi một số tờ báo có uy tín trên thế giới như t� Paris Match ở Pháp, tờ Life ở Mỹ, tờ Atarashiki Sekaia ở Nhật đồng loạt đăng tải về trường hợp bác sĩ Anthony Sattilaro, Giám đốc Bệnh viện Methodist, bang Philadelphia, Mỹ đã chữa lành bệnh ung thư xương bằng cách ăn gạo lứt, muối mè, thì phương pháp Oshawa trở nên phổ biến, rồi được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) công nhận là một phương pháp phòng bệnh và chữa bệnh.

Theo Tiến sĩ y, sinh học Đào Đại Cường, hiện là cán bộ giảng dạy Trường đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh, thì: "Thành phần của gạo lứt gồm có chất bột, chất đạm, chất béo, chất xơ cùng các vitamin nh B1, B2, B3, B6 và các axit nh Axit Pantôtênic, Axit Paraaminôbenzôic, Axit Pôlic, Axit Phityn, chất Canxi, chất sắt, chất Ma-nhê, chất Xêlen, Glutathiôn, Ka-li và Na-tri. Còn trong dầu mè có viatamin H, vitamin E, vitamin K, tiền vitamin A cùng các chất như Phốt pho, chất béo chưa bão hòa". Chất Xê-len chẳng hạn, nó đã đợc y học chứng minh rằng có khả năng ngăn ngừa ung thư, chất Glutathiôn thì phòng nhiễm bụi phóng xạ, Axit Pantôtênic giúp tăng cường chức nắng của vỏ não, chống viêm da, u bướu ác tính nên việc duy trì một chế độ ăn gồm toàn gạo lứt, muối mè để phòng ngừa và chữa bệnh ung thư là có cơ sở.

Tuy nhiên không phải bất cứ trường họp ung thư, hoặc bệnh tật nào mà ăn gạo lứt, muối mè cũng đều lành. Hơn nữa, cơ thể con người - nhất là những người trẻ tuổi thì gạo lứt, muối mè không có khả năng cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng nhằm giúp cho sự phát triển, mà cần phải có chất đạm, chất béo, các vitamin trong thịt, cá, trứng, sữa, rau củ, trái cây...

ở Việt Nam, phương pháp thực dưỡng bằng gạo lứt, muối mè bắt đầu xuất hiện vào khoảng năm 1963, nhưng lúc ấy mới chỉ có một số ít người áp dụng, và hiệu quả thì không thấy nói đến nên nó không đợc phổ biến sâu rộng. Đến nay, theo tìm hiểu của chúng tôi, số người ăn gạo lứt, muối mè cũng không nhiều. Phần lớn ngời ăn gạo lứt, muối mè là những ngời mắc bệnh nan y, hoặc mạn tính, nghe lời truyền khẩu nên bắt chước ăn theo với suy nghĩ "có bệnh thì vái tứ phương".

Chị Kha, nhà ở hẻm 57, quốc lộ 13, phờng 26, quận Bình Thạnh, TP Hồ Chí Minh cho biết: "17 năm trước, tôi bị viêm xoang rất nặng, mũi thường xuyên tiết dịch nhầy, hôi hám, đôi khi chảy máu và nhức đầu triền miên. Đi bệnh viện khám lần nào bác sĩ cũng khuyên mổ. Nghe theo sự chỉ dẫn của người quen, tôi ăn gạo lứt, muối mè liên tục trong một tháng thì các triệu chứng kể trên hoàn toàn biến mất. Đến nay, sau 17 năm, tôi vẫn ăn gạo lứt, muối mè và hoàn toàn khỏe mạnh".

Một bệnh nhân khác - là giảng viên Trường đại học Ngân hàng - bị một khối u trong ổ bụng và đã qua ba lần mổ mà sức khỏe của chị ngày càng suy kiệt. Thật bất ngờ, từ khi ăn gạo lứt, muối mè, tình hình sức khỏe của chị được cải thiện trông thấy.

Bà Trần Thị Phượng, ở chợ Phạm Văn Hai, quận Tân Bình, TP Hồ Chí Minh, bị bệnh tiểu đường hơn 30 năm nay, kể: "Sau một tháng ăn toàn gạo lứt, muối mè, lượng đường trong máu tôi có giảm đi và 12 năm nay, nó gần như cứ giữ nguyên. Đặc biệt là trước kia, mỗi lần bị vết thương chảy máu thì nó rất lâu lành nhưng từ ngày ăn gạo lứt, muối mè, lỡ có đạp miểng chai hay cắt dao vào tay thì chỉ ba bữa là khô miệng". Gặp vị bác sĩ đã nhiều năm theo dõi bệnh tật của bà Phượng, ông công nhận: "Đúng là sau rất nhiều lần xét nghiệm, lượng đường trong máu của bà chỉ cao hơn mức bình thường một chút nhưng vẫn phải thường xuyên kiểm tra!!".

Như thế, việc áp dụng phương pháp "thực dưỡng bằng gạo lứt, muối mè" để đều trị một số bệnh tật xem ra có hiệu quả. Tuy nhiên, một số bác sĩ chuyên khoa Ung bướu thuộc Trung tâm Ung bướu TP Hồ Chí Minh thì thận trọng: "Để kết luận rằng gạo lứt muối mè chữa được bệnh ung thư, cần có một công trình nghiên cứu tỉ mỉ trên nhiều bệnh nhân ở nhiều dạng ung thư khác nhau, nhiều thời kỳ khác nhau, với những bệnh nhân đối chứng nhằm đánh giá khách quan chứ không thể chỉ dựa vào vài trờng hợp để khẳng định rằng cứ hễ ung thư mà ăn gạo lứt, muối mè thì lành".

Vũ Cao

Nguồn: Thuvien hoasen

Khám phá mới về gạo lức

Tâm Linh

Gạo lức (*) là một loại thực phẩm nhiều dinh dưỡng khi so sánh với gạo trắng.  Tuy nhiên, nó còn gia tăng nhiều dinh dưỡng hơn nữa khi được đem ngâm trong nước ấm, lâu khoảng 22 giờ.  Đây là một khám phá mới nhất của khoa học.

Một nhóm các nhà khoa học Nhật Bản đã tìm thấy gạo lức ngâm lâu 22 tiếng đồng hồ chứa rất nhiều chất bổ dưỡng vì gạo lức ỡ trạng thái nẩy mầm.  "Các enzyme ngủ trong hạtạo ở trạng thái này được kích thích hoạt động và cung cấp tối đa các chất dinh dưỡng." Dr. Hiroshi Kayahara, giáo sư  khoa sinh học và kỹ thuật sinh học tại viện đại học Shinshu University in Nagano, đã nói như vậy trong bài tường trình kết quả nghiên cứu của nhóm ông tại hội nghị hoá học quốc tế "the 2000 International Chemical Congress of Pacific Basin Societies" ở Hawaii vào cuối năm 2000 vừa qua.

"Mầm gạo lức chứa nhiều chất xơ, vitamins và chất khoáng hơn là gạo lức chưa ngâm nước". Kayahara viết trong tờ trình.  Gạo lức đã ngâm nước chứa gấp ba lần chất lysine, một loại amino acid cần thiết cho sự tăng trưởng và bảo trì các mô tế bào cơ thể con người, và chứa mười lần nhiều hơn chất gamma-aminobutyric acid, một chất acid tốt bảo vệ bộ phận thận (kidneys).  Các khoa học gia cũng tìm thấy trong mầm gạo lức có chứa một loại enzyme, có tác dụng ngăn chặn prolylendopeptidase và điều hoà các hoạt động ở trung ương não bộ.

Gạo lức nẩy mầm không những chỉ đem lại nhiều chất dinh dưỡng mà còn nấu rất dễ dàng và cung ứng cho chúng ta một khẩu vị hơi ngọt vì các enzymes đã tác động vào các chất đường và chất đạm trong hạt gạo, tiến sĩ Kayahara nói thêm. Gạo trắng không nẩy mầm khi ngâm như vậy.

Bộ Nông Nghiệp Hoa Kỳ USDA thường nhấn mạnh đến nhóm hạt nguyên chất (whole grains), như gạo lức, là thành phần chủ yếu trong chế độ dinh dưỡng.  Gạo lức cung cấp nhiều complex carbohydrate.  Chất xơ (fiber), chất dầu, vitamins và chất khoáng cũng được tìm thấy nơi phần bọc ngoài của hạt gạo lức.

Một cup gạo lức nấu chín cung cấp khoảng 230 calories, 3,5 gram chất xơ, 5 gram chất đạm, 50 gram carbohydrate và các chất sinh tố Vitamin B 6, Thiamin B 1, Riboflavin B 2, Niacin B 3, Folacin, Vìtamin E, cùng các chất khoáng khác.

Theo nhiều nghiên cứu khoa học cho biết chất xơ trong gạo lức giúp phòng ngừa các bệnh liên quan đến đường tiêu hóa và bệnh tim mạch. Viện Ung Thư Quốc Gia Hoa Kỳ khuyến cáo nên dùng 25 grams chất xơ mỗi ngày.  Với một cup cơm gạo lức cung cấp 3.5 g, trong khi đó một cup cơm gạo trắng chỉ cho có 1 g.

Một thành phần quan trọng khác là chất dầu trong vỏ bọc ngoài của gạo lức có tác dụng giảm cholesterol trong máu, một yếu tố quan trọng gây nên bệnh tim mạch.  Các nhà khoa học đã tìm thấy ở trong chất cám bọc ngoài hạt gạo lức có chất dầu tên là tocotrienol factor (TRF) có tác dụng khử trừ những chất hóa học gây nên hiện tượng đông máu và đồng thời giảm cholesterol.  Bác sĩ Asaf Qureshi thuộc viện đại học Wisconsin, Hoa Kỳ đã th nghiệm TRF trên một số người và cho kết quả giảm cholesterol từ 12 đến 16%.  Ngoài ra, trong chất cám bọc ngoài gạo lức còn có thêm một chất khác có khả năng chống lại chất xúc tác enzyme HMG-CoA, một chất có khuynh hướng giúp gia tăng lượng cholesterol xấu LDL.

Được biết, hội nghị Hoá Học Quốc Tế International Chemical Congress được bảo trợ bởi: the American Chemical Society, the Chemical Society of Japan, the Canadian Society of Chemistry, the Royal Australian Chemical Institute, and the New Zealand Institute of Chemistry.

Tham Chiếu:
- Reuters Health Information Date Published: Dec 18 2000 16:11:14 Date Reviewed: Dec 18 2000
-ABC Science Online, Australia 19 December  2000
- Thực Phẩm Rau Đậu Qua Lăng Kính Khoa Học, Tâm Diệu, Nhà Xuất Bản Văn Nghệ 1997, 171- 174.

Thuvien hoasen

------

(*) Gạo lức: viết gạo lứt thì đúng chính tả hơn (nkd).

Ăn chay ngày càng được quan tâm

TTO - Đó là nhận xét của bác sĩ Nguyễn Thị Kim Hưng, Giám đốc Trung tâm Dinh dưỡng TP.HCM tại lễ khởi động tháng ăn chay (từ ngày 13-8 đến ngày 14-9) do công ty Saigontourist thực hiện.

BS Hưng cho biết, hiện nay, ăn chay đang ngày càng được quan tâm như một cách sống, một cách ăn uống để bảo vệ sức khỏe. Theo một nghiên cứu, trong 10 năm qua, số người ăn chay ở Anh quốc tăng gấp đôi, một phần tư thanh niên nước này đã không còn ăn thịt. Năm 1994, số người ăn chay ở Hoa Kỳ tăng khoảng 12 triệu người và mỗi năm tăng thêm 1 triệu người.

Theo bác sĩ, có nhiều lý do dẫn đến việc ăn chay. Lý do đầu tiên là tín ngưỡng, nhưng càng về sau, những lý do sức khỏe, nhân văn, bảo vệ môi trường, kinh tế và đạo đức đã làm cho người ta thích ăn chay hơn ăn mặn.

Tuy nhiên, vấn đề là khái niệm "ăn chay" được hiểu rất khác nhau. BS Hưng đưa ra 5 kiểu ăn chay phổ biến nhất thế giới:

- Vegan diet: Ăn chay tuyệt đối, loại trừ tất cả thức ăn có nguồn gốc động vật. Trong hình thức này còn có ki�u ăn uống nghiêm ngặt hơn là chỉ dùng trái cây và các loại hạt.

- Lacto - vegetarian: Thực phẩm thực vật kết hợp với sữa động vật.

- Lacto - ovo - vegetarian: Ngoài sữa động vật, người ăn còn được dùng thêm các loại trứng.

- Lacto - ovo - pisto - vegetarian: Thêm vào danh sách thức ăn các loại cá.

- Semi - vegetarian: Không ăn thịt có màu đỏ, vẫn ăn cá, trứng, sản phẩm từ sữa và thịt gia cầm.

Về khía cạnh dinh dưỡng học, BS Hưng đưa ra những yếu tố rất có lợi do việc ăn chay mang lại, đặc biệt là giảm nguy cơ một số bệnh mãn tính như béo phì, tiểu đường type II, cao huyết áp, bệnh mạch vành, một số bệnh ung thư, sỏi mật, táo bón, sa sút trí tuệ, loãng xương...

Trừ cách ăn chay tuyệt đối (dạng 1), các cách ăn chay khác đều có thể cung cấp đủ nhu cầu năng lượng và các chất dinh dưỡng thiết yếu nếu được tổ chức tốt. Loại ăn chay có trứng, sữa không khác chế độ ăn mặn.

Dù vậy, nếu ăn chay không đúng cách có thể dẫn đến việc thiếu sắt, vitamin B12 ở các nhu cầu cao trẻ em, phụ nữ mang thai và cho con bú, người bệnh... Có thể còn thêm nguy cơ thiếu năng lượng, protein, canxi... Cần lưu ý khi phối hợp đủ lượng thực phẩm và sử dụng các thực phẩm bổ sung vi chất.

Nhưng dù ăn chay hay ăn mặn, BS Hưng nhấn mạnh, cần đảm bảo cung cấp đủ chất dinh dưỡng và tăng cường cho sức khỏe. Có thể dựa trên ba nguyên tắc chính: Ăn đa dạng, ăn chừng mực, ăn thực phẩm gắn với thiên nhiên.

K.CH

nguồn: ykhoa.net

Ăn chay phòng ngừa được nhiều bệnh

Chế độ ăn chay có ít cholesterol, ít axít béo bão hòa, nhiều vitamin E, C… nên phòng ngừa được nhiều bệnh như: sỏi mật, táo bón, ung thư, sa sút trí tuệ, loãng xương, béo phì, cao huyết áp, bệnh mạch vành, đái tháo đường…

Bác sĩ Lê Ngọc Diện, Trung tâm Dinh dưỡng TP HCM, đã cho biết như vậy tại Hội thảo dinh dưỡng hợp lý và ăn chay, diễn ra chiều nay.

Cũng theo ông Diện, người ăn chay còn có khuynh hướng ít bị viêm ruột thừa, thoát vị cơ hoành, trĩ, giãn tĩnh mạch chi… Một số công trình nghiên cứu còn cho thấy người ăn chay bị tử vong do bệnh tim ít hơn 30%, do ung thư ít hơn 40% so với người không

Các nhà khoa học cho rằng xu hướng ăn chay đang gia tăng nhưng chưa có số liệu thống kê cụ thể.

T.P.

nguồn: ykhoa.net

Ăn chay dưới góc độ dinh dưỡng

Thạc sĩ BS. LÊ NGỌC DIỆN

"Không có thứ gì mang lại lợi ích cho sức khỏe con người và làm tăng cơ hội sống còn trên thế gian này bằng phương pháp phát triển một chế độ ăn chay." (Albert Einstein).

Ăn chay đang là một khuynh hướng thịnh hành ở các nước phát triển. Dưới góc độ dinh dưỡng, ăn chay giúp phòng chống được nhiều bệnh tật. Tuy nhiên, có một số vấn đề chúng ta cần lưu ý, nhất là với những người ăn chay tuyệt đối và lâu dài.

Có mấy kiểu ăn chay?

Có rất nhiều biến thể ăn chay khác nhau trên thế giới, nhưng quy tụ có 4 kiểu truyền thống sau:

- Ăn chay tuyệt đối là không ăn thịt, gia cầm, cá, sữa và các sản phẩm từ sữa, trứng.

- Ăn chay có dùng sữa.

- Ăn chay có trứng.

- Ăn chay có sữa và trứng.

Một dạng ăn chay khác cũng khá phổ biến hiện nay là "ăn chay bán phần", chỉ không dùng các loại thịt đỏ như thịt bò, cừu... Ngoài ra, còn có những người chỉ ăn trái cây và thỉnh thoảng ăn rau, hoặc chỉ ăn cá, trai, sò, tôm, cua....

Ăn chay mang lại lợi ích gì?

Chế độ ăn chay có ít cholesterol, ít acid béo bão hòa, nhiều acid béo chưa bão hòa nhiều nối đôi, nhiều vitamin E, C... có tác dụng chống oxy hóa, vì vậy ăn chay rất phù hợp với các khuyến nghị của Mỹ trong "Hướng dẫn phòng chống các bệnh mãn tính". Người ăn chay có lượng LDL-cholesterol thấp, chỉ số xơ vữa mạch máu thấp và HDL-cholesterol cao, giúp phòng ngừa được nhiều bệnh như:

- Béo phì: do chế độ ăn chay có ít chất béo, nhiều chất bột đường hấp thu chậm.

- Cao huyết áp: do chế độ ăn ít dùng rượu bia, ít natri, nhiều kali.

- Bệnh mạch vành: do ít chất béo, ít đạm động vật, nhiều đạm thực vật nhiều chất xơ, nhiều chất bột đường hấp thu chậm và nhiều chất béo chưa bão hòa.

- Ðái tháo đường type 2: do có nhiều chất bột đường hấp thu chậm và chất xơ.

- Sỏi mật: do có nhiều chất xơ.

- Táo bón: do có nhiều chất xơ.

- Ung thư (vú, đại tràng): do có nhiều chất xơ, nhiều rau quả giàu vitamin chống oxy hóa và chất chống ung thư, ít đạm động vật và mỡ, nhiều chất bột đường hấp thu chậm.

- Sa sút trí tuệ: do ít đạm động vật.

- Ðột quỵ: do có ít chất béo bão hòa và cholesterol, nhưng nhiều chất bột đường hấp thu chậm.

- Loãng xương: do có ít chất đạm, đặc biệt là ít đạm động vật.

- Bệnh túi thừa: do có nhiều chất xơ.

Ngoài ra, người ăn chay còn có khuynh hướng ít bị viêm ruột thừa, thoát vị cơ hoành, hội chứng ruột kích thích, trĩ và giãn tĩnh mạch chi... Tuy nhiên, các kiểu ăn chay có thể tạo sự cân bằng hoặc không cân bằng về mặt dinh dưỡng.

Các vấn đề dinh dưỡng thường gặp trong ăn chay và cách khắc phục

Nếu biết chọn lựa, phối hợp thực phẩm và bổ sung các vitamin, chất khoáng hợp lý thì người ăn chay sẽ không bị thiếu các acid amin thiết yếu, vitamin B12, năng lượng, kẽm, sắt, đặc biệt ở người ăn chay tuyệt đối.

Về năng lượng: Chế độ ăn chay thường ít năng lượng do có ít chất béo và mau làm no bụng do nhiều chất xơ. Thiếu năng lượng có thể xảy ra ở những người cần tăng nhu cầu về năng lượng như trẻ em đang lớn, phụ nữ mang thai, phụ nữ cho con bú và người bệnh đang trong giai đoạn hồi phục. Vì vậy cần lưu ý cung cấp đủ lượng calorie cần thiết bằng cách ăn thêm bữa phụ và sử dụng những thức ăn thực vật giàu năng lượng như các hạt có dầu, sữa đậu nành có béo...

Về chất đạm: Về số lượng đạm thì đã nhiều hơn nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị RDA của Mỹ. Tuy nhiên, thức ăn thực vật giàu đạm lại thường thiếu một số acid amin thiết yếu như lysine (gạo, bắp, lúa mì), threonine (gạo), tryptophan (bắp) và methionine (các loại đậu). Nhưng tình trạng mất cân đối các acid amin sẽ không xảy ra nếu chúng ta biết cách phối hợp các loại đạm thực vật theo cách sau:

- Rau đậu và các loại hạt, ví dụ: cháo với mè và đậu.

- Ngũ cốc và họ rau đậu, ví dụ: cơm với đậu, súp đậu với bánh mì...

- Ngũ cốc và sản phẩm từ sữa, ví dụ: bánh mì với sữa, cơ hoặc mì sợi với phô-mai.

- Rau có thể ăn với cơm, các hạt có dầu, phô-mai, mầm lúa mì.

Ðối với trẻ dưới 24 tháng tuổi, cần bổ sung methionine vào công thức sữa làm từ đậu nành.

Chất sắt: Tại các nước tiên tiến, thiếu máu do thiếu chất sắt ở người ăn chay ít xảy ra do họ ăn nhiều rau quả (đặc biệt là cam, chanh, dưa đỏ, ớt, cà chua, bông cải xanh...) có nhiều vitamin C, giúp tăng cường hấp thu sắt và lấn át cả tác dụng ngăn cản hấp thu của acid phytic, acid oxalic, acid tannic... Tuy nhiên, đối với phụ nữ đang có thai, đang cho con bú, trẻ nhũ nhi, trẻ em đang dậy thì, vận động viên hoặc người mất máu nhiều thì nên sử dụng viên sắt bổ sung. Ở nước ta, người ăn chay thường là ăn chay tuyệt đối nên có thể bị thiếu sắt.

Vitamin B12: Thiếu vitamin B12 gây thiếu máu hồng cầu to hoặc bệnh dây thần kinh, có thể xảy ra ở người ăn chay tuyệt đối vì thức ăn thực vật không có vitamin B12. Nấm men bia, các loại tảo biển, bia và các thực phẩm lên men khác có hàm lượng B12 thay đổi rất nhiều, và chúng có nhiều chất "giống vitamin B12" nên có thể cạnh tranh làm giảm hấp thu vitamin B12. Do vậy, cần bổ sung vitamin B12 cho người ăn chay là phụ nữ mang thai, phụ nữ cho con bú và đặc biệt là người cao tuổi (vì thường đi kèm với giảm hấp thu vitamin B12 do thiếu yếu tố nội tại). Nếu ăn chay có trứng và sữa thì ít khi bị thiếu chất này.

Chất kẽm: Thiếu kẽm có thể xảy ra ở người ăn chay tuyệt đối do kẽm trong thức ăn thực vật bị giảm hấp thu bởi acid phytic, oxalates, chất xơ và đạm đậu nành. Người cao tuổi (dù có ăn chay hay không) cũng đều có nguy cơ thiếu kẽm. Do vậy, có thể bổ sung bằng cách uống viên kẽm hoặc viên chứa kẽm.

Chất calci: Chế độ ăn chay có khẩu phần calci thấp hơn nhu cầu khuyến cáo, nhưng hiếm khi xảy ra tình trạng thiếu chất này. Tỷ lệ mắc bệnh loãng xương ở người ăn chay thấp hơn so với người không ăn chay, vì chế độ ăn chay có ít chất đạm hơn nên giúp gia tăng hấp thu và giữ calci, đồng thời lượng calci bài tiết ra nước tiểu giảm. Tuy nhiên, cần sử dụng sản phẩm bổ sung calci cho những người cần tăng nhu cầu như phụ nữ có thai và cho con bú.

Vitamin D: Thiếu vitamin D có thể chỉ xảy ra với những người không tiếp xúc với ánh nắng, đặc biệt là người ăn chay tuyệt đối, hoặc trẻ bú mẹ quá 6 tháng mà không tiếp xúc với ánh nắng và cũng không bổ sung vitamin D. Nên bổ sung vitamin D từ viên đa sinh tố và khoáng chất khi cần thiết.

Như vậy, chúng ta có thể chọn bất cứ kiểu ăn chay nào, nhưng điều quan trọng là phải biết cách bù đắp các chất dinh dưỡng một cách hợp lý. Có lẽ tốt nhất làăn chay định kỳ vì vừa hưởng được lợi ích của ăn chay, vừa ngăn ngừa một số bệnh - vừa tránh được tình trạng thiếu các chất dinh dưỡng do ăn chay trường gây nên

nguồn: ykhoa.net

Béo phì

Cân nặng của bạn có vượt quá mức bình thường cho phép không? Nếu có, bạn cũng giống như hàng trăm triệu người khác trên thế giới bị thừa cân hoặc thừa cân nặng (béo phì). Tại Hoa Kỳ, con số đó là 97 triệu người và đang trở thành một dịch bệnh, trong khi tại Việt Nam hiện nay mặc dù chưa có con số thống kê chính xác nhưng số người thừa cân và béo phì ngày một tăng lên không ngừng. Số trẻ em bị béo phì cũng chiếm tỷ lệ cao.

Béo phì có liên quan đến một sự tăng cao bất thường của thành phần mỡ trong cơ thể. Trong y khoa, định nghĩa béo phì dựa vào chỉ số khối cơ thể BMI (Body Mass Index) ³ 30. [BMI(kg/m^2)=cân nặng(kg)/ bình phương chiều cao(m^2)].

Béo phì không chỉ đơn thuần là vấn đề thẩm mỹ. Béo phì và dư thừa mỡ làm cơ thể bạn phải đương đầu với nguy cơ cao các bệnh nguy hiểm như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, đột quỵ và ung thư.

Với khoảng 30-30 tỷ tế bào mỡ, cơ thể chúng ta có thể dự trữ thêm một lượng mỡ rất lớn ngoài mức bình thường. Mỡ giúp duy trì năng lượng và là môi trường cách điện để tạo ra điện thế trong cơ thể, mỡ còn có nhiều chức năng quan trọng khác. Tuy nhiên nếu lượng mỡ vượt qua một mức ngưỡng nào đó sẽ gây trở ngại cho cơ thể, và hơn thế, nó còn đe dọa mạng sống của bạn.

Chỉ cần giảm được cân nặng khoảng 5-10kg cũng đã giúp cải thiện đáng kể sức khỏe của bạn. Để đạt được điều này đôi khi chỉ cần phối hợp chế độ ăn hợp lý, tập thể dục và thay đổi thói quen. Nếu vẫn không hiệu quả mới phối hợp với thuốc giảm béo và phẫu thuật>
Với một thái độ tích cực, chắc chắn bạn có thể giảm được cân nặng của mình. Tuy nhiên, cần phải có sự hướng dẫn cụ thể của thầy thuốc trước khi bạn quyết định theo đuổi một chế độ giảm cân, bởi vì chế độ ăn kiêng hay tập luyện quá mức có thể nguy hại cho bạn.

Nguyên nhân

Cân nặng là kết quả cân bằng giữa lượng calori nhập vào từ thực phẩm và năng lượng xuất ra sử dụng cho các hoạt động hàng ngày của cơ thể. Nếu bạn nhập nhiều hơn tiêu thụ, năng lượng dư thừa sẽ được dự trữ dưới dạng mỡ.

Ăn uống quá độ cộng với thiếu hoạt động là nguyên nhân chính, bên cạnh đó còn có rất nhiều yếu tố khác góp phần gây béo phì.

Yếu tố nguy cơ

Gồm:

Chế độ ăn. Dùng nhiều thực phẩm chứa hàm lượng mỡ cao, như thức ăn nhanh, dễ làm tăng trong lượng cơ thể. Thức ăn nhiều mỡ chứa lượng calori rất cao. Uống rượu nhẹ, kẹo ngọt và tráng miệng cũng thúc đẩy tăng cân.

Kém hoạt động. Những người làm việc tại chỗ, ít hoạt động, ít di chuyển dễ bị béo phì hơn do ít sử dụng năng lượng.

Yếu tố tâm lý. Một số rối loạn tâm lý gây ra ăn uống quá độ.

Yếu tố di truyền. Nếu một trong hai hoặc cả hai cha mẹ bạn bị béo phì, khả năng bạn cũng béo phì tăng lên đến 25-30%. Yếu tố di truyền ảnh hưởng đến khả năng dự trữ và phân phối mỡ

Giới tính. Nam giới có khối lượng cơ bắp nhiều hơn nữ, mà cơ tiêu thụ rất nhiều năng lượng ngay cả lú nghỉ. Vì vậy, việc giảm cân ở nữ giới khó hơn ở nam.

Tuổi. Càng lớn tuổi, khối lượng cơ của bạn càng giảm và năng lượng dự trữ vào mỡ càng nhiều, đồng thời giảm khối cơ gây giảm chuyển hóa. Chuyển hóa cơ thể cũng giảm tự nhiên theo tuổi. Tất cả các thay đổi này đếu góp phần làm giảm nhu cầu calori. Nếu bạn không giảm lượng calori nhập vào khi bạn lớn tuổi, bạn sẽ dễ bị béo phì hơn.

Thuốc lá. Người nghiện thuốc lá có xu hướng tăng cân sau khi ngưng hút. Tăng khoảng 3-4kg không phải là hiếm gặp. Có lẽ do nicotin làm tăng chuyển hóa và sử dụng calori. Thuốc lá còn ảnh hưởng đến vị giác và sự thèm ăn, sau khi ngưng thuốc thường ăn nhiều hơn.

Thai kỳ. Sau mỗi lần có thai và sinh nở, người phụ nữ tăng trung bình khoảng 2-3kg. Đây cũng là một yếu tố góp phần làm phụ nữ béo phì.

Thuốc. Corticoid và chống trầm cảm 3 vòng có thể làm tăng cân.

Bệnh lý. Một số bệnh lý làm bệnh nhân giảm vận động, dẫn đến tăng cân.

Một số rối loạn như suy giáp, hội chứng Cushing (tuyến thượng thận tăng sản xuất hormone quá độ) hay các dạng mất cân bằng hormone khác. Nói chung béo phì hếm khi do tốc độ chuyển hóa thấp.

Khi nào bạn cần phải đi khám bệnh?

Dựa vào:

Chỉ số khối cơ thể (BMI: Body Mass Index). BMI=Cân nặng cơ thể/Bình phương chiều cao) là một chỉ số đánh giá lượng mỡ trong cơ thể và các nguy cơ đối với sức khỏe. Chỉ số BMI cho thấy tương quan giữa cân nặng và chiều cao, bình thường từ 18.5 – 24.9; tăng cân trên mức bình thường, thừa cân (overweight) với BMI từ 25 – 29.9; và nếu chỉ số BMI của bạn từ 30 trở lên thì có nghĩa bạn đang bị béo phì, lúc này cần phải khám hoặc tham vấn ở bác sĩ điều trị nhằm có kế hoạch giảm cân phù hợp.

Vòng bụng. Nếu mỡ trong cơ thể bạn tập trung hầu hết ở eo, bụng và phần trên cơ thể, bạn sẽ bị quá cân hoặc béo phì dạng quả táo (Tàu) (apple-shaped). Ở dạng này, các cơ quan vùng bụng cũng bị tích tụ mỡ. Nói chung béo phì dạng quả lê tốt hơn dạng quả táo Tàu, do sự tích tụ mỡ ở các cơ quan vùng bụng sẽ dẫn đến nhiều bệnh lý nặng nề có liên quan đến béo phì. Ở nữ, vòng bụng cần giảm dưới 89 cm (35 inch), ở nam là dưới 102 cm (40 inch). Bạn cần phải được hướng dẫn giảm cân nếu có vòng bụng lớn hơn các mức trên.

Biến chứng

Người béo phì có nguy cơ cao bị các bệnh nguy hiểm như:

Tăng huyết áp. Khi tăng cân, chủ yếu là bạn tăng khối lượng mỡ. Cũng như mọi mô khác trong cơ thể, mô mỡ cũng cần oxy và dinh dưỡng trong máu để duy trì sự sống. Khi nhu cầu oxy và dinh dưỡng tăng lên, lưu lượng máu trong hệ tuần hoàn cũng tăng để đáp ứng nhu cầu đó. Lượng máu lưu chuyển trong hệ tuần hoàn tăng làm tăng áp lực của máu lên thành động mạch. Tăng cân còn làm tăng nồng độ insulin – một hormone kiểm soát lượng đường trong máu. Tăng Insulin làm tăng giữ muối nước tăng thể tích tuần hoàn. Hơn nữa, khi tăng cân nhịp tim của bạn tăng đồng thời thể tích lòng mạch cũng giảm.

Đái tháo đường (ĐTĐ). Béo phì là nguyên nhân hàng đầu của đái tháo đường típ 2 (còn gọi là ĐTĐ bắt đầu ở người lớn hay ĐTĐ không phụ thuộc Insulin). Cơ thể quá nhiều mỡ sẽ đề kháng với insulin – một hormone giúp duy trì nồng độ đường máu (glucose) ở mức hằng định. Khi Insulin bị đề kháng, nồng độ glucose trong máu tăng lên (tăng đường huyết) – một tình trạng không tốt cho sức khỏe của bạn, trong khi các tế bào cơ thể không thể sử dụng được đường để hoạt động.

Bất thường mỡ trong máu. Chế độ ăn quá nhiều mỡ bão hòa – như thịt đỏ, thức ăn chiên rán nhiều,... - có thể gây béo phì cũng như tăng nồng độ mỡ “xấu” LDL-cholesterol (Low Density Lipoprotein – Cholesterol) đồng thời làm giảm mỡ “tốt” HDL-cholesterol (High Density Lipoprotein). Béo phì cũng có liên quan đến tăng nồng độ Triglyceride (TG). TG là dạng mỡ phổ biến nhất trong thực phẩm và trong cơ thể con người. Bất thường mỡ trong máu có thể góp phần gây xơ vữa động mạch – một tình trạng bệnh lý hình thành do sự lắng đọng của mỡ lên thành động mạch trong cơ thể. Người bị xơ vữa động mạch có nguy cao bị bệnh mạch vành (đau thắt ngực, thiếu máu cơ tim, nhồi máu cơ tim,...) và đột quỵ.

Bệnh mạch vành. Đây là một dạng của bệnh tim mạch, do hậu quả của sự lắng đọng mỡ trên thành động mạch vành – động mạch mạch cung cấp máu nuôi sống cho tim. Sự lắng đọng mỡ này dần dần làm cho lòng mạch vành hẹp lại, làm giảm lượng máu nuôi tim, có thể gây ra cơn đau thắt ngực. Nếu tắc nghẽn hoàn toàn mạch vành hoặc một nhánh của động mạch vành có thể gây nhồi máu cơ tim.

Đột quỵ. Ơû người béo phì, mỡ không chỉ lắng đọng trên thành động mạch vành mà còn ở nhiều động mạch khác, trong đó có mạch não. Huyết khối hình thành tại chỗ hẹp trong lòng động mạch có thể gây tắc nghẽn dòng chảy đến một vùng nào đó của não, gây ra đột quỵ.

Viêm xương khớp mạn tính. Đa số ảnh hưởng đến khớp gối, hông và phần thấp ở lưng. Sự tăng thể trọng quá mức làm tăng áp lực cơ thể trên các khớp và các mặt sụn của các khớp này, gây đau và cứng khớp.

Ngưng thở lúc ngủ. Tình trạng nặng nề này xảy ra khi một người bị ngưng thở từng quãng ngắn lúc ngủ và ngáy lớn. Phần trên của khí đạo bị tắc nghẽn trong lúc ngủ làm bệnh nhân bị thức giấc thường xuyên vào ban đêm, do vậy ban ngày họ hay ngủ gà ngủ gật, lơ mơ mất tập trung. Hầu hết bệnh nhân ngưng thở lúc ngủ đều bị quá cân, có thể do cổ lớn mà đường thở lại hẹp góp phần vào.

Ung thư. Nhiều loại ung thư có liên quan với thừa cân và bệnh béo phì. Ơû phụ nữ có ung thư vú, tử cung, đại tràng và túi mật. Nam giới thừa cân có nguy cơ cao ung thư đại tràng và tuyến tiền liệt.

Béo phì còn góp phần gây sỏi mật, các tinh thể cholesterol lắng đọng ở túi mật; và bệnh gout, một rối loạn của khớp, đặc biệt là các khớp ngón tay, ngón chân.

Điều trị

Một tin tức khả quan là, mặc dù giảm cân chỉ với một con số rất khiêm tốn, bạn cũng có thể giảm được huyết áp, giảm nguy cơ bệnh mạch vành và đột quỵ, cải thiện khả năng kiểm soát đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường, cải thiện các triệu chứng viêm xương khớp mạn tính và ngưng thở lúc ngủ, giảm nguy cơ ung thư.

Số cân mà bạn cần giảm để cải thiện sức khỏe thấp hơn nhiều so với số cân mà bạn cảm thấy cần giảm để gầy đi bớt. Do đó mục tiêu trước hết cho người béo phì là giảm và duy trì cân nặng đến mức an toàn cho sức khỏe.

Thông thường bạn cần giảm từ 5-10% trọng lượng cơ thể. Ví dụ bạn cân nặng 90kg, bị béo phì tính theo chuẩn BMI, bạn cần phải giảm khoảng 4.5 – 9 kg. Cũng không phải bạn phải ngưng ở mức này, là khởi đầu, bạn cần phải giảm cân liên tục, chậm rãi nhưng chắc chắn, đều đặn 0.5 – 1kg mỗi tuần, theo một phương pháp giảm cân an toàn nhất cho tình hình sức khỏe hiện tại của bạn.

Nhiều trường hợp chỉ cần giảm cân bằng ăn kiêng, tập thể dục và thay đổi thói quen. Các phương pháp điều trị khác như dùng thuốc, phẫu thuật.

Các thay đổi trong chế độ ăn.

Một cách hữu hiệu để giảm cân là giảm nhập calories.

Lượng calo bạn cần duy trì mỗi ngày phụ thuộc nhiều yếu tố, gồm có tuổi, mức độ hoạt động. Bạn cần được bác sĩ hướng dẫn cụ thể mức calo cần giảm, chế độ dinh dưỡng phù hợp và những chương trình giảm cân đáng tin cậy.

Chế độ ăn kiêng quá khắc nghiệt làm cắt giảm quá nhiều calo cùng nhiều dưỡng chất khác có thể làm ảnh hưởng đến sức khỏe, như thiếu hụt vitamin. Càng không nên nhịn ăn. Phần lớn trọng lượng giảm xuống là từ nước, nếu ăn kiêng khắc nghiệt kéo dài sẽ gây mất nước, bất lợi cho cơ thể.

Chế độ ăn lỏng rất ít calo có thể phù hợp cho một số người béo phì nặng. Chế độ này chủ yếu là dịch lỏng, chỉ cung cấp khoảng 800 calo/ngày (trong khi một người trưởng thành bình thường tiêu thụ khoảng 2000 calo/ngày). Tuy nhiên chế độ này không thể áp dụng lâu dài.

Sau đây là một số đề nghị tổng hợp về chế độ ăn:

- Chọn thực phẩm có lợi cho sức khỏe. Gồm: rau xanh, trái cây, lúa gạo, đạm từ đậu, cá, các sản phẩm bơ sữa có hàm lượng béo thấp, thịt nạc. Dùng nhiều thực phẩm loại này vừa làm tăng sự ngon miệng vừa duy trì cân nặng hợp lý cho cơ thể.

- Giảm béo. Mỡ cung cấp năng lượng nhiều gấp đôi so với ường và đam (nếu cùng trong lượng), cho nên giảm béo trong khẩu phần ăn là một phương pháp quan trọng để giảm calo. Các thức ăn nhiều mỡ gồm hầu hết các thức ăn nhanh (chế biến), bánh quy, thịt đỏ, sản phẩm từ bơ sữa, bơ thực vật và động vật, dầu, xà lách trộn dầu,...

- Lựa chọn carbonhydrate phù hợp. Đa số các chuyên gia về dinh dưỡng đều công nhận rằng khoảng 55 – 60% calo trong tổng năng lượng nhập vào cơ thể hàng ngày cần lấy từ carbonhydrate như đường, các chất ngọt khác, nước trái cây, gạo, tinh bột và các chế phẩm như bánh mì, trái cây tươi và rau xanh.

- Tính lượng calo. Cần xem trên nhãn của các thực phẩm chế biến. Các thực phẩm dạng này thường dấu đi thành phần dầu mỡ và đường. Cắt giảm việc dùng các thức uống ngọt.

- “Năng lượng tích”. Bạn nên làm quen và thường xuyên nghĩ về “năng lượng tích”, tức là lượng calo mà mỗi đơn vị thể tích thực phẩm cung cấp. Với các thức ăn nhiều mỡ bạn không thể ăn nhiều, trong khi ngược lại bạn có thể ăn rất nhiều rau diếp mà lượng calo thu vào không bao nhiêu. Một muỗng bơ cho lượng calo tương đương 10 chén rau diếp. Bạn nên chọn 10 chén rau diếp, nó sẽ cho bạn cảm giác no hơn đồng thời năng lượng thấp hơn mà còn có nhiều vitamin và khoáng chất nữa.

- Giảm ngọt. Hạn chế kẹo, bánh ngọt, bánh quy, bánh nướng, bánh rán và các loại tráng miệng ngọt khác (không phải trái cây). Có thể thay thế bằng yagurt ít béo, các loại bánh tráng miệng ít béo và ít ngọt khác,...

Các chương trình giảm cân

Có thể là việc ăn kiêng và tuân thủ chế độ giảm cân theo chế độ ăn như trên là khó khăn và mất nhiều thời gian cho bạn trong việc lựa chọn và chuần bị thức ăn. Hiện có nhiều trung tâm giảm cân có thể giúp bạn giảm bớt các rắc rối này. Tuy nhiên cần nhớ là chi phí có thể khá cao. Tại đây họ có thể áp dụng các chương trình giảm cân của các nhà dinh dưỡng học danh tiếng trên thế giới như:

- Chương trình Jenny Craig

- Chương trình Nutri/System

Tăng cường các hoạt động thể lực.

Một cách khác để làm giảm cân hiệu quả là tăng cường các hoạt động thể lực. Điều này không có nghĩa là bạn phải làm mất nhiều mồ hôi mỗi ngày. Vài phút bỏ ra để đi bộ hay leo lên cầu thang là đã có lợi cho chương trình giảm cân của bạn. Một số cách rèn luyện thân thể đơn giản như:

- Đi bộ lên cầu thang – không đi thang máy.

- Đậu xe ở xa nơi làm việc.

- Đi làm hoặc đi các cửa hiệu bằng xe đạp hoặc đi bộ.

- Chơi đùa với con cái thay vì xem chúng chơi.

- Đi bộ với gia đình sau bữa ăn tối.

- Làm những việc lặt vặt cuối tuần như một cách hoạt động thân thể – cắt cỏ, lau xe thường xuyên.

- Mua một chiếc xe đạp thể dục và đạp khi xem tivi hay khi điện thoại,...

Ngay cả sự bồn chồn sốt ruột cũng làm tiêu tốn một lượng calo. Một nghiên cứu cho thấy những người hay bồn chồn có thể đốt cháy hàng trăm calo dư thừa.

Bạn cần có kế hoạch cụ thể cho những bài rèn luyện thân thể để giảm cân của mình. Điều quan trọng là sự tập luyện thường xuyên và đều đặn, như tập e-ro-bic (aerobic), đi bộ,...

Mục tiêu cuối cùng là tập aerobic 30 phút, tốt nhất là mỗi ngày. Nhưng nên bắt đầu từ từ tăng dần.

Thay đổi lối sống

Để giảm cân và duy trì không để tăng cân trở lại, bạn cần phải thay đổi lối sống của mình cho phù hợp.

Thay đổ lối sống bao hàm cả việc thay đổi thực phẩm và tăng cường tập luyện mỗi ngày. Có nghĩa là bao gồm cả những vấn đề liên quan đến sự ăn uống và rèn luyện thân thể, như thay đổi cách suy nghĩ, cảm nhận và hoạt động. Sau đây là một số điều nên lưu ý:

- Hãy tự thân vận động. Không ai có thể làm bạn giảm cân ngoài chính bản thân bạn. Thật ra, những áp lực từ bên ngoài – thường từ những người thân – có lẽ chỉ làm cho tình hình xấu hơn. Nỗ lực giảm cân để làm vừa ý những người xung quanh đôi khi làm nguy hại đến sức khỏe của bản thân mình.

- Cần có một kế hoạch. Bạn nên viết kế hoạch giảm cân từ từ tăng dần theo từng bước ra giấy. Chọn ngày bắt đầu, thời gian tập thể dục trong ngày, tập trong bao lâu, uống bao nhiêu nước, dùng bao nhiêu trái cây, rau xanh, thịt,...

- Đặt mục tiêu từng bước. Bạn cần luôn ghi nhớ rằng việc giảm cân cần thời gian lâu dài và phải qua nhiều giai đoạn. Cho nên bạn cần đặt mục tiêu dần dần, không nên thực hiện giảm cân quá vội vàng. Mọi sự nỗ lực thúc đẩy nhanh tiến trình giảm cân đều có thể gây tổn hại cho cơ thể. Tránh ăn nhiều. Chỉ ăn khi nào thực sự thấy đói và không nhất thiết phải ăn đúng giờ.

- Giữ gìn hồ sơ bệnh án cẩn thận, khi cần thiết sẽ giúp ích cho bác sĩ của bạn>
Thuốc giảm cân

Thuốc giảm cân được dùng không phải vì mục đích thẩm mỹ, mà chỉ được chỉ định cho những người có BMI lớn hơn hoặc bằng 30, hoặc BMI lớn hơn 27 có kèm các vấn đề sức khỏe mà phải có kế hoạch giảm cân mới cải thiện.

Có hai loại thuốc giảm cân thường được sử dụng:

- Sibutramin (Meridia): thay đổi chuyển hóa hóa học từ não bộ, làm giảm cân nhanh hơn là khi sử dụng các phương pháp trên một mình.

- Orlistat (Xenical). Làm ức chế sự hấp thu mỡ ở ruột.

Cần tham vấn ý kiến bác sĩ của bạn trước khi sử dụng các loại thuốc giảm cân này.

Các sản phẩm bán tự do tại nhà thuốc

- Ephedrine (như Metabolite, MetaboMax). Có tác dụng ức chế sự thèm ăn của bạn. Tuy nhiên nó có nhiều tác dụng không mong muốn như tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, mất ngủ, căng thẳng, tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim, hôn mê… và thậm chí tử vong.

- Chistosan. Đây là một dưỡng chất bổ sung làm từ chitin trong vỏ tôm, cua hay những động vật tương tự. Chistosan không được tiêu hóa và đi suốt dọc đường ruột mà không tạo ra năng lượng, đồng thời cấu trúc tự nhiên làm nó gắn kết với mỡ trong thức ăn của bạn, kết quả làm giảm mỡ hiệu quả.

Ngoài ra còn nhiều sản phẩm OTC khác như:

- Hxycitric acid.

- 5-hydroxytryptophan (5-HTP)

- Thảo dược nhuận trường và lợi tiểu.

- Caffeine

- Các thuốc ức chế sự thèm ăn

- Pyruvate

Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc giảm cân cần phải hết sức thận trọng và bạn nhất thiết phải tham vấn ý kiến của Bác sĩ trước khi sử dụng.

Phẫu thuật để giảm cân

Nếu bạn tiết chế ăn uống phối hợp tập luyện mà vẫn còn béo phì nặng (BMI trên 35) kèm các bệnh lý và rối loạn liên quan, thì phẫu thuật để giảm cân là một biện pháp hữu hiệu kế tiếp. Chủ yếu gồm hai loại:

- Vòng thắt bao tử. Phẫu thuật để đặt một túi nhỏ hay một vòng thắt xung quanh phần đỉnh của dạ dày (tâm vị), làm chậm trễ và giảm lượng thức ăn từ thực quản đi xuống. Sau phẫu thuật, bạn sẽ chỉ ăn mỗi lần một ít thức ăn mà không cảm thấy khó chịu hay buồn nôn.

- Vòng thắt bao tử + nối tắt ruột non. Phẫu thuật này cũng tạo một vòng thắt xung quanh tâm vị như trên, đồng thời tạo một đường dẫn tắt khiến thức ăn từ dạ dày đi xuống thoát một phần qua khỏi vùng ruột non. Ruột non là nơi mà phần lớn calori từ thức ăn được hấp thu. Phẫu thuật này có hai ích lợi: làm giảm lượng thức ăn đưa vào, đồng thời làm giảm lượng calori được hấp thu.

Phẫu thuật giảm cân có thể mang lại thành công rất lớn, nhiều người giảm đến 50% cân nặng trong vòng 1-2 năm đầu sau phẫu thuật. Tuy nhiên nó cũng có nhiều tác dụng phụ: giảm cân quá nhanh có thể làm bệnh nhân suy nhược, khô da, rụng tóc tạm thời. Sáu tháng đầu sau phẫu thuật, nếu bạn chưa quen điều tiết bữa ăn (ăn nhiều, nhanh,…) sẽ có thể bị buồn nôn, gọi là hội chứng dumping.

Do vậy, mặc dù giảm cân rất hiệu quả, nhưng phẫu thuật không phải là một phương pháp tuyệt diệu hay một phép mầu để bạn trông chờ vào đó. Tập luyện và thực hiện một chế độ ăn hợp lý là luôn luôn cần thiết để phối hợp với các biện pháp khác và để giữ cho thân hình của bạn cân đối.

Cập nhật ( 19/02/2005 )

Nguồn: suckhoecongdong.com

Làm thế nào để người cao tuổi có giấc ngủ tốt ?

Thạc sĩ NGUYỄN QUANG BẢY (Khoa Nội tiết - ÐTÐ, BV. Bạch Mai)

1. Mất ngủ có phải là một vấn đề nghiêm trọng?

Mất ngủ là tình trạng khó đi vào giấc ngủ hoặc không thể duy trì được giấc ngủ qua đêm, hay nói đơn giản hơn là không có được giấc ngủ đầy đủ. Cảm giác không có được giấc ngủ thoải mái rất phổ biến, gặp ở 20-50% dân số tại các quốc gia khác nhau.

Có tới 20% người Australia phàn nàn với các bác sĩ gia đình là họ bị khó ngủ. Ngày nay, chứng mất ngủ đã được thừa nhận là một trong những nguyên nhân gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe cũng như chất lượng cuộc sống, đặc biệt là ở những người cao tuổi. Theo dự báo của Tổ chức Y tế Thế giới, đến năm 2020, số người trên 60 tuổi sẽ tăng thêm 75% so với hiện nay, như vậy rõ ràng đây là vấn đề rất nghiêm trọng, đòi hỏi ngành y tế phải có chiến lược đánh giá và kiểm soát chứng mất ngủ ở người cao tuổi một cách hiệu quả. Tuy nhiên nếu đi sâu tìm hiểu, chúng ta có thể thấy mất ngủ ở người cao tuổi không hẳn là vấn đề y tế mà còn là vấn đề xã hội, nhất là ở những nước phát triển.

2. Các nguyên nhân gây mất ngủ

Có rất nhiều yếu tố có thể gây mất ngủ ở người cao tuổi. Các yếu tố này bao gồm giảm hoạt động thể lực, ít tiếp xúc với ánh sáng, giảm ngưỡng bị đánh thức (dễ bị thức giấc hơn), thay đổi nhịp sinh học, giảm khả năng hồi phục các chức năng của cơ thể khi cơ thể bị lão hóa... Kèm theo, những bệnh lý hay gặp ở người cao tuổi như sa sút trí tuệ, bệnh lý mạch máu não, suy tim, viêm nhiễm đường hô hấp, đau xương khớp, trầm cảm... đều làm giảm chất lượng giấc ngủ. Nhìn chung, có 4 nhóm nguyên nhân chính gây mất ngủ ở người cao tuổi:

a. Các bệnh gây rối loạn giấc ngủ tiên phát: Tuổi cao thường đi kèm với tăng nguy cơ mắc các bệnh gây rối loạn giấc ngủ tiên phát, phổ biến nhất là hiện tượng ngừng thở lúc ngủ (hay gặp ở những người béo phì), hoặc các hiện tượng chân tay cử động một cách tự động về đêm làm người cao tuổi bị thức giấc.

b. Các bệnh lý gây rối loạn giấc ngủ thứ phát: Ðau là nguyên nhân nổi bật gây ảnh hưởng đến giấc ngủ. Nguyên nhân gây đau phổ biến nhất ở những người cao tuổi là các bệnh cơ xương khớp như thoái hóa khớp, loãng xương..., có đặc điểm là đau tăng lên về nửa đêm gần sáng, làm cho bệnh nhân bị tỉnh giấc và sau đó rất khó ngủ tiếp. Các bệnh lý khác bao gồm bệnh thiếu máu cơ tim gây đau ngực, hiện tượng hay tiểu đêm (ví dụ do u xơ tiền liệt tuyến, do bệnh đái tháo đường), hoặc khó thở (do suy tim, viêm phế quản, hen phế quản)...

c. Các bệnh lý tâm thần kinh: Theo nhiều nghiên cứu, bệnh trầm cảm dường như là yếu tố lớn nhất có liên quan đến các rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi. Các bệnh nhân trầm cảm thường khó bắt đầu giấc ngủ hoặc hay bị thức giấc sớm và có hiện tượng ngủ ngày, một số bệnh nhân lại có lúc bị kích động nên rất khó ngủ. Ước tính có tới 30% người cao tuổi trong cộng đồng và 50% người cao tuổi trong các viện dưỡng lão có triệu chứng trầm cảm. Trong một nghiên cứu rất lớn ở Mỹ, người ta thấy có đến 14% những người mất ngủ có biểu hiện bị trầm cảm so với chỉ 1% những người có giấc ngủ bình thường. Ngoài ra, các rối loạn tâm thần khác có khả năng gây mất ngủ là lo âu, sa sút trí tuệ... Có nhiều lý do khiến người cao tuổi thường lo lắng quá mức như sợ mất uy tín, mất sự tín nhiệm của gia đình, cộng đồng (khi nghỉ hưu), lo lắng về những tai nạn của anh chị em, bạn bè hoặc các vấn đề tiền nong, tài chính...

d. Do thuốc: Những thuốc hay gây mất ngủ ở người cao tuổi gồm các loại corticoid, nội tiết tố tuyến giáp (đều gây kích thích), các thuốc điều trị bệnh thần kinh và ngay cả một số thuốc dùng để điều trị bệnh trầm cảm. Ngoài ra còn có các thuốc chẹn beta giao cảm, thuốc hạ huyết áp Methyldopa... Một số chất tuy không hẳn là thuốc nhưng mọi người lại hay dùng và rất dễ gây mất ngủ như rượu, caffeine (có trong chè, cà phê), nicotine (có trong thuốc lá). Cần chú ý là có một số thuốc mà nhiều người vẫn coi là thuốc ngủ và được dùng để điều trị mất ngủ như Benzodiazepine (Seduxen). có tác dụng phụ là gây buồn ngủ khiến họ ngủ nhiều hơn vào ban ngày, hậu quả là người bệnh càng ít ngủ hơn vào ban đêm.

3. Làm thế nào để có giấc ngủ tốt?

Các biện pháp không dùng thuốc được khuyến khích áp dụng cho tất cả những người bị mất ngủ, nhất là những trường hợp bị mất ngủ do các rối loạn tâm lý kéo dài. Mục đích là xóa bỏ hoặc làm giảm các yếu tố góp phần gây mất ngủ, bao gồm từ việc hướng dẫn về giấc ngủ, thực hiện lời khuyên về "vệ sinh giấc ngủ" cho tới tập các kỹ năng thư giãn... Thuật ngữ "vệ sinh giấc ngủ" không tốt ám chỉ những thói quen, hoạt động hàng ngày không phù hợp để tạo nên một giấc ngủ tốt. Một số lời khuyên giúp cải thiện vệ sinh giấc ngủ là:

- Tạo một môi trường thư giãn và yên tĩnh khi đi ngủ, bao gồm các điều kiện tối ưu về ánh sáng, tiếng ồn, nhiệt độ...

- Cố gắng tạo thói quen về trình tự giờ giấc, các bước đi vào giấc ngủ.

- Khi tỉnh dậy buổi sáng, không nên nằm nán lại trên giường quá lâu.

- Khi vào phòng ngủ, không nên đọc sách hoặc xem ti-vi.

- Ban đêm, không nên nhìn vào đồng hồ.

- Nên tránh uống cà phê, rượu hoặc hút thuốc lá vào buổi chiều tối.

- Không nên ăn hoặc uống nước, dùng các thuốc có chứa chất kích thích.

- Không nên ăn hoặc uống quá nhiều trong vòng 3 giờ trước khi đi ngủ.

- Chỉ đi ngủ khi đã cảm thấy buồn ngủ và sẵn sàng cho giấc ngủ.

- Nên tập thể dục đều đặn hàng ngày nhưng không nên tập nhiều sau 6 giờ chiều.

- Không nên ngủ ngày nhiều.

- Trước khi đi ngủ nên tắm nước ấm vì sẽ làm tăng nhiệt độ cơ thể và có thể giúp bắt đầu giấc ngủ dễ dàng hơn.

- Phòng ngủ chỉ nên dùng để ngủ, không nên dùng cho các công việc khác.

- Tránh căng thẳng hoặc xúc cảm trước khi đi ngủ. Vào mỗi buổi tối nên dành một khoảng thời gian để suy nghĩ, tìm cách giải quyết những vấn đề mình còn quan tâm, lo lắng.

- Không nên quá lo lắng nếu bị mất ngủ.

- Phải học cách thư giãn để có cảm giác thư thái cả về thể chất lẫn tinh thần.

- Tránh tối đa hiện tượngôi trường phòng ngủ không thoải mái, ví dụ như vợ chồng cãi nhau, gọi điện thoại trao đổi công việc, thuyết phục khách hàng...

- Nếu bạn buồn ngủ nhiều vào ban ngày, hãy tạo môi trường có đủ ánh sáng và sự kích thích trong giờ làm việc để tránh cảm giác buồn ngủ.

4. Khi nào phải dùng thuốc để điều trị chứng mất ngủ?

Một người bị mất ngủ có thể phải dùng thuốc trong hai tình huống sau đây:

a. Ðể điều trị các bệnh là nguyên nhân gây mất ngủ: Ví dụ những người bị mất ngủ do đau xương khớp được cho dùng các thuốc chữa thoái hóa khớp hoặc các thuốc giảm đau. Ðiều trị tốt sẽ giúp bệnh nhân có lại được giấc ngủ bình thường. Cần phát hiện sớm và điều trị tích cực bệnh trầm cảm vì nó rất hay xảy ra ở những người bị các bệnh mạn tính. Chú ý những người cao tuổi là đối tượng phải dùng nhiều loại thuốc nhất (tự dùng hoặc theo chỉ định của bác sĩ), trong số đó nhiều loại có thể gây mất ngủ, ví dụ do có chứa caffeine. Nguyên tắc chung của điều trị các bệnh gây mất ngủ là phải làm giảm tối đa các triệu chứng nhưng lại hạn chế dùng thuốc đến mức tối thiểu.

b. Các thuốc gây ngủ, dùng cho những bệnh nhân bị mất ngủ kéo dài không rõ nguyên nhân.

Trong thực tế, việc dùng thuốc điều trị chứng mất ngủ quá phổ biến, có khi không cần thiết. Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy, tác dụng của các thuốc điều trị mất ngủ không hiệu quả bằng các biện pháp không dùng thuốc như đã trình bày ở phần trên. Nếu kết hợp cả hai biện pháp này sẽ mang lại hiệu quả cao hơn, trong đó thuốc đem lại tác dụng nhanh chóng tức thì, còn các biện pháp không dùng thuốc sẽ đem lại tác dụng lâu dài và bền vững.

Có khá nhiều loại thuốc dùng để điều trị mất ngủ. Các thuốc thường dùng là nhóm Benzodiazepine (Seduxen, Valium), bao gồm các loại có tác dụng ngắn hoặc dài. Thuốc loại này có tác dụng phụ là hay gây buồn ngủ ban ngày, người cao tuổi dùng thuốc dễ bị ngã nên làm tăng nguy cơ bị gãy cổ xương đùi. Các thuốc gây ngủ không phải Benzodiazepine, ví dụ như Zolpidem (Stilnox), có tác dụng tốt với các bệnh nhân bị mất ngủ kéo dài và an toàn hơn cho người cao tuổi. Các thuốc kháng histamine như Diphenhydramine (hay có trong một số thuốc chống dị ứng hoặc các thuốc điều trị cảm cúm) cũng đôi khi được dùng để gây ngủ, nhưng đây không phải là chỉ định đúng. Thuốc có một số tác dụng như gây lẫn lộn, kích động, tụt huyết áp tư thế, loạn nhịp tim, bí tiểu. Ða số các loại thuốc chống trầm cảm 3 vòng (ví dụ Laroxyl) đều có tác dụng an thần và thường được dùng liều thấp như một loại thuốc ngủ, đặc biệt ở những bệnh nhân có trầm cảm

Tóm lại, giống như phần lớn các bệnh ở người cao tuổi, mất ngủ là một rối loạn thường gặp do rất nhiều nguyên nhân. Ðể tìm lại được giấc ngủ ngon, người bệnh và các thầy thuốc cần chú ý tìm hiểu và điều trị các nguyên nhân trực tiếp gây mất ngủ (nếu có thể được), trong đó các biện pháp nhằm tạo cho người cao tuổi một môi trường sống cũng như môi trường dễ chịu và phù hợp cho giấc ngủ cũng đóng vai trò rất quan trọng.

Chứng mất ngủ

PGS.TS Vũ Anh Nhị,
Trưởng bộ môn Nội thần kinh Ðại học Y Dược.

Các rối loạn ảnh hưởng đến giấc ngủ, hay ngủ không ngon giấc, hoặc gây nên một tập tính không bình thường về quá trình ngủ, khái niện này cũng tương tự như thường dùng là mất ngủ. Người ta dùng danh từ mất ngủ để chỉ sự giảm sút về thời gian và độ sâu hoặc hiệu quả phục hồi của ngủ. Cũøng có thể nói sự khó ngủ hoặc trong giấc ngủ có quá nhiều chu kỳ thức và để lại một cảm giác lúc nào cũng thiếu ngủ.

Ðộ dài và chiều sâu của giấc ngủ khác nhau rất nhiều giữa nhưng người khỏe mạnh. Tổng thời gian ngủ trung bình 7-8 giờ và biến thiên tữ 4-10 giờ. Ở mỗi người thời gian và cấu trúc giấc ngủ cũng biến đổi theo tuổi , ngủ nhiều trẻ nhỏ, giảm dần tuổi trưởng thành, đến tuổi già ngủ ngắn lại có khi chỉ còn 4 tiếng trong ngày.  Ðể xác định như thế nào là ngủ ít, mất ngủ và ngủ bao nhiêu là đủ. Chỉ xét về kinh nghiệm và hoạt động thể chầt, giấc ngủ phải vừa hiệu xuất tức là ít thức dậy ban đêm và ít buồn ngủ ban ngày, đồng thời hoạt động ban ngày có hiệu quả. Tại Mỹ có khoảng 8-15 % người trưởng thành than phiền chứng mất ngủ, 3- 11% người dùng thuốc an thần gây ngủ và tỷ lệ này tăng theo tuổi. Ơû  nước ta tuy chưa có thống kê đầy đủ, trong lĩnh vực chữa bệnh thần kinh chúng tôi thấy tỷ lệ đến khám vì mất ngủ chiếm 10-20%. Mất ngủ ở mọi lứa tuổi, nữ chiến tỷ lệ hơn nam, người già nhiều hơn người trẻ.

Một điều chúng tôi nhận thấy việc điều trị  chứng mất ngủ có nhiều bất cập.  Các thuật ngữ thuốc an thần, thuốc ngủ, thuốc chống lo âu, an thần nhẹ, tiêu giải lo phiền đều có tính mập mờ và thường được sử dụng lẫn lộn. Tất cả các thuốc ngủ hiện hành đều có ít nhiều nguy cơ quen thuốc, dung nạp và nghiện, cũng như các triệu chứng cai và làm tái phát mất ngủ trầm trọng (càng dùng càng mất ngủ. Chúng tôi muốn giới thiệu một số dạng mất ngủ thường gặp để độc giả tham khảo.

Mất ngủ và tâm sinh lý rối loạn>
Dạng mất ngủ này thường xảy ra do các tình huống thời gian kéo dài dưới 3 tuần. Thường do xúc cảm (buồn, chán, thất vọng, thất bại …). Biểu hiện khó bắt đầu ngủ, hay tỉnh giấc hoặc thức dậy sớm có thời gian kéo dài. Mỗi biểu hiện đó đều gây cảm giác mệt mỏi và dễ cáu gắt. Những biểu hiện trên kéo dài hoặc nặng lên vì lo nghĩ mất ngủ hoặc sợ hãi giấc ngủ đã qua. Cảm giác bực dọc trong đêm khi không ngủ được, những người này thường ước lượng thời gian mất ngủ dài hơn thực tề 1-3 lần. Nhưng xét về các triệu chứng không thấy biểu hiện về mặt trầm cảm hay rối loạn hành vi, hoạt động hàng ngày không thấy thay đổi.

Những bệnh nhân mất ngủ do tâm sinh lý đa số là dùng các thuốc  ngủ (seduxel, stilnox, lexomil, meprobamate…) hay các loại thuốc tương tự làm an thần ban đêm lúc đầu có hiệu quả, nay thấy rắc rối thêm và không hiệu quả vì thuốc gây nghiện, tương tác với rượu. Khi bệnh trở thành mãn tính chỉ dùng thuốc ít khi đủ, trạng thái bệnh lý sẽ trầm trọng thêm, tỉnh táo khi lên giường, sợ hãi mất ngũ tăng lên.

Mất ngủ kết hợp trầm cảm hay stress sau sang

Những bất thường về ngủ liên quan đến trầm cản và stress là một loại mất  ngủ mãn tính, người bệnh mất khả năng di trì giấc ngủ. Bệnh nhân than trằn trọc  kéo dài ban đêm và cảm giác mệt mỏi, thơ ơ ban ngày. Ngoài ra còn hay thức giấc ban đêm, không ngủ say được và dậy rất sớm. Trong trường hợp trầm cảm thường thức giấc trong đêm làm cho bệnh nhân có cảm giác như không ngủ hoặc trạng thái mơ màng lúc nào cũng biết hềt mọi hoạt động xung quanh, một vài bệnh nhân ngáy nhiều khi ngủ. Bệnh nhân có thể ngủ ngày với những chợp mắt kiểu ngủ gật, nhưng khi đi ngủ thì lại không thể nhắm mắt ngủ được. Bệnh nhân than thiết tập trung, mọi cố gắng làm việc đều không hiệu quả.

Mất ngủ kết hợp với thuốc và rượu

Có nhiều công trình nghiên cứu trên bệnh nhân mất ngủ, nhiêu bệnh nhân lạm dụng thuốc làm suy yếu hệ thần kinh trung ương (thuốc ngủ và an thần, uống rượu khi đi ngủ). Từ đó có thể gây hội chứng mất ngủ. Dùng thuốc liên tục gây quen thuốc, tác dụng gây ngủ không còn, bệnh nhân và thày thuốc có xu hướng tăng liều. Những triệu chứng rối loạn đặc hiệu mất ngủ do bỏ thuốc một phần, mặc du vẫn dùng thuốc. Hiện tượng thức sáng sơm không được đánh giá đúng người ta lại tăng liều làm cho múc độ rồi loạn giấc ngủ trầm trọng, người bệnh hoảng sợ, bồn chồn, không tập trung làm việc, than phiền về bản thân và tìm mọi phương cách để chữa bệnh mà hầu hết không thành công. Nếu bỏ thuốc đột ngột người bệnh cảm thấy các cơ rung giật, ban ngày cảm thấy bứt dứt, cáu gắt, đau cơ và những trường hợp nặng xuất hiện triệu chứng cai nghiện như lú lẫm, tri giác lơ mơ, ảo giác, co giật. Loại thuốc thương gây là barbituric, benzodiazepin.

Uống rượu nhiều và kéo dài sẽ gây rối loạn giấc ngủ nặng. Thời gian ngủ rút ngắn, đêm thường thừc giấc. Giai đoạn dỗ giấc ngủ khó và lâu, khi đã ngủ thương xuất hiện các đợt giật mình, cảm giác hoảng sợ, tim hồi hộp. Nhất là khi cai rươu xuất hiện các triệu chứng của loạn tâm thần do rượu.

Như trên đã trình bày, mất ngủ là rất thường gặp trong nhiều tình huống, thường gặp nhất là cảm xúc và tình cảm. Trong cuộc sống phản stress sau sang chấn là vấn đề  phức tạp, bản thân người bệnh không thể tự giải thoát được. Sự lạm dụng thuốc nhủ và uống rượu là yếu tố  làm trầm trọng mất ngủ, đồng thới nó cung là nguyên nhân gây mất ngủ. Chúng tôi cho rằng khi có vấn đề về giấc ngủ, người bệnh nên đến các chuyên gia về thần kinh, tâm thần để được hướng dẫn và đồng thơi cũng nên đi khám bệnh, ở đó các thày thuốc sẽ hướng dẫn cách dùng thuốc và phương pháp điều trị không dùng thuốc. Sự kết hợp giữa y học và bệnh nhân sẽ mang lại nhiều hiệu quả trong điều trị mất ngủ.

Nguồn: suckhoecongdong.com

Khắc phục chứng mất ngủ ở người già

Mất ngủ là một chứng bệnh rất thường gặp và nan giải ở người cao tuổi, tuy nhiên, không có nghĩa là không thể "ứng phó". Muốn cải thiện tình hình, cần phải tìm và hiểu rõ nguyên nhân gây mất ngủ, để từ đó có hướng khắc phục hiệu quả.

Biểu hiện của chứng mất ngủ ở người già

Người bị coi là mắc chứng mất ngủ nếu có những biểu hiện sau:

- Khó bắt đầu một giấc ngủ.

- Thường xuyên mất ngủ.

- Ngủ không sâu.

- Ngủ chập chờn.

- Thức giấc khoảng 3-4 lần trong một đêm.

Nguyên nhân

Có nhiều nhân tố gây nên chứng mất ngủ ở người cao tuổi. Cùng với sự thay đổi về tuổi tác kéo theo nhiều biến đổi bất lợi về mặt sinh lý cũng như đồng hồ sinh học, ví như sự suy giảm hàm lượng hormone cũng chính là một trong những nguyên nhân dẫn đến chừng mất ngủ.

Ngoài ra, nó tập trung chủ yếu bởi những tác nhân sau:

Yếu tố sức khoẻ.

Bên cạnh sự suy giảm về sức khoẻ, và sức đề kháng, người già còn rất dễ trở thành đối tượng tấn công của các chứng bệnh như thấp khớp, loãng xương, tim mạch, ung thư, tiểu đường, huyết áp cao, chứng mất trí, đột quỵ, hen suyễn, các bệnh liên quan đến tuyến tiền liệt; tâm trạng căng thẳng và lo âu.

Nhiều minh chứng khoa học đã chỉ ra rằng, yếu tố tâm lý đóng vai trò cực kỳ quan trọng, đó chính là chất "xúc tác" để có một giấc ngủ đạt "chất lượng".

Chính vì thế, nếu muốn có giấc ngủ ngon và sâu, người già không nên mang theo bất cứ lo âu hay muộn phiền khi đi ngủ. Hãy bằng mọi cách để "xả" stress, thậm chí hãy nhờ đến các sĩ tâm lý để khắc phục tình hình.

Thay đổi môi trường sống

Môi trường sống bị thay đổi hay có những xáo trộn trong cuộc sống cũng chính là tác nhân gây nên chứng mất ngủ ở người cao tuổi. Ví dụ như chỉ đơn thuần là vì điều kiện ngoại cảnh không thể thực hiện các bài luyện tập như thường ngày hay thiếu ánh năng mặt trời cũng dễ khiến cho người già bị mất ngủ.

Theo lời khuyên của các chuyên gia, người già nên đi bộ hay thực hiện các bài luyện tập nhẹ nhàng trước khi đi ngủ, để dễ đi vào giấc ngủ và giấc ngủ sẽ sâu hơn. Thêm vào đó, cũng xin khuyến cáo rằng, mỗi ngày nên hoạt động ngoài trời tối thiểu là 2 tiếng để có "cơ hội" tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Ánh nắng mặt trời cũng chính là một trong những nhân tố tích cực quyết định đến chất lượng của giấc ngủ.

Lưu ý: Để khắc phục chứng mất ngủ hay những rối loạn về giấc ngủ, điều quan trọng là bạn cần tìm ra nguyên nhân chính xác gây mất ngủ. Đó là chìa khoá vàng và cũng là phương pháp hữu hiệu để "điều trị tận gốc" chứng bệnh nan y này.

Ngoài ra, có thể dùng Hoạt huyết dưỡng não của Traphaco khi có các biểu hiện đau đầu, hoa mắt, chóng mặt, mất ngủ, mất thăng bằng (thiểu năng tuần hoàn não); suy giảm trí nhớ...

H.T

Nguồn: giadinh.net

Quan niệm mới về tư thế ngủ: Cứ thoải mái là tốt

Bất kỳ tư thế ngủ nào cũng có những mặt lợi và hại của nó. Vì vậy, chúng ta hãy ngủ theo tư thế mà mình thấy thoải mái, dễ chịu nhất. Chớ nên ép buộc cơ thể phải nằm ngủ theo kiểu này hoặc kiểu kia.

Sau đây là ưu khuyết điểm của một số tư thế ngủ:

- Nằm nghiêng bên trái: Nhiều người cho rằng tư thế này gây hại cho tim. Thực ra, những người nằm nghiêng bên trái giảm được 70% nguy cơ mắc bệnh tim so với người nằm nghiêng bên phải. Đó là do kiểu nằm này gây áp lực nhẹ, khiến công năng của tim được rèn luyện.

- Nằm ngửa: Làm cho xương sống giữ được độ cong sinh lý tự nhiên, tránh được vẹo xương sống và giảm thiểu những phát sinh bệnh biến về cột sống. Tuy nhiên, bạn cũng có thể bị đau bụng do lạnh bụng.

- Nằm sấp: Tư thế này được coi là bất lợi nhất do hạn chế hô hấp. Nhưng thực ra ảnh hưởng của nó đối với hệ hô hấp không ghê gớm như nhiều người vẫn nghĩ. Ngoài ra, việc nằm sấp lại giảm được nguy cơ bụng nhiễm lạnh.

- Nằm nghiêng bên phải, khom hình cung: Tư thế này vốn được xem là tốt nhất, nhưng cũng có nhược điểm. Nó có thể làm cho cột sống mất đi độ cong sinh lý tự nhiên, khiến phần cơ lưng ở vào trạng thái bị co kéo quá độ. Điều này bất lợi cho sự thư giãn, lại có thể làm cho cột sống bị vẹo về một bên. Việc nằm lâu ngày ở tư thế này rất dễ làm phát sinh các loại bệnh về cột sống. Ngoài ra, các bộ phận ở bụng trên bên phải cũng chịu áp lực, ảnh hưởng đến sự

Nông Nghiệp Việt Nam

nguồn: ykhoa.net

Tập luyện ở người có tuổi

Tập thể dục buổi sáng, thể dục giữa giờ

Ðộng tác 1: Tập thư giãn

Nằm ngửa hoặc nằm nghiêng tự nhiên thoải mái. Theo dõi hơi thở tự nhiên của mình và nhẩm đếm liên tục từ 30 - 50 lần.

Ðộng tác 2: Tập thở bụng

Nằm hoặc ngồi thẳng, hít vào bằng mũi hoặc mồm đồng thời bụng thắt vào. Tập 10 đến 20 lần.

Ðộng tác 3: Tập đầu và cổ

Ðứng dậy, tay chống hông: Ngửa đầu hít vào bằng mũi. Cúi đầu thở ra bằng mũi. Ngoảnh mặt vào bên trái hít vào, ngoảnh mặt vào bên phải thở ra. Nghiêng đầu về bên trái hít vào, nghiêng đầu về bên phải thở ra. Quay vòng đầu (trái sang phải) hít vào, quay vòng đầu ngược lại (phải sang trái) thở ra.

Ðộng tác 4: Tập lồng ngực

Kết hợp với thở rất sâu. Ðứng thẳng, dạng chân, tay giơ cao chếch chữ V, lòng bàn tay hướng vào nhau, ưỡn ngực, ngửa mặt đồng thời hít vào từ từ và sâu bằng mũi. Hai tay ôm ngực, cúi đầu thở ra hết bằng mồm, giơ thẳng hai tay về trước, bàn tay ngửa, ưỡn ngực ngửa mặt đồng thời hít vào từ từ và sâu bằng mũi.

Ðộng tác 5: T� kết hợp với thở sâu và nhịp nhàng bằng mũi

Lòng bàn tay hướng vào nhau hít vào, đầu ngón tay chạm vai. Khuỷu tay sát thân, thở ra. Lòng bàn tay hướng vào nhau, hít vào, gập hai tay về vai, đầu ngón tay chạm vai, khuỷu tay ngang vai, thở ra. Dang ngang hai tay, lòng bàn tay hướng ra ngoài đồng thời hít vào. Gập hai tay trước ngực, bàn tay duỗi và úp, thở ra. Dang hai tay, bàn tay ngửa, hít vào. Trở về tư thế đứng thẳng, thở ra.

Ðộng tác 6: Tập chân kết hợp với thở sâu và nhịp nhàng bằng mũi

Nhấc cao đầu gối trái, hít vào. Duỗi thẳng chân trái, ngón chân quặp từ từ, đưa chân vòng qua trái về phía sau rồi kéo chân về tư thế thẳng đứng, thở ra. Kiễng hai gót chân, hít vào. Từ từ ngồi xuống, đầu gối chụm, đồng thời đưa hai tay về phía trước, bàn tay úp, thở ra. Từ từ đứng lên, hít vào. Trở về tư thế đứng thẳng, thở ra.

Ðộng tác 7: Tập vặn mình kết hợp với thở sâu và nhịp nhàng

Hít vào, thở ra - trở về cử động lúc đầu đồng thời hít vào, trở về tư thế đứng thẳng, thở ra.

Ðộng tác 8: Tập nghiêng mình kết hợp với thở sâu và nhịp nhàng

Dạng chân trái, hai tay giơ thẳng song song về phía trước, lòng bàn tay hướng vào nhau rồi dang ngang, bàn tay ngửa, đồng thời hít vào - thở ra. Trở về cử động 1, hít vào. Trở về tư thế đứng thẳng, thở ra.

Ðộng tác 9: Tập toàn thân kết hợp với thở sâu và nhịp nhàng bằng mũi

Chân phải kiễng gót, lòng bàn tay ngửa, ưỡn mình ngửa mặt, hít vào. Lòng bàn tay hướng vào nhau, thở ra. Trở về cử động 1 hít vào. Trở về tư thế đứng thẳng, thở ra.

Ðộng tác 10: Tập đi bộ tương đối nhanh hoặc chạy thong thả một quãng ngắn, kết hợp nhịp nhàng với thở su (hai bước hít vào bằng mũi, hai bước thở ra bằng mũi hoặc mồm).

Trên đây là 10 động tác thể dục để người có tuổi tự tập hay tập có người hướng dẫn. Tuy nhiên, mỗi người có thể gia giảm đôi chút, cái chính là vận động từ từ, không bỏ qua một bộ phận nào của cơ thể.

Thực hành tự xoa bóp

Tự xoa bóp vùng đầu, mặt, cổ

Bộ não và các giác quan phần lớn nằm ở vùng đầu mặt. Các bộ phận cơ yếu này cần được vận động để quá trình tuần hoàn lưu thông, điều hòa, làm tròn những chức năng của nó. Thế nhưng trong đời sống hàng ngày, vùng đầu mặt thường ít vận động hơn chân tay, vì thế tự xoa bóp vùng đầu mặt là một phương pháp dưỡng sinh quan trọng nhằm thúc đẩy tuần hoàn mao mạch, giúp đầu óc minh mẫn, mắt tinh, tai thính, nước bọt tiết nhiều, ăn uống ngon miệng dễ tiêu. Ðặc biệt xoa bóp vùng này rất cần thiết đối với những người làm việc nhiều bằng trí óc.

Buổi sáng dậy hay trước khi đi ngủ, lấy hai bàn tay làm lược chải từ trước trán ra sau gáy khoảng 10 lần rồi gãi nhẹ vào chân tóc khoảng 5 lần. Dùng lòng bàn tay vò nhẹ vào đỉnh đầu khoảng 10 cái, vuốt từ trán ra thái dương, vòng sau vành tai, tới 2 bên gáy khoảng 5 lần. Làm như vậy sẽ thấy bớt nặng đầu và tỉnh táo.

Dùng ngón trỏ và ngón cái véo từ đầu tới đuôi lông mày khoảng 5 lần. Các cơ rất nhỏ của mắt được vận động sẽ lâu mỏi hơn.

Co ngón tay cái lại, lấy mu của đốt hai ngón cái xát khoảng 10 lần hai bên sống mũi, day huyệt nghinh hương (ở sát chân cánh mũi 10 lần), day chóp mũi khoảng 10 cái; Có thể giúp dễ thở, đỡ ngạt mũi hơn khi thay đổi khí hậu.

Răng hàm dưới gõ lên răng hàm trên khoảng 10 lần. Dùng ngón trỏ xát da bọc ngoài hàm trên và hàm dưới khoảng 10 cái. Khi rửa mặt lấy khăn lót ngón tay trỏ xát thẳng vào lợi. Như thế chân răng sẽ được củng cố, phòng được bệnh răng miệng. Ðưa đầu lưỡi lia bên ngoài hàm trên và hàm dưới rồi lia bên trong và hàm dưới khoảng 5 lần, nuốt nước bọt tiết ra; Có tác dụng gây cảm giác thèm ăn và kích thích tiêu hóa.

Lấy lòng bàn tay áp vào lỗ tai rồi buông ra đột ngột khoảng 10 lần. Vẫn lấy lòng bàn tay áp vào lỗ tai, bật các ngón tay vào xương chẩm sau gáy khoảng 10 lần; Xoa bóp vành tai, véo vành tai khoảng 5 lần; Có tác dụng phòng chứng ù tai, nặng tai.

Rửa bằng bàn tay sạch, xát vào nhau cho ấm, nhắm mắt lại, hai bàn tay xát mạnh từ trán xuống cằm và ngược lại, xoa từ trán ra hai bên thái dương xuống gò má, hàm dưới và cằm khoảng 10 lần. Hai bàn tay đan các ngón vào nhau, day qua gáy khoảng 10 lần, phòng được mỏi, vẹo cổ. Có thể kết hợp xát cổ từ trên xuống dưới khoảng 15 lần, day huyệt thiên đột ở chỗ lõm trên xương ức.

Tự xoa bóp thân mình

Dùng lòng bàn tay vuốt ngực từ yết hầu xuống quá mỏ ác khoảng 10 lần. Úp bàn tay vào giữa hai núm vú, bàn tay kia đặt chồng lên xoa khắp ngực theo chiều kim đồng hồ khoảng 20 vòng. Tay phải úp vào cạnh sườn trái, luồn dưới nách trái tới tận phía sau lưng. Miết ngang theo xương sườn từ hố nách phải sang bờ lưng bên trái. Miết từ bụng xuống bụng dưới khoảng 5 lần. Ðổi sang bên trái và cũng làm như thế. Tác dụng đỡ đau xương sườn, dễ thở.

Một bàn tay nắm lại đặt vào vùng bụng dưới, bàn tay kia chồng lên xoa theo chiều kim đồng hồ khoảng 40 vòng. Cũng xoa bụng trên như thế. Tác dụng giúp bụng đỡ đầy trướng, táo bón.

Tự xoa bóp chân tay

Ngồi duỗi hai chân, xoa từ mông đùi đến cổ chân, từ trên xuống, rồi từ dưới lên khoảng 20 lần. Day hai đầu gối theo chiều kim đồng hồ khoảng 20 lần. Xoa 2 bàn chân vào nhau, cả mu và lòng bàn chân khoảng 20 lần. Tác dụng làm giảm mệt mỏi cơ bắp do phải đi đứng lâu hoặc nằm ngồi một chỗ lâu.

Bàn tay nọ nắm lấy bàn tay kia xoa xát cả lòng bàn tay và mu bàn tay khoảng 20 lần, rồi xoa bóp từ vai xuống cổ tay và ngược lại khoảng 20 lần. Làm như thế để thúc đẩy tuần hoàn máu nuôi dưỡng chi trên, tăng sức khỏe, độ dẻo dai, nhất là đối với những người phải viết nhiều và cần các động tác khéo léo.

Sau xoa bóp, nếu có điều kiện có thể thực hiện một số động tác thể dục, chạy kết hợp với thở sâu, chậm, êm, đều. Trong hoàn cảnh sống chật chội, vẫn có thể tiến hành xoa bóp để bảo dưỡng sức khỏe thường xuyên.

Nguồn: ykhoa.net

Những lợi ích vô giá từ việc thực hành đi bộ

Lương y VÕ HÀ

Từ lâu các nhà khoa học dã biết được tác động hửu ích của trong việc làm giảm nguy cơ các loại bệnh tiểu dường type 2, áp huyết cao, nhồi máu cơ tim, đột quỵ.  Ngày nay, những thí nghiệm mới nhất lại cho thấy đi bộ còn mang lại lợi ích tích cực trong việc tăng cường hệ miễn dịch, cải thiện các chứng rối loạn sinh dục và gia tăng trí lực.

Lối sống tĩnh tại và nhiều áp lực tâm lý của thời đại công nghiệp đã làm gia tăng nhanh tỷ lệ các loại bệnh liên quan đến hội chứng chuyển hoá như béo phì, xơ vữa động mạch, áp huyết cao, tiểu đường.  Trong những nổ lực để ngăn chận tình trạng nầy, đi bộ là một biện pháp đơn giản, không tốn kém đã được nhiều nhà khoa học quan tâm. Trong một loạt bài viết về những ích lợi của sự đi bộ, bà Wendy Bumgardener, một nhà khoa học người Mỹ chuyên nghiên cứu về lãnh vực nầy,  đã dùng một tiêu đề khá ấn tượng “Đi bộ hay là chết, hình thức vận động ở tuổi trung niên để ngăn chận nguy cơ tử vong[i].”  Bà Bumgardner cho rằng đi bộ với bước đi từ trung bình đến nhanh, từ 30 đến 60 phút mỗi ngày đủ đốt cháy mỡ và gia tăng mức độ chuyển hoá sẽ làm giảm đáng kể nguy cơ những bệnh tim mạch, ung thư vú, ung thư ruột già, tiểu đường và đột quỵ.

Đi bộ giúp giảm các hội chứng chuyển hoá, giảm nguy cơ tử vong do những bệnh tiểu đường, tim mạch

Nhiều nghiên cứu khoa học khác nhau đều cho thấy các hình thức vận động nhẹ bao gồm đi bộ nếu được thực hành đều đặn đều có khả năng tăng cường chuyển hoá, làm giảm lượng cholesterol xấu (LDL), tăng lượng cholesterol tốt (HDL), hạ thấp triglycerides, qua đó có thể cải thiện độ mỡ trong máu và tăng cường sự dẻo dai của thành mạch để điều hoà huyết áp.  Ngoài ra, đi bộ còn tăng cường sự lưu thông khí huyết, giúp cơ bắp săn chắc, kích thích tiêu hoá giúp ăn ngon, ngủ sâu.  Thông qua việc kiểm soát béo phì và làm tăng độ nhạy của tế bào đối với insulin,  đi bộ là giải pháp hửu hiệu nhất để phòng ngừa cũng như điều trị bệnh tiểu đường type 2[ii].  Về mặt nội tiết, đi bộ đều đặn không những làm giảm nội tiết tố stress mà còn giúp tăng tiết  serotonin và dopamin, những chất dẫn truyền thần kinh có tác dụng  làm cho tinh thần phấn chấn, lạc quan giúp chống trầm cảm.  Do đó, đi bộ là một liệu  pháp chữa trầm cảm có hiệu quả chẳng khác gì các loại thuốc uống.  Như vậy, ngoài việc cải thiện mạch máu đi bộ còn giúp giảm nguy cơ bệnh tim thông qua cơ chế thần kinh, giảm stress và tăng cường các nội tiết tố tích cực.

Tính cường cơ và dòng máu lưu thông tốt còn có vai trò quan trọng trong cơ chế gây cương.  Do đó, tác dụng làm săn chắc cơ bắp, cải thiện chức năng của thành mạch máu và điều hoà hoạt động nội tiết của đi bộ còn tác động tốt đến các chứng rối loạn sinh dục.  Các nhà nghiên cứu còn cho biết đi bộ còn kích thích các tế bào thành mạch máu phóng thích nhiều chất nitric oxide, một chất hoá học quan trọng làm giãn nở mạch máu giúp máu lưu thông tốt đến các thể hang trong hoạt động dương cương.  Do đó, phối hợp với chế độ ăn uống hợp lý, ít chất béo bão hoà, nhiều chất arginine,  mỗi ngày đi bộ khoảng trên 3 cây số là một biện pháp chữa rối loạn dương cương[iii] khá hiệu quả.  Arginine là một hợp chất hửu cơ, một loại amino acid, là chất liệu cần thiết để được chuyển hoá thành nitric oxide.  Arginine có nhiều trong thịt, trứng, các loaị cá, đậu nành, đậu phộng, hạt mè, hạt bí rợ, hạt hướng dương. .

Một nghiên cứu về tác động làm giảm nguy cơ tử vong của  hoạt động đi bộ đã được tiến hành qua sự phối hợp giữa trường Đại học Y Michigan và tổ chức VA Ann Arbor Health Care System.  Đối tượng nghiên cứu gồm 9.611  người ở độ tuổi từ 51 đến 61 tuổi.  Kết quả được công bố trên tập san Medicine and Science in Sports and Exercise[iv] số tháng 11/2004 đã cho thấy những người hay đi bộ có thể làm giảm 35% nguy cơ tử vong do tim mạch trong khoảng 8 năm sắp đến.  Đối với những người đang có những yếu tố nguy cơ như áp huyết cao, tiểu đường hoặc hút thuốc thì tỷ lệ giảm bớt sẽ là 45% so với những người ít đi bộ.  Có một thực tế là những người bệnh tim ít vận động dù là vận động nhẹ như đi bộ vì e ngại đi bộ nhiều  sẽ làm gia tăng sự mệt mỏi cho tim.  Ngược lại các chuyên gia tim mạch khuyên những người nầy càng cần phải đi bộ.   Tiến sĩ Caroline Richardson, M.D., người chủ trì cuộc nghiên cứu đã đặc biệt nhấn mạnh “Đối với nguy cơ dẫn đến tử vong do tim mạch, mọi người đều được hưởng lợi từ việc đi bộ.  Tuy nhiên, lợi ích lớn nhất, sự giảm bớt lớn nhất là ở những người đang có nguy cơ cao.”

Ích lợi của đi bộ trên hoạt động trí tuệ

Hai kết quả nghiên cứu độc lập nhau  được đăng tải trên tạp chí của Hội Y học Mỹ (Journal of the American Medical Association)đi bộ  có thể duy trì hoạt động linh hoạt và sự nhạy bén của bộ não[v].  Trong khi một số môn vận động như chèo thuyền, bơi lội, đi xe đạp, aerobic có cường độ vận động mạnh hoặc có thiên hướng thể thao, có thể không thích hợp với người già thì việc đi bộ thường tỏ ra an toàn, thuận tiện và dễ điều chỉnh theo tình trạng sức khoẻ của người tập.

Một nghiên cứu trên 18.000 người, nguyên là nữ nhân viên điều dưỡng tuổi từ 70 trở lên đã cho thấy những người đi bộ nhiều, ít nhất 1 giờ rưởi mỗi tuần, đều đạt được chỉ số cao hơn về khả năng suy nghỉ, sự chú tâm và mức độ ghi nhớ các từ so với những người đi bộ ít hơn 40 phút mỗi tuần.  Hơn nữa, đối với những trở ngại về mặt nhận thức, những phụ nử năng động  cũng tốt hơn 20% so với những người bình thường.

Tương tự, một nghiên cứu được thực hiện trên 2.000 người đàn ông ở Hawai đã cho biết thường đi bộ có thể làm giảm đáng kể sự phát triển của các chứng rối loạn trí nhớ, bao gồm cả bệnh Alzheimer.  Những nhà khoa học nầy nghi ngờ  phải chăng việc cải thiện tuần hoàn máu đến tim và não do hoạt động đi bộ gây ra đã tác động tốt đến chức năng của não?

Một  nghiên cứu[vi] khác tại trường Đại học Illinois tại Urbana-Champagn, Mỹ đã được công bố ngày 20.11.2006  cũng cho thấy tập thể dục nhẹ  có thể đảo ngược (reverse) quá trình lão hoá của não.  Nghiên cứu được thực hiện bởi 2 Tiến sĩ Arthur F.Kramer và Ed Mc. Auley.  Người được thí nghiệm là những người có cuộc sống tĩnh tại tuổi từ 60 đến 79 tuổi.  Những người nầy được tập hợp 3 lần mỗi tuần trong thời gian 6 tháng để tham gia tập thể dục.  Họ được chia làm 2 nhóm.  Nhóm tập các bài tập aerobic nhẹ gần giống như đi bộ và nhóm tập các bài tập căng cơ (toning and stretching exercises).  Các nhà khoa học đã quan sát, đối chiếu bộ não của những người tham gia thí nghiệm trước và sau chương trình tập thể dục  qua hình ảnh được chụp bằng cộng hưởng từ.  Kết quả cho thấy có sự gia tăng khối lượng não đáng kể ở những người tập aerobic so với những người chỉ tập căng cơ.  Phần vỏ não trước, phần thường có sự thoái hoá liên quan đến tuổi già, là phần có sự thay đổi nhiều nhất từ những bài tập aerobic.  Bác sĩ Arthur F.Kramer cho biết “Tập thể dục đúng cách có thể cải thiện chức năng của não.  Thậm chí ngay cả các hoạt động nhẹ cũng rất có lợi cho não.  Nó cải thiện lưu thông máu trong não và kích thích hình thành những tế bào mới”.  Ông còn nói thêm ”Bạn không cần phải là một người chạy marathon; bơi lội, đi xe đạp, di bộ đều là những cách thức có thể mang lại lợi ích chống lão hoá não”.

Đi bộ giúp tăng sức đề kháng và giảm nguy cơ tử vong do ung thư

Mọi hình thức vận động đều có khả năng làm gia tăng sự lưu thông khí huyết.  Theo Đông y, “thống tắc bất thông,  thông tắc bất thống”.  Đau nhức là do khí huyết ứ trệ, một khi khí huyết thông suốt, đau nhức sẽ không tồn tại.  Đi bộ cải thiện tuần hoàn huyết, gia tăng sự trao đổi chất, làm tăng mật độ xương nên có tác dụng rất tốt trong việc phòng chống các chứng loãng xương và viêm khớp ở tuổi già.  Qua vận động, khí huyết được lưu chuyển ra phần vệ khí biểu hiện thấy đổ mồ hôi, người nóng lên, tăng cường sức chống bệnh từ môi trường bên ngoài.  Một nghiên cứu của Trung Tâm Nghiên Cứu Ung Thư Fred Hutchinson ở Seattle (Mỹ) được phổ biến trên tạp chí The American Journal of Medicine số tháng 11/2006 đã cho biết đi bộ đều đặn có thể làm tăng đáng kể sức đề kháng, ngăn chận cảm cúm và nhiều trường hợp nhiễm trùng khác.  Kết quả trên dựa vào một nghiên cứu trên 115 người phụ nữ đã mãn kinh, có cuộc sống tĩnh tại, cân nặng trên trung bình hoặc béo phì.  Những người nầy được chia làm 2 nhóm. Nhóm đầu được chỉ định đi bộ nhanh 45 phút mỗi ngày, 5 lần mỗi tuần.  Nhóm còn lại chỉ tập căng cơ 45 phút, mỗi tuần một lần.  Kết quả cho thấy những người thuộc nhóm sau dễ bị cảm cúm, dị ứng hoặc một số trường hợp nhiễm trùng khác cao gấp 3 lần so với nhóm đầu.

Một báo cáo được trình bày tại cuộc hội thảo thường niên lần thứ 95 của Hội Nghiên Cứu Ung Thư Hoa Kỳ  ngày 29.3.2004 cũng cho thấy thực hành đi bộ có thể làm giảm đáng kể nguy cơ ung thư vú, ung thư ruột già và ung thư tử cung.  Nghiên cứu được công bố tại hội nghị đã cho thấy tỷ lệ sống còn của những người bị ung thư nầy đã tăng đến 54% nếu đi bộ từ 30 đến 60 phút mỗi ngày.  Những nhà khoa học cho rằng đi bộ đã làm gia tăng các loại tế bào bạch cầu và những loại kháng thể chống lại sự xâm nhập hoặc phát triển cúa các loại vi trùng,  vi khuẩn gây bệnh.

Xạ trị, hoá trị trong điều trị ung thư thường dẫn đến rối loạn tiêu hoá, kém ăn, suy giảm hệ miễn dịch.  Trong những trường hợp nầy, ngoài việc bổ sung những chất dinh dưỡng, việc đi bộ đều đặn, uống nước cháo gạo lức rang xen k�uống nước ép trái cây là những liệu pháp bổ sung rất hửu ích.  Vận động và uống nước cháo gạo lức rang đều có thể giúp kiện tỳ.  Nước ép rau quả tăng cường những chất chống oxy hoá cần thiết để trung hoà bớt những gốc tự do sinh ra từ độc chất và giúp nâng cao sức miễn dịch.

Đi bộ và thiền hành.

Đi bộ đều đặn hàng ngày tự nó đã có tác dụng điều hoà nội tiết, ổn định tâm lý.  Ngoài ra, mỗi người đều có thể tận dụng thời gian đi bộ để hành thiền thông qua việc quan sát hơi thở vào và ra trong lúc đi.  Trong lúc thiền hành (hành thiền trong lúc đi), vẫn có thể đi chậm hoặc đi nhanh tuỳ theo điều kiện sức khoẻ hoặc chương trình tập luyện.  Điều quan trọng là bước đi phải đồng bộ với hơi thở và luôn chú tâm để biết rõ từng bước chân ứng với hơi thở vào hoặc ra.  Chẳng hạn khi bước đi khoan thai có thể nhẩm trong tâm hít (khi hít vào) và thở (khi thở ra), khi đi nhanh hơn có thể nhẩm hít, hít (ứng với 2 bước chân khi hít vào) và thở, thở (ứng với 2 bước chân khi thở ra).  Giống như nhiều phương pháp thiền khác, thiền hành có thể giúp người tập phát triển chánh niệm, gia tăng năng lực tập trung tư tưởng và kiểm soát cảm xúc qua đó có thể nâng cao chỉ số thông minh cảm xúc (emotional quotient), một yếu tố quan trọng góp phần cho sự thành công trong cuộc sống nhiều áp lực của xã hội hiện nay.

Quan sát hơi thở cũng đồng nghĩa với điều hoà hơi thở và tiết kiệm năng lượng. Điều nầy giúp đi được khoảng cách  dài hơn hoặc thời gian  lâu hơn.  Hầu hết các vận động viên đều biết rằng kiểm soát hơi thở sẽ giúp họ vận động hiệu quả hơn và dai sức hơn.

Nói chung, mọi hình thức vận động, kể cả đi bộ đều có tác dụng bảo vệ và phát triển sức khoẻ về nhiều mặt.  Một loại thuốc có thể được thay thế bằng một loại thuốc khác nhưng không một loại thuốc nào có thể thay cho vận động.  Nếu có thể sản xuất ra một loại thuốc tổng hợp có đủ các tác dụng của sự đi bộ thì ắt hẳn đó sẽ là loại thuốc quý giá nhất.

[i] Wendy Bumgardener. Walk or Die. Exercise in middle age cuts death risk. http://walking about.com

[ii] Frank Hu, MD.,PhD. Relationships of walking to mortality among US adults with diabetes. The Archives of Internal Medicine. June.2003.

[iii] Sid Kircheimer. More exercise, less eating can reverse erectile dysfunction in obese men. Annals of Internal Medicine . May.2003. Vol 139.

[iv] Kelli Miller. Staying active in middle age means staying alive longer. Medicine and Science in Sports and Exercise. Nov.2004.

[v] Starting a Walking Program. Johns Hopkins Health Alerts. www.johnshopkinshealthalerts.com

[vi] Exercise shown to reverve brain deterioration brought on by aging.. www.news.uiuc.edu/news/06.

nguồn: ykhoa.net

Một số điều cần lưu ý khi thực hành đi bộ

Lương y VÕ HÀ

Tham khảo ý kiến Bác sĩ của bạn.

Hầu hết mọi người với sức khoẻ trung bình đều có thể bắt đầu một chương trình đi bộ hàng ngày mà không cần tham vấn một Bác sĩ.  Tuy nhiên, nếu bạn có một căn bệnh mãn tính, như  các bệnh tiểu đường type 2, áp huyết cao, nên hỏi ý kiến Bác sĩ điều trị.  Chẳng hạn, một số trường hợp bệnh tiểu đường có thể có những tổn thương ở bàn chân hoặc thần kinh ngoại biên cần những đôi giày đặc biệt, hoặc những bệnh nhân về tim mạch phải lưu ý nhiều hơn đến tốc độ chậm, nhẹ của các bước đi. Đối với những bệnh nhân đã được chẩn đoán loãng xương cũng cần cẩn thận để tránh té ngã.

Ngoài ra, dù có được tư vấn hay không, nếu đi bộ mà cảm thấy các triệu chứng đau ngực, chóng mặt, tim đập nhanh, hụt hơi hoặc thở ngắn đều cần phải đến gặp Bác sĩ.

Cần một đôi giày thích hợp.

Có thể nói đi bộ là một phương cách thể dục đơn giản, không cần một dụng cụ gì phức tạp.  Tuy nhiên, chí ít bạn cũng cần phải mua một đôi giày thể thao dành riêng cho việc đi bộ.  Nên chọn một đôi giày tương đối bền, có loại đế chống trơn trợt và phần gót mềm đủ để khỏi đau chân.  Ngoài ra, nếu đi bộ lúc sáng sớm hoặc chiều tối, cần trang bị thêm áo ấm và mủ để chống lạnh khi cần.

Đi chậm lúc bắt đầu và lúc kết thúc.

Cần đi bộ chậm trong khoảng 5 phút lúc bắt đầu cũng như 5 phút lúc sắp kết thúc buổi tập.  Đi bộ chậm giúp hệ thần kinh và tim mạch thích ứng với điều kiện thay đổi của cơ thể khi chuyển từ động sang tĩnh hoặc ngược lại để tránh những hệ quả xấu xảy ra.  Tương tự, các chuyên gia khuyên mỗi người nên “làm nóng” người trước khi đi bộ cũng như “làm nguội” sau khi hoàn tất bằng cách thực hành vài động tác vươn vai hoặc lắc tay, xoay người.

Giữ tư thế đúng khi đi bộ.

Nên lưu ý đến tư thế để  đạt được hiệu quả tốt nhất khi đi bộ.  Không thu vai lại để giữ cho cột sống được thẳng và hô hấp được tối đa, cằm có thể hơi đưa lên nhưng cố không ngã đầu quá về phía sau.  Gót chân luôn tiếp đất trước để sức nặng của cơ thể như trượt dần từ  gót chân đến mũi bàn chân.  Cong khuỷu tay khoảng 90o và vung cánh tay thoải mái ra phía trước và phía sau.  Tránh nắm 2 bàn tay lại.

Trắc nghiệm “nói chuyện”.

Người ta khuyên tất cả những người thực hành đi bộ thỉnh thoảng nên làm trắc nghiệm nói chuỵên (talk test) để đảm bảo không vận động quá sức có hại cho sức khoẻ.  Trắc nghiệm nầy đánh giá cường độ vận động.  Khi đi bộ ở cường độ trung bình, bạn phải có khả năng nói chuyện bình thường.  Nếu nói chuyện mà bị hụt hơi chứng tỏ bạn đã vận động quá sức, cần đi với vận tốc chậm hơn.  Ngược lại, nếu bạn có thể ca một bài hát trong khi đi có nghĩa là bạn đã vận động chưa tới mức cần thiết.  Trường hợp nầy, nên bước đi nhanh hơn.  Vẫn phải nhắc lại, dù đi ở bất cứ cường độ nào, cần phải dừng ngay lại mỗi khi đi mà cảm thấy chóng mặt, nhức đầu, khó chịu ở ngực hoặc bất cứ triệu chứng bất thường nào khác.  Nếu ngồi nghỉ mà triệu chứng vẫn không thuyên giảm, cần đến khám Bác sĩ ngay.

Nên kéo dài thời gian đi bộ mỗi tuần.

Nếu bạn đã lâu ngày không đi bộ chỉ nên bắt đầu bằng những lần đi chậm và ngắn khoảng 10 hay 15 phút.  Tuỳ theo điều kiện chung của sức khoẻ tổng quát cũng như như sự thích hợp dần của hệ tim mạch, thời gian và cường độ đi bộ sẽ tăng dần sau mỗi tuần.  Vấn đề quan trọng  không phải là đi bộ được bao lâu mỗi lần mà là cần gia tăng thời gian đi bộ lên sau mỗi tuần.  Theo khuyến cáo của Trung Tâm Phòng Ngừa và Kiếm Soát Bệnh Tật Hoa Kỳ, khi đã đạt đến bước đi nhanh, đi được mỗi ngày 30 phút, mỗi tuần 3 lần là đủ cho yêu cầu vận động  thể lực cần thiết cho sức khoẻ.  Các chuyên viên còn cho biết 2 lần đi bộ trong ngày, mỗi lần 15 phút có giá trị tương đương như một chuyến đi bộ 30 phút.  Điều nầy có nghĩa rằng nếu vì sức khoẻ hoặc vì không có thời gian dài đủ trong một lần, bạn có thể phân cuộc đi bộ mỗi ngày ra làm hai, mỗi lần chỉ cần đi 15 phút.

Cần giữ lửa nhiệt tình.

Bắt đầu một chương trình đi bộ thường dễ hơn là tiếp tục duy trì nó.  Hãy tạo cho mình đủ động lực cần thiết để đi bộ.  Nên đặt ra những mục tiêu và tạo thành những tập quán tốt riêng cho mình hoặc cho những người trong gia đình.  Nên ghi lại những thông tin về cân nặng, về áp huyết, về độ cholesterol trong máu, về yếu tố đường huyết  hoặc về những điều kiện khác của sức khoẻ trong quá trình thực hành đi bộ.  Những cải thiện cụ thể nầy sẽ là động lực giúp bạn duy trì được chương trình đi bộ.

Cố gắng giữ đúng lịch trình.

Hãy chọn lựa thời điểm thích hợp trong ngày để đi bộ và cố gắng tuân thủ lịch trình.  Khi đã lập ra chương trình, hãy thực hiện nó một cách nghiêm túc giống như bạn cố không bỏ lỡ một cái hẹn đã sắp xếp trước.  Tuy nhiên, cũng phải linh động.  Nếu vì lý do gì đó đã phải lỡ mấy buổi đi bộ, hãy cứ tiếp tục như bạn vừa bắt đầu vậy.

Hãy lập nhóm đi bộ.

Nên có một vài người cùng đi bộ với bạn.  Bạn đi bộ có thể là một nhóm bạn cùng sở thích, người phối ngẫu, người láng giềng hoặc thậm chí chú cún yêu quí của nhà bạn.  Những người nầy sẽ là yếu tố thúc đẩy bạn giữ đúng lịch đi những khi bạn có một chút lười nhác.  Lập nên những nhóm đi bộ bao gồm một số người láng giềng  vừa động viên nhau giữ gìn sức khoẻ vừa có thể làm gia tăng tinh thần tập thể trong cộng đồng.

nguồn: ykhoa.net

Bạn đã biết thở đúng cách chưa?

Tập thở đúng cách làm trong sạch cơ thể.

Hãy bỏ thói quen thở ngắn và nông như hằng ngày để làm quen với cách thở sâu và đều đặn. Hơi thở sẽ làm trong sạch cơ thể và bạn sẽ ngạc nhiên trước những điều kỳ lạ đến với mình.

Hãy tập thở ngay cả khi đi bộ, vừa đỡ mệt, vừa có tâm trạng sảng khoái. Phương pháp rất đơn giản, bạn chỉ việc kết hợp giữa bước chân và nhịp thở, tức là khi bước một bước lên thì thở ra; bước tiếp sau đó thì hít vào. Cùng với nhịp bước chân, lặp đi lặp lại ''thở ra, hít vào - hít vào, thở ra''.

Nếu mỗi ngày bạn tập luyện từ 20 đến 30 phút thì sau 2 - 3 tháng, lượng serotonin- một chất được não sản xuất ra quyết định tâm trạng và khả năng tập trung của con người, sẽ tăng lên rất nhiều khiến bạn không cảm thấy mệt, khả năng tập trung cao, tính cách vững vàng và chịu áp lực tốt.

Con người không thể điều chỉnh được nhịp đập của tim cũng như nhịp co bóp của dạ dày nhưng lại rất dễ điều chỉnh nhịp thở của mình. Patanjali, người thầy vĩ đại của môn phái Yoga ở thế kỷ thứ 7 trước Công nguyên, đã kết luận: "Thở, suy nghĩ và tư tưởng có mối liên hệ sâu xa. Tư tưởng bình yên nhờ sự luân phiên vào ra của việc thở sâu, điều hoà''. Bởi vậy, duy trì nhịp nín thở khi hít vào và thở ra bằng nhau như cách "thở bụng bốn thì" của các nhà dưỡng sinh, khí công và Yoga được xem là phương pháp tốt nhất.

Khi con người thở đúng cách, hơi thở sẽ làm trong sạch cơ thể bạn. Khi thở ra, nín thở đồng nghĩa với việc đưa các độc tố ra ngoài cơ thể và trong cơ thể bạn có một khoảng trống. Độc tố N2, CO2 tích tụ ở tim, do đó khi bạn hít vào và nín thở, khí độc trong người hoà trộn vào hơi thở sau đó máu thải khí độc và đẩy chúng ta ngoài qua hơi thở.

Tư tưởng và hơi thở liên quan chặt chẽ với nhau (chẳng hạn khi bạn giận, nhịp thở sâu và dài; khi gặp người yêu thì nhịp thở ngắn, dồn dập; cảm xúc của bạn bình tĩnh thì hơi thở trở nên điều hoà, sâu và chậm hơn), nên hãy tập thở đồng thời với việc kiểm soát tư tưởng. Khi đó, bạn cũng có thể đưa luôn cả những suy nghĩ không tốt, tư tưởng đau khổ... ra ngoài theo hơi thở. Như vậy, nếu bạn thay đổi được nhịp điệu hơi thở, bạn sẽ thay đổi được trạng thái tư tưởng, suy nghĩ và cả lối sống của mình.

Hơi thở làm trí óc của bạn hoạt động, nó được duy trì sâu, đều, thường xuyên thì cơ thể bạn phát triển tốt, vui vẻ, khoẻ mạnh. Nó có thể đẩy lùi những ảnh hưởng không tốt đã ăn sâu vào tiềm thức, hơi thở sẽ giúp cho bạn nảy sinh những tư tưởng chân, thiện, mỹ tiềm ẩn trong bản chất con người.

Theo TVTD

Đạo dẫn, một phương pháp dưỡng sinh trường thọ

DS. PHAN QUỐC ĐỐNG (Theo “Diên thọ chân pháp”)

Đạo dẫn là một phương pháp tập luyện dưỡng sinh trường thọ của các đạo sĩ thời xưa, nhằm giúp cơ thể cường tráng, tinh thần minh mẫn, phấn khởi, tránh được tật bệnh, kéo dài tuổi thọ.

Phương pháp bao gồm 12 động công, kích thích lục phủ ngũ tạng, các huyệt kinh lạc quan trọng, các tuyến nội tiết, cơ bắp, khớp vận động chủ yếu của cơ thể.

Phương pháp tập luyện đơn giản, ít động tác, có thể thực hiện trước khi đi ngủ và sau khi ngủ dậy, rất thích hợp với người cao tuổi, người vướng bận nhiều công việc.

Mười hai động công cụ thể như sau:

1. Hai hàm răng đập vào nhau 36 lượt:

Hai hàm răng cắn đập vào nhau theo một nhịp điệu nhất định sẽ giúp cân bằng âm dương, lưu thông khí huyết, thông thoáng kinh l� bảo vệ hàm răng vững chắc, củng cố các cơ hàm, hạn chế hiện tượng móm, kích thích bài tiết nước bọt, tăng cường khả năng tiêu hóa thức ăn và khả năng kháng khuẩn làm hại răng.

2. Lấy đầu lưỡi liếm lên hàm ếch cho nước bọt tiết ra đầy miệng, rồi chia nuốt dần làm 36 lần. Khi làm phải mím miệng, mím môi lại.

Nước bọt từ miệng tiết ra, qua họng sẽ dẫn tới gan, thận, tập trung ở vùng rốn, chuyển hóa thành tinh khí, có tác dụng tốt cho dạ dày, lách, thận... (ngũ tạng). Nước bọt còn có tác dụng cầm máu, tiêu độc và phòng chống mụn nhọt.

Ngày nay người ta đã phát hiện trong nước bọt có nhiều yếu tố hữu ích cho cơ thể như chất đạm, các enzym tiêu hóa, sinh tố, các yếu tố vi lượng, yếu tố diệt khuẩn và cả Lysozyme, Ribonuclease... có khả năng tiêu diệt vi khuẩn và virus.

3. Lấy hai bàn tay xát vào nhau cho nóng rồi ấp lên mặt xát như rửa mặt. Khi làm phải nín thở, mím miệng và xát thật nhiều lần.

Khuôn mặt có thể xem như một cơ thể con người thu nhỏ (cũng như tai và chân), có liên quan mật thiết tới toàn bộ cơ thể. Kích thích các huyệt và đường kinh lạc ở mặt sẽ giúp khí huyết lưu thông, điều hòa não bộ, an thần kinh, tăng cường trí nhớ, đầu óc minh mẫn, sáng tai, sáng mắt, da mặt hồng hào, tươi tỉnh, hết mệt mỏi, buồn ngủ, rầu rĩ, giảm quá trình lão hóa. Ngoài ra còn có tác dụng tăng cường sức đề kháng, phòng bệnh của cơ thể.

4. Hai bàn tay che bịt tai, rồi dùng ngón trỏ đè lên ngón giữa, đập vào xương não hậu (xương chẩm), hai bên phải-trái 24 lần.

Tai có 40 huyệt kinh lạc liên quan mật thiết tới lục phủ, ngũ tạng và 12 hệ thống kinh mạch trong cơ thể, nhất là thận. Gáy có huyệt phong trì, á môn, y minh. Hai bên thái dương có huyệt thái dương. Kích thích các huyệt này sẽ giúp khí huyết lưu thông, điều hòa thần kinh, kích thích hoạt khí kinh lạc, điều hòa lục phủ ngũ tạng, cân bằng âm dương.

5. Vặn chuyển vai 14 lần.

Giúp phát triển các cơ bắp ở lưng, thân, vai, ngực, tay, vận chuyển những đốt xương của cột sống và các khớp vai. Giúp giãn nở lồng ngực, cải thiện hô hấp, điều hòa lưu thông khí huyết để nuôi dưỡng lục phủ ngũ tạng và não bộ. Đồng thời giúp da dẻ hồng hào, tâm trí minh mẫn, cơ thể khang kiện.

6. Nín hơi, tay duỗi thẳng, tay phải làm như kéo dây cung ngang tầm vai. Hai mắt nhìn vào tay phải. Sau đó đổi bên. Cả hai tay trái-phải đều làm 3 lượt. Chú ý trong quá trình tập phải nín thở.

Giúp tập trung khí lực và tư tưởng, hợp nhất được sức mạnh vật chất và tinh thần để tạo thành một lực tổng hợp.

Chú ý tập trung sức kéo từ từ, mắt tập trung nhìn vào tay.

7. Nắm hai tay lại, mũi hít không khí, vận xuống dưới đan điền (dưới rốn), rồi giơ tay lên trời, xong hạ tay xuống, để lên đầu gối.

Sẽ làm nở lồng ngực, tăng khối lượng dưỡng khí hít vào, cải thiện hô hấp.

Vùng bụng là vùng của lục phủ, ngũ tạng, nơi phát nguồn khí huyết, âm dương. Tập trung vận dưỡng khí xuống đan điền sẽ giúp củng cố lục phủ ngũ tạng, làm các cơ quan này hoạt động mạnh mẽ hơn.

8. Tay trái đỡ thận nang (vùng thận sau lưng), tay phải xát đan điền 16 lượt

Vùng bụng có lục phủ, ngũ tạng, xuất phát âm dương, khí huyết. Xoa xát bụng giúp tăng tuần hoàn máu, lưu thông khí huyết, dinh dưỡng thần kinh, làm tăng nhu động ruột, dạ dày, chống táo bón, đầy hơi, béo phì.

Thận có liên quan tới tinh tủy, não bộ, xương cốt. Người cao tuổi thận hư nhược nên hay đau lưng, mỏi gối, xương giòn. Nâng đỡ thận, xát đan điền sẽ làm tăng tinh tủy, mạnh xương cốt, điều hòa não bộ, an tâm thần.

9. Lấy hai tay vặn cho nóng, rồi đưa tay ra sau lưng xát mạnh môn (xương sống vùng thận) trái phải mỗi bên 16 lượt, chú ý nín thở khi thực hiện.

Mạnh môn là bể của tinh và huyết, là gốc của 5 tạng, 6 phủ. Khí âm và dương của 5 tạng sẽ không phát sinh được khi mạnh môn suy yếu.

10. Ngồi xếp bằng, để chân trái lên đùi phải. Tay trái nắm chặt ống chân trái, rồi lấy tay phải xát gan bàn chân 36 lượt. Xong chuyển sang chân phải cũng xát 36 lượt.

Sáu mươi huyệt ở chân có liên quan mật thiết tới 12 kinh lạc của lục phủ ngũ tạng, trong đó có huyệt dũng tuyền ở chỗ lõm của gan bàn chân.

Xoa chân có tác dụng cân bằng âm bài tiết độc tố, tăng thân nhiệt, tăng tuần hoàn máu các chi dưới, lợi gan, tinh mắt, hạ huyết áp, nhuận tràng, thông tiểu, ngủ say, giảm mệt mỏi, tăng khả năng sinh lý (nói chung là các chứng suy nhược của tuổi già).

11. Xát huyệt giáp tích ở dưới đốt cuối xương sống, phía trên hậu môn.

Giúp tăng tuần hoàn máu vùng hậu môn. Phòng được bệnh trĩ, viêm ruột mãn tính, táo bón, phục hồi nhanh chóng cơ năng của hậu môn sau khi đại tiện.

12. Chân trái đứng vững, rồi giơ chân phải 7 lần. Xong thay chân kia, cũng tiến hành như vậy.

Làm bền chắc cơ bắp chi dưới cũng như các khớp vận động, có tác dụng tốt đến hệ thống thăng bằng của cơ thể.

Yoga và sức khỏe

Lương Y VÕ HÀ

Theo Phạn ngữ, Yoga có nghĩa là sự kết hợp hoặc hoà hợp . Yoga bao gồm một hệ thống triết lý và những phương thức nhằm dẫn dắt con người đi đến sự hoà hợp. Hoà hợp giữa thể xác, tình cảm và trí tuệ, giữa bản thân và môi trường và cuối cùng là giữa "cái tôi" và vũ trụ. Như vậy Yoga hướng đến những vấn đề đạo đức và tâm linh. Tuy nhiên trong thời đại ngày nay khi con người phải đối mặt với nhiều áp lực và lo toan do cuộc sông công nghiệp mang lại thì Yoga được nhiều người biết đến như một phương pháp thể dục khá hoàn hảo giúp người tập vô hiệu hoá stress. Mặt khác, nếu quan niệm "tuổi già là một quá trình xơ cứng" thì những động tác Yoga có giá trị làm mềm dẽo cơ thể, duy trì sự trẻ trung thon thả và linh hoạt.

ĐẶC ĐIỂM CỦA CÁC ĐỘNG TÁC THỂ DỤC YOGA

Các tư thế Yoga thường được gọi là ASANAS bao gồm nhiều bài tập khác nhau do những vị đạo sư Yoga đã dần dà xây dựng và phát triển nên từ hàng ngàn năm trước. Những tư thế nầy nhằm giúp cho người tập đạt được sức khỏe thực sự về cả tinh thần lẫn thể xác. Từ ASANAS hàm nghĩa là nhưng tư thế thoải mái (easy postures). Sự thoải mái không phải đợi đến một thời gian sau khi tập mà có thể cảm nhận được ngay sau khi thực hành mỗi động tác. Đây làkhác biệt cơ bản giữa các bài tập Yoga và một số phương pháp thể dục thể thao khác. Nếu các phương pháp thể dục thông thường chú tâm phát triễn cơ bắp và sức mạnh bằng những động tác nhanh, mạnh và liên tục thì ngược lại các hoạt động Yoga được thực hành chậm rãi, mềm dẽo phối hợp với nhịp thở sâu và thời gian nghỉ ngơi giữa mỗi tư thế. Cách tập nầy không những không tạo áp lực cho tim mà còn có thể cung cấp thêm nhiều dưỡng khí cho máu và sinh lực cho các cơ quan, giúp năng lực được tích luỹ nhiều hơn là tiêu tán. B.K.S. Iyengar, một đạo sư Yoga đã nói về quá trình thực hành một đông tác Yoga như sau “Thực hành một Asana sẽ phát sinh năng lượng, giữ nguyên trong tư thế là tập hợp và phân phối năng lượng trong khi việc thoát ra khỏi tư thế là bảo vệ năng lượng^1."

ÍCH LỢI CỦA CÁC TƯ THẾ YOGA

Hình thức dễ nhận thấy ở các động tác Yoga là những tư thế vặn người, cúi gập hoặc kéo giãn cơ thể. Những động tác nầy nhằm gây sức căng thích hợp trong một thời gian nhất định trên một nhóm cơ, khớp hoặc dây chằng, đặc biệt là đối với những vùng "ngoan cố", những nơi mà sinh hoạt thường ngày không đủ tác động tới như vùng cổ, vùng vai, vùng bụng. Sự căng giãn nầy làm gia tăng lưu lượng máu được chuyển tải đến từng tế bào, từng cơ quan kể cả các mạch máu ngoại biên khiến ta có cảm giác ấm người, cảm giác năng lượng lan toả dễ đưa cơ thể vào tình trạng thư giãn sâu sau đó. Đây cũng là lý do các đạo sư Yoga khuyên người tập nên giữ cơ thể ở tư thế xác chết sau mỗi Asanas để có thể cảm nhận và gặt hái trọn vẹn lợi ích thư giãn sâu sắc của mỗi tư thế.

Những tư thế Yoga cũng được nghiên cứu để gây ra sức ép cần thiết trên những nội tạng và các tuyến nội tiết có tác dụng xoa bóp nội tạng và điều hoà việc xuất tiết các kích thích tố qua đó có thể tăng cường chuyển hoá, kiểm soát những cảm xúc và làm cân bằng tâm lý. Khi được thực hành nhuần nhuyển, các Asanas sẽ làm mạnh cơ bắp, làm giảm các dây chằng bị căng cứng, kích thích tuần hoàn huyết, hoạt hoá các khớp và nhứt là làm cho cột sống được dẽo dai, điều kiện cần thiết để cơ thể giữ được sự trẻ trung linh hoạt. Tính chung có đến hàng ngàn Asanas khác nhau. Có tài liệu nói đến 50 ngàn tư thế. Tuy nhiên không cần thiết phải tập tất cả các tư thế. Tùy theo nhu cầu và điều kiện cơ thể riêng, mỗi người chỉ cần tập môt số động tác nhất định. Một số Asanas không những có tác dụng trên hệ thần kinh, tuyến nội tiết mà còn tác động đến những vị trí dọc theo cột sống được gọi là những Luân Xa (Cakras). Việc hoạt hoá và khai mở những Luân Xa nầy có liên quan đến hoạt động của những dòng năng lượng trong cơ thể và cả việc thu nhận Prana để bổ sung cho những dòng năng lượng nầy. Việc kích hoạt mà không biết cách kiểm soát những dòng năng lượng nầy có thể ảnh hưởng không tốt cho người tập. Do đó một số Asanas, kể cả một số phép thở trong những bài tập Pranayama cần được sự hướng dẫn của một người thầy có kinh nghiệm. Tuy nhiên vẫn có một số tư thế phổ thông hữu ích cho sức khoẻ có thể mang lại sự hài hoà giữa thân và tâm mà mọi người đều có thể tập luyện được.

MỘT VÀI TƯ THẾ YOGA TRUYỀN THỐNG

THẾ TRÁI NÚI VỚI CÁC NGÓN TAY ĐAN XEN VÀO NHAU (TADASANA URDHAVABADDHA HASTASANA)

Chuẩn Bị Đứng thẳng trên sàn nhà hoặc ván bằng phẳng, hai bàn chân sát nhau, hai bàn tay buông dọc hai bên thân.

Động Tác Bám chặt hai bàn chân trên sàn, thót bụng vào, kéo giãn hai chân và thân người về phía trên. Nâng xương ức và mở rộng lồng ngực. Đưa hai cánh tay thẳng ra phía trước các ngón tay đan nhau. Thở ra trong khi xoay hai bàn tay đan nhau từ trong ra ngoài và duỗi thẳng hai cánh tay về phía trước mặt. Từ từ hít vào trong khi nâng dần hai cánh tay lên phía trên, lên khỏi đầu cho đến khi hai cánh tay thẳng và sóng dọc theo thân mình tức vuông góc với mặt sàn. Duỗi thẳng hai cánh tay, hai khuỷu tay thẳng. Giữ nguyên vị thế nầy khoảng 20 giây. Từ từ thở ra trong khi buông lõng toàn thân và đưa hai cánh tay trở về vị trí ban đầu.

Tác Dụng Tư thế nầy kéo giãn cột sống, chống lại các hiện tượng vẹo cột sống, thoái hoá cột sống và các chứng tê mõi ở vùng vai, cánh tay, cổ tay, khớp gối. Ngoài ra thực hành tư thế nầy ở đầu mỗi buổi tập có thể xem như một tư thế chuẩn bị để làm nóng người và kéo giãn các khớp chuẩn bị cho các tư thế theo sau.

THẾ RẮN HỔ MANG (BHUJANGASANA)

Chuẩn Bị Nằm sấp trên sàn, hai bàn tay úp xuống ở khoảng hai vai, các ngón tay hướng lên phía trên.

Động tác Hít vào, sức nặng tựa trên hai bàn tay, từ từ nâng đầu và ngực lên, đầu ngửa lên trần nhà, cằm nhô ra phía trước. Trong tư thế nầy phần cơ thể từ rốn tới chân luôn luôn chạm mặt sàn. Khi đã hít vào tối đa cũng là lúc hai khuỷu tay thẳng lên. Giữ nguyên vị thế nầy từ 10 đến 20 giây, Thở ra trong khi từ từ buông lõng hai cánh tay, thân mình trở lại vị trí ban đầu.

Tác Dụng Tư thế nầy giúp cho xương sống dẽo dai, làm săn chắc cơ bụng, kích thích tiêu hoá, tăng cường sự lưu thông khí huyết ở vùng lưng vùng hông vùng cổ và những vị trí hiểm hóc mà sinh hoạt hàng ngày khó ảnh hưởng đến ở ruột, gan, lách, phổi.

THẾ BÁNH XE (URDHVA DHANARASANA)

Chuẩn Bị Nằm ngữa trên sàn nhà. Co cả hai đầu gối và kéo hai bàn chân lại sát mông. Gấp khuỷu tay lại, đặt hai bàn tay ở hai bên đầu, lòng bàn tay úp xuống, ngón tay hướng xuống phía dưới dọc theo thân mình.

Động Tác Hít vào thật sâu trong khi từ từ nâng thân mình lên, sức nặng tựa trên hai bàn tay và hai bàn chân, giãn thẳng cánh tay và khuỷu tay, ngửa đầu ra phía sau, ưỡn ngực và đẩy cột sống lên cao. Giữ nguyên tư thế nầy vài giây trước khi từ từ thở ra, buông lõng thân người và thở về tư thế ban đầu.

Tác dụng Giúp căng giãn và làm mềm dẽo cột sống. Kích thích các tuyến yên, tuyến tùng và tuyến giáp. Tăng cường sức mạnh các cơ quan vùng xương chậu, vùng bụng và vùng ngực. Gia tăng chức năng hấp thu và tiêu hoá. Tư thế nầy cũng thúc đẩy sự lưu thông khí huyết đến các cơ quan và ngăn ngừa xơ vữa động mạch. Tuy nhiên ở động tác nầy vị trí đầu thấp hơn tim nên những người có huyết áp cao hoặc đang bị các chứng nhức đầu không nên tập.

THẾ CĂNG GIÃN LƯNG (PASCHIMOTTANASANA)

Chuẩn Bị Ngồi thẳng lưng, hai chân duỗi thẳng. Hai bàn chân đặt sát cạnh nhau.

Động Tác Thở ra trong khi từ từ khom người cuối xuống cho tới khi đầu chạm gối, hai u gối vẫn thẳng, hai đùi vẫn ép sát xuống sàn, hai cánh tay đưa thẳng ra tối đa và cố chạm vào bàn chân. Có thể dùng hai bàn tay nắm lấy hai cổ chân hoặc đan chéo hai bàn tay ôm lấy hai bàn chân để dễ gập người lại. Giữ yên tư thế nầy từ10 đến 20 giây. Hít vào, nhấc đầu và thân mình lên, từ từ buông lõng hai bàn tay, buông lõng toàn thân, trở về tư thế ban đầu.

Tác Dụng Tư thế nầy kéo giãn cột sống và các cơ vùng lưng, vùng vai và cho phép sinh lực tuôn tràn đến từng bộ phận của cơ thể, giải toả những áp lực lên hệ thống thần kinh dọc theo hai bên tuỷ sống. Tư thế cũng có tác dụng xoa dịu tuyến thượng thận, tăng cường hoạt động của bộ máy sinh dục và bài tiết, thúc đẩy chức năng của gan và cải thiện tiêu hoá. Đặc biệt động tác gập mình về phía trước có công năng giải toả những ứ trệ ở các đốt sống thắt lưng và hoạt hoá Luân xa 3. Các đốt sống thắt lưng là nơi dễ bị vôi hoá nhất. Dưới đốt sống thắt lưng thứ hai là Luân xa 3. Luân xa 3 còn được gọi là Luân xa sức khoẻ vì nó kiểm soát toàn bộ hoạt động của dạ dày, gan, túi mật, tuỵ tạng và cả hệ thần kinh^2. Do đó thực hành tốt tư thế nầy có ý nghĩa rất quan trọng cho việc phòng bệnh và chữa bệnh.

THẾ VẶN CỘT SỐNG (ARDHA - MATSYENDRASANA)

Chuẩn Bị Ngồi trên sàn hai chân thẳng ra.

Động Tác Gấp chân trái lại, đặt gót chân áp sát vào mông phải. Gấp chân phải lại, đặt bàn chân phải phía ngoài đầu gối trái. Đầu gối phải sát dước nách trái Hít vào trong khi duỗi tay trái ra để nắm được cổ chân phải hoặc các ngón chân phải. Từ từ quay mạnh tay phải về phía sau lưng đồng thời thân mình quay ¼ vòng về bên phải, bàn tay phải tựa xuống sàn. Giữ nguyên vị thế nầy khoảng 10 giây trước khi thở ra và từ từ buông lõng toàn thân để trở về vị thế ban đầu. Tập lại tư thế nầy lần nữa với tay chân và chiều vặn ngược lại.

Tác Dụng Tư thế nầy giúp làm mềm dẽo cột sống, tác dụng tốt đến những dây thần kinh dọc 2 bên cột sống và những bắp thịt ở vùng bụng và vùng thắt lưng.

THẾ XÁC CHẾT (SAVASANA)

Chuẩn Bị Nằm xuống thoải mái trên sàn nhà hoặc trên ván qua một lớp chăn mỏng. ần áo nới lõng. Hai tay để tự nhiên dọc bên thân hoặc hai bàn tay chồng lên nhau và úp trên bụng. Có thể đắp thêm một lớp chăn mõng trên người nếu cảm thấy lạnh.

Động Tác Trong tư thế nầy một số tài liệu Yoga khuyên hít thở sâu và thực hành buông lõng toàn khắp cơ thể từng bộ phận một theo một thứ tự nhứt định từ đầu xuống chân hoặc từ chân lên đầu. Tuy nhiên theo kinh nghiệm riêng của tác giả, để đơn giản và dễ thực hành, người tập không nhất thiết phải thở sâu và kiểm soát buông lõng từng bộ phận. Mục đích của tư thế là thư giãn toàn diện. Do đó nếu thở sâu sẽ cần đến sự cố gắng về mặt ý thức và sự căng cơ thực tế ở vùng bụng. Cả hai điều nầy đều không có lợi cho yêu cầu thư giãn. Chỉ cần thở bình thường nhưng lưu ý thở chậm nhẹ và đều ở thì thở ra là đủ. Thì thở ra là thì ức chế thần kinh. Sự kéo dài thì thở ra chậm và đều sẽ gây ra hiệu ứng tốt cho mục đích thư giãn. Về thực hành thư giãn cơ bắp, sẽ dễ dàng cho người mới tập nếu chỉ ám thị chung thư giãn toàn thân và chỉ cần quan tâm giãn mềm cơ mặt hoặc cơ bàn tay, cơ bàn chân là đủ. Mặt, bàn tay hoặc bàn chân là những vùng phản xạ có đủ những điểm phản chiếu ứng với toàn bộ cơ thể nên thư giãn được một vùng thì toàn thân sẽ thư giãn. Mặt khác theo học thuyết Paplov, khi tập trung gây ức chế thần kinh ở một vùng ở một điểm của vỏ não thì sự ức chế sẽ lan toả gây ức chế toàn bộ vỏ não. Tóm lại công thức để thực hành tư thế xác chết sẽ là nằm thoải mái, hít thở điều hoà, thì thở ra chậm và dài. Trong khi thở ra nhẩm ý nghỉ buông lõng toàn thân, đặc biệt quan tâm buông lõng hai bàn tay và hai bàn chân.

Tác Dụng Tư thế xác chết giúp cơ thể giãn mềm cơ bắp và buông bỏ mọi tạp niệm, mọi cảm xúc. Trong điều kiện nầy, nhịp thở sẽ chậm lại, nhịp tim sẽ giảm xuống, thần kinh giao cảm sẽ tự điều hoà và cơ thể sẽ được tiếp thêm Prana để tăng cường sinh lực. Do đó tư thế nầy rất hữu ích cho những người bị rối loạn thần kinh giao cảm, dễ bị căng thẳng cáu gắt, mất ngủ, cao huyết áp…

Trên thực tế đối với người tập Yoga sau khi thực hành những tư thế căng giãn tối đa lúc nằm xuống việc thư giãn sẽ tự đến rất dễ dàng. Thử nghe Cô HT (40 tuổi) là một nhân viên cấp cao trong một công ty đa quốc gia nói về cách thư giãn bằng Yoga của mình như sau :"Do tính chất của công việc, tôi không có điều kiện tập thể dục và sinh hoạt ngoài trời đều đặn. Khi quá căng thẳng và mệt mõi tôi thường thực hành một số tư thế căng giãn tối đa của Yoga như thế căng giãn lưng, thế bánh xe... Sau đó lúc nằm xuống toàn thân ấm lên, năng lượng như đang lan toả khắp người, tôi cảm thấythoải mái và lịm dần vào giấc ngủ"

THẾ NGỒI HOA SEN (Padmasana)

Chuẩn bị Quần áo nới lỏng. Ngồi xếp bằng tự nhiên.

Động tác Dùng hai bàn tay nắm lấy bàn chân trái đặt lên đùi phải, gót chân áp sát bụng. Kế tiếp dùng hai bàn tay nắm lấy cổ chân phải và đặt chân phải lên đùi trái, kéo nhẹ gót chân áp sát bụng. Lưng thẳng, buông lỏng phần vai, hai mắt khép hờ, đầu lưỡi chạm nhẹ nướu răng trên. Hai bàn tay đặt trên hai đầu gối, hai lòng bàn tay ngữa lên trời, đầu ngón tay cái chạm đầu ngón tay trỏ. Hai bàn tay cũng có thể đan xen vào nhau đặt trước bụng dưới, hai đầu ngón tay cái chạm nhau. Giữ yên tư thế. Rút khỏi các giác quan. Yên lặng và bất động. Tập trung tư tưởng vào bên trong, quan sát hơi thở vào và ra hoặc quan sát sự di chuyển của những dòng năng lượng trong cơ thể hoặc sự đến và đi của những cảm xúc, những tư tưởng đang diễn ra…Thời gian không giới hạn. Nếu chỉ nhằm mục đích thể dục thông thường hoặc để giải tỏa stress chỉ cần thực hành khoảng 10 phút mỗi lần.

Tác dụng Tư thế này có thể cải thiện tuần hoàn huyết ở vùng xương chậu, khớp háng, khớp gối và hai chân. Đặc biệt thế hoa sen có tác dụng điều hòa cảm xúc, làm êm dịu thần kinh và giúp dễ tập trung tư tưởng. Do đó đây là thế ngồi thuận tiện nhất cho việc thiền định. “Thiên nhân hợp nhất" hay sự hòa hợp giữa "cái tôi" và cái vô cùng của vũ trụ được đề cập trong triết học phương Đông cũng như trong một số tôn giáo cũng là tình trạng cao nhất của Yoga thường được mô tả khi hành giả đang nhập định ở tư thế hoa sen.

LƯU Ý

Không tập các Asanas trên nệm dày để cột sống dễ thẳng. Không tập trực tiếp trên nền đất để cơ thể khỏi nhiểm hơi ẩm từ đất. Nên tập trên sàn hoặc ván có lót qua một lớp chăn, chiếu hoặc nệm mõng.

Không tâp Yoga trong vòng 2 giờ sau khi ăn để khỏi ảnh hưởng tới sự tiêu hoá. Hơn nữa khi bụng trống cơ thể sẽ dễ thực hành các tư thế hơn. Không tập Yoga trong vòng ½ giờ trước khi ăn để giúp nội tạng và các tuyến nội tiết có thể hấp thu tối đa sinh lực do các bài tập mang lại.

Mỗi tư thế chỉ cầni lần. Giữa mỗi tư thế nên hít thở sâu và nghỉ ngơi thư giãn để bảo đảm cho cơ thể được thoải mái và năng lực được tích luỹ.

Một tư thế có thể dễ với người nầy nhưng khó đối với người khác. Đối với người lớn tuổi lại càng khó. Tư thế càng khó đối với một người thì khi thực hành được, hiệu quả cải thiện sức khoẻ đối với người đó càng cao. Các động tác cần làm chậm để tránh trẹo gân, sai khớp hoặc những tổn thương khác. Việc tập luyện cần đều đặn, mỗi ngày một hoặc 2 lần. Qua thời gian, cơ, khớp sẽ linh hoạt dần và tư thế sẽ hoàn chỉnh.

Hầu hết các tư thế căng giãn đều ảnh hưởng tới tử cung nên những phụ nữ trong thời kỳ có kinh hoặc trong vòng 6 tháng trước và sau khi sanh không nên tập ngoại trừ tư thế xác chết.

Ngưng thở và giữ nguyên tư thế một thời gian là một đặc điểm của các Asanas. Yêu cầu nầy nhằm gia tăng sự trao đổi chất và phát huy hiệu lực căng giãn để hoá giải xơ cứng. Thời gian nầy dài ngắn phải tuỳ thuộc vào khả năng mỗi cá nhân. Ngưng thở phải không dẫn đến nhức đầu, chóng mặt hoặc tim đập nhanh. Sau mỗi tư thế phải dẫn đến sự thoải mái chớ không phải đau nhức khó chịu. Kinh nghiệm cho thấy trong khi hít vào sâu và dài, đến gần cuối của thì hít vào chỉ cần cố kéo dài thêm một chút. Kéo dài bằng cách dùng ý hơn là cố hít thêm vào. Điều nầy có mục đích kéo dài được hơi thở, vẫn giữ được thanh quản mở, đáp ứng được yêu cầu dài hơi, giữ yên tư thế một thời gian mà không làm đỏ mặt, không gây khó chịu cho tim do thanh quản đóng vì nín thở.

Tập Yoga là thực hành sự hoà hợp. Trước nhất là sự hoà hợp giữa tinh thần và thể xác. Do đó cần tập trung sức chú ý vào từng động tác trong suốt quá trình luyện tập. Được như vậy, tự thân việc thực hành các tư thế cũng chính là hành Thiền.

nguồn: ykhoa.net

Thiền là một phương pháp tự chữa bệnh

Lương y Võ Hà

Trong thời đại ngày nay, để tồn tại và phát triển trước một cuộc sống nhiều thách thức và một môi trường luôn thay đổi, con người phải đối nhiều áp lực tâm lý. Chính những yếu tố gây Stress đã ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe. Stress có thể làm rối loạn tiêu hóa, tim mạch, sinh dục, rối loạn nội tiết, làm suy giảm khả năng miễn dịch và dẫn đến nhiều chứng bệnh nghiêm trọng. Trong những trường hợp này, Thiền là một liệu pháp đối trị trực tiếp và hữu hiệu. Hành Thiền không những có thể giải tỏa những cảm xúc âm tính, cải thiện hành vi mà còn giúp tăng cường nội khí, nâng cao sức đề kháng và sự thích nghi của cơ thể đối với môi trường.

Nguồn gốc của Thiền

Từ Thiền của Việt nam hay Zen của Nhật bản đều được phiên âm từ "Ch’an" của Trung hoa. Những chữ này đều xuất phát từ chữ Dhyna, có nguồn gốc ở bộ kinh Áo Nghĩa Thư (Upanishad). Đây là một bộ kinh thuộc triết học Bà la môn đã có từ thời thượng cổ ở Ấn độ. Theo tư tưởng Ấn độ, phàm muốn hiểu được chân tướng của một sự vật ta phải hòa mình làm một với sự vật đó. Thiền là quá trình tập trung tư tưởng, lặng lẽ suy tư, không để ngoại cảnh chi phối, là quá trình đồng nhất hóa với sự vật để hiểu được bản chất của nó. Thiền nguyên là một hình thức tu trì của những tông phái triết học ở Ấn độ. Sau khi Phật giáo ra đời, khoảng năm 520, Thiền được Bồ đề Đạt ma, một du tăng của Phật giáo truyền sang Trung hoa. Bồ đề Đạt ma nguyên là một tu sĩ thuộc Bà la môn giáo. Từ đây Thiền thuần lý và triết học của Ấn độ đã được giáo lý Phật giáo bổ sung và phát triển cả về nội dung lý luận lẫn phuơng pháp thực hành trong bối cảnh của truyền thống đạo học nguyên thủy của Trung hoa. Sau đó khi du nhập vào Nhật bản, Thiền lại được hòa trộn với tinh thần lễ giáo và nghệ thuật của Nhật bản. Như vậy Thiền được phổ biến sau này ở các nước châu Á đã hội tụ nhiều nét văn hóa đặc sắc của phương Đông. Đến khoảng đầu thề kỷ thứ hai mươi, do công của một giáo sư người Nhật, ông D.T. Suzuki, Thiền được giới thiệu sang các nước Anh, Pháp, Đức… Vào giai đoạn này, sau những cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật, văn minh nhân loại đã tiến thêm nhiều bước mới. Đời sống vật chất không ngừng được nâng lên nhưng tâm hồn con người dường như lại thêm lo âu, bất an hoặc cô đơn, trống rỗng. Thiền đã có mặt kịp lúc để lấp bớt khoảng trống này. Dưới cái nhìn duy lý và thực tiễn của người phưong Tây, Thiền đã nhanh chóng được tiếp nhận và quảng bá rộng rãi như là một hình thức giáo dục đạo đức và tâm linh. Vượt qua khỏi ranh giới của tôn giáo, sự hợp nhất giữa thân và tâm của Thiền giúp giải quyết những vấn đề do tâm lý gây ra và là phương pháp chữa trị cho nhiều chứng bệnh của xã hội hiện đại để mang lại hạnh phúc và sức khoẻ cho con người. Cũng ở thời gian này, Tổ chức Y tế Thế giới đã đánh giá lại ý nghĩa của từ sức khỏe "Sức khoẻ là sự thoải mái hoàn toàn vể các mặt thể chất, tâm thần và xã hội chứ không phải chỉ là tình trạng không bệnh tật". Có lẽ vì những lý do này, khi chuyển ngữ sang phương Tây, người ta đã dùng từ "Meditation" để dịch từ Zen. “Meditation” có cùng ngữ căn “Mederi" với từ "Medicine" với hàm ý là một phương pháp chữa bệnh.

Thiền là liệu pháp đối trị của những chứng bệnh tâm thể

Đối với y học phương Tây, tác nhân tâm lý được xem là một yếu tố gây bệnh chỉ được Cullen nói đến vào khoảng năm 1776 với tên gọi là rối loạn thần kinh chức năng. Sau đó, năm 1936, giáo sư Hens Selye, người sáng lập viện chống Stress ở Montreal, Canada đã chính thức dùng thuật ngữ Stress để chỉ những phản ứng của cơ thể đối với những yếu tố gây khó chịu trong môi trường sống. Sớm hơn nhiều so với phương Tây, trên cơ sở những lý luận về khí và khí hóa, lại là những người có khuynh hướng duy tâm, thường hướng nội và phản quán, các nhà y gia cổ đại của phương Đông đã sớm nhận ra ảnh hưởng của những cảm xúc tiêu cực lên sức khỏe của con người. Hàng ngàn năm trước, sách Nội kinh đã ghi nhận "bách bệnh giai sinh vu khí". Người xưa cho rằng những cảm xúc thái quá sẽ làm rối loạn khí hóa của những tạng phủ tương ứng và qua mối quan hệ sinh khắc sẽ dẫn đến sự mất quân bình của cả hệ thống. Do đó, những rối loạn này chính là nguyên nhân của những bệnh về nội thương. Ví dụ những người quá suy tư căng thẳng thường ăn uống kém ngon, dễ rối loạn tiêu hóa. Điều này xảy ra vì sự suy tư quá độ làm ảnh hưởng đến khí hóa của tỳ vị vì "Tư thương Tỳ". Hơn nữa, sự căng thẳng lâu ngày làm Can khí uất kết có thể dẫn đến loét dạ dày, tá tràng, triệu chứng mà Đông y thường gọi là "Can phạm Vị". Đôi khi những rối loạn khí hoá do cảm xúc có thể gây ra những triệu chứng bệnh lý có thể thấy được ngay. Thử quan sát một người đang bộc phát cơn tức giận. Toàn thân nóng lên, mồ hôi vả ra, nhịp tim tăng, hơi thở gấp, các cơ bắp như căng lên. Ở một số người khác cơn nóng giận có thể làm cho toàn thân ngứa ngáy, đau thắt ở ngực hoặc như bị bóp chặt ở bao tử. Đó là một trường hợp điển hình về rối loạn khí hóa do cảm xúc. Trong trường hợp nêu trên, Đông y cho rằng “Nộ thương Can", sự tức giận đã làm cho Can khí nghịch hành, dẫn đến các triệu chứng Can Đởm hỏa thịnh, thuộc Dương chứng. Trên thực tế, nếu bản thân không có các bệnh thực thể gì khác, chúng ta chỉ cần thực hành thư giản để sơ tiết Can khí hoặc chú tâm quan sát hơi thở vào và ra để đạt đến tâm bình, khí hoà hoặc chuyển tâm nghĩ đến một sự kiện vui vẻ đã xảy ra trong đời để khí của mẹ là Can Mộc được tiết bớt sang cho con là Tâm Hỏa (sự vui vẻ thuộc Tâm Hỏa và Mộc sinh Hỏa) thì các triệu chứng trên s tự biến mất. Đó là ví dụ về những cách kiểm soát cảm xúc để làm chủ bản thân.

Trong thời đại ngày nay, để tồn tại và phát triển trước một cuộc sống nhiều thách thức và một môi trường luôn thay đổi, con người phải đối mặt với nhiều áp lực tâm lý. Chính những yếu tố gây Stress là nguyên nhân của nhiều bệnh tật. Stress có thể làm rối loạn tiêu hóa, tim mạch, rối loạn nội tiết, làm suy giảm khả năng miễn dịch khiến cơ thể dễ bị bệnh tật tấn công hoặc làm trầm trọng thêm những chứng bệnh đang tiềm tàng. Trong những trường hợp này, việc giải toả Stress, điều hoà được cảm xúc phải là ưu tiên hàng đầu. Nói chung, thư giản hay căng thẳng, tập trung tư tưởng vào một sự kiện này hay chuyển sang một sự kiện khác là khả năng tự nhiên ở mỗi người. Tuy nhiên, ở một số trường hợp bệnh lý, khi hệ thần kinh đã quá tải, đã vượt quá giới hạn để tự hồi phục, tự điều chỉnh thì người bệnh cần một quá trình luyện tập hoặc điều trị. Trong những trường hợp này, Thiền là một liệu pháp đối trị trực tiếp và hữu hiệu. Ông Herbert Benson, giáo sư đại học Harvard, người sáng lập Viện Y học Tâm thể ở Boston (Mind-Body Medical Institute) cho biết "từ 60% đến 80% số lượng bệnh nhân đến khám ở các phòng mạch đều có liên quan đến Stress. Các ca bệnh này đáp ứng rất kém đối với thuốc và phẫu thuật nhưng lại rất tốt đối với các liệu pháp tiếp cận tâm thể". Ông cho rằng các liệu pháp thư giãn và Thiền làm giảm sự căng cơ, giúp giải tỏa những tình trạng lo âu, sợ hãi, bất an, dễ bị kích thích và đặc biệt là làm giảm hoạt hóa các nội tiết tố Stress.

Hiện nay có một phương pháp Thiền đã được chính thức đưa vào giảng dạy và thực hành lâm sàng tại nhiều trường đại học Y ở phương Tây, kể cả một số trường đại học lớn ở Mỹ như Umass, Standford, Duke, Virginia, San Francisco,… Đó là MBSR. MBSR là những chữ viết tắt của thuật ngữ "Mindfulness Based Stress Reduction", tạm dịch là "giảm Stress dựa trên sự tỉnh giác". MBSR được xem là một liệu pháp bổ sung giúp điều chỉnh tinh thần, cảm xúc và cải thiện sức khỏe. Đây là một kỷ thuật Thiền định nhằm phát triển chánh niệm, tức khả năng nhận biết điều gì đang xảy ra nơi thân hoặc tâm, qua đó có thể làm chủ được bản thân và điều hòa cảm xúc. MBSR đã được giáo sư Jon Kabat – Zinn khởi xướng đưa vào thực hành lâm sàng từ đầu những năm 1970. Hiện nay Trung tâm Y học và Giáo dục Tỉnh giác CFM (the Center For Mindfulness in Medicine, Healh Care and Society) thuộc trường Đại học Y Massachusettes (UMASS), được xem là cơ sở y tế lớn nhất và lâu đời nhất ở Mỹ trong lĩnh vực quảng bá, giáo dục và điều trị bằng MBSR. Một liệu trình MBSR tiêu chuẩn kéo dài 8 tuần lễ. Chương trình gồm hai phần. Phần huấn luyện tại lớp mỗi tuần một lần, mỗi lần một buổi từ 2 giờ đến 2 giờ rưỡi. Riêng lần cuối cùng thường được tổ chức vào cuối tuần và kéo dài khoảng 7 hoặc 8 giờ. Phầnthực hành tại nhà khoảng 1 giờ mỗi ngày. Cho đến nay, hàng chục ngàn người đã được hưởng lợi từ chương trình huấn luyện và điều trị này. Kết quả cho thấy MBSR giúp điều trị những bệnh về tim mạch, các chứng đau nhức mãn tính, rối loạn chức năng, dạ dày, ruột, chứng đau nữa đầu, cao huyết áp, mất ngủ, âu lo, hoảng loạn,… Hiện nay, trên thế giới đã có hơn 200 bệnh viện hoặc cơ sở y tế có thực hành điều trị bằng MBSR.

Thiền là một liệu pháp chỉnh thể

Thiền là một truyền thống văn hóa đặc sắc của phương Đông. Do đó liệu pháp Thiền cũng phản ảnh đầy đủ tính chất “chỉnh thể" và "Trời người hợp nhất" của nền y học cổ truyền. Chỉnh thể hay nhất thể (holistic) là quan điểm xem con người là một tổng thể hợp nhất. Mỗi triệu chứng, mỗi bộ phận đều phải được xem xét và điều chỉnh trong mối tương quan chung nhằm mang lại sự cân bằng và hài hòa cho cả tổng thể. Chẳng hạn, ở một bệnh nhân loét dạ dày, liệu pháp chỉnh thể sẽ lưu ý giải quyết tình trạng thấp nhiệt ở dạ dày hoặc căng thẳng tâm lý trong sinh hoạt để cải thiện khí hoá ở Tỳ vị hơn là cố tìm một loại kháng sinh để tiêu diệt vi khuẩn gây loét. Ở những chứng viêm mũi mãn tính, Đông y cho rằng do Âm hư gây ra Hỏa vượng. Do đó cách chữa phải đặt nặng việc bổ thận để nạp khí, bổ Âm phải tàng Dương, hơn là chỉ dùng những chất hàn lạnh để trừ hư Hỏa. Dù hư Hỏa có tạm được khống chế nhưng nếu làm trầm trọng thêm sự mất quân bình Âm Dương hoặc suy sụp thêm sức đề kháng thì bệnh không thể dứt được… Nói chung, theo quan điểm này thì sự nâng cao chính khí và sự hài hoà bên trong mới chính là nguồn gốc của sức khỏe. Chừng nào mà sự hài hòa còn chưa đạt được hoặc sức miễn dịch chưa được cải thiện thì sự cứu chữa chỉ là cục bộ hoặc tạm thời và sự biến mất của một triệu chứng sẽ có thể gây ra một triệu chứng khác ở một tổ chức khác. Do đó, với ý nghĩa hòa hợp hay hợp nhất giữa các tổ chức trong cơ thể, hợp nhất giữa thân và tâm và cuối cùng là giữa con người và vũ trụ, Thiền là đỉnh cao của liệu pháp chỉnh thể và cũng là chỗ gặp nhau giữa y học và các nền học thuật khác của phương Đông. Giống như những nhà khí công, những người hành trì Thiền lâu năm có định lực cao, trình độ khí hóa được nâng lên, có thể dùng năng lực Thiền để hóa giải bệnh tật hoặc chữa bệnh cho người khác. Về mặt thần kinh, thông qua quá trình thư giản và nội quán, Thiền duy trì trạng thái yên tĩnh của đại não, có thể điều hòa thần kinh giao cảm, phục hồi tính tự điều chỉnh và tự hoàn thiện vốn có của hệ thần kinh trung ương. Đây cũng là một cơ chế mang tính chỉnh thể vì sự hài hòa và hoàn thiện của hệ thần kinh sẽ tác động trở lại để điều hòa hoạt động nội tiết, nội tạng, tái lập tình trạng khí hóa bình thường để phục hồi sức khỏe. Cũng vì lý do này, những liệu pháp thư giãn & Thiền không chỉ có hiệu quả trên những bệnh tâm thể màthông qua việc nâng cao sức miễn dịch và cải thiện lưu thông khí huyết để phục hồi dần những cơ quan đã bị tổn thương.

Nói chung trong quá trình hành Thiền, "thần tĩnh tức âm sinh", tâm không duyên ra ngoài sẽ giữ được khí, ngưng thần định ý tại Đan điền sẽ gia tăng chân khí. Do đó công năng dưỡng âm tồn thần và nâng cao chính khí của tọa Thiền hoàn toàn phù hợp với tinh thần "nhiếp sinh" của Nội kinh, có thể chữa được bệnh, tăng cường sức khỏe, kéo dài tuổi thọ và giúp gia tăng sự thích nghi của cơ thể đối với những điều kiện thay đổi của môi trường sống.

Liệu pháp Thiền và những suy nghĩ tích cực

Khi xem một vở kịch tốt hoặc một phim hay, trong những lúc cao trào, ta thường bị thu hút vào vở diễn hoặc vai diễn. Thương cảm, rơi lệ hoặc bức xúc, tức giận,… Trong những phút giây đó, không chỉ người diễn viên mà cả người xem đều đã như hóa thân thành một người khác chứ không còn là người diễn viên hoặc bản thân chúng ta của những lúc bình thường. Những truyền thống tư tưởng phương Đông đều quan niệm thân và tâm là một thể thống nhất. Suy nghĩ và cảm xúc luôn tác động đến phần thể xác. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn cả nhận thức và từ nhận thức sẽ dẫn đến hành động. Chính những cảm xúc và nhận thức lâu ngày đã hình thành nên tập tính và tình trạng sức khỏe ở mỗi người. Do đó có thể nói mỗi người chính là những điều mà người đó suy nghĩ. Mỗi người trong chúng ta vì những lý do khác nhau đã vô tình bị tập nhiễm một số hành vi mà chúng ta không muốn nhưng đã không thể cưỡng lại được. Kỹ thuật tự ám thị (auto-suggestion) thông qua thiền định có thể giúp cải thiện tình trạng này. I.P. Paplov một nhà sinh lý học nổi tiếng của nước Nga đã chứng minh rằng mọi phản xạ thần kinh dù cao hay thấp, mọi thói quen, quá trình rèn luyện, học tập, lao động đều là những quá trình hình thành nên những phản xạ. Trong hành Thiền, việc hóa thân, việc đồng nhất hóa với một sự vật mới, một ý niệm mới hoặc một con người mới đã được tái hiện liên tục và nhiều lần trong một điều kiện tâm lý đặc biệt. Điều kiện tâm lý đặc biệt chính là tình trạng thư giãn hoặc nhập tĩnh khi mà não trở nên nhạy cảm khác thường trong việc tiếp nhận và hoạt hóa những thông tin liên quan, đến những ý niệm hoặc hình ảnh được gợi ra. Nói cách khác, khi ở vào tình trạng thư giãn ta có thể dùng lời nói hoặc những hình ảnh tưởng tượng thích hợp để cải thiện những tình trạng tâm lý hoặc vật lý của cơ thể, những điều mà trong điều kiện bình thường ta không thể thực hiện được. Hiệu ứng này thường được vận dụng trong các phương pháp dưỡng sinh, khí công, thôi miên, tự ám thị và cả trong nhiều nghi thức tôn giáo. Ví dụ, bình thường tathể ra lệnh hoặc tự nhủ để nhịp tim chậm lại hoặc huyết áp giảm xuống. Tuy nhiên, trong điều kiện thư giãn hoặc lúc thiu thiu ngủ nếu ta "thấy" hoặc "nghĩ" rằng tim đang đập chậm lại hoặc huyết áp đang hạ xuống thì tần số tim sẽ giảm và huyết áp sẽ hạ. Hãy lưu ý từ "thấy" mà không phải là "nhìn". Từ "thấy" hoặc "nghĩ" ở đây hàm nghĩa không có sự phân tích hoặc cố gắng về mặt ý thức. Đây là một nguyên tắc quan trọng của Thiền cũng như của sự tự ám thị. Nguyên tắc này có thể được gọi một cách vắn tắt nhưng khá chính xác là sự tập trung không căng thẳng. Tập trung vào một từ khóa, một câu ám thị, hoặc một cảnh vật… nhưng phải ở trong điều kiện tĩnh lặng và không căng thẳng. Chính sự tĩnh lặng và không căng thẳng giúp duy trì tình trạng nhập tĩnh đồng thời nâng cao tính nhạy cảm trong việc tiếp nhận và hình thành nên những cung phản xạ mới. Về mặt khoa học, nhập tĩnh ứng với tình trạng cơ bắp thư giãn hoàn toàn và sóng não hạ thấp từ nhịp Beta nhanh và không ổn định xuống nhịp Alpha hoặc Theta chậm và ổn định hơn. Trong điều kiện này bất kỳ sự căng thẳng nào kể cả sự căng thẳng của quá trình chú ý (chẳng hạn phân tích, lý luận về vấn đề đang chú ý) đều sẽ làm thay đổi sóng não và phá vỡ sự nhập tĩnh. Chính sự tự ám thị trong điều kiện thư giãn hoặc gần nhập tĩnh giúp thúc đẩy nhanh quá trình hình thành nên những cung phản xạ mới cho yêu cầu chữa bệnh hoặc cải thiện hành vi, nhân cách. Ở nhiều bệnh nhân mắc những bệnh mãn tính đã trãi qua điều trị lâu dài, tính trầm trọng không phải ở chính căn bệnh mà ở tâm lý chán nản, trầm uất. Tâm lý này phát xuất từ suy nghĩ mình là gánh nặng của gia đình hoặc do thiếu niềm tin vào thầy, vào thuốc. Yêu cầu điều trị trong những trường hợp này là phải giải tỏa được trầm uất và tăng cường niềm tin sẽ khỏi bệnh. Đó là lý do tại sao thiền và những suy nghĩ tích cực lại hữu hiệu trong hầu hết những bệnh kinh niên. Với liệu pháp thiền, có thể nói người bệnh chính là thầy thuốc và sức miễn dịch được nâng lên chính là thuốc chữa bệnh.

Sau đây là một vài thí dụ về sự phối hợp giữa thư giãn & Thiền và những suy nghĩ tích cực.

Để đạt được mục đích thư giãn và bình an cho tâm trí, người tập có thể nghĩ đến những cảnh quang mà mình ưa thích hoặc đã từng trãi qua. Rừng thông bạt ngàn, gió thổi vi vu. Bãi cát trắng xóa, sóng biển nhấp nhô. Cánh đồng lúa rì rào, gió thổi mơn man. Cảnh núi non hùng vĩ, thác nước trắng xóa,… Nằm hoặc ngồi thoải mái ở một nơi yên tĩnh, thoáng mát. Mắt khép nhẹ. Hít thở điều hòa, thì thở ra chậm và dài hơn thì hít vào. Tập trung tư tưởng nghĩ đến cảnh quang đã định. Hình dung rõ ràng quang cảnh như đang hiện ra trước mắt mình. Lặng lẽ quan sát để từ từ tiến đến dung hợp giữa người và cảnh, thấy mình hòa tan vào cảnh hoặc quên đi bản thân mình

Để gia tăng nội khí hoặc để điều trị các chứng hư Hỏa gây căng thẳng, nhức đầu, khó ngủ, hồi hợp,… có thể tập trung vào bụng dưới. Ngồi bán già hoặc kiết già. Lưng thẳng. Eo hơi thót lại. Cằm hơi thu vào. Đầu lưỡi chạm nướu răng trên. Buông lỏng phần vai và hai tay. Mắt khép nhẹ. Hít thở điều hòa. Tập trung tâm ý quán tưởng khắp chung quanh mình đang có gió nhẹ thổi vào vùng bụng dưới.

Để chữa bệnh, trị đau nhức, để làm tan một chỗ bị sung huyết hoặc một tổ chức bị u xơ, có thể quán hơi thở vào và ra. Hít vào sâu đến bụng dưới. Thở ra chậm, nhẹ và đều. Trong lúc thở ra tập trung ý quán một luồng trược khí màu xám từ chỗ bị đau theo hơi thở thoát ra các đầu ngón chân (nếu ở vùng hạ thể) hoặc đỉnh đầu, hoặc những đầu ngón tay (nếu ở vùng thượng thể). Có rất nhiều nghiên cứu về hiệu ứng vật lý của những suy nghĩ tích cực. Đáng kể nhất là công trình nghiên cứu của Bác sĩ Carl Simonton về điều trị ung thư. Ông hướng dẫn cho bệnh nhân thư giãn và hình dung những bạch cầu của họ là những chiến sĩ "tìm và diệt". Đội quân dũng mãnh đã chiến đấu, chiến thắng và mang đi các tế bào ung thư đã chết. Công trình nghiên cứu trên 110 bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối đã cho kết quả 25% hoàn toàn khỏi bệnh, 30% ung thư ngừng phát triển, và ở 10% khác khối u ung thư bắt đầu nhỏ dần.

Ông Emile Coue (1857-1926), một chuyên gia điều trị tâm lý người Pháp là người đã từng hướng dẫn và điều trị cho hàng chục ngàn bệnh nhân bằng phương pháp ám thị và tự ám thị. Đến với ông có thể là những người bị mất ngủ, hoảng loạn, nói lắp, nghiện thuốc, béo phì, động kinh, suyển và cả những bệnh nhân tim mạch, tiểu đường, u xơ, viêm khớp. Ông đã đề xuất một công thức ám thị đơn giản chung cho nhiều trường hợp khác nhau, để điều chỉnh hành vi hoặc để thay đổi những điều kiện tâm lý, vật lý cho việc cải tạo sức khỏe. Nguyên văn câu ám thị là "Tous les jours a tous points de vue, je vais de mieux en mieux" đã được chuyển sang Anh ngữ “Day by day, in every way, I am getting better and better", tạm dịch "Mỗi ngày qua, tôi tốt đẹp hơn lên về mọi phương diện". Ông khuyên người bệnh thực hành ám thị hai lần mỗi ngày. Mỗi lần tự nhẩm 20 lần câu ám thị nêu trên. Cần làm một xâu chuỗi có 20 hạt để lần chuỗi tương ứng với 20 lần nhẩm niệm. Việc lần chuỗi vừa bảo đảm đủ số cần niệm, vừa có tác dụng tạo thêm phản xạ có điều kiện cho những lần sau. Thực hành lúc vừa thức dậy, sắp sữa xuống giường và liền trước khi nằm xuống ngủ. Đây là những lúc mà chúng ta còn ngái ngủ hoặc buồn ngủ. Do đó khi đã nhắm mắt và tập trung vào câu ám thị thì tâm chỉ tồn tại có ý niệm đó, những tạp niệm rất khó xen vào. Về mặt thần kinh, những thời điểm này gần giống như lúc chúng ta luyện tập thư giãn hoặc chuẩn bị nhập tĩnh nên cũng là lúc tốt nhất để tiếp nhận những thông tin tích cực cho việc tạo nên những cung phản xạ mới.

Lưu ý

Kết quả hành Thiền sẽ khác nhau do khả năng tập trung tư tưởng của mỗi người. Điều này tùy thuộc vào căn cơ và các điều kiện trợ duyên khác như chế độ ăn uống, sinh hoạt, giao tiếp… Thiền được xem là một liệu pháp bổ sung được dùng song hành với các biện pháp chữa bệnh chính thống khác. Do đó việc gia giảm hoặc thay thế các loại thuốc trong việc điều trị phối hợp với Thiền cần theo sự chỉ dẫn của bác sĩ điều trị.

nguồn: ykhoa.net

Ngồi Thiền để nâng cao hiệu quả công tác và tăng cường sức khỏe

Lương y VÕ HÀ

Thử nhìn xuống một hồ nước. Khi mặt hồ yên tĩnh, trong xanh ta dễ dàng nhìn rõ được mọi vật dưới đáy. Trái lại, khi làn nước gợn sóng, hình ảnh sẽ bị phản chiếu lệch lạc. Bộ não con người cũng giống như vậy. Khi tinh thần yên tĩnh, tập trung, tâm trí sẽ sáng suốt. Trái lại, khi có tạp niệm xen vào hoặc lúc lo âu căng thẳng, sự phán đoán sẽ kém chính xác. Sự căng thẳng sẽ làm mệt bộ não, cơ thể tiêu phí nhiều năng lượng mà việc giải quyết công việc lại kém hiệu quả. Một sinh viên thiếu tập trung sẽ khó tiếp thu bài giảng. Một công nhân đứng máy lơ đểnh sẽ dễ mắc tai nạn lao động. Một nhà nghiên cứu mà tinh thần không ổn định sẽ khó có thể hoàn thành công trình của mình. Ngoài ra, trong điều kiện phát triễn của nền văn minh công nghiệp với tính cạnh tranh cao, con người luôn phải đối mặt với nhiều loại áp lực thì việc phải gánh chịu stress làm giảm sức đề kháng và dễ dẫn đến nhiều bệnh tật là điều đáng lo ngại. Từ những thực tế nầy nhiều người đã tìm đến với thiền.

THIỀN LÀ GÌ?

Nói một cách đơn giản, thiền là những phương pháp giúp hình thành thói quen tập trung tư tưởng để làm đúng công việc mà chúng ta muốn làm và đang làm. Đặc biệt thiền giúp điều chỉnh lại tình trạng mất cân bằng giữa hưng phấn và ức chế của hệ thần kinh do quá trình sinh hoạt và làm việc căng thẳng gây ra.

Có nhiều phương pháp thiền khác nhau, nhưng trung vẫn là giúp người luyện tập có thể tập trung chú ý vào một điểm ở trong hoặc ngoài cơ thể, vào một đề tài, một hình ảnh hoặc một câu "chú" nhất định nhằm đưa cơ thể tiến dần vào tình trạng nhập tĩnh khi tâm không còn bất cứ ý niệm nào.

CÁC BƯỚC THÔNG THƯỜNG CỦA MỘT LẦN NGỒI THIỀN

1. Chuẩn bị: Trước khi ngồi thiền, cần hoàn tất các công việc thường nhật trong ngày để tư tưởng khỏi vướng bận; Tắm rửa sạch sẽ, nới lỏng quần áo; Chọn một nơi yên tĩnh, thoáng mát, không có ruồi muỗi.

2. Tư thế: Có thể chọn tư thế ngồi xếp bằng thông thường, ngồi bán già hoặc ngồi kiết già. Lưng thẳng, cằm hơi đưa vào để cột sống được thẳng. Đầu lưỡi chạm nhẹ nướu răng trên. Hai bàn tay buông lỏng đặt trên hai đùi hoặc đan chéo nhau để trước bụng, miễn sao hai tay cảm thấy thoải mái, dễ giãn mềm cơ bắp là được.

Tư thế kiết già (thế hoa sen), đặc biệt thích hợp cho việc ngồi thiền: Ngồi xếp bằng tự nhiên, dùng hai bàn tay nắm bàn chân phải từ từ gấp chân lại và đặt bàn chân lên đùi trái, gót chân ép sát bụng, lòng bàn chân ngửa lên trời. Kế tiếp dùng hai bàn tay nắm bàn chân trái gấp lại, đặt bàn chân trái lên đùi phải, kéo nhẹ gót chân vào sát bụng, bàn chân ngửa lên trời.

Các đạo sư Yoga cho rằng vị thế khóa nhau của hai chân trong tư thế kiết già sẽ tạo sức ép lên hai luân xa ở dưới cùng của cơ thể, khiến dòng năng lượng có khuynh hướng đi lên để nuôi dưỡng các trung tâm lực dọc theo cột sống và kiểm soát toàn bộ hệ thần kinh. Những thí nghiệm khoa học về Yoga cho thấy chỉ cần ngồi tư thế hoa sen, dù ta không cố gắng tập trung tư tưởng, vẫn có một sự thay đổi ở sóng não từ nhịp Beta khoảng 20 chu kỳ mỗi giây xuống nhịp Alpha khoảng 8 chu kỳ mỗi giây. Nhịp Alpha là tình trạng sóng não của một người đang trầm tĩnh và minh mẫn. Điều nầy có nghĩa là tự thân tư thế kiết già đã có công năng làm êm dịu thần kinh chưa kể đến những cố gắng khác của việc ngồi thiền.

Kết quả trên cũng phù hợp với những lý luận của y học cổ truyền khi biết rằng ở thế kiết già, xương mác ở cẳng chân trái đã tạo một sức ép khá mạnh lên đúng vị trí huyệt Tam âm giao ở chân phải (huyệt Tam âm giao ở chỗ lõm bờ sau xương chày, trên mắt cá chân trong khoảng 6cm). Như vậy, trong suốt thời gian ngồi kiết già, huyệt Tam âm giao sẽ được kích thích liên tục. Tam âm giao là huyệt giao của 3 đường kinh âm: Tỳ, Can và Thận nên tác động kích thích này sẽ có tác dụng "thông khí trệ", "sơ tiết vùng hạ tiêu" và điều chỉnh những rối loạn nếu có ở những kinh và tạng có liên quan, đặc biệt là tác dụng "Dưỡng âm kiện Tỳ" và "Sơ Can ích Thận" mà các thầy thuốc châm cứu đều biết khi tác động vào huyệt này. Những người có dấu hiệu căng thẳng thần kinh, những bệnh nhân "Âm hư hỏa vượng" hay gặp các cơn bốc hỏa về chiều và những phụ nữ đang ở tuổi mãn kinh sẽ dễ dàng cảm nhận được hiệu quả khi ngồi vào thế kiết già.

3. Giảm các kích thích giác quan: Một trong những yếu tố quan trọng để dễ nhập tĩnh là không bị các kích thích bên ngoài quấy nhiễu. Người xưa gọi là "bế ngũ quan".

Trên thực tế, những quan sát qua điện não đồ cho thấy chỉ cần nhắm mắt để loại bỏ thị giác là đã giảm được 50% các kích thích từ bên ngoài. Do đó, nên nhắm mắt lúc ngồi thiền. Khi nhắm mắt chỉ cần khép hờ để bảo đảm không có sự căng cơ ở vùng mặt.

4. Giãn mềm cơ bắp: Ngày nay, khoa học đã biết rất rõ tác động qua lại giữa 2 yếu tố thần kinh và cơ. Khi thần kinh căng thẳng, trương lực cơ bắp cũng gia tăng. Ngược lại, nếu điều hòa trương lực cơ bắp ở mức thư giãn thì thần kinh cũng sẽ được ổn định. Chúng ta dễ dàng nhận thấy điều này khi quan sát một người đang giận dữ. Khi tức giận, gân cổ nổi lên, cơ bắp căng cứng, bàn tay nắm chặt...; đó là lúc thần kinh quá căng thẳng. Ngược lại, hãy nhìn một người đang ngồi ngủ gật trên xe. Lúc người này thiếp đi là lúc thần kinh ở mức thư giãn, tâm không còn ghi nhận ý niệm gì cụ thể và cơ bắp cũng giãn mềm nên đầu dễ dàng ngoẹo sang một bên. Vì vậy, trong quá trình hành thiền, việc chủ động giãn mềm cơ bắp sẽ thúc đẩy nhanh quá trình thư giãn, nhập tĩnh.

Trên thực tế, chỉ cần quan tâm giãn mềm cơ mặt và cơ bàn tay là đủ. Điều này căn cứ vào hai quy luật: Thứ nhất, mặt và hai bàn tay là những vùng phản chiếu có các điểm tương ứng với toàn bộ cơ thể, do đó nếu thư giãn được vùng mặt hay hai bàn tay sẽ thư giãn được toàn thân. Thứ hai, theo học thuyết Paplop, khi tập trung gây ức chế thần kinh một vùng hoặc một điểm ở vỏ não (qua hiệu ứng thư giãn) thì sự ức chế này sẽ lan tỏa gây ức chế toàn bộ vỏ não.

5. Tập trung tâm ý: Đây là giai đoạn chính của buổi hành thiền. Như đã nói ở phần trên, thiền chính là sự tập trung tư tưởng vào một điểm hoặc một đề mục duy nhất để dần dầntình trạng trống rỗng, không còn vướng mắc vào bất cứ một ý niệm nào. Để thư giãn thần kinh hoặc để chữa bệnh, chỉ cần duy trì tình trạng tập trung vào điểm hoặc vào đề mục tập trung trong một thời gian nhất định là đủ. Điều quan trọng là nên tập đều đặn hàng ngày, mỗi ngày một hoặc hai lần. Lúc đầu, ngồi khoảng 15 phút mỗi lần, dần dần tăng lên. Sau một thời gian, khi não bộ đã ghi nhận thói quen thiền thì việc ngồi vào tư thế, nhắm mắt, việc đầu lưỡi chạm nhẹ nướu răng trên hoặc ám thị giãn mềm cơ bắp sẽ hình thành nên những phản xạ có điều kiện để đưa người tập vào trạng thái thiền định.

Về điểm để tập trung tư tưởng, một vị trí ở vùng bụng dưới mà nhiều trường phái thường chọn làm điểm tập trung khi ngồi thiền là huyệt Đan điền, cách dưới rốn khoảng 3cm. Nên tập trung vào điểm này vì nhiều lẽ.

Theo y học cổ truyền, "thần đâu khí đó". Do đó, khi tập trung vào một điểm ở vùng dưới cơ thể thì khí và huyết sẽ lưu chuyển về phía dưới, làm nhẹ áp lực ở vùng đầu, dễ dẫn đến nhập tĩnh.

Đan điền còn gọi là Khí hải hay Khí huyệt, ngụ ý là nơi "luyện thuốc", là "bể chứa khí". Đan điền là một huyệt quan trọng trong việc luyện dưỡng sinh của các đạo sĩ, các nhà khí công. Có nhiều trường phái khác nhau và việc tu luyện rất phức tạp. Tuy nhiên, các công phu của đạo gia nói chung và việc phát sinh nội khí để chửa bệnh nói riêng đều dựa vào bí quyết "hồi quang nội thị" hoặc "ngưng thần nhập khí huyệt". Tâm không duyên ra ngoài, hướng đôi mắt vào trong gọi là hồi quang, tập trung thần vào bên trong cơ thể gọi là nội thị. Ngưng thần nhập khí huyệt chính là tập trung tâm ý tại Đan điền để phát sinh nội khí. Lâu dần chân khí được sung mãn sẽ khai thông các kinh lạc bế tắt hoặc bồi bổ cho ngủ tạng để tăng cường sức khoẻ.

Một số người tâm dễ xao động có thể cần một phương pháp kiểm soát tâm chặt chẽ hơn. Trường hợp này, nên kết hợp quan sát hơi thở với việc tập trung tại Đan điền bằng cách quan sát sự phồng lên và xẹp xuống tại bụng dưới. Lúc hít vào bụng dưới hơi phồng lên, lúc thở ra bụng dưới hơi xẹp xuống. Chỉ cần thở bình thường. Không cần quan tâm đến thở sâu hay thở cạn, đều hay không đều. Điều quan trọng ở đây là tập trung quan sát để biết rõ ta đang hít vào hay đang thở ra thông qua chuyển động phồng lên hay xẹp xuống ở bụng dưới. Sở dĩ chọn quan sát hơi thở ở bụng dưới mà không phải ở đầu mũi hoặc ở ngực là nhằm tạo quán tính thở sâu kết hợp với việc phát sinh nội khí ở Đan điền như đã dẫn ở phần trên. Thỉnh thoảng sẽ có những lúc tâm bị phân tán, các tạp niệm xen vào. Điều này là bình thường. Chỉ cần khi nhớ ra hãy tập trung trở lại iếp tục quan sát hơi thở vào ra là đủ. Lâu dần, những tạp niệm sẽ bớt đi, thời gian tập trung sẽ dài hơn, hơi thở sẽ đều, chậm và nhẹ hơn, cho đến lúc không còn ý niệm và quên luôn cả hơi thở. Nếu thường xuyên đạt đến tình trạng này, có nghĩa người tập đã tiến được một bước rất dài. Không chỉ là không bệnh tật mà còn là sự tự tin, cảm thông và hoà hợp để dần dần đạt đến điều mà người xưa gọi là thiên nhân hợp nhất.

6. Xả thiền: Sau khi ngồi thiền, trước khi đứng dậy cần làm một số động tác để cơ thể hết tê mỏi và khí huyết lưu thông bình thường. Từ từ buông thõng hai chân, xoay người qua lại nhiều lần, xoay ở vùng hông và vùng cổ. Dùng hai tay vuốt nhẹ hai bên sóng mũi từ đầu mũi xuống chót cằm, vuốt ấm vành tai. Xoa hai lòng bàn tay vào nhau cho ấm rồi áp vào mắt. Dùng hai bàn tay xoa bóp dọc theo hai chân, từ đùi dài xuống bàn chân. Xoa ấm hai lòng bàn chân.

Việc xả thiền tùy thuộc vào mỗi buổi thiền. Nếu chỉ thiền khoảng 15 phút hoặc khi có công việc cần đứng lên gấp thì chỉ cần co duỗi hai chân và xoay người, hoặc lắc cổ qua lại nhiều lần là đủ.

NGỒI THIỀN CÓ GÂY NGUY HIỂM GÌ KHÔNG?

Một vấn đề cuối cùng mà những người mới tập thiền thường thắc mắc là liệu ngồi thiền có gây nguy hiểm gì không? Câu trả lời sẽ tùy thuộc vào phương pháp và động cơ của việc ngồi thiền. Một số phương pháp thiền có phối hợp với vận khí hoặc có sự hỗ trợ khai mở một số trung tâm lực trong cơ thể nhằm thúc đẩy nhanh quá trình sinh khí và gia tăng nội lực. Các phương pháp này có thể gây những nguy hiểm đi kèm nếu người tập thiếu những kiến thức về khí công, về y học truyền thống hoặc không có đạo sư hướng dẫn để vận dụng và kiểm soát kịp thời nguồn năng lực mới phát sinh. Trái lại, nếu ngồi thiền để đạt đến sự tĩnh lặng trong tâm trí, để thư giãn thần kinh và tăng cường sức khỏe, không vận khí, không bám víu vào bất cứ ảo giác, âm thanh hoặc hình ảnh nào thì không có gì nguy hiểm./.

nguồn: ykhoa.net

Tùy tức quán và phản xạ thở bụng

Lương Y VÕ HÀ

Quan sát hơi thở là một căn bản để nhiếp tâm, bài trừ tạp niệm. Có nhiều cách quan sát hơi thở. Tuy nhiên cách quan sát hơi thở thông qua chuyển động phồng lên xẹp xuống ở bụng dưới tuy đơn giản nhưng lại có rất nhiều diệu dụng. Theo y học cổ truyền, bụng dưới là trung tâm của khí lực, là gốc của chân Hỏa. Do đó thường quán chiếu Đan điền có công năng hướng khí lực về gốc, giúp điều hòa Âm - Dương trong cơ thể, chữa trị các chứng hư Hỏa và đặc biệt có hiệu quả trong việc hình thành phản xạ thở bụng để tăng cường nội khí cho yêu cầu dưỡng sinh ích thọ.

Hơi thở bình thường và hơi thở khí công

Nếu để ý quan sát một người bình thường đang nằm ngủ chúng ta sẽ thấy phần ngực của người này phập phồng lên xuống theo hơi thở. Trái lại ở những người đã luyện tập khí công lâu năm phần rung động lên xuống lại là phần bụng chứ không phải phần ngực. Đây chính là điểm khác nhau cơ bản giữa hơi thở của một người bình thường và hơi thở của một người luyện tập khí công. Sách Dưỡng Chơn Tập có ghi lại câu nói của Trang Tử: "Chơn nhơn chi tức dĩ chủng, thường nhơn chi tức dĩ hầu". Ý nói bậc chơn nhơn thở sâu đến tận gốc trong khi người bình thường hơi thở cạn chỉ đến yết hầu. Ở người bình thường, hơi thở tự nhiên thường chỉ tác động chủ yếu đến các cơ ở phần ngực để thực hiện việc trao đổi khí, thu nhận dưỡng khí và đào thải thán khí. Đối với người luyện khí công, hơi thở còn có tác dụng hấp thu và chuyển hóa một loại năng lượng có công năng cao hơn thường được gọi là Thiên khí hoặc Địa khí. Mà muốn chuyển hóa thành nội khí, ngoại khí phải thông qua những huyệt vị bên ngoài để đi đến Đan điền ở vùng bụng dưới. Trong luyện tập khí công, từ ý thức sinh khí ở Đan điền, tập trung ý tại Đan điền, khí tụ Đan điền… đến những động tác của thân thể giúp cho phần đầu và vai được buông lỏng, phần hạ bộ được cứng chắc đều nhằm vào mục đích này. Lâu ngày sẽ tạo được hiệu ứng sinh khí ở Đan điền, nội khí lưu xuất từ Đan điền và chuyển động phồng lên xẹp xuống ở bụng dưới tương ứng với hơi thở vào và ra. Lúc này chuyển động lên xuống ở bụng dưới đã thành một phản xạ tự nhiên, không còn lệ thuộc vào ý thức của người tập nên được gọi là phản xạ thở bụng. Điều này cũng có nghĩa là nếu ta có thể tạo được phản xạ thở tự nhiên ở bụng dưới thì tất yếu sẽ dẫn đến hiệu ứng phát sinh nội khí và tăng cường chuyển hóa ngoại khí cho yêu cầu dưỡng sinh.

Đan điền còn có tên là Khí hải, có nghĩa là bể chứa khí, là nguồn gốc của khí nên dễ có khuynh hướng tụ khí tại đây. Tập trung Đan điền hay quán chiếu Đan điền chẳng qua chỉ là cách "thuận nước đẩy thuyền" để sinh khí và tăng cường nội khí. Do đó nhiều nhà khí công cận đại cho rằng ý thủ Đan điền là con dường tắt của nhập môn luyện công. Có điều tập trung vào một điểm nếu không khéo sẽ dẫn đến hoặc dễ sao lãng, nhiều tạp niệm hoặc quá tập trung lại sinh ra tâm lý căng thẳng, căng cơ, bế khí, ép khí. Đổi lại việc chỉ quan sát hơi thở thông qua chuyển động phồng lên, xẹp xuống ở bụng dưới vẫn bảo đảm được yêu cầu quán chiếu Đan điền, lại dễ duy trì cảm giác thư giản để đi đến nhập tĩnh mà không xảy ra tình trạng tâm lý quá căng thẳng hoặc bế khí, ép khí do quá tập trung hoặc khí Đan điền được tích lũy nhiều.

Tạo phản xạ thở bụng bằng tùy tức quán.

Tùy tức quán là cách quan sát hơi thở, giữ ý niệm nương theo (tùy) hơi thở (tức) để nhiếp tâm, bài trừ tạp niệm. Có nhiều cách quán sát hơi thở. Tuy nhiên cách quán sát hơi thở thông qua chuyển động phồng lên và xẹp xuống ở bụng dưới tương đối đơn giản nhưng lại có rất nhiều diệu dụng. Ngoài tác dụng của một phương pháp Thiền căn bản, phương pháp này có công năng hướng khí lực về gốc, giúp cân bằng Âm – Dương trong cơ thể, chữa trị các chứng hư Hỏa và đặc biệt có hiệu quả trong việc hình thành phản xạ thở bụng để sinh khí Đan điền và tăng cường chơn khí.

Chuẩn bị : Nên chọn lúc rãnh rỗi khi đã hoàn tất các công việc trong ngày, sau bữa ăn khoảng một giờ hơn. Chọn nơi yên tĩnh, thoáng mát, không có gió lùa. Quần áo nới lỏng.

Tư thế : Có thể chọn tư thế ngồi xếp bằng thông thường, ngồi trên ghế chân chạm đất, ngồi bán già, kiết già hoặc tư thế nằm. Tuy nhiên tốt nhất vẫn là tư thế ngồi. Ở tư thế ngồi, sự thăng giáng tự nhiên của các đường kinh dễ xảy ra. Riêng tư thế kiết già có tác dụng làm êm dịu thần kinh, giúp dễ tập trung tư tưởng. Ngồi thẳng lưng, buông lỏng phần vai, eo hơi thót lại, cằm hơi thu vào, đầu lưỡi chạm nhẹ nướu răng trên, hai mắt khép nhẹ. Hai bàn tay úp lại đặt trên hai đùi. Cũng có thể để ngữa hai bàn tay, ở mỗi bàn tay đầu ngón cái chạm nhẹ đầu ngón trỏ để tạo thành ấn có tác dụng gia tăng hiệu quả thu Thiên khí ở vùng đỉnh đầu.

Thực hành : Hít vào trong khi hơi phình bụng ra. Thở ra trong khi hơi thót bụng lại. Đều đặn, khoan thai từ hơi thở này đến hơi thở khác. Không cố sức hít sâu. Không cố phình bụng ra hoặc thót bụng lạiất cả động tác thở đều diễn ra bình thường theo nhịp điệu tự nhiên của cơ thể. Điều quan trọng nhất là quan sát, theo dõi để biết rõ là ta đang hít vào khi bụng dưới hơi phồng lên hoặc đang thở ra khi bụng dưới xẹp xuống. Ngoài ra, không can thiệp hay điều chỉnh gì vào tiến trình thở. Cứ tiếp tục quan sát, hơi thở tự nó sẽ dần dần điều hòa, êm nhẹ. Thỉnh thoảng sẽ có lúc tâm bị phân tán, các tạp niệm xen vào. Điều này là bình thường. Chỉ cần khi nhớ ra hãy tiếp tục quan sát hơi thở và sự lên xuống của bụng dưới là đủ. Một số người sẽ cảm thấy dễ tập trung hơn nếu khi hít vào cùng lúc với bụng phồng lên nhẩm niệm trong tâm những từ "tôi đang hít vào" và khi thở ra cùng lúc với bụng xẹp xuống kèm theo ý nghĩ "tôi đang thở ra". Cũng có thể dùng những từ có ý ám thị để dẫn dụ thư giản như "hít vào tâm tĩnh lặng" và "thở ra miệng mĩm cười". Những hành giả là Phật tử có thể nhẩm Phật hiệu quen thuộc "Nam mô A" khi hít vào và "Di Đà Phật" khi thở ra.

Mỗi lần tập từ 15 phút trở lên. Nếu tập lâu, nhất là sau khi tập ở tư thế kiết già, nên thực hành các động tác xả thiền để giúp khí huyết lưu thông bình thường trở lại. Từ từ buông thỏng hai chân. Xoay người qua lại nhiều lần. Xoay ở vùng eo và vùng cổ. Dùng hai tay vuốt nhẹ hai bên sóng mũi từ đầu mũi xuống tận chót cằm. Vuốt ấm hai vành tai. Dùng hai bàn tay xoa bóp dọc theo hai chân từ đùi dần xuống bàn chân. Xoa ấm hai lòng bàn chân. Cuối cùng dùng hai lòng bàn tay áp vào nhau xoa vòng quanh rốn khoảng 36 vòng.

Ngoài những buổi tập, trong những lúc bình thường, trên xe hơi hoặc trong văn phòng, chỉ cần giữ yên vị trí, buông lỏng phần vai, hướng ý niệm xuống bụng dưới, quan sát hơi thở lên xuống trong một vài phút. Điều này không những có tác dụng thư giãn, giải tỏa những áp lực trong công việc, điều hoà thần kinh giao cảm mà còn góp phần tập nhiễm để sớm tạo được phản xạ thở bụng. Thường hướng ý niệm vào hơi thở ở vùng bụng dưới cũng là một hình thức "tinh thần nội thủ", một nguyên tắc cơ bản của đạo dưỡng sinh đã được người xưa đúc kết:

"Điềm đạm hư vô chân khí tòng chi,

Tinh thần nội thủ bệnh an tòng lai"

(Nội

Lưu ý:

Quan sát hơi thở ở vùng bụng dưới là một phương pháp khí công đặc biệt tuân thủ nguyên tắc tiệm tiến và thuận tự nhiên. Không vận khí, không tác ý nên tương đối an toàn và thích hợp cho người tự luyện tập. Nội khí sinh ra và phát triển dần dà tương ứng với mức độ công phu và nhập tĩnh của người tập. Thông thường, qua thời gian, người tập có thể cảm nhận được cảm giác nóng ấm ở vùng Đan điền, một luồng khí, một sức nóng, ấm từ Đan điền chuyển dịch lên xuống theo hai mạch Nhâm-Đốc thường được gọi là vòng Tiểu châu thiên hoặc xa hơn ra đến các kinh mạch ở tay chân gọi là Đại châu thiên. Ngoại trừ những người có kiến thức về khí công hoặc muốn tự vận chuyển vòng Tiểu châu thiên thành một phương pháp chuyên biệt, đến giai đoạn này người tập vẫn không cần dùng ý niệm để thúc đẩy mà chỉ cần tiếp tục quan sát, các kinh mạch sẽ tự thông theo một trình tự khế hợp với cơ thể và khí chất của mỗi người.

Nói đến thở bụng nhiều người thường nghĩ đến cách thở sâu, phình bụng hít vào tối đa và ép sát bụng lại thở ra. Thở tối đa có ưu điểm là gia tăng hiệu suất của phổi và tận dụng được tác dụng của hệ cơ hoành trong việc xoa bóp nội tạng, kích thích lưu thông khí huyết. Tuy nhiên cách thở này phải dùng sức, có sự cố gắng về tâm lý và cả sự căng cơ, có thể làm mệt tim. Do đó không thể thở sâu liên tục và thở sâu cũng không thích hợp cho việc tập tĩnh. Vì vậy nếu cần thiết thở tối đa chỉ nên thực hành khoảng 5 đến 7 phút ban đầu ở mỗi buổi tập trước khi đi vào thở tự nhiên. Giữa hơi thở tự nhiên, tạp niệm và sức khỏe có liên quan chặt chẽ với nhau. Cổ thư về đạo dưỡng sinh có câu nói "Tức còn một mảy lông chưa định thì mạng chẳng phải của ta. Tâm còn một sợi chỉ chưa quên thì hơi thở không thể định đặng". Định được hơi thở không phải do cố ý kềm giữ hơi thở mà là do thực hành công phu tâm tức nương nhau khiến tâm lý và cảm xúc dần dần lắng dịu và người tập trượt từ giai đoạn còn giữ niệm quán sát hơi thở sang giai đoạn nhập tĩnh sâu khi tâm không còn bám víu vào ý niệm nào và quên luôn cả hơi thở. Tuy nhiên không cần thiết phải đạt đến tình trạng nhập tĩnh sâu hoặc có căn cơ đặc biệt mới đạt được hiệu ứng khí công. Giáo sư Lý Tự Sầm, người chuyên nghiên cứu về khí công ở Trường Đại học Đài Bắc đã cho biết ở người mới tập chỉ cần đếm nhanh trong đầu hoặc niệm Phật hiệu thích hợp khoảng 15 phút mỗi ngày thì chỉ sau tối đa 7 ngày sẽ có hiện tượng da vùng rốn nhăn lại. Da vùng rốn nhăn lại hoặc phản xạ thở bụng đều là những dấu hiệu cho thấy "khí đánh thức”, đã có hiện tượng sinh khí và tụ khí Đan điền. Điều này có thể giải thích được một số trường hợp hết bệnh kỳ diệu nơi một số bệnh nhân có lòng tin đã chuyên tâm chí thành cầu nguyện qua một bài kinh, một câu chú hoặc một danh hiệu nhất định. Bên cạnh yếu tố tâm lý, chính định lực khi cầu nguyện hoặc niệm chú đã khiến người bệnh rơi vào tình trạng thư giản, nhập tĩnh, phát sinh nội khí. Nội khí tức chính khí đã vươn lên đẩy lui tà khí và hóa giải bệnh tật.

Theo những nghiên cứu về khoa học tâm linh, những trung tâm lực của cơ thể từ phần bụng trở xuống có liên quan đến phần thể xác, đến sức khỏe vật chất, trong khi những trung tâm lực ở phía trên chủ về những họat động trí tuệ và tâm linh. Điều này có liên quan đến vị trí tập trung định lực trong quá trình hành Thiền. Một phần do hiệu ứng thăng khí do chiều đường kinh của hai kinh mạch chính Nhâm và Đốc đều đi từ dưới lên trên, một phần do sự tiến hóa tự nhiên trong quá trình hành thiền, dần dà người tập sẽ có khuynh hướng tập trung định lực vào huyệt Đản trung còn gọi là Trung Đan điền ở giữa ngực hoặc huyệt Bách hội còn gọi là Thượng Đan điền ở đỉnh đầu. Đến giai đọan này, nội khí tự sinh, phản xạ thở bụng đã hình thành, định lực cũng tự phát triển. Do đó người tập có thể tập trung định lực dễ dàng vào một huyệt vị bất kỳ mà không cần phải duyên theo hơi thở như giai đoạn ban đầu.

nguồn: ykhoa.net

Tai nạn ở người già

BS Trần Trinh Thuần

Các yếu tố làm người già dễ bị tai nạn là xương loãng, dễ gãy, chân yếu, mắt kém và các bệnh ly tuổi già.

Nguyên nhân

1. Tai nạn do môi trường: Người già có thể bị té ở ngoài đường hoặc trong nhà do đường sá trơn trợt vì nước đọng, vỉa hè không bằng phẳng. Trong nhà những chỗ có thể bị tai nạn là cầu thang, các bậc tam cấp... ánh sáng thiếu cũng góp phần gây tai nạn, nhất là ở sàn nước, nhà vệ sinh. Té ngã cũng có thể xảy ra trong lúc với tay hoặc trèo lên ghế để lấy đồ đạc trên cao...

2. Tai nạn do bệnh ly : ở người già các bệnh ly sau đây dễ dẫn đến tai nạn:

+ Chóng mặt là chứng thường thấy ở người già. Chóng mặt có thể đơn thuần hoặc do sử dụng thuốc hạ huyết áp quá liều hoặc huyết áp tụt quá nhanh do tác dụng của thuốc điều trị. Khi bị té do chóng mặt hoặc có kèm theo bất tỉnh thoáng qua, hoặc cơn đột quỵ do thiếu máu cơ tim phải đi khám bệnh để tìm nguyên nhân bệnh ly .

+ Tác dụng phụ của thuốc ngủ, các bệnh tim mạch, các bệnh về khớp xương, bệnh Parkinson làm run tay chân là những nguy cơ rình rập người già.

Phòng tránh

+ Tập thể dục để duy trì sức mạnh của hai chân, nhờ đó giữ được thăng bằng và tự tin khi đi lại. Người có cân nặng vừa phải, gọn gàng, ít có nguy cơ té ngã hơn người nặng nề.

+ Trong nhà có thể gắn thêm những vật dụng phù hợp với sinh hoạt của người già: Ðặt các tấm lót bằng nhựa nhám hoặc thảm ở vùng trơn trợt như sàn tắm, nhà vệ sinh. Gắn thêm các tay vịn ở nhà tắm, ở lối đi có độ cao thấp như cầu thang, thềm nhà, bậc tam cấp...

+ Bố trí đủ đèn sáng, các công tắc điện, điện thoại sao cho các cụ dễ với tới khi muốn sử dụng. Ðặc biệt những người thường ở nhà một mình nên gắn thêm điện thoại, chuông báo ở nơi thấp để khi bị té có thể liên lạc với người thân hoặc hàng xóm.

+ Loại bỏ chướng ngại vật nơi thường đi lại. Nếu cảm thấy đôi chân không vững hoặc chóng mặt nên đi tiểu đêm tại chỗ bằng bô và không được leo trèo trên ghế để làm lụng, lấy đồ vật.

+ Lúc chỉ có một mình, khi té phải nằm im khoảng 30 phút để cho hết đau, khỏe lại rồi mới tìm cách ngồi dậy, đứng lên vì các cố gắng của cơ bắp có thể làm gãy xương vốn đã bị xốp.

BS Trần Trinh Thuần

Những bệnh lý cần lưu ý ở nam giới ngoại tứ tuần

BS Dương Minh Hoàng

Bước 40, đa số đàn ông cảm thấy cơ thể có sự thay đổi rõ rệt so với lúc trẻ. Dấu hiệu thường gặp nhất là mỗi khi đọc, họ phải để sách, báo thật xa hoặc đeo kính lão thì mới thấy rõ. Nguyên nhân là mắt đã bắt đầu lão hóa do phải làm việc suốt nhiều năm.

Sau đây là những vấn đề sức khoẻ thường gặp khác của nam giới ngoài 40 tuổi:

1. Cao huyết áp

Một ngày nào đó, nếu đột nhiên bạn cảm thấy nhức đầu dai dẳng trong nhiều giờ, chạy bộ xa nhanh mệt thì đó là lúc bạn cần lưu ý đến chỉ số huyết áp của mình. Qua hàng chục năm làm việc, mạch máu của bạn bắt đầu cứng lại. Nếu máu lưu thông khó khăn hơn, áp lực tăng thì rất có thể bạn bắt đầu bị cao huyết áp. Về đo huyết áp, bạn cần đo lúc nghỉ (ít ra là 5 phút), ngày 3 lượt: sáng, trưa, chiều, mỗi lượt đo 3 lần. Nếu chỉ số huyết áp trung bình của bạn trên 140/90 nghĩa là bạn bị cao huyết áp.

Đây là bệnh nguy hiểm với mọi lứa tuổi, nhất là khi bạn đã quá tuổi 50-60. Nó gây ra các biến chứng đột ngột, đe dọa tử vong như nhũn não, xuất huyết não. Do vậy, khi huyết áp bắt đầu cao, bạn nên đi khám, cân lại trọng lượng xem mình có béo phì không.

Muốn tránh huyết áp cao, bạn nên ăn bớt mặn, bớt chất béo và năng tập thể dục hằng ngày. Thử đi xe đạp mỗi ngày độ vài km, bỏ hẳn xe máy, có thể huyết áp sẽ trở lại bình thường mà không cần đến viên thuốc nào cả. Các môn đi bộ, chạy bộ không giảm được huyết áp nhiều, còn môn cầu lông, tennis chỉ càng làm huyết áp tăng thêm.

2. Bệnh gút

Nếu bạn có thể trạng hơi béo, thích uống bia, cần nghĩ đến bệnh gút khi thấy đau khớp (nhất là các khớp hạ chi) hoặc khi khớp gốc ngón chân cái sưng, đỏ, đau lúc về sáng. Bạn nên thử máu và có thể sẽ thấy lượng axit uric máu trên 7 mg%.

3. Xơ gan

Nhiều bạn có quan niệm sai lầm rằng chỉ rượu mới có hại, còn bia rất bổ và tốt cho sức khoẻ. Thực ra, 3 ly bia cũng có tác hại bằng 1 ly rượu. Nếu uống quá nhiều rượu bia, gan bạn sẽ bị hóa mỡ. Ở giai đoạn đầu, bệnh còn dễ chữa nếu bạn kiêng hẳn bia rượu. Nếu vẫn tiếp tục uống, bạn sẽ bị xơ gan, vô phương cứu chữa.

4. Tiểu đường

Vào tuổi này, bệnh tiểu đường hay xuất hiện ở người béo phì. Nhiều bạn c�ưởng rằng ăn nhiều đường, chất ngọt thì sẽ mắc bệnh. Thực ra, cơ thể chúng ta có một cơ chế điều hòa thật hữu hiệu. Nếu bạn ăn đường nhiều, phần dư sẽ được dự trữ ở gan dưới dạng glycogen, khiến lượng đường trong máu lúc nào cũng là 1 g/l. Khi bạn ăn ít đi, cơ thể sẽ lấy glycogen dự trữ ở gan ra dùng lại dưới dạng glucose.

Bệnh tiểu đường xuất hiện khi cơ chế trên bị rối loạn. Bạn phải uống thuốc hạ đường huyết hằng ngày suốt đời nếu không muốn bị các biến chứng tai hại về thần kinh, mắt, thận... rất khó chữa.

5. Các bệnh do thuốc lá

Bạn nghiện thuốc lá? Nên bỏ sớm nếu muốn sống lâu. Thuốc lá là nguyên nhân gây ung thư phổi, nhồi máu cơ tim, khí thũng phổi, tâm phế mãn, tắc các mạch máu đầu chi...

Trong bệnh nhồi máu cơ tim, một phần mạch vành chở máu nuôi cơ tim bị bít tắc, gây hoại tử cơ tim. Khi tim co bóp, phần cơ hoại tử sẽ bị lủng, gây vỡ tim. Máu lan tràn rất nhanh vào lồng ngực làm bệnh nhân tử vong đột ngột.

6. Các bệnh do làm việc nặng

Đừng bao giờ làm quá sức mình. Nếu không, đến một ngày nào đó, sau khi khiêng nặng, bạn sẽ bị cụp xương sống và đứng lên không được. Chứng đau thần kinh tọa hoặc thoát vị đĩa đệm gây chèn ép thần kinh tọa cũng có thể xảy ra sau khi quá gắng sức. Cơn đau này đặc biệt khởi đầu từ một bên hông, lan qua mông xuống một bên chân, bàn chân.

7. Mất ngủ

Càng nhiều tuổi, bạn càng thấy giấc ngủ mình ngắn dần, hay thức dậy sớm (3-4 giờ sáng). Điều đó báo hiệu bạn đã bị chứng mất ngủ ở người cao tuổi. Nên tắm nước ấm, tập thể dục nhẹ, không ăn trái cây lúc chiều tối, ngủ nơi yên tĩnh, tránh đọc sách hay xem phim căng thẳng, bạn sẽ ngủ tốt hơn.

8. Đục thủy tinh thể

Nếu bạn cảm thấy mắt mờ dần, không còn nhìn xa hay gần được nữa thì có thể bạn đã bị cườm (đục thủy tinh thể), phải đến khám bác sĩ. Khi cườm đã chín hay già, bác sĩ sẽ mổ lấy thủy tinh thể đục ra và đặt vào một thủy tinh thể nhân tạo, giúp bạn trông rõ trở lại.

9hoái hoá khớp

Sau bao năm hoạt động, khi đến tuổi này, các khớp xương của bạn bắt đầu bị lão hóa. Nếu cảm thấy đau lưng, mỏi gối, có thể bạn đã bị thoái hóa khớp. Việc uống thuốc kháng viêm sẽ giúp giảm đau phần nào nhưng bệnh thoái hóa khớp ở người cao tuổi không sao khỏi hẳn được.

10. U xơ tiền liệt tuyến

Nếu tình cờ bạn cảm thấy tiểu khó, sức rặn yếu đi, hãy đi siêu âm hoặc khám ở bác sĩ ngoại khoa để phát hiện sớm bệnh u xơ tuyến tiền liệt. Khi được phẫu thuật cắt bỏ khối u xơ chèn ép ống thoát tiểu, bạn sẽ đi tiểu thoải mái ngay.

Bạn cũng có thể vô tình thấy một khối u mềm ở bìu hay bẹn, đó là do cơ thành bụng đã yếu, gây bệnh sa ruột hay thoát vị. Không có gì phải lo ngại; hãy đến khám bác sĩ ngoại khoa. Bác sĩ sẽ mổ kéo ruột lên và may thành bụng chắc lại.

11. Ung thư dạ dày

Cũng vào tuổi này, khi bạn thấy ăn uống không còn ngon, đôi lúc muốn nôn, ngày càng thiếu máu, da nhợt nhạt, cần nghĩ ngay đến một bệnh ác tính là ung thư dạ dày. Phải chụp hình kiểm tra dạ dày để phát hiện bệnh thật sớm. Đừng để quá trễ; đến khi sờ thấy một khối u cứng ở bụng thì bác sĩ đã không thể giúp gì cho bạn được.

12. Khả năng tình dục suy giảm

Nếu thấy quan hệ tình dục không còn thoải mái, bạn không nên mặc cảm rồi tự mua Viagra dùng. Do Viagra là thuốc giãn mạch nên cần hết sức cẩn thận với người có tiền sử cao huyết áp, tim mạch. Nếu dùng không đúng, nó có thể gây tử vong đột ngột.

BS Dương Minh Hoàng, Sức Khoẻ & Đời Sống

CÁC BỆNH THƯỜNG GẶP Ở NGƯỜI CAO TUỔI

Những bệnh tim mạch trong xã hội phát triển

Tác giả : GS. TS. BS. NGUYỄN HUY DUNG

Trong xã hội phát triển, trên phạm vi toàn thế giới, người ta nhận thấy có sự gia tăng rất rõ rệt những bệnh tim mạch như:

1. Bệnh tăng huyết áp (THA).

2. Rối loạn lipid máu.

3. Bệnh xơ vữa động mạch (XVĐM), mà vùng động mạch thường bị xơ vữa nhất là động mạch vành. XVĐM vành tạo ra “bệnh tim thiếu máu cục bộ” với những căn bệnh quan trọng sau: Đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim.

4. Viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn.

5. Suy tim.

Chúng ta sẽ lần lượt đi sâu vào từng bệnh nêu trên, mà xét ra đều có liên quan chặt chẽ với sự gia tăng tốc độ phát triển công nghiệp, với tình trạng căng thẳng về mọi mặt trong xã hội hiện đại.

VÌ SAO GỌI LÀ “BỆNH CỦA XÃ HỘI PHÁT TRIỂN”

Những bệnh không lây nhiễm nêu trên cũng như ung thư... là vấn đề bệnh học cơ bản nhất trong y học hiện đại của toàn nhân loại. Một trong những nguồn căn của chúng là sự phát triển công nghiệp hiện đại với tốc độ chóng mặt, kèm theo là sự gia tăng nhịp độ và mức căng thẳng về mọi mặt trong đời sống, stress, nhiễm độc, việc đảo lộn cách ăn uống và nếp sống.

Nhiễm độc không chỉ xảy ra ở phạm vi toàn cầu như thủng tầng ô-zôn mà còn do ô nhiễm lưu thông, nạn nghiện hút thuốc lá, ma túy. Rồi thức ăn nhanh, khẩu phần ăn nhiều mỡ động vật, các chế phẩm công nghệ (đồ hộp); Tiếng ồn, lối sống thụ động... tất cả đều tác động xấu tới huyết áp, tới sự chuyển hóa lipid và đường trong máu, dẫn đến xơ vữa động mạch, bệnh động và tĩnh mạch chi dưới, béo phì...

NHỮNG BIỆN PHÁP PHÒNG TRÁNH

Từ những điểm vừa trình bày về nguồn gốc dẫn đến các bệnh của xã hội phát triển, ta có thể đưa ra những đối sách ứng phó, tạm tóm gọn trong 4 mục sau đây:

+ Tạo mới sự tái thích nghi đối với vấn đề tăng tốc và kích thích quá mức (surstimulation). Với các yếu tố tác động từ bên ngoài thì đối sách phải là từ bên trong.

+ Rèn luyện tâm và trí tuyệt đối thanh thản, chủ động, biết hòa nhiên, có được một nhân sinh quan bao quát về lẽ sống.

+ Tạo nếp sống và làm việc có kế hoạch, khoa học.

Có biện pháp đối phó hữu hiệu trước các stress bất lợi của xã hội hiện đại như: chủ động với bất cứ tình huống nào, giữ tinh thần thoải mái và bình tĩnh, biết thưởng thức cái đẹp từ khoa học, văn học - nghệ thuật, tập luyện thể dục hoặc một số phương pháp chuyên biệt.

+ Chống nhiễm độc toàn diện, từ ô nhiễm môi trường, khói bụi, hút thuốc lá, nghiện rượu, ma túy, HIV, tiếng ồn... tới thói quen ăn uống không hợp lý (điều này rất quan trọng) như ăn quá mặn, quá ngọt, quá nhiều mỡ động vật; cụ thể như thức ăn nhanh gây thừa cân, béo phì, thức ăn toàn chế phẩm công nghệ, thiếu phức hệ vitamin chống tăng homocystein trong máu v.v...

Chống lối sống lười vận động do yêu cầu của công việc thời hiện đại, đây là yếu tố quan trọng bậc nhất. Thường xuyên luyện tập thân thể một cách phù hợp, không gắng sức...

MỘT SỐ BIỆN PHÁP CỤ THỂ

a. Stress: Áp dụng một số phương pháp chuyên biệt như: tâm lý liệu pháp, thư giãn (trong thể dục tĩnh, yoga, thôi miên...), khí công, mặc tưởng, thiền, đổi gió (chỗ ở, môi trường sống). Thường đem lại kết quả tốt, ít ra cũng dễ chịu; song không được bỏ các thuốc điều trị cần thiết.

b. Hút thuốc lá: Khoa học đã chứng minh chắc chắn đây là nguy cơ làm gia tăng các bệnh ung thư, bệnh hô hấp, tiêu hóa... đến những biến chứng tim mạch đủ loại. Cho nên bắt buộc phải bỏ hút thuốc lá.

Nghiện rượu cũng dứt khoát phải bỏ; chỉ dùng ít, không quá 300ml vang hoặc không quá 2 lon bia/ngày. Còn cà phê chỉ cần tránh nếu bị nhịp tim nhanh hoặc bị ngoại tâm thu. Chú ý không dùng nhiều cữ trong ngày.

c. Ăn mặn: Chính xác là cần giảm mặn (hạn chế mặn), chứ không phải tránh tuyệt đối (nếu quá cực đoan lại có hại và thật ra cũng không thể làm được). Bình thường, chúng ta thường dùng 6-15g NaCl/ngày (1 thìa cà phê muối là 6g).

Trường hợp nếu chế biến thức ăn không dùng chút mắm muối nào thì cũng sẽ cung cấp cho mỗi người từ 2-4g NaCl/ngày. Đó là đã hạn chế ăn mặn ở mức rất thấp, chỉ cần cho bệnh nhân tăng huyết áp hoặc suy tim trong thời gian ngắn khi bệnh nặng lên mà thôi. Cần chú ý mức này có thể gây tụt huyết áp mỗi khi đứng lên đột ngột, thậm chí gây “ngất tư thế đứng”.

Trong mục tiêu lâu dài phòng chống THA và các “bệnh thời đại” nói chung, việc ăn giảm mặn đối với toàn cộng đồng là điều hợp lý, nhưng chỉ “hạn chế mặn ở mức vừa phải” < 5g/ngày.

d. Chất béo: Trong khẩu phần, cần giảm các chất béo chứa acid béo no, tức mỡ động vật và cả dầu dừa. Nên giảm lượng mỡ “no” này xuống dưới 40-50g/ngày. Như vậy là hạn chế chứ không phải kiêng mỡ tuyệt đối; vả lại cũng không nên kiêng tuyệt đối vì có hại và trên thực tế cũng không thể làm được (vì mỡ có mặt cả trong cá, thịt hoàn toàn nạc v.v...).

Kèm theo vấn đề giảm mỡ lại còn vấn đề giảm cholesterol xuống dưới 300mg/ngày (có nhiều trong óc, gan, nội tạng động vật).

Để dễ dàng hơn trong việc ăn giảm mỡ và cholesterol, ta nên nâng tỷ lệ protein (đạm) và glucid (bột) trong khẩu phần ăn, tạo sự cân đối và hợp lý giữa các chất béo - đạm - bột, đồng thời chú ý bổ sung các loại rau quả.

e. Béo phì: Nó thúc đẩy cả tăng huyết áp (gấp 5 lần so với người không béo phì), cả rối loạn lipid máu, xơ vữa động mạch, đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, tiểu đường, hội chứng chuyển hóa... Vì vậy, việc giảm cân có ý nghĩa rất lớn trong phòng ngừa và điều trị các “bệnh thời đại”, chẳng hạn giúp hạ được huyết áp hoặc góp phần điều trị các biến chứng tim mạch...).

Đánh giá mức béo phì ban đầu cũng như kết quả điều trị béo phì khá đơn giản, có thể dựa vào BMI (chỉ số khối lượng cơ thể) để phân chia các mức thừa cân.

Đối với việc giảm béo, cơ bản phải thực hiện 2 biện pháp đi đôi với nhau: (1) Giảm tổng calo của khẩu phần và (2) Chương trình luyện tập vừa sức, kiên trì.

g. Lợi ích của thể dục và lối sống năng động. Khoa học ngày nay đã chứng minh: Giảm tần số tim lúc nghỉ, giảm tần số tim cả lúc gắng sức (mức “dưới tối đa”), tăng mức tối đa sử dụng oxy, hạ được huyết áp là những yếu tố có lợi cho cơ quan vận động (làm tăng sức bền của xương và gân, khối lượng cơ, bề dày sụn khớp), có lợi cho hô hấp (tăng thông khí phổi và công tối đa, không biến đổi tần số thở lúc nghỉ), và có lợi cho chuyển hóa (giảm cholesterol máu, giảm cân).

h. Gắng sức quá mức khi tập thể dục. Làm sao để khi tập xong vẫn dễ chịu, không hồi hộp, đánh trống ngực, tự bắt mạch thấy vẫn đều và chưa vượt con số 120 trừ đi số tuổi của m; nhất là không bị loạng choạng và có cảm giác kiệt sức. Cẩn thận hơn nên đo huyết áp (không tụt dưới mức huyết áp lúc nghỉ), làm điện tim không thấy lốc nhánh trái mới sinh, đoạn ST không chênh xuống hơn 3mm).

Tóm lại, nói chung trong xã hội hiện đại ngày nay, mỗi cá nhân cũng như các tổ chức sức khỏe và y tế cần ý thức đúng đắn nguy cơ của những căn bệnh nêu trên, từ đó đề ra các biện pháp phòng chống như thường xuyên theo dõi; có kế hoạch chăm sóc, rèn luyện, bảo vệ và tăng cường sức khỏe bản thân và mọi người trong cộng đồng.

Cao huyết áp

BS NGUYỄN THANH SƠN

(Trung tâm Ðào tạo & Bồi dưỡng cán bộ y tế TPHCM)

Ðược xác định là cao huyết áp khi huyết áp có mức cao nhất lớn hơn 14 và mức thấp nhất lớn hơn 9. Cao huyết áp còn được gọi là "tên giết người âm thầm" vì sau một thời gian huyết áp cao mà không được chữa trị sẽ dẫn đến tổn thương một số cơ quan trong cơ thể, chủ yếu là mạch máu, tim, thận, não và có thể làm người bệnh chết sớm. Triệu chứng chỉ xuất hiện ở cao huyết áp có biến chứng. Với biến chứng ở tim, người bệnh leo lầu cao, làm việc thấy mau mệt, tối ngủ phải kê đầu cao. Với biến chứng ở thận, người bệnh thấy mệt, yếu, phù chi, tiểu ít. Ngoài ra, trong cơn cao huyết áp cấp, người bệnh có các triệu chứng: Nhức đầu dữ dội, mờ mắt, ói mửa, co giật, lơ mơ hay hôn mê, đây là triệu chứng đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời ở bệnh viện. Do đó để biết có cao huyết áp hay không chỉ có cách duy nhất là đo huyết áp bằng huyết áp kế.

Phân loại cao huyết áp:

Cao huyết áp diễn tiến qua hai giai đoạn. Giai đoạn đầu là cao huyết áp dao động. Huyết áp thỉnh thoảng lên cao do các kích thích như uống rượu, lo âu... Sau một thời gian, huyết áp thường xuyên tăng cao được gọi là cao huyết áp thực sự. Người ta dựa vào trị số nhỏ của huyết áp để chia cao huyết áp làm bốn loại:

Cao huyết áp nhẹ (trị số nhỏ: 9-9,9),
cao huyết áp vừa (trị số nhỏ: -10,9),
cao huyết áp nặng (trị số nhỏ: 11-11,9),
cao huyết áp rất nặng (trị số nhỏ >12).

Nếu không được điều trị, chỉ khoảng 5% người cao huyết áp rất nặng và 10% người cao huyết áp nặng có thể sống được một năm.

Mức độ trầm trọng của cao huyết áp còn tùy thuộc vào người đó có yếu tố nguy cơ gây bệnh tim mạch hay không (béo phì, hút thuốc nhiều, tiểu đường, lượng Cholesterol máu cao).

Chữa cao huyết áp như thế nào ?

Ngoại trừ các trường hợp cao huyết áp rất nặng và cần phải điều trị ngay, người ta thường bắt đầu điều trị bằng cách thay đổi lối sống như giảm cân nặng, thay đổi chế độ ăn (bớt muối, bớt ngọt, giảm thực phẩm giàu Cholesterol), tập thể dục đều đặn, giảm uống rượu, bỏ hút thuốc. Nếu 4-6 tháng, huyết áp không giảm mới bắt đầu điều trị bằng thuốc.

Khi điều trị bằng thuốc, có nghĩa là bạn phải uống thuốc suốt đời, bác sĩ sẽ điều chỉnh thuốc tùy theo mức độ huyết áp, uống thuốc thất thường hoặc tự y ngưng thuốc sẽ nguy hiểm cho sức khỏe.

Kiểm tra định kỳ để theo dõi biến chứng của cao huyết áp như kiểm tra đáy mắt, đo điện tim, thử máu, thử nước tiểu...

Tăng huyết áp: nhận biết – điều trị - cách phòng ngừa

1- Huyết áp là gì?

Huyết áp (HA) là áp lực của dòng máu tác động lên thành động mạch (áp lực này được gọi là huyết áp động mạch).Khi tim co bóp, máu sẽ được tống ra ngoài và ép vào thành động mạch làm thành mạch căng ra.

Tăng huyết áp: kẻ giết người thầm lặng Số đo sức căng thành động mạch khi máu dội vào là huyết áp tâm thu hay huyết áp cao nhất. vào thời điểm này nếu lấy tay sờ vào các động mạch cổ, bẹn sẽ thấy mạch đập. Sau khi co bóp tim sẽ dãn ra và thành động mạch sẽ co lại về trạng thái ban đầu, số đo vào thời này là huyết áp tâm trương hay huyết áp thấp nhất.

2- Sự dao động của huyết áp

Ở người bình thường HA ban ngày cao hơn ban đêm, HA hạ xuống thấp nhất vào 1-3 giờ sáng khi ngủ say và HA cao nhất từ 8-10 giờ sáng. Khi vận động, gắng sức thể lực, căng thẳng thần kinh, xúc động mạnh… đều có thể làm HA tăng lên. Ngược lại khi nghỉ ngơi, thư giãn làm HA hạ xuống.

Khi bị lạnh gây co mạch, hoặc dùng 1 số thuốc co mạch (ví dụ thuốc nhỏ mũi) hoặc thuốc tăng co bóp cơ tim, ăn mặn có thể làm HA tăng lên.Ở môi trường nóng, ra nhiều mồ hôi, bị tiêu chảy…hoặc dùng thuốc dãn mạch có thể gây hạ HA.

3- Thế nào là tăng huyết áp?

HA lên xuống trong những điều kiện nhất định là bình thường. Tăng HA là khi HA của bạn lúc nào cũng cao hơn mức bình thường lúc tim co bóp (tâm thu), và hoặc lúc tim dãn ra (tâm trương).

HA được gọi là tăng khi >140/90mmHg sau khi đo lập đi lập lại nhiều lần và đúng cách.

Người ta không chẩn đoán tăng HA qua 1 lần đo. Khi người ta đo HA của bạn và thấy >140/90mmHg, thì có thể bác sĩ sẽ yêu cầu bạn trở lại đo HA thêm hơn 2 lần nữa trong khoảng thời gian ít nhất là 4 tuần mới có thể khẳng định là bạn có tăng HA hay không trừ khi đo 1 lần HA ³ 180/110mmHg hoặc có tổn thương cơ quan đích ( tim, thận, não, mạch máu).

4- Huyết áp thấp có nguy hiểm không?

Một người từ lâu có HA=90/50mmHg vẫn làm việc bình thường, không có  gì nguy hiểm. Một người lớn từ lâu có HA = 130/80mmHg, nay vì lý do gì đó HA hạ xuống còn 90/50mmHg cần được khám.

5- Tại sao người ta lấy mốc 140/90mmHg là tăng. Tại sao phải hạ huyết áp? Nó có lợi gì?

Từ nghiên cứu lớn về dịch tể (Framingham) thấy rằng những người tăng HA (³ 140/90mmHg ) bị tai biến mạch máu não tăng 4 lần và suy tim tăng 6 lần so với người có HA kiểm soát bình thường.

Khi người tăng được kiểm soát HA tốt thì giảm được 35% - 40% nguy  cơ ñoät quî, giaûm 20 – 25% nguy cơ nhồi máu cơ tim và giảm > 50% nguy cơ suy tim.

6- Phân độ tăng HA

Để biết bệnh tăng HA nặng hay nhẹ, khi nào cần điều trị và khi nào cần điều trị tích cực, năm 2003, Liên Ủy ban Quốc gia về tăng HA của Hoa Kỳ ( JNC) đưa ra phân độ ở người ³ 18 tuổi.

Loại

Huyết áp tâm thu (mmHg)

Huyết áp tâm trương (mmHg)

Bình thường

<120

<80

Tiền tăng HA

120-139

80-89

Tăng HA

Giai đoạn 1

140-159

90-

Giai đoạn 2

>160

>100

Tăng HA tâm thu đơn thuần

>140

<90

7- Nhận biết bị tăng HA như thế nào?

Cách tốt nhất để biết bị bệnh tăng HA là đo HA đúng phương pháp bằng HA kế. Phương pháp đo tại nhà (chính bạn tự đo hoặc người nhà) và đo tại phòng khám ( bác sĩ hoặc y tá đo).Cách đo huyết áp:

- Tình trạng bệnh nhân: không hút thuốc lá hoặc uống café 15-30 phút trước khi đo.

- Tư thế đo: bệnh nhân nằm ngữa hoặc ngồi nghỉ 5 phút trước khi đo. Cánh tay đo để ngang mức tim.

- Trang bị: túi hơi phải bao trọn chu vi cánh tay và 2/3 chiều dài cánh tay, nếu túi hơi nhỏ thị trị số HA cao giả.

- Phương pháp tiến hành:
+ Bơm nhanh túi hơi vượt quá trị số tâm thu 20-30mmHg (được nhận biết bằng mất mạch quay) và xả túi hơi chậm 3mmHg/giây.
+ Chỉ số HA tâm thu là khi xuất hiện tiếng đập đầu tiên.
+ Chỉ số tâm trương là khi mất hẳn tiếng mạch đập.

8- Tại sao bị tăng huyết áp?

Khoảng 93-95% trường hợp tăng HA vẫn chưa biết được nguyên nhân. Loại tăng HA này gọi là tăng HA nguyên phát. 5-7% còn lại là tăng HA thứ phát tức là có nguyên nhân ( ví dụ: bệnh thận, bệnh cường giáp, hẹp eo động mạch chủ, hội chứng Cushing, dùng thuốc…). Nếu tìm được nguyên nhân và điều trị triệt để nguyên nhân đó thì tăng HA có thể khỏi hẳn.

9- Hậu quả tăng huyết áp lên các cơ quan đích như thế nào?-

Tim : gây dày thành tâm thất trái, loạn nhịp sau đó dẫn đến suy tim, hẹp động mạch vành, thiếu máu cơ tim, nhồi máu cơ tim..- Não: xuất huyết não, nhũn não, cơn thiếu máu não thoáng qua, sa sút trí tuệ- Thận: suy thận- Mạch máu: phình và bóc tách động mạch chủ, tổn thương mạch máu đáy mắt.

10- Các nguy cơ của tăng huyết áp

Tăng HA nguyên phát là tăng HA không tìm được nguyên nhân, nhưng có nhiều yếu tố có thể phối hợp với nhau để làm tăng HA:

Tuổi: tuổi càng cao tỉ lệ tăng HA càng cao : hơn 1/2 những người từ 60-69 tuổi và gần 3/4 những người lớn hơn 70 tuổi bị tăng HA.

- Di truyền: cha, mẹ bị tăng HA sẽ có con có khả năng dễ tăng HA hơn so với người khác.

- Giới tính: nam > 55 tuổi, nữ > 65 tuổi.

- Béo phì : làm tăng co mạch máu nên tăng HA, rối loạn chuyển hóa mỡ. Người có chỉ số khối lượng cơ thể BMI (BMI =P/h2: P trọng lượng cơ thể tính bằng kg, h: chiều cao tính bằng m) bằng 26 bị tăng HA gấp 4 lần và tiểu đường gấp 6 lần so với người có BMI = 21.

- Tiểu đường- Hút thuốc lá : làm tim đập nhanh hơn, mạch máu co lại.

- Ít vận động

- Stress : có 2 loại ss, loại từ các áp lực bên ngoài như công việc, cuộc sống gia đình và loại từ bên trong bản thân như trạng thái lo âu, trầm cảm. Khi stress cơ thể sẽ phản ứng tăng nhịp tim và HA sẽ tăng lên.

- Thói quen ăn mặn: làm giữ muối, nước gây tăng thể tích máu do đó tăng HA .

11- Làm thế nào để giảm và kiểm soát bệnh tăng huyết áp mà không cần đến thuốc?

- Giảm cân : béo phì hoặc quá cân nếu giảm 10kg để BMI nằm trong khoảng 18,5-24,5 làm giảm HA tâm thu 5-20mmHg.Chế độ ăn nhiều trái cây, rau, sản phẩm sữa ít mỡ bão hòa, ít mỡ toàn phần làm giảm HA tâm thu 8-14mmHg.

- Giảm lượng muối ăn vào hàng ngày, không ăn quá 1 muỗng cà phê muối ( < 6g NaCl) mỗi ngày, bao gồm cả lượng muối được nêm trong thức ăn và nước chấm.

- Vận động thể lực: tham gia vào các hoạt động thể lực vừa sức như đi bộ ít nhất 30 phút mỗi ngày và mọi ngày trong tuần.

- Hạn chế hay uống rượu bia vừa phải : uống ít hơn 80ml rượu mạnh, 600ml bia và 250ml rượu vang trong 1 ngày.

- Bỏ thuốc lá.

- Hạn chế căng thẳng, nghỉ ngơi thư giãn, giải trí.

12- Khi nào thì bắt đầu dùng thuốc điều trị tăng huyết áp?

Sau khi đã dùng các biện pháp không dùng thuốc từ 3-6 tháng ( trừ khi đo HA > 180/110mmHg thì điều trị ng) như trên mà HA bạn vẫn chưa hạ về mục tiêu, lúc này dùng thuốc. Mục tiêu là HA < 140/90mmHg, nếu có đái tháo đường hay bệnh thận mãn thì HA < 130/80mmHg.

Ngày nay có rất nhiều nhóm thuốc điều trị tăng HA, mỗi nhóm có cơ chế tác dụng khác nhau và thích hợp với từng người bệnh khác nhau ( tuổi, bệnh kèm theo, tăng HA có gây tổn thương cơ quan đích nào chưa...). Vì vậy bệnh nhân nên đến bác sĩ chuyên khoa để được khám và cho thuốc thích hợp, để bệnh nhân được hưởng lợi nhiều nhất về bảo vệ tim mạch từ thuốc được cho.

Người bệnh cần điều trị lâu dài, liên tục nên cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa bác sĩ, bệnh nhân và gia đình trong quá trình điều trị.Do điều trị lâu dài nên người bệnh cần hiểu về bệnh, tuân thủ điều trị và tái khám đúng hẹn. Nên tham gia các chương trình sinh hoạt khoa học giữa các chuyên gia và bệnh nhân bệnh tăng HA.

Cần theo chặt chẽ hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý bỏ thuốc hoặc thay đổi thuốc, nếu có triệu chứng gì lạ nên hỏi bác sĩ điều trị. Ngày nay có nhiều dạng thuốc kết hợp nhiều loại thuốc khác nhóm thành 1 viên, chỉ dùng ngày 1 lần, nên người bệnh tuân thủ điều trị dễ dàng hơn.Trong khi dùng thuốc thì vẫn phải thực hiện biện pháp không dùng thuốc.

13- Khi bị bệnh tăng huyết áp cần làm những xét nghiệm cơ bản gì?

1. Đếm số lượng hồng cầu trong máu
2. Đo lượng đường trong máu
3. Thử chức năng thận
4. Đo các thành phần mỡ trong máu
5. Đo điện tâm đồ
6. Chụp X quang tim phổi
7. Siêu âm tim nếu có điều kiện
8. Tổng phân tích nước tiểu

14- Nên có thái độ thế nào để sống tốt khi bị bệnh tăng huyết áp?

- Bắt đầu và tiếp tục điều trị ngay cả khi bạn không có triệu chứng khó chịu do tăng HA gây ra vì tăng HA có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng nếu như không kiểm soát tốt.

- Việc kiểm soát HA tốt mang lại nhiều lợi ích quan trọng hơn nhiều so với vài tác dụng phụ tạm thời do thuốc gây ra.Đừng nản chí vì có thể dùng thuốc suốt đời.Nên tái khám định kỳKhông tự mua thuốc hạ HA

- Không chỉ uống thuốc khi HA tăng cao và ngưng thuốc khi HA về bình thường.

- Không dùng lại toa thuốc cũ trong 1 thời gian dài không tái khám.

Cập nhật ( 21/03/2007 )

Nguồn: suckhoecongdong.com

Người bệnh có thể tự mình làm giảm nhanh cơn cao huyết áp

Lương y VÕ HÀ

Được xem là cao huyết áp khi chỉ số huyết áp cao hơn 14cmHg và chỉ số huyết áp dưới lớn hơn 9cmHg. Cao huyết áp với hệ quả tai biến mạch máu não và những di chứng của nó luôn là nỗi ám ảnh của nhiều người lớn tuổi. Ngày nay, mặc dù y học đã có những bước tiến vượt bậc, các triệu chứng này hiện vẫn gây tốn kém nhiều công sức và tiền của cho xã hội.

Tuy nhiên có một điều mà ít người quan tâm là với một số động tác đơn giản của y học dân gian, người ta có thể làm giảm cơn cao huyết áp đang phát triển để khống chế phần lớn những tác hại của nó hoặc ít ra có thể ngăn chận những diễn biến xấu hơn trong khi bệnh nhân chờ được chuyển đến bệnh viện hoặc cơ sở chuyên môn cần thiết.

Huyết áp cao có thể là triệu chứng của nhiều căn bệnh khác nhau, do nhiều nguyên nhân khác nhau. Do đó việc điều trị dứt điểm cần sự chẩn đoán và thời gian thích hợp. Ở đây chúng tôi chỉ đề cập đến một phương pháp đơn giản mà người bệnh có thể tự thực hiện để "cắt cơn" cao huyết áp, giải tỏa kịp thời nguyên nhân gây ra tai biến về não trước khi được sự chăm sóc của thầy thuốc.

Theo y học cổ truyền, triệu chứng huyết áp cao là một tình trạng khí nghịch do tình chí hoặc do yếu tố lục dâm (phong, hàn, thử, thấp, táo hỏa) gây ra. Giải quyết triệu chứng này đồng nghĩa với việc giáng khí, làm cho khí đang lưu chuyển ngược lên đầu sẽ hướng xuống phía dưới và tỏa ra lớp da ngoài của cơ thể.

NHỮNG ĐỘNG TÁC CỤ THỂ GỒM :

1. Vuốt ấm hai vành tai

Dùng ngón cái và ngón trỏ của mỗi bàn tay vuốt dọc vành tai cùng bên, từ trên xuống dưới khoảng 9, 10 lần. Vành tai và cột sống có những điểm phản xạ tương ứng với nhau, do đó vuốt ấm vành tai cũng là tác động vào cột sống lưng, vừa có tác dụng điều hòa thần kinh giao cảm, vừa kích thích sự lưu thông khí huyết ở phần vệ khí do kinh bàng quang phân bố dọc hai bên sống lưng (nếu có người thứ hai bên cạnh có thể nhờ người này trực tiếp ngồi sau lưng dùng bàn bay tay phải vuốt dọc sống lưng từ trên gáy xuống đến tận thắt lưng để gia tăng thêm tác dụng).

2. Vuốt dọc hai bên mũi

Mỗi bàn tay vuốt một bên mũi, vuốt đều hai bên cùng một lúc. Dùng ngón tay trỏ vuốt từ ấn đường (điểm giữa hai đầu chân mày) xuống dọc theo hai bên mũi qua khóe miệng đến tận chót cằm. Vuốt chậm, nhẹ và làm không dưới 15 lần.

Kích thích huyệt ấn đường có tác dụng làm phóng thích chất endorphine nội sinh có thể làm cho an thần, hạ huyết áp và giáng khí. Vuốt dọc theo hai bên mũi xuống cằm là tác động vào hai kinh dương minh. Học thuyết kinh lạc của y học cổ truyền cho rằng kinh dương minh là kinh dương, tập trung nhiều huyết khí, huyết; có chức năng quan trọng nhất trong việc bảo vệ cơ thể chống lại các yếu tố gây bệnh từ bên ngoài. Động tác này làm gia tăng sự lưu thông khí huyết ở phần vệ khí, gây ấm người và làm nhẹ áp lực lên thành mạch.

3. Vuốt dọc hai chân mày

Dùng hai ngón tay trỏ và giữa vuốt từ ấn đường đi dài theo xương chân mày ra thái dương đến tận mí tóc ở phía ngoài đuôi mắt. Vuốt mỗi bên khoảng 10 lần. Vùng chân mày và hai cánh tay có những điểm phản xạ tương ứng nhau, do đó động tác này ngoài việc giải tỏa sự sung huyết tại những huyệt vị thường bị tắc nghẽn ở vùng trán còn làm cho khí huyết lưu thông ra hai cánh tay và bàn tay để giúp nhẹ áp lực ở đầu.

4. Ngồi hoặc nằm thư giãn

Ngồi thoải mái, lưng tựa ghế hoặc nằm xuổng thư giản hít thở điều hoà, tư tưởng tập trung vào mười đầu ngón chân. Theo y học cổ truyền thì thần ở đâu khí ở đó, do đó khi tập trung ý nghĩ tại vùng bàn chân, khí trong cơ thể từ phía trên đầu sẽ lưu chuyển về hướng bàn chân nên có tác dụng hạ khí. Việc tập trung tư tưởng càng tốt, hiệu quả hạ khí càng cao. Động tác này phải kéo dài hơn 10 phút. Trên thực tế, có nhiều người có khả năng thư giãn và tập trung tốt trong khi thực hành đến bước 4 đã từ từ rơi vào giấc ngủ.

Mỗi khi cảm nhận được những dấu hiệu huyết áp tăng cao như căng, nặng ở vùng thái dương, đau đầu, mờ mắt, mắt đỏ..., người bệnh nên ngồi xuống, tập trung tinh thần thực hành lần lượt 4 động tác trên. Bình tĩnh và tự tin là yếu tố cần thiết trong quá trình thực hiện các động tác. Sau khoảng 15 phút thực hành, bệnh nhân có thể cảm thấy bớt đi cảm giác khó chịu ở vùng đầu, nhịp đập của tim sẽ chậm lại, tay chân sẽ ấm lên. Đó là lúc huyết áp đã hạ bớt.

Ngoài việc áp dụng đã hạ huyết áp, thực hiện những động tác trên còn là một biện pháp dưỡng sinh tốt để ổn định thần kinh, gia tăng việc lưu thông khí huyết trong cơ thể, giúp giữ thể trạng tốt.

Trường hợp thực hành để giúp giữ gìn sức khỏe, riêng giai đoạn 4 nên tập trung tư tưởng tại vùng đan điền (dưới rốn khoảng 3 phần) thay vì tập trung ở 10 đầu ngón chân.

Cao huyết áp và điều trị nội khoa

Cao huyết áp được gọi là kẻ giết người thầm lặng vì chúng không gây triệu chứng gì trong nhiều năm, nhiều khi hàng chục năm, cho đến khi chúng gây tổn thương cơ quan quan trọng

Giới thiệu về cao huyết áp

Sự tăng huyết áp tâm thu hay huyết áp tâm trương làm tăng nguy cơ bệnh tim, bệnh thận, làm nặng thêm bệnh lý mạch máu, tổn thương mắt, đột quị (tổn thương não).

Những biến chứng của cao huyết áp thường tác động đến cơ quan đích vì tổn thương những cơ quan này là kết quả cuối cùng của tình trạng áp lực máu cao kéo dài.

Do đó, chẩn đoán huyết áp cao ở một cá nhân rất quan trọng để cố gắng giữ huyết áp mức bình thường, và bằng cách đó, ngăn ngừa các biến chứng.

Huyết áp được đo như thế nào?

Áp lực máu được đo bằng dụng cụ nhỏ, gọn gọi là huyết áp kế. Huyết áp kế cơ bản bao gồm 1 bơm khí, 1 đồng hồ đo áp lực, và 1 túi hơi. Dụng cụ này ghi nhận huyết áp bằng đơn vị gọi là mmHg (milimet thuỷ ngân)

Túi hơi được bao lấy cánh tay và bơm phồng lên đến 1 áp lực có thể cản trở dòng máu ở động mạch chính (ÐM cánh tay) đi qua cánh tay. Sau đó, xả áp lực trong túi hơi và trên ÐM giảm dần. Khi áp lực giảm dần, nhân viên y tế sẽ nghe bằng ống nghe ngay trên ÐM ở khuỷu tay. Áp lực mà nhân viên y tế nghe mạch lần đầu là huyết áp tâm thu. Khi áp lực túi hơi giảm hơn nữa,áp lực tại đó mạch ngưng là huyết áp tâm trương.

Huyết áp bình thường

Mặc dù các công ty bảo hiểm, hoàn toàn có lý khi xem huyết áp cao >= 140/90mmHg nhưng mức độ này không thích hợp với tất cả cá nhân. Thực ra, nhiều chuyên gia về cao huyết áp thấy rằng áp lực máu là 1 con số thay đổi, từ ngưỡng thấp đến cao. Là biến số hàm ý không có 1 giới hạn chính xác, rõ ràng để phân chia huyết áp bình thường và huyết áp cao.

Ở vài người, trị số huyết áp thấp hơn 140/90 có thể vẫn phù hợp với ngưỡng bình thường. Ví dụ, trong vài trường hợp như bệnh nhân bệnh thận mãn tính bị mất protein qua nước tiểu (tiểu đạm ), huyết áp lý tưởng giữ ở trị số 125/75 hay thấp hơn. Mục đích của việc hạ huyết áp ở những bệnh nhân này là làm chậm tiến triển suy thận. Bệnh nhân tiểu đường cũng vậy, huyết áp nên giữ ở mức <=140/90.

Ngoài ra, người da đen là những người có nguy cơ biến chứng cao huyết áp, có thể giảm nguy cơ này bằng cách hạ huyết áp tâm trương <=80mmHg.

Cao huyết áp tâm thu là gì?

Nên nhớ là huyết áp tâm thu là trị số áp huyết cao nhất và đại diện cho áp lực tại động mạch khi tim co bóp và bơm máu vào tuần hoàn. Huyết áp tâm thu thường >140mmHg xem như cao, đặc biệt kết hợp huyết áp tâm trương cao (> 90mmHg).

Tuy nhiên, cao huyết áp tâm thu đơn thuần được định nghĩa khi áp lực tâm thu >160mmHg với áp lực tâm trương vẫn < 90mmHg. Rối loạn này trước hết tác động ở những người già, và đặc trưng bởi áp lực mạch tăng. Áp lực mạch được định nghĩa là độ chênh lệch giữa huyết áp tâm thu và tâm trương. Sự tăng áp suất tâm thu mà không tăng áp suất tâm trương, như trong cao huyết áp tâm thu đơn thuần thì sẽ làm tăng áp lực mạch.

Ngày xưa xem như vô hại nhưng bây giờ tăng áp lực mạch là một vấn đề sức khoẻ tương lai. Nói cách khác, áp lực mạch cao xem như dấu hiệu báo trước quan trọng chỉ ra tổn thương ở cơ quan đích một cách tiềm ẩn. Vì vậy, cao huyết áp tâm thu đơn thuần làm tăng nguy cơ 2-4 lần lớn tim, nhồi máu cơ tim, đột quị (tổn thương não) và chết vì bệnh tim hay đột quị. Những nghiên cứu lâm sàng ở bệnh nhân bị cao huyết áp tâm thu đơn thuần cho thấy giảm huyết áp tâm thu ít nhất 20mmHg xuống <160mmHg sẽ giảm được những nguy cơ trên.

Cao huyết áp áo choàng trắng là gì?

Trị số áp huyết cao đơn độc ở phòng khám có thể là giả vì sự tăng này chỉ mang tính tạm thời. Có lẽ, hiện tượng này do sự lo lắng của bệnh nhân có liên quan đến stress khi thăm khám. Thật vậy, đềthực hiện thấy 1 trong 4 người có huyết áp cao nhẹ có thể có huyết áp bình thường ngoài phòng khám.

Loại cao huyết áp chỉ được ghi nhận tăng tại phòng khám được gọi là cao huyết áp áo choàng trắng. Dĩ nhiên, tên gọi áo choàng trắng tượng trưng cho thầy thuốc, gây lo lắng cho người bệnh, và ngẫu nhiên tăng áp huyết. Một chẩn đoán cao huyết áp áo choàng trắng có thể ngầm hiểu là không quan trọng và nguy hiểm.

Tuy nhiên, cần thận trọng trong lời giải thích ngây ngô của cao huyết áp áo choàng trắng. Huyết áp tăng do stress hay lo lắng do khám BS không phải luôn luôn là vô hại. Những stress khác trong cuộc sống người bệnh cũng có thể gây tăng huyết áp mà không được ghi đo.

Vì vậy, monitor đo áp huyết tại nhà hay ở nhà thuốc có thể giúp đánh giá tần suất và độ ổn định của trị số huyết áp cao. Ngoài ra, những test thích hợp để tìm biến chứng của cao huyết áp có thể giúp đánh giá ý nghĩa của những trị số huyết áp khác nhau.

Cao huyết áp giới hạn là gì?

C.H.A giới hạn được định nghĩa là tình trạng đôi khi cao huyết áp nhẹ >140/90mmHg, đôi lúc lại thấp hơn. Ở người lớn tuổi, huyết áp tâm thu cao hơn một chút, khoảng 140 đến 160mmHg, xem như là huyết áp giới hạn, miễn là huyết áp tâm trương < 90mmHg. Như trong trường hợp cao huyết áp áo choàng trắng, bệnh nhân với huyết áp giới hạn cần lấy huyết áp trong nhiều điều kiện khác nhau và tổn thương cơ quan đích của họ được đánh giá để biết khi nào tình trạng cao huyết áp của họ có ý nghĩa.

Hãy nhớ là những người cao huyết áp giới hạn có xu hướng, khi họ già thì huyết áp họ ngày càng cao và duy trì liên tục. Do đó họ thật sự có nguy cơ cao bệnh tim mạch. Bởi vậy ngay lúc ban đầu khi cao huyết áp chưa có ý nghĩa thì ở những người cao huyết áp giới hạn can được tiếp tục theo dõi và tầm soát những biến chứng của cao huyết áp.

Nếu suốt thời gian theo dõi bệnh nhân cao huyết áp giới hạn, huyết áp của họ ở mức ổn định cao >140/90mmHg, thì chỉ định thuốc hạ áp thường bắt đầu. Tuy nhiên, nếu huyết áp tâm trương còn ở giới hạn (thường < 90mmHg và ổn định >85) thì điều trị có thể thực hiện ở vài tình huống (Xem điều trị cao huyết áp).

Nguyên nhân cao huyết áp ?

Hai dạng áp lực máu cao được mô tả: cao huyết áp nguyên phát và thứ phát. Cao huyết áp nguyên phát phổ biến hơn chiếm 95% dân số bị huyết áp cao. Nguyên nhân cao huyết áp nguyên phát chưa rõ. Trong cao huyết áp thứ phát, chiếm 5% trường hợp, huyết áp cao do bất thường đặc hiệu ở một trong những cơ quan, hệ thống cơ thể (Cao huyết áp thứ phát được bàn luận rõ hơn trong những phần dưới đây).

Cao huyết áp nguyên phát xuất hiện ở khoảng 75 triệu người Mỹ, xin lưu ý nguyên nhân cơ bản vẫn chưa biết. Tuy nhiên nhiều hiệp hội vẫn chấp nhận người cao huyết áp nguyên phát. Ví dụ như trong nhóm hay tập hợp những người có mức tiêu thụ muối cao, vượt quá 5.8 gram/ngày.

Thật ra, việc dùng muối có thể là một yếu tố quan trọng liên quan đến cao huyết áp nguyên phát trong một số tình huống khác nhau. Vì vậy, dùng muối quá mức có lẽ liên quan đến cao huyết áp, kết hợp với tuổi cao, da màu, béo phì, di truyền và suy thận.

Yếu tố di truyền được cho là đóng vai trò nổi bật trong sự tiến triển cao huyết áp vô căn. Tuy nhiên, gen qui định cao huyết áp vẫn chưa được nhận dạng (Gen là phần nhỏ của nhiễm sắc thể sản xuất ra protein qui định đặc điểm cá thể). Những nghiên cứu gần đây về gen tập trung vào yếu tố di truyền ảnh hưởng đến hệ Renin-Angiotensin-Aldosterone. Hệ này giúp điều hòa áp lực máu bằng cách điều chỉnh cân bằng muối và độ co giãn mạch máu.

Khoảng 30% trường hợp cao huyết áp nguyên phát được quy cho yếu tố di truyền. Ví dụ, ở Mỹ, tỉ lệ mới mắc bệnh cao hơn ở người da đen so với người da trắng và Châu Á. Ở những người có ba hoặc mẹ bi cao huyết áp, nguy cơ cao huyết áp gấp 2 lần so với người bình thường. Hiếm hơn, vài rối loạn gen bất thường tác động đến hormone của tuyến thượng thân gây ra cao huyết áp. Cao huyết áp do rối loạn di truyền này, ngày nay xem như cao huyết áp thứ phát.

Như đã lưu ý ở trên, nguyên nhân cơ bản của cao huyết áp nguyên phát chưa rõ. Tuy nhiên, người ta tìm thấy đa số người cao huyết áp nguyên phát thường có bất thường đặc hiệu tại động mạch. Nghĩa là họ có kháng lực mạch tăng (độ cứng hay độ đàn hồi kém) ở mạch máu nhỏ xa tim (động mạch ngoại biên). Những mạch máu ngoại biên này chưa Oxy và chất dinh dưỡng cung cấp cho tất cả các mô cơ thể. Các tiểu động mạch nối với hệ thống tĩnh mạch, mang máu trở về tim và phổi, bởi mao mạch ở mô.

Nguyên nhân làm cho mạch máu ngoại biên cứng lên chưa rõ. Nhưng, kháng lực ngoại biên tăng cao cũng được nhận thấy ở những người cao huyết áp nguyên phát liên quan đến yếu tố di truyền, béo phì, ít tập thể dục, dùng nhiều muối và người già.

Làm thế nào mà rượu, thuốc lá và café có thể ảnh hưởng đến huyết áp?

Những người uống rượu quá nhiều (trên 2 lần /ngày ) có tần suất cao huyết áp tăng 1.5-2 lần. Mối liên quan giữa rượu và huyết áp cao đặc biệt chú ý khi dùng rượu >5lần/ngày. Ngoài ra, còn kết hợp hiện tượng tăng liều. Nói cách khác, càng tiêu thụ nhiều rượu, càng liên quan chặt chẽ với cao huyết áp hơn.

Mặc dù hút thuốc làm tăng nguy cơ biến chứng mạch máu (ví dụ bệnh tim và đột quị) ở người đã bị huyết áp cao, mà nó còn làm huyết áp cao hơn nữa. Do đó, hút thuốc nhiều lần có thể tăng huyết áp tạm thời ngay lập tức 5-10mmHg. Tuy nhiên, những người hút thuốc đều đặn lại có huyết áp thấp hơn người không hút thuốc. Nguyên nhân là do nicotine trong thuốc lá làm giảm ngon miệng dẫn đến giảm cân và làm huyết áp thấp hơn.

Trong 1 nghiên cứu, dùng chất caffeine 5 cốc/ngày có thể làm tăng nhẹ huyết áp ở người lớn tuổi đã bị huyết áp cao nhưng lại không tăng ở người có huyết áp bình thường. Hơn nữa, kết hợp giữa hút thuốc và uống cafe ở người có huyết áp cao có thể làm tăng huyết áp hơn là chỉ uống café đơn thuần. Vì vậy, hạn chế dùng café và thuốc lá ở người bị cao huyết áp sẽ có lợi trong việc điều chỉnh huyết áp cao của họ.

Nguyên nhân của cao huyết áp thứ phát?

Như đã lưu ý trước, 5% người huyết áp cao được cho là thứ phát. Nghĩa là huyết áp của những người này cao thứ phát sau một rối loạn cụ thể tại một cơ quan hay mạch máu, ví dụ thận, tuyến thượng thận, hay động mạch chủ.

Cao huyết áp do thận

Bệnh lý tại thận có thể gây cao huyết áp thứ phát. Loại cao huyết áp thứ phát này được gọi là cao huyết áp thận vì nó do tổn thương tại thận gây ra. Một nguyên nhân quan trọng của cao huyết áp thận là hẹp động mạch thận. Ở người trẻ, thường là phụ nữ, hẹp thường dày mạch máu nuôi thận (tăng sản sợi). Ở người già, hẹp thường do xơ vữa mạch máu làm tiểu cầu tụ lại gây tắc mạch.

Làm thế nào mà hẹp động mạch thận gây cao huyết áp ? Ðầu tiên, động mạch thận bị hẹp làm giảm tuần hoàn máu đến thận. Hiện tượng thiếu máu này kích thích thận sản xuất hormone, renin và angiotensin. Những hormone này cùng với aldosterone từ tuyến thượng thận gây co thắt và tăng kháng lực mạch ngoại biên khắp cơ thể, và như đã nói, làm tăng huyết áp.

Cao huyết áp thận thường được nghi ngờ đầu tiên khi huyết áp cao xuât hiện ở người trẻ hay huyết áp cao mới xuất hiện ở người lớn tuổi hơn. Tầm soát hẹp động mạch thận bao gồm chụp cản quang, siêu âm và MRI (chụp cộng hưởng từ) động mạch thận. Mục đích của những test này là xem có giảm lưu lượng máu đến thận không. Nếu test này bất thường hay bác sĩ nghĩ nhiều đến hẹp động mạch thận thì chụp động mạch thận can thực hiện. Chụp động mạch thận là xét nghiệm cuối cùng thật sự quan sát được động mạch thận hẹp.

Hẹp động mạch thận có thể điều trị bằng cách tái tạo mạch bằng bóng. Trong thủ thuật này, người thực hiện, nhờ siêu âm, luồng 1 ống (catheter) nhỏ dài vào động mạch thận. Tại đó, động mạch thận sẽ được nong rộng ra bằng cách bơm phồng bong bóng ngay chỗ hẹp.Thủ thuật này cải thiện được lưu lượng máu và hạ huyết áp.Ngoài ra nó còn bảo tồn chức năng thận bị suy yếu do thiếu máu. Hiếm khi phẫu thuật can thiết để mở rộng chỗ hẹp động mạch thận.

Bất cứ loại suy thận mãn nào cũng có thể gây cao huyết áp với cách tương tự trong hẹp động mạch thận. Ðiều quan trọng cần nhớ là không phải chỉ bệnh thận gây cao huyết áp mà cao huyết áp cũng có thể gây bệnh thận. Vì vậy, tất cả bệnh nhân huyết áp cao can được đánh giá bệnh thận để có thể điều trị đúng đắn.

U tuyến thượng thận

Hai loại u tuyến thượng thận hiếm gặp thường ít gây cao huyết áp (Tuyến thượng thận nằm ngay trên quả thận). Cả 2 dạng u trên đều sản xuất ra quá nhiều hormone gây huyết áp cao. Các u này có thể được chẩn đoán bằng xét nghiệm máu, nước tiểu và chẩn đoán hình ảnh tuyến thượng thận. Ngoài ra, phẫu thuật thường đòi hỏi để cắt bỏ khối u hay tuyến thượng thận, và thường làm giảm được huyết áp.

Một trong những loại u thượng thận trên được gọi là cường Aldosterone nguyên phát vì khối u sản xuất ra lượng lớn hormone aldosterone. Ngoài cao huyết áp, bệnh này bị mất Kali qua nước tiểu, hậu quả là giảm Kali máu. Vì vậy, cường Aldosterone được nghĩ đến đầu tiên ở người có cao huyết áp kèm Kali máu thấp (Cũng vậy, như đã lưu ý ở trên, vài trường hiếm rối loạn di truyền ảnh hưởng hormone của thận gây cao huyết áp thứ phát).

Một type khác của u thượng thận gây cao huyết áp thứ phát là pheochromocytoma. Khối u này sản xuất quá mức Catecholamines. Chẩn đoán pheochromocytoma được nghĩ đến ở những người có những lúc cao huyết áp đột ngột và hồi quy, tình trạng này liên quan da đỏ ửng, nhịp tim nhanh, và nhiều mồ hôi cộng với triệu chứng của huyết áp cao.

Hẹp động mạch chủ

Hẹp động mạch chủ là một rối loạn di truyền hiếm gặp và là một trong những nguyên nhân thường gặp của cao huyết áp trẻ em. Bệnh này có đặc điểm là hẹp 1 đoạn động mạch chủ, động mạch chính lớn xuất phát từ tim. Ðộng mạch chủ mang máu đến các động mạch nhỏ hơn nuôi dưỡng các cơ quan bao gồm cả thận.

Ðoạn động mạch chủ hẹp thường bị ở chỗ trên động mạch thận, và làm giảm lượng máu nuôi đến thận. Tình trạng thiếu máu này sẽ kích hoạt hệ Renin -Angiotensin-Aldosterone làm tăng huyết áp. Ðiều trị thường là phẫu thuật sửa chữa đoạn hẹp. Ðôi khi thủ thuật tái tạo bằng bóng (như đã mô tả trong phần hẹp động mạch thận) cũng được dùng để mở rộng chỗ hẹp.

Bệnh nhân cảm thấy như thế nào khi bị huyết áp cao ?

Huyết áp cao đơn giản thường không triệu chứng. Vì vậy cao huyết áp được mệnh danh là "kẻ giết người thầm lặng ". Nói cách khác, bệnh này có thể diễn tiến thầm lặng, không triệu chứng cho đến khi xuất hiện biến chứng chết người. Thật vậy, huyết áp cao không phức tạp có thể tồn tại lặng lẽ nhiều năm thậm chí hàng chục năm. Ðiều này xảy ra khi không có triệu chứng và chỉ được phát hiện qua tầm soát huyết áp định kỳ.

Tuy nhiên, vài người bi cao huyết áp không phức tạp có những triệu chứng kinh nghiệm như: nhức đầu, chóng mặt, thở ngắn và nhìn mờ đi, ruồi bay trước mắt. Sự hiện diện các triệu chứng này có thể chỉ điểm để người ta đi khám bác sĩ nhằm điều trị và dễ dàng trong việc sử dụng thuốc.

Tuy nhiên, không phải là không thường xuyên, có người đến bác sĩ đầu tiên vì đã có tổn thương ở cơ quan. Trong nhiều trường hợp, người ta đến khám, được đưa đến bác sĩ hay phòng cấp cứu với suy tim, đột quỵ, suy thận hay giảm thị lực (do tổn thương phần sau của võng mạc). Nhận thức cộng đồng cao hay tầm soát huyết áp thường xuyên có thể phát hiện những bệnh nhân huyết áp cao không được chẩn đoán trước khi có biến chứng.

Khoảng 1% dân số huyết áp cao được chẩn đoán là cao huyết áp nặng ngay lần đầu đến khám (cao huyết áp ác tính). Những bệnh nhân này, huyết áp tâm trương vượt quá 140mmHg. Người bệnh thường bị đau đầu nhiều, ói mửa, triệu chứng về thị giác, chóng mặt, đôi khi suy thận. Cao huyết áp ác tính là 1 cấp cứu y khoa và đòi hỏi điều trị khẩn cấp nhằm ngăn chặn đột quỵ (tổn thương não).

Như đã lưu ý, cao huyết áp mãn tính có thể dẫn đến lớn tim, suy thận, tổn thương não hay thần kinh và thay đổi võng mạc. Kiểm tra mắt ở bệnh nhân cao huyết áp nặng có thể phát hiện ra hẹp hay xuất huyết ở động mạch nhỏ tại võng mạc, phù gai thị. Từ kiểm tra này, bác sĩ có thể phân độ nặng cao huyết áp dựa trên mức độ tổn thương võng mạc.

Như đã ghi nhận từ trước , những người cao huyết áp tăng độ cứng, hay kháng lực mạch ngoại biên khắp các mô cơ thể. Kháng lực này tăng làm cho cơ tim làm việc nặng hơn để bơm máu qua mạch máu đó. Tình trạng tăng hoạt động này làm cho tim quá tải dẫn đến rối loạn, thường đầu tiên là lớn tim. Tim to có thể đánh giá bằng X-quang, điện tâm đồ hay chính xác nhất là siêu âm tim. Siêu âm tim đặc biệt có lợi trong việc xác định độ dày tim trái. Tim lớn có lẽ là dấu hiệu báo trước của suy tim, bệnh mạch vành hay rối loạn nhịp. Ðiều trị đúng đ� huyết áp và biến chứng của nó có thể khắc phục được những bất thường trên.

Xét nghiệm máu và nước tiểu có lẽ hữu dụng trong việc dò tìm bất thường tại thận ở người cao huyết áp (Nên nhớ là tổn thương ở thận có thể là nguyên nhân và cả hậu quả của cao huyết áp). Ðịnh lượng Creatinine huyết thanh có thể khảo sát được chức năng thận. Nồng độ Creatinine cao bất thường cho thấy có tổn thương chức năng thận.

Ngoài ra, sự xuất hiện proteine trong nước tiểu (tiểu đạm) có thể phản ánh tổn thương thận mãn tính do cao huyết áp, ngay khi chức năng thận (qua creatinine máu ) vẫn bình thường. Thật vậy, proteine trong nước tiểu báo hiệu nguy cơ suy giảm chức năng thận nếu huyết áp không được điều chỉnh. Ngay cả lượng nhỏ proteine (microalbuminuria) cũng là dấu hiệu đe doạ suy thận do huyết áp cao không kiểm soát. Những bệnh nhân da đen có huyết áp cao kiểm soát kém có nguy cơ tổn thương cơ quan đích và thận cao hơn người da trắng.

Huyết áp cao không kiểm soát có thể dẫn đến tổn thương não hay thần kinh bởi cơn đột quỵ. Ðột quỵ thường do xuất huyết hay huyết khối ở mạch máu nuôi não. Dấu hiệu và triệu chứng của bệnh nhân (tìm thấy qua khám lâm sàng ) đánh giá tổn thương thần kinh. Một cơn đột quỵ có thể gây ra suy yếu, ù tai, liệt tay hay chân hoặc khó phát ngôn hay thị giác. Nhiều cơn đột quỵ nhỏ có thể gây mất trí nhớ. Phòng ngừa tốt nhất cho biến chứng này hay bất kỳ biến chứng nào là kiểm soát tốt huyết áp.

Cách sống như thế nào có lợi cho điều trị cao huyết áp?

Thay đổi cách sống, ý nhắc đến thay đổi chế độ ăn và luyện tập. Thay đổi này làm hạ huyết áp cũng như cải thiện được đáp ứng của bệnh nhân đối với thuốc. Chế độ ăn kiêng bao gồm hạn chế muối và rượu và giảm cân nếu người bệnh bị béo phì. Hiệp hội tim mạch Mỹ khuyến cáo rằng tiêu thụ muối <6gram/ngày đối với dân số chung và thấp hơn (<4 gram) đối với những người cao huyết áp. Thực hiện chế độ ăn ít muối <4 gram tức là ta không nên thêm muối vào thức ăn hay lúc nấu nướng. Cũng vậy, lượng muối trong thức ăn cần được ước lượng theo nhãn mác của các thực phẩm mua sẵn.

Béo phì thường gặp ở bệnh nhân cao huyết áp và tính phổ biến của nó tăng dần theo tuổi. Thật vậy, béo phì là yếu tố quyết định tăng tỉ lệ mới mắc cao huyết áp theo tuổi. Béo phì có thể góp phần làm tăng huyết áp theo nhiều cách. Một cách là béo phì làm tăng cung lượng tim vì tim phải bơm lượng máu nhiều hơn để cung cấp cho mô thừa. Cung lượng tim tăng này làm tăng huyết áp. Cách khác, những người cao huyết áp béo phì có kháng lực ngoại biên cao hơn ở khắp cơ thể.

Cuối cùng, béo phì có thể kết hợp với việc thận giữ muối. G có thể giúp phục hồi lại những vấn đề liên quan béo phì đồng thời cũng giảm áp. Người ta đánh giá là huyết áp có thể giảm 0.32mmHg cho mỗi kilogram (2.2pounds) cân nặng giảm đi.

Vài người béo phì, đặc biệt là những người rất mập, có hội chứng ngưng thở lúc ngủ. Hội chứng này có đặc điểm ngưng tạm thời nhịp thở bình thường trong lúc ngủ. Ngưng thở lúc ngủ có thể góp phần phát triển huyết áp cao trong phân nhóm những người béo phì này. Ðiều này xảy ra vì các giai đoạn của ngưng thở lặp lại làm thiếu Oxy. Rồi tình trạng thiếu Oxy này kích thích thận phóng thích adrenalin và các thành phần liên quan. Cuối cùng, Adrenalin và các thành phần này làm tăng huyết áp.

Một chương trình luyện tập thể lực đều đặn có thể làm hạ huyết áp trong tương lai xa. Ví dụ hoạt động như chạy bộ, chạy xe đạp hay bơi lội trong 30-45 phút có thể làm giảm huyết áp xuống 5-15mmHg. Ngoài ra có một mối liên hệ giữa lập luyện với mức độ huyết áp hạ thấp. Do đó, bạn càng tập luyện, bạn càng hạ thấp huyết áp. Ðáp ứng có lợi của huyết áp đối với tập luyện chỉ xảy ra với chương trình aerobic (sôi nổi và duy trì liên tục ). Vì thế bất cứ chương trình tập luyện nào phải được đề nghị và đồng ý bởi bác sĩ điều trị.

Mục tiêu điều trị cao huyết áp là gì?

Nên nhớ là cao huyết áp thường tồn tại nhiều năm trước khi xuất hiện biến chứng. Vì vậy có ý kiến là điều trị cao huyết áp sớm trước khi nó gây tổn thương các cơ quan chính của cơ thể. Do đó, chương trình tầm soát và nâng cao ý thức cộng đồng để phát hiện sớm cao huyết áp đơn giản là chìa khoá của điều trị thành công. Ðiểm chính là ngoài điều trị cao huyết áp thành công, bạn có thể giảm được nguy cơ đột quỵ, suy tim, và suy thận.

Mục tiêu của người bệnh cao huyết áp tâm thu và tâm trương kết hợp là giữ huyết áp 140/85 mmHg. Giữ huyết áp thấp hơn, như đã lưu ý là mong muốn của bệnh nhân da đen và bệnh nhân tiểu đường hay suy thận mãn.

Khi nào dùng điều trị kết hợp?

Sử dụng phối hợp thuốc hạ áp không phải là không phổ biến. Ðôi khi sử dụng một lượng nhỏ của một hay nhiều chất kết hợp có thể là giảm tối thiểu tác dụng phụ trong khi lại làm tăng cường hiệu quả hạ áp. Ví dụ, thuốc lợi tiểu có thể dùng đơn độc nhưng thường sử dụng liều thấp kết hợp với các thuốc hạ áp khác. Trong trường hợp này, thuốc lợi tiểu có ít tác dụng ngoại ý nhưng lại tăng cường tác dụng hạ áp của thuốc khác. Thuốc lợi tiểu cũng được dùng kèm với thuốc hạ áp khác trong trường hợp bệnh nhân cao huyết áp có giữ nước và phù

Thuốc ức chế ACE hay ức chế thụ thể Angiotensin có lợi khi kết hợp với hầu hết các thuốc hạ áp khác. Một cách phối hợp khác là ức chế bêta với ức chế alpha ở bệnh nhân cao huyết áp có kèm phì đại tiền liệt tuyến để điều trị cùng lúc cả 2 bệnh. Tuy nhiên, cần thận trọng khi kết hợp cả 2 loại thuốc làm giảm nhịp tim. Ví dụ, ức chế bêta với ức chế kênh Calcium non-dihydropyridine (diltiazem và verapamil) phải hết sức cẩn thận. Bệnh nhân điều trị 2 nhóm thuốc này cần được theo dõi monitor để tránh nhịp tim giảm quá mức.

Khi nào cần điều trị cấp cứu ?

Ở bệnh viện, thuốc tiêm tĩnh mạch có thể dùng điều trị cấp cứu cao huyết áp . Loại thường dùng nhất là Sodium Nitroprusside (Nipride) và Labetalol (Normadyne). Như đã đề cập, điều trị thuốc cấp cứu có thể dùng ở bệnh nhân cao huyết áp ác tính.

Ngoài ra, điều trị cấp cứu cũng cần thiết ở bệnh nhân cao huyết áp có suy tim sung huyết cấp tính, phình tách động mạch chủ, đột quỵ và nhiễm độc thai nghén

Thuốc nào được dùng trị cao huyết áp?

Ức chế men chuyển Angiotensin(ức chế ACE) và ức chế thụ thể

Angiotensin(ARB): Thuốc ức chế ACE và ARB đều có tác dụng lên hệ Renin-Angiotensin, mà hệ này điều hòa huyết áp. Thuốc ức chế ACE vận hành bằng cách ức chế men chuyển đổi Angiotensin không hoạt hoá thành dạng hoạt hoá.

Angiotensin hoạt hóa sẽ co thắt hay làm hẹp động mạch, nhưng dạng không hoạt hóa thì không thể. Với thuốc ức chế ACE, như liệu pháp đơn độc, 50-60% người da trắng đạt được huyết áp điều chỉnh. Người da đen cũng có đáp ứng nhưng họ đòi hỏi liều lượng và tần suất sử dụng cao hơn, tốt nhất khi thuốc ức chế ACE kết hợp với lợi tiểu .

Như thêm được lợi ích, thuốc ức chế ACE có thể làm giảm bớt tim phì đại ở bệnh nhân cao huyết áp. Thuốc này có lẽ cũng làm giảm quá trình suy giảm chức năng thận ở bệnh nhân cao huyết áp và tiểu đạm. Ngoài ra, chúng đặc biệt hữu dụng trong việc làm giảm tiến trình rối loạn chức năng thận ở bệnh nhân cao huyết áp kèm bệnh thận do hậu quả của tiểu đường. Do đó, thuốc ức chế ACE là thuốc lựa chọn đầu tiên ở bệnh nhân cao huyết áp có suy tim sung huyết, suy thận mãn có hay không có tiểu đường, và nhồi máu cơ tim, những bệnh lý làm suy yếu cơ tim (rối loạn chức năng tâm thu).

Bệnh nhân điều trị với thuốc ức chế ACE có suy thận nên được theo dõi sát để phòng xa trường hợp suy chức năng thận và tăng Kali. Thật ra, thuốc này có thể dùng để giảm bớt tình trạng mất Kali ở bệnh nhân điều trị bằng lợi tiểu mất Kali. Thuốc ức chế ACE cũng có một ít tác hại. Tuy vậy, một tác dụng phụ phiền toái là ho mãn tính. Thuốc ức chế ACE bao gồm : enalapril (Vasotec), captopril (Capoten), lisinopril (Zestril và Prinivil), benazepril (Lotensin) và quinapril (Accupril).

Ðối với bệnh nhân bị ho mãn tính khi dùng ức chế ACE thì ARB là thuốc thay thế tốt. Thuốc ARB vận hành hành bằng cách ức chế thụ thể Angiotensin trên động mạch. Kết quả là Angiotensin không tác dụng lên động mạch được (Angiotensin là hormone gây co mạch). Thuốc ARB có tác dụng giống của ức chế ACE nhưng không gây ho kéo dài. Do đó, chúng cũng thích hợp trong điều trị khởi đầu cao huyết áp. ARB bao gồm: losartan (Cozaar), irbesartan (Avapro), valsartan (Diovan), và candesartan (Atacand).

Ở bệnh nhân cao huyết áp có kèm bệnh thứ 2, phối hợp ức chế ACE với ARB có thể có hiệu quả trong điều chỉnh huyết áp cao và cả bệnh thứ 2. Ví du, trong khi điều trị cao huyết áp, sự phối hợp thuốc này có thể làm giảm tình trạng mất protein qua nước tiểu trong rối loạn chức năng thận và tăng cường cơ tim trong bệnh cơ tim. Chú ý là cả ức chế ACE lẫn ARB đều chống chỉ định ở phụ nữ có thai.

Ức chế bêta:

Hệ thần kinh giao cảm là một phần của hệ thần kinh điều hoà hoạt động tự động của cơ thể, bao gồm cả tim và mạch máu. Như là một bộ phận của hệ này, thụ thể bêta (nơi nhận đáp ứng kích thích ) ở tim sẽ làm tăng nhịp tim và tăng co bóp cơ tim. Vì vậy, ức chế bêta sẽ làm giảm nhịp tim và lực co bóp cơ tim. Trong lúc đó, thụ thể bêta ở cơ trơn của các động mạch ngoại biên và đường dẫn khí sẽ thư giãn.

Do vậy, ức chế bêta gây co thắt cơ trơn mạch ngoại biên, và bằng cách đó làm giảm lượng máu đến mô. Kết quả là bệnh nhân có thể bị lạnh ở tay và chân. Cũng vậy, đáp ứng với thuốc, đường dẫn khí co thắt lại. Tác động này gây khò khè đặc biệt ở những người có khuynh hướng bị suyễn. Tóm lại, ức chế bêta làm giảm lực co bóp tống máu của cơ tim và mạch máu mà tim cung cấp.

Ức chế bêta còn hữu dụng trong điều trị cao huyết áp, đặc biệt ở bệnh nhân có nhịp tim nhanh lúc nghỉ, cơn đau thắt ngực hay nhồi máu cơ tim gần đây. Ví dụ, ức chế bêta có thể kéo dài thời gian sống ở bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp.

Tuy nhiên, thuốc ức chế bêta có thể ngăn ngừa được các vấn đề tim mạch ở bệnh nhân cao huyết áp hơn các loại thuốc khác hay không còn chưa chắc chắn. Ức chế bêta dường như giúp chữa trị hồi hộp kéo dài hay nhức đầu Migrain ở người cao huyết áp. Tác dụng phụ thường gặp của thuốc này là trầm cảm, mệt mỏi, ác mộng, bất lực ở nam giới và tăng khò khè ở người bị suy�Ức chế bêta gồm: atenolol (Tenormin), propranolol (Inderal), và metoprolol (Toprol).

Thuốc lợi tiểu

Thuốc lợi tiểu là thuốc xưa nhất trong điều trị cao huyết áp. Chúng hoạt động tại ống thận giúp thải muối ra khỏi cơ thể. Lợi tiểu có thể dùng đơn độc trong điều trị cao huyết áp. Tuy nhiên, lợi tiểu liều thấp kết hợp với thuốc hạ áp khác thường dùng hơn để làm tăng hiệu quả của thuốc đó.

Thuốc lợi tiểu hydrochlorothiazide (Hydrodiuril) hoạt động ở đoạn cuối ống lượn xa. Với liều thấp 12.5-25mg/ngày, thuốc này có thể cải thiện được huyết áp tốt hơn những loại khác. Tác dụng phụ đôi khi gặp ở liều hydrochlorothiazide cao .Tác dụng phụ của chúng bao gồm hạ Kali, tăng triglyceride, acid uric và glucose.

Thỉnh thoảng, khi tình trạng giữ muối gây phù nghiêm trọng thì càng nên dùng lợi tiểu kết hợp với các thuốc khác. Thuốc lợi tiểu thường dùng điều trị cao huyết áp là hydrochlorthiazide, lợi tiểu ống thận furosemide (Lasix) và torsemide (Demadex), kết hợp giữa triampterene và hydrochlorothiazide (Dyazide), và metolazone (Zaroxolyn). Chú ý thuốc lợi tiểu không nên dùng ở phụ nữ có thai.

Ức chế kênh Calcium.

Ức chế Calcium ngăn chặn sự di chuyển Calcium vào tế bào cơ tim và mạch máu. Calcium cần thiết cho các cơ này co bóp. Vì vậy, thuốc này làm hạ huyết áp bằng cách giảm lực co bóp cơ tim và thư giản các cơ thành mạch. Có ba loại ức chế Calcium được dùng. Một loại là dihydropyridine không làm chậm nhịp tim và gây rối loạn nhịp. Những thuốc này bao gồm amlodipine (Norvasc), nifedipine (Procardia XL, Adalate CC), felodipine (Plendil), và nisoldipine (Sular).

Còn 2 loại khác thuộc nhóm non-dihydropyridine. Một loại là verapamil (Calan SR) và loại khác là diltiazem (Cardizem, Tiazac, Dilacor). Cả 2 nhóm dihydropyridine và non-dihydropyridine đều có tác dụng tốt khi dùng đơn độc hay kết hợp với thuốc hạ áp khác. Mặc dù nhóm non-dihydropyridine không được khuyến cáo sử dụng trong suy tim sung huyết và một vài rối loạn nhịp. Tuy nhiên, đôi khi chúng lại giống dihydropyridine có ích trong việc ngăn ngừa vài rối loạn nhịp khác.

Nhiều loại ức chế Calcium có tác dụng ngắn và loại có tác dụng dài. Tuy nhiên, thuốc tác dụng ngắn lại có những hậu quả có hại lâu dài, như đột quỵ hay nhồi máu cơ tim. Hậu quả này có lẽ do sự dao động bất thường huyết áp và nhịp tim suốt thời gian điều trị. Sự đa động này là kết quả của tác dụng nhanh ngắn của loại thuốc tác dụng ngắn. Tuy nhiên, khi thuốc ức chế Calcium tác dụng ngắn này dùng duy trì liên tục thì ít gây dao động hơn. Do đó, ức chế Calcium duy trì có thể sử dụng lâu dài một cách anác dụng phụ chủ yếu của thuốc này là táo bón, phù và chậm nhịp tim (chỉ đúng với non-dihydropyridine ).

Ức chế alpha.

Ức chế alpha giảm áp bằng cách ức chế thụ thể alpha ở cơ trơn của mạch máu ngoại biên tại khắp các mô cơ thể. Thụ thể alpha là một bộ phận của hệ giao cảm, giống như thụ thể bêta. Tuy nhiên, thụ thể alpha lại gây co mạch ngoại biên. Do đó, ức chế alpha sẽ gây dãn mạch và từ đó giảm áp.

Trong nghiên cứu gần đây đề nghị dùng ức chế alpha đơn độc như loại điều trị cao huyết áp đầu tay có thể làm tăng nguy cơ bệnh tim như nhồi máu cơ tim hay đột quỵ. Vì vậy, ức chế alpha không nên là thuốc lựa chọn đầu tiên trong điều trị cao huyết áp. Ức chế alpha điển hình gồm terazosin (Hytrin) và doxazosin (Cardura).

Ức chế alpha đặc biệt có lợi cho bệnh nhân có phì đại tiền liệt tuyến (thường xảy ra ở người già) vì thuốc này làm giảm thiểu các vấn đề liên quan đến tiểu tiện. Tuy nhiên, dùng ức chế alpha đơn thuần có thể có huyết áp thấp.

Do đó, khi cao huyết áp đi cùng phì đại tiền liệt tuyến thì một loại thuốc hạ áp khác nên dùng chung với ức chế alpha. Ví dụ, tamsulosin(Flomax) là thuốc ức chế alpha, hoạt động tốt khi kết hợp với các loại hạ áp khác. Sự kết hợp này có thể giảm thiểu vấn đề về nước tiểu nhưng cũng không làm giảm quá mức huyết áp. Thuốc phối hợp tuyệt vời này là labetalol (Normodyne) chứa đựng cả ức chế alpha lẫn ức chế bêta.

Clonidine: (Catapress) là thuốc hạ áp trung ương. Nghĩa là chúng hoạt động tại trung tâm điều hòa huyết áp ở não. Thuốc này xem như chất đồng vận alpha vì chúng kích thích thụ thể alpha của não. Tuy nhiên, kết quả của kích thích này lại gây giảm hoạt động hệ thần kinh giao cảm và làm giảm kháng lực ngoại biên. Do đó, clonidine làm giảm áp bắng cách dãn mạch ngoại biên.

Thuốc này được lựa chọn đứng thứ 2-3 khi những thuốc hạ áp khác thất bại. Chúng cũng có lợi trong việc làm dịu sự lên xuống bất thường của huyết áp. Thuốc này có khuynh hướng gây khô miệng và mệt mỏi đến độ bệnh nhân không thể dung nạp được. Clonidine có thể dùng dưới dạng uống hay phóng thích dần qua da.

Minoxidil: là thuốc có hiệu quả giảm áp nhất bằng cách gây dãn mạch ngoại biên. Tuy nhiên, thuốc này không hoạt động trên hệ thần kinh giao cảm ngoại biên cũng như thuốc ức chế alpha hay bêta hay tác động trung tâm điều hoà như Clonidine.

Ðúng hơn, nó là thuốc dãn cơ trực tiếp. Minoxidil dùng cho bệnh nhân không đáp ứng với các loại thuốc hạ áp khác. Nó phải dùng chung với ức chế bêta hay Clonidine để ngăn ngừa chậm nhịp timay với lợi tiểu để ngăn ngừa ứ dịch. Minoxidil cũng làm phát triển lông tóc.

Thái độ bệnh nhân đối với chế độ thuốc?

Khi cao huyết áp đơn giản không có triệu chứng, thường thì như vậy, vài bệnh nhân sẽ có xu hướng quên dùng thuốc. Bệnh nhân cũng có xu hướng thất bại trong điều trị bằng thuốc nếu họ bị tác dụng phụ. Nên nhớ rằng chất lượng cuộc sống rất quan trọng, đặc biệt với cái nhìn thiện cảm đối với điều trị kê đơn cao huyết áp.

Vì vậy, vài thuốc giảm hạ áp gây tác dụng phụ như mệt mỏi và bất lực. Những hậu quả này có thể có tác dụng sâu sắc nào đấy đối với chất lượng cuộc sống bệnh nhân và hiệu quả của điều trị. Cũng vậy, nhiều trường hợp kháng thuốc đòi hỏi nhiều loại thuốc hơn và có thể gây ra nhiều những tác dụng có hại và vì vậy mà giảm hiệu quả.

Trong lịch dùng thuốc đòi hỏi sử dụng 2-4 lần/ngày, vài bệnh chỉ nhớ uống thuốc một vài lần. Ngược lại, dùng thuốc ngày một lần dễ nhớ và dùng đều đặn hơn.

Thuốc hạ áp đắt tiền, đặc biệt nếu bảo hiểm không trả cũng có thể làm giảm hiệu quả điều trị. Lý do là mọi người cố gắng tiết kiệm tiền bằng cách bỏ liều. Nên nhớ là thuốc ít đắt tiền nhất thường là loại dùng tên chung (không có nhãn), ví dụ như loại lợi tiểu hay ức chế bêta. Giảm tiền thuốc cũng có thể thực hiện bằng cách thay đổi cuộc sống như giảm cân, chế độ ăn ít muối, hạn chế rượu và tập thể dục đều đặn. Nếu những thay đổi này có hiệu quả thì có thể giảm được thuốc.

Còn cao huyết áp trong thai kỳ như thế nào?

Những phụ nữ có cao huyết áp trước đó vẫn có thể mang thai. Những bệnh nhân này có nguy cơ tiền sản giật và sản giật. Bệnh này thường xuất hiện vào 3 tháng cuối thai kỳ. Trong tiền sản giật, bệnh có thể có hay không có cao huyết áp trước đó, người bệnh bị cao huyết áp, tiểu đạm và phù. Trong sản giật, co giật có thể xuất hiện và đòi hỏi phải trị cao huyết áp. Mục tiêu điều trị đầu tiên trong sản giật là giữ cho huyết áp tâm trương <105mmHg để ngăn ngừa xuất huyết não ở mẹ.

Cao huyết áp phát triển trước tuần thứ 20 của thai kỳ hầu như luôn do cao huyết áp trước đó. Huyết áp cao chỉ xảy ra trong thai kỳ gọi là cao huyết áp thai kỳ, có thể xuất hiện muộn. Tuy nhiên, ở những người phụ nữ này không có tiểu đạm, phù hay co giật. Hơn nữa, cao huyết áp thai kỳ xuất hiện không mang bệnh lý cho mẹ hay cho thai nhi. Hình thức cao huyết áp này tự hết một thời gian ngắn sau khi sinh, mặc dù nó có thể bị lại vào thai kỳ lần sau.

Sử dụng thuốc điều trị cao huyết áp trong thai kỳ còn đang bàn cãi. Câu hỏi chính là : "Nên giữ huyết áp ở ngưỡng nào? " Một mặt cho là nguy cơ cao huyết áp nhẹ đến trung bình mà không được điều trị trong suốt thai kỳ là không lớn. Ngoài ra, giảm áp quá nhiều có thể cản trở lượng máu nuôi đến nhau và từ đó gây suy thai. Vì vậy, một số ý kiến cần được nhất trí. Do đó, không phải tất cả trường hợp cao huyết áp thai kỳ từ nhẹ đến trung bình đều cần điều trị. Tuy nhiên, nếu điều trị, huyết áp nên được giảm dần và không được quá thấp <140/80mmHg.

Thuốc giảm áp dùng trong thai kỳ phải an toàn cho sự phát triển của thai. Ức chế bêta , hydralazine (1 loại dãn mạch cũ), labetalol, alpha methyldopa (Aldomet), và gần đây là ức chế kênh Calcium đã được tán thành dùng trong thai kỳ . Tuy nhiên, vài loại hạ áp không được khuyến cáo dùng. Chúng bao gồm ức chế ACE hay ARB và có thể cả lợi tiểu. Ức chế ACE làm nặng thêm tình trạng thiếu máu đến tử cung và gây rối loạn chức năng thận của thai nhi. Thuốc ARB có thể gây tử vong cho thai. Lợi tiểu có thể gây giảm thể tích máu và vì vậy làm giảm lượng máu đến nhau và ảnh hưởng sự trưởng thành thai nhi.

Y học thay thế có dùng trong cao huyết áp?

Y học thay thế, hay còn gọi là y học mở rộng hay y học phụ trội, đặc điểm là sử dụng kỹ thuật không cổ điển trong điều trị. Ví dụ, tự thư giãn tiếp cận vào điều trị cao huyết áp gồm yoga, liên hệ phản hồi sinh học và thiền. Thật ra, những kỹ thuật này có thể làm giảm huyết áp, ít nhất là tạm thời. Tuy nhiên, để giảm được huyết áp duy trì, những phương pháp này đòi hỏi siêng năng tập luyện hàng ngày. Do đó nó chỉ ứng dụng được một ít ở những bệnh nhân cao huyết áp mà chịu khó. Châm cứu chưa được xem như liệu pháp chuẩn điều trị cao huyết áp đã được chứng minh ở thế giới phương Tây.

Vài loại cỏ chứa thành phần làm giảm áp cũng có hiệu quả trong điều trị cao huyết áp. Hầu hết chúng dùng như thực phẩm và Hiệp hội dược phẩm và thực phẩm không chấp thuận chúng như thuốc. Do đó, điều trị cao huyết áp bằng thảo dược chưa được đánh giá đúng hiệu quả điều trị một cách khoa học. Ðặc biệt, tác dụng xấu lâu dài vẫn chưa rõ. Hơn nữa, vấn đề chính là các thành phần của nó chưa được chuẩn hoá. Ngoài ra, cơ chế giảm áp của chúng chưa rõ. Do đó, hiện nay điều trị bằng thảo dược không được khuyến cáo dùng.

Những nhóm thuốc hạ áp mới đang được nghiên cứu là gì ?

Thuốc hạ áp thế hệ mới gọi là ức chế vasopeptidase đã được phát triển. Ðộc nhất ở chỗ chúng hoạt động trên 2 hệ thống c một lúc. Nó chặn đứng một bộ phận của hệ renin -angiotensin-aldosterone mà hệ này gây co thắt mạch ngoại biên. Nó cũng ức chế hệ điều hòa muối của cơ thể mà hệ này giữ muối. Do đó, thuốc này làm hạ áp bằng cách dãn mạch ngoại biên đồng thời tăng thải muối.

Một trong số chúng đang được nghiên cứu là omapatrilat. Thí nghiệm trên động vật cao huyết áp, thuốc làm giảm huyết áp và có lẽ bảo vệ được cơ quan đích (tim, thận, não) khỏi tổn thương bởi cao huyết áp. Ngoài ra, thuốc làm dãn mạch ngoại biên, tăng lượng máu nuôi đến mô, tăng cường chức năng của tim ở bệnh nhân cao huyết áp có suy tim. Chưa được chấp thuận bởi FDA, omapatrilat vẫn đang được thử nghiệm về độ an toàn và hiệu quả của nó.

Tóm lược về cao huyết áp.

Áp lực máu cao được gọi là cao huyết áp nguyên phát hay thứ phát và được định nghĩa là tình trạng huyết áp hằng định vượt quá 140/90mmHg.

Trong cao huyết áp nguyên phát (95% dân số cao huyết áp) không có nguyên nhân cụ thể, còn trong khi cao huyết áp thứ phát (5% dân số ) là do bất thường ở đâu đó trong cơ thể như thận, tuyến thượng thận và động mạch chủ.

Cao huyết áp nguyên phát có thể xuất hiện trong vài gia đình và xảy ra thường hơn ở người da đen mặc dù gen qui định cao huyết áp chưa được nhận dạng.

Dùng nhiều muối, ít vận động, béo phì, uống rượu hay café quá nhiều và hút thuốc có thể tác động bất lợi cho sức khoẻ người cao huyết áp.

Cao huyết áp được gọi là kẻ giết người thầm lặng vì chúng không gây triệu chứng gì trong nhiều năm, nhiều khi hàng chục năm, cho đến khi chúng gây tổn thương cơ quan quan trọng.

Cao huyết áp không kiểm soát tốt cuối cùng có thể gây tổn thương mạch máu ở mắt, phì đại cơ tim và nhồi máu cơ tim, xơ cứng mạch máu, suy thận và đột quỵ.

Tầm soát và nâng cao ý thức cộng đồng là cần thiết để phát hiện cao huyết áp sớm đủ để điều trị trước khi có tổn thương các cơ quan quan trọng.

Ðiều chỉnh cách sống, chế độ ăn và tập luyện và hài lòng với cách điều trị là những yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả điều trị.

Nhiều loại thuốc hạ áp có sẵn như ức chế ACE, ARB, lợi tiểu, ức chế bêta, ức chế kênh Calcium và ức chế alpha.

Ða số thuốc hạ áp dùng đơn độc hay kết hợp: một vài loại chỉ dùng phối hợp, vài loại thích hợp trong tình huống cụ thể, và một vài loại chống chỉ định trong những trường hợ

Mục tiêu điều trị là đưa huyết áp về dưới 140/85mmHg trong dân số chung và thấp hơn ở người bị tiểu đường, người da đen và người bị bệnh thận mãn tính.

Tầm soát, chẩn đoán, điều trị và điều chỉnh huyết áp sớm có thể giảm được nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim và suy thận.

Theo Bacsigiadinh

Người cao tuổi tự đo huyết áp tại nhà

BS. BÙI NGUYÊN KIỂM (BV. Xanh Pôn - Hà Nội)

Các biến chứng về tim, mạch não, thận, mạch máu... đều có liên quan chặt chẽ với mức huyết áp. Mỗi khi huyết áp tăng 10-20mmHg sẽ làm tăng gấp đôi nguy cơ nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não ở người cao tuổi. Ngược lại, khi làm giảm được mức huyết áp, sẽ giảm 35-40% tỷ lệ tai biến mạch máu não; giảm 20-25% nhồi máu cơ tim và giảm hơn 50% tỷ lệ bị suy tim.

Để hạn chế các bệnh có liên quan đến tăng huyết áp, gần đây Tổ chức Y tế Thế giới đã khuyến khích việc tự đo huyết áp tại nhà, nhất là đối với người cao tuổi, nhằm giúp bệnh nhân có thông tin về mức huyết áp hàng ngày, sự đáp ứng với thuốc hạ huyết áp và quan tâm hơn đối với vấn đề điều trị.

Để khai thác tối ưu các điểm mạnh của phương pháp này, cần tuân thủ một số hướng dẫn sau:

1. Cần chỉnh đúng huyết áp kế: Đo huyết áp bằng huyết áp kế thủy ngân vẫn được coi là phương pháp tốt nhất để đánh giá số đo của huyết áp. Sau một thời gian sử dụng, đa số huyết áp kế đồng hồ, huyết áp điện tử đều có sai lệch, vì vậy nên được chỉnh lại sau mỗi 3 tháng sử dụng.

2. Trước khi đo huyết áp, người được đo cần ngồi nghỉ hoàn toàn trên ghế ít nhất 5 phút, chân đặt lên sàn nhà, tay đặt trên bàn ngang mức tim. Đây là tư thế của mức huyết áp thường diễn ra hàng ngày.

3. Đo huyết áp tư thế đúng, được đo định kỳ mỗi 3-6 tháng, đặc biệt ở những người có nguy cơ hạ huyết áp tư thế (suy tĩnh mạch, đái tháo đường...).

4. Băng quấn tay phải quấn được 80% cánh tay người được đo. Với người có thể trạng to lớn, người quá béo, nếu băng quấn tay đo huyết áp nhỏ có thể làm tăng số đo, sai tới 10-15mmHg và ngược lại.

5. Đo ít nhất 2 lần và cách nhau ít nhất 2 phút cho mỗi lần đo. Trị số huyết áp chính xác là giá trị trung bình cộng của 2 lần đo nói trên. Nếu lần đo chênh lệch nhau > 5mmHg, cần thực hiện đo lần thứ 3 và lấy trung bình cộng của cả 3 lần đo.

6. Huyết áp tâm thu được tính từ 2 tiếng đập liên tiếp đầu tiên, để tránh nhầm với “lỗ thủng huyết áp” của người cao tuổi có xơ vữa động mạch hay người bị hẹp van động mạch chủ, chỉ có một tiếng đập đầu tiên.

7. Huyết áp tâm trương được tính khi tiếng đập cuối cùng mất đi.

8. Cần đo huyết áp của tay đối bên và đối chiếu mức huyết áp của hai tay.

9. Người đo huyết áp nên nói hoặc ghi lại cho người được đo trị số huyết áp cũng như mức huyết áp mục tiêu của họ.

Theo quy định, ở bất cứ lứa tuổi nào, người có mức huyết áp bằng hoặc lớn hơn 140/90 mmHg thì được xem là bị tăng huyết áp. Còn những người tự đo huyết áp tại nhà có mức huyết áp lớn hơn hoặc bằng 135/85 mmHg đã được xem như bị tăng huyết áp.

Người bị cao huyết áp nên ăn gì ?

Thạc sĩ HOÀNG KHÁNH TOÀN

Khi bị cao huyết áp, ngoài thuốc ra, việc lựa chọn và duy trì một chế độ ăn khôn ngoan và thích hợp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tuy nhiên, bên cạnh vấn đề tuân thủ những nguyên tắc chung như ăn nhạt, hạn chế mỡ động vật, kiêng các chất kích thích..., người bệnh nhiều khi tỏ ra lúng túng khi chọn dùng các đồ ăn thức uống cụ thể trong sinh hoạt thường nhật. Trên cơ sở kết hợp kinh nghiệm và kết quả nghiên cứu của dinh dưỡng học cổ truyền và hiện đại, bài viết này xin được giới thiệu một số thực phẩm thích hợp và có lợi cho việc phòng chống cao huyết áp để độc giả tham khảo và vận dụng.

Cần tây: Có tên khoa học là Apium graveolens L., dùng thứ càng tươi càng tốt, rửa thật sạch, giã nát rồi ép lấy nước (nếu có máy ép thì càng tốt), chế thêm một chút mật ong, mỗi ngày uống 3 lần, mỗi lần 40ml. Nghiên cứu hiện đại cho thấy, nước ép cần tây có tác dụng làm giãn mạch, lợi niệu và hạ huyết áp. Cần chú ý tránh nhầm lẫn với loại cần ta thường dùng làm rau ăn hàng ngày, có tên khoa học là Oenanthe stolinefera Wall.

Cải cúc: Là loại rau thông dụng, có hương thơm đặc biệt, chứa nhiều acid amin và tinh dầu, có tác dụng làm thanh sáng đầu óc và giáng áp. Nên dùng làm rau ăn hàng ngày hoặc ép lấy nước cốt uống, mỗi ngày chừng 50ml, chia 2 lần sáng, chiều. Đặc biệt thích hợp với những người bị cao huyết áp có kèm theo đau và nặng đầu.

Rau muống: Còn gọi là ung thái, không tâm thái, đằng đằng thái..., chứa nhiều canxi, rất có lợi cho việc duy trì áp lực thẩm thấu của thành mạch và huyết áp trong giới hạn bình thường, là thứ rau đặc biệt thích hợp cho những người bị cao huyết áp có kèm theo triệu chứng đau đầu.

Măng lau: Có công dụng hoạt huyết, thông tràng vị, khai hung cách (làm thoải mái lồng ngực) và chống phiền khát. Nghiên cứu hiện đại cho thấy, măng lau có khả năng tiêu trừ mệt mỏi, tăng cường thể lực, làm giãn mạch, cường tim, lợi niệu, giáng áp và phòng chống ung thư, là thức ăn rất thích hợp cho người bị cao huyết áp và xơ vữa động mạch.

Cà chua: Có công dụng thanh nhiệt giải độc, lương huyết bình can và giáng áp. Là thực phẩm rất giàu vitamin C và P, nếu ăn thường xuyên mỗi ngày 1- 2 quả cà chua sống sẽ có khả năng phòng chống cao huyết áp rất tốt, đặc biệt là khi có biến chứng xuất huyết đáy mắt.

Cà: Đặc biệt cà tím là thực phẩm rất giàu vitamin P, giúp cho thành mạch máu được mềm mại, dự phòng tích cực tình trạng rối loạn vi tuần hoàn hay gặp ở những người bị cao huyết áp và các bệnh lý tim mạch khác.

Cà rốt: Có tác dụng làm mềm thành mạch, điều chỉnh rối loạn lipid máu và ổn định huyết áp. Nên dùng dạng tươi, rửa sạch, ép lấy nước uống mỗi ngày 2 lần, mỗi lần chừng 50ml. Đây là thứ nước giải khát đặc biệt tốt cho những người bị cao huyết áp có kèm theo tình trạng đau đầu, chóng mặt.

Hành tây: Trong thành phần không chứa chất béo, có khả năng làm giảm sức cản ngoại vi, đối kháng với tác dụng làm tăng huyết áp của Catecholamine, duy trì sự ổn định của quá trình bài tiết muối Natri trong cơ thể nên làm giảm huyết áp. Ngoài ra, vỏ hành tây còn chứa nhiều Rutin rất có lợi cho việc làm vững bền thành mạch, dự phòng tai biến xuất huyết não.

Nấm hương và nấm rơm: Là những thực phẩm giàu chất dinh dưỡng nhưng lại có khả năng phòng chống vữa xơ động mạch và hạ huyết áp, rất thích hợp cho những người bị cao huyết áp vào mùa hè thu.

Mộc nhĩ: Mộc nhĩ đen hay mộc nhĩ trắng đều là những thực phẩm rất có lợi cho người bị cao huyết áp. Hàng ngày có thể dùng mộc nhĩ trắng 10g hoặc mộc nhĩ đen 6g, đem nấu nhừ rồi chế thêm 10g đường phèn ăn trong ngày. Khi có biến chứng xuất huyết đáy mắt thì đây là loại thức ăn lý tưởng.

Tỏi: Có công dụng hạ mỡ máu và hạ huyết áp. Hàng ngày nếu kiên trì ăn đều đặn 2 tép tỏi sống hoặc đã ngâm dấm, hay uống 5ml dấm ngâm tỏi thì có thể duy trì huyết áp ổn định ở mức bình thường.

Lạc: Có công dụng hạ mỡ máu và giáng áp. Kinh nghiệm dân gian Trung Quốc dùng lạc ngâm với dấm ăn, sau chừng 5 ngày thì dùng được, mỗi ngày ăn 2 lần, mỗi lần 10 hạt.

Hải tảo, hải đới và tảo đỏ: Đều là những thực phẩm ở biển. Có công dụng phòng chống vữa xơ động mạch và hạ huyết áp. Có thể dùng phối hợp cả ba thứ cùng một lúc hoặc thay thế nhau.

Đậu Hà Lan và đậu xanh: Là hai loại thực phẩm rất có lợi cho người bị cao huyết áp. Hàng ngày nên dùng giá đậu Hà Lan 1 nắm rửa sạch rồi ép lấy nước uống hoặc dùng làm rau ăn thường xuyên. Kinh nghiệm dân gian thường dùng đậu xanh hầm với hải đới ăn hoặc đậu xanh và vừng đen sao thơm, tán bột ăn mỗi ngày 2 lần, mỗi lần 50g để phòng chống cao huyết áp.

Sữa đậu nành: Là đồ uống lý tưởng cho người bị cao huyết áp, có công dụng phòng chống vữa xơ động mạch, điều chỉnh rối loạn lipid máu và giáng áp. Mỗi ngày nên dùng 1.000ml sữa đậu nành pha với 100g đường trắng, chia uống vài lần trong ngày.

Táo: Là loại táo to nhập từ Trung Quốc và các nước châu Âu, chứa nhiều Kali có thể kết hợp với lượng Natri dư thừa để đào thải ra bên ngoài, giúp cho cơ thể duy trì huyết áp ở mức bình thường. Mỗi ngày nên ăn 3 quả hoặc ép lấy nước uống 3 lần, mỗi lần chừng 50ml.

Lê: Là thứ quả có công dụng thanh nhiệt, trấn tĩnh và giáng áp, rất có lợi cho những người bị cao huyết áp có kèm theo các triệu chứng như đau đầu, chóng mặt, ù tai, hay hồi hộp trống ngực. Mỗi ngày nên ăn đều đặn từ 1- 2 quả hoặc ép lấy nước cốt uống.

Chuối tiêu: Có công dụng thanh nhiệt, lợi niệu, thông tiện và giáng áp. Mỗi ngày nên ăn từ 1-2 quả, hoặc dùng vỏ quả chuối tiêu tươi 30-60g sắc uống thay trà.

Dưa hấu: Rất thích hợp cho người bị cao huyết áp vào mùa hè vì có tác dụng thanh nhiệt và lợi niệu khá tốt, từ đó giúp cho huyết áp được ổn định. Người ta còn dùng vỏ dưa hấu 12g và thảo quyết minh 12g sắc uống thay trà hàng ngày, hoặc ăn hạt dưa hấu mỗi ngày từ 9-15g để làm hạ huyết áp.

Dưa chuột: Chứa nhiều muối Kali, có tác dụng thanh nhiệt, giải thử, lợi niệu và giáng áp, rất thích hợp cho người bị cao huyết áp về mùa hè. Nên dùng dưới dạng ăn sống hoặc chế thành dưa góp nhưng chú ý không cho quá nhiều muối.

Nho: Rất tốt cho người bị cao huyết áp, kể cả nho tươi hoặc nho khô, vì trong thành phần có chứa nhiều muối Kali nên có công dụng giảm áp, lợi niệu và bồi phụ lượng Kali mất đi do dùng các thuốc lợi tiểu Tây y.

Mã thầy: Mỗi ngày dùng 60-120g rửa sạch, ép lấy nước, chia uống 3 lần trong ngày hoặc dùng 120g sắc cùng với hải đới 60g và hải tảo 60g, uống thay trà trong ngày.

Ngoài ra, người bị cao huyết áp còn nên trọng dụng một số thực phẩm khác như ngô (đặc biệt là trà râu ngô), vừng, hạt sen, ngó sen, củ cải, đậu tương, cải xanh, bắp cải, dầu thực vật, trà tâm sen, trà hoa hòe, trà thảo quyết minh, trà cúc hoa, trà bạch cúc, trà kỷ tử, mật ong... Không hoặc hạn chế dùng một số thực phẩm như lòng đỏ trứng, não động vật, gan dê, thịt chim sẻ, thịt dê, thịt chó, thận lợn, mỡ động vật, rượu trắng, dưa hoặc cà muối mặn, thuốc lá, cà phê, trà đặc, hạt tiêu, ớt, gừng...

Người cao tuổi cần phòng tránh "đỉnh huyết áp lúc sáng sớm"

BS. BÙI NGUYÊN KIỂM (BV. Xanh Pôn - Hà Nội)

Mỗi khi hừng đông khởi đầu một ngày mới thì cũng là lúc người cao tuổi (có hoặc không có bệnh tăng huyết áp) bước vào "vùng nguy hiểm". Sự tăng vọt huyết áp sau khi thức dậy dẫn đến tình trạng "đỉnh huyết áp lúc sáng sớm", làm tăng 70% nguy cơ bị các biến chứng trầm trọng như tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim.

Tai biến mạch máu não đang gia tăng tại một số nước châu Á

Tai biến mạch máu não (TBMMN) là tình trạng bệnh lý nặng, thường gặp ở người cao tuổi. Bệnh có tỷ lệ tử vong đứng hàng đầu trong các bệnh về não, đứng hàng thứ hai trong các bệnh tim mạch; Hoặc nếu còn sống sót, thường gây tàn phế, là gánh nặng cho gia đình và xã hội.

Theo số liệu thống kê, TBMMN ở nhiều nước châu Á đang có chiều hướng gia tăng, nhất là ở Trung Quốc, Nhật Bản và Ðài Loan. Do vậy, việc dự phòng bị TBMMN lần đầu cũng như tái diễn là một mục tiêu trị liệu quan trọng ở tất cả các quốc gia, trong đó việc khống chế bệnh tăng huyết áp là yêu cầu cấp thiết hàng đầu. Vì tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ lớn, là nguyên nhân chính gây TBMMN nên việc kiểm soát tốt mức huyết áp là một thách thức không dễ dàng đối với công tác y tế.

Sự biến thiên của mức huyết áp 24 giờ

Huyết áp là một đại lượng thay đổi và luôn luôn tuân theo quy luật đặc trưng riêng của nó: Huyết áp hạ khi ngủ và tăng nhanh vào lúc thức dậy. Ở người bình thường, đỉnh huyết áp tâm thu hoặc tâm trương thường cao hơn đỉnh khi ngủ là 20mmHg và cao hơn đỉnh buổi chiều là 10mmHg. Trên nền biến thiên hàng ngày này, huyết áp còn chịu ảnh hưởng, có khi rất mạnh của hoạt động thể chất và những xúc cảm. Hơn nữa, ngoài sự biến hàng ngày, còn có sự biến thiên hàng tuần (với mức huyết áp cao vào những ngày làm việc) và biến thiên theo mùa (với mức huyết áp cao vào mùa lạnh). Những thay đổi huyết áp này càng tăng nặng ở người bị tăng huyết áp.

Với bệnh nhân tăng huyết áp, buổi sáng sớm là thời điểm nguy hiểm nhất

Theo một nghiên cứu mới thực hiện vào năm 2003 trên một quần thể người châu Á, cho thấy người cao tuổi có mức huyết áp tăng khi thức giấc là những người có nguy cơ cao bị TBMMN hoặc những biến chứng tim mạch khác. Sự gia tăng huyết áp có thể suy đoán được bằng cách đo huyết áp ở nhà và khi mức huyết áp buổi sáng > 140/90mmHg. Những người này nhất thiết phải được điều trị bằng loại thuốc hạ áp có tác dụng liên tục 24 giờ. Ðó là các thuốc thuộc nhóm kháng thụ thể Angiotesin II (như Micardis).

Ðiều cốt yếu là bảo vệ tim mạch lúc sáng sớm

Người cao tuổi bị tăng huyết áp vẫn có thể sống tốt và tích cực ở tuổi 70, 80 hay thậm chí 90. Ngoài việc khống chế huyết áp bằng loại thuốc tác dụng kéo dài, cần kiểm soát được cả thời điểm nguy cơ cao nhất vào lúc sáng sớm. Khi thức giấc, dù đêm hay ngày, người cao tuổi nên bình tĩnh nằm yên ở tư thế cũ khoảng 3-5 phút. Nếu tập thở nhịp nhàng thì càng tốt, sau đó hãy dậy. Như vậy, cơ thể sẽ thích nghi dần với nhu cầu tăng nhanh của hệ tuần hoàn; Tim, não không bị thiếu máu, thiếu oxygène, có thể tránh được biến cố cấp thời về tim mạch.

Theo kết luận gần đây của Tổ chức Y tế Thế giới: "TBMMN có khả năng dự phòng hiệu quả". Do vậy, vấn đề dự phòng TBMMN đã trở thành mục tiêu chỉ đạo ở nhiều nước trên thế giới. Bên cạnh việc can thiệp làm giảm các yếu tố nguy cơ gây bệnh khác, việc phòng tránh "đỉnh huyết áp lúc sáng sớm" là biện pháp quan trọng trong kế hoạch dự phòng TBMMN.

Tập thể dục ở bệnh nhân cao huyết áp

Tập thể dục thể thao rèn luyện sức bền là một trong các phương pháp điều trị hữu hiệu đối với bệnh này. Tuy nhiên, bạn phải kiên trì vì huyết áp chỉ bắt đầu hạ xuống sau 5-6 tháng tập luyện thường xuyên.

Cơ sở sinh lý của rèn luyện sức bền ở bệnh nhân tăng huyết áp là điều hòa lượng cholesterol máu, kìm hãm xơ vữa động mạch, làm giãn và tăng tính đàn hồi của mạch máu trong các cơ hoạt động và giảm sức cản máu ngoại biên; kết quả là giảm huyết áp.

Chương trình tập luyện mang tính cá nhân, phụ thuộc vào mức độ tăng huyết áp và các yếu tố khác. Với những người có biểu hiện tăng huyết áp độ 1, 2, các phương pháp hữu hiệu làm giảm huyết áp gồm:

- Đi bộ nhanh: Tùy theo tình trạng sức khỏe, người bệnh có thể đi bộ nhanh với tốc độ khác nhau, có thể đạt 5-6 km/giờ, tần số mạch tập luyện đạt khoảng 120-125 nhịp/phút. Tập hằng ngày, mỗi buổi 40-60 phút. Khi đã đi bộ nhanh quen và không khó nhọc nữa thì chuyển sang chạy bước nhỏ.

- Chạy sức khỏe: Giai đoạn này thường kéo dài khoảng 8-12 tuần. Có thể áp dụng phương pháp tập luân phiên giữa đi bộ nhanh và chạy. Cần tăng dần thời gian chạy đến 20-30 phút/buổi, duy trì tốc độ ổn định trong suốt buổi chạy. Phải tập chạy thường xuyên 3 buổi/tuần, giữa hai buổi tập phải có giai đoạn nghỉ ngơi và phục hồi, thường là 48-72 giờ.

Trước khi chạy, phải tiến hành khởi động các cơ, khớp và cơ thể trong khoảng 5-7 phút. Giai đoạn tập luyện chính là 15-30 phút, tùy trạng thái sức khỏe. Cuối buổi tập chuyển sang đi bộ và sau đó là thực hiện một số bài tập thở.

Tốt nhất là tập vào buổi sáng sau khi ngủ dậy và buổi chiều sau giờ làm việc. Tránh tập lúc vừa ăn no hoặc quá đói, mùa hè nên tập vào buổi sáng cho mát. Những bệnh nhân có huyết áp tăng quá 160/90 mmHg thì phải kết hợp dùng thuốc hạ huyết áp (uống thuốc trước khi tập 15-30 phút).

- Tập trên xe đạp lực kế: Rất phù hợp cho những bệnh nhân dưới 45 tuổi, tăng huyết áp độ 1, huyết áp có khả năng trở về bình thường mà không phải dùng thuốc. Tốc độ và cường độ luyện tập theo chỉ định của thầy thuốc.

Những bệnh nhân tăng huyết áp độ 3 cần được điều trị ổn định bằng thuốc, sau đó mới tiến hành chương trình tập luyện bằng các bài tập đi bộ nhanh tốc độ 3-5 km/giờ, 20-30 phút/buổi, kết hợp các bài tập thở. Sau một số tuần, có thể tăng tốc độ hoặc quãng đường đi bộ. Khi có biểu hiện suy tim thì chống chỉ định hoàn toàn với tập luyện, bệnh nhân chỉ đi dạo, hít thở không khí trong lành.

TS Đặng Quốc Bảo, Sức Khỏe & Đời Sống

Phòng tai biến mạch máu não ở người cao huyết áp

TS Nguyễn Chương

Tai biến mạch máu não xuất hiện do rối loạn tuần hoàn não cấp tính. Đây là loại bệnh nặng, tỷ lệ tử vong cao và có nhiều di chứng. Nguy cơ gặp tai biến này rất lớn ở những người bị cao huyết áp.

Ở người có tăng huyết áp mạn tính, thành mạch máu thoái hóa dày lên, sẽ ảnh hưởng tới tuần hoàn não. Khi những động mạch đưa máu lên não bị tắc nghẽn, não sẽ bị thiếu chất dinh dưỡng và ôxy, dẫn đến đột quỵ và tử vong.

Các chấn động tâm lý có thể gây rối loạn tuần hoàn não. Khi làm việc về trí lực, sinh hoạt gia đình có khó khăn đột biến, khi về hưu mà không có chuẩn bị trước về tinh thần... người cao tuổi rất dễ bị chấn động tâm lý và nếu có kèm bệnh cao huyết áp, tai biến mạch máu não sẽ rất dễ xảy ra. Để phát hiện sớm tai biến mạch máu não do tăng huyết áp, bác sĩ có thể soi đáy mắt để đánh giá tình trạng mạch máu ở võng mạc.

Cách phòng tránh chủ yếu đối với tai biến trên là điều trị, khống chế tốt bệnh cao huyết áp và các vấn đề tim mạch khác. Nên định kỳ đi khám, nhất là ở tuổi chuyển tiếp "49 chưa qua, 53 đã tới". Nên lưu ý và đến bác sĩ ngay khi có những biểu hiện sau:

- Nhức đầu.

- Chóng mặt (cảm giác quay). Có hiện tượng quên, rối loạn cảm xúc (buồn giận thất thường...), rối loạn tâm lý.

- Hiện tượng ruồi bay (nhìn thấy những điểm đen).

Ngoài việc điều trị đều, liên tục, giữ huyết áp ở trị số ổn định, hợp lý, bác sĩ sẽ tư vấn cho người bệnh về dinh dưỡng (ăn uống hợp lý, không cho mỡ máu tăng, không uống rượu, bia). Bệnh nhân có thể tập luyện xoa bóp khí công, chống stress, tham gia các câu lạc bộ dưỡng sinh, thể dục ngoài trời...

Những khi thời tiết thay đổi đột ngột, lúc chuyển mùa, người cao tuổi, nhất là người có bệnh tăng huyết áp, không nên đi tiểu ngoài trời lạnh vào ban đêm.

TS Nguyễn Chương, Sức Khỏe & Đời Sống

Phòng, trị rối loạn tuần hoàn não ở người cao tuổi

Rối loạn tuần hoàn não (RLTHN) là một bệnh thường gặp ở người cao tuổi. Đây là một bệnh do rối loạn chức năng của não gây ra do mạch máu nuôi dưỡng não bị chèn ép, tắc, hẹp... làm cho lượng máu đến nuôi dưỡng não bị thiếu.

Biểu hiện của RLTHN là gì?

Đối với RLTHN cấp tính, biểu hiện thường gặp là chóng mặt, xây xẩm mặt mày, buồn nôn, nôn, nặng đầu khi thay đổi tư thế... Những triệu chứng này thường gặp vào lúc nửa đêm hoặc gần sáng.

Nhiều người bệnh cho biết là họ rất sợ các triệu chứng này bởi nó rất dễ nhầm với tai biến mạch máu não, đặc biệt ở người có tăng huyết áp. Tuy vậy cơn RLTHN không gây yếu, liệt tay chân, nhân trung, mặt... Ngoài các triệu chứng điển hình khi cơn cấp tính xảy ra người bệnh còn có thể thấy kém tập trung tư tưởng, giảm khả năng tư duy, chậm hiểu, lười suy luận và đãng trí.

Vì sao lại mắc bệnh RLTHN?

Như trên đã nói là do thiếu lượng máu cần thiết đến nuôi dưỡng não mà trong máu có đầy đủ chất dinh dưỡng và đặc biệt là lượng oxygen dồi dào. Hiện tượng này xảy ra có thể do quá trình lão hóa mạch máu não hoặc xơ hóa mạch máu não (xơ vữa động mạch não).

Bệnh xơ vữa động mạch là một bệnh được giới chuyên môn y khoa nhắc đến từ lâu do thành mạch và lòng động mạch dày, cứng (xơ cứng), thậm chí có nhiều mảng xơ vữa thành mạch làm giảm lưu lượng máu và giảm sự lưu thông của máu hoặc tắc dòng máu đến nuôi dưỡng tổ chức não gây nên RLTHN.

Nguyên nhân của xơ vữa động mạch đã được làm sáng tỏ bởi sự lắng đọng mỡ, trong đó cholesterol đóng vai trò chủ đạo. Chất cholesterol phần lớn do tổ chức gan sản xuất ra và được chuyển hóa thành HDL (High Density Lipoprotein) và tồn tại dưới dạng LDL-C. Nếu chất này nhiều quá sẽ hình thành các mảng xơ vữa trong lòng động mạch (chất này còn gọi là cholesterol xấu).

Khoa học đã chứng minh xơ vữa động mạch và biến chứng của nó là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu của người cao tuổi.

Phòng bệnh RLTHN như thế nào?

Để phòng bệnh RLTHN hiệu quả, người cao tuổi không nên ăn hoặc chỉ nên ăn rất ít mỡ động vật, kiêng rượu, bia (vì rượu, bia làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng của gan), lòng đỏ trứng... Tuyệt đối không hút thuốc lá, thuốc lào. Đối với dầu thực vật cũng không nên lạm dụng.

Người cao tuổi cũng cần tập thể dục đều đặn hằng ngày, tập đúng bài, nhẹ nhàng. Đối với người tăng huyết áp cần đề phòng tai biến mạch máu não. Vì vậy người bị RLTHN cần kiểm tra sức khỏe định kỳ ở các cơ sở y tế có đủ trang thiết bị để được thầy thuốc theo dõi, điều trị và tư vấn sức khỏe một cách khoa học.

Nguyên tắc điều trị RLTHN

Trước hết khi có cơn RLTHN cấp hoặc cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua người bệnh cần được đưa ngay đến bệnh viện để được khám và điều trị kịp thời. Trong điều trị cần thiết dùng thuốc ức chế tiểu cầu, thuốc tăng khả năng cải thiện việc cung cấp oxygen cho não. Nếu có các bệnh kèm theo như tăng huyết áp, tiểu đường cần được theo dõi và điều trị kết hợp.

Theo Báo Sức khỏe & Đời sống>

Nguồn: giadinh.net

Phòng đột tử do bệnh tim

Đột tử là dạng tử vong rất nhanh, trong vòng 1 giờ sau một quá trình bệnh lý cấp tính, không liên quan tới chấn thương. Tai biến này thường xảy ra ở người mắc bệnh tim thiếu máu.

Ở người không có bệnh tim, yếu tố nguy cơ gây ra đột tử là:

- Tuổi: Bắt đầu từ 45 tuổi, tỷ lệ đột tử tăng gấp đôi sau mỗi thập kỷ.
- Giới: Nam dễ bị đột tử gấp 2 nữ.
- Nghiện thuốc lá: Hơn 20 điếu mỗi ngày.
- Tăng huyết áp động mạch, tăng cholesterol máu.
- Căng thẳng thần kinh, stress.

Bệnh nhân tim ở giai đoạn suy tim rất dễ bị đột tử. Dù nguyên nhân của bệnh là thiếu máu hay có vấn đề van tim thì tỷ lệ tử vong đột ngột vẫn là 40-70%. Tuy nhiên, ở bệnh tim thiếu máu, tỷ lệ này vẫn cao hơn. Nếu loạn nhịp tim xuất hiện ở giai đoạn cấp của nhồi máu cơ tim thì tiên lượng xấu hơn so với trường hợp rối loạn nhịp tim xuất hiện sau giai đoạn này. Ở bệnh nhân bị suy thất trái có rối loạn nhịp thất phức tạp, 75% có nguy cơ đột tử.

Các nguyên nhân đột tử do tim

Các bệnh động mạch vành: 80% số ca đột tử xảy ra ở những người có bệnh mạch vành rõ hoặc tiềm tàng (không gây một triệu chứng gì cho đến khi tử vong đột ngột). Ở nhóm này, thiếu máu cơ tim là nguyên nhân chính.

Các bệnh tim ngoài động mạch vành: Một số bệnh van tim, đặc biệt là hẹp động mạch, gây thiếu máu cơ tim, mất khả năng đáp ứng các nhu cầu về oxy của cơ tim. Các bệnh tim khác, nhất là 2 thể ứ huyết và phì đại, dễ gây biến chứng loạn nhịp tăng, dẫn đến đột tử.

Các thuốc chống loạn nhịp tim đều có thể gây ra sự loạn nhịp, là nguyên nhân gây ngừng tim và tử vong.

Dự phòng đột tử do tim

- Sử dụng các thuốc chống loạn nhịp tim, trong đó amiodrone, có khả năng làm giảm đáng kể tính dễ kích thích của tâm thất. Thuốc này có tác dụng rất tốt trong bệnh cơ tim phì đại.

- Sử dụng các thuốc chẹn beta: Dùng trong năm đầu sau nhồi máu cơ tim, giúp giảm 20% nguy cơ tử vong. Khi sử dụng thuốc, bệnh nhân cần được chặt chẽ trong bệnh viện.

- Điều trị các rối loạn nhịp thất phức tạp và dai dẳng bằng choáng điện nhờ vào máy phá rung tự động. Thiết bị này giúp tránh được đột tử do loạn nhịp.

- Làm cầu nối mạch vành hay nong mạch vành bằng bong bóng.

(Theo Sức Khoẻ & Đời Sống)

Chứng nhồi máu cơ tim và cách xử trí

Đó là hiện tượng mạch máu nuôi tim (động mạch vành) bị tắc nghẽn khiến cơ tim chết đi và không thể hồi phục. Nếu không điều trị kịp thời, vùng cơ tim bị tổn thương sẽ lan rộng và dẫn đến tử vong. Nếu tổn thương nhỏ, bệnh nhân sẽ bị suy tim hoặc tăng nguy cơ đột tử.

Nhồi máu cơ tim thường xảy ra ở nam giới trên 45 tuổi và phụ nữ đã mãn kinh (sau 50 tuổi). Tuy nhiên, những người trẻ hơn cũng có thể bị tai biến này. Ngoài yếu tố tuổi tác, các yếu tố sau cũng làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim:

- Từng bị nhồi máu cơ tim hoặc thực hiện các thủ thuật can thiệp mạch vành.

- Bố hoặc anh được chẩn đoán bệnh mạch vành trước 55 tuổi; mẹ hoặc chị được chẩn đoán bệnh này trước 65 tuổi.

- Có một trong các bệnh tiểu đường, tăng cholesterol máu, tăng huyết áp, béo phì.

- Hút thuốc lá.

- Ít hoạt động thể lực.

Về triệu chứng nhồi máu cơ tim, người ta thường nghĩ đến hình ảnh một người đột ngột ôm ngực kêu đau dữ dội và ngã xuống. Nhưng thực ra, nhiều bệnh nhân chỉ bị một cơn đau ngực nhẹ ở giữa xương ức và triệu chứng này có thể nhanh chóng qua đi, khiến người bệnh cho là bình thường. Những dấu hiệu sau đây có thể báo hiệu nhồi máu cơ tim:

- Đau ngực: Phần lớn các cơn đau ngực xuất hiện ở giữa xương ức, kéo dài vài phút, sau đó hết rồi lại đau lại. Bệnh nhân có cảm giác như bị đè nặng, bóp nghẹt ở ngực.

- Có cơn đau ở các vị trí khác như tay, lưng, cổ, hàm, thượng vị.

- Khó thở: Thường đi kèm với đau ngực, nhưng có thể xuất hiện trước đó.

- Các triệu chứng khác: Toát mồ hôi lạnh, nôn, choáng váng. Một số bệnh nhân có cảm giác như "trời sắp sụp".

Tuy chứng nhồi máu cơ tim rất nguy hiểm nhưng nếu nhận biết sớm kịp thời (dùng thuốc làm tan huyết khối hoặc phẫu thuật nong động mạch vành), bệnh nhân sẽ tránh được tử vong và những biến chứng sau đó. Các biện pháp trên có thể hạn chế tối đa vùng cơ tim bị chết, hồi phục một số vùng mới tổn thương. Càng vào viện sớm, khả năng hồi phục hoàn toàn càng cao. Hiệu quả điều trị sẽ tốt nhất nếu bệnh nhân được xử trí trong vòng 1 giờ đầu.

Vì vậy, khi có những dấu hiệu báo trước cơn nhồi máu cơ tim kể trên, hãy đến ngay bệnh viện hoặc gọi ngay cấp cứu. Tại cơ sở y tế, bác sĩ sẽ xác định xem có đúng bạn bị nhồi máu cơ tim hay không bằng cách hỏi các câu như: Cơn đau ngực bắt đầu từ lúc nào, đột ngột hay từ từ? Bạn đang làm gì khi đó? Mức độ đau như thế nào? Cơn đau kéo dài bao lâu? Có triệu chứng gì đi kèm (nôn, toát mồ hôi, choáng váng, cảm giác hồi hộp đánh trống ngực)?

Để xác định chẩn đoán, bác sĩ sẽ làm một số xét nghiệm như điện tâm đồ, chụp động mạch vành.. Những biện pháp này cũng giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị. Cách điều trị tốt nhất hiện nay cho chứng nhồi máu cơ tim là can thiệp mạch vành, và phẫu thuật này chỉ có tác dụng trong 12 giờ đầu.

ThS Phạm Như Hùng, Sức Khỏe & Đời Sống

Nguồn: vnExpress

Những lời khuyên cho người bị nhồi máu cơ tim

Ai cũng biết nhồi máu cơ tim (NMCT) là một bệnh rất nặng. Thống kê ở Mỹ năm 1999 cho biết cứ 100 người bệnh này thì ngay trong tháng đầu tiên đã chết tới 25 người, 14 người chết ngay trong giờ đầu (nói chung là chết ở nhà chưa kịp đến bệnh viện), và nếu qua được giờ đó thì trong vòng 1 tháng chết thêm 11 người nữa! Nhưng đời sống của 75 người may mắn vượt qua được cái "cửa tử" một tháng đó sẽ ra sao?

Nhồi máu cơ tim ngày nay không còn là niềm tuyệt vọng nữa. Tiến bộ y học đã cung cấp nhiều kỹ thuật cứu sống người bệnh

Trước kia, và ngay cả bây giờ nữa, nhiều người vẫn nghĩ rằng nhồi máu cơ tim là "hết đời", là "sống cũng như chết" v.v... và v. v... Sự thật hoàn toàn không phải như thế: tuyệt đại đa số người sống sót sau một trận nhồi máu cơ tim có thể có một cuộc đời gần như bình thường. Chỉ cần một chút hiểu biết và giữ gìn, là cuộc sống sau nhồi máu cơ tim, có thể đầy đủ, hoạt động và thú vị. Số nhỏ gặp sự cố sau nhồi máu cơ tim, có thể do bệnh nặng, vùng nhồi máu quá lớn, hoặc cũng có thể do không biết cách giữ g

Vậy những người đã qua khỏi nhồi máu cơ tim và ra viện, nên sinh hoạt như thế nào?

Về hoạt động nghề nghiệp. Gần như tất cả những người nhồi máu cơ tim mà không có biến chứng gì đều có thể tiếp tục nghề cũ của mình, trung bình một tháng sau tính từ ngày bắt đầu đau. Nếu trừ đi thời gian nằm viện, thường từ 1- 2 tuần, thì chỉ cần nghỉ ở nhà 2 - 3 tuần là đủ. Nghỉ lâu quá không có lợi, vì người yếu thêm, lại hay lo nghĩ bi quan, rồi lại mất thói quen nghề nghiệp mất 'ghế’, đi làm lại khó khăn hơn. Không nên về hưu vì nhồi máu cơ tim (trừ những trường hợp gần sát tuổi nghỉ hưu rồi).

Nhiều người cứ tưởng bệnh tim như nhồi máu cơ tim thì phải lao động trí óc ("lao tâm"). Sự thật hoàn toàn ngược lại. Những người lao động trí óc dùng ít năng lượng, tim đỡ tốn sức, nên có thể trở lại công việc sớm hơn những người lao động chân tay. Công việc văn.phòng như máy tính, kế toán, thư ký, lập kế hoạch, thủ quỹ có thể tiếp tục được sớm... máy chữ không có hại gì cho tim như một số người lầm tưởng. Giáo viên các cấp cũng không nên nghỉ việc quá lâu. Văn nghệ sĩ sáng tác văn, thơ, nhạc, họa v.v... nên tiếp tục công việc sớm hơn nữa. Các nhà quản lý cũng nên trở lại công việc chỉ đạo lãnh đạo các cơ quan, xí nghiệp, trường học... thật sớm.

Chỉ cần một điều: cố tránh hoặc giảm bớt các cuộc chiêu đãi, tiệc tùng, ở đó người ta ép nhau hút thuốc lá, uống rượu, ăn đặc sản và thức khuya. Lao động chân tay, nếu nhẹ thì có thể trở lại công việc sau 1 tháng, nhưng nếu việc vất vả nặng nhọc quá thì phải nghỉ lâu hơn. Ðây là trường hợp nghề bốc vác hàng nặng, leo núi đi bộ xa, lên thang gác nhiều, đẩy xe nặng. Có khi phải đổi sang nghề khác tốn ít sức hơn, cho phù hợp với khả năng của tim sau khi bị bệnh.

Về thể dục thể thao, nên bắt đầu hoạt động sớm.

Ngay khi còn nằm trên giường bệnh, người nhồi máu cơ tim đã nên "ngó ngoáy" chân tay, trở mình; và từ ngày thứ 2-3 không ai còn bắt bệnh nhân 'tuyệt đối nằm im’ như những bài học cũ trước kia. Sau đó tập đi bộ tăng dần cho đến khi ra viện thì có thể đi lại trong nhà, ngoài sân, mới đầu đi đường bằng, sau đó dần dần lên vài bậc hoặc leo dốc nhẹ. Vài tuần sau lên gác 2, sau nhà giặt giũ, xách nước cần đợi lâu hơn. 2 tháng đã có thể đánh Tennis lại, trước ít sau nhiều, dần dần đi bộ xa hơn, xe đạp rất tốt, xe máy đi được chỉ cần tránh đường quá đông đúc. Bơi rất tốt nếu bơi thong thả. Nên chú ý ngừng nghỉ một lúc nếu thấy tức ngực, khó thở, chóng mặt hoặc tim đập quá nhanh.

Mùa rét nên tập nhẹ hơn mùa hè, thời tiết xấu nên tập trong nhà, tốt nhất là có máy tập (chạy, đạp xe...). Nên tránh tập tạ, lặn dưới nước... Nếu tập sang môn mới nên hỏi ý kiến bác sĩ c cẩn thận.

Du lịch rất tốt: máy bay chở khách hiện nay có điều hòa nhiệt độ và áp suất, nên rất an toàn dù bay cao. Tuy nhiên, ngồi máy bay quá lâu, 5 - 6 tiếng trở lên cũng gây mệt chút ít. Nhớ đừng xách nặng leo lên ca bin! Tàu hỏa, ô tô, chỉ cần tránh mang nặng là được.

Còn về "món ấy" ở gia đình thì sao? Các bác sĩ cho rằng chỉ cần kiêng một tháng, sau đó hoạt động dần trở lại. Mới đầu hoạt động ít ngắn, động tác nhẹ nhàng, nếu cần thì dùng những tư thế ít tốn sức cho nam giới như nằm nghiêng, hoặc nằm dưới. Nói chung, nên vừa sức, không nên cố gắng lấy "thành tích" làm gì!

Về tâm lý, điều hết sức quan trọng là theo đúng lời khuyên của thầy thuốc. Không nên quá sợ hãi (sợ tái phát, sợ mất việc...), quá lo lắng làm khó ngủ và mất bình tĩnh. Ðặc biệt, không nên nghe theo lời mách của những người không chuyên môn, kể cả những bệnh nhân nhồi máu cơ tim cũ và các bác sĩ không chuyên khoa thí dụ kiêng quá mức hoặc dùng những thuốc tác dụng không rõ ràng..

Cách ăn uống và thuốc men sau nhồi máu cơ tim là một vấn đề quan trọng xin nói kỹ trong một bài sau. Bác sĩ Hà Bá Miễn phụ trách theo dõi trên 300 bệnh nhân nhồi máu cơ tim đã ra viện từ nhiều năm cho biết: đa số người bệnh vẫn hoạt động bình thường, tiếp tục công việc trước kia nhiều người đi bộ mỗi ngày một vài km. Ða số vẫn có hoạt động "giường chiếu" bình thường, nếu có nhu cầu. Số có biến chứng tái phát rất ít. Kinh nghiệm thực tế đó cho phép người nhồi máu cơ tim yên tâm lạc quan với sức khỏe của mình.

(Theo Thông tin Y dược học VN )

Cập nhật ( 18/03/2007 )

Nguồn: suckhoecongdong.com

Tập luyện để tránh tái phát nhồi máu cơ tim

Những người bị nhồi máu cơ tim rất dễ gặp lại tai biến này sau đó. Việc thực hiện thường xuyên các bài tập rèn sức bền sẽ thúc đẩy sự phát triển các mạch máu mới, giúp cho quá trình hồi phục diễn ra nhanh hơn và giảm được nguy cơ tái phát bệnh.

Nhồi máu cơ tim là căn bệnh gây tử vong cao, 25% các ca tử vong do nhồi máu cơ tim xảy ra rất nhanh trong vòng 2 giờ đầu. Trong giai đoạn hồi phục sớm - dưới 1 năm sau nhồi máu cơ tim - bệnh nhân cần áp dụng chương trình tập luyện hồi phục được kiểm soát trên xe đạp lực kế; hoặc chạy trên đường chạy chuyên dụng dưới sự theo dõi của nhân viên y tế. Thời gian tập 20-30 phút/buổi, 3-4 buổi/tuần.

Theo đà phát triển trình độ tập luyện, nâng cao chức năng của hệ thống tim mạch, bệnh nhân dần dần chuyển sang chương trình tập luyện kết hợp, 3 buổi/tuần. Trong đó, một buổi phải có sự giám sát của nhân viên y tế, 2 buổi tự tập tại nhà với các bài tập như: đi bộ nhanh và chạy bước nhỏ, chạy và đi bộ luân phiên với tần số mạch tập luyện định trước.

Sau một năm, có thể chuyển sang chương trình tập luyện cá nhân: đi bộ nhanh và chạy bước nhỏ. Với chương trình tập luyện hợp lý, sau vài năm, bạn sẽ đạt được hiệu quả đáng kể, giảm nguy cơ tái phát cơn nhồi máu cơ tim 2 lần so với nhóm bệnh nhân không tập luyện.

Tập luyện rèn sức bền với các bài đi bộ nhanh, chạy bước nhỏ... có thể được áp dụng đối với những bệnh nhân mạch vành bị nhồi máu cơ tim. Sau một thời gian tập luyện, vùng tổn thương bắt đầu xuất hiện những mạch máu mới (phát triển tuần hoàn bàng hệ) và cơ tim dần dần được hồi phục.

Ở các trung tâm tim mạch, việc chữa trị các bệnh nhân sau khi bị nhồi máu cơ tim không thể thiếu vấn đề hồi phục sức khỏe bằng các bài tập rèn sức bền, tăng dần cường độ và thời gian. Tùy theo mức độ hồi phục của bệnh, tình trạng sức khỏe, sau 6-12 tháng, các bệnh nhân có thể và cần phải tiến hành tập luyện rèn sức khỏe. Cường độ vận động cần phải theo chỉ dẫn của bác sĩ.

Trong các bài tập rèn sức bền thì đi bộ nhanh là phương pháp phù hợp nhất đối với bệnh nhân sau nhồi máu cơ tim vì cường độ vận động không lớn và dễ điều chỉnh liều vận động. Liều lượng tập luyện phù hợp nhất là đi bộ nhanh 5-7 buổi mỗi tuần, mỗi buổi 20-40 phút, tùy tình trạng sức khỏe.

Người tập phải được học cách tự kiểm tra trạng thái của cơ thể. Nếu trong tập luyện xuất hiện cảm giác nặng ở ngực, đánh trống ngực, khó thở, mệt hay chóng mặt thì phải giảm tốc độ vận động hoặc ngừng tập ngay, đồng thời cần kiểm tra sức khỏe tại các cơ sở y tế.

TS Đặng Quốc Bảo, Sức Khỏe & Đời Sống

Bệnh nhân tim mạch có thể tự điều trị

Ngày 11-11, tại hội nghị thường niên Hiệp hội các bệnh về tim của Mỹ diễn ra ở bang Florida, Mỹ, các nhà nghiên cứu Mỹ cho biết các bệnh nhân tim mạch chỉ cần dành một ít thời gian (khoảng 1 giờ) để học hỏi phương thức tự điều trị là có thể giảm rất nhiều nguy cơ tái nhập viện.

Nghiên cứu được tiến hành đối với hơn 220 bệnh nhân mắc bệnh tim mạch cho thấy những bệnh nhân thường ngồi "tâm sự" với y tá ngay trước khi ra viện thường thực hiện lời khuyên và quy định của bác sỹ (như hạn chế lượng muối, cân nặng, tập thể dục và đo huyết áp) nghiêm túc và đều đặn hơn, và giảm 35% nguy cơ tái nhập viện hoặc tử vong trong vòng 6 tháng kể từ khi ra viện.

Trong khi đó có tới 1/3 những người không làm như vậy phải trở lại bệnh viện. Theo các chuyên gia nghiên cứu, việc trang bị những thông tin cần thiết cho các bệnh nhân tim mạch có thể mang lại những tác động tích cực cho cả bệnh nhân và bệnh viện.

Hiện ở Mỹ có khoảng 5 triệu người đang mắc bệnh suy tim (một bệnh kinh niên) và 1/2 bệnh nhân suy tim thường tử vong trong vòng 5 năm. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho biết rất nhiều bệnh nhân suy tim ở Mỹ không thực hiện theo những chỉ dẫn và đơn thuốc và bệnh viện đưa ra.

Theo TTXVN

10 điều hay nhầm lẫn về bệnh tim mạch

Đây là loại bệnh mà mọi người thấy “mù mờ” nhất vì có quá nhiều yếu tố nguy cơ, triệu chứng và cách điều trị khác nhau... Bạn có phải là người đã thực sự hiểu rõ về bệnh tim? Hãy liên hệ kiến thức của bạn với những vấn đề thường được đặt ra dưới đây.

1) Để giảm bớt nguy cơ mắc bệnh tim mạch, cần phải giảm toàn bộ số cân thừa của mình?

Sai. Trọng lượng cơ thể nếu vượt mức tiêu chuẩn từ 15 kg trở lên sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Tuy nhiên, chỉ cần giảm từ 3-5 kg, bạn cũng đã có thể cải thiện phần nào hoạt động của tim, nhất là số cân giảm đi ấy nằm ở phần bụng (vì cùng có số cân thừa như nhau nhưng người béo bụng dễ bị bệnh tim hơn so với người béo ở phần hông và đùi). Ngoài ra, khi giảm số mỡ thừa ở phần bụng, khả năng kiểm soát mức cholesterol và đường máu cũng được cải thiện rõ rệt.

Các chuyên gia sức khỏe khuyên những người béo phì không nên giảm nhiều và đột ngột trọng lượng cơ thể mà nên giảm từ từ bằng cách tập luyện thể dục và ăn uống hợp lý.

2) Số phụ nữ chết vì bệnh ung thư vú cao hơn số người chết vì bệnh tim mạch?

Sai. Ở Philippines, tỷ lệ phụ nữ chết vì các bệnh tim mạch cao gấp 3 lần so với số phụ nữ chết vì các loại ung thư. Ở Hong Kong năm 2000 có gần 2.700 phụ nữ bị đột quỵ do bệnh động mạch vành nhưng chỉ có gần 400 người chết vì ung thư vú. Tuy nhiên, bệnh tim thường xảy ra với phụ nữ chậm hơn so với nam giới, trung bình khoảng 7-10 năm sau thời kỳ mãn kinh.

3) Có phải bạn không bao giờ nên ăn trứng nếu thật sự lo lắng về lượng cholesterol?

Sai. Mặc dù mỗi lòng đỏ trứng chứa khoảng 200 mg cholesterol nhưng những người khỏe mạnh vẫn có thể ăn trứng với số lượng vừa phải mà không sợ bị tăng cholesterol. Một nghiên cứu do Đại học Harvard thực hiện trên gần 120.000 người khỏe mạnh trong hơn 10 năm cho thấy, việc ăn đều đặn mỗi ngày 1 quả trứng không hề làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim hay đột quỵ. Tuy nhiên, những người đã có các vấn đề liên quan đến cholesterol thì chỉ nên ăn 2 quả trứng/tuần.

4) Chạy bộ hằng ngày sẽ làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch?

Đúng. 20 phút tập luyện mỗi ngày giúp làm giảm 30% nguy cơ tử vong vì tim mạch. Bạn không nhất thiết phải chạy mà chỉ cần đi bộ nhanh cũng rất có hiệu quả. Tập thể dục cũng làm tăng lượng cholesterol tốt DHL trong cơ thể.

5) Nếu bỏ thuốc lá, tim có thể phục hồi tốt hơn?

Đúng. Thuốc lá làm tăng gấp đôi nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Sau 2-3 năm bỏ thuốc, nguy cơ nhồi máu cơ tim có thể giảm xuống mức ngang bằng với những người chưa từng hút thuốc lá.

6) Chỉ có chất béo no mới gây nguy hiểm cho tim?

Sai. Axít béo không no TFA cũng có thể gây hại cho tim. TFA không chỉ làm tăng lượng cholesterol xấu LDL mà còn làm giảm lượng cholesterol tốt DHL, tức nhân đôi mức độ nguy hiểm đối với cơ thể. Trong khi đó, axít béo no không làm giảm lượng cholesterol tốt. Tuy nhiên, điều khiến TFA trở nên đặc biệt nguy hiểm là nó có mặt trong hầu hết các loại bánh và thức ăn sẵn, trong khi các nhà sản xuất lại không chịu ghi thành phần TFA trên nhãn hiệu sản phẩm. Vì vậy, cách tốt nhất để cân bằng và kiểm soát lượng axít béo không no vào cơ thể là ăn thịt nạc và các thực phẩm ít béo.

7) Ở phụ nữ sau mãn kinh, liệu pháp hoóc môn thay thế sẽ giúp ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh tim mạch?

Sai. Vài năm trước đây, các chuyên gia cho rằng việc sử dụng liệu pháp hoóc môn thay thế progestine và oestrogen có thể bảo vệ phụ nữ mãn kinh trước nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Nhưng thực tế đã cho kết quả ngược lại. Năm 2003, Viện Sức khỏe Phụ nữ Mỹ đã tiến hành thử nghiệm liệu pháp này cho gần 17.000 phụ nữ ung thư vú. Sau một thời gian, những bệnh nhân này có thêm biểu hiện mắc bệnh tim mạch và đột quỵ.

8) Một ly rượu vang đỏ mỗi ngày sẽ rất tốt cho tim của bạn?

Đúng. Một lượng vừa phải rượu vang đỏ hoặc đồ uống có cồn khác sẽ rất tốt cho tim; tác động đó vẫn còn ngay cả khi lượng cồn đã được đào thải khỏi cơ thể. Một vài nghiên cứu cho thấy, 3-9 ly vang đỏ mỗi tuần sẽ giúp giảm nguy cơ tử vong vì bệnh động mạch vành. Lợi ích của việc uống rượu điều độ là như nhau ở cả nam lẫn nữ.

9) Stress cũng là một trong những yếu tố nguy cơ gây bệnh tim mạch?

Đúng (nhưng không hoàn toàn). Các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra rằng trong gần 6.000 đàn ông Scotland từng bị stress, những người vượt qua được stress cũng là những người ít có nguy cơ mắc bệnh tim mạch hơn. Tuy vậy, các chuyên gia vẫn không cho rằng khắc phục stress là yếu tố có thể hoàn toàn giúp con người tránh được bệnh tim mạch. Nó chỉ góp phần làm giảm nguy cơ mắc các bệnh nguy hiểm, trong đó có cả bệnh tim.

10) Bệnh tiểu đường làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim?

Đúng. Nguy cơ mắc bệnh động mạch vành và các bệnh về động mạch ở bệnh nhân tiểu đường cao gấp 4 lần so với người bình thường. Không chỉ những người bị nặng mà ngay cả người mới mắc hoặc chỉ có mức đường máu cao cũng bị tăng nguy cơ mắc bệnh tim.

BS Lê Khắc Trí, Người Lao Động

Những điều cần biết về bệnh thấp tim

Thấp tim là bệnh viêm của mô liên kết, xảy ra sau viêm họng do liên cầu bê ta tan huyết nhóm A, gây tổn thương ở nhiều cơ quan, chủ yếu là tim, khớp, hệ thần kinh, da và mô dưới da... trong đó tổn thương nguy hiểm nhất là ở tim.

Bệnh khởi phát là viêm họng đỏ cấp tính do liên cầu bê ta nhóm A: niêm mạc thành sau họng, amidan xung huyết, đỏ rực, có thể có những chấm trắng. Bệnh nhân sốt cao, dao động, da xanh, mệt mỏi, nổi hạch góc hàm... Các biểu hiện thấp tim xuất hiện sau 2 - 4 tuần nhiễm liên cầu.

Biểu hiện ở khớp:

Rất hay xảy ra vì vậy nên hay có câu “khớp đớp tim”! Hay bị ở các khớp cổ tay, cổ chân, gối, khuỷu. Có thể chỉ đau khớp; hoặc đầy đủ triệu chứng sưng, nóng, đỏ, đau. Triệu chứng ở khớp có tính chất di chuyển từ khớp này sang khớp khác, sau 5 đến 7 ngày sẽ hết triệu chứng dù điều trị hay không.

Biều hiện ở tim:

viêm tim, là biểu hiện nặng, nguy hiểm nhất vì để lại di chứng van tim rất nặng nề. Triệu chứng: có thể chỉ có nhịp nhanh hoặc có triệu chứng viêm tim như tiếng thổi tâm thu, cọ màng tim, ngựa phi...

Biểu hiện thần kinh:

là biểu hiện muộn của thấp tim. Xuất hiện nhiều tuần hoặc nhiều tháng sau nhiễm liên cầu bê ta nhóm A. Thường gặp ở trẻ gái, đó là các vận động nhanh, không tự chủ, không định hướng, không mục đích, tăng lên khi xúc động, mất đi khi ngủ.

Biểu hiện ở da:

hiếm gặp. Có thể có các hạt Meynet là những hạt cứng, đường kính từ 0,5 - 2 cm dưới da, không dính vào da mà dính vào nền xương, vị trí thường gặp ở đầu gối, ấn không đau. Hoặc có các ban vòng đỏ là các ban màu hồng hay vàng nhạt, đường kính 1 - 3 cm, hình tròn, có bờ viền cao hơn mặt da, vị trí thường ở thân mình, gốc chi, không bao giờ ở mặt, không ngứa. Các hạt Meynet và ban vòng đỏ tồn tại một vài ngày hoặc một vài tuần rồi biến mất không để lại di chứng.

chẩn đoán bệnh cần làm thêm các xét nghiệm cận lâm sàng:

Công thức máu, tốc độ lắng máu,

Ngoáy họng tìm liên cầu, hiệu giá kháng thể,

Điện tâm đồ, Xquang lồng ngực,

Siêu âm tim.

Điều trị bệnh:

Tốt nhất là điều trị ngay từ giai đoạn viêm họng do liên cầu, được gọi là phòng thấp cấp 1. Quan trọng nhất là  loại bỏ nhiễm liên cầu bằng các thuốc kháng sinh: Benzathyl penicilline G: 600.000 đơn vị, tiêm bắp sâu 1 lần duy nhất cho bệnh nhân < 27 kg hoặc 1,2 triệu đơn vị cho BN > 27 kg. Nếu bệnh nhân dị ứng với penicilline thì dùng erythromycine: 40 mg/ kg/ ngày trong 10 ngày liên tục.

Đối với các trường hợp có thấp tim với các biểu hiện ở khớp, tim, thần kinh, da cần phải nhập viện điều trị trong giai đoạn cấp và điều trị phòng thấp cấp 2 để tránh tái phát.

Chủ yếu là tiêm Benzathyl penicilline G: dưới 6 tuổi (<27 kg): 600.000 đơn vị/ 1lần/ 4 tuần; trên 6 tuổi (>27kg): 1.200.000 đơn vị/ 1 lần/ 4 tuần. Có thể dùng penicilline viên 200.000 đơn vị x 2 viên/ ngày, uống hàng ngày.

Hoặc erythromycine 0.25g X 4 viên/ngày, uống hàng ngày (khi dị ứng với penicilline).

TS.Bác sĩ Phạm Xuân Anh

Bệnh viên Đa khoa Hà Tĩnh

Cập nhật ( 10/12/2007 )

Nguồn: suckhoecongdong.com

Muốn có trái tim khỏe mạnh, hãy uống nhiều nước

Nếu bạn vẫn chưa tuân thủ khuyến cáo nên uống 8 cốc nước mỗi ngày thì hãy suy nghĩ lại. Nghiên cứu mới của Mỹ cho thấy, những người uống hơn 5 cốc nước mỗi ngày ít bị chết vì cơn đau tim hơn người uống dưới 2 cốc.

Các nhà khoa học tại đại học Loma Linda ở bang California đã tiến hành nghiên cứu trên 20.000 nam và nữ tuổi 38-100 trong vòng 6 năm. Kết quả cho thấy, nguy cơ tử vong vì cơn đau tim giảm 41% ở những phụ nữ uống hơn 5 cốc nước mỗi ngày so với người uống ít hơn 2 cốc mỗi ngày. Sự chênh lệch này lên tới 54% ở nam giới.

Tuy nhiên, không phải tất cả các loại nước đều có tác dụng như nhau. Nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng cà phê, trà, nước hoa quả, sữa và rượu lại làm tăng nguy cơ bị cơn đau tim nặng. Nguy cơ này tăng 100% ở những phụ nữ dùng nhiều đồ uống không phải nước trắng và tăng 46% ở nam giới.

Theo các tác giả, khi vào cơ thể, nước dễ dàng được hấp thu và đi nhanh vào dòng máu. Điều này giúp ngăn ngừa việc hình thành các khối máu đông trong động mạch. Trong khi đó, những đồ uống khác lại cần được tiêu hóa và đòi hỏi sự di chuyển của nước từ máu vào ruột. Khi này, các khối máu đông sẽ dễ hình thành hơn. Nghiên cứu đăng trên Tạp chí Dịch tễ học Mỹ ra ngày 1/5.

Thu Thủy (theo WebMD)

Thứ bảy, 18/1/2003, 08:20 GMT+7

Cấp cứu và điều trị đau thắt ngực bằng liệu pháp tự nhiên

Lương y VÕ HÀ

Đau thắt ngực là một bệnh lý thường gặp trong những hội chứng về động mạch vành, là một dạng bệnh nhẹ nhất trong số các chứng bệnh do thiếu máu cục bộ cơ tim.  Tuy nhiên nếu không được điều trị kịp thời bệnh sẽ diển biến ngày càng xấu hơn và có nguy cơ dẫn đến nhồi máu cơ tim.  Việc phòng ngừa và điều trị triệt để căn bệnh cần một biện pháp tổng hợp bao gồm một chế độ ăn uống ít chất béo, nhiều rau quả và ngủ cốc thô, vận động thân thể và thực hành thư giãn.

Nguyên nhân.

Theo các chuyên giatim mạch, trên 90% trường hợp đau thắt ngực là do hậu quả của  xơ vửa động mạch.  Ở nhiều người, do tuổi cao, do cơ địa hoặc do chế độ ăn uống, sinh hoạt không hợp lý, những mảng xơ vửa tích động lâu ngày ở thành mạch làm hẹp dần lòng mạch, làm giảm lượng máu và dưỡng khí cần thiết để nuôi dưỡng cơ tim.  Cơn đau thắt ngực thường xảy ra ở những người có lòng mạch bị ngăn hẹp khoảng 60, 70% lại gặp phải  những căng thẳng về tâm lý, khi làm việc mệt nhọc hoặc sau một cố gắng về thể lực.  Điều nầy cũng có nghĩa có nhiều trường hợp lòng mạch bị cản hẹp đến hơn phân nửa nhưng người bệnh vẫn không biết do không có biểu hiện bất cứ triệu chứng gì.  Hiện nay, với điều kiện sinh hoạt và làm việc nhiều căng thẳng về tâm lý lại ăn uống nhiều thực phẩm công nghiệp, tình trạng xơ vửa động mạch rất dễ xảy ra ở những người trưởng thành.

Đau thắt ngực thuộc phạm vi các chứng hung tý hoặc tâm thống của y  học cổ truyền.  Bệnh do tổn thương ở 2 tạng tâm và tỳ.  Tỳ dương vận hoá kém sinh ra đàm trọc.  Đàm trọc, huyết ứ lâu ngày gây trở ngại cho tâm  mạch. Tâm dương không thông suốt dễ sinh ra các chứng đau ngực, nhất là khi bị kích hoạt bởi hàn tà hoặc những nội thương thất tình như căng thẳng, lo âu, tức giận.

Triệu chứng.

Cơn đau thắt ngực thường xảy ra ở vùng ngực trái, phía sau xương ức.  Người bệnh có cảm giác nặng ngực hoặc như bị bóp chặt lồng ngực.  Cơn đau có thể lan lên vai trái, lên càm hoặc chuyển xuống mặt trong cánh tay trái.  Đôi khi, người bệnh có cảm giác như bị ngộp thở, mặt tím tái, người vả mồ hôi.  Cơn đau thường kéo dài từ vài phút đến 10, 15 phút.  Người bệnh sẽ trở lại bình thường sau khi nghỉ ngơi, khi điều hoà được cảm xúc hoặc sau khi đã dùng thuốc giãn mạch.  Ngược lại, nếu tần suất cơn đau xảy ra thường, xảy ra cả khi người bệnh nghỉ ngơi hoặc cơn đau không thuyên giảm khi đã dùng thuốc giãn mạch, những trường hợp nầy cần phải  nghỉ đến nguy cơ có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim.

Y học cổ truyền có nhiều bài thuốc và phương huyệt  nhằm lý khí hoá đàm,  hành khí hoạt huyết  hoặc ôn dương thông mạch để giải toả cơn đau thắt ngực.  Tuy nhiên, phạm vi bài này sẽ chỉ đề cập đến những biện pháp đơn giản để người bệnh có thể tự chữa cơn đau thắt ngực tại nhà.

Cấp cứu đau thắt ngực bằng khí công.

Thực hành.

Khi cơn đau xảy ra, người bệnh nên ngồi xuống tại một nơi có chỗ tựa.  Ngồi trên mặt đất, trên giường, trên phản hoặc trên ghế nơi gần nhất và có chỗ tựa lưng và đầu để dễ thư giãn.  Buông lỏng phần vai và cánh tay.  Tập trung sự chú ý vào hơi thở.  Hít vào, hít vào bằng mủi, hít nhẹ xuống bụng dưới.  Trong khi cơn đau xảy ra,  sự nghỉ ngơi tuyệt đối là cần thiết.  Do đó, chỉ cần hít vào bình thường, không cố hít sâu, không nén hơi, không nín hơi để không gây ra sự căng cơ và không làm tim bị mệt thêm.  Thở ra, thở ra từ từ, chậm, nhẹ và đều.  Hơi từ từ thoát ra khỏi miệng như một quả bóng bị xì hơi mà không có bất cứ sự cố sức hoặc kềm nén nào.  Trong khi thở ra, mắt khép lại, miệng ngân nhẹ âm “A” cho đến cuối hơi.  Hít vào, thở ra tuần tự từ hơi thở một cho đến khi cơn đau dịu di hoặc biến mất.  Thường chỉ cần vài phút là có thể thấy được hiệu quả.  Ở mỗi hơi thở, âm A chỉ phát ra một lần và ngân dài cho đến cuối hơi.  Trong lúc thở ra,  miệng và môi hé mở  để phát ra âm A.  Chỉ phát bằng ý niệm mà không phát ra thành tiếng sao cho chỉ có sự rung động trong cổ họng mà không nhất thiết phải có âm thanh phát ra ngoài.

Cơ chế tác dụng của việc nhẩm niệm âm A.

·        Quan sát hơi thở hoặc nhẩm niệm liên tục một từ hoặc một câu ngắn là những phương pháp hành thiền đơn giản nhất.  Thiền có thể tạo ra những đáp ứng thư giãn để cải thiện nhiều triệu chứng của bệnh tim mạch.  Stress có thể làm tăng tiết chất Adrenalin, tăng huyết áp, gia tăng nguy cơ máu đông, gia tăng nhu cầu Oxy thì ngược lại, những đáp ứng thư giãn có thể giúp điều hoà nhịp tim, giảm căng cơ, giãn mạch và giảm chuyển hoá. Như vậy, ở bệnh đau thắt ngực, một mặt thiền có thể làm điều hoà cảm xúc , cải thiện lưu thông khí huyết, mặt khác có thể giúp làm giảm nhu cầu dưỡng khí đang cấp thiết tại cơ tim.

Ở  phương Tây hiện nay đang có một phương pháp thiền được quảng bá và phổ biến khá rộng rải được gọi là TM.  TM là chữ viết tắt của chử Transcendental Meditation.  TM   được cho là  một phương pháp thiền do một nhà Yogi tên là Maharishi Mahesh sáng lập vào năm 1957 và được chính thức truyền bá từ năm 1970.  Theo một hướng dẫn tại trang Web của tổ chức TM tại nước Anh, phương pháp TM  không cần kiểm soát tâm trí, không cần kỷ luật thân xác, không cần tập trung tư tưỡng, không cần kiếm soát hơi thở, chỉ cần nhẩm đọc liên tục một  từ hoặc một câu chọn sẳn.  Đọc liên tục từ 15 đến 20 phút mỗi lần, ngày 2 lần là đủ để tạo ra hiệu quả.

·        Theo quan niệm Thiên Nhân tương ứng của Y học phương Đông, mọi ý niệm, mọi từ, mọi âm vận dù được biểu lộ ra ngoài hoặc chỉ trong suy nghỉ đều tác động đến cơ thể và hoàn cảnh chung quanh và đều cộng hưởng với một loại khí nhất định trong cơ thể cũng như ngoài vủ trụ.  Lục tự khí công và liệu pháp tượng số  bát quái là những phương pháp khí công đã vận dụng những âm quyết nhất định cho mục đích chữa bệnh hoặc dưỡng sinh. Theo lý thuyết nầy, âm A trong lục tự khí công trùng khớp với  âm A trong tượng số 3 thuộc quẻ “Ly” thuộc hành Hoả liên quan đến tâm và tiểu trường, đến tâm bào và tam tiêu trong cơ thể.  Do đó việc nhẩm đọc liên tục âm A có tác dụng ôn dương thông mạch, khai thông sự tắc nghẻn và điều chỉnh khí hoá của tim hoặc tâm mạch.  Cụ thể ở chứng đau thắt ngực,  quan sát bằng khí công  đã cho thấy những rung động do âm A gây ra sẽ kích hoạt huyệt Cưu vỉ ở dưới đầu xương ức khoảng nửa thốn để giải toả sự uất trệ cục bộ ở vùng tim.

Như vậy, vận dụng những rung động của âm A là một phương pháp khí công đặc biệt cho điều trị tim mạch, nhất là đối với những uất trệ, kết tụ ở vùng tim.  Ngoài ra, sự phối hợp giữa (1) quán hơi thở, (2) niệm một từ liên tục và (3) kéo dài hơi thở ở thì thở ra nhằm nhanh chóng tạo ra những đáp ứng thư giãn để cải thiện khí hóa và phục hồi sức khoẻ.

Điều trị đau thắt ngực bằng chế độ ăn uống, sinh hoạt.

Theo y học hiện đại, đau thắt ngực do xơ vửa động mạch là một loại bệnh cần được theo dõi và dùng thuốc suốt đời.   Tuy nhiên trong những năm gần đây người ta bắt đầu quan tâm đến phương pháp “đảo ngược bệnh tim mạch” (reversing heart desease) bằng phương pháp tự nhiên của Bác sĩ Dean Ornish.  Dean Ornish, M.D. là Giáo sư trường Đại học Y California, Giám Đốc Viện Nghiên Cứu Y Khoa Phòng Ngừa ở California, Hoa Kỳ.  Qua những nghiên cứu của Ông và đồng sự, Ông đã chứng minh rằng sự phối hợp giữa chế độ ăn uông ít chất béo, nhiều rau quả & ngủ cốc thô, tập thể dục và thực hành thiền không  những có thể chữa được những triệu chứng của bệnh tim mạch mà còn có thể tiêu diệt các mảng xơ vữa.  Điều nầy cho thấy việc thay đổi lối sống có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc điều trị tận gốc các chứng đau thắt ngực.

Nên tập thể dục, vận động vừa với sức khoẻ.  Đối với bệnh tim mạch, tập đều đặn tốt hơn là tập với cường độ cao.  Đơn giản nhất là thực hành đi bộ.  Đi bộ trên máy chạy bộ hoặc đi ngoài trời đều có hiệu quả.  Đi bộ 30 phút mỗi ngày, ít nhất 5 lần mỗi tuần sẽ giúp máu lưu thông tốt đến các mô, giảm áp suất máu, giảm nguy cơ thành lập những cục máu đông, gia tăng hàm lượng HDL và giảm chất béo triglycerides.

Về chế độ ăn uống, theo phương pháp Ornish, thành phần dinh dưỡng chủ yếu của người bệnh tim mạch bao gồm các loại ngủ cốc thô, các loại đậu, các loại hạt và rau quả.  Nhiều nghiên cứu khác nhau đều cho thấy những loại ngủ cốc thô như gạo lứt, bắp lứt, lúa mạch, lúa mì còn nguyên mài và  lớp vỏ lụa bên ngoài có nhiều chất xơ, chất đạm, đường phức hợp, nhiều sinh tố và chất khoáng rất hửu ích cho sức khoẻ.  Đối với tim mạch, những loại thực phẩm này đặc biệt có khả năng chuyển hoá chất béo  trong cơ thể và làm giảm cholesterol xấu (LDL) trong máu.  Nên ăn nhiều các loại rau quả, nhất là các loại rau lá màu xanh đậm, màu vàng và màu đỏ.  Những loại rau quả nầy có nhiều sinh tố và nhiều chất chống oxy hoá khác nhất là các sinh tố C, E, A, B2, B6, Acid Folic cần thiết cho nhu cầu chuyển hoá, cho hoạt động của hệ miển dịch, tăng cường sức bền của mạch máu và bảo vệ thành mạch khỏi sự xâm hại của những gốc tự do.

Khẩu phần dinh dưỡng “đảo ngược bệnh tim mạch” không bao gồm các loại thịt, trứng và các chế phẩm từ sửa.  Trứng có tỷ lệ cholesterol cao hơn cả thịt và cá.  Thịt có nhiều chất mở bão hoà  làm gia tăng lượng LDL đồng thời làm giảm lượng cholesterol tốt (HDL) có khả năng làm sạch lòng mạch.  Hơn  nửa, chất sắt trong các loại thịt đỏ (như thịt bò, thịt heo) có độc tính rất cao do vai trò trung gian giúp cho LDL bám vào các mảng xơ vửa.  Trên thực tế, việc kiêng cử hẳn các loại đạm động vật rất khó thực hiện ở một số người.  Trường hợp nầy, người bệnh có thể ăn một ít thịt trắng (như gà, chim bồ câu) đã bỏ da và nội tạng hoặc các loại hải sản, cá.  Trong cá có rất ít chất béo bão hoà nhưng lại có hàm lượng cao chất béo omega 3 rất tốt cho hoạt động của hệ tim mạch.  Những người ăn thịt, cá cũng nên có khoảng từ 8g đến 10g mộc nhỉ đen trong khẩu phần ăn hàng ngày.  Mộc nhỉ đen còn gọi là nấm tai mèo hay nấm mèo đen có tác dụng giải độc cơ thể, làm giảm độ cholesterol trong máu, cải thiện lưu thông khí huyết và ngăn chặn nguy cơ máu đông.  Một lưu ý khác là không nên lạm dụng các loại dầu thực vật.  Dầu thực vật tuy không có cholesterol nhưng có lượng chất béo không bão hoà cao.  Khi được chiên xào nhiều lần, ở nhiệt độ cao hoặc trải qua độ nóng lâu, chất béo không bão hoà sẽ biến thành chất béo có đặc tính gần như bão hoà và một chất trung gian được gọi là trans-fatty acids.  Chất béo bão hoà và trans-fatty acids đều là những chất béo không tốt làm gia tăng LDL và làm giảm  HDL do đó góp phần làm gia tăng nguy cơ của bệnh tim mạch .Chất béo là một nguồn cung cấp năng lượng rất cao.  Chất béo cũng giúp cảm giác ngon miệng, là thành phần cấu tạo nên màng tế bào, tế bào thần kinh và là chất trung gian để một số sinh tố như A, D, E, K được hấp thu qua màng ruột.  Tuy nhiên ở bệnh tim mạch, việc ăn nhiều chất béo dễ làm gia tăng tình trạng xơ vửa bám vào thành động mạch.  Do đó, Ông Ornish khuyến cáo lượng chất béo ăn vào hàng ngày không nên vượt quá 10%.  Kiểm soát việc tiêu thụ chất béo luôn là khâu then chốt trong các loại bệnh về động mạch vành.  Mới đây, các nhà khoa học thuộc trường Đại học Calgary (Canada) đã tiến hành nghiên cứu trên 30 sinh viên được chia thành 2 nhóm.  Một nhóm dùng thức ăn nhanh (fast food) .  Nhóm còn lại ăn ngủ cốc có sửa tươi và sửa chua đã gạn bỏ chất béo.  Cả 2 loại khẩu phần đều có lượng calories bằng nhau.  Sau bửa ăn, cả 2 nhóm đều được kiểm tra các chỉ số về thể chất và trí tuệ, đo huyết áp và nhịp tim.  Kết quả cho thấy nhóm dùng bửa ăn có chất béo dễ bị căng thẳng, các chỉ số huyết áp và nhịp tim gia tăng hơn so với nhóm dùng ngủ cốc.  Các nhà khoa học cho rằng căng thẳng quá mức và kéo dài thường xuyên là yếu tố nguy cơ rất lớn đối với những bệnh tim mạch.  Nghiên cứu nầy cũng cho thấy việc ăn nhiều chất béo không chỉ tạo ra sự tích luỷ những mảng xơ vửa về lâu về dài mà còn có thể gây ra những tác hại trên hệ tim mạch thấy được ngay sau mỗi bửa ăn.  Điều nầy cũng giải thích tại sao một số sự cố về tim mạch như nhồi máu cơ tim hay đột quỵ đã xảy ra sau khi người bệnh vừa trải qua một bửa ăn uống thịnh soạn.

Người bệnh mạch vành thường được khuyên không hút thuốc, không ăn mặn và không ăn quá nhiều chất bột đường.  Không nên hút thuốc lá vì thuốc làm tăng LDL và giảm HDL.  Chỉ một số ít người có áp lực máu nhạy cảm với chất muối.  Tuy nhiên với lượng lớn, muối sẽ có tác dụng làm gia tăng áp huyết ở bất cứ thành phần nào.  Về chất bột đường, lượng năng lượng ăn vào phải tương ứng với họat động của cơ thể. Khi dư thừa, một phần glucid sẽ được dự trử trong các bắp thịt và gan, phần khác sẽ được chuyển thành acid béo  hoặc triglycerides làm gia tăng lượng mở trong cơ thể.  Đối với rượu, các chuyên gia tim mạch cho biết một lượng nhỏ rượu vang trong mỗi bửa ăn sẽ hửu ích cho tim.

Ngoài ra, nên thực hiện một chế độ sinh hoạt, làm việc điều độ, sắp xếp công việc hợp lý.  Vật dụng hồ sơ, tài liệu trong gia đình cũng như trong chổ làm cần phải được sắp xếp ngăn nắp, dễ tìm dễ lấy để tránh những bực bội căng thẳng không đáng có.  Cần thực hành những bài tập thư giãn, thiền 2 lần mỗi ngày, mỗi lần từ 15 đến 20 phút để giúp tạo ra những đáp ứng thư giãn và dễ giữ được tinh thần lạc quan và sự tự tin..  Thực hành tốt những điều nầy không chỉ có thể  phòng ngừa và điều trị đau thắt ngực mà còn giúp tăng cường hệ miển dịch, cải thiện sức khoẻ và nâng cao chất lượng cuộc sống.

nguồn: ykhoa.net

Phình động mạch chủ bụng ở người cao tuổi

BS Lê Phi Long

Căn bệnh này có thể dẫn đến tắc mạch do huyết khối. Túi phình động mạch cũng có thể vỡ ra gây mất máu trầm trọng, khiến bệnh nhân có thể tử vong trong vòng vài phút.

Động mạch chủ là mạch máu xuất phát từ tim và là động mạch lớn nhất của cơ thể (từ đây có các động mạch nhỏ hơn để đi đến các cơ quan), gồm hai đoạn: ngực và bụng. Động mạch chủ bụng cung cấp máu chủ yếu cho các cơ quan trong ổ bụng và phần dưới cơ thể. Bình thường, đường kính của động mạch chủ bụng là khoảng 2 cm.

Vì một lý do nào đó, kích thước của nó có thể to ra bất thường ở một đoạn, tạo thành một chỗ phình lên như cái túi. Ở túi phình này, máu dễ tạo huyết khối gây tắc mạch. Vách của túi phình cũng yếu hơn chỗ khác, dễ nứt vỡ (nhất là ở người bị cao huyết áp). Do đó, túi phình động mạch được ví như một "quả bom" và có thể vỡ bất cứ lúc nào.

Vì ở gần tim và có kích thước lớn nên khi túi phình vỡ, máu sẽ thoát ra ngoài ồ ạt, gây tình trạng mất máu trầm trọng, có thể gây chết người nhanh chóng. Trong trường hợp túi phình bị nứt hoặc bong các lớp áo, diễn tiến trên sẽ chậm hơn; nhưng tính mạng bệnh nhân vẫn bị đe dọa nghiêm trọng; vì túi phình sớm muộn cũng sẽ vỡ nếu không điều trị kịp.

Phình động mạch chủ bụng thường gặp ở người cao tuổi có kèm xơ vữa mạch máu và cao huyết áp. Tình trạng thành mạch bị xơ vữa, chịu áp lực cao liên tục, kéo dài có thể là nguyên nhân dẫn đến hình thành túi phình.

Trong phần lớn trường hợp, túi phình không gây bất cứ triệu chứng nào nên bệnh nhân không biết để đi khám. Thường chỉ khi túi sắp vỡ hay vỡ đột ngột, bệnh mới được phát hiện, nhưng đã muộn. Những túi phình âm thầm thường được phát hiện một cách tình cờ.

Dấu hiệu gợi ý phình động mạch chủ bụng là sờ thấy một khối u, thường ở trên rốn, nảy theo nhịp đập của tim. Trên thực tế, một số bệnh nhân đã phát hiện ra dấu hiệu này nhưng thường bỏ qua vì u ít gây đau đớn hay có biểu hiện khó chịu.

Khi túi phình vỡ vào xoang bụng (y học gọi là xuất huyết nội), huyết áp đang cao sẽ tụt xuống đột ngột, bệnh nhân rơi vào tình trạng sốc nặng do mất nhiều máu và thường dẫn đến tử vong. Nếu túi phình chưa vỡ hẳn mà chỉ bị nứt hay bị bóc tách các lớp áo (y học gọi là dọa vỡ hay sắp vỡ), bệnh nhân thường bị đau bụng đột ngột, đôi khi bị chẩn đoán lầm với các nguyên nhân gây đau bụng cấp khác. Trong một số ít trường hợp, túi phình "rò rỉ" vào lòng tá tràng làm bệnh nhân nôn ra máu và tiêu phân đen; hoặc vỡ vào ruột già gây triệu chứng đi tiêu phân màu đỏ.

Phình động mạch chủ bụng được xác định bằng thăm khám, siêu âm và chụp một phim CT-Scan có tiêm thuốc cản quang. Một khi đã khẳng định bệnh, bệnh nhân cần được phẫu thuật. Các túi phình lớn dù chưa gây triệu chứng nào cũng sẽ đều được loại bỏ để tránh nguy cơ vỡ đột ngột. Sau khi cắt túi phình, bác sĩ sẽ dùng một đoạn mạch máu nhân tạo để nối vào thay thế. Do tình trạng chung của bệnh nhân thường kém (tuổi cao sức yếu, kèm bệnh lý tim mạch và các bệnh nội khoa mạn tính khác, dinh dưỡng kém...), cuộc mổ lại nặng nề, mất máu nhiều, đường mổ kéo dài... nên nguy cơ của ca phẫu thuật này rất lớn. Sau mổ, bệnh nhân dễ có biến chứng và chậm hồi phục. Cũng chính vì lý do này mà trong các trường hợp túi phình dọa vỡ phải mổ cấp cứu, tỷ lệ thất bại trong và sau mổ còn cao.

Hiện y học chưa tìm được cách phòng ngừa thật hiệu quả chứng bệnh này. Tuy nhiên, do bệnh có liên quan đến xơ vữa động mạch và cao huyết áp nên người cao tuổi cần phòng ngừa và điều trị hai yếu tố trên.

BS Lê Phi Long, Sức Khỏe & Đời Sống

Ngáy to – chứng ngừng thở khi ngủ, cao huyết áp và các nguy cơ tim mạch

15/10/2007

TS Nguyễn Hữu Công

(BV 175 và BV Chợ rẫy)

BS Edward O. Bixler và cộng sự tại trường ĐH Pennsylvania đã nghiên cứu về chứng ngáy khi ngủ trên 741 người đàn ông và 1000 phụ nữ, tuổi từ 20 tới 100 tuổi. Nhóm nghiên cứu nhận thấy chỉ riêng chứng ngáy khi ngủ cũng đủ làm tăng nguy cơ cao huyết áp lên gấp rưỡi so với người ngủ không ngáy. Dù là người trẻ tuổi mà ngáy khi ngủ, thì vẫn có nguy cơ cao huyết áp và bị các bệnh lý tim mạch. Ngáy to lại hay đi kèm với chứng ngừng thở (tạm thời) khi ngủ, và là một bệnh lý không thể coi thường.

Ngáy to và ngưng thở khi ngủ:

Nếu ngáy nhỏ và đều đặn thì có thể không ảnh hưởng tới sức khoẻ, chỉ gây ảnh hưởng cho bạn ngủ cùng phòng thôi. Nhưng nếu ngáy rất to, kèm những quãng ngừng thở, thì có thể ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khoẻ. Chứng bệnh này người ta gọi là ngừng thở khi ngủ do tắc nghẽn (obstructive sleep apnea). Hãy lưu ý nếu có người nào đó nói cho bạn biết là người ta thấy bạn ngáy rất to, đến nỗi ở phòng bên cũng nghe thấy, rồi đột ngột bạn ngưng thở, có khi đến nỗi người ta phát hoảng, rồi lại thấy bạn thở trở lại, kèm ngáy hoặc tiếng nuốt hay tiếng thở nấc nghẹn. Thông thường, người bạn đời của bạn sẽ báo cho bạn về chứng ngừng thở khi ngủ của bạn. Có một số nguyên nhân gây chứng ngừng thở khi ngủ, nhưng thông thường nhất là do tắc nghẽn.

Vì sao ngáy và ngừng thở khi ngủ:

Theo một nghiên cứu tại bệnh viện MayoClinic, chứng ngừng thở khi ngủ thấy có ở 4% phụ nữ và 9% đàn ông ở lứa tuổi từ 30 tới 60. Người mập thì dễ bị hơn. Có một số người, kể cả trẻ em, bị chứng bệnh này do sưng to amidan. Ở họng, có các cơ nâng đỡ những phần mềm xung quanh đường thở. Những phần mềm đó là vòm miệng mềm, lưỡi gà, amidan và lưỡi. Khi ngủ, các cơ này giãn ra, làm hẹp đường thở của bạn, gây ra tiếng ngáy, thậm chí làm tắc đường thở, gây ngưng thở. Nồng độ ô xy trong máu khi ấy sẽ giảm xuống, não của bạn nhận cảm được điều đó và “khua” cho bạn tỉnh lại chút ít. Các cơ ở họng được “đánh thức dậy” và đường thở lại được thông suốt. Bạn lại thở lại, rồ lại ngáy trở lại. Một lúc sau, khi giấc ngủ sâu hơn, các cơ lại giãn hơn nữa, lại ngưng thở tiếp. Quá trình cứ thế lặp đi lặp lại trong suốt thời gian ngủ của bạn. Có một số người đang ngủ chợt thức giấc và  nghe thấy được tiếng ngáy của mình. Một số ít thậm chí còn nhận thấy mình vừa tạm ngưng thở. Nhưng đa số không tự biết được chứng bệnh này của mình, dù có thể suốt đêm bị lặp đi lặp lại, mỗi tiếng 10 lần hoặc nhiều hơn nữa.

Tác hại của chứng ngáy to và ngừng thở khi ngủ:

Chứng ngừng thở khi ngủ do tắc nghẽn được coi là một bệnh lý nguy hiểm, vì nó làm giảm đột ngột lượng ô xy trong máu. Khi ô xy trong máu giảm đột ngột, thì huyết áp tăng lên và tạo ra gánh nặng cho hệ tim mạch. Khoảng một nửa số người bị chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn này sẽ mắ huyết áp, mà cao huyết áp thì lại gây các cơn đột quỵ (tai biến mạch máu não) và suy tim.

Chứng ngừng thở khi ngủ làm cho người ta không thể ngủ ngon bình thường được, vì não bộ bị đánh thức lặp đi lặp lại nhiều lần trong đêm, dù chính người bệnh có khi không cảm nhận được. Do vậy ban ngày sẽ bị ngủ gà, mệt mỏi và dễ bị kích thích. Bệnh nhân tỉnh dậy với cảm giác đau đầu, khó tập trung tư tưởng, giảm ham muốn tình dục. Nhiều khi người bệnh tự thấy mình ngủ thiếp đi trong lúc đang xem truyền hình, hoặc thậm chí khi đang lái xe. Người bị chứng ngừng thở khi ngủ bị tai nạn giao thông nhiều hơn người bình thường gấp 3-5 lần.

Người bị chứng bệnh này thường mập hơn bình thường, vùng cổ mập to (“cổ nọng mỡ”, “hai cằm”) sẽ đè nặng lên đường thở khi nằm ngủ. Khi ngủ, bệnh nhân thường thở bằng miệng do mũi bị nghẹt, nên sáng dậy thấy khô và đau trong miệng. Bất kỳ nguyên nhân nào làm hẹp thêm thành sau của họng, ví dụ sưng amidan hoặc viêm hạch,  đều làm tăng chứng ngừng thở khi ngủ.

Điều trị:

Nếu chỉ bị bệnh nhẹ, nên tự chữa như sau:

1.      Giảm cân nặng.

2.      Tập thể dục đều đặn.

3.      Tránh uống rượu và các thuốc có tính chất an thần hay gây ngủ, vì rượu và các thuốc này gây giãn các cơ ở thành sau họng.

4.      Khi ngủ nên nằm nghiêng hoặc nằm sấp, tránh nằm ngửa. Nếu nằm ngửa, lưỡi và vòm miệng mềm khi giãn ra sẽ tụt xuống thành sau họng và che lấp đường thở.

5.      Nên dùng thuốc làm thông mũi khi ngủ, hoặc thăm khám BS Tai Mũi Họng, để chữa các bệnh trong mũi. Nghẹt mũi làm tăng chứng ngáy to và dễ gây ngừng thở khi ngủ.

Nếu bị bệnh mức độ trung bình hay nặng: ở nước ngoài người ta dùng 1 dụng cụ trông như cái mặt nạ lắp vừa khít trên mũi. Dụng cụ này đẩy không khí vào qua mũi và giữ cho đường thở được thông trong lúc đang ngủ. Dụng cụ n rất tốt nhưng khá bất tiện. Cũng còn có dụng cụ nha khoa lắp vào miệng, làm cho hàm bị đẩy ra trước, nhằm mở rộng họng. Người ta cũng còn phẫu thuật để mở thông đường mũi, hoặc làm rộng thành sau của họng. Những trường hợp quá nặng, thậm chí người ta còn mở khí quản (mổ và đặt một ống thông trực tiếp vào khí quản ở cổ).

Bệnh giãn tĩnh mạch ở giáo viên

Gần đây, ở chân phải ông Luận (giáo viên 55 tuổi, Hải Phòng) xuất hiện một số vết loét nhỏ, còn chân kia mạch máu nổi lên như dây thừng, da sưng đỏ. Bác sĩ nói ông bị bệnh giãn tĩnh mạch, và chỉ định nghỉ ngơi tuyệt đối. Căn bệnh này là hệ quả của hơn 30 năm ông đứng lớp.

Từ 10 năm nay, ông Luận dạy trung bình mỗi ngày đến 10-12 tiết. Ngoài giờ ở trường còn phải bồi dưỡng cho lớp học sinh giỏi và dạy bổ túc buổi tối. “Nhiều hôm dạy xong chân nặng như chì vì phải đứng lâu quá. Bác sĩ nói phải nghỉ ngơi, nhưng dạy học nó là cái nghiệp mà tôi gắn bó từ lâu, bỏ một ngày cứ bồn chồn, ăn ngủ không yên”, ông tâm sự.

Bệnh suy giảm tĩnh mạch thường thấy ở những giáo viên dạy học với cường độ cao, và mức độ phổ biến chỉ sau bệnh rối loạn giọng nói. Theo một nghiên cứu của Đại học Y khoa (Đại học Thái Nguyên) trên 275 giáo viên đại học, số người mắc chứng suy giảm tĩnh mạch tỷ lệ thuận với thời gian công tác và cường độ giảng dạy. Tỷ lệ mắc bệnh cao nhất là 57,7%, ghi nhận ở nhóm giáo viên có thời gian công tác 20-30 năm với cường độ cao (khoảng 5-8 giờ/ngày), và thấp nhất là 20,8%, ở nhóm có thời gian công tác 10-19 năm với cường độ trung bình (đủ giờ, khoảng 3-5 giờ/ngày).

Một nghiên cứu khác của tác giả Đỗ Hàm và cộng sự tiến hành năm 2002 cho thấy, tỷ lệ giáo viên tiểu học, trung học có thời gian công tác trên 20 năm mắc bệnh giãn tĩnh mạch là khoảng 12%. Các nhà nghiên cứu không phát hiện sự khác biệt giữa nam và nữ.

Theo giáo sư Phạm Khuê, nguyên Viện trưởng Viện Lão khoa Việt Nam, giãn tĩnh mạch (hay còn gọi là suy giảm tĩnh mạch ngoại biên chi dưới) là tình trạng tĩnh mạch nông ở chân bị giãn, chạy quanh co và có dòng máu chảy theo chiều trái ngược nhau (không chỉ chạy về tim như bình thường). Bệnh xuất hiện khi thành tĩnh mạch bị suy yếu và các van một chiều bên trong lòng mạch bị tổn thương.

Các biến chứng thường thấy là vỡ hoặc viêm tắc chỗ giãn tĩnh mạch, loét dinh dưỡng da, và nguy hiểm nhất là thuyên tắc lòng tĩnh mạch (cục máu đông hình thành và di chuyển trong mạch. Nó có thể đi về tim và gây thuyên tắc động mạch phổi, dẫn đến tử vong trong vài phút nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời

Để phòng bệnh, không nên đứng hay ngồi một chỗ quá lâu, không để trọng lượng cơ thể tăng, để chân cao hơn ngực và gác chân cao khi đi ngủ, ăn nhiều rau, củ, quả và uống nhiều nước chống táo bón. Nên tăng cường hoạt động thể dục thể thao (tốt nhất là đi bộ mỗi ngày 15 phút và đi nhanh gấp 3 lần bình thường), cũng có thể xoa bóp và ngâm chân trong nước ấm trước khi đi ngủ.

Với trường hợp bệnh nặng, phương pháp phổ biến hiện nay là phẫu thuật cắt bỏ tĩnh mạch bị giãn. Gần đây, các nhà khoa học Mỹ đã tìm ra một phương pháp khác có tên VNUS, dùng nhiệt để làm co mạch máu. Tuy nhiên, phương pháp chưa được áp dụng tại Việt Nam.

Thiên Đức

Viêm khớp (đau khớp, sưng khớp)

I/ Ðối với người có tuổi :

- Người có tuổi bị đau khớp hoặc viêm khớp kinh niên thì không chữa khỏi hẳn được.

- Một số cách xử lý làm bệnh giảm đau:

- Nghỉ ngơi: nên tránh lao động nặng và vận động mạnh làm cho khớp đau. Nếu viêm khớp có sốt: Ngủ ban ngày có tác dụng tốt.

- Ðắp gạc nóng: Dùng vải thấm nước nóng đắp lên khớp đau.

- Uống aspirin giảm đau: uống 100 mg mỗi ngày, chia 4 lần đến 6 lần. Nếu thấy ù tai uống bớt đi. Nếu uống aspirin cùng với thức ăn, hoặc sữa, hoặc natribicacbonat, hoặc uống nhiều nước để tránh hại dạ dày.

- Làm những động tác vận động đơn giản để giữ nguyên hoặc làm tăng khả năng vận động của các khớp đau.

- Nếu chỉ có một khớp bị sưng, nóng và có sốt, có lẽ khớp bị viêm phải dùng kháng sinh như penixilin.

II/ Ðối với trẻ em và người trẻ:

Ðau khớp có thể là dấu hiệu của một số bệnh như thấp khớp hay lao khớp, cần đi khám bệnh.

Bệnh thoái hóa khớp

Nấu cơm, dọn nhà, đi chợ... những công việc nhỏ nhặt này cũng có thể là cực hình nếu bạn bị thoái hóa khớp. Bệnh thường tấn công người già và phụ nữ, gây nên các cơn đau dữ dội và có thể dẫn đến tàn phế.

Thoái hóa khớp là tình trạng hư hỏng phần sụn đệm giữa hai đầu xương, kèm theo phản ứng viêm và giảm thiểu lượng dịch nhầy giúp bôi trơn ma sát ở điểm nối giữa hai đầu xương. Tình trạng này gây đau nhức và cứng khớp, hạn chế cử động khớp. Tuy không gây tử vong như cao huyết áp, tiểu đường nhưng bệnh ảnh hưởng nặng nề đến sinh hoạt do triệu chứng đau, tê, hạn chế cử động...

Thoái hóa khớp không phải là bệnh của riêng người lớn tuổi. Nó có thể phát triển từ những tháng đầu tiên của cuộc đời. Khoảng 30% người trên 35 tuổi, 60% người trên 65 và 85% người trên tuổi 80 có nguy cơ mắc bệnh. Khoảng 2/3 số bệnh nhân là phụ nữ. Sau tuổi 45, tỷ lệ nữ giới mắc bệnh cao hơn nam giới (gấp khoảng 1,5- 2 lần). Thoái hóa khớp hay tấn công phụ nữ trẻ sau thời kỳ mang thai và sinh nở, gây các cơn đau đớn.

Thoái hóa khớp ở người cao tuổi phần lớn không có nguyên nhân rõ rệt. Các yếu tố thúc đẩy quá trình thoái bao gồm tuổi tác, tình trạng béo phì, chấn thương nhẹ và mạn tính ở khớp. Nhiều nghiên cứu cho thấy, trong quá trình lão hóa, chức năng chống đỡ của sụn bị suy giảm và dễ hư hỏng khi khớp cử động. Thêm vào đó, các chấn thương nhẹ nhưng kéo dài nhiều năm do khuân vác đồ nặng cũng làm tăng gánh nặng cho các khớp, khiến sự thoái hóa thêm trầm trọng. Ngoài ra, yếu tố di truyền và di chứng từ các bệnh lý khác cũng góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Thoái hóa khớp thường tiến triển chậm. Vào giai đoạn khởi phát, người bệnh chỉ cảm thấy đau nhức sau một vài động tác nhỏ. Một số trường hợp còn không cảm thấy đau đớn ở giai đoạn này. Chỉ có khoảng 1/3 bệnh nhân có biểu hiện bệnh trên phim X-quang.

Thông thường, bệnh nhân có các biểu hiện sau: đau âm ỉ ở phần tiếp nối giữa hai đầu xương và cứng khớp (xảy ra theo định kỳ như khi vừa ngủ dậy hoặc đứng lên), sưng t tại một hoặc nhiều khớp, có tiếng lạo xạo, lụp cụp khi co duỗi khớp gối, càng vận động càng đau nhiều. Nếu có cảm giác nóng, đỏ và sưng tại các khớp nghĩa là thoái hóa khớp đi kèm một căn bệnh khác.

Thoái hóa khớp thường xảy ra ở những vị trí sau:

- Ngón tay: Thường do di truyền. Tỷ lệ thoái hóa khớp ngón tay ở phụ nữ cao hơn đàn ông (đặc biệt là phụ nữ sau thời kỳ mãn kinh). Các cục bướu nhỏ, cứng xuất hiện tại điểm cuối của các đốt ngón tay, khiến ngón tay bị to và biến dạng, thô thiển, đi kèm cơn đau.

- Cột sống thắt lưng: Hay gặp từ đốt sống thắt lưng trở xuống, đôi khi ảnh hưởng đến thần kinh tọa, khiến người bệnh có cảm giác đau rất mạnh từ lưng xuống chân, như có luồng diện chạy từ trên xuống. Giai đoạn đầu, bệnh nhân thấy đau nhiều vào buổi sáng, khi mới ngủ dạy. Cơn đau diễn ra tối đa 30 phút thì giảm. Sau một thời gian, hiện tượng đau lưng sẽ kéo dài cả ngày, tăng lên khi làm việc nhiều nặng và giảm dần lúc nghỉ ngơi.

- Cột sống cổ: Biểu hiện bằng cảm giác đau mỏi ở phía sau gáy, lan đến cánh tay ở bên có dây thần kinh bị ảnh hưởng.

- Gót chân: Bệnh nhân có cảm giác bị thốn ở gót chân vào buổi sáng, lúc bước chân xuống giường và đi vài bước đầu tiên. Sau khi đi được vài chục mét, cảm giác đau giảm nhiều, bệnh nhân đi đứng bình thường.

- Khớp gối: Người bệnh ngồi xổm và đứng dậy rất khó khăn, nhiều khi phải níu vào một vật khác để đứng dậy; nặng hơn sẽ thấy tê chân, biến dạng nhẹ khớp gối.

- Khớp háng: Người bệnh đi lại khó khăn ngay từ đầu vì khớp háng chịu sức nặng cơ thể nhiều nhất.

Nếu thấy đau nhức ở các khớp và khó di chuyển trong hai tuần, bạn nên đi khám bác sĩ để xác định loại thoái hóa khớp. Việc chẩn đoán và điều trị sớm sẽ giúp giảm thiểu đáng kể cơn đau và nguy cơ tàn phế.

Hiện có hai phương pháp điều trị: dùng thuốc và không dùng thuốc. Trong điều trị không dùng thuốc (thường được chỉ định cho trường hợp nhẹ), bác sĩ áp dụng các phương pháp vật lý trị liệu như chườm nóng, chiếu đèn hồng ngoại, dùng máy phát sóng ngắn hay siêu âm, xung điện giảm đau. Vận động liệu pháp cũng có hiệu quả trong giai đoạn cơn đau đã thuyên giảm. Lúc đau nhiều, bệnh nhân cần nghỉ ngơi, tránh cho khớp phải hoạt động.

Nếu việc điều trị bằng phương pháp trên không còn hiệu quả tích cực, bác sĩ sẽ kê một số thuốc có tác dụng kháng viêm - giảm đau và thuốc giãn cơ. Nhờ sự tiến bộ của y học, những năm gần đây, nhiều thế h� thuốc kháng viêm - giảm đau mới đã ra đời, được gọi chung là nhóm ức chế COX-2. Ngoài khả năng kháng viêm, giảm đau, nhóm dược liệu này còn giúp hạn chế 60-70% tác dụng phụ ảnh hưởng nghiêm trọng đến dạ dày (xuất huyết hoặc thủng).

BS Lê Thị Thanh Huyền, Thế Giới Mới

----------- Tìm hiểu thêm về thoái hóa khớp --------

Thoái hóa khớp

PGS.TS. Nguyễn Thị Bay

1. Đại cương

Thoái hóa khớp (THK) là bệnh mạn tính thường gặp ở người trung niên và người có tuổi, xảy ra ở mọi chủng tộc, mọi thành phần của xã hội, ở tất cả các nước và phụ nữ nhiều hơn nam giới.

. Thống kê củaWHO cho thấy có 0,3  0,5% dân số bị bệnh khớp lý về  khớp thì trong đó có 20% bị thoái hóa khớp. Ở Mỹ: 80% trên 55 tuổi bị thoái hóa khớp. Ở Pháp: Thoái hóa khớp chiếm 28% số bệnh về xương khớp. Ở Việt Nam: thoái hóa khớp chiếm 10,41% các bệnh về xương khớp.

. Có sự liên quan chặt chẽ giữa thoái hóa khớp và tuổi tác

-  15 – 44 tuổi: 5% người bị thoái hóa khớp

- 45 – 64 tuổi: 25 – 30% người bị thoái hóa khớp

- Trê 65 tuổi: 60 – 90% người bị thoái hóa khớp.

. Và các vị trí thường bị thoái hóa:

- Cột sống thắt lưng 31,%

- Cột sống cổ                       13,96%

- Nhiều đoạn cột sống          07,07%

- Gối                                    12,57%

- Háng                                 08,23%

- Các ngón tay                     03,13%

- Riêng ngón tay cái  02,52%

- Các khớp khác                  01,87%

Người ta thường coi thoái hóa khớp là bệnh lý do hậu quả của quá trình tích tuổi và sự chịu lực tác động thường xuyên lên khớp. Thoái hóa  khớp gây đau và biến đổi cấu trúc khớp dẫn đến tàn phế làm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và còn là gánh nặng cho kinh tế gia đình và toàn bộ xã hội Thoái hóa khớp nếu được chẩn đoán sớm và điều trị sớm có thể làm chậm phát triển của bệnh, giảm triệu chứng đau đớn, giúp duy trì cuộc sống hoạt động.

2. Nguyên nhân

Thoái hóa khớp là bệnh của toàn bộ các thành phần cấu tạo khớp như sụn khớp, xương dưới sụn, bao hoạt tích, bao khớp.. Thường xảy ra ở các khớp chịu lực nhiều như: cột sống, gối, gót. Đây là tình trạng xảy ra do sự mất quân bình giữa sự tái tạo sụn và sự thoái hóa sụn, là một bệnh lý phức tạp diễn tiến 2 quá trình song song.

. Một là sụn thoái hóa phá hủy dần sụn khớp phủ trên bề mặt xương cùng với thay đổi cấu trúc khớp.

. Và hai là hiện tượng viêm những tổ chức cận khớp. Sự thoái hóa sụn khớp gây hạn chế vận động.

Hiện tượng viêm gây triệu chứng Đau – Xung huyết và giảm hoạt động khớp. Nguyên nhân thường do:

2.1. Sự lão hóa

Theo qui luật của tự nhiên, ở người trưởng thành khả năng sinh sản và tái tạo sụn giảm dần và hết hẳn. Các tế bào sụn với thời gian tích tuổi lâu dần sẽ già, khả năng tổng hợp các chất tạo nên sợi collagen và mucopolysaccharide sẽ giảm sút và rối loạn, chất lượng sụn sẽ kém dần, tính chất đàn hồi và chịu lực giảm.

2.2.Yếu tố cơ giới

Là yếu tố thúc đẩy quá trình thoái hóa nhanh Yếu tố cơ giới thể hiện ở sự tăng bất thường lực nén trên một đơn vị diện tích của mặt khớp hoặc đĩa đệm là yếu tố chủ yếu trong thoái hóa khớp thứ phát, nó gồm:

. Các dị dạng bẩm sinh làm thay đổi diện tích tỳ nén bình thường của khớp và cột sống.

. Các biến dạng thứ phát sau chấn thương, viêm, u, loạn sản hay làm thay đổi hình thái, tương quan của khớp và cột sống.

. Sự tăng trọng quá tải: tăng cân quá mức do béo phì, do nghề nghiệp.

2.3. Các yếu tố khác

. Di truyền: cơ địa già sớm.

. Nội tiết: mãn kinh, tiêu đường, loãng xương do nội tiết, do tuốc.

. Chuyển hóa: bệnh goutte.

Theo nguyên nhân, có thể phân biệt hai loại thoái hóa khớp.

. Nguyên phát: nguyên nhân chính là do sự lão hóa, xuất hiện muộn, thường ở người sau 60 tuổi, nhiều vị trí, tiến triển chậm tăng dần theo tuổi, mức độ không nặng.

. Thứ phát: phần lớn là do nguyên nhân cơ giới, gặp ở mọi lứa tuổi (thường trẻ dưới 40 tuổi) khu trú một vài vị trí nặng và phát triển nhanh.

3. Các biểu hiện bệnh lý lâm sàng và cận lâm sàng

3.1. Lâm sàng:

3.1.1. Đau

Đau ở vị trí khớp bị thoái hóa, đau tại chỗ ít khi lan (ngoại trừ ở cột sống khi có chèn ép rễ và dây thần kinh.

. Đau âm ỉ, ở cột sống có thể có cơn đau cấp. Đau thường xuất hiện và tăng khi vận động hay thay đổi tư thế. Thường xuất hiện từng đợt kéo dài rồi giảm và hết, sau đó lại xuất hiện đợt khác sau khi vận động nhiều.

. Đau nhiều có co cơ phản ứng.

3.1.2. Hạn chế vận động

Các động tác của khớp bị thoái hóa có hạn chế, mức độ hạn chế không nhiều và có thể chỉ hạn chế một số động tác. Hạn chế động tácchủ động và thụ động. Do hạn chế vận động cơ vùng thương tổn có thể bị teo. Một số bệnh nhân có dấu hiệu “phá rỉ khớp” vào buổi sáng hoặc lúc mới bắt đầu hoạt động.

3.1.3. Biến dạng

Không biến dạng nhiều như ở các khớp khác (viêm khớp, goutte). Biến dạng ở đây do các gai xương mọc thêm ở đầu xương; ở cột sống biến dạng hình thức gù, vẹo, cong, lõm

3.1.4. Các dấu hiệu khác

. Teo cơ: do ít vận động

. Tiếng lạo xạo khi vận động: ít giá trị vì có thể thấy ở người bình thường hoặc ở các bệnh khác.

. Tràn dịch khớp: đôi khi thấy ở khớp gối, do phản ứng xung huyết và tiết dịch ở màng hoạt dịch.

3.2. Cận lâm sàng:

3.2.1. X quang có ba dấu hiệu cơ bản

. Hẹp khe khớp: Hẹp không đồng đều, bờ không đều. Ở cột sống biểu hiện bằng chiều cao đĩa đệm giảm. Hẹp nhưng không dính khớp.

. Đặc xương dưới sụn: phần đầu xương, hõm khớp, mâm đốt sống có hình đậm đặc, thấy một số hốc nhỏ sáng hơn.

. Mọc gai xương: gai mọc ở phần tiếp giám giữa xương sụn và màng hoạt dịch, ở rìa ngoài của thân đốt sống. Gai xương có hình thô và đậm đặc.

3.2.2. Các xét nghiệm khác

. Các xét nghiệm toàn thân không có gì thay đổi.

. Dính khớp: biểu hiện tính chất tràn dịch cơ giới có màu vàng chanh, các thành phần cũng tương đối ở mức bình thường.

. Nội soi khớp: chỉ mới soi được ở khớp gối. Thấy những tổn thương thoái hóa của sụn khớp, phát hiện các mảnh vụn rơi trong ổ khớp.

. Sinh thiết màng hoạt dịch: thấy các hiện tượng sung huyết và xơ hóa.

4. Điều trị và phòng bệnh

4.1. Nguyên tắc:

Không có thuốc điều trị quá trình thoái hóa, chỉ có thể điều trị triệu chứng, phục hồi chức năng và phòng bệnh bằng cách ngăn ngừa, hạn chế các tác động cơ giới quá mức ở khớp và cột sống.

4.2. Các phương pháp điều trị

4.2.1. Nội khoa: Dùng các thuốc giảm đau - chống viêm

4.2.2. Các phương pháp không dùng thuốc:

. Các bài thể dục cho từng vị trí thoái hóa

. Điều trị bằng tay: xoa bóp – kéo nắn, ấn huyệt, tập vận động thụ động

. Điều trị bằng nước khoáng.

. Sử dụng các dụng cụ chỉnh hình

4.2.3. Điều trị ngoại khoa

. Chỉnh lại dị dạng các khớp bằng cách đục và khoét xương.

. Điều trị thoái vị đĩa đệm bằng cách cắt vòng cung sau hay lấy phần thoái vị.

4.3. Phòng bệnh

Trong cuộc sống hàng ngày

. Chống các tư thế xấu trong lao động và sinh hoạt.

. Tránh các động tác quá mạnh, đột ngột và sai tư thế khi mang vác, đẩy, xách, nâng...

. Kiểm tra định kỳ những người làm nghề lao động nặng dễ bị thoái hóa khớp để phát hiện và điều trị sớm.

. Chống béo phì bằng chế độ dinh dưỡng thích hợp.

Khám trẻ em, chữa sớm bệnh còi xương, các tật về khớp (vòng kiềng, chân cong). Phát hiện sớm các dị tật của xương, khớp và cột sống để có biện pháp sớm, ngăn ngừa thoái hóa khớp thứ phát.

4.4. Phác đồ điều trị thoái hóa khớp bằng YHCT

Bất cứ người bệnh được chẩn đoán thoái hóa khớp xương ở giai đoạn nào cũng nên áp dụng từng bước lần lượt từ thấp đến cao dần theo phác đồ, dù bệnh đã lâu và đã được can thiệp bằng nhiều phương pháp điều trị trước, cũng không nên áp dụng nhảy vọt vào ngay các công đoạn sau

4.1.1. Đối với thoái hóa khớp gối:

. Bắt đầu điều trị: Tạm gọi là bước 1

- Hướng dẫn người bệnh biết cách bảo vệ khớp:

Khớp gối là một trong những khớp lớn chịu lực cho hoạt động của khối nặng cơ thể, cần phải hỗ trợ và bảo vệ khi vận động đi lại hằng ngày.

@ Dùng băng thun quấn ngang diện khớp khi phải đi và đứng lâu

@ Xoa nhẹ phần đùi trên khớp và phần cẳng chân dưới khớp khi ngồi và khi nằm giúp tăng cường tuần hoàn đến khớp.

- Dùng miếng lót đệm trong giày bên khớp đau

- Đi gậy: Khuyên dùng gậy giúp lực khi đi lại trong trường hợp đau nhiều hay đã có tràn dịch khớp.

- Tập luyện:

@ Tập vận động tầm khớp gối: vận động nhẹ, chậm theo góc gập và duỗi khớp gối, cố tăng từ từ để làm giảm dần giới hạn khớp do đau.

@ Tập cho sự linh hoạt của khớp: tư thế nằm, cử động khớp theo tầm co, duỗi, và xoay, nhưng động tác nhanh hơn vận động tầm.

- Giảm cân (nếu có béo phì), theo chế độ ăn uống đúng mực.

- Châm cứu: On châm tại chỗ và vùng lân cận, châm bổ Quan nguyên, Khí hải, Tam âm giao.

- Chưa sử dụng thuốc.

. Bước 2 (sau 4 tuần điều trị của bước 1):

Nếu áp dụng theo liệu pháp 1 đạt hiệu quả tốt, người bệnh giảm đau, giảm giới hạn vận động, tiếp tục dùng thêm 4 tuần và sau đó rút dần các phương pháp tác động: như ngừng châm cứu, ngừng quấn băng, và tei61p tục các biện pháp còn lại cho tới khi ổn định hoặc mức độ chấp nhận được.

Nếu biện pháp trên không hiệu quả, vẫn đau nhiều khi vận động, tiếp tục bước 2:

- Dùng tất cả như liệu pháp 1 và thêm:

- Dùng nhiệt: Chườm ấm quanh khớp đau

- Trường hợp có tràn dịch khớp gối: Quấn băng thun khi hoạt động, sinh hoạt, chỉ tháo ra khi nghỉ, ngủ...

- Thuốc dùng ngoài: Xoa bóp khớp đau bằng rượu thuốc

- Dùng thêm thuốc YHCT

Công thức 1: Lá lốt 20g, Dây đau xương 20g, Mắc cở 20g, sắc uống mỗi ngày hoặc tự sao tẩm thành dạng trà để tiện sử dụng mỗi ngày.

Công thức 2: Lá lốt 10g, Mắc cở 12g, Quế chi 8g, Thiên niên kiện 8g, Cỏ xước 12g, Thổ phục linh 12g, Sài đất 10g, Hà thủ ô 12g, Sinh địa 18g. Dùng ở dạng thuốc sắc mỗi ngày một thang.

. Bước 3 (tức sau 8 tuần)

- Nếu hiệu quả: tiếp tục dùng thêm 4 tuần và ngưng dần các tác động điều trị.

- Nếu không hiệu quả theo chiều hướng có giảm nhưng giảm không nhiều. Áp dụng liệu pháp 1, tăng cường xoa bóp bấm huyệt bằng rượu xoa bóp (Hoặc dầu salicylate).

Bó thuốc ngoài khớp sưng: Dùng các loại như dây đau xương, lá lốt tươi, gừng, lưỡi hổ... giã nát, sao lên với dấn - rượu, bó ngoài khớp sưng khi hỗn hợp còn nóng, nguội lấy ra sao cho nóng rồi lại bó tiếp, liên tục 1 tuần đến 10 ngày cho giảm sưng và giảm đau tại chỗ.

@ Dùng các công thức thuốc sau:

Công thức 1: Xuyên khung 8, Đương quy 8, Sinh địa hoặc Thục địa 30g, Xích thược 10, Đào nhân 6g, Hồng hoa 6g, Độc hoạt 12g, Tang ký sinh 8g, Quế chi 8g, Ngưu tất 12g, Đỗ trọng 8g, Cam thảo 6g.

. Bước 4 (sau 12 tuần kể từ lúc bắt đầu)

- Nếu hiệu quả: Tiếp tục dùng thêm 4 hoặc 8 tuần và ngưng dần các liệu pháp can thiệp.

- Nếu không hiệu quả: Phối hợp các phương pháp điều trị dùng thuốc và không dùng thuốc như bước 3, thêm 1 đến 2 loại kháng viêm giảm đau non – steroid của Tây Y. Nếu sau 2 tuần vẫn không hiệu quả, phối hợp điều trị ngoại khoa.

4.4.2. Đối với thoái hóa khớp cột sống thắt lưng:

Bước 1:

- Tập luyện: Tập các phương pháp dưỡng sinh như: vặn cột sống ngược chiều, động tác tam giác.

- Xoa bóp vùng thắt lưng với dầu hoặc rượu xoa, bấm day ấn huyệt trên điểm đau.

- Chườm muối nóng vào thắt lưng

- Châm cứu: Hoa đà giáp tích đoạn L_2 – L_5 – S_1

Châm a thị huyệt

Có thể thêm các huyệt như Đại trường du, Mệnh môn, Dương quan.

- Thuốc: Có thể chưa dùng đến

- Chú ý các tư thế như ngồi, đứng lâu, cúi... khi làm việc,c ần tahy đổi hình thức mỗi giờ như vận động xoay, nghiêng, ưỡn v.v... tập nhẹ nhàng, thường xuyên để tránh cứng khớp.

. Bước 2: Sau 4 tuần

Nếu diễn biến tốt, tiếp tục liệu trình trên 4 tuần nữa và ngưng dần chườm muối, châm cứu vẫn duy trì tiếp tục tập vận động nhẹ nhàng, tập dưỡng sinh và xoa bóp vùng lưng để tăng cường tuần hoàn khí huyết.

Nếu không tốt:

- Tập luyện – xoa bóp vùng lưng, chườm muối nóng và châm cứu như bước 1.

- Dùng thuốc:

Công thức: Độc hoạt 12g, Ngưu tất 12g, Phòng phong 12g, Đỗ trọng 12g, Quế chi 8g, Tang ký sinh 12g, Tế tân 8g, Sinh địa 12g, Tần giao 8g, Bạch thược 12g, Đương quy 8g, Cam thảo 6g, Đảng sâm 12g, Phục linh 12g.

. Bước 3. Sau 8 tuần

Nếu diễn tiến tốt có thể tiếp tục điều trị 4 tuần nữa rồi ngưng dần thuốc, châm cứu... Nếu diễn tiến chưa tốt

- Tập luyện – xoa bóp như bước 2

- Châm cứu như bước 1 và 2, và có thể gia thêm

Châm bổ các huyệt dùng thắt lưng như Thận du, Đại trường du, mệnh môn, Chi thất, Bát liêu...

- Dùng thuốc:

@ Kháng viêm - giảm đau Non – Steroid

@ Thuốc YHCT: Thục địa, Hoài sơn, Đơn bì, Phục linh, Trạch tả, Sơn thù, Đỗ trọng, Quế chi, Đương quy, Xích thược.

4.4.3. Đối với thoái hóa cột sống cổ - lưng:

@ Châm cứu: A thị huyệt

@ Xoa bóp dùng các thủ thuật: day, ấn, lăn trên vùng cổ - lưng bị co cứng. Sau khi xoa bóp nên vận động ngay.

@ Tập dưỡng sinh: Ưỡn cổ, Xem xa – xem gần, Xoay cổ

@ Chườm ngoài: Dùng muối rang nóng cườm lên vùng đau.

Dùng cồn xoa bóp (Ô đầu sống, Quế, Đại hồi) chỉ xoa lên vùng đau, không được uống. Hoặc lá ngải cứu sao rượu đắp nóng tại chỗ; hoặc rang chườm nóng tại chỗ.

@ Dùng thuốc: Thiên ma, Khương hoạt, Độc hoạt, Xuyên khung, Đương quy, Sinh địa, Bạch thược, Quế chi, Cam thảo.

4.4.4. Đối với thoái hóa các khớp chi trên (khuỷu - cổ tay – bàn ngón tay, đốt tay...)

4.4.5. Đối với các khớp chi dưới (cổ chân, gót, ngón tay...)

@ Châm cứu: Châm bổ các huyệt Quan nguyên, khí hải, Thận du, Tam âm giao, Ôn châm các huyệt tại các khớp đau và vùng lân cận khớp.

@ Xoa bóp: Tập luyện thường xuyên các khớp, chống cứng khớp. Xoa bóp ác chi đau, giúp tăng tuần hoàn và dinh dưỡng như ác ngón tay bị cứng, hoặc tê đau tập vận động bóp trái banh, khớp cổ chân, bàn ngón chân đau ngâm chân trong nước muốinóng v.v...

@ Dùng thuốc:

Công thức 1: Lá Iốt, Mắc cở, Dây đau xương, Hy thêm thảo, Quế chi, Thiên miên kiện, Cỏ xước, Hà thủ ô.

Công thức 2: Xuyên khung, Đương quy, Sinh địa, Bạch thược, Đào nhân, Hồng hoa, Phòng phong, Ý dĩ, Trương truật, Cam thảo.

Công thức 3: Độc hoạt 12g, Ngưu tất 12g, Phòng phong 12g, Đỗ trọng 12g, Quế chi 8g, Tang ký sinh 12g, Tế tân 8g, Sinh địa 12g, Tần giao 8g, Bạch thược 12g, Đương quy 8g, Cam thảo 6g, Đảng sâm 12g, Phục linh 12g (cho vùng chi dưới)

Công thức 4: Khương hoạt 8g, Phòng phong 8g, Khương hoàng 12g, Chích thảo 6g, Đương quy 8g, Xích thược 12g, Gừng 4g, Đại táo 12g, Hoàng kỳ 12g (cho vùng chi trên)

Tài liệu tham khảo

1.      Trần Ngọc An. Bệnh thấp khớp NXB Y học Hà Nội, 1993.>
2.      Nguyễn Thị Bay – Quan Vân Hùng: Nghiên cứu ứng dụng điều trị đau thắt lưng bằng xoa bóp và chườm muối nóng của YHCT – Công trình NCKH 1998.

3.      Nguyễn Thị Bay - Nguyễn Thị Ngọc Diệp: Nghiên cứu tác dụng của bài thuốc PT 5 trên Thoái hóa khớp – Công trình nghiên cứu khoa học 2000.

4.      Nguyễn Thị Bay và cộng sự: Nghiên cứu phác đồ điều trị Thoái hóa khớp gối bằng YHCT – Công trình NCKH 2002

5.      Nguyễn Thị Bay và cộng sự: Nghiên cứu tác dụng giảm đau của bài thuốc Độc hoạt tang ký sinh trên Thoái hóa cột sống thắt lưng – Công trình NCKH 1999.

6.      Bùi Chí Hiếu. Dược lý trị liệu thuốc Nam, NXB Đồng Tháp. 1994

7.      Trần Văn Kỳ, Dược học cổ truyền tập I và II, NXB TPHCM. 1997

8.      Bộ môn YHCT Trường Đại học Y Hà Nội. Y học Cổ Truyền.NXB YH Hà Nội, 1994

9.      Harrisson’s. Principles of Intermal Medicine 14 th Edison

10.  Hải thượng Lãn Ông Lê Hữu Trách - Hải thượng Y tông tâm lĩnh NXB Hà Nội 1997

11.  Nguyễn Tử Siêu. Hoàng đế Nội kinh tố vấn NXB TPHCM 1

12.  Viện Y học Trung Y Bắc Kinh. Lược dịch: Dương Hữu Nam, Dương Trọng Hiếu. Phương tễ học diễn nghĩa NXB YH Hà Nội 1994.

Nguồn: medinet

10 cách ngăn ngừa thoái hoá khớp

Béo phì là một trong những nguyên nhân gây thoái hoá khớp.

Trước đây, căn bệnh này hầu như chỉ gặp ở người cao tuổi nhưng gần đây, rất nhiều người dưới 40 tuổi cũng bị thoái hóa khớp. Ngoài lý do chấn thương và khớp làm việc quá tải, một nguyên nhân gây bệnh khá phổ biến hiện nay là bệnh béo phì.

Thoái hoá khớp là bệnh có thể ngăn ngừa được. Sau đây là 10 biện pháp được các nhà chuyên môn đề nghị:

1. Duy trì trọng lượng cơ thể ở mức độ thích hợp

Khi bạn càng béo, sức nặng đè lên khớp càng lớn, nhất là vùng lưng, khớp háng, khớp gối và bàn chân.

2. Chăm vận động

Luyện tập thể dục, thể thao vừa sức sẽ giúp cơ bắp khỏe mạnh, máu huyết lưu thông dễ dàng. Đó là yếu tố giúp tăng cường dinh dưỡng cho lớp sụn khớp. Cơ bắp khỏe mạnh sẽ giúp giảm lực đè ép lên khớp xương trong vận động.

3. Giữ tư thế cơ thể luôn thẳng

Tư thế tốt sẽ giúp bảo vệ các khớp, tránh sự đè ép không cân đối. Ở tư thế thẳng sinh lý, diện tích tiếp xúc giữa hai mặt khớp sẽ đạt mức tối đa, vì thế lực đè ép sẽ tối thiểu. Tư thế này cũng tạo sự cân bằng lực giữa các dây chằng và cơ bắp quanh khớp, giúp giảm bớt nhiều nhất lực đè ép lên hai mặt sụn khớp.

4. Sử dụng các khớp lớn trong mang vác nặng

Khi nâng hay xách đồ nặng, bạn cần chú ý sử dụng lực cơ của các khớp l như ở tay là khớp vai, khớp khuỷu; ở chân là khớp háng, khớp gối. Khéo léo sử dụng nguyên tắc đòn bẩy ở những khớp lớn để tránh làm tổn thương các khớp nhỏ.

5. Giữ nhịp sống thoải mái

Bạn nên sắp xếp công việc hợp lý, hài hòa giữa nghỉ ngơi và lao động. Nên nhớ rằng các cơ quan trong cơ thể đều cần có sự nghỉ ngơi để tái tạo năng lượng. Không nên lặp đi lặp lại một công việc hay tư thế làm việc kéo dài quá sức chịu đựng của cơ thể. Lực tác động không lớn nhưng nếu lặp đi lặp lại trong thời gian quá dài sẽ làm tổn thương khớp.

6. Phải biết "lắng nghe" cơ thể

Cơ thể chúng ta có cơ chế báo động rất tuyệt vời. Khi có vấn đề, nó sẽ báo ngay cho bạn. Trong đó, đau là dấu hiệu chủ yếu. Phải ngưng ngay lập tức các vận động nếu chúng gây đau.

7. Thay đổi tư thế thường xuyên

Tránh nằm lâu, ngồi lâu, đứng lâu một chỗ vì sẽ làm ứ trệ tuần hoàn và gây cứng khớp. Có thể đây là yếu tố chính yếu gây ra thoái hóa khớp do nghề nghiệp, nhất là ở những người lao động trí óc.

8. Tránh luyện tập "như một chiến binh"

Khi khớp của bạn có vấn đề, bạn có thể thực hiện lời khuyên nên vận động của bác sĩ một cách hăng hái quá mức. Nỗi lo sợ bệnh tật khiến bạn vội vã lao vào tập luyện như những người lính cứu hỏa dập tắt đám cháy. Tuy nhiên, điều này không thể áp dụng cho tổn thương khớp. Sụn khớp phải trải qua một thời gian dài tác động mới bị hư hỏng; khi bạn cảm thấy đau nghĩa là nó đã hư khá nặng. Sự nghỉ ngơi sẽ làm ngừng gia tăng mức độ tổn thương. Bạn cũng nên vận động để tổn thương phục hồi nhưng phải bắt đầu bằng những động tác nhẹ nhàng và chậm rãi, sau đó mới tăng dần lên tùy vào sự phản ứng của cơ thể. Nếu quá gắng sức hay nóng nảy trong luyện tập để đốt cháy giai đoạn, bạn sẽ vô tình làm chết lớp sụn mới còn non yếu.

9. Bảo vệ cơ thể trước những bất trắc trong sinh hoạt

Khi ra khỏi nhà, bạn nên cẩn thận chuẩn bị những dụng cụ bảo vệ cổ tay và khớp gối, nhằm đề phòng những tình huống bất ngờ có thể làm bạn bị chấn thương.

10. Đừng ngại ngần yêu cầu trợ giúp

Bạn không nên cố gắng làm một việc gì đó quá sức của mình. Nếu cảm thấy khó khăn, nên nhờ người khác trợ giúp, vì việc mang vác hay xách một vật nặng có thể làm bạn đau nhức nhiều ngày. T đau nhức này thể hiện sự tổn thương của cơ thể.

BS Huỳnh Bá Lĩnh, Sức Khoẻ & Đời Sống

Nguồn: VnExpress 3/4/2004

Cách bảo vệ khớp đầu gối

Phần khớp gối không được cơ thịt và mỡ bảo vệ nên rất dễ bị tổn thương khi gặp lạnh.

Sau khi giữ nguyên tư thế một lúc lâu, cần đứng dậy đi lại hoặc xoa bóp đầu gối để tránh cho phần khớp bị cứng nhắc, đồng thời giúp tăng cường lưu thông máu. Ngoài ra, cần tăng tính đàn hồi của dây chằng khớp bằng cách chạy đường dài.

Theo thời gian, khớp đầu gối sẽ dần bị lão hóa. Dưới đây là một số cách tự bảo vệ giúp cho phần xương khớp này khỏe và vững chắc:

1. Giữ ấm đầu gối vì phần này thiếu sự bảo vệ của cơ thịt và mỡ, nên không được cung cấp đầy đủ nhiệt. Không nên để đầu gối bị quá lạnh hoặc ẩm vào mùa đông. Cần rửa đầu gối bằng nước mát nếu ra nhiều mồ hôi vào mùa hè.

2. Tăng cường hoạt động của các chi dưới bằng cách đứng lên, ngồi xuống, duỗi thẳng và xoay tròn khớp gối để ngừa xơ cứng. Một cách tập luyện hiệu quả là ngồi tựa lưng, kê dưới kheo chân gối cao khoảng 10 cm, duỗi thẳng cẳng chân rồi hạ xuống. Nên thực hiện động tác này khoảng 20-30 lần trước hoặc sau khi ngủ.

3. Không nên tham gia các bài tập luyện tốc độ nhanh, mạnh. Trước khi tập, cần khởi động nhẹ đầu gối ít nhất 1 phút. Đối với người chưa qua luyện tập, không nên đột nhiên đá chân cao để tránh tổn thương mặt sau của khớp gối do bị kéo căng.

4. Chạy đường dài có tác dụng tăng cường tính đàn hồi của dây chằng khớp. Nên bắt đầu với tốc độ chậm và không nên dậm chân quá mạnh. Nên tiếp xúc với đất bằng mũi chân, như thế có thể lợi dụng kết cấu lõm ở bàn chân để giảm chấn động gây tổn thương cho khớp.

(Theo Nông Thôn Ngày Nay)

nguồn: ykhoa.net>

Gai cột sống ở người cao tuổi

Gai cột sống là sự phát triển thêm ra của xương trên thân đốt sống, đĩa sụn hay dây chằng quanh khớp. Nguy cơ mắc bệnh này tăng theo độ tuổi và nam bị nhiều hơn nữ.

Có 3 nguyên nhân chính dẫn đến gai cột sống:

Viêm khớp cột sống mãn tính: Quá trình viêm ảnh hưởng đến phần sụn đốt sống, lâu ngày phần sụn này bị hao mòn dần, khiến bề mặt trơn láng của nó trở nên thô ráp, xù xì và cuối cùng hai bề mặt xương tiếp xúc, cọ sát lên nhau. Đến lúc này, cơ thể sẽ có một quá trình tự điều chỉnh để khắc phục hiện tượng trên, nhưng kết quả của quá trình chỉnh sửa lại là sự hình thành gai xương. Do đó, có thể nói gai xương là một đáp ứng tự nhiên của cơ thể đối với phản ứng viêm.

Sự lắng đọng canxi ở các dây chằng, gân tiếp xúc với đốt sống: Trường hợp này thường gặp trong thoái hóa cột sống ở người lớn tuổi; đó là sự lắng đọng canxi dưới dạng calcipyrophosphat. Thoái hóa cột sống là một rối loạn có thể dẫn đến mất cấu trúc và chức năng bình thường của cột sống. Sự thoái hóa có thể xảy ra ở một trong các thành phần cấu tạo của cột sống: xương đốt sống, đĩa sụn, các dây chằng bám quanh khớp. Quá trình thoái hóa làm mất nước (chiếm 80% trong sụn) và biến đổi một số chất, làm sụn khớp dễ bị canxi hóa.

Chấn thương: Chấn thương làm hư hại xương hoặc khớp ở cột sống, và phản ứng của cơ thể để sửa chữa nơi bị tổn thương sẽ dẫn đến sự hình thành gai cột sống. Trong trường hợp này, gai cũng có thể hình thành từ sự lắng đọng canxi ở dây chằng đã dày lên do phản ứng viêm.

Nhiều người vẫn nghĩ gai có thể mọc rất dài và đâm vào tủy hoặc các thành phần khác... Thật ra, gai thường chỉ có chiều dài vài milimet. Phần lớn gai cột sống xuất hiện ở mặt trước và bên, hiếm khi mọc ở phía sau, do đó ít chèn ép vào tủy và rễ thần kinh.

Triệu chứng thường gặp khiến bệnh nhân phải đi khám là đau thắt lưng, đau vai hoặc cổ, lan xuống cánh tay, tê tay..., đôi khi làm giới hạn vận động ở cổ, vai, thắt lưng. Phần lớn gai cột sống gây đau do tiếp xúc với dây thần kinh hoặc các xương đốt sống khi cử động.

Khi được bác sĩ chẩn đoán gai cột sống, một số bệnh nhân thường nghĩ ngay đến việc mổ để cắt đi “cái gai” đáng ghét này! Nhưng thực tế việc điều trị bệnh gai cột sống thường nghiêng về bảo tồn. Những thuốc thường dùng là nhóm giảm đau kháng viêm không steroid, nhóm giãn cơ. Đôi khi người ta dùng một số dụng cụ nâng đỡ như nẹp cổ... để giảm bớt gánh nặng lên các đốt sống bị bệnh.

Các phương pháp điều trị hỗ trợ gồm châm cứu, vật lý trị liệu (giúp giảm đau và tăng vận động ở một số cơ khớp bị tập thể dục đều đặn. Cần tránh những môn nặng bắt cột sống phải chịu một trọng lượng lớn như đẩy tạ, nhảy cao... Nên tập các môn thể thao dưới nước như bơi lội, aerobic để giúp giảm sức nặng của cơ thể.
Yoga cũng là một phương pháp giúp giảm trọng lượng cơ thể lên phần đốt sống bệnh, đồng thời làm thư giãn vùng cơ bị ảnh hưởng.

Bệnh nhân phải đảm bảo trọng lượng cơ thể vừa phải, tránh tăng trọng quá mức. Về chế độ ăn, một số nghiên cứu cho rằng nên thêm muối để giúp cơ thể tái hấp thu một phần canxi vào máu.

Phẫu thuật được đặt ra khi có sự chèn ép vào tủy, làm hẹp ống tủy hoặc các rễ thần kinh ở cột sống. Tuy nhiên, không phải cứ lấy gai đi là bệnh sẽ hết vĩnh viễn vì gai xương có thể mọc lại ở cùng vị trí cũ.

(Theo Sức Khỏe & Đời Sống)

Bệnh dày xương đốt sống

Dày xương đốt sống (Forestier) là hiện tượng xuất hiện xương mới ở các điểm bám của dây chằng, gân, và bao khớp. Nguyên nhân gây bệnh đến nay chưa được xác định, song nhiều nghiên cứu cho rằng đó là do thừa vitamin A.

Bệnh dày xương đốt sống thường gặp ở người ngoài 50 tuổi, đặc biệt là tuổi 65, trong đó nam mắc nhiều gấp ba lần nữ. Khoảng 30-50% ca bệnh kết hợp với tiểu đường hoặc béo phì.

Các triệu chứng lâm sàng:

- Cứng cột sống (gặp ở 50% bệnh nhân).

- Đau lưng mạn tính kiểu cơ học, đau cổ và đau thắt.

- Các biến chứng trầm trọng như ép tủy do cốt hóa dây chằng, ép thực quản, khí quản.

Ngoài ra, hình ảnh phim X-quang có các biểu hiện sau:

- Cột sống lưng bị tổn thương ở các đốt 7, 11, cốt hóa mặt trước bên phải mỗi thân đốt sống.

- Cột sống cổ: cốt hóa mặt trước thân đốt sống, từ đốt 4 đến đốt 7.

- Cốt hóa ngoài cột sống như ở gân tứ đầu đùi, gân bánh chè, khung chậu và xương gót...

Cách điều trị:

- Điều trị nội khoa: dùng các thuốc giảm đau, giãn cơ và chống viêm vào những thời điểm đau kịch phát.

- Điều trị vật lý: tập luyện đều đặn hạn chế đáng kể hiện tượng cứng cột sống.

- Điều trị ngoại khoa sẽ được chỉ định trong truờng hợp ép tủy cổ hoặc tủy lưng, hẹp ống sống...

Bác sĩ Mai Thị Minh Tâm, Sức Khỏe & Đời Sống

Chăm sóc lưng đúng cách

Nâng vật nặng không đúng cách.

Tư thế sai thường là nguyên nhân gây ra đau lưng. Để hạn chế hiện tượng này, bạn có thể chăm sóc lưng hàng ngày bằng những biện pháp đơn giản cho lúc đi bộ, ngồi lâu, bê vật nặng, ngồi trước màn hình hay lái xe...

Đi bộ: Chọn những loại giày có gót phù hợp: ngay cả khi là mốt, những chiếc giày cao gót đều gây chấn thương cho lưng. Nếu giày quá bằng phẳng, chúng có thể làm lún cột sống. Lý tưởng nhất là giày cao khoảng 3 cm.

Tư thế ngồi kéo dài: Ngồi lâu làm căng cơ và gây ra những cơn đau vùng thắt lưng vì rằng sức ép khi ngồi lớn hơn khi đứng. Chúng ta phải phân chia lực nặng trên toàn cột sống mà không làm đốt sống thắt lưng phải gánh quá nặng.

Khi ngồi trước màn hình máy tính hay bàn làm việc: Hãy ngồi thẳng, nhưng không cứng quá. Hãy đặt bàn chân trên mặt phẳng, sao cho cột sống thắt lưng, hông và đầu bạn làm thành một đường thẳng. Nên đặt trên ghế ngồi một cái giá đỡ lưng như gối.

Lái ôtô: Không nên dính chặt vào vôlăng. Tay của bạn phải mềm mại, lưng thẳng và cố gắng đừng đưa người về phía trước quá nhiều. Đặt chiếc gối dưới mông bạn có thể giúp bạn có tư thế đúng.

Dù đang ở bàn làm việc, trước máy tính, hay cầm vô lăng xe ô tô, hãy nghĩ tới việc vươn vai đều đặn và nghỉ ngơi một chút.

Nâng một vật nặng: Khi nâng một vật nặng, phải ngồi xổm để sử dụng đến chân của bạn mà không phải là lưng: gập đùi của bạn, nửa người trên thẳng, đối diện với vật nặng cần nâng. Rồi đứng người dậy, giữ vật nặng gần cơ thể. Khi đi chợ, phân chia các túi ra đều hai tay. Mang đồ vật ở một bên tay sẽ bắt lưng của bạn phải gắng sức để tạo sự cân bằng và rất dễ bị đau lưng

Ngủ: Không nên dùng đệm quá mềm hoặc quá cứng. Không nên dùng gối quá dài hoặc quá cao, cổ của bạn sẽ đau khi không ở trục bình thường.

Bác sĩ Mai Thị Minh Tâm, Sức Khoẻ và Đời Sống

nguồn: ykhoa.net

Các cách thức ngăn ngừa đau lưng

Tập luyện là một biện pháp tốt để phòng đau lưng.

Nếu đang hút thuốc lá, bạn cần bỏ thói quen này, vì các kết quả nghiên cứu đã chứng minh rằng, thuốc lá làm giảm lượng máu chảy tới xương sống. Đó là một trong những lời khuyên giúp phòng tránh đau lưng mà các nhà khoa học tại trường Y Harvard (Mỹ) mới đưa ra.

Sau đây là những biện pháp khác để phòng chấn thương ở lưng:

- Khụy chân nhưng giữ thẳng lưng khi nhấc vật nặng.

- Thường xuyên tập luyện lưng và các cơ bụng.

- Mang giày thoải mái và có đế thấp.

- Giữ dáng đi thẳng.

- Giảm cân nếu thừa cân (vì tình trạng này khiến cơ thể mất thăng bằng).

Thanh Niên (theo HealthScout)

nguồn: ykhoa.net

Điều trị đau thắt lưng tại nhà

BS. Phan Hữu Phước,  BV. Nguyễn Trãi TP. HCM

Khi xuất hiện tình trạng đau lưng, phải đến bác sĩ thăm bệnh để biết được mức độ nặng nhẹ của bệnh, nguyên nhân của bệnh và nhờ bác sĩ hướng dẫn những việc nào có thể thực hiện tại nhà để điều trị chứng đau lưng của mình.

Khi đau lưng tại nhà bạn cần lưu ý:

- Trong cơn đau cấp tính dữ dội: nằm nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường vài ngày hoặc lâu hơn cho đến khi giảm đau nhiều và thấy nhẹ nhàng khi cử động lại. Lúc này cần phải vận động đôi chút.

- Khi nằm nghỉ nên nằm trên ván phẳng hay nệm mỏng 3 – 5cm.

- Khi mức độ đau giảm khá nhiều, bạn có thể bắt đầu các bài tập cột sống để chữa chứng đau lưng.

Điều trị cơn đau lưng cấp tính:

- Trong cơn đau, bạn có thể dùng phương pháp vật lý trị liệu là chiếu đèn hồng ngoại để giảm đau.

- Khi sử dụng đèn hồng ngoại bạn cần lưu ý:

●   Gọi là đèn hồng ngoại vì tia sáng đèn phát ra có màu hồng. Có hai loại đèn: dạng đèn bóng hay dạng điện trở. Loại dùng trong gia đình thường là dạng bóng, để bàn hay có chân đứng.

●   Tác dụng của tia hồng ngoại. Tia hồng ngoại có tác dụng thấu nhiệt nông xuyên qua da khoảng 3mm. Tia sáng này làm nóng da tại chỗ, nhiệt độ da tăng lên, mạch máu tại chỗ giãn ra. Do hiện tượng tăng lượng máu cục bộ và tăng nhiệt độ tại chỗ dẫn đến phát tán nhiệt đi khắp cơ thể và làm tăng nhiệt toàn thân.

●   Tia hồng ngoại tác dụng lên đầu dây thần kinh tại vùng bị đau, khi sức nóng chiếu vừa sẽ có tác dụng giảm đau tốt nhưng khi chiếu đèn quá nóng sẽ gây phản tác dụng, làm đau tăng lên và kèm theo co cơ, cảm giác phỏng rát. Nhờ tác dụng giảm đau và giãn cơ tại chỗ nên tia hồng ngoại có tác dụng tốt trong những trường hợp đau có kèm theo cơ cơ thắt lưng.

- Cách sử dụng đèn hồng ngoại: khoảng cách từ đèn hồng ngoại đến da khoảng 40 – 90cm, điểu chỉnh độ nóng bằng cách điều chỉnh khoảng cách từ đèn đến vùng được chiếu, để tiện hơn có thể dùng đèn có núm điều chỉnh độ nóng của đèn, cần đặt đèn sau cho tia sáng chiếu đến vuông góc với da mới đạt hiệu quả cao nhất. Lưu ý nếu đèn quá gần có thể gây phỏng da. Thời gian chiếu trung bình 20 – 40 phút, mỗi ngày chiếu khoảng 2 – 3 lần.

- Nên tránh chiếu đèn hồng ngoại ở vùng da bị tổn thương hay chấn thương, vùng da bị mất cảm giác, vùng da có sẹo lồi.

- Nếu không có đèn hồng ngoại, có thể dùng túi chườm nóng cũng có tác dụng tương tự. Cũng cần lưu ý túườm có thể gây phỏng da nếu dùng nước quá nóng.

- Trong những trường hợp cần dùng thêm thuốc, nên hỏi ý kiến của bác sĩ vì hầu hết các loại thuốc giảm đau đều có tác dụng phụ nhất định lên dạ dày.

nguồn: ykhoa.net

Điều trị viêm khớp dạng thấp bằng liệu pháp tự

Lương y VÕ HÀ

Theo một số nghiên cứu hiện nay, hơn 2/3 trường hợp viêm khớp dạng thấp có liên quan đến cơ chế tự miển dịch. Ở  những người nầy, hệ kháng nhiễm của cơ thể đã nhận lầm một số yếu tố bình thường và vô hại như những tác nhân lạ và tấn công chúng.  Quá trình nầy đã tạo ra viêm nhiễm.  Do đó,  bên cạnh việc rèn luyện và vận động hợp lý việc phòng ngừa và điều trị kịp thời căn bệnh phải  bắt đầu từ việc điều chỉnh chế độ ăn uống để loại bỏ hoặc hạn chế các tác nhân gây bệnh.

Nguyên nhân

Viêm khớp dạng thấp là một dạng bệnh do thoái hoá cơ, xương, khớp.  Mỗi khớp thường được bảo vệ bởi nhiều thành phần như cơ, gân, sụn và màng hoạt dịch.  Trong quá trình cuộc sống, do tuổi đời, do chấn thương, do lao động nặng nhọc hoặc do tích lũy những chất độc hại, các khớp có thể bị thoái hóa, các tổ chức ở khớp bị khô nước, hóa vôi, xơ hóa hoặc biến dạng.  Những sự thay đổi này làm mất đi tính đàn hồi và sự linh hoạt cần thiết nên gây đau nhức và khó khăn khi chuyển động.  Bệnh thường xảy ra ở những khớp nhỏ và có tính đối xứng nhau như khớp ngón tay, cổ tay, khuỷu tay, ngón chân, đầu gối. . Bệnh cũng có thể xảy ra ở khớp háng, hoặc các đốt sống.  Thoái hoá khớp thường được xem là một hệ quả tự nhiên của quá trình lão hoá.  Tuy nhiên theo một số nghiên cứu của khoa học hiện nay, phần lớn trường hợp viêm khớp mãn tính có liên quan đến những vấn đề của hệ miển dịch.

Theo y học cổ truyền, Can chủ gân, Thận chủ xương và Tỳ chủ vận hóa khí huyết.  Do đó, khi Can, Thận hư tổn và Tỳ Vị suy yếu thì phong, hàn, thấp xâm nhiễm khiến chân tay đau nhức, co duỗi khó khăn. Ngoài ra,  cơ chế “tự miển dịch” c đến cơ địa dị ứng và yếu tố “phong” của y học cỗ truyền.

Điều trị

Viêm khớp dạng thấp là một loại bệnh phong thấp thuộc phạm vi chứng Tý của y học cổ truyền.  Bệnh biểu hiện rõ khi thời tiết thay đổi hoặc khí trời ẩm ướt.  Phong và thấp là hai yếu tố gây bệnh luôn đi kèm với bệnh viêm khớp mãn tính.  Tỳ Vị thuộc Thổ.  Trong ngũ hành khí, Thổ khí là loại khí đối kháng với thấp khí.  Nếu Tỳ Vị sung mãn sẽ giúp tiêu trừ thấp khí, tăng cường chuyển hóa và thúc đẩy khí huyết lưu thông.  Khi “huyết hành, phong sẽ tự diệt”, những điểm ứ trệ khí huyết gây tê, đau  cũng sẽ dần dần được giải tỏa.  Do đó, ngoài việc bổ Can Thận, sơ phong tán thấp thì việc kiện Tỳ, bổ khí là khâu chủ đạo trong phép chữa bệnh thấp khớp.  Tỳ Vị là cơ quan thu nạp và chuyển hoá thức ăn, Tỳ  lại “chủ tứ chi và cơ nhục” nên chế độ ăn uống và vận động hợp lý  có liên quan mật thiết đến thịnh suy của Tỳ.  Dù có dùng thuốc hay không thì chế độ ăn uống và luyện tập thể lực luôn là yếu tố quyết định trong việc phòng ngừa và điều trị viêm khớp.  Chế độ ăn uống ngoài việc  cung cấp đủ những nhóm thức ăn thiết yếu và vi chất cần thiết còn phải biết nhận dạng và kiêng cử những thức ăn sinh phong, có phong  để loại bỏ các tác nhân có khả năng kích hoạt quá trình viêm nhiễm.

Bài thuốc

Độc hoạt tang ký sinh .  Độc hoạt tang ký sinh là một cỗ phương thông dụng để chữa trị các chứng phong thấp, thấp khớp gây đau nhức, chân tay co duỗi khó khăn.  Phương thang bao gồm Sâm, Linh, Quế,Thảo để kiện Tỳ, ôn dương hoá thấp, gia tăng trương lực cơ và tăng cường chính khí; Khung, Quy, Thục, Thược, Đỗ trọng, Ngưu tất để dưỡng Can, Thận, khỏe mạnh gân cốt; thêm các vị thuốc có tác dụng khu phong, thông kinh hoạt lạc như Độc hoạt, Tang ký sinh, Tế tân, Tần giao, Phòng phong.  Bài thuốc này thiên về sơ phong, tán tà, chữa phong thấp, thấp khớp ở vùng hạ tiêu như eo lưng. đầu gối, khớp chân.  Nếu đau nhức ở vùng cánh tay, bàn tay có thể gia thêm Khương hoạt 8gr, Quế chi 4gr.  Sau đây là nguyên thang của bài Độc hoạt ký sinh thang.

Nhân sâm 8gr

Thục địa 16gr

Tang ký sinh 12gr

Phục linh 8gr

Bạch thược 12gr

Tần giao 12gr

Cam thảo 6gr

Đỗ trọng 12gr

Phòng phong 12gr

Xuyên khung 8gr

Ngưu tất 8gr

Nhục quế 4gr

Đương quy 12gr

Độc hoạt 12gr

Tế tân 4gr

Đổ vào 3 chén nước sắc còn hơn nữa chén.  Nước thứ hai đổ vào thêm 2 chén, sắc còn hơn nữa chén.  Trộn đều hai lần thuốc sắc được.  Chia làm ai hoặc ba lần uống trong một ngày.  Uống trong lúc thuốc còn ấm.  Mỗi đợt có thể uống từ 5 đến 7 thang.

Thương truật phòng kỷ thang.  Trong một số trường hợp cấp diễn, phong thấp sinh nhiệt, hóa hỏa gây sưng, nóng, đỏ, đau.  Trường hợp này hỏa đang thịnh nên không dùng Sâm. Quế.  Phép chữa chủ yếu chỉ nhằm khu phong giải độc, hoạt huyết tiêu ứ.  Có thể dùng bài thuốc Thương truật phòng kỷ thang:

Thương truật 12gr

Kim ngân hoa 24gr

Ngưu tất 12gr

Phòng kỷ 12gr

Liên kiều 12gr

Tô mộc 8gr

Thông thảo 12gr

Ý dĩ 15gr

Cam thảo 6gr

Bồ công anh 30gr

Địa long 12gr

>

Sắc uống giống như những thang trên.

Thuốc chườm bên ngoài

Trong những lúc thời tiết ẩm ướt, đau nhức gia tăng, người bệnh có thể dùng biện pháp chườm nóng bên ngoài để sức nóng và sức thuốc thấm qua da tăng cường tác dụng làm tan ứ huyết và giảm đau.

- Dùng gừng tươi, lá ngủ trảo, lá ngải cứu tươi hoặc lá lốt rửa sạch, giả nát, có thể thêm vào một chút rượu.  Xào nóng, bỏ vào túi vải, chườm nóng bên ngoài chỗ đau.

- Dùng muối hột rang nóng bỏ vào túi vải, chườm nóng bên ngoài chỗ đau.

- Ngâm nước gừng nóng: Quậy đều 1 muổng bột gừng vào trong một chậu nước nóng hoặc bồn tắm nóng. Độ nóng vừa đủ.  Ngâm vùng thân thể có khớp bị đau nhức từ 10 đến 15 phút mỗi lần.

- Không chườm nóng trong những trường hợp có sưng, nóng, đỏ, đau.

Điều trị không dùng thuốc

Chế độ ăn uống. Chế độ ăn uống và sinh hoạt có ảnh hưởng rất lớn đến việc phòng ngừa cũng như điều trị bệnh thấp khớp.  Yếu tố nào giúp ích cho Tỳ Vị vượng thịnh hoặc tăng cường khả năng giải độc của Can Thận sẽ có tác động hỗ trợ điều trị.  Yếu tố nào làm suy yếu Vị khí sẽ có tác động tiêu cực đối với bệnh  Để được hấp thu và tiêu hóa, thức ăn, thức uống phải thông qua dạ dày nên có tác dụng trực tiếp đến khí hóa của Tỳ Vị.  Những vật thực cay, ấm, dễ tiêu và việc ăn uống tiết độ có thể phát huy Vị khí.  Trái lại, “Tỳ ố thấp”, những thức ăn hàn, lạnh đình tích khó tiêu, dễ sinh thấp khí sẽ làm trệ Tỳ.  Ngoài ra, việc ăn nhiều protein động vật dễ sinh rachất cặn bả không được phân giải tốt, bám vào các tổ chức bị xơ hoá hoặc vôi hoá chung quanh khớp có thể  làm nặng thêm tình trạng của bệnh.  Hiện nay nhiều nghiên cứu cho thấy bệnh viêm khớp dạng thấp thường liên quan đến những vấn đề của hệ miển dịch hơn là sự hư hoại tự nhiên của các khớp qua thời gian hoặc tuổi đời.  Tiến sĩ Andrew Nicholson, một nhà nghiên cứu về y tế dự phòng của Mỷ cho biết ở hơn 2/3 số người bị thấp khớp hệ kháng nhiễm của cơ thể đã nhận dạng nhầm những yếu tố tự nhiên hoặc vô hại (thường là một số protein trong các loại động vật hoặc những chế phẩm từ sữa) như những tác nhân lạ và tấn công chúng.  Quá trình nầy đã tạo ra sự kích thích và viêm nhiễm.  Ở bệnh viêm khớp, sự viêm nhiễm đã thúc đẩy sự giải phóng các chất bị hư hoại.  Điều nầy càng làm tăng thêm mức độ tổn thương cho các mô ở vùng khớp làm cho tình trạng viêm nhiễm ngày càng trầm trọng thêm.  Đây là một cơ chế tự miễn dịch đã được “lập trình” sẳn từ gen di truyền  mà cho dến nay khoa học vẫn chưa có cách để khắc phục.  Thông thường, vì không thay đổi được cơ chế tự miễn dịch, chu kỳ viêm và dùng thuốc chống viêm cứ tiếp tục phải tái diễn.  Đây chính là một bi kịch cho người bệnh vì  dùng thuốc ức chế miển dịch lâu dài sẽ làm giảm khả năng chống lại các vi trùng gây bệnh và vì những phản ứng phụ nguy hại mà các loại thuốc kháng viêm có thể gây ra như xuất huyết tiêu hoá, loãng xương, phù . . Do đó, một biện pháp quan trọng trong chữa bệnh thấp khớp là chận đứng và kiểm soát được các yếu tố nguy cơ dẫn đến phản ứng dây chuyền.  Điều này phải bắt đầu từ việc nhận dạng và điều chỉnh chế độ ăn uống để loại bỏ hoặc hạn chế các tác nhân gây bệnh.  Đó là lý do tại sao nhiều trường hợp bệnh viêm khớp đã thất bại với các liệu pháp chính thống, người bệnh đã phải chịu đựng những cơn đau dai dẵng suốt hàng chục năm trời nhưng lại chuyển biến khá tốt chẳng mấy chốc sau một thời gian ngắn thay đổi chế độ ăn uống.  Cũng vì điều nầy, khi điều trị viêm khớp, các thầy thuốc Đông y thường khuyên bệnh nhân phải kiêng cử một số vật thực được cho là có phong, hay sinh phong như thịt gà, bò, tôm, cá biển . . .Nếu bệnh đã diển tiến nhiều năm, các khớp đã bị biến dạng, liệu pháp tự nhiên không thể phục hồi nguyên vẹn các khớp nhưng có thể giúp người bệnh giảm bớt đau đớn và không phải lệ thuộc vào những loại thuốc độc hại. Ngày nay những chuyên gia dinh dưỡng cho biết những loại rau xanh và ngũ cốc thô, các loại đậu, các loại hạt còn nguyên lớp vỏ lụa bên ngoài chứa rất nhiều chất xơ, sinh tố và khoáng chất có tính năng giải độc, chống béo phì và tăng cường sức đề kháng, những yếu tố hửu ích cho việc điều trị và phục hồi sức khoẻ trong bệnh thấp khớp.  Tiến sĩ Alan J. Silman  thuộc trường Đại Học Manchester (Anh) qua phân tách dử liệu ăn uống của  hơn 25.000 người đã cho biết những người ăn nhiều các loại rau có lá màu xanh đậm hoặc vàng  có chứa nhiều  chất chống oxy hoá như beta-cryptoxanthin, zeaxanthin và Vit C có thể phòng chống hiệu quả các chứng bệnh viêm khớp. Ăn ngũ cốc thô và rau quả tươi thay thế cho phần lớn những loại thực phẩm công nghiệp hoặc chế độ ăn có nhiều đạm động vật là yếu tố rất quan trọng trong việc phòng ngừa và điều trị loại bệnh nầy.  Mặt khác, lớp vỏ ngoài của các loại ngủ cốc có nhiều sinh tố nhóm B.  Về thuộc tính Âm, Dương, lớp vỏ ngoài thuộc dương, tính ấm.  Cả hai yếu tố này đều có tác dụng hỗ trợ cho sự chuyển hóa ở dạ dày và việc tăng cường khí hóa của Tỳ Vị.

Vận động thân thể.  Về mặt sinh hoạt, Tỳ chủ về tay chân và chủ về sự lưu thông khí huyết.  Khí của Tỳ Vị không thể phát huy nếu không có sự vận động.  Tiến sĩ Arthur Brownstein, Giám đốc Bệnh viện Princeville, Hawaii cũng cho rằng “90% các chứng đau nhức là hậu quả của việc thiếu vận động.” Mới đây, những nhà khoa học của trường đại học Queensland (Úc) cũng vừa công bố một kết luận cho thấy việc vận động thân thể có thể giúp tránh khỏi bệnh viêm khớp.  Kết luận nầy được đưa  ra sau nhiều năm theo dõi sự liên hệ giữa tình trạng viêm khớp và sự vận động thân thể của những phụ nử tuổi từ 72 đến 79 tuổi.  Nghiên cứu cho thấy những người tập thể dục trên 60 phút mỗi tuần đã giảm đáng kể nguy cơ viêm khớp,  những người tập trên 2,5 giờ mỗi tuần đã ngừa được nguy cơ viêm khớp.  Do đó,vận động, rèn luyện thân thể trong điều kiện sức khỏe cho phép là biện pháp  trực tiếp và quan trọng để cải thiện sức khỏe trong bệnh thấp khớp.  Một vài động tác  căng giãn thích hợp của Yoga hoặc vài chục phút đi bộ mỗi ngày  sẽ làm linh hoạt các cơ và khớp, tăng cường sự lưu thông khí huyết để giúp phân tán và đào thải những cặn bả ra khỏi cơ thể.

Hít thở sâu.  Hít vào sâu đến bụng dưới giúp tạo phản xạ thở bụng để tăng cường nội khí.  Thở ra tối đa, ép sát bụng dưới khi thở ra có tác dụng xoa bóp nội tạng, gia tăng nhu động ruột, tăng cường khí hóa ở Tỳ Vị.  Điều này sẽ thúc đẩy khí huyết lưu thông, giúp tán hàn, trừ thấp, giải tỏa những điểm ứ trệ gây đau nhức.  Việc thở ra chậm và đều còn có tác dụng điều hòa thần kinh giao cảm để điều hòa nội tiết, nội tạng và phục hồi tính tự điều chỉnh của cơ thể trong việc cải thiện sức khỏe.  Thực hành: Nằm hoặc ngồi thoải mái.  Hít vào đến bụng dưới.  Hít vào vừa với sức của cơ thể, không cần cố căng bụng ra.  Thở ra từ từ, chậm và nhẹ.  Cố ép sát bụng vào tối đa ở cuối thì thở ra.  T chậm và đều từng hơi thở một, từ hơi thở này đến hơi thở khác.  Có thể tập mỗi lần khoảng 10 đến 15 phút.  Cũng có thể thở mỗi lần vài hơi bất kỳ ở đâu hoặc bất kỳ lúc nào.

Phất thủ liệu pháp.  Phất thủ liệu pháp còn gọi là Dịch cân kinh với ý nghĩa là thay đổi gân cốt nên có thể được vận dụng để điều trị thấp khớp.  Phất thủ liệu pháp là một phương pháp khí công đơn giản, có tác dụng làm cho Dương giáng, Âm thăng, tăng cường nội khí và cải thiện lưu thông khí huyết.  Tác dụng trực tiếp nhất của Phất thủ liệu pháp là gia tăng nhu động ruột, tăng cường khả năng giải độc, cải thiện khí hóa của Tỳ Vị và kích hoạt chân hỏa ở Trường cường để gia tăng Dương khí  tán hàn, trừ thấp. Trong cơ thể con người, các khớp có hình dạng (khớp) và công năng (tiếp hợp) giống nhau nên có tương quan và tác động lẫn nhau về mặt khí hoá.  Do đó một khớp bị thoái hoá có khuynh hướng dẫn đến thoái hoá dần các khớp khác.  Ngược lại, khi thực hành PTLP, việc chuyển động linh hoạt và liên tục 2 khớp vai và 2 khớp cổ tay lâu dài có tác dụng hoạt hoá toàn bộ các khớp  qua đó sẽ ảnh hưởng tích cực đến bệnh viêm khớp.  Ngoài ra, giống như nhiều phương pháp khí công khác, Phất thủ liệu pháp còn có tác dụng tăng cường chức năng của các cơ quan và điều hoà khí hoá giữa các phủ tạng qua đó có thể điều chỉnh tình trạng “tự miễn dịch” trong các chứng viêm khớp mãn tính. Thực hành: Đứng thẳng, hai chân dang ra song song ngang vai.  Các ngón chân bám chặt mặt đất.  Bụng dưới hơi thót lại.  Ngực hơi thu vào.  Vai xuôi tự nhiên.  Hai mắt khép nhẹ.  Đầu lưỡi chạm nướu răng trên.  Tâm ý hướng vào Đan điền.  Hai cánh tay, bàn tay và ngón tay duỗi thẳng tự nhiên.  Hai cánh tay hơi cong ở khuỷu tay.  Đưa hai cánh tay về phía trước động thời hít vào.  Dùng lực vẩy hai cánh tay ra phía sau đến hết tầm tay đồng thời với thở ra và nhíu hậu môn lại.  Khi hết tầm tay ra phía sau thì hai cánh tay theo đà của luật quán tính sẽ trở về phía trước, đồng thời với hít vào.  Một lần hít vào và một lần thở ra là một cái lắc tay.  Làm liên tục nhiều cái.  Để chữa bệnh cần thực hành mỗi lần từ 800-1000 cái.  Mỗi ngày 2 lần.  Động tác lắc tay cần phải nhẹ nhàng, linh hoạt.  Không cần dùng sức mạnh để cố vẫy tay ra phía sau mà chỉ cần dùng sức bình thường ứng với nhịp thở điều hòa để có thể làm được nhiều lần.  Việc nhíu hậu môn và bám các đầu ngón chân xuống đất cũng vậy.  Chỉ cần dùng sức vừa phải nhằm bảo đảm tâm lý thoải mái và thể lực dồi dào để có thể thực hành hàng ngàn cái mỗi lần.

Thư giãn tâm & thân. Bên cạnh việc ăn uống hợp lý và vận động thân thể thì tinh thần lạc quan, thoải mái là một yếu tố quan trọng cần thiết để phục hồi sức khoẻ trong bất cứ chứng bệnh mãn tính nào.  Đối với bệnh thấp khớp, yếu tố nầy còn có một ý nghĩa đặc biệt.  Tỳ chủ lưu thông khí huyết nhưng  tính của Tỳ là “hoãn” , nhịp sống nhanh và tâm lý căng thẳng dễ làm thương tổn Tỳ khí.  Do sự tương tác giữa thần kinh và cơ, căng thẳng tâm lý thường xuyên còn tạo ra tình trạng cường cơ, gây co cứng vùng  khớp.  Điều này không những làm tiêu tốn nhiều năng lượng mà còn  làm xấu thêm tình trạng sưng và đau ở vùng khớp bị bệnh.  Trái lại một nếp sống lạc quan, yêu đời, giữa được tâm bình, khí hòa có tác dụng tư dưỡng cho Tỳ.  Do đó, những biện pháp để thư giãn thân và tâm như tập dưỡng sinh ngồi thiền, tập khí công, sinh hoạt nhóm . .  sẽ hữu ích cho việc phòng và điều trị bệnh viêm khớp.

nguồn: ykhoa.net

Bệnh gút và cách phòng tránh

Bệnh nhân gút không nên ăn nhiều thịt bò.

Sau một bữa tiệc thịnh soạn với đầy rượu thịt, nếu có cơn đau dữ dội nổi lên ở các khớp, nhiều khả năng là bạn đã bị bệnh gút (thống phong). Bệnh xuất hiện do hàm lượng axit uric trong máu tăng cao, triệu chứng điển hình là nổi u cục hoặc viêm ở các khớp.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Bay, Đại học Y dược TP HCM, cho biết, các u cục có đường kính từ vài mm đến nhiều cm, không đau, thường xuất hiện ở khớp ngón chân, cổ chân, khuỷu tay, cổ tay, sụn vành tai... Đôi khi, chỗ da bọc khối u bị loét và chảy nước vàng. Còn tình trạng viêm thường xuất hiện ở các khớp bàn chân, bàn tay, cổ tay, khuỷu tay, đầu gối, diễn tiến chậm và gây đau nhẹ (trừ những cơn đau cấp sau bữa ăn có nhiều rượu thịt).

Bệnh gút tiến triển trong 10-20 năm. Đến giai đoạn cuối, bệnh nhân mất khả năng vận động, có nhiều biến chứng ở thận, suy kiệt dần, có thể dẫn đến tử vong.

Để phòng tránh và hạn chế sự phát triển của bệnh gút, cần kiêng rượu và các chất kích thích như cê, ớt. Hạn chế dùng bia và các thức ăn nhiều đạm như thịt đỏ, phủ tạng động vật, hải sản. Nên ăn nhiều hoa quả và rau; uống các loại nước khoáng thiên nhiên chứa bicarbonat. Ngoài ra, cần tránh làm việc quá sức và ăn uống quá mức, không để cơ thể bị nhiễm lạnh hoặc táo bón.

Những người bị gút có thể làm giảm triệu chứng bệnh bằng cách hái lá sake già để nấu nước uống thay trà hằng ngày (hoặc nhúng lá tươi vào nước sôi rồi đem phơi khô, nấu lấy nước uống).

Thanh Niên

------- Tìm hiểu thêm về bệnh gout ---------

Bệnh Gout

Gout là nguyên nhân gây đau đớn, nỗi thống khổ, là bịnh viêm khớp mãn hành hạ loài người hàng ngàn năm nay. Trong quá khứ, bịnh được gọi là “bịnh của các vì vua” do hay gặp ở các vua chúa từ thời của Hippocrates.

Gout chiếm khoảng 5 % của tất cả các bịnh viêm khớp. Khoảng 1% dân số bị gout, trong đó 6 đến 7 % là người cao tuổi. Bịnh thường gặp nhất ở đàn ông trên 50, phụ nữ sau tuổi mãn kinh và các bịnh nhân bị bịnh thận. Trẻ em có mức uric acid trong máu thấp, và gout ở trẻ em thường ít thấy trừ phi là một rối loạn di truyền hiếm gặp làm tăng mức uric acid trong máu. Bạn sẽ dễ bị gout hơn nếu béo phì, cao huyết áp, đái tháo đường, tăng lipid máu hoặc có tiền sử gout trong gia đình. Dùng một số thuốc men cũng có thể tăng nguy cơ bị gout.

Béo phì làm tăng nguy cơ bịnh gout, nhất là ở đàn ông mà theo giới tính, có nguy cơ cao hơn phụ nữ. Uống rượu nhiều cũng là một yếu tố nguy cơ khác.

Đâu là nguyên nhân?

Tất cả các tế  bào sống, kể cả những tế bào trong cơ thể chúng ta, đều có chứa chất DNA, được cấu tạo  từ một nhóm nguyên liệu trong đó có các chất hoá học gọi là purines. Một số thịt động vật, hải sản, đậu khô, thức uống có cồn chứa lượng purines cao. Khi cơ thể chúng ta tiêu hoá chất purines, nó biến đổi lượng dư thừa không sử dụng thành uric acid. Thận là cơ quan thường đào thải uric acid.

Khi thận của chúng ta không thể điều hoà được lượng uric acid máu do bịnh lý ở thận hoặc do lượng  uric acid tăng cao sau khi sử dụng một loại  thực phẩm nào quá nhiều, uric acid sẽ tích luỹ trong cơ thể. Theo thời gian, uric acid tập trung quanh các khớp và tạo thành những tinh thể hình kim trong khớp. Các tinh thể này kích thích gây viêm và đau, làđợt bùng phát gout cấp. Các tinh thể uric acid còn có thể kết dính lại với nhau dưới da và tạo thành những u  nhỏ gọi là tophi. Khi các tophi này hình thành ở thận và đường tiết niệu, chúng trở thành sỏi.

Ai có nguy cơ cao?

- Tiền sử gia đình - Khoảng 20 % bịnh nhân gout có người khác trong gia đình cũng bị bịnh này.

- Béo phì – có mối liên hệ rõ rệt giữa việc tăng cân với tăng uric acid máu, dẫn đến nguy cơ xảy ra những đợt gout cấp nếu bạn béo phì.

- Tăng huyết áp– Chưa rõ tăng huyết áp có gây tăng uric acid máu hay không, nhưng tăng huyết áp hiện diện ở 25 đến 50 % bịnh nhân bị gout.

- Uống rượu - Uống rượu từ lâu đã được xem là có liên quan đến gout.

- Tăng mỡ máu và đái tháo đường – Các bịnh này kết hợp với tăng nguy cơ bịnh gout

- Chế độ ăn- Ăn nhiều thực phẩm giàu purine có thể gây bịnh gout hoặc làm bịnh nặng hơn ở một số người.

- Tiếp xúc với chì – Gout có thể do tiếp xúc với chì ở môi trường ô nhiễm.

- Suy thận - Thận mất khả năng lọc chất cặn bã có thể gây bịnh gout.

- Dùng thuốc - Lợi tiểu và một số thuốc khác có thể làm tăng nguy cơ bịnh gout.

- Ghép tạng – Ghép tạng làm tăng nguy cơ bịnh  gout.

Điều gì làm bùng phát đợt gout cấp?

Đợt gout cấp có thể khởi:

- Stress

- Nhiễm trùng

- Chấn thương khớp

- Giảm cân, do sự phá huỷ tế bào gây phóng thích purines

- Phẫu thuật khiến huỷ tế bào và phóng thích  purines

- Uống rượu quá nhiều và ăn nhiều thực phẩm nhiều purine (vd măng tây, nấm, cá trích, cá anchovy, thịt đỏ, hải sản, nước hầm thịt)

- Bịnh nặng và dùng nhiều thuốc có thể là yếu tố quan trọng nhất gây khởi phát gout cấp. Ở bịnh nhân có tiền sử gout, khoảng một nửa sẽ có đợt gout cấp khi nằm viện sau này vì một bịnh lý khác.

Các triệu chứng ra sao?

Gout chia làm 4 giai đoạn:

- Tăng uric acid máu không triệu chứng. Đây là giai đoạn mà lượng  uric acid trong máu của bạn tăng từ từ trong thời  gian khoảng  30 năm. Uric acid tăng cao không nhất thiết phải dẫn đến gout, do đó đây được xem là giai đoạn I của bịnh. Khoảng 20 % ngưòi có tăng uric acid máu sẽ diễn tiến đến viêm khớp.

- Viêm khớp cấp do gout. Các triệu chứng đầu tiên xuất hiện ở giai đoạn này, thường bắt đầu ở những ngón tay và ngón chân là nơi mà những tinh thể uric acid đầu tiên xuất hiện. Bạn có thể cảm nhận được những cơn đau ngắn, đau nhẹ trước khi có cơn đau đột ngột, nặng và chỉ liên quan đến một khớp, thường là ở ngón chân cái . Từ y khoa gọi là podagra. Khi tổn thương nhiều hơn một khớp, gọi là gout đa khớp, bạn có thể cảm nhận cơn đau đến từ từ hơn, kèm sốt nhẹ, chán ăn và cảm giác yếu sức trong vòng 8 -12 giờ trước khi cơn đau dữ dội xảy đến quanh khớp. Đôi lúc cơn đau xảy đến ban đêm hoặc đánh thức bạn dậy lúc sáng sớm kèm sưng, đỏ, da bóng và căng ở vùng khớp đau. Sưng, đỏ, đau giảm dần và biến mất sau 5-7 ngày. .

- Gout giữa các đợt cấp. S đầu tiên thường sẽ có giảm đau hoàn toàn, nhưng nếu không điều trị, sẽ có những đợt cấp khác xảy đến với bạn. 62% bịnh nhân sẽ có ít nhất một đợt cấp khác trong vòng 1 năm, 78 % có đợt cấp tái phát trong 2 năm và  93 % có đợt cấp tái phát trong vòng 10 năm, với khoảng thời gian giữa các đợt cấp ngày càng thu ngắn dần lại. Đôi lúc, các đợt cấp bớt đau đớn hơn, nhưng lại kéo dài hơn.

- Gout mãn có tophi. Nếu bạn có những đợt gout cấp trong một thời gian đã lâu, 10 đến 20 năm chẳng hạn, tình hình trở nên mãn tính, cơn đau giảm nhẹ hơn, kéo dài gần như liên tục và có thể liên quan đến nhiều khớp. Ngoài ra các tophi còn phá huỷ xương và sụn khớp, hậu quả là sẽ có  biến dạng khớp và cứng khớp. Chẩn đoán và điều trị kịp thời sẽ tránh được những hậu quả đó.

Làm thế nào để chẩn đoán gout?

Xét nghiệm máu có thể biết được lượng uric acid, nhưng nó không phản ánh sự hiện diện liên tục của uric acid trong các mô vì lượng uric acid thay đổi thường xuyên trong máu, tuỳ thuộc vào chế độ ăn, uống rượu, uống thuốc và tình trạng thể lực. Do đó, chẩn đoán sau cùng sẽ được khẳng định khi bác sĩ rút một mẫu dịch trong khớp tổn thương và tìm thấy tinh thể uric acid dưới kính hiển vi.

Điều Trị Nội Khoa Bịnh Gout

Điều trị gout bao gồm 3 giai đoạn: (1) Điều trị đợt gout cấp, (2) Điều trị dự phòng đợt cấp, và (3) giảm lượng dự trữ uric acid quá cao để  đề phòng đợt gout cấp vá phòng ngừa kết tụ tinh thể uric trong các mô.

Điều trị đợt gout cấp:

Bao gồm thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs), corticoids, hoặc colchicine (một thuốc điều trị kinh điển hiện tại ít dùng). Lựa chọn thuốc dựa chủ yếu trên các vấn đề khác về sức khoẻ của bịnh nhân như suy thận hoặc viêm loét dạ dày tá tràng..

* Thuốc kháng viêm không steroid= NSAID:

- NSAIDs là thuốc được dùng ở các bịnh nhân không có những bịnh kh đi kèm.

- Indomethacin là chọn lựa kinh điển nhưng tránh dùng cho  bịnh nhân lớn tuổi, vì thường gây những tác dụng phụ trên hệ thần kinh trung ương. Tuy nhiên, có thể dùng hầu hết các loại NSAID. Nên chọn loại thuốc có tác dụng nhanh, nhưng không nên dùng  aspirin vì nó làm thay đổi lượng uric acid , kéo dài và làm tăng cường độ đợt gout cấp. Các thuốc ức chế Cyclooxygenase-2 (COX-2) cũng đem lại kết quả điều trị tốt.

- Khởi đầu với liều cao trong 2-3 ngày rồi giảm liều dần xuống trong vòng 2 tuần. Bịnh nhân phải hết đau ít nhất 2 ngày trước khi ngưng NSAID.

- Tránh dùng NSAIDs trên bịnh nhân có tiền sử loét dạ dày tá tràng hoặc xuất huyết tiêu hoá, bịnh nhân suy thận, bịnh nhân rối loạn chức năng gan, bịnh nhân đang dùng coumadin (có thể thay thế bằng thuốc ức chế COX-2), và những bịnh nhân nặng ở khoa săn sóc đặc biệt có nguy cơ viêm dạ dày do stress.

Corticoids

- Corticoids có thể sử dụng cho những bịnh nhân không dùng được NSAID hoặc colchicine. Một số chuyên gia Khớp học khuyên dùng corticoids thay vì NSAIDs trong điều trị gout cấp. Steroids có thể dùng đường uống, tiêm tĩnh mạch, tiêm bắp, tiêm nội khớp, hoặc dùng gián tiếp qua trung gian hormon adrenocorticotropic (ACTH).

- Prednisone có thể dùng 40 mg trong 1-3 ngày sau đó giảm dần trong vòng 2 tuần. Giảm liều nhanh quá có thể làm bệnh bùng phát trở lại.

- Dùng corticoids tiêm không mang lại ưu điểm nào hơn trừ trường hợp bịnh nhân không thể dùng được thuốc uống.

- Tiêm corticoids nội khớp đặc biệt hữu ích khi bịnh nhân chỉ đau ở một khớp để tránh tác dụng toàn thân của steroids uống. Cần đảm bảo là không có tình trạng nhiễm trùng khớp trước khi tiêm nội khớp.

- Có thể dùng ACTH liều 40 IU tiêm bắp để thúc đẩy sự sản xuất  corticoid bằng chính tuyến thượng thận của bịnh nhân. Dùng thuốc này không cần giảm liều từ từ như đối với prednisone.

Colchicine

- Colchicine là thuốc trị gout cổ điển nhưng không phải là thuốc được chọn lựa để điều trị gout cấp. Thuốc hiệu quả nhất trong vòng 12-24 giờ đầu tiên của cơn gout cấp, nhưng sau đó tác dụng giảm dần theo tình trang viêm kéo dài. Ngoài ra, khi được dùng để điều trị cơn gout cấp, colchicine gây những phàn ứng phụ trên đường tiêu hoá, đặc biệt là ói và tiêu chảy,  ở 80% bịnh nhân.

- Để điều trị gout cấp, colchicine đựoc dùng uống với liều 0,5-0,6 mg mỗi giờ cho đến khi bịnh nhân có tác dụng phụ ở đường tiêu hoá, hoặc dùng 6 mg (10 viên 0,6mg). Liều tổng và số lần uống cần giảm ở bịnh nhân suy gan, suy thận, và thông thường thì  không nên dùng colchicine trong những tình huống này.

- Bịnh nhân có thể phòng tránh một đợt gout cấp bằng cách uống một viên colchicine duy nhất khi xuất hiện triệu chứng đau đầu tiên.

- Colchicine không được dùng khi độ lọc cầu thận (GFR) dưới  10 ml/phút, và nên giảm liều xuống ít nhất một nửa khi  GFR thấp hơn 50 mL/phút.

- Colchicine cũng nên tránh dùng ở bịnh nhân rối loạn chức năng gan, tắc mật, và tiêu chảy nhiều.

- Đáp ứng lâm sàng khi dùng colchicine không phải là đặc hiệu cho gout và còn có thể gặp ở bịnh nhân giả gout, bịnh lý khớp sarcoid, viêm khớp vảy nến và viêm gân vôi hoá.

- Colchicine còn dùng tiêm tĩnh mạch. Tuy đường dùng này có thể ngăn chặn được một đợt gout cấp,  nhưng chỉ nên sử dụng trong những tình huống thật cần thiết do độc tính của thuốc. Ở một số nước không cho phép dùng tiêm tĩnh mạch nữa vì tỉ lệ tử vong có thể lên đến 2%. Cần phải sử dụng colchicine tiêm tĩnh mạch rất thận trọng ở bịnh nhân suy gan, suy thận.

- Khi dùng tiêm tĩnh mạch, pha loãng 1 mg colchicine trong 20 mL dung dịch NaCl đẳng trương và bơm chậm trong thời gian 10-20 phút. Dùng tối đa 4 mg colchicin trong 24 giờ, và sau đó, không tiếp tục dùng colchicin nữa trong ít nhất 1 tuần.

- Nếu thuốc thoát khỏi thành mạch, nó có thể gây hoại tử mô. Trong mạch máu, nó có thể gây viêm tắc tĩnh mạch.

- Mất bạch cầu hạt là biến chứng quan trọng nhất  khi dùng colchicine tĩnh mạch. Cần đếm bạch cầu hạt trước khi tiêm truyền.

- Các biến chứng khác bao gồm đông máu nội mạc rải rác (DIC), suy thận, độc tế bào gan, co giật và shock.

Điều trị phòng ngừa đợt gout cấp

- Giảm lượng uric acid bằng allopurinol hoặc probenecid có thể làm bùng phát đợt gout cấp. Khi sử dụng dự phòng, colchicine có thể làm giảm đợt cấp xuống 85%.

- Liều dự phòng colchicine tiêu chuẩn là 0,6 mg ngày 2 lần. Khi suy thận cần giảm liều hoặc dùng cách nhật.

- Nếu so sánh với 80% bịnh nhân có nguy cơ tác dụng phụ trên đường tiêu hoá khi dùng colchicin cho đợt gout cấp, thì liều lượng colchicine dự phòng chỉ gây tác dụng phụ trên 4% bịnh nhân mà thôi.

- Sử dụng colchicine kéo dài có thể dẫn đến yếu cơ kết hợp với tăng creatine kinase do thuốc gây bịnh lý thần kinh cơ, đặc biệt ở những bịnh nhân suy thận.

- Nếu bịnh nhân không dùng được colchicine, có thể thay thế bằng NSAID để dự phòng, ví dụ indomethacin, 25 mg ngày 2 lần.

- Dự phòng bằng colchicine có thể bắt đầu ngay ở đợt cấp của gout

- Giảm lượng uric acid

- Trong nhiều trường hợp, các bịnh nhân bị đợt gout cấp lần đầu cần phải được điều trị bằng các thuốc hạ uric acid, do nguy cơ tái phát những đợt cấp về sau và do nguy cơ hình thành những tophi phá huỷ ở xương và bao hoạt dịch, ngay cả khi không có những đợt viêm cấp.

- Một số nhà khớp hoc cho rằng nên chờ đợt cấp thứ 2 để bắt đầu điều trị giảm mức uric acid vì không phải bịnh nhân nào cũng có đợt viêm cấp thứ 2 và do bịnh nhân cần được thuyết phục phải điều trị suốt đời. Quyết định này còn tuỳ thuộc một phần vào lượng uric trong máu (mức > 9 mg/dL là báo hiệu cho thấy khả năng sẽ có tái phát và hình thành tophi)

- Trong tất cả các trường hợp, nguy cơ và lợi ích cần được cân nhắc dựa trên từng bịnh nhân. Ví dụ, ở một bịnh nhân cao tuổi có nhiều bịnh lý đi kèm và suy thận, nguy cơ khi dùng thuốc để hạ uric acid có thể cao hơn lợi ích mà nó đem lại.

- Mục tiêu điều trị là giữ mức uric acid ở 5-6 mg/dL.

- Nguy cơ xảy ra đợt gout cấp thứ 2 sau đợt đầu tiên là  62% sau 1 năm, 78% sau 2 năm, và 93% sau 10 năm.

- Điều trị bằng colchicine đơn độc có thể phòng ngừa những đợt gout cấp nhưng không ngăn cản được việc tích luỹ acid uric trong các khớp có thể dẫn đến việc phá huỷ khớp sau này.

- Mặc dù việc sử dụng các chất làm hạ uric acid là quan trọng, không nên bắt đầu dùng chúng ngay trong đợt gout cấp vì có thể làm cho đợt cấp nặng hơn và kéo dài lâu hơn. Chỉ nên dùng chúng vài tuần sau khi đợt cấp đã lui và dưới sự bảo vệ của colchicine để đề phòng tái phát một đợt cấp mới.

- Nếu xảy ra một đợt gout cấp khi bắt đầu dùng một loại thuốc hạ  uric acid, không nên ngưng thuốc này lại vì điều này sẽ khiến cho lượng uric acid càng tăng nhiều hơn và làm đợt gout nặng  và kéo dài hơn. .

Probenecid

- Một số nhà Khớp học chọn dùng  probenecid vì ít gây tác dụng phụ hơn allopurinol. Probenecid có thể dùng ở đa số đàn ông bị gout, tuổi trung niên, khoẻ mạnh.

- Chỉ định dùng allopurinol thay vì probenecid khi có suy thận (GFR <50 mL/phút), sỏi thận, đang uống aspirin (ức chế tác dụng của probenecid), sản xuất quá nhiều uric acid, và khi không đáp ứng với điều trị probenecid.

- Probenecid có thể tương tác với một số thuốc khác.

- Bịnh nhân dùng probenecid cần uống 2 L nước mỗi ngày khi bắt đầu điều trị để bảo đảm đủ nước tiểu tránh nguy cơ sỏi thận.

Sulfinpyrazone:

- Sulfinpyrazone là một chất làm tăng tiết uric acid qua nước tiểu có tác dụng kháng tiểu cầu nhưng ít dùng vì nguy cơ ức chế tuỷ xương.

Allopurinol

- Allopurinol ngăn chặn xanthine oxidase và làm giảm sản xuất uric acid. Do đó, nên được dùng ở các bịnh nhân sản xuất quá nhiều uric acid và bịnh nhân có nguy cơ hội chứng phân giải khối u (tumor lysis syndrome) để đề phòng ngộ độc thận trong khi đang điều trị ung thư. Đây là thuốc hiệu quả nhất để làm giảm lượng uric acid trong huyết thanh. tuy nhiên, rượu có thể làm giảm hiệu quả của allopurinol.

- Khoảng 3-10% bịnh nhân dùng allopurinol bị khó tiêu, nhức đầu, tiêu chảy hoặc nổi sẩn, mẩn ngứa . Hiếm gặp hơn là trường hợp phản ứng quá mẫn với allopurinol với tỉ lệ tử vong khoảng 20-30%. Các biểu hiện của phản ứng quá mẫn là sốt, hoại tử biểu bì nhiễm độc, suy tuỷ, tăng eosinophil, phản ứng bạch cầu, suy thận, suy gan, và viêm mạch máu. Corticoids thường được dùng trong trường hợp phản ứng quá mẫn. Phản ứng quá mẫn với allopurinol thường gặp ở bịnh nhân suy thận, bịnh nhân dùng lợi tiểu, và bịnh nhân khởi đầu bằng viên hàm lượng 300 mg allopurinol.

- Allopurinol cần được ngưng khi bịnh nhân nổi sẩn ngứa.

- Trong đa số trường hợp nên bắt đầu bằng liều 100mg mỗi ngày và điều chỉnh liều mỗi tháng tuỳ theo mức uric acid cho đến khi đạt mục tiêu 5-6 mg/dL.

- Lưu ý vấn đề tương tác thuốc. Ví dụ, allopurinol kéo dài thời gian bán huỷ của azathioprine và 6-mercaptopurine, làm tăng độc tính của của cyclophosphamide. Dùng chung với  ampicillin tăng nguy cơ sẩn ngứa.

- Một khi mục tiêu uric acid đã đạt và giữ được ổn định trong 6 tháng, ngưng colchicine dự phòng đợt cấp.

- Nên tránh dùng các thuốc làm tăng uric acid ở bịnh nhân bịnh gout. Tránh dùng lợi tiểu thiazide cho bịnh nhân gout có tăng huyết áp. Tuy nhiên khi thuốc thực sự cần thiết, vẫn có thể dùng nếu điều chỉnh lại liều lượng allopurinol hoặc probenecid.

- Allopurinol có thể được dùng phối hợp với probenecid. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng allopurinol tăng thời gian bán huỷ của probenecid, và ngược lại, probenecid lại tăng đào thải.

Những chọn lựa điều trị khác bao gồm:

- Urate-oxidase không tái tổ hợp (uricase) được dùng ở Châu Âu để đề phòng tăng uric acid máu nghiêm trọng do hoá trị ung thư, và cho bịnh nhân kháng ngự với các điều trị gout thông thường. Gần đây Cơ quan Quản Lý Thực Phẩm và Dược Phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã phê chuẩn Aspergillus flavus uricase để dự phòng hội chứng ly giải khối u. Tuy nhiên, thuốc này có tính tạo miễn dịch rất cao và có thể gây sốc phản vệ.

- Bịnh nhân mẫn cảm với allopurinol thường dung nạp oxypurinol, là một chất chuyển hoá của allopurinol.

- Benzbromarone là một tác nhân tăng uric-niệu hiệu quả. Tuy nhiên, nó có thể gây nhiễm độc gan cấp.

- Febuxostat, chất ức chế xanthine oxidase không-purine chuyên biệt, là một thay thế có tiềm năng cho allopurinol để điều trị gout. Dùng đường uống và được chuyển hoá chủ yếu ở gan. Ngược lại, allopurinol và những chất chuyển hoá của nó lại được bài tiết chủ yếu qua thận. Do đó, có thể dùng febuxostat cho những bịnh nhân suy thận mà không cần phải điều chỉnh liều. Hiệu quả và tác dụng phụ của febuxostat tương tự allopurinol.

- Chất ức chế thụ thể  angiotensin losartan và chất hạ triglyceride-máu fenofibrate vi hạt có tác dụng uric-niệu vừa phải. Do đó có thể dùng chúng ở bịnh nhân gout có tăng huyết áp và tăng triglyceride máu.

- Vitamin C, với tác dụng uric-niệu , có thể làm giảm nồng độ uric acid trong huyết thanh.

Bs Đồng Ngọc Khanh, BV Đa Khoa Hoàn Mỹ Saigòn biên soạn.

Nguồn: Khoahoc.net

8 lời khuyên với bệnh nhân gút

Gan là nơi chuyển hóa axit uric - tác nhân gây bệnh gút - nên người mắc bệnh này phải bồi dưỡng cho gan khỏe mạnh bằng cách duy trì thói quen ăn uống tốt. Vì vậy, chế độ ăn kiêng của họ gần giống với một người mắc bệnh gan.

đây là 7 lời khuyên khác:

- Uống thuốc đều đặn để duy trì nồng độ axit uric. Việc tăng cao đột ngột hàm lượng chất này sẽ dẫn đến cơn gút cấp.

- Trong các loại thịt nên chọn gà, vịt và cá. Chúng cũng tốt đối với những người béo hay có bệnh tim mạch vì chứa ít cholesterol.

- Không nên có những hoạt động nặng hay kéo dài vì điều này gây áp lực lên mặt khớp, dẫn đến hư sụn khớp. Trong trường hợp đó, bệnh nhân bị đau do hư khớp chứ không phải do cơn gút cấp nữa.

- Ở bệnh nhân gút, thận là cơ quan thứ hai sau khớp bị ảnh hưởng. Vì vậy, cần uống nhiều nước để làm sạch đường tiểu một cách tự nhiên (hòa loãng các chất cặn có trong đường tiểu).

- Bệnh gút tuy có thể chữa khỏi hoàn toàn trong 6-12 tháng nhưng rất dễ tái phát. Vì vậy, bệnh nhân phải luôn luôn duy trì chế độ ăn uống hợp lý.

- Không nên uống thuốc làm giảm axit uric trong máu (như Allopurinol) trong cơn đau cấp vì nó có thể làm cơn đau tăng lên.

- Có thể dùng Colchicine để giảm cơn đau cấp (uống liên tục cách giờ cho đến khi giảm cơn đau) nhưng không được quá 7 viên. Khi có tiêu chảy thì phải ngưng thuốc. Hiện nay, các loại thuốc kháng viêm không steroid thông thường khác đã được dùng thay cho Colchicine, hiệu quả giảm đau rất tốt.

BS Huỳnh Bá Lĩnh, Người Lao Động

Một số điều cần biết về bệnh đái tháo đường

BS. ThS. Diệp Thanh Bình

1. Bệnh đái tháo đường là gì?

- Bệnh nội tiết do rối loạn chuyển hóa chất bột đường (gluxit) làm tăng đường máu mãn tính và trong nước tiểu có đường. Kèm theo:

·        Rối loạn chuyển hóa chất mỡ (lipit

·        Rối loạn chuyển hóa chất đạm (protit).

2. Tình hình bệnh tiểu đường trong nước và trên thế giới

Tỷ lệ mắc bệnh giữa các châu lục:

·        Pháp: 1,4%

·        Châu Âu: 3%

·        Mỹ: 6,6%

·        Singapore: 8,6%

·        Philippin: 4,27%

·        Thái Lan: 3,58%

·        Malaysia: 3,01%

Ở Việt Nam theo số liệu thống kê:

·        Hà Nội: 1991: 1,1%

·        TP. Hồ Chí Minh: 1992:   2,52%

·        Huế: 1993:    0,96%

3. Tại sao lại bị bệnh đái tháo đường?

- Do thiếu một chất hócmôn: Insulin do tuyến tụy tiết ra.

- Bệnh không lây, thường do di truyền và rối loạn miễn dịch.

4. Bệnh đái tháo đường có hai loại thường gặp:

- Đái tháo đường loại 1: gặp ở người dưới 40 tuổi, chiếm tỷ lệ 10 – 15%, thường sụt cân nhanh.

- Đái tháo đường loại 2: gặp ở người trên 40 tuổi, chiếm tỷ lệ 85 – 90%, thường mập hoặc sụt cân từ từ.

Loại này khó phát hiện nên phát hiện thường trễ, một nửa số bệnh nhân có loại này không được chẩn đoánường có nhiều biến chứng mãn và cấp.

5. Những người nào dễ bị mắc bệnh đái tháo đường?

- Béo phì.

- Trong gia đình bị đái tháo đường.

- Thuộc nhóm dân số có nguy cơ cao.

- Cao huyết áp.

- Rối loạn chuyển hóa mỡ.

- Đái tháo đường thai kỳ hoặc nữ sinh con trên 4,5 kg.

- Có rối loạn đường huyết khi đói và rối loạn dung nạp đường huyết trong những lần xét nghiệm trước.

6. Làm sao để phát hiện bệnh đái tháo đường?

Khi một người có các triệu chứng như sau:

- Tiểu nhiều trên 3 lít/ngày

- Khát nước nhiều, uống nước trên 3 lít/ngày

- Ăn nhiều: 3 – 4 tô cơm mỗi bữa mà vẫn đói

- Sụt cân nhiều

- Ngoài ra: mệt mỏi, mờ mắt, ngứa toàn thân

* Nên đi khám bệnh ngay!

7. Bệnh đái tháo đường có những biến chứng gì?

- Cao huyết áp.

- Tai biến mạch máu não.

- Thiếu máu cơ tim, nhồi máu cơ tim.

- Cườm mắ mù mắt.

- Loét bàn chân ® cắt cụt chân.

- Suy thận mãn.

- Xơ gan.

- Lao phổi khó chữa khỏi.

- Nhiễm trùng tiểu dai dẳng.

- Nhiễm trùng đường sinh dục.

- Bất lực ở nam giới.

- Nhiễm trùng da do vi trùng và nấm.

- Nặng nhất là hôn mê ® tử vong.

8. Nên làm gì khi phát hiện bệnh đái tháo đường?

Khi được phát hiện bệnh thì bệnh nhân phải tuân theo chỉ dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Bao gồm:

- Ăn theo chế độ ăn của bệnh nhân đái tháo đường.

- Tập thể dục thường xuyên, phù hợp với tình trạng sức khỏe.

- Dùng thuốc theo toa của bác sĩ chuyên khoa.

Vì bệnh cần điều trị suốt đời, bệnh nhân nên:

- Khám bệnh định kỳ.

- Không tự ý ngưng thuốc.

9. Một số điều cần lưu ý đối với bệnh nhân đái tháo đường

a. Ăn uống hợp lý, không nên ăn uống quá nhiều trong một bữa hoặc đừng quên bữa ăn.

b. Nên chọn loại hình luyện tập phù hợp với sức khỏe và tuổi của bệnh nhân            c. Uống hoặc chích thuốc tiểu đường phải theo đúng toa của bác sĩ điều trị. Không được tự ý tăng liều hoặc giảm liều hoặc bỏ thuốc. Phải đi khám bệnh theo định kỳ.

d. Khi có các triệu chứng hạ đường huyết như đói lả, đổ mồ hôi, run tay phải ăn kẹo ngay hoặc uống nước đường ngay rồi kiểm tra đường máu (nếu có máy thử) hoặc báo cho bác sĩ điều trị biết để chỉnh liều thuốc.

e. Hàng ngày phải chăm sóc bàn chân, không nên đi chân đất. Phải dùng giày dép mềm, vừa với chân và thoáng.

Kết luận: bệnh đái tháo đường là một bệnh mãn tính, có nhiều biến chứng nguy hiểm có thể gây tàn phế và tử vong nên cần được phát hiện sớm và điều trị đúng.

Khuyến cáo:

- Những người trên 45 tuổi nên thử đường máu mỗi ba năm một lần nếu đường máu bình thường ở lần thử trước đó.

- Những người ở trong nhóm dễ mắc bệnh nên thử đường máu mỗi sáu tháng hoặc một năm.

10. Chế độ tập luyện thể lực của bệnh nhân đái tháo đường

Luyện tập thể lực là một trong những khâu quan trọng không thể thiếu được trong quá trình điều trị bệnh đái tháo đường (ĐTĐ). Đặc biệt đối với bệnh nhân ĐTĐ típ 2. Tuy nhiên, ở một số bệnh nhân việc luyện tập thể lực vẫn chưa được quan tâm đúng mức, thậm chí có khi quên.

Lợi ích của luyện tập thể lực, không phải đến ngày nay người ta mới nhận thấy. Ngay từ thời xa xưa, Hippocrate nhà danh y lỗi lạc của thời cổ đại (460 – 377 trước công nguyên) đã nêu một chân lý cơ bản: “Chúng ta cần nhớ rằng vận động rèn luyện tăng sức lực, không vận động thì sức khỏe sẽ xuống cấp”.

Việc luyện tập thể lực sẽ đem lại một trong những lợi ích như sau:

- Có thể cải thiện tốt đường huyết.

- Có thể cải thiện tốt các rối loạn chuyển hóa mỡ.

- Làm giảm c dư thừa đối với bệnh nhân ĐTĐ típ 2.

- Có thể cải thiện tốt chức năng hoạt động của tim và huyết áp.

- Tăng khả năng hoạt động chân tay, nhanh nhẹn hơn.

- Phòng ngừa bệnh loãng xương.

- Giảm bớt được liều thuốc điều trị bệnh ĐTĐ.

- Bệnh nhân cảm thấy lạc quan và yêu đời hơn.

Bên cạnh những lợi ích trên, việc luyện tập thể lực ở bệnh nhân ĐTĐ cũng có những nguy cơ có hại nếu luyện tập không đúng như:

- Hạ đường huyết.

- Nhiễm ceton acide do tăng đường huyết.

- Làm nặng thêm bệnh thiếu máu cơ tim và tụt huyết áp khi đứng.

- Làm nặng thêm bệnh lý võng mạc gây xuất huyết.

- Loét chân.

Như vậy để phát huy những lợi ích và phòng ngừa những nguy cơ có hại của việc luyện tập thể lực của bệnh nhân ĐTĐ. Bệnh nhân nên đến các trung tâm chuyên khoa Nội tiết để được khám bệnh đánh giá tình trạng sức khỏe, bởi vì bệnh ĐTĐ là một bệnh lý nhiều biến chứng mãn tính như:

- Tăng huyết áp.

- Thiếu máu cơ tim.

- Bệnh tăng sinh võng mạc.

- Loét chân.

Việc kiểm tra đường huyết định kỳ cần phải thực hiện thường xuyên để góp phần an toàn cho quá trình luyện tập.

Ngoài ra khi chọn bất cứ một loại luyện tập nào, bệnh nhân nên chú ý loại hình luyện tập đó có phù hợp với tuổi tác, sở thích và khả năng của mình không.

Tìm hiểu thêm

Đái tháo đường

30/11/1999

Bệnh lý đái tháo đường là gì ?

Đái tháo đường (ĐTĐ)  - thuật ngữ Y khoa là Diabetes mellitus – là nhóm bệnh lý ảnh hưởng đến cách thức sử dụng đường (glucose) trong máu của cơ thể của chúng ta. Lượng đường nầy cần cho sức khoẻ của bạn vì nó là nguồn năng lượng chính của cơ thể

Bệnh đái tháo đường diễn biến âm thầm, có vẻ không nguy hiểm nhưng có thể gây tàn phế cho người bệnh

Bình thường, glucose có thể đi vào trong tế bào nhờ hoạt động của insulin – một hormone được tiết ra bởi tuyến tụy. Insulin hoạt động như những cổng cực nhỏ cho phép glucose đi vào trong tế bào. Nhưng ở bệnh nhân đái tháo đường, quá trình nầy bị thất bại. Thay vì vận chuyển vào trong tế bào, glucose tích tụ lại trong dòng máu và cuối cùng thải ra ngoài cơ thể qua đường nước tiểu. Điều nầy xảy ra là do hoặc tuyến tụy không sản suất đủ lượng insulin cần thiết hoặc các tế bào không đáp ứng với insulin một cách thích hợp

Càng ngày càng có nhiều người Mỹ bị đái tháo đường. Bệnh lý nầy ảnh hưởng đến 16 triệu người lớn và trẻ em, có đến gần 1/3 số người nói trên không biết rằng họ đang mang đang có bệnh lý nầy. Đó là do bệnh lý nầy có diễn tiến từ từ trong nhiều năm, thường không có triệu chứng.

Đái tháo đường chủ yếu có 2 dạng – type 1 và type 2.

Type 1 của ĐTĐ  tiến triển khi sản xuất rất ít hoặc không sản xuất ra insulin. Nó ảnh hưởng từ 5 – 10% tổng số người mắc bệnh. Type 1 thường được gọi là ĐTĐ phụ thuộc insulin hay ĐTĐ ở người vị thành niên. Nhưng tên gọi nầy cũng có thể bị thay đổi do type 1 cũng xảy ra ở người lớn tuổi, không chỉ có ở trẻ em và trẻ vị thành niên. Ngoài ra, những người bị ĐTĐ type khác cũng cần dùng insulin

ĐTĐ type 2 xảy ra phổ biến hơn so với type 1, ảnh hưởng đến 90 – 95% tổng số người bị ĐTĐ. Nó được gọi là ĐTĐ người lớn hay ĐTĐ không phụ thuộc insulin. Nhưng nó cũng có tên mới. Đó là do càng ngày có nhiều người trẻ tiến  triển  type bệnh lý nầy và cũng có một số người ĐTĐ type 2 cũng sử dụng insulin. ĐTĐ type 2 xảy ra khi tế bào tụy sản xuất ra lượng insulin không đủ hoặc cơ thể sản xuất ra chất kháng insulin

Cả 2 type của ĐTĐ đều tiến triển trầm trọng. Sự tích tụ glucose trong máu có thể gây tổn thương các cơ quan lớn trong cơ thể. Cuối cùng, ĐTĐ gây tử vong cho người bệnh. Đây là nguyên nhân gây tử vong cho 200000 người Mỹ mỗi năm.

Dấu hiệu và triệu chứng

ĐTĐ thường không có triệu chứng. Đặc biệt là ĐTĐ type 2 có tiến triển chậm. Nhiều người đã có bệnh lý nầy 8 năm trước khi được chẩn đoán. Khi bệnh tiến triển thường biểu hiện những triệu chứng khác nhau. Nhưng có 2 triệu chứng điển hình hay gặp là khát nước nhiều và tiểu nhiều.

Do lượng glucose quá cao trong máu đã kéo nước từ các mô vào máu, Tạo nên cảm giác mất nước. Để làm dịu cơn khát thì người ta có xu hướng uống nhiều nước và các loại đồ uống khác, và điều nầy dẫn đến việc bài xuất nhiều nước tiểu.

triệu chứng cảnh báo khác bao gồm

- Triệu chứng giống cúm. Người bị ĐTĐ thỉnh thoảng bị một đợt nhiễm siêu vi, mệt mỏi, suy nhược và chán ăn. Đường là nguồn năng lượng chính của cơ thể do đó khi không vào được cơ thể sẽ gây nên cảm giác mệt mỏi và yếu ớt.

- Tăng hoặc giảm cân. Do cơ thể cố gắng bù trừ lượng đường và dịch bi mất, chúng ta có thể ăn nhiều hơn bình thường và sẽ tăng cân. Nhưng điều ngược lại cũng có thể xảy ra. Chúng ta ăn nhiều hơn bình thường, nhưng vẫn giảm cân là do mô cơ không nhận đủ glucose dể tạo năng lượng và hoạt động. Điều nầy đặc biệt có ý nghĩa ở người bị ĐTĐ type 1, loại mà có rất ít glucose đi vào trong tế bào. Thực tế, hầu hết người bị ĐTĐ type 1 thường có trọng lượng cơ thể ở mức bình thường hoặc dưới mức bình thường

- Nhìn mờ. Nồng độ cao của đường trong máu sẽ kéo dịch ra khỏi mô của cơ thể – bao gồm cả thấu kính của mắt. Điều nầy ảnh hưởng đến khả năng điều chỉnh của mắt. Khi ĐTĐ được điều trị và đường huyết giảm thì khả năng nhìn sẽ được cải thiện. Tuy nhiên, sau nhiều năm ĐTĐ sẽ ảnh hưởng đến võng mạc – phần nằm sau của mắt - cũng như gây tổn thương những mạch máu nhỏ. Đối với nhiều người nguyên nhân nầy chỉ gây ảnh hưởng đến khả năng nhìn ở mức độ nhẹ. Nhưng đối với người khác thì có ảnh hưởng một cách trầm trọng đến khả năng nhìn. Trong một số trường hợp ĐTĐ có khả năng gây mù vĩnh viễn.

- Dễ bị nhiễm trùng và lành chậm vết thương. ĐTĐ ảnh hưởng đến khả năng chống lại nhiễm trùng và quá trình lành vết thương. Nhiễm trùng bàng quang và âm đạo là những vấn đề đặc biệt hay gặp ở nữ giới.

- Tổn thương thần kinh(neuropathy). Lượng đường huyết cao sẽ gây tổn thương những mạch máu nuôi thần kinh, gây nên một số triệu chứng. Phổ biến nhất là triệu chứng tê bì và mất cảm giác ở tay và chân. Cũng có thể có cảm giác đau kiểu bỏng rát ở chân, tay, cánh tay và khuỷu tay. Ngoài ra, có khoảng hơn một nửa số bệnh nhân nam trên 50 tuổi có vấn đề về tình dục gây tổn thương thần kinh gây sự cương của dương vật.

- Sưng, đỏ, đau nướu răng. ĐTĐ gây nên tăng nguy cơ nướu răng và chân răng. Kết quả gây nên sưng phồng nướu răng và làm cho răng trở nên lỏng lẻo, gây đau nhức và tạo mủ ở chân răng.

Nguyên nhân

Trong tiến trình tiêu hoá, cơ thể lấy carbohydrate từ thực phẩm như bánh mì, gạo, mì sợi, rau, trái cây và sữa để tạo thành những phân tử đường khác nhau. Một trong các loại đó là glucose, nguồn năng lượng chính của cơ thể. Glucose được hấp thu trực tiếp vào dòng máu sau khi ăn, nhưng nó không thể đi vào trong tế bào mà không có sự giúp đỡ của insulin – một hormone được tiết ra bởi tuyến tụy. Tụy là cơ quan nằm ở phía sau dạ dày. Khi nồng độ glucose trong máu tăng, chúng phát tín hiệu cho tế bào beta của tuyến tụy phóng thích ra insulin. Insulin sẽ đến “mở cổng ” để glucose đi vào trong tế bào. Điều nầy giúp cho lượng glucose trong máu không tăng cao có thể gây nguy hiểm cho cơ thể.Khi nồng độ glucose trong máu xuống thấp, tuyến tụy sẽ ngưng bài tiết insulin.

Gan là nơi dự trữ glucose dư thừa dưới dạng glycogen. Khi nồng độ glycogen trong máu xuống thấp, gan sẽ chuyển glycogen dự trữ thành glucose và phóng thích nó vào trong dòng máu.

Khi chức năng của tuyến tụy bình thường, lượng glucose trong máu dao động đáp ứng với một số các yếu tố, bao gồm loại thực phẩm chúng ta ăn vào, hoạt dộng thể lực, stress và nhiễm trùng. Nhưng mối liên quan phức tạp của insulin, glucose, gan và những hormone khác đảm bảo cho lượng đường trong máu trong giới hạn cho phép.

Tuy nhiên, thỉnh thoảng điều nầy không hoàn toàn đúng. Hoặc cơ thể không sản xuất đủ lượng insulin để giúp đưa glucose vào trong tế bào hoặc bản thân các tế bào trở nên đề kháng với insulin. Trong trường hợp đó hậu quả là việc tăng nồng độ glucose trong máu. Nguyên nhân của tình trạng tăng glucose trong máu phụ thuộc vào loại đái tháo đường cụ thể. Phân loại đái tháo đường và nguyên nhân của nó bao gồm:

<>ĐTĐ type 1. Dạng nầy của ĐTĐ sinh ra là do tuyến tụy sản xuất ra lượng insulin không đủ. Điều nầy xảy ra do cơ chế tự miễn của cơ thể tấn công ngay chính tuyến tụy, Huỷ hoại tế bào bêta có chức năng sản xuất ra insulin. Bình thường, hệ thống miễn dịch tấn công virus, vi khuẩn và những vi sinh xâm lấn khác. Các nhà nghiên cứu không chắc rằng những nguyên nhân nào của hệ thống miễn dịch đã tấn công lên tuyến tụy, nhưng người ta tin tưởng rằng có một số yếu tố di truyền, một vài virus và chế độ ăn đả gây ra cơ chế nầy. Mặc dù ĐTĐ type 1 vẫn có thể không phát hiện được trong nhiều năm, các triệu chứng có thể xuất hiện trong vài tuần đến vài tháng – thường là sau một đợt mắc 1 bệnh lý nào đó.

ĐTĐ type 2. không giống như type 1, dạng nầy không phải3 là bệnh lý tự miễn. Có thể có 1 hoặc 2 quá trình diễn ra : hoặc tụy không sản xuất đủ lượng insulin cho phép glucose đi vào trong tế bào, hoặc là tế bào trở nên đề kháng với insulin. Người ta không biết rõ tại sao lại xảy ra điều nầy, nhưng tình trạng quá trọng và dư thừa mỡ là yếu tố quan trọng. Hầu hết những người ĐTĐ type 2 đều quá trọng.

ĐTĐ ở người trẻ (MODY). Hiếm gặp, dạng di truyền của ĐTĐ type 2 và thường gặp ở tuổi thiếu niên.

ĐTĐ thai kỳ. Loại nầy của ĐTĐ thỉnh thoảng tiến triển trong thai kỳ – thường là vào tam cá nguyệt thứ 2 và 3. Xảy ra ở khoảng 2 – 3% tổng số phụ nữ mang thai và khi hormone được sản xuất bởi nhau thai bị gián đoạn do ảnh hưởng của insulin. ĐTĐ thai kỳ biến mất ngay sau khi sinh, Nhưng có khoảng ½ trong số nầy tiến triển thành ĐTĐ type 2 vĩnh viễn sau sinh. Trong những trường hợp hiếm gặp, ĐTĐ type 1 cũng có thể xảy ra trong thai kỳ, dẫn đến nồng độ glucose trong máu cao sau khi sinh mà đòi hỏi phải điều trị bằng insulin.

Có khoảng 1 – 2% tổng các trường hợp chẩn đoán ĐTĐ do hậu quả của bệnh lý hoặc do thuốc mà nó làm cản trở hoạt động của insulin. Chúng bao gồm những thuốc kháng viêm hoặc phẫu thuật cắt bỏ tuyến tụy, rối loạn hoạt động tuyến thượng thận, suy dinh dưỡng, nhiễm trùng và thuốc corticostero, chẳng hạn như prednisone.

Các yếu tố nguy cơ.

Mặc dù các nhà nghiên cứu không biết một cách đầy đủ tại sao người ta mắc hoặc không mắc bệnh lý ĐTĐ, nhưng rõ ràng là có một số yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mắc bệnh ĐTĐ. Các yếu tố nầy bao gồm:

- Tiền sử gia đình. Khả năng bị ĐTĐ của một người sẽ gia tăng khi có họ hàng gần, chẳng hạn như bố mẹ hoặc anh chị em ruột bi bệnh ĐTĐ.

- Trọng lượng. Quá trọng là một trong những yếu tố nguy cơ chính của bệnh lý ĐTĐ – 8 trong số 10 người ĐTĐ type 2 có tình trạng quá trọng. Do có quá nhiều mô mỡ sẽ trở nên đề kháng với chính insulin. Thật ra, mối liên kết giữa béo phì và ĐTĐ được các nhà nghiên cứu gọi là sự đối kháng, một loại hormone được khám phá ở chuột có thể làm cho tế bào đề kháng với insulin. Diều quan trọng không phải là bạn quá trọng bao nhiêu cân mà nó còn phụ thuộc vào cách thức phân bố khối lượng trên cơ thể. Nếu quá trọng ở phần trên của cơ thể đặc biệt là nhiều ở vùng bụng (dạng quả táo) – sẽ có rất nhiều nguy cơ bị ĐTĐ. Ngoài ra, phụ nữ có trong lượng cơ thể trung bình – 10 đến 20 pound – có nguy cơ cao bị ĐTĐ thai kỳ. Tin tốt lành cho những người bị ĐTĐ quá trọng là họ có thể cải thiện nồng độ đường huyết bằng cách giảm bớt trọng lượng cơ thể. Ngay cả khi giảm trọng lượng ít cũng có ích lợi.

- Kém hoạt động. Bạn hoạt động càng ít thì càng có nguy cơ cao bị ĐTĐ. Hoạt động thể chất giúp kiểm soát được trọng lượng cơ thể, sử dụng lượng glucose dư thừa, làm cho các tế bào nhạy cảm hơn với insulin, tăng lưu lượng máu và cải thiện tuần hoàn đến các mao mạch. Hoạt dộng thể lực giúp tạo thành khối cơ vững chắc. Điều nầy là quan trọng bởi vì hầu hết lượng glucose trong máu được hấp thu vào trong hệ cơ. Khi mô cơ bị suy yếu, nhiều glucose sẽ ở lại trong máu.

- Tuổi. Nguy cơ ĐTĐ type 2 gia tăng theo tuổi – đặc biệt là sau 45 tuổi. Thường thường, đây là khuynh hướng sinh ra do giảm hoạt động thể lực, giảm thể tích khối cơ. Nhưng ĐTĐ có thể gia tăng một cách đánh kể ở người trẻ từ 30 – 40.

- Chủng tộc. Yếu tố nầy hầu như không rõ ràng, Người ta cho rằng có một vài chủng tộc có nhiều nguy cơ bị ĐTĐ. Có khoảng 6% dân số được chẩn đoán ĐTĐ. Nhưng tỷ lệ nầy gấp đôi ở người da đen và người Tây ban nha và hơn gấp đôi ở người Mỹ gốc Ấn Độ. Trong số những người Ấn Độ Pima có ½ số người lớn bị ĐTĐ  - là một trong những nơi có tỷ lệ ĐTĐ cao nhật thế giới. Mặt khác, ĐTĐ type 1 xảy ra phổ biến hơn ở người Cáp-ca và một số nước Châu Âu như Phần Lan và Thuỵ Điển.

Khi nào nên điều trị bằng thuốc

Nên đi khám ở Bác sĩ khi bạn phát hiện có một số dấu hiệu nghi ngờ bệnh lý ĐTĐ, đặc biệt là khi có khát nước nhiều và tiểu nhiều. Và nếu đã được chẩn đoán là có bệnh lý ĐTĐ, nên kiểm tra đều đặn nồng độ glucose trong máu.Nên thường xuyên khám BS hoặc các thành viên trong đội chăm sóc sức khoẻ cá nhân cho bạn để kiểm tra cách bạn thực hiện điều trị. Nếu có rắc rối trong việc điều trị giảm đường huyết hoặc thay đổi thuốc, bạn cần phải tiếp xúc với các thành viên của đội chăm sóc sức khoẻ cho bạn vào mỗi tuần. Ngay cả khi BS khuyên thay đổi thuốc hằng ngày cho, đến khi đường huyết ổn định. Nhưng khi bạn cảm thấy khoẻ và có thể giữ đường huyết ở mức ổ định và được sự đồng ý của BS thì có thể tái khám mỗi 3 tháng. Ngoài ra, nên khám bệnh tổng quát mỗi 1 năm. Trong quá trình nầy các BS sẽ tìm ra các bệnh lý đi kèm với ĐTĐ.

Bởi vì chăm sóc chân là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với người bị ĐTĐ, BS sẽ khuyên bạn nên đến khám ở 1 chuyên gia về chăm sóc chân cho người bị ĐTĐ. Bs nầy sẽ chỉ cho bạn cách cắt móng chân để tránh nhiễm trùng. Mua những loại giày phù hợp với đôi chân, phòng ngừa những cục sẹo chai ở chân.

Hầu hết những người bị ĐTĐ cũng nên khám chuyên khoa mắt mỗi năm. Nếu tình trạng ĐTĐ khó kiểm soát hoặc có cao huyết áp, bệnh thận hoặc thai kỳ, nên kh1m ở BS mắt thường xuyên hơn.

Tầm soát và chẩn đoán

Nhiều người phát hiện được có bệnh đái tháo đường tông qua việc xét nghiệm máu vì một nguyên nhân khác hoặc tình cờ phát hiện qua khám sức khoẻ định kỳ. Nhưng trong một vài trường hợp, ĐTĐ chỉ phát hiện được khi có tổn thương cơ quan đích như mắt, thận hoặc những cơ quan khác. Đó là lý do tại sao Hội ĐTĐ Hoa Kỳ làm xét nghiệm nhanh chẩn đoán ĐTĐ ở tuổi 45. Nếu kết quả bình thường thì lặp lại test nầy vào 3 năm sau. Nếu kết quả ở mức ranh giới cao, nên lặp lại xét nghiệm nầy sau mỗi năm. Các BS cũng có thể thực hiện test nầy nếu phát hiện có triệu chứng hay có yếu tố nguy cơ. Mặc khác, các BS thường không tầm soát bệnh lý nầy trong quá trình khám thường qui.

Mặc dù lượng đường trong máu có dao động, độ rộng của giá trị nầy tương đối hẹp. Sau một đêm nghỉ ngơi, nồng độ glucose trong máu từ 70 – 110 mg/dl. Tương đương với khoảng 1 muỗng cà phê đường trong 1 gallon nước. Nếu có nồng độ glucose trong máu thường xuyên trên 126 mg/dl bạn có nhiều khả năng bị bệnh ĐTĐ.

Các xét nghiệm phát hiện ĐTĐ bao gồm:

- Tầm soát đường huyết bằng trích máu đầu ngón tay. Test nầy nhanh, dễ thực hiện và rẻ tiền chỉ cần lấy một giọt máu trích ra từ đầu ngón tay. Máu được đặt trên một khay đã xử lý bằng hoá chất và được đưa vào máy để cho ra trị số nồng độ đường trong máu. Nếu nồng độ nầy cao – lớn hơn 126 mg/dl – nên thực hiện test chẩn đoán bình thường, chẳng hạn như xét nghiệm đường huyết lúc đói.

- Xét nghiệm đường huyết ngẫu nhiên. Test nầy là 1 phần của xét nghiệm máu thường qui trong quá trình khám thực thể. Máu được lấy ra từ tĩnh mạch thông qua 1 kim nhỏ và gởi đến phòng xét nghiệm. Vì vậy không thể chẩn đoán nhanh bằng test nầy, bạn có thể vừa mới ăn ngay trước đó và kết quả đường huyết có thể cao. Nhưng không thể trên 200 mg/dl, nếu tr6en trị số nấy thì BS có thể yêu cầu xét nghiệm đường huyết lúc đói.

- Xét nghiệm đường huyết lúc đói. Nói chung, Dường huyết của 1 người cao nhất vào lúc sau ăn và thấp nhất vào buổi sáng sớm. Đó là l tại sao người ta thường xét nghiệm đường huyết vào buổi sáng sớm hay sau bữa ăn ít nhất 8 giờ. Thực hiện test nầy, một ít máu được lấy ra từ tĩnh mạch và gởi đến phòng xét nghiệm để phân tích. Nếu kết quả bằng hoặc lớn hơn 126 mg/dl, BS có thể yêu cầu lặp lại test nầy. Nếu kết quả lần thứ 2 vẫn tương tự thì bạn sẽ được chẩn đoán bệnh lý ĐTĐ.

- Test dung nạp glucose. Thường được sử dụng ở phụ nữ có thai để chẩn đoán ĐTĐ thai kỳ. Test dung nạp glucose đòi hỏi uống 1 lượng 8 ounces chất ngọt sau lúc đói 8 giờ. Đường huyết được đo sau khi đã uống lượng nước kể trên, sau đó mỗi 3 giờ đo 1 lần. Nếu đường huyết tăng hơn trị số mong muốn thì nhiều khả năng chẩn đoán ĐTĐ.

- Test glycate Hb. Sau khi đã được chẩn đoán ĐTĐ, BS sử dụng test nầy để đo nồng độ glucose trung bình trong máu vào 2 – 3 tháng trước đó. cũng như test Hb-A1c, đo lượng glucose gắn trên phân tử Hb – phân tử giàu chất sắt của hồng cầu mà nó giúp giải phóng oxy cho cơ thể. Nếu nồng độ đường trong máu cao, sẽ có nhiều phân tử Hb gắn kết với glucose.

Biến chứng

ĐTĐ có thể dễ dàng bị bỏ qua, đặc biệt là ở giai đoạn sớm khi cơ thể khoẻ mạnh và không biểu hiện triệu chứng lâm sàng. Nhưng ĐTĐ có tính âm thầm, ảnh hưởng hầu hết lên mọi cơ quan chính trong cơ thể, bạn có thể làm giảm đáng kể nguy cơ của biến chứng.

ĐTĐ tạo ra những biến chứng trước mắt và lâu dài, các biến chứng sớm đòi hỏi phải được điều trị khẩn cấp. Biến chứng lâu dài tiến triển dần dần gây tàn phế và đe doạ tính mạng người bệnh.

Biến chứng sớm

- Hạ đường huyết (hypoglycemia). Xảy ra khi nồng độ đường huyết dưới 60 mg/dl. Phổ biến ở những người điều trị bằng insulin, nhưng cũng có thể xảy ra khi sử dụng thuốc uống có tác dụng tăng hoạt độnginsulin. Đường huyết có thể giảm do nhiều nguyên nhân, bao gồm nhịn ăn, hoạt động thể lực căng thẳng hơn mức bình thường hoặc không điều chỉnh thuốc khi đường huyết thay đổi. Triệu chứng cơ năng và thực thể sớm bao gồm đổ mồ hôi, run, yếu cơ, đói bụng, choáng váng và nôn ói.Nếu đường huyết dưới 40 mg/dl, có thể nói lắp, ngủ gà và lầm lẫn. Nếu có các dấu hiệu kể trên, ăn hoặc uống những chất có thể làm tăng đường huyết như kẹo, soda, nước trái cây hoặc viên glucose. Thỉnh thoảng nồng độ glucose trong máu có thể giảm rất thấp và bệnh nhân có thể đi vào hôn mê. Tình trạng nầy đe doạ mạng sống của bệnh nhân. Điều trị tốt nhất là tiêm glucagon, một loại hormone có chức năng kích thích việc phóng thích glucose vào máu. Gia đình và bạn của bệnh nhân nên biết cách tiêm glucagon và luôn mang theo thuốc nầy bên người.

- Tăng đường huyết (Hội chứng ĐTĐ ưu trương). Tình trạng nầy gây ra do lượng đường trong máu tăng quá cao – lớn hơn 600 mg/dl – trong máu trở nên “đậm đặc” đường. Chủ yếu xảy ra ở ĐTĐ type 2, đặc biệt là khi không theo dõi lượng đường trong máu hay không biết61 có bệnh ĐTĐ. Nó cũng có thể xảy ra khi dùng corticoid liều cao, uống rượu với số lượng lớn, stress, có bệnh lý khác hay nhiễm trùng đi kèm. Triệu chứng bao gồm khát nước và tiểu nhiều, yếu cơ, chuột rút ở chân, lầm lẫn, co giật và có thể đi vào hôn mê. Nếu đường huyết tăng trên 600 mg/dl, phải điều trị ngay lập tức. Nếu không điều trị tình trạng nầy có thể dẫn tới tử vong.

- Tăng Acid trong máu (ĐTĐ nhiễm ceton). Thỉnh thoảng tế bào đói năng lượng khi cơ thể bắt đầu giảm trọng, tạo ra ngộ độc acid gọi là nhiễm ceton. Điều nầy thường xảy ra ở ĐTĐ type 1. Triệu chứng cơ năng và thực thể – gồm mất cảm giác thèm ăn, nôn ói, sốt, đau dạ dày ngửi được mùi ceton trong hơi thở của bệnh nhân – có thể nhầm lẫn với bệnh cúm. Bạn nên kiểm tra lượng ceton dư trong nước tiểu, rất có ý nghĩa khi lượng đường trong máu thường xuyên trên 240 mg/dl. Bạn cũng có thể mua test thử nồng độ keton ở các hiệu thuốc để thực hiện nó ở nhà. Nếu kết quả cho thấy lượng ceton cao, nên đến khám BS. Nếu không điều trị tình trạng nhiễm ceton nầy có thể dẫn đến hôn mê và tử vong.

Biến chứng lâu dài

Tổn thương thần kinh. Hơn ½ số người bị ĐTĐ có biểu hiện tổn thương thần kinh. Các nhà nghiên cứu cho rằng do lượng đường trong máu quá cao đã làm tổn thương các mạch máu nhó nuôi dây thần kinh. Triệu chứng tùy thần kinh nào bị ảnh hưởng. Thường gặp nhất là ảnh hưởng đến thần kinh cảm giác ở chân và cánh tay. Triệu chứng thường gặp là cảm giác kiến bò, tê, bỏng rát và đau bắt đầu ở đầu ngón và lan dần lên phía trên. Nếu không điều trị sẽ dẫn đến mất cảm giác và nhiễm trùng ở chi. Ngoài ra, Tổn thương thần kinh chi phối đường tiêu hoá có thể gây nên buồn nôn, ói, tiêu chảy hoặc táo bón.

- Tổn thương thận. Thận có chứa hàng triệu vi mạch có chức năng lọc các chất cặn bã của cơ thể từ máu và thải ra ngoài qua đường nước tiểu. Nhưng bệnh lý ĐTĐ có thể gây nên tổn thương các mạch máu nầy trước khi có biểu hiện lâm sàng. Người có ĐTĐ type 1 bị ảnh hưởng bởi nguy cơ nầy nhiều hơn vì diễn tiến bệnh kéo dài. Vào lúc bộc lộ thành triệu chứng như phù mắt cá chân, cẳng chân hoặc tay, thiếu máu, hơi thở ngắn, và tăng huyết áp, là khi tổn thương đã tiến xa. Nặng hơn nữa có thể dẫn đến suy thận không hồi phục, đòi hỏi phải chạy thận nhân tạo hay ghép thận.

- Tổn thương mắt (bệnh lý võng mạc). Hầu như tất cả bệnh nhân ĐTĐ type 1 và hơn 60% bệnh nhân ĐTĐ type 2 bị tổn thương mạch máu võng mạc vào lúc ĐTĐ đã diễn tiến được 20 năm. Bệnh ĐTĐ cũng gây đục thuỷ tinh thể và tăng nhãn áp. Nhiều người có khi chỉ bị tổn thương nhẹ ở mắt, nhưng tổn thương có thể trầm trọng. ĐTĐ có thể gây mù trong số người lớn ở Mỹ.

- Bệnh lý mạch máu và tim. ĐTĐ làm gia tăng xuất hiện những vấn đề bệnh lý tim mạch, gồm bệnh lý mạch vành với đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, xơ hoá dộng mạch và cao huyết áp. Nó làm tăng nồng độ triglyceride trong máu và làm giảm nồng độ của lipoprotein tỷ trọng cao – một loại cholesterol giúp bảo vệ chống lại bệnh tim.

- Nhiễm trùng. Nồng độ đường huyết cao làm giảm khả năng miễn dịch và tăng nguy cơ nhiễm trùng. Miệng, nướu răng, phổi, da. Chân, thận, bàng quang và vùng sinh dục là những cơ quan dễ bị nhiễm trùng.

Điều trị.

Kiểm soát tốt đường huyết là yếu tố rất quan trọng để có được sức khoẻ tốt và giảm các biến chứng về lâu dài của bệnh l ĐTĐ. Một số người có thể kiểm soát được đường huyết chỉ bằng cách thay đổi chế độ ăn. Những người khác cần phải dùng thuốc hay insulin ngoài việc thay đổi cách sinh hoạt. Hơn nữa, việc theo dõi đường huyết là chìa khoá của quá trình điều trị.

Đối với những người bị suy thận hay không đáp ứng điều trị thì có thể ghép tiểu đảo tụy là một lựa chọn.

Theo dõi đường huyết

Nếu bạn đã được chẩn đoán ĐTĐ thì việc theo dõi đường huyết dường như là một việc làm quá khó. Nhưng khi học được cách đo đường huyết  và hiểu được tầm quan trọng của nó thì mọi việc sẽ trở nên dễ dàng hơn. Test nầy rất quan trọng vì nó cho biết nồng độ glucose có ở mức an toàn hay không.

Nên nhớ rằng lượng đường trong máu thay đổi một cách thường xuyên. Việc theo dõi đường huyết giúp xác định được lượng đường trong máu tăng hay giảm để từ đó có biện pháp điều chỉnh phương thức điều trị cho phù hợp.

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến nồng độ đường huyết bao gồm :

- Thức ăn. thức ăn làm tăng nồng độ dường trong máu – cao nhất là vào thời điểm 1 – 2 giờ sau bữa ăn. Loại và số lượng, số lần ăn trong ngày cũng ảnh hưởng đến nồng độ đường huyết.

- Hoạt động thể lực. Nói chung, hoạt động thể lực càng nhiều thì nồng độ đường trong máu càng giảm. Hoạt động thể lực sẽ giúp chuyển glucose đến nơi cần sử dụng là các tế bào, sẽ làm giảm nồng độ đường trong máu.

- Thuốc. Insulin và thuốc hạ đường huyết uống có tác dụng làm hạ đường huyết. Nhưng một số thuốc khác cũng gây hạ đường huyết. Steroids, có thể làm tăng nồng độ đường trong máu. Các thuốc khác như thiazides, thường được sử dụng để điều trị cao huyết áp, và niacin, điều trị tăng cholesterol, cũng có thể làm gia tăng nồng độ đường trong máu. Nếu cần sử dụng những thuốc nầy để điều trị cao huyết áp, các BS có thể thay đổi thuốc trong điều trị ĐTĐ.

- Bệnh lý. Một số bệnh lý như cúm,… làm cơ thể sản xuất ra một số hormone có tác dụng làm tăng đường huyết. BÌnh thường lượng đường trong máu thúc đẩy quá trình lành vết thương nhưng ở bệnh nhân ĐTĐ thì nó cản trở quá trình lành vết thương. Ngoài ra, sốt cũng làm tăng quá trình chuyển hoá và sử dụng đường nhanh chóng. Vì những lý do nầy nên việc theo dõi đường huyết thường xuyên trong quá trình bệnh lý là cần thiết.

- Rượu. Một lượng rượu nhỏ – khoảng 2 ounces – có thể làm giảm đường huyết. Nhưng thỉnh thoảng rượu cũng gây tăng đường huyết. Nên uống rượu bia ở mức độ vừa phải. Việc kiểm tra nồng độ đường huyết trước và sau khi uống rượu sẽ cho biết rõ tác dụng của rượu trên đường huyết. Cũng nên nhớ rằng rượu tạo ra năng lượng giống như carbohydrate của chế độ ăn hàng ngày.

- Sự dao động của nồng độ hormone. Hormone estrogen ở nữ giới làm tăng đáp ứng của tế bào đối với insulin, và progesterone làm tăng đề kháng của tế bào đối với insulin. Mặc dù nồng độ của 2 hormone nầy dao động trong chu kỳ kinh nguyệt, Nhưng ở phụ nữ không ghi nhận được một sự thay đổi lớn nào trong nồng độ glucose. Vì vậy ở những người có thay đổi nồng độ đường huyết vào tuần thứ 3 của chu kỳ kinh nguyệt, Khi đó nồng độ estrogen và progesterone ở mức cao nhất. Nồng độ hormone cũng thay đổi trong thời gian quanh kỳ mãn kinh – thời điểm trước khi mãn kinh. Nó ảnh hưởng lên đường huyết ở các mức độ khác nhau, nhưng đa số phụ nữ có thể kiểm soát được tình trạng nầy bằng chế độ luyện tập và chế độ ăn hợp lý. Nếu triệu chứng trở nên trầm trọng, có thể điều trị bằng thuốc ngừa thai uống và hormone trị liệu (HRT). Sau thời kỳ mãn kinh, có khoảng 20% số phụ nữ ĐTĐ đòi hỏi phải giảm liều dùng thuốc bởi vì các tế bào trở nên nhạy cảm với insulin.

Chế độ ăn thích hợp.

Trái ngược với những điều hư cấu không có chế độ ăn bệnh nhân ĐTĐ. Hơn nữa, bị ĐTĐ không có nghĩa là bạn phải chỉ ăn được những thức ăn vô vị, thực phẩm nghèo nàn. Ngược lai có thể ăn nhiều trái cây, rau xanh và tất cả các loại ngũ cốc – những thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao ít chất béo và năng lượng – vài loại thịt và chất ngọt.

Điều đáng nói là cần phải phối hợp chế độ ăn gồm những chất gì và như thế nào. May mắn là đã có chuyên gia dinh dưỡng sẽ giúp chúng ta tính toán thành phần các chất trong chế độ ăn sao cho phù hợp nhất phù hợp với yêu cầu sức khoẻ của bạn.

Nhưng với tất cả các thông tin mà bạn cần và những điều kiện tốt thì vấn đề ăn uống là một trong những khó khăn lớn của người bị ĐTĐ. Mục tiêu là tìm kiếm một cách thức phù hợp nhất trong vấn đề dinh dưỡng.

Tập thể lực

Mọi người cần phải tập thể dục đều đặn, người bị ĐTĐ cũng không là ngoại lệ. Phương pháp luyện tập thể lực tốt nhất là những bài tập có tác dụng tốt cho tim, phổi và làm giảm đường huyết. Nên khám BS trước khi bắt đầu việc tập thể dục. Đi bộ, chạy bộ, bơi lội, chạy xe đạp, quần vợt  được cho là những hoạt động thể lực tốt cho cơ thể.

Thời gian luyện tập tốt nhất là 30 phút, bắt đầu chậm và dần dần nâng cao khối lượng bài tập. Tốt nhất là phối hợp thể dục nhịp điệu với bài tập về sức bền.

Giảm cân

Quá cân là một trong những yếu tố nguy cơ cao nhất của ĐTĐ type 2. Bởi vì lượng mỡ quá dư thừa sẽ làm cho tế bào đề kháng với insulin. Nhưng khi.bị sụt cân thì sẽ xảy ra quá trình ngược lại vì các tế bào sẽ trở nên nhạy cảm hơn với insulin. Đối với 1 người bị ĐTĐ type 2, Giảm cân là cần thiết cho sự ổn định đường huyết. nữa giảm cân từ 10 – 20 pound là tích hợp nhất. Một chế độ ăn có tiết chế cũng giúp giảm cân.

Thuốc

Khi việc ăn theo chế độ có hướng dẫn, tập thể lực và duy trì sức khoẻ tốt mà vẫn không ổn định được đường huyết, cần phải dùng thuốc. Thuốc thường được sử dụng để điều trị ĐTĐ là insulin.

Tất cả mọi người bị ĐTĐ type 1 và một số người bị ĐTĐ type 2 cần phải dùng insulin mỗi ngày để thay thế lượng insulin mà tuyến tụy không thể sản xuất ra được. Điều không may là insulin bị phá huỷ bởi men của dạ dày nên khi sử dụng đường uống nó sẽ bị bất hoạt. Vì lý do đó, người ta phải sử dụng insulin bằng cách tiêm vào cơ thể, có thể tiêm trực tiếp hoặc dùng bơm tiêm. Bơm insulin là một dụng cụ dùng để bơm insulin có kích thước bằng một  thẻ lên tàu mà có thể mang theo bên mình. Có một ống nhỏ nối bồn chứùa và catheter cắm dưới da bụng. Bơm nầy sẽ phóng thích insulin vào trong cơ thể và có thể điều chỉnh liều theo bữa ăn, hoạt động cơ thể và nồng độ đường huyết. Bơm insulin không phải được sử dụng cho tất cả mọi người. Nhưng ở những người khác nó giúp ổn định đường huyết và có cuộc sống dễ chịu hơn. Dạng insulin được sử dụng phổ biến nhất là insulin tổng hợp của người, có thành phần hoá học giống như  insulin người nhưng được sản xuất trong phòng thí nghiệm. Nhưng điều không may là insulin tổng hợp của người không hoàn hảo. Một trong những thất bại của nó là hoạt động không giống như insulin người. Nhưng có một loại insulin mới có chức năng gần giống như insulin người. Một số thuốc được lựa chọn để điều trị cho ĐTĐ type 2 gồm:

- Sulfonylurea. Thuốc nầy có tác dụng kích thích tụy sản xuất và bài tiết ra insulin. Với cơ chế nầy, tụy có thể bài tiết insulin của chính cơ thể. Sulfonylurea thế hệ 2 là Glipizide (glucotrol, Glucotrol XL), Glyburide (Miconase), và Glimepiride (Amaryl) là những thuốc thường được sử dụng. Tác dụng phụ hay gặp nhất của Sulfonylurea là hạ đường huyết, đặc biệt là trong 4 tháng đầu điều trị. Bạn có nguy cơ bị hạ đường huyết khi chức năng gan và thận suy giảm.

- Meglitinides.<> Ví dụ như Repaglinide (Prandin), Có tác dụng tương tự như Sulfonylurea, nhưng không có tác dụng phụ gây hạ đường huyết. Meglitinides tác dụng nhanh và thời gian bán huỷ ngắn.

- Biguanides. Medformin (Glucophage, Glucophage XR) Là một loại thuốc cổ điển có tại Mỹ. Nó có tác dụng ức chế sản xuất và phóng thích glucose tại gan, nên ít cần lượng insulin để vận chuyển glucose vào trong tế bào. Một lợi điểm của thuốc nầy là có khuynh gây giảm cân. Tác dụng phụ gồm chán ăn, buồn nôn và nôn ói, chướng bụng, tiêu chảy. Các tác dụng nầy sẽ giảm sau một thời gian dùng thuốc và uống thuốc khi ăn. Tác dụng phụ hiếm gặp là nhiễm toan Lactic, triệu chứng bao gồm cảm giác mệt mỏi, yếu cơ, nhức cơ, choáng váng và ngủ gà. Nhiễm toan Lactic đặc biệt dễ xảy ra khi dùng thuốc kèm với uống rượu hoặc bị suy chức năng thận.

- Thuốc ức chế Alpha-glucosidase. Thuốc nầy ức chế hoạt động của men tiêu hoá trong ống tiêu hoá có chức năng phân huỷ carbohydrate. Bằng cách nầy đường sẽ được hấp thu vào trong dòng máu chậm hơn, giúp ngăn ngừa hiện tượng tăng đường huyết thường xảy ra ngay sau bữa ăn. Các thuốc trong nhóm nầy gồm Acarbose (Precose) và Miglitol (Glyset). Mặc dù an toàn và hiệu quả, thuốc ức chế Alpha-glucosidase cũng gây chướng bụng, tiêu chảy. Nếu dùng liều cao có thể gây tổn thương gan.

- Thiazolidinediones. Thuốc nầy làm các mô cơ thể nhạy cảm hơn với insulin. Một số thuốc gồm Rosiglitazone (Rezulin) và Pioglitazone hydrochloride (Actos). Tác dụng phụ gồm phù, mệt mỏi. Nặng hơn có thể gây tổn thương gan. Khi sử dụng thuốc nầy phải kiểm tra chức năng gan mỗi 2 tháng trong năm đầu tiến hành điều trị. Nên khám BS ngay khi có triệu chứng của tổn thương gan, chẳng hạn như nôn ói, đau bụng, chán ăn, tiểu sậm màu vàng da vàng mắt.

- Phối hợp thuốc. Bằng cách phối hợp thuốc người ta có thể kiểm soát đường huyết bằng nhiều cách. Có thể phối hợp 2 hoặc thậm chí 3 loại thuốc uống với nhau trong diều trị bệnh lý ĐTĐ.

Ghép tụy

Trong những năm gần đây các nhà nghiên cứu tập trung lưu ý vào khả năng ghép tụy cho những người bị ĐTĐ type1. Các kỹ thuật hiện đang:

- Ghép tụy. Ghép tụy đã được thực hiện từ thập niên 60. Hầu hết được thực hiện đồng thời hay sau khi ghép thận. Suy thận là một trong những biến chứng phổ biến nhất của người bị ĐTĐ và việc ghép thận rất có ý nghĩa đến chức năng thận. Hơn nữa, sau khi ghép tụy thành công nhiều bệnh nhân ĐTĐ không cần phải dùng insulin nữa. Nhưng điều bất hạnh là không phải bao giờ ghép tụy cũng thành công.

Cơ thể có thể thải loại cơ quan ghép sau vài ngáy hoặc thậm chí sau khi ghép nhiều năm, và cần phải dùng thuốc ức chế miễn dịch trong toàn bộ thời gian sau khi ghép thận. Những thuốc nầy đắt và có tác dụng phụ nặng nề, có nguy cơ nhiễm trùng rất cao và tổn thương cơ quan. Vì tác dụng phụ của thuốc nầy có thể nguy hiểm hơn so với bệnh lý ĐTĐ, nên không khuyến khích ghép tụy trừ khi ĐTĐ không kiểm soát được và có biến chứng trầm trọng.

Mặt khác, ghép tụy có thể đặt ra nếu bệnh nhân trẻ hơn 45 tuổi, có ĐTĐ type 1 và cần phải ghép thận hay không kiểm soát được đường huyết.

- Ghép Tế bào đảo tụy. Tụy có chứa khoảng 1 triệu đảo tụy, 75 – 85% số nầy sản xuất ra insulin. Tế bào beta nằm trong đảo tụy, Mặc dù còn những khó khăn về kỹ thuật, ghép tế bào đảo tụy là thủ thuật ít xâm lấn, rẻ tiền hơn và ít có nguy cơ hơn so với những bệnh nhân ghép tụy. Trong ghép tiểu đảo tụy, Bs sẽ cấy những tế bào đảo tụy vào gan của bệnh nhân ĐTĐ. Các tế bào nầy lan tràn khắp gan và sản xuất ra insulin.

Tự chăm sóc bản thân

Đội chăm sóc sức khoẻ sẽ chăm sóc và cho nhiều lời khuyên về vấn đề nầy, nhưng nó chính là vấn đề mà bạn cần lưu ý. Những điều sau đây giúp chỉ cách tự chăm sóc bản thân:

- Kiên trì theo dõi điều trị. Theo dõi nồng độ đường huyết, chế độ ăn, tập thể dục và duy trì cân nặng lý tưởng. Tiếp xúc với các chuyên gia nếu nỗ lực kiểm soát đường huyết không đạt>
Kiểm tra sức khoẻ hàng năm. Ngoài việc theo dõi di62u tri ĐTĐ thì kiểm tra sức khoẻ tổng quát mỗi năm là điều cần thiết. Diều nầy giúp tầm soát và phát hiện các biến chứng của ĐTĐ chẳng hạn như bệnh lý tim mạch và bệnh thận.

- Khám mắt hằng năm. Vào thời điểm có triệu chứng của bệnh lý võng mạc của ĐTĐ, các tổn thương vĩnh viễn ở mắt đã xảy ra. Bảo đảm rằng mắt được chăm sóc bởi BS chuyên khoa mắt. BS mắt sẽ kiểm tra để phát hiện bệnh lý đục thuỷ tinh thể và tăng nhãn áp.

- Khám răng hàng năm. Những người bị ĐTĐ có nhiều nguy cơ bị viêm nướu răng. Khám nha sĩ để vệ sinh răng miệng và phòng ngừa tổn thương răng lợi. Ngoài ra, đánh răng 2 lần trong ngày, khám BS khi nướu răng đỏ và sưng phồng.

- Chủng ngừa. Do đường huyết tăng làm giảm miễn dịch nên cần chủng ngừa viêm phổi và influenza.

- Chăm sóc chân. ĐTĐ gây tổn thương thần kinh ở chân, làm mất cảm giác đau. Hậu quả là không nhận biết được tổn thương ở chân, và chậm lành vết thương ở chân. ĐTĐ làm giảm tiết mồ hôi nên làm khô da, nứt da. Khi cắt móng chân phải cẩn thận tr1nh làm tổn thương mô xung quanh. Nếu tuần hoàn ở chân yếu hay không thể nhận diện tốt khi cắt móng thì nên đến chuyên gia về chân. Mang vớ làm bằng vật liệu mềm và vừa vặn.

- Không hút thuốc. Người ĐTĐ hút thuốc có tỷ lệ tử vong do tim và đột quị tang gấp 3 lần so với người không hút thuốc. Hút thuốc cũng làm tăng nguy cơ tổn thương thần kinh và thận.

- Tránh uống rượu. Rượu ngăn phóng thích glucose từ gan nên có thể làm tụt đường huyết.

- Dùng Aspirin hằng ngày. Uống 1 viên Aspirin mỗi ngày, có thể làm giảm nguy cơ bệnh tim cho người trên 60 tuổi. Nhưng cũng nên nhớ rằng uống Aspirin kéo dài cũng gây tổn thương dạ dày, chảy máu và loét.

- Theo dõi huyết áp. Người bị Đ nguy cơ cao huyết áp gấp 2 lần so với người không bị ĐTĐ. Phối hợp giữa ĐTĐ và cao huyết áp là nặng nề bởi vì nó gây tổn thương mạch máu nhỏ, tăng nguy cơ bệnh tim, đột quị. Có thể dùng thuốc ức chế men chuyển để điều tri cao huyết áp.

- Học cách xử lý stress. ĐTĐ là một bệnh trầm trọng, có thể kiểm soát điều trị được. Bạn nên xem nó như 1 phần của cuộc sống, tiếp tục các công việc yêu thích của mình và có cuộc sống khoẻ mạnh.

Cập nhật ( 18/03/2007 )

Nguồn: suckhoecongdong.com

--------------------

Bệnh nhân đái tháo đường phải làm gì khi bị bệnh?

Thạc sĩ NGUYỄN QUANG BẢY (Khoa Nội tiết - ĐTĐ, Bệnh viện Bạch Mai)

Trong suốt cuộc đời, ai cũng có thể mắc một bệnh gì đó, nhẹ hoặc nặng và cần được điều trị. Riêng đối với các bệnh nhân đái tháo đường (ĐTĐ), khi mắc thêm các bệnh dù nặng như viêm phổi, ngộ độc thức ăn..., hoặc nhẹ như cảm cúm, đau dạ dày, thậm chí đau răng, nấm móng chân... phải đặc biệt chú ý và điều trị cẩn thận vì chúng đều có thể ảnh hưởng đến đường máu và dẫn tới những hậu quả khá nghiêm trọng.

1. Phải làm gì nếu bệnh nhân ĐTĐ cảm thấy không được khỏe hoặc có vấn đề bất thường?

Kiểm tra ngay đường máu, và sau đó mỗi 2-3 giờ lại kiểm tra 1 lần. Nếu bạn không có máy thử đường máu thì hãy dùng que thử kiểm tra đường niệu và xê-tôn niệu.

Tiếp tục ăn và uống bình thường, không bỏ bữa. Nếu ăn được ít thì nên ăn thêm nhiều bữa.

Nếu còn khát thì tiếp tục uống thật nhiều nước để tránh bị mất nước. Nếu bạn không ăn được hoặc buồn nôn nhiều, hãy uống:

- 1/2 cốc nước chanh hoặc nước gừng có pha 1 thìa nhỏ mật ong.

- 1/2 cốc nước trà đen có 1 thìa nhỏ đường.

- Nếu thấy khó uống hãy pha thêm một thể tích nước tương đương.

Chú ý: Khi đang bị ốm, cần hạn chế uống sữa hoặc nước hoa quả vì hay gây buồn nôn hoặc nôn.

Sau khi thấy đỡ hơn, hãy cố ăn các đồ ăn nhẹ ư:

- 1 miếng táo tây.

- 2-3 cái bánh bích qui mặn hoặc ngọt.

- 1 quả táo sấy khô.

- 4 thìa thạch ngọt.

- 1/4 ổ bánh mỳ khô.

Hoặc bất cứ đồ ăn nào bạn thích hoặc sẵn có lúc đó. Cần lưu ý là nên ăn đồ ăn có carbohydrate và tiếp tục uống nước.

2. Nếu bạn đang điều trị bằng insulin

- Cần tiếp tục tiêm insulin, nhưng có thể phải thay đổi liều insulin vì đường máu của bạn có thể đã tăng cao hoặc giảm thấp hơn bình thường.

- Tốt nhất là hãy kiểm tra đường máu thường xuyên mỗi 2-3 giờ và trước khi tiêm insulin. Tương tự cũng cần thử xê-tôn niệu thường xuyên.

- Nếu đường máu thử 2 lần liên tiếp cao trên 15 mmol/l và/hoặc xê-tôn niệu nhiều, bạn sẽ phải tăng liều insulin.

- Cách thức tăng liều insulin là tiêm liều thông thường cộng thêm 10-20% tổng liều insulin/ngày, và sử dụng insulin nhanh (trong) như Actrapid, Maxirapid...

- Nếu bạn đang tiêm insulin 2 mũi/ngày thì nên chuyển sang tiêm 3 hoặc 4 mũi/ngày sẽ giúp kiểm soát đường máu tốt hơn.

- Sau mỗi 4-6 giờ, tiếp tục thực hiện lại 3 bước: Thử đường máu, kiểm tra xê-tôn niệu, tiêm thêm insulin (nếu cần)... cho tới khi đường máu giảm xuống dưới 15 mmol/l hoặc hết xê-tôn niệu. Lưu ý đường máu là yếu tố quan trọng và có giá trị quyết định vì xê-tôn niệu có thể dương tính không phải do đường máu cao mà do nhịn đói hoặc uống nhiều rượu.

- Nếu đường máu thử lần đầu dưới 15 mmol/l thì tiếp tục tiêm insulin liều như bình thường.

- Nhưng nếu đường máu thử lần đầu thấp, dưới 8 mmol/l (hay gặp ở các bệnh nhân nôn nhiều, ăn kém...) thì nên giảm liều insulin hoặc cho ăn nhiều hơn, tích cực hơn.

3. Nếu bạn đang điều trị bằng các thuốc uống

Có thể tiếp tục uống các thuốc hạ đường máu nhóm sulphonylurea như Diamicron, Predian, Amaryl, Chlopropamide..., nhưng vẫn cần thử đường máu thường xuyên để điều chỉnh liều.

Với các thuốc uống nhóm Biguanide như Metformin, Glucophage... thì nên tạm dừng, nhất là khi bị đầy bụng, nôn nhiều, mất nước nặng...vì có thể làm bệnh nhân mệt nhiều

Trường hợp bệnh nhân bị nôn nhiều, sốt cao, tiêu chảy nhiều gây mất nước nặng, tốt nhất là tạm ngừng tất cả các thuốc điều trị ĐTĐ loại uống.

Với các loại thuốc khác

- Thuốc hạ huyết áp: Quyết định tiếp tục hay tạm ngừng điều trị dựa vào mức huyết áp đo ngay lúc đó, dựa vào tình trạng mất nước, sốt...

- Các thuốc điều trị rối loạn mỡ máu (như Zocor, Lipitor, Lipanthyl...), Aspirin..., có thể tạm ngừng một vài ngày cho đến khi bệnh thuyên giảm.

- Các thuốc khác như thuốc bổ, thuốc điều trị biến chứng thần kinh... nên tạm ngừng.

Liên lạc ngay với bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia giáo dục về bệnh ĐTĐ để xin ý kiến nếu:

- Bạn không biết làm gì hoặc quá lo lắng.

- Đường máu của bạn liên tục cao trên 15 mmol/l hoặc thử lần đầu thấy đường máu cao trên 22 mmol/l.

- Bạn bị bệnh nhiễm khuẩn không rõ nguyên nhân.

- Bạn bị nôn, khát nhiều, tiểu nhiều, tiêu chảy, mệt nhiều.

- Khi có các dấu hiệu đặc biệt như đau ngực, sốt cao...

Nếu không liên lạc được với bác sĩ, hãy đề nghị người nhà đưa ngay đến phòng cấp cứu của bệnh viện gần nhất.

Tóm lại: Các bệnh nhân đái tháo đường cần cảnh giác khi mắc một bệnh khác dù nặng hay nhẹ. Tiếp tục điều trị kiểm soát đường máu là cần thiết nhưng có thể phải thay đổi dựa trên kết quả thử đường máu bằng máy đo đường máu cá nhân. Hãy liên lạc ngay với bác sĩ của bạn khi cần biết thêm về cách xử trí. Nếu không liên lạc được hoặc có dấu hiệu nặng thì hãy đến ngay phòng cấp cứu gần nhất.

Liệu pháp tâm lý cho bệnh nhân tiểu đường

Tác giả : BS. NGUYỄN HUY CƯỜNG

Hai loại tâm lý cần tránh ở bệnh nhân tiểu đường

Thành kiến về bệnh tiểu đường trong xã hội ngày nay còn khá nặng nề. Bệnh đồng nghĩa với chế độ ăn uống khổ hạnh khác người, đầy rẫy những biến chứng và bệnh nhân không thể sống được lâu...

Thật dễ tâm trạng khi bạn hoặc người thân mới phát hiện mình bị bệnh tiểu đường. Ða số các trường hợp đều cảm thấy choáng, bị sốc về tâm lý. Không muốn tin điều không may này lại xảy đến với mình và tự hỏi: Không biết thầy thuốc, phòng xét nghiệm có chẩn đoán nhầm? Ðặc biệt với những người khi được khám định kỳ ngẫu nhiên phát hiện đường máu tăng cao, khả năng chối bỏ bệnh càng lớn với lý do mình vẫn hoàn toàn khỏe mạnh, có triệu chứng gì đâu? Thế rồi bạn vẫn tiếp tục sống lạc quan không chút đề phòng. Nhưng năm tháng qua đi, dù không muốn tin thì bệnh tật vẫn ngày càng phát triển và ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe. Ðến khi không thể chối bỏ sự thực cũng là lúc bệnh đã gây biến chứng nặng nề. Chính vì quá tự tin vào bản thân và thái độ lạc quan thiếu thực tế, không cần đến sự giúp đỡ của các nhà chuyên môn đã khiến bạn phải trả giá.

Loại tâm lý thứ hai lại rơi vào những người có hiểu biết khá tốt. Khi biết mình mắc bệnh, họ tìm hiểu tài liệu, hỏi han những người đồng bệnh... Nhưng sau khi có những thông tin về bệnh, họ luôn sống trong nỗi ám ảnh bệnh tật, biến chứng. Bất cứ sự thay đổi nào dù nhỏ nhất trong cơ thể (ngày thường không hề để ý) thì nay được nhân lên gấp bội. Ví dụ ngồi lâu một chút bị tê chân vì thiếu máu tạm thời sẽ được quy kết do biến chứng thần kinh; Mắt nhìn mờ đi là do sự tăng, giảm đường máu quá nhanh. Chính sự lo lắng thái quá này đã gặm nhấm sinh lực của bệnh nhân, khiến họ mất ăn, mất ngủ, cả gia đình cũng phải lo lắng theo và cảm thấy có lỗi. Trong trường hợp này, bạn hãy tìm đến các nhà chuyên môn, làm những xét nghiệm cần thiết và cần tin tưởng vào sự tư vấn của họ. Ðiều quan trọng là hãy bình tĩnh vì mọi sự mới chỉ bắt đầu và bệnh nhân tiểu đường không đồng nghĩa là người tàn phế, trái lại bạn vẫn có thể tiếp tục làm việc và sáng tạo. Ðây chính là thời điểm bạn cần thay đổi lại lối sống theo chiều hướng có lợi cho sức khỏe. Mọi người cũng cần phải coi chế độ ăn uống, tập luyện hàng ngày của người bị tiểu đường là một mẫu mực cần noi theo (vì lối sống ít vận động, ăn uống thoải mái là cái nôi tốt cho bệnh tim mạch phát triển, mà bệnh tim mạch còn nguy hiểm hơn rất nhiều so với bệnh tiểu đường).

Hãy bình tĩnh để vượt qua bệnh tật

Sau khi đã được chẩn đoán rõ ràng, cũng có nghĩa bạn đã vượt qua giai đoạn chối bỏ bệnh tật. Khi ấy cuộc sống có thể sẽ đi theo một hướng tích cực hơn, sức khỏe khá hơn, đường máu dần ổn định vì không còn bị nỗi lo ban đầu ám ảnh. Bạn cần biết hàng ngày, hàng giờ các bác sĩ, dược sĩ khắp nơi trên thế giới vẫn đang tìm kiếm những phương thức điều trị, các loại thuốc mới hiệu quả hơn, những thiết bị máy móc giúp giám sát bệnh tật thông minh hơn. Một mình vật lộn với bệnh tiểu đường là điều không dễ. Hãy để các nhà chuyên môn giúp bạn bằng cách thường xuyên đến tư vấn thầy thuốc của mình, ghé các hiệu sách báo, ghi tên đăng ký vào câu lạc bộ dành cho người tiểu đường. Ngoài ra cũng đừng nên quá tin vào những lời quảng cáo hay đồn thổi về một phương thuốc thần kỳ nào đó có thể chữa khỏi hẳn bệnh tiểu đường, vì nếu có, chắc chắn nó sẽ được giới thiệu "rộng rãi" trên các phương tiện thông tin đại chúng chứ không phải bằng cách "rỉ tai" nhau.

Hãy bình tĩnh và chờ đợi, với công nghệ sinh học hiện nay, với thành tựu giải mã thành công bộ gen người, chúng ta hoàn toàn tin tưởng một ngày nào đó, các nhà khoa học sẽ tìm ra phương pháp chữa khỏi hẳn được bệnh tiểu đường.

Bệnh nhân tiểu đường nên mua máy đo đường huyết tại nhà

Phần lớn trường hợp mắc bệnh này cần kiểm tra đường huyết thường xuyên, nhiều lần trong ngày. Vì thế, ngoài việc đi khám theo hẹn với bác sĩ, nên trang bị thêm dụng cụ đo đường huyết tại nhà nếu có điều kiện. Điều này sẽ giúp bạn tránh được các biến chứng do tăng giảm đột ngột lượng đường trong máu.

Bác sĩ Nguyễn Thế Thành, Trưởng khoa Nội tiết Bệnh viện Nhân dân Gia Định TP HCM, cho biết, có đến 68% số bệnh nhân tiểu đường ở Việt Nam đến cơ sở y tế điều trị khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Nhiều người để cho đường huyết tăng cao suốt một thời gian dài nên khi phát hiện bệnh thì đã bị biến chứng. Có người đã biết mình mắc bệnh nhưng vẫn không quan tâm đến việc kiểm soát đường huyết nên hay bị biến chứng.

Mục đích của việc điều trị tiểu đường là kiểm soát tốt đường huyết nhằm ngăn chặn các biến chứng xảy ra. Trong quá trình điều trị, ngoài việc dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, bệnh nhận tiểu đường phải được theo dõi đường huyết định kỳ. Hầu hết bệnh nhân cần kiểm tra đường huyết nhiều lần mỗi ngày nên việc sắm máy đo tại nhà là rất cần thiết. Cần đọc kỹ hướng dẫn sử dụng kèm theo máy và hỏi bác sĩ cách đo, đo vào thời gian nào, ngày mấy lần...

Việc đo đường huyết phải được thực hiện vào buổi sáng lúc còn đói và 2 giờ sau khi ăn. Chỉ số đường huyết an toàn cho bệnh nhân là 80-120 mg/dl vào buổi sáng lúc đói (tạm chấp nhận đến 140mg/dl) và 80 - 160 mg/dl sau ăn 2 giờ (tạm chấp nhận đến180mg/dl). Sau mỗi lần đo đường huyết, bệnh nhân nên ghi lại kết quả và cho bác sĩ tham khảo trong những lần tái khám.

Bác sĩ Thành cũng cho biết, trên thị trường hiện có nhiều loại máy đo đường huyết. Để không mua phải hàng kém chất lượng, bệnh nhân tuyệt đối không nên mua hàng trôi nổi mà phải chọn loại máy của các cơ sở có uy tín, có nguồn gốc, được bảo hành rõ ràng.

(Theo Thanh Niên)

Cần cảnh giác với tiền tiểu đường

Tiền tiểu đường là một thuật ngữ mới mà các nhà khoa học Mỹ dùng để chỉ những người có lượng đường trong máu tăng nhưng chưa đến mức để được chẩn đoán là bị tiểu đường. Nghiên cứu cho thấy, trước khi phát triển thành bệnh, tình trạng này có thể làm tăng 50% nguy cơ đột quỵ và các bệnh tim mạch.

Theo khuyến cáo của các nhà khoa học, những người ở trong giai đoạn tiền tiểu đường có thể giảm nhẹ hậu quả nói trên hoặc thay đổi hoàn toàn tình trạng của mình thông qua 2 biện pháp: giảm năng lượng đưa vào cơ thể và tập thể dục siêng năng.

Các con số thống kê cho thấy, riêng ở Mỹ hiện có 16 triệu người bị tiền tiểu đường. Nhóm có nguy cơ mắc tiền tiểu đường cao bao gồm:

- Những người béo phì trên 50 tuổi.

- Những người trẻ béo phì có huyết áp cao, lượng mỡ trong máu bất thường hoặc có người thân trong gia đình từng bị tiểu đường.

Theo các nhà khoa học, những người này cần thường xuyên đến bác sĩ để được kiểm tra. Tiểu đường có thể dẫn tới những biến chứng nặng nề như mù lòa, suy thận, đột quỵ.

Thanh Niên (theo HealthScout)

YOGA cho người bệnh tiểu đường

Lương Y Võ Hà

Yoga là một khoa học cổ xưa của Ấn Độ có muc đích dẫn dắt con người đi đến sự hoà hợp. Hoà hợp giữa thể xác, cảm xúc và trí tuệ, hoà hợp giữa con người và vũ trụ. Bên cạnh những triết lý sâu xa về vũ trụ và nhân sinh Yoga cũng đã xây dựng nên hàng ngàn tư thế tập luyện thân thể. Ngoài những tác động đến những cơ, khớp và nội tạng, mỗi tư thế còn ảnh hưởng đến những tuyến nội tiết hoặc những luân xa nhất định để giúp người tập điều hoà thân và tâm hoặc để chữa bệnh trong những trường hợp khác nhau. Bài viết dưới đây sẽ giới thiệu một số tư thế yoga truyền thống có tác dụng tốt đối với bệnh tiểu đường.

Bệnh tiểu đường và lối sống tĩnh tại ít vận động

Bệnh tiểu đường là một hình thức rối loạn chuyển hoá đường trong cơ thể khiến lượng đường trong máu tăng cao và một phần khác bị đào thải ra ngoài qua nước tiểu. Do đóbệnh thường ăn nhiều uống nhiều, đi tiểu nhiều và dễ mệt mỏi. Bệnh thuộc phạm vi chứng tiêu khát của y học cổ truyền. Chứng tiêu khát có liên quan đến việc rối loạn khí hoá của nhiều tạng phủ khác nhau nhưng quan trọng và trực tiếp nhất là Tỳ Vị. Trong những năm gần đây mặc dù kinh tế phát triển, đời sống vật chất phong phú nhưng bệnh tiểu đường type II ở những người trên 40 tuổi lại có chiều hướng gia tăng. Bên cạnh những yếu tố về môi trường, về thực phẩm công nghiệp thì lối sống tỉnh tại, ít vận động nhưng lại nhiều áp lực tâm lý là nguyên nhân chính đã dẫn đến sự gia tăng nầy. Qua nghiên cứu những đối tượng nam, những nhà khoa học cho biết nguy cơ mắc bệnh tiểu đường ở những người có tập thể dục đều đặn 5 lần mỗi tuần giảm chỉ còn phân nữa so với với nhóm người chỉ tập một lần mỗi tuần. Rèn luyện thân thể, vận động cơ bắp để giúp khí huyết lưu thông là điều kiện cơ bản để giữ gìn sức khoẻ. Riêng đối với bệnh tiểu đường sự vận động còn có ý nghĩa đặc biệt. Đông y cho rằng “Tỳ chủ hậu thiên" và "Tỳ chủ tứ chi và cơ nhục". Việc chuyển hoá thức ăn và việc vận động cơ bắp có liên quan với nhau và liên quan trực tiếp với việc khí hoá của Tỳ Vị. Phải năng vận động cơ bắp thì khí hoá của Tỳ Vị mới được bảo đảm và việc chuyển hoá thức ăn bao gồm chuyển hoá đường mới được cải thiện. Do đó một khó khăn trong điều trị bệnh tiểu đường là yêu cầu phải tăng cường vận động. Một số người đã khỏi bệnh, đã rời bỏ thuốc cho biết ngoài việc dinh dưỡng hợp lý họ còn phải tuân thủ một chế độ vận động cơ thể hàng giờ hơn mỗi ngày và vẫn luôn phải duy trì chế độ nầy. Tiếc thay điều nầy không phải ai cũng thực hành được. Có thể do quá bận rộn công việc, do tuổi cao sức yếu hoặc do những yếu tố khác của sức khoẻ không cho phép. Trong những trường hợp nầy người bệnh cần có một phương thức tập luyện không tốn nhiều thời gian nhưng chuyên biệt hơn cho bệnh tiểu đường. Một số tư thế Yoga có thể đáp ứng nhu cầu nầy.

Một số tư thế Yoga truyền thống có tác dụng tốt với bệnh tiểu đường

Thế đầu tựa gối

Ngồi thẳng lưng. Hai chân duỗi thẳng ra phía trước. Gập đầu gối phải lại và dùng 2 bàn tay kéo bàn chân phải vào sát đáy chậu, đầu gối phải nằm sát mặt sàn. Chân trái vẫn duỗi thẳng, hai cánh tay giơ thẳng lên cao. Thở ra trong khi từ từ gập người lại, cúi xuống, vươn vai và hai tay ra phía trước, hai bàn tay ôm lấy cổ chân hoặc bàn chân. Trong khi giữ yên tư thế nầy một vài giây cố ép người gần xuống đùi trái, đầu tựa lên đầu gối trái, chân trái vẫn thẳng, đùi phải và đầu gối phải vẫn giữ sát mặt sàn. Hít vào trong khi từ từ nhấc đầu và thân lên, duỗi chân phải ra và trở lại tư thế ngồi thẳng lưng, hai chân duỗi thẳng ra phía trước như lúc ban đầu. Hít thở sâu một vài hơi trước khi đổi chân và lập lại động tác.

Thế căng giãn lưng

Ngồi thẳng lưng. Hai chân duỗi thẳng. Hai bàn chân nằm sát cạnh nhau. Thở ra trong khi từ từ khom người cúi xuống cho tới khi đầu chạm gối. hai đàu gối vẫn thẳng, hai đùi vẫn ép sát xuống sàn, hai cánh tay đưa thẳng ra tối đa và cố chạm vào bàn chân. Có thể dùng 2 bàn tay nắm lấy 2 cổ chân hoặc đan chéo 2 bàn tay ôm lấy 2 bàn chân để dễ gập người lại. Thời gian đầu có thể dùng một chiếc gối tựa trên 2 đùi để khi ép người xuống dễ giữ thẳng được 2 khuỷu chân. Giữ yên tư thế nầy vài giây. Hít vào, nhấc đầu và thân người lên, trở về tư thế ban đầu.

Thế rắn hổ mang

Nằm sấp trên sàn. Hai bàn tay úp xuống ở khoảng 2 vai, các ngón tay hướng lên phía trên. Hít vào, sức nặng tựa lên 2 bàn tay, từ từ nâng đầu và ngực lên, đầu ngữa lên trần nhà, cằm đưa ra phía trước. Trong tư thế nầy phần cơ thể từ rốn tới chân luôn luôn chạm mặt sàn. Khi đã hít vào tối đa cũng là lúc 2 khuỷu tay thẳng lên. Giữ nguyên vị thế nầy vài giây. Thở ra, trong khi từ từ buông lõng 2 cánh tay, buông lõng toàn thân, trở lại vị trí ban đầu.

Thế vặn cột sống

Ngồi trên sàn, hai chân thẳng ra. Gấp chân phải lại, đặt gót chân áp sát mông trái. Gấp chân trái lại, đặt bàn chân trái phía ngoài đầu gối phải. Đầu gối trái sát dưới nách phải. Hít vào trong khi duỗi tay phải ra để nắm được cổ chân trái hoặc các ngón chân trái. Từ từ quay mạnh tay trái về phía sau lưng đồng thời thân mình quay ¼ vòng về bên trái, bàn tay trái tựa xuống sàn. Giữ nguyên vị thế nầy vài giây. Thở ra và từ từ buông lõng toàn thân trở về vị thế ban đầu. Tập lại tư thế nầy lần nữa với tay chân và chiều vặn ngược lại.

Cơ chế tác dụng của các tư thế

Tăng cường lưu thông khí huyết để gia tăng chức năng khí hoá của Tỳ Vị

Những động tác vặn người, cúi gập hoặc kéo giãn của Yoga được thực hành chậm rãi và mềm dẽo không tốn nhiều năng lượng, không tạo áp lực cho tim nhưng lại có thể hoá giải xơ cứng và tăng cường lưu thông khí huyết đến những nơi mà sinh hoạt hằng ngày không đủ tác động tới. Những hơi thở sâu và những động tác kéo giãn quanh bụng có tác dụng xoa bóp và kích thích lưu thông khí huyết đến các tổ chức ở vùng bụng như gan, mật, lá lách, dạ dày, tuỵ tạng. Nằm ngay dưới dạ dày, tuỵ tạng là một tuyến nội tiết có nhiệm vụ xuất tiết chất insulin để điều tiết lượng đường trong máu. Như vậy, thông qua việc tăng cường khí huyết những tư thế trên không những có thể làm gia tăng chức năng khí hoá của tỳ vị mà còn tác động trực tiếp lên tuyến tuỵ để điều tiết việc xuất tiết insulin qua đó điều tiết lượng đường trong máu. Tác động trên những tuyến nội tiết và qua việc xuất tiết nội tiết gây ảnh hưởng đến toàn thân là một trong những nét đặc thù của Yoga.

Tăng cường sinh lực cho việc chuyển hoá cơ bản

Những động tác kéo giãn cột sống theo các hướng khác nhau quanh thắt lưng có tác dụng giải toả những ứ trệ chung quanh những đốt sống thắt lưng và hoạt hoá luân xa 3. Luân xa 3 nằm dưới đốt sống thắt lưng thứ hai. Luân xa 3 là trung tâm năng lượng cung cấp sinh lực cho các chức năng sinh dục, tiêu hoá và bài tiết. Trong số 7 luân xa chính của cơ thể luân xa 3 chủ về sức khoẻ vật chất và cũng là luân xa có quan hệ trực tiếp đến việc chuyển hoá chất đường.

Điều hoà cảm xúc và giải toả căng thẳng tâm lý

Ngoài việc thúc đẩy lưu thông khí huyết, kích thích và làm tươi trẻ hệ thần kinh dọc theo tuỷ sống những động tác căng giãn tối đa còn có tác dụng giãn cơ nhất là các cơ trơn tạo nên thành của các cơ quan nội tạng. Do tương tác thần kinh & cơ bắp việc thư giãn nầy sẽ tác động trở lại làm điều hoà thần kinh giao cảm. Việc điều hoà hệ thống thần kinh ngoài việc điều hoà cảm xúc, giải toả những căng thẳng tâm lý còn có tác dụng điều hoà nội tiết, nội tạng và tăng cường khả năng miển nhiểm của cơ thể.

Lưu ý

Nên tập Yoga trong lúc bụng trống để không ảnh hưởng đến việc tiêu hoá và dễ thực hành các động tác cúi, ngữa.

Mỗi ngày có thể tập 1 hoặc 2 lần. Mỗi tư thế có thể tập một hoặc nhiều lần trong mỗi buổi tập. Giữa mỗi tư thế nên thở sâu một vài hơi, kế tiếp thở đều hoà trước khi tập đến tư thế khác. Điều quan trọng của hơi thở sâu không phải là cố hít vào nhiều hơi mà là thở ra chậm, từ từ và cố ép sát bụng dưới khi thở ra.

Thực hành các động tác phải chậm và từ từ để tránh bị sai khớp, trặt gân hoặc những tổn thương khác. Độ "căng giãn" hoặc "ép sát" sẽ được phát triển dần qua thời gian. Không nên quá cố gắng trong những lần đâu.

Những động tác kéo căng và những hơi thở sâu có khả năng kích hoạt một số luân xa của cơ thể. Do đó liền sau mỗi buổi tập nên thực hành thư giãn từ10 đến 15 phút để phát huy việc thu nhận và phân phối năng lượng thông qua các luân xa cho việc chữa bệnh và tăng cường sức khoẻ. Nằm xuống thoải mái trên sàn nhà hoặc trên ván qua một lớp chăn mỏng. Hai tay để dọc 2 bên thân. Hít thở đều hoà. Thì thở ra chậm và dài hơn thì thở vào. Tập trung tư tưởng quan sát hơi thở vào và ra. Trong thì thở ra có thể nhẩm trong tâm ý nghỉ "buông lõng toàn thân".

Những phụ nữ có thai không nên tập các tư thế trong bài.

Những động tác Yoga không có giá trị thay thế các loại thuốc đang sử dụng. Việc gia giảm liều lượng thuốc tuỳ theo diễn tiến của bệnh phải tuân theo sự chỉ dẫn của Bác sĩ điều trị./.

Phương pháp làm giảm nguy cơ bị tiểu đường

Nghiên cứu mới đây của các nhà khoa học Phần Lan cho thấy chế độ ăn uống phù hợp và luyện tập thể dục không những làm giảm độ nặng của bệnh tiểu đường mà còn hạ thấp nguy cơ mắc bệnh này. Ở những người đang cận kề bị bệnh, nguy cơ này giảm 58% nhờ hai yếu tố trên.

Nghiên cứu cho thấy việc luyện tập 4 giờ/tuần cũng giúp giảm nguy cơ bị bệnh tiểu đường. Những nguyên nhân chính gây ra bệnh này là chứng béo phì và lối sống ít vận động. Các hoạt động tập luyện như chơi thể thao, làm công việc nhà, làm vườn… đều đem lại hiệu quả tốt trong việc ngăn chặn bệnh. Người bị bệnh tiểu đường có nguy cơ bị bệnh tim, suy thận, thần kinh bị tổn hại và mù mắt.

Thanh Niên, 12/6

Rối loạn cương dương ở bệnh nhân ĐTĐ type II

TS. BS. NGUYỄN HOÀI NAM (Giảng viên Trường Ðại học Y dược - TPHCM)

Rối loạn cương dương là tình trạng bệnh lý xảy ra khi người đàn ông không thể đạt và duy trì tình trạng cương của dương vật đủ để thoả mãn trong khi giao hợp. Hiện nay, mặc dù người ta đã hiểu biết khá nhiều về mối liên quan thường gặp giữa chứng rối loạn cương dương với bệnh tiểu đường, nhưng vẫn còn nhiều người, kể cả các bác sĩ tránh né bàn luận về vấn đề này.

Trong các nguyên nhân thường gặp của tình trạng rối loạn cương dương thì bệnh tiểu đường type II là một trong những nguyên nhân thực thể hay gặp nhất. Với số lượng bệnh nhân khá nhiều (chiếm từ 2,5-5% dân số Việt Nam), tiểu đường là một bệnh đáng lo ngại cho nền y tế cũng như cho mỗi gia đình. Biến chứng quan trọng của nó là tình trạng rối loạn cương dương gây nhiều phiền toái cho người bệnh, ảnh hưởng đến chất lượng của cuộc sống, đến hạnh phúc gia đình và tâm lý xã hội.

Tại sao bệnh tiểu đường lại gây rối loạn cương dương?

Tình trạng cương của dương vật được duy trì bởi việc đổ đầy máu vào những khoảng trống trong thể hang từ các động mạch. Những kích thích về thần kinh và giới tính tại chỗ sẽ làm gia tăng tình trạng tiết một chất hóa học là Nitric oxide từ dây thần kinh của thể hang và các tế bào nội mạch. Chất này ức chế hệ thần kinh giao cảm và kích thích hệ phó giao cảm để làm gia tăng lượng máu đến thể hang, đồng thời làm cản trở dòng máu trở về bằng đường tĩnh mạch. Khi đó sẽ làm tăng thể tích của dương vật, tạo nên tình trạng cương và cứng để giao hợp.

Bệnh tiểu đường type 2 sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến tình trạng cương cứng của dương vật bệnh nhân do nhiều nguyên nhân. Trong đó quan trọng nhất là tình trạng tổn thương của dây thần kinh lưng dương vật, tình trạng rối loạn của hệ thần kinh thực vật, tổn thương của các mạch máu lớn và các mạch máu nhỏ trong cơ thể người bệnh. Ðặc biệt là các mạch máu của thể hang. Ngoài ra còn làm giảm đáp ứng của các mạch máu trong thể hang và sự co giãn của các bè cơ trơn của dương vật với Nitric oxide. Ngoài ra, các rối loạn về tâm thần kinh thường gặp ở những bệnh nhân tiểu đường như: tình trạng kích động, lo lắng quá mức, trầm cảm v.v... cũng ảnh hưởng rất nhiều đến tình trạng cương của dương vật.

Có nhiều bệnh nhân tiểu đường bị rối loạn cương dương không?

Theo những thống kê ở nước ngoài thì tình trạng rối loạn cương dương chiếm vào khoảng từ 20-71% những nam giới bị bệnh tiểu đường.

Một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của tình trạng rối loạn cương dương ở bệnh nhân tiểu đường là tuổi tác của người bệnh. Bệnh nhân càng lớn tuổi, tình trạng bệnh càng nặng nề. Ở những bệnh nhân tiểu đường trẻ hơn, nguyên nhân rối loạn cương dương có thể là do sử dụng một số loại thuốc trị bệnh như thuốc chống tăng huyết áp, thuốc tâm thần, thuốc chống co giật, thuốc nội tiết v.v... Ngoài ra những yếu tố nguy cơ khác thường gặp là: Thời gian bị bệnh tiểu đường (càng bị lâu càng dễ bị rối loạn cương dương); Việc kiểm soát đường huyết không tốt do bệnh nhân không điều trị hoặc điều trị không đúng quy cách; Bệnh nhân hút thuốc lá, nghiện rượu, trầm cảm hay bị các bệnh khác đi kèm.

Chẩn đoán bệnh

Khi nghi ngờ bệnh nhân bị bệnh rối loạn cương dương, đòi hỏi bác sĩ và người bệnh phải có một cuộc trao đổi thẳng thắn, trong đó vai trò của người vợ là rất quan trọng. Bệnh nhân phải được khám kỹ càng, ngoài các xét nghiệm về đường máu và đường niệu, bác sĩ cần khai thác tiền sử bệnh một cách rõ ràng. Vì tình trạng rối loạn này xảy ra ở những bệnh nhân tiểu đường một cách từ từ theo thời gian; trong khi tình trạng rối loạn cương dương có nguyên nhân tâm thần kinh lại xảy ra đột ngột, có khi chỉ xảy ra đối với một số đối tượng nhất định.

Các khám nghiệm chuyên biệt cần phải được thực hiện bởi những bác sĩ chuyên khoa như: Siêu âm Doppler để khảo sát tình trạng mạch máu của dương vật. Với một số trường hợp khó khăn trong chẩn đoán, bệnh nhân phải được chụp động mạch vùng chậu và dương vật với thuốc cản quang, đo kích thước dương vật lúc ngủ v.v... Tuy nhiên các xét nghiệm này khá đắt tiền và phức tạp.

Bệnh có thể điều trị được không?

Trong một thời gian khá dài, tình trạng rối loạn cương dương ở bệnh nhân tiểu đường được coi là không có khả năng chữa trị. Tuy nhiên, với số lượng bệnh nhân bị tiểu đường ngày càng gia tăng như hiện nay, những phương thức điều trị đã bắt đầu được tìm kiếm và ứng dụng.

Nhưng để đạt kết quả tốt cho điều trị, bệnh nhân cần phải được điều trị bổ sung nhằm loại bỏ các yếu tố khác gây nên tình trạng này như: Bỏ hút thuốc lá, hạn chế uống rượu, điều trị chứng trầm cảm, kiểm soát tốt đường máu, dùng các nội tiết tố có Testosterone thay thế ở những bệnh nhân có suy giảm hàm lượng testosterone trong máu.

Viagra là loại thuốc uống đã mở ra một cuộc cách mạng về điều trị loại bệnh này, nó cải thiện tốt cương cứng ở 56% bệnh nhân tiểu đường, có hiệu quả ngay cả khi dùng liều nhỏ. Liều dùng khởi đầu thường là 50mg, sau đó có thể tăng lên đến 100mg hay giảm xuống còn 25mg tùy theo đáp ứng của người bệnh. Tuy nhiên với những người cao tuổi, bệnh tiểu đường có biến chứng nặng, suy thận, suy gan thì liều khởi đầu chỉ nên là 25mg. Thuốc được dùng một liều duy nhất, vào khoảng 1 giờ trước khi hành sự và không được dùng liều thứ hai trong cùng một ngày. Loại thuốc này nói chung là khá an toàn và dung nạp tốt. Không ảnh hưởng đến tình trạng cực khoái cũng như tình trạng phóng tinh của người bệnh. Không được dùng thuốc khi bệnh nhân đang điều trị các thuốc làm giãn mạch vành có chất nitrate, ở những bệnh nhân có huyết áp thấp dưới 90mmHg, bệnh nhân bị viêm võng mạc sắc tố, suy gan nặng, bệnh nhân mới bị nhồi máu cơ tim, bị tai biến mạch máu não v.v...

Thuốc Apomorphine ngậm dưới lưỡi: Có tác dụng khá nhanh và kéo dài trong khoảng 20 phút đối với 50% bệnh nhân bị rối loạn cương dương trong bệnh tiểu đường. Liều khởi đầu khoảng 3mg, tuy nhiên với những bệnh nhân có suy giảm chức năng gan và thận thì nên dùng liều thấp hơn, khoảng 2mg là đủ. Cũng như Viagra, thuốc không làm tăng ham muốn và kích thích tình dục, có khoảng 7% người sử dụng bị ói mửa, đau đầu, chóng mặt, ngất v.v...

Các phương pháp điều trị khác kém phần hiệu quả hơn: Dùng thuốc Yohimbine; Tiêm các thuốc gây giãn mạch như papaverine, thuốc có prostaglandin E1 vào thể hang. Dùng dụng cụ hút bằng chân không, tâm lý liệu pháp với những bệnh nhân có nguyên nhân tâm lý đi kèm; Dùng dương vật thay thế và cuối cùng là tái tưới máu cho dương vật nhờ phẫu thuật trên mạch máu của thể hang nhất là trên các tĩnh mạch, phẫu thuật này khá khó khăn và hiệu quả thất thường.

Mối liên quan giữa bệnh tiểu đường và nguy cơ ung thư đại tràng

Tiểu đường là một trong những bệnh khá phổ biến, hiện nay người ta ước tính có đến khoảng 194 triệu người trên toàn thế giới đang mắc bệnh. Đã có nhiều nghiên cứu khác nhau về bệnh tiểu đường được thực hiện nhằm tìm hiểu những hậu quả mà nó gây ra cho bệnh nhân, nhưng đến nay nguyên nhân gây bệnh vẫn chưa được hiểu một cách thấu đáo. Một trong những hậu quả mà bệnh gây ra là làm tăng nguy cơ bị ung thư đại tràng lên gấp 3 lần so với những người không bị bệnh. Đó chính là kết quả nghiên cứu khảo sát của GS. Kay-Tee Khaw và cộng sự thuộc trường Đại học Cambridge, Anh trên 10.000 người để trả lời cho câu hỏi: Liệu việc chuyển hóa bất thường của glucose có làm gia tăng nguy cơ bị ung thư đại tràng hay không? Tất cả những người tham gia thử nghiệm sẽ trả lời vào một bảng câu hỏi điều tra về tình trạng sức khỏe, lối sống, đồng thời được lấy máu để phân tích và theo dõi trong vòng 6 năm. Kết quả cho thấy, những người có lượng đường huyết càng cao thì nguy cơ b� ung thư đại tràng càng nhiều (cao gấp 3 lần) so với những người có lượng đường huyết thấp. Tuy nhiên, GS. Khaw cũng nhấn mạnh tiểu đường không phải là nguyên nhân gây bệnh, mà chỉ là một trong những yếu tố nguy cơ đưa đến ung thư đại tràng. Bà cũng cho biết việc thay đổi lối sống, giảm cân và tập thể dục sẽ làm giảm được lượng đường huyết.

(Theo journal Cancer Epidemiology and Biomarkers, 06/2004)

Nguồn: sức khỏe & đời sống

Chứng hạ đường huyết

Tác giả : TS. ĐÀO KỲ HƯNG

Ở người bình thường, đường huyết có thể thay đổi, tăng hoặc giảm đôi chút. Đường huyết đói qua đêm trong giới hạn từ 4,2 - 6,4mmol/ lít; Đường huyết đói 72 giờ, nam giới > 2,8mmol/ lít, nữ > 2,2 mmol/ lít. Khi đường huyết hạ dưới 2,5mmol/lít, người ta cho là bị hạ đường huyết. Đây là một bệnh thể dịch, một bệnh sinh hóa, việc điều trị triệu chứng rất dễ, chỉ cần tiêm hay cho bệnh nhân uống glucoza, tuy nhiên có rất nhiều nguyên nhân khó phát hiện. Chất insulin do tuyến tụy tiết ra có tác dụng điều hòa đường huyết. Trường hợp do u tuyến tụy gọi là hạ đường huyết tự phát. Bệnh này có thể điều trị khỏi hẳn nếu được phẫu thuật cắt bỏ khối u.

Trong thực tế người ta thường quan tâm đến chứng tăng đường huyết, chứ ít để ý đến chứng hạ đường huyết, đặc biệt là loại do u tuyến tụy, một bệnh có thể chữa khỏi được.

Các biểu hiện của bệnh

1. Thể nhẹ: Thường bệnh nhân không chịu được đói, người run, chân tay bủn rủn, vã mồ hôi, chóng mặt, tim đập nhanh, đánh trống ngực, lờ đờ, buồn ngủ. Trong thực tế, người ta cũng thường gặp những công nhân do làm việc nặng nhọc, căng thẳng nên vào cuối giờ lao động, người mệt mỏi, làm việc kém năng suất, có dấu hiệu của hạ đường huyết thể nhẹ và hay xảy ra tai nạn lao động. Nếu được uống nước đường hay thức ăn ngọt thì khỏi. Nguyên nhân thường là do những công nhân đó sáng dậy muộn, không kịp ăn sáng, vội đến xưởng làm việc ngay.

2. Thể vừa: Có trường hợp rối loạn tinh thần, có cơn thao cuồng, sầu uất, ủ rũ, mất phương hướng, đôi khi xuất hiện cơn co giật như động kinh, nhìn đôi. Có người bị liệt nửa người, nhưng thường chỉ vài phút, vài giờ là khỏi hẳn. Có trường hợp buồn nôn, đôi khi đau bụng, ng�.

3. Thể nặng: Hôn mê xảy ra đột ngột, hôn mê sâu, co cơ hàm hoặc cơn co giật toàn thân, có khi liệt nửa thân. Nhiệt độ giảm. Có trường hợp tự nhiên tỉnh dần trong vài giờ hay vài ngày. Nếu tiêm glucoza thì khỏi nhanh hơn. Có trường hợp tử vong vì trụy tim mạch trong các cơn nặng. Điều đặc biệt trong chứng hạ đường huyết tự phát là cơn xảy ra lúc đói, rất đúng giờ, giống nhau, hay bị đi bị lại nhiều lần. Nếu lấy máu làm xét nghiệm, thấy đường huyết hạ.

Nguyên nhân gây hạ đường huyết

1. Các nguyên nhân biết được: Bị lả do đói vì chiến tranh, thiên tai như động đất, bão lụt, tàu, thuyền trôi dạt ngoài khơi, lạc vào rừng sâu, sa mạc...; Người ốm nặng, lâu ngày không ăn được; Trong các bệnh ung thư, bệnh đường ruột, bệnh gan, bệnh nội tiết.

2. Bệnh tuyến nội tiết: U tuyến tụy ở các đảo Langerhans, có một u (chiếm 80%) hay nhiều u, u lành tính hay ác tính, bài tiết ra insulin. Những bệnh nhân bị u tụy tạng có triệu chứng rất nặng, thường xảy ra cơn hôn mê, co giật. Bệnh nhân phải ăn luôn miệng nên bị chứng béo phì. Bệnh của một số tuyến nội tiết khác như giảm năng thùy trước tuyến yên, giảm năng tuyến thượng thận.

3. Do tăng insulin đột ngột: Ở người sau cắt dạ dày (Hội chứng Dumping), làm việc quá sức hoặc sau khi cho con bú.

4. Người đang điều trị bệnh tiểu đường, bị hạ đường huyết xuất hiện 1-2 giờ sau khi tiêm insulin.

5. Ngoài ra còn nhiều trường hợp không biết được nguyên nhân (chiếm khoảng 70%), triệu chứng thường nhẹ.

Điều cần lưu ý là chúng ta phải phân biệt chứng hạ đường huyết nêu trên với các trạng thái loạn thần kinh, tâm thần, động kinh, các u não, viêm não, các nguyên nhân hôn mê, đặc biệt là hôn mê do tăng đường huyết.

Điều trị

Những công nhân làm các nghề nặng nhọc (như sử dụng máy móc, lái xe, vận hành máy móc tinh vi…...) cần có chế độ ăn sáng bắt buộc tại xưởng trước khi làm việc và lúc cuối giờ nên uống thêm sữa, nước ngọt. Những người hay bị hạ đường huyết cần chuẩn bị sẵn đường, bánh, kẹo, khi thấy đói thì ăn ngay. Khi xảy ra hôn mê hạ đường huyết, tiêm 20-30g glucoza vào tĩnh mạch sau khi đã lấy máu xét nghiệm, kế đó tiêm truyền chậm glucoza 5% tĩnh mạch. Ở bệnh nhân đái tháo đường, khi được điều trị bằng insulin, phải tiêm thuốc vào trước bữa ăn 1-2 giờ. Nếu sau khi tiêm insulin, thấy người khó chịu, bủn rủn thì ăn một ít đường. Trường hợp nghi ngờ có khối u tụy cần làm siêu âm, chụp cắt lớp vi tính ổ bụng; nếu có u thì tiến hành phẫu thuật cắt bỏ, bệnh sẽ khỏi. Ngày n siêu âm nội soi cho phép phát hiện đến 80% các khối u nội tiết của tụy mà siêu âm thường và chụp cắt lớp vi tính có thể bỏ qua.

Rối loạn tiểu tiện: Đừng tưởng nhẹ mà xem thường

Tuyến tiền liệt bình thường (trái) và khi đã bị phì đại, chèn ép bàng quang

Ông Trần Phúc, 78 tuổi bị đi tiểu khó từ 1 năm nay, đêm thường mất ngủ vì luôn phải dậy “giải quyết”. Kết quả siêu âm tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM cho thấy tuyến tiền liệt phì đại khiến 2 thận ứ nước. Ông đã bị suy thận, phải mổ.

Nhiều người vẫn quan niệm rằng rối loạn đi tiểu chỉ là biểu hiện không đáng quan tâm; không biết đó có thể là triệu chứng của nhiều loại bệnh nặng như sỏi bàng quang, hẹp niệu đạo, bướu tiền liệt tuyến, ung thư tiền liệt tuyến... Hằng năm, Bệnh viện Bình Dân TP HCM, nơi có khoa niệu khá phát triển, đã tiếp nhận rất nhiều trường hợp rối loạn đi tiểu đến điều trị, trong đó không ít người bị biến chứng đe dọa tính mạng. Còn khoa Niệu Bệnh viện Đại học Y Dược mỗi tháng tiếp nhận hơn 200 người đến khám vì rối loạn đi tiểu.

Theo tiến sĩ Nguyễn Văn Ân thuộc khoa Niệu B Bệnh viện Bình Dân, rối loạn đi tiểu là triệu chứng của rất nhiều loại bệnh. Nó có thể là biểu hiện của những loại bệnh nhẹ như nhiễm trùng đường tiểu, phụ nữ bị mãn kinh... Cách điều trị cho các loại bệnh này không quá phức tạp, chỉ cần dùng thuốc kháng sinh, kháng viêm là có thể thuyên giảm. Nhưng rối loạn đi tiểu cũng có thể là triệu chứng của những bệnh nặng như đã nói ở trên, phải giải quyết bằng ngoại khoa, nếu không sẽ dẫn đến ứ nước thận, viêm thận ngược dòng, viêm thận mạn, suy thận... Bác sĩ Ân từng gặp những người rối loạn đi tiểu kéo dài đến... 5 năm. Có trường hợp chỉ có 1 viên sỏi nhỏ kẹt ở bàng quang hoặc niệu đạo, rất dễ điều trị; nhưng bệnh nhân đến bệnh viện quá trễ nên đã bị suy thận và tử vong.

Nếu như rối loạn đi tiểu ở nam thường do u tiền liệt tuyến thì ở nữ thường do tiểu không kiểm soát khi gắng sức và viêm bàng quang kẽ. Tiểu không kiểm soát khi gắng sức thường gặp ở người lớn tuổi. Khi ho, cười, lúc mang vác nặng, người bệnh hay bị tiểu són, nguyên nhân là do sinh đẻ nhiều hoặc cấu trúc vùng chậu bị yếu đi cùng năm tháng. Nếu không điều trị, bệnh nhân sẽ bị stress nặng, ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống. Cách điều trị tốt nhất là phẫu thuật phục hồi cấu trúc đáy chậu. Ca mổ nhẹ nhàng, chỉ diễn ra trong 20 phút. Sau 3 ngày nằm việ bệnh nhân có thể về nhà.

Tình trạng viêm bàng quang kẽ có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Bệnh nhân tiểu lắt nhắt nhiều lần cả ngày lẫn đêm và đau ở vùng dưới rốn. Việc điều trị thường khó khăn hơn, cách duy nhất là uống thuốc trong một thời gian dài.

(Theo Người Lao Động)

Mót tiểu thường xuyên ở người cao tuổi

Khoảng 15-30% người cao tuổi bị chứng bệnh này. Mặc dù lượng nước tiểu trong bàng quang còn ít nhưng người bệnh vẫn thường xuyên có nhu cầu tiểu tiện, không nín được.

Người bị bệnh này thường xuyên có cảm giác muốn đi tiểu, có khi cấp bách phải đi, nếu không sẽ bị ra quần. Bệnh nhân phải đi tiểu trung bình 1-2 giờ một lần, có khi chỉ 15-20 phút một lần. Tổng lượng nước tiểu trong ngày vẫn không tăng nhiều so với lúc khỏe.

Có 4 nguyên nhân cơ bản gây chứng bệnh trên:

- Cơ bàng quang yếu, không ổn định, mất dần trương lực khiến lượng nước tiểu có thể dự trữ trong đó ngày một ít.

- Đường tháo nước tiểu ra bị tắc, có thể do phì đại tuyến tiền liệt, sỏi hoặc ung thư bàng quang; đôi khi do sa tử cung hoặc bàng quang.

- Bàng quang có rối loạn thần kinh.

- Cơ thắt bàng quang và niệu đạo không đủ lực.

Một số nguyên nhân khác cũng gây ra mót tiểu như: bệnh parkinson, alzheimer, tắc niệu đạo do viêm mạn hay phẫu thuật, tiểu đường, bệnh thần kinh cột sống xương cùng, di chứng của phẫu thuật trước đây ở vùng xương chậu.

Đối với phụ nữ sau mãn kinh, việc nội tiết tố oestrogen bị giảm có ảnh hưởng làm cho niêm mạc niệu đạo bị dày, cứng lên, cản trở lưu thông nước tiểu. Phụ nữ sinh đẻ nhiều cũng bị yếu cơ vùng chậu, gây tiểu không tự chủ.

Để chữa bệnh hiệu quả, ngoài việc điều trị theo chỉ định của bác sĩ, bệnh nhân còn phải có một lối sống khỏe, lành mạnh như: tránh dùng cà phê, trà, thuốc lá, rượu; không uống nước nhiều vào buổi tối. Nên thường xuyên tập luyện cơ chậu, cơ bụng bằng vận động, xoa bóp mạnh; tập luyện bàng quang bằng phương pháp đi tiểu theo giờ giấc quy định (lúc đầu khó khăn nhưng nếu kiên trì thì khoảng cách giữa 2 lần tiểu sẽ dài dần).

Phương pháp phẫu thuật chỉ được thực hiện khi bị phì đại tuyến tiền liệt, sỏ bàng quang, niệu quản, u bàng quang...

(Theo Sức Khỏe & Đời Sống)

U xơ tuyến tiền liệt

Long bế lúc xế chiều!

Đàn ông chừng 50 tuổi trở lên bỗng nhiên sinh thói viếng thăm toilet thường xuyên, mỗi lần tiểu tiện phải "rặn" mới thấy nhẹ phần "bộ hạ".

Sau khi đã "giải thoát nỗi buồn", cảm giác nằng nặng ở phía dưới vẫn treo lơ lửng, ngồi làm việc mà lúc nào cũng nhấp nhổm trực chỉ cái cửa toilet, đề phòng có "thằng nào" mắc chứng táo bón cứ ngồi chết gí trong đó thì khốn khổ thân mình. Đêm ngủ cũng vậy, muốn thẳng giấc như trước cũng không yên, cứ bị "bộ hạ" đánh thức, thà là bà xã thì còn được một vài phút sung sướng, đằng này ra vô toilet rồi mất ngủ, bơ phờ.

Càng mất ngủ càng thấy nhịp độ vào toilet mau hơn. Một ý nghĩ cứ lởn vởn trong đầu: Chẳng biết "trong đó" có u, bướu hay hòn sỏi, hòn đá gì chặn vô, giống như ống nước bị tóc quện với ba cái thứ đồ ăn, nên mình bị "khó khăn" khi vặn vòi mà nước chảy nhỏ giọt như mấy ông công ty cấp nước gọi là "áp lực yếu". Hay mình đã già nên "hồ chứa" nước bị lão hóa chăng?

Suy sụp, bấn loạn và mỗi khi "gần" bà xã hình như tình trạng nặng hơn, khó chịu hơn, anh nào may mắn có vợ trẻ thì suốt đêm nghe tiếng thở dài não nề. Có anh sau khi "gần" lại thấy đi tiểu ra chút máu, không khéo bên trong quan trọng ấy bị "ung" mất rồi. Nhiều anh không đủ dũng cảm đi khám, lại thêm các "từ mẫu" của ta gặp bệnh nhân là đưa cái mặt hình sự, nhìn muốn… nổi gai ốc.

Nấn ná, để "nỗi buồn nhỏ giọt" đeo bám, một ngày đẹp trời thì "vòi" xả tắc hẳn. Bụng dưới căng, nặng, đau. Các biện pháp như thoa dầu, chườm nóng chẳng ăn thua gì. Nếu anh nào ráng chịu đựng cũng chỉ được nửa ngày, bởi bồn chứa giãn tối đa, đẩy các tạng lên cao, nằm không được, chỉ có nước ngồi thở hí hóp như bị suy tim.

Bởi thế, Đông y mới gọi là "long bế" tức là bí tiểu. Lúc này cách duy nhất là thuê xe đến bệnh viện. Một cái sonde được đưa vào tận bàng quang và cuộc "xả lũ" giúp bụng dưới từ từ xẹp như bong bóng xì hơi. Còn nếu cố tình "giữ của" thì thận vẫn đổ nước tiểu xuống, bàng quang căng tối đa có thể "bùm". Toàn bộ nước tiểu tràn ra ổ bụng trộn với máu, cấp cứu còn hơn cả trời sập.

Có người cơ còn "ngon" nên cương quyết "cố thủ" thì nguy cơ nhiễm trùng lại xuất hiện, không chỉ viêm bàng quang mà nơi sản xuất và "nhà kho" thông nhau nên vi khuẩn đi lại tung tăng. Nhiễm mủ bể thận với sốt cao, lạnh run, bà xã phải gọi xe cấp cứu. Một cái ống dẫn lưu mủ cùng túi đựng treo lủng lẳng bên hông "hoành tráng" hơn cả điện thoại di động và nặng dần để thỉnh thoảng mình tự làm hộ lý gỡ ra, đổ nó vào toilet.

Tại sao đàn ông "xế chiều" lại hay bị "long bế"? Bệnh không nằm ở thận hay bàng quang, mà lại ở "anh hàng xóm" có tên gọi là "tiền liệt tuyến". Bình thường, tiền liệt tuyến ôm lấy cổ bàng quang có vóc dáng như một cái hạt dẻ. Nó đóng vai phụ trong bộ sinh dục của đàn ông là sản xuất một ít dịch cùng với các tuyến khác thành chất nuôi tinh trùng và "bôi trơn" niệu đạo, giúp "đạn" bắn ra dễ dàng.

Theo Đông y, anh nào "mần ăn" quá nhiều lúc trẻ tới mức "buông thả" sẽ hao tổn thận âm, thiếu âm thì dương không hóa, thủy dịch không được khí hóa để đi ra nên gây "long bế". Những anh ăn uống nhiều đồ chua, cay, béo, ngọt, thấp nhiệt ở trung tiêu đi vào bàng quang gây bất lợi cho khí hóa thì gây tắc tị. Anh nào bị tình chí (buồn, mừng, giận, lo nghĩ, sợ hãi…) làm can khí uất kết cũng gây bí rị.

Nguyên nhân chính theo các nhà Tây y thì sự lão hóa khiến tổ chức xơ phát triển ở tuyến tiền liệt làm tuyến to ra chèn vào cổ bàng quang, làm hỗn loạn hoạt động của cơ thắt nơi đây. Do đó, họ gọi bệnh "long bế" là "u xơ tuyến tiền liệt". Bình thường, khi bàng quang đầy nước tiểu thì "vừng ơi, mở cửa ra", chẳng may ta đang bận việc thì có thể "nín".

Bây giờ khốn khổ "mót" mà có kêu Trời, hay bấm chuông, gọi cửa thì cửa vẫn khép hờ hoặc đóng chặt. Đó là lý do tại sao mấy anh chưa già, mới hườm hườm hay bị "long bế". Có anh sẽ hỏi: Tuyến tiền liệt to bao nhiêu? Bình thường, khi các chàng trai chừng 24 tuổi là lúc nó lớn hết cỡ cũng chỉ nặng 20g, khi hoạt động tình dục nó "hăng hái cổ động" nên ứ máu, sung huyết mà "gào" theo nhịp độ của "ông chủ".

Từ 40 tuổi nó teo dần chỉ còn 2 - 4g, nếu anh nào trên 50 tuổi mà nó "không chịu già", cứ muốn "bự hoá" như ngày xưa ấy thì những kẻ có tên gọi là "xơ" sẽ chạy tới chèn ép, tung hoành, sinh đẻ vô tội vạ ở nơi này. Đó là u xơ tuyến tiền liệt. Liệu u xơ tuyến tiền liệt có chữa được không, chứ nó làm "bí" như thế thì ai chịu nổi? Đông y có câu "bất thông thì thống" tức là chỗ nào không thông sẽ gây đau. Đau ở đâu chứ nhè vào "chỗ ấy" thì quả là khó nói và… khó chịu.

Bác sĩ sẽ làm gì? Các nhà niệu khoa khuyên nên mổ nội soi hay mổ banh ra mà vứt đi c khỏi "thống". Nghe thế nhiều anh "hãi", sợ chữa được "long bế" không khéo bị "tiêu" mất cái khoản kia thì cuộc đời còn gì là vui vẻ nữa!

Yên tâm đi. Sau khi bóc tách, những phần quan trọng của đàn ông vẫn còn "nguyên con" lại không bị nặng, hết đau, chẳng còn "bí", thường là máy móc chạy tốt hơn dù thiếu một "cổ động viên" tích cực. Tuy vậy, mong quý anh ráng điều độ, bởi cỗ máy thời gian đã bắt đầu có dấu hiệu mệt mỏi, bắt nó chạy hết công suất là quá tải, nên tốt nhất là vừa chạy vừa bảo dưỡng

BS TỊT TUỐT

Nguồn: vietbao

Chăm sóc bệnh nhân u xơ tuyến tiền liệt tại nhà

U xơ tuyến tiền liệt là hiện tượng phì đại tổ chức đệm và sợi liên kết, gây giảm chức năng các tuyến. Người bệnh cần uống nhiều nước vào buổi sáng và trưa, ăn nhiều rau quả, đặc biệt là kiêng đồ ăn kích thích và nóng như ớt, gừng, cà-phê, rượu...

U xơ tuyến tiền liệt có 2 hội chứng:

1. Hội chứng kích thích:

- Đái gấp: khó nhịn tiểu được khi phải làm việc lâu hay đi xa.

- Đái khó: phải cố rặn mới đi tiểu được.

- Đi tiểu nhiều lần trong ngày, nhất là về đêm, khiến người bệnh thường xuyên mất ngủ.

2. Hội chứng tắc nghẽn:

- Tiểu yếu: tia nước tiểu ra yếu, nhỏ giọt hoặc đi thành 2 tia.

- Tiểu ngắt quãng: ngừng tiểu đột ngột khi đang đi, rồi lại tiểu tiếp.

- Tiểu chưa hết: bàng quang vẫn còn nước tiểu sau khi đi.

Phương pháp điều dưỡng tại nhà: áp dụng cho trường hợp u xơ còn nhỏ, chưa có chỉ định điều trị ngoại khoa.

1. Chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt: nên uống nhiều nước vào buổi sáng và trưa, hạn chế uống sau bữa chiều để tránh đi tiểu đêm. Cần ăn nhiều rau quả, kiêng thức ăn có tính kích thích và nóng như ớt, gừng, cà-phê... Tập luyện theo thói quen, tốt nhất là các môn bơi, đi bộ và chạy chậm.

2. T thuốc:

Bài 1: hoàng kỳ 30-60 g, gạo nếp 10 g. Nấu cháo ăn hằng ngày.

Bài 2: bí đỏ 500 g, đậu xanh 100 g. Cả hai thứ ninh nhừ, cho gia vị hoặc đường, tùy theo khẩu vị, ăn hằng ngày.

Một số bài thuốc Đông y chữa u xơ tuyến tiền liệt hiệu nghiệm:

Bài 1: dùng cho bệnh nhân u xơ tuyến tiền liệt gây bí đái, người già suy nhược cơ thể. Bài thuốc gồm đảng sâm 20 g, hoàng kỳ 30 g, bạch linh 12 g, hạt sen 18 g, tỳ giải 12 g, sa tiền tử 15 g, ý dĩ sống 12 g, ngô thù du 5 g, nhục quế 6 g, cam thảo 6 g. Ngày 1 thang, sắc uống làm hai lần.

Bài 2: dùng cho người già u xơ tuyến tiền liệt, tiểu khó và nhiều lần. Sài hồ 12 g, thăng ma 12 g, cát cánh 9 g, bạch linh 10 g, ý dĩ 10 g, sa tiền tử 10 g, mộc thông 10 g, khiếm thực 12 g. Ngày 1 thang sắc uống làm 2 lần.

Một số nhóm thuốc điều trị tại nhà:

- Thuốc chẹn (anpha) giao cảm, có tác dụng làm giãn cơ trơn tuyến tiền liệt: prazosin, cardman.

- Thuốc nội tiết tố: progesteron, megesterol.

- Thuốc nguồn gốc thực vật: tadenan.

Bác sĩ Thùy Dương, Bệnh viện Bạch Mai

(Theo Đại Đoàn Kết)

Chữa u xơ tiền liệt tuyến bằng liệu pháp tự nhiên

Lương y  VÕ HÀ

U xơ tiền liệt tuyến là một chứng bệnh phổ biến ở phần lớn nam giới lớn tuổi.  Bệnh có thể phát triển dần dà qua thời gian mà không gây nguy hiểm nghiêm trọng.  Tuy nhiên nó có thể làm gia tăng nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu, gây mất ngủ về đêm và dễ dẫn đến tâm lý căng thẳng, ức chế do trở ngại trong sinh hoạt hoặc trong giao tiếp.  Liệu pháp tự nhiên có thể giúp điều trị hoặc ngăn chận sự phát triển của bệnh để cải thiện sức khoẻ và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Tiền liệt tuyến (TLT) là một tổ chức nhỏ bao quanh niệu đạo, nặng khoảng từ 15 đến 20gr, nằm ở đáy Bàng quang, phía sau xương mu và trước Trực tràng.  Chức năng chính của tuyến là sản xuất ra chất dịch - làm môi trường vận chuyển tinh trùng, và tạo thành tinh dịch trong hoạt động tính giao TLT chỉ có ở nam giới. Tuyến thường phát triển ở tuổi dậy thì, đến khoảng 20-25 tuổi thì bắt đầu ổn định.  Tuy nhiên, đến sau 40 tuổi, TLT thường có khuynh hướng phát triển bất thường, được gọi là phì đại lành tính TLT.  Sự phì đại của tuyến gây ra một số rối loạn chức năng của Thận và Bàng quang.  Tỷ lệ mắc bệnh và mức độ trầm trọng của bệnh thường gia tăng theo độ tuổi.  Số liệu thống kê cho thấy có trên 50% nam giới ở độ tuổi từ 60 đến 70 tuổi bị u xơ TLT.  Đến 80 tuổi tỷ lệ này lên đến 88%.  Sự phát triển bất thường vừa làm suy giảm chức năng của tuyến vừa gây chèn ép niệu đạo, làm cản trở sự bài tiết nước tiểu.  U xơ TLT có thể phát triển dần dà qua thời gian dài mà không gây nguy hiểm nghiêm trọng.  Tuy nhiên nó có thể làm gia tăng nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu, gây mất ngủ về ban đêm, và dễ dẫn đến tâm lý căng thẳng, ức chế, do trở ngại trong sinh hoạt hàng ngày hoặc khi giao tiếp.

Triệu chứng

Sự chèn ép của tuyến vào cổ Bàng quang làm cản trở đường tiểu, gây ra một số triệu chứng thuộc hai nhóm:

Hội chứng kích thích như hay mót tiểu, phải tiểu gấp, khó nín tiểu, tiểu nhiều lần trong ngày.

Hội chứng tắc nghẽn như tiểu ít, tiểu nhỏ giọt, tiểu ngắt quãng, tiểu không thành tia, tiểu không hết nước tiểu trong Bàng quang.

Nguyên nhân

Các nhà khoa học cho rằng bệnh có liên quan đến những rối loạn về nội tiết tố sinh dục.  Theo Đông y, TLT và sự bài tiết nước tiểu liên quan trực tiếp chức năng khí hoá của Thận và Bàng quang.  Ngoài ra, khí hoá ở tam tiêu đều có tác động phối hợp của hai tạng Tỳ, Phế. Tỳ chủ thăng, chủ về cơ nhục và chủ về vận  hoá thủy dịch,  Phế chủ khí và chủ về túc giáng.  Ở người lớn tuổi, bên cạnh việc suy nhược chức năng của Tỳ, Thận, chế độ ăn uống, sinh hoạt  và những căng thẳng tâm lý trong cuộc sống đều có ảnh hương đến việc phát triển u xơ, đặc biệt là những căng thẳng trong sinh hoạt tình dục.  Những cảm xúc không thuận lợi về tình dục như suy nhược sinh dục, áp lực không đáp ứng được nhu cầu của bạn tình, đọc sách báo, xem phim ảnh hoặc suy nghĩ quá nhiều về tình dục, tình dục không được thoả mãn đều có khả năng kích động tướng Hoả dễ gây uất nhiệt.  Uất nhiệt kết tụ lâu ngày kết hợp với Tỳ khí hư nhược, khí hư hạ hãm, dễ dẫn đến khí trệ, huyết ứ và  phát triển thành ở vùng hạ tiêu  đối với cả nam cũng như nữ.

Điều trị

Phép chữa u xơ TLT chủ yếu là bổ Tỳ, Thận.  Tùy theo chứng, có thể gia thêm các vị thuốc để giải khí uất, hành khí hoạt huyết, lợi tiểu hoặc tiêu u xơ.

Bài thuốc 1

Đây là một bài thuốc kinh nghiệm đã được truyền tay qua nhiều người, nhiều thời kỳ với tên gọi “Tiên dược cứu bệnh trần”, để chuyên trị các trường hợp u xơ TLT.  Qua phân tách có thể thấy bài thuốc có sự phối hợp của hai cổ phương Quy Tỳ và Lục vị gia thêm Nhục thung dụng, Câu kỷ tử, Đổ trọng và Ngưu tất để tăng cường Thận khí.  Quy Tỳ có tác dụng kiện Tỳ, an thần, bổ khí, thường dùng để chữa các chứng suy nhược, kém ăn, khó ngủ do lao nhọc hoặc do tình chí uất kết.  Lục vị là một cổ phương thông dụng để bổ Thận âm.  Điểm đặc biệt của bài thuốc là chỉ “bổ chính” mà không “công tà”.  Khi chính khí vượng, chức năng của Tỳ, Thận điều hoà, khí hoá tam tiêu sẽ thông suốt, cơ nhục sẽ săn chắc (vì “Tỳ chủ cơ nhục”), TLT sẽ dần dần thu liểm và đường tiểu sẽ thông.  Thường, sau ba thang sẽ thấy biến chuyển.  Vì là phương bổ nên ngoài việc điều trị u xơ bài thuốc này có thể dùng để chữa các chứng suy nhược sinh dục ở nam giới do Tỳ, Thận lưởng hư, hay mệt mỏi, ăn ít, tinh kém, xuất tinh sớm.

Thục địa 16gr               Ngưu tất 12gr                           Viển chí 8gr

Hoài sơn 12gr               Nhục thung dung 12gr              Táo nhân 8gr

Sơn thù 12gr                 Câu kỷ tử 12gr                        Long nhản 8gr

Mẩu đơn bì 8gr             Trần bì 8gr                               Cam thảo 8gr

Trạch tả 12gr              Hoàng kỳ 32gr                         Đại táo 3 quả

Bạch phục linh 12gr      Đảng sâm 24gr                         Gừng sống 3 lát.

Đổ trọng 12gr               Bạch truật 12gr

Đổ 4 chén nước, sắc còn hơn nửa chén.  Lần 2 đổ 3 chén nước sắc còn nửa chén .  Trộn đều 2 lần thuốc,  chia  làm 2 lần, uống trong ngày.  Uống khoảng từ 7 đến 10 thang.  Sau đó, thỉnh thoảng uống lại một vài thang để bồi bổ cơ thể.

Bài thuốc 2

Bài thuốc này thiên về bổ khí, lợi tiểu và tiêu u xơ.  Ngoài việc kiện Tỳ bổ khí, tăng cường trương lực cơ, phương thang này có nhiều vị thuốc để hoạt huyết, tiêu ứ, làm tan chỗ kết tụ, nên chỉ dùng để điều trị u xơ, không dùng cho trường hợp bồi bổ thông thường.

Đảng sâm 24gr             Đương quy 20gr         Nga truật 12gr

Hoàng kỳ 32gr             Bạch truật 16gr             Đào nhân 12gr

Thục địa 20gr               Bạch phục linh 12gr      Tô mộc 12gr

Tỳ giải 16gr                  Xa tiền 12gr                 Xích thược 12gr

Mộc thông 16gr            Tam lăng 12gr              Đan sâm 12gr

Táo 3 quả                     Gừng sống 3 lát.

Sắc uống từ 1 đến  3 thang.  Sauó vẫn nên tiếp tục uống theo bài 1 ở trên.  Cả 2 bài thuốc đều không dùng được trong trường hợp cơ thể có các chứng viêm nhiễm đang phát triển.

Điều trị không dùng thuốc

Vận động thân thể.

Theo Y học cổ truyền, “Tỳ chủ tứ chi và cơ nhục”.  Vận động cơ bắp và khí hoá của Tỳ Vị có liên quan mật thiết với nhau.  Ở người già và những người kém vận động thể lực Tỳ Vị thường suy yếu biểu hiện qua việc kém ăn, sức không bền, dễ mệt mỏi, cơ bắp mềm nhủn.  Do đó rèn luyện thân thể trong điều kiện sức khoẻ cho phép là biện pháp tự nhiên và quan trọng để kiện Tỳ.  Vận động thân thể vừa giúp nâng cao sức khoẻ, cải thiện tim mạch vừa làm săn chắc cơ bắp sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến việc thu nhiếp các cơ vùng xương chậu, kể cả TLT. Cách vận động đơn giản nhất là đi bộ, đi từ chậm đến nhanh dần.  Mỗi lần khoảng 30 phút, mỗi tuần 5 lần.

Bài tập làm săn chắc các cơ vùng xương chậu.

Thực hành phương pháp thở bụng nghịch sau đây có thể giúp cải thiện tình trạng yếu liệt các cơ vùng xương chậu bao gồm cơ vòng hậu môn, cơ vòng bàng quang, các cơ sinh dục và cả TLT. Ngồi ở tư thế ổn định.  Ngồi xếp bằng thông thường hoặc ngồi trên ghế, chân chạm đất.  Tập trung tư tưởng vào vùng xương chậu, hít vào trong khi cố nhíu chặt nhị âm (bộ phận sinh dục và hậu môn), thở ra trong khi từ từ buông lỏng toàn thân.  Lập lại động tác khoảng 10 lần tương ứng với 10 hơi thở.  Mỗi ngày có thể tập 1 lần.

Thư giãn thần kinh và cơ bắp.

Căng thẳng tâm lý, khí uất là một yếu tố quan trọng trong cơ chế sinh bệnh hoặc phát triển bệnh, kể cả u xơ TLT.  Những cảm xúc, những ức chế về tình dục cần phải được giải quyết, thư giãn triệt để hoặc cho thăng hoa.  Do đó những sinh hoạt dưỡng sinh, ngồi thiền đặc biệt là những tư thế yoga có tác dụng thư giãn cơ bắp, thư giãn được thần kinh  có tác dụng hoá giải stress sẽ đáp ứng tốt quá trình điều trị u xơ TLT.

Ăn nhiều rau quả tươi.

Việc phát triển u xơ TLT có liên quan đến yếu tố tuổi tác, đến quá trình lão hoá.  Trong những thập niên gần đây, các nhà khoa học đặc biệt quan tâm đến những chất chống oxy hoá và xem đây là một biện pháp quan trọng để làm chậm lại quá trình nầy.  Trong lớp màng ngoài của các loại ngủ cốc, các loại hạt, các loại đậu và cả trong những  rau quả tươi, nhất là các loại rau màu xanh đậm, màu vàng họăc màu đỏ có hàng ngàn chất chống oxy hoá khác nhau bao gồm các sinh tố C, E, các chất  lycopen, beta caroten, selenium. Đây là những chất chống oxy hoá rất tốt, có khả năng tăng cường hệ miển dịch, trung hoà những gốc tự do và chống lại sự phát triển của những tế bào bất thường. Trên thực tế có nhiều trường hợp u xơ ở cả nam lẩn nử đã thu nhỏ lại hoặc bị tiêu diệt hẳn chỉ bằng chế độ ăn uống thích hợp.  Thông thường, người bệnh cần trải qua một vài ngày tiết thực trước khi thực hành chế độ ăn uống bằng rau quả và ngủ cốc thô.*

* Barbara Loecher và Sara Altshul O’Donnel. Women’s choices in Natural Healing, Rodale Press Penn. USA.1998. Tr.463

Cách tự phòng trị u xơ tuyến tiền liệt

Nếu khối u tuyến tiền liệt có kích thước lớn, phẫu thuật là cách chữa tốt nhất. Còn trong trường hợp khối u nhỏ dưới 20 g, ngoài việc điều trị theo chỉ dẫn của bác sĩ, người bệnh có thể tự làm bệnh giảm bớt bằng liệu pháp vận động, massage vùng bụng và ngâm nước. Với người khỏe mạnh, các biện pháp này cũng làm giảm nguy cơ mắc bệnh.

Sau đây là các hướng dẫn cụ thể:

1. Vận động toàn thân

Người bị u xơ tuyến tiền liệt có thể đi bộ, chạy, bơi hoặc tập các môn thể dục thể thao khác mà mình ưa thích. Điều quan trọng là các vận động đó phải vừa sức và được tập luyện đều đặn mỗi ngày. Có thể tập bài sau:

Nằm ngửa trên giường, 2 bàn tay úp sấp đỡ sau mông, hai chân thay nhau duỗi đạp lên trên hết cỡ; tất cả các khớp (háng, khuỷu gối, cổ chân, ngón chân) đều vận động; phần cổ, đầu, lưng cũng được tập trung vận động theo. Tiếp theo, 2 chân cùng duỗi đạp song song (số lần đạp tăng dần từng ngày, khi đạt 100 lần/ngày là đủ). Sau đó, giang thẳng hai chân ra hai bên đến hết cỡ 10 lần; rồi đưa thẳng một chân xuống theo thế nằm, chân kia giơ ngược lên đầu, thay nhau 10 lần. Mục đích của bài tập này là vận động mạnh khớp háng để tác động vào tuyến tiền liệt.

2. Massage vùng bụng

- Dùng bàn tay xoa 50 lần quanh rốn theo chiều xuôi rồi ngược. Vuốt từ cơ hoành xuống xương mu qua huyệt trung cực (ở bụng dưới, cách bờ trên xương mu 1 tấc, nằm trên đường trắng giữa dưới rốn).

- Dùng các ngón tay ấn, day, vuốt nhiều lần từ hậu môn ngược lên để tăng cường lưu thông máu; vuốt hai bên bẹn, gốc dịch hoàn.

- Ngồi, hai tay quặt sau lưng, bàn tay ôm khít lấy lưng, các ngón chạm nhau giữa xương sống, miết mạnh từ giữa lưng ra 2 bên.

3. Ngâm nước

Ngồi vào chậu nước ấm 42-43 độ C trong 15-20 phút. Sẽ tốt hơn nếu cho gừng tươi và các loại lá thơm vào đun sôi để xông hơi, khi gần nguội mới ngâm. Làm ngày vài lần, tốt nhất là trước lúc ngủ.

Sức Khỏe & Đời Sống

Việt Báo (Theo_VnExpress.net)

Bệnh táo bón và cách chữa

Thạc sĩ QUAN THẾ DÂN (Khoa Ðông y - BV. Thống Nhất)

Nguyên nhân gây táo bón

Theo quan điểm Tây y:

Táo bón là tình trạng phân ít, cứng, khó đại tiện và số lần đại tiện ít hơn 2 lần trong một tuần.

Ðối với Tây y, nguyên nhân của táo bón được chia ra như sau:

Do ăn uống hay thói quen đại tiện: Ðây là nguyên nhân chính gây táo bón. Những đối tượng thường gặp là: Trẻ đang tuổi bú sữa nếu ăn sữa hộp thường bị táo bón. Trẻ em tuổi lớn hơn chưa biết ăn rau, trái cây và người cao tuổi răng yếu ăn ít chất xơ... làm khối lượng phân ít cũng dễ gây táo bón. Sau đó phải k thói quen ít uống nước: Trẻ em nhất là ở độ tuổi mẫu giáo thường rất hiếu động, chơi nghịch ra mồ hôi nhiều nhưng không biết tìm nước uống, hoặc khát nước nhưng sợ cô giáo không dám đòi uống nước; Người cao tuổi thường ít vận động, không ra mồ hôi, không có cảm giác khát nên không uống nước. Về thói quen đại tiện, nhiều người do bận công việc nên hay nhịn, lâu dần dẫn đến thói quen 2-3 ngày mới đại tiện một lần. Trẻ em độ tuổi đi học thường ngại đại tiện tại trường nên cố nhịn và trở thành thói quen. Có khi còn do sự thay đổi chỗ ở, nhà vệ sinh lạ, không tiện nghi, không thoải mái nên gây ức chế không muốn đại tiện. Ðặc biệt là nhiều trẻ em độ tuổi mẫu giáo, nói chưa sõi, khi đi đại tiện phải nhờ người lớn giúp nên hay bị mắng mỏ; hoặc khi đại tiện bị đau ở hậu môn... nên sinh ra tâm lý sợ hãi khi mót đại tiện, cố nhịn cho qua cơn mót đại tiện, lâu ngày thành chứng táo bón mãn tính.

Do giảm nhu động đại tràng: Bình thường phân vận chuyển qua đại tràng mất 35 giờ, nhưng ở một số người thời gian có thể kéo dài trên 72 giờ.

Các nguyên nhân khác ít gặp như:

* Một số bệnh của hậu môn trực tràng như trĩ, ung thư trực tràng, túi thừa...

* Bệnh toàn thân: Tiểu đường, suy tuyến giáp, hạ kali máu, tăng canxi máu, xơ cứng bì, Parkinson, di chứng tai biến mạch não...

* Do tác dụng phụ của thuốc như các thuốc chữa đau dạ dày, thuốc hạ huyết áp, giảm đau, lợi tiểu, thuốc hướng tâm thần...

* Do lạm dụng các thuốc nhuận tràng lâu ngày làm rối loạn các chức năng của đại tràng, người bệnh bị lệ thuộc vào thuốc nhuận tràng, nếu không dùng sẽ không đại tiện được. Thường gặp ở người cao tuổi, người ốm nằm liệt giường lâu ngày.

Táo bón theo quan điểm Ðông y:

Ðông y nhận thức rằng táo bón mãn tính là do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra, cho nên đối với mỗi loại táo bón phải có một cách chữa trị khác nhau. Tuệ Tĩnh và Hải Thượng Lãn Ông đã dựa vào sự phân loại táo bón của Nội kinh mà chia ra 5 loại táo kết: do Nhiệt, Hàn, Phong, Khí, Huyết. Các nguyên nhân trên làm cho thủy dịch bị khô kiệt; nên khi chữa cần phải chú ý bồi bổ thủy dịch đồng thời giải quyết các nguyên nhân gây bệnh.

Cách chữa táo bón

1. Uống đủ nước: Trẻ em tuổi còn bú ngoài các bữa ăn cần được uống thêm nước, tốt nhất là nước cam, chanh... Với trẻ em tuổi đi học cần chú ý cho các cháu uống đủ nước. Người cao tuổi thường uống không đ� nước, nên ngoài bữa ăn cần uống ít nhất 1 lít nước mỗi ngày; nếu sống ở những nơi khí hậu nóng có thể cần tới 2 lít/ ngày. Người bệnh sốt cao có thể mất từ 3-4 lít nước mỗi ngày qua mồ hôi, sau khi hết sốt thường bị táo bón, chậm hồi phục sức khỏe; vì vậy khi đang sốt phải thường xuyên được cho uống nước hoặc ăn các thức ăn lỏng như cháo, súp, nước trái cây.

2. Ăn đủ chất xơ: Trong bữa ăn cần có rau xanh để cung cấp chất xơ, sau bữa ăn cần dùng thêm trái cây vì ngoài chất xơ, trái cây còn cung cấp các vitamin, acid hữu cơ giúp chống táo bón rất tốt. Cần tập cho trẻ em ăn rau và trái cây từ nhỏ; trẻ từ 6 tháng cần ăn bổ sung rau nghiền nhừ lẫn với bột hoặc cháo và uống nước trái cây ép.

3. Tập thói quen đi đại tiện vào một giờ cố định, tốt nhất là vào sáng sớm, lúc công năng đại tràng cao nhất. Có thể uống một cốc nước lạnh vào sáng sớm để tập gây phản xạ đi đại tiện. Người cao tuổi có thể tập xoa bóp vùng bụng dưới nhằm giúp tăng nhu động ruột.

Kết hợp cách phân loại của Ðông y và Tây y, có thể phân ra các loại táo bón cùng cách chữa như sau:

1. Táo bón do phân khô là chính - Nhiệt bí:

- Triệu chứng: Phân khô, người nóng, miệng hôi, khát nước.

- Cách chữa: Dùng bài Ðại thừa khí thang: Ðại hoàng 12g; Mang tiêu 16g; Hậu phác 12g; Chỉ thực 12g. Sắc uống trong 1 ngày, chia làm 2 lần.

2. Táo bón do phối hợp phân khô và giảm nhu động ruột - Khí bí:

- Triệu chứng: Phân khô, ợ hơi, ngực sườn đầy tức, gặp ở người viêm đại tràng mãn tính hoặc người làm nghề hay phải ngồi lâu.

- Cách chữa: Dùng bài Lục ma thang: Trầm hương 4g; Mộc hương 10g; Binh lang (hạt cau) 8g; Ô dược 12g; Chỉ thực 6g; Ðại hoàng 4g. Sắc uống ngày một thang hoặc có thể làm hoàn uống 8g/ngày.

3. Táo bón do giảm nhu động ruột là chính - Hư bí và Hàn bí:

- Hư bí: Gặp ở người suy nhược, còn chia ra do Khí hư và Huyết hư

- Khí hư: Triệu chứng: Phân không khô lắm, không có sức rặn, mệt mỏi, sắc mặt trắng, ăn kém, chậm tiêu.

- Cách chữa: Dùng bài Bổ trung ích khí thang: Ðảng sâm 12g; Hoàng kỳ 12g; Ðương quy 12g; Bạch truật 12g; Thăng ma 10g; Sài hồ 10g; Trần bì 6g; Cam thảo 6g. Gia thêm vừng đen 12g, mật ong 1-2 thìa canh nếu phân khô nhiều. Sắc uống ngày một thang, hoặc làm hoàn uống ngày 15g.

- Huyết hư:

Triệu chứng: Phân hơi khô, khó rặn; Môi, mi mắt nhợt, da mặt không tươi, hay hoa mắt chóng mặt.

Cách chữa: Dùng bài Tứ vật thang: Thục địa 16g; Xuyên khung 10g; Ðương quy 10g; Bạch thược 10g. Nếu phân khô nhiều gia thêm: Bá tử nhân 12g; Vừng đen 12g. Sắc uống ngày một thang hoặc làm hoàn uống ngày 15g.

- Hàn bí (Lãnh bí):

Triệu chứng: Sắc mặt xanh, sợ lạnh thích ấm, người lạnh chân tay lạnh, phân khó đi. Thể này ít gặp, chủ yếu xảy ra ở người cao tuổi yếu bệnh, nằm lâu một chỗ.

Cách chữa: Dùng bài Bán lưu hoàn gia vị: Bán hạ 12g; Lưu hoàng 6g; Nhục thung dung 12g; Ðương quy 12g. Luyện với mật ong thành hoàn, ngày uống 8-10g.

Đừng xem thường táo bón mạn tính

Nhiều người vẫn xem thường táo bón và thường “tự xử” khi mắc bệnh. Điều này làm bệnh trầm trọng thêm, gây các rối loạn trong cơ thể và nhiễm độc.

Ở Việt Nam hiện có khoảng 2,4 triệu người bị táo bón (3% dân số).

Trong năm 2003, người Việt Nam phải chi khoảng 1,6 triệu USD cho các loại thuốc nhuận tràng.

Táo bón là tình trạng người bệnh gặp khó khăn khi thải phân: đi tiêu ít lần hơn bình thường (ít hơn 3 lần/tuần), hay đi tiêu ra phân cứng hoặc phải rặn gắng sức khi đi tiêu. Nặng hơn, bệnh nhân phải thường xuyên dùng các thuốc nhuận tràng hoặc thụt tháo và móc phân. Thậm chí trong các đợt táo bón nặng, mọi cố gắng để đi tiêu đều thất bại.

Táo bón xảy ra ở mọi lứa tuổi, người lớn tuổi dễ mắc hơn và nữ bị nhiều hơn nam. Đối tượng có nguy cơ bị táo bón mạn tính là những người làm công việc phải suy nghĩ nhiều, làm việc văn phòng, những nghề phải thay đổi chỗ ở thường xuyên như tài xế lái xe đường dài, đi buôn chuyến đường dài, đi công tác thường xuyên, tiếp viên hàng không...

Bác sĩ Dương Phước Hưng, giảng viên Đại học Y dược TP HCM cho biết, chứng táo bón mạn tính có thể khiến bệnh nhân bị nhiễm độc do không bài tiết tốt, khiến người mệt mỏi, xuống sức dần.

Trên thực tế có rất nhiều người bị táo bón, nhưng phần lớn tự điều trị cho mình. Thông thường, họ tự mua thuốc hậu môn, thuốc uống nhuận tràng trường kỳ. Sau một thời gian, người bệnh bị nhờn thuốc và phải tăng liều sử dụng hằng ngày mới “giải quyết” được. Theo bác sĩ Phước Hưng, việc tự điều trị này có thể gây rối loạn dinh dưỡng hoặc rối loạn nước và điện giải trong cơ thể. Nếu có thêm bệnh tim mạch hay tiểu đường... thì tình trạng rối loạn về nước và điện giải có thể thúc đẩy các bệnh này trở nên trầm trọng hơn.

Vì vậy, khi bị táo bón, người bệnh nên đến bệnh viện để được bác sĩ thăm khám, thực hiện một số xét nghiệm. Ngày nay, sự phát triển kỹ thuật cho phép chẩn đoán nguyên nhân gây táo bón khá dễ dàng. Phần lớn (59%) trường hợp bị táo bón chức năng mạn tính (đại tràng co bóp bình thường). Loại này được điều trị hiệu quả bằng cách dùng thuốc nhuận tràng ngắn hạn kết hợp uống nhiều nước, tăng chất xơ trong khẩu phần ăn và tăng cường hoạt động, bệnh sẽ nhanh khỏi.

41% trường hợp còn lại bị táo bón do nguyên nhân khác, chẳng hạn do hội chứng tắc nghẽn đường ra (thành của ống hậu môn - trực tràng có những nguyên nhân gây cản trở lối ra của phân như khối u, các khối cơ dày và co thắt). Đối với các khối u, cần phẫu thuật cắt bỏ. Với rối loạn co thắt cơ, có thể điều chỉnh bằng cách tiêm Botulinum toxin vào cơ hoặc phẫu thuật. Trường hợp táo bón do giảm nhu động của đại tràng thường được điều trị hiệu quả với nhóm thuốc kích thích thụ thể 5HT4. Nếu bị phình đại tràng bẩm sinh, cần cắt bỏ đoạn đại tràng bệnh.

(Theo Tuổi Trẻ)

Từ táo bón đến bệnh trĩ

Trong cuộc đời ai cũng có ít nhất vài ba lần bị táo bón. Đây chỉ là triệu chứng chứ không phải một bệnh. Táo bón nhẹ và ít thường không nguy hiểm, nhưng nếu kéo dài, nó có thể dẫn đến bệnh trĩ.

Táo bón khiến người bệnh phải rặn mạnh khi đại tiện, làm tăng áp lực trong bụng, cản trở sự lưu thông máu trong các tĩnh mạch ở vùng hậu môn. Nguyên nhân gây táo bón thường là ăn không đủ chất xơ, lười vận động, có thói quen nhịn đại tiện... Sự kiêng khem quá mức hoặc việc uống viên sắt khi mang thai cũng có thể gây táo bón. Nếu không được khắc phục, lâu ngày, các tĩnh mạch bị tổn thương nặng nề, gây nên trĩ.

Khi mắc bệnh trĩ, người bệnh thường có cảm giác ngứa ngáy, đau hậu môn, chảy máu tươi khi đại tiện. Bệnh trĩ được chia làm hai loại: trĩ nội (búi tĩnh mạch nằm trên cơ thắt hậu môn) và trĩ ngoại (búi trĩ tĩnh mạch ở dưới cơ thắt hậu môn và tụt ra ngoài, có thể nhìn thấy bằng mắt thường). Nếu để lâu ngày không điều trị, trĩ nội sẽ tụt xuống và sa ra ngoài, trở thành trĩ ngoại. Bệnh nhân sẽ rất khó chịu do búi trĩ sưng đau, rỉ máu và hay nhiễm trùng khi đi đại tiện

Chính vì những đặc điểm này, người bị bệnh trĩ cần phải khám ngay từ đầu để có hướng điều trị sớm bằng nội khoa, giúp bảo vệ thành mạch, tăng sức bền của thành mạch, giảm phù nề, xung huyết ở các tĩnh mạch vùng hậu môn; giảm đau đớn cho người bệnh. Không nên để lâu dẫn đến nhiễm trùng, việc điều trị trở nên phức tạp.

Để phòng ngừa bệnh trĩ:, cần có chế độ ăn uống hợp lý, tránh táo bón lâu ngày. Nên ăn nhiều rau, hoa quả tươi, uống nhiều nước, vận động cơ thể thường xuyên để tăng ngu động ruột. Những người phải làm việc ở tư thế bất lợi (ngồi lâu, đứng nhiều) cần kết hợp nghỉ ngơi, giải lao và vận động hợp lý để ngăn chặn bệnh trĩ. Tập thói quen đi đại tiện ngày 1 lần vào giờ cố định.

Khi thấy hiện tượng táo bón kèm đại tiện ra máu, cần đi khám thầy thuốc nội tiêu hóa để được hướng dẫn chữa trị sớm.

Những người đã bị trĩ cần chú ý vệ sinh để phòng viêm nhiễm, hằng ngày và sau mỗi lần đi đại tiện, phải rửa vùng hậu môn bằng nước muối ấm. Những người bị táo dễ bị nứt hậu môn gây nhiễm trùng nên cũng cần vệ sinh như trên.

BS Nguyễn Văn Thịnh, Sức Khoẻ & Đời Sống

Bệnh Trĩ và cách  điều  trị

BS. Phạm Xuân Hội – BV. Bình Dân TP. HCM

Nguyên nhân

Căn nguyên của bệnh trĩ vẫn còn nhiều bàn cãi. Bệnh trĩ là một biểu hiện bệnh lý có liên quan đến đám rối tĩnh mạch ở vùng hậu môn trực tràng. Khi các đám rối tĩnh mạch này giãn lớn quá mức tì sinh ra trĩ.

Một số người bị viêm đại tràng mãn, táo bón kinh niên, lao động nặng, ngồi, đứng lâu, bị u ở vùng trực tràng, có thai, xơ gan cổ trướng, bị viêm nhiễm vùng hậu môn trực tràng... có thể thấy bệnh trĩ kèm theo.

Bệnh trĩ được phân ra thành trĩ nội và trĩ ngoại.

- Trị nội được chia làm 4 độ:

Độ I: búi trĩ còn nằm trong ống hậu môn.

Độ II: mỗi khi đi cầu búi trĩ sa ra ngoài tự tụt lên được vào ống hậu môn.

Độ III: khi búi trĩ sa ra ngoài phải dùng tay đẩy lên mới tụt vào trong ống hậu môn.

Độ IV: búi trĩ thường xuyên lòi ra ngoài hậu môn.

Búi trĩ ở độ III, IV thường phải phẫu thuật.

- Trĩ ngoại: búi trĩ nằm ở ngoài ống hậu môn và được da che phủ.

Một bệnh nhân có thể cùng một lúc bị trị và trị ngoại.

Phương pháp chữa trị

Hiện nay nhiều nước vẫn còn chữa trị bằng những bài thuốc y học dân gian hoặc các loại thuốc tân dược, các thủ thuật và phẫu thuật dựa trên những kiến thức y học được nghiên cứu.

Tuy vậy chỉ có 10% - 15% số người có bệnh trĩ cần được điều trị và trong số bệnh nhân này chỉ có 5% - 10% là phải phẫu thuật.

Thông thường, người bệnh thấy chảy máu khi đại tiện, búi trĩ ló ra ngoài hoặc đau rát, sưng ở vùng hậu môn. Khi gặp các triệu chứng này, người bệnh cần đến gặp các thầy thuốc chuyên khoa để khám bệnh và nếu cần thiếu thì nội soi hậu môn, trực tràng, đại tràng để tìm ra bệnh cho chính xác vì có thể có một số bệnh khác phối hợp như hậu môn như rò, nứt kẽ hậu môn, polype, viêm loét đại trực tràng, ung thư trực tràng hậu môn gây chảy máu.

Nếu bệnh trĩ không gây ra các biến chứng như chảy máu, tác mạch tạo cục máu đông, trĩ sa và làm nghẹt búi trĩ, nhiễm trùng lở loét... thì không cần điều trị. Cần có chế độ sinh hoạt phù hợp như tránh làm việc nặng, ngồi nhiều, tránh táo bón, cữ các chất kích thích như rượu, gia vị... để phòng ngừa các biến chứng của bệnh trĩ.

Cách điều trị cũng tùy thuộc vào loại bệnh trĩ nội hay ngoại và dựa vào mức độ của bệnh. Sau khi khám mới có hướng điều trị cụ thể, rõ ràng như dùng thuốc (thuốc uống, đặt tại chỗ...) hoặc bằng dụng cụ (như tiêm chất xơ, đốt lạnh, thắt túi tĩnh bằng vòng bao su...) hay bằng phẫu thuật để cắt các búi trĩ (dao điện, laser...).

Y học cổ truyền Việt Nam cũng có nhiều bài thuốc chữa bệnh trĩ: thuốc uống dạng nước, bột... hoặc thuốc cao, thuốc bột để bôi... như PG60, khô trĩ tán B, C, chè trĩ, mỡ trĩ, bột ngâm trĩ... Tóm lại, trĩ hay trĩ ngoại đều có chỉ định điều trị khác nhau.

Sau cùng, lựa chọn phương pháp điều trị bằng Đông y hay Tây y tùy thuộc quyết định của người bệnh. Tuy vậy chúng tôi vẫn có lời khuyên: bệnh trĩ cần phải được chẩn đoán chính xác trước khi điều trị hầu tránh những trường hợp có bệnh khác kèm theo như chảy máu u bướu ở vùng hậu môn trực tràng... và khi điều trị cần đến những cơ sở y tế có uy tín, kinh nghiệm và chuyên môn cao để tránh những biến chứng, di chứng đáng tiếc có thể xảy ra về sau như đau, bí tiểu, chảy máu, đại tiện mất tự chủ, gây biến dạng, hẹp hậu môn...

Bệnh trĩ tuy ít gây tử vong nhưng nếu không biết quan tâm phòng ngừa, chữa trị sớm và đúng cách, có thể có nhiều biến chứng và hậu quả là không ít người bệnh tiền mất tật mang, gây tổn hại đến sức khỏe và cuộc sống hạnh phúc trong gia đình.

Bệnh trĩ, một căn bệnh hết sức phiền toái

2008.03.08

Trà Mi, phóng viên đài RFA

Chương trình hôm nay, mời quý vị cùng tìm hiểu một căn bệnh tương đối tế nhị mà mặc dù nó rất dễ xảy ra, rất khó chịu, và cũng rất đau đớn, nhưng nhiều ngừơi vẫn ngại nói về nó. Cũng vì ngại mà đa số bệnh nhân khi mắc phải bệnh này rồi vẫn âm thầm chịu đựng cho đến lúc quá đau, quá nặng, mới tìm đến bác sĩ chữa trị. Đó là bệnh trĩ, một căn bệnh hết sức phiền toái.

Nguyên nhân nào dẫn đến bệnh này? Các dấu hiệu nhận biết bệnh ra sao? Phương pháp trị liệu như thế nào? Và phòng ngừa bệnh trĩ bằng cách nào? Bác sĩ Bùi Xuân Dương, chuyên khoa tiêu hoá, hiện đang hành nghề tại Miền Nam California, sẽ giải đáp những thắc mắc của quý vị trong chương trình hôm nay:

Bác sĩ Bùi Xuân Dương : Bệnh trĩ thực ra đây không phải là cái bệnh mà nguyên nhân là do mạch máu trong hậu môn bị sưng vù lên, người ta gọi là trĩ.

Thật ra cái nguyên nhân nào thì bất cứ một lý do nào mà khi cái áp suất trong mạch máu tăng cao thì chúng ta bị trĩ. Nói một cách dễ hiểu là khi mình bị bón nặng, mình rặn nhiều quá thì mạch máu bị sưng lên, lúc đó chúng ta bị trĩ. Hay là những phụ nữ trong lúc sanh đẻ họ rặn nhiều thì lúc đó mạch máu ở hậu môn bị sưng vù lên, lúc đó bị trĩ.

Nguyên nhân

Trà Mi : Những đối tượng, những lứa tuổi nào, hoặc những người trong những nghê nghiệp nào có nguy cơ măc bệnh này cao nhứt ạ?

Bác sĩ Bùi Xuân Dương : Có vấn đề là nếu mình ngồi quá lâu thì máu dồn xuống hậu môn nhiều thì gây ra bệnh trĩ. Thật ra tất cả chúng ta, già trẻ lớn bé thì ai cũng có thể bị cả. Chẳng hạn những tài xế vận tải ngồi lâu, lái xe lâu, họ dễ bị. Hoặc những thanh niên thiếu nữ trẻ tuổi tập cử tạ, hoặc dùng bất cứ một thứ gì mà họ phải gồng bụng lên nhiều quá, mỗi lần cử tạ thì họ phải gồng bụng để đẩy tạ lên, trong lúc làm như vậy thì áp suất trong hậu môn tăng lên cao và do đó họ có thể dễ bị trĩ.

Nói một cách dễ hiểu thì trĩ ai cũng có thể bị cả, nhưng có điều là người Việt Nam chúng ta cứ tưởng lầm đây là căn bệnh di truyền, nghĩa là bố mẹ bị thì con cái cũng sẽ bị. Điều này thật ra không đúng. Chính xác là vì hoàn cảnh mà chúng ta tạo ra căn bệnh.

Có vấn đề là nếu mình ngồi quá lâu thì máu dồn xuống hậu môn nhiều thì gây ra bệnh trĩ. Thật ra tất cả chúng ta, già trẻ lớn bé thì ai cũng có thể bị cả. Chẳng hạn những tài xế vận tải ngồi lâu, lái xe lâu, họ dễ bị. Hoặc những thanh niên thiếu nữ trẻ tuổi tập cử tạ, hoặc dùng bất cứ một thứ gì mà họ phải gồng bụng lên nhiều quá, mỗi lần cử tạ thì họ phải gồng bụng để đẩy tạ lên, trong lúc làm như vậy thì áp suất trong hậu môn tăng lên cao và do đó họ có thể dễ bị trĩ.

Trà Mi : Hoàn cảnh đó là do ăn uống và công việc làm đòi hỏi phải ngồi nhiều, phải không ạ?

Bác sĩ Bùi Xuân Dương : Đó là vấn đề ăn uống, chị nói rất là đúng. Taị vì chúng ta ăn quá ít rau chẳng hạn, để bị bón nặng, rặn nhiều thì dễ bị trĩ. Mặt khác là khi người bị đi tiêu chảy nhiều quá, đi hàng chục lần, và trong lúc đi cầu nhiều như vậy thì hậu môn có thể bị sưng vù lên mà gây ra bệnh trĩ.

Trà Mi : Dạ. Cũng xin đựoc hỏi thăm Bác Sĩ là những triệu chứng giúp cho nhận biết bệnh trĩ nó biểu hiện như thế nào?

Bác sĩ Bùi Xuân Dương : Cái mà người Việt Nam chúng ta thông thường hay hiểu biết là câu "Ai đau khổ vì bệnh trĩ" thì thật ra trĩ có 3 loại trĩ khác nhau. Trĩ phát xuất từgọi là trĩ nội. Trĩ phát xuất từ mạch máu nằm bên ngoài là trĩ ngoại. Trĩ phát xuất từ nửa mạc máu bên trong và nửa mạch máu bên ngoài gọi là trĩ nửa nội nửa ngoại.

Trĩ nội xuất phát từ bên trong, mạch máu bên trong không có dây thần kinh, da non bên trong không có dây thần kinh, dễ bị chảy máu, thì người bị trĩ nội dễ làm chảy máu, trong khi trĩ ngoại nằm bên ngoài, da dày hơn, ít bị chảy máu nhưng khi mà nó sưng vù lên thì đau khủng khiếp lắm, đau ghê gớm lắm, ngồi cũng đau, đi cũng đau, đúng cũng đau. Nếu trĩ vừa nửa nội nửa ngoại thì nó vừa đau vừa bị chảy máu.

Ảnh hưởng đến sức khỏe

Trà Mi : Giữa hai loại bệnh trĩ nội và trĩ ngoại, và loại vừa trĩ nội vừa trĩ ngoại, thì loại nào nguy hiểm nhất, thưa Bác Sĩ?

Bác sĩ Bùi Xuân Dương : Thật ra ít ai chết vì trĩ, thứ nhất là đau đớn nhiều, thứ hai là chảy máu. Chảy máu của trĩ nội, nhiều khi chỉ vài giọt máu nhỏ xuống nước làm đỏ bồn cầu làm cho bệnh nhân hốt hoảng. Trĩ nội như vậy là làm cho bệnh nhân sợ. Còn trĩ ngoại làm cho bệnh nhân đau, thì cái đau đớn đó nhiều khi họ lại cột nhứng cái đó lại, thì cột lại nó càng đau hơn nữa. Có một số bệnh nhân thoa những thuốc cỏ cây thì nó bị nhiễm trùng. Họ có thể chết vì nhiễm trùng nhiều hơn là chết vì bệnh trĩ.

Trà Mi : Và bệnh trĩ có ảnh hưỏng như thế nào đối với sức khoẻ của bệnh nhân trước mắt và về lâu về dài, thưa Bác Sĩ?

Bác sĩ Bùi Xuân Dương : Về lâu về dài thì vấn đề nó thuộc về tâm lý. Là khi mà cái đau nó làm cho đau khi mình bị bón gây ra bệnh trĩ, rồi khi mình đi cầu nó lại đau nữa, thành ra họ cứ sợ. Mỗi lần nghĩ đến vấn đề đi đại tiên là họ sợ. Thành ra vấn đề đó làm cho ảnh hưởng tới vấn đề về tâm lý. Tại vì sợ đi đại tiện nên họ không dám ăn, sợ không dám ăn nên rơi vào cái vòng lẩn quẩn.

Thành ra đó là vấn đề tâm lý về lâu về dài, còn vấn đề cấp tốc thì thông thường trĩ không cần chữa nó tự nhiên cũng hết. Mình ngâm nước nóng, bỏ tí muối, tí baking soda (có tính sát trùng) thì mạch máu có thể teo lại. Còn xoa thuốc là chỉ để cho đỡ đau thôi. Trĩ thường thường không chữa trị gì cả thì tự nhiên nó hết và nó không gây triệu chứng gì nguy hiểm, trừ khi mình đến thầy thuốc họ bôi những thuốc cỏ cây này kia có thể khiến cho hậu môn bị teo lại thì cái đó nguy hiểm hơn.

Vấn đề trĩ là do mạch máu ở chung quanh hậu môn bị sưng vù lên, mà dưới hậu môn không phải chỉ có một mạch máu mà có nhiều mạch máu đan lại với nhau, vì vậy khi chỉ cần một mạch nhỏ thôi mà sưng vù lên thì chúng ta bị trĩ. Thành ra đầu tiên mình nên chữa bằng thuốc men trước. Tốt nhất là mình làm sao ăn những thức ăn để cho phân đi ra thật đều.

Trà Mi : Dạ. Nhiều người lo ngại là nếu bệnh trĩ để lâu ngày mà không điều trị thì có thể dẫn tới những biến chứng tai hại về sau.

Bác sĩ Bùi Xuân Dương : Vấn đề như thế này, thưa chị. Nói một cách dễ hiểu là trĩ không nguy hiểm lắm, nhưng mà trĩ nếu bị chảy máu và đau, nhất là với những người trên 50 tuổi, thì chúng tôi khuyên nên đi soi ruột già. Vấn đề rất là quan trọng, tại vì đi soi để coi vấn đề chảy máu không phải là ung thư từ bên trong ruột cùng, ruột già, tại vì cái ruột cùng (ruột thừa, ruột dư) cũng có thể làm chảy máu bên trong đó, đó một nguyên nhân rất là nguy hiểm, đó là ung thư ruột già, ung thư ruột cùng.

Vì vậy khi mà lớn tuổi, 50 tuổi trở lên, đau hay không đau, cũng nên đi soi ruột già để coi thứ bên trong ruột già có bị ung thư hay không. Nhiều cái trĩ làm cho bệnh nhân đau, nhờ cái đau đớn đó họ mới đi khám ở phòng mạch của bác sĩ. Vì vậy người ta mới khuyên nên đi soi ruột già. Bệnh trĩ cũng có cái lợi là bắt bệnh nhân phải đi soi ruột già.

Phương pháp điều trị và phòng tránh

Trà Mi : Nói tới các phương pháp điều trị bệnh trĩ thì nhiều người băn khoăn là người thì điều trị bằng thuốc uống, có người phải đi phẫu thuật, thì trường hợp nào phải điều trị bằng thuốc và trường hợp nào phải phẫu thuật, thưa Bác Sĩ?

Bác sĩ Bùi Xuân Dương : Vấn đề trĩ là do mạch máu ở chung quanh hậu môn bị sưng vù lên, mà dưới hậu môn không phải chỉ có một mạch máu mà có nhiều mạch máu đan lại với nhau, vì vậy khi chỉ cần một mạch nhỏ thôi mà sưng vù lên thì chúng ta bị trĩ. Thành ra đầu tiên mình nên chữa bằng thuốc men trước. Tốt nhất là mình làm sao ăn những thức ăn để cho phân đi ra thật đều.

Thứ hai là tránh nhiều loại gia vị cay như tiêu, ớt. Những loại gia vị cay làm xót đầu lưỡi, làm xót bao tử thì khi mà đi qua ruột cùng có thể làm rách hậu môn, sưng hậu môn lên. Cách chữa trị là ngâm hậu môn trong nước ấm làm cho giảm nơi bị sưng. Sau khi ngâm xong thì có thể nhét những thuốc hình viên đạn (suppositoire) hoặc là bôi thuốc trụ sinh vào.

Nếu những trường hợp đó mà không hết, càng ngày nó càng lớn hơn, và có những loại trĩ thông thường khi đi cầu xong mà nó thụt vào bên trong lại thì nhiều khi cần phải mổ. Nhưng có loại trĩ lớn đến nổi lấy tay ấn vào trong m cũng không vào thì những trường hợp đó cần phải mổ. Những bệnh nhân đó khi mổ thì chỉ cần lấy cái trĩ đó thôi, chứ còn nếu mình không điều trị nguyên nhân như táo bón thì mai mốt cái trĩ khác sẽ mọc lại.

Trà Mi : Dạ vâng. Như vậy một khi đã cắt trĩ rồi thì không thể nào yên tâm là nó sẽ không tái phát (Bác sĩ Bùi Xuân Dương : Đúng rồi) mà phải lưu ý đến việc phòng bệnh. Nhân đây cũng xin hỏi Bác Sĩ là làm thế nào để có thể phòng tránh được bệnh trĩ?

Bác sĩ Bùi Xuân Dương : Cái quan trọng nhất là mình đừng để bón. Quan trọng thứ hai là khi cơ thể mình báo cho mình biết là cần phải đi cầu thì mình phải đi ngay vì nếu tình tràng này tái diễn lâu ngày thì mình sẽ bị bón. Khi bị bón thì thay vì cơ thể mình tự nhiên đưa phân ra ngoài thì mình phải rặn nó mới đưa phân ra được. Mỗi lần rặn thì hậu môn bị sưng lên. Vì vậy tốt nhất là làm thế nào để đi cầu được đều đặn. Nếu có tập thể dục thì nên tránh việc cử tạ quá nhiều mà nên tập chạy bộ hay tập đi bộ, tập bơi thì tốt hơn.

Cái quan trọng nhất là mình đừng để bón. Quan trọng thứ hai là khi cơ thể mình báo cho mình biết là cần phải đi cầu thì mình phải đi ngay vì nếu tình tràng này tái diễn lâu ngày thì mình sẽ bị bón. Khi bị bón thì thay vì cơ thể mình tự nhiên đưa phân ra ngoài thì mình phải rặn nó mới đưa phân ra được. Mỗi lần rặn thì hậu môn bị sưng lên. Vì vậy tốt nhất là làm thế nào để đi cầu được đều đặn. Nếu có tập thể dục thì nên tránh việc cử tạ quá nhiều mà nên tập chạy bộ hay tập đi bộ, tập bơi thì tốt hơn.

Trà Mi : Ngoài ra có những món thức ăn, những loại thức ăn nào mà Bác Sĩ nghĩ rằng đặc biệt có thể kích thích tiêu hoá dễ dàng, có thể giúp cho những người thường xuyên bị táo bón giải quyết đựoc vấn đề của mình nhẹ nhàng hơn không ạ?

Bác sĩ Bùi Xuân Dương : Thường chúng tôi khuyên là tốt nhất là rau dền, rau muống, rau đay, cải cúc ... mấy thứ đó rất là nhuận trường.

Trà Mi : Và liều lượng như thế nào một ngày mới gọi là vừa đủ, thưa Bác Sĩ?

Bác sĩ Bùi Xuân Dương : Vâng ạ. Người ta nói một ngày mình phải ăn 30 gr chất xơ. Mà tưởng tượng một quả táo chỉ có 3 gr, như vậy phải ăn gấp 10 lần, mà một ngày ăn 10 quả táo thì ai ăn cho được.

Thành ra vì vậy chúng tôi vẫn thường khuyên là nếu không ăn được nhiều như vậy thì ít nhất cũng nua các loại thuốc bột mình pha, mình khuấy lên, mình uống. Hoặc những người nào không sợ mập, không bị vấn đề mập cản trở vấn đề ăn uống thì có những loại trái cây khô thì mình ăn giúp sự đi cầu dễ dàng hơn.

Trà Mi :. Ngoài ra quả trái cây thì chắc cũng cần phải lưu ý đến nước phải không ạ?

Bác sĩ Bùi Xuân Dương : Nước, vâng ạ. Thật ra người ta cũng khuyên là uống ít nhất từ một tới hai lít nước. Cái này có thể nó làm cho da dẻ mát mẻ hơn và cái thận đựoc tốt hơn, trong đó có vấn đề đi cầu cũng dễ dãi hơn.

Trà Mi : Dạ vâng. Chúng tôi chân thành cảm ơn thời gian Bác sĩ Bùi Xuân Dương đã dành cho cuộc trao đổi này.

Bác sĩ Bùi Xuân Dương : Nhân đây chúng tôi cung xin thành thật cảm ơn Đài rất là nhiều đã có nhã ý cho phép chúng tôi trình bày với quý thính giả của quý Đài, và xin cảm ơn chị ạ.

Chương trình "Sức Khoẻ và Đời Sống" tuần này xin dừng lại tại đây. Hẹn tái ngộ cùng quý vị và các bạn trong một đề tài mới vào tuần sau. Trà Mi thân ái kính chào.

Quan niệm mời về điều trị bệnh trĩ

PHƯỚC HƯNG

Trĩ là bệnh phổ biến, đứng đầu trong các bệnh vùng hậu môn đến khám ở khoa hậu môn học; Tuy bệnh không nguy hiểm đến tính mạng nhưng lại gây khó chịu, ảnh hưởng đến chất lượng sống của bệnh nhân.

Mục tiêu chính của điều trị trĩ là giảm thiểu các triệu chứng gây khó chịu và cải thiện chất lượng sống cho bệnh nhân. Một số lớn bệnh nhân có kết quả tốt, tuy nhiên vẫn còn một số trường hợp có các di chứng cũng như các biến chứng sau điều trị. Vì vậy việc chọn lựa phương pháp điều trị hiện vẫn còn gây nhiều bàn cãi...

Những thay đổi trong điều trị trĩ

Hiện nay với những hiểu biết về sinh bệnh học bệnh trĩ, các nhà hậu môn học công nhận rằng các đám rối tĩnh mạch trĩ là trạng thái sinh lý bình thường, tạo nên lớp đệm ở ống hậu môn, giúp kiểm soát sự tự chủ của đại tiện. Từ phát hiện này, quan niệm mới về điều trị trĩ là cố gắng bảo tồn lớp đệm này, do đó có nhiều thay đổi trong điều trị trĩ.

Các nhà hậu môn học chia điều trị trĩ làm 3 nhóm chính:

Điều trị bảo tồn, điều trị ít xâ

Là sự lựa chọn ban đầu trong điều trị trĩ

1. Chế độ ăn nhiều chất xơ

Giúp phòng ngừa táo bón và làm giảm triệu chứng của bệnh trĩ. Những người thường đứng lâu, ngồi lâu, không có thói quen đi cầu đúng giờ, làm việc căng thẳng sẽ có nguy cơ cao mắc bệnh trĩ. Vì thế nên tập thể dục và ăn nhiều chất xơ để làm giảm các triệu chứng trĩ.

2. Thuốc tăng cường thành tĩnh mạch

Được y học chứng cứ ghi nhận làm giảm được các triệu chứng trĩ. Sử dụng những thuốc này là chọn lựa đầu tiên trong điều trị trĩ.

3. Thuốc tọa dược và kem bôi tại chỗ

Thường được sử dụng kết hợp với thuốc tăng cường thành tĩnh mạch, nhưng chưa có công trình nghiên cứu nào chứng minh hiệu quả và được y học chứng cứ công nhận.

4. Thuốc chống táo bón

Khi điều trị trĩ, các bác sĩ thường chú ý đến việc điều trị các rối loạn lưu thông ruột như tiêu chảy và táo bón. Nhưng các nhà hậu môn học khuyến cáo rằng khi sử dụng thuốc trị táo bón nên dùng thuốc tạo khối phân, tránh sử dụng thuốc nhuận tràng và thuốc xổ vì sẽ làm tăng triệu chứng trĩ.

Các phương pháp dùng dụng cụ

Có 3 phương pháp điều trị thủ thuật chính, được y học chứng cứ công nhận là chích xơ, thắt trĩ bằng vòng cao su và quang đông bằng tia hồng ngoại. Nguyên lý chung là tạo nên xơ sẹo làm dính lớp dưới niêm mạc vào lớp cơ ở dưới lớp dưới niêm mạc, cố định trĩ vào ống hậu môn và làm giảm lưu lượng máu đến búi trĩ.

Các phương pháp điều trị thủ thuật có chống chỉ định với các trường hợp trĩ nội, trĩ ngoại tắc mạch, nứt hậu môn kèm theo, viêm mủ hậu môn và bệnh nhân bị suy giảm miễn dịch.

1. Chích xơ

Là phương pháp dễ thực hiện, đơn giản, nhanh chóng và an toàn. Mục đích chính của chích xơ là làm giảm lưu lượng máu đến búi trĩ, tạo mô sẹo cơ dính vào lớp cơ dưới lớp niêm mạc, giúp giảm triệu chứng chảy máu.

Chích xơ được chỉ định trong trĩ độ 1 và trĩ độ 2.

Trong kỹ thuật chích xơ cần chú ý một s� vấn đề:

- Sử dụng đúng loại kim: Kim dài, có ngạnh chặn ở gần đầu kim để tránh xuyên thấu sâu, nếu có kim gập góc thì rất tốt và dùng ống chích chuyên dùng. Thuốc chích xơ thường dùng hiện nay là dầu phenol và polidocanol.

- Vị trí chích là lớp dưới niêm mạc ở gốc búi trĩ. Khối lượng thuốc bơm khoảng 3-5ml, bơm chậm, trong lúc bơm thuốc nếu thấy chỗ chích đổi màu trắng là đã chích vào lớp thượng bì, ngừng chích ngay vì sẽ gây biến chứng loét hoại tử sau chích.

- Vị trí chích thông thường là ở 4g, 7g và 11g.

- Biến chứng:

+ Chảy máu chỗ chích: nếu phát hiện trong lúc chích, phẫu thuật viên sẽ dùng gạc đè vào, nếu không giảm phải dùng dụng cụ thắt trĩ bằng vòng cao su thắt vùng chảy máu.

+ Chích vào tuyến tiền liệt: trong trường hợp chích quá sâu ở vị trí 11-1g có thể gặp biến chứng bí tiểu, viêm mào tinh và tinh hoàn, viêm tuyến tiền liệt, rò hậu môn âm đạo...

2. Thắt trĩ bằng vòng cao su

Thắt trĩ bằng vòng cao su được chỉ định điều trị trĩ nội độ 1 và 2, một số tác giả áp dụng cho cả trĩ nội độ 3 nhưng kết quả giới hạn.

Nhiều nghiên cứu cho thấy thắt trĩ bằng vòng cao su có hiệu quả tốt hơn chích xơ, quang đông hồng ngoại và đông lạnh. Nguyên tắc chính của thắt vòng cao su là giảm lưu lượng máu đến búi trĩ, tạo mô sẹo xơ dính vào lớp cơ dưới lớp dưới niêm mạc, do đó sẽ cố định ống hậu môn đúng với nguyên tắc bảo tồn lớp đệm hậu môn.

Tuy biến chứng sau thắt trĩ rất hiếm gặp nhưng lại là vấn đề làm chùn tay thầy thuốc. Nếu thắt không đúng vị trí thì biến chứng đau dữ dội sẽ xảy ra, cần phải tháo ngay vòng cao su thì mới giúp bệnh nhân giảm đau. Biến chứng chảy máu sau thắt là rất hiếm và khối lượng máu chảy thường không đáng kể. Biến chứng trầm trọng và nguy hiểm nhất là biến chứng nhiễm trùng vùng chậu. Triệu chứng sớm của tình trạng nhiễm trùng là sốt, đau và bí tiểu. Khi bệnh nhân có các triệu chứng này cần phải dùng kháng sinh phổ rộng liều cao, nếu cần phải cắt lọc tại chỗ vùng này. Hai biến chứng cũng có thể gặp là trĩ ngoại tắc mạch và nứt hậu môn với tỷ lệ khoảng 1%.

Vấn đề đặt ra là thắt từng búi trĩ cho một lần thắt hay thắt nhiều búi cùng một lúc có làm tăng biến chứng? Các công trình báo cáo đều đồng thuận là thắt 1, 2 hay 3 búi trong một lần đều cho biến chứng như nhau.

3. Quang đông hồng ngoại

M của phương pháp làm đông là làm cho mô bị đông lại dưới tác động của sức nóng, tạo nên sẹo xơ, làm giảm lưu lượng máu đến búi trĩ và cố định trĩ vào ống hậu môn. Với tia Laser, dòng điện cao tần cũng có tác động làm đông như tia hồng ngoại, nhưng sự chính xác về độ sâu xuyên thấu của tác động làm đông của 2 phương pháp này không chính xác bằng tia hồng ngoại với máy quang đông. Sự xuyên thấu mô của tia hồng ngoại được định trước bằng cách điều chỉnh tốc độ của tia và độ hội tụ chính xác trên lớp mô này. Máy quang đông hồng ngoại có lợi là không gây nhiễu các dụng cụ điện tử gắn trên người bệnh như máy điều hòa nhịp tim.

Quang đông hồng ngoại được chỉ định với trĩ nội độ 1 và độ 2. Phương pháp có ưu điểm là không đau, an toàn, cầm máu rất hiệu quả; nhưng có nhược điểm là máy khá đắt và thường phải làm thủ thuật nhiều lần.

Phẫu thuật

Với các phát hiện về sinh bệnh học và giải phẫu học, từ thập niên 90 có các phương pháp phẫu thuật mới như khâu treo trĩ, phẫu thuật Longo, khâu cột động mạch trĩ dưới hướng dẫn của siêu âm Doppler. Các phương pháp phẫu thuật mới nói trên dựa vào nguyên tắc bảo tồn lớp đệm hậu môn, giảm lưu lượng máu đến búi trĩ và cố định mô trĩ vào ống hậu môn. Với các phương pháp phẫu thuật này, vùng phẫu thuật nằm trên cột Morgagni, là vùng không có các tiếp nhận cảm giác, do đó khi phẫu thuật vùng này có lợi điểm là không đau.

Vài phương pháp điều trị bệnh trĩ hiệu quả

Đó là các kỹ thuật tiêm phenol và glycerine, thắt búi trĩ bằng vòng cao su và mổ trĩ bằng laser CO2. Những phương pháp này có hiệu quả cao và ít gây biến chứng, đã được áp dụng tại nhiều bệnh viện ở TP HCM.

Theo giáo sư Nguyễn Xuân Huyên, Chủ tịch Hội Nội tiêu hóa Việt Nam, khối trĩ thực chất không phải là tổ chức bệnh lý mà là đám rối động tĩnh mạch ở vùng hậu môn. Khối này có thể nằm ở phía trên đường lược (trĩ nội) hoặc bắt nguồn từ khoang cạnh hậu môn dưới da (trĩ ngoại). Bệnh nhân bị bệnh trĩ sẽ có những bất thường ở tổ chức này: cương tụ, giãn thành búi, gây đau, chảy máu hoặc sa ra ngoài.

Viêm đại tràng và táo bón lâu ngày là các nguyên nhân gây bệnh chủ yếu. Ngoài ra, nguy cơ bị bệnh trĩ cũng tăng cao ở những người đứng, ngồi lâu, thường xuyên cưỡi ngựa, đi xe đạp, xe máy đường dài, ăn nhiều chất kích thích, ít chất xơ...

Sau đây là 3 phương pháp điều trị trĩ được áp dụng thành công ở TP HCM:

1. Tiêm phenol và glycerine (PG-60)

Bác sĩ Trương Thìn, Viện trưởng Viện Y học dân tộc TP HCM, cho biết, phương pháp này do lương y Lê Văn Chính truyền lại và được Viện ứng dụng từ năm 1975. PG-60 có tác dụng làm cho búi trĩ co lại một cách đơn giản, không gây tai biến (chẳng hạn như hoại tử), niêm mạc chỗ bệnh không bị xơ cứng mà vẫn mịn màng như thường.

Trĩ có quan hệ nhân quả với hệ tiêu hóa và tất cả các hệ thống trong cơ thể. Do đó, cần phối hợp điều trị toàn diện, trong đó có việc bồi dưỡng hệ thống tiêu hóa bằng bài thuốc: Hương sa lục quận - bổ trung ích khí - bột nhuận tràng, kết hợp với châm cứu. Sau điều trị, bệnh nhân cần dùng nhiều rau và chất lỏng, sinh hoạt điều độ, uống bổ sung một số dược thảo giúp thành mạch được bền chắc.

2. Thắt búi trĩ bằng vòng cao su

Phương pháp này được Trung tâm Cấp cứu Trưng Vương TP HCM áp dụng từ năm 1999, có ưu điểm là đơn giản, không cần gây tê, thời gian điều trị ngắn, bệnh nhân không phải nằm viện.

Đối tượng điều trị là bệnh nhân trĩ nội độ 2-3, khi trĩ còn riêng lẻ từng búi. Sau khi được thắt, dưới tác dụng siết dần của vòng cao su, búi trĩ bị thiếu máu sẽ bị hoại tử và rụng sau 7-10 ngày.

3. Phẫu thuật bằng laser CO2

Theo bác sĩ Nguyễn Trung Vinh, Bệnh viện Triều An TP HCM, đây là phương pháp điều trị an toàn, hiệu quả cao. Trong những bệnh nhân đã được điều trị tại đây, gần 88% cho kết quả tốt, hơn 12% cho kết quả trung bình.

Phương tiện mổ laser CO2 có các tính năng cắt, quang đông và bốc hơi tổ chức bệnh, có thể thực hiện cho cả thủ thuật lẫn phẫu thuật. Kỹ thuật này hạn chế mất máu, khiến vết mổ ít phù nề và nhiễm trùng, tránh được những biến chứng nặng sau mổ như chít hẹp hậu môn, hậu môn ướt, tiêu mất tự chủ, trĩ tái phát. Ngoài ra, bệnh nhân không cần nằm viện.

Thanh Niên

Phương pháp mổ trĩ không đau

Mổ trĩ là một phương pháp điều trị hữu hiệu, tiệt căn, nhưng thường khiến bệnh nhân hết sức đau đớn sau mổ (đau như xát muối, như có những mảnh thủy tinh vỡ đi qua). PGS-TS Nguyễn Mạnh Nhâm, Bệnh viện Hữu Nghị Việt Đức, đã đưa ra một phương pháp mổ trĩ cải tiến, không gây đau, hiệu quả cao mài phí lại thấp.

Trong điều trị trĩ, đau sau mổ vẫn là vấn đề khiến các bác sĩ phải đau đầu. Phương pháp thắt trĩ thời cổ đại (thắt cả vào da và vùng nhạy cảm của hậu môn) đã bị loại bỏ hoàn toàn, vì khiến người bệnh quá đau đớn. Tuy đã có nhiều tiến bộ, nhưng các phương pháp mổ trĩ hiện đại, tiến hành mổ ngay ở vùng lược da cạnh hậu môn (một vùng rất nhạy cảm) vẫn chưa khắc phục được hết nhược điểm đau sau mổ.

Phương pháp khâu máy

Từ năm 1998, phương pháp mổ trĩ bằng khâu máy tiến hành ở vùng trên đường lược đã tỏ ra hiệu quả:

- Nguyên tắc: Cắt đứt đường cấp máu tới các búi trĩ và kéo niêm mạc hậu môn đang bị sa vào trong. Các búi trĩ do không được cấp máu sẽ teo dần đi.

- Ưu điểm: Kỹ thuật này đơn giản, mỗi ca mổ chỉ kéo dài 10-15 phút, bệnh nhân có thể điều trị ngoại trú, sau mổ rất ít đau (vì vùng da trên đường lược ít nhạy cảm), khả năng nhiễm khuẩn ít, thời gian lành vết thương nhanh.

- Nhược điểm: Giá thành rất cao (300-400 USD tiền dụng cụ cho một ca mổ).

Kỹ thuật cải tiến

Để khắc phục nhược điểm nói trên, PGS-TS Nguyễn Mạnh Nhâm đã cải tiến phương pháp nói trên thành kỹ thuật khâu tay đơn giản, có hiệu quả tương tự và chi phí thấp.

- Nguyên tắc: Khâu vòng bằng tay ở phía trên đường lược 1,5-2 cm, tạo thành một hàng rào, chặn hầu hết máu tới búi trĩ nội, đồng thời khâu treo niêm mạc bị sa ra ngoài như kỹ thuật khâu máy.

- Chỉ định: Trĩ nội đơn thuần độ 2-3 và độ 4 không to lắm (kể cả trĩ vòng). Đối với trĩ quá to, trĩ hỗn hợp, trĩ vòng lớn, phải kết hợp phương pháp này với các kỹ thuật khác.

- Ưu điểm: Kết quả thử nghiệm trên 72 bệnh nhân tại Bệnh viện Việt Đức cho thấy: Bệnh nhân thường đau ít, hôm sau có thể ngồi dậy, đi lại được, tiểu tiện dễ, thường đại tiện vào ngày hôm sau. Đa số bệnh nhân tự bỏ thuốc giảm đau vào ngày thứ hai. Không có biến chứng gì đặc biệt.

Giá thành của mỗi ca tối đa là 4 USD (chỉ cần 1-2 sợi chỉ tiêu chậm 00).

Công trình được báo cáo tại Lễ thành lập Hội Hậu môn Trực tràng học Việt Nam tổ chức ngày 18/4.

Thu Thảo

Bệnh trĩ và cách phòng ngừa

Bệnh trĩ là sự phồng lớn của một hay nhiều tĩnh mạch trĩ trên hoặc dưới, thậm chí cả hai (gây trĩ nội, trĩ ngoại hoặc trĩ hỗn hợp). Bệnh thường xảy ra ở những người làm việc nhiều ở tư thế đứng hoặc ngồi như cảnh sát, tài xế, thợ may...

Triệu chứng thường thấy nhất là đại tiện ra máu, thường là màu đỏ tươi, xảy ra ngay sau khi đại tiện. Hiếm khi trĩ gây xuất huyết ồ ạt nhưng lâu ngày nó có thể dẫn đến thiếu máu mạn tính và nặng. Sau một thời gian, trĩ lớn và sa. Mới đầu, hiện tượng sa xuất hiện lúc đi đại tiện nhưng về sau sẽ liên tục. Bệnh nhân rất đau, nhất là khi ngồi, di chuyển rất khó khăn. Vùng hậu môn và quanh hậu môn bị sưng phù nhiều, tách rộng ra hai bên sẽ thấy niêm mạc trĩ nội thuyên tắc nằm ở giữa. Hai màu niêm mạc trong và ngoài rất khác nhau.

Tình trạng trĩ nội thuyên tắc có thể tự khỏi. Sau vài ngày, bệnh nhân bớt đau, bớt sưng và trĩ trở vào trong hậu môn. Sau cơn thuyên tắc, trĩ có thể bị xơ hóa, nhỏ lại và bớt chảy máu. Một vài trường hợp bị lở loét bó trĩ hoặc hoại tử từng vùng. Có khi hoại tử tạo ra áp xe vùng hậu môn và vùng chậu.

Khi có các dấu hiệu kể trên, bệnh nhân nên đi khám nhằm loại trừ ung thư đại tràng hay ung thư trực tràng tiềm ẩn. Nếu đã xác định là trĩ, nên dùng khẩu phần nhiều chất sợi, rau cải, trái cây và uống nhiều nước. Tránh rặn mạnh khi đại tiện, tránh khuân vác nặng.

Nên giữ vùng hậu môn cho sạch. Rửa bằng nước, không dùng giấy lau khi đi đại tiện. Không nên rửa bằng xà phòng vì dễ gây kích thích, ngứa nhiều hơn. Ngâm hậu môn với nước ấm ngày 4 lần, mỗi lần 10 phút. Có thể đắp gạc lạnh với số lần và thời gian tương tự. Nếu búi trĩ sa ra ngoài, nên nhét nó nhẹ nhàng vào hậu môn để tránh tình trạng thuyên tắc.

Với tình trạng đau phù và viêm trong các cơn trĩ cấp, có thể xử trí bằng cách bôi thuốc mỡ hoặc thuốc đạn có hydrocortisone. Không nên dùng quá 2 tuần lễ vì hydrocortisone có thể gây teo niêm mạc hậu môn.

Có thể điều trị trĩ bằng các phương pháp khác như nong hậu môn, thắt búi trĩ bằng dây thun, chích xơ hóa búi trĩ hoặc đốt điện, chích nước nóng..., phẫu thuật cắt trĩ (áp dụng đối với trĩ độ 3 và 4). Trường hợp trĩ ngoại bị thuyên tắc thì nên mổ ngay lấy cục máu đông; bệnh nhân sẽ hết đau rất nhanh và phòng được biến chứng do thuyên tắc gây nên.

Để phòng ngừa bệnh trĩ, cần uống nhiều nước (mỗi ngày ít nhất 8-10 ly) để giúp phân mềm và dễ đại tiện; ăn nhiều rau cải, trái cây (giúp phân mềm, khối phân tăng thêm nên bớt phải rặn). Nên vận động để tránh trong tĩnh mạch, nhất là sau khi ngồi hoặc đứng lâu. Vận động cũng giúp tránh táo bón và giảm trọng lượng nếu bệnh nhân béo phì. Nếu phải ngồi lâu, bệnh nhân không được lót gối mềm dưới mông vì sẽ làm tăng hiện tượng chèn ép các tĩnh mạch.

BS Thu Trang, Sức Khoẻ & Đời Sống

Xơ Gan

I. Định nghĩa

Xơ gan được định nghĩa về giải phẩu học là sự hình thành nodule và fibrosis lan toả. Tiếp theo sau đó là hoại tử tế bào gan, mặc dù nguyên nhân thì có rất nhiều nhưng hậu quả thì giốnh nhau.
Fibrosis không đồng nghĩa với Xơ gan:
- Fibrosis có thể xảy ra trong suy tim, trong tắc ngẽn ống mật và fibrosis gan bẩm sinh hoặc trongvùng gian thuỳ trong bệnh gan nhiễm hạt – mà không hề có xơ gan thật sự!

- Sự hình thành nodule không kèm fibrosis gặp trong bệnh chuyển đổi từng phần sang thể nodule, cũng không phải là xơ gan

- Có sự liên quan giữa viêm gan mãn và xơ gan

II.Nguyên nhân xơ gan:

1. Do siêu vi B,C,D

2. Rượu

3. Do chuyển hóa: vd như: hemochromatosis, bệnh Wilson , thiếu men α-antitrypsin

4. Bệnh đường mật kéo dài

5. Nghẽn tỉnh mạch gan: vd: $ Budd-Chiari

6. Rối loạn miễn dịch: vd: viêm gan dạng lupoid

7. Độc chất: vd: Methotrexate, Amiodarone

8. Phẫu thuật bypass ở đường ruột

9. Suy dinh dưỡng, nhiễm trùng.

10. Bẩm sinh

III. Chẩn đoán xơ gan:

Ngoài các dấu hiệu đi kèm trong bệnh nguyên nhân, hai biểu hiện chính trong xơ gan là: suy tế bàogan, tăng áp lực tỉnh mạch cửa. Điều trị và tiên lượng phụ thuộc vào mức độ hai yêu tố này.

1. Lâm sàng:

-Mệt , sụt cân
-Chán ăn , rối loạn tiêu hóa
-Đau bụng
-Vàng da
-Phù chân , báng bụng
-Xuất huyết mũi , răng , da, đường tiêu hóa
-Giảm ham muốn tình dục

2. Tiền căn:

- Có vàng da

- Viêm gan

- Có dùng thuốc ảnh hưởng gan

- Có truyền máu

- Uống rượu

- Có người trong gia đình bị bệnh gan

3. Khám:

Sốt , vàng da, nổi mẩn, thay đổi sắc tố da, ngón tay dùi trống , móng tay trắng, sao mạch , lòng bàn tay son , chứng vú to , teo tinh hoàn ở đàn ông , báng bụng , gan lách to ,phù chân , rối loạn tâm thần , run cơ...vv

4. Xét nghiệm máu:

- Giảm hemoglobin, hồng cầu , bạch cầu, tiểu cầu , thời gian đông máu kéo dài
- Tăng bilirubin, men transaminase , phosphatase kiềm , giảm albumin
- Thay đổi ion đồ
- Tăng AFP
- Hiện diện các marker viêm gan
- Các kháng thể tự miễn.

5. Chẩn đoán hình ảnh:

- Siêu âm

- Nội soi

- CT.

V. Tiên lượng:

Những điễm có ích khi tiên lượng :
- Nguyên nhân: Xơ gan do rượu thường đáp ứng tốt hơn xơ gan không biết nguyên nhân
- Nếu xơ gan mất bù theo sau một xuât huyết, nhiễm trùng hay nghiện ruợu thì tiên lượng tôt hơn là xảy ra đột ngột vì các yêu tố thúc đẩy trên có thể điều chỉnh được.
- Đáp ứng điều trị: nếu bn không đáp ứng với điều trị khi nhập viện 1 tháng xem như tiên lượng kém
- Vàng da kéo dài là dấu hiệu nặng
- Biến chứng thần kinh: tiên lượng tốt hay xấu tùy thuộc cách xuất hiện các dấu thần kinh, liên quan đến suy tế bào gan thì tiên lượng xấu
- Cổ chướng nặng( cần dùng nhiều lợi tiểu) tiên lượng nặng.
- Gan: Gan lớn tiên lượng tốt hơn gan nhỏ
- Xuất huyết từ dãn Tm thực quản: Tiên lượng xấu
- Albumin máu <2.5g/l: tiên lượng xấu. Men gan và globulin không có giá trị tiên lượng.
- Biễu hiện thời gian Prothrombin kéo dài duy trì lâu trên lâm sàng: tiên lượng kém!
- Giảm HA kéo dài: tiên lượng xấu!
- Thay đổi mô học tế bào gan: theo dõi để đánh giá mức độ hoại tử và viêm tế bào gan.

Tóm lại: lượng được quyêt định bởi mức độ của suy tế bào gan. Vàng da, vết bầm tự nhiên, và cổ chướng không đáp ứng điều trị là những dấu hiệu nặng!

VI. Điều trị:

Điều trị xơ gan còn bù tốt chủ yếu nhằm vào phát hiện sớm các biểu hiện suy tế bào gan. Chế độ ăn cân bằng và tránh rượu là chủ yếu.
- Một chế độ ăn gồm 1g Protein/1kg cân nặng là đủ trừ phi bệnh nhân có suy dinh dưỡng nặng!
- Thêm Methionin hoặc các chất bảo vệ gan vào điều trị là không cần thiết.
- Hạn chế Na , dùng lợi tiểu
- Dùng lactulose , không để bón
- Ngừa xuất huyết tiêu hóa:propranolol ...vv

Thuốc chống xơ:
- colchicine
- Corticoids dùng trong viêm gan tự miễn
- Một số thuốc khác đang nghiên cứu: HOE 077

Phẫu thuật: tất cả các phẫu thuật ở bệnh nhân xơ gan đều có nguy cơ cao và tỉ lệ tử vong cao! Tham khảo phân độ Child’s:
- Tử vong 10% ở đô A
- 31% - độ B
- 76% - độ C

*Tốt nhất nên kiểm soát theo dõi và điều trị nguyên nhân đưa đến xơ gan.

Nguồn: drthuthuy.com

Dấu hiệu sớm của bệnh xơ gan

Đau ở hạ sườn phải, bụng trướng nhẹ, giãn các vi mạch ở cổ, mặt... có thể là các dấu hiệu đầu tiên của bệnh xơ gan. Các biểu hiện này thường không điển hình, lại mờ nhạt nên rất dễ bị bỏ qua.

Xơ gan gặp ở cả người lớn và trẻ em. Đây là bệnh tiến triển từ từ, khi có triệu chứng rõ ràng thì bệnh đã rất nặng với nhiều biến chứng nguy hiểm, việc điều trị sẽ gặp nhiều khó khăn. Chính vì vậy, cần phải phát hiện bệnh sớm và điều trị kịp thời.

Trước khi bị xơ gan, hầu hết bệnh nhân đều mắc các bệnh lý gan mật như viêm gan do virus, nghiện rượu. Xơ gan tiến triển thành 2 giai đoạn chính:

Giai đoạn sớm (tiềm ẩn): Các triệu chứng của bệnh rất nghèo nàn. Người bệnh chỉ thấy hơi đau ở hạ sườn phải, bụng trướng nhẹ, xuất hiện sự giãn các vi mạch ở cổ, mặt... Nhiều trường hợp không có các triệu chứng lâm sàng, người bệnh vẫn lao động, học tập bình thường. Giai đoạn này có thể chỉ vài tuần, có khi kéo dài vài tháng, thậm chí vài năm. Vì không có biểu hiện rõ rệt nên người bệnh chủ quan, không đi khám, không có chế độ ăn uống sinh hoạt hợp lý. Nhiều người vẫn dùng rượu bia, thuốc lá, sử dụng những chất không có lợi cho gan... làm cho bệnh càng có cơ hội bùng phát mạnh ở giai đoạn tiếp theo.

Giai đoạn muộn (mất bù): Có nhiều tri�u chứng rõ rệt nên bệnh nhân mới đi khám. Biểu hiện rõ rệt nhất là suy gan và tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Tình trạng xơ hóa làm chức năng gan suy giảm, dẫn đến mệt mỏi, chán ăn, gầy sút, rối loạn tiêu hóa, ăn không tiêu, sợ mỡ, rối loạn đại tiện. Bên cạnh đó, bệnh nhân dễ bị chảy máu dưới da và niêm mạc, như chảy máu cam, chảy máu chân răng. Một số trường hợp da sạm đen do lắng đọng sắc tố hoặc vàng mắt, vàng da kèm theo ngứa, nhất là trường hợp xơ gan do ứ mật.

Phù là một triệu chứng nổi bật của bệnh nhân xơ gan. Lúc đầu là phù hai chi dưới, về sau gan suy nhiều có thể bị phù toàn thân. Ngoài ra, xơ gan cũng ảnh hưởng đến chức năng nội tiết của cơ thể. Nam giới có biểu hiện giảm ham muốn tình dục, teo tinh hoàn, vú to ra. Nữ giới rối loạn kinh nguyệt hoặc mất kinh.

Tình trạng tăng áp lực tĩnh mạch cửa thường biểu hiện bằng hiện tượng tuần hoàn bàng hệ. Lúc đầu, các tĩnh mạch nổi lờ mờ ở vùng mũi ức và hạ sườn phải, sau đó phát triển rõ dần, có khi nhìn thấy từng búi tĩnh mạch nổi lên. Lúc này, bệnh nhân có thể bị trĩ nội, trĩ ngoại, xuất huyết tiêu hóa do vỡ các tĩnh mạch ở thực quản và dạ dày. Tăng áp lực tĩnh mạch cửa làm cho bệnh nhân bị cổ trướng, bụng trương phình. Chọc hút dịch cổ trướng thường có màu vàng, nếu có màu hồng thì có thể xơ gan đã bị ung thư hóa.

Khi đã có những biểu hiện của giai đoạn muộn thì gan không còn cơ hội phục hồi nữa. Lúc này, bệnh rất ít đáp ứng điều trị, có đến 60% tử vong trong năm đầu tiên, trên 80% tử vong trong vòng 2 năm và chỉ 6% sống quá 3 năm. Bệnh nhân tử vong vì những biến chứng như: nhiễm khuẩn, chảy máu tiêu hóa và hôn mê gan.

(Theo Sức Khỏe & Đời Sống

Nguồn: VnExpress

Bệnh gan nhiễm mỡ ở người cao tuổi

Từ tuổi 60 trở đi, cơ thể con người bước vào giai đoạn lão hóa theo quy luật tự nhiên. Khi đó, các chức năng trong cơ thể đã bắt đầu suy giảm, trong đó có gan. Một trong những loại bệnh thường gặp ở người cao tuổi là bệnh gan nhiễm mỡ. Chúng tôi đã có dịp trao đổi với Thạc sĩ - Bác sĩ Nguyễn Trung Anh - Trưởng khoa khám bệnh Viện Lão khoa Quốc gia và ghi chép lại những thông tin cần thiết giúp độc giả hiểu rõ hơn về căn bệnh này.

Phát hiện bệnh bằng cách nào?

Bệnh gan nhiễm mỡ không phải là bệnh có thể gây chết người ngay tức thì nhưng cần thiết phải điều trị để tránh sự suy giảm các chức năng khác của cơ thể. Giống như các cơ quan khác, gan đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển hóa các chất dinh dưỡng, thải độc, tổng hợp Albumin, yếu tố đông máu… Cơ thể con người được hấp thụ, chuyển hóa, thải độc các chất thông qua 3 con đường: Gan, thận và tại các “khối nạc”. Ở người cao tuổi, các khối nạc đã bị teo dần thì “gánh nặng” đó lại được chuyển sang cho gan và thận. Trong khi đó, bản thân gan và thận cũng trong quá trình suy giảm chức năng.

Ở gan, số lượng tế bào giảm, khả năng tái tạo tế bào cũng kém, hệ thống liên võng nội mô và tổ chức liên kết giảm sự tái sinh. Khi bị suy giảm chức năng gan thì dẫn tới nhiều vấn đề khác như: Khả năng thải độc kém, sức đề kháng của cơ thể kém, bản thân tế bào gan bị thoái hóa mỡ gây ra bệnh gan nhiễm mỡ. Tức là gan đã chứa các chất béo vượt quá 5% trọng lượng của gan và các tế bào gan chứa các hạt mỡ.

Thạc sĩ - Bác sĩ Nguyễn Trung Anh - Trưởng khoa khám bệnh Viện Lão khoa Quốc gia cho biết: “Gan nhiễm mỡ là bệnh được chẩn đoán xác định dựa vào sinh thiết gan. Nhưng thông thường, người bệnh chỉ phát hiện được một cách ngẫu nhiên vì bệnh không có biểu hiện lâm sàng. Qua siêu âm người ta có thể phát hiện được ra bệnh, nhưng đây không phải là cách chính xác nhất. Vì vậy, muốn chẩn đoán chính xác thì nhất định phải tiến hành sinh thiết gan, tức là lấy mô ở gan để xét nghiệm”. Gan nhiễm mỡ có thể là kết quả của rất nhiều bệnh như: Nghiện rượu, các bệnh về chuyển hóa, các rối loạn dinh dưỡng.... Nhiều người tuy gầy nhưng vẫn có nguy cơ mắc bệnh do uống nhiều rượu. Vì thế, người khỏe mạnh cũng không nên chủ quan với sức khỏe của mình. Tình trạng rối loạn dinh dưỡng cũng gây ra bệnh gan nhiễm mỡ. Các bệnh như suy tim lâu ngày, các bệnh ung thư, đặc biệt là các bệnh về đường tiêu hóa như: Dạ dày, đại tràng…. cũng là một trong những nguyên nhân gây nên bệnh gan nhiễm mỡ.

Điều trị

Các cụ nên có chế độ ăn uống hợp lý (bỏ rượu, hạn chế ăn thức ăn có dầu, mỡ, nên sử dụng chế độ ăn đồ luộc, hấp). Thường xuyên bổ sung dinh dưỡng cho cơ thể bằng các vitamin nhóm B, C… Tăng cường vận động, thể dục thể thao để tránh béo phì. Nhất thiết phải điều trị dứt điểm các bệnh lý kèm theo như đái tháo đường, tim mạch… Ngoài ra, các cụ có thể dùng các thuốc bổ gan có chức năng bảo vệ tế bào gan, tham gia vào quá trình chuyển hóa tế bào gan, tăng cường các chức năng khử độc của gan…

Trên thị trường hiện nay có rất nhiều thuốc bổ gan nên người bệnh khó có thể có lựa chọn chính xác cho mình. Điều quan trọng khi mua thuốc bổ gan là người bệnh nên đọc kỹ các thành phần của thuốc, hướng dẫn sử dụng và cách dùng mà nhà sản xuất đưa ra. Mặt khác, vấn đề tài chính cũng cần được quan tâm: Làm sao chi phí là tối thiểu cho một phương pháp điều trị đạt hiệu quả tốt. Một trong các thuốc có tác dụng tốt cho việc bảo vệ gan là Biphenyl Dimethyl Dicarboxylate với hàm lượng 25mg, hợp lý cho người dùng. Có thể dùng BEDIPA, thuốc đang có bán tại các cửa hàng tân dược.

Theo BS Hoàng Anh - Báo Sức khỏe & Đời sống

Nguồn: giadinh.net

Ung thư - Thái độ xử trí và chế độ dinh dưỡng

BS. Dương Minh Hoàng – trích báo Thanh Niên ngày 7/4/2002

Ung thư là kết quả của sự đột biến về sản sinh năng lượng DNA trong tế bào. Điều khủng khiếp nhất của các tế bào ung thư là chúng tăng trưởng, sinh sản rất nhanh và di chuyển lan truyền đến các nơi khác của cơ thể (di căn). Hầu hết mội loại ung thư được đặt tên thùy theo nơi mà chúng gây thương tổn đầu tiên, cơ quan có thể nói là yếu nhất, chẳng hạn di căn từ vú qua xương vẫn gọi là ung thư vú. Có hơn 200 loại ung thư khác nhau được biết đến hiện nay.

Điều trị ung thư quy ước bao gồm giải phẫu, xạ trị và hóa trị. Điều trị phụ trợ bao gồm điều trị dinh dưỡng, thuốc nam, bắc và phương pháp làm tăng thân nhiệt. Tốt nhất là nên kiểm tra sức khỏe đều đặn và luôn giữ gìn một cơ thể thật mạnh khỏe. Việc ăn quá nhiều chất béo, các thực phẩm chế biến, đường tinh luyện đều có liên hệ ít nhiều với một vài loại ung thư. Hệ miễn dịch cơ thể chúng ta có thể kiểm soát và bảo vệ chống lại căn bệnh ung thư. Những người có sinh lực tốt thường có thể chống lại căn bệnh này hiệu quả hơn người có sinh lực kém.

Phải làm gì một khi bạn mắc phải ung thư?

Không bao giờ tử bỏ cuộc chiến đấu chống lại căn bệnh hiểm ác này: nhiều người vẫn còn tồn tại mặc dù mắc phải căn bệnh nan y giai đoạn cuối nhờ vào niềm hy vọng phải sống và chiến đấu của họ. Phải hoạt động thật tích cực, không thụ động trước căn bệnh. Hãy đọc bất cứ sách vở, tạp chí nào mà bạn có trong tay nhằm biết thật rõ về kẻ thù của chính bạn và làm sao những người khác đã đánh bại chúng.

Hãy nghỉ ngơi và ngủ thật đầy đủ. Cố gắng giảm thiểu mọi stress, cần nói chuyện với mọi người, ghi chú lại những gì bạn phải đương đầu và những hướng dẫn tốt nhất từ các tạp chí.

Phải liên hệ với bác sĩ điều trị để được giải thích đầy đủ hơn về kế hoạch điều trị của họ. Không bao giờ ngại đặt câu hỏi với bác sĩ điều trị và yêu cầu được bác sĩ nói thật rõ mọi chuyện.

Phải làm gì khi có người thân nhất hay bạn bè mắc ung thư?

Bạn phải là người biết chịu khó lắng nghe và chứng tỏ sự lo lắng, chăm sóc của bạn. Phải thật nhạy cảm: hiểu rõ những nhu cầu và nỗi sợ sệt của người bệnh, tình nguyện giúp đỡ, động viên họ. Giúp trang trải các chi phí thuốc men nếu có thể.

Một số chất chống được bệnh ung thư:

- Hạt cây lanh có nhiều phytoestrogen được cho là chống lại được bệnh ung thư vú, ruột già, tiền liệt tuyến.

- Lycopen, một chất có trong trái cà chua chống oxy hóa mạnh, ngừa và chống lại được nhiều loại ung thư.

- Nước cũng là một chất chống ung thư mạnh. Uống nhiều nước sẽ đẩy nhanh các chất độc hại ra khỏi cơ thể.

- Trà xanh là chất mạnh nhất chống ung thư.

- DIM (Dindolymethane) một chất có nhiều trong thiên nhiên như cây cải broccoli, bông cải, cải bắp có thể chống lại sự tăng trưởng của nhiều ung thư có liên quan với hormon estrogen.

- Một tinh chất có trong cây nhân sâm Mỹ (Panax quiquefolius) có khả năng chống lại tế bào ung thư vú khi dùng liều cao. Khảo cứu này còn được iếp tục nhằm khám phá tiềm năng ngăn cản và điều trị bệnh ung thư vú.

- Một khảo cứu được thực hiện bởi Viện Ung thư Quốc gia của Mỹ tìm thấy trong trái chanh có chứa chất monoturpen có khả năng ngăn ngừa bệnh ung thư.

- Flavonoid là chất tạo màu sắc cho trái cây, rau và bông cải là chất chống oxy hóa mạnh có thể bảo vệ chống ung thư, các bệnh tim mạch và các bệnh khác.

- Khoa học đang tìm cách chứng minh lợi ích lớn lao của chất noni (Morinda citrifolia), có nhiều hứa hẹn điều trị ung thư.

- 10 chất chống oxy hóa mạnh có thể chống ung thư là Vitamin E, C, Betacaroten, Lutein, Pycnogenol, trà, chiết xuất từ hạt trái nho, alpha lipoic acid, N-acteylCy stein, Selenium.

Ung thư dạ dày

Nguyễn Trần Hoàng - Trà Mi

Tại sao lại nói về ung thư dạ dày?

Theo một nghiên cứu trên người Việt Nam ở California, đây là ung thư thường gặp đứng hàng thứ năm ở đàn ông Việt Nam.

Ung thư dạ dày là gì và có các triệu chứng như thế nào?

Ung thư dạ dày là ung thư phát xuất từ niêm mạc dạ dày. Bệnh thường không có triệu chứng cho đến khi đã phát triển đến giai đoạn trể. Thường thì khi được chẩn đoán, tiên lượng rất xấu.

Đa số các trường hợp ung thư dạ dày xảy ra ở người trên 60 tuổi, hiếm khi xảy ra trước tuổi 50, và thường xảy ra ở đàn ông hơn là ở phụ nữ.

Triệu chứng

Nhiều bệnh nhân ung thư dạ dày không có triệu chứng gì cả. Khi xảy ra, các triệu chứng có thể rất mơ hồ. Các triệu chứng này cũng thường gặp ở những người bị loét dạ dày, viêm dạ dày hoặc các bệnh dạ dày khác.

Các triệu chứng thường gặp nhất là đầy bụng sau khi ăn, buồn nôn, chán ăn, khó tiêu, tiêu chảy và táo bón. Các triệu chứng khác có thể là sụt cân, nôn hoặc tiêu ra máu, hoặc đi cầu phân đen.

Tuỳ theo mức độ tiến triển của bệnh vào lúc chẩn đoán, tiên lượng của ung thư dạ dày có thể khác nhau. Nếu phát hiện sớm, trước khi ung thư xâm lấn qua lớp niêm mạc, khả năng chữa khỏi sẽ cao hơn, tuy nhiên kết quả điều trị có thể rất khác nhau ở các bệnh nhân khác nhau. Nói chung tỉ lệ chữa khỏi có thể lên đến 50 phần trăm, tuy nhiên chỉ có khoảng 10 đến 20 phần trăm các bệnh nhân được chẩn đoán ở giai đoạn sớm này.

Tỉ lệ sống sót năm năm của ung thư dạ dày, nói chung chỉ là 21 phần trăm.

Chẩn đoán ung thư dạ dày bằng cách nào? Có cách nào phát hiện sớm bệnh ung thư dạ dày hay không? Xin nói qua về cách điều trị?

Chẩn đoán

Nếu có nguy cơ cao bị ung thư dạ dày, xét nghiệm rẽ tiền đầu tiên bác sĩ có thể thực hiện là thử máu vi thể trong phân, nếu kết quả dương tính (có vẽ như là có máu trong phân), sẽ tiến sang các bước kế tiếp. Dù kết quả đầu tiên âm tính, nhưng nếu nghi ngờ, bác sĩ vẫn tiến sang bước kế tiếp.

Bước kế tiếp sẽ là soi bao tử hoặc chụp hình bao tử với thuốc cản quang.

Bao tử được soi bằng cách đưa một ống có gắn ống kính thu hình qua miệng, xuống bao tử để quan sát xem có gì bất thường hay không, dụng cụ này có thể lấy một số mô nghi ngờ để coi dưới kính hiển vi cũng như làm các xét nghiệm nhằm chẩn đoán ung thư khác.

Trong chụp hình với chất cản quang, bệnh nhân sẽ được cho uống chất cản quang nhằm chụp lớp niêm mạc bao tử xem có u bướu, loét hay bất thường gì khác hay không. Nếu có bất thường, bệnh nhân lại sẽ cần phải được soi bao tử để lấy tế bào ra xem xét (gọi là sinh thiết).

Chẩn đoán xác định thường được thực hiện bằng sinh thiết.

Cho tới nay, vẫn chưa có cách thật hiệu quả để truy tầm ung thư dạ dày

Điều trị

Ba phương pháp thường dùng nhất là phẩu thuật, hoá trị và xạ trị.

Phẩu thuật thường chỉ có thể áp dụng ở giai đoạn sớm nhằm cắt bỏ một phần hay toàn bộ bao tử cũng như các phần hạch lân cận. Đây là phương pháp duy nhất có thể giúp chữa khỏi bệnh ở giai đoạn sớm.

Hoá và xạ trị thường dùng hỗ trợ nhằm giảm triệu chứng và làm chậm tiến triển bệnh. Chúng có thể được dùng riêng rẻ hay kết hợp với nhau. Điều không may là bên cạnh các tế bào ung thư, chúng cũng hũy hoại các tế bào lành mạnh và gây ra các triệu chứng phụ, do đó bệnh nhân cũng thường cần phải được điều trị cho các triệu chứng gây ra bỡi việc điều trị.

Tóm lại, nói chung, nếu khó chịu hay đau bao tử nhẹ, ta có thể thử tự chữa bằng các thuốc không cần toa trong một thời gian ngắn. Nếu sau một, hai tuần vẫn không khỏi, nên đi bác sĩ để được chẩn đoán và điều trị thích hợp, nếu vẫn không khỏi sau một thời gian, bác sĩ gia đình sẽ cần phải gởi đi các bác sĩ chuyên về đường ruột để có các phương pháp chẩn đoán tinh vi hơn như đã kể trên. Những người có các nguy cơ ung thư dạ dày như đã kể, lại càng nên đến bác sĩ sớm.

Các nguy cơ cuả ung thư dạ dày ?

Một số yếu tố nguy cơ làm tăng ung thư dạ dày là:

- Chế độ ăn có nhiều thực phẩm ngâm, ướp muối, hun khói

- Hút thuốc

- Quá cân

- Uống rượu nhiều hơn mức vừa phải (một đến hai lon bia hay chung rượu vang nhỏ mỗi ngày)

- Có tiền sử bệnh viêm, loét, hoặc mổ dạ dày

- Có người thân bị ung thư dạ dày

- Bị nhiễm vi trùng Helicobacter pylori

Cáchung thư dạ dày?

Ta có thể giảm nguy cơ ung thư dạ dày bằng cách:

- Dùng thức ăn tươi, đặc biệt là rau quả tươi

- Giữ cân nặng vừa phải

- Tránh thức ăn ngâm, hun khói, ướp muối, lên men, cũng như các loại thức ăn được chế biến để giữ lâu khác

- Tránh thuốc lá

- Tránh uống rượu quá mức (trên một đến hai lon bia hay một đến hai chung nhỏ rượu vang mỗi ngày)

- Nên đi khám bệnh sớm nếu bị bệnh bao tử để có thể được điều trị thích hợp và phát hiện bệnh ở giai đoạn có thể chữa khỏi được

Trà Mi chào thính giả và nhắc lại: Chương trình này chỉ nhằm cung cấp kiến thức tổng quát về sức khoẻ. Cho các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin liên lạc trực tiếp với bác sĩ cuả quí vị để được thăm khám trực tiếp.

Nguồn: RFA

Phát hiện sớm ung thư dạ dày

Nếu bạn không có tiền sử đau vùng thượng vị thì hãy cảnh giác với bệnh ung thư dạ dày khi thấy đau âm ỉ, có cảm giác rát bỏng ở vùng trên rốn. Cơn đau thường xuất hiện cả ban ngày và ban đêm, kèm theo khó tiêu, nặng bụng, chán ăn.

Ung thư dạ dày chiếm tới 10% tổng số bệnh nhân ung thư; thường gặp ở người trên 50 tuổi, nam nhiều hơn nữ 2-4 lần. Ở nam giới, bệnh đứng hàng thứ hai sau ung thư vòm họng; còn ở nữ giới, nó đứng hàng thứ 4 sau ung thư tử cung, ung thư vú và ung thư nhau thai. Thời gian bệnh nhân sống thêm sau phẫu thuật phụ thuộc vào nhiều yếu tố, yếu tố chính là di căn. Khi chưa có di căn vào hạch, 60% bệnh nhân sống thêm sau mổ trên 5 năm; khi đã có di căn hạch, tỷ lệ này chỉ còn 5%.

Đến nay, người ta chưa biết chính xác nguyên nhân gây ung thư dạ dày. Các yếu tố ảnh hưởng tới quá trình hình thành bệnh là: ô nhiễm nguồn nước, các chất bảo vệ thực phẩm như nitrit, thức ăn chứa nitrosamin; bữa ăn thiếu rau quả tươi; nghiện thuốc lá nặng (tần số mắc cao hơn 2-6 lần người không hút). Các bệnh viêm dạ dày mạn tính, loét dạ dày mạn, sau mổ cắt dạ dày, polyp dạ dày và viêm loét do Helicobacter Pylori cũng là những tác nhân gâ

Dấu hiệu sớm của bệnh đối với những người có tiền sử đau vùng thượng vị là: tính chất đau thay đổi, chẳng hạn đau không còn theo chu kỳ, không còn liên quan đến ăn uống; các thuốc kiềm như nabica không làm giảm hoặc hết đau. Đối với người không có tiền sử đau vùng thượng vị, dấu hiệu nghi ngờ là đau âm ỉ, có cảm giác rát bỏng ở vùng trên rốn, đau cả ngày và đêm, kèm theo ăn khó tiêu, nặng bụng, chán ăn. Các triệu chứng trên nếu kèm theo gầy sút, da xanh, thiếu máu (nồng độ Hemoglobin máu dưới 110 g/l), tuổi trên 40 thì có thể nghi ngờ ung thư.

Khi phát hiện các triệu chứng trên, cần đi khám ngay không nên trì hoãn vì chẩn đoán càng sớm thì kết quả điều trị càng cao. Những cơ sở chưa có nội soi ống mềm có thể chụp X-quang dạ dày, xét nghiệm dịch vị. Nhưng tốt nhất vẫn là nội soi dạ dày bằng ống mềm để trực tiếp quan sát tổn thương, nếu nghi ngờ sẽ chỉ định làm sinh thiết. Nội soi kết hợp với sinh thiết dạ dày có thể phát hiện ung thư rất sớm, ngay cả khi tổn thương mới phát, còn nhỏ, nằm ở những vị trí mà X-quang dễ bỏ sót.

Phần lớn bệnh nhân thường đến muộn khi đã có di căn hoặc biến chứng nên kết quả điều trị bị hạn chế rất nhiều. Phẫu thuật cắt bỏ 2/3 dạ dày tốt nhất ở giai đoạn ung thư tại chỗ (giai đoạn 0), chưa có di căn. Việc điều trị hóa chất bổ sung sau phẫu thuật chỉ áp dụng ở giai đoạn muộn, sau cắt bỏ dạ dày, nạo vét hạch và thể trạng bệnh nhân còn tốt.

TS. Hà Hoàng Kiệm, Sức Khỏe & Đời Sốn

Nguồn: VnExpress

Ung thư tiền liệt tuyến

Theo một nghiên cứu trên người Việt ở California, đây là ung thư thường gặp đứng hàng thứ ba ở đàn ông Việt Nam.

Ở Hoa Kỳ, đây là ung thư thường gặp nhất ở đàn ông.

Tiền liệt tuyến nằm ở đâu, có các chức năng gì?

Tiền liệt tuyến còn được gọi là nhiếp hộ tuyến. Đây là một tuyến nhỏ gồm hai thùy nằm ở cổ bọng đái (còn gọi là bàng quang). Cổ bọng đái là nơi mà niệu đạo tiếp xúc với bọng đái để giúp nước tiểu từ bọng đái thoát ra ngoài.

Tiền liệt tuyến có chức năng tiết ra một phần cuả tinh dịch.

Ung thư tiền liệt tuyến là gì và có các triệu chứng như thế nào?>Ung thư tiền liệt tuyến phát triển từ các tế bào bên trong tiền liệt tuyến. Khi bắt đầu bị ung thư hoá, đầu tiên các tế bào tạo thành các cụm ung thư nhỏ nằm bên trong tiền liệt tuyến. Dạng ung thư khu trú này tương đối phổ biến, ảnh hưởng đến khoảng một phần ba đàn ông lớn tuổi ở Hoa Kỳ.

Trong nhiều trường hợp, dạng khu trú này tồn tại nhiều năm, thậm chí có khi vài chục năm trước khi nó xâm lấn ra khỏi lớp vỏ ngoài cuả tiền liệt tuyến. Dạng khu trú này có thể được chữa khỏi bằng phẩu thuật hoặc tia phóng xạ.

Khi đã phát triển ra khỏi lớp vỏ ngoài, ung thư có thể xâm lấn các hạch bạch huyết lân cận, di căn ra xương, gan, hay trực tràng. Khi đã di căn, ung thư thường không còn có thể chữa khỏi được nữa mặc dù nó có thể được kiềm chế bằng thuốc men thêm một vài năm.

Ung thư tiền liệt tuyết thường phát triển tương đối chậm. Do đó, khoảng 80 đến 90 phần trăm các ông bị ung thư này ở giai đoạn khu trú có thể được chữa khỏi. Dù rằng tỉ lệ chữa khỏi sụt giảm rất nhiều một khi ung thư đã xâm lấn và di căn, nhiều người vẫn có thể kéo dài mạng sống cuả họ với các thuốc men tân tiến hiện nay.

Ở các giai đoạn đầu tiên, khi ung thư còn khu trú bên trong nhiếp hộ tuyến, bệnh nhân thường không có triệu chứng. Khi đã xâm lấn vào niệu đạo hoặc cổ bọng đái, nó có thể gây ra các triệu chứng như là:

- Tiểu tiện khó khăn
- Dòng nưóc tiểu bị yếu đi
- Tiểu lắt nhắt nhiều lần
- Bị thúc tiểu, tức là khi đã mắc tiểu thì cần phải tiểu ngay, khó cầm lại được
- Bị bí tiểu
- Bị nhiễm trùng tiểu tái đi tái lại
- Có máu trong nước tiểu hoặc tinh dịch

Khi đã di căn đến các hạch, xương hay các cơ quan khác, nó có thể gây xưng hạch, đau xương, sụt cân, thiếu máu, hụt hơi...

Các nguy cơ cuả ung thư tiền liệt tuyến?

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ cuả ung thư nhiếp hộ tuyến là:

Tuổi 55 trở lên: Theo các khảo sát ở Hoa Kỳ, các cụm ung thư tiền liệt tuyến được tìm thấy trong 30 phần trăm các ông ở tuổi 60, và 50 đến 70 phần trăm ở tuổi 80. Nói chung, ba phần tư các trường hợp ung thư nhiếp hộ tuyến được chẩn đoán ở các ông trên 65 tuổi.

Cách ăn uống nhiều chất béo, đặc biệt là mỡ động vật, ăn ít rau quả, là các yếu tố được quan sát thấy có liên quan đến việc làm tăng nguy cơ ung thư nhiếp hộ tuyến. Cũng có một số chứng cớ gợi ý rằng cách ăn uống không đủ chất selenium và sinh tố E cũng có thể góp phần vào việc tăng nguy cơ.

Cách phòng ngừa bệnh ung thư tiền liệt tuyến

Ta có thể giảm bớt nguy cơ ung thư tiền liệt tuyến bằng cách tránh các yếu tố nguy cơ như là giảm bớt việc dùng chất béo, nhất là mỡ động vật. Hiện nay, chưa có đủ nghiên cứu hỗ trợ việc dùng thêm sinh tố E hay chất selenium để giảm nguy cơ bị ung thư nhiếp hộ tuyến. Có nghiên cứu ở Ý cho thấy rằng dùng nhiều cà chua đã nấu chín cũng có thể làm giảm bớt nguy cơ bị bệnh này.

Điều quan trọng và đã thấy có kết quả tương đối tốt rõ rệt là truy tầm ung thư để phát hiện và chữa nó ở giai đoạn sớm. Hội ung thư Hoa Kỳ khuyến cáo những điều sau đây:

Các ông từ 50 trở lên nên đi bác sĩ hàng năm để được thử máu đo mức kháng nguyên đặc hiệu cuả nhiếp hộ tuyến (Prostate Specific Antigen-PSA), và từ 40 trở lên nên được khám nhiếp hộ tuyến hàng năm bằng cách đưa ngón tay vào hậu môn để sờ xem nhiếp hộ tuyến có bị sưng hay không.

Những ông có người trong gia đình mắc bệnh ung thư tiền liệt tuyến khi còn trẻ, nên được truy tầm ung thư tiền liệt tuyến theo các cách thức kể trên, ở tuổi sớm hơn.

Khi thấy máu trong nước tiểu hay tinh dịch, hoặc có các triệu chứng như tiểu đau, tiểu nhắt...(đã kể trên), nên đến bác sĩ để được thăm khám càng sớm càng tốt.

Chẩn đoán ung thư tiền liệt tuyến bằng cách nào? Có cách nào phát hiện sớm bệnh ung thư tiền liệt tuyến hay không?

Chẩn đoán được thực hiện bằng cách hỏi, khám bệnh và thực hiện các xét nghiệm như đã kể trong phần làm sao để phát hiện sớm ung thư nhiếp hộ tuyến bên trên. Đặc biệt, ta nên cho bác sĩ biết xem đã có từng bị các bệnh nào khác cuả tiền liệt tuyến hay không, ví dụ như là viêm hoặc sưng tiền liệt tuyến lành tính .

Nếu thăm, khám, thử PSA có gì bất thường, bác sĩ sẽ làm sinh thiết thường là dưới sự hướng dẫn cuả siêu ân để chẩn đoán và xếp hạng ung thư.

Xin nói qua về cách điều trị?

Cách điều trị thường dựa vào nhiều yếu tố, như là sự lan tràn cuả bệnh, tuổi tác, bệnh tật hiện tại cuả bệnh nhân, phỏng định thời còn sống là bao lâu, ý muốn và khả năng chịu đựng các tác dụng phụ cuả bệnh nhân. Các cách này có thể là

- Canh chừng và chờ đợi, thường được áp dụng cho các cụ cao niên, bệnh nặng, phỏng đoán là không sống thêm được lâu.
- Trị bằng tia phóng xạ
-Mổ xẻ cắt bỏ nhiếp hộ tuyến
-Dùng các chất chống lại kích thích tố nam

Xin tóm tắt những điều quan trọng nhất cần nhớ?

Ung thư tiền liệt tuyến là một loại ung thư tgặp ở đàn ông.

Ăn ít chất béo, nhiều rau quả có thể giúp giảm nguy cơ bị ung thư này.

Truy tầm để phát hiện và điều trị sớm ung thư này bằng cách đi khám bác sĩ hàng năm từ 40 tuôỉ để được khám tiền liệt tuyến và thử máu để đo mức kháng nguyên đặc hiệụ cuả tiền liệt tuyến từ 50 tuổi, là các phương cách đang được áp dụng một cách phổ biến ở Hoa Kỳ..

Nếu được phát hiện và trị sớm, tỉ lệ khỏi bệnh rất cao.

Trà Mi chào thính giả và nhắc lại: Chương trình này chỉ nhằm cung cấp kiến thức tổng quát về sức khoẻ. Cho các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin lien lạc trực tiếp với bác sĩ cuả quí vị để được thăm khám trực tiếp.

Nguồn: RFA

Bệnh ung thư cổ tử cung

2005.12.30

Nguyễn Trần Hoàng - Trà Mi

Theo một nghiên cứu về ung thư ở người Việt tại California, đây là ung thư thường gặp ở phụ nữ Việt Nam đứng hàng thứ tư.

Từ năm 1955 đến năm 1992, ở các nước đã phát triển, với sự áp dụng xét nghiệm Pap’s smear ngày càng nhiều, tỉ lệ tử vong của ung thư này, đã giảm đến 75 phần trăm. Tuy nhiên, ở các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, tỉ lệ tử vong vẫn còn rất cao, trung bình là tử vong 50 phần trăm trong vòng năm năm.

Trong khi đó, đây là một bệnh có nhiều khả năng có thể phòng và nhất là có thể được chẩn đoán sớm. Nếu được chẩn đoán ở giai đoạn sớm nhất, tỉ lệ sống sót qua 5 năm có thể lên đến 99 phần trăm, trong khi ở giai đoạn cuối, tỉ lệ sống qua 5 năm chỉ là 7 phần trăm.

Tại sao phụ nữ Việt Nam lại thường bị ung thư cổ tử cung? Các nguy cơ của ung thư cổ tử cung?

Không có nghiên cứu xem tại sao. Có lẽ vì phụ nữ Việt Nam ít có thói quen và điều kiện đi khám và thử Pap’s smear hàng năm để có thể phát hiện các bất thường của cổ tử cung ở giai đoạn tiền ung thư.

Các nguy cơ của ung thư cổ tử cung:

- Bị nhiễm siêu vi trùng human papilloma virus (HPV), sẽ làm tăng nguy cơ bị ung thư cổ tử cung một cách đáng kể.

Mời bạn tham gia mục Sức Khỏe và Đời Sống. Xin email về Vietnamese@www.rfa.org

- Có quan hệ tình dục sớm và với nhiều người, hoặc

- Quan hệ tình dục với người có quan hệ tình dục với nhiều người

- Cần nhớ rằng người đã bị nhiễm HPV thường không có triệu chứng gì cả, và do đó người đó thường không biết rằng mình đã bị nhiễm HPV để có thể tránh lây cho bạn tình của mình

- Hút thuốc lá cũng góp phần vào việc làm tăng nguy cơ bị ung thư cổ tử cung

Cách phòng ngừa bệnh ung thư cổ tử cung?

Có thể phòng ngừa bệnh ung thư cổ tử cung bằng cách tránh các yếu tố nguy cơ kể trên.

Ngoài ra, điều quan trọng hơn, là phát hiện sớm bệnh bằng cách truy tầm bệnh thường xuyên. Cần nhắc lại rằng phát hiện sớm và chữa sớm, 99 phần trăm sẽ có thể được cứu sống, trong khi ở giai đoạn chót, tỉ lệ này chỉ còn là 7 phần trăm.

Mọi phụ nữ, dù có nguy cơ hay không, đều nên bắt đầu xét nghiệm Pap’s smear từ năm đầu tiên có quan hệ tình dục, hoặc từ 18 tuổi cho dù chưa có quan hệ tình dục. Nếu kết quả 3 năm đầu bình thường liên tiếp, sau đó ta có thể chỉ cần làm xét nghiệm này cách năm hay cách mỗi hai năm.

Chính nhờ Pap’s smear mà từ năm 1966 đến năm 1992, tỉ lệ tử vong của ung thư cổ tử cung ở những nước có qui định kiểm tra bệnh này thường kỳ đã giảm đến 75 phần trăm.

Cần nhớ là bao cao su dù có thể giúp phòng Siđa, giang mai và nhiều bệnh hoa liễu khác, nhưng có thể sẽ không giúp phòng được việc lây nhiễm HPV. Vì tiếp xúc với siêu vi trùng ở các vùng da xung quanh bộ phận sinh dục, như vùng da quanh âm hộ, hậu môn, cũng đủ để bị nhiễm HPV.

Dù sao, bao cao su cũng rất cần thiết để ngừa các bệnh hoa liễu khác, nhất là căn bệnh chết người Siđa.

Hiện nay, thuốc chủng ngừa các nhóm HPV thường gây ra ung thư cổ tử cung nhất (như nhóm 16, 18) đã chứng tỏ có thể giảm tỉ lệ ung thư cổ tử cung lên đến hơn 90 phần trăm trong các thử nghiệm ngắn hạn (một, hai năm). Thuốc vẫn còn đang tiếp tục được thử nghiệm để tìm hiểu khả năng phòng bệnh dài hạn hơn. Đây có thể là một bước đột phá mới trong việc phòng bệnh này.

Ung thư cổ tử cung là gì và có các triệu chứng như thế nào?

Tử cung, hay dạ con, là căn nhà của mỗi chúng ta khi còn là bào thai trong bụng mẹ. Cổ tử cung là cưả ngõ đi vào tử cung.

Ung thư cổ tử cung bắt đầu từ các thay đổi vi thể của tế bào ở vùng này. Nếu không được phát hiện và điều trị sớm, nó sẽ trở thành ung thư, và có thể xâm lấn, di căn đi những nơi khác trong cơ thể.

Điều đáng mừng là ung thư cổ tử cung thường phát triển tương dối chậm. Nó có thể nằm yên tại chỗ trong vòng từ 2 đến 10 năm. Khi đã lấn sâu vào thành của cổ tử cung, nó sẽ có thể xâm lấn sang các vùng lân cận như tử cung, âm đạo, bọng đái, trực tràng...

Trong giai đoạn sớm, ung thư cổ tử cung thường không có triệu chứng. Khi đã bắt đầu xâm lấn, nó có thể gây ra dịch tiết có nhuốm máu, chảy máu sau khi giao hợp, chảy máu âm đạo bất thường... Tuy nhiên, các triệu chứng này cũng có thể gặp ở một số bệnh khác. Do đó, ta nên đi khám bệnh ngay nhưng cũng không nên quá hốt hoảng.

Khi đã bị nặng, ta có thể bị đau vùng chậu, chán ăn, sụt cân, thiếu máu...

Chẩn đoán ung thư cổ tử cung bằng cách nào? Có cách nào phát hiện sớm bệnh ung thư cổ tử cung hay không? Xin nói qua về cách điều trị?

Ung thư cổ tử cung có thể được chẩn đoán bằng thăm khám vùng chậu bằng cách dùng mỏ vịt để khám âm đạo và cổ tử cung, cùng lúc làm Pap smear.

Pap là một xét nghiệm nhanh chóng, không đau, trong đó bác sĩ sẽ dùng một bàn chải thu thập các tế bào và gởi đến phòng xét nghiệm. Nếu kết quả không bình thường, bác sĩ sẽ soi vùng chậu và lấy sinh thiết ở vùng bất thường. Vùng bất thường thường được xác định bằng cách dùng dung dịch dấm. Với dung dịch dấm, những vùng bất thường sẽ trở nên trắng và bác sĩ sẽ lấy các mẩu mô từ các vùng đó để khẳng định xem có thực sự bất thường hay không, có các tế bào tiền ung thư hay ung thư hay không.

Pap’s smear là cách tiện lợi, thường dùng nhất hiện nay giúp phát hiện sớm ung thư cổ tử cung.

Sau khi bệnh đã được chẩn đoán, tùy theo giai đoạn mà cách điều trị có thể khác nhau. Các phương pháp này có thể là đốt bằng tia laser, đốt lạnh, cắt bỏ phần ung thư và vùng quanh đó, cắt bằng vòng điện, cắt bỏ tử cung, hoặc cắt bỏ cả tử cung lẫn buồng trứng và các phần phụ khác như vòi trứng...

Các nghiên cứu gần đây cho thấy phẩu thuật kết hợp với xạ và hoá trị đã mang lại kết quả khả quan hơn cho các trường hợp ở giai đoạn trể.

Xin tóm tắt những điều quan trọng nhất cần nhớ?

Ung thư cổ tử cung là bệnh tương đối thường gặp ở phụ nữ

Tránh quan hệ tình dục bừa bải và tránh khói thuốc góp phần giảm nguy cơ bị bệnh.

Khám thường kỳ để truy tầm bệnh và chữa nó ở giai đoạn sớm nhất là cách tốt nhất để phòng bệnh và giảm tỉ lệ tử vong đến mức có thể hầu như chỉ có 1 phần trăm.

Trà Mi chào thính giả và nhắc lại: “Chương trình này chỉ nhằm cung cấp kiến thức tổng quát về sức khoẻ. Cho các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin lien lạc trực tiếp với bác sĩ của quí vị để được thăm khám trực tiếp.”

Nguồn: RFA

Bệnh ung thư hậu môn và ruột già

2005.12.16

Nguyễn Trần Hoàng - Trà Mi

Tại sao lại nói về ung thư hậu môn và ruột già?

Theo một nghiên cứu trong cộng đồng người Việt ở California, đây là ung thư thường gặp hàng thứ hai ở phụ nữ Việt Nam, và đứng hàng thứ ba ở đàn ông Việt Nam.

Cũng theo nghiên cứu ở này, trong cộng đồng người Việt Nam, đây là ung thư gây chết đứng hai, chỉ sau ung thư phổi.

Nhiều người Việt thường cảm thấy không thoải mái khi nói tới hậu môn, phân, vì nghĩ đây là chuyện dơ bẩn. Họ cũng thường sợ làm các xét nghiệm khi chưa thấy gì, và cũng sợ nghe nói đến ung thư, nghĩ đó là chuyện xui xẻo, và nếu không nói tới nó thì hi vọng là sẽ không bị.

- Cũng có nhiều hiểu biết không đúng trong chuyện này:
- Thường hiểu lầm rằng tuổi già thì ít bị ung thư hơn
- Nhiều người hiểu lầm rằng đây chỉ là bệnh của đàn ông
- Hiểu lầm thường gặp nhất là cho rằng nếu không thấy triệu chứng tức là không có bệnh

Trong khi đó, ung thư hậu môn ruột già là một ung thư có tỉ lệ chữa khỏi rất cao nếu được phát hiện sớm khi chưa có triệu chứng, tỉ lệ chết rất cao nếu phát hiện trể, và có nhiều cách có thể giúp giảm nguy cơ bị ung thư này.

Ung thư hậu môn và ruột già là gì?

Hậu môn là phần chót của hệ thống tiêu hoá, ruột già là phần nối ruột non và hậu môn, với nhiệm vụ chính là chuẩn bị để thải các chất cặn bả ra.

Ung thư hậu môn ruột già là sự phát triển bất thường của các tế bào ở ruột già hoặc/và hậu môn, tạo thành các khối u có khuynh hướng xâm lấn và di căn sang các cơ quan khác trong cơ thể.

Đây là một ung thư phát triển tương đối chậm, thường khởi đầu như một pôlýp (bướu có cuống) tiền ung thư. Nếu khám phá và cắt bỏ sớm các pôlýp này, ta có thể ngăn được sự phát triển của ung thư. Nếu phát hiện và điều trị ở giai đoạn đầu tiên, khả năng có thể sống sót năm năm, nói chung là khoảng 97 phần trăm, trong khi nếu điều trị ở giai đoạn chót, tỉ lệ này chỉ là 4 phần trăm.

Triệu chứng của ung thư hậu môn và ruột già?

Đa số các trường hợp ung thư hậu môn ruột già không có triệu chứng trong giai đoạn sớm.

Khi có triệu chứng, ung thư hậu môn ruột già có thể biểu hiện bằng các triệu chứng như là:

- Thay đổi trong việc đi cầu , như là tiêu chảy hoặc bón kéo dài, hoặc tiêu chảy xen kẻ với bón.
- Chảy máu từ hậu môn
- Có máu trong phân, hoặc phân đen như nhựa đường (hắc ín)
- Đau bụng kéo dài
- Mệt mỏi, sụt cân bất thường và kéo dài

Các nguy cơ của ung thư hậu môn và ruột già là gì?

- Tuổi cao: Ung thư ruột già thường gặp nhất ở tuổi 50 trở lên
- Người có bệnh sử viêm ruột kinh niên
- Cha, mẹ, anh, em đã bị ung thư hoặc pôlýp ruột già và hậu môn
- Các gia đình với hội chứng pôlýp ruột già hậu môn di truyền
- Tiền sử cá nhân đã từng bị ung thư hay pôlýp
- Hút thuốc, mập, thiếu thể dục hoặc vận động thể lực

Cách phòng ngừa bệnh ung thư hậu môn và ruột già?

Một số phương cách đã cho thấy giúp giảm nguy cơ bị ung thư hậu môn và ruột già là:

- Tập thể dục thường xuyên: 30 phút hay hơn mỗi ngày, và tập đều hàng ngày
- Ăn nhiều rau quả hàng ngày
- Ăn các thức ăn có nhiều chất sợi, như là cơm gạo lức, bánh mì đen, các loại đậu, mì ống...
- Giới hạn việc sử dụng chất béo, thịt đỏ, thịt đã chế biến, sữa có chất béo...
- Không hút thuốc
- Giảm cân nếu đang bị béo phì (cân nặng lý tưởng khi cân nặng tính bằng kí lô gram chia cho bình phương của chiều cao tính bằng mét, ra con số từ khoảng 18 đến 25

Có cách nào phát hiện sớm bệnh ung thư hậu môn và ruột già hay không?

Hội Ung Thư Hoa Kỳ khuyên những người bình thường (có nguy cơ trung bình) bắt đầu truy tầm ung thư ruột già từ lúc 50 tuổi. Những người có nguy cơ cao cần phải truy tầm ung thư hậu môn ruột già sớm hơn.

Các phương thức truy tầm ung thư hậu môn ruột già:

- Thử máu vi thể trong phân chính xác lắm nhưng ít tốn kém nhất), nếu thấy có máu trong phân, bệnh nhân cần được soi ruột già và hậu môn để xem có gì bất thường hay không; hoặc
- Chụp ruột già với thuốc cản quang và bơm hơi mỗi năm năm, hoặc
- Soi phần dưới ruột già (sigmoidoscopy) mỗi năm năm, hoặc
- Soi toàn bộ ruột già (colonoscopy) mỗi mười năm.

Trong phương pháp soi ruột, một dây soi cấu tạo bằng sợi quang học có gắn ống kính quay phim dẫn vào một màn hình để bác sĩ quan sát. Đầu dây cũng có các dụng cụ cắt, đốt khối u. Dây được đưa vào ruột già để quan sát và cắt khối u nhỏ để nghiên cứu, nó cũng có thể giúp đốt các khối u nhỏ nếu cần.

Hiện nay, một số nơi đã áp dụng việc chụp hình ba chiều của ruột già, nhưng độ chính xác không đồng đều, tùy thuộc nhiều vào kinh nghiệm của từng trung tâm.

Cho tới nay, soi toàn bộ ruột già được coi là phương pháp tốt nhất trong việc truy tầm ung thư hậu môn ruột già.

Xin nói qua về cách điều trị?

Tuỳ theo giai đoạn của ung thư, bệnh thường điều trị bằng phẩu thuật hoặc kết hợp phẩu thuật với điều trị bằng hoá chất.

Xin tóm tắt những điều quan trọng nhất cần nhớ?

Theo một nghiên cứu trên người Việt Nam ở California, ung thư ruột già hậu môn là ung thư thường gặp thứ hai ở phụ nữ và thứ ba ở nam giới

- Đây là ung thư gây chết đứng hàng thứ hai, chỉ sau ung thư phổi

- Bệnh có tỉ lệ sống sót rất cao nếu được phát hiện sớm

- Ở người bình thường, nên bắt đầu truy tầm từ lúc 50 tuổi, những người có nguy cơ cao cần truy tầm sớm hơn

- Có thể giảm nguy cơ ung thư này bằng cách ăn ít chất béo, nhiều chất sợi, thể dục, tránh quá cân, không hút thuốc.

Trà Mi chào thính giả và nhắc lại. Chương trình này chỉ nhằm cung cấp kiến thức tổng quát về sức khoẻ. Cho các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin lien lạc trực tiếp với bác sĩ của quí vị để được thăm khám trực tiếp.

Bệnh Ung Thư Phổi

2005.12.09

Bác sĩ Nguyễn Trần Hoàng - Trà Mi

Theo một thống kê về ung thư trong cộng đồng Việt Nam ở California, ung thư phổi là ung thư thường gặp nhất ở đàn ông Việt Nam. Ở Việt Nam, tỉ lệ hút thuốc rất cao, tỉ lệ ung thư phổi có lẽ còn cao hơn.

Trong số các loại ung thư, ung thư phổi là ung thư gây chết người nhiều nhất. Tỉ lệ sống sót được năm năm ở những người bị ung thư phổi rất thấp. Ở Mỹ, hiện nay mỗi năm có khoảng 170 ngàn người bị ung thư phổi, và trong số này, nói chung, 86 phần trăm sẽ chết trong vòng năm năm.

Tuy nhiên, đây là một loại ung thư có nguyên nhân tương đối rõ ràng, và nếu biết cách phòng ngừa, tỉ lệ bị ung thư phổi có thể giảm đi rất nhiều.

Ung thư phổi là gì?

Là sự phát triển bất thường của các loại tế bào tạo thành các khối u ở phổi, có thể lan sang các cơ quan khác, gọi là di căn.

Phổi là cơ quan hô hấp chính của cơ thể. Nó giúp cơ thể thải bỏ thán khí (khí thải của cơ thể) và cung cấp dưỡng khí cho các tế bào. Không được cung cấp dưỡng khí thì cơ thể không thể hoạt động được.

Ung thư phổi là một trong những loại ung thư có tỉ lệ tử vong cao. Nói chung, chỉ có khoảng 14 phần trăm trong số các bệnh nhân ung thư phổi có thể kéo dài mạng sống trên năm năm.

Tùy theo loại tế bào ung thư, ung thư phổi chia làm hai nhóm chính là:

Ung thư tế bào nhỏ (small-cell carcinoma): chiếm tỉ lệ khoảng 20 phần trăm các loại ung thư phổi, tỉ lệ sống sót sau năm năm chỉ có 5 phần trăm.

Ung thư tế bào không nhỏ (non small-cell carcinoma), lại được chia ra:

Ung thư tế bào tuyến (adenocarcinoma): chiếm tỉ lệ khoảng 40 phần trăm các loại ung thư phổi, tỉ lệ sống sót sau năm năm là 17 phần trăm.

Ung thư tế bào sừng (squamous-cell carcinoma): chiếm tỉ lệ khoảng 25 phần trăm các loại ung thư phổi, tỉ lệ sống sót sau năm năm là 15 phần trăm.

Ung thư tế bào lớn (large-cell carcinoma): chiếm tỉ lệ khoảng 15 phần trăm các loại ung thư phổi, tỉ lệ sống sót sau năm năm là 11 phần trăm.

Trong nhóm ung thư tế bào không nhỏ, cũng còn các ung thư hiếm gặp hơn, gồm: Adenosquamous carcinoma, undifferentiated carcinoma and bronchioloalveolar carcinoma

Triệu chứng của ung thư phổi?

Trong khoảng từ 5 đến 15 phần trămường hợp ung thư phổi, khối u ung thư được khám phá trên hình quang tuyến phổi, trong khi bệnh nhân không có triệu chứng gì cả. Tuy nhiên, 85 đến 95 phần trăm các bệnh nhân ung thư phổi có một hoặc nhiều hơn các triệu chứng sau đây:

- Ho
- Ho ra máu
- Khò khè
- Hụt hơi
- Khó chịu trong lúc thở
- Đau ngực
- Có các triệu chứng của bệnh viêm phổi (như là sốt, ho có đàm)
- Khó chịu trong lúc nuốt
- Khàn giọng
- Sụt cân và chán ăn
- Ngoài ra, có thể có các triệu chứng do di căn, như là tới não, tới xương, v.v.

Các triệu chứng kể trên có thể là của ung thư phổi, tuy nhiên, nhiều bệnh khác cũng có thể có một số triệu chứng tương tự.

Thuốc là có ảnh hưởng như thế nào đến bệnh ung thư phổi

Nói chung, những người hút thuốc có nguy cơ bị ung thư phổi cao gấp 13 lần so với những người không hút thuốc. Hút càng nhiều và càng lâu năm thì nguy cơ bị ung thư phổi sẽ càng cao.

Những người không hút nhưng bị hít khói thuốc một cách thụ động cũng bị tăng nguy cơ ung thư phổi.

Ngoài thuốc lá, các nguy cơ khác của ung thư phổi là gì?

Tiếp xúc với hơi radon, là một chất khí không màu, không mùi, sinh ra từ chất phóng xạ dưới mặt đất. Nó có thể thấm vào nước dưới mặt đất.

Tiếp xúc với asbestos, là trước đây thường được dùng cách âm, cách nhiệt, chống lửa, làm thắng xe gắn máy...

Một số nghiên cứu thấy rằng thiếu các chất vitamin chống ôxy hoá, như sinh tố A, E có thể liên quan đến việc tăng ung thư phổi. Do đó các nghiên cứu này cho rằng dùng các chất nhiều chất ôxy hoá như rau quả màu xanh và màu vàng có thể góp phần giảm nguy cơ ung thư phổi.

Một số bệnh hiếm gặp như bệnh phổi bị xơ hóa lan toả (diffuse pulmonary fibrosis) có thể làm nguy cơ bị ung thư phổi tăng lên gấp từ 8 đến 14 lần.

Có nghiên cứu thấy rằng những người bị bệnh phổi tắt nghẽn mạn tính (chronic obstructive pulmonary disease) cũng có nguy cơ ung thư phổi tăng ít nhất là gấp hai lần

Cách phòng ngừa bệnh ung thư phổi?

Để giảm nguy cơ bị ung thư phổi, ta nên:

Bỏ hút thuốc

Tránh việc bị hít khói thuốc. Nến trong nhà có người hút thuốc, nên khuyên bỏ hẳn, hoặc tối thiểu là khi hút, cần đi ra khỏi nhà, nhất là khi trong nhà có

Tránh các yếu tố có thể gây ra ung thư phổi như đã kể trên.

Chẩn đoán bằng cách nào? Có cách nào phát hiện sớm bệnh ung thư phổi hay không?

Bác sĩ có thể nghi ung thư phổi dựa trên các triệu chứng và bệnh sử, cũng như tiền sử hút thuốc. Cạnh đó, có nhiều phương pháp khác nhau để chẩn đoán ung thư phổi, như là:

- Thử đàm
- Sinh thiết phổi
- Soi phổi (bronchoscopy)
- Soi trung thất, tức là phần nằm giữa hai lá phổi
- Chọc lấy nước màng phổi
- Chụp quang tuyến cắt lớp, hoặc/và các phương pháp để phát hiện di căn khi nghi ngờ

Khác với một số loại ung thư khác như ung thư vú, ung thư cổ tử cung, ung thư hậu môn và ruột già, có các phương pháp rất hiệu quả để phát hiện ung thư lúc còn sớm khiến cho tỉ lệ chữa khỏi bệnh rất cao; cho tới nay, các chuyên gia vẫn chưa thống nhất được một cách phát hiện ung thư phổi sớm khi mà tỉ lệ chữa khỏi vẫn còn cao. Do đó, điều quan trọng nhất trong bệnh ung thư phổi là phòng ngừa.

Bệnh ung thư phổi được điều trị như thế nào?

Sau khi được chẩn đoán, cách điều trị sẽ tùy thuộc vào loại và giai đoạn của ung thư. Rất tóm tắt, có ba phương pháp chính có thể được dùng là hoá trị bằng thuốc, xạ trị bằng tia phóng xạ và phẩu trị cắt bỏ khối u. Ba cách này có thể được kết hợp với nhau tùy theo từng trường hợp.

Xin tóm tắt những điều quan trọng nhất cần nhớ?

Trong số các nguyên nhân gây chết người, bệnh ung thư đứng hàng thứ hai sau các bệnh tim mạch.

Trong số các bệnh ung thư, ung thư phổi là loại ung thư gây chết người nhiều nhất. Nói chung tỉ lệ sống sót sau năm năm (bằng các phương pháp chữa trị ở Hoa Kỳ) chỉ là 14 phần trăm. Tùy theo loại ung thư phổi, tỉ lệ này thay đổi từ dưói năm phần trăm đến 17 phần trăm.

Hiện nay các chuyên gia vẫn chưa thống nhất được một phương pháp hiệu quả để phát hiện sớm bệnh ung thư phổi.

Do đó, cách tốt nhất là phòng ung thư phổi. Cách phòng ung thư phổi quan trọng nhất là không hút thuốc và tránh hít khói thuốc của người khác.

Trà Mi chào thính giả và nhắc lại. Chương trình này chỉ nhằm cung cấp kiến thức tổng quát về sức khoẻ. Cho các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin lien lạc trực tiếp với bác sĩ của quí vị để được thăm khám trực tiếp.

< Ung Thư Vú

2005.12.02

Bác sĩ Nguyễn Trần Hoàng - Trà Mi

Theo một thống kê về ung thư trong cộng đồng người Việt Nam ở California, Hoa Kỳ, từ năm 1995-1999:

Năm bệnh ung thư thường gặp nhất ở phụ nữ Việt Nam, xếp thứ tự từ cao xuống thấp là: ung thư vú, ung thư hậu môn và ruột già, ung thư phổi, ung thư cổ tử cung, và ung thư tuyến giáp trạng.

Năm bệnh ung thư thường gặp nhất ở đàn ông Việt Nam, xếp thứ tự từ cao xuống thấp là: ung thư phổi, ung thư gan, ung thư nhiếp hộ tuyến, ung thư hậu môn và ruột già và ung thư dạ dày.

Xin định nghĩa ung thư là gì?

Ung thư là một bệnh nguy hiểm, đó là nguyên nhân gây chết người đứng hang thứ hai ở Hoa Kỳ và nhiều nơi trên thế giới, chỉ sau các bệnh tim mạch. Trong năm 2000, ở Hoa Kỳ, ung thư chiếm 23 phần trăm nguyên nhân các tử vong.

Trước đây, ung thư thường được coi là bệnh không chữa được, bị ung thư được coi như là bị “lãnh án tử hình”. Tuy nhiên, với các tiến bộ nhanh chóng của y học, cho tới nay, rất nhiều bệnh ung thư, đặc biệt là nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm, có thể được chữa khỏi với tỉ lệ rất cao. Ung thư vú là một trong số các loại ung thư đó.

Ung thư phát triển khi các tế bào của một cơ quan nào đó của cơ thể phát triển một cách không kiểm soát được và trở thành các tế bào bất thường.

Khác với các tế bào bình thường, các tế bào ung thư có thể đi đến các phần khác của cơ thể, và ta gọi là di căn.

Các tế bào thường biến thành tế bào ung thư vì các tổn thương của cấu trúc di truyền DNA. Thường thì cơ thể có thể sửa chữa các tổn thương di truyền này, khi cơ thể không thể sửa chữa tế bào bắt đầu sinh sản không kiểm soát được và trở thành tế bào ung thư.

Ung thư thường tạo thành u bướu. Tuy nhiên, một số loại ung thư không tạo thành bướu, ví dụ như ung thư máu leukemia. Ngược lại, không phải bướu nào cũng là ung thư. Những u, bướu không phải là ung thư được gọi là u hay bướu lành.

Các loại ung thư khác nhau có cách hoạt động và phát triển khác nhau. Có loại ác nhiều, có loại lành hơn. Loại ác nhiều thì khó chữa hơn, tỉ lệ tử vong cao hơn. Loại lành hơn thì dễ chữa hơncao hơn.

Điều cần chú ý là nếu không chữa, hầu như chắc chắn là ung thư sẽ dẫn đếu tử vong. Điều quan trọng hơn, là phát hiện và bắt đầu chữa trị sớm là yếu tố cốt yếu nhất giúp cứu mạng sống của bệnh nhân.

Thay đổi cách sống, ví dụ như bỏ hút thuốc, ăn uống đúng cách, thể dục, vân vân., là những điều quan trọng ta có thể làm để giảm nguy cơ bị một số bệnh ung thư.

Ung thư vú là gì?

Là sự phát triển bất thường của các tế bào của các thành phần của vú như là ống dẫn sữa, nang sữa, ống sữa ở đầu núm vú… Mỗi loại có độ lành và ác khác nhau, và bao giờ cũng vậy, phát hiện và bắt đầu chữa trị sớm là điều quyết định bệnh có chữa được hay không.

Đối với loại ung thư vú lành, nếu phát hiện sớm, tỉ lệ cứu sống rất cao, có thể hơn 90 phần trăm. Ngược lại, nếu để trể, tỉ lệ tử vong có thể lên đến gần trăm phần trăm.

Triệu chứng của ung thư vú?

Các triệu chứng có thể là:

- Một khối u hay dầy lên ở vú hoặc dưới nách
- Dịch hay máu tiết ra từ đầu núm vú
- Vẩy ở đầu núm vú kéo dài không lành
- Đầu núm vú bị thụt vô
- Vú bị đỏ hay sưng
- Da vú vú bị dầy và lổ chổ như da cam
- Độ cong của vú thay đổi bất thường, ví dụ một bên vú tự nhiên bị cao hơn bên kia
- Lở hay loét ở vú không lành được

Một số bệnh khác ở vú cũng có thể gây ra một số các triệu chứng kể trên, do đó không nên khủng hoảng, tuy nhiên, cũng cần phải đi bác sĩ khám sớm, vì nếu là ung thư, tỉ lệ chữa khỏi khi chữa sớm sẽ cao hơn rất nhiều so với lúc bệnh đã phát triển.

Các nguy cơ của ung thư vú?

Các nguy cơ khiến ta dễ bị ung thư vú hơn là:

- Tuổi tác: Tuổi càng cao thì càng dễ bị. Do đó, ở người bình thường, trên 40 tuổi là phải cẩn thận hơn.

- Trong gia đình có người ruột thịt đã bị ung thư vú.

- Đã bị ung thư vú hoặc các bất thường khác của vú.

- Có kinh nguyệt sớm trước 13 tuổi, mãn kinh trể sau 51 tuổi, hoặc dùng các thuốc nội tiết estrogen sau khi mãn kinh.

- Không bao giờ có bầu, hoặc có con đầu lòng sau tuổi 30.

- Bị quá cân, mập phì, sau khi mãn kinh.

- Uống rượu (nếu uống hơn ba phần rượu -khoảng ba lon bia- một ngày, nguy cơ bị ung thư vú sẽ tăng gấp đôi).

- Ít hoạt động thể lực.

Dù là ung thư vú thường gặp ở phụ nữ hơn, đàn ông cũng có thể bị ung thư vú. Ung thư vú ở đàn ông thường ác hơn, gây tử vong cao hơn so với ung thư vú ở phụ nữ.

Cách phòng ngừa và truy tầm sớm bệnh ung thư vú?

Một số điều có thể giúp giảm nguy cơ bị ung thư vú là:

- Không hút thuốc hoặc hít khói thuốc của người khác

- Giữ cân nặng trong mức độ vưà phải (cân nặng tính bằng kí lô gram chia cho bình phương của chiều cao tính bằng mét ra kết quả từ khoảng 18 đến 25)

- Tập thể dục đều đặn

- Không uống rượu, nếu uống thì tối đa là một lon bia mỗi ngày

- Ăn nhiều rau quả, ít mỡ

- Tự khám vú hàng tháng (cần được bác sĩ hay nhân viên y tế hướng dẫn lần đầu)

- Đi bác sĩ hay nhân viên chuyên môn khám vú hàng năm

- Từ bốn mươi tuổi trở lên, cần chụp hình quang tuyến vú (mammogram) hàng năm. Phương pháp này có thể giúp phát hiện ung thư vú hai tới năm năm sớm hơn trước khi nó có thể được phát hiện khi khám bằng tay

Xin tóm tắt những điều quan trọng nhất cần nhớ?

Ung thư vú là bệnh ung thư thường gặp nhất ở phụ nữ. Đây là bệnh gây chết người. Tuy nhiên, nếu phát hiện sớm, tỉ lệ chữa khỏi rất cao. Do đó, nếu có điều kiện, nên đi truy tầm ung thư vú để phát hiện sớm như đã kể trên.

Khi đã phát hiện bất thường ở vú, nên đi khám bác sĩ càng sớm càng tốt. Đi khám càng trể, chữa càng khó khăn, càng tốn kém và tỉ lệ chữa khỏi càng thấp.

Sống lành mạnh như kể trên, cũng là một điều rất quan trọng giúp giảm nguy cơ bị ung thư vú.

Trà Mi chào thính giả và nhắc lại. Chương trình này chỉ nhằm cung cấp kiến thức tổng quát về sức khoẻ. Cho các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin liên lạc trực tiếp với bác sĩ của quí vị để được thăm khám trực tiếp.

Lương y VÕ HÀ

Trong những thập niên gần đây, số người bệnh ung thư đã không ngừng gia tăng.  Theo một số liệu vừa được Hội Ung Thư Mỹ công bố,  trong năm 2007 đã có khoảng 7,6 triệu người chết vì bệnh ung thư và khoảng 12 triệu người khác đang mang căn bệnh chết người nầy.  Việt Nam nằm trong số những nước có tỷ lệ ung thư cao trên thế giới. Hiện nay, trong khi những tiến bộ khoa học vẫn chưa mang lại một viễn tượng hứa hẹn nào cho việc đẩy lùi căn bệnh thì việc thay đổi lối sống và chế độ ăn uống có thể “ngăn chận và đảo ngược” bệnh ung thư là diều đáng quan tâm.

Cải thiện lối sống và chế độ ăn uống có thể ngăn chận và đảo ngược bệnh ung thư.

Gần đây, kết quả một cuộc nghiên cứu[i] tại trường Đại học California, tại San Francisco, Mỹ  đã cho thấy việc cải thiện lối sống và chế độ ăn uống có thể “ngăn chận và đảo ngược” các loại bệnh ung thư.  Cuộc nghiên cứu được tiến hành bởi 2 Bác sĩ Dean Ornish và Peter Carroll.  Nhóm nghiên cứu đã chọn ngẩu nhiên 93 bệnh nhân ung thư tiền liệt tuyến giai đoạn đầu tình nguyện không trải qua trị liệu bằng các phương pháp chính thống như phẫu thuật, xạ trị hoặc hoá trị.  Những người nầy được chia làm 2 nhóm.  Nhóm A thực hành thay đổi lối sống và nhóm đối chứng có cuộc sống bình thường. Những người nhóm A có chế độ ăn chay, ăn nhiều rau quả, ngủ cốc và các loại hạt toàn phần.  Họ cũng được tổ chức cho tham gia các hoạt động thể dục, aerobic, yoga, ngồi thiền và sinh hoạt nhóm.  Sau một năm, xét nghiệm cho thấy chỉ số PSA (chỉ số một loại protein xác định mức độ ung thư tiền liệt tuyến) giảm đi ở những người nhóm A nhưng lại tăng lên ở nhóm đối chứng.  Thử nghiệm trong ống nghiệm còn cho thấy huyết tương của những người thuộc nhóm A có khả năng ngăn chận đến 70% sự phát triển của những tế bào ung thư so với chỉ 9% ở nhóm đối chứng.  Ông Dean Ornish, người sáng lập, cũng là Giám Đốc của Viện Y Khoa Phòng Ngừa ở Sausalito, California cho biết  “Những sự cải thiện chế độ ăn uống và sinh hoạt mà những nghiên cứu trước đây của chúng tôi đã chứng minh là có thể đảo ngược tiến trình hình thành những mảng xơ vữa trong các bệnh về động mạch vành thì nay cũng cho thấy có  hiệu quả với  chứng ung thư tiền liệt tuyến”.

Kết quả trên cũng phù hợp với thực tế hàng ngàn người đã được cải thiện hoặc phục hồi sức khỏe từ nhiều căn bệnh khác nhau, kể cả ung thư, theo các chương trình truyền bá, giảng dạy Macrobiotics của Viện Kushi.  Viện Kushi (Kushi Institute) do bác sĩ Michio Kushi và vợ là bà Aveline thành lập năm 1978 tại Massachusettes, Mỹ.  Viện có chi nhánh ở nhiều nước trên thế giới, chuyên giảng dạy và truyền bá cách sống mang lại hạnh phúc và sức khoẻ thông qua lối sống lành mạnh và chế độ ăn nhiều rau quả và ngủ cốc thô không nhiễm hoá chất theo phương pháp của Giáo sư George Oshawa.

Cơ chế phòng, chống ung thư bằng liệu pháp tự nhiên.

Thông thường, các tế bào trong cơ thể đều có một tuổi thọ nhất định và bị chi phối bởi một quy luật chung.  Khi một tế bào chết đi sẽ  được thay thế bởi một tế bào mới sinh ra.  Quá trình phát triển ổn định và có giới hạn nhằm duy trì hoạt động sống của mọi tổ chức, cơ quan trong cơ thể.  Tuy nhiên trong những trường hợp nhất định, do sức đề kháng của cơ thể suy yếu và dưới tác động lâu dài của nhân tố gây ung thư, một số tế bào phát triển bất thường, sinh sôi tràn lan trở thành tế bào ung thư, khối u ung thư.  Tuỳ theo vị trí của khối u, sự phát triển bất thường nầy có thể xâm lấn, chèn ép hoặc phá huỷ cơ cấu hoặc làm rối loạn công năng của các cơ quan.

Theo các nhà khoa học, dù chưa xác định được cụ thể nguyên nhân gây ra ung thư nhưng chúng ta đã biết được hàng loạt nhiều yếu tố khác nhau có thể dẫn đến ung thư.  Những tác nhân gây ra ung thư có thể là rượu, khói thuốc, bức xạ, ánh nắng mặt trời, đặc biệt là những thức ăn thức uống bị nhiễm hoá chất độc hại trong quá trình nuôi trồng hoặc chế biến, vận chuyển, bảo quản.  Ung thư phát triển qua nhiều giai đoạn.  Giai đoạn tiềm ẩn có thể kéo dài nhiều năm trời, thậm chí 10 năm, 20 năm hay hơn nửa trước khi khối u to lớn đủ để được phát hiện.  Sự phơi nhiễm các yếu tố gây ung thư cũng không phải trong một gian đoạn ngắn.  Chẳng hạn đối với bệnh ung thư vú, một loại ung thư thường gặp ở nử giới, Bác sĩ John Muir, một chuyên gia về ung thư ở Trung Tâm Y khoa Walnut Creek, California cho rằng dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong cơ chế sinh bệnh của loại ung thư nầy và “thực phẩm mà người bệnh ăn uống trong khoảng một năm trước khi được chẩn đoán có thể không có ý nghĩa bằng những loại thực phẩm mà họ sử dụng trong suốt 10 hay 20 năm trước đó”[ii].   Ngoài ra, những người khoẻ mạnh đều có thể đã trải qua một đôi lần có sự phát triển rối loạn của những tế bào bất thường –tương tự như sự phát triển của tế bào ung thư- Tuy nhiên, những lúc đó sức đề kháng tự nhiên của cơ thể đã vượt thắng, khống chế và tiêu diệt chúng trước khi những tế bào nầy có điều kiện chuyển biến thành tế bào ung thư.

Những điều trên đã cho thấy ung thư không tự nhiên sinh ra, cũng không phát triển thình lình mà là kết quả của một sự tương tranh lâu dài giữa hai thế lực chánh và tà.  Chánh là hệ thống phòng vệ của cơ thể.  Tà là chỉ những tác nhân gây ra ung thư.  Trong quan hệ giữa chính khí và tà khí, y học phương Đông  cho rằng khi chính khí thắng tà khí tất sẽ rút lui và con người sẽ không còn bệnh tật.  Do đó, nếu ta có thể thông qua việc thay đổi lối sống và chế độ ăn uống thích hợp để tác động dồng thời cả 2 mặt, vừa tăng cường được chính khí lại vừa giảm bớt hoặc chấm dứt hắn việc bị phơi nhiễm tà khí thì việc “ngăn chận và đảo ngược” căn bệnh chỉ là một quy luật tự nhiên.

Ngoài việc gia tăng sức chống bệnh từ những chất chống oxy hoá có từ thức ăn, liệu pháp tự nhiên còn vận dụng nội lực sẳn có của cơ thể.  Liệu pháp tự nhiên có thể bao gồm nhiều biện pháp khác nhau từ chế độ ăn uống đến thư giãn, ngồi thiền, khí công, thôi miên, ám thị, châm cứu, xoa bóp, thuốc đông y . . . Những biện pháp nầy đều có chung một đặc điểm.  Đó là tính chỉnh thể.  Liệu pháp chỉnh thể xem con người là một thể thống nhất.  Chữa bệnh là mang lại sự cân bằng và hài hoà giữa âm và dương, giữa thân và tâm, giữa con người và môi trường sống.  Sự hài hoà này có 2 ý nghĩa.  Thứ nhất, khi đã đạt được sự hài hoà, cơ thể sẽ tự phát huy nội lực tự thân, khử trược lưu thanh, cân bằng khí hoá  để dần dần phục hồi sức khoẻ.  Theo I. P. Paplov, một nhà sinh lý học nổi tiếng của nước Nga, hệ thống thần kinh của mỗi người là một hệ thống có tính tự điều chỉnh, tự hoàn thiện ở mức độ cực kỳ cao siêu.  Liệu pháp tự nhiên chẳng qua chỉ là vận dụng cơ chế nầy vào việc chữa bệnh.  Tính tự điều chỉnh của hệ thần kinh sẽ dẫn đến điều hoà hoạt động nội tiết, nội tạng để giúp cơ thể vươn lên phục hồi sức khoẻ.  Thứ hai,  khi lối sống mới đã trở thành tập quán của người bệnh, hành vi và triết lý sống cũng sẽ thay đổi theo. Lúc bấy giờ, dù căn bệnh có khỏi hẳn hay chưa người bệnh vẫn cảm nhận được sự bình an và hạnh phúc hơn trước.  Chính điều nầy cũng tương tác trở lại để tăng cường thêm sức kháng bệnh.  Nói chung, khi cấp thiết, giải phẫu, xạ trị, hoá trị có thể giúp cắt bỏ hoặc tiêu huỷ khối u.  Tuy nhiên, việc kéo dài đời sống hoặc thậm chí chữa khỏi hoàn toàn trong nhiều trường hợp thường cần đến những biện pháp tổng hợp của các liệu pháp bổ sung.  Trong đó, điều quan trọng nhất là phải cải thiện lối sống.

Tăng cường hệ miễn dịch và chất chống ung thư bằng chế độ ăn uống có nhiều

Trong 2 thập niên qua, các nhà khoa học đã đặc biệt quan tâm đến những hậu quả của những gốc tự do (free radicals) gây ra cho cơ thể và xem việc bổ sung những chất chống oxy hoá (anti-oxydants) từ nguồn thực phẩm tự nhiên như là biện pháp chủ yếu để nâng cao sức miễn dịch trong việc phòng chống bệnh tật bao gồm cả bệnh ung thư.

Cơ chế gây bệnh của những gốc tự do

Bình thường, oxy tham gia vào quá trình chuyển hoá để tạo ra năng lượng giúp cơ thể hoạt động.  Tuy nhiên có khoảng một vài phần trăm oxy tham gia vào quá trình này đã không tạo ra năng lượng mà tạo ra các gốc tự do.  Có thể nói gốc tự do là một loại sản phẩm không hoàn hảo trong chu trình biến dưỡng bình thường của cơ thể.  Gốc tự do càng gia tăng nhiều hơn trong điều kiện ăn uống hoặc sinh hoạt trong môi trường bị ô nhiễm khói thuốc lá, bức xạ hoặc những hoá chất độc hại hoặc căng thẳng tâm lý.  Về mặt hoá học, gốc tự do là những thành phần phân tử có những nguyên tử bị thiếu mất l điện tử ở vòng ngoài cùng.  Do đó, phân tử nầy có khuynh hướng di chuyển tự do để chiếm đoạt một điện tử của một phân tử khác để tự ổn định.  Điều nguy hiểm của gốc tự do không phải là huỷ diệt tế bào mà là làm tổn thương tế bào để đến phiên tế bào bị tổn thương -một gốc tự do mới- lại oxy hoá một tế bào khác và phản ứng dây chuyền cứ tiếp tục xảy ra.  Qua cơ chế nầy, các gốc tự do đã tham gia phản ứng với các chất hửu cơ gây tổn thương màng tế bào, làm rối loạn quá trình trao đổi chất giữa tế bào với bên ngoài. Ngoài ra, các gốc tự do còn có thể làm thay đổi cấu trúc gen của tế bào.  Do đó các gốc tự do là mầm mống quan trọng dẫn đến nhiều thứ bệnh tật khác nhau như tim mạch, parkinson, alzheimer và cả ung thư[iii].  Đáng lưu ý là cách ăn uống và sinh hoạt sai lầm làm hư hại tế bào và thay đổi gen có thể di hại sang thế hệ kế tiếp.  Điều nầy giải thích tại sao tỷ lệ người mắc bệnh ung thư gia tăng còn có cả những trẻ em mặc dù thời gian phơi nhiễm trong cuộc đời của các em chưa đáng là bao.

Rau quả có màu xanh đậm, vàng hoặc đỏ là nguồn cung cấp chất chống oxy hoá và ngăn chận ung thư quan trọng

Thiên nhiên đã có sẳn một cơ chế để kềm hãm sự phát triển của những gốc tự do trong cơ thể con người.  Đó là những chất chống oxy hoá được cung cấp từ các loại rau quả và ngủ cốc trong tự nhiên.  Có hàng ngàn chất chống oxy hoá khác nhau. Chúng thuộc 2 nhóm chính, nhóm flavonoids và nhóm phytochemicals.  Những chất chống oxy hoá ngoài tác dụng trng hoà các gốc tự do bằng cách nhường một điện tử của mình cho chúng qua đó có thể cắt đứt phản ứng dây chuyền, ngăn chận tổn thương DNA do các độc chất gây ra còn có thể khống chế sự phát triển của tế bào ung thư.  Càng ngày càng có nhiều nghiên cứu về tác dụng kỳ diệu của những chất chống oxy hoá.  Nhiều sinh tố và khoáng chất là những chất chống oxy hoá.  Các chất quan trọng nhất là sinh tố A, beta caroten (một sắc tố thực vật sẽ được cơ thể chuyển hoá thành sinh tố A), sinh tố C, E, chất selenium.  Thứ đến là sinh tố B2, kẻm, đồng, magnesium, co-enzym Q10, các carotenoids lutein và lycopen.  Nhiều nghiên cứu khác nhau đã cho biết ăn rau quả nhiều có thể giúp chống lại các loại ung thư, nhất là 2 loại ung thư vú và ung thư tiền liệt tuyến.  Các nhà khoa học đặc biệt lưu ý đến bông cải và các loại cải bắp.  Những loại thức ăn nầy đóng vai trò quan trọng giúp ngăn ngừa ung thư vú cho những phụ nử sắp mãn kinh.  Bông cải có chứa nhiều sinh tố C, acid folic, potasium, nhiều carotenoids và chất indole-3-carbinol, một chất cần thiết cho sự chuyển hoá các hormone sinh dục.  Cải bắp có nhiều sinh tố B1, C, E, acid folic, caroten và S-methylmethionine, một chất có tác dụng kháng viêm.  Bông cải và các loại cải bắp còn có hàm lượng chất isothiocyanates, một loại phytochemical có tác dụng hoạt hoá một số enzym có khả năng làm vô hiệu hoá những hoá chất gây ra ung thư.  Một báo cáo của trường đại học Illinois còn cho biết một loại isothiocyanate được tìm thấy trong các loại bắp cải và bông cải có tên là sulphoraphane có tác dụng ngăn chận sự phát triển của tế bào ung thư ở giai đoạn cuối.  Qua nghiên cứu chế độ ăn của 20.000 người, những nhà nghiên cứu thuộc viện ung thư quốc gia Mỹ ở Maryland cho biết những người ăn nhiều bông cải có thể giảm nguy cơ  ung thư tiền liệt tuyến từ 45% đến 52%.  Bông cải, cải bắp, các loại rau xanh, những loại đậu và những sản phẩm từ đậu nành còn có nhiều acid folic, một chất chống oxy hoá rất thiết yếu cho cơ thể.  Acid folic là một yếu tố quan trọng trong sự phân chia và phát triển tế bào mới, trong sự tổng hợp DNA, sản xuất enzym và sinh ra hồng cầu.  Chất nầy cũng đặc biệt hiệu quả để chống lại các vết loét trong giai đoạn tiền ung thư.  Tiến sĩ Judith Christman, trường Đại học Nebraska cho biết “Khi thức ăn thiếu acid folic, cơ cấu DNA của tế bào sẽ bị phá vở.  Lúc đó, các tế bào sẽ phát triển trên cơ sở những thông tin sai lầm của cấu trúc mới nên ung thư  xảy ra.”[iv]

Nhiều loại rau qủa khác cũng có tác dụng ngăn chận sự phát triển của các loại ung thư ruột già, ung thư vòm họng,  ung thư phổi hoặc bao tử. Nhiều nghiên cứu đã đưa đến những kết quả giống nhau về những loại rau quả, củ có lá màu xanh đậm, màu vàng hoặc màu đỏ như cà chua, bông cải, cà rốt, sơ ri, gấc, bí đỏ, dưa hấu, khoai lang …Những loại rau quả nầy khả năng làm giảm nguy cơ các loại ung thư.  Riêng trong quả gấc, những nghiên cứu của công ty  San Eigen FFI, một công ty phẩm màu hàng đầu của Nhật bản đã cho biết ngoài hàm lượng rất cao chất caroten, gấc còn có tỷ lệ chất lycopen cao gấp 10 lần so với rau quả thông thường.  Lycopen có trong cà chua, dưa hấu, dưa hồng, là hợp chất có tác dụng kềm hảm sự lan toả của tế bào ung thư.

Những nhà khoa học trường Đại học Ohio, Mỹ còn đặc biệt lưu ý đến những hợp chất tạo màu sắc sậm trong rau quả.  Những thí nghiệm trên chuột và người đều cho thấy chất tạo màu sẫm[v]  có hợp chất anthocyanin trong các loại rau màu đỏ, màu tía và màu xanh có khả năng ức chế sự phát triển của tế bào ung thư.  Chẳng hạn, chất anthocyanin trong cà rốt và củ cải, quả dâu tây có thể làm giảm sự phát triển của tế bào ung thư từ 50 đến 80%.

Ngoài ra, tập quán uống trà cũng có ảnh hưởng tốt đến việc phòng chống ung thư.  Theo nghiên cứu của Tiến sĩ Weisburger, cả trà xanh và trà đen đều có hàm lượng cao những chất phytochemicals là  những chất chống oxy hoá có khả năng hoá giải những gốc tự do và ngăn chận tổn thương tế bào do khói thuốc lá hoặc những độc chất hoá học.  Mới đây, một thí nghiệm khoa học tại trường Đại học Arizona, Mỹ do Tiến sĩ Sherry Chow chủ trì cũng cho thấy trà xanh có nhiều hoạt chất epigallocatechin gallate[vi], một chất chống oxy hoá.  Những người uống từ 8 đến 16 tách trà xanh mỗi ngày có thể bổ sung một lượng chất epigallocatechin gallate đủ để làm gia tăng đến 80% loại enzym GST, một enzym có tính năng giải độc và chống ung thư.  GST có khả năng biến đổi những phân tử gây ung thư thành những phân tử trơ không ảnh hưởng đến chất liệu cấu tạo di truyền DNA.  Người ta cho rằng những dân tộc châu Á như Trung quốc, Nhật bản có tỷ lệ tim mạch và ung thư thấp hơn so với người Âu Mỷ một phần có thể là nhờ vào tập quán hay uống trà.

Vậy liệu ăn bao nhiêu thì đủ. Theo khuyến cáo của các chuyên viên dinh dưỡng Liên Hiệp Quốc, mỗi người nên ăn khoảng 400g rau quả mỗi ngày. Tuy nhiên, theo Natalie Lagomarcino, chuyên viên dinh dưỡng thuộc Trung Tâm Nghiên Cứu Ung Thư UCSF (Mỹ), đối với những người  đang điều trị ung thư, lượng rau quả nên có gắng tăng từ 8 đến 10 servings[vii] (mỗi serving tương đương với khoảng nửa chén) dưới các hình thức luộc, hấp, nấu soup hoặc rau trộn.  Ngoài ra, điều cần lưu ý là giá trị của  các loại rau quả khác nhau không chỉ ở chủng loại mà còn ở  cách trồng trọt, chăm bón và cả qúa trình chế biến .  Một nghiên cứu kéo dài 10 năm của các nhà khoa học trường Đại học California, Mỹ đã cho biết cà chua được chăm bón bằng phân hửu cơ theo lối truyền thống  có hàm lượng hợp chất flavonoids, một chất chống oxy hoá, cao gấp 2 lần so với cách trồng trọt  thông thường hiện nay. (Cách trồng  hiện nay thường xử dụng phân hoá học, thuốc trừ sâu rầy hoặc hoá chất kích thích tăng trưởng)  Ngoài ra, Hội Ung thư quốc gia Mỹ cũng nghiên cứu thấy  những người dùng các loại thực phẩm tự nhiên có chứa các sinh tố  B6, B12 và Folate[viii] sẽ giảm nguy cơ ung thư tuỵ tương ứng là 81%, 73% và 52%.  Ngược lại những người dùng các viên sinh tố tổng hợp  có các sinh tố trên chẳng những không giảm mà còn tăng nguy cơ ung thư tuỵ lên đến 139%.  Tiến sĩ Eva Schernhammer, thuộc trường Đại học Harvard, người chủ trì chương trình nghiên cứu cho  biết “Đây chỉ là phát hiện ban đầu. Thật là kỳ lạ, dường như những sinh tố tổng hợp nầy có gì đó đã thúc đẩy ung thư tuỵ phát triển!”  Xem ra, những kết quả nầy cũng phù hợp với những khuyến cáo cách đây trên 40 năm của Giáo sư Oshawa khi ông đề ra Macrobiotics, một phương pháp chữa bệnh  dưỡng sinh bằng cách ăn các loại rau quả và ngủ cốc thô không có sự hổ trợ của hoá chất hoặc không nhiễm hoá chất.  Có thể nói, cùng một loại rau quả hoặc ngủ cốc, cùng một loại thổ nhưởng, nhưng kết quả có thể khác nhau, hoặc có lợi hoặc có hại cho sức khoẻ tuỳ theo quá trình chăm bón, bảo quản, vận chuyển có qua xử lý bằng các loại hoá chất hay không.

Ngủ cốc và các loại hạt toàn phần là nguồn năng lượng chánh của chế độ dinh dưỡng lành mạnh.

Ngủ cốc thô hay còn gọi là ngủ cốc toàn phần là những loại ngủ cốc còn nguyên phần mài và lớp vỏ ngoài như gạo lức, lúa mạch, bắp nguyên hạt, bánh mì đen. Ngủ cốc thô nên được dùng để thay thế dần những loại gạo trắng hoặc thực phẩm tinh lọc như bún, mì, phở, hủ tiếu, các loại bánh.  Ngủ cốc thô là nguồn cung cấp năng lượng ở dạng carbohydrate phức hợp bao gồm nhiều chất xơ, các sinh tố nhóm B, khoáng chất và nhiều nguyên tố vi lượng  cần thiết cho sức khoẻ.  Đối với tính năng chống ung thư, ngoài những chất chống oxy hoá ở lớp màng ngoài của hạt, nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc trường Đại học London còn cho biết chế độ ăn nhiều các loại đậu và ngủ cốc có giá trị chống ung thư là do những thức ăn nầy chứa nhiều hợp chất Inositol Pentakisphosphate có tính năng ức chế được enzym phospho inositide 3-kinase vốn thúc đẩy sự phát triển các khối u ung thư[ix].  Chất xơ có nhiều trong hạt và ngủ cốc toàn phần cũng có giá trị đặc biệt.  Chất xơ không bị hoà tan, không được hấp thu , góp phần tạo ra chất bả có tác dụng kích thích nhu động ruột, thúc đẩy nhanh sự lưu thông trong ruột già, chống táo bón, làm giảm thời gian tiếp xúc của các chất gây ung thư với niêm mạc ruột, chất xơ còn có thể kết dính những chất độc hại để bài tiết theo phân ra ngoài.  Do đó chất xơ cũng góp phần quan trọng trong việc phòng chống ung thư.

Đối với nguồn chất đạm, các nghiên cứu về dinh dưỡng khuyên nên dùng các loại đậu như đậu đen, đậu xanh, đậu đỏ, đậu Hoà lan, đặc biệt là đậu nành.  Đậu toàn phần là nguồn thực phẩm giàu chất đạm dễ chuyển hoá lại chứa nhiều chất xơ, nhiều sinh tố nhóm B, khoáng chất và những chất chống oxy hoá isoflovonoids góp phần chống lại các bệnh ung thư.

Ngoài ra, thực đơn phòng chống ung thư còn xử dụng một số loại hạt và quả hạch như quả óc chó , hạt lanh, hạt hạnh nhân, hạt dẻ, hạt mè, hạt bí rợ, hạt hướng dương.  Những loại hạt nầy là một nguồn cung cấp năng lượng dưới dạng acid béo hửu ích.  Trong những loại hạt nầy có chứa oestrogen thực vật thường gọi là lignan có tác dụng thu nhỏ khối u ung thư.  Một báo cáo tại cuộc hội thảo về ung thư vú vào tháng 12/2000 tại San Antonio, Mỹ đã cho biết các bệnh nhân ung thư vú dùng 25g hạt lanh mỗi ngày trong khỏang 38 ngày đã có tác dụng làm  thu nhỏ khối u ung thư rõ rệt tương tự như những người đã dùng thuốc tamoxifen.  Ngoài oestrogen thực vật, các loại hạt nhiều chất béo còn cung cấp chất xơ, nhiều chất chống oxy hoá như selenium, magnesium, sinh tố E và acid béo omega 3 có lợi cho hoạt động của tim mạch và hệ thần kinh.  Nói chung, cần dùng nhiều loại hạt cũng như nhiều loại đậu và rau quả, củ khác nhau nhằm tạo sự đa dạng sinh học để đáp ứng đủ những nhóm chất cần thiết cho nhu cầu biến dưỡng của cơ thể.  Liều các loại hạt và quả hạch được đề nghị là khoảng 25g đến 30g mỗi ngày.  Với chế độ dinh dưỡng lành mạnh, không dùng thịt cá, các nguồn thực phẩm chủ yếu được khuyến cáo ở tỷ lệ 50% ngủ cốc thô, 20% đậu, phần còn lại là rau quả, củ, rong biển.

Nhìn chung, ta thấy có sự trùng hợp nhất định giữa các thế hệ về cách đánh giá chế độ ăn uống phòng chống bệnh tật.  Theo quan điểm Thiên nhân tương ứng của triết học phương Đông, phần vỏ ngoài của các loại hạt thuộc dương, ứng với phần vệ khí trong cơ thể con người.  Qua phân tách thành phần dinh dưỡng, lớp vỏ nầy chứa nhiều loại vi chất, nhất là những sinh tố nhóm B có tác dụng kích thích tiêu hóa, tăng cường chuyển hoá và gia tăng hệ miễn dịch.  Do đó, ăn ngủ cốc thô dễ hấp thu, tiêu hoá, có thể cải thiện khí hoá của Tỳ vị và nâng cao sức đề kháng.  Không lạ khi chế độ ăn nhiều ngủ cốc và các loại hạt toàn phần được khuyến cáo ngày nay cũng chính là yêu cầu quan trọng nhất của phương pháp thực dưỡng Macrobiotics.  Ngoài ra, kết quả hàm lượng cao chất chống oxy hoá trong những loại rau quả sậm màu, màu vàng hoặc màu đỏ cũng phù hợp với nhận định những thức ăn nầy có nhiều dương tính và phòng chống được ung thư.

Giảm bớt hoặc chấm dứt hẳn việc tiếp xúc với các yểu tố gây ung thư hoặc làm suy giảm hệ miễn dịch

Giống như một người đang mang công mắc nợ muốn trả sạch được nợ không những phải vừa siêng năng lao động để tăng thu nhập mà còn phải biết chi tiêu dè sẻn, tránh hoang phí để giảm chi, tăng tích luỹ.  Việc tăng cường sức phòng vệ cơ thể thông qua những loại thực phẩm có nhiều chất chống oxy hoá chỉ có ý nghĩa thiết thực khi được thực hiện song song với những biện pháp nhằm giảm việc tiếp xúc  với các yếu tố gây ung thư hoặc không làm gia tăng các gốc tự do trong cơ thể.

·        Không hút thuốc. Thuốc lá là nguồn cung cấp những gốc tự do lớn nhất.  Có hàng ngàn chất độc hại trong những điếu thuốc lá.  Một so sánh còn nói rằng hút một hơi thuốc còn độc hại hơn gấp 600 lần so với hít phải một hơi khói thải từ xe cộ.  Hút thuốc không những gây hại cho bản thân  mà còn làm khói thuốc lan toả có hại cho những người chung quanh.

·        Không ăn các loại thực phẩm để qua đêm. Các loại thức ăn, thức uống thiu, ôi có nhiều nấm mốc có thể tiết ra độc tố aflatoxin dễ dẫn đến  ung thư.

·        Tránh ăn các loại thực phẩm đã qua chế biến với các phụ gia, hoá chất, các loại đồ hộp, nước uống đóng chai.  Các hoá chất nitrits, nitrats hoặc bất cứ loại nào  khác  được xử dụng để làm cho thực phẩm lâu hư, thêm độ dai, dòn, chất tẩy trắng hoặc chất tạo màu đều là những tác nhân dễ dẫn đến các loại ung thư miệng, ung thư thực quản, dạ dầy.  Những loại dưa muối thường có hàm lượng cao chất nitrosamin cũng được cho là có liên quan đến ung thư vòm họng, dạ dầy.

·        Giảm thiểu các loại thức ăn nướng, quay, hun khói.  Các loại thức ăn trực tiếp với lửa  và những thực phẩm chiên, xào lâu hoặc với độ nóng cao trên 250o dù với mỡ động vật hay với dầu thực vật đều có thể sinh ra những chất độc hại dễ dẫn đến ung thư.  Khi chiên các loại thực phẩm, nên loại bỏ phần dầu thừa bằng cách dùng giấy thấm  chuyên dụng của nhà bếp để thấm qua một lần trên những thức ăn vừa chiên xong.

·        Giảm bớt việc ăn các loại thịt đỏ như thịt bò, thịt ngựa,  thịt cừu.  Thống kê của tổ chức y tế thế giới cho biết bệnh tim mạch và ung thư thường tỷ lệ thuận với việc ăn nhiều các loại thịt đỏ.  Chẳng hạn ung thư ruột dễ xuất hiện ở các cộng đồng ăn thịt nhiều ở Bắc Mỹ và Tây Âu hơn là  những vùng ăn chay ở Ấn độ.  Dân Scotland ăn thịt bò nhiều hơn 20% so với người Anh cũng có tỷ lệ ung thư ruột cao nhất thế giới.  Các chuyên viên tại viên ung thư Dana Farber ở Mỹ đã tiến hành khảo sát 1009 bệnh nhân ung thư ruột già giai đoạn 3 đã trải qua điều trị phẩu thuật và hoá trị.  Kết quả cho thấy những người ăn nhiều chất béo và thịt đỏ có nguy cơ tái phát bệnh và tử vong cao gấp 3,3 lần so với những người ăn cá và rau quả.  Đối với người đang được điều trị ung thư tốt nhất là nên chấm dứt hẳn việc ăn thịt đỏ.  Nếu cần ăn chất đạm động vật, chỉ nên ăn cá và một ít thịt trắng như gà, bồ câu đã bỏ da và nội tạng.  Cá là một nguồn chất đạm dễ tiêu hoá lại chứa nhiều acid béo omega 3.  Người ta khuyên nên ăn cá ít nhất 3 lần một tuần.  Cá có tác dụng giảm trầm uất và điều hoà được lượng cholesterol trong máu.  Riêng với trứng, chuyên gia dinh dưỡng  khuyên không nên ăn nhiều.  Đối với người đang được điều trị ung thư càng không nên ăn.  Trứng là một nguồn đạm động vật có hàm lượng cholesterol rất cao.  Ăn trứng nhiều cũng có liên quan đến các bệnh ung thư ruột, ung thư vú và ung thư tiền liệt tuyến.

Ngòai ra, chế độ ăn uống và sinh hoạt phòng chống ung thư cũng bao gồm những khuyến cáo thông thường của một lối sống lành mạnh như không ăn mặn, ăn ít đường, ít mỡ, hạn chế bia, rượu, năng vận động thân thể và duy trì một tinh thần lạc quan và tâm lý thoải mái.  Yếu tố tâm lý luôn được xem trọng trong mọi giai đoạn của bệnh tật.  Stress làm suy giảm hệ miễn dịch và làm gia tăng nhu cầu chất chống oxy hoá.  Ngược lại, sự thư giãn và lạc quan giúp điều hoà nội tiết, nội tạng và tăng cường  sức đề kháng.

Yếu tố vận động có vai trò vô cùng quan trọng trong điều trị ung thư. Một nghiên cứu được công bố tại cuộc hội thảo thường niên lần thứ 95 của hội Nghiên Cứu Ung Thư Hoa Kỳ ngày 29.3.2004 đã cho biết tỷ lệ sống còn của những người bệnh ung thư tăng lên 54%  nếu việc có kết hợp với đi bộ từ 30 đến 60 phút mỗi ngày.  Vận động không chỉ làm gia tăng sự lưu thông khí huyết, kích thích tiêu hoá, săn chắc cơ bắp, tăng mật độ xương mà còn có tác dụng điều hoà hoạt động nội tiết và tăng cường hệ miễn dịch.  Ông Phạm Quang Hội,  67 tuổi, đã bị ung thư phổi từ năm 2003.  Sau đó được biết ung thư cũng đã di căn sang dạ dày.  Tuy nhiên, hiện nay ông vẫn sống khoẻ mạnh và sinh hoạt bình thường, “đi đứng nhanh  nhẹn, nước da đỏ au, cười nói sang sảng”[x].  Được biết, ngoài việc ăn “gạo lức muối mè”,  uống thêm bạch hoa xà thiệt thảo và bán chi liên trong thời gian đầu, ông còn thực hành  đi bộ và tập phất thủ liệu pháp hàng ngày.  Đặc biệt, cho đến nay ông vẫn luôn giữ đúng kỹ luật đi bộ ngày 2 lần, sáng và chiều, mỗi lần 6 cây số, tập phất thủ ngày 3 lần, mỗi lần 1.800 cái.

Có khó khăn gì trong việc chữa khỏi ung thư bằng liệu pháp tự nhiên?

Như đã nói ở phần đầu bài viết, nếu vừa  tăng cường được hệ miễn dịch và chống lại sự phát triển của bệnh bằng những chất chống oxy hoá, vừa chấm dứt  việc tiếp xúc với các yếu tố gây ung thư thì việc khỏi bệnh  là một điều dễ hiểu.  Tuy nhiên việc chữa khỏi bệnh bằng các liệu pháp tự nhiên không phải là không có khó khăn.  Lối sống và chế độ ăn uống cần thiết để chữa bệnh, chẳng hạn năng vận động, ăn ngủ cốc thô, sống lạc quan và hoà hợp, không ăn thịt, uống rượu, hút thuốc thường đi ngược lại tập quán sinh hoạt của người bệnh.  Quá trình chữa bệnh lại không chỉ là một vài liệu trình với thời gian hạn định mà thường phải kéo dài, thậm chí ngay cả khi đã được xác định là đã khỏi bệnh.  Thực chất đây không chỉ là quá trình chữa lành bệnh ung thư mà là quá trình thay đổi hành vi và quan điểm sống theo hướng hoàn thiện con người về cả 2 mặt thể chất lẫn tinh thần. Điều khó khăn  là phải có đủ niềm tin và ý chí để thực hiện được sự cải cách nầy.  Do đó, người bệnh cần phải tìm hiểu hoặc phải được sự hướng dẫn, giải thích, động viên và chia sẽ của người thân và những người đồng cảnh ngộ nhưng đã vượt qua được thử thách của số phận.  Hầu hết những trường hợp đã tự chữa khỏi ung thư hoặc kéo dài cuộc sống sau khi xạ trị, hoá trị đều thấy thể hiện rõ những yếu tố nầy.  Tại Việt Nam, thỉnh thoảng báo chí vẫn đưa tin và bài về những trường hợp cụ thể đã khỏi bệnh ung thư bằng “gạo lức muối mè”.  Trên bình diện quốc tế có lẻ 3 trường hợp sau đây được nhắc đến nhiều nhất.

·        Giáo sư George Oshawa (1893-1965) là một người Nhật, ông bị ung thư phổi và dạ dày từ năm 17 tuổi.  Ông đã tự chữa khỏi cho mình bằng chế độ ăn uống cân bằng Âm Dương, nhiều ngủ cốc và rau quả toàn phần  không có hoá chất.  Sau đó ông đã viết sách và đi nhiều nơi trên thế giới để diển giảng và quảng bá về cách chữa bệnh nầy[xi].  Cần nói thêm, những lý thuyết về gốc tự do và những chất chống oxy hoá chưa được đề cập đến trong thời gian nầy.

·        Bác sĩ Anthony Sattilaro[xii], một người Mỹ, là Giám Đốc một Bệnh viện lớn Philadelphia.  Ông đã từng bị ung thư di căn đến nhiều bộ phận trong cơ thể, đã trải qua 3 lần giải phẫu.  Ông đã khỏi bệnh hoàn toàn sau 7 tháng điều trị theo cách của ông Oshawa dưới sự hướng dẫn trực tiếp của Bác sĩ Michio Kushi.

·        Ian Gawler là một Bác sĩ thú y người Úc.  Ông đã bị ung thư xương và đã bị cưa chân vào năm 1975 khi ông chỉ mới 25 tuổi.  Vào cuối năm đó, ông bắt đầu một chương trình tự điều trị ung thư cho mình bằng liệu pháp chỉnh thể của phương Đông dưới hình thức ăn chay, thái độ sống tích cực, thiền và sinh hoạt nhóm.  Đến năm 1978, Gawler hoàn toàn bình phục.  Trên cơ sở những kinh nghiệm của mình, ông đã lập nên nhóm hành động hổ trợ ung thư (Cancer Support Group).  Đến năm l983, tổ chức The Gawler Foundation[xiii], một tổ chức phi chánh phủ, phi lợi nhuận được chính thức ra đời nhằm tư vấn, giúp đở cho những bệnh nhân, đặc biệt là những bệnh nhân ung thư.  Đến nay trên 50.000 người đã tham dự những chương trình huấn luyện hoặc giới thiệu về thiền, về lối sống lành mạnh để phòng bệnh hoặc chữa bệnh của tổ chức nầy.

[i] Lifestyle and diet may stop or reverse prostate cancer progression.  http://pub.ucsf.edu/newsservices/releases/20050810[ii] Elaine Magee, RD, MPH. The anticancer diet. www.webmd.com

[iii] Linda G. Rector Page, ND., PhD. Healthy Healing. 9th Edt. Healthy Healing publ. 1994. Tr.91

[iv] Judith Christmas, PhD. Dietary fat’s Cancer Connection. International Journal of Cancer. July.2003

[v] Compounds that color fruits and veggies may protect against colon cancer. www.eurekalert.org/pub-releases/2007-08

[vi] Green tea may help cancer fighting. www.chinadaily.com.cn/world/2007-08/21

[vii] Nutrition and breast cancer.  http://breastcancer.ucsfmedicalcenter.org/forum/2002

[viii] Dietary Vit B6. B12 anf Folate may decrease pancreatic cancer. http://biosingularity.wordpress.com

[ix] Beans, nuts and grains inhibit tumor growth. Colorado’s holistic journal. www.nexuspub.com/health/2006

[x] Một bệnh nhân ung thư phổi di căn 5 năm vẫn sống khoẻ. Báo KHDS số 124 ngày 13.12.2007.

[xi] Geore Oshawa. Zen Macrobiotics. Nippon Center Ignoramis. 1960

[xii] Anthony J. Sattilaro, Tom Monte. Recalled by Life. Houghton Mifflin.Boston.USA. 1982

[xiii] www.gawler.org

nguồn: ykhoa.net

Tê tay và hội chứng ống cổ tay

15/10/2007

TS Nguyễn Hữu Công (BV 175 và BV Chợ rẫy)

Tê tay là một trong những khó chịu mà một số người, già cũng như trẻ, mắc phải. Bệnh có thể do nhiều nguyên nhân, có thể kể ra một số như: rối loạn canxi máu, co thắt mạch máu ngoại vi, hội chứng ống cổ tay. Nhưng nguyên nhân hay gặp nhất có lẽ là hội chứng ống cổ tay. Nam hay nữ đều có thể bị bệnh, nhưng phụ nữ bị nhiều hơn nam giới.

Tê tay do hội chứng ống cổ tay thường gặp ở người khoảng 35 tuổi trở lên, nhất là ởphụ nữ, người trẻ hơn cũng có thể bị nhưng ít. Bệnh thường thấy ở người lao động dùng nhiều tới động tác lắc của cổ tay, ví dụ như các bà nội trợ, chị em tiểu thương. Ví dụ nhiều chị em buôn bán thịt và cá ở chợ bị chứng bệnh này, có thể do hay dùng dao nặng chặt thịt cá hàng ngày, cũng có phần do thường xuyên tiếp xúc ẩm ướt. Hội chứng ống cổ tay còn có thể là biểu hiện của một trong những bệnh sau: các loại viêm đa dây thần kinh, bệnh viêm đa khớp dạng thấp… Ví dụ: trong viêm đa dây thần kinh do tiểu đường, giai đoạn đầu có thể chỉ có  hội chứng ống cổ tay. Hội chứng này cũng có thể xuất hiện song song với bệnh thoái hóa cột sống cổ.

Biểu hiện đầu tiên của bệnh là tê tay. Tê ở gan bàn tay, cùng với ngón trỏ và ngón giữa. Thường nhất là người bệnh chỉ thấy tê ngón trỏ và ngón giữa. Nhưng cũng có người cảm thấy tê ở tất cả các ngón tay, ở hai ngón vừa kể thì tê nhiều hơn. Tê tay thường xuất hiện khi cầm tay lái xe máy đi xa, có người đang đi xe máy phải dừng lại buông tay ra và vẩy vẩy mấy cái, rồi mới đi tiếp được; Cũng có người đang ngủ, nửa đêm bị thức giấc do tê và đau các ngón tay, dậy đi lại và vẩy tay một lúc, lại hết tê và đi ngủ lại. Bệnh thường khởi đầu ở 1 tay, và thường là ở tay thuận. Ví dụ nếu thuận tay mặt, thì khi bị tê tay do hội chứng ống cổ tay, thường cũng tay mặt bị trước. Về sau có thể tay bên kia cũng bị tê. Sau một thời gian không được chữa trị, dần dần có rối loạn vận động, biểu hiện bằng yếu và teo khối cơ ô mô cái, là khối cơ vốn phồng lên ở gan tay, chỗ dưới của ngón tay cái. Khi quá gấp hoặc quá ưỡn cổ tay, thì các triệu chứng tê tay có thể tăng lên.

Nguyên nhân của bệnh là do dây thần kinh giữa bị chèn ép ở cổ tay. Dây thần kinh giữa là một dây nhận cảm giác ngoài da của ngón trỏ và ngón giữa, và gan bàn tay ở phía dưới 2 ngón tay đó. Đồng thời dây thần kinh giữa còn chỉ huy co cơ của các ngón tay, nhất là tại ô mô cái. Tại cổ tay dây thần kinh giữa đi trong một đường ống, gọi là ống cổ tay, tiếng nước ngoài là carpal tunnel. Ống cổ tay là khoảng không gian giữa các xương của cổ tay ở dưới và ở hai bên, có một tấm gân rộng gọi là cân ngang của cổ tay phủ lên trên như một cái mái. Khoảng không gian trong ống cổ tay khá chật hẹp, khi nó chít hẹp lại, thì dây thần kinh giữa bị chẹt trong đó, và gây ra hội chứng ống cổ tay. Khi khám bệnh, bác sỹ thần kinh dùng búa bằng cao su gõ vào cổ tay, người bệnh thấy tê lan xuống các ngón tay, gọi là dấu hiệu Tinnel.

Hội chứng ống cổ tay là loại bệnh gây tê tay (và teo bàn tay nếu để muộn) hay gặp nhất. Trên thế giới người ta đã đề cập tới từ lâu. Một phương pháp giúp chẩn đoán chính xác hội chứng ống cổ tay là chẩn đoán điện, hay còn gọi là điện cơ. Cách đây ít năm, tại Phòng Điện cơ Bệnh viện 175 (Gò Vấp, thành phố Hồ Chí Minh), các bác sỹ đã nghiên cứu và lập ra những tiêu chuẩn chẩn đoán dành riêng cho người Việt nam. Họ cũng nhận thấy trong các bệnh nhân, thì đa số (92%) là phụ nữ, và thường là bị tay mặt (tay phải), vì đa số người ta thuận tay mặt. Hiện nay ngoài bệnh viện 175, nhìều bệnh viện khác trong thành phố đã có máy điện cơ, như: Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Chợ rẫy, Da Liễu, Trung tâm Medic (Hòa Hảo).

Nếu bạn đọc gần đây hay bị tê tay, tê tăng lên khi cầm tay lái xe máy, hoặc bị vào lúc nửa đêm đang ngủ, tê nhiều ở ngón trỏ và ngón giữa, thì chúng tôi khuyên bạn hãy đi "đo điện cơ", tức là đi làm chẩn đoán điện ở một trong những nơi kể trên. Nếu đã chẩn đoán rõ ràng là hội chứng ống cổ tay, thì việc điều trị tê tay trở nên dễ dàng.

Có hai cách điều trị: nội khoa và phẫu thuật.

Cách điều trị nội khoa là bác sỹ chích thuốc corticoide vào trong ống cổ tay, bệnh có thể khỏi từ vài tháng đến nhiều năm, tùy từng người, càng phát hiện sớm để trị bệnh, thì càng khỏi lâu.

Cách điều trị phẫu thuật thì triệt để hơn, bác sỹ rạch một đường ỏ ở cổ tay để giải phóng dây thần kinh ra khỏi ống cổ tay, giống như Tôn Ngộ Không thoát khỏi vòng kim cô vậy. Đây là một phẫu thuật nhỏ, thường chỉ cần gây tê tại chỗ, bệnh nhân thậm chí không cần nằm viện. Đa số sau mổ khỏi vĩnh viễn. Hiện nay nhiều nơi làm phẫu thuật này, như Trung Tâm Chấn Thương Chỉnh Hình ở Trần Hưng Đạo, hay Bệnh viện 175 ở Gò Vấp.

Nguồn: suckhoecongdong.com

Hội chứng ống cổ tay - bệnh của thời hiện đại

Bệnh hay gặp ở những người thường xuyên sử dụng các cơ và gân của ngón tay, bàn tay, cánh tay, bả vai. Hội chứng ống cổ tay tuy không nguy hiểm đến tính mạng nhưng về lâu dài có thể dẫn đến tàn tật do tổn thương thần kinh và mạch máu.

Triệu chứng điển hình của hội chứng ống cổ tay (HCOCT) là đau, tê ngón trỏ và ngón giữa, yếu ngón cái; có thể thấy đau cổ tay, lòng bàn tay hoặc cẳng tay do dây thần kinh giữa bị chèn ép. Người bệnh nhẹ cảm thấy tê buốt giống như bị kim châm ở bàn tay; nặng hơn thì cảm thấy rất đau ở bàn tay, có khi bỏng rát và nhức nhối cả cẳng tay và cánh tay, tay yếu và tê cứng.

Những người dễ mắc HCOCT là người thường xuyên sử dụng máy tính, nhà văn, biên tập viên, người thu tiền quầy tạp hóa, các nhân viên văn phòng, vận động viên bóng bàn... Tỷ lệ mắc ở phụ nữ cao hơn nam giới, nhất là phụ nữ thời kỳ mãn kinh, có thai, đang dùng thuốc uống tránh thai; hoặc những người mắc bệnh mạn tính như viêm khớp, tiểu đường, suy thận...

Phần lớn các trường hợp HCOCT có thể khỏi khi người bệnh thay đổi môi trường làm việc, thay đổi cách sống cho khoa học và hợp lý hơn. Hiếm khi cần đến sự can thiệp của thầy thuốc chuyên khoa nội thần kinh. Những trường hợp HCOCT thể nặng phải được điều trị nội khoa tích cực, nếu không chuyển biến thì phải can thiệp bằng phẫu thuật.

Để ngăn ngừa HCOCT, cần:

- Cho các cơ bắp nghỉ ngơi thư giãn, năng xoa bóp để giúp phục hồi khả năng tuần hoàn, tăng tưới máu cho các nhóm cơ vùng vai, cổ, tay.

- Thường xuyên tập thể dục, nhất là với những người mà công việc bắt buộc phải ngồi nhiều, hoặc phải thực hiện những thao tác lặp đi lặp lại.

- Khi làm việc, cần phải chọn tư thế hợp lý, chẳng hạn như ghế ngồi phải hơi dốc về đằng trước để bàn chân đặt thật vững trên nền nhà, lưng thẳng hoặc hơi ngả về phía trước bắt đầu từ hông và để luôn giữ được độ cong tự nhiên của phần lưng dưới. Màn hình máy tính nên đặt ngang bằng hoặc thấp hơn tầm mắt một chút. Khi làm việc, những ngón tay có thể cong nhẹ hoặc duỗi ra mà không cần phải vặn cổ tay. Bàn phím tốt nhất nên đặt thẳng hoặc thấp hơn khuỷu tay.

- Thực hiện một chế độ ăn giàu vitamin, đặc biệt là vitamin B6.

BS Hoàng Văn Thanh, Sức Khoẻ & Đời Sống

Nguồn: VnExpress

Người cao tuổi và bệnh ngoài da mùa hanh khô

Mùa lạnh, do sức đề kháng kém nên tỉ lệ người già mắc các bệnh về da thường rất cao, đặc biệt cần chú ý tới một số bệnh sau:

Viêm da ứ trệ

Da vùng cổ chân, phần thấp của cẳng chân ngứa, thô ráp, nhăn nheo, đỏ sần, có mụn nước hoặc mụn mủ. Nếu chà xát hoặc gãi mạnh sẽ làm vùng da này tổn thương, nhiễm khuẩn, lở loét khó liền. Bệnh nhân phải được khám và dùng thuốc kháng sinh, kháng histamin theo chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa da liễu.

Viêm da liên cầu

Bệnh thường biểu hiện bằng các đám da đỏ, mụn nước rải rác toàn thân, trên đầu nhiều vảy, ngứa. Người bệnh luôn cảm thấy lạnh do mất nhiệt qua da. Những trường hợp này bắt buộc phải dùng thuốc bôi tại chỗ kết hợp điều trị kháng sinh, kháng viêm theo đơn bác sĩ da liễu.

Cần luôn luôn giữ da thoáng mát, tránh mặc quần áo chật, nên làm việc trong môi trường ít nóng bức. Ở người già cần kiểm tra đường máu thường xuyên, nếu đường máu tăng cần chữa trị và theo dõi liên tục, cần lưu ý đến những vết thương trầy xước nhỏ. Bệnh nặng hơn phải vào viện điều trị.

Viêm da cơ địa

Viêm da cơ địa thường tiến triển mạn tính, có thể khỏi một thời gian, sau đó lại tái phát. Bệnh có tính chất gia đình. Các thành viên trong gia đình hoặc chính bản thân bệnh nhân có thể mắc một trong những bệnh hen phế quản, viêm mũi dị ứng, viêm da cơ địa.

Thời tiết càng khô hanh thì da của người bệnh càng trở nên dày, khô, mốc trắng và ngứa. Vùng da dễ bị khô dày và tổn thương do gãi nhiều thường là nách, kẽ vú, bẹn, khuỷu tay, khoeo chân. Có người không chịu được ngứa đã gãi nhiều nên vùng da này càng dày hơn trông như hằn cổ trâu.

Việc điều trị không dễ bởi các tổn thương bị nhiễm khuẩn, dùng thuốc hay có tác dụng phụ. Vì vậy người bệnh nên được bác sĩ da liễu chỉ định dùng thuốc và theo dõi chặt. Tuyệt đối không gãi, không cạo, không chà xát. Nên rửa nhẹ nhàng bằng nước lã bình thường ngày 2 lần, không dùng xà phòng.

Vảy nến

Người bệnh thấy xuất hiện các đám mảng đỏ kích thước khác nhau, giới hạn rõ, hơi gồ cao, nền cứng cộm. Có khi vảy trắng choán gần hết nền đỏ, chỉ còn lại viền đỏ xung quanh rộng hơn lớp vảy.

Vảy màu trắng đục bóng như màu nến trắng. Vảy nhiều tầng, nhiều lớp, dễ bong, khi cạo vụn ra như bột trắng, như phấn, như vết nến rơi lả tả. Vảy tái tạo rất nhanh, bong lớp này thì lớp khác lại đùn lên, số lượng nhiều. Vảy nến lành tính, bệnh nhân sống khỏe mạnh suốt đời, trừ một số thể nặng như vảy nến thể khớp, vảy nến đỏ da toàn thân.

Hiện nay bệnh vảy nến chưa có thuốc đặc trị. Người bệnh thường phải dùng thuốc làm giảm triệu chứng, kết hợp với kháng sinh liều cao. Điều trị bệnh này chủ yếu là “làm sạch” tổn thương nhanh chóng và kéo dài thời gian tái phát. Người bệnh tuyệt đối không được tiêm các thuốc theo mách bảo như depesolon, solu medrol, methyl prednisolon... sẽ làm bệnh nặng thêm.

Chàm không tiết bã nhờn

Vị trí bị tổn thương nặng nhất thường là mặt trước hai cẳng chân và mặt duỗi hai cẳng tay. Da người bệnh căng lên, khô, nhiều đường nứt ngang dọc, có vảy trắng mỏng, bong ở rìa, ngứa rát khó chịu. Nếu gãi nhiều sẽ gây bội nhiễm. Khi có những triệu chứng trên, người bệnh không nên tắm nước quá nóng, không kỳ, gãi mạnh. Nên đi khám chuyên khoa da liễu để được dùng thuốc kháng sinh, thuốc bôi làm mềm da, giữ ấm cho da. Ngoài ra cần uống nhiều nước trong ngày.

Để phòng các bệnh trong mùa hanh khô, mọi người chú ý mặc quần áo thoải mái, không nóng quá, không lạnh quá, ăn nhiều rau xanh, hoa quả tươi. Nếu có điều kiện, tùy theo nhu cầu sinh lý của cơ thể, tốt nhất mỗi ngày nên ăn 0,5kg hoa quả tươi hoặc rau xanh. Khi đi ra ngoài đường, nên đeo khẩu trang, mang kính, mũ để hạn chế bụi, gió khiến các bệnh ngoài da sẽ tái phát và nặng hơn.

Theo Sức khỏe & Đời sống

Nguồn: giadinh.net

Chứng đau mặt do dây thần kinh số V

TS Nguyễn Hữu Công
(BV 175 và BV Chợ rẫy)

Đau dây thần kinh số năm (dây V), còn gọi là đau dây tam thoa, là chứng đau ở vùng da mặt, đặc trưng bởi các cơn đau ngắn, cảm giác đau dữ dội như điện giật hay dao đâm, đau chói. Đau ở một bên mặt và chỉ một phần của da mặt, ví dụ chỉ ở một bên gò má hay một bên cằm, hay thái dương và trán, không lan sang phía bên kia. Các cơn đau xuất hiện tự phát, hay do kích thích như khi sờ nhẹ vào một điểm nào đó trên da mặt hay cằm, khi nhai hoặc gặp gió lạnh... Có khi đau tới mức gần như không thể chịu đựng được. Có khi do sợ đau, bệnh nhân không dám ăn, do khi nhai sợ bị kích động gây cơn đau, do vậy bệnh nhân bị gầy sút đi. Cũng có khi có dạng đau không điển hình: đau ê ẩm nặng nề, thỉnh thoảng lại có cơn đau chói.

Nguyên nhân:

Là do dây thần kinh số V bị kích thích do một số nguyên nhân. Khi chụp cộng hưởng từ (MRI) chất lượng cao, ta có thể thấy có u lành ở trong não, hoặc thấy có bệnh mảng xơ rải rác (multiple sclerosis). Tuy nhiên trong đa số trường hợp không thể thấy tổn thương gì trên hình ảnh chụp cộng hưởng từ não. Khi ấy nguyên nhân có thể là do một mạch máu nhỏ (thường là động mạch, nhưng đôi khi là tĩnh mạch) đè vào vùng đi vào rễ (root entry zone) của dây thần kinh số V tại thân não (brainstem).>
Điều trị:

Đau dây V là một bệnh có thể điều trị được. Trong đa số trường hợp, dùng thuốc cũng có hiệu quả, và thuốc hàng đầu để trị bệnh là carbamazepine (tégrétol). Nếu thuốc không công hiệu, hoặc không thể dùng thuốc do các tác dụng phụ của nó, thì chọn lựa phẫu thuật. Tuy nhiên phẫu thuật có thể không hiệu quả trong trường hợp đau dây V không điển hình.

Phẫu thuật giải áp vi mạch (microvascular decompression): mổ vào trong sọ, cắt bỏ hoặc tách rời mạch máu gây cơn đau dây V ra. Khi mổ phải gây mê và bác sỹ dùng kính vi phẫu. Sau mổ bệnh nhân hết đau và không cần dùng thuốc nữa. Nói chung mổ an toàn, những người dễ có nguy cơ biến chứng sau mổ là bệnh nhân trên 65 tuổi. Nếu đã từng mổ sọ não trước đó, thì hiệu quả mổ lần này cũng kém hơn.

Cắt bỏ hạch bằng tần số bức xạ xuyên qua da (percutaneous radiofrequency gangliotomy): dùng một kim đặc biệt, đâm xuyên qua một điểm trên mặt để tới được hạch của dây V nằm sâu trong khối các xương sọ - mặt, rồi phóng bức xạ tần số cao qua đầu kim. Bức xạ này sẽ sinh nhiệt, và hủy diệt một cách chọn lọc các rễ con (rootlet) của dây V trước khi nó nhập vào trong hạch của dây V ở trong khe gọi là khe Meckel (Meckel's cave). Phương pháp này đã được thực hiện tốt tại Việt Nam. Phương pháp này thực hiện trong khi bệnh nhân vẫn tỉnh táo hoàn toàn, không cần gây mê, và bác sỹ cũng cần trao đổi với bệnh nhân, nhằm cùng nhau phối hợp sao cho đầu mũi kim nằm đúng chỗ cần thiết. Tuy nhiên, phương pháp này cũng có những bất tiện như sau: bệnh nhân có thể hết đau nhưng lại bị tê ở mặt, và bác sỹ cũng không có khả năng điều chỉnh chính xác mức độ gây hủy diệt rễ dây V. Khoảng 20% bệnh nhân ngoài cảm giác tê còn bị cảm giác nóng bỏng hay rần rần như kiến bò. Khoảng 0,3% bệnh nhân sau khi làm thủ thuật bị cảm giác nóng bỏng đau không chịu được, thậm chí còn tệ hơn cả trước khi làm. Ngoài ra, mất cảm giác nhánh 1 của dây V còn gây mất cảm giác ở giác mạc, dễ gây loét giác mạc, và gây rối loạn thị lực.

Tiêu hủy dây thần kinh bằng hóa học dùng glycerol xuyên qua da (percutaneous glycerol chemoneurolysis): cũng dùng kim xuyên qua da mặt như vậy, nhưng có thể cần gây mê. tê mất cảm giác da mặt sau khi làm thủ thuật thì thường là ít hơn so với phương pháp trên. Tuy nhiên lại có khả năng biến chứng viêm màng não hoặc kim đi sai đích. Khả năng bị tái phát cũng cao hơn so với dùng sóng bức xạ. Ưu điểm là có thể dùng lặp đi lặp lại nếu chưa đạt yêu cầu, và biến chứng ít khó chịu hơn.

Phẫu thuật bức xạ bằng dao Gamma (Gamma knife radiosurgery): bằng một bộ máy đặc biệt, người ta hướng các chùm tia bức xạ gamma vào chỗ cần hủy diệt nằm sâu trong sọ, mà bệnh nhân không cần phải mổphương pháp không cần đến dao kéo hay kim chọc qua da. Kết quả 50-90% bệnh nhân giảm đau nhiều, và 10-50% giảm đau ở mức độ tạm được.

Việc lựa chọn phương pháp nào là tùy thuộc vào nguyện vọng bệnh nhân và liệu người đó có thêm bệnh kết hợp nào không. Thường đối với người tương đối trẻ thì phẫu thuật giải ép vi mạch là cách lựa chọn tốt nhất. Người già trên 65 tuổi thì dễ bị biến chứng do phẫu thuật hơn, do vậy có lẽ phương pháp đâm kim xuyên qua da là thích hợp hơn. Những người có bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), bệnh mạch vành, hay tiểu đường, thì cũng nên dùng phương pháp đâm kim xuyên qua da, vì phẫu thuật cũng dễ có biến chứng hơn.

Nguồn: suckhoecongdong.com

Đục thủy tinh thể ở người cao tuổi

Đục thủy tinh thể là bệnh hay gặp ở người già và bệnh thường kèm theo một hoặc nhiều bệnh mắt khác như viêm kết mạc mắt, viêm bờ mi...

Qua nghiên cứu người ta phát hiện được có sự liên quan giữa bệnh đục thủy tinh thể với sự thay đổi chuyển hóa các chất như nước, glucoza, vitamin C... Chẳng hạn như người bệnh đái tháo đường bị đục thủy tinh thể nhiều hơn người mắc các bệnh khác.

Biểu hiện sớm của bệnh đục thủy tinh thể ở người cao tuổi là mắt nhìn mờ nhưng bỏ kính lão vẫn đọc sách báo được, kính lão tỏ ra không mấy tác dụng. Thường thì ở chỗ sáng lại nhìn kém hơn khi vào bóng râm hoặc chỗ tối. Cũng có trường hợp nhìn một hóa hai (song thị).

Tuy tiến triển chậm nhưng thị lực giảm dần cho đến khi không còn nhìn rõ được nữa (thị lực bằng 0). Tùy từng trường hợp thủy tinh thể bị đục ở vỏ, ở nhân hay toàn bộ mà khi nhìn sâu vào đồng tử mắt thấy vùng đục có màu trắng, màu nâu hoặc màu đen.

Việc điều trị đục thủy tinh thể bằng thuốc (điều trị nội khoa) hiện nay vẫn chỉ áp dụng cho một số ít trường hợp có nguyên nhân cụ thể như đục thủy tinh thể ở người bệnh bị tiểu đường có thể dùng thuốc giảm đường huyết thì vng đục của thủy tinh thể cũng giảm.

Ngoài ra, đối với các nguyên nhân khác thường phải điều trị bằng cách phẫu thuật (điều trị ngoại khoa). Đối với các trường hợp có triệu chứng của bệnh đục thủy tinh thể, người bệnh cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được khám, chẩn đoán và điều trị tùy theo nguyên nhân của bệnh.

Theo Sức khỏe & Đời sống

Nguồn: giadinh.net

Thông tin về bệnh đục thủy tinh thể (cườm khô)

BSCKII. TRẦN THỊ PHƯƠNG THU

Giám đốc BV. MẮT. TP. HCM

Chủ nhiệm Bộ môn Mắt ĐHYD. TP. HCM

Thủy tinh thể là chiếc đĩa trong suốt nằm ở phía bên trong mắt, nó tập trung các tia sáng đi vào võng mạc để tạo thành hình ảnh sắc nét rõ ràng, như thấu kính của máy ảnh tập trung hình ảnh vào phim. Thủy tinh thể có chức năng như một thấu kính hội tụ công suất 20D nằm sau mống mắt và tham gia vào qúa trình điều tiết của mắt.

1.      Bệnh đục thủy tinh thể (cườm khô) là gì?

Là hiện tượng đục mờ thủy tinh thể. Sự đục mờ này ngăn không cho tia sáng lọt qua, kết quả là võng mạc không thu được hình ảnh và thị lực bệnh nhân suy giảm dẫn đến mù lòa.

Bệnh đục thủy tinh thể không phải là ung thư hoặc khối u bất thường trong mắt.

Bệnh này là do những thay đổi vật lý trong các thành phần của thủy tinh thể gây đục. Chứng bệnh này có thể được Bác sỹ Mắt phát hiện một cách dễ dàng bằng các dụng cụ chuyên khoa.

2.      Các triệu chứng là gì?

* Mắt nhìn thấy mờ, thị lực suy giảm, khó nhìn, lóe sáng, quáng gà, ra nắng mờ hơn trong nơi râm mát.

* Sức nhìn kém trong các vùng sáng bao quanh

* Nhìn một vật thành hai hoặc ba

* Thường xuyên thay đổi kính đeo mắt.

3.      Nguyên nhân của bệnh đục thủy tinh thể là gì?

Nguyên nhân chính liên quan đến tuổi già, bệnh lý tiểu đường, cao huyết áp, cận thị, chấn thương. Trên 80% người mắc bệnh đục thủy tinh thể là người có độ tuổi trên 50

Bệnh đục thủy tinh thể có thể được phân loại:

* Đục thủy tinh thể già là nguyên nhân phổ biến nhất và ảnh hưởng đối với người lớn ở độ tuổi trên 50

* Đục thủy tinh thể do tiểu đường ảnh hưởng đến bệnh nhân tiểu đường và gây dao động thị lực.

* Đục thủy tinh thể do chấn thương là do tổn thương mắt gây ra, trực tiếp hoặc gián tiếp làm hại đến thủy tinh thể.

* Đục thủy tinh thể do cận thị, đục thủy tinh thể sau bệnh lý khác của mắt: glaucome (cườm nước), viêm màng bồ đào, tổn thương võng mạc…

* Đục thủy tinh thể bẩm sinh là có sẵn khi sinh ra.

4.      Điều trị bệnh đục thủy tinh thể như thế nào?

Nội khoa: thuốc chỉ tạm thời trong thời gian đầu

Điều trị hiệu quả bằng phương pháp phẩu thuật: Nhân mắt bị đục được lấy ra và thay thế bằng thủy tinh thể nhân tạo.

Hiện có cách điều trị nào?

Phẫu thuật là phương pháp duy nhất có hiệu quả trong việc chữa đục thủy tinh thể. Phẫu thuật bệnh đục thủy tinh thể có tỷ lệ thành công cao với hơn 90% bệnh nhân khôi phục tốt thị lực của mình với những kỷ thuật tiên tiến hiện nay như phaco.

Kết quả này là nhờ những tiến bộ trong công nghệ phẫu thuật và ngăn ngừa lây nhiễm hiệu quả.

Phần lớn các ca phẫu thuật đục thủy tinh thể được thực hiện trong ngày mà không cần nhập viện. Sự phục hồi rất nhanh chóng và nhiều bệnh nhân có thể nhìn thấy trong một thời gian ngắn sau

Phẫu thuật đục thủy tinh thể như thế nào?

Phẫu thuật được thực hiện khi thị lực giảm, ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Kỹ thuật tiến bộ nhất là phẫu thuật phaco phương pháp nhũ tương hóa thủy tinh thể bằng máy sau đó hút ra và thay thế thủy tinh thể nhân tạo. Mắt trở nên sáng và bệnh nhân không cần đeo kính độ cao trên 10D như phương pháp mổ lấy thủy tinh thể thông thường trước đây.

5.      Phòng ngừa bệnh đục thủy tinh thể bằng cách nào?

Được biết không có cách điều trị phòng ngừa hoặc làm chậm sự tiến triển của bệnh đục thủy tinh thể. Bệnh đục thủy tinh thể là nguyên nhân phổ biến gây thị lực kém ở người cao tuổi. Nó là dạng mù có thể chữa được. Điều quan trọng là qúy vị phải đi kiểm tra mắt thường xuyên để phân biệt với những bệnh mù do nguyên nhân khác cần điều trị khẩn cấp.

Nên nhớ, phát hiện sớm có thể ngăn ngừa bị mù vĩnh viễn.

Nguồn: medinet

Thoái hóa hoàng điểm ở người già

Ngoài hiện tượng lão thị và các bệnh về mắt như đục thủy tinh thể..., người lớn tuổi còn có tỷ lệ cao bị thoái hóa hoàng điểm ở mắt (bệnh AMD). Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây bệnh mù lòa cho người lớn tuổi và theo thống kê của châu Âu và Mỹ, khoảng 25% người trên 60 tuổi bị tình trạng này.

Bệnh AMD là gì?

Điểm vàng hay hoàng điểm là bộ phận nằm ở vùng trung tâm của võng mạc giúp ta nhận biết độ sắc nét, màu sắc và độ rõ của hình ảnh. Tình trạng hoàng điểm bị thoái hóa gây mất thị lực ở vùng trung tâm gọi là bệnh thoái hóa điểm vàng AMD.

Có hai dạng thoái hóa: dạng thoái hóa khô, chiếm khoảng 90% và dạng thoái hóa ướt, chỉ chiếm 10% nhưng lại là nguyên nhân của 90% tình trạng mất thị lực nặng.

Đối tượng có nguy cơ cao bị AMD

- Tuổi tác: Nguy cơ bị AMD tăng theo lứa tuổi. Nguy cơ ở lứa tuổi 50 chỉ là 2%, nhưng ở lứa tuổi trên 75 lên đến khoảng 30%.

- Giới tính: Phụ nữ có nguy cơ cao gấp 2 lần hơn nam

- Hút thuốc: Hút thuốc có thể tăng nguy cơ AMD.

- Di truyền: Người có tiền sử gia đình mắc AMD có nguy cơ mắc bệnh cao hơn người bình thường.

- Cholesterol: Người có hàm lượng cholesterol trong máu cao dễ bị mắc AMD ướt nhiều hơn.

- Dinh dưỡng kém: Sử dụng chất chống oxy hóa liều cao có thể làm giảm nguy cơ mắc AMD.

Các dấu hiệu của bệnh AMD

Dấu hiệu đầu tiên của AMD khô là thị lực bắt đầu bị kém đi. Khi bệnh tiến triển, bạn có thể thấy một điểm mờ ở vùng trung tâm của hình ảnh, rồi điểm mờ này sẽ ngày càng lớn hơn và tối hơn. Đối với AMD ướt, triệu chứng ban đầu là hình ảnh các đường thẳng bị biến thành đường dạng sóng.

Nếu cả hai mắt cùng bị AMD, bệnh nhân sẽ khó khăn khi đọc sách báo hoặc khi làm việc trong khoảng cách nhìn gần. Những triệu chứng này xảy ra ở một mắt của bệnh nhân đôi khi không phát hiện được cho tới khi mắt thứ hai bị bệnh. 42% bệnh nhân bị một mắt sẽ có nguy cơ bị mắt thứ hai trong vòng 3-5 năm.

Những bệnh nhân trên 65 tuổi nên đi khám định kỳ mỗi năm ngay cả khi chưa có triệu chứng.

Ngăn ngừa sự tiến triển và điều trị bệnh AMD

Khi bệnh AMD ở giai đoạn cuối thì hầu như không thể điều trị được. Tuy nhiên AMD thường tiến triển chậm qua một thời gian dài nên có thể ngăn chặn sự tiến triển đó bằng chế độ dinh dưỡng và chăm sóc mắt thích hợp.

Một vài trường hợp AMD ướt có thể được điều trị bằng phương pháp phẫu thuật lấy đi màng tân mạch. Tại Bệnh viện Mắt Trung Ương đã ứng dụng laser quang động để hủy diệt tân mạch. Gần đây, người ta đã có nhiều nghiên cứu mới như sử dụng laser quang nhiệt động TTT hoặc quang động học.

Tuy nhiên, tất cả mọi phương pháp điều trị đều cho kết quả hạn chế. Tốt nhất có thể làm giảm nguy cơ tiến triển của AMD bằng cách bổ sung dinh dưỡng cho mắt với một số vitamin và nguyên tố vi lượng chống oxy hóa. Một kết quả nghiên cứu của Viện Mắt Quốc Gia ở Mỹ cho thấy là việc kết hợp chất chống oxy hóa và kẽm làm giảm 25% nguy cơ tiến triển AMD và giảm 19% nguy cơ mất thị lực ở người bệnh. Một số chất chống oxy hóa được điều chế tự nhiên như Lutein và Zeaxanthine đã được sử dụng một cách rộng rãi trong việc giảm nguy cơ AMD.

Tại Khoa Đáy mắt, Bệnh viện Mắt Trung ương, từ 1/4 đến hết 30/6 sẽ mở một phòng khám đáy mắt với chương trình khám phát hiện bệnh lý hoànđiểm miễn phí cho người từ 50 tuổi trở lên (không mắc các bệnh lý về mắt khác như bệnh lý glocom, bệnh lý giác mạc, mắt hột, bệnh đục thủy tinh thể, tiểu đường v.v….). Thời gian từ 14h00 đến 16h00 các ngày thứ 3, 5 hàng tuần.

BS Bùi Minh Ngọc, Bệnh viện Mắt TW

Nguồn: VnExpress

Sụp mi mắt ở người già

Sụp mi là tình trạng bờ mi trên và da mi bị sa trễ xuống dưới mức bình thường. Một số nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là tuổi già, khối u vùng hố mắt, bẩm sinh, sau chấn thương và phẫu thuật.

Sụp mi vì lớn tuổi thường nhẹ hơn so với các nguyên nhân khác, do sự thừa da mi trên quá mức, biểu hiện rõ nhất ở người sút cân sau điều trị béo phì hoặc người có cấu tạo da khô... Đây còn là biểu hiện của quá trình lão hóa, mất tính đàn hồi của da nói chung. Một nguyên nhân là tình trạng giảm trương lực cơ mi - quá trình sinh lý bình thường ở người lớn tuổi và mức độ khác nhau ở từng người.

Một số dấu hiệu chủ yếu để chẩn đoán tình trạng sụp mi trên ở người lớn tuổi:

- Động tác mở mắt khó khăn, nhiều khi phải nhăn trán hay ngẩng đầu mới có thể nhìn được.

- Da mi trên da trễ xuống tạo cho mi trên có nhiều nếp mi.

- Da mi trễ qua cả bờ mi và che phủ phần lớp đồng tử, cản trở khả năng nhìn.

Các dấu hiệu trên thường rõ rệt vào buổi sáng, có nhiều trường hợp bệnh nhân phải dùng ngón tay để nâng da hay mi trên mới nhìn thấy được. Ngoài giảm khả năng nhìn, sụp mi còn tạo cho người bệnh vẻ kém thẩm mỹ và già nua trước tuổi. Nếu tình trạng này kéo dài có thể dẫn đến giảm thị lực.

Điều trị sụp mi chủ yếu bằng phẫu thuật, căn cứ vào mức độ sụp mi và khả năng hoạt động của cơ nâng mi. Nếu tình trạng sụp mi chỉ ở mức độ vừa phải thì chỉ cắt bỏ phần da mi trên dư thừa. Nếu bị sụp mi nhiều, ngoài việc cắt bỏ phần da mi trên dư thừa còn phải can thiệp vào phần cơ nâng mi, đơn giản nhất là làm ngắn cơ nâng mi và cắt bỏ một phần cơ vòng mi. Rất hiếm trường hợp phải dùng đến biện pháp treo mi bằng các chất liệu như chỉ silicon. Tùy theo phương pháp phẫu thuật mà sự hồi phục hình dạng mi trên kéo dài từ vài tuần đến vài tháng.

Mặc dù liệu pháp phẫu thuật tương đối đơn giản, những cũng xảy ra một vài biến chứng gây khó chịu như lộn mi trên do cắt da quá nhiều, gặp khó khăn khi nhắm mắt do điều chỉnh cơ quá mức, nếp mi trên không được tạo ra đúng vị trí. align="right">
Bác sĩ Trần Thiết Sơn

(Theo Khoa Học & Đời Sống)

Hội chứng thị giác do sữ dụng máy vi tính thường xuyên CVS

BS. NGUYỄN CƯỜNG NAM

Hội chứng thị giác do máy tính

Hội chứng thị giác do máy tính (Computer Vision Syndrom - CVS) là hội chứng gây ra những hỗn loạn về thị giác do sử dụng máy tính liên tục, không nghỉ trên 2-3 giờ. Hội chứng này được biểu hiện bởi các dấu hiệu sau:

- Mắt mỏi mệt, căng thẳng.

- Cảm giác khô mắt, nóng mắt, dính mắt hay như có vật lạ ở mắt.

- Mắt nhìn lòa, đôi khi nhức đầu hay đau trong hốc mắt.

- Về lâu dài sẽ thấy đau cổ, đau lưng.

Hội chứng thường xuất hiện vào buổi chiều, sau một ngày làm việc mệt mỏi, mắt phải thường xuyên tiếp cận nhiều với không khí.

4 nguyên nhân của hội chứng thị giác do máy tính (CVS)

1. Do ít chớp mắt

Khi sử dụng máy tính, do mắt thường phải tập trung chú ý nhiều nên số lần chớp mắt giảm. Ở mắt bình thường, số lần chớp mắt trung bình là 14 lần/phút; Khi sử dụng máy tính, số lần chớp mắt chỉ còn 6-7 lần/phút, tức giảm hơn một nửa. Chớp mắt có tác dụng giúp mắt trải đều nước mắt trên bề mặt nhãn cầu để mắt được trơn, trong sáng và loại bỏ những bụi bẩn bám trên bề mặt nhãn cầu. Khi mắt chớp ít, mắt sẽ bị khô và mờ giống như kính xe hơi bị bám bụi nhiều mà không được lau rửa.

Khi chăm chú nhìn vào màn hình máy tính, chúng ta có khuynh hướng mở mắt to hơn, do đó sự tiếp cận giữa mặt nhãn cầu và không khí nhiều hơn, làm mắt khô mau hơn.

2. Do sự phản chiếu ánh sáng

Sự phản chiếu ánh sáng gián tiếp ở chung quanh mắt và trực tiếp từ màn hình máy tính sẽ làm mắt dễ mệt mỏi.

3. Màn hình máy tính

Những mẫu tự và hình ảnh trên màn hình tập hợp các chấm nhỏ được gọi là điểm ảnh, chứ không phải là một khối ảnh thuần nhất. Do đó não phải làm việc thường xuyên để hợp các điểm ảnh này thành hình ảnh của vật và làm cho mắt mệt mỏi.

Nếu chất lượng máy tính không tốt, ánh sáng chập chờn và rung thì càng làm mắt mỏi mệt và căng thẳng.

4. Điều kiện làm việc

Nếu khoảng cách từ mắt đến máy tính không thích hợp như máy tính quá gần mắt hay quá cao, mắt phải ngước lên thường xuyên nên sẽ phải điều tiết nhiều, mở to hơn, cơ mắt làm việc nhiều gây nên tình trạng mệt mỏi.

Đề phòng hội chứng thị giác do máy tính

Khi xuất hiện các triệu chứng trên, chúng ta nên:

1. Để ý chớp mắt thường xuyên hơn để mắt khỏi khô.

2. Sau mỗi 30 phút làm việc trước máy tính, nên cho mắt nghỉ ngơi (nhắm mắt, nghe nhạc hay nhìn vào khoảng không gian ở xa).

3. Giảm ánh sáng phản chiếu và ánh sáng màn hình nếu quá sáng.

- Đặt vị trí máy sao cho cửa sổ cùng bên với màn hình, sử dụng màn sáo nơi cửa sổ để che bớt ánh sáng.

- Điều chỉnh ánh sáng trong phòng để tránh phản chiếu lên màn hình, chuyển vị trí những đèn có ánh sáng chiếu trực tiếp lên màn hình.

- Dùng màn chắn sáng cho màn hình.

- Dùng thêm kính để bảo vệ mắt (như kính UV).

4. Chọn máy tính có màn hình lớn, phẳng và kiểm tra độ tương phản, điều chỉnh ánh sáng của màn hình ở mức độ thích hợp. Để màn hình cách mắt tối thiểu 50-60cm, dưới tầm mắt 10-200.

Điều trị

Nhỏ mắt bằng các loại nước mắt nhân tạo, nhất là loại điều chế riêng cho hội chứng này.

nguồn: ykhoa.net

Phòng chống bệnh phổi người cao tuổi

Các thống kê lâm sàng cho hay bệnh phổi rất thường gặp ở những người cao tuổi, và cũng dễ nặng lên hơn so với người trẻ. Có khi chỉ viêm long mũi họng nhẹ nhưng dễ nặng lên thành viêm phế quản. Mà viêm phế quản người cao tuổi thường kéo dài hơn, dễ tái phát hơn, dễ tiến triển thành mạn tính, kể cả giãn phế quản…

Phổi lão hoá - Quy luật tất yếu

Biến đổi của phổi theo tuổi tác rất rõ khi tuổi càng cao, phổi càng có sự lão hóa rõ rệt; Vách phế nang - mao mạch thường bị teo, mô tạo keo dần dần thay thế cho những mao mạch đã bị thưa đi, khiến cho khí qua lại không được dễ dàng như lúc trẻ.

Một số người cao tuổi có thể trước đây nghỉ ngơi yên tĩnh, không khí trong lành, giữ gìn sức khỏe tốt thì không có biểu hiện gì. Nhưng qua một đợt nhiễm lạnh, nhiễm khuẩn phổi là bệnh phát ngay - suy hô hấp sẽ bộc lộ rõ, khó thở, thở nhanh và nông, mạch nhanh… Thở nhanh, mạch nhanh là một cơ chế tự nhiên của cơ thể nhằm bù đắp sự thiếu hụt oxy, nhưng vì phổi đã lão hóa nên việc đó lại trở thành phản tác dụng. Thở nhanh nhưng là thở nông nên sự thông khí chỉ đạt tới vùng phế quản, không giúp được gì cho việc trao đổi khí ở phế nang, có rất ít thời gian để hồng huyết cầu tiếp xúc với không khí, do đó càng làm tăng sự thiếu oxy ở máu và ở các mô, càng cảm thấy thiếu thở.

Biện pháp phòng bệnh

Người cao tuổi không nên làm việc quá sức. Cần chú ý phòng chống lạnh tốt, không nên chủ quan để cơ thể bị nhiễm lạnh, nhất là nhiễm lạnh đột ngột. Không bất chợt ra nơi lộng gió nhất là khi cơ thể đang ra nhiều mồ hôi. Cẩn thận khi phải ra vào những nơi có máy điều hòa nhiệt độ, để không bị nóng - lạnh xáo trộn xảy ra quá nhanh cơ thể không thích nghi kịp. Những hôm lạnh ẩm gió nhiều nên hạn chế tối đa việc đi ra ngoài.

Cần sống trong bầu không khí trong lành ít khói bụi… không hút thuốc lào, thuốc lá, nếu nghiện thuốc thì phải tích cực cai nghiện cho bằng được. Bởi khói thuốc có thể làm tê liệt các lông chuyển trên bề mặt các tế bào biểu mô phế quản, chuyển động rối loạn không đẩy chất nhầy lên được. Sức đề kháng của niêm mạc đường hô hấp cũng bị giảm sút nghiêm trọng, các tế bào bạch cầu, đại thực bào hoạt động kém hiệu quả, làm cho phế quản dể bị nhiễm khuẩn.

Cần lưu ý giữ vệ sinh răng miệng thường xuyên đánh răng sau khi ăn và trước khi ngủ, để tránh nhiễm trùng răng miệng. Nếu có các ổ nhiễm khuẩn ở răng miệng, tai mũi họng cần triệt để điều trị để tránh vi khuẩn lan xuống đường hô hấp dưới.

Cần chủ động nâng cao sức đề kháng, tăng cường khẩu phần với chế độ dinh dưỡng đủ năng lượng, cân đối về chất để có sức chống lạnh. Cần tập thể dục thường xuyên đều đặn. Đặc biệt là cần tập thở đều, thở sâu thành thói quen theo phương pháp thở bụng.

Cách thở: Không nhúc nhích hai vai, thở nhẹ nhàng không phì phào, chậm rãi. Thót bụng thở ra hết sức, khi bụng thót hết, ngừng thở, cho bụng phình lên một cách tự nhiên nhẹ nhàng để thở vào. Khi bụng lên hết, ngừng một tí, rồi lại thở ra. Làm 4-5 phút rồi nghỉ. Ngày tập 5-7 lần hoặc nhiều hơn càng tốt, có thể ngồi hoặc nằm đều tập được. Tập thở được thường xuyên, sẽ có tác dụng rất tốt phục hồi chức năng hô hấp.

Theo BS Vũ Hướng Văn - Báo Sức khoẻ & Đời sống

Các bệnh thần kinh thường gặp ở người cao tuổi

Phổ biến nhất là chứng tai biến mạch máu não do tắc mạch, lấp mạch gây nhồi máu hoặc thiếu máu não cục bộ. Ngoài ra còn có hiện tượng chảy máu màng não, viêm màng não do mủ hoặc lao và bệnh Parkinson.

Các triệu chứng lâm sàng của các bệnh thần kinh ở người cao tuổi

- Điển hình nhất là chứng đau nửa đầu, nhức nửa mặt, đau thần kinh hông, đau mình mẩy, chân và bả vai.

- Chứng run, co giật, thường ở chân tay. Người bệnh đi đứng loạng choạng, nói run run. Có thể xuất hiện cơn co giật kiểu động kinh.

- Các rối loạn về tâm thần, chức năng điều hòa cử động, rối loạn nuốt, phát âm, trí nhớ. Người bệnh quên lẫn nhiều, hoặc có hiện tượng nhớ nhầm, ngộ nhận...

Một số bệnh hay gặp là tai biến mạch máu não, thường gặp là tắc mạch, lấp mạch gây nhồi máu não, thiếu máu não cục bộ. Các trường hợp chảy máu màng não, viêm màng não do mủ hoặc do lao...

Phương pháp chẩn đoán

- Cần có kế hoạch theo dõi bệnh cho lứa tuổi bốn chín chưa qua, năm ba đã tới. Lưu ý những biểu hiện như đau nhức ở thần kinh (đau đầu, đau ở nửa mặt, đau kiểu thắt lưng hông ...), chứng co giật, run chân tay, chóng mỏi nửa người, ở hai chân, đặc biệt là chứng cứng cơ khi cử động, dấu hiệu quên lẫn, nhớ nhầm; ám ảnh, lo sợ.

- Khi xuất hiện các triệu chứng trên, cần kết hợp chẩn đoán bằng siêu âm tim mạch, siêu âm xuyên não, ghi điện não, chụp cắt lớp vi tính và các test thần kinh tâm lý...

Cách điều trị: do đặc điểm cơ thể người cao tuổi, việc điều trị các chứng bệnh thần kinh phải toàn diện:

- Sử dụng thuốc: cơ thể người già hấp thụ chuyển hóa và thải trừ kém nên phải thận trọng khi dùng thuốc. Cần chỉ định thêm các thuốc nâng cao thể trạng, các loại vitamin, nhất là nhóm B và kết hợp với thuốc Đông

- Phục hồi chức năng thần kinh: là một phương pháp điều trị tích cực, tổng hợp. Hiệu quả nhất vận dụng các phương pháp dưỡng sinh, thiền, khí công, luyện khí...

- Phục hồi chức năng vận động bằng xoa bóp, bấm nắn.

- Tác động tâm lý như việc tĩnh tâm phù hợp với các thời khắc trong ngày. Biện pháp này giúp người bệnh tự xác định việc tập luyện, ăn uống, nghỉ ngơi hợp lý.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Chương - Báo Sức Khỏe & Đời Sống

Nguồn: giadinh.net

Chăm sóc răng miệng ở người cao tuổi

Người ta thường quan niệm sai lầm là đã về già thì răng phải rụng và chăm sóc miệng là không cần thiết. Điều đáng tiếc này đã làm cho nhiều người già cảm thấy không được thoải mái, thậm chí đến mức bệnh tật.

Chăm sóc răng thật

Cần đánh răng ít nhất mỗi ngày một lần để gột sạch các thức ăn thừa dắt răng. Đánh răng cần thực hiện từ gốc đến đỉnh răng chứ không chỉ đánh mỗi hai mặt răng. Cao răng nên được lấy bỏ định kỳ để tránh gây bệnh cho lợi. Có thể dùng sợi dây mảnh, chắc cọ qua lại giữa các kẽ răng. Lần đầu có thể có chảy máu nhẹ nhưng sau đó lợi trở nên khỏe mạnh hơn và không chảy máu nữa.

Thức ăn nên sử dụng những loại cần phải nhai, vì đây là một hình thức luyện tập cho răng và lợi. Nói chung dùng loại thức ăn này tốt hơn cho răng, lợi so với dùng thức ăn quá mềm, lỏng.

Nếu thấy có hiện tượng gì không bình thường xảy ra với răng thì cần nhanh chóng đi khám nha sĩ, vì cho dù tuổi đã cao nhưng răng của người già vẫn có thể bảo tồn được nếu điều trị kịp thời.

Chăm sóc răng giả

Nhiều người già không thích dùng răng giả vì họ cảm thấy không thoải mái, không thể ăn được một số món ăn, răng giả còn làm ảnh hưởng tới giọng nói và vẻ mặt.

Răng giả cần được chế tác riêng cho mỗi người và phải do chuyên gia nha khoa làm ằm đảm bảo vừa khít và thích hợp. Nếu xuất hiện loét lợi khi đeo răng giả thì cần nhanh chóng chỉnh lại vị trí của hàm răng và chỉ đeo một thời gian ngắn là các cụ sẽ quen dần và không còn thấy vướng víu, ngượng ngập nữa.

Răng giả cần được vệ sinh bằng nước lạnh hàng ngày, cọ rửa bằng bàn chải và thuốc đánh răng. Về đêm nên tháo răng giả ra để cho lợi được nghỉ ngơi, còn răng thì ngâm vào nước sạch.

Có một số người, sau khi mắc một số bệnh khiến lợi có thay đổi và răng giả đang dùng trở nên không thích hợp như trước. Nếu gặp tình trạng này, các cụ cần báo với nha sĩ để chấn chỉnh chứ không nên bỏ hẳn răng giả.

Giữ sạch miệng

Để giữ cho miệng khỏe mạnh cần có chế độ ăn uống tốt, đầy đủ chất dinh dưỡng. Nên tránh các thức ăn ngọt, dính. Nên dùng các loại thực phẩm như trứng, đậu, thịt và rau xanh, đặc biệt lưu ý dùng những loại quả như cam, chanh, cà chua vì chúng chứa rất nhiều vitamin. Hàng ngày cần uống đủ lượng nước cần thiết. Nên ăn một số loại thức ăn rắn hơn bình thường một chút, điều này rất có lợi cho việc tiết nước bọt, làm sạch miệng hoặc có thể uống thêm nước chanh cũng có tác dụng làm sạch miệng. Tốt nhất là người cao tuổi không nên hút thuốc lá.

Chăm sóc răng khi có bệnh

Vào lúc mắc bệnh, nhất là khi có sốt, miệng thường cảm thấy nhạt, đắng, lưỡi tưa, có thể có loét mặt trong má, nên để các cụ súc miệng bằng dung dịch muối hoặc Soda vài lần trong ngày để giữ miệng sạch, phòng nhiễm khuẩn. Dùng kem chứa vaseline bôi môi để phòng khô và nứt môi.

Ở những người tuổi rất cao hoặc những người đang dùng kháng sinh có thể có các ổ loét do nấm, chúng có mầu trắng và thường nằm trên lưỡi hoặc mặt trong má, trường hợp nặng còn có thể lan xuống họng. Gặp tình trạng này, tốt nhất là đưa các cụ đi khám, vì rất có thể các cụ phải dùng tới thuốc kháng nấm.

Đặc biệt ở những bệnh nhân bị đột quỵ hoặc bệnh Pakinson, do cơ yếu họ không thể nhai và đảo thức ăn kỹ được, thức ăn thường đọng bên má nên việc chăm sóc răng miệng là vô cùng quan trọng. Nếu bệnh nhân không thể tự súc miệng thì người chăm sóc có thể dùng bàn chải, khăn, đũa... giúp các cụ làm sạch răng miệng, tránh để có mùi khó chịu. Với những cụ có hiện tượng chảy dãi tự do sau khi mắc một số bệnh thì tốt nhất là sắm cho cụ loại bình hứng dãi.

Theo GS.TS Trần Đức Thọ - Báo Sức khỏe & Đời sống

Nguồn: giadinh.net

Chăm sóc răng ở người cao tuổi

Đánh răng ngày hai lần với kem đánh răng có fluor, xỉa răng bằng chỉ tơ nha khoa hàng ngày, khám định kỳ ở các phòng khám răng hàm mặt để được kiểm tra và làm sạch răng. Đó là việc cần thiết thông thường để giữ sức khỏe răng miệng đối với người cao tuổi.

Tất nhiên là nếu giữ răng kỹ, vệ sinh răng miệng tốt, bạn sẽ giữ răng được lâu hơn. Tuy nhiên với người cao tuổi, cho dù đánh răng và xỉa răng bằng chỉ tơ nha khoa kỹ lưỡng, bạn vẫn có thể nhận thấy miệng mình trở nên khô hơn, nướu như bị teo tụt xuống.

Răng bạn dù được chăm sóc tốt vẫn có thể bị hơi vàng đi, giòn và dễ vỡ. Nhiều người cao tuổi có thể giữ răng được đến hết đời. Tuy nhiên, vì nước miếng trở nên ít đi khó rửa bớt vi khuẩn, răng và nướu trở nên dễ bị sâu và nhiễm trùng. Nếu không giữ được răng, nên dùng răng giả thay thế để có thể ăn uống đầy đủ.

Nhiều người bị chứng khô miệng (xerostomia), có thể dẫn đến sâu răng, nhiễm trùng... Khô miệng cũng có thể làm cho bạn khó nói chuyện, khó nuốt, khó ăn... Ung thư miệng cũng có thể xảy ra ở người cao tuổi, vì vậy nên định kỳ kiểm tra ở nha sĩ để có thể phát hiện sớm.

Sâu răng, làm mủ chân răng rất thường gặp ở người lớn tuổi. Sự nhạy cảm còn làm cho vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn. Với tuổi tác, nướu răng teo lại làm lộ ra phần chân răng không có men răng bảo vệ. Những vùng răng này có thể rất nhạy cảm, dễ bị đau khi bạn ăn uống thức ăn thức uống quá nóng hay quá lạnh, hoặc quá chua hay quá ngọt.

Nếu gặp tình trạng này thường xuyên, bạn có thể tìm dùng loại kem đánh răng "anti-sensitivity toothpaste" hoặc xin nha sĩ thuốc bôi. Nếu vẫn không hết, bạn phải tìm đến nha sĩ vì tình trạng này có thể là dấu hiệu của một vấn đề nghiêm trọng hơn - một lỗ sâu hay một vết rạn nứt gì đó ở răng.

Các bệnh thường gặp ở tuổi già như tiểu đường, tim mạch, ung thư... cũng có ảnh hưởng đến răng miệng. Vì vậy bạn cần cho các nha sĩ biết những bệnh bạn đang mắc phải để họ có thể chỉ dẫn bạn chính xác hơn.

Người lớn tuổi thường cần đến răng giả. Trong trường hợp này, bạn cần chăm sóc chúng thật đặc biệt. Nên theo các hướng dẫn của thầy thuốc. Người mang răng giả lâu dài cần được kiểm tra hàng năm.

Các bệnh về nướu thường có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng đặc biệt nghiêm trọng ở tuổi trên 40. Có một số nguyên nhân có thể làm cho bệnh trở nên trầm trọng hơn như: dinh dưỡng kém, bị các bệnh như tiểu đường, tim mạch và ung thư. Những yếu tố như hút thuốc, stress, một số loại thuốc... cũng có thể ảnh hưởng đến tình trạng của nướu. Các tổn thương nướu có thể chữa được, vì vậy bạn cần quan tâm phát hiện sớm. Tốt nhất là nên giữ vệ sinh răng miệng kỹ lưỡng.

Theo Khoa học phổ thông

Nguồn: giadinh.net

Phát hiện sớm chứng sa sút trí tuệ ở người già

Dù do nguyên nhân nào thì người mắc bệnh này cũng sẽ trải qua sự suy giảm không thay đổi được cả về chức năng và trí tuệ, kéo dài từ 2 đến 10 năm. Cuối cùng, bệnh nhân trở thành người lệ thuộc hoàn toàn và thường tử vong do các bệnh nhiễm trùng.

Sa sút trí tuệ là sự suy giảm chức năng trí tuệ và những lĩnh vực khác về nhận thức, dẫn đến giảm khả năng hoạt động sống hàng ngày. Đây là một trong những rối loạn ảnh hưởng trầm trọng nhất đến người cao tuổi. Đặc trưng của bệnh là sự suy giảm nhận thức xảy ra trong tình trạng ý thức vẫn bình thường. Đó không phải là loại rối loạn nhận thức có thể hồi phục như mê sảng hay trầm cảm.

Tần suất mắc bệnh sa sút trí tuệ tăng nhanh theo tuổi. Ở tuổi sau 60, tỷ lệ này tăng gấp đôi mỗi 5 năm. Ở tuổi 60-64, chỉ có 1% bị sa sút trí tuệ, nhưng đến tuổi trên 85 thì tỷ lệ này là 30-50%.

Cần phân biệt sa sút trí tuệ và quên lành tính do tuổi. Quên lành tính do tuổi là tình trạng giảm trí nhớ do tuổi cao, là kết quả của tiến trình hoạt động thần kinh chậm dần do tuổi tác. Khởi đầu của quên lành tính là tình trạng khó nhớ thông tin mới và chậm nhớ lại thông tin cũ do suy giảm khả năng tập trung và chú ý. Tuy nhiên, khi cho bệnh nhân thời gian và có biện pháp động viên thì việc sinh hoạt hằng ngày của họ vẫn bình thường

Biểu hiện thường gặp nhất của sa sút trí tuệ giai đoạn sớm là giảm trí nhớ gần. Bệnh nhân có thể quên điều mình vừa nói và lặp đi lặp lại câu này nhiều lần trong vài phút. Họ thường xuyên quên nơi để những vật dụng cá nhân. Tình trạng quên kéo dài và dẫn đến tâm lý hoang tưởng là bị mất trộm.

Trong giai đoạn sớm này, bệnh nhân cũng gặp khó khăn khi tìm từ diễn đạt ý mình muốn nói hoặc giải thích một điều gì đó. Họ thường phải nói vòng vo, chẳng hạn như không nhớ từ cà vạt nên phải mô tả nó là một vật quấn quanh cổ áo. Ngoài ra, bệnh nhân cũng có thể quên hay khó khăn trong việc sử dụng hoặc làm những công việc hằng ngày như lái xe, giữ tiền, nấu ăn...

Những biểu hiện khác của sa sút trí tuệ giai đoạn sớm là thay đổi cá tính, rối loạn cảm xúc và giảm sự phán đoán. Người bệnh có những hành động không giống như họ đã từng làm, chẳng hạn như một người keo kiệt đột nhiên tặng cho hội từ thiện vài chục triệu đồng. Những thay đổi tính khí khác như trầm cảm hay hoang tưởng cũng thường xảy ra. Cần lưu ý trong giai đoạn sớm này, hoạt động xã hội của người sa sút trí tuệ vẫn không bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, họ thường có những thay đổi về tính khí như cáu gắt, tàn nhẫn, kích động...

Sự ổn định trí tuệ của bệnh nhân cũng khá mỏng manh. Trong những tình huống khó khăn hay bức xúc thì sự suy giảm trí tuệ có thể biểu lộ rõ rệt, chẳng hạn như khi phải đi một quãng đường xa để thăm con cháu thì họ có thể đi lạc hay mất định hướng, đi vòng vo.

Ở mức độ trung bình, bệnh nhân bị giảm khả năng thực hiện các công việc thường ngày như tắm rửa, mặc đồ, vệ sinh cá nhân. Họ không thể nhớ được thông tin mới, mất định hướng về không gian và thời gia, có thể quên những sự vật xung quanh mình như quên nhà vệ sinh, phòng ngủ ở đâu. Người bệnh cũng dễ bị ngã hoặc có tai biến do sự nhầm lẫn và giảm phán đoán. Những rối loạn hành vi có từ giai đoạn sớm vẫn kéo dài đến giai đoạn trung bình và nặng. Hoang tưởng và ảo giác xuất hiện ở khoảng 25% bệnh nhân. Ví dụ: Khi bệnh nhân mất khả năng nhận ra chính bản thân mình trong gương thì họ lại nghi ngờ là có người lạ vào nhà. Sự lệch lạc này có thể ngày càng nặng và kéo dài. Bệnh nhân cũng có những biểu hiện rối loạn hành vi và trở nên kích động.

Ở giai đoạn nặng, bệnh nhân không thể thực hiện những sinh hoạt hàng ngày như ăn uống, vệ sinh cá nhân, đi lại và lệ thuộc hoàn toàn vào người thân. Trí nhớ ngắn hạn, dài hạn bị mất hoàn toàn. Bệnh nhân không nhận biết được kể cả những người rất thân của mình, mất đi những khả năng vận động phản xạ khác như nuốt (nên dễ bị rối loạn dinh dưỡng và sặc thức ăn). Kết hợp với tình trạng kém dinh dưỡng và ít vận động, nằm liệt giường, bệnh nhân có thể bị loét da.

Ở giai đoạn muộn của sa sút trí tuệ, bệnh nhân sẽ bị tăng tần suất các tai biến; chẳng hạn như biến chứng của việc mất nước, kém dinh dưỡng, viêm phổi hít, loét da. Sự lệ thuộc hoàn toàn vào người khác có khi đưa bệnh nhân đến tình huống phải vào nhà dưỡng lão. Nếu tiếp tục ở tại nhà, người chăm sóc và bệnh nhân phải được trang bị những thiết bị cần thiết khác.

Khi nghi ngờ người thân bị sa sút trí tuệ, bạn hãy đưa họ đến khám tại các phòng khám chuyên khoa tâm thần, thần kinh hoặc lão khoa.

(Theo Sức Khỏe & Đời Sống)

Hayên không phải là tất yếu của tuổi già

Lương y VÕ HÀ

Cho đến nay, nhiều người vẫn cho rằng hay quên, rối loạn trí nhớ  là hậu quả tất yếu của tuổi già.  Suy nghỉ sai làm nầy đưa đến tâm lý chấp nhận, không có biện pháp chữa chạy hoặc tập luyện hợp lý dễ dẫn đến sa sút trí tuệ khó hồi phục dược làm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và là gánh nặng cho gia đình và xã hội.

Não là một cơ quan quan trọng trong cơ thể luôn cần được cung cấp đầy đủ máu để nuôi dưỡng.  Do tuổi tác, do sinh hoạt hoặc do chế độ ăn uống không hợp lý, các động mạch não bị xơ cứng, lượng máu đến não bị giảm đi, tế bào não bị thoái hoá hoặc hao hụt dễ dẫn suy giảm trí lực.  Bệnh càng tiến triển nhanh nếu có sự phối hợp với những lần bị tai biến não hoặc những đợt làm dụng thuốc men, hút thuốc, uống rượu, căng thẳng tâm lý hoặc nhiễm độc hóa chất.  Những trường hợp nầy nếu không được điều trị kịp thời dễ dẫn đến sa sút trí tuệ trầm trọng khó hồi phục được,  ảnh hưởng không ít đến chất lượng cuộc sống  và là gánh nặng của gia đình và xã hội.

Thực tế cho thấy nếu được điều trị kịp thời, chứng hay quên có thể chữa được hoặc ít ra cũng có thể làm chậm lại quá trình nầy để giúp người bệnh duy trì một cuộc sống tốt đẹp hơn.  Liệu pháp chỉnh thể với những biện pháp tự nhiên thường mang lại những hiệu quả rất tích cực đối với căn bệnh nầy.  Nếu chịu khó quan sát, chúng ta sẽ tìm thấy trong  xã hội ta có không ít những cụ già trên 80 tuổi mà tinh thần vẫn còn minh mẫn.  Hay quên hoặc rối loạn trí nhớ không phải là tất yếu của tuổi già.  Tiến sĩ Arthur F. Kramer cho biết “Cho đến gần đây, người ta vẫn tin rằng những sự suy thoái não ở tuổi già là hoàn toàn tiêu cực và không thể thay đổi được.  Quan niệm nầy không còn nữa. Người già vẫn có thể có những thay đổi tích cực qua đáp ứng với việc tập thể dục, chế độ ăn uống, sinh hoạt và những tác động tốt của môi trường.”

Vận động thân thể. Rèn luyện thân thể trong điều kiện sức khoẻ cho phép sẽ giúp cơ xương chắc khoẻ, ăn ngon ngủ tốt dễ tạo một tâm lý thoải mái nên luôn là một điều kiện quan trọng để giử gìn sức khoẻ.  Vận động còn thúc đẩy khí huyết lưu thông, tăng cường chuyển hoá nên cải thiện được độ cholesterol trong máu và gia tăng tuần hoàn não.  Một kết quả nghiên cứu[i] tại trường Đại học Illinois tại Urbana-Champagn, Mỹ đã được công bố ngày 20.11.2006 đã cho thấy tập thể dục có thể có tác động đảo ngược (reverse) quá trình lão hoá của não.  Nghiên cứu được thực hiện bởi 2 Tiến sĩ Arthur F.Kramer và Ed Mc. Auley.  Người được thí nghiệm là những người có cuộc sống tĩnh tại tuổi từ 60 đến 79 tuổi.  Những người nầy được tập hợp 3 lần mỗi tuần trong thời gian 6 tháng để tham gia tập thể dục.  Họ được chia làm 2 nhóm.  Nhóm tập các bài tập aerobic nhẹ gần giống như đi bộ và nhóm tập các bài tập căng cơ (toning and stretching exercises).  Các nhà khoa học đã quan sát, đối chiếu bộ não của những người tham gia thí nghiệm trước và sau chương trình tập thể dục  qua hình ảnh được chụp bằng cộng hưởng từ.  Kết quả cho thấy có sự gia tăng khối lượng não đáng kể ở những người tập aerobic so với những người chỉ tập căng cơ.  Phần vỏ não trước, phần thường có sự thoái hoá liên quan đến tuổi già, là phần có sự thay đổi nhiều nhất từ những bài tập aerobic.  Bác sĩ Arthur F.Kramer cho biết “Tập thể dục đúng cách có thể cải thiện chức năng của não. Thậm chí ngay cả các hoạt động nhẹ cũng rất có lợi cho não.  Nó cải thiện lưu thông máu trong não và kích thích hình thành những tế bào mới”.  Ông còn nói thêm”Bạn không cần phải là một người chạy marathon; bơi lội, đi xe đạp, di bộ đều là những cách thức có thể mang lại lợi ích chống lão hoá não”.

Dùng thuốc Đông y. Y học cổ truyền có nhiều loại thuốc để bổ trợ khí lực, kiện não ích trí như Nhân sâm, Hoàng kỳ, Đinh lăng, Ngũ vị tử, các loại cao động vật.  Qua đối chứng lập phương, thầy thuốc sẽ đề ra các phương dược thích hợp, chủ yếu là bổ Tâm Tỳ, cải thiện tuần hoàn não trên cơ sở cân bằng giữa khí và huyết, giữa âm và dương.

Ăn uống hợp lý. Nên ăn nhiều rau quả.  Rau quả là nguồn cung cấp nhiều chất xơ và những chất chống oxy hoá quan trọng để cải thiện mạch máu và ngăn chận lão hoá.  Các loại cá và các loại hạt có chất béo như hạt mè, hạt hướng dương, hạt dẻ, hạt lanh, hạt điều, hạt bí có thể cung cấp nhiều acid béo omega 3, nhiều sinh tố nhóm B và các khoáng chất Mg.,  Se. là những vi chất quan trọng giúp điều hoà hoạt động của hệ thần kinh và cải thiện trí nhớ.  Ngoài ra, thường ăn mộc nhỉ đen trong các bửa ăn hàng ngày cũng là một biện pháp giúp giải độc cơ thể, cải thiện tim mạch, nhất là tuần hoàn não.

Sinh hoạt nhóm, ngồi thiền, tập dưỡng sinh. Hơn bất cứ lứa tuổi nào khác, điều kiện tâm lý có liên quan chặt chẻ với sức khoẻ của người cao tuổi.  Thường xuyên sinh hoạt nhóm, được sự quan tâm chia sẽ của người thân và bạn bè giúp người  già lạc quan, vui sống, vừa tăng sức đề kháng vừa  động viên người bệnh tích cực luyện tập, chữa chạy.  Ngoài ra, việc tham gia ngồi thiền  có ý nghĩa tích cực và trực tiếp đến việc phát triển não bộ. Những nghiên cứu của hai Tiến sĩ Richard Davidson  và Kabat Zinn tại trường Đại học Wisconsin, Mỹ đã cho thấy quá trình ngồi thiền đã làm gia tăng động ở vùng não trước[ii].  Đối với loại thiền động, thí nghiệm của 2 Bác sĩ Avi Karni  và Leslie Underleider cũng cho biết phần não liên quan đến động tác liên quan lớn ra hoặc dầy thêm lên.  Những điều nầy cho thấy các hoạt động dưỡng sinh, ngồi thiền có kết quả rất tích cực đối với các bệnh của tuổi già, đặc biệt là cải thiện trí nhớ.  Ngoài ra, những nghiên cứu về thiền còn cho thấy ngồi thiền còn làm cơ thể tiết ra serotonine và GABA (gamma-aminobutyric acid) là những chất dẫn truyền thần kinh làm giảm đi các triệu chứng thần kinh quá kích thích trong nhiều  chứng bệnh của người già như cao huyết áp, mất ngủ, alzheimer, parkinson.

Thường xuyên hoạt động trí não. Giống như mọi hoạt động khác, “có làm tất có hay”, các hình thức học tập, đọc sách, báo, chơi cờ. . .có tác dụng kích hoạt các tế bào não ở vùng não tương ứng.  Do đó thường xuyên tham gia hoạt động trí não có thể giúp duy trì hoạt động bình thường của bộ não.

[i] Exercise shown to reverve brain deterioration brought on by aging.. www.news.uiuc.edu/news/06.

[ii] Stephan S. Hall. Is Buddishm good for your health. The NewYork Times Sept.14.2003.

nguồn: ykhoa.net

Chứng trầm cảm ở người cao tuổi

Ở người già, trầm cảm thường biểu hiện bằng sự lo lắng thái quá về sức khỏe. Nó có thể diễn tiến thành bệnh Alzheimer và các hình thức khác của chứng mất trí. Bệnh thường khó chẩn đoán và điều trị vì bệnh nhân không thừa nhận là mình bị trầm cảm.

Trầm cảm biểu hiện bằng sự buồn phiền, chán nản và mất niềm tin kéo dài. Những triệu chứng này thường đi kèm theo sự suy giảm nghị lực, mất tập trung, mất ngủ, chán ăn và đi đến gầy yếu.

Triệu chứng phổ biến: Chán nản hoặc dễ cáu, cảm thấy bản thân sống không có ý nghĩa, không tham gia hoặc không mặn những hoạt động hằng ngày, dễ tức giận, dễ bị kích động. Bệnh nhân thay đổi khẩu vị, thường ăn không ngon miệng, trọng lượng cơ thể thay đổi (sút hoặc tăng cân), khó ngủ, thức giấc nhiều lần trong đêm, tỉnh giấc sớm, thèm ngủ ngày... Một số biểu hiện khác là mệt mỏi, mất tập trung, giảm trí nhớ, tư duy khác thường, có ý nghĩ phạm lỗi và ý định tự vẫn, thậm chí có kế hoạch hoặc đã thử tự vẫn.

Nếu những triệu chứng trên xuất hiện liên tục hơn 2 tuần nghĩa là người cao tuổi đã mắc chứng trầm cảm.

Những biểu hiện trầm cảm ở người cao tuổi tương đối phức tạp, thường thấy nhất là mệt mỏi, chán ăn, khó ngủ đi kèm với quá trình lão hóa. Ngoài ra, họ còn có các biểu hiện khác như xa lánh vợ/chồng, bạn thân, đau ốm liên miên, không hoạt bát, hay thất vọng, giảm trí nhớ, khó thích nghi với những thay đổi như việc chuyển chỗ ở hoặc những thay đổi trong nội bộ gia đình. Trầm cảm ở người cao tuổi còn biểu hiện bởi sự rối loạn chức năng não đi kèm với quá trình lão hóa mà người ta thường gọi là bệnh Alzheimer.

Đôi khi chứng trầm cảm có thể được làm dịu đi bằng những can thiệp mang tính cộng đồng.

Người cao tuổi cần được giúp đỡ để thoát khỏi tình trạng bị cách ly hoặc cô đơn. Để làm được điều này, nên tổ chức các cuộc dã ngoại, hướng người cao tuổi tự rèn luyện sức khỏe hoặc thường xuyên đưa họ đi thăm hỏi bạn bè, người thân. Nếu có thể, nên tạo hoàn cảnh tiếp tục hoạt động nghề nghiệp cho họ, hoặc tổ chức học thêm để bổ sung kiến thức, tăng khả năng giúp đỡ con cháu.

Điều trị bằng thuốc chống suy nhược cũng góp phần mang lại hiệu quả; cần lưu ý đến tác dụng phụ và nên dùng với liều lượng thấp. Các loại thuốc an thần cũng giúp người già giảm nguy cơ bị kích động. Nếu chúng không mang lại hiệu quả thì liệu pháp sốc điện có thể được áp dụng.

Theo Sức Khỏe & Đời Sống

Nguồn: giadinh.net

Chuyện phòng the ở người cao tuổi

Về mặt tâm lý, người già nên tin tưởng là khả năng tình dục của mình vẫn còn. Nên tập thể dục hằng ngày, chạy chậm, đi bộ; chú ý rèn luyện nửa dưới thân vì khả năng sinh dục có liên quan nhiều với đoạn từ thắt lưng trở xuống.

Trong ăn uống, người cao tuổi nên ăn nhiều hải sản giàu chất kẽm (tăng cường sinh lực) và bổ sung vitamin E (chống lão hóa và tăng cường tuyến sinh dục).

Khả năng sinh dục của người có tuổi nói chung kém hơn những người ở tuổi trung ên, nhưng không thể nói là họ đã "mãn dục". Những người từ 60 đến 90 tuổi, nếu có sức khỏe bình thường và hoàn cảnh thuận lợi, vẫn còn ham muốn tình dục. Phụ nữ tuổi 50-55 thường đã mãn kinh nhưng không mãn dục. Thậm chí có trường hợp, sau khi mãn kinh sự ham muốn tình dục có phần tăng lên. Tuy nhiên, dù muốn hay không, ở người cao tuổi vẫn diễn ra quá trình lão hóa. Các tuyến sinh dục giảm hoạt động và sẽ ngưng hẳn. Các cơ quan sinh dục thoái triển. Nhịp sống sinh dục của những cặp vợ chồng luống tuổi tất nhiên thưa dần.

Vậy sinh hoạt tình dục bao nhiêu thì đủ? Câu trả lời là đủ sức bao nhiêu thì chừng ấy là vừa. Không có mức độ trung bình cho một thời kỳ dài, vì giao hợp là một hoạt động sinh lý đòi hỏi sự căng thẳng của nhiều trung khu thần kinh, các cơ quan xung yếu như tim, phổi... Việc sinh hoạt điều độ, vừa sức chẳng những không có hại mà còn có lợi. Ngược lại, sự tiết dục hoặc không thỏa mãn tình dục lại dễ dẫn đến những rối loạn tinh thần. Không ít người cao tuổi tuy vẫn ham muốn tình dục nhưng do không có điều kiện thực hiện hoặc không thực hiện được đã lâm vào tình thế xung đột bất lợi về nhiều phương diện. Họ nên tìm tư vấn chuyên môn.

Đạo sinh (giao hợp) là một trong bốn Đạo của Trời đất, là hoạt động tự nhiên của mọi sinh thể. Giao hợp đúng với đạo tự nhiên thì con người trẻ mãi, hoặc già mà không nhược... Người có ý chí, có nghệ thuật có thể duy trì được tuổi xuân lâu hơn, sống lạc quan yêu đời ngay cả khi đã ở tuổi bóng xế chiều tà.

Khoa học chia người ta, nam cũng như nữ, thành 3 type theo sức mạnh tình dục:

- Mạnh: Người đàn ông thuộc type này sớm có dấu hiệu mê sắc. Đời sống vợ chồng của họ nồng nhiệt. Khi đã về già họ vẫn mặn mà trong quan hệ với phái nữ. Nếu chẳng may vợ có mệnh hệ gì thì sớm muộn họ cũng đi bước nữa, hoặc chí ít cũng có bồ, có bạn cho vui vẻ trong quãng đời còn lại.

- Yếu: Người đàn ông thuộc type này thường cảm thấy mệt mỏi sau khi làm tròn bổn phận duy trì nòi giống. Nếu chẳng may người bạn đời ra đi thì họ sẽ thui thủi một mình, nhìn phụ nữ một cách trừu tượng, không mơ màng đến duyên mới.

- Trung bình: Tùy theo hoàn cảnh, người đàn ông type này có thể trở nên type mạnh hay type yếu với hành vi tương ứng.

Type mạnh không khéo có thể trở thành type yếu vì hoang phí, không tiết kiệm giữ gìn "của quý". Cũng như tài nguyên thiên nhiên, năng lực sinh dục con người có hạn, nếu không biết dè xẻn thì có ngày cạn kiệt. Năm 1894 nhà tình dục học người Đức Effeut đã công bố một tài liệu nghiên cứu độc đáo. Theo ông, trong đời mỗi người đàn ông có thể xuất tinh 5.400 lần. Cứ cho rằng đời người một trăm năm. Mỗi năm có 52 tuần lễ trăm năm có 5.200 tuần lễ. Nếu mỗi tuần "vui vẻ" một lần với ý trung nhân thì vốn liếng vẫn còn đủ cho khoảng 200 lần nữa!

Đó là theo cách tính của phương Tây. Theo văn hóa phương Đông bí quyết khỏe mạnh nằm trong 4 câu thơ:

Bán dạ tam bôi tửu
Bình minh nhất trản trà
Thất nhật dâm nhất độ
Lương y bất đáo gia.

Tức là mỗi tuần một lần là vừa. Suy ra sự khôn ngoan của phương Đông và phương Tây đã gặp nhau. Cho nên một người đàn ông ỷ thế thuộc type mạnh mà không biết giữ gìn, hoang dâm vô độ thời trai trẻ, khi đến tuổi xế chiều sẽ có thể trở thành type yếu. Ngược lại, tuy chỉ thuộc type trung bình mà vẫn biết luyện tập thân thể, giữ cho tinh thần thanh thản, thì dù tuổi đã cao nhưng đời sống tình dục vẫn bình thường.

Nhà thơ Hoàng Cầm có viết 4 câu thơ hóm hỉnh về một ông già đa tình:

Bạn ơi khi thấy ông già ấy
Bơi chải chìm trong mắt mỹ nhân
Xin chớ bĩu môi cười chế giễu
Hãy chào cái dáng dậy thì xuân.

Khi tới tuổi xế chiều, những người yếu sinh dục thường chỉ mong có sức khỏe và được ăn ngon ngủ kỹ, nhưng những người thuộc type mạnh lại có nhu cầu vươn tới "đỉnh Olimpia". Họ cũng cần được gia đình và bạn bè thông cảm.

Sức Khỏe & Đời Sống

Nguồn: VnExpress

Những bí thuật “hườn tinh bổ não” trong truyền thống dưỡng sinh phương đông

Lương Y Võ Hà

Theo y học cổ truyền, tinh khí là phần tinh hoa của ngủ tạng lục phủ, là gốc của thân người. Mọi phương pháp dưỡng sinh đều chú trọng đến việc giữ tinh, tránh làm cho tinh hao khí tán. Đặc biệt trong một số trường hợp, những thanh thiếu niên, những người sống độc thân, ly thân, tu sĩ… thì yêu cầu dưỡng sinh về mặt tình dục còn bao hàm ý nghĩa giải toả được những ức chế sinh lý và thăng hoa năng lực tính dục để tăng cường sức khoẻ và phát triển trí tuệ.

Quan niệm về tình dục trong y học cổ truyền.

Tình dục là một nhu cầu tự nhiên của con người. Nam nữ đến độ tuổi từ 12 đến 14 tuổi khi sự phát dục đầy đủ t� sẽ phát sinh ham muốn, sẽ xảy ra mộng tinh. Sinh hoạt tình dục hợp lý có thể khai thông tình chí, làm cho Can khí được sơ tiết, tâm huyết được thông suốt và tinh thần phấn chấn. Ngược lại, việc tiết dục lâu ngày có thể dẫn đến Can khí uất kết, khí huyết ứ trệ không đạt được mục đích dưỡng sinh. Trong cuộc sống hôn nhân, sinh hoạt hoạt tình dục không những duy trì nòi giống mà còn góp phần quan trọng trong việc làm cho âm dương hoà hợp, kết nối 2 tâm hồn và bảo đảm hạnh phúc lứa đôi. Do đó, việc bế tinh hay giữ tinh mang ý nghĩa dưỡng sinh không phải là tuyệt dục hoặc kềm hảm tình dục mà là không phí phạm tinh lực. Ông Tưởng Giới Tân, một đại y gia thời nhà Minh, Trung Quốc, đã viết "Dục không được cấm, cấm làm tinh kiệt. Tinh bất khả kiệt, kiệt sẽ tản hết. Tinh có thể sinh khí. Tinh nhiều thì khí vượng. Khí vượng thì tinh thần vượng. Tinh thần vượng thì người khỏe. Người khoẻ sẽ ít bệnh".

Nhu cầu thăng hoa năng lực tính dục.

Theo y học cổ truyền, tinh khí là phần tinh hoa của ngủ tạng lục phủ, là gốc của thân người. Tinh khí được tạo thành từ tinh tiên thiên ở tạng thận và tinh hậu thiên chuyển hoá từ thức ăn. Người xưa ví tinh như chì vì nó trầm trọng dễ lọt mất, lại ví như cọp vì tính nó hung hăng khó hàng phục. Ở người biết tu dưỡng, sinh hoạt tình dục điều độ, một phần tinh lực có thể được chuyển thành khí để giúp cơ thể khoẻ mạnh và tinh thần thêm minh mẩn. Điều nầy được gọi là "huờn tinh bổ nảo". Trái lại ở những người đam mê tửu sắc, thường nghỉ đến sự hoan lạc thì thần sẽ làm cho khí chuyển hoá thành tinh, kích động dục tình khiến tinh thêm hao, thể xác suy yếu và tinh thần mờ tối. Do đó có câu nói "chơn nhơn luyện tinh hoá khí, phàm nhơn hoá khí làm tinh". Mọi pháp dưỡng sinh đều chú trọng đến việc giữ tinh, tránh làm cho tinh hao khí tán. Đặc biệt trong một số trường hợp, những thanh thiếu niên, những người sống độc thân, ly thân, những tu sĩ… thì yêu cầu dưỡng sinh về mặt tình dục còn bao hàm ý nghĩa giải toả được những ức chế sinh lý, giữ được cân bằng tâm lý, không bị ám ảnh về mặt tình dục và có khả năng thăng hoa năng lực tính dục để tăng cường sự khoẻ mạnh về thể xác cũng như sự minh mẫn về tinh thần. Nói cách khác thăng hoa được năng lực tính dục là một yếu tố quan trọng dẫn đến “sự thoải mái hoàn toàn về các mặt tinh thần, thể chất và xã hội"* chưa kể đến việc có thể tái hấp thu tinh lực để tăng cường sức khoẻ và tuổi thọ. Đây là ý nghĩa quan trọng của nhu cầu thăng hoa năng lực tính dục trong bối cảnh xã hội hiện nay khi mà con người phải đối mặt với quá nhiều cám dỗ, từ thời trang, phim ảnh đến sách báo, đĩa, mạng.... Ngoài ra, những kỷ thuật nầy - căn bản là những kỷ thuật thiền - còn có công năng cường tinh, bổ thận để điều trị những chứng rối loạn sinh dục kể cả những rối loạn do trầm cảm, do căng thẳng tâm lý gây ra.>
Sự khác biệt giữa những kỹ thuật giao hợp gián đoạn và huờn tinh bổ não.

Ngày xưa những kỷ thuật luyện tinh hoá khí chỉ liên quan đến những truyền thống của Đạo Lão, của nhưng đạo sĩ hoặc chơn nhơn xuất thế. Họ cho rằng những hiểu biết nầy chỉ dành cho những bậc thức giả, những người cần sự phát triển về tâm linh và sự hợp nhất với vũ trụ. Nếu để những kỷ thuật nầy rơi vào tay những người không có căn cơ hoặc không có trình độ đạo đức thích hợp sẽ chỉ gây hại cho xã hội. Do đó những kỷ thuật luyện tinh hoá khí thường chỉ được khẩu truyền trực tiếp từ người thầy đến từng đệ tử. Hoạ hoằn có được ghi chép thì cũng dưới dạng ẩn ngữ để người ngoài không thể biết được. Vì vậy huờn tinh bổ não đã được hiểu theo nhiều cách khác nhau, thâm chí lệch lạc không đúng với tinh thần của đạo dưỡng sinh. Phần đông đã nhầm lẫn giữa giao hợp gián đoạn và huờn tinh bổ não. Van Gulik một nhà nghiên cứu nổi tiếng của phương Tây về tình dục học phương Đông cũng cho rằng phương pháp huờn tinh bổ não chỉ là một hình thức giao hợp gián đoạn (Coitus Interruptus). Quan điểm nầy có lẽ bắt nguồn từ những tác phẩm Tố Nữ Kinh hoặc Ngọc Phòng Bí Quyết, những quyển sách cổ của Trung Quốc viết về nghệ thuật phòng trung. Trong Tố Nữ Kinh khi được tham vấn về nghệ thuật làm tình sao cho thân thể vẫn giữ được cường tráng, Bành Tổ* đã nêu lên nguyên tắc "đa ngự tiểu tiết” hoặc "giao nhi bất tiết" tức giao hợp nhiều lần hoặc giao hợp với nhiều người nhưng giữ không cho xuất tinh hoặc xuất tinh chỉ một lần. Điểm chủ yếu trong giao hợp gián đoạn là người Nam chủ động ngưng động tác giao hợp khi gần đến giai đoạn xuất tinh. Điều nầy nhằm mục đích tiếp tục kéo dài thời gian giao hợp sau đó. Một hình thức giao hợp gián đoạn khác cũng thường được nhắc đến là khi đến thời điểm khẩn trương người Nam nhanh chóng rút dương vật ra ngoài và dùng hai ngón tay trỏ và giữa nhập chung ấn vào vùng huyệt Hội âm đồng thời hít vào thật mạnh để ngăn chặn xuất tinh. Những biện pháp nầy dẫn theo các hệ quả: (1) Người Nam luôn trải qua sự tập trung và căng thẳng tâm lý để chế ngự bản thân trong lúc giao hợp nhằm tránh việc xuất tinh. (2) Việc ngưng giao hợp khi chưa đến điểm xuất tinh sẽ giữ lại một sự sung huyết nhất định ở vùng hạ tiêu kèm theo sự căng cơ và căng thẳng thần kinh tương ứng. (3) Hoạt động thần kinh, sự sung huyết và tính cường cơ kéo dài trong giao hợp gián đoạn luôn kéo theo sự tiêu hao năng lượng . Đây là diều tương phản với quá trình thư giản để bảo toàn năng lượng của hườn tinh bổ não. (4) Mục đích của giao hợp gián đoạn là hoan lạc và hoan lạc kéo dài. Đó là tư tưởng, là thần. Thần tất sẽ kéo theo khí. Khí sẽ hoá thành tinh tiêu thoát lúc nầy hoặc lúc khác theo đường hạ căn mà không thể thăng hoa lên não được. Đây là ý nghĩa "phàm nhơn hoá khí làm tinh". Như vậy, giao hợp gián đoạn không có tác dụng hoá khí. Hơn nữa, những kỷ thuật nầy về lâu về dài có thể gây ra tình trạng khí trệ huyết ứ tác động xấu đến sức khoẻ nếu người thực hành không có các biện pháp thư giãn triệt để. Người xưa đã ví huờn tinh bổ não như một quá trình luyện đan. Đan điền là lò nấu luyện. Sau mỗi lần chưng, cất là một lần được bồi bổ. Ở những người trẻ, khoẻ hiệu quả của một thang “đại dược” là sự tĩnh mĩnh và phấn khích có thể cảm nhận được ngay giống như vừa dùng xong một liều Sâm dược. Ngược lại, sau mỗi giao hợp gián đoạn hoặc ít hoặc nhiều vẫn có sự hao tán khí lực và sự kém thoải mái về tâm lý.

Phương pháp huờn tinh bổ não của đạo gia.

Hoàn toàn ngược lại với những kỷ thuật giao hợp gián đoạn, trong phương pháp huờn tinh bổ não từ tư tưởng đến thực hành đều không liên quan gì đến ý niệm sắc dục hoặc động tác giao hợp. Huờn tinh bổ não là những phương pháp thiền định nhằm chuyển hoá cảm xúc và tái hấp thu năng lượng. Đó là quá trình dùng tư tưởng (thần) để chuyển hoá tinh thành khí để khí lại nuôi thần (bổ não). Nguyên tắc chung là dùng ý niệm tập trung tinh lực tại Đan điền và dùng ý chuyển khí đi vòng quanh cơ thể theo hai mạch Nhâm Đốc gọi là vòng Tiểu châu thiên để qua đó nuôi dưỡng thấm nhuần khắp các phủ tạng kinh lạc. Sách Dưỡng chơn tập mô tả chu trình nầy như sau "Kẻ biết tu dưỡng thì đem thần hoả và tinh thuỷ ngưng lại một chỗ như con rắn với con qui, quấn quít lấy nhau, hợp thành một khối, chẳng dễ lìa nhau, lâu dần hết sức tịnh mới sinh động, chơn hoả đốt chưng, kim tinh phát hiện, xoi quan thấu đỉnh, thấm dưới rưới trên. Đây là đạo thâm căn cố đế, cửu thị trường sinh”. Theo ý nầy, ngồi lặng yên định tĩnh, quan sát Đan điền. Lâu dần cực tịnh sẽ sinh động, tinh lực phát khởi, dù không có dâm niệm nhưng cơ quan sinh dục tự máy động hoặc căng cứng. Đó là lúc phát sinh "đan dược”. Lúc nầy hành giả hít một hơi thở nhẹ nương theo mạch Nhâm xuống Đan điền, dùng ý chuyển khí từ Đan điền qua Trường cuờng theo mạch Đốc đi lên thẳng đến Bách hội. Từ Bách hội thở ra từ từ đưa khí trở lại Đan điền để hoàn tất một vòng hoá khí. Tiếp tục làm lại nhiều vòng cho đến khi bộ phận sinh dục trở lại bình thường.

Trên thực tế, để tạo được hiệu ứng hoá khí, hành giả thường phải trải qua giai đoạn ngồi thiền và tập luyện chuyển khí t vòng Tiểu châu thiên. Khi việc luyện tập trở thành phản xạ có điều kiện thì mỗi lần có cảm xúc về tình dục hoặc khi bộ phận sinh dục căng cứng, chỉ cần ngồi vào tư thế toạ thiền, mắt khép hờ, đầu lưỡi chạm nhẹ nuớu răng trên, tâp trung vào vùng Đan điền thì việc hoá khí sẽ tự động diễn ra cho đến khi hoàn tất. Trong thời gian đầu, nhất là đối với những người trẻ, tinh lực dồi dào nhưng công lực hoá khí còn kém, có thể dùng một biện pháp tích cực hơn. Tập trung tư tưởng vào những hơi thở ngắn và hít vào liên tục. Hít vào (hít) trong khi chuyển ý từ huyệt Hội âm lên Đan điền. Sau khi thở ra (hà) lại tiếp tục hít vào . Quá trình hít hà cũng chính là quá trình chuyển tinh hoá khí tương ứng từ vùng Hội âm lên Đan điền. Hít hà liên tục cho đến khi vùng sinh dục mềm nhủn bình thường. Lúc bấy giờ để hoàn tất phần hoá khí hành giả có thể thực hành khoản 3 vòng Tiểu châu thiên như đã mô tả ở phần trên.

Thông thường mức độ hóa khí sẽ tuỳ thuộc vào tuổi tác, năng lực tính dục và công lực tu tập của mỗi người. Có những trường hợp vận luyện vòng Tiểu châu thiên có hiệu quả, sức khoẻ tăng tiến, tinh lực dồi dào nhưng lại không giữ được tinh. Tinh vẫn xuất ra trong khi ngủ. Triệu chứng nầy được gọi là di thất. Di thất xảy ra vì luyện thần chưa đủ. Chi cần gia tăng thời lượng ngồi thiền lên là được, đặt biệt là cần ngồi thiền khoảng 5 đến 10 phút liền trước khi đi ngủ. Luyện thần giúp gia tăng công lực, gia tăng khả năng hoá khí. Điều quan trọng khác và cũng là điều mật nhiệm trong phép huờn tinh bổ não là chính nhờ luyện thần mà hành giả không bị mộng tinh. Nhiều người không hiểu được điều mật nhiệm nên đã bỏ ngang việc ngồi thiền hoặc luyện khí công khi xảy ra tình trạng nầy. Ngồi thiền đủ, thần sẽ minh. Thần minh sẽ giúp cho người tập thức tĩnh và ngồi vào tư thế kịp thời mỗi khi bộ phận sinh dục căng cứng trong giấc ngủ. Trong Tĩnh toạ Châu thiên pháp, vận hành Tiểu châu thiên giúp khai thông kinh mạch, tăng cường chơn khí và gia tăng tinh lực. Tuy nhiên có giữ được tinh có hoá thành khí được hay không phải do nơi thần. Thần là chủ đạo. Theo quy luật "niệm dứt thì thần lại, niệm động thì thần đi”, tất cả các phương pháp ngồi thiền đều có tác dụng luyện thần và dưỡng thần. Tuy nhiên, đạo gia vẫn có một cách luyện thần trực tiếp và khá đơn giản thông qua đôi mắt. Đó là cách tập trung nhìn chăm chú vào một điểm đen. Đây cũng là một bài tập thiền cơ bản của Yoga có tên là Trataka. Bài tập nầy giúp phát triển ý chí, gia tăng khả năng tập trung tư tưởng và dồn tinh lực lên bộ não. Cách thực hành như sau. Vẽ một vòng tròn đen có đường kính từ 1cm đến 1,5cm trên một tờ giấy trắng. Dán tờ giấy trên tường cách chỗ ngồi khoảng 1m đến 1,5m sao cho vòng tròn đen nằm ngang tầm mắt. Ngồi trong tư thế toạ thiền. Có thể ngồi kiết già, bán già hoặc xếp bằng. Eo hơi thót lại. Lưng thẳng. Vai buông lỏng. Cằm hơi thu vào. Hai tay đặt lên hai đùi. Ngồi thoải mái, tập trung sức chú ý vào vòng tròn đen. Lúc đầu tập mỗi lần khoảng 5 phút. Thời gian sẽ từ từ nâng lên theo khả năng.

Một số truyền thống hoá khí khác.

Tất cả những nhà nghiên cứu tâm linh đều cho rằng sức mạnh tình dục tiềm tàng một mảnh lực huyền bí có thể giúp nâng cao sức khoẻ và trí tuệ của con người. Những đạo sư Yoga cho rằng năng lực tính dục có thể biến đổi thành tinh chất ojas, một yếu tố cần thiết để giúp hành giả đạt đến tâm thức đại đồng. Chính ojas sinh ra khí lực, sức mạnh và sự hấp dẫn, không những để đạt đến sự cao thượng mà còn giúp con người thành công trong mọi lãnh vực nhất là lãnh vực sáng tạo của trí tuệ. Do đó, hầu hết những tu sĩ Mật tông của Ấn độ giáo và Phật giáo đều có thực hành công phu mở luồng hỏa hầu Kundalini để giúp thăng hoa năng lực tính dục và nâng cao tâm thức. Đối với các tông phái khác, nếu không luyện hỏa hầu, không vận châu thiên thì việc giữ gìn chánh niệm là yếu tố quan trọng. Đồng nhất với quan điểm của đạo gia, tất cả mọi trường phái tâm linh, tôn giáo đều không có khuynh hướng đè nén những cảm xúc tình dục mà phải thăng hoa nó. Trong quá trình hành thiền, những nhà sư Phật giáo luôn chú trọng việc tĩnh giác trong từng sát na một để phát hiện và quan sát tiến trình sinh, diệt của mọi loại cảm xúc để qua đó đối trị và thăng hoa nó. Đối với Yoga, đạo sư Sri Goenka đã nói về cách xử lý những ham muốn tình dục như sau "sự bộc lộ hay đè nén những cảm xúc nầy đều có hại. Mỗi khi anh thấy sự thèm khát nổi lên anh hãy quan sát nó, tự nó sẽ mất đi năng lực đối với anh”. Cách quán sát nầy tự nó cũng có công năng chuyển hoá tinh thành khí. Sri Aurobindo, một đạo sư Yoga khác cũng đã từng dạy đệ tử "hãy quan sát với một tâm thức nhân chứng thì các con sẽ ngạc nhiên mà thấy rằng sự kích thích đó sẽ tan biến đi rất mau và sức mạnh tình dục mạnh mẻ đang phát triển sẽ được thăng hoa biến đổi thành năng lực cho bản thân".

Như vậy ta nhận thấy có một sự tương đồng rất lớn trong quá trình chuyển tinh thành khí. Tất cả các phương pháp đều phải thông qua năng lực của thiền. Một số phương pháp thiền có thể không bàn về khí hoá, không nói đến kinh lạc nhưng khi thiền đã đạt đến một trình độ nhất định thì thần sẽ minh, khí sẽ thịnh, chân khí gia tăng và chu thiên sẽ tự thông. Đây là một qui luật khí hoá tự nhiên. Tuy nhiên những cách nầy chỉ thích hợp cho những tu sĩ. Những tu sĩ có cuộc sống thanh tịnh, có thời gian tu tập nhiều, định lực cao. Do đó thiền có thể giúp chuyển hoá cảm xúc, thăng hoa tinh lực và cuối cùng là sự thư giãn triệt để để mang lại sự thoải mái trọn vẹn. Ở người bình thường, cuộc sống bận rộn lại va chạm nhiều cám dỗ, năng lực thiền có giới hạn sẽ khó đạt được hiệu quả. Những trường hợp nầy phương pháp chuyển tinh hoá khí của đạo gia sẽ thích hợp hơn.

* Theo địnhổ chức Y tế Thế Giới, sức khoẻ là sự thoải mái hoàn toàn về các mặt tinh thần, thể chất và xã hội chứ không phải chỉ là tình trạng không bệnh tật.

** Bành Tổ là một nhân vật thời cổ đại của Trung Quốc.  Tương truyền Bành Tổ sống đến gần 800 tuổi có 19 vợ và 900 tì thiếp.

Dùng thuốc bổ cho người cao tuổi

Có tới 61% người cao tuổi bị suy dinh dưỡng, suy chức năng nên phải thường xuyên dùng thuốc. Tuy nhiên, việc lạm dụng có thể làm một số bệnh tật xuất hiện, nhất là khi cơ thể đã yếu do thời gian.

Trải qua gần cả cuộc đời, đấu tranh vật lộn với cuộc sống, chống chọi với ốm đau, tật bệnh, nói chung cơ thể con người ở tuổi xế chiều đều suy yếu, cần phải duy tu, bảo dưỡng. Việc dùng thuốc bổ là cần thiết. Thuốc bổ thường là các sinh tố, chất khoáng, acid amin, hợp chất đơn giản do chuyển hóa chất đạm tạo thành. Chúng có tác dụng làm trẻ hóa tế bào, tăng cường khả năng biến đổi thức ăn thành dưỡng chất nuôi cơ thể, bồi bổ xương khớp, chống loãng xương, gây tai nạn gãy xương…

Thuốc bổ chống ôxy hóa

Nhóm thuốc bổ này có tác dụng làm tăng tuổi thọ tế bào, đề phòng bệnh tật tuổi già như bệnh tim mạch, cao huyết áp, bệnh nhiễm trùng, rối loạn thị giác. Thành phần gồm có 4 chất: Bêta caroten (tiền sinh tố A) 5000 UI, sinh tố C 500 mg, sinh tố E 400 UI và Sêlênium.

Bêta caroten có tác dụng tăng trưởng đổi mới tế bào, tăng sức đề kháng của cơ thể, bảo vệ tế bào niêm mạc chống lão hóa, ngăn ngừa ung thư, giảm tử vong ở bệnh tim mạch, chống thoái hóa điểm vàng, đục thủy tinh thể.

Sêlênium, chất xúc tác, hoạt hóa sinh tố E, ngăn cản sản sinh các gốc tự do thứ cấp.
Sinh tố E là chất dinh dưỡng thiết yếu cho cơ thể, ngăn ngừa bệnh mãn tính như ung thư, bệnh tim mạch, thoái hóa thần kinh. Nhưng nếu dùng liều cao sẽ làm cạn kiệt sinh tố A, hoặc gây khó khăn cho việc hấp thu sinh tố D.

Sinh tố C có tác dụng chống lão hóa, ngăn ngừa nhiễm trùng, giảm dị ứng, giúp cơ thể hấp thu tốt các chất vi lượng cần thiết. Tuy nhiên, nếu dùng quá 500 mg/ngày, chất này sẽ gây viêm loét dạ dày, ruột, viêm bàng quang, ống tiết niệu.

Acid amin

Có khoảng 20 acid amin rất cần cho cơ thể, trong đó có 8 acid amin thiết yếu buộc phải được cung cấp từ thức ăn, thức uống, đó là leucin, isoleucin, methionin, phenylmethionin, thionin, tryptophan, valin, và lysin.

Thuốc bổ chứa các acid amin được dùng để bổ sung các acid amin thiết yếu mà cơ thể có thể thiếu hụt. Riêng lysin có trong thành phần nhiều loại thuốc bổ, được bổ sung vào nhiều loại thức ăn vì nó không những bổ trợ chất dinh dưỡng mà còn tham gia vào nhiều phản ứng chuyển hóa trong cơ thể, cải thiện tình trạng suy nhược.

Thiếu lysin sẽ sinh chứng chán ăn, rối loạn chuyển hóa chất béo, gây yếu cơ.

Thuốc bổ 3B

Thường được người cao tuổi uống để phòng đau nhức thần kinh, cơ bắp, thấp khớp và suy dinh dưỡng. Liều lượng phối hợp thường là 123-250 mg sinh tố B1; 125-250 mg sinh tố B6 và 1.000 mg sinh tố B12 trong 1 viên. Các chế phẩm đều có hàm lượng thành phần ở mức gấp hàng trăm lần nhu cầu bình thường hằng ngày. Khi sử dụng thuốc bổ 3B này cần chú ý:

Việc sử dụng sinh tố B1 kéo dài hay liều cao có thể gây bệnh Pellagra (do thiếu sinh tố PP), viêm miệng (thiếu sinh tố B2), dễ dị ứng, phù Quink, bị ban đỏ và choáng.

Việc sử dụng sinh tố B6 ở liều 1 g/ngày kéo dài hàng tháng sẽ gây thừa sinh tố, làm viêm dây thần kinh, giảm trí nhớ, giảm tiết prolactin, làm tăng transaminase.

Việc sử dụng sinh tố B12 ở liều cao, sử dụng liên tục sẽ tích lũy ở gan, gây các triệu chứng thừa cobalt, gây tăng sản lượng tuyến giáp, gây bệnh cơ tim và tăng hồng cầu quá mức.

Thuốc bổ đa sinh tố

Một số người dùng thuốc này để tự bồi dưỡng vì cho rằng sẽ đảm bảo cung cấp đầy đủ các sinh tố cho cơ thể. Nhưng ít người biết rằng sử dụng thuốc đa sinh tố trong thời gian dài sẽ gây những phản ứng phụ do thừa một vài sinh tố nào đó. Nếu sử dụng dài ngày và dùng liều cao phải lưu ý:

Liều cao sinh tố E dễ sinh suy kiệt sinh tố A hoặc làm giảm hấp thu sinh tố K.

Thừa sinh tố D sẽ gây tăng canxi máu, gây canxi hóa mô mềm, xương hóa sụn sớm, suy thận.

Thừa sinh tố A sẽ gây nhức đầu, tăng áp lực nội sọ, viêm da, dễ tử vong.

Một vài chế phẩm như campozyme, geritol complete… có cả thành phần sinh tố K, dễ có nguy cơ tăng đông máu ở những người có bệnh tim mạch. Sinh tố này chỉ cần thiết ở trẻ em, vì hệ vi khuẩn đường ruột chưa phát triển hoàn toàn hoặc ở những người mà sinh tố K không hấp thụ được (do uống kháng sinh dài ngày, gây hủy hoại hệ vi khuẩn ruột).

Dùng quá liều sinh tố PP (acid nicotinic) sẽ tăng khả năng đông máu, gây tắc mạch, co thắt động mạch, tăng huyết áp.

Thuốc bổ sinh tố C

Thường được dùng để tăng sức đề kháng của cơ thể, chống chảy máu chân răng, chống lão hóa, giảm dị ứng, nhiễm trùng. Loại thuốc này thường được bào chế ở dạng viên sủi, thơm ngon, tác dụng nhanh, dễ sử dụng. Nhưng cũng cần lưu ý:

- Đường làm ngọt là đường tổng hợp aspartam, phải cẩn thận trong trường hợp phênylxeton niệu.

- Không được dùng cho bệnh nhân kiêng muối vì thành phần có một lượng lớn muối kiềm, có thể gây kiềm huyết.

- Việc dùng trên 1000 mg/ngày trở lên có thể viêm loét dạ dày, ruột, gây tiêu chảy, viêm bàng quang, ống tiết niệu, do acid ascorbic.

- Dùng trên 2 g/ngày sẽ gây mất ngủ, tạo sỏi oxalat, ức chế bài tiết insulin, tăng huyết áp, tổn thương thận do tăng tổng hợp corticoit và catecholamin.

Thuốc bổ đa khoáng chất

Là thuốc bổ đa sinh tố, được bổ sung thêm khoáng chất nên cần lưu ý:

Thừa cobalt sẽ có nguy cơ rối loạn tuyến giáp và tim.

Thừa chất sắt gây ngộ độc, viêm dạ dày ruột cấp, tiêu chảy, phân đen.

Thừa iốt (lớn hơn 6 mg/ngày), gây ức chế hoạt động tuyến giáp, gây nhược giáp.

Thừa kẽm sẽ cản trở việc hấp thu, sử dụng đồng và sắt.

Thừa molypden sẽ tăng đào thải chất đồng.

Thuốc bổ chống loãng xương

Người cao tuổi xương bị xốp, dễ gãy, chỉ trượt ngã nhẹ cũng có thể gãy xương. Thuốc bổ nhóm này là thuốc bổ hỗn hợp giữa canxi và sinh tố D. Nếu sử dụng lạm dụng sẽ tăng canxi máu, gây vôi hóa mô mềm, xương hóa sụn và suy thận.

Thuốc bổ trợ giúp tiêu hóa

Loại thuốc này thường kết hợp các enzym giúp tiêu hóa thức ăn như amylase, lipase, protease hoặc kết hợp với enzym tuyến tuỵ, chiết xuất từ mật bò và các chất chống đầy hơi như dimethicone.

Theo Sức Khỏe & Đời Sống

Nguồn: giadinh.net

Những điều cần biết về truyền dịch

Trong quá trình truyền dịch, bệnh nhân cần được theo dõi sát.

Nhiều người khi cảm thấy mệt mỏi, ăn uống kém, ngủ ít là nghĩ ngay đến việc truyền dịch nhằm phục hồi sức khỏe. Thực ra, dịch truyền chỉ là liều thuốc hiệu quả khi được dùng đúng bệnh, đúng lúc, đúng liều. Việc lạm dụng hoặc dùng sai chỉ định có thể dẫn đến nhiều tai biến.

Trên thị tr hiện nay có khá nhiều loại dịch truyền thuộc 3 nhóm cơ bản sau:

1. Nhóm cung cấp chất dinh dưỡng cho cơ thể, dùng trong các trường hợp suy kiệt, ăn uống kém:

- Dịch ngọt chứa đường glucoza (còn gọi là glucose hoặc destrose): Có tác dụng cung cấp năng lượng cho cơ thể. Dung dịch glucoza có nhiều loại: 5% (cứ 100 ml nước thì có 5 g glucoza), 10%, 20%, 30%. Nửa lít glucoza 5% cung cấp năng lượng tương đương ăn 1 bát cơm.

- Dịch chứa chất đạm, chất béo và vitamin: Như Alversin 40, Amino - Plasmal 5%, Nutrisol 5%, Vitaplex, Lipofundin..., dùng trong các trường hợp suy kiệt, suy dinh dưỡng. Các sản phẩm này rất đắt tiền.

2. Nhóm cung cấp các chất điện giải, dùng trong trường hợp mất nước, mất máu (tiêu chảy, bỏng). Đó là các dung dịch Lactate Ringer, Natri Clorua 0,9%, Bicarbonate Natri 1,4%...

3. Nhóm đặc biệt như huyết tương tươi, dung dịch chứa albumin, dung dịch dextran hay dung dịch cao phân tử..., dùng trong các trường hợp cần bù nhanh chất đạm hoặc lượng dịch tuần hoàn trong cơ thể.

Việc bù đường, muối và các chất điện giải chỉ nên tiến hành khi hàm lượng những chất này trong máu thấp hơn mức cho phép. Bác sĩ thường dựa vào kết quả xét nghiệm để quyết định có truyền dịch hay không. Trong một số trường hợp, tuy chưa có kết quả xét nghiệm nhưng thầy thuốc vẫn phải truyền dịch cho bệnh nhân: trước và sau khi phẫu thuật, người bệnh bị mất nước, mất máu, suy dinh dưỡng nặng, ngộ độc...

Việc dùng dịch truyền một cách bừa bãi có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe: gây rối loạn điện giải, phù toàn thân, tràn dịch màng bụng, phù phổi, suy hô hấp, suy tim (nhất là đối với người vốn có bệnh tim mạch), thậm chí có thể gây tử vong.

Ngay cả khi truyền dịch đúng chỉ định, bệnh nhân vẫn có thể gặp một số nguy hiểm trong quá trình truyền: chỗ tiêm bị phù, đau sưng, viêm tĩnh mạch, rét run, mặt tái nhợt, vã mồ hôi, khó thở, đau ngực... Gặp các trường hợp này, người nhà cần báo ngay để nhân viên y tế kịp thời xử lý.

BS Phan Hữu Phước, Người Lao Động

----------------------------------------

Chuyển thành e-Book: noikhongduoc