CaiHoaVaoQuaKhuen-usBA94E15E5B

Cài hoa vào quá khứ

NGUYỄN KHOA ĐĂNG

Mục lục

Một nét đẹp trong sự nghiệp trồng người

Giới thiệu

Một nét đẹp trong sự nghiệp trồng người

Những truyện ngắn liên hoàn

Hát quốc ca

Câu chuyện sư phạm

Một kỷ niệm để đời

Lỗ thủng trên áo thầy

Trống suy tưởng

Viết văn bằng phương pháp địa lý

Lại nói về cái bìa vở

Tên... cúng cơm

Vợ tôi nói đúng

Con số 6 viết ngược

Rắn là loài bò

"L" và "N"

Từ một đoạn ống rạ

Trách ai

Xin được mũ ni che tai

Sợi lông chân con ruồi

Chồng là do mình tạo nên

Lời phê

Lời chào cao hơn... tiếng còi!

Thế mà cũng lên mặt báo

Câu chuyện sư phạm tiếp theo Tiếng đế ...

Có thể không diễn biến xấu như thế

Nước mắt của nó đấy

Văn... thị trường, các em đừng chấp

Mùa hè trong mùa... Hạ

Nếu không có lá thư của tòa soạn

Vì sao trống trường không đánh được

Chuyện xảy ra ở quán cà phê ôm

Châu... củ khoai sọ

Cài hoa vào quá khứ

Dung nữ giáo sư niệm an

Sử ta, sử người

Ngắm quả

Giả vờ đấy

Lời kêu cứu của một cô giáo

Những con đường

Khi thầy giáo tham gia phá án

"Vô tri mộc" và "Bất tử kê"

Đừng để diễn lại con số... buồn

Giới thiệu

Cài hoa vào quá khứ (NXB Trẻ). Với hơn 80 câu chuyện sư phạm của nhà giáo Nguyễn Khoa Đăng, kể sinh động và dí dỏm những kinh nghiệm khi đi giảng dạy. Cuốn sách cần thiết cho sinh viên Đại học Sư phạm và các giáo viên mới đi giảng dạy... (TB - Báo Người Lao Động 15.11.1996) Những câu chuyện sư phạm mà nhà văn Nguyễn Khoa Đăng viết trong tập "Cài hoa vào quá khứ" được tái bản lần này thiết tưởng là một việc làm h ết sức cần thiết và có ý nghĩa nhân văn cao cả. Mặc dù đây là những mẩu nhỏ đời thường, nhưng thể hiện sự day dứt tâm huyết của người cầm bút. Bằng cách kể đơn giản mà dí dỏm lôi cuốn, nhà văn đã thực sự góp một phần quan trọng cho tất cả chúng tanhất là những người đang mang trọng trách trong sự nghiệp trồng người. (Nhà giáo ưu tú Lê Đức Hân) Người ta bảo nước mắt thầy giáo và học trò trong lắm, mặn lắm! Trong lung linh nước mắt, những điều tốt, xấu ở trong đời đều có thể biến thành hoa. Hoa thơm lành, làm đẹp cuộc đời. Hoa độc dại khiến môi trường giáo dục bị ô nhiễm... Tôi nghĩ nhà văn Nguyễn Khoa Đăng đã viết Cài hoa vào quá khứ từ một cái nhìn như vậy. Bởi thế, đọc các câu chuyện sư phạm của anh, người ta môi mắt thì cười mà lòng thì ầng ậng những giọt nước trong! Vì mừng vui cũng nhiều, mà vì buồn tủi cũng không ít...

(Báo SGGP)

Một nét đẹp trong sự nghiệp trồng người

Có biết bao vĩ nhân đã bàn về quá khứ... riêng tôi không bao giờ quên được câu chuyện cổ châu Phi "Món quà Tết".

Chuyện kể rằng: Có một người thợ rừng tài giỏi đi săn trong rừng sâu... rồi không may bị mất tích, đúng vào thời điểm vợ ông ở nhà sinh hạ đứa con trai út - nỗi buồn, nỗi đau mất chồng, mất cha dày xéo mấy mẹ con. Nhưng rồi cũng như bao sự khác ở đời, đã dần dần rơi vào quá khứ" và cứ tưởng sẽ lặng chím trong quên lãng!

Bỗng một ngày kia, trong bữa cơm gia đình cậu con trai út bập bẹ kêu lên: "Cha con đâu! Cha của con đâu!"

Cả nhà bỗng đùng đùng im lặng "Và cuộc tìm kiếm người cha được ráo riết của mấy anh em. Đi mãi... đi mãi đến tận một cánh rừng già; người anh cả phát hiện được bộ xương của cha mình đã bắt đầu gãy nát.

Cậu con trai thứ hai liền bảo: Em có tài sắp xếp lại y nguyên. Cậu con trai thứ ba khoe: Có thể lấy đất sét đắp lại thành da, thành thịt như người đang nằm ngủ. Cậu con trai thứ tư: Em có biệt tài thổi hơi thở của mình vào để thi hài này sống lại. Và bác thợ rừng đã trở về sum họp với gia đình. Trong buổi tiệc đón tết, có đầy đủ xóm làng, già trẻ và các bô lão, người thợ rừng hỏi ý kiến nên có phần thưởng cao nhất cho đứa con nào? Ai cũng nhất tề thưởng cho cậu con trai út, vì nhờ câu hỏi máu thịt: "Cha con đâu!" mà người cha đã sống lại!

Tôi nghĩ hoài về câu chuyện và nhất là câu nói "Cha con đâu!" của cậu bé trên- Một sự đòi hỏi chính đáng máu thịt ấy đã làm cho quá khứ "sống lại- Người cha đã sống lại và đầy tự hào về mình: "Cái mình bằng máu thịt, bằng trí tuệ làm ra đã có sức mạnh cho mình sống lại và sống mãi với thời gian và như thế: Quá khứ nó vĩ đại và thiêng liêng biết ngần nào...?" Những câu chuyện sư phạm mà nhà văn Nguyễn Khoa Đăng viết trong tập "Cài hoa vào quá khứ" được tái bản lần này thiết tưởng là một việc làm hết sức cần thiết và có ý nghĩa nhân văn cao cả. Mặc dù đây là những mẩu nhỏ đời thường, nhưng thể hiện sự day dứt tâm huyết của người cầm bút. Bằng cách kể đơn giản mà dí dỏm lôi cuốn, nhà văn đã thực sự góp một phần quan trọng cho tất cả chúng tanhất là những người đang mang trọng trách trong sự nghiệp trồng người.

Xin cùng anh Khoa Đăng : "Cài hoa vào quá khứ" ... TP. Hồ Chí Minh, tháng 7/2000 Nhà giáo ưu tú Lê Đức Hân

Những truyện ngắn liên hoàn

Người ta bảo nước mắt thầy giáo và học trò trong lắm, mặn lắm! Trong lung linh nước mắt, những điều tốt, xấu ở trong đời đều có thể biến thành hoa. Hoa thơm lành, làm đẹp cuộc đời. Hoa độc dại khiến môi trường giáo dục bị ô nhiễm...Tôi nghĩ nhà văn Nguyễn Khoa Đăng đã viết Cài hoa vào quá khứ từ một cái nhìn như vậy. Bởi thế, đọc các câu chuyện sư phạm của anh, người ta môi mắt thì cười mà lòng thì ầng ậng những giọt nước trong! Vì mừng vui cũng nhiều, mà vì buồn tủi cũng không ít... Là một thầy giáo nặng lòng với trẻ lâu năm trên bục giảng, các câu chuyện của Nguyễn Khoa Đăng trong Cài hoa vào quá khứ đều xoay quanh những tình huống ứng xử sư phạm. Nhân vật chính xuất hiện nhiều nhất trong truyện là người thầy giáo và người học sinh. Họ thường được đặt trong những tình huống phức tạp, phong phú và tế nhị...Quan hệ của họ bao gồm các mối liên hệ với những người trên hàng, ngang hàng, dưới hàng trong gia đình, trên lớp học và ở ngoài xã hội (như quan hệ giữa thầy cô giáo với thầy cô giáo. thầy cô giáo với học trò, thầy cô giáo với phụ huynh học sinh...). Từ những tình huống cụ thể ấy, người đọc (theo định hướng của nhà văn) có thể tự đưa ra những lời nhận xét, đánh giá và tìm được những bài học khách quan, bổ ích cho mình... Bằng một bút pháp già dặn, Nguyễn Khoa Đăng đã biến hơn tám mươi "Câu chuyện sư phạm" trong Cài hoa vào quá khứ thành những truyện ngắn liên hoàn. Nhân vật "tôi" đi dọc tác phẩm luôn luôn là một người nhân hậu, có đôi mắt nhìn nhận, phân tích và đánh giá sự vật, sự việc, hiện tượng thấu tình, đạt lý... Do bị lọc qua lăng kính của nhân vật "tôi", các nhân vật khác của tác phẩm hiện lên trong hai mảng sáng tối khá rõ rệt. Những nét đối lập như tốtxấu, cao thượng- thấp hèn... thường được người viết thể hiện qua những tính cách nhân vật tĩnh. Tuy nhiên, do trong truyện có hàng trăm nhân vật nên nhà văn vẫn có đủ mọi mẫu người để dựng lên được bức chân dung xã hội của một thời đã qua... Đọc văn Nguyễn Khoa Đăng, người đọc sau nhiều năm trăn trở về những khiếm khuyết của ngành giáo dục nói riêng, của xã hội nói chung- vẫn giữ được một niềm tin tươi sáng vào sự khởi sắc tất yếu của dân tộc trong thời kỳ đổi mới hôm nay. Cài hoa vào quá khứ là ước mong đẹp- ước mong cái tồn tại, cái chưa hoàn thiện của ngành giáo dục, của xã hội sẽ vĩnh viễn khép lại- để hoa thơm trái ngọt hạnh phúc đến được với tất cả mọi người trên đất nước tươi đẹp của chúng ta.

Nguyễn Vị Xuyên

(Báo Sài Gòn Giải phóng)

Hát quốc ca

Ngày tôi còn nhỏ (trong kháng chiến chống Pháp) mọi người coi trọng việc chào cờ và hát quốc ca lắm. Có thể nói nhiều người chữ i, chữ tờ còn chưa phân biệt được, đi chợ còn phải lội bùn vì mù chữ nhưng lời lẽ và âm điệu của bài Quốc ca lại không ai không thuộc. Điều tôi muốn nói là cái không khí trang nghiêm của toàn xã hội lúc đó mỗi khi bài Quốc ca cất lên. Ai đang làm gì hoặc đang đi trên đường làng, ngõ xóm, hễ cứ nghe thấy "Đoàn quân Việt Nam đi..." là đều dừng lại. Tôi nhớ có lần trên đường đi học, gặp một anh bộ đội bưng trên tay bát cháo nóng, khói bốc nghi ngút, đang hăm hở bước đi (chắc là đem cho người ốm) bỗng đứng phắt lại, thẳng ngay như pho tượng đá. Hoá ra, từ ngôi nhà bên đường vừa vang lên tiếng hát chào cờ... Hiện nay trong các trường học, số học sinh thuộc và hát trọn bài Quốc ca ở mỗi lớp có thể nói hầu như rất ít. Thật là buồn. Vừa qua, tôi có được đọc một bài viết của Hoàng Phủ Ngọc Tường đăng trên tờ Thanh Niên trong đó có một chi tiết không nỡ bỏ qua. Đó là chuyện ông Jean Vidal, chủ tịch Hội Hồi ức về Đông Dương (Mémoire d'Indochine) đi dự một cuộc thi âm nhạc tại Paris (Pháp). ở đó các thí sinh phải thực hiện đề bài là trình diễn quốc ca của nước mình. Tất cả thí sinh thuộc nhiều nước đã lần lượt lên thực hiện đề thi. Chỉ duy nhất một thí sinh Việt Nam là không biết gì cả , đành bỏ cuộc...

Mong sao ngay từ đầu năm học, các nhà trường quan tâm đến vấn đề này, đừng để nơi nào xảy ra tình trạng như em học sinh nói trên (*).

Câu chuyện sư phạm

Cái chết của con đà điểu

Tuần qua, một con đà điểu ở thảo cầm viên (TP Hồ Chí Minh) bỗng lăn đùng ra chết. Lúc đầu không ai rõ nguyên nhân. Chỉ đến khi các nhân viên thú y mổ "tử thi" con đà điểu xấu số, mọi người mới vỡ lẽ. Nó chết vì không tiêu hoá nổi những 26 tấm khăn quàng hiện chất đống trong bầu diều. Hoá ra, nhiều em học sinh khi đến tham quan đã trêu đùa bằng cách ném khăn vào chuồng cho nó. Đà điểu vốn là loài ưa màu sắc. Cứ thấy những vật mềm xanh xanh đỏ đỏ là nhắm mắt nuốt liền. Chuyện trên làm tôi nhớ đến một bài học trong Quốc văn giáo khoa thư có nhan đề là Đứa bé và con mèo mà những người từng ngồi trên ghế nhà trường tiểu học cách đây bốn, năm chục năm, không ai không thuộc với những câu như sau: "Cô Mão chơi với con mèo... Cô lấy tay vuốt ve nó... Nhưng được một chốc, cô nắm đuôi con mèo, kéo một cái thật mạnh. Mèo bị đau, giận quá, giơ ngay chân ra cào cô một cái, xước cả tay rồi bỏ đi mất... Thế mới biết người ác chẳng ai chơi với..." Thiển nghĩ, hành động cho con đà điểu ăn khăn đến chết và hành động kéo đuôi mèo thật mạnh... đều có chung một xuất phát điểm là tính nghịch ác ở một số em nhỏ. Cần phải sớm ngăn chặn tính xấu này như các cụ soạn sách Tân Quốc văn giáo khoa thư ngày xưa đã làm.

Một kỷ niệm để đời

Những ngày đầu đi thực tập sư phạm tôi có một kỷ niệm để đời.

Lần ấy, tôi được phân công giảng bài Luân lý lớp 5 nói về tình thương yêu giữa những anh em ruột thịt trong nhà. Tôi chuẩn bị bài khá chu đáo. Trước khi giảng chính thức còn được bố trí giảng thử ở một lớp khác. Buổi giảng thử phải nói là thành công mỹ mãn. Thầy hỏi, trò đáp nhịp nhàng, sôi nổi. Ai cũng bảo tôi sẽ đạt điểm cao trong giờ giảng sắp tới. Tôi cũng tin như thế. Tôi đem sự hào hứng tràn đầy hy vọng ấy vào phần mở đầu của tiết học chính thức, bằng một câu " phát vấn" khá độc đáo:

- ở nhà, các em có hay đánh em không?

Tôi nhìn xuống khắp lớp thấy cả rừng cánh tay giơ lên. Nhưng lác đác vẫn còn mấy em ngồi ngay như khúc gỗ. Tôi nghĩ bụng: những anh chàng này đúng là hay bắt nạt em rồi nên hôm nay sợ không dám nói ra. Đã vậy sẽ " cho biết tay". Tôi liền chỉ tay vào một trong số mấy em đó. Khi em vừa đứng lên, tôi hỏi ngay:

- Về nhà có hay đánh em không? Em đứng im thin thít không trả lời.

-Về nhà có hay đánh em không? Tôi quát lên lần nữa. Em vẫn cứ im thin thít. Tôi liền quát lần thứ ba. Lần này mới thấy em tái mặt, ấp úng thưa:

-Em là con út ... không có em ạ! Hẳn các bạn cũng đoán được vẻ mặt tôi lúc ấy và cũng đoán được kết quả bài giảng của tôi.

Lỗ thủng trên áo thầy

Hôm nay thầy Thoại để ý thấy em Khôi có vẻ không bình thường. Tuy ngồi nghiêm chỉnh không quay trước nhìn sau nhưng hai con mắt em lại không có hồn, còn vẻ mặt thì cứ thộn ra. Chứng tỏ đầu óc em để mãi tận đâu đâu ... Thầy đột ngột hỏi:

-Em Khôi, thầy vừa nói câu gì?

Bị bắt quả tang, Khôi tái mặt. Em không trả lời được. Cuối giờ, thầy Thoại gặp riêng Khôi để hỏi. Và thầy hoàn toàn bất ngờ khi em trả lời:

-Tại cái lỗ thủng trên vạt áo của thầy!

Hoá ra là thế này: vào đầu giờ học, Khôi nhìn thấy ở áo của thầy có một lỗ thủng nhỏ. Từ đó em cứ miên man suy nghĩ và tự đặt ra hết câu hỏi này đến câu hỏi khác. Nào là tại sao lỗ thủng lại có hình thù như thế? Bị đinh quào hay ai chọc thủng? Sao vợ thầy không vá lại cho thầy? Không biết thầy đã có vợ chưa? Người con gái hôm nọ đến thăm thầy là em hay là vợ? Cô ấy đẹp mà sao trông quen quen ... hình như đã gặp ở đâu?

Khôi bị phân tán tư tưởng là vì vậy. Nghề dạy học khó thế đấy. Nhiều khi thành bại chỉ vì những nguyên nhân ở tận đâu đâu ...

Trống suy tưởng

Mười giờ kém mười lăm phút đêm đó tôi đang ngủ thì giật nẩy người vì ở đầu nhà bỗng vang lên một hồi trống giòn giã. Tôi bàng hoàng hỏi cậu giáo viên ở phòng bên thì được trả lời một cách đầy bí hiểm:

- Im!

Rồi cậu ta im thật. Thấy lạ, tôi mở cửa chạy ra ngoài. Lại càng lạ hơn khi thấy các phòng chung quanh vẫn cửa đóng then cài, im thin thít. Tôi đành trở lại giường của mình, căng óc ra phán đoán tình hình.

Một lát sau lại thấy vang lên một hồi trống nữa. Sau đó mới thấy cậu giáo viên ở phòng bên nói vọng sang:

- Ông ở huyện khác mới về công tác ở trường này nên không

biết là phải ... Tiếng trống vừa rồi là tiếng trống " suy tưởng" đó. Tôi ngạc nhiên:

- Sao lại có thứ trống quái quỷ ấy? Cậu giáo viên chặc lưỡi:

- ấy chết, đừng nói thế, vạ miệng đấy ... Chả là ông hiệu trưởng trường này vừa đề ra một biện pháp tu dưỡng cho giáo viên là cứ đúng mười giờ kém mười lăm phút thì mọi người phải lên giường nằm, khi nghe có tiếng trống thì phải bắt đầu hồi tưởng lại xem trong một ngày vừa qua mình làm được những gì cho dân, cho nước, cho học sinh thân yêu. Sau 15 phút, có tiếng trống " báo yên" trở lại mới được làm việc riêng hoặc nghĩ sang chuyện khác.

Tôi hỏi vọng sang:

- Vậy người ta cứ nghĩ chuyện bậy bạ thì sao? Có tiếng cười phá bên kia vách:

- Thì đã có lương tâm phán xét, lo gì? Nghe câu chuyện trên có thể có người cho là bịa. Không đâu!

Thật trăm phần trăm đấy. Đó là chuyện của trường cấp II, TP, huyện VT, tỉnh TB... những năm 60 của thế kỷ này đấy.

Chuyện cũ rồi, bây giờ nhớ lại, lại thấy vui vui. Chúng ta đã có một thời ấu trĩ về các biện pháp quản lý nhà trường cũng như về phương pháp sư phạm một cách đầy lãng mạn như thế đó.

Viết văn bằng phương pháp địa lý

(Kính tặng Ban giám khảo một số cuộc thi văn chương.)

Nghe cháu nói lại, tôi biết chuyện này lỗi chính thuộc về cô giáo Thu chứ không phải con gái tôi nhưng với tư cách một người cha, tôi vẫn cứ phải la rầy cháu. Dù gì thì đó cũng là hỗn với cô giáo. Về cô giáo Thu, bao năm là đồng nghiệp của cô, tôi biết. Cô nổi tiếng là người chấm bài qua loa, dựa theo cảm tính, nhiều khi chưa đọc hết bài đã cho điểm. Nhiều em học sinh rất bất bình về việc này, trong đó có con gái tôi, mặc dù nó thường xuyên được cô Thu cho điểm cao ... Một lần con gái tôi đã cho đứa bạn thân chép nguyên xi bài Tập làm văn của nó. Kết quả: bài của con gái tôi vẫn cứ được điểm cao, còn bài của đứa bạn nó vẫn cứ bị điểm trung bình. Tất nhiên đám học trò tinh nghịch này đành phải im lặng. Đứa nào dám nói ra là chép bài của nhau. Chính vì thế mà lần này con gái tôi đã thực hiện hành vi một cách quyết liệt hơn. Cháu thay hẳn bài Tập làm văn bằng bài Địa lý. Vậy mà kỳ lạ thay. Bài của cháu vẫn đạt điểm cao nhất lớp. Cả lớp thấy vậy đã cười ồ lên. Cô giáo Thu thì vẫn ngơ ngác:

- Các em cười cái gì vậy?

- Thưa cô, bài của bạn ấy không phải là bài văn mà là bài Địa lý. Vậy mà cô vẫn cho điểm cao ạ? Cô giáo Thu lạnh lùng:

- Các em đừng có vội thắc mắc ... Bạn ấy viết văn bằng phương pháp Địa lý ... Bình thường như các em không hiểu nổi đâu.

Không biết chuyện chấm bài và bình luận về cách chấm bài của cô giáo Thu có phải là cá biệt không?

Lại nói về cái bìa vở

Ngày nhỏ, mới học tiếng Pháp được mấy bài, tôi đã có câu trả lời ứng khẩu "xuất thần" thuộc vào hàng Trạng Lợn. ấy là một hôm có ông khách đến nhà chơi thấy tôi đang ê a mấy tiếng "Lơ siêng (le chien) là con chó, lơ sa (le chat) là con mèo" , ông liền đố tôi một câu có lẽ ông cho là khó hơn những câu tôi đang học vì nó nhiều âm tiết hơn:

- Bản cửu chương tiếng Pháp gọi là gì ? Tôi khoanh tay đọc luôn:

- Thưa là: "Táplơ đờ muuntiplic caxiông (Table de multiplication)"!

Ông gật đầu khen tôi giỏi, mới tí tuổi đầu mà đã nhớ được cả một câu tiếng Pháp dài dằng dặc.

Tôi thầm cảm ơn ông, nhưng trong bụng thì nghĩ:" Cháu có giỏi giang gì đâu. Tại cái bìa sau của cuốn vở đó. Lúc nào mở ra cháu chả thấy có dòng chữ trên. Cháu đọc mãi thành thuộc, thế thôi!"

Không ngờ cái từ tiếng Pháp ấy còn theo tôi, làm tôi nhớ dai

đến tận bây giờ, dù thời gian trôi qua đã 50 năm có lẻ. Công lao ấy, phải nói, thuộc về cái... bìa vở. Vậy mà không hiểu sao ngày nay người ta lại coi thường nó.

Người ta đã để cho những Tiểu Yến Tử, những Hoàn Châu cách cách, rồi Tôn Ngộ Không từ nước ngoài tràn sang chiếm chỗ của con em chúng ta.

Chả trách con cháu chúng ta thuộc sử Tàu hơn sử ta!

May sao hiện nay ở một số nhà trường đã có những người thầy sớm nhận ra điều vô lý ấyù và đã kịp thời hành động bằng cách riêng của mình. Tôi muốn nói đến trường "Chất lượng cao quận Gò Vấp, TP Hồ Chí Minh". Bức xúc với tình hình nói trên, năm học này nhà trường đã cho in đồng loạt những giấy bọc vở (bao tập) cho toàn bộ học sinh với bìa trước là lời dạy của Bác Hồ cùng bức ảnh toàn cảnh ngôi trường, bìa sau là hình ảnh những em học sinh giỏi, niềm tự hào của nhà trường trong các năm học trước.

Tôi nghĩ không học sinh nào cầm quyển vở lên tay lại không thấy mang nặng trong lòng một trách nhiệm với nhà trường.

Và cũng không phải là quá, khi tôi nghĩ, những tấm giấy bao tập nhỏ nhoi kia không chỉ phủ trùm, che kín các thứ văn hoá lai căng kệch cỡm ấy mà còn làm lá chắn chống lại những "viên đạn" của kinh tế thị trường đang lăm le tấn công vào "pháo đài" trường

Tên... cúng cơm

Ông giáo Huỳnh tuy đã về hưu nhưng con trai út của ông mới đang học cấp I. Một buổi sáng, vừa mở mắt, ông đã nghe có tiếng gọi í ới ngoài cổng:

- Giáo Huỳnh ơi, giáo Huỳnh ... đi lao động!

Ông vội vã chạy ra. Lũ học trò thấy vậy liền cuống cuồng quàng chân lên cổ mà chạy. Vừa lúc ấy, thằng con ông cầm con dao đến bên ông:

- Xin phép ba, sáng nay cho con đi phát cỏ ở sân trường.

Bấy giờ ông giáo Huỳnh mới vỡ lẽ. Thì ra chúng lấy tên ông để gọi thay con trai ông, coi như một biệt danh. Ông buồn vì biết chuyện này hiện nay không còn là cá biệt nhưng lại không thể nào trách mắng con được. Lỗi này có phải do nó gây ra đâu. Ông chỉ còn biết tủm tỉm cười: "Đúng là nhất quỷ, nhì ma ..." Việc trên làm tôi nhớ đến chuyện ngày nhỏ học vỡ lòng ông giáo Cung. Khi đánh vần chữ CũäNG, ông dạy chúng tôi một cách phát âm rất lạ: "Xê ... u... cu... en... giê ...CONG ... ngã... cũng!". Hoá ra, ông kiêng, không cho chúng tôi được đọc lên âm CUNG, tên cúng cơm của ông. Ngày trước là thế. Còn bây giờ là thế. Đây là điều mong được các nhà sư phạm sớm quan tâm.

Vợ tôi nói đúng

Kỳ thi hết cấp III Bổ túc văn hoá năm ấy, tuy chỉ là một giám thị bình thường nhưng vợ tôi đã có một cử chỉ "kinh thiên động địa" trong lịch sử thi cử ở vùng đất này, được mọi người xôn xao bàn tán. Đó là việc trong giờ thi môn Toán cô ấy đã thẳng tay "bắt bài" rồi "lập biên bản" về hành vi quay cóp của một vị có chức tước không phải là nhỏ ở địa phương. Sau sự việc này nhiều người khen vợ tôi làm như thế là đúng. Nhưng cũng có không ít người cho là dại. "Còn lương lậu, nhà cửa cùng bao nhiêu thứ khác, cô không nghĩ đến sao? ... Với lại, thiếu gì thầy giáo nhà ta còn trổ tài "tranh thủ" bằng cách làm sẵn bài ở ngoài rồi luồn vào "chi viện" cho các cụ, nữa là...". Vợ tôi chỉ nói một câu:

- Không làm thế thì chính "cụ" kia cũng sẽ chẳng coi giáo giới chúng ta ra cái gì cả! Người nào cũng phải làm tốt nhiệm vụ của người ấy!

Quả thật vợ tôi nói đúng.

Con số 6 viết ngược

Vừa qua, về quê, tôi có ghé thăm cô cháu gái tên Hạnh, đang là giáo viên, mà từ nhỏ đến giờ chưa gặp lần nào. Lúc tôi đến thì Hạnh đi chợ chưa về, chỉ có cậu con trai đang ngồi làm Toán bên tấm bảng đen. Tôi để ý thấy trong khi viết bảng, các con số 6 thường bị cậu viết ngược từ dưới lên trên. Tôi bèn hỏi, cháu thành thật trả lời:

- Con ... bắt chước... mẹ con!

Lát sau Hạnh về. Sau khi chuyện trò hàn huyên đủ thứ, tôi mới hỏi cháu:

- Vậy là Hạnh từng học thầy Thống? Thống là học trò cũ hồi cấp II của tôi. Năm Thống ra trường về quê tôi dạy học cũng là năm tôi vào Nam công tác.

- Ùa, vậy sao cậu biết? Tôi cười:

- Giấu ai được. Thầy Thống cũng có cách viết số 6 giống như con của cháu và cháu...

- Cậu đến tài... Hạnh khen tôi rồi hỏi lại:

- Vậy thầy Thống viết giống ai?

- Cậu!

- Còn cậu?

- Giống ông thầy Vinh. Năm đó lả năm 1956. Cả năm trời, sáng nào thầy Vinh cũng viết lên bảng con số ngày tháng ấy. Lâu dần cách viết của thầy nhiễm vào cậu. Và, thật không ngờ, từ cậu nó lại nhiễm đến con của cháu, tức là nhiễm đến năm thế hệ...

Thế mới biết nghề dạy học có sức công phá thật lớn và thật dai dẳng ...

Rắn là loài bò

"Hàng năm cứ vào cuối thu lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc..."

Thế hệ năm sáu mươi tuổi chúng tôi hiện nay không ít người có thể đọc liền một mạch những bài văn xuôi in trong sách Tân Quốc Văn giáo khoa thư cách đây cả nửa thế kỷ như bài "Tôi đi học"của nhà văn Thanh Tịnh mà tôi vừa dẫn ở trên. Sở dĩ như thế vì ngày nhỏ chúng tôi bị thầy giáo "ép" học thuộc lòng rất dữ. Hàng ngày đến lớp, việc trước tiên là phải khoanh tay đọc ra rả các bài hôm trước. Không thuộc thì cứ là ... roi quất vào mông. Ngày nay việc học thuộc lòng hầu như không được mấy thầy giáo quan tâm đến nữa. Chính vì thế nhiều em học lên lớp trên rồi mà vẫn không thuộc được một câu thơ, một đoạn cửu chương. Mỗi khi cần đến lại phải mở sách hoặc giở máy tính. Có nói thì các em lại viện ra đủ mọi lý do. Nào là thời các cụ cổ lai hy mới thế, còn nay thì đã có phần mềm của máy vi tính, lo gì. Nào là hay chi cái lối học vẹt theo kiểu "rắn là loài bò..." ấy... Từ quan niệm trên cộng thêm sự lười biếng, nhiều em học sinh hiện nay ngồi vào bàn chỉ là "xem" bài chứ không phải là "học". Mà cứ "xem", như thế, cho dù cả ngày, cũng không thể nào thuộc nổi một câu thơ, một công thức Toán học hoặc một từ tiếng nước ngoài. Đành rằng dạy học là rèn luyện trí thông minh chứ không phải rèn trí nhớ. Nhưng thử hỏi nếu không có trí nhớ, không có những yếu tố cơ bản của học vấn, thì làm sao mà phát triển trí thông minh được?

Vì thế, tôi nghĩ, trong hoàn cảnh hiện nay, việc cho học sinh học thuộc lòng những điều cơ bản của kiến thức vẫn là điều cần thiết... Có điều phải tránh lối học vẹt mà chúng ta vẫn chế nhạo lâu nay: "Rắn là loài bò... sát không chân...".

"L" và "N"

"Bạn Lê Niêm Luật trồng cây lâu năm để làm lưu niệm".

Đây là câu một số trường học của những vùng mà phần lớn dân chúng phát âm lẫn lộn giữa "l" và "n" dùng để rèn luyện cho học sinh nói và viết đúng. Gần đây tôi được chứng kiến một "câu chuyện sư phạm" tương tự, nhưng sự khổ luyện lại vất vả, công phu hơn. ấy là ở lớp câm điếc ( Trường Nuôi dạy trẻ khuyết tật Hy Vọng Gò Vấp, TP. Hồ Chí Minh) một em học sinh bị câm đã hơn 20 năm nay, đến bây giờ nhờ có phương pháp tân tiến: máy trợ thính, mới lần đầu tiên phát âm được tiếng nói của loài người. Hôm ấy, cần đến dụng cụ quen thuộc để uống nước, em đã nói tiếng "ny" làm những người chứng kiến đều muốn rơi nước mắt. Vậy mà cô giáo của em vẫn chưa hài lòng. Cô cố gò cho cái lưỡi đã cứng đơ vì nhiều năm không được sử dụng kia , phải nói đúng được ra tiếng "ly", bấy giờ cô mới chịu. Hiện nay trên bục, trên đài... nhiều vị trước bàn dân thiên hạ vẫn cứ ngang nhiên nói lẫn lộn "l" và "n". Các vị nghĩ sao về trường hợp trên?

Từ một đoạn ống rạ

Thầy giáo, nhất là với các thầy dạy bậc tiểu học, bên cạnh nhiệm vụ làm thầy, hình như không ai thoát khỏi việc làm của một "quan tòa", suốt ngày xử các vụ bên "nguyên" bên "bị" kiện nhau.

- Thưa cô, bạn X mượn bút của em không trả.

- Thưa thầy, bạn Y thụi tay vào lưng con. Làm "quan tòa" này xem ra khó hơn các quan tòa chính hiệu.

Bởi làm sao vừa kiểm tra, xử phạt nghiêm minh vừa đảm bảo tính sư phạm. Vừa qua có người kể cho tôi nghe câu chuyện dưới đây: Trong giờ giải lao ở lớp 5 nọ, cô chủ nhiệm có chiếc đồng hồ đeo tay để ở trên bàn bỗng dưng không cánh mà bay. Tìm mãi không ra thủ phạm, cô bèn học cách ai đó, phát cho mỗi học sinh một ống rạ (thân cây lúa) dài vừa đúng 5 phân rồi bắt các em ngậm vào miệng như kiểu hút thuốc lá. Cô tuyên bố:

- Cô sẽ niệm thần chú. Em nào lấy cái đồng hồ của cô thì ống rạ của em đó sẽ dài thêm một đốt ngón tay.

Rồi miệng cô rì rầm đọc, còn mắt cô thì loang loáng đong đưa để theo dõi cả lớp. Kết quả đúng như ý cô muốn. Có một học trò đang lấm lét vừa cấu đi một đoạn ống rạ vừa lấy ngón tay để đo nó. Cô cho gọi cậu này đứng lên, không thể chối cãi được, cậu đành cúi đầu nhận tội.

Cách điều tra trên có vẻ rất... Bao Công. Nhưng nghe xong tôi thấy nó cứ thế nào ấy... Hình như nó vi phạm tính sư phạm ?

Trách ai

Đứng trước vành móng ngựa là một cô gái còn rất trẻ, mái tóc đen óng xõa ngang lưng. Thấy thế ai mà không ái ngại. Nhưng cảm giác này tiêu tan ngay khi được biết "hành vi động trời" của cô gái. Hóa ra cô đã từng hung hãn đánh một cô giáo phải vào bệnh viện. Cứ phải xử thật nghiêm . Có thế mới phục hồi được cái đạo thầy trò đang có nguy cơ xuống cấp. Chung quanh tôi người ta xì xào như thế. Tôi cũng nghĩ thế. Nhưng qua quá trình thẩm vấn trước tòa, tôi lại thấy khác và nghĩ khác. Ôi, giá tôi vào hoàn cảnh ấy không biết có làm khác cô gái được không? Gia đình cô gái này từ bao năm nay sống trong hàng rào của một ngôi trường nay được dùng làm trường mẫu giáo. Trường vốn có hai cổng, một cho học sinh, một cho khu gia đình. Gần đây, do áp lực của kinh tế thị trường, chiếc cổng thứ hai đã bị bít lại để "cho mướn mặt bằng" bán cà phê. Tất cả chỉ còn dồn qua chiếc cổng thứ nhất và nó chỉ được mở ra theo giờ quy định. Hôm ấy nhà hết nước ăn, cô gái vội vã vượt qua cái cổng đang mở để ra giếng gánh đỡ gánh nước về dùng. Ai ngờ, khi về thì cổng đã bị khóa lại rồi. Cô gái năn nỉ với cô giáo trực nhật mở cổng cho cô vào nhưng cô giáo nhất định không chịu. Tức quá, c ô gái liền đổ ào gánh nước ra cổng. "Thế này là nó hắt nước vào mặt tôi, chớ còn gì nữa!". Cô giáo la lớn lên. Rồi cô chửi bới, lăng mạ cô gái đủ điều, kể cả các câu con gái nhà lành không ai chịu nổi. Giận quá, cô gái đã lượm cục đá ven đường ném thẳng vào cô giáo.... Cô trở thành kẻ phạm tội là như thế.

Nghe xong, tôi cứ thấy thương cho cô gái. Giá cô giáo kia xử sự như một.... cô giáo thì đâu nên nỗi..

Xin được mũ ni che tai

Cháu gái tôi, một giáo viên Văn trẻ mới ra trường, đang hào hứng chuẩn bị một bài thao giảng cho hàng trăm các thầy, các cô trong toàn quận tham dự. Cháu mượn tôi một số sách báo liên quan đến thời sự văn học nước nhà để tham khảo, cốt cho bài giảng hay hơn, sinh động hơn. Tôi cũng hy vọng như thế. Vậy mà mới đưa báo cho cháu hồi chiều thì đến tối đã đem trả với vẻ mặt buồn xịu. Tôi lấy làm lạ, hỏi. Cháu không ngần ngại trả lời: không đọc báo thì có lẽ bài giảng lại hay hơn.

- Vì sao ? Tôi sửng sốt.

- Thì đấy, chú cứ đọc kỹ đi. Nhà văn gì mà vô kỷ luật đến mức tại một đại hội cả nước quan tâm như thế mà lại "không phân biệt được lúc nào đang họp, lúc nào đang giải lao uống bia"... Rồi lại có cả ông nhà thơ nổi tiếng nào đó mải uống bia đến mức quên cả bầu cử. Học sinh của cháu mà thế cứ gọi là "mời em đi chỗ khác".

- Cháu hơi quá quắt rồi đấy nghe. Đây là nhà văn chứ không

phải học sinh của cháu. Tôi la cháu. Không ngờ cháu vẫn cãi lại.

- Ai thì cũng phải là người có văn hóa đã chứ. Thôi, cháu gửi lại

báo cho chú. Cháu không có tài tách tác giả và tác phẩm ra làm hai thứ biệt lập để giảng một cách vô tư được. Xin chú cho cháu được "mũ ni che tai" để hành nghề...

Sợi lông chân con ruồi

- Dạy học đôi khi cũng phải... xạo ông à!

- Bậy! Tôi cãi lại. Ông bạn tôi hạ giọng:

- Thôi được, tin hay không, tùy ông. Nhưng phải nghe tôi kể lại câu chuyện nhỏ này.

- Ông cứ việc.

- Ngày đó đi thực tập sư phạm, tôi phải giảng bài Sinh vật lớp

5: "Cấu tạo kính hiển vi". Hôm ấựy số giáo viên, giáo sinh đến dự đông hơn số học sinh của lớp. Gặp trường hợp này, đến giáo viên lão luyện cũng còn run sợ " lấy giẻ lau bảng... lau mặt" nữa là tôi... lần đầu bước lên bục giảng. Để tăng phần hấp dẫn, trước khi vào bài, tôi gọi một em học sinh lên "thay mặt cả lớp tận mắt nhìn thấy sợi lông chân con ruồi" đã được phóng to gấp trăm lần. Ma xui, quỷ khiến làm sao, bữa đó tôi điều chỉnh mãi, vặn lên vặn xuống chiếc kính hoài mà cái chân ruồi vẫn không chịu hiện ra trên tiêu bản. Tôi bắt đầu mất bình tĩnh, mồ hôi toát ra. Trong khi đó hàng trăm con mắt cứ đổ dồn vào hai bàn tay đang bắt đầu run lên của tôi.

Biết tính sao đây? Tiếp tục chỉnh kính thì mất hết cả tiết học mà chưa chắc đã thành công. Còn nói thẳng ra là mình chưa biết điều khiển kính thì thà bỏ dạy còn hơn ... May sao vừa lúc đó lại có một tia sáng lóe lên trong đầu, khiến tôi nói được luôn:

- Nào, mời em!

Em học sinh đến bên chiếc kính rồi nheo mắt nhìn vào. Tôi hỏi tiếp:

- Em đã thấy chưa, những sợi lông chân con ruồi? Tôi "đánh bạc" với câu trả lời của em. Phúc đức sao,em đã lại đáp:

- Dạ, em thấy rồi! Mừng quá tôi "bồi" luôn câu nữa:

- Nó đen phải không?

- Dạ, đen!

- To và nhọn như lông con nhím?

- Dạ, đúng thế!

- Thôi được, em về chỗ (tôi thở phào). Vậy là em này đã thay mặt cả lớp tận mắt nhìn thấy sợi lông chân con ruồi. Có được điều kỳ lạ ấy là nhờ một dụng cụ gọi là kính hiển vi . Hôm nay thầy sẽ giảng cho các em nghe về cấu tạo của cái kính đặc biệt ấy.

Cách vào bài êm ái và ngọt xớt ấy đã làm cả lớp hào hứng hẳn lên. Bài thực tập của tôi được xếp vào loại khá.

Chồng là do mình tạo nên

Năm học này hai cô giáo Lâm và Bình được về dạy chung một trường và sống chung một phòng. Một hôm rảnh rỗi hai cô tâm sự với nhau. Bình kể:

- Tao quyết định "xù" anh chàng rồi. Kỹ sư gì mà ăn mặc lôi thôi lếch thếch, nói năng cộc lốc, chả biết "ga lăng" phụ nữ là gì cả... Vì thế mà ... cắt... cắt, mặc dù lòng dạ mình cũng đau như ... cắt.

- Còn tao thì... (Lâm thầm thì) nói thật với mày, chưa có người yêu người ghét gì đâu... Mới có cái gọi là...tín hiệu trái tim thôi... Nên tao không muốn kể ra làm gì.

Bình dãy nảy:

- Không được, thế là mày ăn gian rồi. Bắt người ta kể bằng được, đến lượt mình lại định chạy làng đấy hả ? Lâm:

- Ừ thì kể. Người ấy với tao chủ nhật nào cũng gặp nhau ở thư viện... Người đâu mà quý hóa thế. Ngày nghỉ, những thanh niên khác lao vào nhậu nhẹt, rong chơi, vậy mà chàng cứ như mọc rễ ở cái bàn bên cạnh cửa sổ ấy... Hết đọc lại ghi chép... Tao ngồi đối diện cả tháng trời mà nào anh chàng có thèm để ý đến đâu... Bực quá, một hôm tao đánh bạo búng sang chỗ anh chàng một mẩu giấy vo tròn, viết hai chữ: "Chào anh". Vậy mà chàng cũng chẳng thèm "búng" trở lại, chỉ khẽ mỉm cười, rồi lại cắm cúi vào trang sách. Lần sau, thấy cái áo bảo hộ lao động dầy cộm của chàng có một đường may bị tuột chỉ, tao liền "búng" sang một lời mời: "Anh gì ơi, hôm nào rảnh lại trường PTCS...X... em khâu lại áo cho!". Đó, tình yêu của tao chỉ có thế.

Vừa nói đến đó thì có tiếng chuông reo ngoài cổng. Lâm bảo

Bình: "Ra ngoài xem ai đó..." Bình ra. Lát sau đã thấy quay trở lại, vẻ bối rối:

- Tao nhìn qua khe cổng, tưởng ai lại hóa ra đúng anh chàng ấy... Từ khi chuyển về trường này tao đã giấu biệt địa chỉ, vậy mà sao hắn vẫn lần ra được. Đúng là bám dai hơn đỉa...

- Vậy mày tính sao? Lâm hỏi.

- Tao nhất định không cho vào! ... Đã bảo cắt là cắt mà!

- Không được, thế thì bất lịch sự lắm... Thôi, mày để tao, mày tạm vào nhà tắm lánh mặt một lát đi...

Lâm ra mở cổng. Cô tròn xoe mắt ngạc nhiên ... Tưởng ai, lại đúng là anh chàng cô thường gặp ở thư viện...

Đoạn tiếp của câu chuyện diễn ra như thế nào chắc các bạn cũng đoán ra được. Tôi chỉ xin kể thêm đoạn kết:

Cô giáo Lâm kết hôn với anh chàng kỹ sư ham đọc sách nhưng quần áo luôn luộm thuộm và không biết "ga lăng" phụ nữ ấy... Trong cuộc sống lứa đôi đầy hạnh phúc của mình, cô giáo Lâm không lúc nào quên việc săn sóc chồng kể cả việc khéo léo nhắc anh từng chi tiết nhỏ như nói năng đừng có cộc lốc quá, khi ăn thì đừng đứng lên trước mọi người, ai đưa cho cái gì thì nhớ cám ơn... Còn Bình, cô đã lấy được một người đúng như sự mong muốn của cô. Chỉ có điều một tháng sau cô đã biết mình lầm to. Người mà cô tưởng là trí thức ấy chỉ là kẻ giả dối đã bỏ tiền ra mua cái bằng giả và hiện hắn đang có hai người vợ, một sống ở quê Nam Hà, một ở Nha Trang chưa hề ly dị...

Lời phê

Chàng là thầy giáo dạy môn "Giáo học pháp" tại một trường sư phạm. Nàng là giáo viên phổ thông, ba tháng hè đi học bổ túc nghiệp vụ. Họ vừa là "thầy trò", vừa là đồng nghiệp, bạn bè. Cả hai đều chưa vợ, chưa chồng. Sau một tháng học, thầy mến trò, trò nhớ thầy nhưng chả ai dám bộc lộ ý nghĩ. Cũng từ đó, buổi học nào vắng trò thầy cứ thấy lớp như trống vắng hẳn đi. Buổi học sáng nay cũng thế... thầy cứ bâng khuâng, ngẩn ngơ. May sao giờ giải lao, một cô bạn cùng phòng của trò đem đến cho thầy một lá đơn xin phép nghỉ học (vì thầy còn là giáo viên chủ nhiệm lớp). Đọc lá đơn, thầy vui, vì nỗi thắc mắc được giải toả nhưng lại buồn vì lý do trò viết trong đơn: "Xin nghỉ một buổi để giải quyết việc riêng". Việc riêng là việc gì? Thầy bèn lấy giấy bút, chép nắn nót một bài thơ vừa nghĩ ra:

Lớp vắng em một hôm Mà buồn đi trông thấy Những dòng chữ mất hồn Nặng đè lên trang giấy Đâu rồi, đôi mắt ấy Nhìn"thầy" qua kẽ tay Đâu rồi, đôi mắt ấy Từng làm thầy đắm say... Thôi được, em cứ nghỉ Nhưng mai phải đến trường Nếu không, bình hạnh kiểm Đừng trách "thầy"... hổng thương... Viết xong, thầy cho vào phong bì dán kín rồi lại nhờ cô bạn

thân của trò gửi trở lại. Nhận được "bút phê" của thầy không rõ có phải vì sợ điểm hạnh kiểm bị hạ hay không, mà ngay hôm sau trò đã phải vội vã đến trường... Mấy tháng sau thì "thầy" biến thành "anh". Còn trò tuy vẫn là "em" nhưng nội dung thì đã đổi khác. Cái sự tỏ tình của thầy với trò nó cũng khác thường, nên thơ đấy chứ.

Lời chào cao hơn... tiếng còi!

Mấy ngày nay đường phố Sài Gòn bỗng rực lên màu trắng, màu xanh áo quần đồng phục của nam nữ học sinh các trường tham gia "chiến dịch lập lại trật tự, an toàn giao thông". Các em đứng thành hàng dài dọc theo các vạch sơn trắng gần các giao lộ với mục đích "rèn" cho mọi người có thói quen đậu xe đúng vạch quy định. Sáng hôm nay, đến một ngã tư, gặp đèn đỏ, tôi dừng xe lại. Nhìn trước sau phải trái tôi thấy ai ai cũng đều răm rắp chấp hành luật lệ. Vậy mà, giữa lúc đó, chướng mắt thay, có một người đàn ông chạy chiếc xe Dream từ phía sau cứ phóng vượt lên, ngang nhiên đậu ngoài vạch sơn, lấn sang phần đường bên kia. Lập tức, từ một nơi gần đấy tiếng còi cảnh cáo nổi lên. Nhưng người đàn ông vẫn cứ trơ trơ dựng hai chân chống một cách vững chắc giữa đường. Em học sinh thổi còi buộc lòng phải bước tới. Khách đi đường chăm chú theo dõi thái độ của cả hai người. Chợt ai nấy ngạc nhiên khi thấy cậu học sinh cầm còi đang "rầm rập" bước đi bỗng dừng phắt lại, miệng khẽ cất lên tiếng nói nho nhỏ mà những người gần đấy nghe được là tiếng "chào thầy".

Vì người thầy "đáng kính" kia quay lưng lại nên tôi không có điều kiện "chiêm ngưỡng dung nhan" của ông lúc này. Chỉ thấy ngay sau đó, ông quay xe trở lui rồi phóng như bay về phía đoạn đường ông mới đi qua.

Thế mà cũng lên mặt báo

Biết tôi ngày trước là giáo viên dạy Toán, cháu ngoại tôi, học lớp 3, đưa cho tôi chấm một bài giải. Vừa nhìn thấy, máu nghề nghiệp nổi lên, tôi đã phát cáu, nói xẵng:

- Ai bảo cháu làm thế này?

Cháu tôi không nói gì, chỉ tủm tỉm cười, khiến tôi càng giận hơn. Tôi liền gọi vợ tôi ra chứng kiến:

- Đây, bà xem, cháu bà làm Toán đây. Đời thuở nhà ai: "8m x 20m = 26 cây" bao giờ ... Phép nhân đã sai, đơn vị lại ông chẳng bà chuộc từ "mét" lại thành ra "cây".

Muốn làm giảm bớt cơn thịnh nộ trong tôi, vợ tôi xoa đầu cháu bé:

- Sao cháu lại làm thế? Bất ngờ cháu tôi tủm tỉm cười rồi nói:

- Dạ, thưa ông bà. Bài này không phải do cháu làm ra đâu ạ, mà là bài đăng trên báo Thanh Niên, số ra ngày 29-4-1995 đấy ạ.

Hình như để chúng tôi tin hơn, cháu đã đưa ra tờ báo ấy rồi mở đến trang 8 chỉ cho tôi xem. Đến lượt tôi, để mọi người tin tôi xin cho "phôtô" lại để gửi đến mục "Câu chuyện sư phạm" này...

Cứ "trống đánh xuôi, kèn thổi ngược" thế này bao giờ con cháu ta mới khá lên được.?

Câu chuyện sư phạm tiếp theo Tiếng đế ...

Nói chuyện giữa đám đông cũng như đứng trên bục giảng, điều quan trọng hàng đầu đối với diễn giảng, giáo viên là phải biết "bỏ ngoài tai" những tiếng nói đế hay những lời nhắc có tính ... trêu đùa của những cử tọa tinh nghịch. Nếu không, rất dễ bị thất bại như trường hợp sau đây: Lúc ấy, ngành giáo dục tỉnh K., tổ chức cuộc thi "Nữ giáo viên thanh lịch". Cô giáo M., đẹp người, đẹp nết đã lọt qua mấy vòng thi tuyển. Bây giờ chỉ còn qua phần ứng xử nữa là sẽ chiếm được vương miện cuộc thi. Vậy mà những người quen thân lại hết sức lo lắng cho cô... Bởi cô tuy thông minh nhưng lại hay mất bình tĩnh.

Vào cuộc, cả hội trường lặng đi vì chờ đợi.

- Cô hãy cho biết 5 điệu lý trong dân ca Nam bộ? Ai cũng thở phào, M. run run:

- Năm điệu lý trong dân ca Nam bộ là: Lý qua cầu, Lý con sáo,

Lý cây bông, Lý giao duyên, và Lý... Lý... (M. đang ngập ngừng thì bất ngờ từ đâu đó ở hàng ghế đầu có tiếng nhắc nho nhỏ và thế là cô nói luôn)... Dạ, Lý... Lý... Thu Thảo nữa ạ!

Cả hội trường lập tức vỗ tay cười ồ lên, khiến cho cả cô hoa hậu Lý Thu Thảo được Ban tổ chức mời về làm khách danh dự của cuộc thi cũng không nín được cười.

Bấy giờ M. mới biết mình lầm. Nhưng đã muộn. Kết quả kỳ thi ấy đối với M. thế nào chắc mọi người cũng đoán ra. Tai hại thay một tiếng nói đế!

Có thể không diễn biến xấu như thế

Từ miền Tây Nam bộ, cô giáo H. viết thư lên toà soạn trình bày một sự việc và hỏi: "Về giáo dục như vậy có sai phạm gì không?" Câu chuyện như sau: Một cô giáo ở phòng bên bị mất tiền. Sợ nghi kỵ đến mình, cô H. thấy cần phải tiếp tay truy tìm thủ phạm. Trong số học sinh cô để ý thấy một em gần đây tiêu tiền rất rộng rãi. Cô liền báo cáo với cô chủ nhiệm đến tiến hành điều tra em học sinh này. Sau một lần gặp riêng, em đã khai: "Em không lấy nhưng em của em lấy". (Em này là học sinh lớp một ở gần đó). Không tin được lời nói trên, cô H. liền " tấn công" thêm bằng cách khẳng định: " Cô tin là chính em lấy", rồi: "Nếu em cứ lòng vòng mãi cô sẽ nói với các thầy cô toàn trường hoặc chở em lên công an, em có sợ không?". Em học sinh đành thú nhận và cô H. đã chở em bằng xe đạp về nhà để lấy lại số tiền trên trả cho cô giáo kia. Ai ngờ, vừa về đến nhà, em đã quay ngoắt 180 độ khi nói với cha mẹ em rằng: "Do cô ép quá, con phải nhận chứ con không lấy số tiền đó". Thế là ngay sau đó cô H. bị cha mẹ em học sinh này kiện ngược lại với nhà trường là "cô đã hăm dọa cháu và vu khống cho người vị thành niên" rồi đòi phải kỷ luật cô. Do không xác định được việc làm của mình đúng hay sai nên cô viết thư về hỏi toà soạn. Tôi may mắn được đọc lá thư này và thấy: về mặt pháp lý, do mới nghe có một bên nên chưa trả lời cô H. ngay được. Nhưng về phương pháp sư phạm thì có thể nói ngay, cô làm như thế là chưa hay. Chưa hay là vì mới điều tra cô đã khẳng định: "Cô tin là em lấy" rồi hăm doạ: "chở lên công an". Chính vì chưa chín mùi nên em học sinh kia mới có hành vi quay ngoắt 180 độ như thế. Chuyện này lại làm tôi nhớ đến một chi tiết trong bộ tiểu thuyết "Những người khốn khổ" của văn hào Pháp Victor Hugo. Lão Jean Valjan sau khi trốn khỏi nhà tù khổ sai đến tá túc ở một tu viện, ông ta đã lấy trộm ở đây một bộ đèn quý giá và bị cảnh sát bắt giữ. Ông ta bị đưa về tu viện để đối chứng. Tại đây các nhà tu hành tuy rất căm phẫn trước hành động của Jean, vậy mà khi được hỏi đến, họ đã đồng thanh: "Bộ đèn kia là do tu viện ... tặng". Do câu trả lời quay ngoặt 180 độ đầy nhân đạo này đã làm cho Jean Valjan cũng quay ngoắt luôn. Từ một tên lưu manh nổi tiếng ông, đã trở thành một thị trưởng, một nhà từ thiện nổi tiếng... Giá cô giáo H. và cả cha mẹ của em học sinh kia có được một cử chỉ "đầy tính sư phạm" như trên, biết đâu sự việc lại chả dẫn đến một kết quả khác.

Nước mắt của nó đấy

Cuối năm học, thi cử xong, ngỡ bài vở xong xuôi, con cái sẽ đỡ dần đôi chút để bù lại những ngày tháng ngược xuôi tất tả nuôi con. Vậy mà mấy hôm nay xem ra cả hai đứa con bà, một trai, một gái, đứa đại học, đứa lớp 12 lại cứ bù đầu đọc đọc, viết viết cái gì đó, bà không hiểu nổi.

Đã vậy, sáng nay bà còn thấy con Hoà cứ vừa đọc vừa khóc sướt mướt. Bực quá, bà mới hỏi:

- Làm gì mà không đỡ đần mẹ một chút hở con? Nhà cửa, sân sướng cứ ngợp cả lên đến tận mắt rồi. Con Hòa chìa ra một đống sổ:

- Bận viết lưu bút. Đây mẹ xem, mấy chục quyển bọn chúng đưa mà đứa nào cũng đòi lấy ngay.

Nghe tiếng "bút" nghĩ là liên quan đến học hành, bà im nhưng bà vẫn còn tức vì chuyện nó khóc.

- Nhưng tại sao mày phải khóc? Nào tao đã chết đâu. Con Hòa nghẹn ngào chỉ tay vào một trang sổ:

- Đây mẹ xem, không khóc sao được khi một anh bạn của con, nhớ con, sợ cuộc chia tay sắp xảy ra, đã chảy nước mắt đầm đìa, nhoè nhoẹt cả trang giấy thế này? Hu... hu...

Sợ con khóc già, bà chạy xuống nhà dưới để xem thằng Kiên, anh nó, có như thế không? Đến nơi bà giật mình thấy trên bàn học của nó cũng một chồng đầy những sổ là sổ. Chỉ có cái khác là lúc nãy con Hoà thì khóc còn bây giờ thằng Kiên lại cười tủm tỉm. Vừa cười nó vừa dùng cái cán bàn chải đánh răng nhúng vào cốc nước bên cạnh rồi chấm chấm vào trang sổ.

- Làm gì vậy Kiên? Bà quát lên.

Kiên vội gấp sổ lại. Bà giằng lấy quyển sổ và mở ra. Trời ơi, thì ra "nước mắt" của nó đấy. Nó lại đánh lừa con nhỏ nào đó như đứa nào đó đã đánh lừa con Hoà đây.

- Lưu bút ơi là lưu bút. Các thầy cô giáo, có biết chuyện này không?

Văn... thị trường, các em đừng chấp

Trong giờ Văn, một em nữ sinh lớp 12 thắc mắc:

- Thưa cô, có phải cô vẫn nói với chúng em: Viết văn, viết báo, làm thơ, dù chỉ một câu thôi cũng phải nhằm một mục đích: làm người ta yêu, ghét, vui, buồn hay học được một điều gì đó?

Cô giáo:

- Đúng thế!

- Vậy mà thưa cô, có một mẩu tin đăng trên báo VDT số ra ngày 12-5-1995 đã viết thế này: "Khi được mời đóng phim "Giữa dòng", Ngọc Hiệp được quyền chọn diễn viên nam đóng vai chồng của mình. Ngọc Hiệp đã từ chối Lê Tuấn Anh mà chọn Thanh Hiền, một diễn viên trẻ mới 23 tuổi. Khi phải đóng cảnh chung giường ôm ấp, Thanh Hiền run quá cứ luống cuống. Ngọc Hiệp bèn bảo: "Hãy yêu nhiều đi hỡi chú em...". Vậy đoạn văn trên nhằm mục đích gì, thưa cô?

- Khuyên trai gái nên yêu sớm, yêu nhiều, yêu ba lăng nhăng... là mục đích của bài báo và của cô ... Ngọc Hiệp, nếu đúng như lời tác giả đã viết. Nhưng đây là... văn thị trường, các em đừng chấp. Còn văn... nhà trường, nếu viết như thế dứt khoát cô sẽ cho điểm...0.

Mùa hè trong mùa... Hạ

Tôi ngồi chờ sửa xe ở góc đường, chứng kiến mẩu chuyện vui vui giữa hai ông cháu người thợ sửa xe.

Thằng cháu, khoảng 12, 13 tuổi, áo trắng, quần xanh, khăn quàng đỏ thắm trên vai, từ trường về, hớn hở đến ngồi bên ông, rối rít khoe:

- Cháu được lên lớp 7 rồi ông ạ! Ông nhìn cháu:

- Vậy là cháu vừa đi dự lễ bế giảng ?

- Dạ, vâng ạ... Ông tỏ vẻ rất vui rồi mơ màng đọc lại bài thơ mà hình như ông đã thuộc lòng từ hồi bé. Sung sướng quá giờ cuối cùng đã hết Bầy chim non hớn hở rủ nhau về Chín mươi ngày nhảy nhót ở đồng quê Ôi tất cả mùa xuân trong mùa hạ... Thấy cháu buồn buồn, ông hỏi lại:

- Cháu không cảm thấy sung sướng như em học trò trong bài thơ ông vừa đọc sao?

- Không, ông ạ... Vì ngày kia cô giáo bắt cháu phải đi học hè rồi...

- Cháu nghỉ có được không ? Thằng cháu lắc đầu :

- Nghỉ, có mà chết. Cô giáo dạy trước những bài học sang năm, không học thì làm sao theo kịp đám bạn được... Với lại, cô thù cho điểm kém thì sao ? Ông thở dài:

- Vậy là cháu khổ hơn ông dạo trước rồi... Bài thơ trên bây giờ phải đổi lại, "Ôõi, tất cả mùa hè... trong mùa hạ". Mùa hè đã nóng lại giam hãm nhau trong phòng thì đúng là thêm một mùa hạ... nưã rồi... Tôi chép lại câu chuyện nhỏ này xin gửi các thầy cô.

Nếu không có lá thư của tòa soạn

Lâu nay đọc chuyên mục "35 năm báo GD và TĐ " tôi thấy nhiều bạn viết về những kỷ niệm vui với tờ báo. Nay tôi xin được góp vào một chuyện buồn. Buồn nhưng bây giờ nghĩ lại lại thấy vui. Vì thực ra người ta chỉ có được những niềm vui sau khi đã nếm trải những nỗi buồn. Ngày ấy, sau Tết Bính Ngo ù(1966) vài tuần, một thầy giáo dạy bổ túc văn hóa cho tôi biết đồng nghiệp của ông có những người chỉ "chuyên ... chơi" (cách gọi mỉa mai một sốà cán bộ làm công tác chuyên trách bổ túc văn hóa ngày đó), học viên chả vận động được mấy người , vậy mà đến kỳ thi vẫn đủ con số bài nộp. Hỏi ra mới biết các "bố" này đã làm "xiếc" bằng cách vận động các em học sinh vào thi... hộ. Ông giáo này tức quá nên có nhờ tôi viết giúp một bài thơ đả kích để ông đăng lên báo tường. Thấy "có vấn đề" tôi liền làm ngay một bài thơ nhan đề:"Chước quỷ mưu thần".

Ông muốn khoe khoang với quý phòng Kỳ thi bổ túc, học viên đông Học sinh "ba, bốn" ông càn hết Bắt chúng ra đình thi hộ ông Rủ rỉ ông thầm bảo các em Đi thi để khuấy phong trào lên Các em thơ bé nào đâu biết "Chước quỷ mưu thần" để dối trên. Vì thế bài thi của các em Lớp trường tổ nhóm rõ từng tên Khiến ông đầu giấu mà đuôi hở Phấn trắng lau rồi, lộ bảng đen. Làm xong, được ông bạn khuyến khích, tôi liền chép thêm một

bản gửi lên báo NGƯỜâI GIÁáO VIÊN NHÂN DÂN. Ba tuần sau, ngày 24-3-1966, tôi vui mừng hết nói khi thấy báo đăng bài thơ trên nhưng đồng thời cũng giật thót người khi dưới tên tôi, báo lại còn thêm địa chỉ: "Trường cấp II, Quỳnh Vân, Quỳnh Côi, Thái Bình". Thế là chết tôi rồi. Từ đó tôi cứ nơm nớp chờ đợi một điều gì đó sẽ xảy ra ... Và quả đúng như thế. Một hôm, sau mấy ngày vắng nhà sang huyện khác dự hội nghị chuyên đề, tôi vừa về đến cổng trường đã thấy vợ tôi bế đứa con nhỏ chạy ra đón, vẻ mặt không bình thường.

Vợ tôi đưa ra một xấp những tờ giấy nho nhỏ :

- Anh lên Phòng ngay! Vừa qua ngày nào Phòng cũng cho người mang giấy xuống "tróc nã" anh đấy!

- Chuyện gì vậy ? Tôi hồi hộp hỏi lại :

- Chuyện bài thơ chứ còn chuyện gì nữa! Tôi vội vã đạp xe lên phòng ngay. Tại đây, liên tiếp mấy ngày liền tôi phải ngồi một chỗ để viết kiểm thảo về hành vi "Bôi nhọ phong trào BTVH của huyện". Sau đó là một buổi họp phê phán tôi. Bà trưởng phòng nói:

- Đồng chí làm nhục cả huyện này. Vừa qua khi tôi thay mặt cán bộ và nhân dân huyện nhà lên lĩnh bằng khen về thành tích" Hoàn thành kế hoạch 5 năm BTVH" cứ bị người ta lấy thơ của đồng chí ra châm chọc và nhìn bằng con mắt khác...

Bà chưa nói xong, ông phụ trách văn xã đã chen vào:

- Đồng chí viết thế, thử hỏi đồng bào miền Nam đọc sẽ nghĩ gì về miền Bắc tươi đẹp của chúng ta. Rồi cả thế giới đọc sẽ nghĩ gì về dân tộc Việt Nam anh hùng... Toàn bộ sự việc này ngày đó tôi có viết thư báo về Toà soạn. Mấy ngày sau, đang trong tâm trạng lo âu, chán chường thì tôi nhận được thư của anh Lương Gia Ninh từ 14 Lê Trực (Hà Nội) gửi về. Trong thư có câu tôi còn nhớ đến tận bây giờ: "Cứ yên tâm. Chúng ta cùng chịu trách nhiệm về bài thơ ấy!".

Đúng là chết đuối vớ được cọc. Nếu không, không biết tôi sẽ sống ra sao trong những ngày đó. Nếu không, để đâu cho hết học... "giả" Ô cháu gái đang ngồi uống nước với tôi thì từ xa một cậu thanh niên hớt hải chạy lại: - Em kiếm chị muốn chết. Cháu tôi cười xòa:

- Xin lỗi, chị không nghĩ em kiếm chị vào giờ này. Sao, thành công rồi phải không?
Cậu thanh niên kéo ghế ngồi gần lại rồi nói nhỏ nhưng cũng đủ để tôi nghe thấy.

- Dạ... rồi. Nhưng hắn giao hẹn chị phải đưa trước 2 chỉ, còn 3 chỉ hắn lấy sau khi đã có kết quả... Em bảo đảm với chị là ngon lành à. Cậu này là sinh viên Bách Khoa, học siêu tất cả các môn.

- Ô kê.

- Ô kê. Cậu thanh niên đi rồi, một lát lại quay lại.

- Chị phải đưa hết bản sao hồ sơ thi cử cho em. Nhất là cái thẻ học sinh ấy. Còn lại hai người, tôi hỏi cháu:

- Phi vụ gì vậy? Không tiện giấu tôi, cháu cười:

-Em trai bên chồng cháu thi vào Đại học tại chức muốn nhờ cháu kiếm cho người thi... mướn.

Trời ơi, đã có dịch vụ làm... vợ mướn, rồi đẻ con... mướn rồi, bây giờ lại đến thi... mướn nữa. Kinh tế thị trường thật thiên biến vạn hoá.

Mong sao chuyện trên chỉ là cá biệt. Nếu không, nước ta để đâu cho hết học... "giả"?

Vì sao trống trường không đánh được

Bà xã tôi dạy lớp phổ cập ban đêm. Tối nay, đoán lúc này bà đã dạy xong hai tiết của mình, tôi đem xe đến đón. Đến nơi, thấy lớp nào lớp ấy đèn đóm sáng choang, im phăng phắc, ngỡ chưa đến lúc giải lao nên tôi lại quay ra để chờ... tiếng trống. Nhưng rồi chờ mãi, chờ mãi mà chẳng thấy động tĩnh gì. Sốt ruột quá, tôi mới phóng vào trường xem sao. Ai ngờ vợ tôi cũng đang đứng chờ tôi:

- Sao đến chậm vậy?

- Thì còn chờ...

- Chờ gì?

- Chờ trống báo giải lao... Vợ tôi phá lên cười:

- Ông quan liêu quá... Những lớp như thế này có ai dám đánh trống ra chơi đâu.

- Sao vậy?

- Để chúng nó ra, rồi dông luôn, không thèm trở lại lớp nữa chứ sao?

- Vậy là cứ...

- Thầy nọ tiếp đến cô kia. Thầy cô tự canh giờ mà lẳng lặng "chiếm lĩnh trận địa".

Nghĩ mà thương cho các thầy các cô. Không thế thì không có học trò, không có phong trào... Các em học sinh này đúng là những "cậu ấm cô chiêu" kiểu mới. Đến lớp muốn học thì học, muốn nghỉ thì nghỉ. Ngồi trong lớp mất trật tự như quỷ sứ, vậy hễ mà thầy cô nào nghiêm khắc, bắt vào khuôn phép là làm "reo", đòi "thay bằng thầy khác" vì thầy "giảng khó hiểu lắm".

Đây là điều mà các nhà quản lý giáo dục, nhất là những người phụ trách mảng giáo dục phổ cập cần quan tâm tới. Sao tôi nỡ làm thế Ông bạn hàng xóm vốn là nhà giáo về hưu trả lại tôi tờ báo rồi nói:

- Thấy ghê. Vừa nổi da gà, vừa hối hận. Tôi ngẩn người:

- Sao vậy?

- Đây, báo đây, tôi đọc ông nghe nhé: "Cha tôi cực kỳ nghiêm khắc với con cái. Có lần chuẩn bị ngày mai lên đường đi thi học sinh giỏi, do tuổi trẻ ham vui, tôi về nhà quá khuya, cha tôi phạt tôi khoảng 300 roi tre. Khắp người tôi tứa máu, tôi phải nằm liệt giường suốt cả tuần. Có lẽ nhờ vậy mà anh em chúng tôi ngày nay mới nên người...". Tôi sởn da gà vì nghĩ đến 300 lằn roi tre quất lên một cơ thể non nớt đến tứa máu phải nằm liệt giường cả tuần lễ mà ông bố vốn là nhà giáo, hiệu trưởng một trường cấp 3, một nhà sư phạm được coi là mẫu mực đã dành cho đứa con của mình. Còn câu nói của anh con trai: "Nhờ vậy mà anh em tôi nên người" lại làm tôi... hối hận. Cả đời tôi không đánh con bao giờ, không biết có phảỷi vì thế mà đứa con trai bướng bỉnh của tôi chỉ trúng giải ba trong kỳ thi quốc tế, nếu tôi dùng phương pháp "300 roi tre" kia chắc chắn cháu phải nhất thế giới rồi...

- Thì đấy, còn đứa út đó, ông áp dụng đi cho nó thành... bác học. Ông yên tâm, chúng nó không thể gọi cảnh sát đến can thiệp như bên Tây, bên Mỹ được đâu mà lo.

Tôi nói chọc. Ông bạn tôi sa sầm mặt:

- Nói vậy thôi, chứ sao tôi nỡ làm thế. "Học hè" Anh Khương đến nhà, khoe với tôi:

- Cháu bán cái nhà cũ và mua đổi một chiếc khác rồi chú ạ. Số tiền dư ra cháu dùng mua một chiếc xe ben để chở thuê đất đá kiếm tiền nuôi con cái ăn học. Khương chỉ tay vào cậu con trai khoảng 14,15 tuổi:

- Hè này, bố lái, con làm lơ.

- Anh không để cháu học hành, ôn tập gì nữa à? Khương cười:

- Có chứ. Nhưng mà là học "trường đời". ít lâu sau, gặp lại cha con anh Khương, tôi hỏi:

- Nào, cháu học được gì rồi? Khương bảo con:

- Con nói đi. Thằng bé khoanh tay, nói hệt như trả lời thầy trong lớp:

- Thưa ông. Cháu học được nhiều điều mà nhà trường không bao giờ dạy cháu cả ạ. Ví dụ, mỗi khi gặp người thổi còi bắt xe dừng lại, cháu chỉ việc cho 10 ngàn đồng vào tờ giấy gấp kín lại, đặt vào tay họ, là xe cháu cứ việc chạy qua. Nghe xong tôi cứ băn khoăn:

- Dù chuyện trên là cá biệt nhưng để các cháu "biết sớm" như thế liệu có phản sư phạm không? Em chưa từng viết những chữ nào như thế Vừa thoáng thấy bà Hải, chủ sạp vải ở chợ nhà lồng, thấp thoáng ngoài cổng, cô giáo Lan đã lo lo trong bụng. "Bà ấy lại đến đòi tiền mình đây". Vì thế, khi bà Hải vừa ngồi xuống ghế, Lan đã nói ngay:

- Xin chị cho em khất thêm ít ngày nữa, con heo nhà em hôm qua bỗng dưng lăn đùng ra chết. Khổ, đã bị đấm lại còn bị đạp. Bà Hải cười xởi lởi:

- Khổ, tôi có là khách nợ đâu mà cô nói thế. Số đó, cô cứ giữ lấy, bao giờ có đưa lại tôi cũng được. Còn hôm nay, tôi đến đây là nhờ cô một việc. Có phải cháu Phóng vẫn thường đến nhà cô chơi không?

- Có đấy... Nhưng mà chị hỏi cháu nào? Học sinh thường đến nhà em có những hai cháu tên Phóng. Một cháu là con ông Hai đạp xích lô, một cháu là con ông Ba...

- Ông Ba, chủ tịch thị xã phải không cô? Bà Hải cướp lời.

- Dạ, vâng. Nhưng chị hỏi để làm gì vậy? Bà Hải hạ giọng:

- Chả là, khu nhà lồng chợ đang bị sắp xếp phân lô lại. Lần này chị muốn đổi sạp hàng ra phía ngoài bìa, chứ ở tít tận cùng như lâu nay hàng hoá ế ẩm quá. Chị muốn nhờ em nói giúp với ông Ba một tiếng. Em nói là được ngay à. Vì chị nghe nói cháu Phóng nó quý cô giáo lắm và do đó ông Ba cũng rất nể vì cô...

Cô Lan ngần ngừ:

- Em thấy khó quá chị à. Vợ chồng ông Ba quả là có quý mến em thật, nhưng chả lẽ,,, Bà Hải sôi nổi:

- Chả lẽ cái gì. Em chỉ cần viết cho ổng mấy chữ giới thiệu chị là chỗ thân thích với em, rằng chị cần ông giúp đỡ cho một lô hàng thật tiện... Đó, em chỉ cần viết thế, còn mọi sự để chị lo. Rồi chị sẽ xóa hết số nợ cho em.

Cô Lan thở dài:

- Nói thật, xưa nay em chỉ quen viết thư cho ông bà Ba để trao đổi việc học hành của cháu Phóng, chứ em chưa từng viết một chữ nào như thế cả. Mong chị thông cảm cho em. Còn số tiền của chị, em xin hứa, tuần sau sẽ tìm cách để gửi lại chị.

- Tuỳ cô. Bà Hải xịu mặt xuống rồi cầm nón vội vã ra về... Trường thi bị tấn công Nhân chuyến đi nghỉ ở Đà Lạt, gặp tôi, mấy cô giáo tỉnh K. hối thúc rối rít:

- Về ngay quê chúng em mà làm cái phóng sự!

- Gì vậy?

- Vụ kỳ thi tốt nghiệp Bổ túc văn hoá! Ghê lắm, đến báo tỉnh nhà còn phải lên tiếng nữa là...

Tôi hỏi. Hóa ra... Do biết đây là kỳ thi cuối cùng của chương trình cũ (từ sang năm sẽ học và thi theo chương trình mới) nên các thí sinh cùng gia đình và cơ quan của họ đã "động viên tổng lực" sống chết cho sự thắng lợi của kỳ thi này. Vì thế không biết bằng cách nào, đề thi vừa được đọc lên thì ít phút sau, tại các tụ điểm photocoppi trong thị xã đã đông nghẹt người, đến "sao y" và "nhân rộng" các bài giải. Số khách hàng này đã làm tắc nghẽn giao thông cả tiếng đồng hồ. Sau khi có đầy đủ "vũ khí" trong tay rồi, các lực lượng "chi viện" kia liền tới tấp tấn công vào "trận địa" trường thi. Có người bỏ tiền ra để mua cả cây thang tre dùng cho việc... trèo tường. Có người trèo lên cây bụm tay vào miệng kêu lớn: "Anh An, anh Tâm ơi... Xin đi tiểu ngay đi... Có người cần gặp...". Trẻ con rao í ới: "Mười ngàn một bài giải Toán đây... mua mau kẻo hết...". Bức tường rào chặn giữa trường thi với đường phố đông kín người bu bám. Từng đợt ném bài vào sân rào rào như lá rụng trong cơn giông. Công an và người bảo vệ phải dùng thanh gỗ để gạt gom lại thành đống. Nhưng hết đợt này thì đợt khác lại mưa tới!

Nghe xong chuyện, tôi rùng mình rồi ngẩn ngơ tự hỏi:

- Đi thi được gà bài kỹ càng thế kia, chả trách đậu xong, lên làm cán bộ... lớn, lỡ có ra tòa, miệng cứ leo lẻo: "Tôi học hành ít. Bảo ký là tôi ký à. Đâu có biết thiệt hại lớn cho Nhà nước như thế!".

Nó quên hết lời thầy dạy ngày xưa rồi

Ông ấy gần đây bỗng vụt lên thành "ngôi sao" (ấy là theo cái lối thổi lên tận mây xanh của mấy ông nhà báo) trên nền trời điện ảnh nước nhà. Điều ấy, ông biết từ lâu rồi. Nhưng chuyện cô ấy chính là con bé Tèo, Bùi Thị Tèo, học sinh lớp 5, ốm o, gầy còm của ông ngày trước, ở cái thị trấn hẻo lánh ấy, thú thật mãi gần đây ông mới hay. (Cũng tại ông lười đọc báo, chứ ngày nay, bao chỗ kín đáo của diễn viên, đâu có hiếm ngòi bút thọc mạch). Ông giáo từng có vinh dự là thầy dạy của "ngôi sao" ấy, may mắn sao vừa qua lại có dịp trở lại thị trấn ấy. Công việc đầu tiên, ông nghĩ là phải đến tận nhà để chia vui với gia đình "ngôi sao" kia, mặc dù ông biết lúc này cô đang sống ở một thành phố lớn. Cảnh cũ người xưa ngùi ngùi thức dậy trong ông. Đây là cái giếng đầu ngõ. Con bé Tèo 8,9 tuổi, ngồi tắm đã biết kéo quần che kín ngực... Ông còn nhớ, ngày ấy, thấy ông khen bé Tèo, ít tuổi mà đã rất ý tứ, ông bố Tèo đã cải chính ngay: "Công lao của thầy đó. Cháu nó bảo thầy dạy kỹ lưỡng lắm, từ nết ăn, nết ở...".

Ông bước vào nhà. Bố cô bé năm nào ra tiếp. Vẫn còn nguyên vẻ thật thà ngày trước, tuy khuôn mặt có già đi ít nhiều.

- Tôi đến chúc mừng gia đình... đã sản sinh ra một ngôi sao... Ông chưa nói hết câu đã bị ông chủ nhà giơ tay cắt ngang:

- Xin lỗi, thầy nói thật hay nói đùa... Ông giáo ngơ ngác:

- Ơ... ơ... tôi nói là nói thật... Em Tèo nhà ta rất giỏi... Chủ nhà cười mà như mếu:

- Vâng, thầy nói thật thì tôi cũng xin đáp thật... Con Tèo nhà tôi có giỏi... nhưng mà giỏi... thôi, xin lỗi thầy, nói ra nhục nhã lắm thầy ơi... Biết là vô ý đụng vào chỗ sâu kín của gia đình, ông giáo không dám nói thêm. Nhưng ông chủ nhà vẫn chưa chịu dừng lại:

- Thầy ơi, nó đi làm cái nghề này theo người ta, nó quên hết lời thầy dạy ngày xưa rồi nên bây giờ hơi tí là nó hôn hít. Tôi già, hai thứ tóc trên đầu rồi mà thật tình đến giờ này, tôi chưa từng thấy người Việt Nam ta hôn nhau công khai bao giờ. Vậy mà nó làm thế đó. Rồi nó cởi đồ, được gọi hoa mỹ là "khoả thân". Trời ơi, có là giống súc vật thì ông bố mới có gan ngồi xem con gái mình ở trần, ở truồng. Mà cởi ở đâu không cởi, lại tô hô trên màn ảnh rộng ở ngay cái rạp đầu hẻm kia làm bọn trẻ con đi qua thỉnh thoảng lại gào lên: "Ông Năm ơi, ra mà xem con gái ông "truổng cời" kìa...". Nhục nhã lắm thầy ơi, thầy có thương tôi xin thầy tiếp tục bảo ban nó...

Ông chủ nhà nghẹn ngào như muốn khóc. Ông giáo đứng lên, đành nói lời sau cùng:

- Xin ông yên tâm. Gặp cháu, tôi sẽ khuyên rằng cháu hãy nhớ mình là người Việt Nam... May mà các em không bảo: "Chán Viên Ghê! Chứng kiến một em học sinh đọc thuộc lòng không sót một chữ

bài thơ "Núi đôi" của nhà thơ Vũ Cao cho em khác nghe, tôi thấy vui, nhưng rồi niềm vui bất chợt bị giảm đi ngay khi tôi hỏi em rằng: "Cháu có biết tác giả bài thơ là ai không?". Em đã lắc đầu. Còn cô bạn của em thì đáp với vẻ nước đôi: "Là nhà thơ Nam Cao phải không chú?" Chuyện trên làm tôi nhớ đến một giai thoại về nhà thơ Chế Lan Viên. Dịp ấy, về công tác ơ ỷtỉnh nọ, nhà thơ được một số thầy giáo mời về trường dự buổi sinh hoạt câu lạc bộ văn học. Phần nghi lễ "chủ" hào hứng giới thiệu "khách".

-Xin trân trọng giới thiệu với các em đây là tác giả bài thơ "Người đi tìm hình của nước" nổi tiếng mà các em ai cũng thuộc. Vậy các em có biết đây là nhà thơ nào không?

Cả hội trường im phăng phắc. Lát sau mới có một em trai mạnh bạo đứng lên:

- Thưa là nhà thơ Chế Viên Lan ạ... Các thầy các cô ngượng chín cả mặt, thiếu điều độn thổ. Không khí phòng họp căng thẳng. May quá, đúng lúc ấy, nhà thơ của chúng ta kịp đứng lên, gỡ thế bí cho cả thầy lẫn trò.

- Cảm ơn các em đã nhớ được tên tôi như thế... Cũng may mà các em không bảo là Chán Viên ghê! Cả hội trường cười ồ lên, vui vẻ... Việc người đọc chỉ nhớ tác phẩm chứ không nhớ tác giả có thể là hạnh phúc đối với các nhà văn, nhà thơ. Nhà thơ Tế Hanh đã từng nói lên điều này trong một bài thơ về thi hào Nguyễn Du. Nhưng tôi nghĩ, dù sao cũng chỉ là quan niệm, là cách nói của những người làm ra "sản phẩm". Còn các thầy giáo chúng ta, những "người phân phối sản phẩm đó đến người tiêu dùng" lẽ nào lại để "khách hàng" của mình không biết đến họ!

Hai cách đối xử ...hai kết quả Buổi sáng. Gặp giáo sư Trần Tuấn Lộ, Phó chủ tịch Hội Tâm lý Giáo dục học Việt Nam. Thầy kể chuyện: Cách đây hơn 40 năm, trong những ngày cuối của cuộc kháng chiến chống Pháp, thầy dạy ở một trường thuộc huyện Thư Trì (cũ) tỉnh Thái Bình. Thầy trò vừa dạy, học vừa tham gia đánh giặc. Vậy mà có một việc, tất cả học trò (và cả phụ huynh nữa) nhất định không cho thầy làm cùng. ấy là việc đêm đêm núp dưới hố cá nhân, sâu lút đầu người ở sát chân hàng rào đồn giặc, để chĩa lên mặt đất những cái loa sắt tây, phát thẳng vào đồn những tin chiến thắng trên mặt trận Điện Biên Phủ của quân dân ta. Lúc đầu thầy không hiểu lý do. Mọi người sợ thầy bị hy sinh chăng? Nếu vậy, tại sao khi phục kích chống càn các em lại không ngăn cản? Sau mới rõ: thì ra các em lo ngại khi phát thanh sẽ gặp phải vài tên lính lưu manh từ trong đồn nó văng tục ra với thầy! Như thế là không được. Một người thầy giáo không thể bị ai xúc phạm dù đó là kẻ thù!

Cuối câu chuyện, tôi hỏi thầy về những học sinh ngày ấy. Thầy vui vẻ:

- Khá cả, tốt cả... Có em sau này làm đến Chủ tịch tỉnh... Còn cán bộ, thầy cô giáo, giáo sư, giám đốc Sở thì nhiều. Cũng có nhiều em là liệt sĩ...

Buổi chiều, về nhà, gặp con gái dạy học từ dưới tỉnh lên thăm. Cháu kể:

- Con T.M học sinh của con ấy, nó đi làm điếm trên tàu viễn dương bị nhiễm HIV rồi bố ạ... Mẹ nó nghe tin, nhục quá, uống thuốc rầy định tự tử nhưng chết không được, do được cứu.

- T.M nào nhỉ? Tôi hỏi lại.

- Bố quên rồi sao. Con bé chuyên cúp cua để đàn đúm chơi bời ở lớp con ấy.Viết thư mời bố mẹ nó lên để trao đổi cả chục lần mà mãi sau mới chịu lên. Không xin lỗi thì thôi còn chửi bới giáo viên ra rả. Nào: "Việc dạy học trò là nhiệm vụ của các anh các chị, chứ đâu phải là việc của chúng tôi mà cứ đòi tôi như đòi nợ". Nào: "Trông bản mặt của các vị thế kia, con tôi nó bỏ học là phải...". Đúng là hai cách đối xử với thầy thành ra hai kết quả.

Nhà văn Nguyễn Khải và vua hề Sạc lô

Tôi đã từng được nghe một giai thoại về nhà văn Nguyễn Khải. Rằng lần đó, ngày đó, ông có làm giúp cậu con trai bài tập làm văn cô giáo cho về nhà làm (tất nhiên cô không biết em là con nhà văn). Đầu đề: " Em hãy phân tích chủ ý của nhà văn Nguyễn Khải qua tác phẩm...". Được bố, một nhà văn có tiếng làm văn cho, lại là bài văn trực tiếp viết về bố mình thì còn gì hơn nữa. Không điểm 10 thì cũng phải là điểm 9. Từ đó cậu cứ nóng lòng chờ ngày cô giáo trả bài. Ngày ấy đến và thật bất ngờ cho cậu, bài của cậu chỉ đạt điểm trung bình bởi lời phê thật oái oăm: "Không hiểu ý tác giả!". Để kiểm tra lại sự chính xác của giai thoại này,vừa qua tôi có điện thoại cho nhà văn. Đầu dây bên kia, ông cười thành tiếng: " ờ... ờ... có đấy!".

- Vậy anh có tán thành ý kiến của cô giáo không?

- Tán thành quá đi chứ! Vì tác phẩm văn chương khi ra ngoài đời nó có cuộc sống riêng của nó. Độc giả đọc nó chính là lại sáng tạo lần thứ hai. Mà đã sáng tạo thì họ có quyền nghĩ theo cách của họ chứ!

Cuối cùng tôi nói với nhà văn Nguyễn Khải:

- Chuyện anh kể làm tôi nghĩ đến Vua hề Sạc lô. Nghe nói có lần đi qua thành phố nọ ở nước Anh , thấy ở đây có cuộc thi với nội dung "Bắt chước Sạc- lô", ai bắt chước càng giống thì được điểm càng cao. Sạc lô liền cải trang vào dự thi. Kết quả cũng thật bất ngờ. Ông chỉ đạt được giải ba trong khi giải nhất thuộc về một người không hề quen biết ông. Nghệ thuật là thế phải không anh?

Phía đầu dây bên kia nhà văn lại cười... Lâng lâng như đang bay Thầy Thái dạy chúng tôi môn Vật lý lớp 7 cách đây gần bốn

chục năm. Ngày ấy, khi chúng tôi lên học cấp 3 thì thầy chuyển về quê, một xã hẻo lánh thuộc miền trung du. Thầy trò từ đó bặt tin nhau. Gần đây, khi đã về hưu, không hiểu sao do ai mách bảo mà thầy đã vào tận thành phố Hồ Chí Minh để tìm đến tôi. Thầy trò gặp nhau khi cả hai tóc đã hoa râm, mừng mừng tủi tủi . Thầy vẫn hiền lành, chân chất, nguyên dáng vẻ một ông giáo làng thuở trước. Những ngày ở Sài Gòn, tôi dẫn thầy đi thăm một số học trò cũ của thầy, trong đó có Lâm Phụng, hiện là Giám đốc một công ty liên doanh lớn về điện tử. Hồi dạy chúng tôi do nhà trường chưa có nhà tập thể nên thầy phải vào ở trọ trong nhà Lâm Phụng. Ngày đó Phụng ghét môn Vật lý lắm nên tuy bản chất thông minh cậu ta cũng không thể nào học khá lên được. Biết thế, lại có điều kiện ở gần nên thầy ra sức kèm cặp Phụng. Thầy thường dạy lại rất cặn kẽ những kiến thức cơ bản mà Phụng bị rơi rụng từ đầu. Có lần thầy còn đem cả máy bơm chân không về vận hành cho Phụng xem để cậu ta hiểu thế nào là "chân không", thế nào là "cảm giác mất trọng lượng" khi áp suất không khí thay đổi đột ngột. " Nó lâng lâng như đang bay" thầy nói thế. Nhờ thế mà những năm sau đó Phụng học trội hẳn về môn Vật lý. Do đó, khi thi vào đại học, anh cũng thi và trúng tuyển vào môn Vật lý. Rồi anh được đi nghiên cứu sinh ở nước ngoài, trở thành tiến sĩ... cũng vẫn là Vật lý. Tôi có hẹn qua điện thoại trước nên vừa leo lên được mấy tầng lầu đến nơi đã thấy Phụng ra tận cửa để đón. Lại một cuộc hội ngộ đầy tình cảm. "Nhờ thầy mà tôi được như ngày nay..." Phụng lại nói lên điều ấy với tôi. Lúc ra về Phụng dẫn chúng tôi bước vào "một cái thùng vuông, thơm mùi mít chín" như lời thầy Thái sau này miêu tả.

-Cái gì thế này?

Thầy hỏi nhỏ và tôi cũng trả lời nhỏ, vì sợ những người cùng đi nghe thấy:

- Thưa thầy, cái thang máy! Phụng giơ tay nhấn nút điện. Chiếc thang đột ngột tụt hẫng uống. Thầy Thái nắm chặt tay tôi, mặt hơi biến sắc:

- Sao thế này?

- Thưa thầy, đó là cảm giác mất trọng lượng, điều mà thầy đã dạy chúng em cách đây bốn chục năm.

- Thế hả? Thầy cười. Tôi không dám trách gì thầy. Thầy cười, chỉ thấy vui, thấy hạnh phúc thay cho nghề dạy học, nghề luôn có những phản ứng dây chuyền và lại thấy mình "lâng lâng như đang bay".

Chuyện xảy ra ở quán cà phê ôm

Bà giáo Cang đi chợ về khoe với chồng:

- Ông ơi, lão Tám Kiểng cho mướn khu vườn cảnh để làm chỗ bán cà phê rồi đó. Bây giờ ông chỉ cần kêu một ly cà phê đen là tha hồ vừa nhâm nhi vừa ngắm nghía những chậu cây mà tôi biết ông mê nó còn hơn cả vợ con...

- Thế hả, vậy đưa tiền đây!

Bà móc túi định đưa ông năm, bảy ngàn gì đó nhưng không còn bạc nhỏ nên đành phải giúi vào tay ông cả tờ giấy năm chục ngàn đồng. Ông lọc cọc đạp xe đi. Trời tối, cả khu vườn lên đèn màu nhấp nháy huyền ảo như một động tiên. Ông chọn một chỗ ngồi bên cây thiên tuế mà ông cho là đẹp nhất. Đang gang tay ra đo vòng quanh gốc để đoán định tuổi tác của cây thì có người đến đặt nhẹ bàn tay lên vai ông. Ông quay lại. Ôi, một cô gái còn rất trẻ mặc chiếc váy mỏng và ngắn gì mà ngắn thế.

- Anh uống gì?

Cô gái hỏi. Ông thấy ngượng quá. Con bé này ít tuổi hơn cả con út ông. Cháu hãy kêu tôi bằng bác!

Ông bảo thế! Cô gái không chịu nghe mà còn cười:

- Ấy, không được đâu anh! Bà chủ nghe thấy đuổi cổ em liền à. Mà sao anh khó tính vậy? Mấy khi đến được chỗ bình đẳng nhất xã hội này, anh!

- Thôi được, vậy giá cả thế nào?

- Tám ngàn một ly cà phê thường. Nghĩa là ngồi một mình. Còn với đào thì 38 ngàn, gồm 2 ly nước giải khát, một đĩa hạt dưa, một phong kẹo xuynh-gum.

- Còn tiền trả cho em?

- Em chỉ ăn tiền "bo" thôi!

- Bao nhiêu?

- Tùy à...Mười ...hai mươi... ba mươi, thậm chí ba trăm ngàn cũng được, em không từ chối đâu mà sợ !

Ông giáo Cang nhẩm tính: vậy là mình có thể "vào cuộc"được!

Ông đưa tờ giấy bạc cho cô gái:

- Tôi ngồi với đào! Cô gái mừng rỡ:

- Anh muốn cô nào, để em đi kêu?

- Muốn em! Ông đáp giọng cụt lủn.

- Ôi, vậy thì hạnh phúc quá! Cô chìa môi định hôn vào má ông nhưng ông đã lập tức giơ tay ngăn lại.

Cô gái nhí nhảnh chạy biến đi để lại cho ông một khoảng không gian đầy ắp mùi nước hoa. Lát sau, cô bưng khay nước đến. Vừa "dâng" nước cho ông, cô vừa xê mông ngồi gần lại. Thấy ông vẫn chả "động tĩnh" gì, cô liền chủ động:

- Bắt giùm em con kiến trong áo lót, anh. Trời, nhột quá à!

Cô cầm tay ông đặt lên bộ ngực trẻ trung, căng cứng của mình. Bỗng cô giật mình vì gặp chuyện lạ, hiếm có: ông ấy đã vội rút tay về. Đồng thời, cô còn nghe gọi tên mình:

- Huệ, em không nhận ra thầy sao? Cô sững sờ trong giây lát rồi từ từ lắc đầu:

- Thế mà thầy lại nhận ra và vì thế mới kêu em ngồi lại. Vì sao em... đến nông nỗi này?

Cô gáí bật khóc. Cô kể cho ông nghe hoàn cảnh của cô. Bố chết, mẹ bị bại liệt nên đang học lớp 12 phải nghỉ để nuôi nấng bốn đứa em nhỏ. "Đi làm" thế này chỉ mong kiếm đủ tiền mua một chiếc máy may.

- Thầy vô tâm quá, thầy thật có lỗi với em... Vì vậy hôm nay em phải cho thầy sửa lại cái lỗi đó trước khi quá muộn. Ông tháo chiếc nhẫn vẫn đeo trên tay dúi vào tay cô, rồi lấy xe,
đạp biến đi. Cứ như có ai đang đuổi đằng sau.

Không bao lâu sau cô học trò tìm đến nhà ông. Cô gửi lại ông chiếc nhẫn và cho biết cô đã mở được một tiệm may nhỏ, sẵn việc làm. Ông vui gợi lại chuyện cũ:

- Sao hôm đó em không nhận ra thầy? Cô gái cười:

- Sao lại không? Nhưng em đâu dám. Vì đến chỗ ấy ai mà chả muốn giấu tung tích. Đến giám đốc còn khai là đạp xích lô, thủ trưởng còn tự nhận là nhân viên bảo vệ, nữa là... Với lại cũng muốn thử xem. Thầy có đúng là "thầy" không, hay cũng... cùng một giuộc.

Châu... củ khoai sọ

Ông Thục nổi tiếng toàn trường về tính lơ đãng, hay thả hồn phiêu diêu ra khỏi bài giảng. Có lần đọc bài cho học sinh chép, cô đã "tương" luôn cả một câu chẳng ăn nhập gì với bài giảng cả: "Nước Việt Nam ta thuộc vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa. Em Lan ơi, chiều nay có rảnh không, đến nhà cho cô nhờ chút việc". Nhiều em không để ý đã chép nguyên si câu đó vào vở. Đến khi phát hiện ra, cả lớp được một trận cười vỡ bụng. Hay như lần vừa qua ở một lớp 7. Trước khi vào bài mới, cô vẽ lên bảng tấm bản đồ thế giới, rồi cầm thước chỉ vào từng vùng: " Đây là châu Âu, châu Mỹ, châu á, châu úc và châu... có hình thù như củ khoai sọ!".

Học sinh cứ thế mà chép vào vở.

Tuần sau, cô gọi một em lên để kiểm tra bài cũ. Em đứng nghiêm, đọc ra rả: "Quả đất có năm châu: châu Âu, châu Mỹ, châu á, châu úc và châu Củ Khoai Sọ...".

Cô đập cây thước đánh chát xuống bàn:

- Ai dạy thế? Em học sinh run run:

- Dạ, cô!

- Cô?

- Dạ, vâng! Cô quay mặt xuống lớp, hỏi:

- Đúng vậy không các em?

- Thưa cô, đúng ạ! Chẳng những đồng thanh trả lời mà các em còn giục lớp trưởng đem vở chép bài lên cho cô xem. Biết mình có lỗi, cô phán:

- Từ nay phải học theo sách giáo khoa, sách lớp 6, hiểu chưa?

- Dạ, chưa hiểu ạ!

- Sao?

- Thưa cô chúng em đang học lớp 7. Cô cười:

- Thế hả? ừ thì lớp 7. Chuyện trên chép lại để mong ai đã bước vào lớp, hãy tập trung tất cả... cho bài giảng.

Cài hoa vào quá khứ

Trời mưa mỗi lúc một to. Tôi buộc phải ghé vào mái hiên nhà nọ để trú. Trước tôi, đã có mấy cháu học sinh vừa nam vừa nữ. Thời gian chờ đợi có nguy cơ kéo dài. Tôi quay ra hỏi chuyện mấy cháu:

- Các cháu học trường nào?

- Dạ, Trường Gò Vấp 2 ạ.

- Vậy hả? Chú nghe nói trường này đã có một lịch sử lâu đời...

- Thưa vâng, 75 năm rồi... Ngày 12-10-1920 là ngày trường được thành lập ạ.

- Chắc là các cháu thuộc lịch sử nhà trường lắm nhỉ? Các cháu cười, hóm hỉnh:

- Dạ, cũng sơ sơ thôi ạ...

- Vậy nói cho chú nghe đi. Thế là mỗi cháu một câu. Để rồi mươi phút sau tôi đã có được một lịch sử tóm tắt về ngôi trường này. Nào là ở đây từ năm 1930 đã có một tổ chức cách mạng được gọi là Hội Cựu học sinh Gò Vấp. Tổ chức này đã tham gia các phong trào chống Pháp như "Hội kín" của ông Nguyễn An Ninh, phong trào "Đông Dương đại hội", đặc biệt là việc tổ chức nhân dân khởi nghĩa cướp chính quyền tháng 8 năm 1945. Sau ngày toàn quốc kháng chiến, đây là nơi đặt Trạm xá dân y chữa trị cho các thương binh từ các mặt trận quanh Sài Gòn- Gia Định chuyển về. Và cũng từ ngôi trường này đã đào tạo ra nhiều người sau này giữ những trọng trách của Đảng và Nhà nước. Như bác Nguyễn Văn Tư hiện là Chủ tịch Liên đoàn Lao động Việt Nam, bác Chiêu, chủ tịch tỉnh Gia Định cũ, bác Triêu, Thứ trưởng trong Chính phủ Cách mạng lâm thời Miền nam Việt Nam.

- Và cả con đường chú cháu mình đang đứng đây cũng là mang tên một học sinh của trường: Liệt sĩ Nguyễn Văn Lượng nữa đấy. Cháu cuối cùng bổ sung thêm:

- Sao các cháu thuộc lịch sử nhà trường đến vậy? Tôi hỏi thêm. Một cháu nhanh nhảu trả lời:

- Thưa chú. Các thầy cô trường chúng cháu có cái lệ cứ vào đầu năm học lại phát cho mỗi học sinh một bản tóm tắt lịch sử nhà trường bắt học thuộc lòng sau đó tổ chức thi kiểm tra.

Tạnh mưa. Các cháu chia tay tôi rồi ào ào đạp xe đi. Tôi nhìn theo thầm nghĩ : "Những người thầy của các đại biểu tương lai này đang cùng các em cài hoa vào quá khứ chứ không phũ phàng với quá khứ như có người đã làm". Tôi ước ao ngày càng có nhiều trường làm như trường Gò Vấp 2 (TP Hồ Chí Minh). Có điều bên cạnh những nhân vật là liệt sĩ, là cán bộ lãnh đạo cao cấp... cũng cần phải cho các cháu biết những ai là hiện là nhà khoa học, nhà văn, nghệ sĩ, nhà doanh nghiệp, nhà giáo... đã một thời ngồi trên những chiếc ghế các cháu đang ngồi.

Dung nữ giáo sư niệm an

Đó là sáu chữ Hán viết trên những tấm bảng treo nhan nhản tại các gian hàng thực phẩm ở hai bên bến phà Mỹ Thuận (Sông Tiền) miền Tây Nam bộ, nhằm mục đích giới thiệu món ăn đặc sản của vùng này với những khách du lịch không đọc được chữ Việt chỉ đọc được chữ Hoa. Sáu chữ trên dịch nôm có nghĩa là NEM CÔ GIáO DUNG (Chữ Hán không có âm "nem" nên phải viết thành "Niệm an". Có thể món thực phẩm đặc sản này, thủy tổ do tài chế biến của cô giáo có tên trên, sau mới phát triển thành một "trường phái" như hiện nay.

Cũng tương tự như thế, ở Vũng Tàu có "Mắm ruốc cô giáo Thảo". Khách du lịch đến đây không ai không hỏi đặc sản này.

Do kém tài nên "ẩm thực bất tri kỳ vị", tôi không hiểu hết những đặc sắc của hai thứ thực phẩm mang tên hai cô giáo trên, nhưng nghe ra tôi cứ thấy nó thế nào,mặc dù sản phẩm của các cô làm ra đều có ích cho xã hội và cách đặt tên hàng hóa kiểu ấy cũng không hề xúc phạm đến các cô. Tôi nghĩ để có tên tuổi làm sáng danh những món nem, món mắm như trên, chắc các cô giáo ấy đã đổ mồ hôi sôi nước mắt cả một đời người. Nhà giáo dốc hết tinh hoa của cả một đời cho những việc không phải của nhà giáo! Đã một thời, người ta định nghĩa " Thầy giáo là những xã viên có nghề phụ là dạy học", thấy xót xa. Nay lại nghe thêm " Nem cô giáo Dung", "Mắm ruốc cô giáo Thảo"...

Ước mong các thầy cô chúng ta một ngày nào đó không phải mang thêm những cái danh như thế.

Sử ta, sử người

Buổi trưa nằm ở nhà trong nghe hai đứa cháu con cô em gái, một học lớp 4, một lớp 6, tranh nhau "khoe" kiến thức lịch sử của mình.

Cháu lớp 6:

- Mày có biết tại sao gọi là Tam Quốc không? Không biết hả, để anh mày giảng cho mà nghe... Vào thời kỳ cuối triều đại nhà Hán, năm 208, Hán Hiến Đế nhu nhược, triều đình suy vi, giặc dã nổi lên như nấm sau mưa. Lúc này xuất hiện những thế lực phong kiến ngày càng mạnh như Tào Tháo ở Bắc Ngụy, Lưu Bị ở Tây Thục và Tôn Quyền ở Đông Ngô. Họ tạo thành thế chân kiềng kéo dài gần một thế kỷ.

Cháu lớp 4:

- Anh giỏi về thời Tam Quốc nhưng về nhà Thanh dám chắc không bằng em. Anh có biết Từ Hy Thái Hậu đãi khách nước ngoài bằng bao nhiêu món và bữa tiệc kéo dài bao nhiêu ngày đêm không?.

Hai đứa cứ tiếp tục chí chóe khoe nhau, khích bác nhau. Thấy vậy tôi mới chạy ra!
- Hai cháu đều giỏi cả. Vậy cho bác hỏi nhé. Ông Trần Quốc Tuấn là ai?

- Là vua của thời Trần phải không bác?

Tôi thở dài ngao ngán. Sử nước mình các cháu nhầm lẫn như thế trong khi sử nước người lại thuộc làu làu... Lỗi này tại ai? Tại nhiều người nhưng trong đó không thể không có nhà giáo chúng ta...

Ngắm quả

Được biết anh đã trở thành một nhà thơ có chút ít tên tuổi được bạn bè, báo chí nhắc tới, lại có cả một giải thưởng quốc tế về biên kịch phim, tôi rất mừng. Vì lẽ (điều này có thể anh quên nhưng tôi lại rất nhớ) cách đây 32 năm, khi anh là một học sinh lớp 6 và tôi là thầy giáo cấp 2, chúng ta đã có cuộc gặp nhau thật... đặc biệt. Do ngày đó, anh là học sinh giỏi toàn diện, được Ty giáo dục khen thưởng nhiều lần nên tôi muốn mượn tấm gương anh cho học sinh của tôi soi vào và tôi đã cặm cụi, một mình một chiếc xe đạp cà tàng, "tất cả các bộ phận đều kêu, chỉ riêng chiếc chuông không kêu", từ đầu tỉnh đạp xuống đến tận cuối tỉnh Thái Bình, xa gần trăm cây số, về quê anh, xin phép nhà trường và gia đình cho anh được về "báo cáo điển hình" với các em của trường tôi. Hôm sau, tôi lại phải chở anh bằng chiếc xe đạp ấy với bằng ấy đường đất ngược trở lại... Thật vất vả... nhưng được bù lại là những học sinh của tôi ngày đó đã rất ngưỡng mộ anh... Bù lại nữa là bây giờ, tôi được "ngắm" anh, dù trong tư thế từ xa... Tôi cho đó là niềm vui ngắm quả. Đọc báo gần đây, tôi lại gặp được một người đồng hành trong cuộc kiếm tìm niềm vui này. Đó là thầy giáo- nhà văn Nguyễn Quốc Văn ở TP.Hồ Chí Minh. Vừa qua thầy giáo Văn đã làm một việc thấy ít ai làm. Đó là việc thử thống kê xem trong lĩnh vực văn chương những học sinh nào trước đây từng là học sinh giỏi cấp quốc gia, ngày nay trở thành những nhà văn, nhà báo có tên tuổi... Và thầy Văn đã đưa ra một danh sách thật đáng nể. Đó là những Bế Kiến Quốc, Trần Mạnh Hảo, Hoàng Nhuận Cầm, Hồ Anh Thái, Trần Đức Tiến, Nguyễn Thị Minh Thái... Dù chỉ là những người "toạ hưởng kỳ thành" mà chúng tôi cũng đã thấy vui. Huống hồ những thầy những cô trực tiếp đổ mồ hôi vun trồng chăm bón nên những hàng cây ra quả ngọt ấy. Lại muốn hát lên: Hạnh phúc thay những người thầy...

Giả vờ đấy

Gần đây trước hiện tượng nhiều nhà phê bình "đổi mới" tung hô vạn tuế những cây bút trẻ, coi đó là thần tượng, là mẫu mực của văn chương hiện nay, một số người nóng tính đã lên tiếng cảnh báo rằng: "Nói thế mà không phải thế. Họ mượn văn học để làm điều phi văn học, mượn tuổi trẻ nói móc tuổi già, mượn nay để mỉa xưa đấy...". Tôi không dám nghĩ vậy. Nhưng lại thấy khó chịu ở điểm khác. ấy là thái độ của mấy cây bút được gọi là xuất chúng ấy, thể hiện qua các câu trả lời phỏng vấn. "Rằng a, tôi không hề có ý định và cũng chẳng thích làm văn chương. Rằng a, chẳng qua thấy quả bóng văn học đặt giữa sân, đi ngang sút thử quả chơi, ai ngờ gây thủng lưới". Rồi thì đây là cuộc chơi. Tôi mới chơi đã thấy chán rồi, thề từ nay vĩnh biệt... Nghe cứ như là muốn lên lớp dạy bảo lớp già: Các ông lẩm cẩm lắm. Cả đời cặm cụi hết phấn đấu lại rèn luyện, hết thâm nhập thực tế lại dự trại sáng tác mà nào có làm nên trò trống gì. Trong khi chúng tôi cứ tưng tửng đứng ngoài, cà rỡn rong chơi, ấy vậy mà... Đó là chưa kể chính cái sự lười nhác của tôi còn được cả một nhà văn "nhớn" hết lời khen nữa đấy... Sở dĩ tôi phải viết điều này ở chuyên mục "Câu chuyện sư phạm", vì nếu không, học trò chúng ta bị lây nhiễm, sẽ chẳng cần học hành nghiêm túc, dùi mài, nấu sử sôi kinh làm gì, thậm chí làm văn cũng chả cần phải nháp. Xin các thầy cô nhắc cho các em rõ rằng: Trừ những kẻ bất tài nhưng được ai đó đội lên quá cao, vượt khung ra, số còn lại không ai không lao động ra trò, đổ mồ hôi sôi nước mắt trên trang giấy đâu. Họ giả vờ đấy! Đừng nghe họ rồi có ngày "đổ thóc giống ra mà ăn".

Lời kêu cứu của một cô giáo

Nửa đêm, cả nhà tôi đang ngủ say thì có tiếng đập cửa thình thình và tiếng la hét ghê rợn: "Mở cửa, mở cửa". Bà chị tôi ở quê lên thấy thế cứ run lẩy bẩy:

- Họ đến kiểm tra hộ khẩu rồi. Tại chị ngủ đêm ở đây đấy mà.

- Không phải đâu. Chị cứ yên tâm mà ngủ. Tôi trấn an chị nhưng không nổi vì tiếng đập cửa càng lúc càng dữ dội. Chịu không được, tôi mới ra bật đèn và mở cửa. Bất ngờ ông ta ôm chầm lấy tôi. Hình hài, hơi hướm gớm ghiếc. Vậy mà cứ hôn chùn chụt lên mặt lên mũi tôi rồi lại còn cọ cả hàm râu tua tủa như cái bàn chải vào đó nữa. Tôi quẫy mạnh và tuột ra khỏi được ông ta. Ông ta cười lên khành khạch:

- Đồng chí chủ tịch Hội Sơ Vơ "khi dễ" chiến hữu quá. Rồi cứ thế nằm lăn ra nền đất, thở phì phà phì phò. Ai vậy? Một người mất trí, một kẻ điên khùng? Dạ, thưa không.

Đó chính là nhà văn X., tác giả của vài tập truyện ngắn và một kịch bản đã được dựng thành phim... Trạng thái trên là kết quả của một trong hàng ngàn lần ông ta đi nhậu nhẹt với bạn bè về. Bà con ở khu phố này còn lạ lẫm với tác phẩm của ông ta nhưng những câu chuyện say xỉn như trên không ai không biết... Nào là có lần rượu vào, ông ta đã tự nhiên như không, vạch quần "tè" ngay ra giữa sân trước mặt đông đảo bạn gái của vợ. Nào là, mặc dù trong tư thế khách quý của một gia đình nọ, trong buổi tiệc vui, ông ta vẫn bị chủ nhà tặng cho mấy cái bạt tai và tống cổ về chỉ vì đã quá sỗ sàng xoa tay vào mông bà chủ rồi tấm tắc khen: "Nở quá, cho anh thơm một cái nào" vân... vân... Kể ra tôi chẳng nên nhắc lại chuyện trên làm gì bởi vì dù sao tôi cùng giới với ông ta và chuyện ấy cũng chẳng phải là chuyện nhà giáo. Nhưng cứ nghĩ đến bức thư kêu cứu của cô giáo H., vợ của ông ta, viết cho tôi, tôi lại thấy không đành lòng cho được. Bức thư có đoạn thế này: " ... Cái khổ của tôi là mỗi lần say xỉn ở đâu đó về nhà, tôi khuyên nhủ đều bị ông mắng lại bằng một câu nghe mãi đến nhàm: "Bà không đọc báo nên chẳng biết cái chó gì cả? Nhà văn kia lớn vì đi đâu cũng có rượu bên mình. Nghệ sĩ nọ chỉ sáng tác hay trong những cơn say xỉn. Rượu là cứu cánh, là thần, là thánh... Phải cao siêu, uyên bác, thoát tục, thế nào mới hiểu hết cái cao thượng của rượu. Bọn người trần mắt thịt đừng có bén mảng đến lĩnh vực này". Rồi ông ấy kết tội tôi là từ nay ông không thành nghệ sĩ lớn được, chỉ vì tôi luôn ngăn cản ông uống rượu... Tôi kính nhờ anh viết lên báo giúp tôi điều này... Mong các nhà báo khi viết về rượu đừng ca ngợi nó nữa mà hãy chỉ rõ đó là chất độc, là thứ nước biến người thành quỷ. Nếu không, tôi phải bỏ nghề mất. Một cô giáo có chồng bê tha như thế còn đứng trên bục giảng thế nào được...".

Những con đường

Cháu ngoại tôi năm nay vào lớp 1. Hôm đầu tiên đến trường, ngoài những cảnh đẹp, người tốt như " cây bàng xoè tán che kín cả góc sân" hay "cô giáo của cháu đẹp và hát hay lắm", cháu còn khoe: "Con đường trước cổng trường cháu cũng khác hẳn những nơi khác ông à. Nó được đúc bằng nhựa trộn với vỏ sò, chỗ đen chỗ trắng đẹp lắm". Chúng cháu hỏi, cô giáo bảo người ta "khảm như thế để mặt đường vừa chắc, vừa đẹp"... Có phải thế không ông? Tôi biết cô giáo của cháu không nghĩ như thế nhưng đành phải giải thích thế vì cô không muốn bôi vết lọ lên những tâm hồn đang như tờ giấy trắng. Bởi thực ra đám vỏ sò trên đâu phải là nguyên liệu của công ty cầu đường mà là sản phẩm của mấy ông khách nhậu được các chủ quán ven đường hất tung ra. Sau đó do không ai quét dọn, do xe cộ chạy qua cán lên và mặt đường bỗng nhiên được khảm... xà cừ. Đi qua nhiều thành phố, thị xã, tôi cũng từng gặp những con đường như thế. Có thể kể ra mà không sợ phải đính chính. Như ở thành phố Hồ Chí Minh có đến hàng chục nơi mà điển hình nhất là đoạn dài hàng trăm mét nằm trên đường Lý Thường Kiệt, trước cổng trường Đại học Bách Khoa, ở Rạch Giá là đường Trần Phú (trước cửa rạp Châu Văn). Rồi ở Cần Thơ, Cà Mau, Long Xuyên, Mỹ Tho... không đâu không có. Có thể nói đây là chiến tích của một nền "văn hoá nhậu", nền "văn minh tự do xả rác" vừa qua rất thịnh hành mà ngày nay nhiều nơi đã bắt đầu mở chiến dịch bài trừ. Nhưng còn những đoạn đường khảm vỏ sò kia thì sao? Chả lẽ bây giờ lại đào khoét chúng đi. Nhưng nếu để lại thì biết giải thích làm sao với các cháu? Chả lẽ lại cứ phải "tô hồng" như cô giáo trên. Mà nói thật thì lấy gì che mặt, khi hàng ngày coi tivi các cháu thấy ở nước ngoài chỉ cần vứt ra đường một mẩu thuốc lá cũng bị phạt rất nặng...

Khi thầy giáo tham gia phá án

Vài chục năm nay, khi việc chụp ảnh không còn là thú vui cao cấp mà chỉ có một số ít người được hưởng, thầy giáo Hàm đã có thêm một niềm say mê mới. ấy là bên cạnh những dòng lưu bút của học trò, thầy đã có những tấm ảnh chân dung của các em. Mỗi năm, mỗi lớp một quyển. Để đến bây giờ thầy đã có được cả một chồng sổ xếp cao từ mặt đất lên ngang mặt bàn. Thỉnh thoảng, thư nhàn, rỗi rãi, thầy lại giở ra xem. Thời gian như sống lại cùng thầy... Theo từng bức ảnh, từng dòng chữ, thầy hình dung ra tất cả... Từng con người, từng cuộc đời... Mãi rồi, thành quen, thành thuộc. Thầy làm thế là vì một niềm vui nghề nghiệp... Chứ đâu có ngờ nó lại đem lại cho thầy, hay nói đúng hơn cho ngành công an một kết quả khác. Số là thế này, lần ấy khu vực nhà thầy ở, xảy ra một vụ bắt cóc trẻ con để đổi tiền chuộc. Thủ phạm không để lại một dấu vetỏ gì ngoài tờ giấy viết tay trên đó ghi rõ cách thức đem tiền vàng đến chuộc lại đứa bé. Biết đem tuồng chữ này so sánh với chữ của ai? Các máy móc hiện đại của Viện khoa học hình sự chỉ có thể kết luận hai thứ chữ nào đó là của cùng một người chứ đâu có thể mách bảo chữ đó của ai, nhất là của những kẻ vô danh tiểu tốt.

Căn cứ vào kết quả điều tra người ta đã khoanh vùng được đối tượng vụ án là người không phải là từ nơi khác đến. Thế là người ta nghĩ đến thầy, tìm đến thầy, đồng thời thông báo điều này cho mọi người biết. Các anh công an đưa tờ giấy ấy ra cho thầy. Mới thoạt nhìn, thầy đã đoán ra thủ phạm nhưng thầy chưa muốn nói ra ngay. Việc hệ trọng thế đâu có hồ đồ được. Và rồi, đêm khuya hôm ấy, khi đang một mình cặm cụi lục giở hết quyển lưu bút, lưu hình này đến quyển khác, cốt để xác minh lại nhận định ban đầu của mình, thầy không khỏi giật mình khi thấy một bóng đen vừa lẻn vào nhà. Chưa kịp la lên thì bóng đen ấy bỗng ngồi thụp xuống, nói như muốn khóc:

- Em lạy thầy. Xin thầy nói với các anh công an cho em được tự thú, em biết tờ giấy kia đến tay thầy thì thế nào thầy cũng nhận ra em... Thầy Hàm buông chồng sổ rồi đi đến đỡ kẻ tội phạm đứng lên. Thầy không khỏi cười thầm khi thấy con người này với con người thầy dự đoán lại chính là một.

Ông ấy đâu chỉ tát vào mặt thầy H.

Thật trớ trêu và chọi nhau chan chát như hai vế của một câu đối hoàn chỉnh. Báo "Tuổi Trẻ" số ra ngày 27-8-1995 vừa đăng bài ca ngợi hành vi tôn sư trọng đạo của ông Tổng thống Hàn Quốc Kim Young Sam khi ông mời một công dân bình thường của Nhật Bản sang thăm Hàn Quốc và thăm dinh Tổng thống chỉ vì ông người Nhật kia là con trai của thầy giáo đã dạy ông Tổng thống thời trẻ. ấn tượng hôm trước còn nóng hổi, chưa nguội thì hôm sau, 28-8, cũng báo trên đã đọc phải tin vừa xảy ra ở Bảo Lộc (Lâm Đồng). Ông Phan Hữu N. , một cán bộ đầu ngành ở đây đã thẳng tay tát vào mặt thầy giáo Nguyễn Ngọc A. H. ... chỉ vì cho rằng thằng con quý tử của ông ta, vốn học hành, đạo đức chả ra sao, không được chuyển về học tại Thành phố Hồ Chí Minh là do lời "nhận xét" của thầy H. Cảm động trước hành vi của ông Tổng thống Hàn Quốc bao nhiêu càng căm giận ông N. bấy nhiêu. Mới có cái chức vụ bé tẻo teo như thế đã hống hách, không biết nếu làm Tổng thống sẽ thế nào. Ông N. mang họ Phan Hữu... mà sao tôi cứ ngỡ ông thuộc họ Nguyễn Trung, tức ông là cha đẻ của thằng côn đồ Nguyễn Trung Chính, kẻ đã cầm dao đâm chết cô giáo Minh Tâm trên bục giảng hôm nào, bởi vì chỉ có "cha nào" mới đẻ được "con nấy" chứ. Cảm ơn tác giả M. T. ở Bảo Lộc đã nổi còi báo động về hành vi mất hết luân thường đạo lý này. Nhưng lại muốn trách tác giả. Tại sao không viết đầy đủ cái tên cúng cơm của viên "thổ quan" kia mà lại phải v iết tắt! Ông ta dù có là Hữu N., Hữu L... hoặc Hữu Ngân (có tiền), Hữu Quyền, Hữu Thế... gì gì đó thì cũng phải vạch mặt, chỉ tên ra vì ông ta đã phạm vào khoản 2 điều 116, tội làm nhục người khác, trong bộ luật hình sự của Nhà nước ta.

Cái tát của ông Phan Hữu N. đâu chỉ vả riêng vào mặt thầy giáo H.? Tôi đề nghị các nhà giáo chúng ta hãy lên tiếng.

"Vô tri mộc" và "Bất tử kê"

"... Cô phát cho mỗi em 20 đô, cùng 4 món hàng giống nhau, làm sao để có số dư còn lại nhiều nhất. Muốn thế phải trả giá từng món một. Từ trả giá, tiếng Việt còn được gọi là gì?

- Thưa cô, là mặc cả ạ.

Đó là cách dạy Việt Văn của giáo sư Thuý Kim thuộc trường Đại học Arizona State University (Hoa Kỳ). Đoạn văn trên tôi chép lại từ một bài đăng trên báo Khoa học
Kỹ thuật Kinh tế, số 88 ra ngày 1-3-1995.

Nó làm tôi nhớ đến một thầy giáo tiểu học mà tôi quen đã lâu. Ông thầy này lại có cách dạy ngược hẳn với cô giáo Thuý Kim. Ông thích bắt học trò dùng phân ưu, hoả xa, phi thuyền... hơn là từ chia buồn, xe lửa, con tàu vũ trụ... Ông mỉa mai rằng: cứ đà này sẽ gọi nhà hộ sinh là xưởng đẻ mất. Không chỉ dạy, ông còn trực tiếp viết bài đăng báo. Đây là "thông báo" về việc bán đất của ông, đăng trên tờ báo điạ phương: "Bố cáo nhường quyền tiên mãi đấựt thổ cư Tôi đồng tâm dành quyền tiên mãi thêm một thời gian nhị cá nguyệt để quý hộ gia đình đến điều đình. Quá hạn kỳ, tôi kể như các hộ từ khước tiên mãi và thẩm quyền tranh tụng khi tôi giải quyết với đệ tam nhân..." Không ai khuyên can được ông. Bởi ông cứ cho là làm khác đi thì mất tính văn chương, là lục cục,lào cào... May sao, một em học trò đã giúp ông. Một hôm ông ra đề văn cho các em về nhà làm: "Hãy tả căn nhà của gia đình em". Mở đầu em viết: Nhà em trước cửa trồng hai "vô tri mộc", còn đằng sau thì nhốt một "bất tử kê". Ông không hiểu. Em bé liền giải thích:

- Thưa thầy, bố em bảo "vô tri mộc" là "cây không biết", tức cây mít. Còn "bất tử kê" là "con gà sống"hay còn gọi là "gà trống" ạ.Thì ra, một phụ huynh đã thông qua đứa con nhỏ của mình, tế nhị dạy ngược lại thầy một bài học như thế.

Đừng để diễn lại con số... buồn

Bộ phim truyền hình nhiều tập Ô- Sin của Nhật Bản chiếu trên màn ảnh nhỏ của ta có nhiều cảnh mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc. Tôi nhớ đoạn bà Cô- Nin dạy đứa cháu nội tên là Cai- Ô. Ngày đầu năm học, cô bé đòi cha mẹ phải may đồ tây và sắm giầy da cho cô. Bà Cô- Nin kiên quyết không cho cha mẹ cô gái thực hiện yêu cầu đó với lý do "được đằng chân nó sẽ lân đằng đầu". Cô bé liền phản đối bằng cách nghỉ học và dọa sẽ nhịn ăn. Bà Cô- Nin kiên quyết không nhượng bộ. Tuy vậy bà vẫn ngầm sai Ô- Sin nấu sẵn nồi cơm độn củ cải. Cuối cùng không chịu nổi cái bụng đói, cô bé đã phải chịu ăn cơm. Nhưng cô đã không ăn nổi bát cơm độn đó. Bà Cô- Nin bèn bảo Ô- Sin kể về những ngày gian khổ vừa qua của mình cho Kai- Ô nghe: " Đến cơm độn cũng chẳng mấy khi tôi được ăn"! Không ngờ câu chuyện ấy đã tác động đến Cai- Ô khiến cô bé không những " biết" ăn cơm độn mà còn từ bỏ được ý nghĩ đua đòi may quần tây với giầy da này nọ... Xem phim lại nhớ đến một chi tiết báo chí vừa nêu. Năm 1994, ngân sách dành cho giáo dục cả nước ta là 4000 tỷ đồng. Vậy mà số tiền dùng để sửa ôtô con của các cơ quan nhà nước đã lấy đi từ ngân sách tới 1500 tỷ đồng. Thật là một con số... buồn. Từ đấy tôi cứ vẩn vơ nghĩ rằng "Giá các vị thủ trưởng nói trên có được sự suy nghĩ như cô bé Cai- Ô trong phim! Tức là khi thấy hiện nay trên toàn quốc nạn thiếu trường thiếu lớp đang còn trầm trọng, những phòng học như cái nhà của chị Dậu ngày trước vẫn còn nhan nhản... thì hãy sẵn sàng từ bỏ cái sự đua đòi kia đi. Rất may là Nhà nước ta đã có những biện pháp thiết thực để ngăn chặn kịp thời. Cuộc tổng kiểm kê xe công của cơ quan dưới 15 chỗ ngồi bắt đầu từ 0 giờ ngày 1-9-1995 là một trong những biện pháp đó. Nghe mà thấy vui. Chỉ mong sao các cơ quan có thẩm quyền thực thi biện pháp trên hãy kiên quyết như bà Cô- Nin đối với đứa cháu Cai- Ô của mình. Có vậy những ngày tới con em chúng ta mới có những nơi "trường ra trường, lớp ra lớp".