Phan Văn Dật

Diễm Dương Trang

(Tặng Trà Tiên người cũ )

Giải thưởng năm 1935

Mục Lục

Thông tin ebook

Phần I

-1-

-2-

-3-

-4-

-5-

-6-

-7-

-8-

Phần II

-1-

-2-

-3-

-4-

-5-

-6-

Thông tin ebook

Tên truyện : Diễm Dương Trang

Tác giả :  Phan Văn Dật

Nguồn : http://www.viendu.com

Convert : Bùi Xuân Huy (santseiya_TVE)

Ngày hoàn thành : 13/03/2007

Phần I

-1-

Chẳng biết thằng ranh nầy nó làm gì mãi bây giờ chưa thấy ra?

Người thiếu niên nói ra câu ấy hình như chỉ buột mồm như vậy thôi, chớ không có ý gì trông đợi lắm. Chàng đi chậm rãi từng bước một trên bãi cát trắng tinh, thỉnh thoảng lại cúi mình xuống lấy tay bứt ít bụi cỏ bồng thả cho quay tít theo luồng gió. Chàng ngẩng lên trông theo sẽ nhách miệng cười, cái cười nở nang của con người vô tư lự. Mình vận âu phục theo lối cũ vài năm, chàng trông rong rỏng cao và nét mặt hơi gầy, nhưng vẫn giữ cái khí sắc hồng hào của một trang thanh niên cường tráng.

Trần Hoài Trang, (tên người thiếu niên) lúc bấy giờ cũng vào lối hăm lăm hăm sáu tuổi. Nhưng vẻ mặt chàng mỗi khi không có cái cười hiện ra, ai mới thoạt trông qua sẽ thấy nó nghiêm nghị lạ thường. Hoặc xem kỹ lại, ai đó sẽ thấy tự hồ như có cái sầu sâu xa kín đáo gì nó ẩn trong cặp mắt xanh mơ màng kia, thì có thể đoán ngay rằng chàng ta hẳn đang ôm một mối hận gì đây. Song cái cảm giác đó chỉ thoáng qua trong chớp mắt thôi vì hễ Trang trông thấy ai là cười tươi ngay, thành thử cũng ít ai ngờ chàng có cái tâm sự gì chôn sâu trong trí cả. Bảo rằng đẹp thì cũng không hẳn là đẹp, song mỗi khi chàng kể chuyện, vẻ mặt trung hậu mà hăng hái, giọng nói hơi trầm, ban đầu nhỏ rồi dần lớn lên từ từ thốt ra trên cặp môi đỏ như son, những cái đó đã có cái năng lực làm cho người nghe dễ sinh lòng yêu mến chàng vậy.

Ngày hôm đó đương vào khoảng thượng tuần tháng năm. Cảnh mặt trời chiều đã bày trên bãi bể Mỹ Khê một bức tranh cực kỳ diễm lệ. Dãy núi Trà chạy dọc về phía đông bắc không có điểm một vợn mây nào: mấy trái núi tròn trịa uốn mình vạch một đường lục thẫm giữa lưng trời xanh biếc. Ngũ Hành Sơn, xa xa chỉ còn bé bằng một chồng non bộ. Mấy chiếc thuyền câu chạy ngoài khơi, cánh buồm trắng trông tít mù như một đàn chim âu đùa trên mặt nước. Sóng bể đã dần dần êm, vào đến bờ cũng không có lộn nhào dữ dội nữa.

Bãi bể Mỹ Khê chiều hôm ấy trừ Trang ra không còn có một khách thành phố nào. Vì là ngày các công sở làm việc, ai nấy cũng đều đưa nhau ra tắm trong vịnh cho gần hơn. ở Mỹ Khê chỉ đến chiều thứ bảy và chủ nhật là đông người, mà trong số đó phần nhiều lại là người tây. Cho nên Trang cứ mỗi buổi chiều một mình ra tắm, như vậy đã gần nửa tháng, các người chài lưới họ cũng dần quen mặt.

Chàng thanh niên bấy giờ trong lòng nghe khinh khoái lạ thường, ngả mình ra nằm dài giữa cát, cùi tay chống xuống đất và đầu ngẩng trông ra bể. Tay kia sờ soạng tìm diêm trong túi đốt thuốc hút một hơi dài. Chàng đương nhắm mắt lim dim, miệng thì thầm ít câu kiều lẩy, chợt nghe sau lưng lịch thịch có tiếng người đi. Chàng quay đầu nhìn lại thì ra thằng Cồ là đứa bé con mới theo ở với chàng đã mang thức ăn ra.

Trang tính làm bộ rầy nó một mẻ lấy uy, thằng bé con đã tất tả chạy đến đặt cái nả thức ăn xuống, vừa gạt mồ hôi vừa nói:

- Con chỉ hụt một chuyến đò mà ra trễ, nhưng cũng may là mới năm giờ rưỡi thôi.

- Thằng nầy chỉ chực láo! Mấy giờ sao mầy biết? Trang trong bụng cười thầm lần nầy là lần thứ mấy thằng bé con bướng bỉnh lại kiếm điều định dối mình, chàng liền xắn tay áo đưa đồng hồ lên xem:

- Sáu giờ mười lăm, thôi được, ta cũng còn thì giờ chán.

Thằng Cồ đã lanh lẹ tháo cái nả thức ăn ra, trải một tờ báo xuống đất rồi đặt từng ngăn lên đâu vào đấy:

- Bây giờ cậu có cần dùng gì nữa không, nếu không cậu cho phép con xuống tắm một tí.

- ừ, nhưng mầy khá liệu hồn, chớ ra xa cho sóng kéo bừa bỏ mạng.

Thằng Cồ dạ một cái là vụt chạy bong ra đằng mé bể ngay.

Trang bấy giờ mới lê mình lại soạn thức ăn xem. Trên tấm nhật trình mấy cái ngăn bằng song ngâu sáng choang bày ra mấy cái bánh tây cắt lát, một con bồ câu hầm, vài chiếc bánh ngọt, ít quả cam hoa kỳ với một bình nước chè để gần bên cái chén tống.

Chàng bắt đầu vào ăn, vì bụng hơi đói nên cả mấy món chỉ trong mươi phút đồng hồ đã lưng gần hết nửa. Chàng lại thỉnh thoảng dòm xuống bể nhìn thằng bé con đang tắm. Một lát đã thấy nó tắm lên vừa mặc xong quần áo. Trang cũng vừa ăn xong, đang cầm khăn lau tay. Thằng nhỏ đi lại gần hỏi rằng:

- Thế nào, cậu có dùng được không?

- Mầy muốn hỏi thức ăn phải không? Thì cho mầy tưởng nó như thế nào?

Thằng bé hơi ngượng, nói:

- Là vì con chẳng dám giấu cậu, những món con dọn cho cậu lâu nay toàn là con đã học lóm của anh bếp Năm Nồi cả đó.

- Hèn chi! Mầy chỉ học lóm thì bảo ai tài nào mà nuốt cho trôi!

Trang thấy thằng bé con bị bắt nọn, mặt tiu nghỉu, liền phá lên cười, sẽ bảo:

- Tao nói chơi, chớ mầy làm kể cũng kha khá đấy. Nhưng sao mầy ngu thế, chẳng thấy tao ăn hết trọi đó sao?

Nói đoạn, chàng đứng phắt dậy lấy thuốc lá ra hút. Chàng vừa ném xong que diêm đã thấy đằng phía mấy cái nhà lá hai người đàn bà đi lại. Trong giây phút, hai người chỉ còn cách chàng độ chừng hơn trăm bước. Trang thấy khách lạ nên phóng mắt nhìn, nhưng từ chỗ chàng chỉ mới phân biệt được là một bà cụ già đi cạnh một người trẻ tuổi. Bà cụ trông đẫy đà bao nhiêu thì cô kia trông lại gầy bấy nhiêu.

- Cậu trông kìa! Cái cô đi ngoài mới bảnh mà sang tuyệt!

Thằng Cồ tinh nghịch nói vậy rồi lấy làm đắc ý lắm, hí hởn chìa tay trỏ vào hai người kia cho chủ nó mà cười.

- Đồ láo! Im ngay! Mầy kỳ cục quá!

- Cậu còn không tin? Vì hồi nãy con mang thức ăn ra đã thấy họ trước chiếc nhà lá kia rồi, nên con dám cuộc chắc là hai người đó. Họ cho con nít một lần những năm đồng xu!

- Thì có can gì tao đâu? Trước mặt người ta mà mầy chỉ nói nhảm, có khôn hồn thì câm ngay!

Thằng Cồ ngỡ nói thế cho chủ nó bằng lòng, chẳng hóa ra lại bị rầy to, nó lấy làm bất bình lắm.

Bấy giờ hai người kia đã tiến lại gần, vừa đi vừa nói chuyện.

Bà cụ trạc chừng năm mươi lăm sau mươi tuổi giở lại. Tuy vậy đầu tóc còn đen láng và bộ đi còn mạnh mẽ lắm. Đình trán cao, khổ mặt phì mỹ đều đặn trông có vẻ trang nghiêm tỏ ra rằng bà ấy hẳn là sinh trưởng một nơi phong lưu đài các và trong cuộc đời ít có điều gì bất mãn. Cô kia tuy gầy hơn nhiều, nhưng cứ xem hai người từ cách đi đứng nói năng cho đến cái khuôn mặt đều giống hệt nhau, chàng thiếu niên cũng đủ đoán ra rằng có lẽ hai người nầy là hai mẹ con.

Nhưng trái hẳn với bà mẹ, người con có vẻ mảnh khảnh yếu đuối, cái mặt không phấn sáp để lộ màu da trắng bạc ra như người ốm lâu mới khỏi. Trên mặt nàng, Trang cũng nhìn thấy những nét đều đặn của bà cụ mà ngỡ là mẹ nàng; cũng dáng mặt trái xoan, sống mũi giọc dừa ấy. Có một điều khiến cho chàng chú ý nhất là đôi con mắt đen nhánh, thâm trầm của nàng cứ trông xa tận đâu đâu, mà nàng hình như không để ý gì đến những vật chung quanh mình, đến câu nói của bà cụ và dễ thường cũng không hay biết rằng đã gần đến bên chàng nữa.

Bộ quần áo bông bay trắng mà cả hai người đều mặc như nhau bị gió đánh sát vào mình lại càng tăng cái vẻ ẻo lả gầy gò của người thiếu nữ.

Khi hai người đi ngang qua mặt chàng, Trang liền cung kính ngả mũ chào bà cụ. Bà cụ cũng ôn tồn đáp lễ. Cô con gái nghe tiếng chào bỗng như sực tỉnh ra mới nhìn lại Trang. Nàng cũng ngúc một cái, song trong cái chào có vẻ gượng gạo khó chịu lắm, rồi nàng lại quay mặt ra đằng trước ngay. Trang lanh mắt nhìn theo còn tưởng rằng cô ta vừa ngảnh mặt đi thì bỉu môi một cách rất chua chát.

Rồi chàng chẳng hiểu vì sao thấy mình thốt nhiên cũng xo vai một cái mà trên miệng để nở ra một nụ cười chế nhạo.

Chàng day mình lại thấy thằng Cồ mặt cau có đang ngồi thừ ra giữa cát, hai tay khoanh tròn, trước gối, bên cạnh mấu cái hộc thức ăn đã chồng dọn dẹp xong cả rồi. Chàng bật phì cười sẽ dỗ ngọt:

- Thôi mầy xách thức ăn về trước đi, tao cho mầy điếu thuốc tây đây, bận sau đừng có láu lưỡi nói càn mà bị mắng.

Thằng bé sung sướng, đỡ lấy điếu thuốc:

- Cậu cho con que diêm.

Nó châm thuốc hút, thở phì phào vài khói rồi nói:

- Thôi bây giờ con về.

- ừ, về mau đi kẻo tối và nhớ dặn bà Sáu sửa soạn giường chiếu cho tao, hôm nay tao về sớm.

Thằng bé đã mau chân bước về phía đồi dương, khoảnh khắc liền mất hút trong vùng cây rậm rịt.

Bấy giờ đã vào buổi hoàng hôn. Mặt trời tà vừa lẩn sau cái rừng dương cao vót. Mấy tia nắng vàng sót lại chỉ còn chấp chới trên đọt cây thôi. Đằng phía đông, đôi áng mây hồng con phản chiếu ánh tà dương lại. Một làn gió nhẹ nhàng mát mẻ đưa từ ngoài mặt bể phẳng lì vào rất dễ chịu.

Trời vừa nhá nhem tối. Hai người đàn bà hồi nãy đi đàng xa dường như đã quày trở lui, chỉ còn thấy lù lù hai cái bóng đen trên mặt nước ngời lấp loáng.

Các người dân vùng bể lúc chiều đang bện lưới, đánh chỉ, hoặc kéo đầu mấy chiếc ghe nan đã lần lượt lui về hết. Trong quãng tối, tai càng nghe rõ rệt tiếng sóng bể, tuy nó chỉ còn từ từ, âm ỷ vỗ vào bờ.

Trang còn đi bách bộ hưởng gió mát một hồi, đến chừng nghe mỏi mới nhất định lần theo con đường mòn trở về nẻo xóm.

Nhà trọ của Trang ở cách bờ bể chừng non non một cây số. Mặt trăng mồng sáu gần đầy nửa ném xuống trên cành mấy cây sộp tròn xoe một làm sóng bạc. Giữa không trung muôn vạn vì tinh tú nhấp nháy như một cái đĩa ngọc lam khổng lồ khảm kim cương.

Trang đi chẳng bao lâu đã đến một nếp nhà gạch nhỏ lẩn lúp trong một khoảnh vườn con và trở mặt ra đường. Lúc chàng đẩy cửa ngõ ván bước vào, con chó Vầm trong nhà đánh hơi nhảy sổ ra sủa ầm lên và vẫy đuôi mừng cuống quít.

Bà Sáu, một bà lão lục tuần, gầy sọm, tức là người giữ nhà nghe tiếng chó sủa từ nhà bếp chạy lên. Người thiếu niên nghe tiếng giật một cái ầm, hai cánh cửa buồng khoa bật mở ra để ánh sáng cây đèn dầu lửa trong nhà theo hình khung cửa mà dọi thẳng ra ngoài cái sân lát gạch.

Trang bước vào, bà lão đã đưa cái mặt gân guốc ra vồn vã hỏi chuyện. Trang chỉ trả lời qua loa vài câu, nhưng bà lão chẳng để chàng yên:

- Thầy hôm nay đi bể có gì vui không?

- ở ngoài bể hôm nào cũng thế bà ạ, có gì khác đâu.

Nhưng bà lão vẫn làm bộ cười già, chống tay vào ngưỡng cửa rồi đĩnh đạc nói tiếp:

- Phải, tôi cũng không hiểu vì sao buổi giờ các ông các bà họ rủ nhau đi tắm bể đông lắm. Mà kể ra thì thật cũng chẳng có gì vui. Vài mươi năm trước chẳng ai biết tắm bể là gì, chỉ đến tối thứ bảy các thầy họ hay rủ nhau đi bắt ghẹ thì có.

Bà Sáu còn nói lai nhai mãi, nhưng Trang không để ý đến câu chuyện của bà ấy, đã vội đi vào trong cất chiếc mũ trắng và cởi cái áo ngoài ra lại treo vào móc. Đoạn chàng mới ngồi phịch xuống ghế, thở mạnh một hơi có chiều khoan khoái.

Thằng Cồ đương ngủ bỗng vùng dậy, dụi mắt, nó lẹ làng xuống bếp pha một bình nước chè đem đặt lên bàn rồi lại lăn đùng ra ngáy. Trên cái bàn tròn đặt ngay giữa nhà bừa bãi những khay thuốc, tách trà, lọ sứ cắm hoa, vài quyển tiểu thuyết tây chưa đọc và giăm tờ báo mới. Trang đưa tay với lấy mấy tờ báo ra xem, chàng đọc kỹ lần lượt tờ nầy, đến tờ khác, đã hết cả báo rồi mà chưa thấy buồn ngủ. Nhưng từ chàng đến ở cái nhà đó thì chẳng muốn làm việc gì nhiều nên nhìn vào chiếc đồng hồ tay mới hơn chín giờ đã thay quần áo và tắt đèn đi nghỉ.

-2-

Trần Hoài Trang là một người thiếu niên hăng hái lại rất mực yêu đời. Cha mẹ chàng người làng Giao Thủy, tỉnh Thừa Thiên. Trang bồ côi cha từ năm nơn mười chín tuổi. Thân phụ chàng trước tòng sự về ngạch tòa Sứ gần đúng hạn về hưu thì mất. Người ta vẫn thường gọi ông là ông Thị Tốn. Bấy giờ chàng đương là kẻ lưu học sinh năm thứ hai trường trung đẳng ở Hà Nội. Trang được cái điện tín báo tin buồn thì vội vàng xếp đặt hành lý và xin phép đáp tàu về ngay. Ông bà Thị Tốn có năm người con, nhưng hai cô gái lớn đã gả chồng xa, chỉ còn ở nhà cô gái thứ tư lối mười ba tuổi và cậu con trai út hồi đó vừa đỗ xong bằng yếu lược. Có một mình Trang là lớn, vì vậy luôn luôn trong mấy ngày chàng và bà Thị Tốn, hai mẹ con chia nhau lo chạy việc nhà. Ông Thị bình sinh gia thế vẫn chẳng có gì, lại thêm hai con đương ăn học, nên ngày ông mất rồi bà Thị liền đâm lo. Vẫn biết bà sẽ mỗi quí lãnh được món tiền tuất, song số bạc cỏn con đó ăn tiêu đã đủ vào đâu mà hòng còn lo học phí cho con được. Nhưng nghĩ con lớn học đã gần thành tài nên bà cố tìm phương kế gì cho chàng đeo đuổi theo sự học ít nữa là cũng giựt lấy một mảnh bằng tú tài tây vậy. Trang dò hiểu ý mẹ, cảm động ngùi ngùi, duy chưa nói ra, vì bản ý chàng còn lăm le theo đuổi trường đại học. Trong mấy ngày hai mẹ con cùng nghĩ mãi không xong lại được giấy nhà trường bảo ra gấp, trong lòng chàng đã nghe tê tái. Vừa có ông bạn của ông Thị mách cho biết rằng có thể nhân dịp ông Thị mất mà đầu đơn xin vào tòa sứ được.

Đi làm ăn! Chết nỗi! Đương cái tuổi cần học của Trang, chàng quả chưa từng tưởng đến sự sinh nhai khi nào cả. Chàng nghĩ thầm rằng:

- ừ, nếu bây giờ nhà nước chấp đơn thì ta sẽ lĩnh được mỗi tháng ngót bốn chục đồng bạc lương có thể đỡ đần cho nhà trong lúc túng rối và nuôi em Biền đi học. Nhưng thế thì sự học của ta cố nhiên phải bỏ nửa chừng rồi.

Trang lấy làm kinh ngạc, đau đớn mà tưởng đến bao nhiêu cái nguyện vọng thâm thiết của mình có lẽ phải tiêu ma như mây khói vậy.

Bà Thị cũng buồn rầu chẳng bàn tán ra sao chỉ để tùy ý con liệu định. Trang thấy sau cái tang cha, trong nhà lại phải lo nghĩ vì mình thì tự cho mình là ích kỷ quá. Phải, có lẽ nào trong nhà đang lo túng thiếu mà chàng lại chỉ biết đến phần riêng thôi. Giá bây giờ làm cho mẹ phải kham khổ đến điều cho chàng đạt được cái chí cầu học thì phỏng sau tốt nghiệp rồi chàng hẵng lại làm gì lắm!

Trang bèn quả quyết thưa với mẹ cho mình ra đầu đơn xin lĩnh việc.

- Sao hôm nay mầy lại đòi đi làm? Tao tưởng mầy còn thích học lắm kia chớ?

Bà Thị Tốn tưởng con chưa nghĩ chín nên liền hỏi thế.

- Trước con cũng ước ao học cho đến cao cấp, nhưng cứ cái tình thế nhà ta bây giờ, mẹ cũng biết, con tính đi học mà để trong nhà quẩn bách thì lại chẳng bằng là thôi.

- Nhưng mầy liệu lát nữa có khỏi hối hận gì không?

- Con nghĩ mình đi làm mà cầu lấy no thì cũng chẳng còn hối hận nỗi gì nữa.

Thế là xong câu chuyện ấy và sáng ngày hôm sau thì Trang đã đầu đơn vào trước mặt quan Quản lý văn phòng tòa Khâm sứ Huế. Đã được chấp đơn rồi, chàng chỉ còn một nước về nhà nằm chờ ngày bổ dụng. Song mỗi khi chàng tưởng đến trường học và bạn hữu phải sớm chia lìa thì chàng lại thở dài và tự đặt mình vào trong hạng những người vô duyên vậy.

Cách một tháng sau, chàng được giấy bổ lên tòa sứ Kontum. Cậu học sinh ngày hôm qua đã nghiễm nhiên làm một thầy ký trẻ măng đang xách chiếc va li lên đường vậy.

Lúc đầu bước chân đến sở, đương là cái thời kỳ tập sự, đối với chàng công việc nhất nhất đều lạ cả, nên chàng chỉ cắm đầu vào bàn giấy. Nhưng chẳng bao lâu thấy công việc mình ngày nào cũng chỉ có thế, chàng đã hơi chán lại trông thấy mấy bức tường chắn ngang cái phòng giấy mình thì càng ngả lòng mà nghĩ rằng nếu suốt đời chàng chỉ làm bạn với mấy bức tường ấy thì cũng đến vô vị chết!

Vì chàng vốn ưa hoạt động, phấn đấu, lại đương cái tuổi thanh niên bồng bột nên không thiết gì đóng vai anh chàng cạo giấy. Sực nhớ lại mình đi làm chẳng qua muốn đỡ vớt cho gia đình thì hẳn phải trả món nợ gia đình trước đã. Đã lập tâm như thế, chàng bèn ngày đi làm việc tối lại chỉ nằm khoèo đọc sách là một điều chàng không hề quên nhãng được. Cứ thế rồi ky cóp được ít nhiều là Trang gởi về cho bà Thị Tốn tậu đất hay làm vốn cho cô em buôn bán. Những sự bó buộc đó vẫn là trái ngược với cái bản tính hào hiệp ngang tàng của chàng, nhưng chàng đã sớm biết rằng mình đứng vào cái thời buổi kim tiền vạn năng nầy nếu không ép lòng làm vậy thì cũng khó mà đạt cái mục đích mình được. Trong vòng bốn năm trời nhờ sức đảm đang tần tảo của mẹ và em gái, cửa nhà Trang xem chừng đã có cái cơ sở vững bền được. Cậu em trai ở nhà cũng vừa đỗ lấy bằng tiểu học. Bà Thì đã đôi lần muốn nói vợ cho Trang, nhưng chàng cứ hẹn rày mai, rốt cục chẳng yên nơi nào cả. Trang có người dì là bà Khóa Đôn thường hay nhiếc va là anh chàng già kén. Cái trí chất phác của bà đâu có dò biết rằng thật ra cháu bà đang đau khổ vì tình, sự đau khổ đó chỉ có mẹ chàng là hiểu thấu. Nên dẫu thấy chàng lảnh đạm với sự vợ con, bà Thị Tốn cũng không nỡ ép. Không phải bà không luôn luôn để ý đến cuộc hôn nhân của Trang, song biết tánh con, bà cũng không buồn đả động gì đến câu chuyện đó nữa. Cái thâm ý của bà đã bộc lộ ra trong một câu nói bà đáp lại cho người chị ruột là bà Khóa Đôn:

- Chị rõ khéo lo cho thằng nghểng ngảng ấy! Chẳng chịu thì đừng, ta cứ để mặc thây nó có được không? Kẻo có khi nó lại tưởng chị em mình ăn rồi chỉ lo việc riêng cho sáp nó. Thì đố tướng nó lát nữa có khỏi chạy về đây khẩn cầu mình cưới vợ cho!

Bà bảo thế và cũng khăng khăng rằng là thế.

Trang nhờ đó mà được tự do nuôi nấng nỗi thất vọng trong lòng. Nguyên chàng trước kia đã có đính ước với một người bạn gái láng giềng là cô Dinh. Hai người biết nhau từ hồi còn là lũ trẻ hau hau nô đùa dọc xóm. Kịp hai người lớn lên, mối tình bầu bạn dần càng thêm thấm thía. Dinh năm lên mười sáu là một cô gái có cái nhan sắc lộng lẫy như một đóa hoa hồng buổi sớm và lại là một người đứng đắn nết na. Trang yêu nàng không phải là chuyện ngẫu nhiên trong một ngày một buổi gì, cái yêu đó nó đã ngấm ngầm nảy nở trong đáy lòng chàng từ khi ngọn lửa ái tình bắt đầu làm cho quả tim chàng đập mạnh. Có thể nói là chàng yêu Dinh bằng tất cả các phần tử trong mình. Bảo chàng đừng yêu nàng nữa thì thà là bảo chàng đừng sống nữa còn hơn. hai bên đã thề thốt cùng nhau, cha mẹ hai đàng cũng đều biết và tán thành, thì câu chuyện hôn nhân chỉ còn là một chuyện lễ nghi và bút mực. Ông Thị chẳng may qua đời, Trang vừa phải tang cha lại phải đỡ đần cho mẹ nên chưa dám bàn đến chuyện cưới xin. Nhưng cặp thiếu niên kia vẫn thường có thư từ cho nhau, cái nào cũng nồng nàn lời gắn bó.

Như vậy ít lâu, Trang bỗng lấy làm lạ sao không tiếp được tin của Dinh nữa mà có hỏi nàng cũng không trả lời cho chàng một bức thư nào. Rồi đột nhiên một buổi sáng đến sở chàng nhận được một bức thư thấy chữ của người quen đề ngoài phong bì, chàng mừng quýnh, hai tay run rẩy bóc ra xem. Trên tờ giấy xanh nặc mùi nước hoa, chàng thấy mấy dòng chữ ngòng ngoèo vắn tắt nầy:

Thưa anh,

Hai ta đã vô duyên không thể tính cuộc trăm năm với nhau rồi. Em nói phăng ngay ra như vậy cũng biết làm khổ tâm cho anh lắm. Song quả thật sự thất ước của em ngày hôm nay nó do vì một lẽ cao hơn cái sức phản động của em nhiều, nói thế nghĩa là em chỉ biết gạt nước mắt mà trừ chớ không làm gì được. Em không muốn nói rõ cái cớ làm sao, nó có lẽ hơi dài, và em cũng không muốn để cho một người thân nào của em mang tiếng cả. Vậy cái thư nầy là em viết để xin phép anh đi lấy chồng đây, anh ạ. Người chồng chưa cưới của em là Phương, anh đã từng biết. Xin anh ở nơi xa xôi hãy ráng bình tâm soi xét nỗi lòng em và tha thứ cho em ít nhiều, chớ nay em chẳng muốn chữa tội làm gì, vì một đứa lỗi thề như em, đối với anh bề nào cũng là hèn rồi vậy. ít lời tạ biệt, xin anh gắng hiểu rộng ra ngoài mấy chữ khô khan nầy mà biết cho rằng em còn có lẽ khổ hơn anh,

Nay Kính Thư

Dinh

Trang đọc xong bức thư tưởng chừng như mình vừa trải qua một cơn mộng dữ. Hai tay chàng lẩy bẩy cầm mẩu giấy vuông như người sốt nặng; mấy dòng chữ nằm dài bỗng quay cuồng trước mặt chàng một cách rất đáng sợ. Chàng hải hùng, lẩn ra ngoài, cố trấn định tinh thần lại xem. Trang đọc kỹ bức thư lại một lần, hai lần, đâu mươi lần như thế. Thôi đích hẳn rồi! Quả là nét chữ và tên ký của người yêu chàng, ngoài phong vì rõ ràng có con dấu nhà bưu điện Huế. Nhưng nếu vậy... nếu vậy... thì Dinh đã không phải là vợ của chàng rồi, có đời thuở nào thế không? Dinh đã phụ tình chàng được chăng? Mà vì sao người chồng sắp cưới nàng lại chẳng ai khác hơn là Phương, một người bạn đồng canh với chàng, vừa tốt nghiệp trường cao đẳng sư phạm? Vì cớ gì? ừ, vì cớ gì, chàng cần phải biết, chớ có lý nào!

Chàng điên rồ, tái hẳn. Mồ hôi toát ướt đầm chảy săn giọt trên bộ mặt căm hờn dữ dội. Trang bấy giờ sửng sốt như người mất trí. Chẳng chịu như thế được, chàng lập tức xin phép ra ngoài, định đánh điện cho bên nhà Dinh bảo hoãn việc cưới để chờ chàng về sẽ hay. Chàng nóng nảy muốn có cánh bay về nhà liền khi đó để giải quyết cho xong những điều ngờ vực trong lòng. Nhưng bước chân đến nhà bưu điện, bỗng thấy như bần thần, không quả quyết. Cái bản tính tự cao của chàng thốt nhiên bừng bừng nổi dậy.

- Thì nó đã phụ phàng, ta há lại cần chi! Nó đã đem lòng yêu một người khác được thì ta lại cần chi! Ta còn toan vác cái mặt nầy về, chẳng để cho chúng cười thối óc.

Chàng nghĩ thế bèn quay trở ra, lửng thửng đi về nhà, mặt xám ngắt như người thua bạc. Đến nhà liền vật mình xuống giường, thở hổn hển, hai tay buông rời, kiệt lực. Cơn nóng giận qua rồi, thân mình chàng càng rũ liệt. Chàng thấy cái cuộc đời trống trải, trơ trọi của mình thì bỗng sinh lòng khiếp đảm.

Trang ráng sức vùng dậy viết một bức thư rất dài về hỏi mẹ chàng đầu đuôi câu chuyện ấy ra sao. Cách sáu bảy hôm đã có thơ bà Thị phúc đáp, trong đó có mấy câu nầy:

"... Cái con Dinh tuy vậy mà là đứa vô nghì lắm. Vẫn biết việc ấy là cha mẹ nó nảy mực cầm cân, trưởng ác cho nó, nhưng nó không thuận thì ai đã dễ làm gì! Thôi chẳng qua là họ thấy mình học hành chẳng bằng chồng nó. Nhưng tưởng ai chớ con ấy thì một đất Huế mình nỏ chán. Mấy lâu nay mẹ thấy nó hay học thói văn minh, đua ăn đua diện thì đã lo ngại trước rằng thế nào nó cũng không rập vào khuôn phép của nhà mình được. Lòng dạ nó đã như thế thì ta hẳn tìm người khác, có khi lại bằng mười ".

Tìm người khác! Đâu có dễ như lời mẹ nói! Hình như chàng chưa chán hẳn chuyện tình duyên đó chi?

Từ đó chàng đâm chán ái tình, chán bằng hữu, chán công việc ăn làm và thiếu một chút, cũng đến chán luôn cả đời nữa. Đến cái thú ngâm vịnh thường làm cho chàng vượt bổng lên trên những sự nhỏ hẹp hằng ngày mà trải qua nhiều thì giờ quý báu mơ mộng, bây giờ chàng cũng nghe lạt như nước ốc.

Chẳng ai ngờ cái người thiếu niên cương nghị kia một khi mắc phải cạm ái tình thì chỉ còn cái tâm hồn thụ động.

Hoài Trang là tiêu biểu cho một hạng thanh niên tiên tiến, muốn theo đuổi một lý tưởng gì để thủ nghĩa cho sự sống mình. Nhưng vì hoàn cảnh bất lợi, đến khi lăn mình vào vực ái tình thì bao nhiêu máu nóng đều đổ xô về đàng ấy cả. Có người không biết thế bèn hạ lời nghiêm trách chàng, tuy chàng chẳng nói gì nhưng trong bụng cũng cho là quá đáng.

Chàng không thiết đến việc gì nữa. Mỗi ngày hai buổi đi làm chỉ như con người máy. Thơ nhà có bàn tán gì đến chuyện nhân duyên chàng thì chàng cứ khất lại năm sau. Bản ý Trang muốn ở vậy già đời, chàng tùy không hưởng được cái lạc thú gia đình nhưng lại khỏi điêu đứng về những sự khi trá của gia đình. Chàng không chủ trương độc thân, chỉ bảo rằng ở như thế là cầu lấy một cái hạnh phúc tiêu cực.

Nhưng cái tuổi thanh niên thường không khuất phục trước một nghịch cảnh nào. Cái vết thương lênh láng trong lòng chàng, tưởng chừng như không bao giờ khỏi, cái vết thương ấy, thời gian đã lần lần rịt thuốc.

Cách đó vài năm, đối với nỗi thất vọng, chàng không khác gì một người khách rượu vừa qua khỏi cơn say chỉ còn nghe ngà ngà mùi rượu đắng. Song bấy giờ mọi cái khoái lạc trên đời chỉ gặp ở chàng một mối hoài nghi còn lợi hại gấp mười đều thất vọng trước.

Chính trong lúc đó thì Trang gặp một người quen thuộc có ít nhiều tư bản rủ chàng ra chung đụng lãnh đấu làm việc đường xe lửa Đà Nẳng, Nha Trang. Trang vui lòng nhận ngay và lập tức viết thư về nhà xin phép mẹ. Trong thư chàng khẩn khoản giải bày đều hơn thiệt tỏ ý rằng ông Láng người đứng công ty với chàng là người có tuổi từng trải, hẳn hoi, nên chàng muốn thừa cơ hội ấy ra bươn chải một phen.

Bà Thị đã từng biết qua ông Láng rồi, và nghĩ rằng cửa hàng mình đã có cơ phát đạt nên cũng không làm khó với con. Trang được phép rất hả lòng liền đưa đơn xin từ chức. Sự quyết định vội vàng ấy đã làm cho nhiều ông bạn chưng hửng. Vốn thật trong người Trang thường có hai khuynh hướng nó đương sơ như muốn chia lìa hẳn nhau. Chàng nếu ưa hoạt động thì lại cũng đồng thời rất thiên về tình cảm, cái tình cảm nồng nàn của một thi nhân, vì chàng là thi sĩ vậy. Mà nói cho đúng thì cái lòng hiếu động ấy mục đích chẳng qua chỉ để làm cho thỏa cái chí nguyện của thi nhân kia. Chàng nghĩ rằng muốn hiến đời mình cho nghệ thuật thì phải sống một cách hoàn toàn tự do, nghĩa là làm thế nào cho có cái sản nghiệp gì đã. Chàng nhận lời ông Láng ngay cũng chính vì nghĩa đó.

Vậy sau khi đã từ biệt cái phòng giấy của mình và ký giấy hợp đồng với ông Láng rồi thì Trang đã được ông bạn cắt ngay cho cái phần việc giữ sổ sách và giao thiệp.

Trong ít lâu, công việc tuy có tiến hành, nhưng cũng không như chàng sở nguyện. Khi nhúng tay vào việc, Trang mới hay những sự khó khăn, vất vả của nghề mới mình. Lại còn phải đau mấy trận liệt giường mới làm quen với con vi trùng bệnh rét. Đến mùa hè năm ấy, vừa làm xong các điều khoản trong một tờ khế ước, chàng muốn tạm đình công việc để tĩnh dưỡng ít lâu và về thăm nhà, liền bàn với ông Láng chia tiền quỹ. Chàng lãnh được một món tiền vừa đủ cho chàng chi dụng trong năm bảy tháng. Sau một cuộc du lịch vào thăm các tỉnh miền Nam, chàng về thăm nhà nghỉ một lối rồi trở vào Mỹ Khê hóng gió bể. Chính hôm Trang ở bãi bể về nhà trọ là chàng đã ở đấy được non hai tuần lễ.

-3-

Sáng hôm sau Trang dậy sớm. Chàng sẽ lại bên chiếc bàn nhỏ đặt sát vào vách, đẩy cửa sổ trông ra vườn. Trời vừa mới bình minh, làng xóm chung quanh đương ẩn hiện trong đám sương mù như những chấm mực nhòa trên tờ thủy mạc. Nhà thi sĩ có cái cảm giác đứng trước một cái cảnh tượng thực thực, hư hư mà chàng đã từng thoáng qua trong mộng.

Trước cửa sổ là một cái bồn nho nhỏ, trên bồn trồng toàn cây kiểng, hoặc trồng ở chậu, hoặc giữa đất không: mộc, quỳnh, cẩm nhung, lan hạc, ít cây vạn niên thanh, vài bụi lan tứ thời, cành lá đầm sương đua nhau mọc. ý chừng người chủ nhà trước cũng là một tay phong lưu nào đó. Ngày Trang mới dọn đến, mấy cây hoa ấy không ai săn sóc đến đã cằn cỗi, sau nhờ chàng bảo thằng Cồ chăm nom vun tưới luôn nên không mấy chốc mà tươi tốt lại.

Nguyên cái nhà đó mấy tháng trước đây chủ nhà vì dọn đi làm ăn nơi khác bèn kêu một người làng giềng là bà Sáu đến cho ở không để coi nhà và dặn hãy thủng thỉnh kiếm người cho thuê. Có người mách miệng Trang, chàng đến xem xét trong ngoài liền vừa ý thuê ngay. Nếp nhà ấy, một căn hai chái cũng cùng một lối lai cang như nhiều kiểu nhà và trăm nghìn việc khác, - như sự phục sức, giao tế chẳng hạn - nó chưa thành cái phương thức gì, nghĩa là nó đương âu hóa. Xuyên, trính, liên ba, hồi văn, chữ thọ, bao nhiêu cái chạm nỗi chạm lọng bên trong đều không dung hợp với cái mày cao ngược, mấy cái cửa cuốn tò vò ngoài hiên một mảy may nào.

Trang đặt mình xuống ghế, mấy đầu ngón tay gõ lia lịa trên mặt bàn. Đưa mắt nhìn quanh, chàng hơi lấy làm lạ vì thấy mình đang ngồi trong cái nhà nầy mà chủ nhân bây giờ có lẽ là một kẻ giang hồ lạc phách ở nơi đâu. Chàng lại nghĩ đến cái quãng đời đã qua, tự thấy mình đang khi còn bé tí cho đến hồi đi học, đi làm, trong khoảng hai mươi mấy năm trời, bao nỗi buồn lo mừng giận, những cái đó hình như xa chàng đã không biết bao nhiêu. Trong tâm trí chàng vụt chốc cũng thấy một cái hình ảnh khác hiện ra: Dinh. Nhưng là một tấm hình mờ nhạt, kém sút, thiếu thốn, chỉ kịp thoáng ra rồi biến mất ngay. Cõi lòng chàng bấy giờ như cái mặt hồ vừa trải qua một cơn sóng gió dữ dội, rồi lại đã bằng phẳng như thường, mà có phần trong trẻo hơn. Trang rất bằng lòng, gật đầu ngẫm nghĩ:

- Mình cũng không ngờ mà thắng được nỗi thương tâm mau như thế. Bây giờ thì vững rồi, chẳng lo gì lũ yêu tinh khuấy rối.

Chàng trông xuống bàn thấy quyển nhật ký ngày hôm qua quên viết bèn cầm lên xem. Nguyên căn phòng chỗ Trang ngồi cũng rộng rãi lại trước có cảnh ưa nhìn nên chàng đã cho đặt cái bàn nhỏ vào đó dùng làm bàn viết. Chàng đang chăm chú đọc, chợt nghe tiếng đằng hắng ở căn ngoài.

- Thầy đã thời nước chưa?

Bà Sáu vừa vén bức màn thò mặt vào hỏi thế.

- Tội nghiệp! Bà cứ để thằng Cồ nó làm lấy cho.

- Thằng Cồ, phải chúc! Thầy thử đến coi trưa trật rồi mà nó còn ngủ khì ra đó không? Nhưng con nít bọn nó thì đứa nào lại giỏi giắn gì!

Trang thấy bà lão ra dáng không bằng lòng liền yên ủy rằng:

- Tôi cứ tưởng trời còn sớm bửng! Thôi bà chịu phiền đem nước vào đây và ra đánh thức nó dậy cho. ý tôi muốn bận sau bà cứ để mặc nó. Bà trông nom nhà cho là được rồi.

- Tôi chỉ sợ mang tiếng thầy đến ở đây mà tiếp đãi không được tử tế.

Bà Sáu vừa nói vừa đi ra, nhưng được vài bước lại quay vào hỏi:

- à, mà tôi gần đi ra chợ, thầy có gởi mua gì không?

- Cám ơn, bà cứ để mặc tôi, đã có thằng Cồ đó rồi.

- Thằng Cồ. Đã lại thằng Cồ!

Bà lão hình như bước ra và miệng lẩm bẩm thế.

Một lát, Trang nghe tiếng thằng bé con đang cãi vả gì với bà ta dưới bếp mà bà ấy mắng nó rằng:

- Tao sống hơn sáu mươi tuổi đầu có khi lại không biết bằng mầy sao? Mầy ở với cậu mầy chớ ở với tao thì một ngày cũng chẳng xong đâu, nói cho mầy biết!

- Thì có ai cần!

Thằng Cồ gân cổ lại.

Trang lắc đầu, mỉm cười: các trận đấu khẩu ấy từ chàng đến được ít hôm không ngày nào là không xẩy ra giữa thằng bé rắn mắt và bà lão chèo chẹt.

Đến khi thức ăn sáng đã dọn lên, Trang ăn qua loa vài miếng rồi lại bàn giấy ngay, chàng nôn viết thêm trong quyển nhật ký mấy ngày bỏ dở. Người thiếu niên chưa thấy hôm nào mình lại siêng làm việc như ngày hôm ấy. Chàng ngồi viết luôn một hơi năm sáu trang giấy, đọc đi chữa lại rất kỹ càng và không bỏ qua một ý tưởng vụn vặt nào cả.

Giây lâu chàng bỗng dừng bút, ngả người ra, bắt mặt trông lên mái nhà, sẽ nói thì thầm:

- Cái người hôm qua!

Chàng đương phân vân không biết có nên ghi cái sự găp gỡ với hai mẹ con ở ngoài bể không. Rồi chàng nghĩ rằng nếu bây giờ gặp ai ở ngoài đường cũng chép tràn vào thì chán quá! Nhưng chàng lại chép, là như thế nầy nầy: chàng chỉ cốt tỏ ra rằng bây giờ đã cứng cáp lắm rồi, thấy một cô con gái kiều diễm lại thêm có vẻ lãng mạn là cũng coi rẻ như không chớ đừng nói là yêu chuộng nữa.

Nghĩ thế, Trang liền cặm cụi viết thêm một đoạn, gò gẫm từng câu cứ gật đầu thích ý lắm.

Chiều hôm ấy, đúng bốn giờ Trang lại ra bể.

Chàng tắm sớm hơn mọi khi và tắm xong liền men theo đường bể đi một đỗi khá dài. Khi quày trở lui, xa xa chàng đã trông thấy hai người đàn bà mà chàng đoán chắc là hai người hôm qua. Lại gần thì quả là hai người ấy: cô thiếu nữ đã thay cái áo mùi tường vi tàu, đang xắn hai ống quần chạy theo ngọn sóng chảy lan vào bờ mà đuổi bắt mấy con còng. Ngọn gió bể thổi tung áo nàng bay phấp phới. Nhưng dù nàng muốn lanh bao nhiêu, lũ dã tràng cũng đã mau chân dành nước trước. Mỗi khi nàng gần đuổi kịp đưa tay ra vồ là lũ nó đã chun xuống hang rồi, thành thử theo một hồi lâu, nước bắn tung tóe lên làm ướt cả quần áo mà chẳng làm gì xong chuyện. Bấy giờ xem chừng đã mệt lử và nghe tiếng bà cụ gọi hai ba lần, nàng mới chịu bỏ chạy lên. Bà cụ nắm hai vạt áo của nàng rũ nước cho, có ý nâng niu như một đứa bé lên tám lên mười vậy.

- Cũng xinh đấy, nhưng mà ẻo oẹ lắm! Trước cái phong cảnh hùng tráng nầy, cứ lại được con người yểu điệu ấy điểm xuyết vào tưởng cũng không đến là lạt lẽo!

Trang bỗng lấy làm lạ sao mình hôm nay lại nảy ra cái ý nghĩ ấy. Rồi như muốn chữa thẹn, chàng làm bộ nhún vai, hừ một cái và toan sấp lưng đi trở lên mấy hòn đụn cát.

Song hai người khách ngoạn cảnh kia đã đi đến gần và bà cụ đã vui vẻ cất tiếng chào:

- Thầy hôm nào cũng đi tắm?

- Kính chào cụ, vâng ạ!

- Có lẽ thầy làm trợ giáo nay được nghỉ hè nên mới thong thả đi nghỉ mát chơi?

- Bẩm không, cháu chỉ làm lãnh hành ở ngoài thôi, nhưng vì tiết trời nóng bức quá nên cũng tạm nghỉ cho qua mấy tháng hè đã.

- Thế thầy cũng như cháu Hai nhà tôi, nó chẳng chịu làm ở một sở công nào cả, cứ bôn ba hoài, khác với vừa - tôi lớp trước chỉ mong sao được nhàn là hơn.

Bà cụ điểm thêm một tiếng cười rất thân mật.

Trong khi trò chuyện, Trang vẫn có ý nhìn cô thiếu nữ đang đứng lẳng lặng phe phảy cái khăn tay. Chàng rất ngạc nhiên mà thấy rằng cái người vừa chơi đùa ban nãy đã lại đổi ra buồn bã lạnh lùng ngay.

Song câu chuyện chẳng còn gì đáng nói, bà cụ đã chào Trang bước đi mà chàng vẫn còn đứng thẩn thờ, phân vân nghĩ ngợi. Chiều hôm ấy cũng như mọi hôm, ăn uống xong và ở rốn lại hóng mát một hồi, người thiếu niên mới rảo cẳng ra về, nhưng trong trí hình như thêm một điều nghĩ lớn. Chàng muốn tìm cho hiểu vì sao cái người con gái ấy vừa giàu có, đẹp đẽ và được mẹ rất mực nuông chiều, lại cứ giữ mãi cái vẻ buồn tê tái kia. Trang dẫu không muốn nghĩ đến nữa, cái hình ảnh thấp thoáng ấy làm cho chàng bâng khuâng tưởng nhớ đến nỗi buồn tiếc xa xăm, những ngày thu tàn, lá rụng... Giữa mùa viêm nhiệt ấy, trong khi mọi vật đương sống một cách nồng nàn cường liệt, sao lại có người con gái đẹp đẽ như kia riêng chịu thiệt thòi, bạc đãi. Trang cho như thế là một sự bất công, không nữa cũng là một điều khiếm khuyết của Tạo vật.

- ồ! Ta hóa đạo đức mất!

Nghĩ thế rồi Trang thốt bật cười trong quãng trời đêm yên lặng. Cùng theo với tiếng cười, những sự suy nghĩ vẩn vơ của chàng cũng dần dần tiêu mất cả.

Nhưng luôn mấy hôm sau, cứ đến chiều ra bể là Trang lại gặp hai mẹ con ấy. Mỗi lần găp gỡ như thế đều nhắc cho chàng những đều nghĩ ngợi trước. Vả trong mấy ngày Trang ở đấy, khách thành thị chẳng có mấy ai, nên hai người đàn bà kia càng dễ làm cho chàng để ý đến. Lẩn quẩn mãi về một điều đó, trong tâm trí chàng không mấy chốc đã in sâu cái hình dung cô gái lạ lùng ấy vào như một người quen lâu vậy. Chàng cũng không nhận thấy rằng mấy hôm sau mình đi ra bể có sớm hơn mọi ngày. Thảng hoặc, thằng bé con Cồ hay là bà Sáu có hỏi chàng sao đi sớm thì chàng đã sẵn cớ nầy cớ kia mà trả lời rất rành mạch. Trời dẫu còn nắng gắt, nhưng hễ ra đến bể là chàng bằng lòng, khỏe khoắn, tự bảo rằng giữa quãng trời nước mênh mông rất dễ tìm thi liệu.

Một hôm, Trang đang đi lang thang trên bãi cát nghĩ ngợi làm nốt một bài thơ. Hai tay chàng giật lên bỏ xuống như muốn giả một cái dáng điệu gì. Chàng bỗng reo lên, hai tay đập vào nhau như đã tìm ra vần ưng ý. Nhưng vừa ngẩng đầu lên, chàng liền dừng đứng hẳn lại, quắc mắt nhìn về phía đồi dương. Ngay trước mặt chàng đã thấy hai người đàn bà quen biết đi lần xuống. Nhưng sao đi cạnh hai mẹ con có một người đàn ông nào đang chỉ trỏ nói chuyện gì, điệu bộ tự nhiên ra tuồng không phải người lạ mặt.

- Dễ thường là chồng cô ả!

Trang dè chừng như thế rồi cố lại chờ xem. Song thấy người đàn ông kia cứ nhắm chàng bước rảo lại, bỏ bà và cô ả đi thủng thỉnh theo sau.

- Kìa anh Trang, ra chơi đây bao giờ thế? Lâu ngày thì thôi!

- Ai đó? ủa, anh Oánh! Cũng có đây? Nhưng sao nhìn được tôi mau thế?

- Hồi chiều tôi thấy anh đi qua trước nhà, tôi nhận ra ngay liền gọi luôn mấy tiếng, nhưng anh đã đi quá rồi nên chẳng nghe.

Oánh, một người tầm thước cũng mặc âu trang rất gọn gàng, trạc ngoài ba mươi, dưới băm lăm tuổi, vừa lún phún hàng râu mép, đã niềm nỡ chạy lại bắt tay Trang, ra dáng ân cần lắm. Và vội cắt nghĩa:

- Số là tôi năm nào đến tiết hè này cũng đến đây nghỉ mát một ít tháng. Năm nay vì em tôi là con Tư nó trong mình không được khỏe nên tôi về thưa với má tôi vào ở trong nầy chơi và luôn tiện đem nó vào điều dưỡng ít lâu cho mau mạnh. Nhưng tôi vào đến đây vừa thuê được chỗ ăn ở xong, thì được tin trong chỗ trại tôi làm ở Kỳ Lâm người cai có lôi thôi gì với thợ thuyền, mà hai bên sanh ra ẩu đả nhau to, nên tôi phải lâp tức đi vào thu xếp cho êm, để mấy đứa ở lại ngoài nầy sai sử thôi. Công việc tôi đi chẳng mấy ngày mà chúng nó làm thành rắc rối quá, điều đình mãi ngót một tuần lễ nay mới xong. Tôi vừa mới trở ra đây hồi sáng sớm.

Oánh ngoảnh mặt lui, vừa mới cười nói tiếp:

- Đó, má tôi và con Tư em tôi đó! Nghe nói đã gặp anh mấy hôm trước đây rồi.

- Vâng, nhưng tôi không ngờ là cụ và cô em ở nhà.

Bấy giờ hai người đàn bà đã theo kịp đến. Bà cụ vui vẻ cất tiếng chào:

- Té ra là bà con cả, gặp nhau lâu rày mà không hay. Mới rồi nghe anh Hai nó nói mới biết thầy là thầy Trang.

Bốn người liền họp nhau làm một đoàn đi dọc theo mé bể. Trang đi cạnh Oánh, hai người xuýt xoát nhau, chàng chỉ kém bạn một cái vai. Chàng kể công chuyện mình cho bạn nghe: ra chơi từ hôm nào, trọ ở đâu, thường ngày làm những việc gì và những sự chàng lo tính về tương lai như thế nào. Giữa ba người ấy chàng nghe có cái không khí thân mật, chẳng có điều gì đáng giấu. Dứt mỗi lời của chàng, Oánh lại gật đầu ra vẻ chú ý đến câu chuyện lắm. Thỉnh thoảng Trang cũng đưa mắt nhìn cô gái mà bạn chàng vừa giới thiệu là cô Tư; nhưng nàng chỉ cúi mặt xuống đất lắng tai nghe chớ không nói năng một lời gì. Trang thấy hôm ấy nàng đi săn gió hơn trước, sắc mặt đã hơi hừng hững đỏ. Cái áo mùi hoàng anh non của nàng lại càng tăng thêm vẻ đẹp.

Chuyện vãn hồi lâu đến khi trời xâm xẩm tối, hai bên mới chào nhau về. Oánh liền hẹn với Trang rằng sẽ có dịp đến thăm chàng cho rộng thì giờ nói chuyện.

Cách vài hôm sau, nhằm buổi sớm mai, Trang đang ngồi bóp trán định viết nốt bài thơ còn để dở từ hôm trước. Nhưng chàng nghĩ vẩn vơ những gì, thành thử cứ viết đi xóa lại không biết bao nhiêu hàng đã hơn một tiếng đồng hồ mà vẫn chưa nặn nọt xong lấy một câu. Chán quá, chàng liền ném quản bút xuống, lấy tay vuốt ve con mèo Mướp nằm tròn bên cạnh, đành hoãn lại hôm khác thôi. Chợt nghe hai bàn tay khe khẽ vỗ vào, chàng giật mình ngoái cổ lại thì ra Oánh đã đứng sau lưng từ hồi nào không biết.

- Đã lại làm thi hẳn! Sung sướng quá! Thôi, cho phép tôi về ngay kẻo lại làm cụt hứng của thi ông mất.

Oánh vừa cười hả hả vừa làm bộ bước tháo lui.

Trang vội vã đứng dậy kéo ghế mời khách ngồi, trỏ vào tờ giấy đen ngòm trên bàn, nói:

- Thi với phú gì đâu, anh cứ đùa mãi tội nghiệp quá! Từ tảng sáng đến giờ có khách nào mà hậm hực mãi vẫn không ra cái trò trống gì.

Thằng Cồ đi chợ vắng, chàng liền gọi bà Sáu đem nước trà lên, chủ khách cùng ngồi gẫu chuyện.

Trước khi ra về, Oánh bảo Trang:

- Tôi sửa soạn đêm nầy đi Đồng Nghệ săn bắn chơi, tôi định sang đây rủ anh cùng đi cho vui. Thế nào, anh liệu có nhận lời được không?

Trang lắc đầu nói:

- Thế thì anh lỡ mất công rồi. Những thú săn bắn cùng đi câu tôi đã tuyệt không chơi từ mấy năm nay. Tôi thú thật là chẳng tu hành gì, nhưng những sự sát hại như thế tôi bây giờ nhát gan hơn đàn bà không làm gì tốt. Vì thế tôi không thể vâng lời anh được, chờ chẳng có ý gì khác.

Oánh vẫn tươi cười, nghĩ một lát rồi nói;

- Tôi còn thua anh chỗ đó thật. Nhưng thôi, hễ tôi săn bắn được gì sẽ mời anh lại dùng ít miếng thịt rừng thì xin anh đừng từ chối.

Trang đứng dậy tiễn chân Oánh ra cửa mà rằng:

- Cái đó thì đã hẳn! Tưởng gì chớ ăn, thì đâu dám không vâng lời.

Chủ khách cùng cười xòa, rồi Oánh mới từ biệt bạn ra về.

Lê Trọng Oánh là người nhã nhặn, lanh lợi, có lịch duyệt nhiều lại tính rất hiếu khách. Nhờ cái tánh dễ dãi, chàng giao thiệp không sót một hạng người nào mà thủy chung không mất lòng một ai cả. Oánh cũng bồ côi cha từ bảy tám năm về trước. Mẹ là bà Nghè Thuyên có cửa nhà ở làng Cư Chánh, huyện Hương Thủy ở Kinh, giữa cảnh núi non như gấm vóc. Người con gái đầu của bà và cô Ba đều đã có chồng, là những nơi môn đương hộ đối, có đồng ra đồng vào cả. Cô gái út tên là Nga, người Trang thường gặp đi dạo với bà Nghè ngoài bể, nhưng vì cô là thứ tư nên trong nhà chỉ quen gọi là cô Tư.

Oánh tuy là dòng dỏi nhà nho, nhưng chẳng chịu dấn thân vào đường sĩ hoạn. Sau khi thôi học đã đi theo ông chú họ làm thầu khoán ngay. Chàng có tài giao thiệp lại có não trù tính sành sỏi ít ai bằng nên chịu đâu được đó, chẳng bao lâu đã trở nên một nhà cự phú. Vợ là một người nội trợ đảm đang và mấy đứa con đều ở nhà với bà Nghè. Trong buổi ăn làm, chàng có gặp Trang nhiều lần và ngay lúc đầu hai người liền phục bụng nhau mà đối với nhau đã có tình thân ái. Nhưng ai nấy đều mảng lo công việc mình, nên chưa có dịp thăm hỏi đến gia quyến nhau mà biết cho rõ ràng.

Chiều hôm sau, Trang sửa soạn chực đi bể, chợt có người đem cái danh thiếp của Oánh gửi lại, lật ra sau thấy mấy giòng chữ nhỏ rằng:

"Anh Trang

Tôi vừa mới đi săn về được một con heo rừng và ít con gà lôi. Y như lời hẹn hôm qua, tôi có thết một bữa cơm thường, xin anh vui lòng chiều hôm nay đúng bảy giờ quá bộ đến nhắp một chén rượu lạt. Ngoài anh ra chỉ cho hai ông bạn nữa thôi. Chẳng phải cỗ bàn gì, xin cứ mặc đồ thường là được. "

Trang xem xong ngảnh lại bảo người đem lá thiếp:

- Chú về bẩm lại rằng tôi xin vâng.

-4-

Đến sáu giờ rưỡi chiều hôm ấy, Trang còn đương loay hoay mặc chưa xong quần áo. Chàng cười thầm:

- Chết nổi! hôm nay sao mình lại sửa soạn quá thế? Cũng may mà anh Oánh bảo mặc đồ thường, chớ không thì rầy rà to. Mình giá mạng còn cặp áo quần sọc nầy mà chê thì còn mặc cái nỡm gì nữa!

Trang từ nhỏ đến giờ mới thấy mình để ý đến y phục; chàng thấy sự thiếu thốn nghèo nàn của mình về mặt đó thì hối hận rằng mình nghĩ đến chậm mất rồi. Nhưng muốn lấy giọng khôi hài để dối mình, chàng sẽ liếc mắt vào gương cười tủm tỉm:

- Còn gì nữa! Cái đầu mướt thế nầy thì công tử đứt đi rồi.

Giở chiếc đồng hồ ra xem chỉ còn mấy phút, Trang mới vội vàng đi đến biệt thự Oánh. Vừa đến sân đã thấy dưới ánh đèn măng sông sáng chói hai ông khách kia có mặt cả rồi. Oánh nom thấy Trang liền ra dẫn vào, giới thiệu cho hai ông khách:

- Đây ông bạn của tôi vừa nói, trước làm việc tòa Sứ Kontum, nhưng vài năm đây từ chức ra làm lãnh hành như tôi.

Đoạn trỏ vào hai ông khách day lại nói với Trang:

- Đây là thầy Cửu Bạch ở Nại Hiên, và đây là ông Hồng, tham tá tòa Đốc lý.

Hai bên thi lễ xong lại cùng ngồi, Trang và Oánh kề vai nhau đối diện với hai ông kia. Trên bàn đã đặt sẵn mấy chai rượu chát và mai quế lộ. Chủ khách khuyên nhau cùng uống. Câu chuyện đã thấy đặm đà, thỉnh thoảng lại nghe xen lẩn vào ít tiếng cười rè của ông Cửu Bạch.

ở căn bên, trên bộ phản ngựa, bà Nghè Thuyên và con gái là cô Nga đang ngồi têm trầu, sắp bánh hoặc sai cắt Chồn, Thỏ, hai chú ở tề chỉnh và lanh lợi.

Một lát, mấy chú nầy đã đem thức ăn lên. Bữa cơm dọn theo lối an nam, bao nhiêu thức đều bưng lên một lượt, nhưng trong đó cũng có chen lộn ít món ăn tàu. Khi đã dọn xong, Trang thấy bày chung quanh cái bình hoa, nào bào ngư, cửu khổng, gỏi vượt, gà lôi quay và mấy đĩa thịt heo rừng xào lăn, hơi xông lên ngào ngạt.

- Xin mời các ngài!

Ông chủ nhà đã ra hiệu. Bốn người cùng bắt đầu vào ăn.

Hồng và ông Cửu Bạch, hai người chỉ nói chuyện với Oánh. Ông Cửu nói như pháo ran. Ông Tham chừng mực mà nghiêm nghị. Ông Cửu chỉ nói chuyện tiền bạc và cho vay. Ông Tham chỉ nói về quan lại thuyên chuyển. Cả hai ông đều khen các món ăn ngon. Về mặt nào, Oánh cũng có câu trả lời gãy gọn mặn mà, làm hài lòng khách. Trang phải phục bạn có tài hơn mình. Còn chàng chờ mãi không tìm được chỗ nào để đệm vào một lời nói, đành lẳng lặng ngồi ăn, hoặc ngó quanh mấy cái cột nhà hay là mấy con phù du a vào đèn mà chịu chết.

Chàng thấy bà Nghè cùng cô Tư hai người thỉnh thoảng ngó qua mình thì lấy làm thẹn, bụng bảo dạ rằng:

- Khốn nạn! Mình vụng về không biết nói lấy nửa lời, tới nhà người ta ma chỉ ăn thì họ cười cũng đến chết!

Nghĩ thế, Trang hơi buồn.

- Kìa anh Trang, hồn thơ gởi đâu mà ăn lơ lững thế?

Oánh làm bộ rầy chàng rồi lại muốn khoe bạn cùng quí khách:

- Anh Trang tôi đây ngoài các công việc kinh dinh ra lại còn là một nhà thi sĩ.

Hồng, ông khách tuổi trẻ, trừng mắt một cái rất nhanh, ra dáng hoài nghi, nhưng chẳng để ý gì đến Trang sẽ đạo mạo nói:

- Nếu thật xứng với cái danh hiệu ấy thì còn gì hay bằng!

Lại sợ chưa bày tỏ đủ ý kiến mình, liền nói tiếp, giọng mỉa mai, dằn từng đoạn một:

- Phải, cũng có thi sĩ và thi sĩ. Nếu chỉ thuộc đôi chút lề lối, biết qua một mớ niêm luật, xin chớ vội tưởng mình là thi sĩ. Phải có thiên tài, cái đó là lẽ cố nhiên, tình cảm phải cho dồi dào, nhưng cũng chưa đủ, còn cần phải học, học cho có hàm súc, cho có nhiều công phu mới mong viết một lời nghe được. Muốn thì được, chỉ là một câu nói để khuyến miễn người đời, không thể dùng về trường hợp nầy. Ngay như tôi, hồi nhỏ cũng có vọc vạch làm thơ, làm cũng tiềm tiệm, nhưng tôi chỉ cho là một trò giải trí. Vì nếu mình không thật có tài năng lỗi lạc thì bao nhiêu thì giờ bỏ vào những cuộc xướng họa như thế đều là của phí vô ích. Mình còn những chuyện cần thiết hơn và có lẽ bổ ích cho đời hơn. Huống chi mình đã có chỗ ăn làm nhất định rồi thì nên giữ lấy địa vị mình là tốt, rồi trong những khi nhàn rỗi hãy ngâm vịnh mà tiêu khiển. Tôi muốn nói là người ta hễ quá say về mặt từ chương thì tâm trí đâm ra vơ vẩn, không muốn để cho mình đi trên một con đường bằng phẳng mà chỉ mơ hồ những sự viễn vông. Làm môt ông thầu, cũng hay lắm, nhưng nếu ai cũng có tài như ông Hai của cụ Nghè thì còn phải nói gì

Hồng là một trang thanh niên béo tròn hoay như hạt mít ráo, đầu tóc uốn dợn sóng mà kể khô, mặt trắng trẻo láng có ngời, hai má bầu thụng xuống có vẻ ngây thơ như đứa trẻ con, trái hẳn với cặp mắt thông minh, lanh lợi, miệng nói khi nào cũng muốn làm cho có duyên tưởng như ở trước một nơi đông người vậy. Mình mặc bộ tuýt-xo vai long đình dùng đâu mới vài nước, chiếc cà vạt màu gạch cố làm cho hơi xốc xếch trên cái sơ mi màu hoa cà, chàng ăn nói rất dễ dàng, mới nghe qua cũng biết là một người mực thước, thông thạo, thường ra vào những nơi công chúng.

Hồng tuy tuổi mới chừng ba mươi, nhưng ở trong xã hội là người được phần đông kiêng nể lắm. Và là chánh hội trưởng, phó hội trưởng, sáng lập hội viên, danh dự hội viên, tán trợ hội viên của không biết bao nhiêu hội ở Đà thành. Không có một việc có tính cách công ích nào mà không do tay chàng chủ trương. Bất cứ việc gì có Hồng nhúng tay vào mà mới mong hiệu quả tốt. Thỉnh thoảng cũng có người đứng lên chỉ trích nầy kia, nhưng chỉ là những tiếng cô lập, không ăn thua vào đâu chỉ làm cho chàng thêm khinh bỉ. Kẻ tò mò hay kể lắm chuyện về đời tư chàng, nhưng thấy cái cử chỉ đàng hoàng của Hồng, các bậc phụ huynh ai cũng bảo là lời phỉ báng tự những tay thù bịa ra để bôi nhọ chàng cho thỏa lòng ganh ghét. Hồng góa vợ được vài năm, chưa có con cái gì. Nhiều người khuyên sự tục huyền, nhưng mỗi lượt đều nghe chàng than thở rằng vợ mới mất không bao lâu không nỡ thế. Các chỗ thân bằng lại càng thêm mến phục. Trong số ấy tựu trung có một người hâm mộ cảm mến chàng nhất, là ông Cửu Đùm, tức ông Cửu Bạch, người đang ngồi cạnh Hồng đó. Không chỗ nào có ông Tham mà không có ông Cửu, cũng không chỗ nào có ông Cửu mà thiếu mặt ông Tham. Cho nên hễ đám tiệc nào đã mời ông nầy tất phải mời ông kia, không thế hẳn sinh mất lòng rắc rối ngay.

Ông Cửu Đùm nãy giờ nghe bạn tri kỷ của mình nói vừa hiểu được mấy câu sau liền vội ngắt lời Hồng:

- Ngài Tham nói quả là chí lý! Tôi tuy quê mùa, học vấn còn kém cõi lắm, nhưng cũng phải biểu đồng tình về sự đó. Hồi tôi mới ra đời, lăn lộn mười năm đủ từ Nam chí Bắc, từ Lào sang Mên, chẳng nơi nào là không đến, chẳng nghề gì là không làm. Mà trắng tay vẫn hoàn tay trắng. Mãi sau về đây buôn bán vụn vặt, cho thuê xe, cho vay tiền góp sơ sài mà mới gây dựng ra cái gia thế ngày nay. Ai dè bôn tẩu không nhằm chi, về nằm co lại tự dưng có của cải, mới biết lời tục không nhầm, có an cư mới lạc nghiệp!

Ông Cửu nói đến đó, liền buông một chuỗi cười dài sè cả cây quạt rộng bằng nửa cái nia, vung phành phạch. Ông cất cốc rượu, ngã người ra, nốc một hơi rồi mới ngó tất cả mọi người thử có chịu mình là một bậc lão thành lịch lãm.

Thấy Hồng cứ gật đầu, ông Cửu Đùm thích chí vểnh bộ râu tôm, ngất ngưởng kết luận rằng:

- Phải, trong mười mấy năm trời tôi phong trần đã lắm. Những mùi đắng cay mặn lạt ở đời tôi đều nếm qua nên phàm việc gì cũng gọi là lịch thiệp. Bây giờ nhờ ơn trên đã được dư ăn dư để, nhưng vâng lời ngài Tham tôi còn muốn đem những chỗ biết hẹp hòi của mình ra gánh vác việc đời cho khỏi phụ lòng anh em mong đợi.

Nói rứt lời, ông Cửu đưa tay nắn lại cái vành khăn, chỉnh nét mặt, có ý làm ra vẻ nghiêm trang cho xứng với cái trọng trách mình sắp ra đảm nhận.

Ông Cửu Đùm là một người vạm vỡ, mặt to, nước da bánh mật, giọng nói lớn, tuy tuổi ngoài năm mươi nhưng vấn còn quắc thước lắm. Trong khi nói, hay làm nhiều điệu bộ buồn cười, sắc mặt từ hài hước đổi ra nghiêm trang, lại từ nghiêm trang đổi ra hài hước chỉ trong chớp mắt, ai mới tiếp chuyện ông lần đầu thường có cái cảm tưởng ngồi trước một người đang đóng trò vậy. Ông Cửu là người giàu có lớn. Xuất thân ở về hạng nào, chỗ đó ít người biết ró. Người ta chỉ biết rằng hồi ông mới về ở Hàn thì như lời ông nói, ông đã xoay trở đủ mọi nghề mà người đời thường cho là kém sút. Hồi đó ông chỉ mới là anh Hai Đùm thôi, đồng một lứa với mấy anh Bốn Chuột, Năm Lò, Sáu Keo, Bảy Thộp. Nhưng vất vả nửa đời người, ông đã vì những sự gian lao mà thêm được một đức tính là lòng nhẫn nại. Thật thế, ai thấy ông sau ngày thất bại về một công việc gì, cũng vẫn giữ nét mặt thản nhiên và lại hăng hái ra làm việc khác ngay thì thẩy đều thán phục. Cả đời ông chỉ theo đuổi một mục đích, không bao giờ nghỉ, không bao giờ chán: mục đích ấy là làm giàu. Nhờ thời cơ một ít mà nhất là nhờ đức kiên nhẫn, cần kiệm, ông đã đạt được mục đích ấy quá lòng sở nguyện. Hiện nay ông Cửu có ba bốn sở nhà lầu, mấy chục gian phố thuê, ruộng hàng bảy tám trăm mẫu và năm sáu chiếc ghe. Vị thần độc tôn của ông đã là tiền tài thì lẽ tất nhiên sau khi ông được làm chủ cái gia sản ấy, ông phải cho ông là tài giỏi hơn người. Nên mỗi khi ông xét đoán, phê bình về một người nào, tất ông lại lấy tư bản ông làm mực thước. Ai giàu hơn ông là người ấy giỏi mà ai kém ông là người ấy còn vừa, chỉ như những hạng nghèo kiết, thì dẫu ông không dám nói ra trong bụng chỉ coi là đồ ương gàn, không đủ mà đếm xỉa. Nhưng người hơn ông đâu có nhiều, ra đường chỉ rặt là kẻ ăn làm đầu tắt mặt tối, thành thử ông hay có cái bộ khinh khỉnh, coi người bằng nửa con mắt. Tuy vậy ông Cửu không phải chỉ giao du với các nhà tư bản thôi, vì ông đã giàu rồi lại muốn sang, nên hễ gặp ông tai to mặt lớn nào là ông bắt quàng làm thân ngay. Sau hai bận đi Huế, người ta đã thấy trước ngực ông lủng lẳng chiếc bài ngà hàn lâm viện đãi chiếu. Về việc đó ông cứ phàn nàn mãi: "Nhà nước quá yêu mà ân tứ cho thế nầy, chớ thật tôi nhờ trời đủ bát ăn, có dám màng đâu danh vọng ". Ông dẫu nói vậy, vả lại vừa làm lễ tam sanh ăn ngũ tuần, nhưng vạn bất đắc dĩ phải chìu lòng anh em trong xóm mạc ăn khao hết ba bò tám heo, rước đám hát đăng đẵng nửa tháng trời. Lắm người đã khen là ông tính việc gì cũng chu đáo lắm. Nhưng ông Cửu lại tiếc mình có tài năng nên ông còn muốn ra làm hội đồng thành phố. Muốn cho có vây cánh, ông bèn chơi thân với ông tham Hồng là người có thể giúp cho ông nhiều về việc ấy. Sắp đặt đã xong đâu đấy, ông chỉ còn phiền cái tên ông nó không có giọng quí phái chút nào, ông bèn nghĩ đổi ngay nó ra là Bạch. Nhưng dẫu danh thiếp ông gởi đi khắp thành phố, nhan nhản đề cái tên Cửu Bạch, thiên hạ cũng cứ quen mồm goi ông là ông Cửu Đùm vậy. Ông biết thế không vui lòng chút nào. Ông Cửu có người con gái là cô Trà, đương học năm thứ ba trường Đồng Khánh. Ông muốn gả cô ta cho ông Tham, ông nầy cũng chẳng đòi gì hơn, nhưng vì hai đàng chơi thân quá, gọi nhau chỉ là ngài với quan nên đàng nào cũng không tiện mở lời ra trước. Chờ nhau dằng dai mải không xong gì, hai người phải bằng lòng ở với nhau trong vòng bằng hữu.

Oánh vẫn biết tánh hai người, nhưng trong sự ăn làm thường hay xáp mặt nhau nên chàng cũng có ý kiêng nể muốn mua lòng họ. Chàng mời hai người cũng chỉ vì nghỉ rằng do là một sự thù ứng vãng lai ở đời cần phải có. Sau khi nghe Hồng nói mấy lời cạnh khóe ám chỉ bạn mình thì Oánh chẳng vui, muốn ôn tồn bào chữa cho bạn.

Trang biết ý liền lấy cùi tay thọc vào Oánh ra dấu bảo im đi. Trang nẫy giờ ngồi nghe mấy bài diễn thuyết kế tiếp luôn của hai ông khách đã như gậy xán vào đầu. Chàng biết Hồng định nói kháy mình và bao nhiêu lời biện luận úp mở của va chỉ muốn kết lại bằng một câu nầy: "Anh là đồ vô dụng, có biết gì đâu!". Chàng bất bình, đỏ mặt, lại thấy Nga có ý nhìn mình thì chỉ chực tìm những câu chua chát đánh trả lại Hồng ít miếng cho thật đau. Song chàng nghĩ lại làm như thế có lẽ mất sự hòa nhã ắt Oánh phiền lòng, bèn cố gắng dằn sự giận giỗi. Trong bụng chàng lại như có ý khinh bỉ, không thèm cãi cọ dòng dài làm chi với một người mà chàng cho là đã lập tâm chế riễu mình. Còn ông Cửu thì Trang chỉ cho là một người phụ họa vụng về thôi. Vì thế, dẫu bực rức khó chịu, Trang cũng gượng làm lơ, như mình còn mãi suy nghĩ gì về việc khác.

Bà Nghè Thuyên cùng con gái ngồi ở căn bên kia làm xong các việc vặt cũng nhỏ to nói chuyện nhà với nhau. Hai người thỉnh thoảng để ý đến câu chuyện của khách. Nga mấy hôm trước đã thường nghe anh mình nói đến Trang một cách rất sốt sắng, lại khen chàng có hoài bảo lớn. Hôm ấy nàng mới được nhìn rõ người thiếu niên. Nàng thấy Trang nhu mì, hai bàn tay nhỏ mà trắng trẻo, cử chỉ trong khi ăn uống ung dung tề chỉnh, tỏ ra là một người từ nhỏ đã chịu nhiều công giáo dục. Nàng lại hơi ngạc nhiên rằng cái người mà anh mình không hết lời khen kia chỉ ngồi chầu hẫu như cô gái nhà lành, không biết nói năng gì cả. Sau khi nghe Hồng nói lỡm Trang, nàng rất không bằng lòng, thương hại cho người thiếu niên. Nhưng Nga lại mừng rằng thế nào Trang cũng đáp lại và nhân dịp ấy mình sẽ biết được cái tâm chí và tài hùng biện của chàng. Nga mong ngóng chờ mãi, tự mình cũng tìm được nhiều ý kiến hay để bênh vực Trang; nhưng một hồi lâu chỉ thấy chàng xoay thế địch ra thế hàng, dịu nét mặt, cười mát mà rằng:

- Các ngài nói đã là khám phá lắm!

Nga không ngờ Trang chỉ nói được có thế; nhưng nàng lại nghe vừa ý, cho chàng làm vậy mà phải, chớ ai hơi nào phí lời nói đi biện bạch với những người đầy cả thành kiến như hai ông kia.. Không đáp lại tức là bỏ qua các lời kích bác xằng ấy. Nếu lúc bấy Trang mạnh mẽ đứng lên phản đối lại một cách hùng hồn làm cho Hồng phải bẽ mặt thì Nga có lẽ không đẹp ý bằng thấy chàng nhẫn nại. Vì như thế thì hình như Trang còn phải cần người bênh vực, mà che chở cho một kẻ yếu, Nga muốn cho cái danh dự ấy nó về mình. Nàng dẫu không nhận ra, chớ kỳ thực sự khuất phục của Trang ở nơi đám tiệc vui vầy đã làm cho nàng đối với người thiếu niên có cái cảm tình đặc biệt.

Còn Trang đối với Nga, chàng lại lấy làm bức bối, cứ bảo bụng:

- Thôi nguy cho mình rồi! Họ thấy mình làm thinh chắc họ sẽ hiểu ngầm rằng mình đã bái lĩnh những lời dạy bảo của quan tham nhà họ. Âu cũng đành cho họ coi mình là một đứa không ra chi.

Nhưng bữa ăn vừa xong, mấy chú người nhà đã triệt bàn, đem thức tráng miệng và cà phê lên. Kể chuyện đời xong, chủ khách bèn lân la nói đến chuyện nhà. Trang vì chẳng muốn nói năng gì nữa nên ngồi lâu đã thấy mỏi. Nhìn vào chiếc đồng hồ tay thấy chỉ mười một giờ. Chàng toan cáo từ thì vừa gặp ông Cửu Bạch khảy múi cho:

- Không biết các ngài nghĩ sao, chớ theo ý tôi, ta nói chuyện suông như vậy chẳng bằng vầy một cuộc tài bàn hẵng có thú vị hơn.

- Xin tùy ý các ngài, nhưng chúng ta bốn người, thôi để nhường các ngài chơi, tôi xin chầu rìa vậy. Oánh nói thế.

Trang vội vàng gạt lời bạn:

- Anh Oánh hãy ngồi vào chơi, vì tôi xin thú thật là không sành ngón tài bàn lại quen tánh ngủ sớm, may ba ông vừa đủ tay, vậy cho phép tôi xin kiếu.

Oánh không ép bạn, Trang liền cáo từ ra về.

Chàng ra đến ngoài đường, hơi sương lạnh xuống bắt phải rùng mình, nhưng tâm thần lại nghe rất nhẹ nhàng, sảng khoái. Trang ngáp dài, rựt mạnh tay cho đỡ mỏi, cười khúc khích một mình mà rằng:

- Hú vía! Mình tưởng chừng không bao giờ thoát ra khỏi bữa tiệc ấy. Cũng khá khen anh Oánh có nhiều ông bạn lạ lùng, quý hóa quá! Quan Tham thì trưởng giả ra phết lại đèo thêm một cụ Cửu khiêm tốn nhất đời!

-5-

Chín giờ mai.

Cả bầu không khí trong veo đều vang dầy những tiếng người hát chim kêu đang đón chào một ngày nắng tưng bừng chói lọi. Muôn vật đều phô sự sống một cách hoàn toàn dưới cái phong quang của buổi sớm mai mùa hạ, hớn hở, êm đềm, hay khuyến khích những sự yêu mến nồng nàn, hay an ủy những linh hồn tuyệt vọng.

Nga ngồi trước cửa sổ, tì tay vào má, nghĩ ngợi trầm ngâm...

Nga buồn.

Cảnh vật bên ngoài càng rực rỡ bao nhiêu thì nàng thấy trong lòng càng vắng vẻ. Một tay trân trọng cầm bức ảnh bán thân của một trang niên thiếu: Thạch, người vị hôn phu của nàng đã không may tạ thế ngoài hai năm vậy. Người thiếu niên đang mỉm miệng cười, cặp mắt say đắm nhìn đăm đăm vào nàng như bảo nàng vững dạ. Nga ôn lại những buổi hạnh ngộ ngày xưa, cũng trong mấy tháng hè nầy, khi Thạch còn là một sinh viên trường thuốc. Nga tủi cho hai mươi bốn cái xuân xanh mình nó không có thú vị gì. Nước mắt nàng chạy quanh, ngập ngừng trên mí. Đã từ lâu Nga không khóc, nàng chỉ buồn một cái buồn lặng lẽ, khô héo thôi.

Nga sinh trưởng ở một cái gia đình giàu có đã mấy đời, nàng chưa từng phải lo nghĩ về sự ăn mặc bao giờ. Từ nhỏ đã muốn gì được nấy, đến khi hai cô chị đi lấy chồng, nàng ở một mình sớm khuya với bà Nghè, lại càng được mẹ ấp yêu như trứng mỏng. Bà Nghè cưng con út, không muốn cho nàng học nhiều, nên nhân dịp hai cô gái lớn gả chồng bèn bảo Nga thôi học về ở nhà cho có bạn. Lúc ấy, Nga đang theo học ở ban thành chung.

Nga mới mười tám tuổi, chứa chan hi vọng, chỉ ước ao những cái hạnh phúc tuyệt đối ở đời. "Diễm Dương Trang", - nhà bà Nghè - ở về miệt núi non, cách thành phố chừng mươi cây số. Nga về luôn đó ít được tiếp xúc với cái đời phồn hoa náo nhiệt mà nàng đã từng trải qua trong mấy năm theo học ở trường. Những buổi ăn không ngồi rồi, nàng đã để cho cái tâm hồn phiêu lưu trong chốn mông tưởng hư vô nó dần dần làm cho nàng thiếu hẳn cái quan niệm đích xác về cõi đời thực tế. Chính giữa lúc sự tình cờ xui khiến nàng biết Thạch. Nguyên Thạch có bà con xa với một người anh rể Nga, nên một hôm được người ấy rủ đến ở lại Diễm Dương Trang ít ngày đi săn bắn. Nhờ thế, Thạch mới biết Nga và ngay buổi đầu đã đem lòng yêu mến nàng vậy. Dò la ít lâu, Thạch bèn cậy người anh rể Nga làm mối lái giạm hỏi nàng, liền được bà Nghè ưng thuận. Rồi đó cứ mỗi năm đến độ nghỉ hè là Thạch lại đến Diễm Dương Trang ít lâu, cặp thiếu niên đối với nhau rất hợp ý vừa lòng, yêu nhau trong cõi tinh thần, bằng một thứ ái tình say sưa, thuần túy. Hai bên chỉ mơ mộng làm một đôi uyên ương chắp cánh cùng bay, đi tìm những cảnh mây hồng nước biếc. Trước con mắt lạc quan của Nga, cái tương lai nó hẹn hò nhiều cảnh sắc huy hoàng xán lạn. Thế nhưng cái cuộc ái ân ấy nó không có bền chặt gì. Năm kia Thạch đang học ở trường liền nhuốm bịnh thương hàn mà tuyệt mệnh. Nga được tin ấy đưa về thoạt ngất người đi, xuýt chết theo cùng bạn. Nhưng nàng vẫn sống, sống để mang một sự đau đớn không tày nó làm cho nàng ngày thêm mòn mỏi. Oánh cùng bà Nghè đã hết lời khuyên nhủ nhưng vẫn là vô hiệu.

Nga vốn là một giống si tình, tự đối với mình không muốn có điều thất ước. Nàng trót quá hi vọng và tin tưởng ở ái tình nên nỗi thất vọng lại càng khó gỡ. Vả từ nhỏ đến lớn nàng chưa từng gặp cái gì làm trở ngại cho ý muốn mình, nay thốt nhiên bị cái tin dữ dội ấy nó thình lình đạp đổ bao nhiêu cái lâu đài tráng lệ nàng đã xây đắp trong trí, thì nàng bỗng như mới bừng mắt ra, đã hèn lâu mà vẫn không hết bàng hoàng sợ hãi. Nga nghi ngờ rằng bao nhiêu cái tốt đẹp ở đời chỉ là hư ảnh để gạt gẫm mình thôi. Nàng không muốn nghĩ cách tự giải, không muốn nghe dỗ dành, chỉ ưa tìm những nơi vắng vẻ đi dạo một mình, để sống lại cái đời quá khứ mà nàng với Thạch đang cùng nhau khăng khít. Nàng yêu soạn sành những vật kỷ niệm của Thạch đã từng cho ngày trước, xem đi xem lại suốt giờ không thấy chán. Mãi thế, trong nhà thấy Nga cứ hao mòn sinh lười biếng. Bà Nghè Thuyên lo sợ, nên hễ thấy chỗ nào ngỏ ý cầu hôn thì muốn nhận lời ngay, nhưng Nga một mực từ chối. Trước bà Nghè cũng muốn con gái ở lại với mình cho dài ngày nhưng bây giờ thì bà lại chỉ trông gả gấp nàng thôi, vì bà nghĩ rằng Nga đang bị khủng hoảng về ái tình tất phải lấy một cái ái tình khác thay thế vào mới được.

Còn Nga nàng cũng không cần biết rồi cái thân thế mình nó sẽ ra thế nào. Có khi Nga muốn hi sinh làm một kẻ tu hành đi vỗ về cho những kẻ đau đớn khác. Cũng có khi bà Nghè thấy nàng ẵm bồng con Oánh suốt ngày mà mơn trớn hơn một người mẹ đẻ. Nàng như có ý tìm một cái gì mà rợt bớt sự thương yêu nó đang lai láng trong lòng. Rút cục, những ý tưởng bề bộn của Nga đều không có kết quả gì vậy.

Đến mùa hè năm ấy, Oánh thấy nàng cứ gầy yếu thêm liền bàn với mẹ đem Nga đi hóng gió bể cho khỏe và cũng nhân tiện cho nàng xao nhãng những sự buồn rầu lủn chí.

Bà Nghè nghe nói có lẽ, bèn phó thác việc nhà lại cho con dâu và đem Nga vào Mỹ Khê, vì ở đó Oánh đi về rất tiện. Nga vì những sự đi đứng, dọn-dẹp, không mấy khi rồi rành ngồi không, nên quả nhiên không bao lâu đã khá nhiều và ưa làm lụng hơn trước.

Hôm đầu nàng gặp Trang, Nga rất không bằng lòng, vì mỗi khi thấy một người thiếu niên nào thì lại bắt nàng nhớ đến Thạch; vả Nga thấy Trang chào hỏi mẹ thì nghi rằng va chỉ vờ vĩnh thân mật để gạ gẫm nầy kia, không khéo làm cho nàng đến mất sự yên ổn. Nga cố làm ra bộ khinh bỉ cho chàng đừng có chòi mòi gì nữa. Nhưng luôn mấy ngày sau thấy chàng lãnh đạm vô tình không để lộ ra cái cử chỉ gì khả nghi thì nàng mới hết ngờ vực người thiếu niên về chỗ đó. Nàng lại nghe nói đến Trang ở một cách cô độc, không hợp với cái tuổi trẻ của chàng chút nào thì đồ rằng hoặc chàng cũng có một cái tâm sự như mình chăng. Hôm Trang được mời đến ăn cơm cùng Oánh, Nga thấy chàng chịu thua sút Hồng, không nóng nảy như bạn thiếu niên khác thì lại càng chắc là lời mình đoán đúng. Nhưng nàng bỗng nhận ra rằng mình năng nghĩ đến Trang, hay chú ý nghe Oánh kể chuyện chàng mà cho thế là một sự không tốt, đắc tội với vong hồn người bạn cũ.

Nên hôm ấy, muốn đoạn tuyệt với những điều nghĩ đó, nàng bèn soạn cái bức ảnh của Thạch ra như để chứng giám cho tấm lòng thanh bạch của mình. Những sự đau đớn cũ nó mới hơi êm êm được mấy ngày trong tâm khảm nàng lại bỗng nứt nẻ ra nhức nhối vô cùng, khiến nàng ủ dột không thua gì ngày trước. Nga tưởng tượng Thạch đang buồn rầu đứng trước mặt nàng nói những lời trách móc. Nhưng nhìn vào bức ảnh, chỉ thấy ý trung nhân tươi cười âu yếm, không có vẻ giận dỗi gì. Những tiếng thề bồi của Thạch ngày trước lại thánh thót bên tai nàng. Nga cảm động quá, nghẹn ngào, không thốt ra một lời gì được.

Vì thế, luôn sáu bảy hôm sau, Nga gặp Trang đều lạnh lẽo không muốn đứng gần. Có chào hỏi cũng gọi là cho đủ lễ thôi.

Trang thấy thế thì cứ nhất định rằng mình bị Nga khinh mà duyên do cũng chỉ vì thấy mình thật thà quá trong bữa tiệc hôm trước. Chàng tự nhủ rằng cô ta không hiểu mình đến thế thì kiến thức cũng còn là hẹp hòi, nông nổi lắm. Nên chàng cũng nghe chán nản, không thích chào hỏi gì Nga nữa.

Nga thấy Trang tưởng bị mình khinh bỉ có ý thẹn thì nàng cũng hối hận rằng mình kiêu hãnh quá.

Nhưng Trang chỉ gắng gượng được vài hôm rồi sau Nga lại thấy chàng xoắn xuýt mình hơn trước. Mỗi làn gặp gỡ cứ thấy Trang cười nói luôn miệng, vui vẻ lắm, hết chuyện nầy tiếp qua chuyện kia không bao giờ dứt. Nga phải cười thầm không hiểu sao va lại có cái cử chỉ kỳ quặc ấy.

Nga tần mần đem Trang so sánh cùng Thạch mà nhận thấy rằng hai người có nhiều chỗ giống nhau mà nếu gặp nhau ắt cũng làm một đôi bạn tương đắc. Nàng nghĩ rằng vì tâm trí mình nó đầy cả cái hình ảnh của Thạch cho nên hễ gặp ai cũng muốn tìm cho ra chỗ đồng dị với người yêu, cái đó chỉ là một cách nhớ đến người yêu vậy.

Một hôm, mấy người đang đi dạo chơi cách chỗ tắm hơi xa. Trời bỗng tối sầm lại, mây đen từ phía tây đùn đùn kéo tới, bủa thấp la đà.

- Ta đi mau về thôi, - Oánh nói, - chắc là mưa to sắp đến.

Ai nấy đều vội vã quày gót lui. Trang lên mặt rành:

- Không can gì, chân mây chẳng đụng núi Sơn Trà thì cũng chưa mưa được.

Nói vừa rứt lời, trời đã đổ hột lắc rắc, giây phút một trận mưa to bỗng ào ào đổ xuống. Cả bốn người biết về chẳng xong phải chạy a vào xóm thuyền chài, gặp cái nhà gần nhất liền kéo nhau vào đụt. Mấy bác thuyền chài thấy khách lạ đến nhà liền hối hả quét phản, trải chiếu mới mời ngồi lại bảo trẻ con đun nước chè đâm đãi khách.

Bà Nghè cùng Nga đến trước bếp lửa sưởi áo cho khô rồi mới kiếm chỗ ngồi.

Oánh bấy giờ ngó lại Trang thấy chàng ướt như chuột lột, mới cười xòa ra bảo:

- Thì cũng tại ông thầy thiên văn nầy muốn làm lộ thiên cơ nên mới sinh chuyện!

Nhưng trời vẫn mưa già, trước mái hiên nước chảy mạnh xuống từng chuỗi dài khít rịt như một bức rèm châu trắng xóa. Ai nấy đều yên lặng trông ra ngoài sân bị nước xói thành ngòi lạch, hoặc lắng tai nghe tiếng gió thổi vi vút qua mấy ngọn thùy dương.

Trang và Nga lại tình cờ ngồi cạnh nhau, hai người đều nghe có cái cảm giác lạ lùng nó nhen nhúm trong lòng rất ấm áp. Mọi vật ở trong túp lều tranh ấy, từ đống lưới bừa bãi bên phên cho đến ngọn lửa ngùn ngụt trên bếp, vật cỏn con gì nó cũng đều chan chứa một cái thi vị ngây người....

Trang không hề biết bực giọc về sự ướt át gì cả cứ rung đùi, đốt thuốc hút phì phào. Chàng cũng không cầu gì mưa tạnh nữa. Trang thấy trên cái chõng tre kê dưới bức cửa chống có một ông lái già đang chăm chú xem một quyển sách gì. Chàng thử ghé lại gần xem. Ông già liền đặt quyển sách xuống cười nói:

- Thầy có muốn coi tướng số gì không? Đây là bộ "Tam thế diễn cầm" linh nghiệm lắm!

Trang ngảnh lui vờ hỏi Oánh:

- Bây giờ nên xem gì? à, nhưng người ta nói chung cả đời mình thì muốn biết gì mà chẳng có!

Nói vậy rồi Trang mới kể rõ mình mấy tuổi, ngày sinh tháng đẻ cho ông lái nghe.

Ông lão lắp đi lắp lại cho nhớ những ngày giờ ấy, tìm kiếm một hồi, rồi bỗng nói một cách đắc ý:

- Đây rồi, thầy hãy lắng tai nghe. "Sinh tại Hoàng đế hung, phú quí định hưng long. Độc thư khoa đệ hiển". Hay lắm! "Lộc vị chủ tam công". à lại càng tốt, tốt lắm!

- Khoa đệ thì đã không hiển rồi. Còn cái gì chớ chức tam công thì cũng uổng mất nốt, vì ngày nay không có nữa. Trang nói.

Ông thầy số thương hại:

- Thầy đừng nói vậy không nên đâu! Sách vở thánh hiền in chép rõ ràng, cái gì lại không có. Nhưng thấy hãy nghe "Nhi tôn đa phát đạt. Thê thiếp chủ phương dung". Chà, số thầy tốt quá!

Ông lái cứ vừa đọc vừa ngâm nga, đến đó Trang lại ngắt lời hỏi:

- Sao lại thê thiếp? Như thế nghĩa là trong đời tôi sẽ có vợ và có cả hầu, chưa biết chừng có cả năm bảy nàng hầu nữa phải không? Sướng thật!

Bà Nghè cùng Oánh nóng nảy chờ tạmh mưa, nghe vậy cũng bật phì cười, duy chỉ có Nga là lấy làm khó chịu. Nàng cho câu nói của Trang tuy có pha giọng khôi hài nhưng cũng rất quê mùa bất nhã, không như Thạch chút nào. Từ đó nàng cứ tưởng đến Thạch mà ủ ê không nghe thấy gì nữa.

Còn Trang cứ việc nghe ông già xem nốt.

Nhưng hôm đó, khi về chàng lấy làm lạ rằng Nga bỗng làm cao với mình hơn trước. Chẳng hiểu vì sao, chàng liền cho là Nga tánh nết bất thường vậy.

-6-

Trời cứ mưa sùi sụt.

Luôn mấy ngày mây đen kéo tối sầm. Cái quang cảnh mùa hè bỗng như nhuộm hẳn màu thu.

Trang nằm ro ró ở nhà đã thấy chán. Hôm đầu còn vui đọc sách viết văn. Đến hôm thứ hai thứ ba, dầu có cầm sách lên, tâm trí cũng mãi để vào đâu không hiểu một chút gì. Chàng thấy cái tính vui vẻ nó như lìa bỏ chàng, cho đến cái cảnh tự do, nhàn dật của mình cũng nghe không có cái hứng vị êm đềm như chàng đã tự hứa. Trang nóng lòng không biết bao giờ mới tạnh mưa, ra sân xem thấy mây đen còn che kín cả vòm trời thì lại chắc lằn, giậm cẳng. Hết ngồi thừ ra suốt giờ như pho tượng gỗ, chàng lại vùng đứng phắt dậy đi lui tới trong phòng, tiếng guốc nện rất đều như một cái quả lắc đồng hồ đánh chậm.

Những sự nghĩ ngợi lan man của chàng nó cứ rõ rệt dần ra rồi sau chỉ quay cuồng quanh một cái trung tâm điểm: Nga.

Chàng nóng lòng vì nhớ Nga vậy.

Chàng cảm thấy mình vừa nghi hoặc, vừa vui mừng:

- Có lẽ nào ta mặc bệnh tình một lần thứ hai nữa chăng? Vô lý thật! Miệng Trang lẩm nhẩm thế.

Nhưng nhớ lại mấy ngày trước, chàng phải nhìn nhận rằng đối với sự độc thân mình đã hết nhiệt thành từ lâu rồi, có lẽ từ khi gặp Nga lần thứ nhất. Câu nói bông đùa đáp lại ông già xem số chính là một lời thú thật. Mà những trang nhật ký chàng cố lên giọng biểu dương cái cảnh cô độc tự do của mình nó che đậy một cách hở hang sự thay đổi ý kiến của chàng vậy.

Trang so vai cười gằn như người đã không còn tự tin. Chàng chợt nghĩ:

- ừ, nếu ta cũng có vợ thì cuộc đời ta nó sẽ ra sao?

Chàng bỗng mơ màng thấy một cái nhà vườn cây lá rườm rà tỏa kín lại như một cái động tiên, vợ chàng đang đi hái hoa, chung quanh lại có vài đứa bé, con chàng, lên bốn lên năm, rất dĩnh ngộ chạy theo mẹ nó reo cười đùa bỡn. Rồi chàng chợt ở đâu đi về, lũ bé liền mừng rỡ la ó lên làm cho vợ chàng bỗng quay đầu lại tươi cười mơn trớn. Trang thốt nhiên giật mình, ngần ngừ, sung sướng vì thấy người vợ chàng giống hệt Nga mà nhìn kỹ thì chính thật là Nga.

Sự liên tưởng ấy làm cho chàng bật phì cười, bảo dạ?

- Ngông cuồng đến thế thì có chết điếng người ta đi không? Người ta giữa đường cũng bắt quàng làm vợ!

Nhưng Trang một khi đã nghĩ đến Nga thì cứ triền miên về một sự đó. Tâm trí chàng theo đuổi Nga như một cái bóng thoáng chập chờn, trêu ghẹo. Trang tưởng tượng ra nhiều bận gặp gở với nàng ở những chỗ nước non hữu tình tuyệt diệu. Chàng mơ hồ gặp Nga ở bên bờ khe róc rách dưới muôn nghìn quả dom chín đỏ trên cành, hoặc đang ngồi chung với nàng trên một chiếc thuyền nan, vào buổi chiều hôm, hai người cùng đổ đến một cái cồn lau hoang dại. Hoặc Nga đang bị một lũ cường bạo nó bắt cóc, chực liều mình cho tròn danh tiết thì chợt Trang ở đâu vừa đến, liều sống chết xông vào đánh tháo nàng ra, như trong chuyện kiếm hiệp của Tàu đời xưa vậy. ở những nơi đó càng thấy Nga tăng vẻ dịu dàng uyển chuyển.

- Chết nỗi! Sao mà giàu tưởng tượng thế? Nhưng đã vậy thì cũng đủ mãn nguyện rồi, phải gặp gỡ thật làm gì nữa!

Trang cố thu hết tinh thần, cầm bút quệch quạc một bức ảnh trắc diện Nga. Vẽ xong chàng bỗng cười ầm lên vì chẳng thấy Nga đâu lại chỉ thấy bác đàn ông chăm bẳm.

Khi đó, thằng Cồ ở ngoài bước vào, Trang ngỡ nó làm gì nên ban đầu không để ý, nhưng sau cứ thấy nó lảng vảng bên mình, chúm chím cười ra vẻ bí mật thì chàng phải lấy làm lạ hỏi rằng:

- Thằng nhãi ranh nầy mầy làm cái trò gì thế?

Thằng bé con làm bộ không nghe câu hỏi ấy.

Trang quát:

- Cồ! Tao hỏi sao mầy không nói?

- Bí mật lắm! Con biết nhiều chuyện bí mật lắm cậu ạ! Thằng Cồ còn chưa chịu nói.

- Gì thì mầy cứ nói mau nghe thử nào?

- Thứ nhất là bà Sáu bảo con hỏi cậu có ưng con ông thầy thuốc bắc đàng xóm trên không, nghe bà ta cứ khen rầm ông ấy lên bà bảo là cô con lại càng kháu lắm! Nếu cậu đi xem mặt rồi mà bằng lòng thì cậy bà ta nói giùm vào một tiếng là chắc được.

- Chỉ có thế? Mầy hãy lập tức xuống bảo Bà Sáu rằng tao là thầy tu nghe không, rầy về sau đừng có đa sự nữa.

Thằng bé giả lờ hờn mát, bỏ đi ra nói một mình:

- Tưởng cậu thích nghe thì còn một chuyện của cái cô ngoài bể nữa, nhưng cậu không thèm nghe thì thôi.

Trang vội gọi dật nó lại:

- Khoan đã! Mầy muốn nói cô Tư ấy à?

Thằng Cồ ra mặt người biết chuyện, quay trở vào nói:

- Cô Tư Nga cậu ạ.

- à mấy biết. Rồi sao nữa?

- Thì để thủng thẳng con nói chuyện cho cậu nghe. Nguyên bên nhà bà Nghè có một người ở là chú Chồn, cậu có nhớ không? Con ra chợ thường đi về một đường với chú ấy nên đâu vài bữa thì con tìm cách làm quen ngay. Hỏi chuyện nhà bên ấy gì, chú Chồn cũng nói cả. Vì thế mà con biết rằng cô Nga mà cậu thường gặp đó trước hứa gả cho một ông đốc thầy thuốc nào, học giỏi lắm.

- Lão Chồn nói vậy à? Mầy coi chừng đừng có nói chạ!

Trang gặng hỏi thằng Cồ thế, nhưng mặt đã xám như chàm.

- Thật thế cậu ạ. Nhưng ông đốc ấy làm rể được vài năm chưa kịp cưới thì chẳng may đau bệnh gì đó rồi mất. Nghe nói cô ta thương khóc quá, bỏ ăn bỏ ngủ không chịu lấy chồng khác nữa. Cho nên bà Nghè mới đem cô ta đi chơi cho khuây khỏa đi đó.

Trang không muốn nghe nữa, bảo thằng Cồ đi ra rồi chàng mới gục đầu xuống bàn, nói thầm một cách thất vọng:

- ừ phải rồi, không trách gì mà cái mặt buồn tanh như bà vãi. Đời bây giờ làm gì có một cô tiểu thư ngoài hai mươi tuổi đầu mà chưa từng thương yêu ai? Chỉ có mình là lẩn thẩn lại đòi yêu trộm nhớ thầm con người ấy. Ai còn gan ruột đâu mà đoái hoài đến mình mà chắc họ cho là một tên thư ký quèn lại hiện giờ vô nghề nghiệp!

Trang nghe trong lòng lạnh ngắt, gắng gượng tìm câu yên ủy rằng:

- Nhưng có yêu thì cũng phải người ta yêu lại như mình, còn không thì thôi, quả tim họ phải là hoàn toàn vật sở hữu của mình, chứ giá họ có bố thí cho mình một chút ái tình thừa thải nữa thì Trang nầy cũng chẳng màng nào! Vả chăng mình cứ trung thành với chủ nghĩa độc thân thì có hơn không? Mình lại chẳng thừa thấy cái mặt trái của các gia đình anh Lục anh Hòe sao, đều vì sự phản trắc của đàn bà mà phải đến hư nát.

Từ lúc ấy, Trang chán nản suốt ngày, ngồi vò võ trong phòng trông hạt mưa bụi ngoài song nó cũng có một vẻ buồn bát ngát...

Nhưng qua hôm sau Trang ngủ dậy thấy trời tạnh ráo, quang đãng thì lại bằng lòng lắm. Chàng chỉ mong đến chiều là ra bể. Bị giam ở nhà luôn mấy ngày, lại muốn cho khỏi chờ đợi mất công, Trang bèn định qua sông đi dạo phố ăn cơm hàng một bữa và luôn tiện mua ít món đồ hộp. Đi giữa đường, chàng nhớ lại mấy câu nói của thằng Cồ mà nghĩ rằng:

- Thì Nga chẳng qua cũng như mình, chỉ có khác là nàng không bị người yêu phụ bạc. Nhưng kể thì cũng đau khổ như nhau. Biết đâu sự không chịu lấy chồng đó lại chẳng tỏ ra rằng Nga là một kẻ si tình đáo để, không thể quên được người yêu chớ chẳng phải vì chê bai những kẻ khác không xứng đáng với nàng. Và nếu, ừ chỉ nếu mà thôi, nếu mình tìm được một chỗ mà chen vào trong tấm lòng héo hắt ấy thì chẳng phải hèn đâu, chính là vinh dự đấy! ồ! Còn gì sung sướng bằng làm cho một kẻ chán đời lại vui vẻ mà sống. Kẻ đồng bệnh với nhau thường dể hiểu nhau mà yêu nhau một cách mặn mà thấm thía hơn.

Buổi sáng mai ấy, Trang vào nhà hàng ăn và mua ít thức vặt xong, liền cố đi dạo phố cho hết giờ, mãi đến trưa đứng bóng mới về. Chàng tính ngủ một giấc cho đến chiều, nhưng chẳng hề nhắm mắt được. Trang đành phải vùng dậy giở chồng báo ra xem.

Mới hơn ba giờ chàng đã ăn mặc rất chỉnh tề hăm hở đi ra bể. Trang biết cón sớm bèn tìm đến xem mấy chiếc ghe chài về trễ họ chở cá vào cho kịp buổi chợ chiều. Thỉnh thoảng lại đưa mắt trông chừng thử có bà Nghè cùng Nga ra chơi chưa. Nhưng chờ đã lâu, mấy chiếc ghe họ đã lần lượt dời đi hết mà chẳng thấy bóng tăm một ai cả. Trang chẳng vui, song giở về thì cũng không đành. Phải chi có thằng Cồ thì chàng còn nói chuyện phiếm với nó cho đỡ buồn, vì từ hôm quen biết với bên nhà Oánh thì Trang hay hợp đoàn đi với họ và chỉ về ăn cơm nhà.

Một hồi lâu nữa, trời đã chập choạng tối. Trang chẳng con hi vọng gặp Nga mới chịu dứt ra về.

- Lạ nhỉ! Trời tốt thế nầy mà không ra, chắc là họ mắc khách. Mới nắng được một ngày mà lại hỏng gặp mất, rõ đen cho mình thôi! Hãy đợi đến chiều mai chứ sao.

Trang nóng lòng muốn gặp Nga để dò xem tình ý nàng ra thế nào.

Nhưng luôn hai hôm sau lại cũng chẳng thấy Nga đâu hoặc ai bên nhà nàng mà hỏi. Trang lấy làm khó chịu quá, không hiểu vì sao. Chàng tức tối, muốn đánh một cái dấu rốt cho cuộc tao phùng ấy và bỏ quách chuyện đó đi, đừng đèo bòng gì đến nữa.

Dù thế mặc lòng, suốt cả đêm Trang cứ trằn trọc mãi.

Sáng hôm thứ tư, chẳng đừng được, chàng phải gọi thằng Cồ lên hỏi rằng:

- Mầy nói có quen với một người ở bên bà Nghè phải không?

- Dạ phải, chú Chồn.

- Tao bảo việc nầy, mầy phải cố lên hỏi chú ấy cho ra: vì sao bên cụ Nghè mấy bửa nay không thấy ra bể chơi hay là đi đâu rồi, mầy nghe rõ chưa?

- Con hiểu rồi cậu ạ.

- Mà mầy phải kín miệng, đừng nói rằng tao bảo hỏi mà họ sinh nghi nhé!

- Cậu không lo. Bây giờ con đi ngay, có lâu lắm cũng trong một giờ là cậu sẽ rõ đâu duồi gốc ngọn.

Thằng Cồ có vẻ tự đắc, vào xách rổ tất tả đi ra chợ.

Trang ở nhà cứ đi đi lại lại trong phòng. Chờ lâu quá chàng đã nghe nôn ruột, chợt thấy thằng bé chạy về ngoài sân, mặt hớn hở nói:

- Con biết rồi.

Trang mừng rỡ, chạy ra khen dồi nó:

- Thế thì mầy giỏi quá! Nhưng mầy biết làm sao?

- Cậu còn nhớ bữa trời mưa to, cậu về nói chuyện ai nấy đều bị ướt?

- ừ, rồi sao?

- Thì bữa ấy cô Tư vì bị dầm nước mưa nên có cảm sơ sài gì đó thành ra không đi chơi được. Còn thầy Hai thì có việc đi khỏi đã ba bốn bữa rày. Chỉ có thế chớ không còn gì lạ.

- ồ! Mầy giỏi lắm, tao phải trọng thưởng mới được.

Trang rút ví lấy hai hào bạc cho thằng bé. Nó mừng cuống lên, chạy tuột xuống bếp.

Trang trở vào phòng ngồi nói rằng:

- Chỉ vì cô ấy đau. Nhưng cũng phải cho biết thế.

Chiều hôm ấy Trang ở bể đợi cho trời tối mịt mới về. Nghĩ làm sao, khi gần đến nhà lại quay trở lui đi thẳng qua nhà Oánh. Chàng dừng lại ngoài ngõ nhìn vào thấy ở trong vẫn thắp cây đén măng sông sáng trưng, bà Nghè đang lom khom làm gì bên cái kệ nhỏ. Mấy chú người nhà đang cất dọn thức ăn trên bàn. Còn Nga thì chẳng thấy đâu.

Dẫu biết rằng trong nhà chẳng có việc gì khác thường, Trang cũng tưởng tượng Nga gầy yếu xanh xao đang nằm trên giường bệnh mà chỉ có chàng ngồi một bên săn sóc thuốc thang, thỉnh thoảng Nga lại trông vào chàng cảm ơn bằng một nụ cười tươi thắm.

Lưỡng lự hồi lâu, Trang sẽ nói:

- Hay là ta đi vào?

Nhưng thế rồi chàng vẫn đứng ỳ một chỗ, như bị trồng ra đó, ngẫm nghĩ:

- Ai lại có sống sượng thế thì có khác phơi cái tim đen mình ra. Nga thì chẳng nói làm gì, mình còn cầu cho nàng biết, chớ ngộ bà Cụ và mấy chú kia đoán được ý mình thì họ cười cho cũng đủ trơ trẽn chết!

Rồi Trang so sánh mình với mấy chú đầy tớ trong nhà mà thèm thuồng cái thân phận họ:

- ở như thế thì họa là trả tiền thêm cho người ta.

Trang còn chưa nhất định thế nào chợt thấy bóng người trong sân, liền thụt lùi mấy bước, rón rén bỏ ra về.

Dọc đường, chàng phải tìm cách tự ủy:

- Mình khờ khạo lắm! Biết đâu người ta chẳng nhớ mình và cũng mong mỏi như mình thế?

Qua hôm sau, Trang thấy mình bạo dạn hơn trước. Ăn cơm xong, chàng trần trựa một lát rồi quả quyết phen này gặp Nga cho kỳ được. Đi đến nơi, chàng bước thẳng vào nhà, chẳng thấy bà Nghè và mấy chú đầy tớ đâu, chỉ có Nga đang nằm trên cái ghế xếp, một quyển sách nhỏ ý chừng là quyển tiểu thuyết đằng dưới bàn tay.

Trang vừa mừng vừa ngượng nghịu, cất mũ chào:

- Thưa cô, anh Hai tôi không có ở nhà?

Nga liếc thấy Trang không kịp giấu một nụ cười tươi tỉnh, ngồi nhỏm dậy se sẽ đáp:

- Chào thầy lại chơi. Vâng, anh tôi có việc phải đi vắng vài hôm, có lẽ cũng gần về.

Nga thấy Trang mắc cỡ, lúng túng, hai bàn tay quay tròn chiếc mũ dạ, thì mạnh mẽ nói thêm:

- Xin mời thầy ngồi xơi nước cho. Má tôi làm gì dưới nhà rồi cũng lên.

Trang đã sắp đặt trước bao nhiêu câu hỏi, đến lúc bấy giờ đều quên cả, chỉ ấp úng nói được một lời:

- Tôi nghe nói rằng cô từ hôm mắc mưa thì có mệt?

Câu hỏi hớ ấy đã gieo một tia sáng vào trong trí Nga. Nàng nghĩ rằng:

- Anh này bảo là nghe nói, nhưng nghe ai, mình ở đây có quen ai đâu? Thôi chắc là ảnh cũng không lãnh đạm với mình rồi, mấy bữa nay thấy mình không ra bể thì sinh nghi mà đi do thám vậy.

Nga hai má đỏ gay, se sẽ đáp:

- Cảm ơn thầy, tôi vì yếu đuối quá nên cũng có rã rời đi mấy hôm, chớ chẳng đến đau ốm gì.

- Thế thì cô cũng gần ra chơi được?

- Vâng cũng chừng một hôm nữa là tôi sẽ mạnh như thường và đi đứng như trước.

Trang được Nga ngọt ngào, thỏ thẻ trả lời cho mấy câu hỏi mình thì mừng lộ ra mặt, nhưng chẳng biết nói gì nữa đành phải tính chuyện cáo thối:

- Tôi ngỡ anh Hai có ở nhà nên tính lại rủ đi chơi, chớ chẳng có việc gì cần kíp. Vậy thời cô gắng dưỡng cho mau mạnh, tôi xin chào cô nhé!

- Không dám! Xin chào thầy.

Trang bước ra trong bụng mừng khấp khởi như mới vào được động Thiên thai nhưng lại tức giận cho mình rụt rè nhút nhát quá.

- Ăn nói luộm thuộm thế thì một thằng chăn trâu nó cũng nói được bằng mười!

Còn Nga thấy Trang ra khỏi rồi liền cười thầm rằng:

- Không biết hỏi cái gì mà hở hàng thế? Nghe người ta nói! Ngộ mình hỏi gặng là nghe ai, thì mới sao?

Nhưng dẫu nói gì, nàng cũng không thể không cảm động vì cái cử chỉ ngỡ ngàng của Trang ấy. Chàng ta e lệ như thế mà còn đánh bạo đến thăm nàng thì chắc là yêu nàng đến cực điểm. Nga cũng chắc rằng chuyện hỏi Oánh chẳng qua Trang thác ra cho có cớ để đến thăm mình đó thôi. Nàng rất vui sướng mà biết rằng trong khi mình nằm dã dượi thì có một kẻ đang thầm vụng tưởng nhớ đến mình không giây phút nào nguôi. Sự thật là Nga trong mấy ngày nằm ở nhà nàng cũng ngong ngóng chờ Trang, có khi đã phải lấy làm giận sao vắng mình mà chàng nỡ vô tình không tìm đến. Trong tâm trí nàng cái diện mạo người thiếu niên đã nhiều lần hiện ra ngang hàng với Thạch.

-7-

- Chào thầy!

- Kính chào cụ!

- Mấy hôm nay thầy vẫn ra bể chứ?

- Bẩm vâng ạ.

- Hôm qua nghe cháu nó nói chuyện mới biết là thầy có lại chơi. ở đàng ấy một mình buồn sao ít thấy thầy lại nói chuyện cho vui? Anh Hai nó đi vắng gần một tuần lễ nay, nhưng khi nào cũng có tôi ở nhà.

- Cảm ơn cụ, cháu hay làm biếng nên ít đi đâu.

Bà Nghè Thuyên và Trang hai người chào hỏi nhau như thế.

Trang thấy bà cụ đối đãi với mình rất ân cần và có ý mời mọc lại nhà chơi thì mừng thầm rằng mình khỏi bị nghi ngờ gì. Trái lại, chiều hôm ấy Nga hình như cố lánh mặt chàng và không thấy nói rằng gì cả. Hễ Trang có đứng gần thì Nga lại lảng xa ra, hay chàng có đưa mắt nhìn thì nàng làm bộ trông theo một đàn chim bay hay vờ sửa lại cái tay áo, không nữa cũng làm một việc gì. Thành thử Trang không thể nào dò hiểu ý Nga và cũng không nhớ ra mình đã làm gì nên tội. Chàng tự hỏi:

- Hay mình lầm chăng? Chớ có lẽ nào Nga lại lẩn mặt hoài như thế? Rõ ràng mới hôm qua còn tiếp chuyện với mình một cách niềm nở lắm! Gớm! Người ta thương yêu chết mệt đi có đều chưa dám hé răng ra chớ ai nào phải hùm báo gì mà tránh trút ngả nầy ngả kia. Hoặc vì hôm qua mình không chịu thổ tận can trường ra nói một lời gì cho người ta mát ruột? Nhưng có lẽ đâu hắn đần độn thế, mình đã đến thăm thì cũng phải hiểu ngầm cho chứ!

Trang còn đương nghĩ thế chợt nghe bà Nghè cất tiếng nói:

- Ai như anh Hai nó về kia kìa!

Hai người thiếu niên đều ngó lên thì quả nhiên thấy Oánh đang ỳ ạch đi xuống hai tay xách hai cái giỏ gì to tướng. Và đã đến gần nói:

- Tôi vừa mới về bây giờ. Hồi trưa có gặp anh cai Vừng mang vào cho mấy giỏ hàu nầy đây. Tôi về chẳng kịp nên tính mang thằng ra ngoài nầy ăn cho luôn và đã đem đủ cả chanh và muối theo nữa. Một lát nữa, mấy đứa nó sẽ mang nước ra.

Oánh đặt hai cái giỏ xuống, gạt mồ hôi, đon đả chào hỏi Trang. Chuyện vãn một hồi, hai người mới bàn nên tìm một chỗ nào sạch sẽ trên mấy đụn cát mà ăn hàu.

Bà Nghè khen phải, Oánh và Trang liền mỗi người xách một giỏ đi lên trước, hai người đàn bà thủng thẳng theo sau.

Tìm được một cái gò cao và sắp đặt yên đâu đấy, bốn người mới cùng quây tròn lại ăn, Nga ngồi giữa mẹ và anh lại bất đồ đối diện với Trang. Oánh móc túi mấy con dao đưa cho từng người một.

Bà Nghè cạy vỏ một con hàu trao cho Nga và nói:

- Mấy người ăn đi thôi chớ tôi những giống tanh nầy không dám dùng đến.

Hai người trai trẻ ăn rất mau, vừa ăn vừa nói chuyện. Nga cũng lấy cái vui vẻ của mọi người và thấy sự lạt lẽo mình đối với Trang dần dần tiêu tán đi. Một làn không khí ái ân lại như bao trùm cặp thiếu niên ấy.

ánh mặt trời tà còn xoi xỉa qua mấy cây dương gần đấy cành lá rũ xuống xanh rì như những cái phất trần to tướng.

Cả hai người đều nghe sung sướng, nhưng riêng mỗi người lại có một mối lo sợ riêng, sợ cái hạnh phúc ấy nó không bền bỉ được...

Đột nhiên Nga dừng tay, cái lưỡi dao con bị cắn chặt trong hai vỏ hàu; nàng vừa thấy trong khi mình cạy nó ra thì con vật ngắc ngoải cũng hết sức ghì đóng lại. Nga cảm động nghĩ rằng mình vừa làm một điều trái ngược với lương tâm; trong khi nàng chỉ biết yêu mến thì đã vô tình giết hại bao nhiêu con vật thấp hèn ấy nó có lẽ cũng biết yêu mến sự sống như nàng.

Trang nhác thấy, hiểu ý Nga, chàng cũng đặt con hàu đang cầm xuống: Hai người vụt thấy mình đồng một mối cảm tưởng như nhau, liền mượn cớ làm no không ăn nữa.

Một lát, hai chú Chồn Thỏ đã đem nước ra.

Oánh lấy cốc rót nước uống và để dành lại một chút rửa tay, rồi mới như sực nhớ ra điều gì nói:

- à! ham nói chuyện mà quên bẵng. Tối hôm nay có cuộc chợ đêm giúp hội Lạc thiện Đà thành, tôi định đi hết cả nhà, anh Trang có đi không? Nhiều trò vui lắm thì phải!

Trang nghĩ rằng mình lại được dịp gần Nga thì còn gì hơn nữa, bèn vui vẻ nói:

- Thế thì hay quá, chớ ở nhà mãi làm gì?

Oánh rút trong túi ra một tờ chương trình đưa cho bạn rồi day lại hỏi bà Nghè:

- Má nghĩ sao?

Bà cụ nói:

- Tôi thì thế nào chẳng được, nhưng còn con Tư biết nó có chịu đi không? Hai thử hỏi nó.

Ai nấy đều một loạt nhìn Nga chờ câu trả lời của nàng.

Nhưng Nga chỉ cúi gầm mặt xuống, lạnh lùng đáp:

- Thôi cho phép tôi ở nhà.

- Tôi đã biết trước mà, bà cụ bảo, con Tư nói khó tính có thích xem hội hè gì đâu.

Oánh ra dáng không bằng lòng:

- Mầy không đi với má cho có bạn, ở nhà mà làm cái yêu quái gì?

Nga cau mày, với bứt mấy ngọn là mà ca bên mình vò nhỏ trong tay và trả lời một câu cụt ngủn:

- Thì đã có anh đi với má rồi.

Trang thấy Nga gắt gỏng không nhận lời thì nghĩ rằng có lẽ nàng không muốn đi chung với mình; nét mặt rầu rầu, chàng cũng gắng làm ra bộ quên một việc gì, đứng dậy xin lỗi Oánh:

- Tôi cũng quên mất, tối nay có người bạn đã hứa lại chơi, có lẽ bây giờ họ đã chờ tôi ở nhà. Nhưng thế nào tôi cũng rủ anh ấy cùng đi, lát nữa đến xem rồi sẽ gặp nhau cả.

Nói đoạn, chàng liền chào ba người ra về trước.

Đến nhà, Trang buồn bực không hiểu sao Nga đối với mình lại có nhiều thái độ trái ngược hẳn nhau như thế. Chàng ngẫm nghĩ:

- Không biết mình xấu xí vô duyên thế nào mà hắn ta lại ghê sợ mình đến thế? ừ, phải rồi, đàn ông họ còn không mấy kẻ ưa mình thì bảo sao một cô con gái, hơn nữa, một cô con gái đẹp hắn yêu mình làm sao! Đã bảo không có phần hưởng sự êm ấm của ái tình trên cõi đời này, lỡ ra một lần thì hẳn chừa đi thôi!

Nhìn vào chiếc đồng hồ thấy đã hơn bảy giờ, Trang chợt nhớ ra rằng mình có hứa sẽ gặp Oánh ở bên chợ đêm, nếu không đi thì cũng chướng. Chàng ngồi vào bàn ăn lếu láo vài miếng, gọi bà Sáu bảo coi nhà rồi mới lủi thủi ra đi.

Chưa đến nơi Công quán, chàng đã thấy đèn điện sáng như ban ngày, người đông nghìn nghịt. Cả cái Đà thành phong lưu đài các ồ ạt đi xem ai nấy đều đua nhau ăn mặc không thiếu một thức nào. Mùi phấn thơm và nước hoa lan khắp cả đám đông người ấy. Trang mua giấy vào, nhưng vì trong bụng buồn bã, nên chỗ nào cũng chỉ đứng dừng lại xem qua một lát thôi.Các cô thiếu nữ tân thời định gán cho chàng mấy món hàng đắt đỏ, giá vào khi khác thì Trang đã vui lòng mua cả rồi, nhưng hôm ấy đều kiếm cách từ khước đi cả. Trang cứ tự hỏi không biết mình đến đấy làm gì?

Trong nửa giờ, đã hết chuyện xem, chàng lại chen lấn ra về. Đi gần đến cửa, chàng bỗng ngạc nhiên lùi lại mấy bước. ở ngoài kia, Trang vừa thấy Oánh đi vào, theo sau chàng là bà Nghè với Nga cùng một người con gái khác nữa, sau rốt lại đến ông Tham Hồng và ông Cửu Bạch. Nga ăn mặc rất trang hoàng, mầu phấn sáp làm cho vẻ đẹp của nàng dưới ánh sáng trăm ngọn đèn thêm phần lộng lẫy.

Trang đứng đờ người ra, bao nhiêu sự tức giận, khinh bỉ cuồn cuộn, xô xát trong trí chàng. Trang chẳng ra chào lại, còn như sợ người ta thấy mình liền lật đật lẩn theo đám đông mà đi vào trong xó tối. Chợt thấy có ai đứng trước mặt chàng chỉ Hồng cho một người khác mà nói:

- Thằng cha ấy hôm nay đi câu đâu được con cá mòi ngon nhỉ!

Trang biết là chúng nó mỉa Nga gầy, vừa xung tiết muốn sửa cho một mẻ, lại vừa hả lòng cho thế là đáng kiếp lắm.

Chàng nấp vào dưới bóng một cây xoan chờ xem. Quả nhiên thấy Hồng đã đi sát vào Nga, nói nói cười cười, bắt tay người này, đáp lại một cái chào của người kia, vênh váo như một ông Tú buổi xưa mới thi đỗ về làng. Còn Nga cứ trông thẳng một bề nên chàng không biết được thái độ nàng ra thế nào.

Trang cắn môi, đay nghiến:

- Mình đoán có sai đâu! Hắn chỉ cho mình là một đồ bỏ, không có cái địa vị gì. Chớ người ta là cả ông Tham, danh giá lắm! Gớm! Cái mặt chán chường thế mà nằng nặc đòi ở nhà! Giả dối tất cả! ở ngoài bể không có một ma nào thì ra dáng thực thà, bây giờ lại làm đỏm quá phường văn minh vỏ. Phải, trước mặt mình hắn cần gì phải trang sức?

Trang tuy tức tối thế, nhưng ngắm lại bộ quần áo trong mình nó xoàng xĩnh quá thì bỗng sa sầm nét mặt mà nhận thấy ra rằng quả thực cái bề ngoài của mình không có gì xuất chúng cả. Chàng chực kiếm cách chuồn cho khỏi người ta thấy.

Chợt nghe có một bàn tay đánh mạnh vào chàng kêu cái "bạch"! gần sả vai, Trang hoảng kinh nhảy một phóc ra đàng xa thì thấy một người sừng sộ nói:

- Đến đây để xem chớ phải để ngủ gục à?

Trang đương bực tức nghe thế thì hơi giận uất lên liền xông vào chực đánh. Người kia vẫn không nhúc nhích, đứng giạng hai chân còn hai tay cứ để vòng trước ngực, nói tiếp:

- Trang, mầy làm cái bộ tịch gì khó coi thế.

Trang nghe mang máng tiếng người quen, đi sát lại xem mới nhận ra là một bạn học cũ. Chàng không thể nhịn cười, cất tiếng hỏi:

- Anh Tồ?

- Thì bây giờ mầy mới nhận ra?

- Anh làm tôi hết hồn, xuýt nữa té nhào; ai là võ sĩ đâu mà anh định thử sức?

Anh bạn cười như nắc nẻ nói:

- Ai bảo mầy xớ rớ làm gì trong xó tối ấy? Tao tưởng mầy đang chờ đám nào. Nhưng mầy làm gì ở đây?

- Cũng chẳng làm gì, tôi chỉ ghé lại chơi.

- Thế thì cũng như tao, chưa gặp thời thì cũng chịu bất tài thôi mầy ạ!

Tồ, người bạn học cũ rất tinh quái của Trang đã từng khét tiếng ở nhà trường, cứ đánh đeo chàng nói vung tàn tán. Hai bên mới kể công việc của mình từ khi ở trường ra. Một lát, Tồ bỗng giang thẳng tay lên chực đánh vào vai Trang một lần nữa. Trang lanh mắt né kịp, Tồ liền mắng:

- Mầy khó chịu quá! Tao tính hỏi mầy có biết tin gì về thằng Phu không?

- Tôi ở trong nhà quê luôn có đi đâu mà biết.

- Thằng Phu trợn mầy có nhớ không? Ai ngờ thằng tướng ấy mà thông minh phạm! Nó vừa phỗng quách con Tư con một thằng trọc phú được món tiền hồi môn hai nghìn bạc.

Trang nghe nói đến người trùng tên với Nga rất khó chịu, cũng cười mát trả lời cho qua chuyện:

- Sao anh dám võ đoán rằng người ta không phải vì duyên nợ mà gặp nhau?

- Trời ôi! Thế thì mầy ngu lạ! Chớ thiên hạ thì ai còn chẳng biết!

Trang bực mình quá, không biết đến bao giờ cái anh bạn báo đời ấy mới chịu tha ra cho, bỗng một tràng vỗ tay và tiếng reo cười nổi lên ở chỗ ném vòng làm cho Tồ ù té chạy đến xem. Trang nhìn theo thấy va cũng vỗ tay và la lối hơn cả mọi người.

Được dịp thoát thân, chàng vội vàng lách đi nơi khác cứ nghiền ngẫm lại lời nói của ông bạn kỳ khôi ấy mà lấy làm bất bình lắm.

- Kẻ ngoài cuộc thường hay có những lời độc địa thế. Đại để những người có cái số rủi ro yêu một người con gái giàu hơn mình đều bị liệt vào hạng phu đi cày tiền cả. Giá mình gặp gỡ Nga thì chạy đâu cho khỏi những lời biếm nhẽ ấy và danh sự cũng khó mà giữ cho hoàn toàn. Nhưng còn Nga, biết đâu hắn cũng chỉ nghĩ như phần đông thiên hạ thế? Hắn nằm trên đống tiền bạc, xưa nay chỉ tha hồ ăn, tha hồ mực mà nhất đán về ở với mình thì đào của đâu cho được như thế? Liệu hắn có khỏi khinh suất mà bảo mình đi bòn của hắn không? Hạnh phúc đâu chưa thấy chỉ tổ gây cái vạ cho gia đình!

Nhưng sự ghen tức nó cứ xui giục chàng đi tìm bọn Oánh để xem thử Hồng và Nga nói với nhau những gì cho biết. Trang chưa theo kịp mấy người đó thì đã nhìn thấy cái cử chỉ vô lý của mình ngay. Chàng tự lấy làm thẹn mà nghĩ rằng:

- Ô hay! Người ta chẳng có quyền muốn đi với ai thì đi hay sao? Ai lại có đi theo sau đuôi người ta mà rình xem từng cái cử động thì còn thể thống gì!

Trang biết rằng mình không có tư cách gì mà đánh ghen cả nên mới ngậm ngùi quay trở ra, nghe có một khối gì nó nằm chặt cứng trong óc làm cho chàng tê mê, choáng váng. Ra khỏi cửa đã hơi xa, những tiếng reo cười của khách đe xem còn đưa đến tận tai chàng như để chế nhạo, xua đuổi chàng.

Trang thề quyết không khi nào lại gặp Nga nữa.

Nhưng trong buổi chợ đêm, trước hàng trăm con mắt tọc mạch, Nga vẫn đi cạnh Hồng. Một người con gái cũng đi bên chân nàng là cô Trà, con ông Cửu Bạch. Trước những gian hàng bài trí rất đẹp, trước những cuộc tranh đấu giành giải quán quân, trước những tiếng cười đùa của người đi dự hội, Nga không thấy vui vẻ gì. Hồng lại cứ đi sát vào nàng, tán tỉnh này kia khiến nàng lắm khi phải ngượng. Nga chợt tưởng đến Trang mà ăn năn rằng hay thế thà lúc chiều mình nhận lời đi với nghĩ va còn hơn. Nga để ý tìm Trang nhưng chẳng thấy chàng thì định chắc là nếu chàng nóng sốt muốn đi cũng chỉ vì tưởng có mình đi với, nhưng sau thấy mình từ chối thì thất vọng mà ở nhà rồi. Nga còn nhớ cái vẻ ngậm ngùi của chàng khi nghe mình cự tuyệt.

Cho nên đến khi xem khắp cả rồi, Oánh ra hiệu bảo về thì nàng vùng thở hắt ra một hơi như kẻ đi đường vừa được ai cất cho một cái khăn gói nặng.

Nhưng vì cớ gì trước mặt Trang, Nga đã nói không đi mà trong buổi chợ đêm ấy nàng có mặt? Số là từ hôm được Trang đến thăm, Nga cảm thấy có cái sức mạnh gì nó đun đẩy nàng lại với người thiếu niên. Nga nhớ lại từng cái cử chỉ của va từ khi mới gặp nàng thì biết rằng va yêu nàng đã lắm, sự đó không còn nghi ngờ gì nữa. Nhưng riêng nàng, nàng cũng phải tự thú thực rằng mình đã không đề phòng để cái cảm tình đối với Trang nó thấu vào não tủy một cách sâu lắm rồi, khó lòng mà đàn áp được. Hai người có nhiều chỗ giống nhau quá, mỗi một lời nói, mỗi một cái cảm tưởng bên này đều như có một tiếng dội ở bên kia, quả tim của hai đàng tựa hồ chỉ hòa theo một nhịp. Ngặt vì Nga đã nặng lời với Thạch quá, nàng chỉ hiểu có một thứ ái tình tuyệt đối, không thể san sẻ được, cho dầu Thạch mất rồi. Trong khi Nga nghĩ thế, nàng chưa từng tuân theo một giáo lý nào. Duy cái ký vãng nó ở bên nàng gần quá, có lẽ còn gần hơn cái hiện tại không biết bao nhiêu lần. Thạch vẫn sống trong tâm hồn nàng vậy. Nga cho rằng nếu mình còn đi yêu kẻ khác tức là đã làm một sự tàn nhẫn, trụy lạc.

Chiều hôm ấy nàng lục đến những giấy má của mình thì thình lình làm rơi xuống một bức thư. Nhặt lên xem thì là thư của Thạch gửi cho nàng ngày trước. Những thư từ ấy nàng đã đọc thuộc lòng và nhớ đem theo như là bùa hộ mệnh. Tuy vậy nàng cũng giở ra xem có ý tìm một lời úy lạo; trong thư có mấy giòng chữ rắn rỏi như vầy:

"Hà nội, ngày.....

Em Nga,

Chỉ còn có hai tuần nữa thì đã đến nghỉ hè, hai ta lại sẽ gần gụi nhau. Anh cũng nóng lòng lắm, càng gần đến ngày đó bao nhiêu lại càng mong cho mau đến. Lại thêm trời ngoài này rất oi ả, ngồi trong phòng mà cũng như bị thiêu đốt. Anh nghĩ lại sự hiếu học của anh nó đã làm cho ta xa cách nhau lâu lắm rồi. Có khi anh buồn, anh chán, anh bỗng tưởng đến em mà lại vui vẻ dùi mài. Kể ra như thế thì cũng khí hèn, nhưng đối với em anh phải thành thực mà nói: nếu sự học của anh sau này mà thành tựu thì em vẫn có công rất nhiều. Mấy bức thư em đã cho anh trải qua lắm thời khắc vô giá ở đời vậy.

Anh có mua một ít thứ nữ trang mà anh cho là đẹp, để hôm nào về sẽ mang lại tặng em. Chờ đến ngày đó, anh cầu trời phù hộ cho em mạnh giỏi.

Thạch".

"T.B - Hôm nào về anh ở nhà lâu lắm cũng chừng giăm ba hôm là sẽ đến thăm em ngay".

Đọc xong bức thư, bỗng Nga chạnh, bỗng Nga khóc sụt sùi. Những lời vàng ngọc ấy khiến nàng ảo não, bủn rủn tứ chi. Nàng không thể nào quên Thạch được. Phải, về phương diện tình ái, cuộc đời nàng đến đó có thể cho là kết cục rồi, kết cục để cho nàng được chung thủy với người yêu.

Vậy mà sau khi nghĩ đến Thạch thì nàng lại nghĩ đến Trang, cái hình ảnh của hai người ấy đã không thể rời nhau ra, thành thử Nga như bị giành giựt giữa hai mối tình cú mới.

Vì thế Nga muốn dứt đi với Trang cho rảnh, nhưng sợ không đủ sức, nàng liền tính làm cho chàng cũng phải tự tìm cách dứt lấy. Nàng vẫn biết làm thế là Trang khổ sở lắm, song ấy lại là cái kế độc nhất có thể giúp nàng giữ vẹn được lời hứa. Một cớ khác nữa là Nga có ý thử Trang để xem va sau khi bị mình ruồng rẫy thì sẽ đối phó ra thế nào.

Cho nên chiều hôm sau gặp Trang, nàng cố giữ một cái thái độ rất lạnh lùng tỏ cho người thiếu niên biết trước rằng không thể hy vọng gì nữa. Trong khi ăn hàu, nàng đã hơi nao núng, tưởng chừng không chống chọi nổi với sự cảm xúc nó rào rạt bên lòng. Nhưng khoảnh khắc, nàng lại tự chủ được ngay, thấy Trang nhận lời Oánh đi dự cuộc chợ đêm thì nàng quả quyết từ chối vì thật lòng nàng cũng không muốn đi chút nào.

Tối hôm ấy lại chẳng may có ông Tham Hồng và ông Cửu Bạch cùng cô con gái là cô Trà đến chơi; khách ngỏ ý muốn rủ Oánh cùng đi xem chợ. Trà, một cô gái mới, lại nhất định mời cho được Nga. Nàng ban đầu cũng thối thác, nhưng Trà lại dai như đỉa không chịu buông tha:

- Tôi mới đến hầu thăm chị lần này là lần đầu, chỉ thỉnh cầu có một chuyện mà chị cứ chối từ, chị Tư tệ quá!

Mọi người thấy thế đều nói vào, Nga kém vế phải ưng chịu. Trà lại bắt nàng có bao nhiêu quần áo đều lấy cả ra xem. Cô ta chọn cái gì tốt nhất theo ý kiến mình thì ép Nga mặc vào như một người chị em thân thiết đã lui tới trong nhà từ lâu lắm. Trà tự tiện lựa chọn các mầu, bảo bỏ cái áo này ra, mặc cái kia vào, lại khiến Nga xây quanh cho cô ta ngắm nghía từng tí một. Nga không buồn cãi lẫy gì, bảo sao nghe vậy.

Thật tình Trà không phải muốn đóng cái vai mụ mối cho Hồng làm gì. Trái lại nàng cũng không tưởng rằng trang điểm vào cho Nga như thế có lẽ làm cho mình phải chịu bề kém sút đi. Chẳng qua vì bản tính nàng hay ưa tìm những cái đẹp trong sự phục sức, cho dẫu sự phục sức ấy nó không quan hệ đến nàng. Trà gặp Nga thì liền muốn cho bạn có những cái sở thích của mình. Nàng chẳng cần tự hỏi không biết làm thế Nga có vui lòng theo ý mình không.

Nga thì mỗi mỗi chìu ý cô khách lạ lùng, chuyên chế ấy. Đến khi ra đi nàng cũng như bị lôi kéo theo người ta thôi. Bấy giờ nàng chỉ để ý tìm một người là Trang. Suốt cả buổi chợ đêm chẳng thấy mặt chàng thì Nga tưởng tượng người thiếu niên đang căm giận mình và bỗng nghe phập phồng như đã sẩy tay làm hư hỏng một việc gì trọng đại.

-8-

Hôm ấy là hôm mồng ba tháng bảy... Bên nhà bà Nghè Thuyên, mấy mẹ con vừa ăn cơm sáng xong đang ngồi nói chuyện với nhau.

Bà Cụ nói:

- Tôi tính sửa soạn mai tốt ngày thì dọn về, hai người nghĩ sao?

- Sao má nôn về thế? Oánh trả lời. Tôi tưởng chẳng có việc gì gấp ta ở lại chơi đến rằm cũng được.

- Trước sau mươi ngày cũng nỏ làm chi. Ta vào đây tính ra chỉ còn vài hôm nữa là vừa chẵn hai tháng, chơi như vậy đã vừa lắm. Vào đây là cốt để cho con Tư hắn dưỡng cho khỏe thì nay nhờ trời mười phần hắn đã khá được năm sáu rồi. Bỏ vắng nhà lâu quá không nên và rốn lại ngày nào là tội cho con Hai ngày ấy. Tội cả đêm khi hôm chẳng hề ngủ được vì nhớ sáp nhỏ quá.

- Đã thế thì về là phải rồi. Nhưng tôi lại tính cậy người mua giùm một ít cá thia và ít cùi phật thủ, nếu mai nay về thì sợ không kịp vì còn đi chào mấy chỗ quen đã.

Bà Nghè đang dọn lại mấy cái chén đồ trà, nghe thế liền lắc đầu nói:

- Thôi đi, mấy người thật hay bày vẽ lắm. Đi đâu thì đi có phải nhẹ nhàng hơn không, cứ mua chác cho hết tiền lại mang mang xách xách cho thêm chuyện. Cái khỏe không muốn cứ đòi cho được mệt, thật tôi không hiểu các người. Còn đi thăm anh em, cái đó là bổn phận rồi.

- Các ông bạn làm việc như ông Hồng đều ở công sở cả, đến tối mới thăm được, bây giờ thì hẳn đến thăm anh Trang vì anh ấy ở gần đây rồi luôn tiện đến chào ông Cửu một thể.

Oánh vươn vai, đứng dậy đi lấy áo mặc.

Nga nãy giờ ngồi nghe mẹ và anh bàn chuyện về thì nàng bỗng sinh ra vơ vẩn, không biết nên buồn hay vui. Đi chơi đâu thì cũng về, sự ấy rất thường, nàng tự nhỏ đến lớn cũng đã từng đi thăm các cô chị lấy chồng ở tận các tỉnh xa, đến khi về có buồn chăng nữa là chỉ vì tình chị em lưu luyến nhau thôi. Giờ thì khác hẳn thế. Nàng nghe có một sự biến đổi gì nó sắp xẩy ra trong đời nàng, sự biến đổi ấy cơ hồ là bất lợi. Trang! Cái tên ấy Oánh vừa mới gieo vào tai nàng mà trả lời cho những câu hỏi bề bộn trong lòng nàng vậy. Nga biết rằng mình sẽ phải xa người thiếu niên, xa có lẽ không bao giờ còn lại gặp. Từ bữa tối chợ đêm thì không hề thấy mặt chàng một lần nào. Nga lo ngại, nghĩ rằng không dè cái kế hoạch của nàng có hiệu quả mau như thế. Nhưng một người dễ giận hờn như chàng chắc là ngay thật lắm.

Nàng bèn tưởng tượng Trang với thằng bé con theo ở, hai thầy trò lăn lộn với công việc làm ăn trên con đường thiên lý; ban đầu Trang còn thỉnh thoảng nhớ đến nàng, nhưng mỗi ngày đến sẽ xóa nhòa cái hình ảnh nàng một ít cho đến hồi chàng quên biệt. Rồi biết đâu chẳng có người hiểu biết chàng hơn sẽ đền đáp cho chàng một tấm tình trọn vẹn. Nghĩ đến đó, nàng nghe lạnh toát cả lòng.

- Tư, mầy có đồ đạc gì cũng nên gói gắm bỏ vào rương hòm lần đi.

Nghe bà Cụ bảo thế, Nga vùng choàng dậy, uể oải đáp rằng:

- Má nhất định mai về thật sao?

- Về thì về, còn thật với không gì nữa. Nhưng mầy nghĩ làm sao lại hỏi thế?

- Không, con có nghĩ làm sao đâu.

Nga làm mặt thản nhiên đứng dậy đi dọn dẹp chăn chiếu, nhưng kỳ thật là để cho được theo đuổi cái ý nghĩ riêng mình.

Oánh thay quần áo xong đã bước ra sân ton tả đi đến nhà trọ của Trang. Đến nơi thấy bạn hai tay thủ túi, đang thơ thẩn dưới giàn mướp trong vườn, chàng liền cất tiếng gọi:

- Anh Trang làm gì đó? Lại thôi xao chớ gì?

Trang nghe tiếng, mừng rỡ, chạy ra chào và cầm tay Oánh giắt vào.

Trong khi chàng xếp lại mấy tờ báo xáo lộn trên bàn, Oánh cứ nhìn theo chàng rồi bỗng nói:

- Tôi trông anh hôm nay hư đi nhiều lắm. Mấy bữa đây không thấy anh ra bể chơi, hay là anh có cảm lãm gì chăng?

Trang vin ngay vào câu hỏi bạn, đáp:

- Vâng, tôi cũng có mệt xoàng, vì mấy bữa rày ít ngủ quá nên mất ngon miệng ăn uống có hơi kém. Sáng nay thì đã khỏe ra nhiều.

Chàng ngừng một lát, lại vui cười nói tiếp:

- Nằm khểnh ở nhà mấy hôm chán quá, chiều nay tôi sẽ ra tắm.

Oánh nghe bạn nói thế sực nhớ đến câu chuyện của mình liền hỏi:

- Anh còn ở chơi đây lâu?

- Vâng, tôi cũng chưa định khi nào về.

- Tôi qua đây là để chào anh, vì mai nầy bên tôi phải dọn về Huế; tôi tính đi chuyến xe tốc hành.

Nghe vừa dứt lời, Trang bỗng biến sắc mặt phải vờ cúi xuống lượm một mảnh giấy gì dưới gậm bàn cho bạn khỏi trông thấy. Khi ngẩng đầu lên, chàng đã giữ được nét mặt tự nhiên như thường. Trang vội hỏi:

- Anh không ở lại chơi đã, tôi tưởng trời còn nóng bức lắm kia mà!

- Tôi cũng nghĩ như thế, nhưng má tôi lại sợ bỏ nhà lâu nên chỉ muốn về gấp. Vì vậy bên tôi hôm nay phải xếp đặt hành lý và giao trả lại nhà lại, còn tôi phải đi chào ít chỗ thân bằng nữa.

Oánh đứng dậy bắt tay Trang:

- Thôi, anh ở lại sức khỏe, khi nào về Huế có rộng thì giờ hãy lên tôi chơi, anh biết chỗ rồi thì phải?

Trang tiễn bạn ra cửa nói:

- Vâng, anh ở địa đầu làng Cư chánh?

- Phải rồi, anh cứ đi đến Cầu Lim rồi thẳng tới chừng nửa cây số sẽ đến một cái rẫy nằm phía bên tay mặt và cách đường cái không bao xa, bên ngoài toàn rào bằng gai bốm, ấy chính tôi ở đấy. Nhưng miễn anh đi đến Cầu Lim rổi cứ hỏi mấy bác điền phu là tự khắc biết.

- Vâng, và tôi xin kính lời hầu thăm cụ bên nhà.

- Cám ơn!

- Mạnh giỏi nhé!

Chờ cho Oánh đi ra khỏi con đường hẻm rồi. Trang mới trở về phòng nằm nghĩ ngợi. Gia đình Oánh dọn về! Nga về! Cái đoạn gặp gỡ của chàng và cô em gái bạn đến đó là liễu kết rồi. Còn có khi nào gặp nhau nữa chăng? Có lẽ không bao giờ vậy. Nhưng gặp để làm gì? Trang tự hỏi mà không kiếm ra câu trả lời. Vì chàng chưa hề có ngỏ bày với Nga một lời tâm sự. Tuy bao nhiêu cử chỉ của chàng đã để lộ cái cảm tình chàng ra một cách rõ rệt nhưng chắc gì Nga trông thấy, hoặc là nàng trông thấy mà không sá bận lòng đến thì sao? Có lẽ cái ức thuyết sau nầy đúng hơn, một người con gái bao giờ cũng soi thấy được nỗi khổ tâm của những kẻ thổn thức vì mình. Trang nhớ lại cái đêm Nga đi với Hồng thì nỗi thất vọng lẩn với sự căm hờn làm cho chàng rất khốn đốn. Từ hôm chàng thề tuyệt giao với Nga thì chàng đã giữ lời hứa không ra bể lần nào. Vậy bây giờ Nga đi chính là hợp với ý muốn của chàng còn phải nghĩ suy gì nữa?

Trong đạo bằng hữu, Oánh đã đến thăm chàng, lẽ phải là chàng cũng nên đáp lễ lại. Nhưng làm như thế thì Trang sẽ để cho Nga trông thấy vẻ mặt sầu thảm của mình, - chàng không muốn cho cô ta hưởng sự đắc thắng ấy - thứ nữa là chàng liệu có đè nén được sự cảm xúc trong khi từ biệt chăng? Trang không có một chút tự tin về điều đó. Vả chàng nghĩ rằng Oánh là người có độ lượng, dẫu không đến chắc bạn cũng chẳng chấp trách nào.

Đến sáng mai nhằm ngày chủ nhật, bên nhà bà Nghè còn đang sửa soạn lên tàu thì Hồng và ông Cửu Bạch đã đến thăm mà đi đưa luôn thể.

Nga có ý mong đợi Trang và lấy làm lạ sao chàng không đến. Nàng đếm từng phút thì giờ đi qua mà sốt ruột. Nga không ngờ mình đối với người thiếu niên lại nặng tình đến thế. Bây giờ sắp xa cách thì bao nhiêu nỗi niềm hiềm tị nàng tuyệt nhiên không còn nữa. Trang dẫu thế nào cũng là một con người hiếm có.

Mỗi một tiếng động, mỗi một lời nói của khách đi qua trước nhà đều làm cho nàng giạt mình chú ý, chạy ra cửa nom dòm. Nhưng chàng chưa đến! Mỗi lẫn như thế là mỗi cái hy vọng tan tành. Trang tình tệ thật, lại không bằng những kẻ như ông Cửu Bạch, ông Tham Hồng. Trang giận nàng đến thế chăng? Chàng bị điều gì ngăn trở chăng? Càng gần đến giờ, mấy câu hỏi ấy lại càng làm cho tâm thần nàng rối loạn.

Đến khi ai nấy đã đều giục giã ra đi, Nga tưởng chừng như bị ai giầy xéo lên trên lòng. Nàng mới hay từ thuở Thạch mất rồi, mấy tháng ở Mỹ Khê chính là những ngày tốt đẹp nhất trong cái đời vô vị của nàng, những ngày ấy, khốn nỗi! Nàng đã thờ ơ để nó đi qua rất vô vị! Nga muốn kêu cầu Thạch đến giúp đỡ nàng, nhưng người tình cũ bấy giờ như lùi hẳn vào trong cái ký vãng mù mịt xa xăm, không còn gọi được. Nga tưởng tượng mọi người đều lìa bỏ mình mà rất đỗi kinh hoàng.

ở trên xe lửa, sau khi một hồi còi đã rúc, Nga vẫn còn sững sờ quên đáp lại cái chào sốt sắng của Hồng, nó ngụ biết bao tình quyến luyến. Hồng thấy vậy liền yên trí rằng nàng hoặc vì hổ ngươi, hoặc vì cảm kích quá mà giả lờ đi vậy. Kẻ chưa từng gặp sự thất bại ở đời vẫn thường có những cái lý luận lạc quan ấy.

Xe đã mở máy sình sịch chạy. Giây phút, ngồi trông cây cối vùn vụt đưa qua trước mắt nàng, những ý tưởng của Nga nó cũng thốt nhiên quay cuồng như chong chóng. Những kẻ qua lại, chào xáo hai bên nàng, nàng tuyệt không nghe thấy gì. Uể oải, hai mắt nàng dần dần ríu lại.

Bãi bể Mỹ Khê, dưới một buổi chiều tà rực rỡ bỗng hiện ra trong trí nhớ nàng như một cảnh thần tiên. Khi nàng gặp Trang lần thứ nhất, khi hai người đang đụt mưa trong xóm thuyền chài, khi chàng đánh bạo đến thăm nàng ốm, khi ăn hàu, bao nhiêu chuyện ấy hầu như là một giấc chiêm bao.

Trong khi đó, một người cũng khắc khoải vì nàng đang lủi thủi trên con đường núi Tiên Sa là Trang vậy. Sự giận dỗi ghen tức không đủ làm cho chàng quên được Nga. Suốt một đêm thao thức, chàng lấy làm kinh ngạc mà biết rằng mình vẫn yêu, yêu rất mực nồng nàn.

Tang tảng sáng chàng đã chỗi dậy khoác áo ra đi.

Mọi ngày, khi nào có điều lo nghĩ gì, Trang vẫn làm như thế. Không phải chàng định ý tìm cách khuây lảng được rồi. Nhưng có cái gì nó bắt buộc chàng phải vận động, cho đến khi nào thân thể mệt nhoài tê liệt mới thôi.

Trang bước ra khỏi nhà, thấy trước mặt là đường lên Tiên Sa, chàng liền xăm xăm đi vào đó.

Thế rồi, trên con đường núi khúc khuỷu, gồ ghề, chàng lại tha hồ tưởng nhớ Nga. Nga bấy giờ lên xe rồi, nàng đã đến ga ấy, ga ấy. Sao chàng lại để cho nàng đi như thế? Trong hai tháng tròn gần gụi chán gì cơ hội cho chàng tỏ tấm tình yêu dấu ra. Những kẻ bạo dạn vẫn thường được túc nguyện, sao chàng không bắt chước? Nga chỉ yêu người tình cũ là vì nàng chưa nếm đến cái phong vị mặn mà của một mối tình mới nào. Một người con gái đa cảm như nàng, lại ở vào cái cảnh giàu sang không có thể ở vậy già đời mà xem cái xuân mình nó lỡ làng đi qua được. Nga nhận lời đi xem hội với Hồng như thế đủ biết rằng cái kiên tâm của nàng đã bị lay chuyển rồi. Sao Hồng lại được biệt đãi hơn chàng? Luôn mấy ngày, Trang cứ căm giận nàng về chỗ đó. Nhưng biết đâu chàng chẳng lầm? Nếu Nga với Hồng cùng đi với nhau chỉ là ngẫu nhiên gặp gỡ giữa đường thì sao?

Trang còn đương loay hoay nghĩ thế thì đã đến nơi nghĩa địa của mấy người lính thủy Tây Ban Nha. Đứng trước các ngôi mộ ấy, chàng bỗng hồi tưởng lại cái khí tượng hào hùng của những kẻ xông pha trên mặt bể hiểm nghèo, những kẻ đó có lẽ coi nhẹ cảnh gia đình êm ấm. Cách sinh hoạt éo le của hạng người ấy, trên sóng, đầu gió, có một cái khí vị ngây ngất, phi thường... Trang bấy giờ nhận thấy cái ái tình nó nhỏ nhen quá. ở đời còn thiếu chi sự nghiệp lừng lẫy đủ kích thích chàng? Hồi nhỏ đi học, chàng có nghĩ rằng đến lúc trưởng thành sẽ để tiêu trầm nghị lực trong chốn tình trường chăng?

Thỉnh thoảng, một đoàn năm bảy bác tiều phu, nhễ nhại mồ hôi, lại gánh củi đi qua bên chàng. Người nào người ấy đều một thứ áo quần nhuộm chàm rách mướp, để lộ từng miếng da bị nắng đốt đỏ bầm. Trang nghĩ rằng mấy người đó ăn mai chạy chiều, đâu có thì giờ dư dật như chàng để thất vọng vì tình.

Chàng có ý thẹn, gượng cười tự nhủ rằng chẳng bao lâu nỗi lòng chàng sẽ nguôi ngoai vậy. Rất đỗi Dinh, chàng còn quên được thay, huống gì một kẻ chỉ thoáng qua trong đời chàng. Chàng nhớ lại những nỗi đau đớn Dinh đã gây cho chàng ngày trước mà rợn mình. Không, chàng không có gan dấn thân vào cạm một lần nữa.

Nhưng hôm ấy, ở Tiên Sa về, Trang có một vẻ mặt chán nản lạ lùng. Trong trí chàng nảy ra không biết bao nhiêu ý định mâu thuẫn nhau, chàng như hình một người trọng bệnh, chung quanh là những ông y sĩ, mỗi ông đều cắt một phương thuốc riêng mà không biết nên theo hẳn ông nào. Rút cục, Nga như một vị nữ thần cay nghiệt cứ đến ám ảnh chàng.

Mấy hôm sau, Trang lại ngùi ngùi ra bể. Một giải cát tiêu điều, vắng vẻ, cái địa vị nó đối với chàng không ngờ mà trọng yếu đến thế. Bao nhiêu sự ký ức chàng còn man mác trên những gò đụn tròn trĩnh chồng chất theo ven bờ. Bãi bể hầu như là một người bạn yêu quí của chàng. Nhưng vắng mặt giai nhân nó ghẻ lạnh thế nào! Càng nhớ bao nhiêu, cõi lòng chàng càng chán ngắt. Trang tự nhiên thì thầm đọc câu thơ của nhà thi sĩ Pháp: "Một người vắng mà mọi cảnh đầu hoang". Về đến nhà, chàng cứ dàu dàu không hề nói một lời gì.

Bà Sáu, thằng Cồ thấy vậy cũng đều im thin thít, chờ khi nào chàng đi khỏi rồi mới bàn bạc cùng nhau.

Một hôm, Trang đang ngồi trong phòng, thằng Cồ bỗng rụt rè lại đứng bên cạnh chàng. Không thấy chủ sai bảo gì, nó liền đánh bạo hỏi:

- Con trông cậu lâu rày buồn bực quá?

Trang thở dài, sẽ đáp:

- Tao tương tư rồi Cồ ạ!

- Cậu nhớ cô Tư chớ gì?

- Bởi thế.

- Nói vô phép, chớ con như cậu thì con tính chuyện ấy rất dễ dàng. Cậu ưng cô Tư thì cứ mượn người đi hỏi rồi cưới về, có phải dễ không?

Trang cười nhạt, vò đầu thằng bé:

- Mầy biết gì!

Nghĩ một lát, chàng lại nói:

- Mầy chưa đến tuổi biết những điều đó được. Khó lòng lắm! Chuyện tình nó oái oăm trăm bề chớ có phải trơn tru như mầy tưởng vậy đâu. Nếu thế thì ai tội gì mà nghĩ ngợi cho rầy rà.

Thằng bé con ra dáng hoài nghi nhưng không dám cãi lại:

- Thế bây giờ cậu tính làm thế nào?

- Tao chưa tính gì cả.

Hai thầy trò lại làm thinh. Thằng Cồ lảng ra ngoài vừa gặp bà Sáu, nó liền lắc đầu ra dấu bảo đừng có hỏi han gì.

Nhưng một lát lại nghe tiếng chủ nó gọi vào phòng:

- Mầy ra dọn dẹp áo quần sách vở của tao vào va li, chỉ để ra ngoài một bộ quần áo mới cho tao thay mà thôi.

Thằng bé ngạc nhiên hỏi:

- Cậu sắp sửa đi đâu?

- ở đây chán lắm rồi. Tao định đi vào rủ ông Láng làm việc lại thôi. Nhưng cũng phải về thăm nhà năm ba bữa đã. Vậy mầy cất dọn đồ đạc mai đi chuyến tàu sớm.

Thằng Cồ vui vẻ, sắm nắm đi ra, đến cửa phòng bèn day lại hỏi:

- Dạ hôm nay thứ mấy?

- Thứ năm, mầy hỏi làm gì?

- Thế thì con phải đi lại đàng anh thợ giặt mới được; còn cặp quần áo của cậu anh ấy hẹn đến thứ sáu mới mang lại. Cậu cho con tiền trả cho luôn.

Thằng bé lấy tiền ra đi. Trang liền gọi bà Sáu nói chuyện cho bà ấy biết chàng sắp dọn về.

Bà lão ngờ là câu nói chơi, liền cười nói:

- Thầy về mấy hôm rồi mới trở vào?

- Không, tôi về luôn thôi bà ạ.

Trang tính tiền nhà phân minh, lấy bạc ra đếm đủ số rồi đặt lên trên bàn. Chàng lại lấy thêm ba đồng để một bên mà nói:

- Cái nầy tôi xin kính riêng bà.

Bà Sáu cảm động, cầm lấy bạc mà rằng:

- Thằng Cồ mắc gói ghém sửa soạn ở nhà, chiều nay để tôi đi chợ cho thầy một bữa.

- Thế thì tốt lắm.

Chiều hôm ấy Trang thấy mâm cơm dọn rất bỉ bàng liền lấy làm lạ hỏi:

- Sao thức ăn bà đi chợ được nhiều thế?

Bà Sáu mừng rỡ nói:

- Tôi có bỏ tiền riêng tôi mua thêm vài món đó.

- Thế à? Bà tử tế quá nhưng hết của bà bao nhiêu để tôi kỉnh lại?

- Xưa nay, thầy nói thế chẳng sợ mất lòng, tôi dẫu nghèo song đãi thầy một bữa thì đã can chi!

Trang thấy bà lão có vẻ thành thật bèn cám ơn, không nỡ nói đến chuyện trả tiền nữa.

Sáng hôm sau, hai thầy trò Trang dậy sớm chực ra đi thì thấy bà lão đã đứng chờ ngoài ngõ. Trang bước ra từ biệt:

- Thôi cám ơn bà có bụng tốt với tôi mấy lâu nay, bà ở lại bình yên nhé!

- Thầy để tôi xách va li ra đến bến đò.

- Tội nghiệp! Bà tuổi tác hãy vào nghỉ, để tôi xách cho không hề gì. Vậy chào bà nhé!

Bà lão rơm rớm nước mắt, hai môi mấp máy:

- Trời phù hộ cho thầy!

Thằng Cố cũng day lại nói:

- Tôi đi đã bà nhé!

- Cơ khổ! Mầy đi mạnh giỏi và sang năm nhớ thưa với thầy vào chơi.

Hai thầy trò đã đi ra đến ngoài đường cái mà bà Sáu vẫn còn đứng trông theo, chơi vơi như một người khốn nạn

Phần II

-1-

Nhà bà Thị Tốn ở làng Giao Thủy cất trên một khoảnh vườn rộng ước năm sào, cách hữu ngạn sông Hương chừng vài trăm thước. ấy là một kiểu nhà ngói xưa, ba căn hai chái, hướng mặt về phía đông nam và day hông ra đường. Cái đặc sắc của nó là đã trải mấy đời mưa nắng nên trông già cỗi như một nếp chùa làng; trên mái đen sì những rêu khô lại lổ đổ từng vạt ngói mới; hai con rồng, râu vảy đứt sễ, vẫn còn giương to đôi mắt chầu cái mặt nguyệt cũng chếch mác từ những bao giờ; trông chúng nó có vẻ gan gốc như hai viên tướng già trung dõng cố bền lòng phù trợ cho một nghiệp đế suy vi.

Trước thềm lại có treo ba bức sáo lục bỏ xuống tận đất càng tôn cái vẻ kín đáo nghiêm nghị trong nhà. Trong nầy bài trí rất đơn sơ: ở giữa, là bộ trường kỷ trắc đen nhánh để sát vào một cái án chạm chìm rất tinh xảo, trên đó bầy biện năm bảy cái bửu vật đã lưu truyền từ đời nọ đến đời kia: lư đồng, điếu cẩn, lục bình, tráo lung, một cái ngỗng sứ ngoài có vẽ trúc lâm thất hiền và hai cái lọ tăm bằng ngà voi tiện. Ngay trên án, và treo nghiêng vào bức liên ba thượng, có một bức hoành sơn đỏ đề hai chữ " Tịnh trai ".

Căn bên tả để một bộ ngựa mít, bê hữu một cái sập quì. Hai hàng cột căn giữa đều có treo câu đối bằng huê mộc, chữ khảm xà cừ, viết một cách rất thoắng, mới trông qua chỉ thấy những cái hình vẽ rối rít như mấy cây thế mà cành nọ cành kia đoanh quấn lấy nhau. Lui vào trong hàng nhất và dựa vào hai bức đố, một bên là cái tủ chè, trên đầu có treo một bức tranh tứ bình vẽ "Nhị thập tứ hiếu", một bên là cái tủ đứng, đều đánh si bóng nhoáng và trông mới hơn mọi vật khác trong nhà.

Sau cùng, là chỗ thờ tự gia tiên có ba bức màn xanh phủ kín.

Nhưng cái nhà trên nầy cũ kỹ, nghiêm nghị bao nhiêu thì ở nhà dưới lại ồn ào tấp nập bấy nhiêu. Hôm ấy, đàn ông, đàn bà, trẻ con tranh nhau làm việc; người giã gạo, hoặc bằng tay, hoặc bằng chày đạp, người quấn thuốc, xắt thuốc, lại người bỏ bắp, đậu, ớt, cau khô trong từng cái nong kếch sù vào bao, tiếng cười nói lẫn với tiếng chày nện làm rầm rĩ lên một góc vườn.

Giữa cái đám người ăn làm hăng hái ấy, bà chủ nhà cũng giúp vào một tay, đi đi lại lại bày vẽ rất chu đáo. Bà Thị Tốn lúc đó vào lối năm mươi tuổi, người hơi cao và có bề ngang, dáng mặt xương, nước da ngăm ngăm đen, trên trán và hai bên má đã có đường nhăn nheo, đầu tóc rẽ ngay cũng vừa lốm đốm bạc. Vẻ mặt tỏ ra người hay trù tính lại quả quyết và có uy, hai con mắt trông vào ai có thể làm cho người ấy dù vô lễ bao nhiêu cũng phải sinh lòng kính nể. Người tuy mau già, nhưng cứ xem cách đi đứng nhanh nhẹn suốt ngày và một mình vần nổi cái cối xay lớn thì đủ biết bà Thị ăn làm xốc vác lắm.

- Biền đâu! Bà lên tiếng gọi.

Một cậu con trai trạc chừng mười bốn mười lăm tuổi, mặt mầy trắng trẻo sáng láng, từ nhà trên đi xuống:

- Mẹ gọi con?

Bà Thị không bỏ công việc làm, ngó ra nói:

- Tao muốn hỏi mầy đã viết thư cho anh mầy chưa?

- Dạ con vừa mới viết xong, còn đợi đọc cho mẹ nghe rồi đi gởi.

- ừ, thế thì lát nữa tao sẽ lên.

Chợt nghe tiếng chuông rung, một chiếc xe cao su đường vừa đặt càng xuống ngoài sân.

Thoắt trông ra, cậu Biền vội reo lên:

- Anh Trang! Anh Trang đã về kia! Cả thằng Cồ nữa!

Quả nhiên, hai thầy trò Trang đã bước xuống xe, chủ đi trước, thằng bé con xách va li theo sau.

Bà Thị tươi cười hỏi:

- Con đã về đó sao không thấy thư về nói trước? Thế mà em nó lại tính gởi thư vào.

Mấy mẹ con cùng đưa nhau lên nhà nói chuyện. Bà Thị hỏi Trang sao đi hóng mát mà sắc mặt lại hình như kém hơn trước, chàng hơi lúng túng, liền giả cách ngạc nhiên nói rằng:

- Thế mà con lại tưởng rằng lúc nầy khá ra nhiều vì nghe trong mình khỏe khoắn lắm.

Nhưng biết câu trả lời của mình không vững vàng gì cả, chàng liền tìm cách đánh trống lảng:

- à, em Nghi đâu không thấy?

Rồi chàng lại tự đáp lấy câu hỏi mình:

- Có lẽ còn sớm em ở ngoài phố chưa về.

Bà Thị thấy con về thì vui vẻ chẳng hỏi han gì nữa, lật đật xuống bếp truyền bảo đầy tớ chạy đi mua vài món ăn cho chàng lót dạ.

Một lát thức ăn dọn lên thì cô Nghi đã về. Anh em gặp nhau, chào mừng hớn hở. Cô Nghi bấy giờ là một cô gái mười chín xuân xanh, đoan trang thùy mị. Cô ta nói chuyện một hồi lâu bèn chạy vào phòng mình lấy ra mấy cái mặt gối và khăn thêu khoe rằng:

- Em có làm cho anh mấy cái nầy đây.

Trang cầm lên xem, khen lấy khen để. Cậu Biền cũng săn sóc cho chàng từng tí một. Trang thấy em út đều hết sức yêu quý mình thì lấy làm sung sướng quên phắt bao nhiêu chuyện buồn tủi vừa mới trải qua trong mấy ngày. Chàng lấy làm lạ sao hai tháng vừa rồi lại bỏ đi chơi đâu không chịu ở nhà mà hưởng những sự vui chân thật êm đềm ấy.

Luôn mấy ngày cô Nghi không ra ngồi phố chỉ ở nhà đem hết tài khôn khéo của mình ra làm những quà bánh cho chàng ăn. Cậu Biền cũng đem sách ra chất vấn chàng những chỗ nghi ngờ cho rộng thêm sự học. Giữa cái tình yêu đương chăm chút của mẹ và em, chàng nghe nhẹ nhõm trong lòng, không muốn nghĩ suy gì nữa. Chàng tưởng chừng như mình mới được thảnh thơi đâu vài hôm thôi nên muốn hưởng cái cảnh nhàn tản thanh thú ấy một cách hoàn toàn.

Khi không nói chuyện trò gì, chàng đi ra dạo chơi sau vườn tìm những bóng cây cao nghỉ mát. Bên gốc một cây xoài lão đại có cái tảng đá rộng gần bằng một thước vuông, bề mặt rất bằng phẳng, chàng liền dùng làm ghế. Trang ngồi đó suốt giờ, nhìn con bướm liệng, hoặc lắng tai nghe tiếng chim kêu mà hồi tưởng lại bao nhiêu sự đã trải qua trong thời kỳ thơ ấu. Chung quanh, không một vật gì mà không phải là một người bạn thuở bé của cháng. Đây là nơi chàng hay leo trèo chạy nhảy, đây là chỗ chàng hay đào thành hào lũy, bày trận thế với anh em, chỗ nầy chàng có làm cái túp lều nhỏ xíu vừa chun lọt một người, chỗ kia có treo cái đu làm cho chàng một hôm té gần lọi cẳng. Những mặt người thân thích yêu quí hồi bấy giờ, nào ông, nào bà, nào bác, nào cô, cho đến con nụ mớm cơm, bõ giá lẩm cẩm, nay hoặc còn hoặc mất, chàng đều nhớ lại không sót một người nào. Chàng lại nghĩ đến ông thân chàng, hiền lành vui vẻ, rủi mất sớm không kịp nuôi chàng thành đạt cho vừa lòng. Dẫu sao, những kẻ trước chàng, ai ai cũng đã làm tròn phận sự nấy. Bây giờ đến lượt chàng, năm sáu năm ra chen cạnh với đời mà chỗ ăn làm vẫn chưa nhất định làm sao cả. Chàng đã hẹn về thăm nhà ít ngày rồi sẽ tìm ông Láng làm việc ngay, nhưng chàng lại thấy mình chần chờ mãi. Trang cho rằng có lẽ vì chàng còn một ít tiền lưng nên mới sanh ra lười biếng thế.

Thấy con mới về thăm, mấy ngày đầu bà Thị Tốn muốn để cho chàng nghỉ chơi đã. Nhưng trong bụng bà cũng muốn nhân cơ hội ấy tính cho xong chuyện hôn nhân của chàng.

Một hôm, Trang cùng hai em đang ngồi họp chuyện với nhau, bà Thị đứng gần nghe chàng nói khích cô Nghi một câu gì đó làm cho cậu Biền cười ầm lên. Bà Thị bèn làm bộ bên con gái:

- Đừng có cười người ta, người ta thế mà có nơi đi hỏi rồi đấy!

Trang lên mặt ông anh mà rằng:

- Chà, vậy mà tôi không hay. Nhưng hễ xét chỗ nào tử tế mà hắn bằng lòng thì cũng cho người ta đi cưới đi chứ sao!

Cô Nghi thẹn đỏ mặt, nguýt chàng một cái, nói khẽ:

- Hừ!

- Lại còn hừ và hè! Con gái có cái tật hễ nghe ai đi nói thì vung văng thế mà rồi chị nào không ai hỏi đến thì đã hốt hoảng lo ế chồng tồi.

Bà Thị để cho chàng tha hồ nói cho sướng miệng rồi mới mỉm cười hỏi chàng:

- Em nó con gái đã đành là thế rồi, nhưng còn thầy thì sao?

Trang không dè câu hỏi đó nên bỗng ngồi đực mặt ra, nhưng thấy cô Nghi và cậu Biền láy nhau có ý chế riễu chàng thì ung dung vừa tìm câu vừa đáp:

- à con... con thì khác... Đàn ông không gấp gì sự vợ con.

Nhưng bà Thị đã nghiêm nét mặt nói:

- Con đừng có bông đùa, mẹ không nói chơi đâu. Cứ như con nói thế thì bây giờ định ở vậy già đời không cần gì phong tục lễ nghi sao? Huống chi trong nhà chưa có người nội trợ để phòng khi bua việc coi ngó trong ngoài mà con đã vội tưởng gả em nó được sao?

- Con có phải không muốn chuyện vợ con đâu, nhưng con xin phép chuyện đó thủng thẳng rồi sẽ tính. Bao giờ làm ăn dư dật sẽ hay, chớ nay nuôi mình còn chưa chắc lại còn đeo lấy vợ con e thêm bận vào mình.

- Thủng thẳng: Được hai chữ ấy cứ đem nói hoài, không ai lầm nữa đâu. Còn lấy vợ mà thầy sợ không nuôi nổi thì đã có tôi.

Bà Thị thấy Trang làm thinh liền nói tiếp:

- Con đừng có tưởng mẹ già rồi nên muốn kiếm dâu để nằm một chỗ cho nó hầu hạ đâu, chính là nay còn mạnh thì lo tập dần cho nó quen theo khuôn phép nhà mình, hòng ngày sau nó lên làm chủ mới biết điều đối đãi với em út và bà con làng xóm được.

Nói đến đó, bà Thị liền ngảnh lại bảo cô Nghi:

- Con qua mời dì Khóa qua đây và thưa với dì rằng có anh Trang con về nên mẹ muốn bàn với dì một câu chuyện.

Trang cản lại nói:

- Để con qua thăm dì rồi sẽ mời dì qua luôn thể, kẻo mình con cháu về đây mấy bữa rày mà lại để dì đến thăm trước có lẽ dì sẽ trách là vô tình lắm chăng?

- Thôi đừng có đặt bày nhiều chuyện, con Nghi cứ đi đi thôi, chẳng dì nào chấp trách cả, đó là anh mầy muốn qua ton hót trước đi để cho dì Khóa nghe theo lời hắn đó.

Bà Thị phen nầy ra vẻ cương quyết lắm. Cũng như phần nhiều bà già xưa khác, bà khi nào cũng có sẵn một mớ thành kiến. Những thành kiến đó là do nền giáo dục của cụ ông thân sinh ra bà un đúc cho và chỗ kinh nghiệm riêng bà kết tập nên. Vì vậy ra làm một việc gì bà ít hay do dự. Những người nào đã từng được bà rèn tập uốn nắn cho đều thành người khá giả, cho nên bà rất giàu lòng tự tín. Lúc ông Thị hãy còn, mọi việc trong nhà ông đều giao phó cho bà, ông chỉ vui đánh đàn mà không bao giờ thấy chán. Nay ông mãn phần rồi, bà có cái nhiệm vụ phải tác thành cho con. Bà Thị muốn cho Trang biết trọng cái căn bản: theo ý bà, căn bản của người ta là chốn gia đình. Nhưng muốn lập gia đình thì phải lấy sự dựng vợ gả chồng làm trụ cốt. Vả bà đã từng làm dâu, bà đã trọn một niềm thờ phụng gia nương, vậy nay tới phiên bà, bà cũng muốn có kẻ làm dâu lại. Nếu không thế thì hình như trong đời bà sẽ thiếu một điều rất quan trọng; việc nhà bà có tiếng là xếp đặt rất chu chí, nhưng e rồi phải kém sút chị em về mặt dâu con. Trước bà vẫn nghĩ Trang thế nào cũng sẽ có ngày về cầu bà nói vợ cho, nhưng nay thấy chàng trẩn trựa hoài thì bà không thể chờ được. Bà đã chìu Trang nhiều lần: muốn hoãn cho hoãn, đang làm ăn yên ổn đòi thôi cũng cho thôi, thì hẳn phải có ngày con chìu bà lại. Bà vẫn biết Trang là người có hiếu, nhưng với bà, sự hiếu đễ cần phải tỏ rõ ra ngoài hình thức, ra trong việc làm vậy. Bà Thị lại là con người khôn khéo, trong khi bàn luận thường có tài dụ kẻ khác vừa theo ý muốn mình. Thời thường, trước những cái lý luận đanh thép của bà, Trang chỉ biết một điều vâng dạ, dẫu sự gì trái ý cũng dùng kế trá hàng cho qua buổi đã. Nhưng bà Thị đâu có lầm, sở dĩ bà không muốn vạch điều lỗi của con ra, vì sợ đối với người ngoài cái uy quyền làm mẹ của bà sẽ nhân đó mà giảm bớt đi. Lần này lại tính việc hôn nhân cho Trang, bà liền viện thêm người chị ruột là bà Khóa Đôn để chứng rằng trong sự kén chọn của bà đã có kẻ tán thành rồi vậy.

Một lát, cô Nghi về đã có bà Khóa qua theo.

Trang vội vã đứng dậy, cung kính chào:

- Thưa dì, cháu về chưa kịp qua hầu thăm dì, thật là có lỗi quá!

Bà Khóa ý chừng đã hỏi chuyện trước cô Nghi rồi, liền tủm tỉm cười mà rằng:

- Ai chấp nhất thầy đâu mà hòng sợ!

Bà Khóa người thấp nhỏ hơn bà Thị và trông cũng muốn trẻ hơn. Em bà cứng cỏi nghiêm nghị chừng nào thì bà lại dễ dãi vui vẻ chừng ấy. Đối với con cháu bà hay nói lớn tiếng, làm bộ gắt gỏng mà kỳ thật bề trong bà nuông chiều hết sức. Chồng bà cử nghiệp dở dang liền xoay qua nghề thầy làng, nhờ vận đỏ ăn làm cũng đủ chi dụng.

Vừa đặt mình ngồi xuống, bà Khóa đã nhập đề ngay:

- Dì mời tôi sang chắc là để nói chuyện vợ con cho chú thằng Cu chớ gì?

Rồi chẳng đợi bà Thị trả lời, bà liền day lại phía Trang ngồi mà nói:

- Sao, chú đã thèm vợ chưa? Tôi có tìm cho chú một đám nầy thì không còn chê vào đâu được. Chú thử đoán xem?

Bà Khóa liếc em bà một cái rồi trố mắt nhìn Trang, cười ngặt nghẻo.

- Nào, tôi đố chú nào!

Trang không thể nhịn cười mà rằng:

- Ai thôi xin dì cứ nói cho, chớ thiên hạ biết mấy là người cháu đoán làm sao được.

- Thì cũng trong xóm nầy chớ không đi đâu xa, mà tôi đã nói là một người đủ cả mọi bề: đẹp đẽ nết na, học hành giỏi, lại con nhà giòng của giống.

- Chà, ai mà lại quí hóa thế?

Trang ngẫm nghĩ, tìm kiếm một hồi, bỗng cười xòa mà nói:

- à, đích rồi!

- Đâu, thì hẳn nói thử xem.

- Con ông Đề Cáo chớ gì?

Thấy bà Khóa trề dài môi ra, Trang vội chữa:

- Không thì con ông Chưởng Hiền?

- Trật lất cả! Ai đi hỏi làm gì mấy chỗ đó cho chú cười là dì Khóa quê mùa. Chẳng trách nào mà các chú tưởng chỉ có mình là văn minh! Có một chút mà đoán với điếc không xong gì ráo!

- Thì cháu đã nói trước là cháu chịu đi mà.

- Nầy thôi, tôi nói cho mà nghe, con quan Tá về hưu đằng kia đấy. Biết chưa?

- à, cô Thanh! Cô ấy cháu cũng có biết.

Trang mắm môi ra dáng nghĩ ngợi.

Bà Thị hỏi:

- Sao, cô ấy làm sao? Vừa ý hay chưa?

- Cứ kể ra thì cô ấy quả không chê vào chỗ nào được...

- Nhưng mà?

Người thiếu niên thấy mẹ hai mắt đăm đăm nhìn mình có ý không bằng lòng, liền cúi đầu tìm cách chống chế:

- Cũng không sao, nghĩa là cô ấy người chừng mực đứng đắn lắm...

- Nhưng vậy là xấu hay tốt, được hay không đã chứ?

- Tốt, thì cái đó cố nhiên rồi, nhưng với hạng người ấy cũng hơi khó một chút.

- Sao mà gọi rằng khó?

Bà Khóa chêm vào:

- Người ta dốt nát không hiểu, mà chú lại hay nói mô hồ, chú phải cắt nghĩa nó khó ở chỗ nào mới được chứ!

Trang gãi đầu, ngó bà Khóa làm ra tuồng chỉ nói riêng với bà:

- Cháu muốn nói là người như thế họ nghiêm quá mà cháu thì buông tuồng ắt họ chê dè!

Bà Thị ngắt lời chàng:

- Chưa chi đã nói thế, họ không chê chút nào cả, chính quan Tá đã có ngỏ ý với dì Khóa đây rồi, chi bằng nói trắng ra là thầy chê thì có lẽ dễ nghe hơn!

Bà Khóa lườm chàng một cái:

- Đều nói mà nghe, chớ của người ta là của quí, đã năm bảy đám sang trọng bằng mấy chú đi giạm rồi mà không ăn thua gì đấy, chú đừng có tưởng người ta ế ẩm mà vội chê bừa đi.

- Nào cháu đã có làm cái lớn láo gì mà dám chê ai, Trang kêu nài, song dì cũng biết sự vợ chồng ở với nhau cả đời, ngoài cái tính tình phẩm hạnh của mỗi người ra, hai bên lại cần phải yêu nhau nữa gia đình mới vui vẻ được. Nay cháu không yêu cô Thanh mà cứ hứa càn đi thì có khác gì lừa dối người ta không?

- Chú chưa yêu thì bây giờ hãy nghe lời tôi mà yêu có muộn gì?

Bà Thị Tốn thấy con cứng đầu liền đấu dịu:

- Con đừng có lên mặt dạy kẻ bề trên. Một người con có hiếu thì vợ nào cha mẹ cưới cho cũng đều yêu cả. Thuở xưa có cặp vợ chồng đến ngày đi cưới còn chưa biết mặt nhau mà ở với nhau cũng trọn đời. Huống chi mẹ và dì đây chừng nầy tuổi há lại lầm lẫn đi chọn một đưa không ra chi sao?

- Con quả tình không muốn trái lời mẹ chút nào, nhưng chuyện nầy xin mẹ và dì cho phép con kén chọn lấy, rồi hễ chỗ nào mẹ và dì bằng lòng là được.

- Nhưng thử hỏi con Dinh có phải tự thầy đi kiếm lấy không, mà nó ăn ở đã hay ho lắm nào!

Trang nghe nhắc đến tên Dinh liền cau mày, ngó bà Khóa Đôn có ý năn nỉ bà che chở giùm cho. Bà Khóa làm bộ nóng nảy chỉ vào mặt chàng:

- Thôi, chẳng thèm nói với chú nhiều lời, tôi hẹn cho chú một tháng, tha hồ mà đi tìm kiếm, may rủi gì lát nữa không được kêu ca, nhưng quá thời hạn đó thì chú không được giở chày cối ra với tôi nữa đâu!

Người thiếu niên mừng rỡ, đứng dậy cám ơn:

- Nếu mẹ và dì cho phép thế thì còn gì hay bằng.

-2-

Nga từ theo mẹ và anh trở về Diễm Dương Trang, tính lại vừa đầy một tháng. Những công việc tế toái phải giàn xếp lúc ban đầu đã choán hết cả thì giờ nàng. Nhưng sau, mỗi khi tưởng đến Trang thì nàng bỗng đâm ra thẩn thờ vơ vẩn. Những ngày lặng lẽ ở núi lại càng khêu gợi nổi nhớ nhung. Bây giờ, mỗi người mỗi ngã, Nga càng thấy Trang đáng yêu quí bội phần. Mỗi lúc mặt trời chiều vừa khuất sau dẫy núi xanh, hơi đá bốc lên lần lần bủa khắp đồng nội, đón tầm mắt nàng, thì Nga lại chán cái cảnh phú quí nhưng hiu quạnh của mình. Nàng vẫn không quên Thạch, đối với người tình cũ, nàng bao giờ cũng một tấm lòng trân trọng xót xa. Cái chết bất ngờ của Thạch đã tập nàng nhẫn nại mà biết rằng nếu ái tình có thể tô điểm cho cuộc đời người được tốt đẹp thêm lên, thì sự phản bội của nó cũng rất là quyết liệt. Cho nên, bây giờ xa Trang, nàng dẫu không khỏi thắc mắc vì chàng, nhưng Nga lại mừng thầm rằng sẽ nhờ sự xa cách ấy mà khỏi phụ tình cùng Thạch. Cái mừng gượng ấy, phải chăng là một phương thuốc nàng dùng mà tự giải?

Hôm ấy, Nga thức dậy ăn cơm sáng xong, liền xách giỏ đi ra ngoài rẫy hái chè. Nga mặc cái áo lụa dài mùi hồi thủy, chân đi đôi giép da, đầu để trần. Lon thon, nànG đi thẳng ra đến tận ngoài bờ rào, phía mặt trước Diễm Dương Trang. Lúc ấy cũng mới hơn sáu giờ, hạt sương đêm còn giỏ giọt trên các đầu cành, khí trời rất mát mẻ. Trong đám chè thấp ngang đầu người, gốc bậm, Nga thung thăng đi từ cây nọ đến cây kia, mấy đầu ngón tay nõn nà len lỏi trong nhành lá một cách nhẹ nhàng, lanh chóng.

Vụt chốc, Nga mỉm cười. Nàng vừa nhớ lại hôm Trang đến thăm nàng ốm, từ cách đi đứng rụt rè cho đến những câu chào hỏi ngượng ngập của chàng. Cứ xem cử chỉ chàng hôm ấy, thì Trang có lẽ yêu nàng thật. Nhưng nếu chàng đã thật tình yêu thì há vì một sự mích lòng cỏn con mà dứt đi được dễ dàng thế sao? Cớ sao, từ nàng về đấy, chàng không kiếm dịp nào để đến thăm, vì cách nhau có nửa ngày đường thì lẽ đâu lại không có thì giờ mà đi được? ừ, cớ sao Trang không tìm đến? Hay Trang cũng chỉ là một hạng chơi bời, vui đâu chúc đó, hơi có điều trở ngại là thôi ngay?

Một đám mây đang che vừng thái dương vừa bay qua để ngọn nắng mai soi nghiêng vào mặt nàng. Nga bỗng ngạc nhiên thụt lùi: một cái bóng người đội chiếc mũ dạ vừa bổ xuống bên chân nàng. Quay đầu xem thử ai, Nga thốt nhiên kêu lên:

- Anh Trang!

Vì quả thật nàng vừa trông thấy Trang đứng phía ngoài hàng rào, đôi mắt say đắm nhìn nàng như người mơ mộng. Qua cơn sợ hãi lúc ban đầu, Nga vừa mừng vừa cảm động, trống ngực đánh đổ hồi, nhưng trót buột mồm gọi người thiếu niên một cách thân mật ấy, Nga lấy làm bẽn lẽn. May sao, nàng nói sẽ quá nên ông khách si tình đang đứng rình trộm nàng ngoài kia, thấy mình bị người ta bắt được chỉ hốt hoảng không kịp nghe thấy gì. Trang tưởng chừng mình đứng trước cả một nàng tiên xách hoa lam đi hái thuốc.

Thấy vậy, Nga đã chỉnh đốn chữa lời:

- ủa! Thầy lên chơi bao giờ?

Trang cũng muốn chữa thẹn, ngả mũ chào, nhanh nhẩu:

- Xin chào cô, tôi đường đột quá xin cô tha lỗi.

Thấy Nga hai gò má đỏ ửng, không trả lời, chàng mới hơi vững vàng, nói tiếp:

- Tôi đi xe đạp lên đây từ hồi sớm, muốn đến hầu thăm Cụ, nhưng chưa biết đường, nên mới lần đi tìm không ngờ lại gặp cô ở đây, thật là may quá!

Trang nghĩ rằng nhân cơ hội nầy không giải bày tâm sự ra thì còn đợi đến khi nào, nhưng chàng loay hoay chưa tìm ra câu giáo đầu nên cứ ấp úng mãi. Chẳng lẽ đứng trông nhau hoài, ngượng quá, Nga vội vàng nói ra cách ngạc nhiên:

- Ô hay! Ai lại đứng giữa nắng thế nầy, xin thầy đem xe đi lại phía ngõ đằng kìa vào nhà chơi hãy nói chuyện.

Trang bực mình vì lại lỡ mất một dịp hiếm có, song cũng phải nén lòng nghe theo. Hai người cùng đi cách nhau cái hàng gai bốm. Đến cửa, Nga chỉ đường cho khách rồi lon xon chạy vào báo tin cho mẹ và anh biết.

Oánh mừng rỡ ra đón đường:

- Đúng hẹn lắm! à nhưng anh về được mấy hôm rồi?

- Đã hơn ba tuần nay. Tôi tính lên thăm anh nhiều lần nhưng lại không rảnh.

- Vậy mà anh lên hôm nay gặp dịp quá vì tôi cũng vừa mới về tối hôm qua. Cụ dưới nhà vẫn mạnh giỏi chứ?

- Cám ơn anh, dưới tôi cả nhà cũng đều được vô sự.

- ồ quí quá!

Hai bên nói chuyện với nhau một hồi thì đã đến một sở nhà lầu, Oánh cho người đem xe đạp Trang đi cất rồi đưa bạn vào phòng khách. Bà Nghè bước ra niềm nỡ chào hỏi Trang và chỉ ghế mời chàng ngồi uống nước.

- Sao thầy lên chơi được sớm thế?

- Bẩm cháu vốn định lên hầu cụ và nhân tiện xem cái rẫy nầy một lần cho biết, hôm nay dậy được sớm mát trời mới nhất định đi, nhờ sẵn có xe đạp nên chỉ mất có nửa giờ.

Bà cụ cười, nói một cách khiêm tốn:

- Nói vô phép, thầy đi sớm thế chắc là ở nhà chưa kịp lót lòng gì? Thôi nỏ mấy khi, xin thầy cứ tình thật dùng cơm rau trên này một bữa!

- Cám ơn cụ, cháu chẳng dám làm khách khứa đâu, nhưng bẩm thật là cháu ăn rồi ạ.

- Vậy thì tôi cũng không dám nài. Nhưng thầy không mấy khi lên đây hãy ở lại chơi ít ngày cho rộng thì giờ để anh Hai nó dẫn đi xem cảnh rẫy bái núi non một chuyến. Những người quen ở thành phố đến đây lạ mắt ai họ cũng lấy làm vui lưu lại chơi săn bắn.

- Uổng quá, hôm nay cháu đi không dặn trước ở nhà nên thể nào cũng phải về. Nhưng chỗ anh em còn nhiều khi khác.

Bà Nghè còn mời mọc:

- Tuy vậy thầy cũng ở lại chơi dùng một bữa cơm trưa với chúng tôi, chiều tối mát trời rồi hãy về.

Trang không lẽ chối từ, liền cảm tạ:

- Cụ đã quá yêu mà dạy thế thì cháu xin vâng ạ.

Oánh mới đứng dạy dẫn Trang đi xem trong nhà. Trang từ khi ở ngoài đi vào, thấy cảnh vườn tược nhà cửa mỗi mỗi đều tấm tắc khen ngợi. Các căn phòng diêm dúa tinh sạch bài trí theo kiểu tàu và dùng rất nhiều đồ tàu.

ở phòng khách, bộ xa lông trắc mặt cẩm thạch, kiểu ghế vuông vức cứng cỏi đặt trên nền lát gạch hoa; phía trước có chắn cái bình phong bốn cánh bằng gương vẽ mầu những chuyện cổ tích lý thú; hai bên cái bình phong để hai cái chân voi cao độ bốn tấc tây trên dưới đều cạp đồng; trên trần thòng xuống ba cây đèn bảo cái, đĩa nến bằng pha lê; ngay trên khung cửa thông vào chỗ thờ có treo một bức hoành phi cẩn những hình tứ linh ghép lại thành ba chữ "Phước Lộc Thọ"; nơi mấy góc thành lại chưng vài cái ché sành cỗ rạng hay một cặp ngà voi; hai bên vách, từng cặp sừng bò tót hay ít cái đầu nai trê có gác những thanh gươm trường chôi bạc, treo đối diện nhau; ở một góc phòng lại có cái sập gụ, ý chừng để tiếp khách đàn bà.

Tả hữu phòng khách đều có cửa, một bên thông qua phòng ăn, một bên thông qua phòng đọc sách của Oánh. Mấy căn phòng nầy mỗi cái đều chưng dọn theo một mầu riêng, nhưng cũng đều lịch sự trang hoàng, lại từ các bức họa, liễn đối, đồ sành, đồ thêu đều có cái khí vị tàu cả. Nhờ nhà rộng lớn nên chia ra rất nhiều phòng, mà cái nào cũng quãng mạc. Đi qua một dẫy hành lang lại đến cái nhà sau một tầng, chia ra nhiều gian, phần dùng làm nhà bếp, phần làm kho chứa sản vật thu được trong năm. Ngoài xa nữa là chuồng trâu bò, lợn, chuồng thỏ, chuồng gà và tàu ngựa.

Oánh lại đưa Trang ra đằng trước xem và cắt nghĩa:

- Đất ở đây trồng trọt cũng khá, người các miệt nầy họ thấy những đất hoang nào có cây muồng mọc thì biết rằng chỗ ấy khai khẩn được.

Hai người đã ra đến ngoài sân.

Diễm Dương Trang là một sở vườn rộng ước ngoài năm chục mẫu, cây cối um tùm. Từ ngoài ngõ đi vào, con đường dài độ ba trăm thước. Phía mặt trước trồng nhiều nhất là cau với chè, ngoài ra lại rất nhiều thứ cây khác: chuối, dừa, đu đủ, mít, xoài, vải, nhãn, vân vân. Khoảng giữa, chừa một cái sân rộng có mấy sào. Trong sân có đào một cái hồ thả sen, hình bầu dục, rẽ con đường đi vào nhà làm hai; giữa hồ nhô lên mọt ngọn núi giả, đắp rất thần tình: có chùa, tháp, nhà trại, đường đi, sông hói, có ngư ông, tiều tử, lại có hang cho lũ chuột tàu chen chúc đuổi nhau suốt ngày. Đi vào núi có hai cái cầu gỗ.

Từ mặt hồ đi qua bên tả chừng hai chực bước có một cái bàn thờ trời, xây như hình chữ đột, trên có cái trang nhỏ lợp ngói, dựng lên như một cái bình phong lớn; những giây lăng tiêu chằng chịt bám vào hai bên thành. Lại từ mặt hồ qua bên hữu cũng chừng ấy bước là một cái nhà bát giác toàn sơn lục, lợp ngói men xanh, cất trên cái nền cao, chung quanh làm từng cái giàn xuôi theo mái cho mấy cây cẩm bình phong và lý dạ hương leo vào; trong nhà cũng có một bộ xa lông bằng mây, lại có sẵn đàn và sách. Hai bên mấy con đường qua lại trong sân, để chừa từng đám cỏ xanh tốt trông như những tấm thảm lục lìa.

Khách ở ngoài đi vào, qua khỏi mấy chỗ trên nầy là đến tòa nhà chính rộng lớn hai tầng. Kiểu nhà làm rất giản dị, tuyệt không một nét tô vẻ hoa hòe, nhưng trông súc tích, kiên cố như đục vào một khối đá khổng lồ; đứng sừng sững, tranh vanh có vẻ oai nghi, ngạo nghễ như khinh thường các cơn gió bão, dù dữ dội đến bực nào. Tầng trên làm thụt vào để thừa phía trước một cái đài rộng, dùng làm chỗ ngồi chơi và chỉ bầy năm bảy chậu hoàng lan, cẩm trướng. ở ngoài thềm bước vào dưới hiên, ngẩng đầu lên sẽ trông thấy treo áp vào vách một tấm biển đồng đề ba chữ "Diễm Dương Trang".

Ngay trước mặt nhà là cái bồn tròn, chu vi có thừa trăm bước; ở giữa bồn trồng một cây khốc liễu, từ gốc cây nầy trở ra lại có nhiều hàng cây hoa khác: mai vàng, mai trắng, trạng nguyên, hải đường, tử vi, oanh trảo xếp thành hình một cái ngôi sao, mỗi đầu khến lại có một cây thiên tuế; rồi quây quần chung quanh những cây lớn nầy nào quì, mộc, hồng quế, tường vi, nhiếp trước đào, thập tỉ muội. Hai bên cái bồn tròn lại còn nhiều khóm trúc, bụi ngâu, xắp thành hình những con rùa, con hạc. Giữa cái phong cảnh ấy, một bầy chim nuôi thả tự do, bay nhảy hót mừng, chòng ghẹo nhau, mơn trớn nhau làm cho cảnh đã hữu tình lại thêm phần linh hoạt.

Trang ưa mắt, khen ngợi:

- Thật là một cảnh Bồng hồ!

Oánh cười bảo:

- Tôi đã biết mà, các ngài thi sĩ thế nào cũng được vừa lòng. Bận sau anh có lên đây hãy ở lại cho được nhiều ngày tha hồ mà ngâm vịnh.

Oánh lại giắt khách ra đằng sau xem. Sau nầy mới trông qua rõ là cái phong vị một nơi đồng áng: trên khoảnh đất rộng bát ngát trồng rặt là khoai, đậu, sắn, cà và các thức dưa. Thỉnh thoảng lại có một cái lùm cây bàng, cây kén, hoặc cây mù u đột khởi lên, năm ba anh điền tốt hút điếu cày ngồi dưới gốc nghỉ mát.

Chủ nhân chỉ mấy người đó mà rằng:

- Cái rẫy này cũng khá rộng. Cho nên tôi phải dùng năm một lượt trên vài chục người, tuy hoa lợi kể cũng khá, nhưng cứ xem đó, của ruộng đắp bờ, rồi cũng chưa lại vốn. Nhưng nhờ đông người thế mà mới không đến nỗi buồn và ban đêm đủ tay canh gác. Cốt ý chúng tôi là cốt làm cho chỗ đất hoang vu nầy trở nên làng xóm được, dầu khó nhọc cũng không nề hà gì. Từ thầy tôi lên đây đến nay đã có gần bốn chục năm rồi, đang lúc ấy chưa có một mống cây nào cả. Thầy tôi có bao nhiêu của nhà đều đem ra khai thác liền thấy có hiệu quả tốt ngay. Sau thầy tôi mất, tôi lại nối gót làm thêm nên mới được như vầy. Khí hậu trên nầy tuy không được tốt lắm, nhưng lâu ngày rồi quen, và lại nước uống cũng hiền.

Oánh chỉ những cái giếng sâu hoắm đào từng chặng đường cho bạn xem rồi lại đưa Trang lên trên một cái vòm canh ngó mông xuống dưới đồn điền thấy cây cỏ xanh um mặt đất.

Trang vỗ vào vai bạn:

- Đẹp quá anh nhỉ!

Trong đôi mắt chủ nhân thoáng qua một vẻ tự hào:

- Theo ý tôi thì cũng chưa đủ gì, nhưng dẫu sao, cái rẫy nầy đối với tôi vẫn có một mối tình mật thiết vì nó là một thiên lịch sử kể lại bao nhiêu cái công trình khai phá của thầy tôi ngày trước. Thầy tôi có bắt đầu, chúng tôi mới dám làm theo.

Hai người lại bước xuống đi vòng quanh một đỗi xem mấy chuồng nuôi thú. Trâu, bò, dê đều đi ăn vắng cả. Trong từng cái cụi cao hỏng mặt đất chừng nửa thước tây có hàng mấy trăm con thỏ hiền lành nhút nhát nằm lặng lẽ ăn lá bìm bìm. Oánh chỉ vào một cái trại nuôi gà nói:

- Trước đây tôi nuôi có mấy nghìn con gà, trứng bán chạy lắm, nhưng độ nầy phải cái nạn chồn cáo nó làm hại rất nhiều. Tôi chỉ nhờ mấy con chó săn chớ không thì cũng không lấy gì trừ cái nạn đó cho được.

Trang thấy Oánh để tay lên miệng huýt một hồi. Một bầy chó chừng mười bốn mười lăm con ở đâu trong nhà bếp chạy vụt ra nhẩy lồng lên chung quanh hai người. Oánh vuốt ve chúng nó, kêu tên từng con một rồi lại khoác một cái, mấy con vật đã nhất tề chạy về chỗ cũ.

Trang vỗ tay reo cười:

- ồ! anh khéo dạy quá!

Chủ nhân cũng đáp lại một nụ cười mà rằng:

- ấy, vì anh không thích, chớ như chúng tôi ở trên nầy chỉ có thú đi săn là tuyệt! Nhưng có khi không cần phải đi, ban đêm hễ có lợn lòi đến ăn khoai ra rình bắn là được.

Ngọn nắng nghe đã hơi gắt, hai người thẩy đều đổ mồ hôi bèn rủ nhau trở về tìm đồ giải khát. Đoạn lại cùng ngồi nói chuyện nhà.

Trang bấy giờ mới biết rằng ông Nghè Thuyên xưa, dù là một nhà tấn sĩ xuất thân, nhưng vì tánh tình phóng khoáng quả hợp lại gặp thời buổi khó khăn sợ liên lụy đến mình nên chẳng chịu ra làm quan; lại nhờ nhà có tiền của nên mới trưng sở đất ấy mà lập nghiệp. Trước, chỗ ở còn là cái nhà rường, ông Nghè đặt tên cho nó là " Diễm Dương Trang ". Đến sau ông qua đời rồi, Oánh làm ăn mỗi ngày mỗi phát đạt thêm lên mới bỏ cái nhà ấy đi mà cất lại sở lầu mới bây giờ, nhưng cũng vẫn dùng cái tên cũ.

Chuyện vãn hồi lâu, không ngờ đã gần đúng ngọ. Người đầy tớ là chú Thỏ bước lên nói rằng cơm nước đã dọn xong. Trang vâng lời Oánh theo chân bạn đi qua phòng ăn, bà cụ Nghè ngồi chực đó liền nhũn nhặn đứng lên mời:

- ở đây quê mùa, đi lại chỉ vài thức rau rán, đã là anh em thân thiết xin thầy cứ thật tình cho.

- Chết nỗi! Chỗ con cháu trong nhà cả, xin cụ chớ phiền hà. Trang vội vàng đáp thế.

Nga và một người đàn bà khác nữa ở buồng bên cạnh cũng vừa bước ra, mỗi người giắt một đứa bé.

Oánh giới thiệu:

- Đây, nhà tôi và hai cháu, thằng Tý và con Ngoan.

Chào hỏi nhau xong mọi người mới ngồi vào cầm đũa. Vợ Oánh là một người vào lối ba mươi tuổi, thâm thấp, béo gói, nước da trắng mịn, có vẻ hiền lành lại ít ăn nói.

Bữa cơm ấy rất vui vẻ, nhưng người sướng nhất lại là ông khách thiếu niên. Nga thấy Trang vui như chay, ứng đối rất lưu hoạt, khác hẳn với ngày dự tiệc với ông Cửu Bạch và ông Tham Hồng.

Những món ăn mà bà cụ gọi là quê mùa, Trang thấy nó chỉ quê ở nơi mấy bát canh rau tập tàng, đĩa dưa gang bóp muối, măng kho, rau muống xào, còn ngoại giả mấy món cá thịt, chả tôm, nem chạo nướng, vịt tần ngũ vị lại toàn là dinh đặc. Nhưng về phần Trang, vừa đi quanh rẫy một vòng bụng đã lưng lửng, nay lại được ngồi trước mặt ý trung nhân thì dẫu gì đối với chàng mà không là hào soạn. Nên chàng đã nói là thật tình lại càng thật tình riết.

Nga tuy ngồi cả buổi chằng hề mở môi, nhưng cứ thỉnh thoảng mượn cớ đưa thức ăn cho hai đứa bé mà đẫy thêm vài món cho chàng, những cái cử chỉ ân cần ấy dù nàng muốn nó tự nhiên bao nhiêu cũng không tài nào lọt qua mắt ông khách đa tình kia được.

Bỗng bà cụ cơ là hỏi:

- Thầy còn định nghỉ bao nhiêu lâu?

Trang lo lắng rằng trước con mắt mọi người, chàng là một kẻ ăn không ở nể, chớ ai hồ dễ biết cho chàng chỉ vì Nga mà khươm lượm, vậy chàng muốn nhân dịp ấy dọ tình ý Nga luôn thể bèn trả lời rằng:

- Số là cháu định đi liền trong tháng này, nhưng bà thân cháu còn bảo nán lại để bàn một chút việc nhà.

- Chừng câu chuyện tiểu đăng khoa thì phải! Oánh giả cách pha trò.

- Anh đoán quả không sai!

Oánh cười hà hà:

- Nếu vậy để tôi rót một chén rượu mừng cho đôi bên trai tài gái sắc.

Bà cụ cũng cười rè khen phải.

Trang đưa mắt nhìn Nga thấy nàng bỗng tái mét, mấy đầu ngón tay cầm đũa hơi run. Nga cũng vừa ngước mặt lên, bốn mắt gặp nhau, hai người đều có vẻ bối rối.

Nhưng sợ bạn trông thấy, Trang vờ vui vẻ dằn tay Oánh lại:

- Anh hãy thong thả đã nào, tôi đã nói gì đâu mà chúc mừng vội thế? Nghĩ như tôi bây giờ, ăn làm chưa ra sao, kiếm vợ là một sự khó, huống chi thời buổi nào người ta không chuộng kẻ có công danh, mình là một anh chàng vô chức phận thì mong gì ai chịu làm thông gia với. Còn một đôi chỗ họ có lòng tốt yêu đến thì lại vô duyên thế nào con gái họ mình không thể nhận làm người bạn trăm năm được.

Trang dừng lại một lát, ra chiều nghĩ ngợi.

Bà Nghè thấy thế vỗ về rằng:

- Chà, chỉ tại các thầy già kén lắm nên mới bảo cho có cớ rằng thiên hạ khó dễ nầy kia, chớ như theo tôi biết thì chỗ thầy là nhà lễ nghĩa xưa nay, nếu họ không đành thì còn đòi bực nào nữa. Còn nói danh phận thì cậu Hai tôi đó lại có gì, mà nào ai bảo nó không có vợ con.

- Quả cháu không hề kén chọn, bất luận là hạng nào cháu chỉ cần một kẻ tương thức thôi.

Trang nói thế lại liếc nhìn Nga thấy mặt nàng đỏ hoẻn, liền thích chí, tiếp ngay rằng:

- Một người hiền lành, ngay thật có thể giúp cho cháu theo đuổi được chí nguyện mình.

- Nhưng một người như thế, bà cụ nói, thầy tưởng có tìm được không?

- Cháu chắc là có lắm.

- à, nếu vậy thì càng tốt, hãy để dành rượu đó khi nào thầy kiếm được người vừa ý nói cho chúng tôi biết để chúng tôi mừng cho!

Ai nấy đều cười.

Ăn uống xong rồi, Trang còn tự bảo rằng có lẽ hôm ấy chàng đã dùng bữa cơm ngon nhất trong đời chàng.

Oánh đưa bạn về phòng nghỉ.

Đến hai giờ chiều hai người lại rủ nhau ra nhà bát giác chơi uống nước chè tàu. Nằm vắt vẻo trên ghế xích đu đàm luận với nhau một hồi, bỗng Oánh nảy ra một ý hay mà rằng:

- Anh có muốn cỡi ngựa đi dạo quanh núi một vòng không?

Trang nghe nói đến ngựa vừa ý, cả khen:

- Như vậy thì thú lắm!

Oánh vào thay quần áo gọn ghẽ rồi bảo Chồn và Thỏ đi thắng ngựa. Một lát, Trang thấy hai chú ấy đem ra trước sân một cặp bắc thảo phi tráng, hai con vật bị tù túng lâu ngày nay được tra yên vào cứ giậm cẳng hí liên thanh.

Mấy người đàn bà trong nhà nghe tiếng đều kéo nhau ra xem. Bà Nghè sợ Trang không quen cỡi ngựa bèn tỏ ý lo ngại. Trang cũng thú thật với Oánh rằng:

- Tôi tuy có biết cỡi nhưng thật chưa lành nghề.

- Không sao, anh có ngại thì cứ cỡi con Bạch Yến nầy vì nó đã thuần lắm để con Phi Hồng cho tôi.

Đoạn hai người mới nhảy thót lên yên, con ngựa bạch nghe hơi người lạ lồng lên mấy cái làm cho Nga cả sợ, nhưng chỉ giây phút thấy con hồng đã giành đi trước nó cũng phóng bốn vó ruổi theo. Ra khỏi cổng, Oanh liền gò cương, cho cặp ngựa chạy song song với nhau. Khoảnh khắc, đến chân núi, hai người cùng để ngựa thủng thẳng đi lên mà nói chuyện.

ở trên cao trông xuống thấy Diễm Dương Trang ba mặt núi bao như nằm trong một cái thung lũng. Cỏ cây chưa đến ngày tàn cỗi còn phô lắm mầu rực rỡ, từ mầu lục thẫm cho đến màu vàng non. Dưới xa là đồng bằng, cát trắng, hiu quạnh, mênh mông. Xem chán mắt, hai người mới chịu quay ngựa trở về. Xuống đến đất liền, ngựa thấy nới cương liền tha hồ phóng nước đại. Một hồi, đã đến sân, thằng Tý ở đâu trong nhà chạy ra, chưa kịp ai gọi lại, con ngựa bạch muốn tránh nó bỗng nhảy tràn một cái về bên tả làm Trang không đề phòng liền ngả nhào xuống nằm xóng xượt trước thềm.

Nga rú lên một tiếng, quên cả sự e dè vụt chạy ra toan đỡ chàng dậy. Oánh vừa nhảy xuống ngựa cùng cả nhà sợ hải đổ đến xem. Nhưng Trang đã lồm cồm đứng dậy cười ồ:

- Chết chửa! Có hề gì không? Mọi người đều hỏi thế.

- May quá, chẳng việc gì, chỉ đau xoàng hai đầu gối và lòng bàn tay thôi.

Trang tuy nói vậy, nhưng hai chân khập khiễng, đứng phủi quần áo lấm bẩn muốn không vững. Nga nhác thấy hai ống quần chàng hơi rướm máu bèn tỏ ra vẻ lo sợ chỉ cho chàng. Người thiếu niên cảm động, sung sướng quá cũng quên đau, gượng đi đứng mạnh bạo mà rằng:

- Không sao cô ạ, nếu té vào bệ thềm thì có lẽ không còn đời. Cái té nầy cũng như lằn roi của thầy học, có nhiều bận té đau rồi mới trở nên người thiện như anh Hai.

Nhưng chàng cũng vâng lời Oánh vào nhà rịt thuốc và nằm thẳng chân ra nghỉ. Vợ Oánh kéo thằng Tý vào buồng bên cạnh tát cho nó một cái nên thân. Trang nghe tiếng thằng bé khóc nghĩ nó bị đòn oan, hơi thẹn và thương hại cho nó quá.

Chiều lại chàng ngỏ ý muốn về, bà cụ chẳng cho, nói:

- Không nên đâu, đường xa lắm, thầy hãy nán lại đến mai.

Oánh cũng bàn thiệt hơn cầm lại:

- Máu chưa được tản mà đi đứng thì bất tiện lắm.

Trang nghĩ mình vô cố đến làm phiền nhà bạn, rất lấy làm ái ngại:

- Thật chẳng có việc gì mà làm nhọc lòng cụ và anh qua. Vả chiều tối rồi, không về thì chắc là dưới tôi trông chờ lắm.

Biết không cầm được, Oánh nói:

- Cái đó cũng tùy anh, thôi để tôi cho người lái xe đưa anh về vậy.

Trang không bằng lòng, trách bạn:

- Nếu anh còn bày chuyện thế thì sau tôi chẳng còn dám lên. Anh còn ngờ tôi sao, tôi đã nói là không có việc gì cả kia mà.

Chàng nói thế rồi vội vàng đi lấy mũ đến trước bà cụ cáo từ:

- Bẩm cụ thế này là không phải lắm, nhưng lỡ đi không dặn trước ở nhà, hôm nay xin phép cụ cho cháu về đã.

Bà Nghè bất đắc dĩ phải gật đầu mà rằng:

- Thật tôi ngại cho thầy quá. Cũng chỉ tại anh Hai nó khéo bày điều.

Trang chào hai vợ chồng Oánh rồi thấy Nga đứng trước thềm liền bước ra nói:

- Tôi xin chào cô.

Lại nói khe khẽ rằng:

- Và cám ơn cô lắm.

Nga buồn bã, gượng cười:

- Không dám, xin thầy hãy coi chừng đường sá.

Trang cởi lên xe đạp cố đi thật mạnh mẽ cho mọi người yên bụng.

Ra khỏi cửa, chàng bỗng nghe tiếng tù và thổi trong đồn điền, giục giã mấy bầy thú về ràng. Chàng trong lòng bấy giờ, nhớ người, mến cảnh, bùi ngùi ngoái cổ lại xem còn trông thấy mấy đọt cau le te và đầu dặng núi tây mặt trời chiều đỏ ối...

Chàng có ngờ đâu lúc bấy giờ Nga đã mon men ra tận ngoài bờ rào ngó vọi theo mình. Thấy chiếc xe chàng lượn lên lượn xuống trên con đường khúc khuỷu, Nga chợt nghĩ rằng bao nhiêu sự mệt nhọc ấy có lẽ chỉ vì nàng, bắt nàng xôn xao, nửa mừng nửa chạnh.

Mãi đến khi xe chàng đã khuất, Nga vời trông chỉ còn thấy vài làn khói trắng lên nghi ngút đằng mấy cái thôn lạc xa xa thì nàng mới buông một tiếng thở dài.

-3-

Từ đó, cứ bốn năm hôm là Trang lại tìm đến thăm Nga một bận. Trang vẫn biết cái cử chỉ của chàng như thế dễ khiến cho người ta sanh nghi, nhưng vắng mặt Nga chốc lát là chàng cũng lấy làm băn khoăn, khó chịu, vậy mà phải bóp bụng chờ đến bốn năm hôm đã là một sự bất đắc dĩ lắm. Sau khi hứa với mẹ tính cho xong chuyện hôn nhân mình thì chàng nghĩ rằng chỉ còn một nước tìm Nga họa may trời có chìu lòng vậy. Lượt đầu ở Diễm Dương Trang về cố nhiên là chàng hí hửng như Ngô được vàng. Trang mừng được gặp Nga đã đành, nhưng một điều làm cho chàng sung sướng nhất là thấy nàng sáng sớm đã dậy xách giỏ đi hái chè, như vậy thì nàng không phải chỉ là một cô gái phong lưu, ngoài sự tô son điểm phấn ra, không còn biết mảy may công việc gì nữa. Nhưng cũng liền đó Trang nhận thấy cái cảnh nhà mình còn kém sút người ta xa mà không khỏi lấy làm chán ngán. Sự cầu thân đối với chàng hầu như là một sự không gì vô lý bằng. Dẫu biết bà Nghè Thuyên và Oánh xử với chàng rất tốt, nhưng bao nhiêu cái tốt ấy là bấy nhiêu cái trở ngại cho chàng. Nếu chàng ngỏ ra một tiếng gì thì tự hồ như chàng là kẻ lập ý đánh lừa người ta. Phải, chàng mặt mũi nào mà mở miệng cầu hôn được? Đã có khi Trang tính đem câu chuyện ấy ra bàn giải với mẹ song chàng còn sợ rằng làm thế khí nôn nả quá. Vì chàng quả quyết rằng một chỗ như bà Nghè hễ nói ra khi nào thì tất là mẹ chàng ưng thận ngay. Rồi Trang lại cứ thỉnh thoảng đi đi về về, phú cho sự tình cờ cái quyền kết liễu. Từ chỗ ở chàng đến Diễm Dương Trang, chàng thuộc làu các khúc đường như có sẵn một bức đồ trước mắt: từ cái giếng cạn bên đường, cái hàng bán nước, cho đến những nơi quanh quẹo, những giốc lên xuống, chỗ này có cái ụ, chỗ kia có cái chùa. Nằm nhà, cái công việc độc nhất của chàng là trông cho đến ngày nào chàng lại được cỡi con ngựa sắt đến thăm Nga. Mà mỗi bận đi thăm như thế, Trang đều nhớ mang theo một vật ăn gì làm của tặng, hoặc mua cho thằng Tý gói quà hay món đồ chơi. Thành thử chẳng bao lâu, ai nấy ở Diễm Dương Trang cũng đều coi chàng thân mật như người nhà. Có hôm Oánh đi khỏi, thì Trang lại kiếm người yêu, lân la nói chuyện.

Về phần Nga, ái tình như một môn thuốc tiên đã lãnh cái trách nhiệm chữa cho tấm lòng thương tổn của nàng và có phần đắc lực. Nga bỗng đổi hẳn tánh nết: trong nhà ai nấy đều nhận thấy rằng nàng tự nhiên lìa bỏ cái thái độ lạnh lùng mà nàng cười nói như hồi mấy năm trước; hai má nàng lại mơn mơn hồng hào, thể chất nàng lại dần dần bình phục. Có khi Nga như đứa trẻ con thơ ngây, ngoan ngoãn, vì nàng đã hy vọng rằng ngày trời còn lắm buổi bình minh, cái tương lai hãy còn nhiều mối hẹn hò tốt đẹp. Trong nhà, ai cũng lấy làm lạ mà nhất là bà cụ rất đẹp lòng.

Nhưng cặp thiếu niên cứ thỉnh thoảng được trông thấy nhau thì đã lấy làm mãn nguyện lắm rồi, chưa hề có thổ lộ cho nhau một câu chuyện gì khác. Trước Trang hằng mong có dịp mà cởi phắt tấm lòng ra cho Nga biết, nhưng dịp ấy đến chàng lại đổi ngay ý kiến. Trang tự bảo rằng cái hạnh phúc nó đến như thế nào thì cứ vậy mà hứng lấy nó, chẳng nên vội vàng, không khéo lại hỏng mất cả. Chẳng qua chàng từng thất bại rồi cho nên sanh ra dè dặt, muốn đi từng bước chậm mà chắc chắn, một là để cho Nga có đủ thì giờ biết chàng, thứ nữa để lập công với nàng cho nhiều đã. Trong một cuộc thương yêu, kể từ khi bắt đầu cho đên khi kết liễu, cái đoạn nhiều thi vị nhất, chẳng là trong lúc cả hai bên đều biết bụng nhau mà vẫn chưa thú thật với nhau rằng mình yêu sao?

Một hôm, Nga đương ngồi thêu trước cửa sổ. Trang bước lại gần xem thấy tay nàng cầm tấm đoạn xanh thêu một cái nhành mai trên có con chim yến đậu. Trang tò mò gợi chuyện:

- Cô khéo đủ mọi bề, nhưng sao chỉ thêu có một con chim?

Nga mỉm cười hỏi lại:

- Vậy thầy muốn mấy con?

- Theo ý tôi một nhành mai với một con chim, nó chỉ mới có cảnh mà chưa có tình, tưởng cô làm ra cũng phải cho là thiếu thốn. Giá thử làm được một đôi chim giao đầu lại với nhau thì có lẽ thêm được nhiều tình tứ.

Nga thấy anh chàng đa sự bỗng nảy ra một ý nghĩ, nói đùa:

- Thì trước đây nó cũng một đôi như thế, nhưng một con vừa mới bay đi rồi. Con chim nầy là con chim lẻ bạn.

- à có vậy chứ! Hay là chỉ có cô tài biện bác?

- Tôi đâu dám biện bác với một nhà thi sĩ!

Trang đè chừng rằng Nga muốn đem chuyện chim ra mà ví nàng với người yêu cũ, bèn lại nói:

- Vậy bây giờ thay vào một con khác có được không, cô hè?

- Có gì đâu mà không được.

- Vâng, tôi biết là cô khôn khéo lắm. Vậy cô hãy nghe lời tôi thử xem. Kìa cô trông thất chưa, con chím ấy nó còn có một mình nên nó rủ lông cánh ra đó kìa. Tội nghiệp.

- Con mắt thầy thấy nhiều chuyện thật. Nhưng là nói thế mà chơi, chớ thay vào lại chẳng phải con chim trước nữa rồi...

- Không hề gì đâu, nào cô cứ thử xem, chắc là nó cũng không khác gì con trước mấy.

- Sao thầy biết được?

- Tôi dám cam đoan như thế mà. Mà cho dẫu không giống hẳn thì cũng na ná và còn hơn là để con nọ lẻ loi hoài.

Hai người cứ nói cái giọng nửa thật nửa đùa ấy, đến đó đều im bặt. Mỗi bên đều theo đuổi một cái ý nghĩ xa xôi, nhớ lại một cái duyên cũ bẽ bàng...

Không ngờ cái câu chuyện cỏn con ấy lại làm cho Nga giằn giọc một đêm trường, không ngủ được. Nàng lấy làm đau đớn mà nghĩ rằng mối tình của nàng đối với Thạch đã phai nhạt đi nhiều. Nàng thường bảo rằng ở trên cõi đời tội lỗi, hữu hạn nầy, may còn có một chữ tình là thiêng liêng, bất diệt. Thế mà nàng, người nói ra câu ấy, chỉ trong vòng mấy năm trời đã quên được bao nhiêu lời thề thốt sắt đanh! Nhưng Thạch có thấu cho cái cảnh cô độc của nàng mà tha thứ cho nàng không? Bỗng hình ảnh Thạch hiện ra trước mặt nàng, Nga hổ thẹn, nằn nì như một người phạm tội. Không ngờ Thạch lại đến vuốt ve nàng, phủ úy nàng nên mạnh bạo vì sự sống mà yêu một người có thể thay mặt chàng rất xứng đáng. Nga cảm phục quá, nức nở khóc, chưa kịp kiếm lời thâm tạ lòng tri kỷ thì Thạch đã biến mất rồi. Nga choàng dậy mới biết rằng mình nằm mơ, nhưng từ đó thì nàng hơi yên dạ. Trước khi buông tha cho nàng, mối tình cũ còn khiến nàng trải qua một trận đánh với lương tâm, cuối cùng, khốc liệt.

Cũng từ hôm ấy nàng mới có phần thân mật với Trang hơn.

Còn bên người thiếu niên, cứ thường thường kiếm cớ bỏ nhà ra đi khiến cho bà Thị Tốn phải lấy làm ngờ vực. Con bà thường không hay giao thiệp bạn bè và ở nhà cũng không thấy ai lui tới. Hỏi cậu Biền và cô Nghi thử có nghe chàng nói chuyện đi đâu không, nhưng hai người cũng đều không biết.

Hôm ấy, có bà Khóa Đôn sang chơi hỏi thăm Trang lại nhằm khi chàng đi vắng. Bà Thị liền kể cho nghe rằng:

- Chẳng biết lâu rày nó đi đâu thế luôn, lần nào cũng tối ngày, hỏi thì nó cứ bảo là đi chơi, không chịu nói gì rõ cả.

- ý chừng thầy ta xa nhà lâu ngày đã tập nhiễm thói chơi bời lêu lổng gì rồi đó cũng nên! Bà Khóa tỏ ý lo ngại.

- Không, điều đó thì tôi chắc là nó không có, vả tiền nong gì của nó cũng giao cho con Nghi cất, thì lấy đâu mà rượu chè, cờ bạc hay là ong bướm.

- Chà, các thầy ấy bây giờ họ mưu mẹo lắm, đã biết đâu chú hắn gởi tiền như thế chẳng là để cho người ta đừng có sanh nghi?

- Cũng có thế thật, nhưng nói cho đáng thì nó cũng chưa đến nỗi ấy đâu.

Lúc ấy, hai bà thấy thằng Cồ đứng gần đó để tai nghe chuyện và cứ chúm chím cười.

Bà Thị liền chỉ vào mặt nó mà rằng:

- Chắc thằng nầy nó có biết cái gì đó.

Thằng bé con nghe hỏi đến có vẻ dương dương như một người vừa nghe lỏm được cái tin tức gì quan trọng.

- Cậu mầy đi đâu thằng kia? Bà Khóa Đôn hỏi nó thế.

Thằng Cồ còn lấm la lấm lét, hai tay xoa cái cột:

- Bẩm bà, con sợ cậu con về thì cậu con đánh chết!

- Ai nói với cậu mầy làm gì, mà dẫu cậu mầy biết thì đã có tao và bà ở nhà đây.

- Nhưng con cũng chỉ đoán chừng thôi, chớ không dám chắc.

- ừ, thì đoán thế nào, cho mầy cứ nói nghe thử?

- Có lẽ cậu con lên trên bà Nghè.

- Bà Nghè nào?

- Con chỉ nghe người ta gọi thế thôi chớ tên gì thì không biết.

- Nhưng mà bà ấy ở đâu?

- Cái đó con cũng không được biết.

- Thế thì mầy biết cái cóc khô gì?

Bà Khóa Đôn cười khanh khách, day lại nói với em bà:

- Đi hỏi đồ ấy thật vô ích, chủ tớ gì nó mà khéo giống nhau, đều ngơ ngơ như ngỗng đực!

Bà Thị Tốn không cho thế là phải, nói rằng:

- Nhưng nó cũng có biết thế nào nó mới nói như vậy.

Bèn hỏi lại thằng bé con:

- Vì cớ gì mà mầy biết là cậu mầy đến nhà bà Nghè ấy? Có quen biết đâu rồi phải không?

Thằng Cồ vừa bị mắng muốn tỏ ra rằng nó không phải là một đứa ngu đần gì bèn hăm hở nói:

- Bẩm bà, tuy con không biết tên và chỗ ở của bà ấy, nhưng chuyện nhà bà ta có dính liếu với cậu con thế nào thì con lại biết rành rẽ lắm. Nguyên cậu con cũng chỉ làm quen với bà ấy chừng vài tháng đây thôi, từ ngày nghỉ mát ở Mỹ Khê, vì cậu con là bạn thân với con trai bà ấy. Bà Nghè lại có một cô con gái là cô Nga.

Bà Thị Tốn nghe nói đến đó, nháy bà Khóa Đôn mà rằng:

- Chị thấy chưa, tôi đã nói là thế nào cũng có chuyện. Nhưng hãy nghe nó nói:

- Cô ấy người rất đẹp mà lại nết na, cứ chiều chiều hay gặp cậu con ngoài bãi bể. Vì hay đi lại chơi với người anh nên thành ra cậu con quen với bà Nghè. Ban đầu con cũng tưởng là cậu con lui tới thăm viếng vậy thôi chớ không ngờ là cậu con lại có tình với cô con gái bà ấy.

Bà Thị ngắt lời hỏi:

- Mầy nói có đầu đuôi đó, nhưng mầy làm thế nào mà biết.

- Chính cậu con nói với con thế. Mà nhất là từ hôm bà Nghè dọn về Huế rồi thì cậu con buồn bực lắm.

- Bà Nghè người như thế nào?

- Cũng giạc gần sáu mươi tuổi, nhưng người béo tốt và đi đứng còn mạnh mẽ, con lại nghe nói bà ta giàu có lắm.

Bà Khóa Đôn cúi đầu ngẫm nghĩ một lát rồi hỏi rằng:

- Còn người con trai tên gì?

- Nghe cậu con cứ chào là anh Oánh. Còn người nhà thì lại gọi là thầy Hai.

- Người phốp pháp lớn hơn cậu mầy chừng mươi tuổi và làm nghề thầu khoán có phải không?

- Bẩm chính thế.

Bà Thị vội vàng hỏi bà Khóa:

- Sao, chị có biết nhà ấy sao?

- Khoan đã, dì để tôi hỏi nó thêm một câu nầy nữa đã.

Bà Khóa trả lời thế rồi lại hỏi thằng Cồ:

- Mầy có nghe người con gái ấy là con thứ mấy của bà Nghè và có chị em nào nữa không?

- Bẩm hình như có mấy người chị đã gả đi lấy chồng còn cô ấy thì là con thứ tư và là con út nên xem chừng bà cụ cưng lắm. Con lại nghe rằng trước cô ta đã có người đi nói rồi, nhưng chưa đến ngày cưới thì rủi người ấy mất thành ra bây giờ cô ấy buồn mà không muốn lấy chồng.

- Thôi tôi biết rồi không còn nghi ngờ gì nữa.

- Ai vậy? Bà Thị hỏi.

- Bà Nghè Thuyên ấy mà. Tưởng là ai chớ chọn chỗ ấy thì khen cho chú thằng Cu tinh đời lắm đó. Nhưng chỉ sợ không xong chuyện gì vì của người ta nưng niu như ngọc ngà, dì ạ.

- Chị nói bà Nghè Thuyên nào mà tôi không được biết?

- Dì không biết cũng phải, bà ấy ở tận trên núi kia, nhà tôi có quen thân với ông Nghè buổi trước và thỉnh thoảng có lên làm thuốc nên tôi mới rõ gia tình họ. Chỗ ấy thì thôi còn nói gì nữa, lễ nghĩa, đức hạnh, giàu sang đủ cả.

- Thật nghe chị nói mà tôi phát thèm!

- Mà không thèm sao được. Tôi tuy không hề biết người con gái bà ấy ra làm sao, nhưng đã từng nghe nhà tôi khen hắn nhiều lần lắm.

- Chẳng trách nào mà nó cứ lặng lẹ lặng tai đi luôn không hề nói gì với tôi cả. Tôi thấy lâu nay cứ nấn ná hoài không chịu đi kiếm việc làm thì lại thật thà tưởng là nó xa nhà lâu mà quyến luyến mình đó. Nhưng chẳng biết trên nhà ấy họ nghĩ như thế nào?

Bà Thị Tốn lại hỏi thằng Cồ:

- Thế nhưng mà cô ấy có tình ý gì với cậu mầy không?

- Bẩm con lại không biết điều đó rồi. Mà ý chừng là cậu con chưa hề nói với cô ta một lời gì cả.

- Thôi được, cho mầy đi ra ngoài chơi đi.

Thằng bé con đi ra rồi, hai chị em bà Thị mới bàn bạc cùng nhau.

Bà Khóa nói:

- Dì đã tính sao chưa, lát nữa chú hắn về có hỏi câu chuyện ấy không? Tôi tưởng bổn phận mình làm kẻ lớn trong nhà, như chú hắn đã ưng chỗ đó thì dẫu có hơi khó mình cũng phải nói giùm cho chú hắn một phen chứ sao?

Bà Thị mỉm cười, nói nhỏ lại:

- Mặc kệ hắn! Thằng ấy nó ngược đời lắm, đã muốn làm tài giỏi một chắc thì mình tội gì mà xum lo vào cho mệt. Được ra thì hắn khoe công của hắn mà rủi không xong thì hắn tất là đổ lỗi cho mình. Chỉ bao giờ thầy ta có chịu khẩn cầu đến rồi sẽ hay. Cũng chưa mất mát đi đâu mà sợ, của báu hắn thì hắn phải giữ gìn!

Cách mấy hôm sau, một buổi mai Trang đang ngồi ở nhà vong vóng trông chờ đến lần đi thăm khác, chợt nghe tiếng một cái xe ô tô dừng lại ngoài ngõ. Cậu Biền bước ra xem, đến bình phong liền có người hỏi rằng:

- Cậu cho tôi hỏi cái nầy, đây có phải là nhà cụ Thị không?

Trang ở trong phòng thoạt nghe biết ngay là tiếng Oánh, mừng rỡ chạy ra đón khách vào.

Oánh chưa kịp ngồi đã vội nói:

- Có cụ ở nhà không? Tôi muốn chào cụ trước.

- Có, mẹ tôi ở dưới nhà, anh ngồi chờ một tí để tôi xuống mời lên.

Trang vừa nói vừa sắp sửa đi xuống, nhưng Oánh chạy theo bảo rằng:

- Thôi đừng phiền cụ, nếu không ngại điều chi anh cứ để tôi theo anh xuống chào cụ cũng được.

Trang bằng lòng dẫn Oánh đi xuống, nhưng cũng vừa gặp bà Thị bước lên, liền vội vàng giới thiệu:

- Đây là thầy Hai, một người bạn thân với con.

- Chào ông vậy.

- Lạy cụ ạ. Và cháu cũng xin cụ miễn chấp cho vì anh em quen biết nhau lâu rày mãi đến hôm nay cháu mới đến hầu cụ được, thật là có lỗi quá.

- Xưa nay, chúng tôi lấy làm hân hạnh lắm mới phải chớ có đâu lại...

Hai bên chào hỏi nhau như thế, đoạn bà Thị mới mời khách ra nhà ngoài uống nước. Trong khi nói chuyện, Oánh tỏ ra là một người bạt thiệp, khiêm tốn lại rất thành thật khiến cho bà Thị cũng phải đem lòng mến phục.

Nhưng bà tịnh không hề hỏi đến chuyện nhà Oánh sợ Trang có nghi rằng bà biết việc gì rồi chăng.

Đến trưa, Trang muốn cầm bạn lại ăn cơm, Oánh liền vui lòng nhận lời ngay không có một chút khách tình nào cả. Sau khi Oánh ra về, bà Thị mới gọi thằng Cồ hỏi lại biết chắc ông khách ấy chính là con bà Nghè mà nó nói hôm nọ. Bà nghĩ rằng cứ xem một người như thế cũng đủ biết là gia huấn hoàn thiện đến bực nào và có ý mừng thầm.

Đến chiều hôm ấy, có bà Khóa Đôn sang chơi, bà liền đem câu chuyện ấy kể lại cho nghe, xong rồi lại tủm tỉm cười, ghé vào tai bà Khóa mà nói thêm rằng:

- Biết đâu là họ chẳng đi dò xem cho biết việc nhà mình, có phải không chị nhỉ?

-4-

Một hôm chủ nhật vào cuối tháng chín, Trang cỡi chiếc xe đạp khoan thai đi trên đường Nam Giao. Lúc ấy cũng vào độ tám giờ, nhưng sắc trời âm u, hơi mai lành lạnh như vừa mới rạng đông. Cảnh cuối thu hôm ấy có cái buồn của những kẻ sắp chia tay, nhắc nhở cho người ta biết rằng những ngày nắng đã tàn mà chờ cho đến xuân về cũng còn phải qua lắm buổi mưa rào gió rạt. Một vài cây dương suông đuột hai bên đường rủ cành xuống như những cây cờ tuyết mao; xa xa, vượt lên sau mấy lũy tre xanh, mấy đọt cây bàng già cỗ đã lấm tấm điểm mầu vàng nhạt.

Nhưng cảnh thu tàn hôm ấy không đem lại cho Trang những cái buồn vơ vẩn như hồi mấy năm trước. Trang chỉ biết một điều là chàng sung sướng vì sẽ được gần Nga. Mặc cái khí lạnh bên ngoài, Trang chỉ nghe hơi nóng của ngọn lửa ái tình nhen nhúm trong lòng chàng thôi. Chàng nhớ lại lần nầy là lần thứ bảy thứ tám chi rồi mà chàng đến Diễm Dương Trang. Mỗi lượt là chàng lại gần Nga thêm một ít. Giây lâu, chàng sực nhớ đến một câu chuyện gì đã xẩy ra mà mỉm cười. Trang không có vẻ vội vàng, trái lại còn muốn cho xe đi chầm chậm để tưởng tượng đến cách mình gặp Nga hôm nay sẽ như thế nào. Ngót nửa tiếng đồng hồ nữa, chàng mới rẽ vào cửa Diễm Dương Trang. Đến sân, chàng thấy mấy chú gia đinh, khăn áo rất tề chỉnh, chạy ra chạy vào trước thềm thì nghĩ ngay rằng có lẽ trong nhà có phương việc. Nhân có chú Chồn đi ngang qua, chàng liền kêu lại hỏi mới biết rằng trong nhà có khách. Trang tìm chỗ gác xe đạp xong, còn phân vân chưa biết có nên đi vào không, chợt nghe tiếng cười ha hả trong phòng khách đưa ra, chàng biết ngay là tiếng cười của ông Cửu Bạch. Ngỡ là ai, chẳng hóa ra là người mình đã từng quen nên chàng cứ đi thẳng vào. Quả nhiên ông Cửu đang ngồi nói chuyện, thấy chàng liền chạy đến vỗ vai, chào mời rối rít như một ông chủ nhà.

Ông Cửu đã vội nói:

- Tôi ra chuyến tàu hồi hôm, phần thì trời tối, phần thì mang xách kềnh càng, vất vả lắm mới tìm được đến đây. Lại thêm đi có đàn bà, ông nghĩ có đáng sợ không?

Trang tự nhiên được ông kể vào hàng thân mật ngay cũng vui vẻ đáp lại vài câu cho rồi việc. Chàng lại thấy một người đàn bà đã có tuổi đang nói chuyện với bà Nghè thì đoán chắc là vợ ông Cửu bèn đến chào. Bà Cửu người cũng đẫy đà phụng phịu như ông Cửu, nhưng cử chỉ có chiều nặng nề quê kệch hơn mà lại cố giữ cho có quan dạng.

Hôm đó có cả Oánh, nên ngồi nói tay ba, câu chuyện cũng không đến là nhạt. Nhưng chỗ nào, ông Cửu cũng dành lấy phần nói nhiều hơn. Hết than vãn về cái nạn khủng hoảng làm cho lúa gạo ông bán không chạy, ông bèn lôi cả tên tuổi những người thiếu nợ ông bảo rằng họ vô ơn và tệ hơn nữa, còn lắm khi nỏ mồm ta oán ông, rồi ông tỏ ý chán nản, thở ra mà nói rằng:

- Trò đời vẫn như thế. Lấy nhân đức mà xử, bao giờ cũng bị chúng lớn mặt và dễ quên ơn. Chớ gặp những kẻ chẳng biết nhân tình là gì, cứ thẳng tay mà làm theo pháp luật thì chúng lại biết điều hơn. Nhưng các ông nghĩ xem, con người ta trên đầu đã hai thứ tóc rồi, còn mong gì đổi tánh nữa, trời sanh ra sao thì phải chịu vậy, tôi không thể vì lợi mà ăn ở bất nhân được. Thì hiện giờ đây, chán chi những ông thông ông ký thiếu tôi có trăm đồng bạc mà hơn mười mấy năm rồi vẫn chưa trả hết tiền lời. Tôi thấy họ túng bấn quá mà không nỡ thi hành họ được. Chẳng thế mà lại chịu cho chúng cười rằng dại!

Ông Cửu nói một cách rất thành thật và có vẻ ngậm ngùi cho nhân tình thế thái. Oánh thấy thế phải đem lời khuyên giải:

- Tưởng gì chớ cái đó lẽ cho đáng ông cũng chớ nên bận lòng, vì những người thiếu nợ ông bao giờ họ làm ăn khá chắc là họ sẽ sòng phẳng giả ông ngay. Còn như gia thế ông bây giờ thì cứ đem so với các nhà tư bản hiện ở Đà thành hẳn đã đứng vào bậc nhất bậc nhì rồi, như vậy thì tấm lòng tốt của hai ông bà cũng không đến làm thiệt cho hai ông bà mấy.

- Vâng, thì đã đành là thế, mà tôi dám chắc rằng những kẻ vong ân bội nghĩa với tôi đó không bao giờ cất đầu lên nổi đâu!

Ông Cửu Bạch rất quả quyết, hăng hái, mỗi tiếng là một lời kết tội. Ông rót một chén nước trà dấp giọng, rồi lại hết sức khiêm nhường kể cái tài năng ông, những sự thi ân bố đức của ông, độ lượng của ông rộng rãi đến vực nào. Thì ông không tài, sao hai cậu con ông một kỳ thi đều đỗ luôn bằng yếu lược, bà Cửu phải phục ông hoài, và những người đến vay nợ ông cứ xui giục ông ra làm hội đồng thành phố? Song ông muốn cho mọi người đều có cái óc thông minh mà hiểu rằng khi ông bảo ông bất tài, nghĩa là tài có dư mà ông dẫu có khoe khoang đôi chút cũng còn là khiêm tốn lẵm. Nói đến chỗ nào quan trọng nhất, ông muốn cho có bằng chứng đích xác thì day lại hỏi bà Cửu:

- Có phải vậy không bà nó?

Bà Cửu, như một cái tiếng vang của ông, luôn luôn gật đầu:

- Chớ sao!

Thấy ông Cửu cứ lằng nhằng mãi về vấn đề tiền bạc, Trang sốt ruột quá, chờ khi ông đang mượn bà Cửu làm chứng tá cho ông, bèn bỏ đi lảng ra ngoài. Chàng rất thèm thuồng cái đức nhẫn nại của bà Cửu đã khiến cho bà làm được một việc phi thường, là suốt đời chịu nghe chuyện của một ông chồng như thế. Trang giả tảng dạo mát lấy không khí, nhưng kỳ thật, chàng chỉ muốn gặp Nga. Vừa có thằng Tý đứng chơi đó, chàng liền bồng xốc nó lên đùa bỡn một hồi rồi lại rủ nó cùng đi vòng ra đằng sau nhà.

Đến giẫy hành lang, chàng thấy Nga với một cô con gái khác, hai người đang cúi xuống xem một mớ khăn len dệt để trên bàn. Trang biết là Nga cũng có khách liền quay trở lui thì cô khách kia đã lanh mắt trông thấy chàng và bạo dạn chào chàng trước. Chàng vội vàng đáp lễ và nhớ mang máng rằng mình đã từng gặp cô ấy ở đâu rồi. Không để cho chàng phải lục lọi tìm trong trí nhớ, Nga đã nhanh nhảu chỉ cô bạn nói rằng:

- Thầy cứ vào, đây là chị Trà con cụ Cửu chớ chẳng ai đâu lạ.

Nga lại thì thầm vào tai cô bạn:

- Thầy Trang, bạn của anh Hai tôi đó.

Trà vui vẻ muốn làm quen với Trang ngay:

- Anh ở từ đâu mà lên đây?

- Ngay dưới thành phố, cách tòa Khâm cũng không mấy.

- Tận dưới ấy mà lên chơi đây thì cũng đã là xa lắm. Anh lên bằng gì?

- Tôi cứ thường đi xe đạp.

- Thường? Nói vậy thì anh đã có dịp xem khắp trên nầy rồi chắc! Tôi thì mới đến lượt đầu, ở dưới trường vừa xin phép ra được hồi hôm để đón ba má tôi. Đường đi thật khó khăn nhưng đáng công vì trên nầy vui quá anh nhỉ! Chẳng biết lâu ngày có nhàm mắt không, chớ lượt đầu nầy thật xem mà không thấy chán!

- Cô học dưới trường Đồng Khánh?

- Vâng tôi học năm đệ tứ.

Trà từ cách ăn vận cho đến cái cử chỉ ngôn ngữ đều tỏ ra là một cô gái tân thời đặc. Cô ta đã bắt chước người Âu Châu cái tính tự nhiên là không cần phải phân biệt người nói chuyện với mình thuộc về phái mạnh hay phái yếu. Bất luận về việc gì, Trà cứ thành thật bày tỏ ý kiến của mình ra không hề có e ấp. Trang thấy cô ta khác hẳn với mọi người con gái khác chàng thường được biết, ban đầu không khỏi lấy làm kinh dị, song lại thấy Trà vẫn đứng đắn và câu chuyện của cô ta không hề nhạt chút nào thì cũng vui lòng tiếp vậy.

Nga thì không cùng một ý đó, những cái cử chỉ tự nhiên của cô bạn, nàng lại cho là nó hơi sỗ sàng, nhất là mấy tiếng gọi Trang bằng anh là nàng không nghe lọt được. Anh! Gọi như thế, một người lạ sất? Một tiếng mà Nga cho rằng đáng lẽ để cho nàng dùng, mà rất đỗi nàng chưa dám dùng đến thì Trà đã lạm quyền nàng rồi vậy! Nhưng nàng không quan tâm đến sự đó lâu, vì mỗi khi gặp Trang, Nga chỉ muốn sống những phút cho thật đậm đà, đầy đủ thôi. Vả Nga cũng yêu Trà, và hình như có ý tiếc rằng giá mình dạn dĩ như cô bạn có phải được việc hơn không?

Ngồi nghe Trà kể chuyện trong giây phút, tâm tánh của cô ta ra sao, học vấn những gì, sở thích những gì, Trang đều biết cả. Trà lại mỗi mỗi hỏi ý kiến chàng, chỗ nào nghe trái ý thì cực lực phản đối, hoặc là kiếm cách bỡn cợt như cố ép chàng phải tán đồng luôn. Trang chẳng hề muốn tìm kế thoát ly ra khỏi cái quyền chuyên chế ấy.

Bỗng một con gián ở trong đống len bò lên trên áo Trang. Chàng lấy tay phủi mãi nhưng không được, Trà liền sấn lại bắt giùm. Con gián cứ chạy quanh trên mình Trang làm cho cô khách chụp sẩy hoài, mãi sau mới tát mạnh vào bên cổ người thiếu niên mới vồ nó được. Trang hơi ngượng, nhưng Trà đã ném con gián xuống đất cười như nắc nẻ.

Nga thấy cô bạn tự do với người thân của mình quá, mặt đỏ ửng, có ý dỗi Trà lại dỗi cả Trang luôn. Nàng bỏ đi lên nhà trên, nhưng nghĩ sao một lát lại trở xuống tươi cười ngay.

Hôm đó cũng như mọi hôm, Trang ở lại ăn cơm trưa. Bữa cơm chia làm hai bàn, một bên đàn ông, một bên đàn bà. Trang vừa ngồi cầm đũa đã phải cái ách nghe ông Cửu Bạch giảng đạo đức luân lý ngay. Thoạt tiên, ông Cửu hỏi chàng:

- Ông nầy hồi nãy đang nói chuyện bỗng bỏ đi đâu, làm tôi không kịp hỏi thăm gì cả? Vậy chớ cũng còn ở ngoài nầy sao?

- Vâng, nhưng tôi cũng sắp sửa đi vào nam trong nay mai.

- Phải, tuổi trẻ là lúc người ta cần bươn chải lắm, ông cứ xem như tôi lúc trẻ không ra sức thì đâu có được như ngày nay mà nhàn!

Ông Cửu ăn vài miếng, lại dõng dạc nói:

- Nhưng ông nên biết một điều nầy. Phàm nghề gì cũng cần phải có cái khóe của nghề ấy. Ông đi buôn thóc gạo ư? Ông cần phải đón lấy thời cơ. Giả như hai người cùng buôn ngô mà một bên lãi bạc nghìn còn một bên thì cụt vốn. Lại còn "buôn tận gốc, bán tận ngọn" là một câu ông nên nhớ luôn luôn. Ông làm chủ nhà hàng ư? Ông phải biết cái thị hiếu của người và những cái gì là thời thượng. Không thế thì cửa hàng ông quanh năm cũng chẳng có một ông khách nào bén chân đến. Ông lại làm thầu khoán ư? Ông phải cho có gan làm những việc to tát, trúng thì trúng to mà thất bại thì bất quá mình lại hoàn mình.

Ông Cửu bô bô nói toàn một giọng như thế, rút cục là chẳng dạy cho Trang biết thêm điều gì cả. Thấy Trang còn có vẻ hoài nghi, ông bèn gỏi gặng:

- Ông có muốn những chứng cớ rành rành để cho biết lời của tôi nói đó là đúng không?

Trang tủm tỉm cười:

- Có làm gì mà phải bằng với cớ!

Nhưng cái số chàng hôm ấy là phải ngồi nghe chuyện nhạt nên ông Cửu lại tiếp luôn:

- Thì ba mươi năm kinh nghiệm của tôi đó là bằng cớ! Ông đã nghe ra chưa?

- Vâng.

Từ đó, Trang cứ thủ thế sau một chữ vâng ấy như một anh lính nấp sau cái thành. Ông Cửu ngại cho chàng chưa đủ lông cánh mà ra bay nhảy với đời, song ông khen chàng là người rất dễ dạy. Càng được nước ông càng muốn tỏ ra rằng chỗ kém của ông không phải về cái tài biện luận.

Trang bỗng nghĩ ra được một diệu kế, là ngoài mặt thì cứ chăm chú nghe lời ông mà trong trí lại tưởng đến những chuyện riêng của chàng có một cái ý vị khác. Thành thử, ông Cửu cứ nói tràn cung mây, còn Trang cứ mặc dầu tưởng tượng, hai bên không phải điều đình mà tình thế rất ổn thỏa.

Ăn cơm xong, cái ý nghĩ trước tiên của Trang là cặp một chồng báo ra nhà bát giác xem. Ngoài trời vừa hén nắng lại có một ngọn gió hiu hiu đem mùi hoa oanh trảo đến rất dễ chịu, Trang ngả người ra lưng ghế, lim dim mắt để cho cái dạ dày tiêu hóa.

Chợt một tiếng guốc nện vào thềm và nối theo một giọng cười the thé làm Trang giật mình choàng dậy.

Trà vừa tiến đến trước mặt chàng lại quay trở ra nói:

- Tôi không biết anh ngủ, thôi xin lỗi nhé!

Song thấy Trang đã nhỏm dậy, Trà lại hỏi:

- Không ngủ nữa à?

Trang vui cười:

- Đâu có, tôi chỉ mơ màng vậy thôi.

- Tôi đến hỏi anh có ăn giâu không? Ngoài nầy có một cây giâu tiên trái không biết cơ man nào mà kể. Tôi vừa hái một chùm đây.

Trà vừa nói thế vừa trao cho Trang mấy trái giâu tiên chín đỏ to bằng quả cau. Trang cầm lên ăn khen ngon.

- Thì ngon tôi mới đem cho mà ăn. Vậy anh ngồi chờ đây một tí, để tôi đi gọi chị Tư rồi ta cùng đi ra hái ăn một lần cho luôn.

Tất tả, Trà đã chạy lên nhà trên để Trang ngồi một mình lấy làm bỡ ngỡ lạ lùng cho cái cử chỉ của cô ta lắm. Ông Cửu, cô Trà, hai cha con, hai cái tính tình trái hẳn nhau.

Một lát, Trà trở ra nói:

- Chị Tư mắc nói chuyện với má tôi trong ấy, rồi sẽ ra sau. Ta cứ ra hái trước đi rồi để dành cho chị ấy. Đi hè, anh Trang!

Hai người cùng ton tả xuống thềm, Trà chạy trước vẫy tay nói:

- Đó rồi kìa! Anh thấy không?

Trang trông theo thấy một cây giâu tiên đầy cả chùm trái nên nặng trĩu xuống thấp ngang đầu. Cả hai người đều chạy mau đến vừa hái vừa khen rối rít. Chừng đã no nê rồi, nên Trà nghĩ đến Nga liền nói:

- Bây giờ ta phải lựa một ít trái thật tốt đem vào cho chị Tư.

- Tôi đang hái đây. ồ! chán vạn!

Trang vít xống một cành ở trên cao có nhiều trái chín rất đẹp. Chàng hái đầy cả hai bọc áo rồi buông tay ra, chẳng dè nhằm lúc Trà cũng xông vào hái giùm nên bị cành cây bật lên đánh vào mặt một cái rất mạnh. Đau quá, Trà bước lùi lại mấy bước tựa vào một gốc cây rồi hai tay bưng lấy mặt. Trang biết mình vô ý vội vàng nói:

- Chết chửa! Cô đau lắm phải không?

Trà nghe hỏi bỏ tay ra chỉ con mắt bên phải:

- Đây, anh lại xem, như tuồng có cái bụi trong con mắt tôi thì phải. Anh thổi giùm cho với!

Trang bước lại gần, cúi sát vào mặt cô ta nhìn rồi nói:

- Phải đấy, có cái rác nơi tròng trắng. Cô đừng nhắm mắt nhé!

Chàng thò miệng vào thổi luôn ba bốn cái, chẳng biết có hiệu nghiệm gì không, nhưng Trà thốt nhiên rẫy chàng ra cười sằng sặc:

- Có lẽ hết rồi anh ạ.

Câu chuyện ấy xảy ra một cách không ai ngờ, nhưng lúc đó Nga trong nhà đang bổ đi tìm hai người vừa đến thấy thế bỗng sững sờ, đứng yên một chỗ. Lần nầy nàng căm giận quá, nghĩ rằng trong lúc vắng mặt mình, hai người đã vượt hẳn ra ngoài lễ giáo. Nga mắt long lên sòng sọc, mặt nóng bừng, ngoay ngoảy bỏ vào phòng, tấm tức:

- Làm cái trò gì mà thô bỉ thế!

Nhưng giận Trà ít mà giận Trang nhiều, vì cô kia theo ý nàng chẳng qua là một gái trắc nết chớ người thiếu niên lẽ đâu cũng lố lăng như vậy sao? Lần thứ nhất Nga thấy người ta bắt buộc nàng phải hạ mình làm một chuyện nhỏ mọn là ghen tuông. Nga tức tối đến nỗi rơm rớm nước mắt.

Tuy vậy, Trang và Trà chẳng biết gì sốt cả. Hai người cứ cười nói đi vào. Trà bọc một khăn giâu chạy đi tìm Nga, còn Trang thì trở về nhà bát giác định xem nốt mấy tờ báo. Chàng ngồi chưa nóng chỗ đã thấy ông Cửu Bạch cũng ra chơi. Lẽ tất nhiên là ông Cửu không để cho chàng xem báo vì ông yên trí rằng chuyện của ông vừa lý thú vừa bổ ích hơn những bài xã thuyết nhảm nhí kia nhiều, Trang không lẽ lại làm thinh mãi, cũng vờ hỏi cho có chuyện:

- Ông bà ra chơi, hay có việc gì?

Ông Cử làm ra vẻ bí mật:

- Cũng là đi chơi và cũng có chút việc!

- Việc gì thế?

- Thôi thì cũng là chỗ quen biết cả tôi không giấu gì ông, nhưng xin ông kín miệng cho. Số là ông Tham Hồng có cậy vợ chồng tôi ra chuyến nầy đi nói cô Tư cho ông ta đấy!

Trang biến sắc mặt, giương cặp mắt thao láo hỏi:

- Cô Tư nào?

- Ông khéo ỡm ờ không biết, cô Tư con cụ Nghè đây chớ lại còn cô Tư nào nữa!

Trang chỉ nghe qua mấy tiếng đó cũng đủ chết điếng cả người, nhưng rán làm ra mặt thản nhiên:

-Vậy cụ Nghè đã nhận lời chưa?

- Chưa, nghĩa là tôi đã nói gì đâu. Cũng chiều nay tôi mới nói. Tôi vừa hỏi dò được tuổi thì tốt lắm: cô Tư canh tuất, ông Tham nhâm dần, tuy hai đằng cùng hành kim cả, nhưng biết đâu nếu lưỡng kim thành khí thì là đại cát chớ còn gì! Còn chuyện nói được hay không thì ông cứ nghĩ xem, người đi hỏi là ông Tham, người trung gian lại là tôi thì cái phần được làm gì mà chẳng cầm vững trong tay? Có phải vậy không?

Ông Cửu nói mấy câu sau nầy bằng cái giọng kim rất buồn cười rồi giương đôi mắt nhìn Trang, có vẻ đắc chí lắm.

Trang cũng cười nhạt:

- Phải, cái đó thì được chắc rồi!

- Mà chắc như cua gạch!

Ông Cử ác nghiệt lại còn bổ thêm một lát búa cuối cùng nữa.

Người thiếu niên toát mồ hôi ra như tắm, mắt như quáng, tai như ù, không còn nghe rõ mấy câu nói sau của ông nữa. Trang bấy giờ chỉ nóng nảy muốn một điều, là gặp Nga để nói trước chuyện ấy cho nàng biết và xem ý tứ nàng ra thế nào. Chỉ nội chiều hôm ấy là Nga có thể thuộc về tay kẻ khác rồi, một kẻ mà chàng không thể nào yêu được. Rồi chàng lại phải chịu đắng cay, hiu quạnh trên đường đời. Cái hy vọng thiết tha nhất của chàng bây lâu nay chỉ là mây khói! Không biết bao nhiêu ý nghĩ đau đớn làm chàng cuống cuồng ngây dại.

Một tiếng ngáy khò khò bỗng làm chàng tỉnh dậy. Ông Cửu Bạch say khướt mùng tơi đã nằm vẻo xuống chiếc ghế dài ngủ một giấc ngon lành. Được dịp may mắn, Trang liền rón rén bước xuống thềm đi quanh ra nhà tìm Nga. Đi hết chỗ nọ đến chỗ kia cũng chẳng thấy nàng đâu cả vì Nga còn mãi bị sự hờn dỗi nó ngầm nghiến ở trong phòng nàng. Trang bồn chồn quá, chưa biết làm thế nào thì vừa gặp Trà bước ra nói:

- Chị ấy kêu van chóng mặt nằm ở trong kia, dỗ thế nào cũng không ra ăn.

Trang tính mượn Trà vào gọi Nga ra cho chàng nói một câu chuyện rất cần kíp, nhưng nghĩ rằng con gái ông Cửu chắc biết trước việc dự định của ông rồi, nếu cậy cô ta không khéo lại hỏng cả việc. Thôi thế là chàng không mong gì gặp Nga được, Trang tưởng chừng như có cái định mệnh rất tàn nhẫn nó cứ đeo đuổi chàng mà phá cho đến cái kế hoạch cuối cùng của chàng mới nghe. Bất đắc dĩ, chàng phải nói chuyện bâng quơ với Trà một lúc, nhưng chỉ là những câu hỏi đáp rất lạnh lùng, khiến Trà phải lấy làm lạ.

Chiều hôm ấy, chàng bảo là có việc, cáo về rất sớm.

-5-

Mười một giờ đêm vừa rền rỉ đánh trên chiếc đồng hồ treo cũ kỹ.
Trang, tay chống nạnh, mặt ngó xuống đất, vẫn còn đi bách bộ giữa ba căn nhà. Ngoài trời gió mưa dữ dội. Chốc chốc, một trận cuồng phong đánh tạt vào những đám cây trong vườn, bẻ cành truốt lá, gây thành những tiếng xô xát ghê rởn lạ lùng. Cũng ngọn gió ấy, lọt vào các khe cửa, lại nỉ non, ríu rít như những tiếng khóc than nghe càng thiểu não.

Trong nhà, trừ Trang ra, ai nấy đều ngủ cả. Trang đương qua một cái thời khắc khó khăn, đau đớn. Từ chàng được nghe câu chuyện của ông Cửu đến hôm ấy đã được một tuần, một tuần sống với điều thất vọng. Sao chàng vụng về, nhút nhát để cho Hồng giành nước trước đi? Bà Nghè cùng Oánh đều có bụng yêu chàng, Nga đối với chàng cũng không lãnh đạm. Trang hối hận vô cùng, cho mình là một đứa ngu si, đã ngồi dưới gốc cây lại không biết đường ăn quả. Cứ như lời ông Cửu Bạch thì việc cầu hôn của Hồng chắc được. Hồng chẳng là người có địa vị hẳn hoi, và cũng thân với Oánh như chàng là gì? Chàng tưởng như chừng Nga đã thuộc về tay nghỉ va rồi. Nga sẽ xa chàng, cả về nghĩa vụ lẫn tinh thần. Xa nhau, càng lâu, càng xa...

Trang không hiểu vì sao việc tình duyên chàng lại cứ long đong, trắc trở thế. Hoặc là, theo cái óc mê tín của người ta, cung thê thiếp chàng có những sao Thiên Không, Địa Kiếp an nào chăng? Chàng thủy chung chỉ yêu có hai người, thế mà hết Dinh lại đến Nga, người nào cũng để cho chàng hy vọng, rồi bỗng một ngày dửng dưng trao về tay một kẻ khác. Song chàng lại nghĩ rằng biết đau Hồng chẳng để ý theo đuổi Nga từ lâu rồi, có khi trước chàng nữa cũng nên. chàng sực nhớ đến hôm chợ đêm, Nga với Hồng cùng đi cạnh nhau. Biết đâu là cặp đó chẳng có tình với nhau những từ hôm ấy? Vả một người con gái lớn lên, dẫu tầm thường đi nữa, ít nhất cũng có năm bảy người đàn ông khát vọng, một kẻ được thì bao nhiêu kẻ khóc thầm. Chỉ như một cuộc đánh có quay! Hồng được Nga, Trang đau khổ là thế, nhưng nếu chàng được thì lẽ tất nhiên là Hồng cũng đau khổ như chàng. Trang thở dài, chán nản:

- Bề nào cũng có một thằng chịu thiệt.

Đã đành là thế thì chàng còn nghĩ ngợi làm gì? Nhưng Trang lại bất bình và tự phụ rằng chỉ có một mình chàng là hiểu biết Nga thôi vì chàng sẽ hết sức trân trọng cái tình cũ của nàng. Chỉ chàng mới biết nối lại cái duyên bẽ bàng của Nga. Trái lại, chàng cũng đáng cho Nga yêu hơn, vì chàng cũng từng đau khổ rồi, nên cần có một người chung cái cảnh ngộ như chàng để hiểu biết chàng vậy.

Trang mệt mỏi đến ngã mình vào ghế.

Bên ngoài, giông tố vẫn điên cuồng sát phạt.

Thê lương, canh chầy...

Hai mắt Trang bỗng dừng lại trước một bức thư để trên bàn, bức thư của ông Láng, người phu trạm mới đưa đến cho chàng lúc ban chiều. Chàng cầm lên xem một lần nữa. Trong thư ông Láng tỏ ý lấy làm lạ sao chàng về nghỉ chơi lâu quá, ông thúc giục chàng mau mau vào chia lấy công việc. Ông Láng vừa lãnh được những sở nhà ga chính, kết quả có thể trông cậy lắm. Hiện ông đã khởi hành, nhưng thiếu Trang giúp đỡ một tay trong, công việc e đến chậm trễ mất. Giao cho người khác thì lại không đủ lòng tín nhiệm.

Sao mấy ngày hôm ấy lại xảy ra cho chàng lắm chuyện thế? Hôm qua chàng đi ăn giỗ tại nhà một người bà con đã tình cờ gặp Dinh. Cái người tình cũ tệ bạc kia, nay nghiễm nhiên làm một cô Đốc, chỉ lạt lẽo chào chàng như chào một người khách lạ. Nếu vì trước nơi đông người mà nàng ké né thì chẳng nói làm gì, nhưng sau sáu năm trời cách biệt mới lại gặp nhau mà từ vẻ mặt cho đến cử chỉ nàng không tỏ ra một chút gì là cảm động. Giữa hai người, ái tình đã đành là không thể có nữa rồi, song há lại chẳng còn một chút tình bằng hữu sao? Dinh quả không một chút buồn rầu, ngượng ngập. Cái con người đã lỗi hẹn với chàng dễ như trở bàn tay, đối với một kẻ khác không ngờ lại biết giữ bổn phận làm vợ đến thế chăng? Ai bảo mối tình đầu tiên là mạnh nhất, dù lâu đến bao giờ cũng không quên hẳn được? Trang thật ngao ngán vô cùng.

Bây giờ lại được thư ông Láng thôi thúc. Đi chăng? Thì đi là phải rồi, sự sinh nhai là một, lòng chán nản về tình ái là hai đều bảo chàng nên thế. Đi cho vùi rập sự đau khổ trong công việc làm, cho khỏi loanh quanh trong giấc mộng gia đình chật hẹp. Vả nếu trì hưỡn thì bà Thị tất là nhắc đến chuyện hôn nhân càng thêm rối lắm. Nhưng đi, đi mà chẳng trở lại Diễm Dương Trang sao? Dẫu thế nào, chàng cũng phải thấy Nga một lần cuối cùng mà từ biệt nàng mới được. Hoặc là muôn một chàng còn hy vọng gì nữa chăng? Hình như Nga đã chán chuyện tình duyên và cự tuyệt nhiều nơi rồi kia mà. Nhưng dầu không hy vọng nữa, Trang cũng muốn xem thái độ Nga sau khi về tay kẻ khác rồi đối với chàng sẽ ra thế nào. Nếu Nga chỉ lạt lẽo với chàng như Dinh thì cũng cho biết thêm cái tình đời là thế mà nhân đấy sẽ khuây khỏa nỗi lòng được chút ít. Tuy vậy, gặp Nga trước nơi ba mặt bảy mày, kiếm cho được dịp gần nàng để nói chuyện không phải là dễ gì; vả Trang hay cả thẹn có nói cũng không hết lời. Âu là chàng chỉ viết một bức thư là xong chuyện. Trang lại dự định rằng chàng sẽ mang một vật gì đến tặng nàng, ngoài mặt để đi mừng mà chủ ý là để lưu một món kỷ niệm. Nga dù không nhận chàng cũng cam lòng.

Trang tìm giấy bút, hí hoáy viết, bao nhiêu nỗi yêu thầm nhớ vụng bấy lâu nay đều trút cả vào bức thư một cách nồng nàn tha thiết. Phải, chàng tội gì mà không kêu gào mối tình của chàng ra? Kẻ khác biết yêu Nga, chàng lại chẳng có quyền yêu sao? Nga, dầu muốn hay không, cũng phải biết rằng Trang yêu nàng đến bực nào. Im đi, thì hẳn đỡ bận cho nàng, nhưng thế thì cao thượng quá, chàng tự xét là không đủ sức mà làm nổi.

Viết xong bức thư, đồng hồ vừa điểm ba giờ sáng. Trang nghe trong mình nhẹ đi được vài phần mới lên giường nằm nghỉ.

Qua hôm sau và luôn mấy hôm nữa, trời càng mưa to gió lớn. Đến hôm thứ năm, nước nguồn đổ xuống rất nhiều, gặp gió ngược nên thành lụt to. Từ nhà bà Thị Tốn trông ra mặt sau, cả cánh đồng đều ngập nước. Trang chờ tạnh mưa đã sốt ruột, không ngờ lại đến lụt tràn đìa. Hình như mọi cái nghịch cảnh đã sắp đặt đâu đấy sẵn sàng để làm trở ngại cho chàng. Đến Diễm Dương Trang vẫn không khó lòng gì, nhưng vào những ngày mưa lụt ấy, người ta sẽ hiểu sự đi chơi của chàng như thế nào? Bây giờ chẳng mong gì nữa, lại càng nên dè dặt lắm. Thành thử Trang cứ hết ra lại vào, đứng lên nằm xuống, băn khoăn không tìm ra được một cách gì khuây lãng.

Nhân nhà bà Khóa Đôn thấp lụt, bà thị bảo chàng mượn một chiếc ghe nhỏ đến thăm. Trang đi thăm về thấy trong mình dễ chịu bèn trở ra giữa đồng chèo chống cả ngày. Những nơi thấp đều nửa gìm xuống nước, cảnh tượng trông như một xóm nhà sàn. Thần nước nghiễm nhiên làm chúa tể một quãng đồng rộng mênh mông. Cái cảnh lớn lao ở bên ngoài hình như có ảnh hưởng rất sâu vào tâm trí Trang, trong chốc lát phàm những sự nhu cảm đều lâng lâng trút sạch. Trang vẫn phải dùng hết sức mạnh mới giữ cho chiếc ghe tròng trành khỏi bị lôi cuốn theo giòng nước bạc.

Nhưng cái yên lặng trong tâm trí chàng đó chỉ là tạm thời. Chàng vừa bỏ chèo chống về nhà là nó cũng từ bỏ chàng ngay. Trang lại càng buồn bã vô cùng và tức giận rằng chàng không có thể khóc lên được như một đứa trẻ em.

-6-

Cũng trên đường cũ Diễm Dương Trang, người thiếu niên lại hậm hà với con ngựa sắt. Mưa vừa mới tạnh lúc ban đêm, nên đường sá vẫn chưa hết bùn lầy, xe đi qua mỗi vũng nước là hai ống quần chàng lại phải một cơn lấm bét. Sau những ngày mưa gió, cảnh vật vào buổi đầu đông lại được phô ra dưới ánh nắng dịu dàng ấm áp của vừng thái dương, chói lọi giữa da trời mầu trứng sáo.

Nhưng trái hẳn với mọi khi vui vẻ là dường nào lần nầy người thiếu niên chỉ thấy cõi lòng chàng lạnh buốt. Trước cái cảnh quen mắt với chàng. Trang ngậm ngùi như muốn nói một lời vĩnh biệt. Con đường ấy từ nay sẽ ghi vào sự ký ức chàng, với những ngày tốt đẹp nhưng hiếm hoi của đời chàng vậy. Mỗi lượt lên dốc, Trang nằm sát trên giàn xe, cố sức đạp cho mau đến. Chàng muốn làm cho xong một việc mà cái kết quả chàng đã biết trước là không hay rồi. Cái lòng nóng nảy đó khi chàng đến nơi lại nguội hẳn. Trang chưa bao giờ hồi hộp bằng lúc chiếc xe chàng từ từ rẽ bào cổng. Sự thật, chàng sắp biết, nay chàng lại sợ hãi không muốn biết. Sống trong sự ngờ vực, dù khổ cho đến bực nào, chàng cũng vẫn còn một tia hy vọng. Cái hy vọng mảy may đó, bây giờ chàng mới biết là chàng yêu quí nó dường nào.

Người chàng gặp thứ nhất trước sân là Nga. Nga thoạt tiên thấy người thiếu niên quần áo lấm bùn, mặt có vẻ tiều tụy thì hình như bị cảm xúc mạnh quá, nghẹn lời chỉ chào chàng được một tiếng khe khẽ.

Trang đáp lại cái chào ấy bằng một nụ cười rất đau đớn, khiến Nga càng ra vẻ nơm nớp, áy náy, không hiểu là đã xẩy ra sự biến cố gì cho chàng. Hồi lâu, hai người chỉ trông nhau, như muốn phá một điều ngờ vực. Nhưng không ai dám hó hé một câu gì.

Bỗng Oánh ở trong nhà đi ra, nhác thấy Trang liền vồ vập đón vào nhà. Một lát, bà Nghè ở phòng bên cạnh nghe tiếng cũng bước qua hỏi han về các tin tức mưa lụt.

Bà cụ trông lại đôi giày và hai ống quần chàng liền bật cười nói:

- Tội nghiệp! Đường sá bùn lầy thế mà cũng có bụng đến thăm anh em. Chẳng bù ông Hai ở nhà đây lại làm biếng quá.

Trang tự nhiên cho là một câu nói mát, bèn trả lời:

- Bẩm, vì ngoài anh Hai ra, cháu cũng nỏ đi lại với ai, và cháu vẫn rộng thì giờ hơn anh Hai nhiều. Nhưng lần nầy cháu cốt lên chào cụ để mai mốt mà đi.

- Vậy à? Oánh hỏi.

- Vâng, tôi được thư ông Láng đã ba bốn hôm rày, nếu không vì mưa lụt thì có lẽ đã đi từ mấy bữa trước. Hiện ông ta bây giờ ở Trạm Gành, phủ Tuy Hòa.

Bà Nghè hỏi:

- Thầy định hôm nào đi?

- Bẩm, sáng mai.

- Mai mười sáu cũng tốt ngày. à mà độ trước tôi có nghe thầy nói chuyện bà dưới nhà đang kiếm dâu. Có lẽ nay đã coi được nơi nào rồi cho nên mới để thầy đi đó phải không?

Trang lắc đầu, nói một cách thất vọng:

- Bẩm có đâu, chuyện ấy chẳng qua là nói chơi vậy thôi.

- Chuyện lứa đôi còn chưa là trọng hay sao mà lại kêu rằng nói chơi? Đó là ý thầy muốn nói thế chớ bà dưới nhà lẽ nào lại không muốn tính cho xong?

- Sự thật thì vẫn như lời cụ dạy thế, nhưng đến khi không ra đâu vào đâu thì cũng phải cho là một câu chuyện nói chơi vậy.

Bà cụ mỉm cười ngó ra ngoài sân như có dáng nghĩ ngợi.

Khi đó, có ba bốn anh điền phu bước vào hỏi về các công chuyện rẫy bái. Bà Nghè cùng Oánh đều bận sai cắt bày vẽ cho họ. Trang ngồi một mình buồn liền bỏ đi tìm Nga để trao bức thư chàng đã viết hôm trước và tặng cho nàng chiếc nhẫn mà chàng mới mua hồi sáng một nơi tiệm bán đồ vàng.

Bấy giờ Nga đang đứng trước cửa sổ phòng nàng, tay vịn vào chấn song cặp mắt đăm đăm như cố thu hết tinh thần vào một việc gì. Thấy Trang đi thơ thẩn như có ý tìm mình, nàng vội vã bước ra tới dẫy hành lang hai người liền bắt gặp nhau.

Trang một tay đã để vào túi định rút phong thư ra, nhưng thấy không có ai lại muốn ướm hỏi Nga vài lời đã:

- Tôi chúc mừng cô đấy!

Ngạc nhiên, Nga hỏi:

- ủa! chúc mừng cái gì kia?

- Hình như cô mới có tin mừng mà!

Nga càng tỏ ý không hiểu, cứ nhìn chòng chọc vào chàng:

- Chà! cô cứ giả vờ thôi, tôi mừng cho cô thật đấy.

- Nhưng thầy cũng cho tôi biết trước là mừng về việc gì mới được chứ!

- Cô ác quá, lại còn bắt tôi kể lể làm gì? Thì mừng cho cô được người chồng quí chớ sao!

- Chồng nào? Tôi thật chưa hiểu là thầy muốn nói ai?

- Vẽ! Ông Hồng chớ lại còn ai!

Nga thốt nhiên bật cười:

- Ai nói mà thầy biết mau thế?

Trang thấy nàng còn cười được lấy làm tức giận vì nghĩ rằng không ngờ Nga lại nhẫn tâm đến thế. Chàng hỏi:

- Vậy cụ ở nhà đã nhận lời rồi phải không?

- Thầy cứ trả lời câu hỏi tôi đã nào, ai nói mà thầy biết?

- Thì sao cô lại cứ muốn giấu tôi làm gì? Tôi biết từ hôm ông Cửu đến đây kia.

- Chị Trà nói phải không?

- Chính ông Cửu nói. Vậy cô đã nhận lời chưa?

Nga mỉm cười một cách tinh nghịch:

- Thầy hỏi lạ quá. Nãy giờ đến chúc mừng tôi, nay lại hỏi đã nhận lời chưa. Như chưa nhận lời thì phỏng thầy mừng cái gì?

Song Trang chẳng nếm những câu nói đùa ấy; vẻ mặt thê thảm, chàng thở dài:

- à, cô nhận lời rồi. Thì tôi mừng cho cô chớ sao. Tôi chỉ tiếc là không chờ được đến bữa nghênh hôn mà đến cho có mặt vì sáng mai tôi đã đi rồi.

Bầy giờ lại đến lượt Nga bỗng tái hẳn như gà cắt tiết. Nga im bặt; trước cặp mắt lờ đờ của nàng vụt chốc bày ra một cảnh đời hắc ám, đầy cả những sự hiểm nghèo. Nga lẩm bẩm nói một mình:

- Thầy đi!

- Vâng.

Giọng trả lời của Trang chua chát quá, khiến Nga sinh nghi, ngó thẳng vào mặt chàng. Nga thoạt nhiên hiểu rõ cái nguyên nhân bắt buộc chàng phải ra đi vậy.

Nàng tự biết rằng chính mình đã gây ra nỗi khổ tâm ấy cho nên cảm động đến gần sa nước mắt mà vẫn nghe có một sự thỏa thích trong lòng. Nga vờ thản nhiên nói:

- Thầy không đi đâu!

Trang lấy làm lạ hỏi:

- Sao thế? Tôi tưởng cái đó là việc riêng của tôi, cũng như lấy chồng đó là việc riêng của cô.

- Thầy đã muốn nhắc đến chuyện ấy hoài, vậy hẵng để tôi hỏi một câu nầy: - Cứ như ý thầy thì ông Hồng như thế nào?

- ở thời buổi nầy, cái địa vị ông ấy quả ít ai bì kịp.

- Còn tư cách ông ta sao?

Trang hơi cáu, gắt gỏng đáp rằng:

- Cái đó thì có lẽ cô biết hơn tôi!

- Nhưng giá thầy đứng vào địa vị tôi thì thầy có vui lòng làm vợ ông ấy không?

Câu hỏi làm Trang ớ cổ ra, nhưng chàng muốn thừa cơ hội ấy mà trách Nga là một kẻ bạc tình:

- Tôi ấy à?

- Vâng, thầy.

- Tôi thì tôi không nhận.

- Vì cớ gì?

- Vì tôi đã trót nhận lời với một kẻ khác rồi. Vì kẻ ấy dẫu chưa dám nói ra nhưng tôi đã hiểu thấu cho rồi. Cô đã nghe chưa?

- Nói tóm lại cũng là thầy không nhận. Vậy thì sao thầy cứ khăng khăng muốn là tôi phải nhận lời ông ấy?

Trang vùng đứng dậy, ngơ ngác hỏi:

- Cô chưa nhận gì cả sao?

- Ô hay! Thầy gàn lắm, thầy chỉ chực mừng hão thôi!

Trang sung sướng quá, xuýt nữa cũng đến quì xuống tạ tội với người yêu:

- Vậy bữa ấy ông Cửu nói ra làm sao cô kể lại cho tôi nghe với!

- Thì quả hôm đó, khi thầy về rồi, ông Cửu có đem chuyện ấy ra nói thực. Song má tôi không dám nhận lời, bảo là tôi khó tánh lắm. Ông Cửu thì cứ một mực cãi bừa đi, nói rằng sự khó tánh đó là cái bệnh chung của con gái đến tuổi lấy chồng, tức là cái bề ngoài cả. Cực chẳng đã, má tôi phải cho gọi tôi ra mà hỏi trước mặt ông ấy cho khỏi mất lòng.

- Thế à? Rồi sao nữa?

- Tôi ra thì má tôi cũng đem lời ông Cửu nói lại cho nghe. Chẳng biết làm sao cả người đi nói, cả người làm mai tôi đều không ưa được, cho nên lập tức tôi cậy má tôi lựa lời khéo khéo nói lại là tôi không bằng lòng.

- Rồi ông Cửu cũng không bằng lòng chút nào cả phải không?

Trang mặt mầy tươi tỉnh, định vớ lấy cơ hội, đem bức thư và chiếc nhẫn vàng ra để ngỏ bày cái tâm sự mình cho luôn, nhưng vừa có vợ Oánh giắt mấy đứa nhỏ ra chơi nên đành bấm bụng nói lảng sang chuyện khác.

Trong khi cặp thiếu niên nói chuyện dưới nầy, ở nhà trên bà Nghè cũng đang ngồi nghĩ ngợi. Bỗng bà gọi Oánh:

- Nầy Hai!

- Cái gì thế má?

- Lại cho tôi hỏi cái nầy. Hai có thấy thầy Trang với con Tư có tình ý gì với nhau không?

Oánh hơi ngạc nhiên nói:

- Không! Tôi thật không hề biết gì cả.

- Thế thì vô tình quá, chớ lại không thấy thầy ấy xoắn xuýt với hắn lắm đó sao? Mà hiện bây giờ chắc là cũng đang đi tìm hắn nói chuyện đó.

- Quái lạ là tôi không hề hay gì. Nhưng còn con Tư thì sao? Hắn dở tính dở nết lắm kia mà!

- Hắn dở với ai kia, chẳng hạn như câu chuyện ông Hồng hôm trước, chớ với thầy Trang ấy thì xem chừng hắn ưa lắm. Không thấy độ rày hắn khá ra nhiều, và hay cười nói làm tốt đó sao?

Oánh cả cười nói:

- Phải rồi, phải rồi, nghe má nói bây giờ tôi mới nhớ ra. Vậy thì bây giờ má định thế nào đó?

- Tôi nghĩ rằng con Tư bây giờ hắn chừng ấy tuổi rồi không lẽ giữ lấy hắn hoài được, nhưng lạ gì cái tính tình hắn thì còn biết là hắn ưng ai. Nay tôi nhắm thầy ấy người dễ thương và ăn ở có tình nên cũng muốn gả hắn đi cho rồi. Tháng trước tôi bảo Hai xuống thăm nhà bà Thị là đã có bụng ấy.

Oánh nín lặng một hồi ra dáng ngẫm nghĩ.

Bà Nghè liền hỏi:

- Sao, có sự gì sao?

Oánh nói:

- Tôi nghĩ nếu thực anh Trang yêu hắn thì sao lâu rày không nghe nói gì cả mà sáng mai thì đã đi rồi.

- ý chừng như thầy ta còn mắc cỡ chưa tiện nói ra. Hoặc là thầy ta sợ mình cũng có tánh câu chấp như nhiều kẻ khác chăng?

- Cũng có lẽ như thế, nhưng người ta không nói ra thì má tính sao?

Bà Nghè đứng dậy ghé vào tai Oánh bỏ nhỏ một hồi, đoạn hai người đều cười, bắt sang câu chuyện khác.

Đằng kia, Trang tuy đã nói nhất định là mai sẽ lên đường, cũng tưởng đến chào sơ sịa ít tiếng thôi, song từ khi biết việc cầu hôn của Hồng không có kết quả gì thì bỗng nghe nhẹ cả người, ở lại chơi quên về. Mãi quá chiều, bà Nghè cầm lại ăn cơm tối cũng không buồn từ chối nữa. Trong ý chàng muốn trước khi ra đi làm thế nào cho nhận được một lời hứa của Nga đã, rồi nếu được, về nhà sẽ cậy mẹ chàng thu xếp cho.

ăn cơm xong cả nhà đều ngồi đủ mặt nói chuyện. Trang và thằng Tý làm mèo chuột đuổi nhau chung quanh cái trụ đèn, cả hai đều ra dáng vui vẻ lắm.

Bà Nghè nhìn theo giây lát, liền chỉ thằng bé cho chàng nói:

- Thầy ưa chơi với con nít mà lạ sao chẳng chịu cưới vợ để kiếm lấy vài đứa nó chơi với cho vui?

Trang xoa tay làm bộ thở dài:

- Cụ cứ dạy thế hoài thì thôi, vợ ở đâu, ai cho mà dễ thế?

Bà cụ mỉm cười nói:

- Thầy nói là, chỉ sợ thầy chê mà thôi, vì ai đâu thì tôi nỏ biết, chớ như con Tư ở nhà đây, nếu thầy thương hắn được thì tôi xin đưa không cho đó mà!

Trang sửng sốt, đứng ngẩn người ra một chỗ như hình bị thôi miên. Còn Nga đang ngồi ở một góc bàn thoạt nghe mẹ nói cũng giật nảy, cả thẹn, cúi gầm mặt xuống. Nga liếc nhìn, chờ khi không có ai để ý đến mình bèn lẩn sang phòng bên cạnh. Oánh thì cứ chắp tay sau lưng, day mặt vào xem mấy bức tranh Tàu treo trên vách, tủm tỉm cười đứng đợi.

Bà Nghè vẫn tươi cười nói:

- Kể ra tôi nói vậy cũng có hơi vô lễ, nhưng cái đó là tùy thầy, dẫu sao cũng cứ trả lời cho biết.

Trang đã tỉnh dần người ra, mừng rơ, cảm động đến cực điểm, luống cuống một hồi mới nói ra được.

- Cụ đã quá thương như thế thì cháu chỉ biết đội lấy cái ơn nặng ấy chớ còn dám nói gì. Nhưng còn ngại cô ở nhà chẳng biết ý cô như thế nào?

- Bây giờ hắn đã bỏ chạy trốn qua bên ấy rồi: Tôi xin nhường lại cho thầy đi tìm hắn mà hỏi hắn đó. Chớ trước mặt tôi thì dẫu hắn có ưng mười phần đi nữa cũng không đời nào chịu nói đâu.

Trang có ý bẽn lẽn, đứng lưỡng lự một hồi nhưng sợ lỡ mất dịp tốt, chàng bèn đánh bạo ngỏ lời cám ơn rồi bước đi tìm Nga. Chàng đi khắp các gian phòng đều không gặp, sau ra đến trước thềm mới thấy Nga đang đứng tựa vào cái bao lơn trông trăng, tần ngần ngẫm nghĩ. Trang se sẽ vừa đến sau lưng nàng thì Nga bỗng giật mình toan chạy. Chàng vội vã đón lại van nài rằng:

- Cô đừng làm thế, tội nghiệp! Cụ cho phép tôi ra tìm cô để hỏi cô về chuyện ấy.

Nga lẳng lặng, cúi đầu đi tránh ra trước sân, nhưng Trang cứ một mực bước theo cầu khẩn:

- Vâng, ở đây có hơi bất tiện vậy tôi xin cô hãy gắng đi ra ngoài nầy cho tôi mạn phép ngỏ một đôi lời thôi.

Nga ngó lại không dẽ đã ra đến trước mặt hồ, chẳng còn sức chống chọi nữa.

Đêm ấy là đêm rằm, vừng trăng chiếu rạng như một cảnh hoàng hôn. Hai người ban đầu còn chầm chậm đi cách nhau. Vì sự cảm xúc thái quá, ai nấy đều nín thinh, lặng nghe quả tim hồi hộp. Nhưng một lát, hơi sương xuống nghe lành lạnh, hai người lần đi sát lại nhau.

Bỗng Trang khe khẽ gọi:

- Em!

Nga ngước mắt nhìn chàng.

- Vâng, cô cho phép tôi gọi bằng em. Việc cụ vừa mới dạy lúc ban nãy em nghĩ như thế nào? Về phần tôi thì tôi ao ước đã lâu rồi, nhưng ngần ngại không dám nói. Tôi yêu em... yêu có thể quên hết cả mọi cái hạnh phúc ở đời. Tôi yêu em, không những từ lúc mới gặp nhau lần đầu mà có lẽ trước khi tôi được biết em nữa kia. Nói thế không có gì là lạ cả, vì vốn thực khi nào tâm trí tôi cũng mơ màng một người đàn bà lý tưởng, người đàn bà ấy nếu quả có ở đời thì cũng giống hệt như em thôi. Sự gặp gỡ với em đã ứng vào giấc mộng ấy và từ ngày biết em tôi đã hưởng cái sinh thú ở đời gấp đôi gấp ba vậy. Tôi đã từng biết qua nhiều người đàn bà, nhưng họ chỉ ghẻ lạnh cùng tôi vì không hiểu biết tôi. Tôi lắm khi ngao ngán rằng suốt đời không gặp người tri kỷ thì sự sống tôi còn gì lạt lẽo bằng. Chớ đến ngày nay, cái thân tôi chỉ là cái thân con dế lạc bầy, cái thân cô độc. Tôi thật đã vì tình mà chán đời. Vậy mà tôi gặp em, em biết là may mắn cho tôi thế nào. Nhưng tôi hy vọng ở em chừng nào thì nỗi lo sợ của tôi cũng tăng lên chừng ấy: tôi sợ rằng cái hy vọng kia chỉ là hão huyền. Cho nên tôi khổ lắm em ạ; em cũng biết là tôi nghèo, tôi chưa có cái vị trí gì đủ đảm bảo cho cái hạnh phúc em sau nầy nên tôi chỉ sợ mình không xứng đáng. Và nếu ngày hôm nay cụ chẳng quá yêu mở lời cho thì tôi chắc cũng không bao giờ dám thổ lộ một tiếng gì. Song tôi muốn được một lời hứa của em tôi mới an lòng. Em ạ, nếu em biết những điều tôi ước ao, lo lắng, thất vọng hay mừng rỡ vì em thì có lẽ em không nỡ nào cự tuyệt cùng tôi. Tôi chỉ muốn cử ra đây một cái ví dụ cho em nghe thôi. Từ hôm được nghe chuyện ông Hồng đi nói em, tôi nghĩ là cái hạnh phúc của tôi đã sẩy mất rồi, từ hôm ấy tôi chỉ là một con người khốn nạn. Nếu tôi còn đến đây, bản ý là để từ biệt em mà mang theo một cái hình ảnh của em đây. Hồi sớm tôi có nói với em rằng sáng mai tôi đi. Thật thế, nếu em về tay kẻ khác rồi thì tôi chỉ còn đem sự đau đớn của tôi đến một chỗ nào cho đừng ai biết nữa thôi. Tôi đã viết một phong thư hiện còn nằm trong túi tôi và đem theo môt chiếc nhẫn để tặng em làm kỷ niệm. Nếu em bằng lòng nhận thì cho phép tôi đeo vào tay em, nhưng khác là bây giờ nó lại thành chiếc nhẫn giao tâm.

Nga chẳng nói gì.

Trang chỉ một cái ghế đá cho nàng ngồi, rồi thò tay vào túi rút ra một chiếc nhẫn vàng lấp lánh dưới bóng trăng lặng lẽ đeo vào tay nàng.

Trang nãy giờ nói một cách hăng hái quá đến đỗi giữa đêm sương lạnh mà trên trán ướt dầm cả mồ hôi. Chàng lấy khăn lau rồi lại ngồi xuống nói tiếp:

- Em còn ngại sao? Tôi không dám vội gì đâu em ạ, miễn là em bằng lòng thì sáng mai tôi cũng cứ đi như thường, còn chuyện hôn nhân em muốn hoãn đến bao giờ cũng được cả. Còn một điều nầy nữa tôi cũng không giấu gì em. Về đường tình duyên tôi đã một phen lầm lỡ, đau đớn, mà cứ như tôi biết, - điều nầy xin em miễn chấp cho - cứ như tôi biết, thì về mặt đó chính em cũng là một kẻ thiệt thòi. Vậy thì đồng bệnh với nhau, hai ta lại càng nên hiểu thấu cho nhau mà yêu nhau lắm. Ta sẽ mượn ngày tháng và lấy một thứ ái tình đằm thắm, bền chặt mà vá lại những vết thương lòng cho nhau. Rồi bắt đầu từ nay, cuộc đời trống trãi ta sẽ bước sang một thời kỳ mới, một thời kỳ sáng sủa, xinh đẹp hơn. Hy vọng ta còn nhiều, ta còn yêu kịp. Em nghĩ sao?

Nga run rẩy, ái ngại:

- Ta liệu có gây nổi hạnh phúc cho nhau không?

Dưới bóng trăng vằng vặc của đêm rằm, cặp thiếu niên tay cầm tay, nhìn nhau, yên lặng...

(Theo bản in của NXB Trung Bắc Tân văn, Hà Nội, 1935)

- Hết -