Đôi nét về tác giả:

Sinh 13/2/1969 tại Quy Nhơn

Tốt nghiệp Đại học Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh năm 1991

Truyện ngắn đầu tay: Vào đời (đăng trên báo "Tuổi trẻ" chủ nhật năm 1994)

Đã xuất bản (Tập truyện hoặc truyện dài):

Vào đời

Những linh hồn lạc

Quán bò rừng

Có một người nằm trên mái nhà

Đi học

Điều mong muốn nhất: viết một tác phẩm "không tiểu thuyết" rất nhiều hiện thực nhưng mang tính văn chương.

Tôi vẫn có một ý nghĩ rằng hầu hết những truyện của Phan Triều Hải luôn gợi cho người đọc nhịp điệu chậm rãi, thủ thỉ của người kể chuyện, dẫu câu chuyện ấy có như thế nào: thâm trầm hay hóm hỉnh, dịu dàng hay đắng cay. Lướt qua một vài truyện ngắn của anh: Có một người nằm trên mái nhà, Đường về miền Tây, Phía sau nỗi buồn...đều mong manh nỗi cô đơn của con người trong xã hội hiện đại; đôi khi có những cái kết bỏ lửng lơ, khiến người đọc mơ hồ cảm thấy một sự hẫng hụt, một sự mất mát (Đợi chuyến tàu đêm), nhưng đôi khi cũng chỉ là một cái gì đó đã xảy ra, đã đến và đã đi - một khoảnh khắc trong luỹ thừa n khoảnh khắc ở cuộc đời này, chợt sáng lên nhắc nhớ rằng đã có một điều gì đó tồn tại (Dịch nói)...

Từng học chuyên ngành Địa lý kinh tế của trường Đại học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh và công việc đang làm hiện tại cũng không liên quan gì đến văn chương, nhưng dường như văn chương đã chọn Phan Triều Hải để biểu hiện một tiếng nói khác, một khát khao khác trong mỗi con người, bằng lối viết cứ như nhàn tản thế, chậm rãi thế! Mặc dầu những bạn văn cùng lứa với anh như Phan Thị Vàng Anh, Trần Thanh Hà... khi khởi nghiệp thường được nhắc tên trong các cuộc thi văn chương trong nước, nhưng cái tên Phan Triều Hải lại được bạn đọc biết tới và đón đợi chỉ bởi những truyện ngắn mà thời kỳ đầu hầu hết anh đều đăng trên tờ Tuổi trẻ chủ nhật. Hành trình đến với văn học không ồn ào, nhưng người đọc có thể nhận ra một dấu ấn truyện Phan Triều Hải. Từ truyện ngắn đầu tiên "Vào đời" đến những truyện dài sau này, những điều mà Phan Triều Hải viết cho thấy với anh không có một "cuộc chơi văn chương", không có việc dạo qua chốc lát mà văn chương là thực sự thôi thúc kiếm tìm, thôi thúc sáng tạo tự thân. Và chính bởi sự thôi thúc tự thân như thế, dù muốn hay không, văn chương sẽ đem đến cho anh trọn vẹn những buồn vui của người làm nghề.

Có một điều may mắn hơn của thế hệ những nhà văn như Phan Triều Hải, đó là họ có thể tiếp xúc, cảm nhận trực tiếp với những tác phẩm văn học lớn của thế giới, nhanh chóng tiếp nhận được những thông tin mới, những hướng đi mới của văn học thế giới hiện đại. Đi nhiều, giỏi ngoại ngữ, đó là một lợi thế, nhưng "điều quan trọng với một người viết văn vẫn là ở khả năng sáng tạo từ những câu chữ". Mong "thoát ra" khỏi ba chữ "nhà văn trẻ" bị báo chí đặt thành quen. Vừa được kết nạp vào Hội nhà văn Việt Nam. Những tiểu tiết đời thường như thế có phác hoạ được một nét chân dung Phan Triều Hải? Truyện ngắn Những con đường không đến Seatle anh viết sau chuyến đi "chơi mà học" ở trường viết văn Writing Workshop, bang Iowa (Mỹ) trở về.

Phi Hà

Những con đường không đến Seattle

- Nếu không thể đi xa, anh vẫn hy vọng về sự bao la mà anh chưa biết đến. Còn nếu anh đã biết đến sự bao la ấy có giới hạn như thế nào, liệu còn thèm muốn nữa không...Mọi thứ ở đây chỉ có một màu. Màu xám. Công nhân xây dựng mặc áo phản quang đang im lặng làm việc dưới tầng ngầm sân bay, giữa những chiếc cột lớn loang lổ thép và xi măng. Chúng tôi đi chầm chậm ngang qua họ, không nghe thấy tiếng xe của mình, chỉ nghe tiếng rì rì nho nhỏ, không rõ là âm thanh của những chiếc máy sưởi gắn dọc theo tường hay tiếng hơi thở đùng đục dưới những chiếc nón bảo hộ trơn tuột kia. Tất cả mơ hồ như những hình người loà nhoà phía bên ngoài cửa kính xe mịt mờ hơi nước.

Mưa rơi rả rích, và chắc chắn sẽ còn tiếp tục rả rích như thế trong những ngày tới. Mây xám cuồn cuộn trên đầu ùn ùn kéo về phía đất liền hết lớp này đến lớp khác, nhiều đến nỗi có cảm giác rồi đến hết năm cũng không cạn mây được. Tôi đang ở sát bờ đông của Thái Bình Dương, chỉ chừng một quãng chạy xe ngắn nữa thì đến bờ biển Oregon. Đứng ở bờ biển đó nếu nhìn ngút mắt qua hết cái đại dương mênh mông không núi non nào cản trở tầm nhìn, (một chuyện hoang tưởng bởi chỉ cần bay bằng Boeing 747 cũng mất hơn nửa ngày trời), thì tôi sẽ gặp được bờ biển thân thuộc của đất nước mình. Chính xác như thế. Bởi cái bờ biển cong cong nơi mà vào những ngày hè, ngày lễ tháng tư, tháng năm, mọi người vẫn thích đáp xe lửa đi suốt đêm để được vùng vẫy, hay thả người trôi lều phều ngắm san hô ngoài chân mấy hòn đảo con con, chính là bờ tây của cái đại dương đang phả hơi nước ngập ngụa cái thành phố buồn tẻ tôi đang ghé ngang đây. Rốt cuộc thì chuyện đã trở nên đơn giản quá chừng, đã thu hẹp lại trong lòng một bàn tay, ngắn gọn như thể một quãng đường dài năm phút đi xe máy từ nhà đến sở làm và ngược lại.

Tôi bảo:

- Nếu chỉ nghĩ thôi thì rất đơn giản, nhưng thực tế là một chuyện khác. Bởi vì như anh muốn đến một bờ của đại dương, anh phải làm hộ chiếu, phải có thị thực nhập cảnh, phải khai báo ở mỗi nơi anh đi qua. (Quyền lực đôi khi chỉ thể hiện đơn giản ở những cánh cửa nhỏ, hay có nơi chỉ là những thanh gạt bằng inox lạnh lẽo màu sáng choang). ở bờ tây, anh phải khai có đem theo văn hoá phẩm đồi truỵ phản động gì không, phim ảnh thì được tạm giữ, tốt xấu sẽ được phân định sau. Còn ở bờ đông thì người ta sẽ hỏi cái gì trong túi của anh thế, trái cây khô hay tươi, anh đem vào đây thứ thực phẩm nào. Vâng, hiểu theo khoảng cách địa lý thì đơn giản lắm, chỉ việc đem dây ra mà đo, nhưng có những khoảng cách khác không đo lường được. Bởi thế, người mới không là chim.Xe chạy chậm rãi trên con đường đẫm nước. Hai bên đường là nhà thấp đèn đẹt, lạnh lẽo. Những ngôi nhà làm từ những container chứa hàng cũ, đứng lún trong cỏ dại, những dòng chữ điện màu đỏ chạy ngoằn ngoèo bên ngoài, xa xa nhìn nhoè nhoẹt như mực viết lên tờ giấy ẩm.

Keith nói:

- Nếu chạy thẳng mãi con đường này, chúng ta sẽ đến Seattle.

Nước mưa chảy trên những hộp thư dáng tổ chim bồ câu đứng một chân bên đường làm thẫm lên những vệt sơn vằn vện màu vỏ trứng. Keith nhìn chăm chú về phía trước, bắp tay cuồn cuộn. Tôi nhớ bàn tay My nhỏ xíu, mảnh dẻ như một chiếc lá non với những ngón tay mềm. Ai cũng bảo, đó là số sướng. Muốn biết chắc trong tương lai có sướng thật hay không thì phải nhìn thêm gót chân (tôi phải mất gần cả năm trời mới nhìn được gót chân My), gót chân nhỏ, mịn, mà không nứt nẻ gì là yêu cầu tối thiểu. Nhưng với My thì khác, nàng viết cho tôi: Đây là dịp để cho anh đi khắp nơi mà anh muốn. Anh phải đi thật nhiều, và thư kết thúc rất con gái: Sướng nhé! Cái thư ấy bây giờ đang nằm trong túi áo của tôi đây, nấp dưới năm tầng bảy lớp những áo khác bởi tôi không quen được với kiểu lạnh ẩm này, cứ cóng lên như những ngày tháng chạp mưa phùn Hà Nội.

Keith hỏi:

- Anh đã xem Mất ngủ ở Seattle chưa? ít ra một con phố lát đá đọng nước, hay một chiếc ghế gỗ dài ven đường ở đó có thể cho anh một chút tình cảm nào đó, khác với nơi đây.

Đó quả là một gợi ý hấp dẫn, bởi vừa bước xuống sân bay tôi đã thấy thất vọng với Oregon rồi. Đất Mỹ mà còn có một nơi như vậy sao, buồn bã quá chừng. Chỉ nhìn cái màu xam xám này thôi cũng đủ biết những ngày tới sẽ buồn như thế nào. Vả lại, đây cũng là một dịp để tôi kiểm chứng xem đời thường trong cái phim ấy thật đến đâu, dịu dàng đến đâu, để tôi có thể kể với mọi người rằng tôi đã từng đi trên những vỉa hè sạch bong và im lặng của Seattle, đã từng ngồi chiếc ghế nơi Meg ghé ngang qua trong chuyến đi tìm cuộc tình định mệnh của mình. Và trên hết, với thêm một nơi đến ấy, tôi sẽ làm thêm được một điều cho mơ ước của My, (chi tiết dặn dò nằm trong lá thư dưới áo), cho bạn bè tôi, (những người lúc nào cũng dặn: Đi nhớ chụp hình. Về nhớ kể chuyện nghe!). Nếu bây giờ tôi nói, ừ, ta đi đi, thì không ngần ngại gì Keith sẽ cho xe lao về phía trước, bởi ở đây, nối nơi này với nơi kia thẳng tắp một con đường.Keith nói:

- Thật ra, quan trọng hơn cả chính là cảm giác thực hiện được điều ta muốn. Ví như anh không thích nơi này tôi sẽ đưa anh đến nơi khác, không thích Seattle thì sẽ đi tiếp đến thành phố khác xa hơn nữa. Đôi khi, không vui không buồn, tôi vẫn thích ngồi vào xe và đi mãi như vậy, không phải vì nhu cầu biết thêm một nơi mà vì cảm giác choáng ngợp rằng, con đường ấy kéo dài vô tận, nhưng nếu muốn, tôi sẽ tự đi hết cái vô tận ấy.ờ, thì tôi cũng từng nghĩ về một cảm giác như thế khi đi từ bờ đông sang bờ tây, khi đi xuyên ngang miền Trung nước Mỹ. Tôi đã đi thật nhiều. Tôi đi máy bay, tôi đi xe, tôi đi bộ. Thậm chí còn đôi ba ngày còn lại, tôi cũng tìm cách ghé ngang đây tham lam cóp nhặt thêm một nơi chốn để rồi phát hiện ra có một Oregon như thế ở miền Tây Bắc, heo hút, ảm đạm. Trong khi Keith nói, tôi nhìn qua cửa. Cảnh vật lặng lẽ bên ngoài khiến tôi như mềm nhũn ra. Tôi quá mệt mỏi vì những chuyến đi dài rồi chăng? Hay tôi đã quá mong muốn về nhà? Cái nhịp điệu đột nhiên chùng xuống lúc này khiến tôi nhận ra rằng dường như những ngày vừa qua tôi đang cắm cúi thực hiện cái điều toi nghĩ là ước muốn của nhiều người, trước khi có đủ thời gian cho chính tôi thật sự mơ ước về nó. Tôi tóm lấy từng cơ hội, vội vàng và manh mún, (đã là cơ hội thì không thể sắp đặt trước sau được), chứ không phải làm cái công việc mua sắm với phong thái thong dong của người có tiền trong tay.Keith vẫn đang lái xe về phía Bắc. Con đường dài hun hút trôi tuột về sau, lướt thướt như một dòng sông. Lúc này mùa đông đã bắt đầu được hai tuần. Cây hai bên đường xơ xác, vừa trụi lá vừa ướt át. Thỉnh thoảng, vài ngôi nhà nhỏ xuất hiện rồi mất hút, không một bóng người. Mây từ phía đại dương vẫn ùn ùn thổi ngang trên đầu. Mưa trên con đường thẳng tắp này và hẳn cũng đang mưa trên dãy núi cao kia. Chúng tôi đang đi dần vào vùng núi đồi. Tôi chợ nhớ một người bạn chỉ quen biết qua điện thoại nhưng hầu như năm nào cũng có dịp trò chuyện vài lần. Anh ta nói địa chỉ nơi anh ta ở đơn giản là thị trấn Núi Đèo, Hải Phòng. Tôi chưa từng đến đó, không biết trong thị trấn ấy có những con đường ngoằn ngoèo vắt ngang qua đồi núi giống nơi đây không, nhưng đó thật sự là cái tên thơ mộng.

- Chúng ta quay về. Tôi bảo với Keith. Nếu tôi đến được Seattle, tôi sẽ muốn đến thị trấn kế tiếp cách đó năm dặm, rồi đến Vancouver, rồi cứ như thế mãi, xa hơn nữa. Anh không thể suốt ngày ngồi lái xe cho tôi, mà tôi thì không biết tôi đang làm gì, đến một nơi, hay chỉ để thoả mãn rằng tôi đang muốn và tôi đang đến. Thật ra, trong tôi lúc này cả hai thứ đó đều không có.ở nhà giờ này My đang ngủ ngon. Sáng mai khi thức dậy nàng sẽ theo con đường thẳng tắp và lớn nhất của Sài Gòn để đến sở làm, tất cả mất mười bảy phút. Tất nhiên, có những lúc chậm hơn thế bởi phố sá ngày càng đông đúc và lúc nào cũng sẵn sàng tắc nghẽn với với một xe bánh mì đẩy dạo bên đường hay một chiếc xe rác nặng nề xoay trở với công việc chưa kịp làm xong. My luôn mơ ước về những cuộc đi xa, (lá thư đầy những chi tiết dặn dò lại cộm lên), nhưng thật ra chưa bao giờ nàng nghĩ đến việc đi xa hơn một chút, khoảng 30 phút chẳng hạn, để băng qua một cây cầu ra đến ngoại ô thành phố, nơi có không khí trong lành hơn, cây lá xanh tươi hơn. Không lúc nào My nghĩ đến việc đi thêm một lúc nữa, ra khỏi con đường mỗi ngày, cũng như những người khác, tất cả chỉ có một nghĩa vụ lớn là sống đúng giờ. Đi và về. Tôi hoàn toàn không có lỗi gì nếu không đến được Seattle.Keith quay sang nói, giọng tình cảm:

- Đôi điều không làm được ấy sẽ giúp ta sống vui hơn. Nếu không thể đi xa, anh vẫn hy vọng về sự bao la mà anh chưa biết đến. Còn nếu anh đã biết đến sự bao la ấy có giới hạn như thế nào, liệu còn thèm muốn nữa không.

Và thế là chúng tôi quay lại với ngoại ô của Portland, vẫn những con đường ướt, vẫn những ngôi nhà một tầng hình hộp màu xám nay đã thẫm màu trong đêm tối mênh mông của Miền Tây Bắc. Những dòng chữ điện đỏ nhoè nhoẹt. Dancers. Restaurant. Parking. Motel. Tất cả chậm rãi mọc lên, rồi lui dần về phía sau, từng thứ một, im lìm, lạnh lẽo, ướt át. Mùa này đêm xuống nhanh. Vẫn mưa. Chúng tôi tìm một quán ăn nhỏ nằm lọt thỏm trong một bãi đậu xe lớn rào sơ sài bằng kẽm gai, nhưng không có một chiếc xe nào ghé lại. Một quán Philippines. Bên trong, bàn ghế gỗ tróc lên những lớp vỏ màu nâu thẫm và cửa kính dày đọng nước thành dòng. Người phụ nữ chủ quán, tóc đen nhánh, hơi xuềnh xoàng và khó đoán tuổi, lịch sự lùi lại đứng im lặng sau quầy.

Keith hỏi:

- Rồi anh sẽ tiếc vì không đến Seattle?

Tôi hướng về Keith, một nửa khuôn mặt của anh chìm trong bóng tối:

- Một ngày nào đó tôi sẽ đến.

Keith nói:

- Nếu anh nghĩ sẽ đến, thì việc sẽ diễn ra như thế.

Trong chiếc ghế bành bọc bằng vải nỉ cũ kỹ đặt ở góc nhà, một đứa bé con nằm lọt thỏm, hai chân quấn trong chiếc chăn mỏng, hai tay nhỏ xíu đặt sấp lên nhau đỡ lấy chiếc cằm bụ bẫm, mắt nhìn tư lự mơ màng ra phía cửa. Đôi mắt nó trầm lặng và buồn dẫu tôi chắc rằng nó chưa thể biến buồn là gì, bởi nó còn bé quá, chỉ mới chừng năm tuổi. Thỉnh thoảng, đứa bé đưa mắt về phía chúng tôi, ánh mắt không nói lên điều gì cả, chỉ to tròn, đen láy, ươn ướt như mắt con Lem, con chó con ở nhà mà tôi rất yêu quý dù đám lông trắng dài của nó thường xuyên vón cục như sữa bột. Đứa bé vẫn im lìm bất động như thế suốt bữa ăn, trong khi mưa ngoài trời cứ rả rích với cùng nhịp điệu không đổi từ sáng đến giờ. Nếu trời cứ mưa mãi như thế này đến hết ngày mai, hết ngày kia, mưa hết năm này cho đến sang năm khác, thì đứa trẻ ấy sẽ lớn lên ra sao, sẽ đi về đâu nhỉ? Nó sẽ sống một đời sống lu mờ giữa bao nhiêu cuộc đời khác, hay sẽ trở thành một tay chơi nhạc rock, một nhà thơ? Tôi không biết. Bây giờ tôi thấy tôi sẽ không biết gì hết. Ngay khi tôi bước qua cửa ra về, đứa bé sẽ ở lại, sẽ nằm im lìm như thế ít nhất cho đến hết ngày vô tư lự này. Và trong hiểu biết còn lại của tôi, mãi mãi đó vẫn là một đứa bé nằm trong ghế bành. Mãi mãi như thế. Nhiều năm sau nữa, nếu tôi vẫn còn nghĩ về Seattle, có thể tôi sẽ đến được thật, nhưng với đứa bé này thì tôi không bao giờ gặp lại, cho dù tôi muốn biết tường tận số phận nó biết bao. Nó sẽ lưu lạc đâu đó, nó sẽ lẫn vào đám đông. Đứa bé khác với Seattle, đó là một cuộc đời. Nơi chốn thì ở lại để chờ đợi, nhưng một cuộc đời thì không.

Người phụ nữ chủ quán hỏi chúng tôi ăn có ngon Myệng không. Tôi gật đầu. Trên tường tờ lịch đã bị xé vội đến ngày mai, ngày 21/11. Sau hai ngày nữa,, ngày 23/11, tôi sẽ đi làm, sẽ đi lại trên con đường quen thuộc, sẽ sống một đời sống khác cách đây nửa vòng trái đất, song hành với bao nhiêu cuộc đời khác xuất hiện lặng lẽ và biến mất lặng lẽ nơi này, nơi kia. Bên ngoài trời đen và sâu thăm thẳm, đó là bầu trời mà tất cả mọi người đang cùng chia sẻ, cũng như cùng chia sẻ những lần nước xuống, những lần nước lên, những lần trăng tròn, những lần trăng khuyết. Mọi người cùng sống và cùng chia sẻ với nhau bao nhiêu điều, nhưng tôi vẫn thấy có cái gì đó xa cách, không hẳn chỉ vì một tiếng gọi từ bờ đông đại dương này không đến được với bờ tây của chính nó, mà là một điều khác, một điều gì đó thật mơ hồ nhưng mệnh hệ như thể liên quan đến số phận của mỗi con người. Bên trong, Keith chậm rãi đi về phía góc phòng, xoa đầu đứa trẻ với bàn tay to lớn đen nhẻm của anh. Bà mẹ người Philippines nhìn theo mỉm cười. Keith bảo:

- Trông nó dễ thương quá. Cứ như một chú chim non bị ướt hết cánh rồi./.

Rau và Hoa

Làng như một dải khăn mỹ miều quấn quanh đôi vai thành phố. Mỹ miều bởi từ đầu làng đến cuối làng, từ những vườn rào ngăn cách nhà đến những ngôi mộ bạc thếch lác đác ở nghĩa trang, ở đâu cũng thắm thiết sắc mầu của hoa và hoa. Hoa sắp đặt mọi hoạt động của làng, từ sớm đến tối, từ năm này sang năm khác, từ thế hệ này sang thế hệ khác, từ nhiều đời naỵ Mỗi sớm tinh mơ khi trời hãy còn nhá nhem, ba mươi phần trăm dân số của làng chuẩn bị gánh hoa về thành phố. Dọc theo con đường làng ngoằn ngoèo, những hình nhân phủ đầy bóng đêm liêu xiêu sáng dần, sáng dần, và sáng rõ mặt người khi chân trần chạm những bước đầu tiên lên mặt đường nhựa mát lạnh của thành phố. Đó cũng là lúc sáu mươi phần trăm dân lao động còn lại của làng tỉnh giấc dưới những mái nhà ấm áp tuềnh toàng. Một nửa chuẩn bị đón du khách xuôi ngược về thăm, trong khi nửa kia ra vườn tưới tiêu cho những đợt hoa tới. Mười phần trăm khác chính là đám con nít đang tuổi ăn tuổi ngủ nằm dài từ phản trong nhà đến sạp ngoài hè, im lìm như dế sau một đêm hát ca mệt nhọc, vừa ngủ vừa hít thở hương hoa để lớn lên mà không sợ ai đánh thức cả. Thỉnh thoảng, một tí đời sống công nghiệp chen vào làng với sự xuất hiện của đám thợ ảnh nghiệp dư trên phố. Bọn họ lựa những mùa nắng đẹp đem máy về, lăn lóc trong rơm rạ, loay hoay tìm cảnh tìm người để khi quay về phố, vun đắp lại cái lạc quan tìm kiếm một sự công nhận nào đó cho sự nghiệp của mình. Nhưng người làng thì không hề quan tâm đến việc đám thợ ảnh làm, lẫn những thất bại bất tận của họ, bởi quan trọng nhất đối với tất cả vẫn là việc được tận hưởng một cuộc sống bình yên.

Nhưng rồi đến một ngày lạ. Đầu tiên, những người ra vườn bắt gặp già làng ngồi trên thềm cũ, vừa đấm lưng vừa than nhức mỏi. Đó quả là chuyện hiếm gần cả trăm năm nay, nhưng mặc cho cơn nhức mỏi ấy càng lúc càng tăng khiến bà cụ không ngớt rên rỉ, thì bất thường đó vẫn cứ trôi qua trong sự thờ ơ đã thành tâm tính của những người quen sống trong bình yên. Không ai để ý đến chuyện đó cho đến tận chiều muộn, khi từ hướng thành phố, toàn bộ ba mươi phần trăm dân số bán hoa của làng chân trần tất tả quay về không quang gánh. "Làng không được trồng hoa nữa!" - Một người từ xa gào lên. Bụi đường làng cuộn theo những bước chân hối hả, khiến ánh mặt trời đang yếu dần hóa đỏ quạch như sốt. Trong khi đám con nít vẫn tiếp tục chơi những trò vô tư ngốc nghếch, thì sáu mươi phần trăm dân lao động trong làng dừng tay nghe ngóng. "Chỉ được trồng rau!". Những người từ phố về lặp lại. Lúc này, tất cả đã lấy lại bình tĩnh. "Các vị đùa không khéo rồi". Những người trong làng dừng tay, nhấp nước cười xòa. "Các vị tưởng đơn giản hoa chỉ để chơi thôi sao. Đó là thứ nuôi cả làng này đấy". Đám con nít thì vô tư hả hệ "A ha, trồng rau! Lạ quá, trồng rau!". Nhưng không cần mất nhiều thời gian để mọi người hiểu được chuyện gì đang xảy ra, và tất cả sau cười cợt là bàng hoàng, sau bàng hoàng là lặng yên. Tâm trạng của mọi người rối bời, nhưng duy chỉ có một thứ không đổi, không rối, đó là sự thật. Người thành phố đã quyết định thay cái khăn voan mỹ miều đang choàng trên cổ mình bằng một chiếc khăn mới, một chiếc khăn nhuộm xanh ngăn ngắt, xanh của rau chứ không mầu mè của hoa. Một quyết định đột ngột và đơn giản như ý thích của một thiếu nữ trái tính trái nết, trong một chiều ngồi bên cửa sổ, nhìn ra thấy mây bay ngoài trời và chợt muốn thay đổi một thứ trang sức của mình.

Trò õng ẹo này đã khiến dân làng phải họp hành nhiều đêm liền. Họ tìm cách thảo một bức thư thật thống thiết để mong thành phố thay đổi cái quyết định ấy. Tùy vào số phận công việc mà mỗi người đề xuất ý kiến của mình. Trong khi đám trẻ con chưa đủ quyền phát biểu, ngồi im lìm trong góc vì nhận thức được rõ ràng rằng chúng sẽ lớn chậm đi bởi mùi hương hoa đã được thay bằng một thứ mùi khác hẳn, thì ba mươi phần trăm dân số chủ lực của làng lại hết sức quyết liệt, "Chúng tôi cần hẳn năm trang để trình bày thiệt hại do không bán hoa". Ba mươi phần trăm khác tỏ ra không hề kém cạnh khi tuyên bố họ cũng cần từng ấy trang để bày tỏ sự lo âu về việc du khách sẽ bỏ làng mà đi. Và những người hằng ngày làm công việc tưới tiêu thì cho rằng, số lượng từ ngữ ấy có lẽ không đủ để họ than vãn về một sự suy sụp tinh thần trong tương lai khi phải đối mặt với mầu xanh ngăn ngắt nhàm chán của rau hằng ngày. Cứ như thế, sau nhiều đêm thảo luận, cái đơn thống thiết được hoàn tất, nhưng dài đến nỗi nhiều người phải lo ngại rằng, chính những người có thiện cảm nhất và kiên nhẫn nhất cũng khó có thể dành tâm trí và thời gian đọc hết. Nhưng khi sự cương quyết đã được định hình trên giấy trắng mực đen với chữ ký, lăn tay của đầy đủ dân làng thì như mọi lần, việc cuối cùng họ cần làm là truyền thống hóa nó bằng cách đệ trình lên người cao tuổi nhất. Bà cụ già đến đỗi từ lâu đã không còn xác định được tuổi tác nữa, nay cố gắng kìm nén chứng đau lưng đang hoành hành, lắng nghe đám con cháu trình bày sự vụ. Nhưng chỉ mới được nửa trang đầu tiên thì bà cụ gạt phắt mà bảo: "Các con chỉ cần ghi một câu đơn giản thế này là người vô tâm nhất cũng phải động lòng: Thưa ngài, trồng hoa đối với chúng tôi, là văn hóa".

Hết sức tỉ mỉ, dân làng gấp cái thư dài hàng chục trang cùng câu kết cực kỳ lịch thiệp ấy vào chiếc phong bì có tẩm hương sản phẩm của làng mà gửi đi. Những ngày chờ đợi cứ lặng lẽ trôi qua với sự nhạt phai niềm tin của dân làng vào những lý lẽ của mình, bởi tính thực dụng thô thiển của nó, và họ dần chuyển sang trông mong vào sức nặng chân lý của nhận xét duy nhất mà bà cụ đưa ra, cái nhận xét giản đơn mà họ thấy ngày càng tỏ ra hợp lý và nhân bản. Nhờ đó, mọi người mới nhận ra người đàn bà héo quắt này từ lâu đã chính là phần hồn của làng, và họ bắt đầu thay phiên nhau chăm sóc chứng nhức mỏi mà bà cụ vẫn than vãn gần đây. Họ cảm thấy rằng, sự tồn vong của làng bằng cách này hay cách khác hình như được thể hiện ở sự vui đùa của gió lên cỏ cây, hay ở sức khỏe của bà cụ. Và hình như đã từ lâu, cái chết tránh xa làng này bởi có bà cụ, hiện thân của sự bất tử đang ngồi đó. Bởi ngay từ ngày đầu sinh ra bà đã được sống giữa hoa, trải qua thời xinh đẹp với hoa, và qua năm tháng, hoa đã thấm đẫm vào để biến bà trở thành văn hóa của làng. Mà văn hóa thì không bao giờ chết cả. Cứ như thế, đám người mê muội bám vào niềm tin ấy mà sống vô tư với những công việc cũ, không hề bận tâm đến ngày cuối cùng của làng hoa đang đến gần, không hề biết những ngày bình yên ấy đang trôi nhanh, và những cuộc đời của họ đã được đưa vào một cuộc thử nghiệm vĩ đại một cách vô tư và đơn giản đến nỗi không phải ai cũng nhận thấy được, ngay chính người già nhất, hiểu đời nhất cũng không thể nào ngờ. Bởi người già thì luôn tin vào kinh nghiệm sống của mình, trong khi ngày nay mọi việc được giải quyết bởi sự hợp tác chặt chẽ giữa những con người sắp hóa thành máy với những chiếc máy vi tính có công suất mạnh đến độ chỉ sau một nhấn nút có thể cho ngay kết quả một phép tính cực kỳ phức tạp mà con người bình thường phải mất hàng ngàn năm mới làm xong.

Cái thư trả lời có đính kèm bản in những tính toán bằng máy vi tính được gấp làm tư bỏ trong một phong bì lạnh tanh không có hương hoa gì cả. Không cần đến những chiếc máy cực mạnh, lá thư cũng dư sức chỉ ra cho thấy những ích lợi về kinh tế và dinh dưỡng mà rau có thể mang lại, ví dụ như chất sắt. "Trẻ em chúng ta đang thiếu chất sắt". Một câu trong thư nói, giải thích vì sao cần phải bỏ hoa mà trồng rau. Trẻ con nghe và hài lòng. Tiếp theo, "Rau cần nhiều nhân công hơn là hoa", một câu khác giải thích, "điều này được tính toán để tạo công ăn việc làm chính đáng cho mọi người". Những người tưới tiêu và chuyên tiếp đón du khách cảm thấy hài lòng. Lá thư cũng chứng minh cho thấy thu nhập từ rau không kém gì từ hoa khiến những người sớm sớm gánh hoa ra chợ cũng vui vẻ nốt, bởi "người ta ăn được rau nhưng không ăn được hoa", lá thư kết luận, "đó chính là tính bền vững lâu dài của nghề trồng rau". Cả làng như trút được gánh nặng. Mọi người lại hể hả cười nói. Ở đâu mọi người cũng hăm hở nói về rau, về những dự tính phát triển dựa trên sản phẩm mới đầy triển vọng này. Nhưng trong một góc tối tăm, bà cụ linh cảm được những gì đang đến, mắt long lanh nước, bà hỏi: "Thế người ta trả lời như thế nào về văn hóa?". Lá thư được đem ra đọc lại. Đây, có lẽ câu này đây, những cái máy bảo rằng, văn hóa hay truyền thống là do thời gian lâu dài mà hình thành nên. Rằng đã có văn hóa hoa, thì rồi cũng sẽ có văn hóa rau. Rằng đã có tên làng Hoa thì rồi cũng sẽ có tên làng Rau. Thế hệ này chưa hình thành nên một kiểu cách văn hóa mới, thì sẽ có một thế hệ khác nối tiếp. Nhưng dường như để an ủi những người bảo vệ văn hóa cũ một cách mù quáng chớ có ầm ĩ, lá thư nói tiếp với một tinh thần trách nhiệm cao: "Chúng tôi sẽ điều chỉnh nếu thấy cần thiết. Bởi đây mới chỉ là bước thử nghiệm".

Đó là một cuộc thử nghiệm vĩ đại, bởi nó huy động tất cả những gì mọi người đang có. Mọi người vô tình hay hữu ý đều đóng góp phần mình vào đó. Hữu ý, ấy là tất cả những hàng rào hoa ngăn cách giữa những nhà được tháo xuống để trồng dây leo. Đất được cày xới lại đánh bật gốc cũ để vun thành những luống trồng dây lang, dây muống. Mỗi sớm mai, đầu làng cuối xóm vang lên những lời gọi nhau ra chợ. Ba mươi phần trăm dân số của làng gánh những bó rau tươi lỏ rỏ nước theo từng bước chân thoăn thoắt trên đường làng lên phố. Thành phần cư dân còn lại, sáu mươi phần trăm, đều dành cho việc tưới tiêu, không chỉ do từ lâu du khách đã vắng bóng nhiều, mà còn do họ đã tìm thấy được niềm vui thú khi làm chung bên nhau. Đám trẻ con xưa nay đã lớn nên không còn ngủ dậy muộn mà chuẩn bị gia nhập lực lượng lao động của làng, trong khi đám trẻ con mới từ khi ra đời được chập chững giữa rau và rau, đã tỏ ra thích nghi thật dễ dàng, bởi chúng chưa hề biết hoa là gì. Nhưng đóng góp vô tình mới to lớn nhất, đó chính là thời gian của mỗi người. Mỗi người đóng góp một mẩu cuộc đời mình. Cuộc thử nghiệm càng dài, cái mẩu ấy hóa thành miếng tọ Nhưng không ai nhận thấy mỗi giây, mỗi phút, mỗi ngày trôi qua trong cuộc thử nghiệm ấy chính là thời gian cắt ra từ cuộc đời vốn đã ngắn hạn của mình cả. Vì kiểu đóng góp này không được đề cập đến một dòng nào trong lá thư ấy, và cũng bởi vì thời gian là một thứ gì đó quá mơ hồ và nhạt nhẽo mà nếu đưa vào máy thì chỉ làm hỏng thêm những công thức đã được định sẵn. Cuộc sống cứ như thế mà trôi đi. Làng không còn hương hoa nữa nhưng ai cũng tin rằng trong cơ thể mỗi người đều có thêm chất thép của rau, và một loạt chất nào đó, cho dù họ chưa bao giờ và sẽ không bao giờ thấy được nó, hiện hình ra sao trong cơ thể mình. Những tay thợ ảnh lại tiếp tục về làng với đề tài mới và lần này họ đã thành công bất ngờ. Đời sống văn hóa của làng bị khuấy động với những giải thưởng được trao cho loạt ảnh đầu tiên chuyên đề về rau.
Khi mà dân thành phố hầu như đã an phận chấp nhận rau xuất hiện rộng rãi trong đời sống của mình (với những đám cưới có cổng chào và xe kết bằng rau xanh ngăn ngắt) thì những cái máy tính đời sau nhờ có công suất mạnh hơn nên làm một chuyện động trời đảo lộn tất cả. Sau khi tính toán những phép tính mà người trần mắt thịt có tỉ mỉ hàng triệu năm cũng chưa làm xong, thì một cái thư khác được gửi đi. "Nay thì bỏ rau trồng hoa". Kèm theo đó, cũng như trước đây, là một bản phân tích tỉ mỉ lợi ích kinh tế của cuộc chuyển đổi này, rằng tuy trẻ em được thêm chất sắt, nhưng chúng lại bị suy nhược thần kinh do thiếu ngủ. Về tài chánh, việc mất đi khoản tiền du khách thường đem về khi thăm thú làng hoa đã gây thiệt hại lớn cho ngân sách thành phố. Không chỉ thế, năng suất lao động của dân thành phố giảm. Họ bị stress bởi sống trong một không gian buồn tẻ của một thành phố quanh năm suốt tháng khô khan với những con đường nhựa chạy dưới nắng, với những ngôi nhà méo mó không tính cách và mòn mỏi. Kết luận là, cũng như một thiếu nữ tính khí bất thường, nay thành phố muốn thay chiếc khăn voan nhàm chán của mình bằng một chiếc khác rực rỡ hơn. Quan trọng nhất là những cái máy mới này đã cảm được một điều khác. "Đây là làng văn hóa". Cái thư nói rõ ràng như thế, hơn thế nữa, thư còn khẳng định ở một dòng khác có gạch dưới, "Một làng văn hóa của hoa". Những tay chụp hình lại đổ xô về làng ngay từ khi dân làng bắt đầu công cuộc phá bỏ những luống rau đầu tiên, với hứa hẹn đem về cho làng những danh tiếng khác thông qua một loạt giải đang được thành phố tổ chức nhằm khích lệ việc khôi phục một ngành nghề cũ. Dân làng sau một hồi ngơ ngác, đã ngoan ngoãn chấp nhận quyết định này một cách bình tĩnh với sự dày dạn của một thế hệ từng trải qua nhiều sóng gió. Họ lặng lẽ phân công nhau chăm chắm trồng hoa trở lại mà không hề tự hỏi liệu sẽ có những đổi thay nào khác nữa không. Nhưng lần này có lẽ hoa sẽ theo họ suốt đời, bởi trong lá thư có một kết luận chính thức, và thoải mái: "Cuộc thử nghiệm đến đây là kết thúc".

Rất nhanh chóng làng lại trở thành một dải khăn nhiều sắc mầu, bởi đất làng dù sao cũng chỉ hợp với đặc sản hoa mà thôi. Cùng với những tấm ảnh về hoa được trao giải nơi này nơi nọ, du khách đã biết làng hoa hồi sinh và quay trở lại với những túi tiền hào phóng. Thành phố như một phụ nữ trải qua nhiều sương gió, lấy chồng rồi bỏ chồng, nay đã biết nên dùng mầu khăn nào để hợp với mình. Những lứa trẻ con mới ra đời tiếp tục được ngủ mê man suốt ngày, ngửi hoa mà lớn lên, trong khi cơ cấu lao động của làng cũng không có gì thay đổi, với những người dậy sớm gánh hoa ra chợ, những người dậy trễ hơn lo tiếp đón du khách và tưới tiêu. Tất cả nhanh chóng hưởng lại cuộc sống thanh bình xưa kia, cùng sự vô tư như là đặc tính của họ nhằm duy trì một đời sống bình yên. Nghĩa cử có tình nhất mà họ có thể có được, là ngày ngày đi rải một lượt hoa tươi trên những ngôi mộ cũ xưa trong nghĩa trang nhưng không mảy may nhớ nằm lẫn giữa những nấm mồ vô danh kia là nơi yên nghỉ của một người từng là biểu tượng văn hóa của làng. Một người sinh ra giữa hoa, lớn lên với hoa, xinh đẹp và già nua đi với hoa. Con người đã từng là biểu tượng của sự bất tử ấy, trong những ngày cuối đời đã sống với một nỗi tuyệt vọng rằng, hoa của bà đã bị rau thay thế mãi mãi. Cũng may, quãng đời thử nghiệm ấy của bà chỉ là một khoảng thời gian ngắn ngủi mà mọi người rồi sẽ quên đi.

Chuyện vườn

Suốt một tuần liền trời nắng như hạn, nhựa đường bóng loáng lên, chực chảy tràn xuống những mép hè. Cây cối mềm oặt, lá rũ rượi như những bàn tay người xanh rớt. Vậy mà, giờ đang là mùa mưa. Trưa nào cũng vậy, đám xích lô tề tựu quanh gốc gòn, càng xe nghếch lên, đan chéo vào nhau thành mạng như tổ ong. Và chỉ cần kéo sụp chiếc nón xuống là giấc ngủ đến. Những giấc ngủ nhễ nhại mồ hôi, mệt nhoài, sâu thẳm.

Khanh mở cửa sổ nhìn xuống đường, nói:
- Đi về vườn với tao. May ra kiếm được chút gió.

Thứ bảy, mọi người về sớm, vắng vẻ. Phòng hành chính cho người gọi, "Xuống lãnh tiền". Có tiền, và một chuyến chơi xa vào ngày mai, còn gì hay bằng. Tôi gật, nhưng vẫn ngồi nán lại trong căn phòng rộng thênh thang, như thói quen xưa. Nhà thờ bên kia đường đổ từng hồi chuông dài và nắng nhạt dần. Bây giờ đất mới tỏa nhiệt, làm thành một lớp đệm hơi nóng hầm hập trên bề mặt. Người đi về như bơi trong đó, nhễ nhại mồ hôi. Khanh khóa tủ, dặn:
- Ngày mai nhớ dậy sớm.

Tôi tắt đèn, quạt, về. Tối dường như có tiếng sấm ầm ì phía xa xa, nhưng không có mưa. Nằm yên có thể nghe được tiếng của cây lá, đất đai, của những bệ xi-măng đang nứt rạn. âm thanh ấy rất nhỏ nhưng rõ ràng, tiếng cựa mình khe khẽ, như tiếng quả khô bị tách đôi. Tiếng sấm ầm ì cứ kéo dài mãi, không dứt cho đến tận lúc tôi ngủ say.

Mới năm giờ sáng, Khanh tới, cao lớn bảnh bao trong bộ quần áo mầu xanh biển, khác hẳn với mọi người. Khanh hất hàm về phía đôi trai gái ngồi trên xe chờ ở đầu hẻm.
- Uyên, em tao. Kia là Tú, bạn nó.

Cô gái gật đầu chào. Tóc được dịp nhảy bổ ra trước một đám tươi tắn. Khanh giàu sụ, thừa kế một khu vườn rộng cách thành phố độ tám chục cây số. Mỗi năm đến mùa trái, Khanh mới lên thăm vườn một lần. Ngày thường đã có người làm chăm sóc. Tôi ngồi sau Khanh, ngắm nghía nhà cửa hai bên đường vùn vụt lướt qua, những ruộng đồng vườn tược, những lò gạch hoang vắng, những cọc tiêu hom hem rũ rượi. Thỉnh thoảng lại có những ngôi nhà thờ lừng lững tiến đến, hình thù đồ sộ và kỳ quặc. Tôi cố tìm kiếm những năm xây dựng được chạm khắc đâu đó trên những tường đá lát xám bạc, và định lại tuổi tác già nua của chúng.

Được nửa đường, Khanh tấp xe vào nghỉ ở một cánh rừng cao-su bạt ngàn. Đôi nam nữ dắt nhau quanh quẩn bên những chiếc gáo dừa đựng một thứ mủ sền sệt, trắng đục như sữa. Tôi ngắm họ, không hình dung ra được hình ảnh của một đôi tình nhân. Dường như có chút gì đó khập khiễng. Tú thấp người và lực lưỡng, khuôn mặt gân guốc nét nào ra nét ấy, chỉ trừ đôi mắt quá nhỏ, lúc nào cũng díp lại như đang mơ ngủ. Tú giữ tay Uyên quanh mình, đi không ngoái lại, với dáng vẻ tự tin của một kẻ sở hữu. Tôi nhìn Khanh, lo ngại:
- Em gái anh dễ thương quá.
Khanh nói:
- Điều đó có quan trọng gì?

Tú ôm lấy Uyên, hai cánh tay gân guốc như hai gọng kềm. Uyên cúi gập mình, đám tóc xanh mượt lại nhảy bổ về phía trước. Tôi nhặt một chiếc lá khộ Chiếc lá, từ lúc rụng xuống như chỉ đợi mãi dịp đó, rã ra như bụi. Lá làm thành đệm dầy, tôi muốn ngã mình xuống để nghe tiếng vỡ vụn của chúng, nhưng Khanh khoát tay: "Đi". Tôi gọi Uyên. Cô đi ngang qua tôi, mắt tròn xoe:
- Sao anh biết tên em?

Giọng cô nghe trong trẻo, vô lo, Tú phủi vội lá khô bám đầy vai, chạy theo. Lúc này nắng đã phủ đầy các lối. Những hoa nắng trên mặt đường chạy loang loáng về sau khiến tôi mỏi mắt. Uyên ngồi chúi về trước, ghì chặt người yêu. Cả hai phóng xe như baỵ Tôi chặc lưỡi. Khanh nói.
- Yêu là điên.
Rồi cho xe vọt lên quát.
- Muốn chết hả?
Uyên cười:
- Anh Hai lão quá rồi.

Uyên có hàm răng đẹp, và đôi mắt lá răm lúc nào cũng như đang reo cười. Dáng Uyên cao cao, hơi gầy, y hệt Trân. Tự nhiên tôi nhớ Trân, nhớ da diết, và chợt giật mình, rằng, tôi chưa bao giờ được chở Trân đi như vậy. Chưa bao giờ Trân tỏ ra tình tứ như Uyên. Vậy mà chúng tôi đã từng yêu nhau. Tôi chợt phát hiện ra một cái khoảng cách rất nhỏ, mơ hồ mà chúng tôi tưởng đã quên được rồi. Tôi thèm được như đôi lứa này. Chúng tôi yêu nhau nhưng đi lại lén lút, với một cuộc tình bị trói buộc chằng chịt bởi dây nhợ của dằn vặt và vô vọng. Mối tình tay ba ngu muội đó chỉ khiến hai đứa ngày càng mỏi mòn và thêm ngờ vực về tình cảm của mình. Nhưng dù sao cũng nhờ Trân mà tôi không còn là một đứa ngờ nghệch nữa. Chỉ tội cho cô, ra đi trắng taỵ Phụ nữ ẩn giấu trong mình một sức mạnh tiềm tàng, đó là nữ tính, và mọi hệ lụy cũng từ đó mà ra. Họ buộc đàn ông phải theo đuổi, thở than, nhưng rốt cuộc chính họ chẳng giữ lại được gì cả.

Vườn nối tiếp vườn, xanh um. Hai chiếc xe chạy chồm chồm như ngựa qua những gò, những ụ mấp mộ Phải chú tâm lắm mới tìm thấy những rào ngăn cách mỏng mảnh. Đến vườn của mình, Khanh dựng xe dưới một cây thâm thấp rậm rịt lá, và gọi:
- Bác Bảy.

Từ trên chiếc thang cao ngất dựng trong vườn một ông già lực lưỡng, tóc đinh bạc trắng, leo xuống. Hai anh em Khanh cười cười, chào. Ông già nhéo tai Uyên.
- Con nhỏ này giờ xinh ghệ - Rồi quay qua chúng tôi, ông cảnh giác. - Tụi bây coi chừng tiêu vì nó.
Tôi nhìn Uyên. Cô cười tươi như hoa, nói:
- Anh cứ việc ăn trái tha hồ, nhưng coi chừng bị lạc.
Tôi nói:
- Anh đã lạc rồi.
Uyên đỏ mặt, thần người ra một lát, rồi chạy đến bên Tú. Bác Bảy nói:
- Để tao đi kiếm bia.
Khanh ngồi xuống, phạch áo, lôi từ trong túi xách ra cặp vịt quay béo tròn. Tôi thấy đói nhưng Khanh nói:
- Đi thăm vườn đi. Trưa quay lại, nhậu.

Tôi kiếm một cành tre đi vào vườn, e ngại không biết ở đây liệu có rắn không. Chôm chôm từng chùm đỏ au kéo trĩu cành xuống. Những thanh tre đỡ cũng oằn lại như cánh cung. Trên đầu mây chợt kéo đến, nặng nề. Tôi nghĩ: "Hôm nay xui rồi". Bao nhiêu ngày nắng chói chang chỉ để chực mưa vào đúng ngày này. Rồi tôi tự cười mình, nhớ ngày xưa đi học đã từng phải thi lại nhóm học phần về khí hậu, đã từng suốt hè ngập trong đống sách để tìm hiểu xem "hạn bà chằn" là cái gì. Có lẽ hạn vừa mới dứt. Tôi thích miền nam với cái tính cách thẳng thừng, rạch ròi, đâu ra đó của nó. Hết nắng là mưa, không úp mở gì cả. Và người cũng vậy, yêu ghét rõ ràng. Tôi thấy tội nghiệp cho mình.

Tôi nói với Uyên:
- Em chờ. Anh chở bác Bảy đi mua bia.
Uyên "dạ", dáng dấp bẽn lẽn, trông dễ thương không tưởng tượng nổi. Tôi bóc chôm chôm đưa cho cộ Uyên nói:
- Người ta gọi đây là chôm nếp.
- Vì sao?
- Em không biết, - Uyên cười, và chỉ. - Còn kia là chôm nhãn, xanh mà giòn, ngọt.

Tôi nhìn cô, lạ lẫm. Thường các thiếu nữ có những nét duyên dáng thầm kín mà ngay chính họ cũng không hay biết, và chính điều đó dễ làm xiêu lòng người. Như Trân, chợ Tết hai năm trước, thuở mới gặp nhau, đã dẫn tôi đi vòng vèo qua những lối hoa, chỉ cho tôi xem và gọi tên chúng bằng cái giọng trong trẻo, nũng nịu của mình. Và trong lúc lang thang đó, tôi như đã tìm được một chốn riêng tư.

Uyên dẫn tôi đi sâu vào trong rừng, nơi có những chùm chôm chôm ra hoa đỏ rực, chói chang như lửa. Dưới chân lá mục ẩm ướt. Tôi thấy tim mình đập mạnh quá. Uyên ngừng lại, ngơ ngác. Tôi nói:
- Có kiến kìa.
Tôi đặt tay lên vai cô, người chùng xuống. Trong tay tôi là một con kiến đen bóng lường, dài như hạt thóc. Những ngón tay tôi run rẩy. Uyên nói:
- Cho em.

Tôi nhìn xung quanh. Gió không vào tới được nơi đây. Dưới những vòm lá, sự im lặng cũng có âm thanh của riêng nó, không thành tiếng nhưng dầy đặc, bưng bít lấy tai. Nắng như ngạt thở, nhỏ từng giọt, từng giọt dài xuống, ướt át.
- Đó là con bò nhọt, - Uyên nói.

Tôi giữ tay cô đang trong tay mình. Con bò nhọt trườn nhè nhẹ qua chiếc nhẫn nhựa mầu huyết dụ. Uyên lạnh và mềm nhũn. Tôi quàng tay sau lưng cộ Kéo lại gần...

Bác Bảy rũ rũ chiếc chiếu rách bươm rồi tung ra trên liếp tre mỏng. Khanh hỏi:
- Ăn no chưa?
Tôi đáp: "Rồi" và uống một ngụm bia, người nóng bừng. Khanh ngồi lặng lẽ rồi uống hết ly này đến ly khác, tôi hỏi:
- Sao anh không vào vườn chơi?
- Ở đó có gì?
Tôi ngập ngừng:
- Cũng chẳng có gì. Trái, vậy thôi.
Uyên nói:
- Anh Hai lạ quá.

Khanh lấy vợ sớm. Phượng, vợ Khanh bằng tuổi tôi, là một phụ nữ rất đẹp. Phượng là người có học nhưng phù phiếm, là hỗn hợp của những thứ nửa vời, trái nghịch. Cô yêu chồng nhưng vẫn thích tự do, và đã gây nhiều tai tiếng. Khanh biết nhưng không nói gì, chỉ tỏ ra nhạt nhẽo. Phượng không chịu nổi thái độ đó và cô đã bỏ đi. Người ta khi đã có một cái gì đó cho riêng mình, bất cứ gì, thì phải biết cách giữ gìn lấy. Vì một khi đã đánh mất rồi thì không còn gì để nói nữa. Vô nghĩa hoàn toàn. Khanh từ đó hóa bê thạ Khi uống, Khanh thường khóc, rồi hát. Tiếng hát cứ như tiếng rên, ư ư? trong cổ họng, không thoát được, và cứ kể lể mãi một câu chuyện không đầu không đuôi, cùng quẫn.

Lúc này, trông Khanh có vẻ mỏi mệt lắm rồi. Khanh ngồi, đầu gục xuống, tiếng rên nghe lào phào như hơi gió. Uyên buồn bã bỏ ra ngoài. Tú loay hoay một lúc rồi cũng đi theo. Gió thổi mơn man trên những cành lá. Khanh nằm dài trên những tấm liếp, ngủ thiếp đi. Tôi đi tìm Uyên, muốn tìm lại cảm giác ban nãy, nhưng không thấy cô đâu cả.

Bác Bảy nhét chôm chôm vào cần xe, làm thành từng đống cao ắp, chắc nịch, hỏi:
- Đứa nào mua sầu riêng, để tao lựa.

ông dẫn tôi đi qua vườn bên. Một chiếc xe con sang trọng đậu ở rìa vườn, lốm đốm những sình đất đỏ quạch. Giữa vườn là chiếc bàn gỗ dài, cũ kỹ, vương vãi những múi vỏ dầy lởm chởm gai. Mọi người ngồi quanh bàn, chậm rãi ăn, nhấm nháp từng chút một mùi vị của trái. Bác Bảy gõ cán dao vào đống trái đang nằm lăn lóc như một lũ nhím con, đầu nghiêng nghiêng nghe ngóng.
- Trái này ngon đây - Ông nói, và lăn một quả sầu riêng vào chiếc giỏ đang há miệng. - Mùa này có cả đoàn xe lên đây. Ăn xong về. Năm sau quay trở lại.
- Hay quá! - Tôi nói.
- Ừ, mà bất kỳ ai, hễ đã nghiền, đã biết thưởng thức một cái gì, cũng đáng được kể như có tình vậy.

Tôi giật mình. Xưa nay chẳng có gì có thể khiến tôi thích lâu cả. Những dự định của tôi cũng như bọt bèo, tan nát, trôi dạt bất thường. Những cuộc gặp gỡ đều như qua đường, thờ ơ, nhạt nhẽo. Tôi sống không có tình chăng? Tôi chợt thấy mình dẫn dắt đời sống quá dễ dàng, chẳng hề bận tâm, ưu tư gì hơn những cuộc vui lẻ tẻ qua ngày, như những mảnh vá đủ mầu sặc sỡ. Khanh gượng dậy ra giếng, vục đầu vào thau nước, người như chảy sệ ra vì bia. Tôi nói với Uyên:
- Anh tìm em mãi.
Uyên nói.
- Để làm gì? Em sợ lắm.

Uyên cúi gằm, xách giỏ trái ra xe. Tú buộc chằng dây nhợ xung quanh, với vẻ cần mẫn thật thà của kẻ đang cần lấy điểm. Tôi cũng loay hoay với giỏ xách của mình. Chiều, lúc cả bọn vừa mới lên xe thì trời mưa. Mưa như trút nước. Mưa như thác. Chẳng mấy chốc những lối dẫn vào vườn hóa thành dòng sông con đỏ quạch. Khanh nói:
- Phải về thôi. Trễ rồi.

Cả bọn lội bì bõm ra đường cái. Tôi và Uyên đi sau. Uyên nhìn tôi, mắt ươn ướt. Tôi không nói gì, len lén tìm tay cô, lòng dậy lên một nỗi ăn năn.

Tôi không biết mình đã hóa thành kẻ khác từ lúc nào. Những chuyến làm ăn, những lần gặp gỡ, tụ tập cùng các bậc đàn anh và dần dần gặm hết sự e dè nào đó trong tôi. Và như các bậc đàn anh của mình, giờ tôi cũng hóa lạnh lẽo. Chẳng còn gì tồn tại trong nghĩ suy ngoài việc kiếm tiền, càng nhiều càng tốt, và sự khát khao được thấy mình mạnh nhất, thành đạt nhất. Mưa rơi không ngớt, tay Uyên run rẩy trong tay tôi. Thật may mắn khi người ta còn biết sợ. Người ta luôn cần phải được kiềm chế bởi một điều gì đó. Tôi giữ Uyên đi sát bên mình. Môi Uyên nhợt nhạt. Phía trước, hai gã đàn ông đang lầm lũi đẩy xe đi, trông thảm não. Và mưa thì cứ dầy đặc...

Trời sập tối, nhưng đường trơn, không ai dám chạy nhanh. Khanh chờ hai đứa em vượt lên trước mới quay lại nói:
- Vui không?
- Cũng được. Còn anh?

Khanh không đáp. Tôi chợt nhận ra cô độc cũng khủng khiếp lắm. Người ta cũng có thể chết dần chết mòn vì nó. Tôi nghĩ đến Khanh, cảm thấy mình có lẽ không bao giờ có thể chịu được sự đơn độc. Nếu không có chuyến đi vườn này, hẳn ngày sẽ buồn lắm, rất buồn. Người ta không chỉ cần sống mà còn cần phải sống vui nữa. Tôi an ủi Khanh.
- Anh phải biết quên.
Ngang rừng cao-sụ Khanh dừng xe lại.
- Mày nói phải. Biết quên để dễ sống. - Khanh nói. - Nhưng có những điều tao không thể quên được.
Tôi ngạc nhiên. Khanh nhìn tôi, mắt lóe lên ánh kỳ dị. Tôi lờ mờ hiểu ra một điều gì đó nghiêm trọng.
- Điều gì? Sự phản bội ư?
- Không. - Khanh lắc đầu, và nói, giọng nặng nề. - Với tao sao cũng được, chỉ trừ thái độ coi thường con người.
- Nhưng tôi nào có lỗi gì?
- Mày tưởng tao không biết chuyện gì trong vườn sao?

Tôi thấy ngột ngạt. Giày ướt sũng nước, lạnh buốt. Tôi nói:
- Tôi quý Uyên.
Khanh lặng lẽo.
- Mày chỉ muốn có một mày vui.
- Anh hẹp hòi quá. - Tôi nói.
Khanh chép miệng:
- Tao biết. Nhưng tao chịu, không thể nhìn mặt mày được nữa. Mày tự tìm cách về lấy đi.
Tôi tức giận, gào lên:
- Sá gì một quãng đường.

Nhưng Khanh không kịp nghe, phóng xe đi. Tôi đứng dưới mưa, tay buông giỏ trái lăn lóc. Tôi đứng như vậy hồi lâu, chết lặng người. Nước mưa chảy vào miệng chát. Có lẽ, chưa bao giờ tôi nghĩ ngợi nhiều như vậy. Chưa bao giờ tôi nhận thức đến tận cùng bản chất của mình như vậy. Tôi kéo lê túi xách trên đường, lội ngược dòng nước đang chảy như thác từ trên dốc cao xuống. Trời đã tối hẳn. Đèn xe loang loáng vút qua, tôi vẫy nhưng không một chiếc xe nào dừng lại. Không ai muốn cho tôi đi nhờ. Và rồi, như tự bao lâu nay, tôi sẽ phải đi tiếp một mình. Nhưng lần này, quãng đường về quả thật xa, rất xa...

Có một người nằm trên mái nhà

Khi mà sao chổi Hale-Bopp đi qua thì tôi đang nằm trên mái nhà. Ban đầu, tôi thấy nó rất mờ, rất nhạt. Tôi thấy nó như vừa chui ra khỏi một đám mây, trước là một cái đầu nhỏ, tiếp theo sau là một chùm sáng đục mà càng lúc càng mượt mà hơn, uyển chuyển như một cái đuôi chồn dựng ngược. Tôi biết chắc chính là nó cho dù chỉ nhìn bằng mắt thường, bởi so với những chùm sao quen thuộc khác thì nó có một vẻ kỳ dị, như một thiếu nữ chưng diện bộ áo váy sáng rực kim tuyến đi dự hội đêm hè. Tôi không biết nó xuất hiện đã bao lâu rồi trước đó. Lẽ ra tôi đã phải leo lên mái nhà sớm hơn, như mọi ngày, để đáp lưng trần xuống cái mái tôn quen thuộc ấy, nơi mà tôi chỉ buộc phải rời khỏi đó vào những đêm mưa. Nếu không, thì tôi đã được chiêm ngưỡng lâu hơn nữa cái cảnh tượng cực kỳ hiếm hoi chỉ diễn ra sau hàng bao nhiêu đời người. Nhưng tối hôm đó, tôi đã bất chợt chợp mắt, không chỉ vì mệt mà còn vì cái lạnh đầy quyến rũ tỏa ra từ những mái tôn nghiêng nghiêng hai mươi ba độ rưỡi ấy.

Chính xác là hai mươi ba độ rưỡi. Khi xây nhà, cha tôi đã không hề tuân theo bất kỳ một kiến trúc nào cả.

- Tao đã ở cái nhà này hai mươi năm nay. Tao biết cần phải xây như thế nào. - Ông nói.
Những bản vẽ của các kiến trúc sư kinh nghiệm lẫn những ý kiến đóng góp của đám sinh viên xây dựng đang tập tành đi vào thực tế đều bị gạt bỏ không thương xót. Không có gì lay chuyển được ông. Và cứ dựa trên tinh thần lãnh đạo đó mà ngôi nhà mọc lên từ từ, chậm rãi, bởi không ai muốn làm trước những mệnh lệnh tùy hứng và thường khi trái ngược với những nguyên tắc cơ bản của vị chủ nhà vừa uy quyền, vừa chủ quan ấy. Trưởng nhóm xây dựng là người hết sức cẩn thận và biết điều khi nhường hẳn quyền quyết định cho cha tôi ngay sau những xung khắc đầu tiên, và vào một đêm của tháng thứ sáu kể từ ngày ngôi nhà cũ bị đập nát để làm nguyên liệu cơ bản cho cái nền của ngôi nhà mới, thì cha tôi, lúc ấy hãy còn ngủ ngoài trời trống hoang hoác vì mùa khô năm nay quá sức nóng nực, không hề có một ngọn gió lẫn giọt mưa, đã bị đánh thức bởi người đội trưởng tận tình và cẩn thận.

- Ngày mai chúng tôi sẽ bắt đầu làm mái nhà. - Ông đội trưởng nói nhỏ.

Cha tôi gật gù:

- ừ, thì cứ làm.

Người đội trưởng có quá thừa kinh nghiệm trong những trường hợp này.

- Tôi hỏi xem ông muốn làm như thế nào. Làm mái nhà là một việc quan trọng, tất cả mọi người trên trái đất này đều phải sống dưới những mái nhà. Có tương lai hay không cũng tùy thuộc vào mái nhà.

- Đúng đấy - Cha tôi ngẫm nghĩ - Vậy thì, tôi muốn có một mái nhà mầu sáng, và nghiêng.

- Mái tôn mầu sáng, và nghiêng. Tất nhiên rồi. - Người đội trưởng vẫn nghiêm nghị.

- Nhưng nghiêng như thế nào. Bao nhiêu độ?

Cha tôi lộ vẻ hoang mang, nhưng vốn là người không bao giờ muốn để người khác thấy sự mất chủ động của mình, ông hỏi ngược lại.

- Trái đất này quay theo một trục nghiêng. Cái trục ấy nghiêng bao nhiêu độ?

Lần này đến lượt ông đội trưởng lúng túng, và phải mất hai giây cho một câu trả lời.

- Hình như hai mươi ba độ rưỡi.

- Vậy thì hãy làm cho tôi một cái mái nhà nghiêng hai mươi ba độ rưỡi. Thật chính xác, không được sai một ly. - Cha tôi ra lệnh, kết thúc vấn đề hệ trọng ấy bằng cách nghiêng lật người sang một bên, và như thường lệ giấc ngủ đến với ông nhanh ngay lập tức.

Cuối cùng thì mái nhà cũng đã làm xong, nó nghiêng nghiêng theo một góc nào đó mà bất kỳ ai khi nhìn ngắm cũng không thể không nhận thấy được sự hòa hợp dễ chịu của nó đối với mình.

- Mái nhà trông rất thoải mái - Mọi người nhận xét.

- Bởi vì nó nghiêng hai mươi ba độ rưỡi. - Cha tôi khẳng định.

Tuy nhiên, những ngày đầu tiên ở trong ngôi nhà mới luôn luôn có một cảm giác lạ thật khó chịu. Mùi vôi vữa, mùi sơn cửa, mùi của vecni đánh trên gỗ chưa kịp khô khiến không ai có thể ngồi lâu được nửa ngày.

- Đó là do nhà mới. - Cha tôi trấn an. - Chưa kịp có hơi người.

Vợ tôi đã sửa chữa thiếu sót ấy bằng những sai lầm. Trước tiên là vào dịp cuối năm, nàng đã hào phóng trích hẳn ra một phần tiền dành dụm còm cõi để mua những cái chậu hoa kiểng sặc sỡ, với tham vọng không hề che giấu.

- Qua năm, em sẽ trồng chúng thành một rừng hoa trong nhà.

Nhưng tham vọng ấy nhanh chóng lụi tàn chỉ mươi ngày sau. Nàng đã phải nhọc công đi hốt hết lá khô cành khô rơi rụng mỗi ngày, mà lòng vẫn hy vọng những cây ấy chẳng qua đang tiến hành một quá trình thay da đổi thịt, để cuối cùng có một phát hiện muộn màng là những cây kiểng ấy được người bán trồng đơn giản bằng cách cắm thẳng vào đất mà không hề có một cọng rễ nào khả dĩ có thể nuôi sống được chúng cho tới mùa ra hoa tới. Sau đó nàng tiếp tục thực hiện sai lầm kế tiếp là mua một chiếc lồng chim tuyệt đẹp có chạm trổ vài đường viền theo phong cách lăng tẩm của vua quan triều Nguyễn.

- Để cho vui cửa vui nhà khi gia đình ta chưa có trẻ con.

Chú chim nhỏ bé mà lanh lợi, cứ líu lo hót suốt những ngày mới về. Thế nhưng chàng chim ấy cũng chỉ mua vui được một vài hôm. Sau đó là một cảnh tượng ủ rũ, với lông cánh, lông đuôi xơ xác rơi xuống sàn. Và để tránh một kết cuộc bi thảm đang diễn ra từng ngày từng giờ trong ngôi nhà, vợ tôi đã vội vàng giúi cái lồng son với con chim tội nghiệp đang thoi thóp cho thằng bé đổ rác vào một buổi trưa.

- Nó sẽ biết cách chăm sóc con chim.

Vợ tôi nói, giũ sạch nỗi ăn năn với sinh vật bé bỏng ấy một cách nhẹ nhàng như vậy.
Nhưng sau những câu chuyện ấy thì mọi người cũng đã bắt đầu quen với ngôi nhà mới. Tất cả nhận ra rằng, cái hơi người cần có thường được nói đến, chính là kỷ niệm, không có gì gần gũi với người hơn là những kỷ niệm. Giờ thì mọi người đã có những kỷ niệm mới, đã có thể nhìn quanh mà nhớ được những sai lầm của vợ tôi đang diễn ra ở đâu. Này là ở bốn góc nhà, nơi từng đặt những chậu kiểng, này là hiên nhà, nơi từng trú ngụ của con chim tội nghiệp với chiếc lồng son. Chỉ có tôi là không quen được với nơi ở mới, không quen ở mà trên đầu bị che bởi một mái nhà, và chung quanh là những bức tường có cửa sổ trổ ra lưng những tường nhà hàng xóm. Tôi đã nhiễm phải thói quen sống ngoài trời trong suốt thời gian xây nhà, ấy là thói quen được ngắm những ngôi sao hằng đêm. Cái thói quen mới đã dễ dàng xóa đi hoàn toàn những thói quen và sở thích khác mà tôi đã tích lũy được trong suốt hàng mấy mươi năm sống trên cõi đời này. Và thế là hằng đêm, tôi leo lên mái nhà, tựa cái lưng trần vào mái tôn lành lạnh nghiêng hai mươi ba độ rưỡi, hai chân khép lại xuôi theo sóng tôn về dưới, hai tay khoanh trên ngực và mắt ngước nhìn lên bầu trời đen thăm thẳm đầy sao. Mỗi đêm tôi cứ nằm như thế hàng giờ liền, sung sướng vì chung quanh không có những bức tường, trên đầu mình chỉ một bầu trời, một bầu trời lớn mênh mông, và không hề bị chia sẻ. Có rất nhiều sao trong bầu trời đó, cứ mỗi ngày lại có một bố cục những sao khác nhau. Và cứ hàng tháng lại có trăng xuất hiện. Nói chung tôi không thích trăng, vì nó sẽ luôn luôn to quá, tròn quá, sáng quá. Trăng cứ như một thiếu nữ đến hoặc sẽ đến trước ta với khuôn mặt đầy son phấn, nhìn thẳng vào ta với cái nhìn lạnh lẽo và bỡn cợt, rồi nói: Tôi rất đẹp, đúng không? Mà ta thì không thể có một lời nào khác ngoài việc phải thừa nhận sự thật đó. Tôi không thích cái kiểu sỗ sàng ấy, tôi chỉ thích tìm những ngôi sao. Phải tìm. Có những lúc ngay nơi ấy không hề có một ngôi sao nào, nhưng trong chớp mắt lại có một đốm sáng xuất hiện bé tí như đầu kim, để rồi khi bạn chưa kịp kìm giữ lại thì chỉ một cái chớp mắt, nó biến mất khiến không thể biết được thực hư. Và cứ như thế, bạn có thể chơi cái trò này mãi, mà càng chơi càng bị hút vào, như một thứ đam mê không sao dứt ra được, để rồi mỗi buổi sáng bạn lại buộc phải mong chờ đến đêm tối để được ngắm, được chơi cái trò trốn tìm bất tận đó.

Vợ tôi rất không hài lòng với đam mê này của chồng. Đối với nàng, tất cả những lý do tôi đưa ra đều không thể biện minh được cho một hành động điên rồ như thế, dù đó là một lối thoát cho những công việc cụ thể mà đơn điệu, hay nhằm chống đỡ những rỗng tuếch mơ hồ cứ ngày lại ngày gặm mòn hết những ý chí muốn được suy nghĩ một cái gì đó thật riêng biệt cho mình. Nàng tuyên bố rằng không có gì tồi tệ cho bằng việc hàng đêm chồng cứ len lén leo lên mái nhà mà ngắm sao trời, bỏ mặc vợ ngồi tù túng ở dưới nhà trong tiếng choang choang của hết bình luận viên thể thao đến bình luận viên thời sự trên truyền hình. Nhưng nàng cũng chưa thể tìm ra được một lý do nào đủ mạnh để có thể kết liễu công cuộc leo trèo tìm tự do của tôi cho đến một ngày tháng Tư nóng bức, lúc ấy tôi đang ở trần, đặt bước đầu tiên lên nấc thang tre dẫn từ bếp lên mái nhà thì nàng thông báo.

- Trong tháng này sẽ có sao chổi Hale-Bopp đấy, độ cao từ mười đến hai mươi lăm độ Tây Tây Bắc.

Tôi sửng sốt. Tôi chưa hề ngờ đến điều này bao giờ. Tôi đứng cheo leo trên thang, hoang mang. Hale-Bopp. Tôi sẽ được trông thấy nó sao. Vợ tôi bình tĩnh tiếp.

- Và anh sẽ không bao giờ được leo lên mái nhà nữa sau khi ngắm được nó.

Đó là một thỏa thuận hợp lý. Bởi Hale-Bopp chỉ quay lại với trái đất sau mỗi hai ngàn bốn trăm năm. Tôi biết rõ như thế. Tôi còn biết rằng cho dù cái đuôi của nó dài đến hơn một triệu kilômét thì cũng không dễ gì mà bắt gặp được bằng mắt thường, nhất là trong tuần trăng sáng này.

- Anh phải lên mái nhà sớm hơn một chút vì nó chỉ xuất hiện khi trời vừa tối. - Vợ tôi nhắc nhở.

Vào giờ ấy, mái tôn hãy còn âm ấm nóng bởi giấc trưa dài mênh mang nắng. Phần da lưng của tôi dán vào mái tôn cứ rìn rịn mồ hôi. Khi tôi nằm dài, tôi có thể trông thấy hai mũi chân của mình chúc lại ở phía dưới kia. Tôi nằm nghiêng đầu qua hướng Tây Tây Bắc một chút, và chọn một cái tư thế nhẹ nhàng nhất với những khớp xương ở khuỷu tay, khuỷu chân sao cho có thể nằm lâu được mà không mỏi. Và trong những ngày chờ đợi khi nằm như thế, thỉnh thoảng tôi bắt gặp một làn khói nhè nhẹ đi lên từ mái nhà bên, một vài ngọn lá khô trượt xuống máng nước và một bãi cứt mèo còn mới tươi.

Lúc chưa có sao chổi xuất hiện thì tôi thường hay nghĩ. Tôi nghĩ là tôi sẽ làm gì vào năm ba mươi tuổi. Có lẽ cũng không có gì thay đổi nhiều. Rồi tôi nghĩ là tôi sẽ làm gì vào năm bốn mươi tuổi. Lúc ấy có lẽ tôi đã chậm đi nhưng chắc cũng vẫn đang đi làm thôi. Người ta nói tuổi ấy mới là tuổi chín muồi. Khi tôi chín muồi vào tuổi đó thì tôi sẽ có gì trong tay nhỉ? Tôi không rõ. Nhưng nói thiệt tình là tôi không biết, bởi bây giờ tôi cũng đã có thể ngồi ở nhà mà biết chiến sự đang diễn ra ở đâu qua cái ti-vi, tôi đã có thể uống bia lúc nào cũng sẵn trong tủ lạnh. Tôi đâu cần kiếm thêm hai cái tủ lạnh hay hai cái ti-vi để trong nhà mà làm chi. Lúc ấy điều quan trọng nhất có thể có được là những đứa con. Có lẽ lúc ấy tôi sẽ lo cho những đứa con. Rồi tôi nghĩ là tôi sẽ làm gì vào năm năm mươi tuổi. Lúc ấy tôi không thể ôm mãi cái cặp mà đi đến người này người nọ chào hàng như bây giờ. Vả lại người ta cũng không cần một nhân viên già nua như thế cho dù là mẫn cán tuyệt đối đi nữa. Nói chung, những khi nằm chờ sao chổi tôi thường nghĩ rất nhiều như vậy. Nhưng không phải lúc nào cũng nghĩ quá xa, đôi khi tôi nghĩ rất thực tế, chẳng hạn như tôi bây giờ là một gã rất to rất khỏe. Chẳng hạn như tôi không thích ở trong nhà, mà thích ở ngoài trời. Tôi thèm hít thở khí trời ghê lắm. Nói cái này hơi bậy, nhưng hồi còn nhỏ, lúc nào tôi cũng thích ở truồng. Tôi ở truồng mọi nơi nào có thể được, nhất là những khi chạy ngoài mưa. Những đêm hè không có mưa thì tôi thích tắm ngoài trời, tôi thích dội nước ào ào, nước lạnh ngắt kéo lên từ giếng. Tôi cũng thích ngủ dưới những tán cây, nhất là những đêm mà có gió luồn qua ngực, qua tóc. Tôi thích những điều đó ghê lắm.
Sau một tuần tôi canh giữ sự xuất hiện của Hale-Bopp trên mái nhà, cha tôi tuyên bố.
- Mày sẽ chẳng làm một cái gì cho ra hồn được.

Nhưng đây không phải là lần đầu tiên tôi nghe một câu như thế. Đối với cha tôi thì người ta sinh ra trên đời này không phải là để ăn, ngủ, kiếm tiền phục vụ chuyện ăn ngủ rồi chết. Theo ông thì làm một con người còn khó khăn hơn nhiều. Và không chỉ có mỗi một mình cha tôi có ý kiến như thế. Có lần tôi nghe người ta ca ngợi một nhà thơ trên truyền hình:

- Ông ấy không chỉ là một nhà thơ mà còn là một con người.

Là một con người. Tôi chắc chắn khi mà thốt ra một cấu trúc câu như thế thì con người đang được viết hoa, và nhấn mạnh rằng không phải ai cứ sống là đã đảm bảo thành một con người được. Phần tôi thì tôi rất tiếc, tôi mong được nói một trăm ngàn lần để xác nhận với một trăm ngàn người mà tôi có thể gặp rằng từng người, từng người một, tất cả đều là những con người. Có những người mà tôi rất ghét, nhưng tôi cũng sẽ nói với họ như thế, bởi tôi thấy làm con người tưởng cao ráo lắm, nhưng ê ẩm có thừa. Người ta phân biệt nhau ra người tốt, người xấu, trong khi xấu hay tốt gì thì cũng đều do chính người nhào nặn nhau mà nên. Tôi biết cái sao chổi Hale-Bopp không phải lần đầu tiên đến trái đất này, nó đã từng du hành ngang qua đây hơn hai ngàn bốn trăm năm trước. Tôi không hình dung được hai ngàn bốn trăm năm trước có những ai là ai, có tên tuổi gì, có địa vị gì, có những vinh quang hay thống khổ gì. Tôi cũng không biết hai ngàn bốn trăm năm sau thì những ai là người sẽ là gì. Tôi không biết những điều đó bởi tôi sẽ thành cát bụi chỉ chừng năm mươi năm nữa. Tôi muốn chia sẻ ý nghĩ mà cha tôi gọi là điên rồ ấy cho những ai tôi gặp được. Nếu mà tôi có thể bỏ công việc trong một thời gian dài mà không bị chết đói, thì tôi sẽ đi xa. Đi chỉ để làm một công việc hết sức đơn giản. Trước tiên tôi sẽ đến nhà thơ nọ và xin được nói lại: ông không chỉ là một con người mà còn là một nhà thơ. Tiếp đó là bất kỳ ai tôi gặp trên đường. Tôi sẽ xin phép xác nhận với từng người một.

- Anh không chỉ là một con người mà còn là thợ mộc.
Hay

- Chị không chỉ là một con người mà còn là một phụ nữ đẹp.

Và nếu có thời gian, tôi sẽ tán gẫu với họ rằng, khoảng cách từ trái đất đến mặt trăng là ba trăm ngàn kilômét. Từ quả đất đến mặt trời là một trăm năm mươi triệu kilômét. Từ nhà tôi đến nhà bạn là một trăm mét mà chúng ta gặp nhau mỗi năm chỉ có một lần. Và như thế thì chúng ta mới nhỏ bé làm sao. Quá nhỏ bé để có thể phân cấp hay so nhau một tiếng nói. Cho dù ta có đáng là người hay không đi nữa thì ngay cả khi tựa vào nhau rồi, chính quả đất cưu mang tất cả mọi người cũng nhỏ bé nốt. Đã có số liệu rõ ràng rồi đấy.
Cứ như thế mà tôi đã nằm suốt nhiều ngày liền trên mái nhà từ sáu giờ bốn mươi lăm chiều mỗi ngày, trong khi niềm tin của mọi người đặt vào cái sự kiện ấy dần dần lụi tàn.

- Nếu có trăng thì sẽ không nhìn thấy sao chổi. - Vợ tôi đã bắt đầu muốn chấm dứt những lý do chính đáng cho việc nằm trên mái nhà của tôi.

Tôi không biết là nếu không leo lên mái nhà nữa thì sẽ làm gì ở dưới mái nhà. Vợ tôi thì lúc nào cũng có việc để làm, những công việc vặt vãnh của một phụ nữ chuyên lo cho cái tổ ấm của mình. Hoặc ngay cả khi hết việc rồi, nàng vẫn có thể bận rộn la hét con mèo với nhiệt tình không đổi cũng như thể đang loay hoay bên cái chảo bốc khói nghi ngút. Tôi cũng có thể trông thấy cha tôi vun vén cho những bụi cây con con trước cửa, miệng phàn nàn về đám con nít hàng xóm ngày càng coi thường cái uy của ông mà cứ bẻ ngang mấy cành hoa. Tôi có thể hình dung ra mọi điều thật chính xác, trừ việc tôi sẽ làm gì trong khoảng thời gian đó. Suốt một ngày sống trong khói bụi, trong tiếng động cơ xe máy, trong tiếng nói cười của những đám đông, thì đêm về tôi chỉ muốn yên lặng. Mà yên lặng thì không nơi đâu yên lặng bằng bầu trời. Thật đấy.

Hôm nay trời cứ nắng như lửa. Dưới cái nắng ấy, tôi đã chạy hết mười chín vòng để giao khung tranh cho khách hàng. Người ta trả cho tôi mười lăm ngàn một vòng. Hôm nay tôi kiếm được hai trăm tám mươi lăm ngàn. Hiếm khi nào tôi kiếm được từng ấy tiền trong một ngày, nhưng tôi cũng không kịp vui sướng với điều ấy. Tôi mệt quá. Về đến nhà mới thấy mệt, bao nhiêu thứ trong đầu quánh lại như một trái ten-nis, cứ lăn và nhảy từ góc này sang góc kia, từ mang tai trái sang mang tai phải. Tất cả là tại nắng, nắng như lửa. Tôi mệt đến nỗi chỉ muốn nằm dài ra, và quả thật tôi đã nằm dài ra. Vợ tôi cởi áo cho tôi, chậm rãi lau người tôi bằng một cái khăn khô cứng vì suốt ngày phơi ngoài nắng, những sợi lông của khăn xát lên người rát bỏng. Tôi muốn nói với nàng là hình như nó đang làm trầy da, và nàng làm ơn đi nhúng nước cái khăn ấy, nhưng tôi cũng không phản ứng được, tôi không cử động được cả bàn tay.

Tôi thức dậy khi vợ tôi đang ngồi ở góc bàn. Nàng đang đếm tiền, đang xếp những tờ năm ngàn thành từng xấp một trăm ngàn và buộc mỗi xấp bằng một sợi thun mỏng. Rồi sau đó nàng lại gỡ dây buộc, nàng xếp thành từng xấp năm mươi ngàn và buộc mỗi hai xấp bằng một sợi thun mỏng. Rồi sau đó nàng lại gỡ dây buộc, nàng xếp thành từng xấp mười ngàn và buộc tất cả bằng một sợi thun khác lớn hơn. Nàng làm tất cả những công việc đó một cách chậm rãi, cái ngực lớn tì sát vào bàn. Nàng thong thả đếm, thong thả buộc, tóc nàng lõa xõa sau gáy, màu tóc không còn tươi như ngày trước. Ngày trước tóc nàng đen nhánh, giờ thì hoe hoe vàng. Tôi không biết vì sao tóc nàng lại nhạt đi. Có những điều mà tôi không bao giờ thiết tha tìm hiểu đến nơi đến chốn, bởi những việc ấy cũng chẳng có ích gì.

- Em cảm ơn anh - Nàng cúi xuống, thì thầm. - Hôm nay nhiều tiền quá - Hàm răng nhỏ của nàng cắn vào tai và cái lưỡi vòng quanh khiến tôi rùng mình.

- Anh ngủ lâu chưa - Nàng nhẹ nhàng.

- Chỉ mới một lát thôi.

Tôi thở ra.

- Mấy giờ rồi.

- Tám giờ.

Nàng nói. Tôi bất chợt nghe lạnh suốt lưng. Tôi ngồi phắt dậy, đầu óc quay cuồng như mụ hẳn đi, chỉ trừ duy nhất một điều còn lại, là nó. Sao Chổi. Chưa bao giờ tôi có một cảm giác lạ như thế này về nó, tim tôi đập dồn và hai bàn tay lạnh có mồ hôi nhè nhẹ tứa ra. Tôi tựa cái thang tre vào tường.

- Anh điên à. Anh không thể nào trông thấy nó vào giờ này đâu - Vợ tôi gào lên khi tôi đặt chân lên nấc thang đầu tiên - Đã trễ rồi, anh lên làm gì. Suốt cả tháng nay anh ở lỳ trên đó chưa đủ sao - Nàng càng lúc càng giận dữ. Nhưng tôi cắt ngang.

- Mặc kệ anh.

Chân tôi đã chạm lên mái nhà, tôi bò chầm chậm về chỗ của mình, chân tôi giẫm phải một cái gai bông giấy khô, nhói lên. Mặc. Tôi nằm xuống, người duỗi song song theo những sóng tôn, nghiêng một góc hai mươi ba độ rưỡi, đầu quay về hướng tây Tây Bắc. Lúc này trên bầu trời phía ấy chỉ là những đám mây bàng bạc trôi trên nền đen thẫm trông như những bụi cây. Tôi cố mở mắt lớn hơn, nhìn xoáy vào đó. Dường như chỉ có một vài chấm sáng quen thuộc đang nhấp nháy cùng nhau. Tôi không định vị được những chòm sao Andromède lẫn Persée hay Pégasse, nhưng tôi luôn có một cảm giác rất thật rằng, nó ở đó, như thể Persée ở gần Hale-Bopp chứ không phải ngược lại. Và cứ thế tôi nhìn, hơi lạnh ở mái tôn tỏa ra nhè nhẹ lan man trên da thịt, và tôi thấy mắt bắt đầu mỏi, mí mắt sụp xuống. Tôi không muốn mí mắt sụp xuống vào lúc này, nhưng không thể cưỡng lại được. Tôi xuôi hai tay bên hông, tôi ngủ.

Tôi nằm mơ thấy mình đi trên một miền đất sáng. Mỗi bước chân tôi đi giẫm lên một thứ đất sáng như bạc. ở đó không có nhà máy, không có nhà ở, không có thú vật, không có cây cối. Chỉ có một mầu duy nhất là mầu sáng y như mầu của giấy bạc mà tôi vẫn thường dùng làm thủ công ngày còn bé. Lúc ấy mẹ tôi là cô giáo. Mẹ tôi dạy rất nhiều đứa nhỏ trong một cái lớp nhỏ, cuối phòng có một cái tủ nhỏ chứa đầy giấy làm thủ công. Có giấy trơn, giấy thô, giấy bóng. Mẹ cho tôi rất nhiều giấy bóng đủ màu, xanh, đỏ, tím, vàng nhưng tôi chỉ thích mỗi một màu, màu bạc. Tôi thích ngắm nhìn nắng loang lóang trên màu bạc đó óng ánh như vàng ròng, màu lá cây trên nền bạc đó lóng lánh như suối, và cả màu của khuôn mặt tôi ngoằn ngoèo, ngoằn ngoèo, đen và nâu. Còn bây giờ, trong giấc mơ, tôi không soi gương mặt của mình mà đi những bước chân lên lớp đất bạc xốp mịn như bánh kem khô ấy, thấy mình không hề già đi mà vẫn như ngày trước, vẫn là một thằng bé đang loay hoay cắt dán những tờ giấy bạc trong cái lớp học nhỏ và oi nồng của buổi trưa miền Trung, thỉnh thoảng lại ngóng cổ nhìn ra ngoài sân nắng chát chúa mà mơ màng. Và tôi nhìn ra ngoài, đơn giản như thể mở cửa sổ mà nhìn ra, và thấy quả đất thân thuộc của mình đang chầm chậm xoay, xoay quanh mình chứ không theo một cái trục nghiêng có sẵn nào cả. Mọi người đứng ở đó ngước lên, họ nhìn thấy tôi và hét: Về mau, về mau!

Tôi mở mắt ra khi nghe tiếng cửa nhà bên khép lại. Khi cửa của mỗi nhà khép lại thì đó cũng là giờ khắc được xác định. Mỗi cánh cửa hàng đêm khi đóng lại cũng khép lại một ngày cho mỗi ngôi nhà. Có những cánh cửa khép sớm, có những cánh cửa khép trễ, nhưng tôi chưa bao giờ thấy có những cánh cửa nào không khép suốt đêm. Thời gian như một dải băng giấy dài, được gấp lại, từng chút một, như những cánh cửa cứ lần lượt hàng đêm đóng lại, sớm mai mở ra, đều đặn mãi như thế với cùng một nhịp điệu, không đổi, chỉ có những người đóng cửa là thay đổi. Những người đóng cửa luôn là bậc trụ cột trong nhà, phải cẩn thận, phải trách nhiệm. Khi họ chết đi sẽ có những thế hệ tiếp theo trưởng thành hơn kế tục công việc đó, đóng cửa và mở cửa. Chính lúc tôi lan man như thế thì rất chậm rãi và điềm tĩnh, Hale-Bopp lộ dần qua những áng mây, nhỏ nhắn và khiêm tốn, khiến tôi không thể hình dung ra được đó là một kẻ khổng lồ với cái đuôi dài hơn một triệu kilômét. Nhưng khi vừa mới thoát ra hẳn đám mây, thì càng lúc nó càng sáng hơn, lộng lẫy hơn so với những chòm sao xung quanh, nó đã thành một kẻ khác, âm thầm nhưng quyền lực, phi không gian, phi thời gian.

Hai tay bám vào máng xối, tôi cúi đầu xuống nhà, thét lên.

- Sao Chổi.

Cha tôi bực dọc.

- Sao Chổi cái con khỉ. Xuống mau.

Giọng ông khản đặc như mọi khi, nhưng so với những gì tôi nhìn thấy được thì không có một tí quyền uy nào nữa. Vẫn đầu chúc xuống nhà, tôi lặp lại.

- Sao Chổi.

Lần này thì mọi người bước ra ngoài, ngước nhìn theo hướng tay tôi chỉ, chăm chú. Tôi thấy Hale-Bopp càng lúc càng sáng hơn, lộng lẫy hơn. Mọi người đứng đó một lát, nhìn đăm đắm vào bầu trời và cha tôi nói.

- Thôi, vào. Chả thấy cái mẹ gì.

Vợ tôi dịu dàng.

- Thôi, xuống nào.

Tôi lạnh mình vì sự thờ ơ đó. Mọi người đều phải được thấy nó. Mọi người không biết rằng họ chỉ là một trong hàng bao nhiêu tỉ tỉ người đến rồi đi khỏi trái đất này trong hơn hai ngàn năm qua được diễm phúc chiêm ngưỡng nó sao. Tôi vội vàng về chỗ của mình, tôi hối hả nhìn theo nó. Tôi biết rằng nó đang chầm chậm trôi qua khoảng trời này, trước đôi mắt thán phục và tuyệt vọng của tôi. Cái sao chổi ấy nó biết như thế, thế mà nó vẫn trôi đi.

Và thế là nó đi mất thật rồi, mất dạng. Tôi cứ ngồi mà lục tìm nó hết trong đám mây này đến đám mây khác, nhưng vô ích. Trên bầu trời lúc này chỉ tuyền những đám mây. Chẳng mấy chốc trời sẽ sáng, những cánh cửa ở những ngôi nhà sẽ lần lượt mở ra, những người chủ nhà sẽ cất những then cài bên tường, tiện tay bóc một tờ lịch nhỏ, trong khi Hale-Bopp đi càng ngày càng xa, lặng lẽ một mình, âm thầm để rồi hai ngàn bốn trăm năm nữa tình cờ nó sẽ quay lại đây, ngang qua trái đất này như đi ngang qua hàng tỉ tỉ những hành tinh nhỏ bé và vô vị khác, mà không hề biết, không hề nhớ nơi ấy những ngàn năm trước đã từng có những ai, có những tên tuổi gì, có những chức vụ gì, có những mưu toan gì, hay đã từng có lưu truyền những câu chuyện kể nào không. Trời sẽ sáng, và mọi chuyện sẽ như thế, nhưng bây giờ hãy còn tối, tôi cần phải ngủ. Tôi leo xuống thang, tôi chui vào nhà, rón rén nằm xuống, mắt ngước lên chạm phải cái trần nhà còn trắng sáng mầu vôi mới. Ngày mai tôi sẽ không được leo lên mái nhà nữa. ở dưới mái nhà tôi không biết làm gì cho hết ngày, nhưng dù sao tôi cũng đã nhìn thấy nó rồi, cái sao chổi ấy, nó đẹp thật đấy, và thiệt tình tôi chẳng biết còn phải đợi chờ điều gì hơn thế nữa.

6-1997

Đi mãi trên đường

1.Trời đổ mưa khi xe vừa rời khu mỏ đá. Lúc ấy đã bốn giờ ba mươi chiều và công nhân bắt đầu đạp xe ra về.

Gió tạt những màn bụi nước dày phủ lấy đoàn người đang đạp xe xiêu vẹo. Từ đây ra đến đường lớn mất ba mươi phút và lớp bụi xám dày trên mặt đường, trên lá, trên rào kẽm thưa bên ngoài những ngôi nhà thấp lè tè ven đường, hóa sình lầy khiến chiếc xe có lúc trượt xuống một cái hố cạn đầy nước. Khi bánh xe quay tít trườn qua được miệng hố tôi nhận ra một công nhân vừa đạp xe đến phía sau bị đất ướt bắn lên tận khóe môi, anh ta một tay giữ xe thăng bằng chống lại gió ngược, tay kia đưa lên lau mặt, và tôi nổi gai người lên khi thấy anh ta nhìn theo chúng tôi bình thản như nhìn một thứ vô tri vô giác ngang qua.

Tôi nhắc người lái xe đi chậm lại. Tôi không biết anh ta tên gì nhưng cũng không có ý định hỏi, vì biết chỉ sau chừng một quãng đường tôi sẽ quên tên anh ta ngay; đây chỉ là một trong bao nhiêu chuyến đi buồn tẻ khác; một loại hành trình đã được sắp xếp gọn gàng; đến đâu, làm gì, lúc nào sẽ quay trở lại. Tất cả góp phần thực thi cái chương trình đã được định sẵn cho vài mươi năm nữa; khi tôi ở tuổi bốn mươi hay năm mươi, chừng nào tôi vẫn còn sống đời công chức này. Từ đây cho đến khi ấy, chi tiết của một ngày, một tuần, một tháng hay một năm rõ ràng và đơn giản đến nỗi những bất thường khác, nếu có, cũng chỉ là những gắn kết tạm bợ, và vì thế sẽ không có gì khác giữa người lái xe và chiếc xe, giữa một ngày mưa hay một ngày nắng, nơi này hay nơi khác.

Ban đầu người ta giới thiệu cho tôi một lái xe trẻ măng nhưng chiếc vỏ xe anh ta đang dùng cũ mòn đến mức một mẩu ruột mỏng bên trong lấp ló chực phình ra. Tay lái xe yên hùng gân cổ cãi, "Em chạy từ nam ra bắc bao nhiêu chuyến mà có sao đâu, sá gì đường miền Tây dèn dẹt thế này. Anh lo gì cho mệt người." Tôi không chấp nhận lập luận ấy vì tôi chính là người đang đi bán vỏ xe, anh ta không thấy hai bàn tay tôi sạm đen màu cao su đây sao. Ví như ngày xưa, việc thay đổi xe cộ bất thường trước khi đi là không hay. Nhưng với tôi thì khác, vì cái nghề mà tôi đang làm. Mẹ tôi ngày trước có những nguyên tắc riêng của bà khi đi xe; một trong số đó là nhất nhất không được nói chuyện với người lái vì sợ họ phân tâm. Nhưng cha tôi thì có lý lẽ hoàn toàn ngược lại, rằng cần phải bắt chuyện với họ nếu không họ sẽ ngủ. Thật thế, tay vẫn nắm lấy vô-lăng, mắt vẫn nhìn phía trước, nhưng thật ra họ đang ngủ. Mẹ tôi bảo rằng, cha tôi khăng khăng như thế chẳng qua để biện minh cho tật xấu của ông là không bao giờ nhìn thấy thứ mình cần tìm đang nằm ngay trước mặt, mà lúc nào cũng sẵn sàng la toáng lên, "Đôi vớ của tôi đâu? Tìm cho tôi đôi vớ nào, tôi vừa mới để đây kia mà." Mẹ tôi sẽ nhanh nhẹn nhặt ngay đưa cho ông kèm theo lời cảnh cáo giàu sức thuyết phục,"Cái ông này lúc nào cũng như mơ ngủ."
Nhưng trong trường hợp này thì tôi không có lựa chọn nào khác vì chỉ cần chậm trễ một ngày là lịch trình của tôi sẽ thay đổi, điều đó sẽ rất phiền cho một cuộc đời từ lâu dựa dẫm hoàn toàn vào những chương trình được sắp xếp sẵn. Và thế là người ta giới thiệu cho tôi một chiếc xe khác, là chiếc tôi đang dùng đây, và một lái xe khác, là người tôi đang nhìn cái lưng của anh ta đây. Tôi không xác định được tuổi tác của người lái xe; khuôn mặt anh ta trẻ nhưng tóc đã bạc, một khuôn mặt vừa nhẹ nhàng vừa rắn rỏi, mà tôi đoán chừng điều quyết định sự tương phản ấy nằm ở cái mũi thẳng và ở đôi mắt lì lợm.
Suốt buổi sáng anh ta rất ít nói, hầu như im lặng. Tôi tìm thấy sau lưng ghế anh ta một quyển tự điển nhỏ đã quăn gáy, và một tập truyện nhỏ, cố đọc để ngủ cho đường bớt dài. Nhưng bây giờ thì không cần phải đọc, vì từ lúc ra khỏi nhà máy anh ta đã cởi mở hơn rất nhiều.

2.Mưa bắn vào cửa kính rồi tóe ra. Hai thanh gạt nước cuống quít trượt bần bật sang trái rồi lại sang phải, như hai đấu thủ đang chơi quần vợt trên sân Rolland Garros, đôi co, dai dẳng, bàn chân trượt sang phải rồi lại vội vã quay ngay về bên trái. Bây giờ ở Pháp cũng đang vào mùa quần vợt ấy, tháng Sáu, sân đấu bốc lên bụi đỏ, nhưng trên đường chúng tôi đi chỉ có mưa, đúng vào lúc dầm dề nhất. Chiếc xe đi qua tốp công nhân cuối cùng. Tôi ngoái nhìn theo họ, những cái lưng cong rạp xuống trong màn nước. Công nhân ở đâu cũng có cái lưng giống nhau, cũng như nông dân ở đâu cũng có bàn chân giống nhau. Có vẻ như được mặc áo mới, áo đẹp, họ cũng không thể thoát ra được hình dáng nhọc nhằn ấy.

- "Mưa thế này, hút một điếu có lẽ rất hay." Người lái xe nói.
- "Anh cứ hút đi."
- "Cảm ơn."

Anh ta châm thuốc bằng một tay và hạ kính xuống một ít để nhả khói ra ngoài. Mưa ngược chiều bắn vào làm vạt lưng ghế ướt đẫm.
- "Anh chắc đã đi nhiều."
- "Lúc nào cũng đi mãi trên đường," tôi nói, "cũng như anh."
- "Tôi thì chỉ mỗi con đường này, đi hết ngày này qua ngày khác."

Anh ta dụi thuốc lên cửa kính rồi vứt ra ngoài. Điếu thuốc bám tuyệt vọng lên mặt kính, rồi bay ngược về sau.

- "Hút thuốc khi trời mưa có gì hay?" Tôi hỏi.
- "Không biết tại sao tôi lại có ý nghĩ đó." Anh ta nói, hơi ngượng nghịu, "Tôi thử làm một cái gì đó hơi bất thường để xem có thú vị hơn không, nhưng cũng chẳng có gì khác biệt."

Anh ta hơi ngước nhìn về sau qua kính chiếu hậu, và tôi thấy một cái trán rộng và phẳng. Tôi không biết làm sao để nhận ra một người lái xe khi họ mặc quần áo đẹp. Từ đôi bàn tay quen ôm vô-lăng? từ đôi mắt quầng thâm vì đêm khuya? từ hiểu biết của họ về nơi chốn, về những con đường? Rất khó, họ cũng như đám trí thức công chức, không có một biểu hiện rõ rệt nào như cái lưng của công nhân hay đôi bàn chân của nông dân. Tôi nói.

- "Khi đến một nơi chốn lạ tôi cũng nghĩ như anh: ta sẽ tắm, thay quần áo và xuống đường mua một thứ lặt vặt nào đó để khi có dịp nhìn lại sẽ nhớ toàn bộ thời gian ấy, nơi chốn ấy, tuổi tác ấy. Nhưng thường tôi chỉ thực hiện được một nửa dự định: Tắm xong, tôi mở tivi, mắt nặng trĩu và tôi nghĩ, nào, chỉ cần chợp mắt một tí thôi rồi khi thức dậy hoàn toàn tỉnh táo, ta sẽ làm điều ta muốn. Yên tâm với lời hứa đó, tôi nằm xuống và ngủ một mạch đến sáng bạch, để rồi bắt đầu một ngày mới với cảm giác tuyệt vọng rằng ngày tháng của mình như cát trong nắm tay. Ta càng cố nắm chặt thì chúng càng dễ dàng trôi tuột đi."

Người lái xe im lặng. Phía trước con đường thẳng tắp, hai bên là những ngôi nhà lẩn khuất trong lá, những ngọn đèn lấp lánh ẩn hiện như ánh sáng đom đóm đơn độc. Và bóng tối nhẹ nhàng phủ trên những khu vườn.

3.Trời đã tối hẳn.
Bên phải là một con kênh rộng và thẳng tắp, một dòng nước vô cùng yên lặng. Vào mùa khô, nông dân trong những đêm nhàn hạ sẽ lót rơm ngồi trên mép đường tán gẫu, rượu trắng một chai nhét dưới cỏ, lưng quay ra ngoài lộ cong lúp xúp, mỗi lần xe qua gió lại rạt lên tốc áo, sáng loang loáng như lưng cá. Nhưng lúc này trời hãy còn mưa, mưa khi dịu xuống đột ngột, khi lại ào lên, và xe cứ đi mãi, đi mãi như thể ra vào từng miền khí hậu khác nhau.

Người lái xe nói.
- "Nếu anh cứ nhìn mãi con đường, anh sẽ bị trấn áp bởi sự đơn điệu của nó. Anh sẽ tự hỏi, mình sẽ phải lái xe suốt đời ư? sẽ ngồi sau tay lái và nhìn mặt đường chạy ngược về sau mãi như vậy ư? Kiểu băn khoăn ấy không ích gì cho anh cả, vì ngay từ đầu cuộc đời anh đã được xếp đặt để làm công việc ấy rồi. Chỉ còn một cách giải thoát, đó là cố gắng hiểu con đường dài chính là thời gian của mình, đi trên con đường ấy là đang đếm lùi ngày tháng của mình, lúc ấy ta sẽ mong sao con đường sẽ dài bất tận. Nhưng cuối mỗi buổi chiều luôn xuất hiện một nơi chốn để dừng lại nghỉ ngơi. ở đó, một ngày được đếm xong."

Cách đây năm năm tôi đã từng đi trên con đường này, và con kênh dài ngút mắt ấy là những gì tôi còn nhớ suốt chuyến xe đêm xộc xệch gần tám tiếng đồng hồ. Lúc ấy, tôi hai mươi sáu tuổi. Trên đường ra đảo, tôi ngồi trên mui tàu với Vũ, người mời cả bọn về đây. Vũ lúc ấy chỉ mới chừng hai mươi, trắng trẻo thư sinh. Vũ có vẻ không vui vì suốt chuyến đi nhiều người than vãn không tắm được, không ăn không uống được; nước nhiều phèn quá, nhà tắm chỉ là vách lá dừa thưa thớt, ăn uống chỉ là đồ biển luộc chín. Vũ rọi đèn pin theo đàn cá bơi dọc mạn tàu, sóng vỗ soàm soạp, nhưng đàn cá vẫn giữ đúng hướng, đuôi vẫy lia lịa. Gió thổi tóc và áo bay ngược về sau. Lúc ấy tôi chỉ mới là một nhân viên tập sự, ngực lép và ống tay khẳng khiu mặc cho sáng nào cũng tập tạ, khi ngồi trên mui tàu gió lồng lộng ấy, tôi nghĩ rằng chỉ cần gió mạnh hơn một tí nữa thôi, tôi sẽ như một chiếc lá, bay mất.

Một chiếc lá bị thổi bay giữa biển thì biết tìm đằng nào. Kinh khủng. Kinh khủng vì lúc ấy mà chết thì tiếc biết mấy, vì tôi còn rất trẻ, mỗi sáng luôn luôn có một câu hát bất chợt nào đó ám mãi trong đầu, tất cả đều là những giai điệu hân hoan. Với tôi lúc ấy ngày nào cũng là một ngày mới, vừa lạ, vừa vui. Tôi hỏi Vũ học xong sẽ làm gì. "Em sẽ về nhà, ở đây." Vũ đáp ngay. Tôi bảo, "ở đây thật đẹp. Bầu trời rộng. Tôm cá nhiều, lại tươi." Vũ bảo, "Em về vì ở đây có bà ngoại. Em thương bà ngoại. ở Sài Gòn nhiều đêm không nhớ ba nhớ mẹ, chỉ thấy nhớ bà ngoại móm mém cười, muốn chảy nước mắt."
Người lái xe mỉm cười.

- "Rất có thể anh ta nay là một gã đen đúa, cổ tay tròn ních, những ngón tay húp híp, bụng xệ và trơ trẽn."

Ai cũng có thể nói như thế bởi không ai có thể ganh đua với thời gian, nhưng trong ý nghĩ tôi Vũ vẫn luôn như thế, trong sáng và xa lạ với đời sống này. Người lái xe tiếp tục.
- "Chuyện qua một đêm anh biến thành một người khác, thậm chí một thứ gì khác hẳn là hoàn toàn có thể. Nhân đi qua quãng đường này, tôi kể anh nghe câu chuyện của tôi."

4.Con đường hẹp lại như phố trong thị xã. Những chiếc xe kéo ì ạch lên dốc, những cây cầu chỉ vừa một chiếc xe qua. Dọc theo dòng kênh, những ngôi nhà gỗ nâu cũ kỹ giăng giăng dây đèn lập lòe đỏ vàng xanh tím. Xe đi chầm chậm sát hàng rào. Mưa nhỏ xuống dọc theo những tàng lá lợp đã cũ. Bên trong, dưới ánh sáng trắng bệch, các cô gái quê mắt xanh môi đỏ đầy đặn trong những bộ áo váy mỏng ngồi trên phản mộc, quây quần đánh bài và uống nước lọc chắt ra từ những chiếc ca nhựa đã sờn mép phai màu.

- "Dạo ấy ước mơ của tôi là gửi được đứa con gái đầu lên Sài Gòn học. Tôi đã làm ngày làm đêm, dành dụm chắt bóp suốt bao năm để thực hiện ước mơ đó." Người lái xe kể. "Khi đưa con vào trường, nhìn cách nó bước qua cổng nhẹ nhõm vô ưu, thay vì cảm thấy hạnh phúc vì thực hiện xong nghĩa vụ của một người cha, một người chồng, thực hiện xong giấc mơ của đời mình, tôi lại thấy mồm miệng nhạt thếch, rã rời. Thế có lạ không? Tôi có một cảm giác phi lý rằng, tôi đã bỏ ra hai mươi năm trời của cuộc đời mình để chăm lo cho con gái, cũng như cha tôi hẳn cũng đã từng bỏ ra từng ấy năm của cuộc đời ông để nuôi tôi trưởng thành. Rồi sau đó thì sao? Con gái tôi sẽ tiếp tục con đường ấy, sẽ bỏ ra năm tháng còn lại cho nghĩa vụ làm mẹ. Đâu phải lúc nào ta cũng được đầu thai làm người, hẳn tự nhiên đã phải cân nhắc kỹ càng, đã có gửi gắm hay kỳ vọng gì đấy vào một sinh linh vừa mới ra đời chứ, vậy mà anh dễ dàng bỏ đi cuộc đời mình để lo toan cho một cuộc đời khác. Rồi cứ luẩn quẩn mãi như thế, hết thế hệ này đến thế hệ khác, như hoa nở ra rồi héo tàn, như những vòng tròn sinh ra những vòng tròn, lặp đi lặp lại. Tôi quay về mà trong lòng chỉ còn sự trống rỗng, tôi không biết mình sắp tới sẽ phải làm gì nữa. Lúc ấy tôi thấy quãng đời phía trước mình vừa dài, vừa vô vị. Có hay không có tôi trên cõi đời này thì cũng thế thôi, không đông hơn, cũng không ít đi. Hôm ấy trời cũng mưa như thế này, và cảm giác vô vị ấy đã đưa đẩy tôi ghé vào một quán như thế."

Anh ta đang nói về những quán xá chúng tôi vừa mới đi qua. Lúc này, bên phía đó chỉ còn lại dòng kênh. Con kênh tối om tiếp tục ôm sát con đường, chạy mãi.

- "Trong những quán ấy, toàn những chuyện lạ lùng. Những đứa con gái ngồi uống nước tán gẫu thản nhiên để khách cho tay vào váy kiểm tra xem đã đủ tuổi chưa, những trò nghịch ngợm dạo đầu ấy mà. Phía sau nệm trải xếp lớp trên sàn mục ẩm, chua loét, không tấm màn che trong khi trên đầu đám thợ mộc loay hoay lợp lại mái nhà. Việc người nào người ấy làm. Nhưng điều khiến tôi ngạc nhiên nhất lại là cái lỗ tiểu tiện rất to trong nhà vệ sinh. Một cái lỗ to để khách thập phương thả mình xuống thuyền chờ sẵn dưới kênh trốn khi có biến. Và khi rơi như thế, chín mươi chín phần trăm khách có cảm giác chính xác rằng mình là một cục phân lớn, không hơn không kém."

- "Một cảm giác lạ lùng."

- "Rất lạ lùng." Người lái xe nói. "Tôi bước vào một quán và không biết phải làm gì tiếp theo. Nhưng những đứa con gái ấy quả thật tài tình, và thế là tôi đã làm những gì tôi vừa kể với anh với một cô bé liến láu dung tục. Không may (hay là may?) hôm ấy tôi buộc phải lật tung tấm ván mục ruỗng tìm đường thoát thân. Ngồi trên thuyền trốn chạy mà tôi vẫn còn bàng hoàng không biết mình là ai, bởi khi rơi xuống, tôi thấy rõ ràng mình là một quả phân to, nặng sáu mươi ký, chính xác từ trọng lượng đến màu sắc và bản chất. Chuyện phi lý mà rất thực là như thế. Tôi ngồi trên thuyền mà nghĩ mãi, không hiểu nổi mình đang là ai? Nghĩ cho đến tận khi về đến nhà. Nhưng sau một giấc ngủ dài cảm giác nhạt thếch biến mất, lại thấy vui. Bởi có gì sánh bằng khi mình tìm lại được chính mình một cách bất ngờ như thế."

5.Dòng kênh đã biến mất từ lúc nào, trong bóng đêm không còn thấy mặt nước lấp loáng ấy nữa. Và núi chậm rãi hiện ra, phía trước, đen thẫm.

Con đường quanh co chạy giữa một bên là biển và bên kia, dưới chân núi, là dải cánh đồng hẹp xơ xác ngập nước. Suốt mười lăm phút xe đi không có lấy một bóng người, không có lấy một ngôi nhà. Xung quanh đêm đen mịt mờ, chỉ có ánh sáng phản quang hắt ra từ đầu những cọc chắn an toàn, những bảng chỉ đường, bảng hiệu nhà trọ vẽ trên những tấm tôn lồi lõm. Lẫn trong đám biển hiệu lướt qua ấy, có một cái tên không hiểu vì sao tôi cứ phải nhớ suốt đường đi cho đến khi vào đến thị xã: Khách Sạn Hoa Hồng. Chữ in rất to. Giữa núi non khô héo này cái tên ấy quả tự tin hết sức. Phía dưới tên của khách sạn, lóe lên một mũi tên hướng vào núi tối om om.

Không trông thấy gì, nhưng tôi nghĩ nếu thật sự ở đó có hoa hồng, hẳn phải là một vườn hồng đẹp.

6.Tôi đóng cửa phòng và bước xuống nhà khi đồng hồ mới chỉ mười giờ tối. Cửa chính khách sạn đã đóng, một cánh cửa nhôm cuốn phủ xuống phẳng lì, kín mít. Tiếp tân khách sạn, một thanh niên gầy gò có đôi mắt kiêu hãnh đầy khát vọng của một sinh viên làm thêm đang loay hoay trải tấm chiếu sờn mép bên trong quầy cùng một chiếc gối không rõ màu xám hay màu xanh và một chiếc chăn mỏng cũng cũ như thế. Anh ta đứng thẳng dậy, hai tay đặt trên quầy, nghiêm chỉnh trong chiếc áo thun mỏng.

- "Anh định đi dạo à? ở đây không có gì thú vị đâu."
- "Có biển."
- "Không ai ra biển vào giờ này cả." Anh ta nói.
Ngoài kia có rất nhiều gió, tôi chắc như thế. Tôi còn cảm thấy cả từng cánh tay gió đánh phầm phập vào vách. Trong khi anh ta loay hoay với chùm chìa khóa thì tôi nói, tôi nhận ra hôm nay tôi đã nói rất nhiều, vậy mà bây giờ tôi vẫn còn muốn nói.

- "Anh có đi máy bay bao giờ chưa? Chưa à, nếu có dịp đi anh chớ bỏ qua dịp nhìn thành phố từ trên cao. Anh sẽ thấy mọi ngôi nhà to hay nhỏ đều trở nên nhỏ bé không hơn gì những hộp diêm, những hộp diêm bày biện lộn xộn, chen chúc, chồng chất. Vậy mà người ta đang bỏ cả cuộc đời làm lụng để kiếm cho mình một cái hộp diêm như thế đấy, đi đi lại lại và tự mãn trong cái không gian ấy. Thế nên tôi phải ra biển. Anh chưa ra biển vào giờ này bao giờ à? Nếu thế thì làm sao anh biết được ngoài đó giờ này có gì."

Anh ta nhìn tôi như nhìn một kẻ tâm thần. Và mỉm cười rộng lượng, anh ta đáp.
- "Anh cứ việc đi một mình, trông anh có vẻ hơi căng thẳng, nhưng chẳng sao. ở đây rất an toàn. Không nơi nào an toàn như nơi này. Tôi sẽ để cửa chờ anh về.

7.Chiếc cầu phao dài bồng bềnh trên sóng mềm mại như dải lụa tuôn ra từ phía núi đồi đen thẫm. Gió luồn vào ngực khi tôi cúi xuống chui qua thanh chắn. Bên trong trạm thu phí đầu cầu tối om vẫn còn một đầu thuốc lá lập bập cháy. Người bảo vệ chưa ngủ. Mỗi lần đầu thuốc rít lên tôi như thấy được những dòng chữ trắng trên chiếc bảng xanh đen. Tôi dừng ở giữa cầu, tựa vào sợi dây thừng lớn.

Bây giờ thì có thể nhìn thấy rõ mũi những chiếc phao chân cầu là những đầu thuyền bập bềnh lên xuống. ở đầu một mũi thuyền, hai thiếu nữ đang ngồi tựa vào nhau, lưng cong rất đẹp, mái tóc dài khi quấn quýt ở vai, khi bay ngược về sau. Một vạt khăn mỏng. Một gót chân chạm hờ xuống nước mỗi khi cầu phao nhấp nhô theo sóng. Tôi im lặng ngắm họ, và nhận ra hình như chưa bao giờ tôi có dịp nhìn ngắm ai. Vì không có thời gian, vì không có sự yên tĩnh, hay vì ngại ngần. ở thành phố, người ta có thể đọc được ánh mắt của nhau, biết người khác nghĩ gì, muốn gì, có phải vì thế không mà tôi ít khi nhìn lâu, nhìn thẳng. Nhưng ở nơi heo hút này thì khác, chắc chắn vẫn còn có một khoảng cách về cách thức tiếp nhận đời sống giữa họ và tôi, nơi mà những đối thoại âm thầm như thế này chưa chắc đã được họ hiểu hết. Đây là một cái thị xã nhỏ bé, đi ngủ lúc chưa đầy mười giờ tối, giờ bắt đầu các cuộc vui ở thành phố mà tôi đang sống, thành phố lớn nhất đất nước này, đô thị đứng thứ năm mươi trong các đô thị lớn nhất thế giới.

Và tôi đứng trong đêm nhìn ngắm họ, thẳng thừng như nhìn ngắm nhũng bức tranh bày trong bảo tàng, hay những đồ lưu niệm bằng vỏ ốc thường bán dọc bờ biển. Xa xa ngoài khơi hình như có những ngọn đèn trắng, và tôi cố gắng hình dung ra vị trí của tôi lúc này, một chấm nhỏ rất sâu, heo hút trong một góc bản đồ, nơi tên của huyện lị hơn cả đường ranh giới.

8.Tôi ngửi thấy mùi hương nhè nhẹ lúc cả hai quay lại, trong phút giây ngắn ngủi ấy, một làn gió luồn theo sống lưng. Trước mặt là hai khuôn mặt đàn ông trắng bệch. Những vết sần sùi của móng tay rảnh rang tỉa tót trên gò má. Khuôn mặt họ chia thành những mảng tối sáng, thành những hốc đen, những gò sáng loang lổ, bạc nhược. Họ nhìn tôi bằng những đôi mắt đờ đẫn, ngây dại, rồi không ai nói với ai lời nào, cả hai cùng lúc đứng dậy im lìm như những con thú ăn thịt biếng lười trở mình khi nhận ra một con mồi từ đâu tìm đến lúc đang nghỉ ngơi.

Tôi buông sợi dây thừng lớn giăng làm thành cầu và bước đi, thong thả như đang đi dạo. Để tin chắc rằng đó chỉ là một cuộc đi dạo bình thường, tôi hít thật sâu một làn hơi dài như thu lấy toàn bộ khí trời vào ngực, và vì bên ngoài chỉ còn là một không gian rỗng không, tôi nghe tiếng bước chân của họ vang trên cầu phao rõ mồn một. Khi đến đầu cầu, nơi lẽ ra có trạm thu phí, tôi nhận ra đã phạm một sai lầm có thể khiến mình cứ phải đi mãi đến cuối cuộc đời: trước mặt tôi không có gì cả, không nhà không trạm, chỉ có núi, và con đường dài hướng về thành phố. Tôi định quay lại nhưng đã muộn, hai gã đồng tính ấy từ trên cầu đang âm thầm đi xuống. Có lẽ nhà họ ở phía đầu cầu bên này, nếu vậy tôi chỉ cần đi tiếp một đoạn ngắn nữa.

Tôi đi qua những cái am nhỏ lạnh ngắt từ lâu không nhang khói. Rồi tôi đi qua một chiếc xe ủi đất bánh xích đứng nghiêng nghiêng bên vệ đường.
Không ai trông nom chiếc xe. Trong bóng tối nó vô dụng như một đống sắt vụn.

9.Tôi đi trên con đường bao quanh núi ngổn ngang đá vụn lẫn đất khô. Phía sau vẫn là những bước chân ấy, tiếng bước chân đều đều như nhau. Tôi nghe tiếng dép quẹt trên mặt đường, âm thanh ấy nghe u mê, nhưng liều lĩnh, bởi chúng vang lên đều đặn không chút ngập ngừng. Nỗi lo âu manh nha bám rễ lấy ngực tôi và tôi cố tìm cách thích nghi với nó như đã từng thích nghi với những điều khác trong cuộc đời. Tôi không rõ trong những điều vốn cấu thành đời sống của tôi có sự lo âu không, hay chúng hiện diện thường trực và âm thầm đến nỗi tôi không nhận thấy mà chỉ ở một nơi chốn lạ, trong không khí lạnh hờ hững này, mới rò rỉ qua được cái vỏ tự tin cố hữu xưa nay.

Tôi cố gắng nghĩ đến những chuyện khác, những chuyện nhẹ nhàng vốn thường là gia vị của các cuộc đi dạo thanh bình.

Tôi nhớ đến con chó ở nhà, hung hăng với mọi người nhưng sợ quắp đuôi trước bất cứ thú nhồi bông nào làm bằng lông mượt. Tôi nhớ đến con chuột đã chết khô sau tủ cuối tuần qua mà tất cả anh hùng hảo hán trong nhà không ai dám tình nguyện gắp ra.
Rồi tôi nghĩ đến người lái xe lúc này đang ngủ. Anh ta đã nói rất nhiều về chuyện này chuyện nọ, nhưng rốt cuộc anh ta vẫn ngủ. Anh ta chỉ biết dành sức cho một chuyến đi mới, vẫn không biết có bao nhiêu lần mùi vị khác nhau trong ngày, dù luôn than vãn về điều đó. Anh ta đang ngủ. Thật tầm thường nhưng an toàn biết bao.

10.Tôi không biết đi đã bao lâu rồi. Càng đi xa biển, trời càng tối. Những biển hiệu tên khách sạn lần lượt hiện lên với thứ tự ngược lại. Tôi biết rằng mình đã đi rất xa, đi hướng về phía thành phố. Một thành phố càng lúc càng trở nên xa lạ bởi tôi biết sẽ không bao giờ đến được đó nếu cứ đi mãi như thế này. Mỗi lần tôi muốn nghỉ ngơi thì tiếng bước chân phía sau lại vang lên, thong thả, đều đều, không hề lơi lỏng.

Tôi đi chậm lại họ cũng đi chậm, tôi đi nhanh họ cũng đi nhanh.

Một lần ở khúc quanh tôi đã cố gắng đi nhanh hơn nữa, nhưng hầu như ngay lập tức tiếng bước chân phía sau vang lên cũng nhanh như thế, như một thông điệp cảnh báo bất cứự ý định chạy trốn nào. ở nhà, muốn có một mẩu thông tin cách xa hàng chục ngàn cây số, tôi chỉ cần mở máy, nhấp chuột vào mạng, và tất cả nằm trong bàn tay. Nhưng giờ chỉ mươi bước phía sau là những con người đơn giản và quê mùa nhưng tôi hoàn toàn không hiểu được ý định của họ. Một lỗ hổng tri thức lớn, một cuộc tước khí giới nhẹ nhàng. Và nỗi sợ hãi lạ lùng dâng lên tràn ngập khi tôi nhận ra tất cả mọi hiểu biết trở nên vô dụng trong màn đêm này, trên con đường vắng này; nhận ra những điều vốn đem đến sự tự tin xưa nay thật ra chỉ giúp che giấu sự mỏng manh dễ vỡ trong một con người quen sống trong bình yên. Ý nghĩ tôi mỗi lúc một lộn xộn vì mỏi mệt, nhưng đôi bàn chân thì vẫn cứ miệt mài đi trong bóng đêm.

Góc của phố

Chú ngồi đó, giọng đều đều, miên man không dứt. Tôi ngồi bưng lấy tai nhìn ra ngoài, thỉnh thoảng lại phải ậm ừ, gà gật cho đúng nhịp ngắt của chú. "Đúng không?", "Theo cháu thì sao?"... Chú ngắt và nói tiếp, không cần ai đáp. Bây giờ hình như chú đang nói về đám con gái trường ngân hàng, mùa hè vẫn kéo đến chật nhà để ăn sữa chua, nay thì biến sạch. Mùa đông. Chú than vẵn, mùa đông không bán được cũng chẳng sao, nhưng buồn mới là ê chề. Hôm qua tôi phải nghe chú kể suốt buổi, cả khi lên giường vào lúc nửa đêm, về chuyện tình duyên. Mỗi cuộc tình sâu sắc của chú đều bị cắt đột ngột do chú chán nản người ta, hay do người ta chán nản chú, vào đúng thời điểm hai người toan tính nắm tay nhau. Những thiếu nữ chưa kịp trở thành người tình ấy hiện lên với vẻ đằm thắm, dịu dành. Các cô nhận những gói quà vụn vặt không quá đỗi niềm nở nhưng cũng vừa đủ gieo cho chú một chút hi vọng để tiếp tục yêu thêm vài mươi ngày nữa. Chú kết luận: "Tao không cặp với ai được lâu". Chú hai mươi bẩy tuổi.

Tôi hai mươi sáu tuổi. Tôi thuộc một thế hệ khác, không hay ho hơn, nhưng có khác. Chú và cháu. Tôi cao hơn chú một cái đầu, ít nói và bế tắc. Tôi không dễ thoát ra khỏi cuộc tình này bằng cách lăn ngay vào một cuộc tình mới, mà chỉ luẩn quẩn, chui rúc trong cái đám mờ mịt của cuộc tình đã thành tro bụi ấy. Lúc này tôi đang ở trong một tình trạng như vậy. Tôi thề sẽ không nhắc lại một lời nào về việc tôi đã nghĩ gì, đã hy vọng như thế nào, và đã nhận được gì trong cuộc tình này. Tôi không muốn ai khuyên bảo hay hỏi han gì cả. Tôi muốn ngồi một mình. Lúc này, đó là điều tôi ý thức được mộc cách rõ ràng nhất. Tôi thấy âm thanh của người hay xe cộ đi qua nghe cũng giống như tiếng của côn trùng, nghe mùi của mưa ướt cũng đùng đục như mùi của đất. Tất cả đều như chìm xuống, lắng xuống. Tôi nghĩ, có lẽ sai lầm lớn nhất của mình là quá tin vào tình yêu, cứ ngĩ rằng yêu rồi không cần có ai nữa cả, không cần bạn bè, không cần người thân. Để rồi rốt cuộc nhận ra rằng, người tình của thưở thăm dò chỉ là một thứ gì đó mong manh nhất, phù du và dễ bội bạc nhất. Tôi không được như chú, rõ ràng thế. Tôi không kềm được cái thói luôn khuếch đại những chuyện nhỏ thành những chuyện to của mình.

Đây là cái góc nhỏ của phố. Cây không nhiều nhưng lớn, nghiêng ngiêng ra phía lề đường trơ trọi đối diện, thình thoảng lại rủ xuống vài chiếc lá tọ Tôi nhớ lần đầu tiên ra đây, không phải một vài là mà cả một đêm lá vàng ươm. Và khi về, điều trước tiên tôi nhứ, không phải là em, mà là những khoảng đường đầy lá ấy. Sao đó em luôn đến với tôi qua những con đường, qua hình ảnh lá rơi chao qua chao lại, và đáp nhẹ xuống đằm thắm lạ lùng. Nhưng giờ thì khác hẳn, loe ngoe nhưng lá nằm bấp bênh trên hè, trôi trên rãnh, mà lại là lá xanh. Có lẽ, khi người ta đã quá yêu mến một nơi nào ngay từ lúc đầu gặp gỡ, thì không bao giờ tìm cách gặp lại một lần thứ hai nữa. Không nên.

Hương chạy xe vù vù đến nói "Tớ đến thăm cậu đây". Theo sau, Thanh và Quân cũng vừa kịp đến. "Về trường em chơi đi". Lúc ấy là chiều nhưng trời không có màu sắc gì. Tôi nói với cả bọn hãy vào ngồi chơi đã. Chú lăng xăng kéo bàn kéo ghế. "Sữa chua nhé". Hương cười, xinh xắn. "Cho cốc lớn chú nhé", giọng cô nhẹ như giọng trẻ con. Tôi bảo: "Chú kém Hương hai tuổi đấy". "Vậy thì tốt quá", Hương nói, tinh nghịch, nhưng chú không hiểu gì. Cả bọn ngồi ăn từng thìa một, khoan thai. Quân ngóng tai lên: "Dường như có tiếng gì là lạ ". Mọi người cùng ngóng tai lên , chú nói: "À, nhớ rồi . Con bé ở đầu đường. Nó chết. "Tiếng của chú rơi xuống sàn gạch bông bần bật, lạnh lẽo. Hương ngồi lặng đi một lát: "Trẻ à?" Chú thao thao bất tuyệt: "Ừ trẻ, trẻ chứ. Mà này... " Chú kể lai lịnh ngọn ngành, nhưng không ai nghe. Chúng tôi ra cửa. Từ góc phố này có thể nhìn ra được ba con đường khác. Con đường thứ tư cần phải ngoái lại. Trên con đường đó, một vài chiếc xe chậm rãi đi. Thanh nép vào tôi, hỏi: "Đứng đây làm gì, anh?" Chú cũng ra, giọng loảng xoảng: "Đám ma mà lại đi vào buổi chiều. Lạ thật." Tôi quay lại, nói: "Chú vào xem hàng đi kẻo mất". Chú giật mình . "Ừ Tao vào đây . Chết thật ." Chiếc xe tang đã đến gần lắm rồi , phía sau xe đám thanh niên trẻ măng đi, lặng lẽ. Gió bắt đầu thổi tóc của họ bay lên. Tôi chưa thấy đám tang nào lặng lẽ như thế này. Nơi tôi ở, mỗi đám tang chia làm hai phần rõ rệt, đi đầu là nhưng người khóc than, dần dần về đuôi là nhưng không mặt lành lạnh tỉnh táo, có điểm xuyết những nụ cười. Cònh đây đơn giản chỉ là một đoàn người, không một ai nói, không một tiềng gào, chỉ có đi, chậm rãi, như không còn thiết tha với gì nữa. Hương thì thầm: "Trẻ thật." Tôi ngẩng lên, cái ảnh của người chết đã đi qua, vừa kịp đi qua.

Cả bọn quay về, thấy chú đang dắt nốt chiếc xe cuối cùng vào trong. "Vừa trông chừng xe, vừa bán hàng, rốt cuộc không bán được gì cả." Quân mặt trắng bét, vẫn còn lắp bắp: "Sao lại chết dễ dàng thế." Không ai trả lời cả. Lạnh tanh. Chú nói: "Mà mấy đứa có biết vì sao lại đưa ma vào buổi chiều không?". Cả bọn lặng đi. Hương nói: "Chú cho Hương gửi tiền." Chú đỏ bừng mặt chối: "Ba cốc mà tiền bạc gì". Tôi nói" "Thôi, chú nhận đi". Tôi vào phòng, lấy túi xách của mình, một cái túi mềm đầy ngăn. Một bàn chải đánh răng, một ống kem, một cái khăn, một bộ quần áo. Thanh nhắc: "Đem theo áo ấm". Phải rồi, tối qua, đài báo có gió mùa đông bắc khiến tôi đợi mãi. Quân ra dường hươ tay ướm thử nói: "Về rồi mà, gió mùa đông bắc về rồi đấy." Tôi ra ngoài, quả trời đã lạnh thật. Vi vu vi vụ Chú nói: "Sáng mai nhớ về". Tôi "vâng" và nhớ đám tang vừa mới đi qua, mà thấy lời mình sao yếu ớt thế, mỏng manh thế.

Không ai nhắc một lời đến em. Mọi người đang muốn làm tôi vui. Quân rủ đi chơi đâu đó. Hương ngồi sau tôi e dè: "Khuya hẵng đi", và ra lệnh cho anh chàng: "đi về". Cả bọn về trường. Tôi nhớ ngày xưa cũng từng học như thế này, cũng ăn chung, ở chung như vậy. Cũng có những chiều ra hiên, í một tiếng, ới một tiếng và kéo nhau ra hồ , đi lang thang qua những con đường nhỏ . Ở đây cũng thế , chỉ có điều lạnh hơn. Càng về chiều càng lạnh hơn.

Tối, cả bọn ngồi ngoài quán, xem một phim truyền hình nhiều tập của Nhật trên cái màn hình đen trắng cổ lỗ. Chủ quán, đã lớn tuổi, gầy gò, đầu đội mũ lông mềm như những thợ đường sắt Sibir thưở nào, dáng vẻ tận tụy, chậm rãi đẩy một thanh củi vào lò, rồi lùi vào trong quầy. Hương nói: "Cho cháu xin thêm một "tuần nước chè". Quân chen vào: "Hạt giời nữa", mặt nom ngây thơ lạ. Thành phố này không chỉ đẹp nhờ hồ hay những phố, mà còn đẹp nhờ ở ngôn từ. Những cái tên giản dị. Nhưng với người thì khác hẳn, ngôn từ làm người ta trở nên đáng yêu hơn, nhưng cũng đôi khi làm họ biến dạng địThanh ghé ghế gần lại bàn than: "Sao người ta độc ác quá vậy?" Chủ quán rót ra một vòng nước chè, hơi lên nghi ngút, và đem ra một đĩa hạt hướng dương. Hương nói, mắt không rời màn hình: "Phim mà. Nghe nói thằng chồng tự tử, phải không bố?" Chủ quán quay lại, nheo mắt lèm nhèm, đáp: "ừ, bố cũng nghe đồn như thế."

Tôi ngồi như nằm trên chiếc ghế mây con con, êm ái ấy , thấy mình bắt đầu dần dần về lại với mình . Êm đềm quá những lúc như vậy, tôi tỉnh táo hẳn ra, và nếu cần thiết, tôi có thể tính toán phân tích mọi điều rành rọt như mọi lần, như khi soạn thảo một hợp đồng. Lúc này, tôi phân tích em như là một thiếu nữ đầy tham vọng và khôn lanh, nhưng cũng không thoát khỏi sai lầm của bao nhiêu người, là quá tự tin và coi thường người khác. Một người lạ trở thành một người thân là để yêu quý nhau thêm chứ không phải để thất vọng vì thấy nhau hóa ra cũng tầm thường, cũng rất người như bao kẻ khác. Ai có thể sống mà không có chất người ấy. Tôi cũng tiếp tục phân tích mọi điều một cách rành rẽ và kết luận không nên đào sâu thêm vào câu chuyện này nữa. Trong chuyện này, tôi và em không ai được gì hay mất gì. Cả hai đều có thể vui vẻ mà tiếp tục những cuộc phiêu lưu mới.

Hương kêu lên, thất vọng: "Hết phim rồi". Chủ quán tỏ ra chiều khách, hỏi: "Nhạc nhẹ nhé. Không lời hay có lời". Quân nói: "Tụi cháu thích yên lặng một chút". Ngoài trời bắt đầu có mưa. Mưa bụi. Sương giăng lờ mờ quanh những lối vào trường. Quân nói: "Mưa này đi dạo ưa lắm đây". Hương nói: "Để chị lên lấy thêm khăn," và đứng dậy. Mười một giờ khuya cũng như bảy giờ tối không một ai đi quạ Chỉ có khác là lạnh đã chuyển sang rét rồi, và đất bắt đầu mềm ra vì bụi nước.

Hương xuống, khăn quấn đầy quanh tai, quanh cổ, giọng lùng bùng : "Ấm rồi " Và khoát tay tôi . Một vòng hồ rồi mon men về phố. Đi mà không ai nói với ai một lời nào, đi như thể đã có hẹn hò trước. Ngang nhà thờ lớn, đèn điện tắt phụt tối om khiến cái tháp cao vút giờ trông như một ngọn giáo dài. Cổng nhà thờ cao ngát đan bằng những thanh sắt cuồn cuộn như bắp taỵ Nơi đây, ban ngày có thể đi ra một đám cưới, và chiều ủ ê vì một đám tang. Còn đêm, như lúc này đây, không đèn không đuốc, trông như một pháo đài, một tĩnh vật. Tường lạnh lẽo và không có cảm xúc gì. Dường như mỗi vật đều có đời sống riêng cho mỗi giờ. Ngay tôi cũng thế, sáng nay là một tên buồn rũ, chiều là một kẻ bế tắc, ân hận về những gì mình đã làm, nghĩ rằng tất cả những gì mình làm đều sai lầm. Còn lúc này thì hoang mang, không biết những gì mình làm, nghĩ rằng tất cả những gì đang diễn ra là hư hay thực với những con đường thoai thoải đi lên, thấp thoáng những quán, mập mờ đèn ấm áp.

Hương nói: "Chân gà nhé?". Cả bọn chui vào một gánh bên đường, mỗi lời nói được bọc bằng một nhúm hơi mờ mịt như khói. Thanh nói: "Em xin tim gà". Và rượu trắng, mỗi đứa một cốc, nóng ran ngực. Thanh nói: "Anh uống nữa đi. Anh là khách quý đấy". Tôi hỏi thế nào là khách quý. "Chỉ cần sống bao dung là quý rồi", cả bọn nói. Tôi cười, thấy cay cay mắt. Tôi muốn nói rằng tôi yêu tất cả, mà không nói được. Quân ôm vai tôi: "Chẳng cần nói gì đâu". Gió chạy lan man trên đường, thổi mưa rồi tung lên. Mưa không thành sợi được, dưới ánh đèn cứ như một đám bụi mờ. Quân nói: "Em cho anh chữ này. Mưa lem tem". Tôi nói: "Hay quá". Hương nói: "Cafe đi".

Bây giờ là một giờ. Tôi thấy mình bắt đầu sống theo bản năng, một bản năng lành mạnh có từ thưở ấu thơ, lúc chưa bị áp đặt bởi một lề lối giáo dục nào, lúc chưa hề biết trên đời có những loại người xung quanh cũng vậy. Có đi giữa mưa và rét này, như những kẻ điên, mới thấy thù hằn và toan tính vô vị làm sao. Biết đâu sau đêm nay, cảm, và sau một giấc ngủ ngắn mệt nhoài, có một kẻ nào đó ra đi, vĩnh viễn. Thanh thì thầm như vậy. Hương nói: "Thế thì chúng ta buộc phải chơi thôi. Vì học cũng không kịp nữa, làm cũng không kịp nữa. Chỉ có hưởng thụ là dễ dàng hơn cả. Lúc nào cũng được, lúc nào cũng kịp. Và hay nhất là không còn thời gian để sống mà ăn năn".

Chúng tôi rời quán mà tiếc rẻ. Chỉ còn mỗi vài đôi tình nhân ngồi im lìm. Cô chủ quán cũng thế, má hồng, và lặng lẽ ngay mỗi bước đi. Thanh bắt đầu lo lắng: "Không khéo tay bảo vệ không cho vào". Quân nói: "Em sẽ giúp chị leo rào". Hương không nói gì, chân đi như thể đẩy đưa. Ngang hồ, Hương nói: "Nếu được tình có ai dám nhảy xuống bơi không?". Tôi nghĩ đến em ngay lập tức, nghĩ đến đôi môi mọng nước của em và nghĩ, với đôi môi ấy, một yêu cầu điên rồ như thế cũng có thể thốt ra được lắm chứ. Hương lại hỏi: "Có ai dám không?" Tôi nói: "Điên à", và nhìn làn nước xanh đen phẳng lặng, hơi phủ nghi ngút, chợt thấy em quả cũng vô nghĩa thật.

Rào quanh trường làm bằng lưới sắt, cao ngất nhưng chắc chắn. Những giọt nước đọng trên lưới trong vắt lên như ngọc, lúng liếng. Trên cao, một chùm dây điện đường ướt át đen trui trũi bò qua, cọ mình qua lại trên rào. Mưa vẫn rả rích. Thanh nói: "Em ướt cả rồi." Tôi nói: "Dây điện kia trông kinh quá". Gió lại thổi mạnh hơn khiến dây cựa vào rào sắt kêu lên rin rít . Hương nói : "Ừ, kinh thật ". Quân hăm hở: "Không sao. Em leo lên trước đây", rồi bám lấy rào leo lên như mèo. Quân chìa tay cho Hương, "Lên đi". Lần lượt đứa trước đứa sau leo lên, ngồi vắt vẻo trên rào như bốn con ếch ướt. Hương nói, giọng vui vẻ: "Chúng mình cao nhất đấy." Thanh nhìn xuống, lo lắng: "Sâu thật", và bám lấy tôi: "Nó mà chạm điện một cái thì sao nhỉ?". Quân nói: "Lo xạ Bây giờ anh chị biết em muốn gì không? Em muốn nói to". Tôi đùa: "Sao không hét lên?". Quân nói: "Không, em chỉ muốn nói to thôi". Cái rào lung lay qua lại, như muốn oằn. Thanh thì thầm: "Xuống thôi, lão bảo vệ mò ra thì khốn.".

Cả bọn rón rén lên cầu thang và chui vào phòng. Chăn mền tung ra một núi. Hương châm trà nóng, đặc quánh. Cả bốn cho chân vào chăn. Hương hỏi: "Còn buồn nữa không?" Tôi thành thật: "Không" và thấy một đêm lang thang dưới mưa lạnh này cứ như một giấc mơ, đằm thắm quá, êm đềm quá nhưng lại qua mất rồi, không thực nữa. Tôi nói: "Đã lắm." Quân nói: "Rất ưa chứ. Nhưng không phải ai cũng thích". Thanh nói, giọng dài ra: "Trừ đám trẻ thôi. Điên thật!".

Chẳng biết ai điên. Chẳng ai hỏi. Tôi duỗi chân ra và nằm xuống. Mắt tôi nặng trĩu và đầu óc mơ màng. Dường như tôi đang đi dần vào một giấc mơ mới. Trong giấc mơ đó, hiện hình một góc phố mùa đông mưa rơi lướt thướt, một người buồn bã vì thất tình, vì thua lỗ, vì rét mướt và một góc phố khác, đằm thắm, ngây ngô với bốn con ếch trẻ tươi roi rói, ngồi chồm hỗm trên rào sắt ướt, trĩu nặng một chùm dây điện trơ trọi vắt ngang.

11-1995

Một biển thông tin

Trong ảnh là một người phụ nữ chừng ba mươi tuổi mặc bộ quần áo may bằng vải mềm có những đốm hoa nhỏ. Đó Ià loại vải rẻ tiền gia đình tôi thường tìm mua để làm quà chị người ở trước khi về quê ăn tết hàng năm. Tôi vẫn nhớ như in nụ cười của chị mỗi lần nhận món quà nho nhỏ đó, nụ cười có hồn của người quanh năm suốt tháng đầu lúc nào cũng cúi gằm vào những thau chậu đầy ắp áo quần nhà chủ. Nó rạng rỡ, khác với kiểu của người được nói cười thoải mái thành tiếng mỗi ngày. Nhưng người phụ nữ trong ảnh thì không cười, chị ta đang khóc.

Vì tấm ảnh được in trên một tờ giấy báo loại ra cách nhật, giấy không tốt và hơi vàng, nên không thể thấy được những giọt nước mắt. Nhưng rõ ràng là chị ta đang khóc bởi toàn bộ khuôn mặt co rúm lại đầu chị hơi nghiêng nghiêng như để tránh ống kính chĩa vào, nhưng chắc hẳn lúc ấy đã có ai đó bực mình vì như thế hình sẽ không rõ nên mới bảo: "Này, ngẩng đầu lên cao hơn một chút". Và thế là mới có một tấm ảnh rúm ró như vậy. Có vẻ chị ta lúc ấy cũng đang ở tâm trạng hoảng loạn rồi, bởi hai cái vai nhỏ rụt cao lên, làm rũ xuống hai tay áo mềm, không còn sức sống. Hai khuỷu tay chị gập lại, đỡ lấy một tấm bảng làm bằng bìa các-tông với những dòng viết nguệch ngoạc bằng bút lông: Kẻ chuyên ăn cắp hàng ở siêu thị. Và ngay bên dưới là tên họ người phụ nữ được kẻ bằng nét đôi cùng với ngày giờ xảy ra sự việc. Tấm bảng người phụ nữ đang cầm, cũng như toàn bộ bức ảnh, là một kiệt tác về mặt truyền đạt thông tin. Nó như một tấm bia đặt trước mộ người chết, ghi đầy đủ và chính xác những điều cần có, không thừa một chữ. Chắc chắn người viết tấm bảng ấy là người đã từng viết nhiều tấm bảng đại loại như thế, và đã trở nên chuyên nghiệp rồi, chỉ cần đưa cho anh ta một tấm bảng, báo cho anh ta biết tên tuổi, ngày tháng năm sinh thì trong nháy mắt sẽ có ngay một kiệt tác hoàn chỉnh như được đúc từ máy. Phía sau chị ta là một cuốn lịch đã được bóc đến những tờ cận kề ngày lễ Giáng sinh, thời gian mà ai cũng giành tiền để mua một thứ gì đó cho cuối năm. Tay phải chị nắm chặt mấy gói khăn giấy loại ngàn rưỡi, và ở tay trái là một hộp vuông như một hộp bánh, loại ta thường dùng để chấm cà phê điểm tâm vào mỗi sớm mai.

Báo này ra chừng trăm ngàn bản mỗi lần, có hệ thống phát hành toa? ra khắp nước. Cho dù lũ lụt miền Trung có làm tắc nghẽn đường giao thông thì chúng cũng không thể cản ngăn báo đến tay người đọc bởi khắp nơi đã có máy bay to, máy bay nhỏ, với những nữ tiếp viên áo hồng nhạt trẻ đẹp phục vụ tận tâm những bữa ăn nóng, đảm trách công việc đó. Chỉ sau vài mươi phút ngắn ngủi chợp mắt trên chiếc ghế ngả được về sau nhờ có nút nhấn ở tay dựa ta đã nghe tiếng trong vắt của nữ tiếp viên chính nhẹ nhàng yêu cầu dựng lưng ghế thẳng, khép chặt bàn ăn, nghe lời dặn dò lặp đi lặp lại rằng chớ có mở khoang hành lý vội kẻo một thứ vặt vãnh nào đó chẳng may rơi sẽ làm tổn thương. Máy bay đã đến nơi. Lúc ấy, cả thế giới đã nằm trong tay người đọc.

Này là Zidane, tất nhiên, cầu thủ số một bởi ghi những hai bàn thắng trong một trận chung kết thảm hại để đem chiến thắng về cho đội bóng không biết tấn công là gì. Này là Clinton và Starr cả hai được ghép mặt khéo léo với nhau để trở thành người đàn ông của năm. Và lẫn lộn trong tất cả những tin đó là khuôn mặt co rúm lại của người phụ nữ, một tấm ảnh rúm ró, vô vị, với vài dòng tin mang tính giáo dục: Đây là biện pháp tốt để ngăn chặn những hành động xấu tương tự tiếp diễn. Mấy dòng ngắn ngủi ấy có vẻ như để minh hoa. thêm cho có mà thôi, bởi riêng tấm ảnh đã đầy đủ thông tin rồi.

Không phải ai cũng có thể đọc hết một trăm phần trăm chuyện trên báo. Mỗi người có mỗi mối quan tâm khác nhau. Đồng nghiệp của tôi than: "Thời gian này ai cũng đều lui vào hậu trường, nghỉ ngơi mừng năm mới, cả Clinton lẫn Starr. Các giải thể thao cũng nghỉ đông, không có gì để đọc". Quả thật, thế giới mà không có cái thú ngồi quán cà phê tìm kiếm thông tin mỗi sáng cũng hao hụt đi nhiều, chi bằng nói chuyện tương lai vậy, như giải quần vợt úc mở rộng sẽ diễn ra tháng Giêng tới chẳng hạn. "Cá với ông là Rafter sẽ vô địch". Tôi thì luôn cho rằng chỉ có Sampras, mới là người xứng đáng nói đến danh hiệu đó cho dù gần đây thần tượng của tôi có sa sút ít nhiều. Nhưng không nhất thiết phải tranh cãi bởi Rafter cũng là một tên tuổi rất cừ. Mà chỉ có từng ấy tin sao, không còn chuyện gì hơn sao. Đồng nghiệp của tôi chứng tỏ anh ta cũng là người sâu sát tình hình trong nước: "Có đấy, người ta đã tìm ra cách trị những người ăn cắp siêu thị rồi". Ban đầu là dùng loa đọc oang oang, hiện nay có một số kẻ xấu đang trà trộn vào, đề nghị quý khách đề phòng bị móc túi. Sau đó là dán ảnh đầy khắp trong siêu thị, và bây giờ thì đưa hẳn lên báo. "Nhưng chị ta đang khóc", tôi nói. Đồng nghiệp tôi cười: "Thì đã sao. Đối với kẻ xấu, ta không nên tin vào những giọt nước mắt".

Có lẽ để có được tấm ảnh đó người ta phải thực hiện nhiều bước. Ngoài việc phải có sẵn máy và phim, thì người chụp phải tìm một góc sáng để chị ta đứng vào. Sau đó sẽ có ai đó đặt vào tay chị ta tấm bảng viết vội. Lúc ấy chị ta bắt đầu khóc, tóc tai rũ cả ra, những sợi trước trán dễ gây bực mình cho những người thực hiện công việc bởi hình không rõ. Trước khi bấm máy người ta phát hiện hai bàn tay còn thừa thãi những ngón tay và lại cũng cần phải có một cái gì đó xác định tính chất quả tang của sự việc, thế là họ đặt thêm một số thứ vặt vãnh vào đó. Tất cả mọi công đoạn đều diễn ra một cách tự nhiên, không ai phiền ai, không ai có ý kiến gì, bởi người có tội phải được minh hoa. rõ ràng là một người có tội, cũng như tả cô Tấm đàng hoàng thì khuôn mặt phải đẹp và nết na, khác hắn nét đanh đá của cô Cám. Làm sao để mọi người ngay từ đầu tiếp nhận tấm ảnh ấy chưa đọc tin đã xác định ngay lập trường cho riêng mình rằng đó là kẻ xấu, hay người tốt. Khi đặt những thứ vặt vãnh vào hai bàn tay thừa thãi những ngón tay của chị ta, họ chỉ muốn có một tấm ảnh đầy đặn, họ chỉ nghĩ đơn giản (và một cách không cụ thể) rằng tấm ảnh dù ghi rõ: Đây là kẻ ăn cắp, vẫn là một minh hoa. chưa hoàn chỉnh.

Đồng nghiệp của tôi nói chí lý. Kẻ xấu phải bị trừng phạt. Mọi câu chuyện dân gian xưa đều có kết thúc như thế và được thực hiện bằng nhiều cách. Kẻ xấu có thể bị chặt đầu để làm mắm rồi chính hũ mắm được gửi cho mẹ ruột nhâm nhị Mẹ ruột nhìn thấy đầu con gái mình có lăn đùng ra chết, thì cũng là một trừng phạt đối với một kẻ xấu khác, chứ không phải biểu hiện xúc động của tình mẫu tử. Hoặc nhẹ nhàng nhân bản hơn thì kẻ xấu sẽ bị hoá kiếp thành muỗi mòng, ếch nhái. So với tất cả các hình thức trừng phạt đó, thì một tấm ảnh lên báo quả thật là nhẹ nhàng không tổn hại gì. Thời đại văn minh nên người ta đối xử công bằng có khác. Vả lại qua ngày hôm sau thì còn có mấy ai đọc tờ báo ấy nữa, bởi thông tin là cả một biển, mọi người cần phải tắm mỗi ngày. Với cơ man những tin lặt vặt loại thế, sẽ không ai còn nhớ đã đọc gì ngày hôm trước. Những tờ báo cũ cần phải nhanh chóng quay trở lại nhà máy tái chế để tiết kiệm nguyên liệu. Những tờ có số phiêu lưu hơn sẽ hoá thành giấy gói hàng ngoài chợ trôi giạt tận hang cùng ngõ hẻm. Chỉ có những tờ may mắn nhất được lọt vào tay những ông già khoẻ mạnh, hàng ngay chăm chút đọc báo sau giờ tập dưỡng sinh, và chúng sẽ được xếp cẩn thận thành từng chồng theo trật tự ngày tháng.

Mọi chuyện cứ như thế trôi quạ Sau giải úc mở rộng sẽ đến giải Pháp mở rộng, sau đó là giải Wimbledon và giải Mỹ. Nếu Sampras hay Rafter không đoạt được chức vô địch đầu năm ở úc thì có thể sang Pháp mà thử thời vận. Tin tức cứ thế chồng chất lên nhau. Tấm ảnh chụp người phụ nữ ấy không ai còn nhớ, ngay chính người liên quan cũng còn mơ hồ. Đó chỉ là một trong nhiều thứ sản phẩm sinh ra trong quá trình thực thi nhiệm vụ của nhiều người: Anh bảo vệ siêu thị nói: "Bắt giữ kẻ cắp là việc của tôi. Tôi được trả tiền để theo dõi người ra người vào siêu thị này, mất mát gì tôi phải chịu. Chỉ mong ai vào đây cũng mua sắm đàng hoàng thì tôi không phải mỏi mắt canh chừng mỗi ngày". Chủ siêu thị bảo: "Bị mất cắp hoài như vậy thì tụi tôi đóng cửa sớm. Không cần biết họ ăn cắp vì đói hay vì tham, bởi đó là chuyện của xã hội, mà tôi cũng không có thì giờ để nghĩ tới chuyện đó. Tôi chỉ muốn làm ăn dễ thở một chút. Bộ tưởng tiền thuê nhân viên canh chừng rẻ lắm sao?" Và cuối cùng là nhà báo: "Chuyện này có gì để nói. Có đưa tin là chuyện bình thường. Làm như vậy là để răn đe những kẻ khác, làm lành mạnh hoá xã hội". Tóm lại tất cả mọi người đều có thiện ý, tất cả đều bận rộn với công việc của mình, tất cả đều có trách nhiệm đối với đồng tiền trong thu nhập của mình. Không còn gì để bàn cãi nữa.

Câu chuyện trên đây chỉ là trong tưởng tượng của tôi trong một ngày rảnh rang. Lúc tôi đang nằm dài trong vườn, đọc vài dòng tin vặt để chờ mọi người tụ hội đông đủ cho bữa cơm cuối năm. Cũng như nhiều người trong cái thành phố to lớn này, tôi đã bận rộn công việc mỗi ngày đến nỗi không có thời gian thực hiện một giấc mơ nhỏ bé của mẹ, là được ăn một bữa ăn tối đầy đủ mọi người trong gia đình. Tôi không có thời gian đâu mà nghĩ đến một mơ ước cá nhân như vậy. Nhưng giờ đó chính là điều tôi đang làm đây. Tôi gọi những đứa em, ngày xưa còn lau nhau cãi lộn, nghịch phá, bồng bế con cái quay lại căn nhà nhỏ: Giữa một xã hội ngày càng đông đúc chuyển động hấp tấp như vậy thì một chốn riêng mà mẹ tôi mơ ước, nay cũng chính là ước mơ của chính tôi. Tôi nhìn em gái đang la hét những đứa con kháu khỉnh của nó mà nhớ đến người phụ nữ trong ảnh kia. Chắc hẳn chị ta cũng có một gia đình, bởi chúng ta luôn cầu mong mọi người có một hạnh phúc như vậy.

Nếu chúng ta cầu mong như thế thì chắc chắn chị ta cũng có một gia đình. Sau khi được chụp một tấm ảnh lịch sử trong đời, chị được hỏi xem có thuộc băng nhóm nào không hay chỉ là một tay đánh lẻ, nếu không có gì đặc biệt người ta sẽ ghi tên tuổi chị vào một hồ sơ riêng, cảnh cáo chớ bao giờ tái phạm. Rồi chị đặt xuống bàn những xấp khăn giấy loại một ngàn rưỡi đồng một gói và hộp bánh cầm lúc chụp hình. Chậm nhất là sau một vài ngày, họ thông báo: "Chị về được rồi". Chị cũng đã biết trước như thế, trước sau gì họ cũng sẽ cho chị về thôi. Nhưng giờ đây đó không phải là niềm vui nữa. Những đứa con, một tương lai khác của chị, đều là những đứa biết đọc biết viết, chúng được bạn bè gọi lại và vung vẩy tờ báo: "Có ảnh của mẹ chúng mày trong này nè". Tấm ảnh rúm ró ấy khiến lũ trẻ mất một lúc lâu mới nhận ra khuôn mặt của mẹ dù có ghi chú tên tuổi đầy đủ. Chị bước ra ngoài phố. Một cuối năm ngồi với gia đình còn gì bằng. Bên ngoài, ngược xuôi những xe đẹp và người đẹp. Chị biết họ sẽ thả chị ra bởi chị chỉ ăn cắp vặt, cái tội ấy chưa đến mức tử hình như những kẻ ăn cắp khác. Nhưng chị vẫn thấy chân muốn khuỵu xuống, một cảm giác chính xác rằng tâm hồn chị và những đứa trẻ vừa mới bị đem bắn rồi.

Một chuyện tình cũ

Buổi sáng trời hãy còn khô hanh lắm, ra vườn lượm cành khô rơi vãi qua đêm đã nghe nóng ran trên lưng hứa hẹn một ngày nhiều nắng. Thế nhưng đến trưa thì mây từ đâu lừ lừ kéo đến. Cái sân đang sáng choang bỗng dưng dịu mát im lìm, chó cụp đuôi chui xuống giường, ngẩng lên mới hay mây đã phủ kín trời rồi. Và sau đó là mưa. Lộp độp rồi rào rào bất tận trên mái tôn. Nước chảy từ mái nhà xuống máng xối, từ máng xối xuống rãnh ngoài sân. Rồi từ rãnh, không biết chảy đi đâu, (vườn đã ngập nước, cỏ khô lá khô cành khô trôi lều phều, bập bềnh nửa chìm nửa nổi), nước đành tràn ra cổng.
Vân ngồi trong nhà nhìn qua cửa sổ chờ cho cái lá khô mà Vân đã theo dõi từ khi nó còn ở trong vườn trôi khuất qua cổng là thấy hết chuyện rồi. Ngày Chủ Nhật bình thường của Vân cũng đang trôi qua như chiếc lá ấy, bập bềnh, lững thững khi nhanh khi chậm, nhưng đến chân trụ cổng là nín thở, ngưng lại một phần mười giây, vươn cổ lên một tí và trôi vèo qua, biến mất. Ngay lúc chiếc lá trôi tuột qua, trong lòng Vân xuất hiện một khoảng trống nhỏ, rất nhỏ, nhưng thông suốt, và cũng ngay lập tức khoảng trống ấy được lấp đầy bằng một thứ chất liệu gì đó có mùi vị quen thuộc, nhưng cũng rất xa xôi. Vân ngồi bần thần một lát trong phảng phất mùi hăng hăng của nắng bám trên tường hay mùi hơi đất, nhớ ngay ra đó cũng chính mùi của căn phòng ấy, nhỏ và ẩm thấp, đầy tiếng kẽo kẹt của những chân giường.

* * *

Lúc ấy, Vân mới mười tám tuổi, mặc áo sơ mi thời thượng nhà quê, vạt trước ngắn vạt sau dài bỏ ra ngoài gần chạm đến gối. Vân luôn ngồi ở hàng ghế sau cùng, lưng tựa vào cánh cửa phòng tắm đong đưa xộc xệch mặc dù mép luôn được khóa bằng một sợi thép lớn móc vào khoen. Cái bàn nham nhở những đường dao rạch ngang dọc luôn kêu ken két bởi những mộng gỗ đã hở toang. Cả cơ ngơi đó chỉ rộng chừng hai mươi lăm mét vuông nhưng với chỉ một người nhỏ nhắn như thầy sử dụng thì hãy còn rộng chán, chưa kể cái phòng tắm bí hiểm không một đứa học trò nào được biết rộng hẹp ra sao. Lớp học bắt đầu lúc sáu giờ chiều trong cái nóng hầm hập của cả ngày nén lại và điện thường xuyên bị cắt. Trên chiếc bàn để cạnh bảng lúc nào cũng có đặt sẵn một cây đèn dầu. Khi thắp đèn thầy thường xăn tay áo lên để lộ ra cánh tay ngắn cuồn cuộn bắp thịt, cái bật lửa bị kẹp đến ngạt thở trong lòng bàn tay chặt đến nổi không khí cũng không vào ra được, ngón cái nhỏ mà chắc tròn như hột mít chỉ cần lẩy nhẹ trên bánh xe là lửa lóe lên. Bên cạnh cái ghế xích đu trước cửa có đặt một quả tạ. Mỗi khi vào lớp, Vân thường lấy chân hích vào nó một cái. Quả tạ không hề nhúc nhích. Vân sờ vào nó. Lạnh. Từ đó Vân bị một ám ảnh rằng luôn luôn đang hiện diện bên ngoài bản thân mình có một thế giới khác, thế giới của đàn ông, mạnh mẽ, lầm lì, tàn bạo.

Gần hết năm học thì Vân quyết định không đi thi (vì nhiều lý do mà kể ra đây làm chi, không vui) nhưng lại quyết định rõ ràng rằng nếu có chồng thì người đó phải như thầy, thấp người nhưng mạnh mẽ, cổ lúc nào cũng thẳng cứng và có gân to. Thấp người bởi chính Vân cũng không được cao cho lắm. Báo Khoa Học Phổ Thông cho biết con gái vào tuổi ấy thì hết phát triển chiều cao nữa rồi nhưng Vân không lấy thế làm thất vọng. Vân biết mình có sự duyên dáng khác. Tám giờ tối tan học, Vân bao giờ cũng là người ra sau cùng, lúc ấy cũng là lúc thầy vừa lau bảng xong và đứng ở cửa, trìu mến nhìn mắt Vân và nói: “Em về.” Tim thót lại, Vân giả bộ tự nhiên hất cái vạt dài sau áo rồi ngồi lên xe, hai chân cố không để chới với.

Đêm về Vân chỉ ước được trò chuyện với thầy, được đặt tay lên cái quả tạ bằng sắt lạnh ấy mà ngủ. Sau này khi nằm mà nhắc lại những chuyện đó, thầy nói biết như thế thì thầy đã tặng quả tạ ấy cho Vân từ lâu rồi, vì thầy đã chuyển lên tập thể dục thể hình ở trung tâm quận, ở đó không chỉ có đủ những quả tạ đạt tiêu chuẩn mà còn có những loại thuốc thoa, dầu thoa nhằm tạo một làn da ngăm ngăm lý tưởng như của mấy tay lướt sóng vùng biển Caribe. Từ ngày nghỉ học, Vân chỉ đến chơi được với thầy vào chiều Chủ Nhật, lúc thầy không có lớp. Những cái bàn được kéo lại xếp thành hàng dài vừa khít vừa ấm cúng, nhưng hơi cao nên Vân phải leo lên nhờ vào một chiếc ghế. Thường thì Vân chọn cái bàn ngày trước vẫn ngồi học (có ai đó đã khắc thêm vài câu thơ khập khiểng) mà nằm để có đủ tự tin không rúm người lại khi thầy trườn lên, lướt nhẹ nhàng đôi bàn tay với những ngón ngắn vốn đã quen điều khiển tạ sắt lên ngực mình.

Những ngày còn lại Vân ở nhà, trông chờ dằng dặc đến chiều Chủ Nhật. Học trò thầy ngày càng đông và lớp phải chuyển đến một nơi khác, nhưng căn phòng cũ vẫn như thế ẩm thấp vào mùa mưa, nóng nực vào mùa nắng, chỉ có điều những chiếc bàn được đặt sát nhau không cần dịch chuyển nữa vì học trò không cần dùng đến. Thầy biến cái phòng ấy thành nơi viết văn và vẽ tranh, lúc nào cũng vương vãi giấy rơi ra khỏi sọt rác và những ống tuýp màu bị bóp dẹt một đầu. Thầy cẩu thả như nghệ sĩ, chiếc điện thoại lắp trên tường dây cứ cuộn xoắn lại mặc dù Chủ Nhật nào Vân cũng đến lần mò gỡ từng mắc ra cho thẳng thớm. Phòng tắm nay đã được thay một cánh cửa mica màu trắng ngà lâu bẩn, tương xứng chiếc bồn tắm cũng màu ngà mới được lắp xong. Chiếc bồn tắm ấy Vân có thả thẳng chân cũng không hết được chiều dài của nó, và nó ngốn nước nhiều đến nỗi mỗi khi xả thì chiếc ống cao su dẫn nước ra cống bên ngoài lại cong lên rung bần bật.

Mỗi lần thầy tắm thì Vân lại loay hoay với chiếc điện thoại, dò nghe hộp thư âm nhạc, nhưng không khi nào Vân nghe hết được một bài. Cứ mỗi lần thầy mở nước nóng bên trong thì bên ngoài điện thoại lại kêu lên rèn rẹt, và lúc ấy Vân lại chuyển sang chọn bài khác. Phím số 1 là lúc thầy vừa cho nước ướt mình. Phím số 2 là lúc thầy xả nước gội đầu. Phím số 3 là để kỳ cọ bàn chân. Những hôm nào Vân phải nghe đến bài thứ bảy thứ tám là những ngày thầy tắm nhiều, tắm lâu. Những ngày ấy trời nóng lắm. Vân không thích cái máy nước nóng ấy, tiếng kêu rèn rẹt đó khiến Vân cứ có cảm giác từng tia nước là điện và rùng mình khi hình dung ra cảnh tượng thân thể mình tím tái co quắp trong phòng tắm như thế nào. Nhưng thầy bảo yên tâm đi, và để chứng minh sự an toàn của nó, thầy cùng vào tắm. Vừa tắm vừa hát.

* * *

Câu chuyện ấy xảy ra lâu lắm rồi. Chiều nay nhìn trời mưa và nghe mùi ẩm mốc ấy Vân chợt nhớ đến chuyện cũ. Giấu chồng, Vân tìm quyển sổ điện thoại lâu ngày đã quăn gáy và nhấn số. Dây điện thoại nhà Vân không bao giờ xoắn xuýt lại vì chồng Vân cực kỳ ngăn nắp. Anh đã từng giữ chức lớp phó văn thể mỹ từ lớp một đến lớp mười hai và bí thư chi đoàn hai năm đầu tiên Đại Học. Ngoài sự ngăn nắp ra anh không còn yêu thích gì khác. Vân áp ống nghe vào tai, mắt liếc nhìn chồng đang loay hoay lau chùi bên trong cái tủ lạnh, chỉ còn thấy mỗi cái mông thò ra ngoe nguẩy. Phía đầu dây kia, giọng nói quen thuộc cất lên: Alô. Vân chợt nhớ quá những ngày ấy, những chiếc bàn nhẵn thín vì mồ hôi. Alô. Vẫn nhỏ nhẹ như xưa. Trong lòng Vân rung lên cái mùi sắt lạnh của quả tạ đặt trước cửa nhà. Alô. Phía đầu dây bên kia im lặng rồi rèn rẹt, rèn rẹt. Có ai đó đang ở trong nhà tắm, đang dùng cái máy nước nóng ấy. Rèn rẹt. Lúc này đang xát xà phòng. Rèn rẹt. Lúc này đang xả người thơm tho. Phải em đó không? Giọng thầy đó, cái giọng vẫn dịu dàng sau khi chật vật lắm mới trôi qua được cái cổ thẳng và cứng cáp ấy. Rèn rẹt. Rèn rẹt. Cứ ngắt quãng mãi, lẽ nào ai đó đang thong dong chà xát bàn chân. Alô. Alô. Thầy thật kiên trì. Vẫn như thế, nhạy cảm lắm nhưng cũng vô tình lắm. Vân đặt ống nghe xuống.
Mưa tạnh được một lát thì Vân bảo chồng chiều Chủ Nhật mát trời đi dạo phố nghe anh. Chồng bảo, Thôi đi. Xe vừa mới rửa xong chạy lông nhông ngoài đường cho bẩn hết à!

Một ngày bình yên

Chiều Hà dẫn tôi ra đê, một con đê xám lạnh chạy ngút mắt. Nhà cửa men theo đó mà mọc lên, san sát nhau, xen lẫn những cây si khổng lồ với những chùm dây dài thả xuống, rũ rượi. Mấy quán nước chè rải rác trông như những nấm con. Hà dựng xe bên hè, tóc cô mượt và xanh mướt, đúng là xanh mướt. Và mắt cô to cũng xanh.
- Ðê là như vậy đó.

Ngày cuối bao giờ cũng êm đềm. Những ngày này tôi thường có cảm giác ăn năn, rằng mình đã quá trớn, hay quá vô tình những ngày qua. Bản chất của tôi thường bộc lộ vào những ngày cuối, bản chất ấy luôn đượm sự tiếc nuối, hối lỗi...
- Ngày mai tôi về.
- Bạn sẽ gửi thư chứ?
- ừ.

Chúng tôi ngồi trên đồi, đám trẻ con lăng xăng đá cầu ngay bên đền, những trái cầu bay qua bay lại lấp loáng nắng. Cỏ viền một vòng vành vạnh xung quanh. Dưới xa là hồ. ở đây đi đâu cũng gặp hồ, lại toàn hồ đẹp, mặt nước đẹp và bờ thoai thoải xuống cũng rất đẹp. Tôi lượm đá ném vào thân cây trước mặt. Hà ngồi bó gối bên cạnh, đếm. Những viên đá ném trượt lăn long lóc xuống rãnh.

-         Quá dở! - Hà kêu lên, thất vọng.

Tôi đưa cho Hà viên đá nhỏ.

- Bồ ném đi.
Hà nheo nheo mắt. Mắt cô xanh, tôi chưa từng thấy bao giờ. Cô ngập ngừng.

- Mình không ném được.

Hà ngồi cách tôi một gang tay, nói chuyện với tôi bằng đủ thứ đại từ nhân xưng, thể hiện rõ mọi sự rối rắm vào lúc này. Hồi chiều, Hà dẫn tôi đi chùa. Con đường dẫn vào chùa trồng toàn bạch đàn, mát rượi. Hà mua một bó hồng bọc trong lá sen, một bó nhang cong queo, gầy trơ xương. Bà bán bún ốc cứ đon đả: "Lễ xong mời anh chị...".

Tôi chỉ thích xem lễ. Lúc ấy, Hà như thành ai khác như một chiếc bóng tìm được nơi chốn của mình. Tôi đứng lùi vào góc, cay mắt vì khói nhang bay nghi ngút. Hà giục tôi: "Chùa này rất thiêng". Nhưng tôi không biết cầu nguyện gì. Tôi vẫn thường không biết làm gì mỗi khi có một cơ hội đến. Nhưng có lẽ tôi ở vào cái tuổi không được phép sai lầm nữa rồi. Người ta trẻ không có nghĩa là được phép phạm mãi cùng một sai lầm.
Xưa nay, tôi có nhiều bạn gái đẹp, tôi thích như vậy, những cô gái đẹp và giỏi tính toán. Nhưng không phải chỉ có mình tôi là người duy nhất thích họ, đó là một điều tệ hại. Hà không đẹp, nhưng tóc mượt, rất mượt. Những sợi đọng nắng, trong vắt lên như tơ. Có những cơ hội mà người ta không được phép bỏ lỡ. Hít một hơi dài, tôi nói:

- Em ném đi.

Hà tròn xoe mắt, nhưng cũng ngập ngừng ném.

- Trượt rồi - Cô thở dài.

- Em dở quá - Tôi nói nhỏ.

Lũ trẻ đá chiếc cầu bay vòng qua chúng tôi, lăn long lóc theo triền dốc. Chúng tôi ngồi yên. Gió thổi vi vu qua những tàn lá. Liệu có muộn quá không, những cố gắng của tôi lúc này đây. Ngày mai tôi sẽ về thành phố. Chiều mai tôi sẽ ngồi bên cái vỉa hè cũ đó, bên cái lò ủ than đỏ hồng, bên chén dĩa và ly tách ngổn ngang, cùng với những khuôn mặt bạn bè quen thuộc và những câu chuyện dung tục rúm ró. Nhưng nghĩ đến ngày mai để làm gì, chỉ thêm hỏng ngày hôm nay, lại là ngày cuối. Bao giờ quãng thời gian này cũng được dẫn dắt bởi ngày cuối của quãng thời gian trước đó, rất mệnh hệ.

Tôi chở Hà về, công viên vẫn chạy mãi theo cho đến cuối đường. Những người già đi bộ dọc bên hè, rất nhàn tản, và có cả một tòa nhà đỏ ối ở góc phố lộ vẻ cũ xưa. Những mái hiên màu nâu xám của nó chợt làm tôi nhớ một nơi nào đó cũng gần gũi như vậy mà tôi đã từng qua, và đã quên. Xe lên dốc. Hà ngồi sau khoanh tay hỏi vọng lên:

- Bạn mỏi không?

- Không - Tôi đáp.

Hà ngập ngừng rồi vòng tay ôm lấy tôi. Tôi thả cho xe chạy một vòng quanh một cái chảo khổng lồ đầy cỏ xanh, thấy quá sức bình yên. Hà buông tay ra, thở dài:

- Hết dốc rồi.

Hà ngồi rất gần phía sau, khuôn mặt cô mịn màng và mát rượi. Ðôi khi tôi chỉ muốn được như thế này mãi. Sống thật cũng chỉ cần như vậy thôi. Rất đơn giản như vậy thôi, nhưng mà sao thật khó, thật quá khó.

- Anh sẽ ra lại chứ?

Tôi gật, thấy chắc chắn rằng mình rồi sẽ phải qua lại đây một lần nữa. Dường như đây đã là nơi chốn của tôi rồi, không thể nào khác. Nhất định tôi sẽ quay lại. ít ra chính ở nơi đây tôi không quá đơn độc. Chưa thấy nơi đâu thanh bình như thành phố này. Ðường phố đầy cây, chiều chiều có những phụ nữ dừng xe bên lề, gom góp lá khô cho bữa cơm chiều.
Chúng tôi ngồi ăn ở một quán bên đường. Lá dưới chân vô số kể, dẫm nghe giòn tan. Hà nói:

- Em muốn đi bộ.

- ừ, đi suốt đêm.

Cô cười:

- Ði đâu?

Tôi không ngủ được suốt những ngày này tôi luôn cảm giác thiếu thời gian, thấy cần phải đi, cần phải gặp gỡ ai đó, cần phải sục sạo vào từng ngóc ngách nhỏ của mỗi con phố. Tất cả dường như được dẫn dắt bởi một cảm giác rất lạ trong tôi, cảm giác về sự tự do, không ai đoái hoài đến mình. Tôi đi, tôi mỏi, tôi dừng bất cứ nơi đâu tôi muốn. Tôi ngủ bất thường không theo một giờ giấc nào cả. Không ai kiểm soát tôi. Tôi chưa bao giờ được sống như vậy, được làm những gi mình muốn và không phải băn khoăn gì.

Ðêm dường như đã rất khuya, nhưng bên đường, những ô kính vẫn còn sáng đèn. Bên trong có những bức ảnh màu đã phai, hình ảnh một cô gái người dân tộc trong một buổi chợ phiên, đầu quấn khăn có tua, và mắt bồ câu hiền lành. Những con nhện giăng tơ trong góc, lăng xăng bận bịu, chắp đầu này, nối đầu kia khiến thế giới bên trong khung kính có vẻ đầm ấm lạ lùng. Hà đứng tựa vào tôi, hai tay vòng ngược ra sau luồn vào tóc tôi. Ngày mai tôi sẽ đi. Không biết những chuyện này rồi sẽ ra sao, không biết ai sẽ dẫn dắt tiếp câu chuyện này. Tôi ôm lấy cô, nghe phảng phất mùi nhè nhẹ, quen quen mà tôi đã gặp ở đâu đó rồi. Một mùi có hồn, quanh quẩn, mà mỗi khi tôi sắp nhận ra lại biết mất. Tôi biết mỗi khi nhận thức thế giới xung quanh bằng mùi vị, thì tôi đang sống rất gần với bản năng lắm rồi, một bản năng đầy khiếm khuyết, nhưng rất thật thà. ở bên chốt canh vắng vẻ không một người gác, không một ngọn đèn, Hà kéo tay tôi dừng lại. Cô ngồi lên bức tường rào thấp, vai rũ xuống.

- Chán quá!

Tôi ngồi bệt xuống đấy quay ra đường, lưng tựa vào tường. Hai chân Hà kẹp lấy vai tôi, siết nhẹ. Ðường phố không một bóng người, chỉ có tiếng xe vọng lên từ một góc phố nào đó rồi lịm hẳn. Tôi muốn như vậy mãi.

- Về đó, anh sẽ làm gì?

- Anh sẽ đi làm, mỗi ngày.

- Và viết thư chứ?

- ừ, viết.

Hà thở dài: "Sao nghe giọng anh thờ ơ quá". Tôi giật mình: "Em đừng nói thờ ơ". "Vậy phải nói gì?". "Nói chán quá đi".

- Chán anh quá! - Giọng Hà trong vắt.

- Nghe rất hay - tôi nói. Tôi nhắm nghiền mắt lại, thấy cay cay.

- Ðể em chỉ bồ cách làm rượu mơ nhé - Hà nói.

Tôi mở mắt. Trên cao trời trong vắt, là cũng trong. Ngày mai, tất cả sẽ khác hẳn. Vì sao mọi người luôn muốn tụ tập lại, tranh giành nhau, lo lắng, bực bội, và nói, lúc nào cũng muốn nói? Lạ thật. Rất it ai còn thời gian để ngồi một lần ngoài vỉa hè, để hứng gió len lỏi vào ngực, nghĩ về ai đó, nhớ cần làm một cái gì đó, không phải việc chết sống mà đơn giản chỉ vì niềm vui. Ðôi khi cũng vì bận rộn quá mà tôi cũng đã quên những điều giản dị như vậy. Một lớp mơ, một lớp đường, một tháng ủ và hưởng thụ.

- Nhớ cách làm chưa, bồ?

- Nhớ.

Tôi chợt thấy buồn, tôi sẽ nhớ nhiều, nhớ cả những lần không đạp xe lên dốc. Hà cúi xuống vòng tay quanh cổ tôi, tóc cô rũ xuống. Tóc cô xanh mướt, mắt cô cũng xanh, ươn ướt. Tôi đã yêu không ít ỏi gì, nhưng với mỗi cuột tình, sự bắt đầu có thể giống nhau, nhưng mọi kết thúc đều khác nhau. Những gì để lại cũng đều rất khác với những gì trước đó. Tất cả chỉ có một điểm chung là rất thật, khiến tôi bao giờ cũng nghĩ ngay từ đầu có thế gửi gắm được gì đó, có thể hy vọng. Chỉ có vậy thôi người ta cũng cần suốt đời luôn phải yêu một ai đó. Luôn luôn.

Càng về khuya trời càng sáng, trong vắt và những hình khối nhà hiện rõ mồn một. Ðưa Hà về rồi, tôi về phòng trọ, lặng lẽ chui vào một góc, thấy lòng trống rỗng.
Nằm quấn mình quanh những giỏ sách chuẩn bị cho ngày mai, tôi nghe có mùi mơ thoang thoảng. Tôi lại nhớ hình ảnh Hà ngồi bên đường, chăm chú chọn từng trái mơ cho tôi, vẻ mặt bình yên. Tôi chợt nhớ cô da diết. Mỗi người trong đời mình có lẽ đều đã để tuột rất nhiều điều mà không biết. Có những con người dường như chỉ dành riêng cho mình mà mình không hay. Tôi cũng đã để lỡ nhiều. Nhưng biết làm sao được, người ta còn phải làm lụng, ganh đua, mệt mỏi và quên. Không ai nên trách ai, khi quên.
Trưa mai, trong căn phòng mái tôn nóng hầm hập, ngay sau giấc ngủ dài, tôi sẽ viết thư cho Hà. Sớm hôm sau, tôi sẽ thả lá thư ấy vào chiếc hộp sắt cũ kỹ màu vàng nhạt ngoài cổng bưu điện. Rồi tôi sẽ đi làm, gặp gỡ mọi người, chạy lên, chạy xuống cái cầu thang bóng loáng thơm mùi thuốc xịt muỗi. Và rất nhiều khuôn mặt ập đến, nói và nói. Nhưng thôi, tôi chỉ cần biết được rằng ngày mai vẫn còn có thể làm được đôi chút những gì mình muốn, một lần thôi cũng được rồi.

Một tối ngồi ở quán bar

Tôi nhớ là chưa bao giờ mình có được một đêm trung thu nào cho ra hồn ở đất Sài Gòn này ngoài việc năm nào cũng như năm nào đầu óc luôn bận rộn suy tính quanh quẩn với mấy loại bánh nướng, mấy loại bánh dẻo, nhân đậu xanh hay nhân thập cẩm, một trứng hay hai trứng, vi cá hay gà quay. Mà như thế nào đã đủ nhàm chán. Suốt mười mấy năm ở đây, tôi thấy cũng chẳng có mấy dịp trẻ con được cầm lồng đèn giấy chạy ra ngoài đường hưởng một trung thu khô ráo. Hiếm hoi lắm. Và đêm nay chắc cũng thế thôi, chắc cũng như năm ngoái, như năm kia, mà không chừng lại có phần thê lương hơn, bởi mưa đã bắt đầu tầm tả từ hai hôm trước, chừng mười hai âm lịch kéo dài cho đến tạn bây giờ. Mưa cho tới tận tối, khi tôi vào quán. Tôi phải chạy men theo cái hành lang hẹp tí xíu lợp mái rơm có nước nhỏ thành dòng, mà nhớ một cái thống kê khoa học mới công bố gần đây rằng, khi bạn thong thả đi bộ trong mưa thì sẽ nhận một lượng nước nhiều hơn khi bạn chạy từ ba mươi đến bốn mươi phần trăm, nói nôm na là sẽ bị ướt nhiều hơn. Và trong lúc tôi vừa đi vừa nghĩ xem làm thế nào để có thể từ mái hiên ấy chạy băng qua sân để vào được quán mà ít bị ướt nhất thì một giải pháp giản dị xuất hiện ngay trước mặt với cái mặt dài và một nụ cười đầy vẻ nghề nghiệp. Anh chàng phục vụ quen thuộc cũng y như lần cuối cùng tôi gặp, mái tóc gợn sóng và phong cách nhanh nhẹn, đứng đón ngay từ cuối lối đi với một chiếc ô căng rộng và áy náy bảo như thể đó chính là lỗi của anh ta, "Chà, mưa gì mà lớn quá chừng".

Quán hôm nay chỉ có mỗi hai người phục vụ, người kia trông có vẻ lớn tuổi và lặng lẽ mà tôi không quen. Tôi tự tìm chỗ ngồi bên cửa sổ. Bên ngoài trời đang đổ nước xuống một cái sân vắng tanh buồn hiu buồn hắt. Suốt từ sớm tinh mơ, bầu trời đã nhuốm một màu mờ mờ mịt mịt y như màu của mùa mưa bão miền trung, khiến không thể nào nhận ra được dáng vẻ của một thành phố lúc nào cũng sắc sảo với nắng, với gió, với khô hanh và khói bụi xe cộ qua lại ào ạt trên đường. Hồi sáng, tôi vào công ty, câu đầu tiên chào mọi người là, "Trung thu ở đây chán thật, năm nào cũng mưa lê thê". Lúc ấy, ai cũng ngẩn người ra, rồi tròn xoe mắt nhìn trời, rồi cố bươi móc trong cái trí nhớ già nua và hờ hững của họ xem liệu trung thu năm trước có thật là đã mưa không, rồi đưa ra một cái kết luận ba phải, "Làm gì có chuyện đó". Tôi không cãi được, bởi phải từng trải qua một đêm trung thu thực sự thì người ta mới biết mình thiếu gì. Họ ít ra cũng phải từng được hưởng những mùa trung thu năm nào cũng hứa hẹn như năm nào, trời khô mà xanh đen ngăn ngắt. Phía trên thành cổ, trăng từ từ lên như một ngọn đèn lồng đong đưa soi bóng xuống ao hồ, rót đầy thứ ánh sáng hư thực ấy vào những lá sen có phủ một lớp lông tơ mịn màng, khiến quanh đó ếch nhái bị đánh động bắt đầu cất tiếng, rộ lên nhịp nhàng bất tận như ru. ít ra họ cũng đã từng được đi chân trần trên những con đường đất lạnh, ngoằn ngoèo luồn qua xóm này xóm nọ, trên tay bập bùng ngọn đuốc tỏa ra một mùi khói thơm thơm, cay cay, nồng nồng của thứ lửa rất đượm từ lá. Và thế là trong tiếng trống rộn ràng, một trung thu nữa đến, dịu dàng thơ mộng như mọi lần, như một giấc mơ giản dị hiện ra trong một không gian khô ráo, trong vắt, huyền hoặc.

Tôi cứ nghĩ lan man mãi như thế cho đến khi người phục vụ quay lại.
- Anh uống gì ? Anh ta hỏi.
- Như mọi lần.
- À, tôi nhớ ra rồi. Anh ta ngẫm nghĩ một chút rồi đáp.

Lúc ấy, một thanh niên đẩy cửa bước vào, trông dáng vẻ rõ là khách quen, theo sau là một thiếu nữ gọn gàng trong chiếc áo tay ngắn màu ngà và chiếc váy ngắn, để lộ đôi chân thon thả. Cả hai dừng ở giữa quán, nhìn quanh như tìm chỗ ngồi, rồi đi về phía quầy bar nơi có treo ngược mấy hàng ly trong suốt khô khốc và những chiếc ghế cao đứng im lìm như thể được đặt ở đó chỉ để trang trí. Tôi không thể rời mắt khỏi đôi chân của thiếu nữ, đôi chân thon mảnh mà đầy đặn, đang thả xuôi dưới ghế. Bao giờ tôi cũng cho rằng, cái mà phụ nữ được tạo hóa ban cho hào phóng nhất, không phải là khuôn mặt, mắt hay mũi, mà là đôi chân. Và một phụ nữ đẹp trước hết phải là người có đôi chân đẹp. ở cô gái này, đôi chân ấy như có hồn, chúng cứ thong thả đan vào nhau, rồi lại duỗi ra, nhè nhẹ, tất cả khoan thai phối hợp có vần có điệu. Cái bắp chân mịn màng thon dài xuống gót, thắt lại nhè nhẹ ở đó như thắt một cái eo, như cấu tạo của một hợp âm, rằng trưởng thì phải như thế, thứ thì phải như thế. Người phục vụ nói:

- Anh đã chọn được chỗ ngồi tốt.
- Tôi cũng nghĩ như thế. Tôi đáp, cái gót chân hồng hồng xinh xinh ấy đang chuồi ra khỏi chiếc giầy chật chội.
- Ngồi ở đây anh có thể nhìn ra khắp trời. Anh ta tiếp tục.
- Để làm gì ?
- Để ngắm nguyệt thực. Anh ta nói, tay thắp ngọn nến trên bàn. Sẽ có nguyệt thực toàn phần ngay chính đêm nay, đêm trung thu. Vậy có lạ không chớ.

Khi người phục vụ đi vào trong thì tôi ngồi nghĩ xem nguyệt thực nghĩa là gì. Là mặt trời, trái đất và mặt trăng cùng vướng phải một sợi chỉ giăng ngang giữa thiên hà, nhưng cái nào trước, cái nào sau, cái nào ở giữa thì lẫn lộn rối rắm cả. Ngày xưa quả thật tôi có đọc một vài cuốn khoa học thường thức về những hiện tượng như vậy, nhưng không hiểu gì mấy ngoài cảm giác buồn bã nhẹ nhàng về thân phận nhỏ nhoi của mình ở trên cõi đời này, trong không gian vô tận này, trong thời gian bất tận này. Lúc ấy tôi nghĩ rằng, thôi, không quan tâm đến những sự kiện siêu nhiên ấy nữa vì bao giờ chúng cũng khiến cho tôi có cảm giác vô nghĩa bởi sự bất lực của mình. Mà vô nghĩa là một cảm giác tệ hại. Thế nhưng tôi đã lo xa, về sau này những đề tài ấy đôi khi tôi đọc phải mà chẳng mảy may xúc động. Cảm xúc của tôi đã khác, khác như vậy đó, trơ ra.

- Lâu quá anh không ghé chơi. Người phục vụ quay lại. Gần một năm rồi, phải không. Tôi nhớ lúc ấy trời mưa. Anh ta đưa tay áo lướt qua mặt bàn một lượt, như đảm bảo tất cả đều đang sạch sẽ khiến ngọn nến rụt lại một màu xanh trong suốt như ngọc. Bây giờ trời cũng mưa. Hay thật.

- Có lẽ sẽ mưa suốt đêm.
- Không, nó sẽ tạnh ngay thôi. Anh ta nói, đặt tách lên bàn.
- Ai mà biết được. Tôi nói.
- Chắc chắn là sẽ tạnh. Anh ta quả quyết.
- Tôi chẳng thấy có đêm trung thu nào mà không mưa.
- Vâng.

Suốt hôm nay, không có ai đồng tình với tôi một cách nhẹ nhàng như vậy.
- Vậy thì, tối nay cũng sẽ mưa suốt đêm cho mà coi. Tôi nói.
- Không. Đêm nay có nguyệt thực. Anh ta nhắc lại. Nguyệt thực toàn phần. Làm sao mà trời mưa suốt được trong khi ai cũng muốn xem cái sự kiện này cả.
Tôi ngả người ra ghế. Nguyệt thực là cái quái gì mà phải bận tâm như vậy chứ. Sao mà nhạt nhẽo quá chừng, nhưng nếu không có ai đó trò chuyện thì tôi chắc chết đi được vì chán chường. Tôi nói:

- Anh ngồi chơi cho vui.
Anh ta như chỉ chờ có thế, kéo ghế ngồi. Tôi hỏi.
- Anh uống gì ?
- Không. Tôi chỉ ngồi một lát. Anh ta đáp.
- Một đêm trung thu buồn hiu như thế này thì người ta uống gì ? Tôi lại hỏi.
- Trà nóng.

Tôi gọi người phục vụ kia.
- Cho một tách trà nóng.
Anh ta nhổm dậy.
- Để tôi tự làm lấy cũng được.
- Tại sao ?
- Tôi không quen.
- Có gì mà không quen. Tôi mời anh mà. Anh chỉ cần gọi, "Cho một tách trà nóng", là xong.
- Không đơn giản. Anh ta lầm bầm.
- Tôi kể anh nghe chuyện này, hồi sáng, có một tay người nước ngoài làm việc chung với tôi thu xếp đồ đạc để về nước, y gói ghém tất cả vào một thùng giấy thật to và bảo tôi, "Ê, kiếm cho tao băng keo dán". Tôi đi kiếm băng keo dán. Sau đó y ngồi trên ghế, tay hút thuốc, hai chân kẹp thùng giấy, còn tôi cúi xuống dán hết mọi ngóc ngách cái thùng ấy, mà nghĩ, vì sao ta phải làm cái việc vặt này mà nó không làm. Đây là cái thùng giấy của nó, nó phải tự lo chớ. Nhưng y lại bảo tiếp, "Làm ơn kiếm giúp sợi dây buộc để làm quai". Thế là tôi tự động đi vào kho tìm một sợi dây, mặc dù ấm ức lắm rồi. Khi buộc cái thùng cho y, tôi tự bảo, sao mày ngu thế, rõ ràng là vừa ngu vừa hèn. Nhưng đến khi tôi thắt cái quai cho y, thì tôi nghĩ, cái thùng giấy này nặng thật, nó mà nói mình khiêng xuống nhà thì phải làm sao đây. Chính lúc ấy, y nói, "Cái thùng giấy này không nặng lắm đâu. Lát nữa đem giúp xuống nhà nhé". Lúc ấy, đột nhiên chẳng nghĩ ngợi gì cả, tôi nói, giọng rất to, "Không, đó là việc của mày, không phải việc của tao". Y sững người, dụi tắt điếu thuốc, và tự tay xốc cái thùng giấy ấy lên, sượng ngắt mà nói, "Thôi, tôi đi đây. Cám ơn nhiều". Tôi thấy vậy đó. Giống như anh gọi một tách trà. Bất cứ chuyện gì mà anh không tự tin được, anh hãy xử sự như thể anh đang gọi một tách trà. "Này, cho một tách trà".

- Nhưng ngay cả một tách trà tôi cũng không gọi được.
- Khi gọi, anh không nên suy nghĩ nhiều.
Chúng tôi cứ ngồi như thế một lát nữa mà không nói chuyện gì. Nói chung, tôi cần có người ngồi bên cạnh nhưng lại muốn không phải nói chuyện. Bên ngoài, nước theo mái rơm từng dòng nhỏ xuống. Những ghế ngồi rải rác trên lối đi trải sỏi đọng nước lấp lánh. ở bàn trong, đôi thanh niên ấy vẫn ngồi im lặng. Cô gái tay khoanh trước ngực, cái lưng mảnh dẻ có buộc một chiếc áo khoác mỏng ở cái eo nhỏ. Đôi chân cô vẫn duỗi ra như thế, thanh thoát, sang trọng. Quả là một đôi chân có hồn. Một đôi chân mà người ta càng ngắm càng yêu.

- Đêm nay quán mở cửa đến mấy giờ.
- Có lẽ suốt đêm.
- Thật à. Nếu thế thì tôi sẽ ngồi suốt đêm.
- Vâng. Nguyệt thực sẽ diễn ra vào lúc không giờ ba phút sáng.
- Tôi ở lại vì chuyện khác. Tôi nói. Tôi chỉ muốn ngắm đôi chân kia. Một đôi chân quá đẹp, phải không.

Người phục vụ đưa mắt thờ ơ nhìn.
- Không.
- Tại sao. Đó là một trong những điểm hấp dẫn nhất ở phụ nữ.
- Nhưng tôi không thích những ngón chân để trần. Anh ta nói.
Tôi ngắm cái bàn chân đang rất là thảnh thơi ấy.
- Những ngón chân ấy cũng đẹp.
- Không. Không có những ngón chân đẹp. Ngón chân là một món thừa thải, không nên để trần trụi ra ngoài.
- Vì sao ?
- Tôi không biết vì sao. Nhưng những ngón chân lúc nào cũng khiến tôi có cảm giác về sự trần tục. Chúng trông có vẻ xác thịt.
- Trời đất. Tôi nói. Sao anh chỉ thấy có vậy.
- Anh cũng có thể mua đôi chân ấy đấy, nếu anh muốn. Người phục vụ nói. Nhưng mà thôi, tôi đi lấy thêm trà đây. Anh có cần uống thêm gì không.
- Không, cám ơn.

Dưới ánh đèn vàng phủ lên tường vàng, bàn chân ấy trông nhẹ như một chiếc khăn mỏng ai đó xếp lại rồi bỏ quên trên sàn. Những ngón chân tựa vào lòng giầy như đang nghỉ ngơi, đơn giản như thể khi ta cần hít thở khí trời, ta mở cửa sổ ra và đứng tựa đấy một lát, thư giãn. Nhưng tôi hiểu anh ta, tất cả chỉ đơn thuần là cảm giác mà thôi, như ngày xưa học nhạc, tôi bao giờ cũng có một liên tưởng kỳ lạ rằng nốt ré phải có màu nâu, và nốt la có màu trắng. Đôi khi như vậy đó, không thực, nhưng cũng không nhất thiết phải giải thích gì.

Người phục vụ đi ngang đôi thanh niên ấy, dừng lại một lát, cái cằm dài tận tụy gập xuống kẹp chặt chiếc nơ nhỏ. Thiếu nữ vẫn ngồi như thế, tay tựa trên quầy. Cánh tay ấy cũng đẹp, mái tóc thả sau cũng đẹp, đôi vai áo và cái lưng cong nghiêng dịu dàng về trước cũng đẹp. Tôi yêu những dáng ngồi trầm tư như thế. Chúng trông vừa sang trọng vừa gần gũi. Một điều hiếm hoi. Người phục vụ trở lại với chiếc tách tỏa hơi nghi ngút trên tay.

- Có chuyện này không biết phiền anh không.
- Chuyện gì ?
Anh ta hạ giọng.
- Tôi đem đôi chân ấy về cho anh đấy.
- Tôi không hiểu.
- Anh ngạc nhiên à. Đôi khi cũng có những điều ta muốn, là được.
Tôi sốt ruột.
- Thôi, đừng dài dòng nữa.
- Họ muốn được ngồi cùng bàn với anh.
- Để làm gì ?
- Để ngắm nguyệt thực.
Trong tôi có một cảm giác lạ lùng đang đến.
- Vậy thì anh mời họ qua đây đi.

Thiếu nữ ấy có một cái gì đó quả thật đặc biệt, nàng như có một sức hút kì lạ ở dáng đi, ở cánh tay đong đưa, ở cái cổ cao, hay ở đâu đó nữa mà tôi không rõ. Tôi chỉ biết là tôi đứng đó, kéo chiếc ghế cho nàng, và người thanh niên kia lên tiếng, "Cảm ơn", giọng nhẹ nhàng lạ lùng, rồi hướng về phía nàng anh ta giới thiệu, "Đây là em gái tôi. Hôm nay nó rất muốn ngồi bên cửa sổ." Thiếu nữ nhìn tôi chào, đôi mắt rất đen, rất sâu. Tôi nói, "Không có chi. Tôi cũng không muốn xem nguyệt thực một mình." Và thế là tất cả cùng ngồi quanh cái bàn quay ra cửa sổ. Những song cửa lấp lánh một màu kì lạ trong ánh sáng nên đang tàn dần.

- Hình như trời đang tạnh. Người phục vụ nói.
Từ mái rơm bên ngoài, nước không còn chảy xuống thành dòng nữa mà đu đưa từng giọt ngắt quãng. Và trên cái nền khuya khoắt của đêm, nước thả từng giọt lên lối sỏi nghe tí tách nhè nhẹ, nghe như tiếng chim sẻ vào những trưa hè nhảy nhót đôi bàn chân gầy guộc trên mặt sân ximăng nóng bỏng trước sân nhà, gõ những cái mỏ mảnh dẻ như vỏ trấu lách tách tìm từng hạt cỏ, hạt thóc lẫn trong khe nứt. Người thanh niên nói.
- Nguyệt thực sẽ bắt đầu từ không giờ ba phút.
- Đúng như vậy. Người phục vụ vui vẻ. Tôi sẵn sàng tiếp quí vị trong suốt ba tiếng đồng hồ sau đó.

Tôi nhìn đồng hồ.
- Liệu có ai ngồi xem nổi suốt thời gian ấy không.
Người thanh niên quay sang thiếu nữ, ân cần.
- Chúng tôi sẽ xem suốt đêm.
Thiếu nữ im lặng, mắt đăm đăm nhìn ra ngoài. Người thanh niên nói tiếp, một kiểu nói chuyện lơ mơ lạ lùng.
- Em tôi muốn thấy trăng sẽ sáng trở lại.
- Điều đó là chắc chắn rồi. Tôi nói. Mọi người sẽ được thấy cảnh tượng ngoạn mục cuối cùng của thế kỷ này.
- Ngoạn mục à ? Không đâu, nguyệt thực là một điều không hay. Anh ta phản đối, giọng nghiêm nghị.
- Tại sao phải tin chuyện đó. Tôi nói.
Người phục vụ nhổm dậy.
- Có phải cái bóng đen ấy không, nó xuất hiện rồi kìa.

Trên cái nền khúc khuỷu đường nét của những mái nhà, mặt trăng xuất hiện cô độc một mình, tỏa ra một thứ ánh sáng phồn thịnh mà xa lạ, và bên cạnh đó là một khối đen như một đám mây đang trườn đến, chạm ở phần mép sáng nhất. Bóng đen ấy dần dần đi vào, rất chậm rãi, chiếm cái đĩa bạc sáng tươi ấy từng chút một. Người phục vụ nhẹ nhàng đứng dậy bước ra phía cửa lớn, chiếc khăn trắng nhàn nhạt vắt rất nề nếp trên tay. Anh ta ngước nhìn chăm chú ra ngoài, cái cằm dài hếch lên, bất động. Trên bàn, ngọn nến leo lét ánh xanh sắc sảo cuối cùng rồi lịm dần nhường chỗ cho một thứ ánh sáng đang chết dần khác, ánh sáng của trăng vằng vặc đang chết dần một nửa. Chính vào lúc ấy, khuôn mặt của người thanh niên ngồi bên cạnh tôi hóa ngây ra.

- Vậy là nó bắt đầu rồi. Anh ta thì thầm.
- ừ, nó bắt đầu rồi đó. Tôi nói.
- Nó lại bắt đầu ngay chính vào đêm trung thu. Anh ta nói, giọng đều đều. Anh biết không, trung thu là đêm mà chúng tôi có cảm giác bao nhiêu điều tồi tệ nhất trên đời này sẽ được gột bỏ. Thật đấy, bao nhiêu chuyện xấu xa nhất sẽ được gột bỏ.

Tôi nhìn người thanh niên, không hiểu anh ta nói gì. Tôi đang thư giãn, tôi đang muốn duỗi cả thân mình ra trong cái ghế êm ấm này bên cạnh một thiếu nữ xinh đẹp như nàng, và như thế là đủ. Tôi không thích nói nhiều, mà tôi cũng không thích phải nghe ai nói nhiều. Nói chung ai ai cũng có thân phận của mình, ai ai cũng có nỗi niềm riêng, và đã là nỗi niềm riêng thì chỉ thích hợp để cất giữ trong một ngõ ngách nào đó.

- Tôi chỉ thấy một điều là cái đêm trung thu này đang tàn. Tôi nói.
- Anh thấy nó đang tàn thật à ?
- ý tôi nói thế là hết một trung thu. Xong.
- Với tôi thì nó còn quan trọng hơn thế. Không đơn giản là xong một đêm. Anh ta nói. Một đêm như thế thật là đặc biệt.
- Tôi thì thấy chẳng có gì đặc biệt. Tôi nói. Nó cũng như mọi đêm khác thôi.
- Khác lắm chứ. Bởi vì khi mà nhìn lên trăng của một đêm như thế này thì không ai có thể tự cho rằng mình có thể trong sáng như nó được. Không ai có thể kiêu hãnh mà nói rằng mình không có tì vết gì. Lúc ấy, tất cả mọi người đều như nhau, đều được sinh ra như thể ghé ngang qua đây một cách tạm bợ. Và nếu cứ nhìn mãi như thế thì sẽ thấy trên đời này, không có ai mất mát gì, cũng không ai được thêm gì. Nhìn lên trời, sẽ thấy bình yên. Anh ta ngừng một chút rồi tiếp. Và chỉ thấy cần bình yên mà thôi.

Thiếu nữ vẫn ngồi im lặng, cái ngực xinh xắn tựa lên bàn, đôi mắt không hề chớp hướng lên phía trên lúc này chỉ còn là một lưỡi liềm mỏng, hai bàn tay nàng chắp lại, những ngón tay mảnh dẻ lắm.
- Tôi lại không thấy được những điều anh nói. Tôi nói.
- Có gì đâu, anh cứ nhìn lên đó, và đừng nghĩ gì cả thì anh sẽ hiểu.
- Có thể. Nhưng tôi phải về. Khuya rồi.
- Anh xem giờ làm gì. Người thanh niên nói, đưa tay lên. Từ lâu rồi không đeo đồng hồ nữa, và thấy đó đúng là một sự giải thoát.
- Hôm nay tôi cũng đã được thư giãn. Ngày mai tôi phải đi làm.
- Lý do ấy chính đáng nhất trong mọi lý do. Giọng anh ta có vẻ châm biếm.
- Lý do đó thống trị đời sống mọi người. Tôi đồng ý.
- Nhưng không phải của chúng tôi. Anh ta nói ngay.
Tôi rất không thích kiểu đôi co như thế này. Tôi đứng dậy, nhìn thiếu nữ một lần cuối. Nàng vẫn im lặng như từ lúc gặp. Tôi nói.
- Cảm ơn mọi người. Tôi về.

Người phục vụ mở cửa cho tôi, một làn không khí trong lành tràn đến đầy hơi nước. Anh ta đưa tôi ra cổng. Trên cao, bóng tối ấy đang nuốt phần còn lại của trăng. Tôi dừng lại ở đó một lát, hít đầy ngực một làn hơi, ngắm cái cảnh tượng mà suốt đêm bao người chờ đợi.

- Anh thấy thế nào ? Anh ta hỏi.
- Buồn ngủ.
- Không, tôi hỏi em gái ấy thế nào ?
- Xinh lắm.
- Tôi biết ngay mà. Anh vẫn thích đôi chân của cô ta à ?
- Chuyện ấy thì quan trọng gì.
- Quan trọng chứ. Bởi vì chúng tôi trả tiền để cô ta hằng đêm ngồi đó.
- Anh nói đùa.
- Không đùa đâu. Chỉ có điều thằng cha kia chỉ có vì vậy mà cứ ăn năn dằn vặt mãi. Y nói với anh nhiều lắm à ?
- ừ
- Y hơi điên điên rồi đó. Tôi thấy y càng ngày càng hơi điên điên.
- ừ. Chắc là y xúc động.
- Cũng may là y còn đứa em gái ngoan ngoãn.
- ừ.
- Anh thật sự thích cô ta chứ ?
- ừ. Tôi không thích những người nói nhiều. Tôi thích cái kiểu cô ta im lặng như vậy. Trông thật quyến rủ.
- Nàng hấp dẫn khách ở đây cũng nhờ thế.

Lặng im một lát, tôi nói mà lòng ngập đầy một nỗi thất vọng.
- Cô ta quả thật là giỏi.
- Có giỏi gì đâu. Người phục vụ ngạc nhiên. Y không hề nói gì với anh sao. Nàng đâu có nghe được mà cũng đâu có nói được. Nàng bị câm mà.
Tôi vịn tay vào cổng, cảm thấy thép đang rỉ ra ướt át, lầy nhầy. Trên cao, mặt trăng đang thoi thóp, nhúm ánh sáng lộng lẫy cuối cùng của nó đang bị bóng râm mạnh mẽ không gì cưỡng lại được ấy lắp hẳn. Tôi như thấy đó là đôi môi của nàng, đôi môi đang mím chặt nghiêm nghị, đôi môi ấy nhẹ và mịn cho dù chỉ được nhìn trong bóng tối. Tôi ngắm hình ảnh của trăng lúc ấy mà có cảm giác gần gũi với ánh sáng của nó hơn bao giờ hết, thấy như chính tôi đang vuốt ve cái bề mặt sáng đẹp kiêu kỳ xa cách ấy, vuốt ve bằng bóng râm của mình, bóng râm của trái đất nơi tôi đang đứng đây, bóng râm của mọi người. Một cảm giác gần gũi, thân thiết lạ lùng.
Người phục vụ đứng phía sau tôi, hỏi.
- Anh về được chứ ?
- Được.
- Cuối tuần ghé chơi nghe. Cuối tuần mới thú.
- Liệu có gì hay hơn nữa sao ?
- Tôi không chắc. Nhưng có lẽ người đẹp sẽ cười.
Tôi suy nghĩ một lát.
- ừ, tôi cũng muốn biết nụ cười của nàng như thế nào.
- Anh thấy chưa, phụ nữ hấp dẫn ở đôi môi chứ không phải đôi chân như anh nghĩ đâu. Người phục vụ mỉm cười. Và càng hấp dẫn hơn khi đó là một đôi môi đẹp nhưng lại không bao giờ nói được.

Người ở thành phố lạ ngày cuối năm

Thì ra rét là như thế này đây. Tôi mặc bốn áo. Ngày trước khi ra, em dặn: "Không cần sơ mi, chỉ cần bốn áo len". Tôi bảo em cứ lo xạ Tôi mang theo hai chiếc áo ấm đã cũ sờn. Cũ sờn vì mười lăm năm nay không ai dùng đến chúng, khong ai bận tâm chải chuốt cho chúng. Suốt thời gian đó, ở thành phố lúc nào cũng đầy nắng, ấm áp và vui tươi. Mấy chiếc áo được dụi kỹ dưới tủ và có lẽ ở đó mãi mãi làm mồi cho gián nếu không có em đột nhiên xuất hiện nơi thành phố ướt át này. Với hai áo ấm mỏng manh ấy, giờ tôi mới thật sự biết được thế nào là hạnh phúc.

Tôi hình dung ra rằng sẽ có lúc tôi phải cong người vì lạnh, em sẽ dụi vào tôi mà kêu lên, "Đáng kiếp". Sương mù giăng giăng khắp lối và những hồ là hồ hiện ra như những tấm gương. Đường vắng vẻ và em ngồi sau sẽ giục, "Nhanh nữa đi. Nhanh nữa".

Đó là tính cách của em, ngây ngô mà độc đoán. Tôi lại không có thói quen tranh cãi về những điều cỏn con. Xét cho cùng tất cả mọi điều trên đời đều cỏn con cả, trừ tình yêu. Mà tình yêu khi tranh cãi để được khẳng định thì còn gì nữa, và như vậy em sẽ lại được dịp cong cớn lên. "Rối rắm!".

Ừ, rối rắm thật. Tôi là một người lạ, ở một thành phố lạ vào những ngày cuối năm. Đó là những điều kiện đủ để cho người ta trở nên lạ với chính bản thân mình. Trong mỗi người dường như có ít nhất là hai con người, một để giao tiếp và một ẩn mình đâu đó. Tôi bỏ lại cái mặt hàng ngày của tôi ở cái thành phố quanh năm đều nắng ấy và đến đây với một khuôn mặt khác, nồng nhiệt và yêu thương, nhưng lại thấy rõ ràng nó đã trở nên lạ với chính mình nhiều rồi, có lẽ do thời gian dài quá chăng.

Cuộc tình này được đằm thắm lên bằng thư từ và nhớ nhung. Tôi đã linh cảm rằng tình cảm sẽ mông lung và yếu ớt hơn nhiều nếu không có sự tham dự của kỷ niệm, mà thư từ và mong chờ chỉ sống dựa vào kỷ niệm chứ chẳng tạo nên một chút hồn xác mới mẻ nào cả. Tôi ra đây mà lo ngay ngáy. Bao nhiêu ngày xa cách ấy, tôi đã gầy đi nhiều, đen đi nhiều, yêu em hơn, điên cuồng hơn. Em cũng thế. Cả hai mong chờ một cái gì đó, yên tâm vì có ai đó đợi chờ mình. Nhưng lại lo âu nhiều, về một sự đổi thay.

Tôi nói với em, "Hãy trò chuyện với anh đi", bởi tôi cũng muốn biết tôi xuất hiện như thế nào, nói năng như thế nào. Em nói, "Thời gian xa nhau lâu quá đã hại chúng ta rồi". Em là người tỉnh táo và lạnh. Thời tiết ở đây hợp với người có tính khí ấy. Và những lời của em thật đến nỗi chúng có tính chất kết liễu ngay lập tức mọi vấn đề. Tôi vớt vát, "Không vội vã được". Bởi vì tôi còn chưa nhận ra được tôi kia mà, tôi cần phải thích nghị Thành phố lạ, , mà lại vào những ngày cuối năm, tất cả đó không phải là những điều bình thường. Nhưng em nói, "Hết rồi", bằng cái giọng buông thõng hết sức đơn giản, và đi... Tôi nhớ tôi đã chuẩn bị cho những ngày này như thế nào, nhờ cậy người này người kia đỡ đần công việc cho mình, và bỗng giận vì sự ngu xuẩn của mỗi người. Lúc thì quá tỉnh táo, lúc thì quá ngu dại. Và sai lầm lớn nhất là xem chuyện tình cảm cũng giống như một thứ công việc nào đó, như chuyện kiếm tiền, dễ dàng như bỏ việc này tìm việc khác, hết phi vụ này đến phi phụ khác. "Vậy thì thôi, thì hết".

Thế là ngày cuối năm, tôi trở thành người xa lạ hòan tòan ở thành phố này. Mưa bắt đầu rơi từ sáng. Căn phòng tôi ở chen chúc những chiếc xe lấm lem bụi đất. Trên tường có treo hình một cô ca sĩ người Đức với chiếc mũi hếch lên trông có duyên lạ. Tôi nằm một lát và ngấm dần sự trống trải của ngày. Mắt tôi ráo hỏanh và tất cả mọi thứ âm thanh từ đầu phố đến cuối phố thong thả lọt vào tai rõ đến rùng mình.

Chú bảo, "Có gì đâu mà buồn. Yêu đương là thứ vặt vãnh, không có đứa này thì có đứa khác. Điều chủ yếu là làm sao để không chọn lầm người". Tôi nói, "Yêu là yêu, nào có phải đi chợ đâu mà chọn với lựa". Chú nói, "Thôi, đi ăn thịt chó đi. Xả xui". Rồi trong mưa lằng nhằng, chú chở tôi ra quán đầu đường, nơi trước mặt có một cái thành dài chạy ngang mà tôi cứ tưởng là đê, nhưng đơn giản đó chỉ là một bức tường lớn không hơn không kém. Cái dĩa đầy ắp thịt đỏ hồng. Chú nói, "Dồi này, riềng này... ". Mọi người ăn xì xụp không ngẩng lên. Có cả cháo nữa và chú hỏi tôi có muốn ăn không. Ngòai trời mưa lất phất rơi. Trời nặng trìu trĩu. Lúc này, ở cái thành phố đầy nắng của tôi, bạn bè lên lịch kín mít, giờ nào làm gì thảy đều ghi rõ ràng, cụ thể, ăn uống và hát hò thâu đêm suốt sáng. Ngày cuối năm mà. Ai mà chẳng có đôi chút nghĩ ngợi gì đó vào cuối năm. Người nghĩ được thì nghĩ nhiều. Người không nghĩ được thì chơi nhiều, sao để quên được một ngày vui mà mình không vui. Mà ăn được thì dễ quên được nhiều chuyện. Trời ren rét này cứ ăn thật nóng vào, thật đẫy vào, uống nhiều vào, khệnh khạng, khề khà rồi về nhà lăn quay ra ngủ là quên hết, không phải buồn bã gì. Chú cứ huyên thuyên, "Mày có để ý họp hành hội nghị gì, người ta cũng chọn sau rằm không. Vì lúc đó ăn thịt chó mới hay mày ạ". Mưu sự tại nhân thành sự tại thiên là thế chăng. Cuối năm này tôi không thiết tha cãi nhau làm gì. Suốt một năm lăn mình ra làm cái này cái kia, gặp người này người kia cũng chỉ mong được một cái gì đó, có một ai đó. Rốt cuộc tất cả đổi được một ngày cuối năm quá sức trống trải, quá sức mưa và quá đỗi một mình. Thế chẳng đã quá hay ho rồi sao. Người ta nói tôi hiền lành quá. Gía mà thô bạo hơn một chút, lạnh hơn một chút có lẽ mày đã thành công hơn. Tôi nghe ông chủ oắt con nói, mơ mơ màng màng. Sao chú biết nhiều thế nhỉ, nói nhiều thế nhỉ. Cả những điều về tôi mà tôi chưa rõ nữa là.

Trưa trầy trưa trật, không có nắng mà trời chợt sáng chói chang. Đi ngang hồ chợt thấy hai anh chạy xe đạp, một anh áo xám một anh áo đen, cả hai đều là áo bông, quẹt nhau một tí. Hai vị nhảy xuống xe gầm gừ rồi té tát, mắt long sòng sọc. Chú đứng dạng hai chân , tay làm loa gọi to : " Thằng áo đen sai rồi ". Áo đen quay lại chưa kịp định thần thì áo xám thừa cơ lên xe đi mất. Chú cười, "Nhiều chuyện tưởng như lớn lắm nhưng thật chẳng ra cái chó gì cả. Một phát là êm ru". Áo đen dựng xe lên , lủi thủi đi . Tôi nhìn ông chú đang ngoác miệng ra cười mà nhủ thầm, một lũ điên.

Sắp đến giờ làm việc trở lại rồi mà cả dãy phố vẫn còn đông đúc người ngồi. Hơi người, hơi nước phả lên nghi ngút. Mấy cô nhân viên cửa hàng áo váy xanh xẫm, xinh xắn như những chiếc lá, rét thế này mà vẫn cứ phong phanh. Chỉ vì cái đẹp. Linh không phong phanh nhưng cũng đẹp . Áo bông choàng kín cổ , khăn chòng kín tai , chỉ thấy có mỗi đôi mắt lúng liếng bên này bên nọ mà vẫn đẹp . Ở thành phố mấy triệu dân mà đi đâu ra đường tôi cũng ngong ngóng cộ Một người chạy xe vù ngang, tóc phất lên một thóang cũng ngỡ là Linh. Chú nhìn chằm chằm vào cái mặt ngơ ngác của tôi, bực mình, "Quên nó đi".

Tôi về phòng, đầu như chuông gõ bong bong. Đâu như tôi còn một vài ngày nữa ở thành phố này. Tôi đã định về ngay nhưng chú nói, "Không có con bé ấy là mày vào ngay à. Còn ba con đâu, chú bác đâu. Không quan tâm à? Hèn". Tôi rút lại ý định, nhưng vẫn cảm thấy nặng nề vì ngày giờ trôi chậm chạp quá. Nhưng lạ thay lại không thấy điên đảo nhiều. Như những lần trước, nờiii ta cắt đứt với mình hay mình cắt đứt với người ta đều là một biến cố lớn, một tuần không ăn, một tuần không ngủ. Còn bây giờ, thảng mới có buồn ghé qua một chút. Rõ là hai đứa chẳng có kỷ niệm gì nhiều, chỉ toàn thư từ và hứa hẹn suông. Tôi thấy mình dường như trở nên chai lỳ hơn rồi. Có ai đó từng nói, "Mất cảm xúc là mất nhiều đấy". có lẽ nào tôi lại thay đổi nhanh như thế được. Tôi để nguyên giày, nằm lên giường, chăn vắt ngang bụng, nhắm mắt lại, nghe tiếng chợ chiều lao xao ngoài ngõ và tự nhủ, nào, liệu có vô tư đến mức mà ngủ ngay được không.

Tôi thức dậy khi trời đã tối. Mọi người ăn cơm mà không gọi tôi. Tivi sáng lóa báo cho tôi biết đã khá tối rồi. Tôi lò dò ra hỏi, "Có ai ghé hỏi cháu không ạ?". Mọi người đồng thanh đáp, "Không, chẳng có ai". Tôi nghe có một nỗi tuyệt vọng chụp xuống đầu mình. Tự nhiên tôi nhớ Linh quá, da diết. Em cũngở trong thành phố này thôi, lại một mình, vậy mà em không tới. Em làm thế để làm gì, không ai vui sướng cả. Tôi nhìn tôi qua kính tủ, thấy mặt mình như dài ra, thấy mình sao mà hèn thế, bị động và lại phụ thuộc nữa, y như một cái nợ cho mọi người. Có lẽ do tôi không có việc gì làm. Không công việc đời sống như bị xáo tung cả lên, tôi như cây bị bật gốc, không xác định được gì. Tôi cần phải về lại thành phố của mình, càng sớm càng tốt. Phải thế thôi. Bà vào , nói : " À quên , có anh Lực gọi đến. Khuya, anh ấy sẽ ghé lại". Tôi mừng rơn. Anh Lực bốn mươi tuổi, thủy thủ, lâu lâu mới về thành phố một lần. Anh có bà con xa lắc gì đó với tôi, mà càng giải thích càng rối rắm. có điều anh rất thân thiện nên nhiều người biết, nhiều người nhờ vả.

Tôi ngồi chờ anh. Mưa mỗi lúc một dày và lạnh buốt. Bà có vẻ đắc ý, "Không có gì thì ít ra cũng còn có rét để mang về. Rét ngọt đấy. Cháu dịch được chữ ấy không". Tôi nói cháu chịu và liếc đồng hồ. Mười giờ. Không khéo lão này không đến. Mười một giờ, bà vừa khép cửa, bảo "Đi ngủ", thì anh Lực bấm còi tin tin ngoài cổng, tiếng xe vang cả một góc phố. Tôi hét, "Đi đâu?". Anh hét, "Đi đón giao thừa". Tôi leo lên, chui vào tấm áo mưa ướt lẹp nhẹp của anh và xe phóng vút đi.

Anh chạy vòng vèo và giải thích cũng vòng vèo. Tôi nghĩ sẽ không kịp giao thừa mất. Anh nói còn sớm và rẽ tắt ngang dọc đi đón một em gái tròn quay như hạt mít. Cả ba chạy như ma đuổi, mưa quất vun vút vào mặt. Tôi lại nhớ Linh nhưng với thái độ khinh khỉnh, rằng bây giờ tôi có thể làm được một cái gì đó rồi đây.

Mọi người chờ đón giao thừa trong một ngôi nhà sang trọng đèn mờ ấm áp , có cả bánh và rượu .Ở đó , trong một góc , Linh ngồi ,tay cầm ly rượu , mặt tai tái , tóc cô đen nhánh lốm đốm nước. Kim đồng hồ nhích dần nhích dần mười hai giờ. Vậy mà em viết cho tôi nói, không bao giờ em dám về quá mười giờ, rằng em cặm cụi làm, cặm cụi đi đi về về. Anh Lực nói, "Nào, rót rượu ra". Ly của tôi sóng sánh trào ra ngoài. Chủ nhà bảo. "Chưa uống đã say à?". Tôi nói vì lạnh đó thôi. Ai đó mở nhạc lên, nhạc của ABBẠ Chúc mừng năm mới. Mọi người cụng ly nhau. Tôi cũng cụng lỵ Cô bé của anh Lực mới nhấp một ngụm đã chếnh choáng. Anh Lực đến bên Linh, nói, "Năm mới chúc anh chị hạnh phúc". Thời gian dài quá đã hại chúng ta rồi, em đã chẳng nói thế sao. Với một khoảng cách xa vời vợi từng ấy, thời gian dằng dặc ấy có gì ma không đổi thay được. Đứng bên anh ta tôi chẳng là một cái gì cả. Anh ta trầm tĩnh tự tin. Anh ta nhấp từng ngụm một. Anh ta biết thưởng thức rượu. Biết cuộc sống sẽ trôi đến đâu, biết điều gì sẽ đến để mà đón đầu nó. Còn tôi mãi đuổi theo, luôn luôn đuổi theo mà chưa bao giờ dừng một chút để nghiệm lại mình.

Anh ta cầm tay Linh, nói, "Khuya rồi, chúng tôi xin phép về". Linh đứng lên khép nép. Chỉ khép nép thôi cũng không cần nói gì nhiều. Anh Lực cứ mãi lo vỗ về cô bé, "Anh sẽ đưa em về ngay". Cả bọn ngồi lại một lát, xem Carraras, Domingo và Pavarotti hát theo kiểu tung hứng. Tôi xem những giọng ca thế kỷ ấy mà không thấy gì, không nghe gò. Lúc này ngoài trời mưa lớn lắm, rét ghê lắm, đường lại xa, em sẽ lạnh. Em chẳng đã viết cho tôi rằng, em không chịu được rét, em phải mặc cả bốn chiếc áo lông là gì.

Anh Lực thả cô bé đầu ngõ, dặn dò đâu đó cho ngày mai rồi lên xe. suốt phố toàn đèn vàng, không một bóng người, tôi lặng lẽ sau xe anh, không nghĩ gì, không thấy lạnh, chỉ thấy mưa giờ đã thành sợi quất vào mặt đều như rây hạt. Anh Lực rón rén mở cổng, một cái cổng gỗ hẹp. "Ngõ có mười bảy nhà", anh thì thào. Anh ngồi lên xe, chân chuồi nhè nhẹ len lỏi qua lối đi áp sát bởi hai vách ẩm ướt đầy rêu và tối om như một đường hầm. Tôi đi theo sau, chân dò dẫm từng bước, nghe mưa gõ đều đều trên mái.

Nhà anh ở cuối cùng, như một cái cột đèn ba tầng. "Tổng cộng được năm chục mét vuông", anh tự hào. Tôi nói, "Tốt quá". Anh nói, "Nhiều người đến hỏi giá rồi đấy". Tôi cảm thấy dường như anh bắt trúng đài của tôi rồi. Tôi sợ theo thói quen sẽ lao vào nói những chuyện kinh doanh vô bổ quanh cái cột đèn này, nhưng lúc này tôi hoàn toàn không muốn nói chuyện gì liên quan đến làm ăn hay tiền bạc, tôi nói, "Buồn ngủ". Anh bung chăn ra, dặn, "Nằm ngược đầu cho đủ chỗ". Tôi mở cửa ra hiên, cái hiên hẹp và ướt đẫm nước. Những mái nhà xung quanh nhỏ như có thể đo được bằng taỵ Xung quanh, ăng ten lô nhô chĩa lên trời như những mảnh vụn của một thứ đồ chơi bằng que nào đó bị bỏ quên.

Nước mưa từ trên nhỏ xuống từng giọt, từng giọt chậm rãi. Tôi ngước nhìn, ờiii đen thẫm. Tôi đã đi hơn một nữa thời trẻ. Tôi không mong đợi ngày này, nhưng nó cũng đến. Không có gì khác với hôm qua, vẫn rét, vẫn mưa, nhưng đã là ngày của một năm mới rồi.

Những lá thư mùa đông

Mùa đông, cả thành phố ngập trong lăn tăn li ti bụi nước. Cả thành phố, ấy là bà nhớ, chứ mùa này hiếm khi bà ra khỏi nhà. Nước lịch xịch không biết từ đâu mà rò rỉ ra lắm thế, cứ men theo rãnh của những vết xe mà chảy dọc ngang. Bà ngồi trên ghế, áo khoác dầy như một chiếc đệm bông, nhưng vẫn thấy lạnh. Lạnh như từ trong xương lạnh ra. Lúc nào bà cũng thấy mi mắt nặng trĩu, và buồn.

- Hôm nay mấy độ, con?
Căn phòng bên trong tối om, như cũng lạnh, như đang ngủ, thều thào.
- Mười ba.

Bà lẩm bẩm: "Mười ba sao rét thế nhỉ", rồi bà chợt nhớ phải nghĩ đến một cái gì đó để quên rét. ừ, quên rét cũng như quên chồng. Phải có một cái gì đó để vùi đầu vào, để tất cả lẫn lộn lên, để không gì còn định hình được nữa. Lúc ấy, là quên.

Mấy khối nhà quanh cao vọt lên cũng cổ xưa và tàn tạ như trời đất, lác đác có những mái tôn che chắn chìa ra ngoài trông như những vảy cá khộ Mưa mà không phải mưa. Nghe nói trong nam mưa ào một cái là xong, là nắng. Là có thể ra ngoài được, có thể ra chợ gà tụ tập đầu hẻm để tán chuyện được. Nhưng có lẽ không bao giờ bà vào nam chơi nữa. Giờ bà chỉ còn một mình. Thời của bà dường như qua hẳn rồi.

Nghĩ đến chuyện miền nam, bà chợt nhớ đến thự Hôm nay là thứ bảy, hẳn thể nào rồi cũng có thư của Lữ. Bà đã quen với nét chữ ấy rồi, với con tem bốn trăm đồng dán lệch một bên thỉnh thoảng bị quăn góc. Có lẽ mưa gió thế này lão đưa thư bệnh hoạn ấy cũng nằm nhà. Lão trông cứ như con cò, cái cổ dài cong cong xuống và ốm yếu thậm tệ. Dễ thường đã có đến hơn hai mươi năm nay lão làm công việc này. Lão hiền lành, bởi lão bao giờ cũng thản nhiên đạp xe qua đám đàn bà miệng mồm cãi nhau như sanh sứa mà tỏ ra hết sức bàng quan. Trước kia, lâu lâu lão mới ghé vào cái ngõ này, nhưng nửa năm nay lão ghé vào thường xuyên hơn, mỗi tuần một lần, vào thứ bảy. Lão se sẽ đến bên cửa nhà bà, rung cái thanh sắt cũ đã lung lay làm kêu lên những tiếng lanh canh. Bà nhận thư và không cần đọc cũng biết của ai. Chỉ một lần bà hỏi thư từ đâu đến. Lão cầm thư soi soi ngoài ánh sáng trời và buông thõng: "Thư miền nam", rồi lão cố gắng hơn, giọng lèm nhèm: "à quận, ừ quận... ". Vì chữ mờ quá, hay mắt lão mờ, lão bỏ dở, gửi lại lá thư với vẻ bực bội như thể vừa vô tình làm một việc quá đỗi dở hơi và vô vị. Từ đó, bà biết đó là thư miền nam. Bà nghĩ mông lung đến chặng đường dài mà nó đến đây. Nó đi tàu hay đi xe, nó lẫn lộn với biết bao nhiêu thứ hàng hóa khác mà bao giờ cũng đến được với người nhận đúng ngày, đúng giờ, đều đặn. Rồi bà buồn, rằng, chưa bao giờ bà được đi xa như thế cả. Đứa con trai bà đi học về, nói: "Sao mẹ lúc nào cũng buồn". Bà nói dấm dẳng: "Tại tao già. Người già hay buồn". Bà nói ra một loạt chữ già và giật mình, vì bà nào đã già đâu. Bốn mươi tuổi và tóc còn đen chắc hẳn là chưa già. Bà thấy mình rối rắm quá, tóc bà cũng luôn rối. Bà dò dép, vào tìm chiếc gương. Bà chải đầu bằng chiếc lược bám đầy tóc non của thằng bé: "Không khéo nó lại hói đầu như bố". Rồi bà lặng người, không biết tóc của bố nó ra sao rồi. Và bà nhận ra mình buồn không phải vì già, không phải vì xấu, mà vì không còn ai ở bên nữa. Thằng bé chỉ là một con thỏ con chạy ra chạy vào. Mẹ bệnh không biết, mẹ buồn không biết. Còn người biết bà hơn hết thảy, người chăm sóc bà hơn hết thảy lại đã đi rồi.

Đã đi rồi và không một lá thự Hôm nay thứ bảy, lẽ ra vào giờ này đã có thự Và chiều nay, khi Hoài về bà có thể cười dịu dàng với cô rằng:
- Có thư của cháu đấy.

Bà sẽ đưa thư với cảm giác hân hoan của thiếu nữ khi nhận thự Mắt Hoài long lanh, tay cô chạm vào tay bà. Bàn tay con bé mềm, âm ấm. Bà cảm thấy được sự chờ đợi ở đó. Hoài sẽ dắt xe vào, giọng nhỏ nhẹ: - Cháu gửi xe.

Và tay giữ lá thư trước ngực, cô chạy lúp xúp lên tầng năm. Đó là tầng cao nhất, có mái gà chuồi ra lớn nhất. Mỗi sớm mai lũ gà sẽ gào quang quác cả lên. Bà hình dung ra cô gái tung chăn trên giường, tóc xõa ra trên gối. Mà tóc con bé mượt gớm. Rồi nó sẽ bóc thư, tiếng giấy kêu sột soạt, đôi khi có cả mùi mực, vì địa chỉ bên ngoài viết bằng bút máy. Nó đọc đi đọc lại, giúi vào chăn, rồi lấy ra đọc lại từ dòng đầu tiên. Bà tưởng tượng và cười mình vớ vẩn. Nhưng mọi việc phải diễn ra như thế nào, không khác được, vì đó là thư của một người đàn ông, lại ở xa, tận miền nam. Còn những thư của bà đâu rồi nhỉ. Bao nhiêu lần thay đổi chỗ ở, dọn dẹp nhà cửa, mấy lá thư có lẽ đã chôn vùi cùng đám giấy lộn. Sao mình vô tình vậy nhỉ, sao mình tệ vậy nhỉ. Bà tiếc!

Không khéo thằng bé nói bừa. Mười ba độ mà lạnh như thế này ự Có năm lạnh xuống bảy độ, chân cóng, bà không lết đi nổi. ấy là bà nói thế, vì lúc ấy bố nó sẽ bảo: "Thôi, để anh bế em", và ông bế thật. Bố nó khỏe thật. Lúc ấy bảy độ mà không rét như bây giờ, rét từ trong rét ra. Rõ là thằng bé nói bừa. Thế này mà mười ba độ à. Nhưng vào bên trong thì tối quá. Trong nhà kín gió nhưng tối om om như vậy thì còn lạnh lẽo thêm bao nhiêu lần. Ngồi đây biết đâu lão đưa thư lại đến, chứ không khéo, đã mưa gió mà lại không gặp ai, lão chỉ ậm ừ vài tiếng rồi đeo luôn cả thư đi thì toi.

Bây giờ là mười hai giờ rồi. Mưa này thì ai cũng ở lại cơ quan mà ăn cơm, không dại gì đạp xe về trong mưa rét để dùng nhín một bữa ở nhà. Thành ra bà rảnh, không còn chiếc xe nào nữa để trông coi. Mà không có việc gì làm lại đâm ra nôn nóng hơn, bực bội hơn cái lão đưa thư chết tiệt ấy đúng là nằm nhà rồi. Lão không biết những ngày này một lá thư có thể làm ấm lòng người ta biết bao nhiêu.

Nhất là thư tình. Giờ bà đã biết rõ ràng rằng đó là thư tình. Mỗi thứ bảy bà đều ngồi ngang cửa từ mười giờ đến mười một giờ sáng. Vào khoảng thời gian này, lão đưa thư sẽ đến sau khi đã đánh một vòng quanh những khu tập thể kế cận. Như vậy là đã được bao lâu rồi nhỉ. E cũng phải nửa năm rồi. Sáu tháng, bao nhiêu tuần bấy nhiêu thự Nhưng có gì mà chúng viết nhiều thế. Hoài kể, trong Nam ăn phở hết bao nhiêu tiền, gửi xe hết bao nhiêu tiền, nơi nào bán sách cũ, nơi nào triển lãm tranh, nơi nào... nơi nào... Ngồn ngộn. Hoài nói, thư nào cũng như thư nào, nhưng đọc hoài không chán. Bà nghĩ, làm sao mà chán được, lũ chúng mày. Rồi bà hỏi bao lâu cô viết thư một lần. Hoài đáp: "Hai tuần". Bà gật gù: "Con gái phải tỏ ra kiêu kiêu một chút mới được". "Nhưng mà cháu viết gì?". Hoài cười: "Gì cháu cũng viết cả. Mưa này, lầy lội này, gà vừa mới đẻ này, và cả cô nữa... ". Bà thốt lên: "ấy chết, cô không liên quan gì đến đấy". Hoài tủm tỉm: "Có chứ ạ, liên quan rất nhiều".

Bà thấy vui vui. Chúng nó còn nhớ đến mình là tốt. Về sau này, bà cảm nhận được một điều rằng, thời gian trôi nhanh hơn người ta tưởng. Ngoảnh lại không còn gì nữa cả. Đã có khá nhiều tuổi để không thể nào bắt đầu trở lại, và cũng đủ tuổi để nhận ra thời gian qua đã trôi đi mà không đọng lại gì. Bà phân vân trong tình thế ương ương dở dở, rồi bà nghiệm ra rằng không làm kịp gì cho mình thì làm cho người khác cũng đáng lắm rồi. Chúng nó nhớ tới mình, hẳn chúng yêu quý mình. Chứ với bộ mặt cau có và hãm tài thì ai màng đến làm gì.

Nhưng hôm nay thì không có thư thật rồi. Mưa cứ miên man khiến trời mau tối thêm. Khoảng chiều chiều tối là bà thấy lạnh hơn cả vì gió nhiều. Bà nói: "Gió từ đầm". Thằng bé sau này biết thêm một chút có khi cãi: "Gió từ Siberi đấy", nhưng bà vẫn muốn tin rằng đó là gió từ đầm, chỉ có từ đó mới có mùi vị này, mới âm thầm như vậy, mới quen thuộc, đều đặn như vậy.

Tiếng ai đi lép nhép trên sình. Mọi người bắt đầu về nhà. Chút xíu nữa khói ở mỗi căn hộ sẽ luồn lách ra mờ mờ, hòa vào mầu mưa đùng đục sẵn có. Bà đón xe từ tay Hoài ở cổng, lặng lẽ nói:

- Hôm nay cháu không có thư.

Hoài xốc lại áo, chiếc áo bông đen tuyền lấm tấm những hạt nước lấp lánh. Mưa này rỉ rả suốt ngày mà không ướt, thế mới lạ chứ. Hai má cô đỏ hồng, môi cũng hồng, cô nói:

- Hơn cả thư, cô ạ!

Bà sửng sốt nhìn chàng trai theo sau, da ngăm ngăm đen, mắt nheo nheo. Hoài lặp lại, tinh nghịch:

- Thư đấy.

Anh ta lúng túng:

- Dạ.

À, dạ chứ không phải vâng. Nó đấy, người miền nam đây. Lữ. Da nó ngăm đen. Nắng nhiều mà. âu bà chờ đợi suốt ngày không được gì cũng đáng. Chúng nó kéo nhau đi, nước kêu sình sịch dưới chân. Lối lên cầu thang ướt đẫm những dấu chân và sình đất. Trong đám dấu chân ấy có dấu chân của chúng nó. Bà cảm nhận rất sâu sắc điều đó, những vệt nước ấy. Tất cả những gì người ta làm cũng chỉ tìm về một sự gần gũi như thế, bởi người ta sống rốt cuộc chỉ để yêu nhau, yêu một cái gì đó, chờ đợi ai đó và để ai đó chờ đợi mình.

Sáu giờ sáng, đài báo trời có mưa, lại có gió. Mười độ. Lần này thì rõ rồi, không cần phải hỏi ai nữa. Nhiệt độ này đi ra ngoài có mà chết vì rét. Bà không chịu được rét, chỉ ở trong nhà mà bà đã ho khan. Chủ nhật mà ở nhà ho khan thì còn gì chán bằng, nhưng biết làm gì bây giờ. Mọi người giường êm đệm ấm, không ai muốn ra khỏi nhà. Sáng chỉ có mỗi Hoài xuống lấy xe, chào một tiếng: "Cháu đi". Vậy đó, phải có gì ghê gớm lắm, phải yêu ghê gớm lắm mới khiến người ta ra khỏi nhà được vào lúc này. Buổi chiều cũng như mọi buổi chiều khác, âm ụ Mưa rơi nhiều hơn khiến lối vào trở nên nhão nhoẹt. Lúc này, có lẽ chúng đang đi dạo đâu đó, loanh quanh phố hay loanh quoanh hồ. Mưa này đi dạo cũng tuyệt, nhất là với người phương xạ Làm sao có thể tìm được cái phong vị ủ rũ mà đằm thắm này ở một nơi nắng đầy quanh năm suốt tháng. Ngày xưa, bà cũng thường đi bộ như thế, đi không biết mỏi. Bố nó bảo là say đi bộ. ừ, saỵ Mà không chỉ đi, lúc đó người ta đi nhưng hướng về một cái gì khác, một người khác. Có lẽ người ta say thật.

Thứ hai, thứ ba đều mưa như thế, ủ rũ như thế. Hình như mỗi lần đông đến muộn thì trời lại càng rét mướt hơn. Mỗi chiều, hai đứa đi về, đứa trước đứa sau, nom lặng lẽ. Hoài nói với bà: "Ngộ nhận", mặt buồn hắt hiu. Lữ nói với bà: "Ngộ nhận", mặt cũng buồn. Bà nghe, cười thầm: "Trẻ con". Và chiều cuối cùng, thứ tư, cả hai đứng trước cửa. Lúc ấy bà đang đứng trong góc tối, hơi lóa mắt khi nhìn ra. Hoài đứng khoanh tay, mặt lạnh và trắng bệt. Bà không nhận ra điều đó, bà hỏi: "Rét hả?". Hoài đáp, hờ hững: "Vâng ạ". Bà lại vô tình: "Hai đứa vào đây cho ấm". Hoài nói, giọng lạnh lẽo: "Để anh ta đi". Lữ mặt tím lại, không nói gì. Mắt nó nhìn nhưng như không nhìn ai. Và chợt hiện lên trong đầu bà hình ảnh bố nó ra đi cũng thế, cũng nặng nhọc như thế. Tất cả diễn ra như một cuốn phim. Phim cũ, phim mới sao mà giống nhau quá, mù mờ, u ám. Bà hiểu ra dần. Bà quay lại Hoài, định nói: "Con rồ", nhưng con bé đã nói, lời mệt mỏi và cộc lốc, như sỏi rơi xuống khe: "Anh về đi". Và Lữ đi, không một lời đáp. "Ngu xuẩn" bà nghĩ. Tại sao lại nói những lời như thế, tại sao lại không hề nói gì cả. Chúng nó còn quá dư dả thời gian chăng, chúng nghĩ rằng chúng còn quá trẻ chăng. Đám trẻ luôn nghĩ rằng chúng có thể phung phí tất cả vì còn thời gian để làm lại mọi điều. Ngu xuẩn.

Và mưa lại rơi nhiều hơn, rét hơn. Ngày này qua ngày khác. Mùa đông đến muộn nhưng rồi đã đến, người ta cố tránh mùa đông, nhưng cũng không tránh được. Cái rét này có lẽ sẽ kéo dài qua cả Tết. Người ta sẽ đi mua đào dưới mưa lạnh cắt dạ Tết nhất, nhà này sẽ chạy lúp xúp vội vã qua nhà kia, hỏi han vài ba câu. Bà mường tượng ra mọi điều như vậy, y như thể Tết đã cận kề lắm rồi. Nhưng tính ra phải còn cả tháng nữa ấy chứ, bởi mọi người vẫn đều đặn đi làm, vẫn lấy xe và gửi xe, co rọ Hoài hằng ngày đi xuống, mặt đỏ hồng vì lạnh, nói nhiều hơn trước châm chọc mọi người nhiều hơn trước, nhưng không thấy vui, không thầy hài hước tí nào.

Và hôm nay thứ bảy. Thằng bé xé lịch đưa bà, nói: "Nhà sắp hết lịch rồi, mẹ à". Bà nghĩ không khéo năm sau nhà mình cũng chẳng cần lịch nữa. Bà quay vào nhà, loay hoay đặt một cái lọ cũ lên bàn, rồi cầm lấy chổi lững thững ra cửa. Bà làm mà không biết mình đang làm gì. Ở cửa, bà đứng nhìn ra ngoài, thấy mưa rơi nối nhau thành từng sợi dài, mảnh dẻ. Gió nhè nhẹ lượn qua những ngõ ngách âm u giữa hai tòa nhà khiến bà rét thêm. Và bà nhận ra rằng sẽ không bao giờ nhận được những thư thứ bảy âm ấm vì nắng nữa. Bà sẽ không còn dịp đợi chờ một cái gì đó nữa. Ngực bà nhói lên. Bà không khóc được, bởi nó không phải là chuyện của bà, nhưng bà buồn. Buồn quá.

1-1995

Phía sau nỗi buồn

Trưa, khi ngồi trên máy bay đi vào vùng bão mà mãi không hạ cánh được, tôi đã tự hỏi liệu mình có chết lúc này không. Và cái chết có thực sự đáng sợ lắm không? Tôi đang bay cùng chiếc Boeing 747 loại mới, thế mà nó chỉ như một cái lá trong cơn bão. Người ở những hàng ghế bên đã vội vã tìm túi nôn khiến mũi tôi cay cay. ừ, liệu cái chết có đáng sợ lắm không nhỉ? Hôm nay là ngày thứ tám hay thứ chín gì đó của Olympic Atlanta, có lẽ tôi sẽ không kịp xem Carl Lewis nhảy xa hay Michael Johnson dứt điểm cuộc chạy 400m như thế nào. Trước Olympic hai ngày, một chiếc TWA-800 của Mỹ rơi ngoài đại dương. Những hình ảnh kinh hoàng đó phủ đầy các kênh truyền hình trong những ngày qua. Những khuôn mặt thất thần, những dáng ngồi chờ đợi. Kinh hoàng cho những người ở lại. Còn những người đi trên chuyến bay đó còn lại gì? Chỉ là một dấu chấm hết to tướng mà thôi. Cô tiếp viên hỏi tôi, "Anh cần thêm túi nôn không?". Tôi không đáp được, tôi mệt lắm, vả lại tôi đang bận nghĩ. Thế đấy, cái chết thật ra chỉ dễ sợ khi người ta ngồi mà chứng kiến hay ngắm nghía, chứ một khi nó đã đến thì không có gì để nói nhiều. Chấm dứt mọi chuyện. Trong một tích tắc chuyển từ trạng thái này sang trạng thái khác. Mãi mãi như thế.Máy bay cứ nhồi lên nhồi xuống tìm cách hạ cánh. Tôi ngồi ngay cửa thoát hiểm thấy cái cánh dài của nó nghiêng ngả phe phẩy như quạt. Các cô tiếp viên bận bịu túi bụi, tóc tai xổ cả ra. Những chiếc áo hồng giờ cứ nhòe nhòe như những vệt màu ướt. Nào chăn nào nước nào khăn. Cổ tôi đắng nghét. Nếu chết mà lại nhẹ nhàng như một dấu chấm hết thế kia thì cái gì mới đáng sợ nhất nhỉ? Tiền bạc à? Cũng không. Thời buổi này có bị đẩy ra đường với hai tay trắng cũng khó mà chết vì đói rũ. Sự nghiệp à? Cũng không. Thành bại cũng là một cái gì đó mơ hồ lắm. Thế thì gì? Nhất định phải có một cái gì đó khiến người ta sợ, người ta bất lực, chứ nếu không, ai cũng vênh vênh váo váo cả thì loạn mất. Tiếng tiếp viên nói qua loa nhỏ: "Máy bay chúng ta sẽ quay lại N. chờ hết bão". Giọng này rất hợp với kiểu nói: "Ghét anh quá đi thôi!". à, tôi nhớ ra tôi đang đi đâu. Tôi đang chạy trốn. Khi trốn là đã biết sợ rồi. Vậy thì có thể kết luận ngay rằng, sợ hơn cả cái chết, là nỗi buồn.Không ai có thể vo viên nỗi buồn mà ném ra ngoài cửa sổ, dù biết giữ trong lòng là héo úa lắm, bức bối lắm, không thoát được. Lúc ngồi ở phòng chờ tôi lang thang xem hai tay thanh niên người Pháp tóc vàng hoe mồ hồi mồ kê nhễ nhại đá cầu, trong khi nhân viên sân bay cứ thắt thỏm không biết nên cấm hay nên cho phép cái trò chơi quá đỗi tự nhiên bụi đời này. Tôi len vào giữa cả bọn và nhặt được một tờ chuyên đề điện ảnh đầy những câu vớ vẩn đặt ra cho mấy diễn viên Hồng Kông. Trong đó có ảnh một chàng bị thất tình nhưng mặt mày béo tốt chải chuốt khiến tôi dí mũi vào. Chàng kể, khi bị bồ bỏ, chàng đã quay về nhà mà khóc sướt mướt. Mẹ chàng mới bảo rằng, "Mẹ mong rằng ngày mẹ chết con cũng có thể khóc như vậy". Câu này báo chơi chữ italic khiến tôi chạnh lòng hết sức. Và suốt buổi, cái câu nói có tính giáo dục cao ấy cứ ám ảnh tôi mãi. Quả thật, buồn bã bởi yêu đương chỉ là trò của con trẻ, đứng bên ngoài nhìn vào trông hết sức cải lương (xin lỗi !). Nhất người buồn lại là đàn ông. Tệ ! Nhưng đã nói rồi, làm sao mà thoát được đây. Du dương với một em khác ư? Càng chán chường ghê hơn. ọc truyện cười ư? Càng thấy nhạt nhẽo hơn. Và thế là tôi đã chạy trốn với đúng nghĩa của nó. Tôi bảo với Chi rằng, "Mọi chuyện khiến anh chịu hết nổi rồi. Anh đi một tuần". Khi nói vậy, để giảm phần ướt át, tôi đã không chìa cho nàng xem cái vé đã mua từ lâu mà chỉ bình thản quay đi một cách ấn tượng. Chi đau khổ,"Anh đi thật sao? Anh đi thật sao?". Cái câu đầy yêu thương ấy cứ ám ảnh tôi mãi, và nó là biểu hiện vật chất của nỗi buồn khủng khiếp mà lâu nay tôi không sao diễn đạt được.

ở N., suốt hai tiếng đồng hồ gặm cái bánh mì tròn dai nhách có kẹp chả mềm cùng một ly nước ngọt, tôi chỉ biết nhìn ra ngoài cửa kính, ngắm mây bay phù phù qua núi mà không nghĩ gì. Hình như tôi có ngủ chập chờn một lát, chân gác lên cái túi du lịch. Bên cạnh tôi, một gia đình trẻ chiếm hẳn chiếc ghế dài. Đôi vợ chồng rất đẹp. Người đàn ông vạm vỡ, mắt kính đen sang trọng. Người vợ da nâu, mũi thẳng và mắt thì có cái nhìn đầy như muốn hớp hồn người ta. Suốt buổi, hai vợ chồng không nói với nhau một lời nào. Chỉ có con bé con chạy qua chạy lại giữa hai người, liến thoắng. Đó là một con bé có khuôn mặt người lớn, mà bất hạnh thay, khuôn mặt ấy xấu xí lạ lùng. Nó chạy quanh phòng đợi và thỉnh thoảng lại lâm vào ngõ cụt. "Chú để chân xuống cho cháu qua nào !", nó nói với tôi, giọng nhanh và chuẩn. Cứ thế, con bé chạy qua chạy lại nhưng không tỏ vẻ tha thiết với người nào và trí tưởng tượng nghèo nàn nhưng rảnh rang của tôi bắt đầu vẽ nên một câu chuyện có chiều hướng không tốt lắm với những gì mình nhìn thấy. Thêm hai tiếng đồng hồ trôi qua nữa, trời tối dần và trên đầu núi mây bay chậm rãi hơn nhưng vẫn dày đặc khiến giữa cái sân bay xa lạ này tình cảnh mọi người nom càng có vẻ thê thiết giả tạo hơn. úng sáu giờ chiều, tiếng tiếp viên hàng không lại vang lên, rõ ràng mạch lạc, "Bão tan". Lần này là giọng tự tin của người không còn nợ nần gì ai nữa. Giọng này rất giống kiểu nói "Thôi đi !" của Chi khi em phủi tay. Gia đình con con bên cạnh tôi thu xếp đồ đạc. Người phụ nữ kéo lê túi xách đi trước, đứa trẻ thì nắm chặt tay cha dẫn đường. ó là một người đàn ông khiếm thị. ường xuống cầu thang đông nghẹt người ùn lại, gia đình ba người đó nép vào một góc. ứa bé vẫn nắm chặt tay cha, còn người phụ nữ thì vén tóc duyên dáng, mắt nhìn qua tôi vẫn rất đầy, bình thản. Tôi xách cái túi nhẹ bỗng của mình lên, lòng nhen nhóm một nỗi hổ thẹn nho nhỏ.

Tôi về được đến nơi là trời đã tối mịt. Phòng trải thảm. Giường, tủ, bàn ghế chạm trổ linh tinh, rối rắm. Tôi tắm rửa rồi nằm dài trên giường. Lúc ấy, tôi nhớ đến cồn cào những ngày vừa qua. Tôi là một con người mềm yếu. Mềm đến nỗi có thể ra thơ được. Đại khái như thế này.

Em có biết một điều này không
Chia tay
Nào phải chỉ xa một người
Mà là chia tay một thời
Và mình sẽ thành người khác.

Hôm trước biết được lý do tôi đi, Nhàn cười mà rằng.
- Mày biết nguyên nhân không?
- Không.
- Thế này, nguyên do là nàng không hiểu được người yêu của mình là ai. Bởi ngay chính chàng cũng không rõ được chàng đang đứng ở đâu kia mà. Làm thơ không thôi thì sợ đói, làm ăn không thôi thì sợ héo. Chàng bay ở lưng chừng, không biết nên đáp xuống hay cố lên cao hơn. Cái đó là ảo tưởng về một sự dung hòa? Hay tham lam nhỉ ?
Tôi im lặng.

- Bi kịch đấy bạn ạ. Tình thần và vật chất, bạn muốn xơi món nào ? Một khi đã dính líu đến thơ thẩn rồi, nếu có thực tài thì vẫn sống được. Nếu mà biết điều thì cũng sống được. Chỉ vừa không có tài mà lại không biết điều nữa thì mới toi thôi. Tớ thấy bạn cũng ra nòi biết điều đấy, cũng biết hòa hợp đấy, nhưng sống như vậy thì dễ lẫn lộn, không thật, khiến người ta không hiểu được mình. Bi kịch chứ chẳng chơi, bạn ạ.

Tôi nằm vắt tay dưới đầu. Cái đồng hồ đeo tay cứ tích tắc, tích tắc như tiếng búa gõ xuống cạnh giường, mỗi lúc một lớn tiếng. Trong một phim hoạt hình về vịt Donald cũng có cái kiểu hành hạ này, từ trong buồng tắm nước cứ nhỏ từng giọt, từng giọt thong thả với dáng vẻ của một tay đao phủ nhịp nhịp đao khiến vịt ta tức lộn ruột. Cái đó gọi là stress . Với tôi, stress đó là lúc chạy lên chạy xuống cầu thang mà không biết để làm gì, hay đứng trước máy photo thì cứ thần người ra mà chọn giấy a3 với A4, cũng chẳng để làm gì cả. ở nhà, stress là lúc ngồi mãi mà không viết xong một bức thư, hay lồng lộn đi tới đi lui trước cái máy điện thoại cứ im ỉm lầm lì như một hòn đá.Giữa mọi người, sếp bảo, giọng lạnh tanh.

- Bao giờ muốn đi đâu anh phải báo cho tôi biết trước.

Thật ra trong tiếng Anh muốn đổi anh, tôi thành mày, tao thì cũng chẳng ảnh hưởng gì đến câu cú ngữ pháp. Và chỉ có thế là cũng đủ bị stress rồi. Cùng ngày cùng giờ, sếp của Chi mới nói với cả bọn rằng.

- Chúng bây chớ ăn trưa trong phòng nữa. Nước mắm hôi lắm tao chịu hết nổi rồi. Phòng làm việc mà cứ như một cái chuồng.

Mày, tao đó là cách dịch của Chi. Tối đó chúng tôi ngồi ngoài quán Cái cân. Cái cân là tên chúng tôi đặt cho những chiếc cần cẩu khổng lồ sáng lóa đèn đang với tay lên những tầng cao. ở đó có những ghế đôi hết sức mượt mà, nơi quyến rũ chúng tôi suốt những tháng đầu yêu nhau. Tôi ngồi như nằm ngửa, mặt ngước lên trời, thấy buồn ngủ quá.

- Anh đang nghĩ gì đấy ?

- Chẳng nghĩ gì cả.

- Tại sao anh giấu em chứ.

- Anh giấu em làm gì nào. Đơn giản là anh không nghĩ gì cả.

- Anh không nói thật.

Tôi đã tỉnh ngủ hơn nhưng vẫn không biết nói gì. Yên lặng. Chi xoay xoay ly nước, nói.

- Em xoay mãi ly nước này là chóng mặt ngay.

- Em ngừng lại đi.

- Việc gì phải ngừng.

- Em sẽ chóng mặt đấy.

- Làm sao anh biết.

-         Thì em đã nói đấy thôi.

Chi cao giọng.

- Anh chỉ biết những điều mà em nói ra thôi, còn những điều em quan tâm thì không bao giờ anh nghĩ đến cả.

Vẫn như mọi lần đây. Những lúc này đầu óc của tôi hóa mụ mị lắm.

- Vậy em muốn gì? - Tôi gắt.

- Nó nói như là một cái chuồng mà anh chịu được à. Anh phải có thái độ chứ. Anh phải hét lên chứ.

- Em à, anh cũng có những vấn đề của anh.

- Em không cần biết. Em ghét anh lắm. Em chán anh lắm.

Cái cân đong đưa qua lại, nhấc từng cuộn thép khổng lồ đưa lên tầng cao. Thành phố rồi sẽ có khoảng năm mươi nhà cao tầng mới toanh như thế này trong thời gian tới. Hàng chục ngàn người sẽ làm việc trong những ngôi nhà đó. Tường dán giấy mịn, sàn lót thảm len, đi không nghe tiếng, rất êm. Bao nhiêu người sẽ vào ra những nơi ấy mà không hề hấn gì ? Tôi nghĩ là em đang căng thẳng quá đấy thôi. Tất cả là do chúng ta sống hơi nhanh quá đấy mà.

Mà không sống nhanh thì sẽ rớt lại ngay. Chỉ mới đôi ba năm trước thôi, chỉ cần một cái Anh văn bằng B xoàng xĩnh là đã có việc, còn bây giờ thì gay đấy. Tôi bỏ ra bốn năm trời với những thứ Hai, thứ Tư, thứ Sáu liên tục, qua hết những mùa nắng mùa mưa, lấy cho được một cái gọi là bằng cử nhân tiếng Anh chỉ để rồi nhận thấy rằng có những điều còn đi nhanh hơn cả những toan tính của mình. ó là sự thay đổi. Lúc này, biết làm việc không thôi vẫn chưa đủ, mà còn phải biết dự đoán nên làm gì để chuẩn bị cho những cơ hội sẽ đến. Tôi thì thuộc loại thiển cận. Tôi đang lục cục học tiếng Nhật. Khi mà mọi người đã nhuần nhuyễn bảng chữ katakana thì tôi hãy còn gặm nhấm hai mươi chữ hiragana đầu tiên, và điều thu thập được không phải là một ngôn ngữ mới mà là phát hiện về sự lão hóa nhanh chóng của mình. Một trong những nguyên nhân dẫn đến sự sa sút ấy là do đêm đêm, khi ngồi dưới ánh đèn bàn vàng vọt, tôi không thể nào tập trung được bởi cảm giác về một khoảng không sâu hun hút và lạnh lẽo phía sau. ể giải quyết tình trạng này, sau khi nghe những lời than vãn của tôi, Chi đem từ ngoại thành về rất nhiều những mặt nạ làm bằng đất sét và treo đầy bức tường trống trải đó. Căn phòng quả nhiên ấm cúng hẳn lại nhờ những khuôn mặt đất được vẽ bằng những sắc màu nóng, đậm và hung dữ. Lúc ấy, tôi cho rằng chúng chẳng qua chỉ là những cái mặt nạ bình thường chứ không ngờ rằng chính chúng là thước đo lượng tình cảm của hai đứa. Rất nhanh sau đó, màu sắc phai nhạt dần, những má hồng chuyển sang màu đất. Trên những khuôn mặt đã bắt đầu có những vết rạn nứt. Vào những khoảng thời gian vui vẻ hiếm hoi xen giữa những cơn giận điên dại của Chi, chúng tôi ngồi hì hục lấy nước cùng đất sét non trám vào những vết chân chim hòng đem lại sự láng lẩy xưa. Nhưng vô ích. ất cứ rã ra như tấm, rơi xuống. Chi cũng mỗi ngày một nhạt nhẽo hơn. ó là thời gian cực kỳ khó khăn. Có những đêm tôi không ngủ cho đến sáng, mắt ráo hoảnh. Trong bóng tối, những vết vỡ trên mặt nạ cứ lồi ra lõm vào như những vết thương, và màu thì cứ như máu khô sẫm lại. Còn Chi liên tục trong nhiều đêm liền ngủ trong ác mộng với những người đàn bà xõa tóc thường trực ở đầu giường hay những bàn chân im lặng đi đi lại lại trên nóc mùng. Cả hai kể cho nhau nghe những câu chuyện ấy, lấy làm kinh ngạc về sự tương thích của chúng nhưng không tìm ra được một nguyên nhân chính xác nào cả, cho dù tôi có thú nhận rằng đã xem phim Pulp Fiction những ba lần, hay Chi, ai cũng rõ là một chuyên gia về những phim tâm lý xã hội Hồng Kông. Thế là cái gì đến đã đến. Tuần rồi, khi một nửa cái mặt nạ rơi xuống sàn như quả bom nhỏ làm bốc bụi mờ mịt, Chi nhìn tôi rồi thâm trầm nói.

- Thế là hết.

Tôi cũng nói, vớt vát.

- Có lẽ chúng ta nên xa nhau một thời gian.

Trong khách sạn tivi có liên tục 24/24 nhờ cái ănten kiểu dáng cong cong như một rađa nhỏ. Loại này nghe đâu thường dân muốn lắp cũng được, mất chừng 300 đô cho cả công cán lẫn trang thiết bị. ở đây hẳn sẽ rẻ hơn chút ít. Người ở thành phố lớn đi đâu cũng hay nghĩ những gì của mình cũng là tốt nhất, đắt nhất. Tôi cũng thế đấy. Nhưng không hại gì, đơn giản chỉ là vấn đề tâm lý thôi. Nói về tâm lý, tôi chợt nhớ đến cô bé mới vào làm chung. Người Huế nhé, cực kỳ xinh xắn nhé, nhưng chỉ phải tội nói hơi nhiều. Nguyên nhân chính là gì? Mất chừng một tuần tôi phát hiện ra nói nhiều thì ai cũng nói nhiều (mọi người hễ bắt trúng đài là nói nhiều ngay), nhưng em gái này dễ bị có cảm giác nói nhiều hơn tất cả bởi thích nói về cái tôi, hay của tôi. Mà quả thực, tôi là một đề tài vô tận lại khó phát hiện vì cách đề cập đã trở nên quá tinh vi rồi. Chẳng hạn, một ai đó chỉ vào tủ kính mà khen, " Chà, cái áo ấy đẹp quá". Em này sẽ trả lời, "Hồi trước sếp em cũng tặng em một chiếc như thế". Hay xa xôi hơn, "Nhỏ bạn em cũng có một chiếc như thế". Mọi người cứ ngạc nhiên không hiểu sao cô bé này có thể tham gia vào tất cả mọi câu chuyện một cách trôi chảy tự nhiên như vậy, ngoài tôi. Nhưng bất hạnh thay, trong cái tuần dày công nghiên cứu ấy, tôi cũng phát hiện ra chính mình cũng mắc phải căn bệnh đó, và phát hoảng. ấy không phải là chuyện chơi, đấy là một cơn dịch thật sự, thế hệ này lây cho thế hệ khác. Người này không bao giờ muốn thua kém người kia, rằng, "Bạn mày như thế này hả ? Tao cũng biết một người như thế". Hay tồi tệ hơn, như thế này. Năm ngoái, tôi nằm viện mổ ruột thừa. Chú tôi đến, ngồi bên giường bệnh, câu đầu tiên là, "Mi bị ri nhằm nhò chi. Tau còn có lúc tưởng bị ung thư nữa ấy chứ". Sau khi phát hiện ra điều đó tôi câm bặt suốt một tuần, nhưng sự ăn năn ấy đã quá muộn màng và chỉ sau một tuần tôi lại trở về nếp cũ.Bà con xa lâu ngày không gặp hay hỏi, "Công việc của mày là gì ?". Tôi trả lời. Sau đó thể nào cũng nghe hỏi tiếp, "Nhưng cụ thể là gì?". Những lúc ấy tôi đã cố gắng trình bày toàn bộ những gì mình thường làm trong một ngày để minh họa. Thế nhưng càng trình bày thì lại càng rối rắm. Tôi kinh ngạc nhận ra chỉ có 20% là khối lượng công việc ra việc thật sự. Còn tất tần tật những phần trăm khác chỉ là một mớ hỗn độn vặt vãnh không có tên gọi, và có lẽ, không có ý nghĩa nữa. Khốn khổ thay, chính sự vô nghĩa ấy đôi khi mệnh hệ làm sao.

- Anh đừng có mà nhăn nhó thế.

- Có gì đâu.

- Có. Em cảm thấy rõ ràng như vậy.

- Em nhạy cảm quá.

- Có gì anh cứ nói thẳng ra đi.

- Không có gì. Chuyện vặt.

-   Có phải do em đến muộn không ?

- Rồi sao nữa? - Em phải làm nốt công việc, anh biết chứ?

- Biết, biết. Bảy giờ, tám giờ, chín giờ... lúc nào cũng công việc. Vô tận.

- Thế thì chỉ nên gặp nhau một lần vào Chủ nhật vậy.

- Được thôi.

Yêu đương là cả một quá trình. Thế này, ban đầu là sôi nổi, vồ vập, quay quắt, săn đón, cường điệu, lúc nào cũng như điên lên, lúc nào cũng như chết được. Sau đó là những chuyện hết sức thường nhật, hết sức vớ vẩn nhưng luôn luôn mang một chút mệnh hệ nào đó. Gom nhiều chút đó lại thì có chuyện. Thật tình, ở tuổi này mà cứ lý sự mãi về thảm bại của những cuộc tình thì nghe kệch cỡm thật. Chỉ có là được hay là không. Biết yêu không? Biết giữ không? Và cuối cùng (mong sao không phải dùng đến) là biết cách chia tay không? Mỗi thứ đều phải học, học từ kinh nghiệm. Thảo nào, phụ huynh, cô dì, chú bác, cứ nhìn đám thanh niên yêu nhau mà thái độ điềm tĩnh bao dung làm sao. Nghĩ mà thẹn cho sự tự tin thái quá của mình.

Những ngày sau tôi hay ra bờ hồ. Bão đang nghỉ ngơi giữa hai lần đến, để lại một thành phố xác xơ trong cái oi nồng của một nồi xông mờ mịt. hơi nước. Suốt một dãy phố là những kem Pháp, kem ý, kem Mỹ, nào là Baskin Robin, hay 31 mùi... Kiểu trưng bảng Tây này mới hấp dẫn làm sao, không những ngon mà còn sang trọng nữa. Thế nhưng chúng vẫn không át được cái khung cảnh thân quen mà lạ lẫm của một Bờ Hồ đông nghịt người ra hóng mát. ở đây, mỗi người như có một mảnh sân của riêng mình, tự nhiên, thân tình. Từng nhóm đánh cờ, những con cờ mẻ góc chạy qua chạy lại xành xạch trên những bàn tay cũ kỹ của tuổi năm mươi. ám thanh niên ngồi trên bờ đá xem câu cá, nghe dây câu bắn vun vút ra xa, như những tia nước mảnh dẻ mà sắc. Thỉnh thoảng một con cá bạc lấp loáng bị hất lên khiến cả một góc bờ hồ trở nên loạng choạng. Một ông cụ dắt xe đạp dừng bên cạnh tôi, thong thả gỡ chiếc ghế xếp xuống, rồi tìm nơi phẳng phiu mà ngồi hướng ra ngoài, hai tay đặt trên đùi, khuôn mặt da mồi nom bình thản lạ lùng. Tôi nghe nói dưới hồ này có những con rùa 300 hay 500 năm tuổi, ông lão này chừng bảy mươi tuổi, còn tôi hai mươi bảy. Tôi còn rất nhiều việc chưa làm ở phía trước, nhưng lúc này, tôi có cảm giác rằng, tất cả những gì tôi sẽ lamứ chỉ là một sự lặp lại những gì mà những người khác đã làm trong hàng ngàn năm qua. Nếu may ra sống được êm xuôi, một ngày hè oi nồng nào đó tôi cũng sẽ là một lão ông phúc hậu như thế này, tóc bạc da mồi như thế, bình an như thế. Lúc ấy, những lo toan phiền muộn về tiền bạc hay tình yêu hẳn phải nhường bước cho niềm vui được đón trọn vẹn thêm một ngày mới. Tôi sẽ ngồi bên một bờ hồ nào đó, trong khi ở nhà, một bà cụ (cũng phúc hậu) đang an nhàn với đám cháu chắt của mình. Lúc ấy cái xinh tươi trẻ trung của chúng ta bây giờ đã đi về đâu nhỉ? Lúc ấy mà bất chợt lỡ nghĩ về một thời yêu đương sóng gió, hay ganh đua thì sẽ có cảm giác như thế nào nhỉ? Và người đàn bà của tôi đó sẽ là ai trong tất cả những thiếu nữ mà tôi đã gặp, là em chăng? Hay là một ai khác? Càng nghĩ càng rối. Càng nghĩ càng quẩn. Và đỉnh cao của sự quẩn đó là vào lúc nửa đêm, khi tôi tỉnh dậy ráo hoảnh mà không có lý do nào cả. Tôi cảm thấy mình đang ngủ và thức trong một chương trình định sẵn. Thật thế, thử liệt kê những chuyện không hề dự báo được mà xem. Này nhé: Năm 1995, tháng Bảy, đi Thái Lan (sự kiện này rất đáng kể vì cho đến nay đi được nước ngoài hãy còn là một nỗi tự hào âm thầm), tháng Tám, Chi xuất hiện. Tháng Chín, tháng Mười và những tháng tiếp theo không có gì đặc biệt ngoài những cuộc vui liên tiếp. Năm 1996, tháng Hai, tháng này là đỉnh cao của sự vui tươi, tôi nói với Chi là "Chúng ta sẽ lấy nhau nhé", Chi cười. Tháng Ba, sau Tết ai cũng mệt mỏi, Chi thường xuyên cáu gắt. Tôi bị kỷ luật. Tháng Tư, lần đầu tiên Chi nói chia tay. Tháng Năm, Chi nói chia tay hai lần, tôi nói chia tay một lần. Và những tháng sau là hỗn loạn. ấy, toàn là những sự kiện mình không thể lường hết được. Tôi ngồi thừ một lúc, đầu óc minh bạch hẳn ra. Những phiền muộn rất nhỏ không sao giải quyết được ấy chỉ chứng tỏ một điều là, đường đi nước bước của mỗi người đã được chương trình hóa sẵn rồi. Và có thể kết hợp khoa học kỹ thuật với duy tâm mà rằng, có một cái computer khổng lồ và siêu việt ở đâu đó đã hoạch định đời sống của mình. Kiểu lập luận này mà va phải những cái đầu chứa đầy sách vở của đám em trai, em gái ở nhà thì thể nào cũng có một cuộc tranh luận nảy lửa. Nhưng liệu chúng có biết rằng, nỗi buồn, thì không thể nào vo viên ném ra ngoài cửa sổ được không? Và phải có một lối thoát nào chứ. Đỉnh cao của sự quẫn trí ấy cứ kéo dài cho đến bảy giờ sáng và chấm dứt bằng một cú điện thoại bất thường của mẹ tôi gọi ra. Nói là bất thường, bởi vì theo quan niệm đúng đắn của bà, điện thoại đường dài luôn luôn đắt một cách bất hợp lý. Mẹ thông báo rằng, Chi sáng nay đã đem trả lại hết những vật kỷ niệm. Rồi hoang mang, mẹ hỏi:- Phải làm gì đây?

- Cứ giữ lấy, mẹ ạ. - Tôi nói.

- Thế con... - Mẹ nói, giọng thương xót.

- Không có gì. Không sao đâu. - Tôi đáp.

Tôi bật tivi. Bản tin sáng có nhấn mạnh là Carl Lewis đã đoạt huy chương vàng nhảy xa nam và Michael Johnson thống lĩnh đường chạy 200m và 400m với một kỷ lục Olympic và một kỷ lục Thế Giới. Những tay này phi thường thật. Nếu thi đấu mà cứ phân tâm vì vợ ở nhà kèo nhèo suốt thì còn làm ăn được gì. Lắm lúc phải công nhận sống thiên về tình cảm quá cũng hỏng việc. Chỉ cần biết mình phải làm gì, và tập trung làm cho được điều đó là xong. Tôi mở nhạc thật to và thu xếp vali. Lẫn giữa áo quần là cuốn album một thời đã như là vị thần hộ mệnh không rời. Này là ở biển. Này ở trên tàu. Này là buổi chiều. Chi cười rất tươi. Cuối cùng là hình Chi ở chùa trên núi, đứng bên cạnh một tấm biển khắc chữ vàng. Mặt em kênh kênh, lơ láo mà vui tươi lạ. Biển đề:

Tự mình điều ác làm
Tự mình làm nhiễm ô
Tự mình ác không làm
Tự mình làm thanh tịnh
Thanh tịnh không thanh tịnh
Đều do tự chính mình
Không ai thanh tịnh ai

Tôi thiệt tình muốn suy nghĩ sâu hơn nữa về những điều trong tấm biển đó, vì thích cái không khí phiêu diêu ngồ ngộ trong từng dòng chữ. Nhưng xung quanh hỗn độn quá. Nhạc thì đang chuyển qua một trong những bài thời thượng nhất của Michael Learns To Rock. Tivi chiếu đi chiếu lại hết cảnh Carl Lewis ba mươi lăm tuổi nhảy bước phi thường nhất trong đời mình, lại đến cảnh Michael Johnson quấn cờ Mỹ chạy tung tăng khắp sân vận động, và xen vào đó là những mảnh vỡ cùng hành lý của chiếc TWA-800 vẫn bập bềnh trên sóng nước. Các cơ quan chức năng đang đặt nghi ngờ không biết tai nạn này là do lỗi kỹ thuật hay do khủng bố để rồi kết luận một câu mơ hồ đại loại: Còn lâu mới tìm ra !

HẾT

Nguồn: Vnthuquan.net

Thực hiện ebook: Metquathantanay

Thuvien-ebook.com

Hanoi, 12/2007