An Choi P.3

ĂN – CHƠI

PHẦN 3

( Sưu tập từ các trang www.rice.com và các báo online )

Mục lục

Đến Nha Trang - Thi gan với vách núi

Đến Tây Bắc - Đi Chợ Phiên

Đến Cà Mau - Ăn tôm Tít

Đến Miền Tây - Ăn Cháo khuya đồng bằng

Đến Cần Thơ - Có Lẩu Mắt Heo

Đến Trà Vinh - Ăn Bún Bò Sa Tế

Đến Quảng Bình - Ăn Hải Sản đất Hoa Hồng

Đến Quảng Trị - Ăn Cá Chột Nưa

Đến An Giang - Ăn Gỏi Sầu Đâu

Đến Sóc Trăng - Ăn cháo Cá Lóc

Đến Sài Gòn - Ăn món Bắc Hàn

Đến Huế - Ăn Cá Kình

Đến Tây Bắc - Nhớ Gia vị miền Sơn Cước

Đến Đà Nẵng - Đi Hòa Vang ăn cá Mòi

Đến Sài Gòn - Ăn món Nhật

Đi Nước Ngoài - Mua Sôcôla

Đến Nha Trang - Thi gan với vách núi

Bạn xoay người trước một lòng vực sâu và bước lùi dần, tuột dây xuống vách đá dựng đứng. Sự hồi hộp và choáng ngợp lo sợ khiến bạn quên chính... tên của mình. Không lo. Bạn đang tập làm một mountaineer (vận động viên leo núi)...

Câu chuyện của dân leo núi

Ngày cuối tuần, Nguyễn Đức Hiếu của công ty du lịch Hồng Bàng vác ba túi "khủng bố" nặng gần đến 80kg gồm đồ nghề chuyên dụng cho dân leo núi. Lần này, anh nhảy tàu ra Nha Trang, sau khi đã khảo sát địa hình một số vách đá ở đảo Hòn Hèo (tức suối Hoa Lan) nằm phía bắc thành phố duyên hải này và thuộc khu vực đầm Nha Phu.

Những đảo phía bắc Nha Trang nhờ dịch vụ du lịch còn nghèo nên còn giữ nhiều nét hoang dã, tình trạng xi măng lấn rừng ở cấp độ thấp.

Nắng mùa hè ngoài đảo như đổ lửa. Dù gió biển từ đầm Nha Phu vẫn hào phóng vung gió mặn vào vách núi. Một dãy núi án ngữ các đợt gió và sóng đại dương, ít ai ngờ đây từng là khu căn cứ quân sự ác liệt của Mỹ trong chiến tranh Việt Nam. Chúng tôi còn nhặt được mảnh bom làm kỷ niệm Hòn Hèo trước khi tập "bông đùa số phận" (một người trong nhóm gọi chuyện leo núi bằng cụm từ nực cười ấy!).

Phút hồi hộp khi trượt dây xuống vực đá cao

Chúng tôi mất một ngày trời để chọn vách đá huấn luyện, thử và kiểm tra đồ nghề, dùng khoan cắt lên vách núi để cắm chốt an toàn. Những chốt an toàn có đầu vòng tròn có thể luồn dây được tra vào vách đá, dán chặt bằng keo AB, loại keo chuyên dụng để dán sắt, đá. Việc chọn thế leo, hình dung chiều trọng lực và những tình huống ma sát giữa dây leo và đá núi có thể xảy ra nguy hiểm cũng là phán đoán cần thiết của người thiết kế một cuộc leo núi, nhất là khi bộ môn này còn quá xa lạ với dân mình. Mỗi sợi dây dù của người leo vách đá rất nhỏ, nhưng nếu mắc đúng nguyên tắc vật lý, néo cùng với những thiết bị chuyên dụng như móc khoá hình số 8 (dùng để siết dây theo nguyên tắc ma sát chịu lực, điều tiết độ cao khi lên, xuống), móc stop (đề phòng trường hợp người leo núi bị choáng, buông tay, thì móc tự khoá, giữ người không bị rơi xuống), nguyên tắc cân bằng trọng lực ở đai lưng cho phép móc thêm vài thứ móc lỉnh kỉnh khác...

Nếu đúng phương pháp, những dụng cụ trên có thể giữ được một trọng lượng 3 tấn. Nhưng nếu sơ sẩy về nguyên tắc và kỹ năng móc dây thì không ai có thể "phanh" được một cơ thể vài chục kg "rơi tự do" xuống vách núi đựng đứng. Trong môn thể thao mạo hiểm này, thường ở những vách đá cố định độ an toàn phải được đòi hỏi đảm bảo cao.

Đo vực bằng dây

Trưa nắng rát, trên đỉnh vách Sơn Tinh (10m) sẽ được chọn làm nơi thiết kế những buổi huấn luyện nhẹ cho du khách, chúng tôi say sưa bàn tán về những cuộc leo núi ở Everest đọc được qua sách vở, phim ảnh. Và Hiếu cũng kể về những chuyến leo núi kỳ thú trên vách thác Datanla - Đà Lạt, nơi mà cách đây chừng vài năm đã có một vận động viên leo núi bị chết vì ngộp trên vực nước; về những cuộc khám phá các vách đá tự nhiên ở Madagui hay Yangbay; về những nhóm có nghiệp vụ leo núi lẻ tẻ ở Việt Nam hiện nay chỉ đếm trên đầu ngón tay nhưng thường ít chịu chia sẻ kinh nghiệm để phát triển bộ môn này...

Mountaineer quên... tên

Sáng hôm sau, chúng tôi đổ lên đảo 15 mountaineer. Có người còn chưa có khái niệm leo núi là gì. Tất cả đều chân yếu tay mềm, là nhân viên văn phòng. Không ít người leo lên được đỉnh Sơn Tinh bằng... thang đã toát mồ hôi hột, dị ứng độ cao, không dám nhìn xuống. Vậy nên khi thắt dây đai an toàn và đội mũ bảo hiểm vào, bước ra đỉnh vực là các mountaineer này quên... tay nào tay phải, tay nào tay trái, quên cả tên mình, chân bám vào vách đá run lẩy bẩy.

Khâu chuẩn bị cho một cuộc leo núi khá công phu và đòi hỏi nhiều kỹ năng

Anh Cư, nhỏ người, chẳng có dáng dấp gì của dân leo núi, nhưng đã theo đuổi bộ môn này 3 năm, cho biết: "Ngày trước mới tập leo núi chung với nhóm Hồng Bàng, Dalat Holiday... thì thấy sợ, nhưng leo rồi lại mê cảm giác đong đưa và chế ngự mình ở những độ cao khác nhau. Nhiều khi nghe ở đâu có leo núi là mò tới tham gia!". Còn anh Vinh, người đàn ông có khuôn mặt hiền lành lại là dân leo núi Đà Lạt khá sành: "Gọi là mạo hiểm nhưng đó chỉ là cảm giác. Thực chất sử dụng hết tính năng của đồ nghề và kỹ năng tốt thì đây là một môn thể thao an toàn, luyện thể lực tốt và ai cũng có thể tập được để có thể khám phá và giữ bình tĩnh trước độ cao...".

Bạn sẽ xoay lưng trước một đỉnh vực sâu và bước ra, chân rộng ngang vai bám vào vách núi, (tốt nhất là có đôi giày có độ bám tốt) giữ cho người thẳng, bám vào vách đá một góc 90 độ, để trọng tâm cơ thể rơi vào phần bụng. Và cứ thế, tay bạn thả dây đồng thời chân bước hoặc nhảy xuống một cách thoải mái. Thao tác phối hợp tay, chân và độ rướn của cơ thể khá đơn giản, nhưng phải thật bình tĩnh để giữ sợi dây bên thắt lưng là "phanh số phận", lớ quớ tuột tay này có thể rơi xuống vực như chơi. Bình tĩnh mà... run, vừa "nhả phanh" vừa nhún chân vào vách đá và tuột xuống cho đến khi chân bạn chạm vào mặt đất thì mới "hú hồn", tự thưởng cho mình một... ca nước trà đá vì đã mất quá nhiều... mồ hôi lạnh!

Từng người một được mang đai và bắt đầu tập tuột từ vách núi. Và sau đó, cảm thấy chưa "ép phê", Trang - cô gái trong đoàn đề nghị tập leo ngược lên. Một túi bột khử mồ hôi và nhám tay được cột ngang thắt lưng, vẫn đai nịch và móc stop, móc 8... Trang một mình leo lên vách núi đá cao dựng đứng như con thằn lằn. Có đoạn vì chưa quen và vách không mố bám nên cô dùng luôn cả... cằm để bám vách đá. Có người đứng dưới sốt ruột la lên: "Cố gắng bám chặt cơ thể vào vách đá và dùng móc khoá làm chấu giữ. Còn cằm thì làm việc khác nghe em!".

Huấn luyện viên phải là người thực hành trước, đảm bảo độ an toàn

Sau buổi trưa huấn luyện ở vách Sơn Tinh, với 10m đã thấy rợn ngợp. Nhưng Trang vẫn theo đoàn lên vách thác 1 (cao 60m). Từ đây, có thể thấy toàn cảnh đầm Nha Phu và những hòn đảo lân cận. Đường xuyên rừng 2km đẹp. Cô gái chân yếu tay mềm đứng trước ngọn thác 60 và quyết định sẽ tuột xuống từ độ cao "không thấy đáy" vì cây rừng um tùm, vách lồi lõm cheo leo. Cô gái gật đầu. Phía dưới là vực sâu và gió biển thổi rợn ngợp. Dây dù căng. Nhiều người nín thở thay cho cô. Nhưng cô muốn chứng minh ai cũng có thể tập và leo được trong trò chơi mang tiếng là "mạo hiểm" này!

Điều tiếc nhất của Trang và nhiều người trong đoàn là ở đảo này chưa có những hẻm đá song song để cả nhóm có thể thử cảm giác leo kiểu người nhện.

Đến Tây Bắc - Đi Chợ Phiên

Chợ của miền cao nguyên Tây Bắc là chợ phiên, không phải là chợ của hàng ngày nên là chợ của hội hè, của niềm vui gặp gỡ. Mộc mạc nhưng đầy ắp những xúc cảm nguyên sơ, đầy ắp những ấn tượng thị giác cho khách lữ hành

Chợ ở vùng cao Tây Bắc không có luật cận giang như miền xuôi mà cheo leo trên đồi, hẻo lánh dưới thung, nằm ở một khoảng trống bất kỳ nào đó bên cạnh con suối, nương ngô…

Đâu chỉ có Bắc Hà...

Hàng trứng

Có đến Bắc Hà, Lào Cai trong những ngày thường và ngày chợ phiên mới thấy sự khác biệt đến kinh ngạc của đời sống nơi đây. Ngày thường ngôi chợ vắng vẻ, chỉ đến cuối tuần, hàng đoàn du khách từ miền xuôi đổ về biến ngôi chợ này thành náo nhiệt, bụi mù. Hoạt động mua bán đông vui tấp nập không kém chợ tết ở miền xuôi.

Đa số các du khách đến Sa Pa đều lên đây vào thứ bảy, ngày trước phiên chợ, và nghỉ lại để hôm sau thưởng thức trọn vẹn phiên chợ. Chợ dần dần thu hút đông du khách, nhưng cũng dần dần mất đi tính chất của một chợ phiên miền cao Tây Bắc do đường sá, công viên, nhà lồng chợ, nhà phố… được xây dựng ngày nhiều hơn.

Chợ Bắc Hà theo định kỳ mỗi tuần một phiên. Các chợ được tổ chức vào ngày chủ nhật khác là Sa Pa, Mường Hum, Mường Khương, Tam Đường, Bình Lư. Chợ thứ bảy có chợ Cán Cấu, thứ năm có Bản Liền, thứ tư có Xín Chéng, thứ ba có Cốc Ly…

Có những chợ họp theo quy luật sáu ngày, tính theo nửa con giáp mà dân địa phương thường gọi là chợ dần thân hay “chợ lùi” - cứ mỗi tuần chợ họp “lùi” lại một ngày. Ở khu vực Cao Bằng, Bắc Kạn, chợ thường được tính theo ngày âm, theo chu kỳ năm ngày một phiên (Nà Phật, Bắc Mê, Án Lại…).

Du lịch chợ phiên

Gà đen, đặc sản của người Mông

Ông Trần Tiến Mai, giám đốc khách sạn Sao Mai của Bắc Hà, thường than, khách sạn của ông chỉ hoạt động có hai ngày trong một tuần. Vào cuối tuần, khách sạn không còn phòng trống, nhưng chỉ đến thứ hai là vắng khách. Thực ra ít du khách nào biết ngoài Bắc Hà, có những chợ phiên cũng không kém phần độc đáo, được tổ chức trong những ngày còn lại của tuần. Ở gần Bắc Hà nhất là chợ Cốc Ly, khá đẹp vì nằm cạnh thung lũng, có cầu treo bắc ngang sông Chảy, họp vào thứ ba. Chợ Xín Chéng, cách Bắc Hà khoảng 36km, họp thứ tư, vẫn còn đậm nét nguyên sơ của một chợ phiên Tây Bắc.

Ông Mai cũng là người thường tổ chức các chuyến tham quan cho khách tây. Thứ bảy, khách từ Hà Nội lên Sa Pa, chủ nhật lên Bắc Hà dự chợ, thứ hai đi bộ lên Nậm Mòn, ngủ lại nhà dân, rồi hôm sau tham quan thêm chợ phiên Cốc Ly. Một tour tương tự được tổ chức bởi công ty Vietmark, có trụ sở tại TP.HCM, có chút khác biệt là khách có thêm đoạn xuôi thuyền trên sông Chảy...

Giám đốc tiếp thị của Vietmark, ông Trương Hoàng Phương, người từng xuôi ngược nhiều chợ phiên Tây Bắc, cho rằng cái đẹp, cái hay của một phiên chợ miền cao là chúng phải ở một không gian thoáng đãng của núi rừng Tây Bắc. Việc chính quyền vội vã xây nên những hàng rào, những nhà lồng đã phá vỡ một đặc tính quan trọng của chợ phiên. Đặc điểm văn hoá của mỗi dân tộc thể hiện rất rõ ở các phiên chợ này. Đi dự chợ phiên, có người ví như là đi thăm một “bảo tàng dân tộc học” với đầy đủ những sắc áo truyền thống, nông thổ sản địa phương, tập tục, cách ứng xử văn hoá của con người vùng Tây Bắc.

Đến Cà Mau - Ăn tôm Tít

Về Đất Mũi, U Minh, Ngọc Hiển, Năm Căn… (Cà Mau) du khách sẽ có dịp thưởng thức nhiều đặc sản hiếm: cá thòi lòi kho tiêu, đọt choại xào tép, rắn bông súng nướng mọi, cá kèo chiên muối ớt… Dân sành điệu về tới vùng này thì y như rằng phải có món "tôm tít".

Anh Phan Châu Tuấn, hạt trưởng kiểm lâm Hòn Khoai cầm con tôm tít giới thiệu với mọi người: đây là quà đặc biệt của biển dành riêng cho bạn bè từ đất liền ra thăm đảo. Thịt tôm tít vừa ngon, ngọt, hiền lành vừa đậm đà hương biển, khác xa với mùi vị của tôm sú và tôm hùm… Mấy cha về đây, tụi tui... có khách mới được ăn đó nha”. Vừa dứt, tiếng dzô… dzô… vang lên như phá tan bầu không khí yên tịnh, đợi chờ được thưởng thức món ngon này.

Để có một bữa tiệc tôm tích thật hấp dẫn, trước hết phải có rượu ngon và chọn cho được những con tôm còn nhảy xoi xói. Con càng lớn càng có giá trị. Loại 4-6 con/kg mới thật sự là "đẳng cấp". Cách chế biến tôm tít không cầu kỳ lắm, chỉ cần hấp, luộc hoặc nướng, chấm muối tiêu chanh hoặc nước mắm me cũng đủ níu chân khách mọi miền. Những người khéo tay và có "tâm hồn" ăn uống còn bày cách ép mỏng những con tôm tít đem phơi khô, coi đó là món ngon hảo hạng dùng đãi khách hoặc biếu bạn bè.

Tôm luộc xong, nếu là tôm lớn người ta đặt nguyên con lên dĩa và dùng dao cắt ra từng khoanh cho dễ bóc vỏ. Nếu đem nướng, phải quạt cho than hồng, luôn trở đều, vỏ tôm vừa chín vàng, bốc lên mùi thơm phức là được. Nhưng đã nhất là... cứ dùng tay bóc vỏ, cặp thêm miếng rau thơm, nhai lên cảm thấy dai dai, ngọt lịm. Nếu là tôm nhỏ để nguyên con cắn nghe dòn dòn. Thịt tôm tít màu đỏ hồng, mùi phưng phức, mềm mại nhưng không bở. Dân sành điệu dùng món này thường kèm thêm rau sống, cà chua, chuối chát, dưa leo và nếu như có thêm chút mù tạt càng ngon nhất xứ. Thịt tôm tít nếu đem cuốn với bánh tráng rau sống chấm nước mắm chua - cay, chưa chắc có món cuốn nào bì kịp. Nếu như có thêm chai rượu đế hoặc vài lon bia thì bữa tiệc càng thêm hứng thú.

Tại Rạch Gốc và Tam Giang (Cà Mau) người ta khai thác tôm tít bằng lưới cào hoặc đóng đáy. Sau khi lưới được tôm, bà con ngư dân thường bảo quản trong thùng ướp lạnh trước khi đưa đến nhà hàng. Nếu không, thịt tôm sẽ bủn mất ngon. Tại một vài bãi biển du lịch, nhiều người còn tổ chức những chuyến săn bắt tôm tít bằng cách móc mồi vào lưỡi câu để nhử bắt thật hấp dẫn.

Trước đây, tôm tít, nghêu, sò, ốc hương là những món ăn dân dã được bày bán ở các vùng biển Hà Tiên, Kiên Lương (Kiên Giang), Đất Mũi, Khai Long, Năm Căn (Cà Mau)… Từ khi ngành du lịch phát triển, giá hải sản leo thang, đặc biệt là tôm tít, có lúc lên đến 200.000đ/kg (loại 1) nên nó đã đi vào thực đơn của các nhà hàng đặc sản nổi tiếng ở Cà Mau.

Đến Miền Tây - Ăn Cháo khuya đồng bằng

Quán cháo phá lấu: Số 3 Đinh Bộ Lĩnh, P.3, TP Mỹ Tho - Điện thoại: 073 875132 Về miền Tây, nghỉ qua đêm trong trung tâm phố thị, nửa khuya bụng cồn cào, tỷ như ở Rạch Giá thì ngay bùng binh sắp tới tượng đài Nguyễn Trung Trực; ở Long Xuyên thì sau đình Thành Hoàng; Cà Mau thì ngay góc chợ ở cầu Mới xuống, quẹo trái… có món giữa khuya.

Quán cháo phá lấu

Hồi xưa, có khi chỉ có gánh cháo, xe cháo trắng ăn với phá lấu, hột vịt muối của mấy chú Tàu. Và để đa dạng hoá, các chú Tàu chế thêm món dưa mắm, người Việt thì làm cá cơm kho quắc, tép rang, khứa cá lóc, cá trê kho khô. Cháo trắng mà nấu với lá dứa thơm thơm hay cháo đậu đen chan nước cốt dừa, nghe có vẻ tầm thường nhưng lại là các món "độc" lúc giữa khuya đói lòng.

Ở Mỹ Tho, cháo trắng ngon nhưng không tuyệt bằng món cháo "phá lấu". Từ nội thành đi qua cầu Quay, phía bên tay trái trên đường Thủ Khoa Huân, có xe cháo nằm trong căn nhà nhỏ. Tủ treo lòng heo phá lấu, bên trong nồi cháo trắng nghi ngút khói. Bước vào, chủ quán biết khách cần gì, tay liên tục nhịp dao trên thớt. Một đĩa lòng phá lấu đủ thứ cùng với cháo trắng nóng bưng ra. Dân sành ăn bao giờ cũng xem có đĩa dưa cải phá lấu, vừa mằn mặn, vừa chua ngọt rồi mới bắt đầu gắp từng thứ bỏ vào tô cháo nóng hổi. Hết tô cháo, mồ hôi vã ra, vị chua mặn, miếng phá lấu giòn giòn cứ như đọng trong miệng.

Ở đồng bằng, thả bộ xuống phố, xem dân địa phương sinh hoạt về đêm và thưởng thức món cháo phá lấu Mỹ Tho, một phần ăn chỉ khoảng năm ngàn đồng bạn sẽ cảm nhận sự thú vị của bữa cháo giữa khuya.

Đến Cần Thơ - Có Lẩu Mắt Heo

Người sành ăn thường ghé vô hẻm 50 Quang Trung, TP Cần Thơ. Từ đầu hẻm đến quán khoảng 100m. Cứ chừng 4 giờ chiều chủ nhà bắt đầu dọn bàn ra ngoài trời, không mái che. Ấy vậy mà, chỉ 2 tiếng đồng hồ sau thực khách ngồi chật ních cả sân, xe đậu san sát…

Sở dĩ người ta thích đến đây vì ngồi ngoài sân thoáng mát, thức ăn ngon và cùng ba người bạn nữa đến lai rai chỉ chừng 100.000đ; có khi còn dư tiền. Một cái lẩu có nhiều giá, từ khoảng 15.000 đến 30.000đ, tuỳ số người ăn và tuỳ ý thích của thực khách. Khách đông nên nhiều khi phải ngồi chờ. Trong gió hiu buổi chiều, mùi thơm thoang thoảng của nước xúp, của hành, của tiêu, bụng sẽ cảm thấy… cồn cào. Những thứ ăn kèm lẩu gồm tương ớt, dĩa mì gói và một dĩa rau các thứ: cải xanh, mồng tơi, giá, hẹ, bầu… có khi có thêm hành và rau má nữa. Trong nồi xúp cũng đủ nguyên liệu, nào da heo, huyết, thịt nạc, xương hàm, xương ống, xương giá còn dính nhiều thịt. Nước xúp nấu toàn bằng xương heo nên ngọt lịm, thơm phức, beo béo, cộng hưởng mùi của hành, tiêu, vị mặn của nước tương, cay của ớt… tất cả hoà quyện tạo hương vị đặc biệt. Nếu thích, bạn có thể kêu thêm vài con mắt heo ăn cho “đã”. Mỗi con có giá 3.000đ. Những ngày cuối tuần, người tới quán đông nghịt. Hiếu kỳ? - Không, những thực khách nói: “Lâu lâu được ăn món đầy đủ dinh dưỡng tự nhiên - ngon lành”.

Đến Trà Vinh - Ăn Bún Bò Sa Tế

Quán bún bò 8T1, Nguyễn Thị Minh Khai Thực khách ở Trà Vinh quen gọi tô bún bò Huế khác với tô bún bò Huế nấu tại Cần Thơ, lại càng không giống với món bún bò xứ Huế là bún bò sa tế. Vậy mà ở quán ăn số 5 người ta vẫn gọi như vậy.

Bún bò sa tế

Bún bò sa tế hay còn gọi bún bò tái

Tô bún ở Trà Vinh nếu gọi là bún bò tái cũng không sai. Những miếng thịt bò đỏ tươi vừa chín tái nằm trên cùng cho phép gọi như vậy. Bún bò Trà Vinh còn thú vị ở chỗ là chất nêm vào thức chấm không được pha chế bằng tương xay mà là nước mắm trong với sa tế. Đây là điểm khác biệt mà ngay cả người đứng bán cũng không giải thích được bởi đây chỉ là lớp kế thừa.

Nước chan trong vắt khiến bạn dễ nghi ngờ về vị ngọt của nước xúp. Nhưng khi tô bún bày ra bàn, với lớp thịt bò xắt khéo, tái hồng kèm thêm dĩa rau xanh tươi mát mắt đã bắt thèm, thêm rau mùi vào tô, thêm nước mắm, sa tế cho vừa ăn.

Khách đến quán lần đầu thường ngơ ngác tìm chai tương xay, tương ớt. Đừng mất công kiếm mà cứ cảm nhận cho hết cái mùi lạ bốc lên từ tô bún này. Mùi ngò om, ngò gai, lá quế… dù quen thuộc nhưng vẫn mang mùi vị hay hay. Thức chấm ở đây cũng là nước mắm sa tế đó thôi. Người thích rau tươi có thể trộn thêm vào tô các thứ rau đồng có sẵn trong dĩa rau kèm: rau muống, bắp chuối, giá sống…

Về Trà Vinh, nếu ghé vào quán này bạn nên làm quen với bún bò Huế sa tế - cứ tạm gọi như vậy.

Đến Quảng Bình - Ăn Hải Sản đất Hoa Hồng

Nhiều người nói rằng khắp mấy tỉnh ven biển miền Trung thì hải sản ở Đồng Hới là phong phú và tươi ngon, nhất là vùng cửa sông Nhật Lệ. Đến thị xã hoa hồng này, bạn chỉ cần ngồi đâu đó trên những dãy kè đá bên sông là có thể cảm nhận và thưởng thức món biển đúng như người ta nói.

Thiên nhiên biển trời đã ưu ái dành tặng cho vùng đất này những miếng ngon vật lạ. Mực, cá, tôm thơm ngon ngọt. Con hàu, nghêu, sò huyết lớn hơn nơi khác, hăm hắp nước lắc lự ngọt lìm. Cá mú, cá hố, cá chim, cá bã trầu, cá hồng, cá chình, cá hanh… tươi ngon. Vùng cửa sông nên có đủ các loài cá ở nước ngọt, nước lợ, biển. Khách từng trải, nếm đủ sơn hào hải vị các miền, vẫn cho rằng thức ăn ở đây có hương vị đậm đà riêng.

Cách chế biến cũng khác, không rườm rà nhiều công đoạn, mất thời gian. Tối giản những phụ gia, màu mè không cần thiết. Nấu nướng thô mộc không phải hấp gia vị. Đây là cách ẩm thực của người ăn sóng nói gió, ăn chắc mặc bền của người đi biển. Chỉ với một bếp than nhỏ là đủ cho hai kiểu: nướng và hấp.

Cá, tôm, nghêu, sò, ốc cứ lấy trong thùng đựng ra rồi nướng hoặc hấp tuỳ theo yêu cầu của khách. Mực tươi để luôn túi mực mà nướng, nên con mực ngọt sắc lại nhai vừa miệng. Đồ chấm thì đơn giản, chỉ muối và ớt trái đập dập, rất ít dùng nước chấm, tương ớt. Cái ngon ở chỗ còn giữ được nguyên mùi vị đặc thù tươi roi rói của đồ biển. Nhiều con mực ống trước khi nướng, trong suốt một màu rất đã mắt, như thể vớt từ biển lên để dùng ngay.

Mà cái thú ẩm thực bao giờ cũng gắn với không gian cả. Cảnh sắc ở cửa sông Nhật Lệ đẹp vô vàn. Biển trời mênh mông, sông nước hữu tình, gió lồng lộng thật mát mẻ. Thiên nhiên thơ mộng nhưng lại hoang sơ hùng vĩ. Con gái Quảng Bình lại nổi tiếng mặn mà, cặp mắt đen lay láy nên lai rai chiều hôm ở cái nơi sông về gặp biển có phong vị riêng. Ở Đồng Hới còn có một đặc sản độc chiêu nữa là rắn đẻn. Loài rắn biển này cực độc nhưng thịt thì thơm ngon đáo để và rất bổ dưỡng. Đi đường xa mệt nhọc mà dùng món cháo rắn đẻn là khoẻ ra ngay. Còn tiết rắn thì hòa với rượu trắng, uống vào là rần rần, rạo rực nao nao trong người.

Người Quảng Bình thích dùng rượu, mà thưởng thức đồ biển thì phải uống rượu. Rượu gạo vùng này cũng có nhiều loại rất ngon. Rượu Lệ Thuỷ trong văn vắt, nồng mà sâu đằm. Hình như cái khô khốc vùng truông cát nắng gió đã trút hết vào cái chất cay nồng bởi một thứ ma lực khó giải thích để cứ đụng vào là phải ngây ngất, mềm môi.

Đến Quảng Trị - Ăn Cá Chột Nưa

Với những người sành ăn ở hai đầu đất nước thì chột nưa vẫn là một món ăn hoàn toàn xa lạ. Nhưng với dân nông thôn miền Trung từ Nghệ An vào đến Thừa Thiên - Huế, đặc biệt là Quảng Trị thì chột nưa là món đặc sản đậm phong vị quê hương và gắn bó với họ bao đời nay.

Phong vị chột nưa - Chột nưa kho cá nước lụt

Chột nưa, hay nói chính xác hơn là chột của cây nưa, một loại thực vật trồng ở những nơi ẩm thấp, gần gũi với cây môn và cây bạc hà nhưng lá của nó lại rất giống lá đu đủ. Người Quảng Trị thường trồng nưa vào tháng tư hàng năm ngay sau khi thu hoạch xong vụ lúa đông xuân. Và đến tháng 7, tháng 8 khi những cơn lụt đầu mùa lăm le nhận chìm ruộng đồng dưới nước bạc từ nguồn tràn về thì nhổ nưa. Củ nưa chất lên giàn bếp làm lương thực độn cho buổi giêng hai thóc cao, gạo kém, còn chột nưa (thân) chế biến thành thức ăn sau khi tước bỏ lớp da bên ngoài như kiểu bạc hà.

Trước hết, chột nưa mà nấu canh với cá hẻn mồi (tiếng địa phương gọi con cá trê nhỏ theo nước lụt về xuôi) hay con tràu (cá lóc), chẳng cần bột ngọt, bột nêm mà chỉ cần cho vào ít mắm ruốc, ớt bột cay cay thì nước ngọt đậm đà chẳng thua bất cứ món canh sang trọng, cầu kỳ nào cả. Thứ đến, chột nưa thái mỏng rồi muối chua, sau ba ngày vớt ra xả bớt mặn, vắt cho ráo chấm với mắm ruốc hoặc nước mắm pha chút tỏi, chút ớt, đủ hấp dẫn khẩu vị. Như người Bắc ghiền cà pháo, mắm tôm hay người Nam ghiền bồn bồn muối cua vậy. Nhưng món chột nưa được người miền Trung nói chung và Quảng Trị nói riêng ưa chuộng nhất. Và cam đoan với bất cứ ai được nếm qua một lần ắt khó lòng quên, đó là món chột nưa kho với cá mụn nước lụt (cá nhỏ, cá vụn).

Cây nưa có thể trồng nơi nơi

Điều đáng nói là chỉ có cá mụn mùa lụt mới hoà quyện với chột nưa để cho ra cái hương vị quyến rũ đến thế. Không gì thú vị bằng những ngày thu, thời điểm thu hoạch chột nưa cũng là mùa lụt bắt đầu ở miền Trung, bưng chén cơm nóng hổi ăn với chột nưa thì quên trời, quên đất. Mới đây ông Phạm Quang Nhơn- đứa con Quảng Trị tha hương, hiện định cư tại Bà Rịa - Vũng Tàu, đã trồng đầy cây nưa trên sân thượng nhà. Trong một lần họp mặt bạn bè đồng hương, ông chiêu đãi một bữa tiệc toàn chột nưa làm chính.

Ngoài những món cố hữu như đã nêu, ông Nhơn còn quả quyết trước khi nhập tiệc là đã sáng tạo thêm hai món ăn mới để chột nưa trở thành cao cấp, sánh cùng những món sang trọng khác trong nhà hàng. Thứ nhất: chột nưa thái mỏng cùng thịt heo luộc, thêm gia vị để trộn gỏi. Thứ hai: cắt chột nưa thành những miếng bằng trái đậu bắp, phết lên lớp bơ mỏng, nhét vào giữa mấy hạt đậu, nướng vừa chín đem ăn. Quả lời ông Nhơn không ngoa, chột nưa đã kỳ càng thêm tuyệt và chẳng hề dân dã chút nào.

Đến An Giang - Ăn Gỏi Sầu Đâu

Sầu đâu là thứ lá nhỏ, mỏng, mọc đối xứng qua cuống của một loại cây thân gỗ cao to, cùng họ với xoan. Hằng năm, cứ vào khoảng tháng 11 đến tháng 3 âm lịch thì sầu đâu cho đọt lá và những chùm bông nhỏ li ti như hột é. Người ta hái cả lá lẫn bông bó từng bó nhỏ (ảnh) đem bán ngoài chợ. Thế là người dân địa phương lại được thưởng thức loại lá có vị độc đáo và hấp dẫn này.

Ăn sầu đâu đơn giản nhất là chấm nước cá hoặc nước thịt. Xôm tụ hơn thì trộn với khô cá sặc hoặc khô cá lóc nướng xé nhỏ cùng một ít dưa leo, cà chua xắt mỏng, trộn và chấm nước mắm me. Châu Đốc là "thủ phủ" của mắm thái nổi tiếng cả nước. Có lẽ chính vì cùng là đặc sản nên sầu đâu và mắm thái rất "ăn nhịp" khi phối trộn thành một món ăn. Vị mắm ngọt mặn hòa vị đắng sầu đâu trở thành "kỷ niệm" khó quên với khách phương xa. Nhưng khó quên nhất là khi bạn được thưởng thức gỏi sầu đâu.

Cũng như bao món gỏi khác của nước ta, món này được chế biến khá công phu. Cá lóc nướng trui bằng rơm mới cho thơm, rỉa bỏ xương. Thịt ba rọi luộc chín tới, xắt sợi. Tôm thẻ luộc (nếu là tôm càng xanh nướng xé nhỏ càng ngon) lột vỏ, bỏ đầu. Khô cá sặc nướng than đước, xé nhỏ. Tất cả (ngoại trừ cá lóc) trộn đều với dưa leo, cà chua xắt mỏng, me chín, xoài sống bằm sợi, nêm nước mắm nhĩ, đường, bột ngọt vừa ăn, để 5 phút cho thấm. Sau đó cho thịt cá lóc, rau thơm cùng ớt xắt lát lên mặt là xong. Thế nhưng gỏi sầu đâu dù có được làm công phu thế nào mà nước chấm pha chế không đúng cách cũng giảm đi giá trị. Nước chấm ngon là tuyệt đối không dùng chanh, chỉ sử dụng me. Chính chén nước chấm này giúp người ta thưởng thức hết cái hương vị đậm đà của gỏi. Gỏi sầu đâu có thể dùng để ăn cơm, nhưng đãi khách với chai rượu nếp rặt thì chẳng còn gì để nói! Người ta cũng có thể thưởng thức sầu đâu với cá trèn xông khói. Vị đắng của sầu đâu làm cho vị cá khô thêm ngọt.

Đến Sóc Trăng - Ăn cháo Cá Lóc

Buổi chiều ở thị xã Sóc Trăng, nên tận hưởng cái thú đi ăn cháo cá. Quán cháo cá lóc được nhiều người nói tới ở ngã tư Phú Lợi - Trần Hưng Đạo. Ngồi vào quán chỉ vài phút sau sẽ có ngay tô cháo nóng, khói lên nghi ngút, toả mùi thơm ngào ngạt.

Bạn nên cho rau đắng, giá sống vào tô cháo, một ít gừng non xắt nhuyễn rồi trộn đều, rắc ít tiêu vào. Rau đắng (polygonum aviculare), theo A.D Turova, có tác dụng hạ huyết áp, tăng cường sự hô hấp. Rau đắng có 0,35% chất tanin; carotin: 39%; đường, nhựa, sáp, tinh dầu - độ tro: 2,44%. Gừng còn gọi là khương (gừng tươi: sinh khương) có tác dụng ôn trung tán hàn, trừ thấp, tịch uế… Húp vài muỗng cháo nóng hổi, gắp miếng cá lóc chấm nước mắm ớt thơm phức, dư vị nồng trên đầu lưỡi. Có thể sẽ thắc mắc, sao ở nhà mình nấu không bằng quán? Thì đây, cách nấu tô cháo cá lóc của dân Sóc Trăng là lựa cá lóc 1kg, làm sạch, hấp chung với mỡ hành, vớt ra để nguội. Sau đó gỡ thịt cá ướp với chút nước mắm (không nấu cá nhừ trong cháo). Xương cá cho vào nồi nước, nấu kỹ lọc lấy nước để nấu cháo, chờ cháo sôi đều mới đổ cá ướp gia vị vào nồi, khuấy đều lần nữa rồi nhắc xuống. Tô cháo là hỗn hợp: vị thơm bùi của gạo lúa mùa, vị ngọt của cá tự nhiên, vị cay và thơm của gừng, tiêu, vị mặn của nước mắm, vị nồng của ớt, tất cả hoà quyện nhau. Vấn đề là làm sao “cân” gia vị vừa phải, hài hòa, phù hợp với khẩu vị của bạn. Giá mỗi tô cháo cá lóc 5.000đ. Kêu thêm đầu cá, có giá riêng. Trần Phỏng Diều

Đến Sài Gòn - Ăn món Bắc Hàn

Nhiều người đã đến ăn ở Taedonggang (1) đều thừa nhận món ăn Triều Tiên ở đây ngon hơn cả. Đặc biệt là món thịt chó luộc đậm đà hương vị Triều Tiên. Quán của một công ty từ xứ Bắc Triều Tiên tên là Bình Nhưỡng. 30 Hồ Tùng Mậu, Q.1, TP.HCM

Thịt chó Bình Nhưỡng ở Sài Gòn

Không chỉ có thịt chó, ở Taedonggang còn có nguyên một khí quyển của Việt Nam những năm 1970 trở về trước. Ca nhạc truyền hình ở đây luôn luôn là loại ca nhạc với những giọng opera rất “nhọn”. Người hát không “múa” chân mà chỉ múa tay.

Quán luôn luôn chật khách trên tầng 1. Muốn có chỗ ở tầng 1 phải đặt trước. Ăn ở tầng 1, bạn luôn luôn được các cô tiếp viên kiêm ca công phục vụ một số bài hát Hàn Quốc và Việt Nam – nhạc Việt được chọn luôn luôn là nhạc đỏ. Hôm chúng tôi đến quán, may mắn là tầng trệt cũng đông khách, nên mới được các cô tiếp viên xinh đẹp người Bắc Hàn hát phục vụ bốn bài. Hai bài nhạc Bắc Triều thì chúng tôi mù tịt, còn hai bài nhạc Việt thì ai cũng biết trừ một số thuộc thế hệ 9X, 0X: Việt Nam quê hương tôi và Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng. Phong cách biểu diễn chỉ có diễn đạt bằng tay.

Những cô tiếp viên trong quán tỏ ra ít biết tiếng Việt. Tiếng Anh thì “Can you speak English?” “A little!” Có lẽ họ chọn phong cách ít giao tiếp, nhưng phục vụ thì ngon lành cành đào hơn kiểu quốc doanh những năm 1970 nhiều lắm! Nhất là nụ cười, cười nhiều cười tươi, không đến độ phải phát động chiến dịch “cười là yêu nước” như ở ta.

Chó dường như là món cao cấp nhất ở quán này, nên nếu bạn muốn thử cái hương vị thịt chó Bắc Triều thì phải chịu khó bỏ ra 300.000 đồng – có lẽ đây là đĩa thịt cao giá nhất của quán; nhưng chó không chắc gì được nhập từ cố quán sang mà e chừng là chó Ông Tạ.

Như đã nói, món ăn Triều Tiên ở đây ngon lắm, nên không chỉ có chó mà còn nhiều thức khác. Kim chi – món truyền thống xứ củ sâm ở đây không tìm cách đa dạng loại nguyên liệu làm dưa và chỉ bảo thủ ở cải thảo và củ cải, chứ không kim chi nào là rau muống, bồn bồn, cà rốt… Điều quan trọng là ngon. Rồi còn bánh xèo hải sản, bánh xèo kim chi. Thịt đông cũng có hương vị riêng – khác với thịt đông Việt Nam. Món ăn cũng được trình bày chăm chút rất là “tiểu tư sản” chứ không chịu “thô mộc”. Và cũng ở đây, bạn bắt gặp lại món dồi trường nhồi nếp nướng rất thân quen mà ta hay ăn ở gánh hàng bà Tư, cô Tám ở một vỉa hè Sài Gòn nào đấy lâu lắm rồi.

Còn một thứ quốc tửu của Triều Tiên không thể không kể: rượu soju. Nhiều người cũng bảo soju Bắc đậm hơn Nam.

Đến Huế - Ăn Cá Kình

Chỉ có người Huế mới gọi con cá lớn bằng 2 -3 ngón tay là cá kình. Lúc cá chỉ bằng ngón tay hoặc nhỏ hơn, nó lại có tên là cá rò

Cá kình nấu ngót

Món cá kình nấu ngót

Thịt cá rò mềm - đặc biệt là cá rò ở phá Tam Giang - khiến ra đời một món mắm rất mực Huế là mắm rò. Căn cơ hơn nữa là mắm rò làng Chuồng của Huế. Tại răng mà gọi làng Chuồng? Thì chúng ta phải hỏi người Huế vế sau của câu ca dao này, vì nghe đâu nó liên quan tới sự không mặc đồ leo cau của con gái ở đây.

Phá Tam Giang sau cây lụt 1999 bị tàn phá nhiều không còn là nơi dưỡng ngư lý tưởng. Mới đây báo Lao Động còn lên tiếng cảnh báo rằng cá kình cũng như nhiều loại cá khác ở phá này sắp sửa tuyệt chủng. Cho nên có khi những tô canh cá kình nấu măng (nhất là măng giang trên đầu nguồn sông Hương) mà bạn đang ăn ở Sài Gòn giờ đây có thể là những tô canh cá kình cuối cùng chăng!

Dân gian bảo rằng cá kình ngon ở chỗ ngọt thịt, lại có bộ ruột hơi đăng đắng tuyệt hảo trị được chứng mất ngủ. Có trị được mất ngủ không chẳng biết, chứ mùa nóng này, gọi một tô canh cá kình, ngồi nhai phần đầu và ruột rồi vẻ con cá be bé không bằng hai ngón tay, thì cũng thú như những bà mẹ ngày xưa ngồi tủn mủn lể từng con ốc gạo miền Trung chỉ to bằng đầu đũa.

Cá kình trông không khác gì với con cá dò, cá dò lớn có khi bằng bàn tay, có khi nhỏ hơn một chút, mình dẹp, ruột và thịt ăn cũng đăng đắng như con cá kình Huế. Liệu có sự tương quan ngôn ngữ nào giữa cá rò và cá dò?

Nhưng dẫu sao tô canh măng chua nấu cá kình đánh bắt lên từ phá Tam Giang nó cũng tạo nên cái thần riêng. Hình ảnh của tô canh với màu vàng óng ánh liên kết với một cái phá nổi tiếng từ rất lâu trong lịch sử. Những hình ảnh này quyện lấy nhau, cộng với sự chăm chút của một tay bếp Huế chính gốc, làm cho cái ngon của tô canh bước vào hàng khanh tướng…

Đến Tây Bắc - Nhớ Gia vị miền Sơn Cước

Trong nỗi nhớ êm đềm về những món ăn miền Tây Bắc, bao giờ cũng hiện lên cái vị thơm và cay đặc biệt, cùng vị thoang thoảng ngai ngái mùi rừng rất ấn tượng và đặc trưng của mắc khén trong mọi món ăn. Mắc khén là đầu vị trong các loại gia vị miền sơn cước.

Gia vị miền sơn cước

Quả mắc mật, một loại gia vị xứ Lạng Sơn

Có người gọi mắc khén là hạt tiêu rừng và dễ có liên tưởng tới cây hồ tiêu dại mọc trong rừng. Không phải thế. Mắc (quả) khén là quả của cây khén, một loại cây thân gỗ lớn mọc trong rừng đại ngàn. Cây khén ra hoa vào dịp cuối xuân và đậu quả thành những chùm nhỏ như những chùm hạt mùi già trong vườn mẹ để dành nấu nước cho ta tắm đêm tất niên. Đến cuối mùa hạ, người ta đi thu hái mắc khén bằng cách trèo lên cây hoặc dùng câu liêm với lên kéo những cành nhỏ có quả rơi xuống, buộc thành từng túm đem phơi nắng cho khô mang ra chợ bán hoặc gác trên gác bếp để dùng dần.

Khi dùng mắc khén, người ta bứt một nắm quả cho vào chiếc bát con. Chọn lấy một viên than củi nồng đượm nhất đang cháy giữa bếp gắp bỏ vào bát và lắc đều tay để nướng mắc khén. Khi thấy mùi thơm bay lên ngào ngạt thì gắp viên than ra, khẽ thổi cho bay hết tàn than trong bát rồi dùng chuôi dao hay chày nhỏ giã cho hạt mắc khén thành bột để chế biến các đồ chấm và làm gia vị cho các món ăn.

Trong các thứ đồ dùng để chấm của người miền cao Tây Bắc thì chảm chéo lại là món đầu vị. Người Thái gọi chảm chéo là chảu hươn, nghĩa là ông chủ nhà.

Chảm chéo là một hỗn hợp gồm muối rang trộn với ớt chỉ thiên nướng chín trên than củi, bột mắc khén và các loại rau thơm có trong vườn nhà cùng cho vào bát lớn giã nhuyễn mà thành. Tất cả món ăn trên mâm, từ thịt luộc, rau sống, rau luộc tới xôi nếp... đều chấm được vào chảm chéo. Đưa miếng thức ăn vào miệng, lặng lẽ và chậm rãi nhai sẽ cảm nhận được bao nhiêu hương vị của núi rừng thấm vào trong đấy.

Muối é trắng

Ngay bọn trẻ con chúng tôi ngày ấy cũng có món chảm chéo của riêng mình. Mỗi khi tụ tập ngoài phiêng hay trên bãi cỏ, chúng tôi hái ớt thóc mọc hoang đem nướng trên than lửa, về nhà lấy muối và mắc khén rồi vặt khắp nơi các loại rau thơm cho vào ống tre, giã bằng chuôi dao... Thế là có chảm chéo để chấm sắn nướng lùi trong đống lửa ngoài bãi. Một món khoái khẩu của tuổi thơ là nhót xanh mới cỡ ngón tay út, quấn lá bắp cải non và lá tỏi rồi chấm chảm chéo ống tre: chua, cay, thơm, bùi... Giờ nhắc lại, nước miếng còn ứa chân răng...

Một thứ đồ chấm khác ở miền cao Tây Bắc, ai đã một lần nếm qua cũng khó mà không một lần nhớ lại. Đó là nậm pịa. Nậm pịa là chất lỏng sệt trong đoạn ruột non trâu, bò, ngựa, nai, hoẵng..., tóm lại là của tất cả những con vật bốn chân ăn lá và ăn cỏ. Người trong bản mỗi lần chia nhau thịt một con vật nào đó có nậm pịa, thì dù có chia tới hàng trăm suất thì suất nào cũng phải chia nậm pịa và một miếng dạ dày. Người được chia nhiều thì là cả một đoạn ruột buộc dây hai đầu để giữ nguyên chất bên trong, còn người ít quá thì đành phải lấy thìa nứa sớt cho một chút chất trong ruột gói vào lá cây mang về. Nậm pịa được nấu lẫn với miếng dạ dày băm nhỏ, cho thêm vào mắc khén, ớt chỉ thiên và muối để thành một thứ đồ để chấm thịt. Khi nếm nậm pịa, ta sẽ thấy vị nhân nhẩn đắng, sau đó là vị thơm, bùi, ngọt. Hay nhất là dù bạn có bụng dạ yếu đến đâu thì trước khi ăn thịt ấy, hãy nhấm trước một chút nậm pịa, bạn sẽ không còn lo chuyện đau bụng nữa.

Tiện thể nói về canh lằng: Lằng là lá của cây lằng trên rừng. Vào mùa lá non, người ta đi hái về, thái nhỏ, phơi khô như chè vậy. Khi muốn ăn, người ta chỉ nấu nước sôi với quả cà chua, có thêm tí mắm tôm hay tôm nõn thì càng ngon, rồi cho chút lá lằng vào khi nước sôi và bắc xuống là thành món canh lằng. Canh lằng ăn ban đầu có vị đăng đắng rất thú vị, sau đó thì để lại vị ngọt đượm, rất tốn cơm, nhất là vào những ngày mùa hạ nóng nực đến chán ăn. Thế mới lạ lùng chứ!

Muối hột

Có một món khác cũng như thế là món cá nướng pa pỉnh tộp. Những con cá suối hay cá sông khá to được mổ phanh đằng sống lưng, sau đó cho các loại cây gia vị băm nhỏ như riềng, sả, gừng, thì là, các loại rau thơm, muối và bột mắc khén rồi ấp lại như cũ, kẹp con cá bằng những cành tre non rồi đem nướng bằng cách hơ trên than hồng. Phải hơ và xoay trở nhiều lần để làm sao cho không quá lửa, cái nóng âm ỉ nhiều giờ và hương vị của những thứ gia vị hoà vào trong từng thớ thịt cá. Ôi chao, miếng pa pỉnh tộp bây giờ người ở Tây Bắc vẫn thường được thưởng thức mà tôi thì nay đây mai đó ít khi có dịp thư thả mà trở lại miền cao này, được kiên nhẫn ngồi bên bếp than hồng mà chờ đợi...

Nhớ những gia vị miền Tây Bắc là nhớ cây, nhớ rừng. Ví như vại măng chua quanh năm là có đủ các vị măng từ nhiều giống tre từ nhiều cánh rừng. Nước măng chua để lâu khi nấu sôi lên chuyển sang màu đỏ, rắc ít bột mắc khén là thành món nậm xổm lành thay cho nước cốt canh vắt của người vùng xuôi nhúng những lát cá sống để ăn gỏi. Đã mấy người được ăn gỏi cá nhúng nậm xổm lành chưa? Hay đã mấy ai được ăn món nộm thịt lợn nhép trộn với lá pón vén và lá nhội? Thịt con lợn nhép chừng dăm bảy cân luộc vừa chín tới, thái mỏng, sau đó chỉ cần bóp với lá non thái nhỏ của cây pón vén, một loại lá chua, thoảng vị chát dịu và lá non cây nhội, rất bùi và cũng thoảng vị chua, cho thêm tí muối và bột mắc khén là thành một món ăn cho mọi người.

Ngày nhỏ, tôi cùng đám bạn đi rừng lấy củi, khi về trên gánh củi thường gài thêm vài chùm xổm pột. Chúng tôi gọi đó là quả muối. Xổm pột là cây thân gỗ xốp nhỏ, thường mọc trong rừng tái sinh. Quả xổm pột nhỏ và dẹt như hạt cà chua bám quanh cuống dài mọc thành chùm. Khi quả chín có một lớp bột dẻo như bột quả me chín bám bên ngoài và ngoài cùng là một lớp bột trắng như tinh muối. Xổm pột có vị vừa chua, vừa mặn, như ô mai. Mẹ sẽ gỡ xổm pột đem giã nhỏ, cho thêm một ít muối rồi cho vào ống tre để dùng dần làm gia vị mỗi khi nấu ca

nh chua trong những ngày hè nóng nực.

Làm sao có thể cùng một lúc mà kể ra hết được những gia vị từ cây lá trong rừng miền sơn cước nhỉ?

Đến Đà Nẵng - Đi Hòa Vang ăn cá Mòi

Lên đập ăn cá mòi Người bản xứ gọi nôm na công trình đập nước là "ba-ra" An Trạch. Ba-ra lấy âm từ tiếng Pháp: barrage (đập nước), do trước đây người Pháp có xây một đập nước, về sau đập bị hỏng. Vào những năm 2000, Nhà nước cho xây mới một đập chắn ngang sông kèm theo những công trình kiến trúc đẹp và hiện đại, để giữ nước tưới cho các cánh đồng trong khu vực

Lên tầng hai đập vãn cảnh

Một góc bán cá mòi bên ba-ra An Trạch

Đó là một công trình thuỷ lợi tầm cỡ quốc gia, nằm trên sông Yên, giữa hai xã Hoà Khương và Hoà Tiến (Hoà Vang - Đà Nẵng). Ngoài chức năng "thuỷ nông", nơi đây có phong cảnh hùng vĩ, đẹp mắt… với dòng sông Yên bao la, hiền hoà… chảy xuyên qua những xóm làng, ruộng đồng… bát ngát. Song song với đập chắn là cây cầu khá rộng, các loại ô tô tầm trung có thể qua được.

Du khách dừng chân trên công trình, hoặc muốn khám phá vẻ đẹp nhiều hơn, xin hãy leo lên tầng hai, ở đây gió mang hơi nước từ sông thổi lên mát lạ thường. Và có thể mục kích được dòng nước từ trên đập chảy qua các cống xả cuồn cuộn xoáy, chảy về xuôi. Ngước tầm nhìn xa hơn, ở hạ lưu, hai bên bờ sông có những rặng tre xanh, bao bọc xóm làng yên ả, thanh bình, thỉnh thoảng những làn khói chiều lan toả sau những rặng tre, giàn mướp…

Cá mòi sông

Nơi đây, thu hút nhiều người đến tham quan, ngắm cảnh, câu cá, hóng mát... Sông có loài cá mòi "đặc sản", cứ sau Tết Nguyên đán, cá từ các vùng nước lợ, ngược dòng lên đây đẻ trứng. Mỗi chiều, dưới đoạn sông này, hàng chục chiếc ghe ngược xuôi thả lưới bắt cá mòi, điểm xuyết cho dòng sông những nét chấm phá như một bức tranh thuỷ mặc. Lượng cá đánh bắt giảm dần và kết thúc khoảng tháng tư, tháng năm (âm lịch). Với hương vị cá mòi riêng lạ và đặc biệt này, du khách có thể mua một ít về nướng chấm nuối tiêu chanh hoặc chiên dòn chấm nước mắm gừng ăn với cơm cũng ngon.

Giá cá mòi vô chừng, mỗi chục (12 con) lớn trên 2 ngón tay, giá khoảng 10.000 đồng, loại "trung trung" là 8.000 đồng, loại cá nhỏ nhất khoảng 5.000 đồng. Tuy nhiên, trong những năm qua, một số bà con đánh bắt cá mòi bằng lưới cho biết: nguồn cá mòi đã cạn kiệt dần do đánh bắt bằng xung điện, có buổi không bắt được con nào… Một người câu cá trên "cầu" cho biết: "Bọn châm cá đã sử dụng loại máy xung điện mạnh, thả dây dẫn âm xuống khoảng 10 mét nước, tất cả các loài hải sản, nhất là cá mòi nằm trong "điện trường", đều bị chết nổi lên trắng xoá".

Đến Sài Gòn - Ăn món Nhật

Chẳng hiểu cái sự lấy vợ Nhật giờ này có còn là tiêu chí tuyệt vời hay không chớ cái sự ăn Nhật vẫn còn đầy tinh tế, hạp miệng lắm. Nhưng là hạp với những người mê gỏi cá ấy. Hạp với những người vẫn "sùng bái" dạng thức ăn chậm (slow food) đang từng bước quay lại lấn át thức ăn nhanh. Địa chỉ: The Sushi Bar, 2 Lê Thánh Tôn, Q.1, ĐT: 8238 042

Ăn Nhật

Không gian "rất quán xá ồn ã" ở tầng trệt

Ở The Sushi Bar, bạn có thể tìm được sự tinh tế ấy qua các món sushi. Sushi là một vắt nhỏ cơm kèm với một miếng cá sống hoặc một miếng hải sản nào đó. Chẳng hạn người ta có thể bắt gặp trong món Moriwase những vắt sushi "áo" (áo đúng nghĩa mặc áo chứ không bọc kín như nghĩa áo trong món ăn Việt) với nào cá hồi, cá ngừ, mực, tôm bàn chải, tôm sú, lươn, trứng cá hồi, trứng tôm, trứng cá mập... Đĩa thức ăn trông như một ngôi làng với những ngôi nhà nhiều sắc màu "quy hoạch" có nhịp điệu hẳn hoi. Hoặc tỷ lệ cơm nhiều hơn (cấp tô) với cá hồi và trứng cá hồi trong món Sake Ikura Don.

Một đặc trưng khác của Nhật là gừng chua. Món ăn nào của người Nhật cũng thường đi kèm với gừng chua. Gừng chua ở Nhật có huyền thoại giúp nâng cao tuổi thọ. Ngẫm lại, gừng tạo cho thức ăn an toàn, giữ cho ấm tỳ vị, người Nhật có lẽ có lý.

Có một điều đáng tiếc của quán là thời điểm này vừa hết cá nóc - một món ăn khoái khẩu của dân Nhật. Cô phục vụ cho biết: lâu lắm mới có lại, phải chờ chủ về Nhật nhập sang kia. Nghĩa là họ không chế biến cá nóc trực tiếp từ nguồn nguyên liệu dồi dào ở Việt Nam vốn bị luật pháp cấm.

Nói đi cũng cần nói lại một chút. Phong cách sống sít vốn bị các thầy thuốc Việt Nam phê phán. Nhưng chẳng hiểu sao dân Nhật ăn sống sít đồ biển từ ngàn đời lại phát triển phởn phơ, âu là họ có bí quyết chăng? Có điều, tỷ lệ vắt cơm kèm miếng thức ăn kiểu Nhật không hạp chút nào với những người mắc bệnh đái tháo đường. Còn mì lạnh thì xin chào thua!

Mì lạnh hơi nhạt nhẽo ít hấp dẫn

Món sake ikura don gồm cơm với cá hồi sống và trứng cá hồi

Món Moriwase như một ngôi làng được quy hoạch lớp lang mà mỗi đơn vị kiến trúc là một vắt cơm nhỏ "áo" với miếng thức ăn

Món salad củ cải trắng với xốt mayonnaise đặc trưng

Không gian bệt

Đi Nước Ngoài - Mua Sôcôla

Lễ tình nhân 14.2 cũng là dịp các đôi tình nhân tặng quà cho nhau, phổ biến nhất vẫn là sôcôla. Bạn có thể tìm thấy sôcôla khắp mọi nơi trên thế giới, từ loại sản phẩm sản xuất đại trà cho đến những loại cực hiếm làm thủ công, với giá cả đa dạng từ thấp đến cao nhất!

Những loại sôcôla đắt tiền nhất thế giới

Sôcôla: một thị trường sôi động

Phổ biến nhất là các loại sôcôla nhãn hiệu Mars & Hershey (Mỹ), chúng phổ biến đến tận những nước vốn có truyền thống làm sôcôla như Thụy Sĩ, Pháp... Ngành công nghiệp sôcôla Mỹ có giá trị đến 15,3 tỉ USD, và người ta đã nghĩ ra đủ cách kinh doanh để nâng giá trị sôcôla lên hàng xa xỉ với sự xuất hiện của những nhãn hiệu sôcôla đắt tiền. Theo tạp chí chuyên về nghiên cứu thị trường Packaged Facts (ở Rockville, bang Maryland, Mỹ), thị trường sôcôla đắt tiền tăng trưởng 20%/năm kể từ 2001 trong khi thị trường sôcôla truyền thống chỉ tăng trưởng khiêm tốn 3,9%/năm. Riêng năm 2005, doanh số của thị trường sôcôla đắt tiền đã đạt 1,2 tỉ USD và dự kiến đạt 1,7 tỉ USD vào năm 2009.

Để duy trì thị phần và thu hút người tiêu dùng, những đại gia sôcôla đang ra sức đẩy mạnh các thương hiệu sôcôla đắt tiền. Hershey, nhà kinh doanh sôcôla số một tại Mỹ gần đây thu tóm hai hãng Scharffen Berger và Joseph Schmidt, với giá mua lần lượt là 46,6 và 61,1 triệu USD vào tháng tám năm ngoái. Doanh số của hai hãng này ước đạt 25 triệu USD. Còn trong năm 2005, doanh số bán của Hershey đạt hơn 4,8 tỉ USD.

Sôcôla đen bán chạy

Tăng trưởng mạnh mẽ nhất là loại sôcôla đen. Theo hãng Hershey, thị trường sôcôla đen ghi nhận tăng trưởng 11,2% trong vòng 4 năm qua. Do đó hãng này đã tập trung đến một nửa hoạt động kinh doanh vào loại sôcôla đen bằng việc mở rộng các sản phẩm phổ thông như loại Hershey's Special Dark bán chạy nhất tại Mỹ.

Tại sao loại sôcôla đen lại phổ thông như vậy? Không những vì mùi vị mà sôcôla đen còn chứa những hợp chất gọi là phenylethylamine và seratonin, cả hai đều có thể tìm thấy trong não của con người. Các nhà khoa học tim mạch còn cho rằng sôcôla đen tốt cho sức khỏe hơn vì chúng có thành phần chất cacao nhiều hơn loại sôcôla sữa. Theo đó, cacao có chứa chất flavanol giúp duy trì hệ tim mạch khỏe mạnh bằng cách làm mạch máu giãn nở và kềm giữ lượng cholesterol, qua đó giảm nguy cơ về chứng máu cục. Flavanol còn là một chất chống oxy hoá tốt v.v.

Nhưng dĩ nhiên thiên hạ mua sôcôla không phải chỉ vì chúng có flavanol hay chống oxy hoá, họ mua đơn giản vì sôcôla có mùi vị ngon. Và những nhà sản xuất đã biến sôcôla thành những cỗ máy đẻ ra tiền với đủ vị, đủ màu, và cả gắn cho chúng những nhãn hiệu hàng "độc", hàng xa xỉ...

Những loại sôcôla đắt tiền nhất thế giới

Tạp chí Forbes giới thiệu những loại sôcôla bán với giá cắt cổ - tức đắt tiền nhất thế giới. Sản xuất thủ công với chất lượng tuyệt hảo, đã đành. Nhưng giá trị thực của chúng không chỉ là chất lượng mà nằm ở thương hiệu. Thật vậy, chỉ những người lắm tiền mới có thể mua chúng, khi mà giá của chúng chỉ tính theo từng pound (khoảng 450g) một, mà mỗi pound có giá từ 50USD đến... 2.600USD!

Giá đắt nhất: 2.600USD/pound

Nhà vô địch: Chocopologie

Sản phẩm của hãng Knipschildt (Norwalk, bang Connecticut, Mỹ, www.knipschildt.com). Loại sôcôla này thoạt trông chẳng có gì hấp dẫn: xù xì, không có nét ấn tượng nào... nhưng có giá bán khủng khiếp: 2.600USD/pound! Hãng Knipschildt Chocolatier thành lập năm 1999 do Fritz Knipschildt sáng lập. Ông này từng học ẩm thực ở Đan Mạch, là một đầu bếp. Loại sôcôla đắt tiền nhất mà ông ta từng bán là sôcôla đen với giá 250USD, có nhân là nấm truffle Pháp, chỉ làm theo đơn đặt hàng. Loại sôcôla này làm từ cacao hảo hạng Valrhona (70%).

Bộ sưu tập Noka Vintages

Sôcôla đen của hãng Noka (Dallas, Texas, Mỹ, www.nokachocolate.com) có thành phần nguyên liệu lấy từ các vùng ở Venezuela, Trinidad, Cote d'Ivoire và Ecuador. Bộ sưu tập sôcôla vang (vintage) của hãng có 75% là cacao nguyên chất, bơ cacao và đường, không có các chất chuyển thể sữa (emulsifier) như chất lecithin từ đậu nành hay vani... Giá bán: 854USD/pound.

Sôcôla vàng Delafee

Sản phẩm của nhà Delafee ở Thụy Sĩ (TP. Neuchatel, www.delafee.com). Ai thích loại sôcôla lấp lánh ánh vàng thì cứ mời xơi món này. Mà là vàng thật đấy! Trong thành phần có cacao nguyên chất và một hàm lượng vàng 24K ăn được (nằm trong nhân kẹo)! Ngoài ra còn có đường, dầu dừa, bơ cacao, sữa bột và vani. Do có vàng nên giá của loại sôcôla này cũng đắt như vàng: 508USD/pound!

Bộ sưu tập Godiva "G"

Nhà Godiva (New York, Mỹ, www.godiva.com) có gốc từ Bỉ, gần đây trình làng bộ sưu tập sôcôla G của họ. Loại G này gồm nhiều thành phần cấu tạo và hương vị, như hương mật Tasmania, Hot Chocolate của Mexico, Palet d'Or... Giá bán: 120USD/pound.

Richart

Nhãn hiệu Richart đến từ Pháp (Lyons, www.richart-chocolates.com), thành phần có 70% cacao Criollo xuất xứ từ Venezuela được xem là loại cacao tốt nhất thế giới. Giá bán: 120USD/pound.

Pierre Marcolini

Loại sôcôla nhân nấm truffle Pierre Marcolini (Brussels, Bỉ, www.marcolinichocolatier.com) làm từ các hạt cacao tốt nhất với thành phần đa dạng cho mỗi loại nấm truffle. Như loại Truffle Bresilienne, giữa có cacao xay từ hạt cacao của Ghana và Venezuela, hạnh nhân Gianduja với sôcôla sữa bọc quanh và hạnh nhân có bao đường caramel... Giá bán: 102,50USD/pound.

Debauve & Gallais

Nhà Debauve & Gallais (Paris, Pháp, www.debauveandgallais.com) có truyền thống làm sôcôla ít đường và cacao hảo hạng. Họ không dùng các chất chuyển thể sữa trong quá trình làm sôcôla cũng như chất bảo quản. Thành phần có quả phỉ, nho khô Thổ Nhĩ Kỳ, hạnh nhân Tây Ban Nha và rum vùng Antilles. Giá bán: 94USD/pound.

Chuao

Sôcôla Chuao (Encinitas, California, www.chuaochocolatier.com), lấy theo tên gọi vùng Chuao chuyên trồng cacao ở Venezuela, sử dụng kỹ thuật châu Âu để chế biến. Loại sôcôla này sản xuất thủ công, không dùng chất bảo quản, giá bán: 79USD/pound.

Richard Donnelly

Ông Richard Donnelly (tại Santa Cruz, California, www.donnellychocolates.com) bắt đầu sản xuất sôcôla từ năm 1988 sau khi lấy bằng master về sản xuất sôcôla tại Paris và Brussels. Loại sôcôla của ông làm thủ công, nguyên liệu dùng toàn loại tốt nhất của Pháp và Bỉ. Sau lễ Valentine này, ông cho biết sẽ sản xuất loại sôcôla có hương vị dựa trên các loại sôcôla thỏi bán chạy nhất nước Mỹ hiện nay. Giá bán: 75USD/pound.

Vosges Haut Chocolat

Loại sôcôla Vosge (Chicago, bang Illinois, Mỹ, www.vosgeschocolate.com) có nhiều hương vị độc đáo, gồm Naga (sôcôla sữa với càri ngọt Ấn Độ), Black Pearl (sôcôla đen với gừng và wasabi), Red Fire (gồm sôcôla đen, tiêu Chipotle, quế), Balsamico (sôcôla đen, một loại giấm để 10 năm và quả phỉ vùng Sicily, Italia). Giá bán loại sôcôla này là 69USD/pound.

La Maison du Chocolat

La Maison du Chocolat, một nhãn hiệu của Pháp (www.lamaisonduchocolat.com), sử dụng sôcôla pha trộn làm từ cacao Valrhona, giá bán: 65USD/pound.

Sôcôla "môi trường" Michel Cluizel

Có thể nói như vậy vì nhà sản xuất này, Michel Cluizel (Paris, Pháp, www.chocolatmichelcluizel.com) không sử dụng loại cacao có bón phân hoá học hay thuốc diệt côn trùng trong quá trình canh tác. Loại sôcôla này chỉ dùng cacao sản xuất ở một số đồn điền cacao tại khoảng 10 nước như Madagascar, Venezuela, Java, Ghana và Ecuador. Sôcôla của hãng có cacao chiếm từ 33% đến 99%, có bơ cacao, đường, hạt vani Bourbon. Giá bán: 65USD/pound.

Jacques Torres

Jacques Torres (Brooklyn, New York, Mỹ, www.mrchocolate.com) nổi tiếng với cách tạo hương vị độc đáo cho loại sôcôla của ông, như Bandol Breeze, làm với hạnh nhân trên có phủ một lớp quả mơ mỏng. Ông còn có loại sôcôla nấm truffle, Wicked Fun. Giá bán các loại sôcôla này là 50USD/pound.