Đồng Đức Bốn

Contents

Đồng Đức Bốn. 1

Giới thiệu Đồng Đức Bốn. 2

I - Đồng Đức Bốn là ai - bước đầu khởi nghiệp. 2

II - Chăn trâu đốt lửa - vị cứu tinh của thơ lục bát 3

III - Lời tựa cho thơ Đồng Đức Bốn. 5

IV - Chuông chùa kêu trong mưa. 6

V - Theo cánh chim bị thương. 6

Các bài viết về Đồng Đức Bốn. 9

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia. 9

Trên giường bệnh, nhà thơ Đồng Đức Bốn còn... 3 điều ân hận. 9

Nhà thơ Đồng Đức Bốn qua đời 12

Bình thơ: Ngày không em của Đồng Đức Bốn. 13

Nhà thơ Đồng Đức Bốn và tập thơ kỷ kục 1.108 trang. 14

Bình thơ “Vào chùa” 15

Đầu xuân đọc thơ Đồng Đức Bốn. 17

Responses to “Đầu xuân đọc thơ Đồng Đức Bốn” 21

Nhớ bạn Đồng Đức Bốn. 21

Một số tác phẩm của Đồng Đức Bốn. 26

Đời tôi 26

Đàn tì bà bỏ quên. 26

Đêm sông Cầu. 26

Đường đi 27

Bây giờ. 28

Cầu gẫy mới phải đi đò. 28

Chợ buồn. 29

Sông Thương ngày không em.. 29

Tôi đi tìm một tình yêu. 29

Trở về với mẹ ta thôi 29

Nhà quê. 30

Chờ đợi tháng Ba. 31

Giới thiệu Đồng Đức Bốn

Nguyễn Huy Thiệp

"Hiểu tôi là ngọn núi cao

Thương tôi có một ngôi sao cuối trời"

(Thơ Đồng Đức Bốn)

I - Đồng Đức Bốn là ai - bước đầu khởi nghiệp

Đồng Đức Bốn sinh ngày 30-3-1948, quê quán ở xóm Lê Lác, thôn Song Mai (tức làng Moi), xã An Hồng, huyện An Hải, thành phố Hải Phòng.

Thuở hàn vi, Đồng Đức Bốn đã từng là thanh niên xung phong. Giải ngũ, Đồng Đức Bốn về làm việc tại Xí nghiệp sửa chữa ô tô Hải Phòng, làm thợ gò bậc 6/7. Sau đó, Đồng Đức Bốn về làm việc tại Xí nghiệp xuất nhập khẩu gia cầm Hải Phòng, giữ chân đại diện cho Xí nghiệp này ở Hà Nội.

Thời kỳ buôn bán chè chai, lông vịt ở Hà Nội cũng là thời kỳ anh chàng nửa quê nửa tỉnh này gia nhập văn đàn, bắt đầu ăn những đòn văn chương đầu tiên trong cuộc đời mình. Nguyễn Khoa Điềm đã vẽ khá chính xác chân dung nhà thơ tương lai trong câu thơ sau:

Văn chương lấm láp vêu vao mặt người

Văn đàn Thủ đô khoảng những năm 1987 1992 rất sôi động. Tất cả đều như hóa rồ hóa dại. Công cuộc đổi mới trong toàn xã hội do Đảng Cộng Sản Việt Nam khởi xướng bắt đầu. ở đâu người ta cũng nói đến Perestroika, đến đổi mới. Giới văn chương ở Thủ đô bấy giờ luôn thấy Đồng Đức Bốn la cà, lân la ở các tụ điểm, các tòa soạn, các quán nước chè (còn có quán tên là Tương lai văn hóa văn nghệ Việt Nam đi về đâu!). Đồng Đức Bốn bấy giờ như một con ngựa trắng lang thang trong rừng quả đắng, anh hoang mang dò dẫm từng bước một trên con đường thơ, chẳng biết đâu là sở trường, sở đoản của mình. Đây cũng là thời kỳ Đồng Đức Bốn làm quen với những Bằng Việt, Phạm Tiến Duật, Lưu Quang Vũ, Vũ Quần Phương... những nhà thơ cung đình bậc nhất, những ông hoàng đang ngự trị trên ngai vàng thơ lúc ấy.

Tập thơ Con ngựa trắng và rừng quả đắng của Đồng Đức Bốn in năm 1992 do đàn anh Phạm Tiến Duật biên tập và viết giới thiệu bộc lộ khá rõ tâm thế của chàng thi sĩ tương lai lúc này: Đồng Đức Bốn hoàn toàn chưa nhận ra mình, anh đang như một người mê ngủ. Chen lẫn với một số bài thơ lục bát khá độc đáo là rất nhiều những bài thơ tự do ỡm ờ, nửa dơi nửa chuột, lúc cao giọng chính trị, lúc học đòi cung cách trí thức lả lơi.

Tập thơ đầu tiên in ra! Nhụy đào đã bẻ cho người tình chung! Chao ôi là hy vọng! Chao ôi là hạnh phúc! Mùi giấy mới thơm lừng! Các con chữ óng ánh mực in và âm điệu du dương khiến ai mà không mê mẩn!

Thời gian trôi đi.

Thời gian vô tình, vô cảm, thản nhiên, lạnh lùng, tàn nhẫn...

Đồng Đức Bốn rỗng túi! Tập thơ đầu tiên mà Đồng Đức Bốn trai tân đặt vào đấy rất nhiều hy vọng đổi đời đã bị dư luận nông nổi và bạc bẽo ngoảnh mặt quay đi. Giống như một gái nhà quê ra tỉnh gặp phải tay phàm, Đồng Đức Bốn chẳng được gì, vừa tẽn tò, vừa ê chề, nhục nhã, lại thân bại danh liệt. Có lẽ bài thơ tự do hay nhất, đáng kể nhất, cáu kỉnh và thảm sầu nhất mà Đồng Đức Bốn đã văng ra được trong thời kỳ này là bài thơ Em bỏ chồng về ở với tôi không?. Trong bài thơ này, bóng dáng của mấy người tình thơ như Bằng Việt, Phạm Tiến Duật, Lưu Quang Vũ, Vũ Quần Phương... vẫn còn dây đầy nhơm nhớp trong từng câu thơ, từng khổ thơ một:

Xa một ngày hơn triệu mùa đông

Em bỏ chồng về ở với tôi không

Nỗi nhớ cồn cào như biển.

Nơi em ở tôi đi và đến

Cho tháng ngày em sống bớt cô đơn

Con muỗm xanh trên sóng lúa dập dờn

Hương cỏ dại mãi bên hồ nước đắng.

Đồng Đức Bốn có lần hỏi tôi về bài thơ này, tôi bảo nó hay vì do cái chí, cái khí uất, cái tình cảm nông nổi thực thà, thậm chí có phần du côn liều lĩnh đã toát ra khiến cho người ta xúc động, còn toàn bộ câu thơ ở trong bài thơ thì vứt đi cả, chẳng ra gì. Nhưng anh không chịu.

Ngay từ đầu bước vào làng thơ, Đồng Đức Bốn đã có chịu ai bao giờ!

II - Chăn trâu đốt lửa - vị cứu tinh của thơ lục bát

Trong cuộc đời văn chương của tôi, có ba bốn tao ân ái, mà tôi không sao quên được. Đúng là:

Ý chừng duyên nợ với nhau đây

Chao ôi! Ba bốn tao ân ái

Đã đủ tan tành một kiếp trai

Tôi rờn rợn lắm giai nhân ạ

Đành phụ nhau thôi, kẻo đến ngày...

(Thơ Nguyễn Bính)

Khoảng 1992-1993, Đồng Đức Bốn gặp tôi. Lúc này, anh đang ở giai đoạn khó khăn nhất của cuộc đời mình. Tang cha, tang mẹ, tang con... Răng đau: dấu hiệu đầu tiên của tuổi già... Cuộc sống bấp bênh... Niềm khao khát thơ ca cháy bỏng khôn nguôi... Tế nhị, nhạy cảm, túi rỗng không, giàu tự trọng và đa nghi như Tào Tháo...

Đồng Đức Bốn đã ở trong gia đình tôi một thời gian ngắn. Chúng tôi nói chuyện với nhau nhiều về cuộc sống và thơ ca. Tôi nhận ra anh là một nhà thơ lục bát có một không hai.

Chăn trâu đốt lửa trên đồng

Rạ rơm thì ít, gió đông thì nhiều

Mải mê đuổi một con diều

Củ khoai nướng để cả chiều thành tro.

*

*     *

Chiều nay Hồ Tây có giông

Tôi ngồi trên sóng mà không thấy chìm.

*

*     *

Vẫn còn thấy ở ca dao

Y nguyên hai múi bưởi đào em cho

Vẫn còn trong nắng thập thò

Tôi và em xuống con đò ban mai...

Lục bát của Đồng Đức Bốn có một cái gì khác người, hiếm và lạ.

Chúng ta biết rằng lục bát là một thể thơ cổ truyền đặc biệt Việt Nam, niêm luật nguyên thủy của nó cực kỳ chặt chẽ. Nhịp bình thường của câu thơ là nhịp đôi, câu sáu có ba nhịp (Chiều nay / Hồ Tây / có giông), câu tám có bốn nhịp (Tôi ngồi / trên sóng / mà không / thấy chìm). Đôi khi câu sáu có hai nhịp ba (Vẫn còn thấy / ở ca dao), câu tám có hai nhịp ba và một nhịp hai (Y nguyên hai / múi bưởi đào / em cho). Một quy định nữa là trong mỗi câu, cứ chữ cuối của nhịp trước là bằng thì chữ cuối của nhịp sau là trắc và ngược lại. Các chữ cuối nhịp phải là bằng, trắc lần lượt xen nhau. Riêng chữ thứ sáu và chữ thứ tám trong câu tám tuy đều là bằng nhưng không được cùng một thanh (chữ này là phù bình than thì chữ kia là trầm bình thanh hoặc ngược lại).

Tuy quy định niêm luật chặt chẽ nhưng lục bát lại là một thể thơ dễ làm, ai cũng làm được (đương nhiên để làm cho hay thì không phải dễ!). Căn bệnh mà nhiều người làm thơ lục bát thường mắc là nhiều chữ quá, khôn chữ quá. Càng dụng công bao nhiêu thì thơ họ làm càng thiếu tự nhiên, càng dở bấy nhiêu. Tác giả giống như một người đang chơi trò chơi trí uẩn: anh ta nặn óc tìm cách sắp xếp các con chữ, các âm vận, âm điệu, cố khuôn nó vào ở trong niêm luật. Tôi đã từng gọi kiểu làm thơ này là thuộc môn phái trí năng, làm thơ bằng trí. Đồng Đức Bốn thuộc vào loại mà tôi gọi là môn phái ngộ năng, làm thơ bằng gì thì chịu: có lẽ bằng tình chăng? Có lẽ bằng quán âm (lắng nghe âm thanh bên trong) chăng?

Thế nào là trí năng, thế nào là ngộ năng? Để cho dễ hiểu, tôi xin ví dụ như sau:

Loại trí năng:

Làng ta phong cảnh hữu tình

Dân cư đông đúc như hình con long

Nhờ giời hạ kế sang đông

Làm nghề cày cấy vun trồng tốt tươi...

*

*     *

Cái gì nó bé nó cay

Cái gì nó bé nó hay cửa quyền

Hạt tiêu nó bé nó cay

Đồng tiền nó bé nó hay cửa quyền...

Loại trí năng có vẻ ở câu sáu như thế này thì ở câu tám phải như thế kia, những liên tưởng dễ dắt nhau lôgic và có lý, đọc câu sáu người ta luận được câu tám. Những người nhiều chữ, những trí thức làm thơ, hoặc học đòi trí thức làm thơ thường ở loại này.

Loại ngộ năng:

Hôm kia anh đến chơi nhà

Thấy mẹ nằm võng, thấy cha nằm giường

Thấy em nằm đất anh thương

Anh ra kẻ chợ đóng giường tám thang

Bốn góc thì anh thếp vàng

Bốn chân thếp bạc, tám thang chạm rồng

Bây giờ phải bỏ giường không

Em đi lấy chồng phí cả công anh.

Gió bay đôi giải yếm đào

Anh thò tay vào bắt lấy nhạn xanh

Thế nào nàng nói cùng anh

Thì anh mới thả nhạn xanh cho về.

Loại ngộ năng vị tình, lấy tình át chữ, đọc câu sáu mà không đoán ra được câu tám thế nào. Ngộ năng có phần hay hơn trí năng.

Thực ra làm thơ lục bát cần tinh thông trí năng, nhưng trí năng học tập được, rèn luyện được, ngộ năng thì chịu, dứt khoát trời cho. Bởi vậy, lục bát mà ngộ năng thì hiếm quý. Ngộ năng đương nhiên bao gồm trí năng, nhưng trí năng không thể bao gồm ngộ năng được.

Trong lịch sử làm thơ lục bát ở Việt Nam, theo tôi tính thì đến 99,9% đều là ở diện trí năng. Môn phái trí năng đông đúc, thông minh, hùng hậu, và vì đông đúc, đương nhiên sẽ dung tục hơn. Số người làm thơ ở diện ngộ năng có thể đếm trên đầu ngón tay. Nguyễn Du là người số một, là thiên tài độc nhất vô nhị. Nguyễn Du ngộ năng (đương nhiên bao gồm cả trí năng nữa).

Trăm năm trong cõi người ta

Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau

Trải qua một cuộc bể dâu

Những điều trông thấy mà đau đớn lòng.

Đến đầu thế kỷ XX, Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu là ngộ năng:

Nước non nặng một nhời thề

Nước đi đi mãi không về cùng non

Nhớ nhời nguyện nước thề non

Nước đi chưa lại non còn đứng không...

Ở thế kỷ XX, Nguyễn Bính và có lẽ Bùi Giáng nữa đều là ngộ năng. Đây là Nguyễn Bính:

Em ơi em ở lại nhà

Vườn dâu em đốn mẹ già em thương

Mẹ già một nắng hai sương

Chị đi một bước trăm đường xót xa...

Hôm nay dưới bến xuôi đò

Thương nhau qua cửa tò vò nhìn nhau

Anh đi đấy anh về đâu

Cánh buồm nâu, cánh buồm nâu, cánh buồm...

Láng giềng đã đỏ đèn dầu

Đợi em ăn giập miếng giầu em sang

Đôi ta cùng ở một làng

Cùng đi một ngõ vội vàng chi anh

Em nghe họ nói phong thanh

Hình như họ biết chúng mình với nhau

Ai làm cả gió đắt cau

Mấy hôm sương muối cho giầu đổ non...

Đây là Bùi Giáng:

Hỏi tên? Rằng biển xanh dâu

Hỏi quê? Rằng mộng ban đầu rất xa

Gọi tên là một hai ba

Đếm là diệu tưởng, đo là nghi tâm.

Dạ thưa phố Huế bây giờ

Vẫn còn núi Ngự bên bờ sông Hương.

Rằng xưa ký ức đàn bà

Tên là thiếu nữ, tuổi là dấn thân.

Xin chào nhau giữa con đường

Mùa xuân phía trước miên trường phía sau...

Trường hợp Bùi Giáng là một trường hợp đặc biệt, tôi tiếc chưa được gặp ông.

Khi gặp Đồng Đức Bốn, anh đã đọc cho tôi nghe chừng hơn 100 bài thơ anh làm. Tôi đã gạt đi tất cả những bài thơ tự do của anh và chỉ chọn ra 45 bài thơ lục bát để in thành tập thơ Chăn trâu đốt lửa. Về sau Đồng Đức Bốn đã đưa vào thêm 20 bài nữa để cho tập thơ dày dặn lên. Đồng Đức Bốn cho đến bây giờ vẫn không phải là người biết tự giới. Anh không bao giờ là người biết tự giới. Đồng Đức Bốn không phải là người được học hành, đỗ đạt. Tôi không chắc anh học hết phổ thông trung học. Vốn từ của anh loanh quanh khoảng 600 từ. Anh đi theo con đường trí năng là anh thất bại hoàn toàn, sẽ lấm lưng, trắng bụng như chơi! Giống như nhân vật Lý Quỳ trong truyện Thủy Hử, đánh nhau trên bờ thì thắng, xuống nước lập tức thua ngay!

Chăn trâu đốt lửa xuất bản năm 1993, là một tập thơ thuần lục bát. Tập thơ như một kỷ niệm bè bạn: họa sĩ Lương Xuân Đoàn vẽ bìa và tôi viết tựa. Do nhiều lý do nên lời tựa có nhiều chỗ chưa đúng nguyên văn, nhân đây xin in lại lời tựa ấy.

III - Lời tựa cho thơ Đồng Đức Bốn

Tôi đã có lúc cho thơ là mẹ của mọi thể loại văn học, thậm chí là mẹ của mọi hình thức sáng tạo (của chính trị, của toán, của kiến trúc, của nấu ăn, của hội họa, của mốt...). Người nào không thơ khác nào một kẻ mồ côi: Mồ côi mẹ liếm lá đầu đường.

Con người vô ơn (con người bao giờ cũng vô ơn) thường rất bạc với mẹ. Có ai ghi nhớ việc mẹ sinh hạ, mẹ bú mớm, mẹ giặt giũ, mẹ đính cho chiếc khuy trên áo... Thơ thường không bao giờ là một sự nghiệp. Mẹ không bao giờ là một sự nghiệp của con.

Thơ là một thể loại văn học cổ điển nhất, xưa nhất. Thơ hình như khó nhất trong các thể loại văn học. Về hình thức, có lẽ thơ là một thể loại loạn luân nhất.

Có mấy loại người làm thơ?

Loại một chắc chắn là các thiên thần. Họ vụt đến, vụt đi và để lại những bài thơ, những câu thơ thiên thần. Nhưng chưa chi chiều đã tắt. Trong đời mỗi người cũng có những giai đoạn, những khoảnh khắc thiên thần. Đấy là những người thơ trẻ trung, những trai tân. (Vậy sao không phải gái tân? Gái tân thì thơ làm gì? Đừng lầm với vật hiến tế!). Khi ấy những bài thơ, những câu thơ hiện lên như những bổng lộc của thần linh.

Loại hai là thơ của những người khởi nghĩa, của lửa, của những nhà cách mạng xã hội! Bay thẳng tới muôn trùng Tiêu Hán / Phá vòng vây bạn với Kim ô / Giang sơn khách diệc tri hồ (Nguyễn Hữu Cầu). Khởi nghĩa với cả tình yêu, với đàn bà, với cái ác, cái tẻ nhạt, cái tầm thường, cái dung tục... với khá nhiều thứ - để biểu dương cái chí: thi ngôn chí (Tú Xương là thi ngôn chí: chí thanh cao, Nguyễn Bính là thi ngôn chí: chí tình).

Ngoài loại một, loại hai là gì? Là loại ba: là phản thơ, là vi khuẩn, là mầm thơ, là những tìm tòi - đa phần viển vông, suy đồi, điếm đàng, đểu, say rượu, đa dâm, hạ lưu.

Vượt lên trên là triết học, vượt lên thơ là triết học. Tư tưởng là thơ bay lên.

Đồng Đức Bốn là ai? Đồng Đức Bốn là một nhà thơ loại hai theo cách phân loại như trên. Tiếc thay, anh không phải thiên thần, anh chỉ là một người khởi nghĩa. Anh là một tên nửa quê nửa tỉnh cao tuổi. Anh là một người có những tình cảm ngẩn ngơ, ngây ngất, dại khờ.

Đồng Đức Bốn là một kẻ chí tình.

Thơ Đồng Đức Bốn cũng hay.

(1993)

IV - Chuông chùa kêu trong mưa

Dưới chân tượng Phật trong vườn nhà tôi khi ấy, tôi và Đồng Đức Bốn đã từng nhiều lần nói chuyện với nhau thâu đêm. Hồi ấy tôi còn trẻ tuổi, ngông cuồng, tôi tin chắc vài điều tôi nói với anh sẽ là những xác tín không thể thay đổi.

Một là: Đồng Đức Bốn sở trường thể thơ lục bát. Anh không có nhiều hơn 50 bài thơ được gọi là tài tử vô địch, đấy là những viên ngọc thực sự, còn tất cả chỉ là bi ve, bi đất. Đã có những nhà thơ đăng quang với một bài thơ. Thơ là thế và đời là thế... Khéo mà thân tàn ma dại...

Hai là: Thơ không phải sự nghiệp. Cuộc sống quan trọng hơn thơ. Tự do trước hết là tiền bạc, thậm chí đôi khi chỉ là tiền bạc.

Ba là: Quỹ thời gian của Đồng Đức Bốn không nhiều, anh đang là một tên nửa quê nửa tỉnh cao tuổi (sau này trong nhiều bản in Đồng Đức Bốn bỏ đi hai chữ cao tuổi mặc dầu tôi đã cố gắng giải thích cao tuổi (thơ) khác với tuổi cao nhưng anh mặc kệ, có thể một phần vì trực giác đã mách bảo anh về những cạm bẫy chữ nghĩa cần phải dè chừng...) v.v...

Ôi! Những xác tín của tuổi trẻ nông nổi nực cười! Tôi đã quên khuấy rằng Đồng Đức Bốn hơn tôi hai tuổi, tôi đã quên khuấy mất câu tục ngữ năm mươi hỏi ông năm mốt. Có điều chắc chắn thuở ấy tôi đã hạ được cánh diều ảo tưởng về thơ ca xuống hiện thực cuộc sống trần trụi cho Đồng Đức Bốn, anh phải đối mặt thực sự với các trận bão người...

Tôi không biết Đồng Đức Bốn thời gian ấy có giác ngộ Phật pháp được chút nào không? Sau này, mỗi khi anh đến nhà tôi, tôi để ý vẫn thấy anh đến thắp hương trước pho tượng Phật, sau đó mới bước vào nhà. Anh đứng đấy, lưng hơi còng xuống và nước mắt tôi tự dưng ứa ra... (Khỉ thật! Tôi đã trở nên tình cảm từ khi nào vậy?). Thỉnh thoảng sau này Đồng Đức Bốn và tôi vẫn nhắc lại buổi tôi tiễn anh về quê sau một thời gian dài gian díu với kinh thành. Hôm ấy trời mưa... Mười năm sau anh viết:

Bao nhiêu là thứ bùa mê

Vẫn không bằng được nhà quê của mình.

Chia tay với kinh thành! Từ biệt giấc mơ thi sĩ cung đình, Đồng Đức Bốn trở về với mẹ ta thôi, trở về làng Moi thân thương, ruột thịt.

Tôi và Đồng Đức Bốn đã không gặp nhau gần 10 năm cho đến khi anh làm xong nhà mới: một ngôi nhà thơ, một gia đình văn hóa mới, một siêu thị nhỏ, một ổ hạnh phúc giống như mọi người, đương nhiên là một nghiệp chướng dĩ nhiên rồi.

V - Theo cánh chim bị thương

Tôi đã nói chuyện về thơ Đồng Đức Bốn ở nhiều nơi, ở trong nước, ở nước ngoài (ở Pháp, ở Mỹ). Nhiều người ngạc nhiên vì sự nồng nhiệt của tôi. Vì sao vậy? Vì tôi đã thấy sự suy đồi, sa đọa của thơ lục bát ở ta kể từ khi Nguyễn Bính và Bùi Giáng mất đi. Tôi không tin những cách tân lục bát kiểu:

Chia cho em một đời thơ

Một lênh đênh

Một dại khờ

Một tôi.

Chỉ còn cỏ mọc bên trời

Một bông hoa nhỏ

lặng

rơi

mưa

dầm...

Những cố gắng cách tân lục bát, xét cho cùng giống như người già làm răng giả, người què đóng nẹp chân. Thà như Bút Tre đã đành: một sự phá đám, đùa dai hồn nhiên và hẳn giấu sau đó có một nụ cười ma-lanh thầm kín:

Hoan hô đại tướng Võ Nguyên

Giáp ta thắng trận Điện Biên lẫy lừng.

Anh đi công tác Plây

Cu dài dằng dặc biết ngày nào ra...

Ở Bùi Giáng, trong lời vĩnh biệt cũng có một nụ cười sằng sặc, gửi đến cho bọn tử tế ở lại:

Ngày mai ông sẽ lìa đời

Các con ở lại buồn vui thế nào

Ông về chín suối chiêm bao

Thần tiên mộng mị mừng chào các con...

Đồng Đức Bốn không phải là nhà cách tân, anh không thuộc dạng các nhà thơ khai sáng. Anh thuộc diện nhà thơ bảo tồn, bảo lưu các giá trị thơ ca truyền thống. Thơ Đồng Đức Bốn là lục bát gin. Đấy là một điều khá đặc biệt trong chợ trời thơ lẫn lộn trắng, đen, thật, giả hôm nay. Cái hay trong thơ lục bát của Đồng Đức Bốn là sự chất phác giống như ca dao, có sự ngậm ngùi của tình cảm và cả những kinh nghiệm sống chua xót của một người nhà quê trí thức lang bạt kỳ hồ chen lẫn vào. Vương Trí Nhàn đã khá xác đáng và chứng tỏ được đẳng cấp của mình khi cho rằng: Lục bát của Đồng Đức Bốn từ tốn, chậm rãi như lời nói vẩn vơ của một người vừa ngán sự đời, vừa không thôi chiêm nghiệm sự đời. Tôi chỉ tiếc Đồng Đức Bốn chưa cười được, chưa có chất u-mua cần thiết trong thơ. Nụ cười là dấu hiệu đầu tiên của tư tưởng. Cười được Đồng Đức Bốn sẽ hay và lớn hơn nhiều.

So với những nhà thơ lục bát ngộ năng tiền nhiệm như Nguyễn Bính, như Bùi Giáng thì Đồng Đức Bốn có phần phú quý giật lùi: anh ít học hơn, chật hẹp hơn. Phong độ giang hồ của Nguyễn Bính cho đến nay vẫn chưa ai bì kịp. Nguyễn Bính trải đời và đa dạng, buồn rầu, tê tái lắm:

Lòng em như chiếc lá khoai

Đổ bao nhiêu nước ra ngoài bấy nhiêu.

Nàng về làm dâu nhà tôi

Vườn dâu có thẹn với đôi tay ngà

Sang năm tôi phải về nhà

Đợi xem vườn đỗ ra hoa có nhầm?

Ôi thôn Vân, hỡi thôn Vân

Phương nao kết dải mây Tần cho ta

Từ nay khi nhớ quê nhà

Thấy mây Tần tưởng đó là thôn Vân...

Trong con đường thơ, người ta đã bắt đầu thấy rõ dấu hiệu của sự lặp lại và gắng sức của Đồng Đức Bốn. Tôi cho rằng giá trị của Đồng Đức Bốn thực sự chỉ là ở hai tập Chăn trâu đốt lửa và Trở về với mẹ ta thôi. Đến Chuông chùa kêu trong mưa thì tôi không còn thấy thích anh nữa.

Đã có nhiều nhạc sĩ vì tình cảm liên tài đã phổ nhạc cho thơ Đồng Đức Bốn. Thuận Yến, Doãn Nho, Huy Du, Huy Thục, Đặng Hữu Phúc, An Thuyên, Nguyễn Tiến, Nguyễn Cường, Tuấn Phương, Đoàn Bổng, Minh Quang v.v... Đến nay Đồng Đức Bốn đã có chừng hơn 30 bài thơ được các nhạc sĩ phổ nhạc. Thơ Đồng Đức Bốn không du dương nên phổ nhạc cũng không phải dễ. Những câu thơ hay của Đồng Đức Bốn nằm rải rác ở nhiều bài, nhiều chỗ khác nhau nên cũng phải nhặt lại, biên tập lại. Về điều này, Đồng Đức Bốn tự mình không làm được. Anh cần một trợ thủ có học hơn và biết tự giới cho thơ anh.

Trong vài năm trở lại đây, cùng với sự thay đổi của xã hội, các nhà thơ mọc lên như nấm, hay, dở, phải, trái bất phân định. Trung bình mỗi ngày có hai tập thơ in ra. Đồng Đức Bốn đã nổi lên trong trận bão người ấy như một nhà thơ lục bát gin có một không hai. Anh đã chiếm được tình cảm mến mộ của nhiều siêu độc giả... Không phải tự dưng Nguyễn Khoa Điềm đã họa tặng anh bài lục bát sau đây:

Bạn Thơ

Bạn chừ đóng gạch nơi nao

Văn chương lấm láp vêu vao mặt người

Bất ngờ bạn đến thăm tôi

Gửi cho mấy tập ôi trời là thơ.

Câu dài câu ngắn ngẩn ngơ

Những rơm với lửa, những tơ với tình

Một người hoang dại một mình

Bơ vơ giữa phố mong thành thi nhân

Lòng yêu yêu đến trong ngần

Đường xa thương vết chân trần bạn tôi

Mong sao bạn bớt bùi ngùi

Cố làm thơ nữa để rồi gặp nhau...

Mấy năm trước cũng lấy cảm hứng từ cuộc đời và thơ của Đồng Đức Bốn, tôi đã viết truyện ngắn Đưa sáo sang sông để vẽ lại hình ảnh một người thơ của nông thôn Việt Nam hôm nay. Nhà quê hôm nay vừa giống vừa khác với những thôn Đoài, thôn Đông trong thơ Nguyễn Bính, nhưng cái hồn vía của nó thì vẫn là sự ngậm ngùi, chua xót ấy:

Nhà quê có cái giếng đình

Trúc xinh cứ đứng một mình lẳng lơ

Nhà quê có mấy trai tơ

Quần bò mũ cối giả vờ sang chơi.

Nhà quê chân lấm tay bùn

Mẹ đi cấy lúa rét run thân già

Chợ làng mở dưới gốc đa

Nhà quê có mấy con gà bán chơi.

Truyện ngắn Đưa sáo sang sông gần đây được tôi viết thêm, biên tập và chỉnh lý lại có khác nhiều so với các bản in trước đây.

Có thể coi truyện ngắn ấy như màn vĩ thanh cho bài giới thiệu này. (*)

Xuân Quý Mùi 2003

(*) Bài đã in tạp chí Nhịp cầu và tạp chí Văn hóa văn nghệ

http://nguyenhuythiep.free.fr/giangluoi/GIOITHIEU.html

Các bài viết về Đồng Đức Bốn

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Đồng Đức Bốn (30 tháng 3, 1948 - 14 tháng 2, 2006) là một nhà thơ Việt Nam.

Nhà thơ Đồng Đức Bốn được sinh ra trong một gia đình lao động nghèo ở ngoại ô Hải Phòng. Năm 1966, ông gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong. Sau đó, ông làm nghề thợ cơ khí tại Xí nghiệp Cơ giới của Tổng Công ty Xây dựng Bạch Đằng (Hải Phòng), Xí nghiệp Cơ khí 20-7 rồi Công ty Xuất nhập khẩu súc sản.

Là một nhà thơ, Đồng Đức Bốn có nhiều đóng góp quan trọng trong thể loại thơ lục bát. Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp nhận xét về thơ của ông là trong khoảng 80 bài thơ, có khoảng 15 bài thơ cực hay, tài tử vô địch, nhưng có nhiều bài cũng chẳng ra gì.[1]

Ông là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam.

Ông mất ngày 14 tháng 2 năm 2006 tại nhà riêng ở thôn Song Mai, xã An Hồng, huyện An Hải, Hải Phòng khi ông 58 tuổi bởi bệnh ung thư phổi.

[sửa] Các tác phẩm

Con ngựa trắng và rừng quả đắng. NXB Văn học, 1992

Chăn trâu đốt lửa. NXB Lao động, 1993

Trở về với mẹ ta thôi. NXB Hội nhà văn, 2000

Cuối cùng vẫn còn dòng sông. NXB Hội nhà văn, 2000

Chuông chùa kêu trong mưa 2002

Chim mỏ vàng và hoa cỏ độc 2006

http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_%C4%90%E1%BB%A9c_B%E1%BB%91n

Trên giường bệnh, nhà thơ Đồng Đức Bốn còn... 3 điều ân hận

Chủ Nhật, 29/05/2005,10:41

Nhà thơ Đồng Đức Bốn

Lâm trọng bệnh, nhà thơ ĐồngĐức Bốnđang lo không có ai chăm sóc mẹ già, xây lại phần mộ của tổ tiên và lo cho cô con gái vào đại học nếu ông phải đi sớm.

“A lô, ông Việt đấy à, Chăn trâu đốt lửa đây, Bốn đây”.

Tôi biết nhà thơ Đồng Đức Bốn từ lâu, nhưng không có điều kiện giao du thân mật với ông, chủ yếu chỉ là quan hệ bài vở, thơ phú của một biên tập viên với một cộng tác viên.

“Ông biết Bốn ốm chưa, đang phải điều trị ngoại trú ở bệnh viện K đây...”

Tôi choáng váng. Ôi, hoá ra những tin đồn ông đang mắc bệnh hiểm nghèo là thật ư? Cách đây hơn một tháng, gặp ông tại Đại hội toàn quốc Hội Nhà văn Việt Nam, thấy ông vẫn phong độ lắm, complê đen, tóc chải gọn, ngồi lừng lững như gấu. Thế mà...

“Vừa làm xong cái nhà tỷ bẩy, công việc đang thông, thế mà ông trời chơi luôn Bốn một vố đau quá...”

Giọng ở đầu dây đằng kia hơi khàn, yếu ớt, nếu không xưng danh thì quả là khó nhận ra nhà thơ Đồng Đức Bốn. Một Đồng Đức Bốn hầu như chỉ viết thơ lục bát, những câu thơ dịu dàng, bảng lảng, ngẩn ngơ, sương khói

“Chăn trâu đốt lửa trên đồng/Rạ rơm thì ít, gió đông thì nhiều” hay “Xong rồi chẳng biết đi đâu/Xích lô Bà Triệu lên cầu Chương Dương”(1) mà vẫn khiến nhiều người phải nhớ, phải đọc lên trong một ngữ cảnh nào đó và mỉm cười.

Một Đồng Đức Bốn đi lấy bài của cộng tác viên cho tạp chí Doanh nhân Việt Nam mà ông là giám đốc chi nhánh tại Hải Phòng; tay trái nhận bản thảo, tay phải móc túi trả tiền nhuận bút luôn. Lại còn hỏi, đã bằng lòng chưa, chưa thì Bốn trả thêm. Rồi một Đồng Đức Bốn mấy năm trước từng đến sửng cồ ở Hội Nhà văn, vì sao ông nộp đơn lâu rồi mà mãi vẫn chưa được kết nạp.

Người ấy mà ốm được ư? Cuộc sống vẫn vậy, những chuyện chẳng lành thường đến vào lúc ta không ngờ nhất.

“Lúc nào rỗi qua chơi nhé, tôi nằm ở nhà khách Hoa Hồng. Qua chơi cho vui thôi, không phải mang đến gì đâu...”.

Buổi sáng gọi điện thoại để đến thăm ông, ông nói: “Tôi đang ở trong bệnh viện. Từ ngày mai ngừng xạ trị, chuyển sang truyền hóa chất. Lát nữa xong, tôi sẽ chủ động ghé qua toà soạn”.

Trông ông không sút, nhưng hơi xanh, rõ là người đang có vấn đề về sức khỏe. Nhà thơ Dương Kỳ Anh trực tiếp đón ông vào phòng làm việc của Tổng biên tập. Là đồng nghiệp ở Hội Nhà văn, nhưng Đồng Đức Bốn còn là tác giả đoạt giải thưởng về thơ cuộc thi sáng tác văn học “Tầm nhìn thế kỷ” do báo Tiền Phong tổ chức dăm năm trước đây.

Chúng tôi hỏi thăm, ông hồn nhiên đứng dậy, cởi áo, chỉ từng vết mổ, vết đánh dấu xạ trị chi chít trên ngực. “Thoạt tiên Bốn bị ho kéo dài, uống bao nhiêu loại thuốc cũng không khỏi, sau thấy sụt mấy cân mới giật mình, đi kiểm tra, thì biết là dính...” Chuyện tày đình của một con người, nghe đã thấy sởn gai ốc, thế mà ông nói cứ như không.

“Sau khi biết chính xác bệnh tình, Bốn lập tức họp gia đình lại. Bốn nói: Từ trước đến nay, trong cuộc sống nếu bố có điều gì không phải thì cũng chỉ là vì các con, mong cho các con nên người. Nay nếu có mắc trọng bệnh, cũng là số giời, không việc gì phải lo lắng.

Nhà cửa, xe cộ bố có để lại cho các con, cũng không bằng cái này. Bốn đặt tay lên chồng bản thảo Tuyển tập Đồng Đức Bốn dày hơn ngàn trang, chuẩn bị gửi Nhà xuất bản Hội Nhà văn để xin giấy phép.

"“Thơ giờ đã thành tiếng ru/Thì nên giữ để ngàn thu vẫn còn” (Chợ đời mua bán dại khôn) “.

Còn đây là chùm 23 bài thơ lục bát Bốn mới viết từ khi lâm bệnh, đưa các đồng chí đọc chơi, in được thì in, không được thì thôi...” Tuần trước nhà văn Xuân Ba qua thăm Đồng Đức Bốn, khi về cũng được ông tặng một chùm thơ gồm 20 bài, anh có đưa tôi xem. Hôm nay, chùm thơ đó đã là 23 và chắc chắn đây chưa phải là con số cuối cùng.

Có nhiều cách can đảm đối mặt với bệnh tật, nhưng đây là cách can đảm của nhà thơ. “Thuốc thì cứ loại tốt nhất mà điều trị, không gì quý bằng tính mạng con người. Nhưng nếu thuốc không trị được bệnh thì Bốn dùng thơ. Bốn sẽ tấn công nó bằng thơ xem ai chịu ai nào?”

Trong chùm thơ của ông, có những câu thơ xuất thần, đọc mà chảy nước mắt. Hình như đứng trước thử thách cuối cùng này, thơ của ông càng nâng niu sự sống hơn, và đằm về phía cõi tâm linh, cõi người.

“Cho người ta với người ta/Bao nhiêu thù hận bỏ qua hận thù/Thế rồi lại đến mùa thu/Gió như Phật vẫn ngồi tu trên trời” (Gió như Phật vẫn ngồi tu trên trời).

“Bây giờ con chẳng có gì/Cúi đầu lạy mẹ con đi về trời/Chỉ xin mẹ một tiếng cười/Và câu hát thủa mẹ ngồi ru con... Bây giờ trời đổ cơn mưa/Xa xa đã tiếng chuông chùa gọi con” (Mẹ ơi).

“Trở về với suối với sông/Trở về với đất với không có gì” (Xin trời một trận mưa rào đón tôi).

Đồng Đức Bốn là một thi sĩ lãng du thoắt đây thoắt đó, khi mỏi chân trên những chặng dài lữ thứ, va đập với đời, ông đều muốn trở về. “Trở về với mẹ ta thôi/Lỡ mai chết lại mồ côi dưới mồ”.

Hôm nay ông viết tới cuộc trở về với suối, với sông... về với cõi vô minh. Giọng nhà thơ Đồng Đức Bốn trầm hẳn lại: “Bốn rất thích mưa. Sau này, ngày Bốn đi mà có một trận mưa thì thích nhất. Tôi giờ về với trăng sao/Xin trời một trận mưa rào đón tôi”.

“In xong tuyển tập là có thể yên tâm được rồi. Nhưng nếu phải đi sớm thì Bốn vẫn còn ba điều ân hận. Thứ nhất, mẹ già năm nay đã 92 tuổi, gặp lúc mệnh hệ gì sẽ không có Bốn chăm sóc, chống gậy.

Thứ hai, Bốn có nguyện vọng xây lại phần mộ của tổ tiên từ năm ngoái, nhưng làm nhà giáp Tết mới xong. Bây giờ đang đầu năm, kiêng đụng đến mồ mả, để cuối năm làm không biết Bốn còn kịp không.

Thứ ba, đứa con gái út năm nay mới học lớp 11, Bốn còn chưa lo được cho nó vào đại học, rồi lo công ăn việc làm và chuyện chồng con cho nó...”. Suốt từ đầu đến giờ, đây là lần đầu tiên chúng tôi cảm nhận được bệnh tật quả thực có tác động đến ông.

Nhưng chỉ một thoáng qua, lại thấy ông lạc quan ngay, hồn nhiên kể chuyện làm nhà. “Cái nhà của tôi mới xây độc đáo lắm, tự tôi thiết kế, chỉ đạo thi công lấy. Tường rào cao 5m, cổng chính tôi cho treo một cái chuông đồng nặng 35 cân. Ngay cửa ra vào có tượng Quan Công đứng cầm đao. Bốn góc chung quanh có 4 bóng đèn 500W, điều khiển bằng mắt thần. Hai chó béc - giê giữ nhà, con lớn nặng 80 cân, con nhỏ 20 cân. Sân thượng rộng 300 m2, lên đấy đánh cầu lông hay ten - nít cũng còn thoải mái. Chủ nhật này rỗi, về nhà Bốn chơi, Bốn còn cả hơn 600 chai rượu ngoại để dành đãi khách”.

“Các đồng chí có nghe tin đồn Bốn giả ốm để xù nợ không? Trước đây mươi năm thì còn túng, chứ bây giờ Đồng Đức Bốn không thiếu tiền nhé”. Ông đứng dậy rút ví, xoè ra một tập tiền: “Toàn ông tóc xoăn (ý nói tờ 100 đô la) cả, thiếu là thiếu thế nào. Điện thoại Bốn vẫn dùng một lúc bốn cái đây này...”.

Ông đã trở lại với một Đồng Đức Bốn hoàn toàn khỏe mạnh, rộng rãi, hơi bốc như những người từng biết, từng quý mến ông, và cả từng không biết đâu là thật, đâu là chơi nữa!

“Có ốm mới biết mình còn nhiều bạn tốt. Cuộc đời còn nhiều người tốt. Hữu Ước mang đến cả một miếng sừng tê giác, còn Nguyễn Huy Thiệp thì hầu như ngày nào cũng ghé qua.

BCH Hội có anh Hữu Thỉnh, anh Nguyễn Chí Huân tới thăm...”. Ông kể vanh vách tên những cơ quan, đoàn thể, doanh nghiệp, bè bạn, không thiếu một ai. “Ông trời cho Bốn cái trí nhớ đặc biệt thế...”.

Người như thế, bệnh tật không hạ gục ngay được đâu. Không hiểu vì sao chúng tôi vẫn tin và chân thành mong ông vượt qua được thử thách sinh tử này. Và ông sẽ tiếp tục làm lục bát, sẽ thoắt ẩn, thoắt hiện, nhưng bao giờ cũng ở trong tâm trí bè bạn, đồng nghiệp một cách khác thường và độc đáo.

Tôi đã nghe ở đâu đó nói, rằng khi khỏe mạnh thì người ta có thể nghĩ đến mọi thứ, công việc, người yêu, những tham vọng và dự định... nhưng lúc đau ốm thì người ta chỉ nghĩ đến mỗi sức khỏe. Điều này thật chí lí.

Nhà thơ Vũ Quần Phương có lần kể với tôi, khi ông ốm nặng, nằm trong bệnh viện, nhìn qua cửa sổ. Ông chỉ ước giá bấy giờ có thể chạy tung tăng như đứa trẻ bên kia đường.

Ông nhìn thấy người đàn ông chữa xe trên hè phố, mồ hôi nhễ nhại và tự hỏi, nếu như bây giờ phải đánh đổi tất cả những gì ông đã có, để được thành một người lao động bình thường và khỏe mạnh kia thôi thì sẽ thế nào nhỉ.

Rồi ông mỉm cười: “Có lẽ mình cũng sẽ đổi”. Ông nói thêm: “Tôi có đến thăm Bốn 2 lần, nhưng không gặp. Bốn nó mà qua được lần này thì chắc là thơ sẽ khác lắm. Cứ đọc chùm thơ này là biết”.

Đồng Đức Bốn đang lâm bệnh trọng, nhưng ông khác người ở chỗ là chẳng giấu bệnh của mình. Ông gọi điện thoại thông báo với tất cả bạn bè. Có lẽ bởi ông còn dành tâm sức cho thơ, dùng thơ và thuốc để chiến đấu với bệnh tật và sẵn sàng đón nhận điều xấu nhất xảy ra. Chỉ xin một cơn mưa tiễn mình. Người như thế, bây giờ cũng hiếm.

5/2005

Hữu Việt

____

(1) Tất cả những câu thơ bài viết này trích dẫn là của nhà thơ Đồng Đức Bốn.

http://www.tienphongonline.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=10669&ChannelID=7

Nhà thơ Đồng Đức Bốn qua đời

Sau một thời gian chống chọi với căn bệnh ung thư phổi và gượng sống những giây phút cuối cùng cho thơ ca, con chim mỏ vàng của dòng thơ lục bát, nhà thơ Đồng Đức Bốn, đã ngưng tiếng hót để "trở về với mẹ ta thôi".

Nhà thơ Đồng Đức Bốn trong những ngày dưỡng bệnh (Người lao động).

Ông từ trần tại nhà riêng ở thôn Song Mai, xã An Hồng, huyện An Hải (Hải Phòng) vào 10h30 ngày 14/2. Đồng Đức Bốn sinh ngày 30/3/1948. Năm 1992, ông gia nhập làng thơ với tập thơ đầu tay Con ngựa trắng và rừng quả đắng. Sản phẩm đầu tiên chưa gây được sự chú ý của dư luận nhưng đã thể hiện rõ thiên hướng thơ lục bát của một thi sĩ đồng quê. Cùng với sự ra đời của Chăn trâu đốt lửa (1993), Trở về với mẹ ta thôi (2000), Chuông chùa kêu trong mưa (2002), Đồng Đức Bốn đã định hình cho mình một phong cách lục bát riêng biệt với chất giọng lúc thiết tha, lúc tưng tửng, ngạo nghễ... với sự nối kết những câu từ bình dị nhưng mang đến cho người đọc một cấu tứ lạ, vừa triết lý, vừa hóm hỉnh, thâm trầm.

Đồng Đức Bốn phát hiện mình bị ung thư phổi cách đây nửa năm. Trong những ngày tháng chống chọi với số mệnh, có những lúc ông lạc quan Tôi không thể chết được đâu/ Bởi tôi còn khúc sông sâu lụy đò nhưng cũng có những lúc nhà thơ gượng dậy một cách tuyệt vọng: Đừng buông giọt mắt xuống sông/Anh về dẫu chỉ đò không cũng chìm.

Nhưng dẫu có đau đớn vì những liệu pháp hóa trị hay xạ trị, nhà thơ vẫn dành những giây phút cuối đời mình cho thơ ca. Ông lặng lẽ chuẩn bị để ra mắt tuyển tập Chim mỏ vàng và hoa cỏ độc vào tháng 1/2006. Ông hào hứng xin được ké vào một góc sân thơ trẻ trong ngày hội thơ. Ông có thể đã gắng gượng sống để được nghe ngóng về ngày Thơ VN lần IV - nơi cây thơ của Đồng Đức Bốn trống vắng hình bóng ông nhưng cả linh hồn và tâm nguyện thơ ca của nhà thơ đã gửi cả vào Chim mỏ vàng và hoa cỏ độc...

Đồng Đức Bốn, cũng như thơ ông, là một cá thể độc đáo, riêng biệt và ngạo nghễ. Tuyển tập thơ cuối cùng trong đời được ông đặt tên là Chim mỏ vàng và hoa cỏ độc. Với ông, thơ như tiếng hót của một con chim, nhưng phải là thứ chim mỏ vàng; phải mang sắc hương của thứ hoa cỏ nhưng phải là hoa cỏ độc. Đó vừa là sự ý thức về cái bản ngã của một nhà thơ có tài, vừa là ước nguyện của một thi nhân nặng nợ với thi ca.

Lễ viếng nhà thơ Đồng Đức Bốn sẽ được bắt đầu từ 13h ngày 15/2, lễ an táng diễn ra lúc 8h ngày 17/2. Nhà văn Lê Lựu - trưởng ban tang lễ - sẽ đọc điếu văn vĩnh biệt nhà thơ Đồng Đức Bốn.

Những tập thơ đã xuất bản của Đồng Đức Bốn

- Con ngựa trắng và rừng quả đắng (1992)

- Chăn trâu đốt lửa (1993)

- Trở về với mẹ ta thôi (2000)

- Cuối cùng vẫn còn dòng sông (2000)

- Chuông chùa kêu trong mưa (2002)

- Chim mỏ vàng và hoa cỏ độc (2006)

Hà Linh

Thứ tư, 15/2/2006, 11:22 GMT+7

http://www.vnexpress.net/Vietnam/Van-hoa/2006/02/3B9E6C2B/

Bình thơ: Ngày không em của Đồng Đức Bốn

TTO - Từ đầu năm đến nay trong làng văn

có hai tác giả ở lứa tuổi “tri thiên mệnh” đã “về trời”

là nhà thơ Đồng Đức Bốn và nhà văn Hòa Vang.

Với Đồng Đức Bốn, anh đã để lại nhiều bài thơ lục bát

được viết theo một phong cách nhất quán của riêng mình.

TTO mời các bạn đọc lại một bài thơ khá tiêu biểu của anh qua lời bình của bạn Lê Thị Bích Hợp (Lớp cao học Văn K49- Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn- Hà Nội). (Nhà thơ Lê Minh Quốc).

Ngày không em

I.

Không em ra ngõ kéo diều

Nào ngờ được mảnh trăng chiều trên tay

Luồn kim vào nhớ để may

Chỉ yêu cứ đứt trên tay mình cầm

II.

Em đi như chim về ngàn

Để rơi một cánh hoa tan nát chiều

Tôi đi tìm một tình yêu

Trên dòng sông chứa rất nhiều ban mai

Tôi đi trên dòng sông gai

Lốt chân chim đậu trên vai thành hồ

Không em từ bấy đến giờ

Bàn tay vẫn héo như cờ chịu tang.

ĐỒNG ĐỨC BỐN

Đồng Đức Bốn là nhà thơ ý thức trở về với cội nguồn ca dao dân tộc, một cây bút lục bát khoẻ khoắn và độc đáo của nền văn học đương đại, đã góp phần làm nên cái duyên của thể thơ 6-8 hiện đại. Thơ lục bát anh có một sức thu hút kỳ lạ, đặc biệt là ở những câu thơ kết bài, cứ tạo một dư ba trong lòng người đọc:

Tôi nghe nẫu cả những chiều

Câu thơ ngã xuống đổ xiêu mái chùa

(Quốc kêu)

hay:

Vớt buồn trên mặt sông trôi

Bây giờ vẫn chỉ mình tôi giữa dòng

(Đời tôi)

Bài thơ “Ngày không em” cũng có một sức hút như thế. Giọng thơ nhẩn nha, chậm rãi đến thiết tha. Ba khổ thơ được chia làm hai phần, không dùng một dấu chấm câu nào, dường như không có sự kết thúc mà cứ mênh mông, dàn trải… Bốn câu thơ đầu là một bức thông điệp về một nỗi cô đơn, cô đơn vì “không em”. Không em, mọi giá trị thực của cuộc sống như biến thành ảo hết: diều biến thành mảnh trăng chiều, chỉ để may cứ bị đứt.

Qua phần thứ II thì 8 câu thơ như đè nặng xuống, kéo toàn bộ bài thơ chùng xuống bởi sự không tương xứng giữa hai phần. Nếu phần I mới chỉ là lời thông báo “không em”, thì phần II lại là tâm trạng cô đơn của người con trai được nhân đôi lên bởi những câu lục bát:

Em đi như chim về ngàn

Để rơi một cánh hoa tan nát chiều

Cấp độ của nỗi buồn đã nhân lên, giọng thơ đã chuyển sang cái xót xa, đau đớn đến “tan nát chiều” chứ không còn dừng lại ở cái nhẩn nha chậm rãi buồn như khổ thơ trên. Đến hai câu thơ kết bài:

Không em từ bấy đến giờ

Bàn tay vẫn héo như cờ chịu tang

Nỗi buồn ở đây được đẩy lên tận cùng. Hình ảnh lá cờ tang như cứa sâu vào cả bài thơ, bao trùm lên toàn bài thơ là một sự lụi tàn, héo úa, chết chóc. Và chỉ đến câu kết này tác giả mới dùng dấu chấm hết duy nhất trong bài, nhưng bài thơ thì không kết thúc mà cứ lan tỏa một nỗi buồn mênh mang.

Thơ Đồng Đức Bốn là thế, cứ ám ảnh lòng người bởi những câu thơ giàu hình ảnh, tứ thơ sâu sắc. Từ xưa đến nay, thơ viết về tình yêu, về nỗi buồn thất tình thì nhiều lắm, bởi những cung bậc tình cảm này không thể thiếu trong tình yêu. Song có thể nói Ngày không em là một sự thể hiện mới, bởi nhân vật trữ tình trong bài thơ không hướng đến một sự chia sẻ, cảm thông của “đối tượng” mà chỉ là tự bộc lộ cảm xúc thật của bản thân. Cảm xúc thật và ảo thẩm thấu vào nhau tạo nên những câu thơ độc đáo và rất Đông Đức Bốn.

LÊ THỊ BÍCH HỢP

Thứ Hai, 22/05/2006,19:29 (GMT+7)

http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=139309&ChannelID=158

Nhà thơ Đồng Đức Bốn và tập thơ kỷ kục 1.108 trang

14/02/2006, 14h16

Nhà thơ Đồng Đức Bốn vừa in xong tập thơ "Chim Mỏ Vàng Và Hoa Cỏ Độc" với 1.108 trang. Nhà thơ lâu nay nổi tiếng với những bài thơ lục bát và cả những câu chuyện ngoài thi ca.

H: Chúc mừng anh có tập sách dày và sang. Có lẽ đây là tập thơ hoành tránh nhất trong ngày thơ năm nay?

Đ: Chắc là như vậy. Nhưng phải đợi đến mai mới biết được. Mong ông thông cảm, tôi vừa nằm vừa nói chuyện. Hôm nay ngồi xe ô tô lên đây, giờ tôi vẫn còn mệt.

H: Anh từng đặt những cái tên rất gợi cho những tập thơ trước đây như Chăn Trâu Đốt Lửa (1939), Trở Về Với Mẹ Ta Thôi (2000), Cuối Cùng Vẫn Còn Dòng Sông (2000), Chuông Chùa Kêu Trong Mưa (2002). Lần này sao lại là Chim Mỏ Vàng Và Hoa Cỏ Độc nhỉ?

Đ: Đó là tựa đề một bài thơ tôi viết từ lâu. Tôi nghĩ rằng nhà thơ giống như con chim nhưng phải là con chim mỏ vàng. Nhà thơ cũng giống như cây cỏ nhưng phải là cây cỏ có hoa độc đáo.

Nói rồi Đồng Đức Bốn khe khẽ đọc

Tiếng con chim mỏ vàng

Hót trong hoa cỏ độc

Tôi với hoa cỏ độc

Tìm tiếng chim mỏ vàng

Biết bàn tay úa tàn

Trong bàn tay lạnh lẽo

Mong tiếng chim đừng héo

Trên bàn tay úa vàng

H: Đây là lần đầu tiên tôi nhận được tập thơ đồ sộ như thế này lại vào đúng những ngày đầu năm mới.

Đ: Gần đây tôi in nhiều tập thơ rồi. Con Ngựa Trắng Và Rừng Quả Đắng là tập thơ đầu tay in năm 1992. Nguyễn Bao, Bằng Việt, Phạm Tiến Duật viết lời giới thiệu. Tập Chuông Chùa Kêu Trong Mưa cũng chỉ vài ba trăm trang là cùng. Đến giờ tôi nghĩ mình phải làm cái gì đó cho vui.

H: Cái gì đó ông định làm chắc phải là một tập thơ rất nặng?

Đ: Tôi vừa nghe nói tập thơ này nặng đến bốn kilogam đấy.

H: Bây giờ anh có ngồi dậy cầm tập thơ này được không?

Đ: Muốn tôi cũng chịu rồi. Ông ngồi chơi và xem tập thơ đi. Chờ tôi một lát cho người hồi lại tôi sẽ ngồi dậy.

H: Với Chim Mỏ Vàng Và Hoa Cỏ Độc, bạn yêu thơ có thể biết thêm những bài thơ anh mới viết mà chưa từng có trong các tập thơ anh công bố. Trong số mới đó, đâu là bài anh thích nhất?

Đ: Có chứ. Có khoảng 60 bài và là những bài thơ tôi viết trên giường bệnh trong những lúc nằm điều trị tại bệnh viện K Hà Nội. 60 bài chưa in trong tập nào, thậm chí có bài chưa in trên báo nào.

Xin Trời Một Trận Mưa Rào Đón Tôi, Tôi Không Thể Chết Được Đâu là những bài hay trong số bài hay tôi thích. Trong năm 2006, tôi mà khoẻ lên sẽ ra liền hai tập thơ mỏng nữa. Dự định đặt tên là Ngắm Qua Gai Rừng và Đi Chơi Dưới Cực Vô Hồn.

H: Tập thơ cũng là hợp tuyển đầy đủ nhất những dư luận về Đồng Đức Bốn và thơ anh?

Đ: Đúng thế. Không phải là tất cả nhưng là cơ bản. Đó có thể là những vần thơ tôi tặng tôi, là những bài báo hoặc những bài nghiên cứu phê bình tôi và thơ tôi. Tất cả là những dòng chữ bạn bè mà tôi quen thân cũng như chưa quen thân viết. Tôi muốn làm tập thơ này như là cách để bạn bè đến chơi với nhau.

Đồng Đức Bốn sinh năm 1948, quê Hải Phòng

đang mắc bệnh ung thư phổi giai đoạn ba.

Mấy năm trước anh đi Hà Nội như cơm bữa.

Gặp ở đâu cũng thấy anh xách cặp da đen bóng,

comple đủ bộ, oang oang nói cười,

oang oang đọc thơ, oang oang văng tục.

Mặc kệ bệnh tật, anh vẫn lên Hà Nội

để hưởng cảm giác sung sướng

khi được tận mắt nhìn ngắm tập thơ

khổ 16X14 cm, in trên giấy Couchet,

đóng bìa cứng do Nhà Xuất bản Hội Nhà văn

chịu trách nhiệm xuất bản.

Q.T (Theo thể Thao & Văn Hoá)

http://www.cinet.gov.vn/?ctl=usc_NewsViewsdetail&zoneid=58&rootId=4&newsid=6073

Bình thơ “Vào chùa”

Đồng Đức Bốn xuất hiện trong làng thơ Việt Nam khoảng 10 năm nay, viết chừng 80 bài thơ, trong đó có tới trên dưới 15 bài thơ được khách sành văn chương xếp vào loại cực hay, tài tử vô địch! Còn lại, thực ra nhiều bài cũng chẳng ra gì.

Dưới đây là bài thơ Vào chùa của anh in trong tập Trở về với mẹ ta thôi do Nhà xuất bản Hội Nhà văn xuất bản tháng 11 năm 2000.

Đang trưa ăn mày vào chùa

Sư ra cho một lá bùa rồi đi

Lá bùa chẳng biết làm gì

Ăn mày nhét túi lại đi ăn mày.

Sao lại đang trưa mà không sáng sớm, không chiều tối? Chúng ta biết Đồng Đức Bốn in những bài thơ đầu tiên khi anh không còn trẻ nữa. Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp từng đùa anh là một tên nửa quê nửa tỉnh cao tuổi (tựa tập thơ Chăn trâu đốt lửa Nhà xuất bản Lao động 1993). Vậy khoảng thời gian đang trưa mà gã ăn mày xuất hiện là gì?

Ăn mày là ai? Ăn mày là ta!

Đói cơm rách áo hóa ra ăn mày.

Trong lịch sử, vua Khang Hy Trung Hoa đã từng sắm vai ăn mày. Chúa Chổm ở Việt Nam đã từng ăn chạc. Ăn mày ở đây không còn phải là một cá thể nào đó riêng biệt mà là một kẻ tha nhân đại diện của đại diện đang trôi dạt trong bể trầm luân. Khoảng thời gian đang trưa mà gã ăn mày ấy, kẻ tha nhân ấy lạc bước (hay cố ý) vào chùa, giống như một cử chỉ hướng thượng vào chốn cao minh (gặp gỡ tôn giáo) một liệu pháp tâm linh. Đấy là khoảng thời gian nào vậy của đời người?

Đời người có một gang tay

Ai hay ngủ ngày còn có nửa gang.

Khoảng đang trưa là khoảng nửa gang tay già của một đời người! Đáng sợ thay! Đấy là lúc người ta có thể kiểm nghiệm được khá nhiều điều tưởng bở và không tưởng bở:

Sống gần tới phút chia tay

Tỉnh ra mới thấy đời này rỗng không.

Chín xu đổi lấy một hào

Ai mua cái nắng lại vào cái mưa.

Chiều mưa phố Huế một mình

Biết đâu là chỗ ân tình đến chơi?

Tẽn tò con sáo sang sông

Bờ bên này tưởng cũng không có gì.

Tẽn tò con sáo bay đi

Lại bờ bên ấy có gì cũng không…

Cầm lòng bán cái vàng đi

Để mua những cái nhiều khi không vàng.

Vậy khoảng thời gian gặp gỡ tôn giáo, phút đốn ngộ (sát-na) vẫn thường xảy ra phải là khi kẻ tha nhân đã Phú Xuân cũng trải, Đồng Nai cũng từng rồi! Chúng ta hãy hình dung một khách bộ hành mệt mỏi, bụi bặm, râu bạc (kìa râu bạc!), nỗi chán chường âm ỉ lặn sâu ở trong đôi mắt âm thầm. Y gõ cửa vào chùa:

Sư ra cho một lá bùa rồi đi

Một cử chỉ diễn ra trong im lặng. Có ai có gì mà cho! Thích Ca Mầu Ni nói: Ta thuyết pháp trong khoảng 49 năm mà chưa từng nói một lời… (Phật vô ngôn).

Lá bùa chẳng biết làm gì

Ăn mày nhét túi lại đi ăn mày.

Thật tiếc cho kẻ tha nhân vội vàng! Y không nhận ra dấu hiệu ấn chứng nhiệm màu! Từ giây phút ấy y đã biến đổi mà chính y không hay biết! Đồ bội bạc nông cạn! Kẻ tha nhân đã bước sang một cảnh giới khác mà y chẳng hề xúc động quái gì! Gớm thay cho đứa vô thần! Đồng Đức Bốn ơi Đồng Đức Bốn, khi viết những câu thơ dở nhất thì chính anh đã không biết rằng nó dở thế nào! Những câu thơ rặt giọng Sở Khanh sau đây không dở thì hay sao được:

Cho dù tát cạn bể sâu

Cho dù ngâm giữa vạc dầu đang sôi

Yêu em nếu phải đốt trời

Vẫn vui vẻ chết như chơi vườn đào…

(Gửi Tân Cương)

Cũng giọng điệu ấy, ở một nơi khác thì anh tự thú:

Nhiều người không tóm được ta

Thì sao em mộng ta là tình nhân?

Đồng Đức Bốn ơi Đồng Đức Bốn, khi viết những câu thơ hay nhất thì chính anh cũng không biết nó hay thế nào! Có ai viết được quang cảnh nông thôn thần tình như thế này chưa:

Nhà quê có cái giếng đình

Trúc xinh cứ đứng một mình lẳng lơ.

Nhà quê có mấy trai tơ

Quần bò, mũ cối giả vờ sang chơi.

Ối mẹ ơi vỡ đê rồi

Mộ cha liệu có lên giời được không?

Sao chưa thấy chiếc thuyền rồng

Chở con với mẹ qua giông bão này?…

Đây là hình ảnh người con trong ngày tang mẹ:

Đưa mẹ lần cuối qua làng

Ba hồn bảy vía con mang vào mồ

Mẹ nằm như lúc còn thơ

Mà con trước mẹ già nua thế này…

Quay trở lại với bài thơ có khẩu khí kém cỏi nhất trong tập thơ Trở về với mẹ ta thôi:

Đang trưa ăn mày vào chùa

Sư ra cho một lá bùa rồi đi

Lá bùa chẳng biết làm gì

Ăn mày nhét túi lại đi ăn mày.

May thay. Bài thơ dấm dớ ấy lại là… một bài thơ Thiền!

Bạn đọc yêu quý! Nếu bạn có hiểu đôi chút về Thiền, bạn sẽ nhận ra một xương cốt khác dưới tấm áo rách rưới kia, bạn sẽ nhận ra một nhân cách bình thản khác dưới vẻ vô tình và thiển học kia. Bạn hãy đọc kỹ từng câu và suy nghĩ kỹ… Với một bài thơ Thiền thì bình giảng kiểu gì cũng hóa tầm thường!

Đồng Đức Bốn không phải là một thi sĩ toàn năng toàn tòng. Vốn văn hóa hạn chế, thái độ lụy tình hơn lụy lý, thói a dua với nhiều cây bút đương thời (nhại cả Vũ Quần Phương, Hữu Thỉnh, Hữu Ước, Bão Vũ, Lê Kim Giao v.v…). Thậm chí người ta còn dễ thấy xu hướng phú quý giật lùi nếu so sánh thơ Đồng Đức Bốn với Bùi Giáng, Nguyễn Bính hay Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu.

Trong tập thơ Trở về với mẹ ta thôi ngoài ý kiến đánh giá của Vương Trí Nhàn (ý kiến này có phần cán bộ tổ chức của Hội Nhà văn hơn là ý kiến một nhà phê bình văn học) còn có bài viết có phần nào thái quá của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp. Trong phê bình văn học, sự phê bình chừng mực thực ra là dấu hiệu của sự nhạt nhẽo tầm thường. Có người nói: Cảm tưởng đầu tiên với cuốn sách nào cũng phải là thiện cảm. Vẫn biết như thế nhưng sự thái quá đôi khi đâu phải đã hay?

Có thể còn phải bàn nhiều về thơ Đồng Đức Bốn nhưng gì thì gì, ngày Tết nhẩn nha đọc một câu thơ của anh cũng có được sự thú vị riêng:

Chân đạp đất đầu đội trời,

Khổ câu thơ cứ đến rồi lại đi…

Tiếc cho Đồng Đức Bốn đọc không nhiều sách, không chịu học hành, đôi khi bừa bãi ngông cuồng, lại không biết viết (anh thường làm thơ trong đầu rồi đọc cho người khác chép), vốn từ vựng có lẽ chỉ ngót nghét có… 600 từ! Nếu không, chúng ta đã có một nhà thơ chân quê hạng nhất!

Dù sao, Đồng Đức Bốn cũng đã làm xong nghiệp thơ của anh theo cách của riêng anh:

Xong rồi chả biết đi đâu

Xích-lô Bà Triệu ra cầu Chương Dương!

Thế chẳng sướng sao? Qua cầu Chương Dương phải chăng là từ bờ bên này sang bờ bên kia, từ bờ Mê sang bờ Giác Ngộ? (*)

Xuân Tân Tỵ 2001

Posted by WordpressWriter 1.0

March 28th, 2007

Categories: 100 bài thơ hay nhất thế kỷ. Author: myheartmoscow

http://myheartmoscow.wordpress.com/2007/03/28/vao-chua/

Đầu xuân đọc thơ Đồng Đức Bốn

2007 by YILKAAdd Comment

Trước đây đã từng có dịp giới thiệu với bạn đọc đôi nét về thơ của Nguyễn Bảo Sinh, bài viết này muốn có vài dòng về 1 nhà thơ khác - người được coi là “cứu tinh của thơ lục bát Việt Nam” (trích lời Nguyễn Huy Thiệp) - ông là Đồng Đức Bốn.

Nhà thơ Đồng Đức Bốn sinh tại Hải Phòng, tháng 3 năm 1948. Ông là ai và thơ ông ra sao thì chưa có cuốn sách giáo khoa nào đề cập đến cả, nhưng những sáng tác của ông người ta chỉ cần đọc 1 lần là nhớ mãi. Nguyễn Huy Thiệp vinh danh ông là nhà thơ lục bát kỳ tài của Việt Nam trong thời kỳ đổi mới, khoảng chục sáng tác của ông là tài tử vô địch, còn phần nhiều lại chẳng ra gì! Còn Nguyễn Khoa Điềm lại khái quát chân dung ông qua đôi câu thơ trong bài “Bạn thơ”:

Bạn chừ đóng gạch nơi nao

Văn chương lấm láp vêu vao mặt người

Đồng Đức Bốn có in vài tập thơ, nhưng có lẽ nổi tiếng nhất là tập “Chăn trâu đốt lửa” (1993):

Chăn trâu đốt lửa trên đồng

Rạ rơm thì ít, gió đông thì nhiều

Mải mê đuổi một con diều

Củ khoai nướng để cả chiều thành tro.

Chiều nay Hồ Tây có giông

Tôi ngồi trên sóng mà không thấy chìm.

Còn đây là lời tựa của Nguyễn Huy Thiệp cho tập thơ thuần lục bát này khi nó được in

Tôi đã có lúc cho thơ là mẹ của mọi thể loại văn học, thậm chí là mẹ của mọi hình thức sáng tạo (của chính trị, của toán, của kiến trúc, của nấu ăn, của hội họa, của mốt…). Người nào không thơ khác nào một kẻ mồ côi: Mồ côi mẹ liếm lá đầu đường.

Con người vô ơn (con người bao giờ cũng vô ơn) thường rất bạc với mẹ. Có ai ghi nhớ việc mẹ sinh hạ, mẹ bú mớm, mẹ giặt giũ, mẹ đính cho chiếc khuy trên áo… Thơ thường không bao giờ là một sự nghiệp. Mẹ không bao giờ là một sự nghiệp của con.

Thơ là một thể loại văn học cổ điển nhất, xưa nhất. Thơ hình như khó nhất trong các thể loại văn học. Về hình thức, có lẽ thơ là một thể loại loạn luân nhất.

Có mấy loại người làm thơ?

Loại một chắc chắn là các thiên thần. Họ vụt đến, vụt đi và để lại những bài thơ, những câu thơ thiên thần. Nhưng chưa chi chiều đã tắt. Trong đời mỗi người cũng có những giai đoạn, những khoảnh khắc thiên thần. Đấy là những người thơ trẻ trung, những trai tân. (Vậy sao không phải gái tân? Gái tân thì thơ làm gì? Đừng lầm với vật hiến tế!). Khi ấy những bài thơ, những câu thơ hiện lên như những bổng lộc của thần linh.

Loại hai là thơ của những người khởi nghĩa, của lửa, của những nhà cách mạng xã hội! Bay thẳng tới muôn trùng Tiêu Hán / Phá vòng vây bạn với Kim ô / Giang sơn khách diệc tri hồ (Nguyễn Hữu Cầu). Khởi nghĩa với cả tình yêu, với đàn bà, với cái ác, cái tẻ nhạt, cái tầm thường, cái dung tục… với khá nhiều thứ - để biểu dương cái chí: thi ngôn chí (Tú Xương là thi ngôn chí: chí thanh cao, Nguyễn Bính là thi ngôn chí: chí tình).

Ngoài loại một, loại hai là gì? Là loại ba: là phản thơ, là vi khuẩn, là mầm thơ, là những tìm tòi - đa phần viển vông, suy đồi, điếm đàng, đểu, say rượu, đa dâm, hạ lưu.

Vượt lên trên là triết học, vượt lên thơ là triết học. Tư tưởng là thơ bay lên.

Đồng Đức Bốn là ai? Đồng Đức Bốn là một nhà thơ loại hai theo cách phân loại như trên. Tiếc thay, anh không phải thiên thần, anh chỉ là một người khởi nghĩa. Anh là một tên nửa quê nửa tỉnh cao tuổi. Anh là một người có những tình cảm ngẩn ngơ, ngây ngất, dại khờ.

Đồng Đức Bốn là một kẻ chí tình.

Thơ Đồng Đức Bốn cũng hay.

Dưới đây xin trích đăng một vài bài thơ của ông sưu tầm từ nhiều nguồn khác nhau:

Vào chùa

Đang trưa ăn mày vào chùa

Sư ra cho một lá bùa rồi đi

Lá bùa chẳng biết làm gì

Ăn mày nhét túi lại đi ăn mày.

*

*     *

Quốc kêu

Tôi nghe nẫu cả những chiều

Câu thơ ngã xuống đổ xiêu mái chùa

*

*     *

Đời tôi

Vớt buồn trên mặt sông trôi

Bây giờ vẫn chỉ mình tôi giữa dòng

*

*     *

Chợ buồn

Chợ buồn đem bán những vui

Đã mua được cái ngậm ngùi chưa em.

Chợ buồn bán nhớ cho quên

Bán mưa cho nắng, bán đêm cho ngày.

Chợ buồn bán tỉnh cho say

Bán thương suốt một đời này cho yêu.

Tôi giờ xa cách bao nhiêu

Đem thơ đổi lấy những chiều tương tư.

*

*     *

Sông Thương ngày không em

Không em ra ngõ kéo diều

Nào ngờ đuợc mảnh trăng chiều trên tay,

Luồn kim vào nhớ để may

Chỉ yêu cứ đứt trên tay mình cầm.

Sông Thương như gỗ hóa trầm

Mùi hương để vết tím bầm trên da.

Sông thương từ buổi em xa

Tay anh quờ xuống hóa ra bị chàm.

Em đi như chim về ngàn

Để rơi một cánh hoa tan nát chiều.

Tôi đi tìm một tình yêu

Trên dòng sống chứa rất nhiều ban mai.

Tôi đi trên dòng song gai

Lốt chân chim đậu trên vai thành hồ.

Không em từ bấy đến giờ

Bàn tay vẫn héo như cờ chịu tang.

*

*     *

Cầu gẫy mới phải đi đò

Cầu gẫy mới phải đi đò

Thế nên gặp gió thổi cho rét lòng.

Con đò nửa mặt trăng cong

Chênh vênh trên một dòng sông lở bồi.

Mái chèo cứ nhẹ thế thôi

Không là đứt ruột gan tôi bây giờ.

Mái chèo trên song làm thơ

Đỡ cho cánh vạc bơ vơ xuống dòng.

Chốc nữa thế nào cũng giông

Sang đò tôi đén giữa đồng là mưa.

Còn đây là nông thôn trong mắt ông, vừa giống mà vừa khác nông thôn Việt Nam trong con mắt của Nguyễn Bính:

Nhà quê có cái giếng đình

Trúc xinh cứ đứng một mình lẳng lơ

Nhà quê có mấy trai tơ

Quần bò mũ cối giả vờ sang chơi.

Nhà quê chân lấm tay bùn

Mẹ đi cấy lúa rét run thân già

Chợ làng mở dưới gốc đa

Nhà quê có mấy con gà bán chơi.

Và đây là những suy ngẫm của ông về cuộc đời:

Cầm lòng bán cái vàng đi

Để mua những cái nhiều khi không vàng.

Sống gần tới phút chia tay

Tỉnh ra mới thấy đời này rỗng không.

*

*      *

Chín xu đổi lấy một hào

Chín xu đổi lấy một hào

Đi mua cái nắng lại vào cái mưa

Đường bùn tôi lội giữa trưa

Đắng cay thì ngậm xót chua thì cầm

*

*     *

Con sáo sang sông

Tẽn tò con sáo sang sông

Bờ bên này tưởng cũng không có gì.

Tẽn tò con sáo bay đi

Lại bờ bên ấy có gì cũng không…

Lại có đôi khi thơ ông là sự nhẩn nha bình thản lạ thường, đọc vào đơn giản mà thú vị

Chân đạp đất đầu đội trời,

Khổ câu thơ cứ đến rồi lại đi..

Xong rồi chả biết đi đâu

Xích-lô Bà Triệu ra cầu Chương Dương!

Người viết bài mê nhất đôi câu thơ của ông trong bài “Trở về với mẹ ta thôi”, coi nó là cái gốc cho sự dân dã mà thần tình của những vần thơ lục bát ông đã viết:

Bao nhiêu là thứ bùa mê

Vẫn không bằng được nhà quê của mình.

Bác Thiệp viết về ông là 1 người đọc không nhiều sách, không chịu học hành, đôi khi bừa bãi ngông cuồng, lại không biết viết (anh thường làm thơ trong đầu rồi đọc cho người khác chép), vốn từ vựng có lẽ chỉ ngót nghét có 600 từ, nghe quả là khó tin! Ông mất tại Hải Phòng năm 2006, hưởng thọ 58 tuổi. Những ai mê thơ ông vẫn luôn cảm ơn ông - một truyền nhân của thơ lục bát và ca dao - và cảm ơn thơ ông bởi những giác ngộ thâm trầm ẩn sau lớp vỏ giản dị thuần khiết của ngôn từ.

Ông rất xứng đáng được vinh danh:

Người thi sĩ của đồng quê

Dám đem lục bát làm mê cung đình

Responses to “Đầu xuân đọc thơ Đồng Đức Bốn”

on 27 Feb 2007 at 1:23 am

1 SeineRiver

Không biết có phải người đọc nông cạn không. Nhưng thiển nghĩ thơ của ông có cái chân tình, có cái dân dã nhưng cũng chưa đẹp, chưa thần đến cái mức được gọi là “cứu tinh của thơ lục bát”. Hơn nữa thì cũng có khá nhiều câu thơ không đúng luật cho lắm (gieo vần, luật bằng trắc… nên khi đọc lên cũng chưa thấy tôn vinh được vẻ đẹp của thơ lục bát.

Mời mọi người tham gia đàm luận.

on 27 Feb 2007 at 1:35 am

2 YILKA

Ông ý là cứu tinh thật đó bác vì ngoài ông này và Bùi Giáng ra, đời nay ít có ai làm thơ lục bát hay và dễ nhớ như 2 ông ý cả. Cũng có lẽ nhân tài hiếm có khó gặp, sách vở lại ít đăng nên chưa có điều kiện khảo cứu thêm các tác giả khác, nhưng em thì vẫn khoái thơ bác này. Lần tới sẽ viết đôi dòng về Bùi Giáng nữa cho đủ mùi vị

on 05 Mar 2007 at 11:55 pm

5 YILKA

Trong “Ngày thơ Việt Nam” mới đây (3/3/2007), bài thơ “Vào chùa” của bác Đồng Đức Bốn cũng được lọt vào danh sách 100 bài thơ hay nhất

Nguồn: VnExpress - 100 bài thơ hay nhất VN thế kỷ 20

Cả trăm bài mà đếm ra mới biết có khoảng 40 bài

on 27 Apr 2007 at 12:30 am

6 Anonymous

Khuya đêm lạc lối nẻo thơ

Chữ câu là thực cơn mơ là tình

Tỉnh ra người cũng như mình

Không hay đêm đã quá bình minh xưa

Viết lăng nhăng mấy câu, tặng một người cũng mê Đồng Đức Bốn như mình

Nhớ bạn Đồng Đức Bốn

Sinh thời khi còn sống, Đồng Đức Bốn có lần hỏi tôi: “ Văn chương là gì?”. Tôi bảo: “Gần như đạo”. Đồng Đức Bốn quát nhặng lên: “Ông nói chữ, rất khó nghe! Rất khó nghe!”. Tôi bảo: “Đạo rất thường. Tỉ như phụ nữ cũng là đạo, mỗi người phụ nữ đều là một bộ chân kinh”...

(Từ trái qua phải): Đồng Đức Bốn, Nguyễn Huy Thiệp, Trần Thùy Mai. Ảnh: Nguyễn Đình Toán

1. “Ạ” Sư phụ

Nghe nói thế, mắt Đồng Đức Bốn sáng hẳn lên, ra điều tâm đắc. Sau này, khi viết “Võ lâm ngoại sử” tôi đã dành cho anh cả ba chương lận, trong khi các “anh hùng” khác có người chỉ được một dòng.

Đồng Đức Bốn (giống như nhiều người khác) cho rằng tôi viết nhố nhăng, đùa cợt, khinh thị người đời, song anh lại rất thích nhân vật sư phụ mà tôi miêu tả: “Da hơi đen đen/ Lại hơi tai tái/ Định thần nhìn lại/ Như miếng thịt trâu/ Lún pha lún phún/ Mềm mại tóc râu/ Loà xoà hai mép/ Đen tựa mực tàu/ Môi lớn môi bé/ Chóp chép nhai trầu/ Vui tính hết mức/ Đa cảm đa sầu/ Trán cao hàm bạnh/ Lễ nghĩa trước sau/ Cười nhe cả lợi/ Điên hết cả đầu/ Chỉ ba lạng thịt/ Hoá trăm sắc màu/ Nghìn vàng khôn chuộc/ Đắm chìm khe sâu/ Nghiêng thành nghiêng nước/ Quỷ khóc thần sầu!”

Đồng Đức Bốn bảo tôi: “Đây đúng là bậc sư phụ mà tôi phải “ạ” cả đời!”. Hỡi ơi, các bậc sư phụ còn đó, đạo vẫn còn đây, mà Đồng Đức Bốn nay đã giỗ đầu! Hỡi ơi! Xót thương thay!

2. Lợn hỏi chuyện bò

Trong chuyến đi xuyên Việt cuối cùng với Đồng Đức Bốn, có một người Chăm kể cho chúng tôi nghe về tục thờ bò và chuyện ghen tị của lợn với bò.

Chuyện rằng, một hôm lợn mới hỏi bò: “Này bác bò! Tôi không hiểu sao con người lại bất công và vô lương tâm đến thế? Bác cho họ sữa, tôi cho họ thịt xương. Tại sao người ta thờ bác, cho bác một ngày tế lễ còn tôi lại chẳng có gì? Hơn nữa, hễ mắng nhiếc nhau là họ lại réo là “đồ con lợn?”.

Bò suy nghĩ rồi bảo: “Tôi cho sữa, chị cho thịt xương nhưng khác nhau ở chỗ cách cho của hai chúng ta khác nhau. Tôi cho sữa khi tôi còn sống, còn chị lại cho thịt xương khi chị chết rồi. Sống mà cho nhau thì mới đáng quý đáng trọng, chứ chết rồi mới cho nhau thì cũng bằng không!”. Lợn gật đầu tiu nghỉu.

Nghe xong chuyện Đồng Đức Bốn vỗ tay reo: “Đúng! Đúng!”. Sau đó anh luận đến chuyện phê bình thơ, luận đến chuyện phê bình văn học ở ta. Anh cho rằng những người viết phê bình văn học chỉ biết “ôn cố tri tân”, chỉ biết khen ngợi người chết và dè bỉu người sống mà thôi thì cũng hệt như thế!

Hỡi ơi, Đồng Đức Bốn, anh cũng là “một con bò cho sữa khi đang còn sống”. Còn sống ngày nào thì còn cho sữa. Tập thơ “Chim mỏ vàng và hoa cỏ độc” (NXB Hội Nhà văn- 2006) của anh là những bát sữa cuối cùng anh dâng cho đời trước khi nhắm mắt. Không ai quên anh! “Chỉ mong ngày ấy mưa to/ Bước chân ai có ngại dò đường trơn/ Tôi về cùng với trăng sao/ Xin trời một trận mưa rào đón tôi/”.

Hôm đám ma anh trời mưa rất to. Đây là một trong những đám ma đông nhất và gây xúc động nhất ở làng Moi quê hương anh. Hỡi ơi! Xót thương thay!

3. Con vỏi con voi

Nguyễn Huy Thiệp tại góc thơ Đồng Đức Bốn ở Văn Miếu (2006)

Cũng trong chuyến đi xuyên Việt, khi đến bản Đôn xem voi, tôi và Đồng Đức Bốn có nói chuyện với nhau về những đứa con của hai chúng tôi. Anh phàn nàn về sự bướng bỉnh của chúng.

Tôi bảo: “Làm sao được? Vì chúng còn trẻ. Ngày xưa chúng ta cũng thế!”. Đồng Đức Bốn xót xa: “Nhưng những sai lầm của chúng lại không sửa được. Khi chúng nhận ra như tôi với ông thì đã muộn rồi, đã gần đất xa trời!”.

Tôi cười buồn: “Đấy là những bài học đắt giá của nhận thức. Chỉ khi nào cay đắng, vấp ngã, bò lê bò càng người ta mới hiểu được ra. Có một rồi mới có hai, lẽ đời là thế!”.

Đồng Đức Bốn gật đầu: “Đúng rồi! Như con voi này: cái vòi đi trước, hai chân trước đi trước, hai chân sau đi sau, cái đuôi đi sau rốt. Không thể bắt hai chân sau của nó đi trước được!”.

Sau lần đi xuyên Việt ấy, Đồng Đức Bốn phát hiện ra anh bị ung thư ác tính, còn tôi bắt đầu thấy những dấu hiệu suy tim đầu tiên.

Năm nay lại có người muốn mời tôi đi bản Đôn nhưng tôi từ chối. Hỡi ơi, voi vẫn còn đó, chắc bành voi ta ngồi cũng vẫn còn đây mà Đồng Đức Bốn nay đã giỗ đầu! Hỡi ơi, xót thương thay!

4. Mộ Hàn Mặc Tử

Đáng lẽ ra tôi với Đồng Đức Bốn sẽ đi Nha Trang thăm mộ Hàn Mặc Tử. Từ Đồng Hới trở vào, chúng tôi đã nghe nhiều giai thoại về bậc thánh nhân của thơ Việt này.

Hàn Mặc Tử tên thật là Nguyễn Trọng Trí sinh năm 1912 ở Tam Tòa, theo đạo Kitô, cha là Nguyễn Văn Toàn làm thư ký Thương chính. Khi còn nhỏ, học ở Quảng Ngãi. Năm 1926 theo anh trai vào ở Quy Nhơn. Năm 15 tuổi bắt đầu làm thơ, nổi tiếng trên thi đàn.

Từ năm 1934, Hàn Mặc Tử làm báo ở Sài Gòn. Năm 24 tuổi, Hàn Mặc Tử xuất bản tập thơ “Gái quê” lừng danh và cũng là lúc phát hiện ra mình bị bệnh hủi. Một “fan” nữ mới 22 tuổi hâm mộ thi sĩ tên là Mai Đình đã bỏ hết cửa nhà tự nguyện đi vào chăm sóc cho Hàn Mặc Tử. Hàn Mặc Tử chết ở nhà thương Quy Hòa vào ngày 20 tháng 11 năm 1940 khi ấy mới 28 tuổi.

Khi viết về đời Hàn Mặc Tử nhiều người đã làm thơ, viết kịch hay nói đến nỗi đau khổ của thi sĩ trong khi thật ra phải nói về việc thi sĩ đã chịu đau khổ thế nào. Hai điều này khác nhau: Nói về đau khổ là nói đến sự bất hạnh nhưng nói đến việc con người chịu đau khổ là nói đến lòng can đảm, dũng khí của người ta.

Gần 100 năm trước, một chàng trai sinh ra ở vùng đất cằn, chỉ có một trái tim thật lòng, một mơ ước dâng hiến cho đời. Chàng đã rời quê hương đuổi theo giấc mơ mộng ảo.

Như nhiều người khác, chắc chàng cũng mơ ước công danh, thành đạt, tiền bạc và phụ nữ. Năm 15 tuổi, chàng biến mơ ước ấy thành nguyện ước là làm được cái gì đó (làm thơ?) để cuộc sống có ý nghĩa hơn, để đáng kể là mình đã sống.

Chàng đã dũng cảm vượt qua những nỗi bất hạnh, đau thương, bệnh tật để theo đuổi mơ ước ấy cho đến chết. Chính sự đau khổ và “những điều trông thấy mà đau đớn lòng” đã làm nên thi sĩ, đã làm nên bậc thánh nhân chứ không phải là “những con đường tơ lụa”, những con đường vinh hoa phú quý.

Đó cũng từng là con đường đi của Chúa Giêsu, của Đức Phật, của Khổng Tử, của Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Vũ Trọng Phụng, Hàn Mặc Tử và nhiều bậc “tiểu thánh” khác. “Mục đích của chúng ta là giúp cho mọi người biết đến đấng Tạo hoá và làm cho đấng Tạo hoá được tôn vinh nơi những con người là hình ảnh của Ngài và giống như Ngài”.

Tôi đã được đọc câu ấy ghi trên bia mộ của một bậc thánh nhân thuở xưa. “Con đường của bậc thánh cũng là con đường của Đạo, của các nhà thơ, của Hàn Mặc Tử từng đi”. Tôi đã nói với Đồng Đức Bốn như thế.

Anh ngậm ngùi bảo tôi: “ Thế thì khó quá, khổ quá! Tôi muốn noi theo nhưng chắc tôi không theo được! Muộn quá rồi!”. Nói xong câu đó, Đồng Đức Bốn quyết định không đến thăm mộ Hàn Mặc Tử nữa, anh nằng nặc đòi quay về.

Tới Hải Phòng, anh đãi tôi món sò huyết tuyệt hảo ở nhà hàng đặc sản Thái Bình Dương. Món sò huyết rất ngon nhưng tôi không hợp nên ăn đau bụng. Đó là lần cuối cùng tôi và Đồng Đức Bốn “tiệc tùng” với nhau. Thoắt cái mà đã 2 năm rồi. Hỡi ơi, thương xót thay!

5. Ranh giới của nhận thức

Hơn 10 năm nay, trưa mồng 2 Tết nào nhà tôi cũng làm cơm đãi bạn bè thân thiết, trong đó phần đông là văn nghệ sỹ. Sinh thời Đồng Đức Bốn cũng hay lặn lội từ Hải Phòng lên dự. Tính anh ham vui, thích chiều bạn.

Tết năm nay vắng Đồng Đức Bốn, hầu hết bạn bè của tôi đều ngậm ngùi nhắc đến anh với niềm thương cảm.

Trong câu chuyện đầu năm, nhà văn Nguyễn Việt Hà và họa sỹ Lê Thiết Cương có nói với tôi về nghi lễ phong thánh bên đạo Kitô. Khi một người được thụ phong Hồng y, ngoài các tiêu chuẩn thông thường người ấy phải chứng minh được rằng trong cuộc đời mình đã từng làm ra phép lạ.

“Luật sư của quỷ” là người đứng ra phản biện. Ranh giới giữa ngày và đêm, giữa hay dở, thiện ác, thường nhân và thánh nhân đôi khi rất khó phân biệt. Phép lạ chính là giải pháp cuối cùng.

Trong quy luật nhận thức, bóng tối và ánh sáng đối lập cũng giống như bờ Mê với bến Giác, giống như đêm với ngày. Ranh giới phân biệt ở đây chính là lòng từ bi hỷ xả, nhân ái bao dung đối lập với sự oán thù nhỏ nhen.

Chính điều này làm nên phép lạ. Sống giữa ban ngày mà trái tim trĩu nặng thì vẫn là chìm trong đêm tối. Văn học- với chức năng đặc biệt của nó- là nghề nghiệp duy nhất chỉ nói về tính nhân đạo, sự bao dung và lòng chẳng nỡ.

Có người nói hay, người nói không hay, thậm chí có người nói ngọng. Khi không còn thơ, không còn văn học, khi các nhà văn không được tôn vinh thì đấy là dấu hiệu cho thấy xã hội đang suy đồi, nhân tính mất đi.

Đồng Đức Bốn đã từng là một nhân vật quái kiệt, hoang đường lạ lùng trong làng văn nghệ ở Việt Nam ta. Anh cũng đã nhận ra ranh giới phân biệt giữa thường nhân và thánh nhân, giữa người dưng và “người giời” nhưng tiếc thay, do những cơ duyên nào đó mà phép lạ đã không diễn ra.

Trước khi mất, Đồng Đức Bốn đã dũng cảm đấu tranh với tật bệnh và anh đã dốc hết sức lực đời mình cho thơ. “Hồn thơ lục bát ra đi/ Xin người ở lại sống vì nhau hơn”.

Đó là lời di chúc cuối cùng mà anh để lại cho người đời. Ngày Đồng Đức Bốn buông bút về giời ngẫu nhiên trùng với ngày Thánh Valentine 14 tháng 2, ngày lễ Tình yêu. Hỡi ơi, thương xót thay!

Tôi xin thắp một nén nhang lên mộ anh, người bạn thơ mà tôi yêu quý với lòng thương xót từ đáy lòng tôi.

Mồng 3 Tết Đinh Hợi

Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp

Nguồn: Tiền phong

http://www.phongdiep.net/default.asp?action=article&ID=2277

Một số tác phẩm của Đồng Đức Bốn

Đời tôi

Thể thơ: Lục bát (thời kỳ: Hiện đại)

Đã được xem 47 lần

Đăng bởi rongxanhag vào 20/05/2007 13:03

I

Tôi vừa lo được miếng cơm

Thì mất tí lửa tí rơm gầy lò.

Tôi vừa vượt bão mưa to

Chân đã phải lội đi mò sông sâu.

II

Mải mê tính chuyện không đâu

Qua song đã gẫy nhịp cầu chẳng lo.

Bòn mãi được mấy sợi tơ

Giăng ra bao kẻ đã vơ vào lòng.

Bây giờ còn có ai mong

Mà người mượn gió bẻ con trăng ngà.

III

Đời tôi tan nát bơ vơ

Nhớ thương là đợi còn chờ là yêu.

Đời tôi như một con diều

Đứt dây để trống cả chiều ngẩn ngơ.

VI

Đời tôi mưa nắng ở đâu

Bây giờ vuốt gió trên đầu tóc rơi.

Đời tôi tình rách tả tơi

Bây giờ nhặt mảnh sao rơi vá vào.

Đời tôi giầu ở chiêm bao

Bây giờ ngồi hút thuốc lào với trăng.

Đàn tì bà bỏ quên

Thể thơ: Lục bát (thời kỳ: Hiện đại)

Đã được xem 23 lần

Đăng bởi rongxanhag vào 20/05/2007 12:56

Bỏ quên thì cứ bỏ quên

Đàn tì bà đó cái tên vẫn còn.

Dây một gảy khúc chon von

Dây hai gảy khúc trăng tròn ngắm hoa.

Dây ba gảy lúc người ta

Đói cơm rách áo vẫn là của nhau

Dây tư gảy khúc buồn đau

Nhắc ai còn nhớ tới câu hẹn hò

Bốn dây thành một con đò

Chở tôi tới giữa đôi bờ Trương Chi.

Đêm sông Cầu

Thể thơ: Lục bát (thời kỳ: Hiện đại)

Đã được xem 257 lần

Đăng bởi Điệp luyến hoa vào 07/03/2006 07:24

I

Sao rơi cháy cả đôi bờ

Mà anh thì cứ bơ vơ giữa trời

Sông sâu nước cả em ơi

Từ trong câu hát ai người biết cho

Rút trăng buộc lại con đò

Thu lời em hát chỉ cho riêng mình

II

Chưa về đò đã nhẹ sang

Anh nghe tiếng sóng biết bàn tay em

Bồi hồi những giọt mưa đêm

Sáng như nến thắp ở bên mái chèo

Một hôm bến bỗng vắng teo

Anh xa đò cũng xa theo mất rồi

III

Anh xa để lạnh đôi bờ

Đò em cứ chảy lơ thơ giữa dòng

Đừng buông giọt mắt xuống sông

Anh về dẫu chỉ đò không cũng chìm.

Đường đi

Thể thơ: Lục bát (thời kỳ: Hiện đại)

Đã được xem 25 lần

Đăng bởi rongxanhag vào 20/05/2007 12:53

I

Đường đi to nhỏ đường dài

Thẳm sâu xuống biển lai rai lên đèo.

Có gì không để tôi theo

Cả đời bạc tóc vẫn nghèo xác xơ.

Có gì không để tôi chờ

Đời người được mấy giấc mơ đã tàn.

Bao nhiêu hy vọng cũng tan

Mà sao vàng ở trong than vẫn ngời.

Bao nhiêu cái mặt con người

Đánh nhau mũ áo tả tơi vẫn còn.

Bảo rằng phía trước là son

Tôi đi đến hết đường mòn lại không

II

Cứ đi theo vết bùn nhơ

Bao giờ qua những bến bờ thương đau.

Bảo rằng khổ trước sướng sau

Mà trăm năm vẫn thấy nhau bọt bèo.

III

Bao nhiêu là nỗi đau qua

Gom vào thành những phù sa cho người.

Bao nhiêu là giọt mắt rơi

Làm mưa chứ chẳng làm trời nổi giông

Bàn chân đã xéo lên chông

Máu chảy không sợ thì không sợ gì.

Bây giờ

Thể thơ: Lục bát (thời kỳ: Hiện đại)

Đã được xem 63 lần

Đăng bởi rongxanhag vào 28/04/2007 17:41

I

Bây giờ không thấy Thị Mầu

Nhưng con mắt ấy còn lâu mới già.

Mỗi lần cây cải nở hoa

Thì tôi lại nhớ người ta chưa về.

Mỗi lần cỏ dại trên đê

Chim ngói đi thả bùa mê khắp đồng.

Bây giờ em đi lấy chồng

Tôi giờ về lại bên sông tìm mình.

II

Bao nhiêu là thứ bùa mê

Cũng không bằng được nhà quê của mình.

Câu thơ nấp ở sân đình

Nhuộm trăng trăng sang, nhuộm tình tình đau.

Nhuộm buồn những hạt mưa mau

Thành sao nở trắng vuờn cau trước nhà.

Nhuộm hương của các loài hoa

Thành mơn mởn tóc đuôi gà cho em.

Câu ca mẹ hát như đùa

Chẳng mong thì bão cũng đi

Chẳng chờ thì nắng đương thì vẫn sang.

Đất nâu tưởng đã cũ càng

Tiếng chim trong bụi tre làng cứ non.

Có đi trên quãng đường mòn

Mới tin rùa tháp vẫn còn linh thiêng.

Mỗi người có một cõi riêng

Cũng như tiếng trống tiếng chiêng hội mùa.

Câu ca mẹ hát như đùa

Mà làn nước mặn đồng chua đổi đời.

Cầu gẫy mới phải đi đò

Thể thơ: Lục bát (thời kỳ: Hiện đại)

Đã được xem 54 lần

Đăng bởi rongxanhag vào 28/04/2007 17:42

Cầu gẫy mới phải đi đò

Thế nên gặp gió thổi cho rét lòng.

Con đò nửa mặt trăng cong

Chênh vênh trên một dòng sông lở bồi.

Mái chèo cứ nhẹ thế thôi

Không là đứt ruột gan tôi bây giờ.

Mái chèo trên sóng làm thơ

Đỡ cho cánh vạc bơ vơ xuống dòng.

Chốc nữa thế nào cũng giông

Sang đò tôi đến giữa đồng là mưa.

Chợ buồn

Thể thơ: Lục bát (thời kỳ: Hiện đại)

Đã được xem 25 lần

Đăng bởi rongxanhag vào 20/05/2007 13:01

Chợ buồn đem bán những vui

Đã mua được cái ngậm ngùi chưa em.

Chợ buồn bán nhớ cho quên

Bán mưa cho nắng, bán đêm cho ngày.

Chợ buồn bán tỉnh cho say

Bán thương suốt một đời này cho yêu.

Tôi giờ xa cách bao nhiêu

Đem thơ đổi lấy những chiều tương tư.

Sông Thương ngày không em

Thể thơ: Lục bát (thời kỳ: Hiện đại)

Từ khoá: sông Thương

Đã được xem 48 lần

Đăng bởi rongxanhag vào 07/05/2007 04:23

Không em ra ngõ kéo diều

Nào ngờ đuợc mảnh trăng chiều trên tay,

Luồn kim vào nhớ để may

Chỉ yêu cứ đứt trên tay mình cầm.

Sông Thương như gỗ hoá trầm

Mùi hương để vết tím bầm trên da.

Sông thương từ buổi em xa

Tay anh quờ xuống hoá ra bị chàm.

Em đi như chim về ngàn

Để rơi một cánh hoa tan nát chiều.

Tôi đi tìm một tình yêu

Thể thơ: Lục bát (thời kỳ: Hiện đại)

Đã được xem 44 lần

Đăng bởi rongxanhag vào 07/05/2007 04:15

Tôi đi tìm một tình yêu

Trên dòng sống chứa rất nhiều ban mai.

Tôi đi trên dòng sông gai

Lốt chân chim đậu trên vai thành hồ.

Không em từ bấy đến giờ

Bàn tay vẫn héo như cờ chịu tang.

Trở về với mẹ ta thôi

Thể thơ: Lục bát (thời kỳ: Hiện đại)

Đã được xem 271 lần

Đăng bởi Điệp luyến hoa vào 18/09/2006 08:09

1.

Cả đời ra bể vào ngòi

Mẹ như cây lá giữa trời gió rung

Cả đời buộc bụng thắt lưng

Mẹ như tằm nhả bỗng dưng tơ vàng

Đường đời còn rộng thênh thang

Mà tóc mẹ đã bạc sang trắng trời

Mẹ đau vẫn giữ tiếng cười

Mẹ vui vẫn để một đời nhớ thương

Bát cơm và nắng chan sương

Đói no con mẹ xẻ nhường cho nhau

Mẹ ra bới gió chân cầu

Tìm câu hát đã từ lâu dập vùi.

2.

Chẳng ai biết đến mẹ tôi

Bạc phơ mái tóc bên trời hoa mơ

Còng lưng gánh chịu gió mưa

Nát chân tìm cái chửa chưa có gì

Cần lòng bán cái vàng đi

Để mua những cái nhiều khi không vàng.

3.

Mẹ mua lông vịt chè chai

Trời trưa mưa nắng đôi vai lại gầy

Xóm quê còn lắm bùn lầy

Phố phường còn ít bóng cây che đường

Lời rào chim giữa gió sương

Con nghe cách mấy thôi đường còn đau.

4.

Giữa khi cát bụi đầy trời

Sao mẹ lại bỏ kiếp người lầm than

Con vừa vượt núi băng ngàn

Về nhà chỉ kịp đội tang ra đồng

Trời hôm ấy chửa hết giông

Đất hôm ấy chẳng còn bông lúa vàng

Đưa mẹ lần cuối qua làng

Ba hồn bảy vía con mang vào mồ

Mẹ nằm như lúc còn thơ

Mà con trước mẹ già nua thế này.

5.

Trở về với mẹ ta thôi

Giữa bao la một khoảng trời đắng cay

Mẹ không còn nưa để gầy

Gió không còn nữa để say tóc buồn

Người không còn dại để khôn

Nhớ thương rồi cũng vùi chôn đất mềm

Tôi còn nhớ hay đã quên

Áo nâu mẹ vẫn bạc bên nắng chờ

Nhuộm tôi hồng những câu thơ

Tháng năm tạc giữa vết nhơ của trời

Trở về với mẹ ta thôi

Lỡ mai chết lại mồ côi dưới mồ.

Nhà quê

I-

Nhà quê có cái giếng đình

Trúc xinh cứ đứng một mình lẳng lơ

Nhà quê có mấy trai tơ

Quần bò mũ cối giả vờ sang chơi

II -

Nhà quê chân lấm tay bùn

Mẹ đi cấy lúa rét run thân già

Chợ làng mở dưới gốc đa

Nhà quê đem mấy con gà bán chơi

III -

Bây giờ không thấy Thị Mầu

Nhưng con mắt ấy còn lâu mới già

Mỗi lần cây cải nở hoa

Thì tôi lại nhớ người ta chưa về

Mỗi lần cỏ dại trên đê

Chim ngói đi thả bùa mê khắp đồng

Bây giờ em đi lấy chồng

Tôi giờ về lại bến không tìm mình

IV -

Bao nhiêu là thứ bùa mê

Cũng không bằng được nhà quê của mình

Câu thơ nấp ở sân đình

Nhuộm trăng trăng sáng, nhuộm tình tình đau

Nhuộm buồn những hạt mưa mau

Thành sao nở trắng vườn cau trước nhà

Nhuộm hương của các loài hoa

Thành mơn mởn tóc đuôi gà cho em

Đồng Đức Bốn - Trích từ báo Tiền Phong CN - 14.3.2004

Chờ đợi tháng Ba

Bây giờ chờ đợi tháng Ba

Tôi ra đứng ở cây đa đầu làng

Khói nhà ai cứ mọc ngang

Con nhà ai cứ lang thang chợ chiều

Lề đường trong những chiếc lều

Có cô hàng xén ngồi vêu cả ngày

Ngả nghiêng mấy bác thợ cày

Rượu say vác cả cối chày nện nhau

Miếu thờ phật tượng ngồi đau

Cửa thiền rêu đã lên màu cổ xưa

Tháng Ba vắng tiếng chuông chùa

Bây giờ tôi đợi bóng vua qua làng

Đồng Đức Bốn - Trích từ báo Tiền Phong CN - 14.3.2004

Tác phẩm “Đưa sáo sang sông”

Đây là tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp

viết dành tặng Đồng Đức Bốn,

lấy cảm hứng từ Đồng Đức Bốn

và cuộc đời làm thơ của ông.

Bà Hai Thoan bán nước, lại thêm cả nghề chứa trọ ở cổng sau chợ Niệm. Chợ Niệm đây là chợ Niệm Nghĩa, nằm ở bên sông Cửa Cấm. Chợ Niệm Nghĩa trước chỉ họp mỗi tháng bốn phiên, nhưng gần đây hàng buôn lậu Trung Quốc sang nhiều nên cũng họp lung tung thất thường.

Giáp Tết, chợ ngày nào cũng họp. Phiên sáng, phiên chiều... nếu có tàu trở hàng lậu về đêm thì thêm cả phiên tối. Không có điện thì có máy nổ phát điện, điện giăng như sao sa... Trên bến, dưới thuyền, mua mua, bán bán, này anh, này chị, này chú, này cô, "hảo lớ"... hàng Đài Loan, hàng Hồng Kông, hàng Trung Hoa lục địa, hàng Nhật Bản, hàng Sài Gòn... "thượng vàng hạ cám" chẳng thiếu thứ gì.

Bà Hai Thoan mắt kém, hơi lãng tai nhưng được cái khoẻ mạnh. Bà ngồi một chỗ bán nước nhưng dưới "trướng" của bà có hai con bé con giúp việc lúc nào cũng nhanh thoăn thoắt làm đủ mọi việc trên đời, đâu ra đấy, không chê vào đâu được.

Giáp Tết, trời chuyển gió bấc, mưa phùn, rét như cắt ruột. Mưa suốt từ đầu tháng Chạp đến 27 Tết. Sáng 27 Tết nắng ấm dần lên. Hàng về nhiều. Chưa bao giờ chợ Niệm đông như phiên hôm 27 Tết năm ấy. Bà Hai Thoan ngủ dậy, vừa mở cửa hàng thì người đàn ông ấy đến. Ông ta vừa bước vào thì mọi đồ vật trong nhà như ríu cả lên: cái chổi để ở góc nhà tự dưng ngã vật ra, chiếc đồng hồ báo thức hỏng đã nửa năm nay bỗng dưng đổ chuông ầm ĩ, chiếc đèn dầu hở ống muống bỗng cháy đùng đùng... Người ấy như người từ thời thượng cổ bước ra: thô nhám, đơn sơ, rất cồng kềnh. Ông ta mặc áo da, cổ đeo caravat, giày da cá sấu. Ông ta nhìn bà Hai Thoan, chẳng chào hỏi gì. Ông ta nói:

- Nhà ta nắng dột vào trưa...

Thế là từ bấy giờ bà Hai Thoan như người lên đồng, người khách lạ như hớp mất hồn, bà chẳng còn "tỉnh táo, lạnh lùng, dứt điểm" giống như ngày thường, giống như cách bình luận bóng đá trên tivi, giống như cách nói của hai con bé con giúp việc cho bà.

Ông khách nói:

- Tôi muốn thuê phòng trọ. Có được không?

Bà Hai Thoan nói:

- Nhà chỉ có một phòng, một giường. Hiện có hai chú "cửu vạn" người Thái Bình trọ. Ông thuê ban ngày thì được, chứ ban đêm thì các chú ấy về đây ngủ.

Ông ta bảo:

- Tốt! Tôi chỉ ở đây đến tám giờ chiều. Tôi trả bà tiền trọ 100 nghìn, tiền ăn trưa 100 nghìn. Tôi có hai người. Hai hai là bốn. Bốn trăm nghìn. Xong chưa.

Bà Hai Thoan cười, gật gật đầu. Bà nghĩ bụng:

- Chắc lái buôn! Chắc mới "trúng quả"? "sộp" ra "sộp"! Trông cái "cà vạt" kìa, lụa tơ tằm hẳn hoi, đúng là "xịn"!

Bà Hai Thoan ngồi tựa lưng vào vách bán hàng. Chỗ vách thủng, bà đã kín đáo "ngụy trang" bằng một tấm lịch Trung Quốc in hình "Vạn lý trường thành", vì thế dù có ngồi bán hàng nhìn ra đường cái bà vẫn quan sát được trong nhà và trong phòng trọ. Người đàn ông loay hoay ở trong phòng trọ một mình. Ông ta chỉ có mỗi cái cặp số. Chắc đựng tiền. Chắc có nhiều tiền. Bà Hai Thoan thấy ông ta mở khoá cặp ngần ngừ một lát rồi lại khoá lại, lại mở ra, cười một mình, cứ thế mấy lần.

- Năm nay Tết nhất có vẻ "xôm", phải không bà?

Bà Hai Thoan giật mình. Ông khách đã ngồi ở trước mặt bà từ lúc nào, miệng hỏi, mắt lơ đãng trông ra ngoài đường.

- Vâng, Tết nhất năm nay đông vui hơn mọi năm... Bà Hai Thoan trả lời - Ông làm cốc rượu "cuốc lủi", cho nó thơm râu, ông nhá!

- Được, bà cứ rót đi... quang cảnh ở đây vẫn cứ như xưa... Cây thì vẫn đứng thế thôi. Hàng thì bán đứng bán ngồi chen nhau...

- Thì nhà quê mà! - Bà Hai Thoan chép miệng - Sống già cả đời mà chẳng thấy có văn minh gì cả. Ông nên xơi thêm quả trứng luộc, ông ạ...

- Vì người ta đã dìm thuyền...

- Ai dìm thuyền? ông xơi thêm quả trứng luộc nữa, ông nhá...

- Được! Chốc nữa thế nào cũng giông. Sang đò tôi đến giữa đồng là mưa...

- Chẳng mưa được, ông ạ... mưa suốt từ đầu tháng Chạp đến nay còn gì... Thế ông chờ hàng về hay ông đợi ai?

- Gọi em một tiếng tưởng xong. Không ngờ ai nấp trong lòng trộm nghe...

- Chết! Có trộm à? - Bà Hai Thoan hỏi. Hai con bé con giúp việc cho bà Hai Thoan ôm nhau cười ngặt nghẽo.

Một đứa vừa cười, vừa giải thích cho bà Hai Thoan hiểu:

- Đấy là bác ấy đọc thơ... bà chẳng hiểu gì... cứ tưởng bác ấy nói chuyện...

Bà Hai Thoan cũng cười:

- Không hiểu con mẹ mày! Cái gì mà tao không hiểu... Bà cũng thơ văn chứ! Ông ạ... thế ông bảo ai dìm thuyền? Thế ông bảo ai ăn trộm?

Ông khách lạ nháy mắt với hai con bé con:

- Đời! Rồi thời gian! Bà lão ạ... Đời bạc lắm... Người bạc lắm... Dìm đi hết! Trộm đi hết! Cánh hoa sắc một lưỡi dao. Vì yêu tôi cứ cầm vào như không...

Đứa bé gái giúp việc cho bà Hai Thoan mắt một mí, môi đỏ như thoa son, hỏi ông khách:

- Sao bác cứ lúc lắc đầu, cứ ngoáy tai mãi thế?

Ông khách khổ sở:

- Nó cứ kêu... ở trong tai...

- Cái gì kêu

- Thơ... Khổ thế... Nó cứ kêu trong tai...

Hai con bé con lại cười ngặt nghẽo. Ông khách lạ cũng cười. Bà Hai Thoan cũng cười...

- Cái lão rồ này! Sao lại có thơ bay ở trong lỗ tai như thế? Này ông... Hay là ông bị bệnh xay lúa? ở Quán Toan có ông Ngọng, lúc nào trong tai cũng ù ù như xay lúa...

- Không... không phải ù ù... Cứ một câu sáu, một câu tám... Đến khổ... Bên nhau sà sã suốt ngày. Vừa đi nửa bước đã đầy nhớ thương... Cầm lòng bán cái vàng đi. Để mua những thứ nhiều khi không vàng...

- Vẫn thế thôi, ông ạ... Vàng đâu mà nhiều thế? Có mà mạ vàng! Thế ông đợi hàng về hay ông đợi ai mà cứ ngong ngóng từ sáng đến giờ... có lẽ cũng đến quá Ngọ mất rồi còn gì...

- Quá rồi! Quá rồi… sắp chiều rồi, sắp đêm rồi! - Ông khách rền rĩ - Tôi già rồi, sắp hết đời rồi! Bà lão đoán tôi năm nay bao nhiêu tuổi nào? Đến tuổi tôi là tuổi phải mạ vàng tất cả...

- Chịu, ông ạ... Dễ thường ông phải đầu năm?

- Còn các cô bé? Các cô đầu mấy?

Hai con bé con lại ôm nhau cười ngặt nghẹo:

- Đầu một! Chúng cháu đầu một!

- Đầu một là đầu một ơi. Có chung giọt nước mắt rơi xuống lòng. Đừng buông giọt mắt xuống sông. Anh về dẫu chỉ đò không cũng chìm... Các cháu ạ, chúng mày chẳng biết gì về thời gian! Cứ cười đi! Đồ nỡm! Đồ giặc cái! Bao giờ cho đến đầu năm rồi mới biết nhau... Thôi đành bầu rượu nắm nem. Nghiêng trời uống cạn để xem chiều tà. Vẫn còn ngòn ngọt tiếng gà. Chưa chi tóc đã tà tà sương phai...

Có bóng ai mặc áo hoa đỏ thấp thoáng chen ở giữa chợ. Ông khách nhớn nhác đứng dậy. Hai con bé con dọn đám vỏ trứng luộc cho vào thùng rác. Bà Hai Thoan hỏi:

- Chúng mày đếm xem mấy quả?

Hai con bé con lại cười ngặt nghẹo:

- Những sáu quả bà ạ!

Bà Hai Thoan lắc đầu:

- Có tuổi mà lại ăn tham như mõ thì cho chết! Tao bán hàng bao nhiêu năm nay, chưa thấy ai ăn sáu quả trứng vịt luộc một lúc bao giờ.

Xế trưa, khách vào hàng của bà Hai Thoan tấp nập. Uống nước, ăn quà... chuyện tầm phào. Giá vàng xuống, từ 480 nghìn đồng một chỉ hạ so với ngày hôm trước 2 nghìn đồng. Bà Hai Thoan mải bán hàng, cũng chẳng để ý ông khách lạ đi đâu... Mãi, nghe tiếng thì thào ở trong phòng trọ, bà mới vén tấm lịch "Vạn lý trường thành" để ngó mắt xem. Trong phòng trọ, ông khách lạ đang ngồi với một cô gái mặc áo hoa đỏ, dáng vẻ nhà quê. Gớm! Cái lão ma bùn này, cũng giai gái ra trò! Để xem họ nói những gì!

- Chờ suốt từ sáng... mỏi cả mắt. Đã bảo ở cổng sau mà lị. Tớ đã định bỏ về...!

- Khổ, ai biết đâu... cứ tưởng người nào thơ văn thì phải "quang minh chính đại" chứ, nếu có chờ thì chờ ở cổng trước chứ sao lại ở cổng saủ Em cứ loay hoay ở cổng trước đến mấy tiếng đồng hồ...

- Đấy là thời thế, giời ạ "Quang minh chính đại" có mà mất xơi... Thế chồng con rồi đằng ấy thế nào?

- Cũng bình thường... như người ta thôi... Còn anh, anh vẫn làm thơ đấy chứ...

- Khổ... vẫn không bỏ được cái nghề ấy... Vẫn nhì nhằng, một câu sáu, một câu tám...

- Buồn cười... Hồi nào có anh gì trên Hà Nội bảo anh vốn liếng có 600 từ...

- Làm gì được 600... chỉ có ngót nghét 500... Bí lắm! Hồi nhỏ có được học hành đâu, ít chữ nên phải vất vả hơn người. Cứ xào xáo từng ấy từ, nhiều khi cũng ngượng... thiếu lương thiện...

- Làm thơ cũng giống như đi buôn nhỉ? "Buôn tài không bằng dài vốn"...

- Thôi! không nói chuyện ấy nữa... Thế là mấy năm mới gặp lại nhau. Hồi đưa sang sông bảo đi về quê lấy chồng cũng giáp Tết như thế này đây... Chiều nay Hồ Tây có giông...

- Buồn cười! Cứ như thông báo thời tiết...

- Không phải thông báo thời tiết mà là thông báo thơ... thông báo hoàn cảnh và tâm trạng thơ... Thơ là xúc cảm cá nhân trong một hoàn cảnh, là kinh nghiệm cộng đồng trong một tình huống. Tôi ngồi trên sóng mà không thấy chìm... "Ngồi trên sóng" đấy là thơ! Đấy là xúc cảm... là sự tê tái cao nhã, là kinh nghiệm xót xa của một cộng đồng đàn ông đa tình đa cảm. Đại để thế... Cũng "nhặm" lắm! Phiền lắm!

- Ôi dào, chẳng hiểu gì...

- Thì hiểu làm gì. Thế đằng ấy hàng ngày làm những việc gì?

- Nhì nhằng... toàn việc không tên. Làm ruộng. Nuôi lợn... Thả tôm giống... Đầu tắt mặt tối... chẳng như ngày xưa... Lại thằng bé con... gấu lắm... Cũng khổ... Nhưng mà là khổ một bề... Hồi trẻ chưa lấy chồng thì khổ nhiều bề.

- Hồi ấy, đằng ấy cứ như con chim sáo ấy... Bây giờ chim sáo sang sông mất rồi...

- Bây giờ thành mẹ mướp rồi...

- Chưa... vẫn còn giòn lắm. Này! Lên giường đi! Cứ ngồi thế này khó chịu quá...

- Xin anh... em xin anh... Đừng làm như thế... Em có chồng rồi, con sáo đã sang sông rồi...

- Mẹ khỉ! Có chồng càng dễ chơi ngang...

- Không được... Anh là người thơ văn, anh phải biết chứ... Con sáo đã sang sông rồi!

- Hay là tôi già?

- Chết thật! Đừng nói thế... Em kính trọng anh... Em kính trọng ông cơ mà...

- Vứt cái kính trọng của cô đi... Nhưng em đã bỏ đi rồi. Cái mênh mông ấy vừa rơi vừa chìm...

- Không phải bỏ đi... là chuyện phải thế... không xuống âm phủ giời bắt tội cho, khổ lắm...

- Thôi! Không nói nữa! Em bỏ chồng về ở với tôi không?

- Đấy là thơ... làm thế sao được...

- Vứt thơ đi! Em bỏ chồng về ở với tôi không?

- Em lạy anh... Em lạy ông... cho em về nhà. Chiều rồi, tối nay nhà em còn luộc bánh chưng...

- Thế nhất định không lên giường à?

- Không... không được! Không làm thế được!

Bà Hai Thoan cười thầm. Con mẹ này! Gan quá! Có khí tiết đây! Phải! Mày làm thế là phải, con ạ. Không có sợ gì... Thế mới là bậc tiết phụ, nghĩa phụ chứ!

- Hôm nay tôi chết ở chợ Niệm Nghĩa... Có ai đi chôn tôi không... Chỉ mong ngày ấy mưa to. Bước chân em có ngại đò đường trơn...

- Sao cứ ác khẩu mãi thế... Anh ơi, anh buông ra đi. Anh phải nhắm mắt lại, phải buông xuôi tay dần đi...

- Thế là phải bạc tình đấy chứ gì? Cô khuyên tôi phải chết chứ gì? Mẹ khỉ! Mười năm tỉnh giấc Dương Châu. Nổi tiếng làng chơi khách bạc đầu... Thôi! Bai bai! Cầu chúc cho em mọi sự tốt lành... Này! Cầm lấy ít tiền. Khi mê tiền chỉ là tiền. Ngộ rồi mới biết trong có tiền có tâm (2)

- Thôi... sao nhiều thế...

- Cứ cầm lấy... Thế là đưa sáo sang sông... Đi đi... cút đi... Xéo đi! Xéo về với trật tự đạo lý của các người đi! Rồi cô sẽ phải khóc trong sung sướng cho mà xem!

- Em xin anh... xin ông...

- Xéo đi ra khỏi mắt ta... Về với tổ ấm của mi đi! Thưa các ông, thưa các bà... Chúng ta trằn trọc trên cái giường bổn phận của chúng ta. Chúng ta ca hát, làm thơ trên ấy... Cao thượng cái nỗi gì... Ta đã tóm được mi rồi, hôm nay, trong căn phòng trọ tồi tàn ở một nơi chốn hẻo lánh, nhơ nhuốc này... Em ơi, may mà em ít chữ và ngu dốt... Ta cũng ít chữ và ngu dốt chẳng kém gì em... Nếu không, hôm nay ở đây sẽ phải xảy ra một án mạng...

Ông khách nằm vật xuống giường, sùi cả bọt mép như thể động kinh. Người con gái mặc áo hoa ngồi nép một chỗ sợ hãi, tay cầm món tiền rấm rứt khóc.

- Những giọt nước mắt ấy sẽ làm cho con già đi trước tuổi mất thôi, con ơi - Bà Hai Thoan nghĩ - Con ạ, con cứ khóc đi... Đàn bà chúng ta làm gì an ủi được bọn đàn ông mông muội này

Ông khách đã ngồi nhỏm dậy:

- Nào! Về đi chứ? Về với tổ ấm của cô đi chứ... Con sáo sang sông, con sáo sổ lồng, con sáo bay xa...

- Em xin ông... Hay là em lên giường bây giờ một lúc... Để em cởi áo ra vậy...

- Không... Em đừng làm thế... Em hiểu sai tôi mất rồi... Thi nhân... Người thơ... Một thi nhân sa đà ngày tháng (3). Em đi đi hãy giữ gìn mình! Em đi đi, nếu không tôi sẽ đập đầu vào cột cho xem...

Ông khách đẩy cô gái ra khỏi cửa một cách khá thô bạo. Bà Hai Thoan ngậm ngùi nhìn người thiếu nữ mới có một con mà tóc đã bơ phờ, hông và chân đã lệch cả đi vì phải làm quá nhiều việc nặng. Tội nghiệp. Bóng áo hoa phấp phới ở trong chiều mưa rét. Cô gái đi về phía bến sông, bước thấp bước cao, vừa đi vừa ngoái đầu lại mà mắt ướt nhoè.

Bà Hai Thoan gọi hai con bé con giúp việc lại bảo:

- Chúng mày cầm hộp mứt Tết đuổi theo cái cô mặc áo hoa kia đưa cho cô ta tận tay cho bà.

Đứa bé con mắt một mí, môi đỏ cứ như thoa son, hỏi xỏ bà lão:

- Đưa cho hộp mứt rồi lấy tiền một cách "tỉnh táo, lạnh lùng, dứt điểm", phải không bà?

Bà Hai Thoan cười:

- Mẹ cha mày! Ranh con! Đây là quà của bà cho khách đa tình đấy, con ạ...! Chúng mày có hiểu gì đâu!

Hai đứa bé con dắt tay nhau, vừa cười ngặt nghẹo, vừa đuổi theo cô gái về phía vệ đê. Bà Hai Thoan quay vào phòng trọ. Ông khách lạ đã bỏ đi từ lâu rồi, có mỗi cái cặp số vứt lại. Bà Hai Thoan mở cặp, thấy trong ấy có một đôi quần lót phụ nữ để trong hộp giấy bóng kính loại 30 nghìn đồng một đôi, hàng chợ của Thái Lan mới nhập vào trước Tết ít ngày.

- Chắc cái lão ma bùn này định làm quà nhưng quên mất - Bà Hai Thoan cười độ lượng - Thôi thế là hai đứa bé con giúp việc cho bà cũng có quà Tết rồi đây...

Bà Hai Thoan quay ra dọn nhà. Bà đã ở độc thân trên bến sông này ở chỗ chợ quê này bao nhiều năm rồi. Bao nhiêu nước sông đã chảy, bao nhiêu người đã qua đây.

Phải! Bao nhiêu nước sông đã chảy, bao nhiêu người đã qua đây! Đã bao nhiêu xuân về! Mà Tết nào cũng vui như Tết...

Lẻ loi ấy một cánh chim

Viết câu thơ để sống nghìn năm sau

Mải mê tính chuyện không đâu

Gió thương tình đội lên đầu vầng trăng...

Ngoài sông gió xuân thổi. Kìa gió xuân thổi bơ phờ trên mặt sông xanh là xanh?

Hà Nội, 1999

Ghi chú:

(1) Tất cả những câu thơ trong truyện này đều là mượn của Đồng Đức Bốn.

(2) Thơ Nguyễn Bảo Sinh: 'Khi mê bùn chỉ là bùn /Ngộ rồi mới biết trong bùn có sen /Khi mê tiền chỉ là tiền/Ngộ rồi mới biết trong tiền có tâm"

(3) Thơ Vũ Toàn: "Một thi nhân sa đà ngày tháng/Thấy xuân về lai láng hồn thơ..."