Truyen ngan Bao Van nghe_9

Mục lục

Thương nhớ Hoàng Lan_ 1

Bầy chim trở về 6

Đêm nhiệt đới 7

Duyên giời 11

Hoàng hôn của cha_ 14

Chớp lạnh_ 19

Thầy cúng thời nay 24

Chị dâu_ 31

Thần hoa_ 32

Cơn dông xanh_ 37

Trở về 41

Bạn cùng phòng_ 44

Những chùm chuông gió_ 47

Kỳ lạ ông tôi 52

Gió hoang_ 56

Đối thủ_ 63

Bạn tôi được giải 65

Đi mãi trên đường_ 68

Hiệu ứng âm thanh_ 74

Dòng Ka Long_ 77

Bài ca phu hồ_ 81

Thiên đường của riêng ai 84

Người về trước hội 86

Gió thổi theo mùa_ 91

Mưa rào cuối hạ_ 98

Tư Biển_ 103

Không nên nhớ_ 108

Bên dòng sông Ba Hạ_ 114

Hội nhập_ 119

Thương nhớ Hoàng Lan

Tôi sinh ra dưới một mái chùa. Nghe kể rằng sư phụ tôi khi ấy còn trẻ, một hôm đi ngang bỗng động tâm hỏi: "Mô Phật, sao sau chùa lại phơi tã lót?". Nghe chuyện đời cha tôi, thầy bo: "Hãy nhớ ngày này. Nếu có có duyên, mười năm sau ta sẽ trở lại". Trở về thầy bỏ tăng viện, lên một ngọn núi hẻo lánh trong rú xa, dựng mấy nếp nhà cổ. Từ ấy, thầy ẩn tu, hiếm khi xuống núi.

Lớn lên, tôi giống cha như đúc và rất được mẹ yêu chiều. Cha tôi mắt sáng, mũi cao, tiếng nói trầm ấm, tính tình hiền hòa trung thực. Khi còn là một chú tiểu đầu để chỏm, người đã nổi tiếng thông minh, mười lăm tuổi chép rành kinh chữ Hán. Rồi vì học giỏi, được cử làm giáo sư ở trường Trung học Bồ Đề, một trường phổ thông tư thục của Giáo hội. Lúc người sắp được phong Đại Đức thì gặp cô bé nữ sinh tinh nghịch, có đôi mắt hút hồn, đôi môi đầy đam mê và cái tính thích gì thì làm cho bằng được. Ban đầu, cô bé chỉ định quấy phá chi để thử bn lĩnh của thầy. Nhưng rồi tình yêu là lửa, chính người muốn đốt lại cháy.Cả chùa ngẩn người khi người thanh niên đạo hạnh vòng tay thưa trước sư cụ trụ trì: "Yến bệnh nặng đã bốn tháng rồi, sợ rằng cô ấy chết. Thầy dạy con tu hành để cứu chúng sinh. Nay con có thể cứu một sinh linh, sao lại khước từ". Cha tôi rời chùa, cô Yến khỏi bệnh rồi hai người thành vợ thành chồng. Ông bà tôi để lại một ngôi nhà, cha tôi cho dỡ đi, xây vào chỗ đó một ngôi chùa tư. Đã không bỏ đời theo đạo được, thì ông đem đạo về giữa đời. Sau khi đã có con, ông vẫn ăn chay, mặc áo nâu và tụng kinh sớm chiều. Có lần mẹ tôi đi chợ mua một xâu ếch, những con ếch theo phản xạ cứ chắp hai chân trước vái lia lịa. Một bà đi ngang bo mẹ tôi: "Mấy con ếch lạy khéo không thua thầy M.H". Rồi bà cười hì hì: "Đi tu mà chẳng chót đời, làm thân con ếch cho người lột da". Tính mẹ tôi mau nước mắt, cứ vừa đi vừa khóc thút thít cho đến lúc tới nhà. Tối đó bà kèo nhèo mãi, năn nỉ mãi cha tôi tội gì không để tóc,ăn mặn, làm người trần cho sướng cái thân. Tu kiểu này, người ta nói không chịu nổi. Cha tôi chỉ cười, dường như chẳng để tâm.cả đời người không tranh giành với ai mà như có phép thần thông, chạm vào đâu thì phất lên đến đó. Cơ sở làm hưng trầm của người càng phát triển, mẹ tôi càng béo đẹp ra thì lời đàm tiếu của thiên hạ càng rần rần. Cuối cùng, chẳng hiểu vì sao, mẹ bỗng đột ngột bỏ đi mất tăm...

Cô ruột tôi giận lắm bảo: "Mẹ mi là con yêu tinh, khi trước đã phá đời tu của cha mi, chừ lại phá luôn đời tục của ổng". Ai cũng khuyên đăng báo tìm nhưng cha tôi chỉ nói: "Đừng". Ông không trách móc gì, nhưng có lẽ ông buồn, tiếng tụng kinh đêm khuya nghe chừng khắc khoi. Chao ôi, với những con thuyền khắc khoi ấy, kiếp nào cha mới đến Tây Phương?

Cơ sở làm hưng từ đó phó mặc cho cô tôi. Cô tôi cho chặt cây, nhổ cỏ, sửa sang lại cho khu vườn sáng sủa: "Thiệt là hư sự, ai đời lập chùa mà lại trồng hoàng lan trong sân. Mùi hoàng lan là mùi ma, hèn chi ma chướng nó phá cho như thế ni".

Tôi dân dấn nước mắt nhìn người ta chặt cây hoàng lan, cành lá vứt bừa bãi trên mặt đất. Ngày xưa, gội đầu xong mẹ tôi thường hái hoa giấu vào bối tóc cho thm. Bây giờ người đã đi, hoa cũng không còn...

Năm tôi mười tuổi, có vị Đại Đức trên núi về thuyết pháp ở chùa Diệu Dế. Tôi đi theo cô tôi đến nghe. Khi trở về tôi xin xuất gia. Cha tôi bảo: "Kinh sách ở đây, chuông mõ ở đây, con còn đi đâu?". Tôi chỉ lắc đầu...

Ni thầy tôi ẩn tu là Bích Vân am - am Mây Biếc. Mười năm khai sinh, thầy đã cùng đồ đệ trồng hơn hai chục mẫu bạch đàn và ba ngàn giò phong lan đủ loại. Các sư huynh dạy tôi chăm hoa, tưới cây mỗi sáng. Buổi chiều đi học ở trường Nam Giao. Năm mười lăm tuổi, tôi bắt đầu chướng tính. Sư huynh hạch tôi: "Bạch thầy, Đăng Ninh trốn học, la cà ở quán cà-phê Tím. Người quanh đó ai cũng chê cười, họ nói cô ruột Ninh làm hương giàu có, cúng dường nhiều tiền nên thầy thả cho Ninh tha hồ tự tung tự tác". Tôi ức, lầm lì không nói, thầy cũng không quở. Tính thầy rất nghiêm, không mấy khi la rầy mà đồ đệ ai nấy tuân lời răm rắp. Chỉ riêng với tôi, không hiểu sao thầy đặc biệt khoan thứ. Sợ thầy phạt, đợi lúc sắp vào tụng kinh, tôi biện bạch: "Bạch thầy, ngày xưa cha con thường bảo: tu trên núi dễ, tu giữa chợ mới là khó. Không ở giữa đời làm sao hiểu đời đục mà tránh?". Thầy hỏi: "Ai bảo con là đời đục? Đời không đục, không trong". Tôi hụt hẫng, không hiểu ý thầy định nói gì?

Tu trên non bây giờ thật ra cũng không phải dễ. Thầy tôi tránh đời vào núi sâu, nhưng rồi vườn lan Mây Biếc nổi tiếng quá nên người trần lại kéo lên thưởng ngoạn. Thứ by, chủ nhật, học trò đạp xe lác đác trắng trên con đường mòn tới tho am. Mấy cô nữ sinh nhỏ tuổi mê hoa ngẩn ngơ ngắm bông súng tím trong hồ, chạy vào đến tận hiên, chỗ thầy ngồi viết sách. Thầy không quở, cũng không ngẩng lên nhìn. Một cô bé chạy đến gần tôi, nhìn làn sưng li ti mà tôi đang xịt lên những chồi đang đơm nụ. Cô hỏi tôi tên hoa, tôi ging: "Đây là giống Tiểu Hồ điệp, nghĩa là bướm bướm nhỏ. Em thấy không, trông xa chấp chới như đàn bướm  mầu vàng". Cô chìa hai bàn tay với những ngón búp măng, hứng sưng. Tôi cau mày: "Này, đừng nghịch". Cô bé cứ đùa với những bụi nước, chẳng để ý lời tôi. "Anh cứ tưới đi, em cũng là Lan". Tôi cáu, xịt cho nước ri ướt cả tóc, cả áo cô bé. Mấy cô bạn cười rúc rích, khi về có cô còn nói vọng lại: "Con Lan hên quá, gặp chú tiểu vừa đẹp trai, vừa quậy". Tôi tủm tỉm cười. Sư huynh tôi cáu kỉnh: "Mấy con Thị Mầu đời nay quá quắt lắm. Bay không biết quyến rũ sư tăng là tội đọa địa ngục hử?". Tôi cự: "Người ta chỉ đùa thế, có gì mà gọi là quyến rũ".

Từ đó, vài ba hôm một lần, Lan lại đến giúp tôi tưới hoa. Tôi dạy cho cô biết về phong lan, đấy là c một thế giới còn đa dạng hơn thế giới người. Phượng Vĩ đỏ rực, Tuyết Điểm thì trắng, Vũ Nữ thì như đang múa trước gió. Lan phụng phịu: "Hoa nào cũng có tên riêng, chỉ em không có". Tôi nhìn khuôn mặt cô, đôi mắt trong trẻo với cái miệng cười hồn nhiên như trẻ thơ. "Vậy tôi đặt cho cô một cái tên. Tên cô là Tinh Khôi".

Thầy biết tình thân giữa tôi và Lan. Sư huynh không vui lòng, thầy chỉ bảo: "Không can gì". "Bạch thầy, người này có bạn thì người kia có bạn, rồi con gái kéo đến đầy  am, còn cái thể thống gì nữa?". Thầy gật đầu. Chiều lại, tôi mài mực hầu thầy, thầy đem cho tôi xem bộ tranh mười bức vẽ mục đồng chăn trâu: "Đây là thập mục ngưu đồ, cũng là quá trình tu học của một con người. Trâu không là trâu, mà chính là cái tâm ta đó". Tôi động lòng, hỏi: "Bạch thầy, con xem bức vẽ cuối cùng, không còn trâu chẳng còn người, chỉ còn trăng soi. Vậy cớ gì phi sống trong dây trói. Ngày xưa Tuệ Trung Thượng Sĩ là bậc ngộ đạo mà không kiêng rượu thịt, vì chay mặn chỉ là hình tướng bên ngoài, không can hệ đến sự giác ngộ bên trong". Thầy cười: "Đúng, con ạ, với bậc đắc đạo là thế. Nhưng khi ta còn là một người phàm, thì cũng như con trâu kia, phi có sợi dây buộc, có người chăn dắt. Đến khi cái tâm vững rồi, sáng rồi mới có thể như trâu đen thành trâu trắng, không ràng không buộc, chẳng những nhởn nhơ trên cỏ xanh mà còn bay lên đến chín tầng mây". Tôi vái thầy mà thưa: "Con hiểu rồi, nhưng nhà chùa chẳng thể xua đuổi ai. Từ mai con xin thôi không giữ vườn lan nữa".

Mấy hôm sau, Lan thấy sư huynh ra tưới vườn, còn tôi thì chẻ củi. "Anh không thích phong lan nữa sao?". "Không. Muôn hồng nghìn tía, chẳng qua cũng chỉ để nhìn trong chốc lát. Một đời tôi chỉ riêng nhớ hoa hoàng lan". Tôi ging cho cô bé biết hoa hoàng lan cánh mnh mai, vàng như mầu chim hoàng yến. Thuở trước, cứ sắp rằm, mồng một, các bà hàng hoa lại đến mua, họ gói hoa trong lá chuối, từng gói nhỏ xinh xinh tỏa thơm ngây ngất. Lan bo: "Thích ghê, em chưa thấy bao giờ". ừ, loài cây ấy có lẽ giờ đây đã tiệt giống rồi hay sao, nhiều lần theo sư huynh đi chợ mua bông chuối, tôi để ý tìm mà không thấy nữa. Tôi lớn lên lòng bâng khuâng như thiếu vắng một thứ gì, cứ mơ hồ nhớ nhớ, thương thương...

Cuối năm, anh em tôi kẻ kéo, người đẩy, chở phong lan xuống phố đổi gạo. Ông chủ tịch hội hoa cnh hài lòng lắm khi thấy những giò mũm mĩm với chồi xanh đầy nụ. Ba bao gạo lớn được bưng ra. "Cha ơi, con có làm một ít bánh trái cây để cúng dường". Tôi nghe tiếng quay lại, sững người vì thấy Lan. Ông chủ tịch âu yếm bảo: "Cúng dường thì phải cung kính. Con phải tự lên chùa lạy Phật mà dâng". Tôi hãi hồn, vội nói: "Thôi thôi, khỏi phiền nữ thí chủ. Nhận ngay ở đây". Lan bật cười, lại cái cười tinh khôi. Rồi Lan nhìn tôi buồn thiu: "Sao lâu nay anh không ra vườn? Em lên chùa, biết anh trong bếp mà mấy chú không cho vào. Riết rồi em buồn không muốn đến nữa".

Mấy buổi sau, tôi theo các bạn cùng lớp vào quán. Lan ngồi ở đó, sau chiếc bàn con bên cửa sổ. Các bạn tôi ai cũng nhìn về phía Lan còn cô bé chẳng nhìn ai, cứ lặng lẽ một mình. Ngồi ở một bàn xa mà tôi như thấy cả bầu trời hoàng hôn tím, tím ngát ngoài kia đang in trong đôi mắt Lan. Mãi đến khi chúng tôi ra về, Lan mới ngoái nhìn, ánh mắt thơ ngây mà não nùng. Bỗng dưng đỏ mặt, rồi tôi thấy hoảng sợ vì mình đã đỏ mặt...

Một người con gái chiều nào cũng ngồi ở quán Tím, chẳng bao lâu đã thành đề tài để bọn con trai bàn tán.

"Con Lan sữa tưi trông xinh vậy chứ nó mắc bệnh, bệnh sợ đàn ông. Đếch thằng nào đến gần được, nó tránh như tránh tà". "Không phi đâu, nó giữ giá để chờ lấy Việt kiều, thằng Hùng ở Cali về ngày nào cũng trực ở nhà nó". "Giữ giá cái gì, nó ưa thằng Quắn chạy bàn ở cà-phê Tím. Tao thấy nó ngồi một bàn với thằng Quắn, khóc rưng rức". Tôi im lặng, một lát sau mới bo: "Khó tin". "ở đời chuyện gì mà chẳng có thể xảy ra - Bạn tôi nói, vẻ ông cụ non - Chiều qua chính mắt tao thấy nó chạy ra sau quầy đưa bức thư cho thằng Quắn". Đạp xe về đã đến quá lăng Tự Đức, tự nhiên tôi bứt rứt không chịu được. Tôi quay xe, đạp về nhà Lan. Mưa phùn lướt thướt trên con đường về Bao Vinh xa tắp. Mẹ Lan hỏi: "Nhà chùa có việc gì mà nhắn cháu lên? Thấy Quắn về nhắn, tôi cho cháu đi ngay rồi". Tôi tái mặt, không kịp chào, đạp xe đi như tên bắn. Tim tôi dội thình thịch vì âm vang những lời của sư huynh khi Lan mới lên tho am lần đầu: "Cô gái này đẹp đẽ thanh tú nhưng đuôi mắt dài quá, môi mỏng, cổ cao, tai nhỏ. Đấy là tướng hồng nhan mệnh yểu..." Trời nhập nhoạng tối, tới Nam Giao. Nhìn dáo dác hai bên đường, tình cờ thấy Quắn và Lan cùng ngồi trong quán ốc. Quắn gọi rượu, đang ép Lan uống. Lan lắc đầu. Quắn cố nài. Tôi đi vào, đấm mạnh vào mũi Quắn. "Đồ lừa đo. Từ nay chừa cái thói dỗ gái đi". Quay sang Lan, tôi nạt "Đi về!". Không biết Lan có bị một thứ thuốc mê gì không, mặt ngây ngây như bị bỏ bùa. Tôi chở Lan đi. Quắn biết tôi có võ Thiếu lâm nên đành chịu phép, hậm hực, chùi máu mũi nhìn theo, cái nhìn của con thú mất mồi...

Trên đường về, Lan tỉnh lại, gục mặt vào lưng tôi khóc: "Em nhờ Quắn chuyển đến anh nhiều thư, anh có nhận được không?". Tôi cau mặt: "Em khờ lắm, sao lại đi với thằng Quắn?. "Quắn bo em uống vài chén cho ấm rồi lên đàn Nam Giao chờ Ninh đến". "Em đừng quên, tên em là Tinh Khôi. Đừng dại dột để bọn lưu manh làm nh bẩn". Nước mắt Lan chy thấm qua chiếc áo lam của tôi, thấm vào đến da thịt. Dừng xe, tôi ngồi xuống vệ cỏ bên đường. Lan ngồi bên tôi. "Đêm nào cũng nằm mơ thấy anh dắt em đi thăm vườn phong lan. Mình về trồng lan trong sân nhà em đi, có thích hơn không?". Tôi không trả lời, ngắt những cọng cỏ, vò nát trong đôi tay run run. Trên kia, trăng sáng quá, tròn và rực rỡ như chiếc mâm vàng giữa trời. Bỗng nhiên lòng tôi miên man nhớ những câu chuyện cha tôi vẫn kể ngày xưa... "Em có thích nghe chuyện cổ tích không?. "Thích". Tôi kể cho Lan nghe chuyện người tử tù đội chiếc mâm vàng đầy nước đi từ cổng hoàng cung vào trước ngai vua mà không sách ra ngoài một giọt, Lan nghi ngờ: "Sao có người làm được như thế?". Tôi gật đầu: "Ngày ấy, nhà vua cũng đã hỏi như vậy. Vị thiền sư trả lời: "Bệ hạ đã hứa nếu y làm được thì sẽ tha tội chết. Vì lẽ sống chết của y, nên dù việc khó vô cùng mà y vẫn chăm chăm làm bằng được. Nay nếu bệ hạ cầu giải thoát cũng như người này cầu sống, thì việc tu hành dù khó mấy cũng có thể vượt qua". Lan ngước nhìn tôi, lần đầu tiên tôi nhận ra trong hai cái giếng êm như nhung của mắt cô bé những tia sáng ưng ngạnh lạnh lùng. "Em hiểu rồi. Anh xem tu hành là chuyện sinh tử của anh. Vậy nếu em lại xem anh là chuyện sinh tử của em thì sao? Anh và em, ai đi trọn đường, ai bỏ cuộc?". Tôi bo: "Em nói gì thế? Chuyện sống chết mà nghe cứ như là trò chi sấp ngửa của trẻ con". Lan cười... Bàn tay nhỏ nắm lấy tay tôi, ngón thon vuôn vuốt như cánh hoa ngậm sữa. Vẻ đẹp này có phi phù du? Vẻ đẹp này là sắc hay là không? Chỉ thấy ngợp vì trăng. Trăng sáng quá. "Thôi, về đi em". Tôi đạp xe, trước mặt tôi chập chờn lấp lóa những con đường. Những mê lộ giữa đạo và đời, giữa ma và Phật...

Việc lộn xộn ở quán ốc chẳng mấy ngày đã đồn đến chùa. Cô tôi biết, tốc lên ngay. Tôi bo: "Cô đừng lo. Chẳng có chuyện gì đâu". "Không có lửa, sao có khói. Ăn ốc, đánh lộn, giành gái. Thế còn gì là tu hành? Tau mà gặp con ma nữ đó, tau tước từ dưới tước lên". Tôi ngẩn người một lúc rồi hiểu ra, không nín được cười. Cô bực tức: "Cháu tưởng chuyện gì cũng cười là xong sao?".

Quả là chuyện không thể cười mà xong. Mấy hôm sau, gia đình Lan mời tôi về. "Con ma nữ" đã uống hai mươi viên thuốc ngủ, may sao nhà biết được chở đi cấp cứu. Mẹ Lan chắp tay lạy tôi như lạy Bồ Tát: "Bác biết tính con Lan lắm, từ nhỏ nó đã nói là làm, đã làm là làm tới cùng. Sợ e cứu thoát lần này, nó lại tự sát lần nữa. Con cứu nó cho bác đi con". Tôi cuống quýt: "Bác bảo con làm sao được?". Con cứ giở vờ ừ đi, bây giờ nó mới lớn, tính còn ngông cuồng, vài ba năm nữa chững chạc rồi tự nhiên nó hiểu ra". Ông chủ tịch hội hoa mắt đỏ au, nhìn tôi chờ đợi một lúc rồi bảo vợ. "Nói như bà cũng khó. Chú Ninh đây tướng mạo khôi ngô, trước sau rồi sẽ có phước được che lọng vàng. Lẽ nào vì con mình mà để người ta mang tai mang tiếng". Tôi thở dài: "Cháu đi tu không phi là mong lọng vàng che đầu. Chỉ vì nguyện giữ thân trong sạch để tụng cho mẹ cháu một nghìn lần kinh Thủy Sám". Nhớ tới mẹ, tôi bất giác đau đớn trong lòng, đứng dậy đi...

Tôi về chùa, từ ấy không đi đâu. Thầy bảo: "Sao con bỏ học?". Tôi nói: "Suối ở xa, con muốn ra triền núi đào giếng". Tôi tự đày mình trong những nhát cuốc trên sỏi đá, đêm về tụng kinh, vẫn đôi khi chợt nghe tiếng mình khắc khoi. Có lúc nửa đêm chợt tỉnh, thấy thầy ngồi bên giường, lâm râm niệm chú. Tôi hốt hoảng vùng dậy: "Bạch thầy". Thầy tôi bo: "Con giật mình, nói mê luôn, hất tung c chăn". Tôi nói: "Con tỉnh rồi. Rước thầy đi nghỉ, con xin ra bệ Phật niệm Cầu An". Thầy lặng lẽ một lúc, rồi bo tôi: "Tâm không an, có cầu cũng vô ích". Tôi gật đầu thú nhận. Bao nhiêu đêm, cứ chợp mắt là thấy Lan hiện ra, mảnh dẻ, thanh thoát, đầu đội chiếc mâm vàng sóng sánh nước đi thẳng đến bờ vực. Tôi nghe tiếng thét của nàng vang động cả giấc mơ, nàng nhào xuống rơi thẳng vào không gian mênh mông như chiếc lá lìa cành trước gió. "Thầy ơi, nếu vào Niết bàn mà phải đạp lên một chiếc lá, Phật có làm không? Xin thầy cho con hay, trời đất nặng hơn hay chiếc lá nặng hơn?". Thầy nhìn vào mắt tôi: "Chỉ có con tự trả lời được thôi. Ngày mai con hãy về, cứ nhìn thẳng vào nghiệp duyên mà tự quyết định lòng mình". Tôi lắc đầu: "Thầy quên sao? Con đã thề khi nào đào xong giếng mới xuống núi".

Ra xuân, đường lên núi khô ráo. Hai tay tôi ướt bùn đỏ, những giọt nước đầu tiên đã ứa ra từ lòng đất sâu. Tôi chạy về chùa, định vào trình thầy nhưng người đang làm lễ. Có người thí chủ dâng hưng trong bệ Phật, mùi trầm mới thơm thơm trong không gian.

Đang dội nước rửa tay, tôi nghe có người bước đến. "Chú Ninh!". Tôi ngẩng lên. Mẹ của Lan. "Bác lên chùa cầu cho em đi bình an. Có cái này, em nó gửi lại...". Bà đưa cho tôi một cái túi nhỏ, rồi vừa quay đi vừa đưa khăn lau mắt.

Những dòng chữ trong thư, mảnh mai và run run như những cánh lan. "Bốn trăm ngày chờ anh ở quán Tím, cuối cùng em cũng hiểu ra là mình thua cuộc. Đã đi mà chẳng tới, lẽ ra thì phải chết. Nhưng em chết thì anh làm sao yên lòng đi trọn con đường tu. Vì vậy, em đã quyết định lấy chồng xa xứ. Trong cái túi này là cây hoàng lan con, em nguyện tìm cho anh bằng được rồi mới ra đi. Em vẫn nhớ lời anh nói, một đời anh chỉ thích hoàng lan... Người ta cứ bo là em khôn, lấy ông Việt kiều đi Tây đi Mỹ cho sướng chứ theo chi chú tiểu trọc đầu. Nhưng đi Tây đi Mỹ không phải là chí nguyện của em. Lấy một người mình không thương, đến một nơi xa lạ với em còn khổ hơn là chết. Xin anh hãy tụng cho em một lần kinh cầu siêu thoát, một lần thôi...".

Bất giác, tôi òa khóc. Nước mắt theo nhau lăn trên má tôi như ép cho hết những dòng tục lụy cuối cùng. "Cứ khóc đi con" - Thầy vỗ về khi thấy tôi luống cuống che mặt - Thầy chưa nghe nói gỗ đá thành Phật bao giờ". Tôi nức nở: "Bạch thầy, thầy có cho con trồng cây hoàng lan không?. Thầy bảo: "Cỏ cây vô tội, sao mình không thể bao dung?". Rồi một tay dắt tôi, một tay cầm túi cây đến bên góc vườn, thầy tự mình trồng xuống. Tôi tưới cây bằng nước giếng chùa. Hoàng lan lớn lên, năm này qua năm khác, nở hoa vàng mong manh. Mong manh như tất cả những gì đẹp trên thế gian.

Tôi cầm lòng thôi thương, thôi nhớ.

Bầy chim trở về

Năm ấy, lũ chim không về làm tổ ở khu vườn. Bà ngoại tôi ngồi ở bậc thềm, nhìn vào khoảng không hun hút trước mắt. Trời không mưa không nắng, xám xịt một màu chì. Tôi không biết bà tôi nghĩ gì, nhưng chắc chắn là đang nghĩ. Dáng ngồi như thế, tấm lưng còn tựa vào cửa cũ, nửa như lơ đễnh, nửa như coi cánh cửa ấy là một điểm tựa.Ðúng rồi, cái cánh cửa là điểm tựa của bà. Bà ngồi như thế lâu rồi, từ ngày tháng năm này qua ngày tháng năm khác. Bà tựa vào tiếng răng của lũ mọt, hình như là hoài nhớ về những ngày đã qua nhiều hơn là nghĩ đến ngày mai. Tôi ôm con mèo cái già có bộ lông màu xám tro vào lòng, vuốt ve nó. Nó chừng như cũng đã mệt mỏi vì quãng đời có tuổi của mình mà không chờn vờn đôi bàn tay thô kệch của tôi, bộ ria mép chỉ hơi khẽ động đậy.Nó lim dim đôi mắt. Tôi thấy thái độ của nó giống bà tôi quá. So với lũ mèo, nó cũng có tuổi, nó cũng đã là một con mèo già. Mà già rồi thì hay mệt mỏi. Chắc lúc này ở trong tay tôi, nó cũng đang suy nghĩ, suy nghĩ theo kiểu loài mèo. Nó nghĩ gì thì chỉ có trời mới biết được (có khi loài mèo biết?). Nhưng tôi thầm nghĩ, biết đâu nó cũng như bà tôi, tức là đang hoài nhớ về cái thời đã qua thì sao? Tuổi thơ tôi là một chuỗi những ngày tháng không tên. Cứ lặng lờ lặng lờ, chẳng có gì sôi nổi. Tôi ở với bà từ ngày còn nhỏ. Ngày xưa dì Mân cũng ở với bà, nhưng dì Mân vì lý do nào đó tác động đến mà sinh mất trí, bỏ nhà đi lâu rồi. Ði, rồi từ đấy không về. Và cũng chẳng có tin tức gì, không biết còn sống hay đã chết. Thỉnh thoảng, tôi ngây ngô nhắc đến gì như một lẽ bình thường, bà tôi lại chảy nước mắt. Ông Hân, hàng xóm nhà tôi bảo: "Bà cháu đã mất hai anh con cả trong cuộc chiến. Mất cả mẹ cháu, bây giờ lại mất cô con gái ngay giữa thời bình....". Ông Hân nói thế rồi đi về nhà. Nhưng ông đã thức dậy trong tôi hình ảnh một người đàn bà bỏ con lại cho mẹ già, đi biền biệt. Người ấy là mẹ tôi, tôi chưa biết mặt mẹ bao giờ! Suốt những năm tháng hiện diện ở bên bà, tôi ít khi thấy bà tôi cười, hay đúng hơn là chưa bao giờ thấy bà tôi cười dù chỉ khe khẽ. Và tôi như nhánh mạ non mọc trên cánh đồng bà ngoại, cánh đồng ấy là vô cùng. Tôi cũng ít cười, ít khóc. Tôi là cái gì thì lẳng lặng làm theo ý mình. Làm xong rồi mới nhớ đến việc phải hỏi bà: "Bà thấy cháu làm cái này, (hay cái kia) thế nào? Có được không?". Những lúc ấy bà im lặng gật đầu và nhìn đi đâu. Hay cũng có khi bà mải vào bếp, dáng đi lệch đầy vẻ cam chịu, mà quên cả câu trả lời dành cho tôi. Mấy hôm nay con mèo cái gì có bộ lông màu xám tro bỏ đi đâu, không thấy về nhà. Bà tôi vẫn ngồi ở bậc thềm, nhìn vào khoảng không hun hút trước mặt. Trời không nắng, nhưng hưng hửng hơn một chút. Tôi không có con mèo để ôm nó vào lòng vuốt ve như mọi bữa, quay ra bẻ cọng rơm chổi nghịch đĩa cơm bà để phần nhỡ nó có về thì ăn. Nghịch chán, tôi ngồi tì tay lên má nhìn đàn kiến đen hành quân. Lũ kiến thì nhỏ nhoi nhưng hạt cơm thì kềnh càng, thế mà chúng cũng tha cho được. Tôi nghĩ vớ vẩn, bây giờ cho tôi cái giò mà to hơn người tôi một chút, không biết tôi có tha nổi không? Nhưng rồi tôi lại nghĩ đến những người thợ thuyền. Nghĩ đến bà. Nỗi buồn bà mang làm gì có ranh giới. Rồi tôi lại lắc đầu. Chịu, không sao lý giải nổi. Ðêm. Trời nổi gió, nhưng mà không mưa. Tôi nằm bên bà, mắt thao láo nhìn lên những kèo, cột, giằng nhà. Bà hờ hững phe phẩy cái quạt nan, chẳng vào đâu, tôi không được mát, bà cũng không được mát! Chợt có tiếng động trên mái, tôi tập trung nhìn lên đó nhưng không thấy gì. Rồi có tiếng của con mèo già nhà tôi với tiếng của những con mèo lạ. Chúng chạy rầm rập trên mái, gào lên gọi nhau bằng những âm thanh nghe ghê rợn. Tôi dựng tóc gáy nép sát vào bên bà. Tôi nhớ ngày xưa đã có lần bà giải thích cho tôi rằng, mùa này là mùa lũ mèo tìm nhau. Loài mèo thuỷ chung lắm! Nhưng nghe tiếng kêu của chúng, tôi vẫn sợ. Tôi im lặng, nem nép, mắt mở trừng trừng. Chợt tôi nghe tiếng bà thở dài. Giữa lúc tiếng con mèo đực nào đó với tiếng con mèo cái già nhà tôi đáp lại nhau. Sau đó thì lặng im, chúng bỏ đi đâu mất... Qua thời gian đấy, con mèo cái già trở về nhà. Nó nằm trên bậc thêm sưởi nắng. Tôi thấy người nó to hơn, và có vẻ nặng nề, bữa ăn không hết đĩa cơm. Nó trở nên lười biếng, chỉ suốt ngày cuộn mình nằm ngủ. Bà tôi ngồi tựa cửa, nhìn sang nó, thở dài. Tôi không biết bà đang nghĩ gì, chắc vẫn chỉ có thế thôi! Có tin của cô tôi ở tỉnh nào đấy xa xa. Một buổi chiều, ông bưu điện tìm đến đưa cho bà tôi cái phong bì màu xanh xanh hồng hồng, thơm thơm mùi nước hoa. Tôi cầm nó xăm xoi. Từ bé tôi mới nhìn thấy cái phong bì đẹp như thế, cứ y như... Tây. Tối, ông Hân sang chơi, bà tôi đưa cái thư cho ông đọc. Ðọc xong ông Hân với bà tôi ngồi nói chuyện, tôi nằm ê a hát mấy bài hát trẻ con cũ rích, và ngủ quên từ lúc nào. Hôm sau ông Hân đi đâu đấy, không ở nhà. Ba hôm sau nữa.... Cho đến lúc trời xâm xẩm tối, ông Hân đeo lỉnh kỉnh những cái túi ở đâu đó về thẳng nhà tôi. Uống ngụm nước bà tôi đưa, còn dở dang, ông Hân đứng lên dốc ngược mấy cái túi, các thứ lăn ra giường. Tôi ngạc nhiên giương mắt nhìn. Ông Hân cầm con búp bê tóc vàng: "Con búp bê này, dì Mân gửi cho cháu. Cầm lấy mà chơi!". Tôi ôm em bé búp bê, ngỡ như là trong tưởng tượng. Lần đầu tiên, tôi thấy bà tôi cười. Ông Hân phá bụi mây ngăn giữa hai nhà, tôi chạy loăng quăng như con loi choi mà ngồi chơi với em bé búp bê của mình: "Cháu sẽ gọi là ông ngoại". Ông Hân nghỉ tay vào thềm ngồi hút thuốc, bà tôi ngồi bên cạnh rót nước chè cho ông. Tôi nghĩ, ông Hân như cái cột lắp cánh cửa sắp rơi ra của nhà tôi, là chỗ cho bà tôi tựa. Năm ấy tôi mười tuổi. Năm ấy con mèo cái già có bộ lông màu xám tro đẻ được ba con. Hai con khoang và một con tam thể. Năm ấy bầy chim lại tìm về làm tổ, hót vang ở khu vườn

Đêm nhiệt đới

Người đàn bà dọn đến khu tập thể của chúng tôi vào một buổi chiều. Chị từ chiếc tắc xi cũ bước xuống, ngỡ ngàng nhìn khắp các tầng nhà. Chỗ chúng tôi là một khu chung cư xoàng xĩnh. Vào mùa mưa, những cư dân ở đây phải lội bì bõm qua những vũng nước lềnh bềnh rác rưởi và xác chuột để về nhà sau một ngày làm việc mệt nhọc. Nhưng nước dùng thì chiều nào cũng thiếu. Mỗi chiều chúng tôi chờ hứng nước ở cái vòi công cộng. Cái vòi nước này mới được làm lại sau một thời gian dài để không. Nước không đủ để bơm lên tầng cao nên mọi người đành chung nhau cái vòi nước ở đầu cầu thang. Thật khó mà tả được cái thứ nước tuy có mùi khử trùng nhưng lại chui qua những đường ống gỉ ngoèn chôn dưới lớp đất lầy nước mưa không có cống thoát. Tuy nhiên rau vẫn được rửa sạch, các món ăn phong phú vùng nhiệt đới vẫn được bày ra vào giờ ăn tối trong các gia đình, với những ngón tay sạch sẽ bày biện chế biến. Xong bữa tối, mọi người co chân lên giường, xem ti vi, đọc báo, tán gẫu và đánh bài. Dĩ nhiên trẻ con phải học.

Cánh đàn ông có chiếc điếu cày, chia nhau rít sòng sọc, rồi dán mắt vào những trận bóng đá triền miên ở cả mấy kênh truyền hình, la hét ầm ĩ.

Chị khá đẹp, nhưng âm thầm và xanh xao, khép kín mọi sinh hoạt riêng tư. Chính vì vậy càng thu hút sự chú ý của nhiều người trong khu, nhất là lũ trẻ khi gặp chị ở cầu thang. Ngay cả tôi, cũng thường ngắm chị qua ô cửa nhà mình.

Thỉnh thoảng trong căn phòng nhỏ của người đàn bà lọt ra tiếng nhạc rất nhẹ. Khi đêm xuống, cả tiếng nhạc cùng luồng ánh sáng hoà với tiếng gió mơ hồ phiêu du trên những cành hoa sữa dưới sân khu tập thể.

Buổi sáng nào tôi cũng dậy thật sớm để chạy bộ. Tôi thường chạy dọc theo con đường ngang qua cửa bệnh viện. Chạy một lúc nữa thì qua cửa nhà xác. Ngay trước cửa nhà xác, phía bên kia đường, là một dãy nhà ở chen chúc phủ đầy rêu phong. Nhà nào cũng bày bán những thứ dành cho người chết. Mỗi khi có người đi từ đêm trước, buổi sáng sớm cửa nhà xác mở toang, trắng loá khăn tang và những ngọn nến lập lòa. Cửa các nhà đối diện cũng mở toang với hương hoa và khúc vải liệm chào mời. Sống chết nhờ vả nhau. Tiếng nức nở lọt ra ngoài, theo gió đọng lại khắp nơi: bãi đá bóng, những chiếc ghế đá, những cành sấu, bằng lăng, hoa sữa…

Và một trong những buổi sáng như vậy, tôi nhìn thấy chị ngồi trên chiếc ghế đá bên cái cây hoa sữa khẳng khiu sát đường. Cây hoa sữa này có rất nhiều hoa. Sáng sớm khi sương chưa tan, hương hoa sữa ngọt ngào đặc kín trong lớp sương mù, dường như được ướp từ đêm hôm trước.

Chị ngồi trên chiếc ghế đá, im lặng. Tôi chạy vụt qua, nghĩ: chị là ai? Có phải là loại đàn bà nhạt nhoà và mông muội như bao người đàn bà khác, và rồi rơi xuống, cô đơn, sợ hãi?

Tôi đi chậm lại. Mồ hôi nhỏ xuống bãi cỏ còn đẫm sương. Qua đêm, trên cành hoa sữa khẳng khiu, gió đã cuốn đi thêm vài chiếc lá, lộ ra những dòng chữ ai đó đã khắc thật mạnh tay làm dòng nhựa trào ra đỏ bầm. Người khắc cố tình đánh dấu một kỷ niệm hay một nỗi đau? Cũng có thể chẳng đánh dấu điều gì mà chỉ là hành động mạt hạng của những kẻ ăn đêm, nghiện hút và vô tích sự. Tiếng nức nở oà ra rất nhẹ từ phía căn nhà người chết, quyện với hương hoa và cái giá lạnh buổi sớm cuối xuân như muốn nhấc tôi lên khỏi mặt đất đầy vỏ bao và ống kim tiêm. Tiếng nhạc của cõi sống dập dồn:

“Thì thôi đừng khóc nữa. Ngoài kia hoa khép cánh rồi. Những giọt sương rơi nhè nhẹ. Chỉ dám chạm vào hoa thôi…”.

Tôi ngồi xuống cỏ và thở. Từ xa một người đàn ông đi xe máy tới, dừng đột ngột cạnh người đàn bà. Chị khẽ nghiêng người nói điều gì đó, rồi ngồi trên chiếc xe, tay bám nhẹ vào lưng người đàn ông, chiếc xe vù đi.

Tôi nhìn theo họ tò mò. Lúc ấy nom người đàn bà trẻ trung như một thiếu nữ. Những tia nắng mặt trời hé ra vàng rực. Mái tóc và gương mặt của cả hai người như được ánh sáng thiên thần bao bọc.

Hàng chiều những ngày sau đó tôi vẫn ngắm chị qua ô cửa. Chị vẫn đi lại lặng lẽ một mình. ở tuổi chị, người ta đã có thể có con đi học. Nhưng người đàn bà này hầu như không có quan hệ bạn bè thân thuộc với ai, ngoài lần duy nhất tôi nhìn thấy chị với người đàn ông còn rất trẻ kia.

Giữa hai hiệp trong một trận đấu bóng sôi nổi của giải bóng đá sinh viên phát trực tiếp trên truyền hình , Céline Dion xuất hiện với bài My heart will go on, nhạc phẩm được chào đón trên toàn cầu. ở khu chung cư này, nó còn được chào đón trong tiếng rít thuốc lào sòng sọc và những câu chửi thề, những câu chuyện về bọn đi rạch mặt trẻ em.

- Phải tử hình chúng nó!

- Céline Dion đang ở đoạn cao trào. You’re here, there’s nothing I fear. And I know that my heart will go on. We’ll stay forever this way…

Gương mặt một vị sư già xuất hiện, cắt ngang trào âm.

- A di đà phật! Quý vị cho nhà chùa hỏi thăm gia chủ phòng 101.

Tôi biết vị sư già này. Đó là sư ông ở chùa Minh Khánh, một ngôi chùa nhỏ gần nhánh sông Hồng. Sư ông nổi tiếng là bậc cao tăng, với kiến thức nhà Phật uyên thâm. Những buổi sáng tụng kinh gõ mõ, cúng cầu an, tế lễ… do sư ông chủ trì thường rất đông phật tử chúng sinh.

Không ngờ ông lại xuất hiện ở cái khu nhộn nhạo này, lại tìm đúng Giang, tên người hàng xóm lặng lẽ của chúng tôi. Trận đấu lại được tiếp tục, tôi ngồi lẫn với những đứa con trai, cổ vũ cho dân đánh quần đùi vàng.

Dĩ nhiên chúng tôi tò mò về cuộc viếng thăm của sư ông Nghĩa. Ông gõ cửa vào nhà 101 chỉ vài phút, rồi trở ra. Chị Giang tiễn ông ra đường, đi qua chỗ chúng tôi, đầu hơi cúi. Cả hai đều kín đáo lấy tay lau đi những giọt lệ còn ướt ở khoé mắt. Lần đầu tiên tôi thấy một sư ông khóc.

Tôi bỏ dở trận đấu chạy xuống đường, chạy ra con đường mà hàng sáng tôi vẫn chạy bộ qua. Nhà xác đóng chặt cửa, những bông hoa được bày bán phía đối diện không chịu được nắng mới, rũ xuống thật tội nghiệp. Cây hoa sữa vào ban ngày vừa khô khỏng, vừa xơ xác. Vào đúng lúc ấy tôi nhìn thấy chị Giang ngồi trên chiếc ghế đá. Mắt nhìn đi đâu xa lắm. Tôi đi chậm lại, sát bên chị. Chị Giang nhìn thấy tôi thì quay qua, khẽ mỉm cười chào. Chị thường chào tôi bằng nụ cười như thế, từ khi bắt gặp tôi nhìn chị đăm đăm qua ô cửa. Tôi đứng lại, có ý hỏi chị có cho tôi cùng ngồi không. Chị ngồi nhích ra một bên. Chúng tôi ngồi im lặng rất lâu, không cần biết mặt trời lặn từ lúc nào. Tôi rút trong túi ra con dao nhỏ và nhọn, vung lên cao. Mũi dao đâm thẳng vào thân cây, vạch ngang dọc theo những chữ cái. Nhựa cây tứa ra. Những cái lá vặn mình. Câu chuyện của chúng tôi dường như mới chỉ bắt đầu trong sự lặng lẽ của cả hai.

“Chị yêu cây hoa sữa này, đúng không?”.

“Nó giống cái cây ngày chị còn nhỏ trong một khuôn viên nhà chùa…”.

“Rồi cái cây này cũng sẽ không còn đâu, cả cái nhà xác kia nữa. Bây giờ chúng sắp nở hoa đấy. Chỗ này con đường cao tốc sẽ đi qua”.

“Đường cao tốc”.

“Cả cái khu nhà của chúng ta cũng sẽ phải đập đi xây lại cho xứng với đường cao tốc. Sẽ có những siêu thị ở tầng trệt. Không còn vòi nước chung nữa”.

“Chị sẽ không được biết người ta đập cái nhà này như thế nào”.

“Chị có tin em đã từng vặt cành non đầu tiên của cây hoa sữa này vào một đêm giao thừa khi em mới tập nói?”.

“Thế giới luôn được bắt đầu theo cách của nó”.

“Lúc nãy sao ông ấy lại khóc?”.

“Chị bỏ mặc ông ấy. Chị thích thế giới bên ngoài”.

“Chị thích sao không la hét lên? Em mà la hét được…”.

“Chị bước lỗi nhịp rồi. Không thấy chị bước lỗi nhịp sao?”.

Chúng tôi ngồi trong đêm. Đêm âm thầm và dịu dàng hơn cả những điều tôi từng biết. Những ngọn đèn đường như chùng xuống trong hơi sương.

Chị xoè cho tôi tập nhật ký của người cha. Tôi cố đánh vần từng từ cái thứ chữ viết rối đầy tâm trạng của một người đã đi qua cuộc đời thường. Nhưng những câu đánh vần của tôi thật khó khăn. Nên dường như tôi cũng không biết được gì mấy về câu chuyện của cha con chị.

Tôi ngửa cổ đón những bụi sương phả vào mặt. Đêm óng vàng và đầy ắp hơi thở của muôn loài. Những cây dừa cạn nở hoa tím hồng. Những đoạn ống bị đào bới tung toé, chưa kịp lấp lại, những đường xới như những vết cắt trên thân cây. Thỉnh thoảng lại một cơn gió ào tới xô những sợi cáp chằng chịt trên không trung, tạo thành những âm thanh riêng biệt của đêm nhiệt đới. Một con chuột chạy vụt qua, ngóc đầu nghiêng ngó rồi vụt biến sâu trong đống rác đầu bãi đá bóng.

Tôi biết chị đang rất gần. Hơi thở và hương tóc quyện trong hương hoa sữa.

Chúng tôi trở về nhà trong sự im lặng. Tôi biết ngày mai sẽ lại ngắm chị qua ô cửa nhà mình.

Chị Giang về khu chúng tôi ở được nửa năm thì người đàn ông tôi nhìn thấy dạo nọ đến hỏi chị làm vợ. Nhưng chị từ chối. Không ai trong khu biết điều này, ngoài tôi. Chị ngồi với tôi trên chiếc ghế đá, mỉm cười thản nhiên:

“Mẹ anh ấy không thích chị. Vừa cao tuổi lại vừa cô độc. Lúc làm đám cưới không được ghi tên cha mẹ lên thiếp”.

“Nhưng anh ấy vẫn quyết tâm”.

“Anh ấy làm thế để khỏi ân hận thôi”. Chị quen anh ấy hôm lên chùa, chẳng may nhìn thấy chị đang tắm. Nhà chùa có xây nhà tắm nhưng cái cửa bị long ra. Anh ấy ra giếng múc nước rửa tay.

Đến lượt tôi cười:

“Mẹ chị đâu?”.

“Chết rồi thì cha mới khoác áo nâu đi tìm trong các chùa”.

“Lúc nào chị cũng ước ao được làm người bình thường. Buổi sáng đến cơ quan làm việc, mặc váy thật đẹp, tán gẫu một lúc rồi chúi đầu vào công việc của mình. Buổi trưa ăn cơm cùng đồng nghiệp. Buổi chiều tan giờ làm thì đi chợ, về nhà nấu ăn. Tối cả nhà quây quần vui vẻ…”.

Tôi ngạc nhiên nhìn người đàn bà xanh xao và mỏng manh như chiếc lá.

“Mọi khi chị không đi làm?”.

“Có, nhưng là quét lá chùa. Đi khắp các chùa trong thành phố để quét, rồi gom lá biếu người nghèo lấy cái đun. Buổi chiều nào chị cũng vào bệnh viện thăm mấy người bệnh. Chị chăm sóc những người cô đơn. Nếu có ai chết, chị mặc áo liệm cho họ, rồi thắp nến, nấu cơm cúng”.

“Vậy là chị thường xuyên vào cái nhà xác kia?”

“Anh ấy là một người đàn ông mạnh mẽ và trẻ trung. Anh ấy phải lấy một cô gái trẻ và đúng là người bình thường. Còn chị, hai bàn tay này đã chạm vào những thi thể lạnh lẽo…”.

Câu chuyện của chúng tôi thường không có đầu có cuối, luôn bị ngắt quãng bởi tiếng nhạc trầm đục thoảng đến theo gió. “Đừng khóc nữa, ngoài kia hoa khép cánh rồi. Những giọt sương rơi nhè nhẹ. Chỉ dám chạm vào hoa thôi…”.

Bóng tối đã đầy ắp mọi ngả. Khi con đường cao tốc đi qua đây, sẽ không còn thứ bóng tối lẩn quất trên những kẽ, ám khói xăng; lẩn quất trong những nhánh cỏ mềm mại và những vỏ bao. Sẽ không còn chiếc ghế đá và bầy đom đóm đang cố nhoài người tìm kiếm chỗ ngủ. Sẽ không còn cái vòi nước gỉ. Không có khu nhà bán đồ liệm. Chỉ còn cái nhà xác được lui vào độ mười mét. Và những bức tường bê tông được quét sơn rực rỡ.

Tôi thích đường cao tốc nhưng tiếc nhiều thứ. Còn Giang, chị vừa thú nhận mình bước lỗi nhịp.

Tôi nghĩ đến một bông hoa nở một mình trên cái hành tinh đầy đá và sỏi. Bông hoa cố ép mình thu lại để giống đá và sỏi. Nhưng ánh sáng chói chang bắt nó nở bung. Bông hoa quá bé so với vũ trụ.

Căn phòng 101 có thợ đến sơn tường. Không ai sơn tường vào lúc này, khi dự án quy hoạch khu nhà đã được phê duyệt.

Nhưng chúng tôi quen với những gì chị Giang đem tới khu nhà. Thậm chí chúng tôi không nhận ra những trận rít thuốc lào và văng tục đã kín đáo hơn. Đàn bà con gái tự nhiên dịu dàng và ăn mặc không hở hang như trước.

Thợ sơn tường trông như một tay nghiện hút. Tôi chạy sang đứng nhìn gằm vào mặt gã. Chị Giang lấy báo trải khắp nhà để che đồ đạc. Những tờ báo mở rộng có đủ thứ như cuộc sống riêng trôi bên ngoài cuộc sống của chúng tôi. Chị chỉ gã thợ sơn tường bảo tôi:

- Chị cứu cậu ấy trong đám bệnh.

Chị chẳng bao giờ nói rõ điều gì. Thợ sơn tường lặng lẽ làm. Gã sơn kỹ và khéo. Thỉnh thoảng dừng lại sửa một đường dây điện hay nhổ những cái đinh la liệt do căn phòng qua nhiều chủ đóng lên. Tôi thấy chị Giang có lý khi gọi thợ sơn tường. Đi qua cầu thang tối om với những bức tường ẩm mốc, khi bước vào đến căn phòng nhỏ của mình, với ánh sáng ùa ra tràn ngập, với những thứ đồ đạc đơn giản nhưng kê gọn ghẽ, chị hoà mình trong bầu vũ trụ nhỏ của riêng chị.

Tôi như một kẻ đần độn trước căn phòng ánh sáng ấy.

Thợ sơn tường làm ba ngày mới xong. Đang ngổn ngang thì anh Thuận, người yêu chị Giang đến. Trông anh tươi tắn trẻ trung hơn tôi tưởng, anh cầm cái hộp có chiếc nhẫn hạt xoàn nhỏ, đặt trước mặt chị Giang, trước mặt tôi và gã thợ sơn:

- Tặng em!

Chị Giang nhăn mặt, cười:

- Cứ như không còn cơ hội nào.

Tôi và gã thợ sơn lảng đi để họ đeo nhẫn cho nhau. Hai chúng tôi như hai phù rể trong cái đám cưới không hoa, không nhạc, không phù dâu và áo váy. Chỉ có ánh sáng ban ngày tràn ngập, đẹp hơn những đoá hoa, đẹp hơn những bộ váy áo trắng muốt. Chị Giang đứng im lặng và cười, còn anh Thuận thì lúng túng ngồi xuống mép giường. Như một giấc mơ vậy. Tôi không dám quay lưng lại, vì tôi không hiểu được giấc mơ này. Những gì đã có trên khắp thế gian che chắn cho tôi để chạy trốn khỏi mình.

Tôi lười nhác bước xuống đường. Bản nhạc “ngoài kia hoa khép cánh rồi” đập vào màng tai tôi. Trước đây tôi không hề thích bản nhạc này, nó có cái gì đó pha trộn giữa cõi sống và cõi chết, âm u và tinh khiết y như My heart will go on. Nhưng nó tồn tại trong tôi không cần sự đồng cảm của cả thế giới, không cần hệ thống chuyển dịch hình ảnh và âm thanh với những cố gắng sáng tạo lớn lao của con người. Không cần gì cả. Chỉ có lá và bụi, cùng người đàn bà xa lạ đã bước qua niên kỷ của tôi từ rất lâu.

Một đám đông ào lên, tay cầm những lá đơn:

- Không thể để họ đẩy chúng ta đi. Không thể! đây là cuộc sống, là chỗ sinh nhai của chúng ta.

Tôi dừng bên đường nhìn theo đám đông. Đó là những cư dân của dãy nhà đối diện nhà xác. Tôi hoà vào dòng người, cố gắng chia sẻ với họ, nhưng không ủng hộ họ. Tôi muốn nhìn thấy con đường cao tốc. Khi nó ào qua, mọi thứ sẽ được xoá sạch: rác rưởi, những ống kim tiêm, cái ghế đá, cây hoa sữa khẳng khiu và những đêm có đom đóm lập loè. Lúc đó con người ta sẽ luôn tiến lên phía trước mà không được phép quay lại.

Còn bây giờ tôi muốn san sẻ cùng những con người này nỗi bất hạnh của riêng họ, nỗi bất hạnh thật giản đơn, không màu mè. Nó xộc tới thực hơn tất cả những ý tưởng cao siêu, dễ làm người ta xiêu lòng.

Một người vừa chết nằm dài trong nhà xác, mặc gió và lá rụng, mặc tiếng ồn ào gọi nhau, mặc người đàn bà trong căn phòng mới sơn đang hạnh phúc, mặc nước mắt tôi nhỏ giọt xuống mặt đường bụi bặm.

Cho tới lúc này tôi mới hiểu mình đã bước sang thế giới đàn ông. Nhưng mãi mãi tôi sẽ không thể nói được lời yêu.

Tôi là một cậu bé câm sống lặng lẽ trong căn phòng của khu nhà sắp bị phá bỏ. Một ngày nào đó tôi sẽ nằm lên chiếc bàn dài, buông tay và bay về nơi có chị Giang.

(Báo Văn nghệ)

Duyên giời

Lão Tắc ngồi co ro bên một gốc cây sung già mắt đăm đăm nhìn chiếc phao câu bằng lông gà đang nhấp nhô trên mặt nước ao lăn tăn những con sóng nhỏ. Trong tay lão chiếc cần câu nằm im chờ đợi. Trên một cành lan xoã ra mặt ao, thằng Cò nhẩn nha nhá sung xanh, thỉnh thoảng nó lại nhả vài miếng đã nhai nát xuống mặt nước. Nó nhìn vu vơ lên đám lá sung non mướt ken dày trên đầu, nhìn chiếc phao câu, một lúc rồi gọi với xuống : Bố ơi, bu Tuất bảo nhất định con phải đi học. Lão Tắc vẫn ngồi im. Thằng Cò dập dình cành cây và ném một quả sung đánh tõm xuống chỗ chiếc phao câu đang nhấp nháy. Lão Tắc ngước lên: Mày liệu cái thần hồn đấy. Làm động thế có bố mày cắn chứ cá nào còn dám cắn nữa. Thằng Cò không để ý đến câu mắng của bố, nó nhắc lại câu vừa nói. Lão Tắc lườm nó một cái rồi cau mặt : Vậy mày có thích đi học thật không?  Lão hỏi thằng Cò. Thằng Cò chưa kịp đáp thì lão Tắc đã thủng thẳng: Đi học làm đếch gì. Mày cứ lớn nhanh rồi tao truyền cho mày cái nghề câu. Chỉ cần biết câu giỏi là chả học cũng vẫn sống được. Với lại học ai chứ học cái lão giáo ấy thì học làm gì. Ngày xưa chơi đánh đáo với tao, lão ấy thua, vẫn bị bắt làm trâu cho tao cưỡi suốt... Thằng Cò như chẳng hề nghe câu bố nói, nó bướng bỉnh nhắc lại: Nhưng bu Tuất bảo con nhất định phải đi học. Lão Tắc im lặng. Chiếc phao câu nháy mạnh rồi bất ngờ chìm nghỉm. Lão Tắc giật vội. Một con diếc to bằng bàn tay trắng lấp loá vọt lên: Chết mẹ mày rồi con... Lão Tắc reo lên khoái chá. Thằng Cò từ cành sung cao nhảy luôn xuống, trong nháy mắt con diếc đã nằm gọn trong tay nó. Nó khéo léo tháo lưỡi câu ra khỏi mép con cá rồi bật chiếc nắp giỏ: Con diếc cụ đây, lâu lắm mới lại được con to thế này. Để trưa về con đưa sang cho bu Tuất để bu nấu với canh khoai.- Bu Tuất, lúc nào mày cũng chỉ có bu Tuất. Bà ấy là mẹ đẻ mày chắc. Không có tao câu thì ... lão Tắc càu nhàu. Thằng Cò nhìn bố, nhưng thấy mặt bố không có vẻ gì là khó chịu, nó liền nhoẻn một nụ cười ...

Làng có cái tên rất gợi: Làng Khoái - Trong làng Khoái có thôn Lạc. án ngữ ngay trước thôn Lạc là ngọn núi Cạc và chiếc ao Lồ. Về tên của ngọn núi và chiếc ao này có người bảo đó là tên hai cái ấy của đàn ông và đàn bà nhưng gọi chệch đi cho đỡ tục. Và cũng chả biết do tại thế đất đặt núi Cạc, ao Lồ cạnh nhau hay vì mạch nước mà đàn bà con gái làng này từ xưa đến giờ vẫn lắm người mắc bệnh không chồng cũng đẻ hơn hẳn các làng khác . Ngay dưới chân núi Cạc có một ngôi miếu gọi là miếu Bà Mụ. Tục truyền rằng miếu ấy thờ bà đỡ chung của làng. Đàn bà con gái trong làng, có chồng hay không nhưng đến kỳ sinh nở, dù là con dạ hay con so, nếu đã đến xin Mụ thì chẳng cần đến trạm xá của xã, cứ đẻ ngay ở nhà cũng đều  được mẹ tròn con vuông. Chuyện sinh đẻ dễ vậy nên vào những ngày nắng đẹp, trong làng đâu đâu cũng thấy tã lót trẻ con phơi trắng xoá - Mẹ kiếp, mấy năm liền xã bị mất cái bằng văn hoá cũng là tại thôn ông. Tôi mà được làm giời thì tôi mưa luôn tù tì cho mấy tháng liền xem không phơi được tã lót nó có thối inh lên không - Ông chủ tịch xã thường vừa đe vừa kích ông trưởng thôn bằng một câu kiểu nửa nạc nửa mỡ vậy. Ông trưởng thôn mới lên cũng tỏ vẻ bức xúc không kém: Mẹ khỉ, thì anh tính, đã Lạc lại còn Khoái , Cạc thì lúc nào cũng ngỏng lên bên Lồ, sướng đến thế thì nhịn sao nổi. Cứ sòn sòn, sòn sòn là phải. Mấy lỵ thành lệ từ xưa rồi, con gái làng này mười đứa thì quá nửa chẳng chửa hoang cũng ăn cơm trước kẻng, tôi biết làm sao, chả lẽ đêm nào cũng ra núi Cạc nằm giữ? Mà các cụ mình xưa nghĩ cũng lạ. Trên đời này thiếu gì cái đẹp chả lấy lại đi lấy cái người ta dùng để “ấy nhau” để mà đặt tên... Ông dạo cái khúc vân vi ấy của mình vậy, thậm chí định viết đơn xin huyện cho đổi tên làng thành làng Chính Chuyên. Ông Chủ tịch ủng hộ, lũ thanh niên có vẻ cũng ủng hộ, lý do là để sau này đi đâu hay thư từ gì cho bạn bè ghi địa chỉ cũng đỡ ngượng. Nhưng khi đưa ra cuộc họp thôn để xin ý kiến các cụ thì đổ: Xấu đẹp gì thì cũng là tên làng. Tên làng cũng như tên bố mẹ đặt cho con cái, thay làm gì. Các cụ dứt khoát không đồng ý. Ông trưởng thôn dỗi : ừ thế thì cứ để là Cạc là Lồ cho thích... để rồi chửa hoang lắm vào. Bọn thanh niên cười: Bố đừng dùng cái từ của đế quốc phong kiến ấy, phải gọi là thử chứ lại. Thời buổi tân tiến, cái gì cũng phải thử bố ạ, đến như trước khi phóng tên lửa đưa người vào vũ trụ người ta cũng còn phải thử nữa là... Một số bà bạo mồm trong thôn thì bỗ bã cấu vai ông trưởng thôn: Có chửa hoang cũng chả ai chửa với ông đâu mà ông sợ. Lão Tắc tính ngang, vốn ghét ông trưởng thôn mấy lần đuổi không cho lão câu ở ao Lồ, nhân dịp này cũng thủng thẳng: Anh có cái ấy đếch đâu, đã được ấy đếch lần nào đâu mà biết nó đẹp hay xấu, hay hay không hay. Nói vậy là lão Tắc với các bà có ý khích ông trưởng thôn. Ông trưởng thôn là thương binh, và như lũ trẻ con làng Khoái Lạc hát: Lúc đi chẳng là đàn bà, khi về nhà lại không còn là đàn ông - trước đây đi dân công hoả tuyến, bị thương, mảnh đạn pháo đã thiến mất của ông “quả lựu đạn” nên dù vẫn vâm váp, chân tay lành lặn cả nhưng chịu không lấy được vợ, đành ở vậy.

- Thế còn lão thì chắc biết? - Ông trưởng thôn dồn tất cả nỗi bực dọc bằng câu hỏi kháy lên lão Tắc. Lão Tắc không ngờ bị phản đòn đâm lúng túng, chỉ lủng bủng chẳng rõ ra câu gì rồi im.

Lão Tắc chưa một lần lấy vợ. Lão sống bằng nghề câu cá. Ngày xưa cá còn lắm, đầm đìa quanh chân núi Cạc bỏ hoang nhiều thì lão câu vút, vừa vác cần đi vừa gánh theo một đôi rổ trát bằng vỏ sắn thuyền. Câu được con cá quả nào lão bỏ vào đấy, đổ nước cho sống rồi hôm sau mang ra chợ đổi gạo. Sau này làng lên hợp tác, ao chuôm được tập thể . Gọi là ao hợp tác nhưng cha chung không ai khóc nên nếu lão có vác cần đến thì may cũng chỉ có mấy anh bảo nông doạ mấy câu rồi sau khi được lão dúi cho con cá quả to bằng cổ tay, họ lại để cho lão yên. Bây giờ sau khi chia để giao khoán cho các hộ, ao chung chỉ còn có cái ao Lồ dưới chân núi Cạc. Lão Tắc hay mò ra ao Lồ để câu. Lúc đầu người ta cấm, nhưng sau thì lơ đi. Bởi có lẽ cũng đúng như lão nói: cá dưới ao Lồ toàn là do hoa bèo sinh ra, hợp tác có thả xuống được con đếch nào mà giữ?!

Lão Tắc cũng không phải bố đẻ thằng Cò. Một lần đi câu sớm, khi ngang qua miếu bà Mụ lão bỗng nghe tiếng trẻ con khóc ngằn ngặt. Cảm được điều không lành, lão chạy lại và nhìn thấy trên bậc thềm gạch một đứa trẻ còn đỏ hỏn được bọc cẩn thận bằng một chiếc áo hoa cũ đặt gọn trong lòng chiếc mo cau to. Biết ngay là trẻ được đẻ hoang và bị bỏ rơi, lão quăng cần câu rồi vội ôm cả chiếc mo cau trong có đứa trẻ lên. Đứa trẻ là con trai. Nó ngưng khóc ngay khi được lão bế. Nó nhìn lão và nhoẻn miệng cười. Lão vạch quần đái một vòng quanh chỗ đứa trẻ vừa nằm, lấy vạt áo thấm nước đái xoa lên chân tay, mặt mũi cho đứa trẻ để trừ tà khí rồi thất thểu ôm nó trở về làng. Lúc đầu lão định bụng sau này sẽ đưa cho ai đó hiếm con, nhưng qua mấy ngày bế ẵm đứa trẻ, lão đã thấy cuộc đời nó rồi sẽ gắn chặt với lão. Mùi của đứa trẻ có sức quyến rũ lạ kỳ khiến lão không thể dứt thằng bé ra được. Lão đặt tên cho nó là thằng Cò. Thằng Cò lớn nhanh như thổi và cho đến tận giờ khi đã sáu bảy tuổi nó vẫn chưa làm tốn của lão một xu tiền thuốc. Thường ngày lão vác cần câu đi, thằng Cò lon ton chạy theo xách giỏ. Lão cho nó đi để yên tâm là lão có thể luôn được nhìn thấy nó.

Mấy ngày qua trong làng đang xôn xao chuyện phải đưa trẻ con đến tuổi tới trường. Năm nào cũng vậy, đây là dịp trong làng nhộn nhạo nhất. Ông Chủ tịch tỏ ra rất  phiền lòng. Các bà lẩn như chạch. Lý do thật dễ hiểu: Chuyện đi học của lũ trẻ gắn với việc phải làm giấy khai sinh cho chúng, phải kê tên bố mẹ. Còn bọn trẻ, kể cả đứa có bố mẹ hẳn hoi lẫn những đứa được đẻ hoang lại ham chơi và hầu như chả đứa nào có tên. Chúng được sinh ra như cỏ dại và lớn lên cũng như thế. Thằng Cu, cu Anh, cu Em, cái Nhớn, cái Bé... mẹ chúng gọi chúng ở mọi nơi mọi chỗ và chúng, chúng cũng chỉ thầy ơi, bu ơi... Vậy nhưng có lẽ cũng chỉ cần như thế là đủ. Ngay cả trong đám đông cùng lúc có ba bốn cặp, người réo gọi con, đứa réo gọi mẹ, người lạ chịu không thể biết được ai gọi ai, nhưng ở đây thì giỏ nhà nào vẫn cứ về đúng quai nhà nấy. Bọn trẻ nghe tiếng mẹ như gà con nghe tiếng cục cục quen thuộc của gà mẹ mà tìm về ổ. Dân ở đây có lệ, chỉ khi vướng chuyện cực chẳng đã thì người ta mới phải ra uỷ ban. Chỗ ấy không phải của chúng tôi - họ bảo vậy. Thế đẻ con ra, làm giấy khai sinh cho chúng cũng không phải chuyện của các bà? Ông Chủ tịch vặn. Dân không trả lời. Họ im lặng tản đi. Thế là chính quyền thua. Chính quyền không thể im lặng lờ đi được. Hàng năm các vị chức dịch của xã phải báo cáo lên cấp trên về số sinh và số chết ở địa phương mình. Có rất nhiều chỉ tiêu kể cả vật chất lẫn tinh thần ăn theo cái số sinh tử đó. Năm nào ông Chủ tịch cũng phải đích thân xuống làng Khoái Lạc để đốc thúc và kiểm tra. Ông gọi ông trưởng thôn lên và giao cho ông phải theo sổ đội lần tìm ra những đứa trẻ đến tuổi đi học để làm giấy khai sinh cho chúng. Trưởng thôn đành lóc cóc mò đến từng nhà. Cũng phải dăm ba đận mới gặp được. Các bà gãi đầu gãi tai chán rồi cuối cùng tặc lưỡi: Thôi thì bác muốn đặt họ tên cho cháu nó thế nào thì đặt. Còn cha cháu thì bác biết rồi... Chả là hôm ấy tối quá nên nhà cháu cũng không thể nhìn tỏ mặt được nên... Hay là bác cho cháu nó cái họ của bác như mọi đứa? Thật  dở mếu dở cười. Ông trưởng thôn nhân nhượng bằng cách cho chúng cái họ của ông. Ông không có “quả lựu đạn”, vậy thì cái việc có đứa trẻ nào mang họ của ông cũng sẽ chả ai nghĩ nó là con của ông thật. Hơn nữa, ông chả cho chúng họ của ông, cho bừa họ của người khác, họ kiện bỏ mẹ. Đã là người cầm cân nảy mực ở làng ông phải có trách nhiệm với dân của mình. Nhưng ông chỉ ghi có họ, còn tên thì giao cho thầy giáo. Thầy cũng là người trong thôn, lại lắm chữ, đầu óc thầy rộng. Thầy giáo đi cùng trưởng thôn đến từng nhà, giở sổ ra, đeo kính và lần theo cái mà thầy gọi là An fe- be để lắp ghép tên. Đã có kinh nghiệm, cứ mỗi âm thầy đem ghép với sáu thanh dấu, vậy là có sáu cái tên, ví dụ Nguyên, Nguyễn, Nguyện, Nguyển, Nguyền, Nguyến ... chẳng hạn. Bí lắm gặp vần không thể đem ghép với cả sáu dấu được mới phải chịu để số tên ít đi: Tên còn nhiều, cứ việc đẻ... thầy giáo vừa giao giấy khai sinh cho người mẹ vừa thoải mái vậy. Các bà các cô trong làng rất quý thầy và nhiều người nửa đùa nửa thật : Hôm nào mát giời mời thầy đến ... chơi... thầy chả phải giữ ý, cũng chả phải khách khí làm gì, em đãi người ngoài còn được huống hồ thầy... là thầy đã cho cháu nó cái tên thì em cũng coi thầy như bố cháu. Thầy giáo từ tốn cảm ơn, coi đó như một chuyện hết sức nghiêm túc.

Hôm rồi trưởng thôn và thầy giáo tìm đến nhà lão Tắc nhắc phải làm giấy khai sinh cho thằng Cò để nó đi học. Lúc đầu lão Tắc có ý tránh. Lão không muốn xa thằng Cò dù chỉ nửa ngày.  Nhưng trưởng thôn và thầy giáo tìm đến luôn. Bà Tuất hàng xóm cách nhà lão Tắc một bờ dâm bụt cũng làm toáy lên: Ông không cho nó đi học thì để rồi suốt đời lại như ông quanh năm vác cần đi rông, lủi bờ lủi bụi trêu chó hàng xóm hả - Bà Tuất quát lên vậy. Ngày xưa lúc mới được lão Tắc nhặt về, thằng Cò bú sữa của cả làng. Bà Tuất không có sữa nhưng công bà nhiều nhất. Lão Tắc ngô nghê vác thằng Cò đến xin sữa cả đám con gái chưa chồng làm chúng chạy tán loạn. Xin sữa người đang nuôi con thì lão lại cứ sán đến ngồi bên cạnh, thao láo mắt nhìn chằm chặp: Rõ cái lão phải gió... Các bà các cô đỏ mặt xua lão.  Bà Tuất phải ra tay. Thuở còn trẻ bà cũng đã có lần có con nhưng lại không nuôi được. Bà muốn được nuôi thằng Cò nhưng lão Tắc không chịu. Cuối cùng gần như hai ông bà nuôi chung. Ban ngày thằng Cò xách giỏ theo lão Tắc còn đêm thì sang ngủ với bà Tuất. Nhiều người trong làng muốn ghép vào cho hai người, nhưng chả biết ông giời tính sao mà chuyện mãi không thành. Thằng Cò vì vậy vẫn châng lâng đứng giữa hai ông bà.

Liền mấy ngày nay bà Tuất giữ rịt thằng Cò ở nhà không cho đi theo lão Tắc nữa. Bữa thầy giáo đến nhà, lão đi câu, thầy chỉ gặp thằng Cò với bà Tuất. Chiều về lão hỏi: Thầy giáo đặt tên cho mày là gì - Túc, thằng cò đáp rồi nhe răng cười: Túc Tắc, Túc Tắc. Thầy giáo bảo tên con không có đứa nào trùng - Tên như cứt - lão Tắc lủng bủng: Tên ấy thì tao cũng đặt cho mày được. Lão nói vậy rồi bực dọc giắt chiếc cần câu lên chái nhà. Tính lão vậy, bao giờ cũng phải nói ngược đi một tý thì mới chịu.

Tối nay ông trưởng thôn với thầy giáo lại lần đến: Tôi quên, đi học phải có giấy khai sinh cho thằng bé. Nó mới chỉ có họ, có tên. Phải ghi vào đấy cả tên bố tên mẹ nữa thì mới được, cái lệ nó phải vậy. Lão Tắc vảy tay: Thì bố nó là tôi, ông cứ ghi tên tôi chứ chả lẽ lại tên ông? Ông trưởng thôn cười gật gật đầu. Thầy giáo cắm cúi mở sổ định ghi. Nhưng rồi thầy nhớ ra: Thế còn tên mẹ thằng Cò? Lão Tắc ngồi ngắc ngứ vặt râu hồi lâu không trả lời được. Ông trưởng thôn cũng nghĩ rồi đột ngột vỗ vai thầy giáo, ra chiều bảo yên chí rồi chạy ra ngõ. Một lúc sau ông trưởng thôn về theo sau là bà Tuất: Đây, hàng ngày thằng Cò ... Tên nó bây giờ là Túc - Thầy giáo nhắc. Ông trưởng thôn gật đầu: Xin lỗi thầy, ừ thì là thằng Túc. Thằng Túc thường ngày cứ leo lẻo bố Tắc, mẹ Tuất. Nhưng mà chưa có xác nhận chính quyền. Về lý như vậy người ta gọi là bất hợp pháp. Nhưng tôi thông cảm cho qua. Bây giờ ba mặt một lời, tôi hỏi hai ông bà... Hai ông bà ngồi im nhìn nhau. Trăng lúc đầu còn chỉ mới phủ lên đỉnh núi Cạc một vầng sáng nhạt, lúc này đã đang nhô dần lên. Thầy giáo ngáp một cái rõ dài. ở nhà thầy hay ngủ sớm. Lão Tắc nhìn thấy cái ngáp ấy thì lúng túng, ấp úng mãi rồi mới nhìn sang bà Tuất ề à: ừ hay là ... còn nếu bà không đồng ý thì ...

- Có gì mà tôi không đồng ý -  Bà Tuất đập tay vào nhau: Có cái nhà ông ấy, rõ sắp già đời mà vẫn chẳng ra người lớn. Tôi là gái chính chuyên. Lẽ đời trâu phải đi tìm cọc chứ đâu có cái lẽ cọc cứ phải đi tìm trâu. Tôi nói vậy là, gì thì gì, nếu ông thật lòng thì phải chính thức có nhời. Nay thế này rồi nhỡ ra mai lại thế khác là tôi không có chịu. Mà tôi cũng chỉ lo cho thằng Cò thôi đấy...

- Thế thì... Thầy giáo sốt sắng: Thế tôi cứ ghi tên bố tên mẹ cho nó là cả hai ông bà nhá.

-  Nhưng ghi vào vậy bây giờ cho xong việc đi học của thằng Túc thôi, còn ngày mai hai ông bà phải ra uỷ ban, tôi nói để các anh ấy cấp cho cái giấy đăng ký kết hôn. Mọi chuyện cứ phải cho rõ ràng. Mấy lỵ, rồi cũng phải kiếm lấy mâm cơm báo cáo bà con làng xóm... Ông trưởng thôn vẫn nghiêm trang: Cái lệ nó vậy.

Lão Tắc lại nhìn bà Tuất, cái nhìn như hỏi: Bà thấy thế nào? Bà Tuất cũng nhìn lão Tắc rồi bất ngờ đứng dậy, phủi mạnh đũng quần: Rõ người với ngợm, thường ngày thì mồm mép như thánh như tướng, cá ao nhà người cũng cãi rằng cá nhà mình được, giờ đến việc của mình, cá vào ao nhà mình thì lại như người ngậm hột thị. Và bà quày quả đứng dậy với lấy cái chổi tre quét vô tội vạ lên mảng sân trước nhà. Thằng Túc đang nhảy cò cò quanh sân miệng liến thoắng: Túc -Tắc -Tuất, Túc -Tắc -Tuất... liền bị bà Tuất vụt cho một cái vào mông: Mày cứ liến cái mồm câu gì thế. Cẩn thận đấy không khéo rồi mai kia có đi đánh nhau với đứa nào, để nó biết lại lôi cả tên bố mẹ mày ra mà chửi thì chết đòn với tao. Thằng Túc một tay xoa mông, một tay bám lấy vạt áo bà Tuất: Bu ơi, thế mai có đi học không? Bà Tuất vứt chiếc chổi dễ: Chả đi học thì ở nhà mà xách giỏ đi câu trộm à, nhà tao là không có cái giống ấy nhá. Lão Tắc cười: Thôi, ý bà ấy đã vậy thì các ông cứ ghi vào vậy đi cho cháu.

- Ghi làm sao. Thầy giáo hỏi, bút lăm lăm trong tay.

- Thì .. như bà ấy nói í, nghĩa là... thằng Túc nó cũng là giống nhà bà ấy... lão Tắc ấp úng . Ông trưởng thôn nhìn lão Tắc hồi lâu ra chiều cảm động lắm rồi bỗng ông ghé tai lão Tắc: Này, vậy là cuối cùng ông cũng chắc sẽ biết nhá. Lão Tắc nghệt ra: Ông bảo tôi biết cái gì? Ông trưởng thôn tặc lưỡi, hất cằm một cái về phía bà Tuất, đầy ý nghĩa: Thì ... biết cái chuyện ... ấy  ấy. Lão Tắc hiểu ra, cười rồi lúc lắc đầu: Già rồi... lão chỉ nói vậy rồi nhìn lên đỉnh núi trước nhà. Trăng vẫn đang lên. Lão ngạc nhiên khi thấy  ở nơi ngọn núi Cạc, chỗ cao nhất có ánh loang loáng của bóng nước hắt lên từ mặt ao Lồ ..

Đêm ấy trăng mọc trên làng Khoái Lạc đẹp và rực rỡ khác thường...

(Báo Văn nghệ)

Hoàng hôn của cha

Dạo này tôi hay bị đau đầu. Đau kinh khủng. Mỗi đêm tôi chỉ ngủ được vài giờ đồng hồ. Trong vài giờ ấy là những cơn mộng mị không đầu, không cuối. Có đêm tôi mơ thấy thằng con trai lớn bị bọn xấu rủ rê chích ma tuý và lên cơn vật vã. Có đêm tôi lại mơ thấy cô con gái bé nhỏ bị bọn mẹ mìn bắt bán lên vùng cao cho người ta làm bẫy nhử hổ. Rõ ràng là tôi đã nhìn thấy người ta đem nó nhốt vào một cái cũi đặt trên miệng hố gài đầy que lá. Nó gào khóc giẫy giụa, tiếng khóc nghe ngằn ngặt, còn tôi lúc ấy cũng gào điên cuồng. Lạ thế những  lúc mơ con mình bị nạn, tỉnh dậy tôi lao sầm sầm sang phòng ngủ bọn trẻ sờ nắn, vuốt ve chúng mãi đến khi cả thằng lớn và con bé quạu cọ tôi mới chịu quay về ngủ tiếp. Lại có đêm tôi mơ thấy chồng mình đang ôm hôn một cô bé sinh viên thực tập. Mới đây nhất là một giấc mơ hãi hùng nhưng tôi đã nhớ lại được tất cả. Mẹ tôi mất. Trong lúc tang gia bối rối có một người đàn bà lạ hoắc đã quỳ lạy trước quan tài của mẹ thú tội và hứa sẽ thay mẹ chăm sóc cha tôi trong  quãng đời còn lại.

Đã đành giấc mơ cũng chỉ là giấc mơ thôi, nhưng tại sao tôi không mơ thấy được ăn tiệc trên nhà nổi Hồ Tây hay cưỡi ngựa ở sa mạc vùng Ai Cập. Mỗi lần như vậy là người tôi toát mồ hôi, tôi đập chân, đập tay, miệng ú ớ rất hãi. Tôi chỉ choàng tỉnh lại khi được chồng lay gọi rồi ôm chặt tôi vào lòng. Giấc ngủ không thể đến được nữa.

Bệnh đau đầu của tôi kéo dài… Cứ chiều đến hai mí mắt tôi lại sập xuống, toàn thân choáng váng. Tôi chỉ muốn nằm lả trên giường, ngủ một giấc thật ngon nhưng nằm xuống rồi lại mê man, thức thức, tỉnh tỉnh để rồi mỗi lần tỉnh dậy cả người lại đau ê ẩm, lại rã rời, lại mệt mỏi hơn.

Chồng tôi đã đưa mấy ông bác sĩ quen thân đến khám và kê thuốc mà bệnh tình vẫn không hề thuyên giảm. Tôi vẫn bị đau đầu. Tôi đi xem bói, cô thầy bói đeo cái kính đen sì, choán gần nửa khuôn mặt, bảo: Phần mộ tứ đại nhà tôi bị rễ cây đâm vào. Cái rễ cây ấy xuyên qua mấy lớp đất và xuyên cả lần xi măng rắn chắc, chui qua lớp tiểu sành đâm vào hộp sọ của người quá cố… Ngôi mộ ấy mấy năm trước đã được quy tụ lại cùng mộ của mấy đời sau nữa… Có nghĩa là tôi muốn khỏi bệnh phải cải táng lại cả ngôi mộ chung, xây cất kiên cố và rất đẹp. Chẳng biết có đúng không mà bệnh tình tôi cứ nặng thêm.

Đúng lúc ấy tôi nhận được điện: “Mẹ ốm  nặng, con về ngay. Bố!”. Thật là “hoạ vô đơn chí, phúc bất trùng lai”. Vợ chồng tôi cuống cuồng về quê, chỉ sợ không gặp mẹ. Đầu óc tôi lúc nào cũng chỉ nghĩ đến mẹ, đến quê nhà.

*

Thuở ấy tôi mười chín tuổi.

Tôi mặc quần âu xanh, áo phin trắng nõn may kiểu cổ lá sen tròn yểu điệu. Tôi đội mũ nan chứ không phải nón trắng quai nơ hồng lại viết dòng chữ “Nón này che nắng che mưa, che cô thiếu nữ sớm trưa đi về” rất bay bướm như con gái làng. Tôi không đi được chân trần trên đường sỏi mịn. Cánh đồng trước mặt lúp xúp những mô rạ khô nỏ chổng theo hình chóp nón. Những thửa khoai lang um tùm xanh ngắt, người ta chỉ phân biệt được luống này với luống khác bằng hàng đỗ xanh đã tơ tướp hết lá còn lơ thơ những chùm quả lép. Mẹ bảo họ để sau này dỡ khoai thì nhổ luôn cây đỗ làm cái đun… ở ngoài đồng chả thấy con trâu nào, lạ thế. Ngày mùa nắng nôi, cỏ lụi tàn, những bờ ruộng chỉ còn trơ cọng  cỏ khô khẳng, trâu bò ăn rơm mới ngon hơn.

Thi đại học xong buổi sáng, buổi chiều tôi bắt đầu ra đồng với một đôi quang gánh dài lượt thượt. Mẹ bảo:

- Con quấn xà cạp vào chân, xỏ đôi găng tay vào, lấy mảnh khăn trong tủ ra mà che mặt. Con gái phải biết giữ lấy nước da của mình.

Tôi y hệt một cô thôn nữ nhưng lóng ngóng mãi không xếp được gánh rạ nên hồn. Vậy là mẹ lại phải làm mẫu, mẹ tóm chặt từng lọn rồi ấn đều bốn phía. Nhìn gánh rạ mà rùng cả mình:

- Nặng thế này con không gánh nổi mẹ ạ.

- Bố cô, ăn thua gì mà sợ. Rạ khô nỏ, nhìn thế nhưng nhẹ lắm.

Tôi cất gánh lên vai, đúng là rạ nhẹ thật nhưng khó đi quá, cứ nhùng nhằng, gió gạt ngang gánh rạ cản bước chân tôi lại. Vậy là  tôi hiểu không ai lại đi gánh rạ buổi nắng nôi mà việc thu rạ là công đoạn cuối cùng, nhàn nhãn, vui vẻ nhất của vụ gặt, người ta chỉ tranh thủ vào những buổi cuối mùa, khi trời có dấu hiệu sắp mưa. Tôi sinh ra ở  nhà quê mà đâu có biết những điều ấy. Mẹ đã gánh vác hết tất cả mọi việc đồng áng dành thời gian cho tôi học. Tôi lớn lên ở nông thôn nhưng công việc đồng áng rất vụng về, khờ dại…

Thuở ấy tôi mười chín tuổi.

Khi những gánh rạ cồng kềnh đặt xuống chắn hết cả lối đi. Những người đằng sau dù vội cũng phải thả gánh mà nghỉ ngơi, hóng gió đồng, người nhà nông quý những phút giây nhàn nhã hiếm hoi lắm. Mọi người kê đòn gánh bên vệ đường hể hả nói cười, đoán tướng, đoán số. Lúc ấy mặt đất đã sẫm lại nhưng ở phía Tây đỏ rừng rực, gió mát lồng lộng, tôi chợt nhận ra hoàng hôn quê tôi có mầu nâu đất, lại thoang thoảng mùi thơm cỏ mật, ngai ngái bùn non… chứ không tím buồn như sách vở. Hoá ra tôi đã có bao nhiêu buổi hoàng hôn như vậy mà không nhận ra cũng như tôi đã quên cả tuổi thơ, quên cả thời  thanh nữ ở làng.

Đấy là mùa hè cuối cùng của tôi ở quê. Tôi đỗ đại học, năm năm đèn sách, ra công tác và lấy chồng thành phố. Quê nhà, đồng ruộng nơi tôi sinh ra đã xa vời vợi.

Tôi sinh con trai đầu lòng rồi con gái út sau, công nọ việc kia bận rộn quanh năm. Thỉnh thoảng lắm mới đưa con về quê một vài buổi với mẹ. Cuộc đời cứ êm ả trôi đi như vậy nếu như không có một ngày tôi phát hiện chồng tôi yêu đứa con gái khác, tôi khóc lóc, vật vã và đòi tự tử.

Mẹ khoác đồ lên thành phố với con cháu. Mẹ thu nhặt hết quần áo bẩn của cả nhà mà mấy ngày tôi không nhìn ngó, giặt sạch sẽ, gấp xếp gọn gàng của mỗi người vào một cái tủ. Mẹ lôi từ ngăn dưới tủ quần áo của con trai ra một đống những giấy vụn, vỏ ốc, cả xương gà và nhiều thứ lổn nhổn nữa, thì ra chuột đã tha ở đâu về làm tổ từ khi nào tôi không để ý. “Con ơi đàn bà con gái phải…”. Đàn bà con gái phải thế nọ, phải thế kia… Tôi đã nghe trăm ngàn lần câu ấy từ ngày ngồi dạng thẻ chân ra đánh chuyền nơi đầu ngõ. Vậy mà bây  giờ tôi thành thiếu phụ cao  sang, đài các. Tôi biết viết ra  trăm ngàn câu văn bay bổng tận trời mây. Tôi cũng biết kích nhẹ “con chuột” là cả thế giới đông tây kim cổ hiện về. Nhưng tôi đã  mải lang thang trên phố tìm vào các cửa hiệu thời trang nổi tiếng nhất, sắm cho mình những bộ áo, váy yêu kiều nhất để đến vũ trường mỗi buổi tối. Tôi còn dành thời gian ngồi nghe tí tách tiếng cà phê rơi tìm  cảm hứng văn chương. “Con ơi đàn bà, con gái phải…” câu nói muôn thuở của mẹ chỉ còn lẩn vẩn trong đầu tôi khi đêm về đơn chiếc. Để rồi âm điệu sập xình, những mốt áo quần lại quấn tôi đi…

Mẹ lùa những ngón tay ram ráp còn  ngai ngái hơi bùn vào mái tóc nhuộm màu hạt dẻ rối tung, rối mù mấy ngày tôi  không chải. “Đầu bù, tóc rối con tôi”, mẹ vuốt nhẹ mái tóc còn tôi lại oà khóc - bỗng dưng tôi trở thành đứa trẻ. Mẹ bắt tôi ngồi dậy, thay quần áo, tôi nhìn  cái mặt  không son phấn trong gương tưởng không nhận ra mình nữa.

- Bôi tý phấn sáp vào con ạ.

Tôi bật cười vì câu nói của mẹ. Bình thường, mỗi lần thấy tôi ngồi trước gương trang điểm là mẹ nhắc: “Phấn sáp nó làm hại da”. Mà mẹ không biết giá của một hộp phấn con đang dùng bằng nửa tấn thóc của mẹ thì sao làm hại da con được. Hai mẹ con tôi đang lang thang khắp chợ, mẹ tìm mua toàn những thứ quen thuộc với quê nhà: mấy lạng cua đồng, một bó rau rút, rau muống, khoai sọ. Vừa đi, mẹ vừa kể chuyện: “Con có nhớ bá Lan không? Tội quá, hiền lành như vậy mà đến lúc chết vẫn khổ, ở một mình cảm chết mấy ngày hàng xóm mới phát hiện ra… Vừa rồi xã tổ chức cắt đất bán cho người ta làm nhà, dưng mà dân làm gì có tiền mua thành thử đất của mình mà toàn người nơi khác đến ở… Cái con nái nhà mình chín mười năm rồi mà vẫn khéo đẻ…”. Toàn những chuyện chả liên quan gì đến  việc chồng tôi bồ bịch mà tôi thấy nguôi ngoai chút ít. Mẹ dậy tôi nấu chè khoai môn thật ngon, thứ mà trước đây chồng tôi thích ăn nhất. Mẹ dậy tôi nấu canh hoa lý với thịt nạc, vừa ngọt, vừa thơm mát đến tận ruột gan, mẹ tôi cứ thủ thỉ: “Chồng con là đứa con trai tốt, tại con bỏ bê con cái, ham vui bạn bè… Xưa cha con đau dạ dày mà mẹ không bao giờ biết đến quả chuối tiêu, dù mẹ thích ăn chuối lắm” “đàn bà con gái phải thế”. Xưa cha con đi vắng quanh năm… Mẹ khác con chứ, ngày xưa khác bây giờ chứ mẹ ơi!

Mẹ tôi tham công, tiếc việc, những ngày nông nhàn đồng áng, mẹ lại ngồi vào khung thêu kiếm thêm công điểm. áo nâu non chít chặt tấm eo thon, quần xa  tanh đen nhóng nhánh, búi tóc dày quấn gọn sau gáy, trông mẹ thung dung, óng ả như người thành phố. Ngày cha mẹ cất ngôi nhà mới   trên nền đất cũ, ai cũng bảo nhà ít người mấy đứa con học giỏi thế sau này chúng sẽ sống ở thành phố chứ không về quê  với mẹ. Nhiều khi tôi cứ nghĩ không biết mẹ lấy đâu ra thời gian và sức lực để cáng đáng một núi  công việc như vậy. Cha tôi chỉ khen mẹ mát tay nên vườn cây mùa nào thức ấy trĩu quả. Mẹ lại thả đủ các loại cá xuống cái ao nhỏ sau nhà, vậy mà còn tham nuôi cả đàn vịt bầu chổng đít rúc ao bèo rồi kêu ầm ĩ cả ngày. Cha tôi trêu mẹ tiếc mấy quả trứng vịt làm mất mỹ quan của cái ao. Cha tôi là cán bộ viên chức trong trong một cơ quan thuộc ngành Thủy lợi, mỗi năm vài ba bận ông về nghỉ lễ, tết. Hết  mấy ngày rộn rã cha lại đùm gói ra cơ quan, ở đấy còn nhiều việc đang chờ ông. Cha về mấy ngày rồi cha lại ra đi, mẹ nói cười nồng nã bên cha như những ngày son trẻ. Một mình mẹ nuôi ba chị em tôi, một mình mẹ lại phải lo liệu đình đám, ma chay, cưới hỏi trong họ mạc. Làng xóm  luôn lấy mẹ tôi ra làm gương để học tập.

Ngày nghỉ, chồng tôi quanh quẩn ra vào, buổi trưa tôi nằm còng queo, quay mặt vào tường dỗ giấc ngủ. Anh nằm quay lại phía tôi theo tư thế úp thìa, anh ôm tôi vào lòng. Tôi giận hờn không tha thứ cho anh. Tôi hậm hực rủa chồng là đồ tồi tệ.  Tôi hận anh nên uống  nước rau răm rồi mặc váy mỏng tang lên giường nhưng cấm anh sờ vào người tôi. Mẹ biết chuyện lại thì thầm to nhỏ. Con là đứa con biết nghe lời nhưng điều này con không thể nghe mẹ được. Trong thâm tâm tôi chỉ mong chồng tôi đứng đắn, tử tế như cha tôi. Trên đời này chỉ có cha tôi là nhất. Cha hiền lành đàng hoàng chung thủy. Cha mẹ không hề cãi cọ nhau bao giờ,  cha mẹ xa nhau nhưng  hiểu nhau đến tận chân răng kẽ tóc. Cha mẹ là đôi vợ chồng đẹp nhất thế gian… Tôi lại ao ước giá mà  chồng tôi được như cha… Phụ nữ ai chả ước được như vậy.

Nguyên - Bạn tôi hai mươi sáu tuổi, kém tôi đúng một con giáp. Nguyên cao một thước tám, mặt đẹp như mặt chúa. Nguyên là trưởng phòng kinh doanh một công ty phần mềm đang  ăn nên, làm ra. Nguyên quen với tôi từ một lớp  học ngoại ngữ buổi tối. Hai cơ quan lại gần nhau nên thỉnh thoảng  lại nhắn tin í ới gọi nhau đi ăn cơm trưa.Trong cuộc  sống có điều gì cấn vấn, buồn phiền tôi lại tâm sự với Nguyên. Có mấy anh chị lớn tuổi ở cơ quan tôi trêu: “Cẩn thận lửa gần rơm…”. Tôi nghĩ họ bậy bạ, thực tình tôi thấy quý Nguyên đặc biệt, tôi muốn được che chở, bù đắp cho Nguyên như một người chị gái. Đi đâu họ cũng bảo hai chị em tôi giống nhau như đúc, thế mới lạ. Với Nguyên tôi cứ có một cái gì đó gần gũi, thân thiết có khi còn hơn cả mấy đứa em ruột thịt của tôi. Hai đứa con tôi cũng quý chú Nguyên lắm. Tôi muốn đưa hai đứa đi chơi đâu, thằng  cu lớn lại hỏi: “Có chú Nguyên đi cùng con mới đi”. Nhiều hôm tôi giận chồng, Nguyên lại tìm những lời lẽ thân tình hoà giải - những lúc thế này, Nguyên như anh trai tôi vậy. Lại có lúc tôi nghĩ không biết sau này lấy vợ rồi em có phản bội vợ em không?

Nguyên kể: “Cha mẹ em không  phải là vợ chồng. Họ cũng không yêu nhau. Em được sinh ra trong một lần mẹ em đi chống bão lụt. Cha em là một người đàn ông tốt, trước họ làm cùng cơ quan với nhau. Mẹ em thấy ông hiền lành tốt bụng nên chủ động xin ông một đứa con. Mẹ em vào miền Nam từ ngày em còn nhỏ. Em ở với bà ngoại nhưng sống chủ yếu bằng tiền chu cấp của cha em. Tuy nhiên em chưa biết mặt cha bao giờ. Ngày còn nhỏ mỗi lần bạn bè nô đùa, trêu chọc, em thường chui vào một xó khóc. Bà ngoại em lại lọ mọ đi tìm vừa dỗ dành, vừa lẩm bẩm điều gì đó. Bây giờ thì ổn rồi, mẹ em cũng có một gia đình yên ấm, nghe nói cha em  đã nghỉ hưu về quê với vợ con ông, nhưng thỉnh thoảng vẫn gửi tiền và quà cho hai bà cháu. Em không thể không nhận vì không biết địa chỉ để gửi trả. Với lại cũng phải để người lớn có trách nhiệm với việc mình đã làm. Mẹ em muốn giữ hạnh phúc cho gia đình ông. Hình  như đấy  cũng là một cuộc thương lượng giữa mẹ em và vợ ông ấy. Suốt đời mẹ em yêu ông ấy nhưng mẹ em là người đến muộn nên  lỡ làng còn ông ấy lại rất yêu vợ con…”.

- Yêu đứa nào đi Nguyên ạ!

- Em chả thấy hợp với ai cả. Có một cô bé rất xinh làm cùng phòng thì mở mồm ra là thấy xe cộ, nhà cửa…

- Cái chính là em có thích nó không?

Nói với nhau thì vậy, nhưng tôi đã định nay mai đứa em gái út của  tôi học xong tôi sẽ kéo cho hai đứa yêu nhau, tôi cứ tin ý định của mình sẽ được suôn sẻ. Nhưng hình như dạo này mắt tôi hư đốn hơn. ánh mắt vô tình của tôi cứ  xoáy vào cái gáy vuông vạm vỡ của Nguyên. Chiều uống cà phê trong quán vắng, trời lạnh mà mặt  mũi tôi tôi cứ nóng bừng bừng. Y hệt như ngày  xưa tôi mới gặp chồng tôi vậy. May mà Nguyên vô tư, em ý tứ không nhìn vào mắt tôi.

Đúng lúc tôi gặp  vướng mắc, suy sụp, bi đát nhất nhì Nguyên biến đi  đâu cả tuần, điện thoại, nhắn tin đều không được, tôi gọi đến cơ quan lần nào cũng được trả lời: Nguyên đi công tác.

*

Tôi về quê chăm sóc mẹ ốm được hai ngày thì thấy tin nhắn của Nguyên, ra là em đi thăm mẹ tận Biên Hoà. Em bảo: “Có một tin hay lắm. Hôm nào ra em sẽ kể cho mà nghe”. Rồi em úp mở: “Em đã biết được tung tích của cha em”. Tôi thấy mừng cho Nguyên nhưng lại thở dài tưởng tượng ra sắp mất một thứ gì đấy rất mơ hồ.

Sông quê tôi mùa này cạn nước, ở bên này nhìn  sang bên kia rõ mồn một. Ngày còn nhỏ mỗi lần đi học về tôi lại đứng trên mặt đê, đúng chỗ chênh vênh nhất khúc vòng cung uốn lượn, nhìn mênh mông xa tít nơi mố cầu. Có hôm lại thập thõm đếm bước  chân từ đầu đê về đến  đầu xóm. Bao nhiêu năm rồi, cảnh vật đã không hề đổi khác. Bây giờ tôi lại đứng nhìn sang tận bờ bên kia. Sông nước ngoằn ngoèo thao thiết chảy xuôi về phía biển. Nắng loang loáng nhạt dần dưới triền đê, cả bãi cỏ xanh mênh mông trải dài dưới tầm mắt, cỏ thẫm dần cùng với chiều trôi đi chầm chậm, tôi thấy mình nhỏ bé trong hoàng hôn màu nâu sẫm. Từ lúc nhận tin nhắn của Nguyên, người tôi thảnh thơi lạ, đầu óc không đau nhưng còn hơi nằng nặng. Chồng tôi cười tươi, anh khen ông bác sĩ già hôm trước giỏi thật, dù tôi đã giấu chồng cất hết những viên thuốc đắt tiền vào một chỗ.

Cha tôi mặc bộ phidama màu lơ trời xắn gọn. Cha đi ra, đi vào, khi ngồi trên giường, sờ tay lên trán mẹ, khi ra vườn tưới cây, lúc lại xúc cho bầy gà nắm thóc. Vậy nên cứ thấy bóng cha ở đâu lũ ngan, gà, vịt lại theo sau lốc ngốc. Vừa thấy ông thấp thoáng ngoài vườn lại thấy ông kỳ cạch gõ lại cái xô mà thằng cháu nội đã làm méo.

- Hôm nào cha bớt thời gian ra cơ quan thăm các cô, các chú một chuyến.

Cha tôi chỉ ờ ờ hiền lành nhưng lại lảng đi chuyện khác dù mẹ sốt sắng phụ hoạ theo. Hơn mười năm rồi từ khi về hưu cha không hề trở lại nơi cha  từng sống gần như cả cuộc đời. Tuổi già, xe cộ, đường sá xa xôi cha tôi ngại. Hình như cha tôi không muốn xa mẹ một ngày nào nữa. Chạnh lòng nghĩ đến chồng, tôi thấy mình hèn hạ, cố chấp, ích kỷ vô cùng.

Những ngày còn đi học cấp ba trường huyện, cha tôi còn đang công tác xa nhà, mẹ tôi thỉnh thoảng cũng đi chợ huyện. Chợ cách trường tôi học một quãng đường, có hôm ra chơi hết tiết một, tôi gặp mẹ từ Bưu điện đi ra, mẹ bảo: “Mẹ đi mua mấy thứ, tiện thể gửi cho bố lá thư”. Chợ quê tôi họp  phiên cách ngày, chợ nhỏ nhưng chả thiếu thứ gì. Thế mà mẹ vẫn lóc cóc đạp xe đi, vài tháng một lần. Đi chợ huyện xa xôi lúc về mẹ chẳng mua gì khác mọi ngày, lạng chè khô đổ vào hộp cho cha, mảnh vải để cắt may cái áo mát, vài lạng thịt nạc như mọi khi. Có hôm mưa phùn gió bấc, rét cắt da, cắt thịt mẹ vẫn xăm xắn lôi xe đạp ra đi chợ huyện. Cha tôi bực mình gắt: “Thì những thứ ấy có thiếu gì ở chợ mình mà bà phải lên tận chợ huyện cho vất vả”. Nhưng lâu nay mẹ ít đi chợ huyện lắm, chỉ năm đôi ba lần, thi thoảng cha tôi còn trêu mẹ: “Lâu không được ăn, tôi lại thấy thèm thịt chợ huyện rồi bà ạ…”. Mẹ tôi chả nói gì chỉ ánh mắt ngẩng lên nhìn cha trĩu buồn nhưng mặt mẹ lại giãn ra như vừa trút xong một gánh nặng.

Đã là ngày thứ ba ở quê. Bệnh tình mẹ tôi vẫn không thuyên giảm. Đêm thức chăm mẹ mệt quá, thiếp đi, khi tôi tỉnh dậy thì ánh nắng  đã xuyên qua khe cửa sổ. Gió sớm từ ngoài sông thổi rì rào qua bãi ngô mát rười rượi. Chồng tôi cũng vừa dậy ưỡn vai làm vài động tác thể dục. Anh quay ra thấy tôi vươn người với quả nhót đầu cành chín ưng ửng bên vườn: “Có khi phải chuyển em về quê sống thôi”. Tôi thấy cay cay ở mắt, chợt một ý nghĩ cay độc  lại loé lên: “Chắc anh muốn tống tôi về quê để tự do bồ bịch…” nhưng thấy dịu lại ngay vì hàm răng lấp  loá bừng lên trên khuôn mặt rất  đàn ông của anh. Lại quang quác mấy con vịt bầu chổng đít rúc bèo dưới ao, lại tiếng chích chích gọi gà của cha tôi ngoài vườn.

Cuối cùng mẹ tôi vẫn ra đi.

Buổi chiều sau lễ cúng ba ngày cho mẹ, tôi bần thần tìm giở lại các rương, hòm tủ xem đồ đạc của mẹ còn sót thứ nào hoá đi để mẹ có cái dùng nơi chín suối. Tìm mãi vẫn chỉ ngăn nắp mấy bộ quần áo cũ gấp sạch sẽ dưới đáy tủ, tất cả giấy khen của chúng tôi ngày  phổ thông, mấy tấm ảnh gia đình mờ nhạt, những bức thư cha tôi viết cho mẹ mầu mực đã mờ ố. Thương mẹ quá, cả đời tần tảo vì chồng, vì con, đến lúc chết vẫn không có một thứ gì đáng  giá cho riêng mình. Vừa sắp xếp tôi vừa rấm rứt khóc, đầu óc tôi bâng lâng. Trong buồng đứa em gái tôi đang xụt xịt, tôi lại nghĩ đến Nguyên, tôi tin rằng nó sẽ thành em rể tôi, chỉ có giao con bé vào tay Nguyên tôi mới yên tâm được. “Giầu con út, khó con út”, con bé thế mà vất vả, thương mẹ, thương  em tôi đâm  nghĩ ngợi lung tung… Mai kia em tôi lấy chồng, nó sẽ không có mẹ dặn “Đàn bà đêm đi ngủ nhớ mang theo một vật nhọn găm  vào đầu giường… đừng bao giờ vuốt sống lưng chồng khi ân ái…” nhiều lắm, mẹ dặn đủ thứ tôi chưa biết.

Lần tay xuống tận đáy lót báo cũ của chiếc hòm  nhỏ là  một cái phong bì dày cộp, tưởng mẹ tôi cất tiền nong hay sổ tiết kiệm, tôi gọi các em và cả cha tôi nữa mới mở gói giấy. Không có tiền, không có vàng bạc hay thư từ riêng chung nào mà là một tập biên lai, biên nhận mẹ tôi gửi tiền qua Bưu điện đến một người đàn bà có địa chỉ lạ hoắc. Những năm gần đây người nhận lại là Hưng Nguyên… Lớp… Trường… Rồi đến Hưng Nguyên… Phòng Kinh doanh… công ty Phần  mềm X. Ra  là Nguyên của tôi, thằng “em trai” tội nghiệp của tôi. Đất trời rộng lớn bao la nhưng thiên mệnh con người lại chật hẹp vô tình. Tim tôi thót lại, mồ hôi túa ra, trời đất trước mặt tôi sầm tối. Cha đứng ở sau tôi từ lúc nào  đó mà tôi không biết. Sắc mặt cha tôi tái dại, ông ngả dần, ngả dần về phía sau. Cha tôi lên cơn  co thắt động mạch vành, thằng em trai bình tĩnh hơn, nó tìm được hộp  thuốc của cha ngay lập tức. Mấy viên thuốc nhiệm mầu làm cho cha tôi tỉnh lại, ông ngồi tựa hẳn lưng vào thành giường, lần đầu tiên tôi nhận ra, cha tôi đã già quá rồi, trên khuôn mặt khắc khổ của ông ướt nhoè nước. Cha khóc thương mẹ hay ân hận với lỗi lầm của mình. Có lẽ là cả hai. Thoáng chợt tôi nghĩ: như mẹ bây giờ là sung  sướng, chiến tranh, giông bão, gió mưa,   mưu toan, lo liệu  đều vô nghĩa.

Thắc mắc, hoặc nghi những lần mẹ đạp xe lên chợ huyện đã rõ, vậy là mẹ tôi đều đặn gửi tiền nuôi con riêng của chồng. Cả cha con tôi, cả Nguyên nữa, tất cả đều  dại khờ và nhỏ bé, vô vị trước vong linh mẹ. Có thể đêm nay em sẽ tìm được cha em, nhưng em sẽ chẳng bao giờ em gặp được người đàn bà vĩ đại đã trùm bóng mát xuống quãng đời thơ dại, thiếu vắng của em.

Chiều đang buông phủ dần bóng tối. Một cánh bãi chân đê xào xạc gió, dòng sông vô tình thao thiết chảy xuôi về phía biển. Cánh đồng xa lúp xúp hàng rạ chổng hình chóp nón. Những cơn giông sấm chớp với cuộc đời bể dâu… xa mãi rồi. Ngoài kia, tất cả đang bị phủ trùm dưới nhập nhoạng hoàng hôn màu nâu sẫm.

(Báo Văn nghệ)

Chớp lạnh

Khu rừng mấy chục năm không dấu chân người gần như nguyên sinh. Cây to rêu bám dày xụ. Tán rừng dày khít, hiếm hoi lắm mới có một tia nắng lọt được xuống lớp lá mục tầng tầng bốc mùi cổ ải. Trời xanh thăm thẳm không cùng. Gió vẫn ào ạt trên không trung nhưng không khí rừng thì oi nồng ngột ngạt. Mấy chục con người áo quần mặt mày ướt đầm, nhễ nhại đào bới. Bụi đỏ lầm lên theo những nhát cuốc chim bổ xuống đất rừng mùa khô chạm đá và rễ cây toé lửa, rung bần bật. Họ mệt lắm rồi. Tiếng ve rừng ong ong như một dàn đồng ca đơn điệu nghe càng thêm mệt mỏi. Những nét mặt đã lộ vẻ thất vọng. Tôi cũng đã bắt đầu nghi ngờ cách tính toán của mình, nhưng vẫn buông một câu theo quán tính:

- Cố lên các em! Chắc ở khu này thôi…

Vinh quẳng cuốc đánh huỵch một cái, tiến đến trước mặt tôi:

- Anh xem lại đi, em nghi không chính xác…

Máu tự ái của thằng chỉ huy trỗi dậy nóng phừng cả mặt. Suýt nữa tôi đã phặc một câu. Nhưng tôi kìm được, nhẹ nhàng:

- Tôi đã tính kĩ rồi. Không thể sai được. Cậu về vị trí làm việc!

Vinh thở sượt một cái bất mãn:

- Tôi mệt lắm rồi…

- Cậu định chống lệnh hả? Tôi thì…

Không để tôi nói hết câu, Vinh mím môi nhìn tôi rồi bất chợt chìa cả hai bàn tay phồng rộp vỡ nước đỏ loét vào mặt tôi, nói như sắp khóc:

- Anh thấy chưa, tôi đâu có chơi? Nhưng làm thì phải có cái đầu chứ, cứ hùng hục như trâu thế kia... Anh không xót lính à?

Máu trong người tôi sôi lên, bàn tay theo phản xạ đã nắm lại. Tôi buông một câu đe doạ:

- Cậu giỏi thì cứ nghỉ!

Tưởng Vinh sợ, ai dè nó bình thản mắc võng nằm toòng teng ngay trước mắt tôi. Giận lắm, nhưng tôi chưa biết phải xử lí làm sao. Đây không phải lần đầu Vinh gây khó chịu cho tôi.

Cách đây hơn một năm, Vinh khoác ba lô về đại đội tôi với tư thế của một chiến sĩ bị “đẩy” đi. Vẻ mặt vênh vênh, mắt không thèm nhìn tôi khi trình quyết định điều động. Được lắm! Đúng như tin đồn. Cao to đẹp giai! Đỗ một lúc hai trường đại học. Trai quê mà như vậy là của hiếm. Chẳng hiểu vì lí do gì lại nhập ngũ. Cậy có học nên hay tự kiêu. Ngựa non háu đá, cầm đèn chạy trước ôtô, mới nứt mắt mà đã muốn dạy khôn người đi trước, những thằng lính như thế tốt nhất là “đẩy” đi cho nhẹ gánh. Có nghìn lẻ một lí do hợp lí để “đẩy”.

Vinh ngang nhiên rút tấm ảnh cô người yêu ra ngắm.

Trong bức ảnh ấy là một cô gái mười chín tuổi, đang học đại học KHXH&NV. Bức ảnh do mấy cô cùng phòng chụp bằng máy điện tử, dù người chụp vụng, không biết “cúp” nên bức ảnh lô xô cột giường tầng; sách vở gương lược quần áo treo bộn bề; nhưng bù lại, cô gái trong ảnh rất đẹp bởi rất tự nhiên khi đang nằm ngủ. Tóc xoà đen nhức gối. Hai hàng mi rợp khép hờ. Bàn tay có những ngón trắng hồng thon như tay Phật cầm một cuốn sách nhìn rõ chữ Thơ tình Puskin úp trên khuôn ngực căng phồng. Cặp môi mọng hồng như hai múi quýt hơi mỉm cười. Chắc trong giấc ngủ trưa ngắn ngủi cô mơ thấy điều gì vui lắm!

Đáng lẽ Vinh cũng đang học cùng cô gái ấy, nhưng hoàn cảnh gia đình Vinh rất đặc biệt. Khi Vinh thi đậu một lúc hai trường đại học, tin vui râm ran cả cái làng quê nghèo khó. Bố mẹ Vinh sau niềm vui vô bờ bỗng giật mình lo lắng: Chị gái Vinh đang học cao đẳng năm thứ nhất. Những con gà con vịt, mấy tạ lúa và cả những quả bầu quả bí không thể nuôi nổi hai đứa con học cùng một lúc. Vinh quyết định nhập ngũ “cho người cứng cáp lên”, khi ra quân nhập học là vừa lúc chị gái ra trường đi làm.

Ban đầu Vinh còn xa lánh tôi. Nhưng sau khi hiểu hoàn cảnh Vinh, tôi bảo: “Tôi rất quí những người có học, nhưng cái gì cũng phải có kỉ cương phép tắc. Mùa mưa đơn vị huấn luyện, tôi tạo điều kiện cho cậu ở nhà ôn tập văn hoá để khi ra quân cậu nhẹ nhàng bước vào cổng trường đại học, mùa khô đơn vị đi làm nhiệm vụ đặc biệt, cậu phải đi. Công việc này cần những người thông minh như cậu. Thoả đáng chưa? Lên rừng cậu tha hồ mà thể hiện nhé!”. Cứ tưởng Vinh buồn. Ngược lại. Vinh cười nói với tôi: “Em mê rừng lắm! Hôm xe chở tân binh đi, em chỉ mong đi nữa, đi mãi, càng xa càng tốt. Lính tráng thì phải xa xôi một chút nó mới ra hồn!”. Vinh đàn hay, vẽ đẹp yêu văn học, thỉnh thoảng lại có thơ đăng báo, nên tôi phân công Vinh tập văn nghệ, làm báo tường đại đội... Thời gian trong học tập - công tác đối với Vinh tôi cũng du di. Tôi cho Vinh ở riêng một phòng của thư viện để tiện đọc sách khuya. Một mình Vinh một chế độ. Tôi đối với Vinh như một thằng em trai nên Vinh tỏ vẻ biết ơn, gần gũi. Trong đơn vị không ít người cho rằng tôi thiên vị, quí Vinh quá hoá nhờn…

Ngắm chán chê bức ảnh, Vinh mở ba lô lôi những bức thư ra đọc, chiếc võng đung đưa nhàn hạ. Điên tiết, tôi quát:

- Mày biến cho khuất mắt tao, không đừng trách!

Vinh lẳng lặng cầm dao. Cả đội chống cuốc nhìn theo bóng nó khuất vào rừng. Tôi nạt gằn trong cổ họng: .

- Làm đi! Đào ngược lên trên!

Mấy chục con người lại uể oải làm việc. Tôi giở bản đồ và hồ sơ ra nghiên cứu lại. Không thể nhầm được. Tọa độ đã được xác định kĩ lưỡng. Thằng Vinh tinh tướng, trứng khôn hơn vịt. Chưa thấy không phải lỗi do tôi tính toán sai, mà phải hiểu rằng, một dấu (x) trong bản đồ thì bên ngoài là cả một khoảng mênh mông.

Vinh về, trong tay là một giò phong lan hoa đỏ rực, vừa đi vừa huýt sáo vang rừng. Buộc giò hoa vào cột lán, nó ôm ghi-ta bập bùng hát vô tư như không có chuyện gì xảy ra: Sơn nữ ơi... đời ta như cánh chim trời... Một vài ánh mắt nhìn Vinh khó chịu và nhìn tôi trách móc.

Mấy ngày liền, chúng tôi đã đào muốn lật tung khoảng rừng, vận dụng hết mọi kinh nghiệm, thậm chí dùng đến bài cuối cùng là thắp hương lầm rầm khấn anh linh các liệt sĩ hãy phù hộ cho chúng tôi, vậy mà không tìm thấy ngôi mộ, đúng hơn là một cái hố chôn tập thể. Theo hồ sơ, năm 1972 một tổ ba người khi trinh sát cứ điểm Konking nằm trên đỉnh núi này đã bị địch bắt, tra tấn cho đến chết rồi dùng xe tăng kéo xác những chiến sĩ ấy chôn vào một hố pháo ngoài cứ điểm. Trinh sát của ta quan sát được, đã đánh dấu vào bản đồ nơi chôn họ, bây giờ được giao lại cho chúng tôi.

Tôi là người quyết đoán, đôi khi bảo thủ. Dù chưa tìm thấy ngôi mộ nhưng tôi kiên trì bám khoảng rừng này. Vinh cáo ốm không làm, hết đọc sách lại viết thư, rồi lôi ảnh người yêu ra ngắm. Được rồi, chú mày sẽ được biết thế nào là lễ độ khi chống lệnh. Tôi sai y tá kiểm tra sức khoẻ Vinh để có đủ bằng chứng tiến hành kỉ luật. Trong thâm tâm tôi vẫn thầm quí Vinh, nhưng không kỉ luật Vinh thì đơn vị sẽ loạn. Mức kỉ luật được tôi chiếu theo điều lệnh: Cảnh cáo trước đại đội, đề nghị giữ tuổi quân thêm 6 tháng. Như vậy là Vinh sẽ chậm nhập học một năm. Cái giá phải trả cho thói ngông nghênh cũng đắt, nhưng bù lại Vinh sẽ chín chắn hơn sau những vấp váp đầu đời.

Có xe chở bộ đội vào thay quân. Tôi viết giấy trả Vinh về đơn vị. Vinh buồn bã nhìn tôi đề nghị:

- Anh cho em ở lại tìm cho ra ngôi mộ này đã...

Tôi nhếch mép:

- ở lại để cậu chỉ huy tôi à?

Vinh tha thiết:

- Anh kỉ luật em thế nào cũng được, nhưng đừng đuổi em về, nhục lắm?

Tôi xiêu lòng. Từ  hôm đó, Vinh trở nên trầm tính, ít nói ít cười. Vinh chấp hành mệnh lệnh như một cái máy, chỉ đâu làm đó. Đêm nào Vinh cũng mang đàn ra bờ suối chơi mỗi một bản nhạc For Elise. Tiếng độc tấu buồn và khắc khoải láy đi láy lại một giai điệu trong những đêm trăng rừng đã đánh động lương tâm tôi. Liệu mình có quá đáng khi kỉ luật Vinh? Nếu không có cái án kỉ luật ấy hẳn bây giờ Vinh đang ngồi ở sân kí túc xá chơi đàn cùng bè bạn. Nhưng tôi lại tự bào chữa: Cuộc đời vốn nhiều sóng gió, tôi làm như thế là giúp Vinh nhận thức được mình, cứng cáp hơn để vững vàng trong cuộc sống.

Đã gần hết mùa khô mà ngôi mộ vẫn không tìm thấy. Nếu không nhanh, mùa mưa ập tới sẽ phải rút quân. Tôi tổ chức họp đội để lắng nghe ý kiến của chiến sĩ. Mỗi người một ý kiến nhưng tất cả đều chung một điểm là: Cứ kiên trì tìm năm nay không thấy thì sang năm tìm tiếp. Chỉ riêng Vinh không nói gì ngửa mặt nhìn nóc lán vẻ thờ ơ.

Mùa khô năm ngoái, chúng tôi tìm một ngôi mộ bên bờ suối. Hồ sơ ghi rõ: Cách mép nước 50m. Tôi căn tọa độ và ra lệnh đào, vậy mà một ngày không thấy. Vinh gây sự với tôi rồi bỏ ra ngồi bên bờ suối. Ngồi chán, Vinh cởi quần áo lao xuống nước vùng vẫy thoả thuê. Suối mùa khô nước trong veo, nhìn thấy cả những hòn cuội trắng dưới đáy, hai bên bờ hoa dại nở tím vàng đỏ trắng xoà rợp ra mặt nước, bướm ngũ sắc tung tăng bay rối cả mắt. Tôi phăm phăm chạy tới gọi Vinh lên, định giáng cho Vinh một cái bạt tai.

Nhưng cánh tay tôi chưa kịp vung thì Vinh đã reo lên: “Anh có thấy gì không?”. Tôi ngờ vực đưa mắt nhìn xung quanh: “Mày định nói gì? Tao không có thời gian lãng mạn đâu!”. Vinh lắc đầu: “Anh không thấy à? Suối chảy uốn quanh sang bên mình...”. “Thì sao?”. “Còn sao nữa, như vậy đất sẽ lở mấy chục năm rồi, bờ sẽ ngày càng lùi vào gần ngôi mộ. Vậy mà anh cho đào cách mép nước 50m làm sao thấy? Chắc chắn ngôi mộ này giờ ở ngay mép nước?”. Người tôi nóng bừng. Cả đội đang mải miết làm, không ai để ý những điều Vinh vừa nói với tôi. Tôi cho đội đào giật lùi ra bờ suối. Quả nhiên đã tìm thấy ngôi mộ chỉ cách mép nước hơn một mét. Nếu không tìm thấy có lẽ một mùa lũ nữa sẽ cuốn trôi đi mất…

Nén giận, tôi yêu cầu Vinh phát biểu. Vinh thoắt trở lại sôi nổi:

- Tôi thấy anh cho đào ngược lên như hiện nay là vô lí!

Cổ tôi đã thấy ư ứ nhưng vẫn hỏi lại:

- Vì sao?

- Anh không chú ý trong hồ sơ có ghi là “Hố pháo ấy dưới gốc cây cổ thụ rất to, đường kính khoảng 2m, cao tới 30m à”?

- Có. Nhưng cả khu rừng này bây giờ không thấy cây nào đáng gọi là cổ thụ như trong hồ sơ cả. Có lẽ nó đã bị bom B52 rải thảm đánh gục rồi.

- Vâng, có thể. Nhưng sao anh không chú ý toạ độ anh căn hiện nay nằm trên một khu vực cheo leo, độ dốc rất cao?

- Thì sao?- tôi xẵng.

- Còn sao nữa! Với độ dốc như thế thì không có một cây nào có thể trở thành cổ thụ cao mấy chục mét được. Mà phải là nơi đất bằng, anh hiểu chưa?

- Ai bảo cậu thế? Vẫn có cây cổ thụ mọc trên núi cheo leo… - tôi chống chế yếu ớt. Vinh đốp ngay:

- Nhưng còn xe tăng? Với một độ dốc như thế thì đến tăng T72 cũng không bò lên được, chứ đừng nói tăng M113. Theo tôi, ngày mai nên tìm xuôi trở xuống chỗ đất thoai thoải gần rừng le mới đúng.

Cả đội bắt đầu trầm trồ ý kiến của Vinh. Tôi thấy một bên mặt sượng sần. Cả đêm đó tôi trằn trọc vì xấu hổ. Sao điều đơn giản ấy tôi lại không nghĩ ra, để đến nỗi một thằng lính oắt dạy khôn mình? Vẫn biết ý kiến của Vinh là hoàn toàn khoa học, nhưng giá nó khôn ngoan nói riêng với tôi thì tôi đã làm theo tức thì, tốt cho cả đôi bên. Đằng này... trước mặt bao nhiêu lính tráng, nó ngang nhiên chất vấn tôi, khác nào bảo tôi dốt?

Tôi tiếp tục triển khai tìm theo hướng cũ, nghĩa là ngược lên trên. Nửa tháng nữa đi tong.

Bầu trời chuyển màu, đã có những đám mây xám lởn vởn. Gió không còn ào ạt, mà lâu lâu mới thổi một cơn chậm rãi như một tiếng thở dài nóng hổi của núi rừng, báo hiệu sắp chuyển mùa. Mùa mưa sắp ụp xuống đầu chúng tôi! Đến lúc này thì tôi không còn giữ sĩ diện nữa. Tôi cho đội tìm theo ý của Vinh.

Vẫn những con người ấy, nhưng khi có một niềm tin chắc chắn để vin vào nên họ làm hăng hái lắm!

Bắt đầu là tiếng reo của Vinh, tiếng reo chứa cả niềm vui lẫn sự tự hào hãnh diện. Không biết những người đào vàng khi được thì vui thế nào, chứ chúng tôi khi tìm thấy một ngôi mộ thì niềm vui vô bờ bến. Phút chốc tôi quên hết mọi muộn phiền, cả những khúc mắc với Vinh. Và không hiểu sao trong đầu tôi nảy ra một ý nghĩ rất sáng: Xoá kỉ luật cho Vinh!

Chúng tôi nhảy bổ đến bên cái hố sâu gần lút đầu người. Dưới những nhát xẻng hăm hở của Vinh những miếng vải mục dần dần hiện ra. Bao giờ cũng thế, mỗi khi tìm được một ngôi mộ, sau giây phút hân hoan là một không khí lắng trầm. Những ống xương mục ải chồng chéo trong hố dần dần được đưa lên. Mỗi cái xương ống chân đều có một sợi dây cáp điện buộc quấn quanh. Tôi ngồi gỡ những đoạn dây ấy mà rùng mình tưởng tượng ra cảnh chiếc xe tăng kéo lê những xác người đẫm máu. Và chính những ý nghĩ miên man ấy đã khiến tôi có một cảm giác bất an đột ngột. Tôi ngẩng phắt lên. Trong óc tôi lúc ấy có một quyết định nhanh như ánh chớp: Dừng lại để dò mìn!

Nhưng cái quyết định của tôi chưa được ban ra thì một ánh chớp khác nhanh hơn đã nháng bùng lên! Không nghe thấy tiếng nổ, chỉ thấy mặt đất giật lạnh một cái kinh người hất tôi bật ngửa. Trong tích tắc ấy tôi dường như nghe đồng thời cả mấy chục tiếng hét của con người và tiếng ré lên của muôn chim giật mình hoảng loạn. Cơn choáng chưa tan tôi đã hãi hùng bò lê đến bên miệng hố. Một cảnh tượng đau đớn điếng hồn xói mạnh vào ngực tôi nghẹt thở. Vinh đang quằn quại dưới hố!

Chúng tôi gào gọi không ra tiếng, khóc không ra tiếng, lắc lay cái thi thể nát bấy của Vinh. Sao lại thế này hở giời? Chiến tranh đã cướp mất của đất nước bao nhiêu nhân tài chưa đủ hay sao!?…

Suối cuối mùa khô cạn trơ lòng, đá rêu bám xanh rì. Chúng tôi khoét một cái hố sâu. Đợi mãi mới đủ nước sạch để tắm cho Vinh. Cái thân thể thanh tân cường tráng bị quả mìn giặc phá nát bươm, nhưng lạ kì thay, gương mặt Vinh còn lành nguyên vẹn, gương mặt tuổi hai mươi vẫn bình thản sáng ánh lên những nét hào hoa, tự tin vương những nét thơ ngây trong trẻo đầu đời. Lục ba lô cả đội không còn bộ áo quần nào mới, bộ nào cũng cũ sờn, nhựa cây rừng dính bầm đen hết cả. Đành mặc cho Vinh một bộ còn lành lặn nhất. Ngả một cây gỗ thông to thẳng xẻ ván đóng áo quan cho Vinh, nhưng chiếc cưa duy nhất của đội đã gãy ngang chừng do bập vào mảnh bom còn ngậm trong thớ gỗ. Đành dùng rìu khoét một cái quan tài độc mộc.

Vinh nằm giữa rừng âm u và hương hoa ngàn ngạt. Chúng tôi cắn răng để đừng bật ra tiếng khóc. Thế mà, phút đóng nắp áo cho Vinh, tôi đã khóc nức lên. Không phải tôi ân hận vì thói tắc trách của mình. Kẻ thù táng tận như thế ai có thể lường hết được? Trong tay tôi là ba-lô sách vở, tấm ảnh cô bạn gái và hai tờ giấy báo trúng tuyển đại học của Vinh. Đã mấy lần tôi bỏ vào rồi lại nâng lên. Tôi khóc vì không muốn những thứ đó bị chôn vào lòng đất…

(Văn nghệ Trẻ)

Thầy cúng thời nay

Vào một buổi sáng, khắp làng Ngòi Loi dân chúng ì xèo bàn tán sự kiện Lại Thèo Đảnh trương một biển hiệu to đoành trước cổng nhà hắn. Biển hiệu dán mấy hàng chữ tiếng tây lạ hoắc: Trutadivutamli Thèo Đảnh. Chẳng ai hiểu những chữ đó có ý nghĩa gì mà chỉ đọc được hai từ Thèo Đảnh tên hắn. Nhưng lạ hơn, trong vườn nhà Thèo Đảnh dựng một ngôi điện thờ hơi bị khang trang và tuyên bố xanh rờn: Từ nay hắn sẽ làm thầy cúng!

Người làng Ngòi Loi kháo hỏi nhau ở quán tiết canh cháo lòng lão Phiệt béo; ở quán bi-a anh cu Tỉ hấp; ở quán tạp hoá kiêm cà phê giải khát bà Thủ toét ngoài cổng làng: Thèo Đảnh trương biển hiệu, lập điện thờ quyết tâm làm thầy cúng đằng ấy biết chửa?

- Này, Thèo Đảnh học chữ nho hồi nào mà giờ xách ca táp, thanh la đi cúng cứ như thầy pháp thực thụ nhỉ?

- Nào biết được, có lẽ thánh cho hắn ăn lộc cũng nên.

- Phen này làng Ngòi Loi cứ gọi là gay to rồi! Thèo Đảnh đi cúng thì mất béng một người có đôi bàn tay vàng, lấy ai chế ngự lũ gia súc sinh đẻ vô tội vạ?

Nghĩa là đủ mọi thành phần, lứa tuổi nam phụ lão ấu ai nấy đều thắc mắc, về Thèo Đảnh - một tay thợ hoạn trâu bò, lợn gà, chó mèo vào loại siêu đẳng nay bỗng chuyển nghề. Có người khen Thèo Đảnh nom cũ người thế mà thông minh nhiều tài vặt ra phết. Không học hành thi cử. Không mua bán chạy chọt bằng cấp, chứng nhận, chứng chỉ gì sất mà bây giờ nghiễm nhiên được thiên hạ gọi bằng thầy. Kể ra thì hắn cũng sướng đấy chứ nhẩy?

Kẻ lại bảo hay ho no béo gì cái nghề chập chập cheng cheng bố láo ấy. Rồi có ngày có thằng nó đốt nhà cho mà coi.

ôi, kể sao cho hết cái sự khen chê yêu ghét của người đời. Những lời nói ong ve láo pháo kia đến tai Thèo Đảnh hết. Nhưng Thèo Đảnh chỉ cười tủm, tự nhủ: “Lời nói gió bay lên giời, có gì phải bực lòng sinh ốm chỉ khổ vợ khổ con. Hơi đâu tranh luận, đối lời với lũ người rỗi hơi rách việc ấy cho tổn thọ!”

Thực ra, Thèo Đảnh trước khi quyết làm thầy cúng đã tìm hiểu nghiên cứu chán chê ở quê vợ hắn - một làng nhỏ dưới chân núi Đấu  có đến ngót chục ông thầy cúng. Tài ai lộc người ấy, nói chung các vị đó vẫn đủ việc làm. Không ai giàu nứt đố, đổ vách nhưng sống dễ chịu hơn cày cuốc cấy hái hay làm nghề thổ mộc ráo mồ hôi là ráo tiền.

Mọi người chắc chắn sẽ hỏi rằng: Việc đâu mà cúng bái nhiều thế ta?

- Này nhé: Con trẻ sơ sinh đầy tháng phải lo sắm cái lễ cúng mụ cho hay ăn chóng lớn. Động thổ, cất nhà đặt nóc, tân gia không lẽ không trình báo thổ thần long mạch các ngài quở cho thì khốn. Người ốm lâu ngày chữa chạy thuốc men mãi không khỏi có khi bị quỉ ma bắt vía, phải đuổi phải trừ chứ. Người chết già, kẻ chết trẻ phải cúng phục hồn, chúc thực trình báo “hộ khẩu” cõi âm mới mong xuống dưới đó có cái ăn, cái mặc. Tuần tứ cửu hay trăm ngày hạ mâm phải lập đàn qui tây, cát kết không lẽ để người nhà mình hổ tủi nơi chín suối. Những người quyền cao chức trọng, kinh doanh buôn bán đang lên như diều gặp gió, tiền vào như nước bỗng có kẻ đì, người ngáng, lỗ vốn hao tài có khi động chệ mồ mả tổ tiên ông bà tam đại, tứ đại... càng phải cúng tợn.

Nghĩa là chịu khó phân tách ra thì rất chi là nhiều cái sự đáng cúng lắm lắm các người ơi!

***

Một đêm trời tối như hũ nút, rét cắt thịt cắt da vậy mà ngoài Đống Mít làng Ngòi Loi cứ văng vẳng tiếng khóc khản đặc của trẻ con lúc xa lúc gần nghe thảm thiết rùng rợn lắm.

Mấy tay trật tự xóm đi tuần đêm nghe dựng tóc gáy. Thằng cu Vảng con lão Lảng trưởng làng mắt to bằng cái bát chậu run như cầy sấy bảo hai đứa đi cùng: Ma rồi, chứ giữa đêm khuya rét mướt thế này làm gì có trẻ con nào ngoài đồng không mông quạnh ấy được. Nói đến ma cả bọn rủn người bảo nhau: đừng có ra đấy ma nó bắt thì bỏ bố. Thằng cu Vảng nảy ra sáng kiến: chi bằng vào bảo gã Thèo Đảnh thầy cúng, bọn mình không phải ra nơi ấy, tiện thể xem gã cao tay đến đâu. Tức thì cả bọn cười rinh rích vì tìm được kế độc.

Thèo Đảnh phăm phăm tiến ra phía đống Mít không chút sợ sệt. Cách đống Mít độ ngót trăm mét, Thèo Đảnh đốt hương khấn vái, đọc thần chú lầm rầm. Hương cháy, xoà ra một đám tàn lửa, Thèo Đảnh huơ huơ trong đêm, tự dưng ba gã trật tự nhà ta rủn chân không bước được nữa. Thằng Vảng mắt to són đái ra ướt cả đũng quần.

Thèo Đảnh bảo: cậu nào không sợ ma thì theo tôi. Nhưng không có lời nào đáp lại.

Thèo Đảnh bước lên Đống Mít quát lớn: Lũ cô hồn ma đói ma khát kia! Các ngươi thật to gan lớn mật, cớ sao đêm hôm dám làm thanh động hương thôn. Biết điều thì đâu về đó rồi ta sẽ làm phúc: đói cho ăn, rét cho mặc nghe chưa?

Thèo Đảnh nhảy nhót hai tay bắt quyết đen đét. Đoạn ngậm dầu bụm miệng thổi vào bó hương giơ cao bùng lên quầng lửa cháy loà loà. Lửa tắt thì tiếng khóc đứa trẻ kia cũng im bặt.

Thèo Đảnh gọi:

- Vảng, bảo chúng nó lên đây!

Ba gã trật tự đã hoàn hồn nhưng vẫn sợ đồng thanh gọi: Trừ xong rồi thì về thôi thầy Đảnh ơi, trời cũng sắp sáng rồi.

Tinh mơ hôm sau ở quán tiết canh cháo lòng lão Phiệt béo; ở quán giải khát bà Thủ toét đầu làng Ngòi Loi đã đồn rầm cái tin sốt dẻo: đêm qua tổ an ninh trực tiếp chứng kiến thày Thèo Đảnh trừ con ma ngoài Đống Mít đấy các ông, các bà ạ.

Lạ gì chuyện ở làng Ngòi Loi. Buổi sớm nó là con ma trẻ con khóc lóc. Buổi trưa, buổi chiều, buổi tối rồi đến đêm khuya, ngày sau nó được người ta thêu dệt vô cùng li kì, quái dị lên rất nhiều rằng thầy Đảnh niệm chú, rút roi dâu tẩm nước giải quất con ma kia hàng trăm cái và phải yểm, đốt đến cả chục đạo phù mới chịu nín. Nín rồi thì rối rít lạy thầy Thèo Đảnh xin tha. Ma trẻ mà lì ghê thật.

Và một tuần sau, ngoài Đống Mít được dân làng Ngòi Loi tự nguyện dựng lên một cái miếu nhỏ tinh khôi. Người ta bảo nhau mang lễ vật ra cúng bái hương khói nghi ngút. Có thờ có thiêng mà!

***

Một chiều, Khư thợ cạo chuyên vặn đầu, vít cổ đám đàn ông Ngòi Loi ngoài gốc cây đa gù trong lúc cặm cụi “gặt tóc” cho Thèo Đảnh thấy Mận lé bán số đề đi qua, máu cờ bạc nổi lên, gã rỉ tai: Thầy Đảnh xui em một con đi nào, tối mà trúng em xin hậu tạ!

Đang lúc lưỡi tông đơ xúc lẹt xẹt mé thái dương từng lớp tóc rơi xuống cổ áo Thèo Đảnh vừa buồn vừa ngứa ngáy, Thèo Đảnh giơ năm ngón tay toan gãi thì bỗng không thấy buồn ngứa nữa bèn hạ tay xuống.

Vốn dân đề đóm chuyên nghiệp, Khư thợ cạo chớp ngay cái cử chỉ của Thèo Đảnh “dịch” luôn rằng: đích thị con 05 (không năm) 50 (năm mươi). Khư buông tông đơ, móc túi chạy đuổi theo cô Mận lé:

- Này! Đếm đi, đây xuống tất con không năm một trăm ngàn, đánh lót con năm mươi hai mươi ngàn. Cầm tích kê, Khư hào phóng bảo Mận lé: Còn dư tiền đấy, anh xin tặng tất người đẹp. Rồi về tiếp tục “gặt tóc” cho Thèo Đảnh. Khư rất khoái cái động từ  “gặt tóc” gã sáng tác và cho rằng gọi thế nó văn minh hơn là “cắt tóc” nghe vừa mất mát vừa buồn bỏ mẹ.

Trời xui đất khiến thế nào, vừa hết chương trình thời sự buổi tối Đài truyền hình tỉnh thì bỗng xóm Đình thanh động tiếng reo lớn: Trúng rồi? Tôi trúng rồi! Làng nước ơ...ơ...i...i???

Nghe tiếng choang choác người ta đoán Khư thợ cạo. Mà đúng là Khư thợ cạo thật.

ông Kiểm giám đốc trại lợn về hưu hàng xóm với Khư cũng máu đề đóm hỏi vóng sang:

- Trúng gì đấy bác Khư?

- Trúng đề?

- Bao nhiêu?

- Con đánh một trăm ngàn!

- Thế ra anh được dững sáu mươi triệu cơ á?

- Thưa vâng!

Khư mừng quýnh chạy bổ ra đường nhảy lên như phát cuồng. Giá mà con vợ lắm điều hay xỉ vả Khư hãm tài, ham cờ bạc chơi bời tối nay ở nhà chắc cũng vui như tết cho mà xem.

Mà hình như Khư thợ cạo đang vừa reo vừa chạy về xóm cuối tìm vợ, vì trưa nay thị mới hờn dỗi với hắn nên bế con về bên ngoại.

Lại sáng hôm sau từ tinh mơ mờ đất, quán tiết canh cháo lòng lão Phiệt béo đã đông nghìn nghịt cánh mày râu dức như chợ vỡ. Họ ăn, họ uống. Và họ nói rất chi là nhiều về đề tài đề đóm. Và, ai cũng xuýt xoa tiếc rẻ ganh tị với Khư thợ cạo. Dững sáu mươi triệu chứ ít đâu. Phen này thằng Khư đổi đời là cái chắc!

Người ta nói nhỏ, nói thầm vào tai nhau: Khư nó xin số thầy Thèo Đảnh đấy. Chà! Chà… Thiêng đến thế là cùng. Thèo Đảnh tài thật!

Ngoài quán bi-a anh cu Tỉ hấp hôm nay vắng tanh vắng ngắt. Cánh thanh niên quần bò, tóc nhuộm kéo tất vào tiệm tạp hoá kiêm cà phê giải khát của bà cụ Thủ toét mà chửi thề. Một thằng để râu con kiến nhổ bọt đánh toẹt:

-Đ.m. Chiều qua ả Mận lé đã thông báo Khư thợ cạo xin số Thèo Đảnh “đập chết” con không năm. Đ.m... Rõ ngu lâu, biết thế thằng chó này theo lấy chục ngàn phải hôm nay tha hồ đập phá. Có mà tắm cà phê nước mát cũng không hết.

***

Chỉ trong vòng vài tuần lễ hai sự kiện “kinh hoàng” “vang động” liên tiếp xảy ra ở làng Ngòi Loi thì tài nghệ của Thèo Đảnh không chỉ nổi tiếng ở làng mà đã vượt xa ra hàng xã, hàng huyện, thậm chí hàng tỉnh rồi.

Mà câu chuyện lan xa hàng tỉnh thì biết rồi đấy, nó tam sao thất bản thi vị hoá đi nhiều lắm. Người ta đồn rằng ở làng Ngòi Loi có ông thầy Thèo Đảnh không chỉ cao tay trừ đuổi ma quỉ mà còn giúp đỡ người nghèo khổ trở thành triệu phú bằng cho số đánh đề. Nghe bảo ông ấy còn xem lá trầu, chân gà cực  giỏi cứ như người trong nhà mình nói ra. Ông ấy từng cứu độ không biết bao nhiêu là số phận tai qua nạn khỏi, thăng quan tiến chức, buôn bán vượng phát bằng phép thuật rất chi là siêu đẳng.

Cái giống đời người này tỏ vẻ am hiểu hơn người kia nhưng thực là chưa một lần gặp, chưa hề biết ông Thèo Đảnh mày ngang mũi dọc, gầy hay béo, cao hay thấp, nhưng khi kể với người khác vì sĩ diện, tự phụ cứ tự mọc chuyện mà nói cho sướng cái mồm. Nói và kể đến khi nào người nghe mồm há hốc, mắt trợn ngược ngạc nhiên thán phục thì mới thích.

Từ những tuyên truyền viên vô tư, tự giác không cần lương bổng, kỹ thuật nối mạng internét, hay đăng báo quảng cáo Thèo Đảnh làng Ngòi Loi chẳng mấy chốc trở thành dị nhân lừng lẫy khắp vùng.

Và chao ơi, người thập phương kéo đến Ngòi Loi đông đến mức dã man. Trước cửa nhà Thèo Đảnh thì thôi rồi. Xe con bốn chỗ biển xanh, số trắng; xe con biển trắng, số đen; xe du lịch mười hai, mười sáu chỗ đời mới thảy đều bóng láng nối đuôi như vào điểm du lịch. Xe máy thì chen nhau rú ga, thúc còi vượt ẩu. Những người đi xe đạp, đi bộ thân phận lép vế dạt ra tận mép cỏ kẻo oan gia có ngày.

Những ông bà hàng xóm quanh nhà Thèo Đảnh lâu nay vẫn lườm nguýt khinh khi, cạnh khoé với tay thợ hoạn không ai bảo ai tranh thủ chặt cây trong vườn dọn sân, vật nền để làm bãi đỗ gửi xe cho khách.

Đúng là có cầu thì có cung: dọc đường làng từ quán bà Thủ toét đến nhà Thèo Đảnh quán xá mọc lên như nấm sau mưa. Nào hàng ăn, hàng hoa quả, hàng vàng mã hương đăng giăng giăng la liệt, tíu tít người bán kẻ mua.

Thằng cha Phú Quí thuỷ thủ tàu biển về hưu khá tỉnh đòn, cậy có nhà hai tầng tranh thủ giương biển mở ngay phòng trọ Phu Qui Hotel đón khách qua đêm.

Không ngờ làng Ngòi Loi nhà ta thuộc vùng sâu vùng xa mới đó vắng hoe người qua lại, đùng một cái thành điểm đến của các chư vị thập phương. Ví thử Ngòi Loi không nảy nòi ra c¸i g· ThÌo §¶nh th× «ng l·o sèng t¸m m¬i n¨m ë lµng nµy cha ch¾c biÕt h×nh thï c¸i ô tô nó ra làm sao.

Thế mới biết một người giỏi giang cả làng được nhờ nhé!

Nhiều ông bà khó tính ở làng bỗng nhiên phởn chí sinh yêu quí Thèo Đảnh nói với nhau những câu hàm ơn thế đấy.

Trong cả trăm chư vị đến cầu cạnh thầy Thèo Đảnh có một gã người dong dỏng, mặt lưỡi cày, mũi khoằm như mũi vẹt Hồng Kông. Da anh ta cớm nắng như bị bạch tạng tên là Thực. Thực có hai cái “cửa sổ tâm hồn” khí bé nhưng láo liên ranh mãnh như mắt chuột.

Đặt lễ lên mâm bồng nơi chính điện nhà Thèo Đảnh xong, Thực kéo Thèo Đảnh khuất sau cái Y môn màu huyết dụ thì thầm chuyện gì có vẻ bí mật lắm. Trước khi ra về, Thực đưa cho Thèo Đảnh cái các-vi-dít và một tờ giấy kín đặc những chữ là chữ. Rồi Thực kéo Thèo Đảnh ấp vào mình vỗ lưng bồm bộp tạm biệt theo kiểu chính khách. Và họ cười với nhau thân thiện lắm.

Thực nhảy vào ô tô “mắt híp” vê ga, cài số lao vút ra khỏi làng Ngòi Loi.

Thèo Đảnh nhận lời coi như xong một thương vụ. Thực rất hài lòng về cuộc đàm phán. Lão Khứa về hưu phải tìm mọi cách đôn lão Toản dê lên mới mong gặt hái được. Không thể để cho tay Thám ngồi vào cái ghế giám đốc. Thằng cha bằng đỏ điện toán Lômônôxốp này nguyên tắc lắm.

Thực bật lửa mồi điếu ba số một hơi dài nhíu mày nghĩ lan man. Lão Khứa là dân trình độ “một triệu có mấy số không” nhờ mưu mẹo mà có cái bằng đại học quản lý kinh tế. Ngót hai mươi năm quyền sinh quyền sát ở sở “Địa chủ” (ấy là tiếng lóng, thực ra là Sở địa chính), lão ăn đủ đất cát mỗi lần cấp cho dự án, khu chế xuất, khu công nghệ cao, bọn chủ đầu tư nước ngoài họ phong bao hậu lắm. Cấp đất cho bọn Công ty trách nhiệm “vô hạn” mới càng vớ bẫm. Lão chỉ cần bản quản gia đo dôi cho nó vài trăm mét vuông là thu về túi tiền tỉ. Nhưng lão Khứa tham hơn mõ. Mẫn cán phục dịch lão ngần ấy năm hỏi được gì ngoài cái ô tô rách thanh lý này? Còn lão, tiền của ăn đến đời chắt cũng không hết được. Nghĩ mà đau.

Phải “điều” lão Toản dê vào cái ghế giám đốc thôi! Lão này ga lăng chịu chơi lại biết điều. Hình như lão Toản dê đã quên vụ thi môn toán ở khoá đại học tại chức hồi cuối thế kỷ hai mươi. Trước hôm thi Toản dê bảo Thực “vào trường đáp bài cho anh nhé”. Thực mới về làm trợ lí cho lão Khứa còn lạ nước lạ cái cũng đang cần làm thân, tự dưng được ông phó giám đốc nhờ thì mừng như bắt được vàng.

Thực nhận đề trong phòng thi tuồn ra thì tức tốc làm bài đáp vào cho ông Toản. Hôm sau vừa gặp Thực, ông Toản dê nhăn mặt ca cẩm: Cậu lạ thật, mang tiếng đại học chính qui hẳn hoi mà số tám cậu viết kiểu gì cho nó nằm rạp ra hết cả. Bực quá, tớ phải dựng nó lên đấy. Rõ thật là...

Thực vừa sợ vừa ngạc nhiên gãi gáy: Sao ký hiệu âm vô cùng, dương vô cùng đơn giản vậy mà ông Toản lại dựng lên thành số tám thì sai bét còn gì?

Nhưng nhìn bộ dạng ông Toản dê không vui, Thực đành lủi về phòng mình tự vấn: Hay ông Toản dê thử thách mình?

May mà khoá ấy ông Toản dê vẫn tốt nghiệp loại giỏi! Thật hú vía.

Để dọn bãi và chuẩn bị cho ông Toản dê tranh cử vào cái ghế giám đốc, Thực vạch ra mấy chiêu: ông Toản nhất định phải có số phiếu tín nhiệm cao, ít cũng quá bán số người dự họp. Diệu kế là đạo diễn cho ông Toản mở két lót đường. Mai mốt phải dẫn ông Toản dê đến Thèo Đảnh nhờ hắn giúp cho việc âm phần mới thật chắc ăn. Toản dê mà đắc cử, Thực sẽ là người có công đầu, dĩ nhiên là được trọng dụng. Bằng không, cũng chẳng mất gì. Đời bây giờ phải có âm phù dương trợ tương kế tựu kế kết hợp mới mong tồn tại được.

Thực tấp xe vào công viên Bình Yên nhấn điện thoại di động nhắn tin cho cô bồ Lan Hương, nhân viên phòng hành chính cuối giờ về bãi đáp “Quán xưa”. Thực hít thêm hơi thuốc mắt lim dim hình dung về một tối vui vẻ cùng người tình xinh đẹp và rất quái kiệt trong nghiệp vụ cắm sừng.

***

Vào sáng ngày rằm, chiếc tắc xi tải chở một con xe Jupiter màu xanh đậm đóng trong cũi gỗ tiến vào cổng nhà Thèo Đảnh.

Cậu lái xe thưa với Thèo Đảnh rằng giám đốc Nguyễn Khải Toản gửi tặng thầy. Phiền thầy cho người bốc xuống ạ?

Thèo Đảnh chống tay vào sườn vênh cái mặt gãy có hơi quá độ, giọng hững hờ:

- ông Toản với cậu Thực sao không về hử?

- Dạ thưa, có lẽ mai hoặc ngày kia các sếp sẽ về làm lễ tạ điện nhà thầy đấy ạ. Nhà cháu nghe loáng thoáng họ bảo nhau thế.

Thèo Đảnh cười tủm, liếc rất nhanh đám người làng tò mò đang xúm đông xúm đỏ sờ mó con xe máy mới cáu. Họ chòng chọc nhìn như đóng đinh vào dòng chữ trên cái băng giấy màu: “Kính tặng thầy Thèo Đảnh, mong thầy nhận cho món quà mọn này. Xin cám ơn thầy rất nhiều. Nguyễn Khải Toản”.

Thèo Đảnh mừng rơn. Tự dưng có đại nhân cho món quà hậu thì Thực trợ lí bước vào nhà. Mặt hắn lạnh băng giọng rin rít vào tai Thèo Đảnh:

- Như đã thoả thuận với ông tiền đặt lễ và quà tặng của lão Toản ta chặt đôi. Tiền lễ một triệu, cái xe thời giá bây giờ là ba mươi triệu vị chi ba mốt triệu. Vậy mỗi người mười lăm triệu rưỡi, đúng chưa?

Thèo Đảnh trợn mắt:

- Sao lại thế được, lộc của tôi thì tôi hưởng chứ.

- Hưởng! Hưởng cái con khỉ! Ông giở giấy tờ tôi đưa ra mà xem. Nếu thằng này không ghi rõ đời tư, hành tung của Toản dê liệu ông có phán được không hở? Lạ gì các ông toàn trò bịp tất, nhưng nhớ trừ thằng này ra nhá. Còn nữa, ông thầy cúng đáng kính của tôi ơi! Ông có biết vì sao ông Toản dê đặt được đít vào cái ghế giám đốc kia không. Mua đấy! Tôi phải dùng đòn nốc ao ra tận nhà vệ sinh dúi tiền cho những thành viên bỏ phiếu tín nhiệm cho ông Toản mới đánh bạt được thằng tiến sĩ Lômônôxốp đấy. Ông tưởng mấy bài cúng phiên âm quốc ngữ tam sao thất bản; mấy đạo phù chú tấu sớ tầm bậy trời ơi đất hỡi của ông động đến trời đất thánh thần đấy chắc. Ông giỏi, viết lá sớ có tên ông Toản bằng chữ nho mà ông vẫn gửi cho thế giới âm ti trước mặt tôi xem nào. Không viết được phải không? Vì ông đã học lúc nào đâu mà viết. Chẳng qua ông đọc thuộc lòng những chữ quốc ngữ phiên âm cạnh các chữ nho ở sách cúng người ta bán ngoài chợ. Còn tấu sớ in sẵn có cả tá ở hàng mã. Ông mua về chỉ việc điền tên tín chủ bằng quốc ngữ vào. Thử hỏi một bản sớ sao lại vừa nho vừa quốc ngữ hử?

Biết không thể cãi lại tay Thực, Thèo Đảnh bảo:

- Thôi thì tuỳ anh...

Thực cười khơ khớ: Ông cũng biết điều đấy! Thực mở ca táp vứt ra một cục tiền nói:

- Của ông đấy, không thiếu một xu đâu!

Dân Ngòi Loi trố mắt nhìn chiếc xe tải hôm trước lùi đít vào nhà Thèo Đảnh bốc chiếc xe máy đi xì xèo: Thèo Đảnh mới được tặng sao lại bán? Tội gì không để mà đi cho sướng đời thằng Mục nhẩy.

Mọi người đang thi nhau tranh luận, cãi vã thì lão Gụ chập,  chú họ Thèo Đảnh trông đồng cho làng chắc khát rượu mò về quán lão Phiệt béo bô lô ba la:

- Thưa các chư vị làng ta, các vị có còn nhớ tiếng trẻ con khóc đêm dạo nọ ở ngoài Đống Mít không hở?

- Nhớ chứ! - Mấy người đáp lại - Nhưng làm sao ông lại hỏi thế? Lại có tiếng trẻ con khóc đêm nữa hở? Ma nó lại về ư?

- Về về cái con củ c...! Lão Gụ bai mồm nói tục. Làm gì có ma quỉ gì. Chẳng qua dạo nọ Thèo Đảnh nó bảo tôi...

- Bảo làm sao ông Gụ?

- N...ó...b...ả...o tôi... đêm mang con mèo ra chôn sống ngoài Đống Mít, nhớ chỉ để hở cái cổ thôi. Đêm khuya mèo khát nước nó kêu gào mới giống tiếng trẻ con khóc.

Mọi người trố mắt nhìn nhau: Có thế mà cả làng cứ tưởng...

Lão Phiệt béo trong quầy hàng ngừng tay thái lòng, đánh tiết canh ngoái cổ ra:

- Này bác Gụ, còn mấy hàng chữ tây trước nhà Thèo Đảnh kia nghĩa là sao? Bác giảng được em xin biếu không bữa tiết canh túy lúy.

Lão Gụ ngửa mặt lên trời cười sằng sặc: Giời ạ, có thế mà cũng không hiểu, tây giả cầy, tây mách qué cả đấy mà.

Hôm Thèo Đảnh leng beng ngoài miếu Đống Mít, lúc rượu phê phê hắn bảo: Bây giờ người ta khoẻ sính ngoại, sính lạ nên mới bảo tay thợ vẽ viết thế. Chẳng qua ăn bớt mấy chữ TRUNG TÂM DịCH Vụ TÂM LINH cho có vẻ tây tây, chứ có quái gì đâu mà rộn.

Đám đông thực khách trong quán lão Phiệt béo ngừng uống, ngừng ăn, người nào người nấy mồm tròn như chữ O, mắt nhếch lên như chữ A đồng thanh phát ra thanh âm ồ ồ ồ như một dàn hợp xướng giọng trầm.

Thật không còn biết Trời ở đâu, Đất ở đâu nữa…

(Báo Văn nghệ)

Chị dâu

Pháo nổ, khói pháo bốc lên mù mịt. Chị dâu xúng xính quần áo mới, đeo một sợi giây chuyền, bước vào nhà tôi với những bước đi ngơ ngác. Cây sồi trăm năm ở đầu làng xào xạc thay lá. Các cụ già bảo rằng, cây đã quá  già lại có đợt thay lá. Chắc có điềm vui sẽ đến với xóm làng. Mọi người cũng tin như vậy.

Chị dâu không to lớn, người vừa tầm, mỏng mày hay hạt, yểu điệu mà duyên dáng. Đặc biệt là chị có đôi mắt đen láy, to mà sáng. Lúc nào cũng như có nước. Mẹ tôi bảo chị dâu vào loại đẹp nhất làng.  Chẳng thế mà anh cả tôi rất yêu chị. Và chị cũng rất yêu quý anh cả. Cứ sáng ra, hai người cùng nhau đi làm việc. Tối lại cùng về. Nói nói, cười cười, cứ ríu rít. Chị dâu về nhà tôi được hơn hai tháng thì anh cả tôi được động viên cùng với mấy người trai làng đi cứu đê bị nguy cơ lở sụt. Mực nước sông dâng lên quá cao.

Mấy hôm sau, có tin dữ báo về: “Anh cả tôi cùng hai thanh niên khác bị nước cuốn đi. Khi tìm thấy xác họ thì thân hình đã bị khô cứng”. Anh cả tôi còn giữ được chiêc nhẫn hai chỉ vàng mà chị dâu đã đeo vào tay hôm họ cưới nhau. Chị dâu khóc nhiều lắm, thảm thiết lắm, lúc mê khóc, lúc tỉnh cũng khóc. Chẳng ai khuyên ngăn được chị dâu.

Một số ngày qua đi, chị dâu lại tất tả với mọi công việc trong  nhà. Mắt chị xưng đỏ lên, giọng nói khàn khàn. Mỗi lần mẹ tôi thấy chị dâu đi, lại một mình, bà lại không cầm được nước mắt. Thế rồi, dần dần mọi chuyện cũ cũng trở nên mây khói, chị dâu phải chèo chống cả gia đình. Mẹ tôi muốn giúp đỡ chị dâu. Nhưng không được vì đôi chân của bà rất yếu. Bà chỉ thở dài. Chị dâu bảo với tôi: “Chú Hai hãy mau lớn lên để giúp chị…”.

Đêm hôm ấy, chị dâu làm việc rất khuya. Mẹ tôi giục đi ngủ chị mới chịu vào buồng. Một lát sau, có tiếng kêu của chị dâu phát ra từ phía buồng. Tiếp theo là một cái bóng đen giống như một con mèo chạy ra. Chị dâu đầu bù tóc rối chạy hớt hải va phải mẹ tôi. Chị khóc. Tôi đứng ngẩn ra nhìn chị dâu. Tôi nghĩ: “Mình phải bảo vệ chị dâu mới được”. Nhưng, tôi quá nhỏ bé. Nhỏ đến nỗi mọi người không để ý đến sự tồn tại của tôi. Lúc này, tôi nghĩ đến một người đàn ông. Đó là chú Thái. Chú là dân ngụ cư. Nghe đâu lại là cháu lão mõ ở thôn Vạn Long bên cạnh. Chú ở một mình tại Cầu Kho để trông coi kho chứa gồm hai cỗ kiệu Bái, Cống, các bộ đồ binh khí cổ, chiêng, trống, cỗ ỷ sơn son thiếp vàng, cờ, quạt… Đó là những vật dụng dùng cho khi nào làng vào hội. Chú làm đủ mọi việc như đào đất, lợp nhà, chữa cối xay, dựng lều, quẩy gánh thuê v.v… Đến đêm, chú lại về ngủ ở Cầu Kho. Chú chẳng có ai là người thân cả. Mà cũng  không ai muốn chơi với chú. Chú là người làng loại hai. Nhưng riêng tôi, tôi thấy chú là người rất tốt. Còn tốt hơn rất nhiều người. Ngày hôm sau, tôi đến Cầu Kho níu áo chú Thái đề nghị chú bảo vệ và giúp đỡ chị dâu. Chú gật đầu làm cho tôi cảm thấy rất sung sướng. Một hôm khác lại xảy ra lớp kịch như đêm hôm trước. Chị dâu kêu thét ầm lên, cái bóng đen vừa chạy ra ngoài thì đã gặp chú Thái vác đòn gánh xô tới. Chú đánh một phát, có tiếng kêu van. Nhưng rồi, cái bóng chạy mất. Mẹ tôi vui mừng quá, mời chú Thái ngồi xuống chiếu, xách ra cho chú mười quả trứng luộc. Chú nhận mấy quả trứng, uống hớp nước rồi ra về. Cứ cách vài ngày, mẹ tôi lại sai tôi mang cho chú Thái non rổ ngô hoặc mẻ khoai lang. Chị dâu giặt hộ chú Thái mấy chiếc áo và vá lại cho chú những chỗ rách. Chú Thái rất vui, thỉnh thoảng lại nhìn chị dâu với con mắt đờ đẫn. Có lúc lại rất buồn.

Một hôm, cái chuyện đã lâu không xuất hiện lại xảy ra. Cùng với tiếng kêu thét của chị dâu, cái bóng đen vụt chạy ra khỏi buồng thì gặp ngay chú Thái. Chú giáng cho cái bóng một gậy. Cái bóng quỵ xuống, không dậy được. Mẹ mang chiếc đèn bão ra soi. Mẹ ngạc nhiên và sợ sệt. Cái bóng đó chính là trưởng ban tuần tra của xã. Hắn cố sức nhỏm  dậy rồi thất thểu chạy về phía cánh đồng.

Một tuần lễ sau, người ta không cho chú Thái trông nom Cầu Kho nữa. Mẹ tôi gọi chú Thái đến, cho sửa sang và lợp lại cái trái sau nhà thành buồng nhỏ cho chú Thái ở nhờ. Đêm hôm đó sáng trăng, tôi dậy đi giải, thấy chú Thái vén tấm vải che cửa sổ, nhìn sang buồng chị dâu. Tôi bỗng chạm vào tấm cót, gây nên tiếng sột soạt. Chú Thái hoảng hốt, chạy về phía đống củi. Tôi liền quay lại, nhìn qua cửa sổ, thấy chị dâu đang nằm. Chị chỉ mặc chiếc yếm xộc xệch. Chị đẹp như một thiên thần. Cái cửa sổ được đóng bằng 6 thanh tre đã bị bỏ đi hai thanh. Đó là chị dâu cố tình bỏ đi.

Một tuần sau, chú Thái phải ra đi. Chị dâu tiễn chú một quãng. Chị dâu xếp một số quần áo đã được giặt sạch sẽ cùng với một số quần áo của anh cả tôi đã từng mặc vào một cái tay nải. Chị trao cái tay nải đó cho chú Thái. Tôi thấy chị dâu rơm rớm nước mắt. Chú Thái đi một, hai bước lại ngoảnh lại. Chú đi rất chậm và nặng nề.

Một lát sau, tôi và chú  Thái đã đến gần cây sồi trăm năm đầu làng. Nơi đây là đầu mối để đi sang nhiều làng. Chú Thái dừng bước. Chú xoa đầu tôi, nhìn chừng chừng vào tôi. Đôi mắt chú như muốn nói lên nhiều điều. Chú rút từ trong áo ra một con dao chuôi sừng xinh xắn rồi đưa cho tôi. Chú vỗ lên vai tôi mấy vỗ rồi đi… Tôi thấy phía đằng sau tôi có tiếng khóc. Tôi vội quay lại, thấy chị dâu. Tôi  đưa con dao cho chị dâu. Chị lại khóc. Tôi thương quá, muốn lau nước mắt cho chị. Nhưng tôi thấp quá, có kiễng chân lên, tay tôi cũng không với tới mặt chị. Tôi lại nhìn về phía chú Thái đã đi xa. Tôi buồn quá, ngẩng mặt lên bảo: “Em thương chị quá. Lớn lên, em lấy chị cho chị đỡ khổ”… Chị dâu vội ôm lấy tôi. Nước mắt chị rỏ xuống đầu tôi. Tim chị đập mạnh quá. Ngực chị nóng ran. Nóng như lửa.

Ôi! Cây sồi trăm năm hãy thay lá một lần nữa đi. May ra sẽ có điềm lành đến với chị dâu.

(Văn nghệ Trẻ)

Thần hoa

Trong toàn hạt ai cũng biết cụ cử Nghĩa. Nghe nói cụ là người đỗ thám hoa trong một khoa thi đình… nhưng chẳng hiểu tại sao lại gọi là cụ cử Nghĩa. Cụ nguyên giữ chức tham tri bộ lễ, sau khi vua Tự Đức băng hà, trước thời cuộc bất an “nhất nguyệt tam vương triệu bất tường” cụ cáo ốm xin về hưu. Cả gia đình dọn về Bắc sinh sống ở Vân Đình một thời gian, sau lại chuyển về quê ngoại ở Canh Diễn; ở vào thời loạn lạc ấy cụ đã tìm được một cách sống thú vị có nghĩa lý, đó là thú chơi hoa.

Suốt cả cuộc đời theo nghiệp nho gia, cái đạo để trị con người không mấy khi lưu tâm đến đời sống cây cỏ, cái đạo của đất trời, cái huyền diệu của sinh hoá… Từ ngày cụ cử về hưu nhìn lại cái triết lý đã từng làm hão huyền cuộc đời quan trường của cụ, bây giờ  cụ cảm thấy cái không khí cụ đang thở mới thật là của cụ.

Vào một ngày cuối tháng hai, vào tiết xuân phân, một người khách qua làng ghé lại thăm cụ cử Nghĩa. Người khách nói: Nghe cụ chơi hoa, tôi tự xem là người yêu hoa nên mạo muội đến thăm cụ cùng thời thăm hoa. Cụ cử Nghĩa mời ông ta ngồi; Người khách nói tiếp: Tôi là một người rong chơi, một đời du lãm đã đi hầu hết hang cùng ngõ hẻm, cảnh đẹp mọi nơi, nhưng thưa cụ, đến đâu có hoa là có cái duyên cái nợ với hương. Người ta có câu hoa bướm nhưng nếu hoa không có hương thì không mấy khi bướm đến. Xin kể hầu cụ câu chuyện mà chính tôi là người cho đến nay vẫn còn vương vấn. Ngày ấy tôi đến Lục Ba, Văn Yên, một đêm ngủ ở Đá Đen có người qua đường cho tôi hay họ sẽ từ Thái Nguyên, Quân Chu sang Tam Đảo. Tôi vẫn nghe nói đến Tam Đảo nhưng chưa hề đến, bèn xin đi theo người ấy. Đến cuối xóm Quân Chu bắt đầu leo núi, núi dốc đứng chân người đi trước đụng vào đầu người đi sau. Lên lưng chừng ngọn núi thứ nhất  đến một bãi rêu màu xanh ngắt, đi lên trên bồng bềnh như đi trên sóng. Cuối đó có một cái miếu, tôi hỏi anh ta, anh ta nói: miếu ấy chẳng biết thờ ai, nghe các bậc sơn tràng lão thành thì ngôi miếu đã có từ xửa từ xưa, có thể của Cao Biền yểm đất. Tôi hỏi: Anh đã lên được hết các đỉnh núi ở Tam Đảo chưa? Anh đáp: Tôi đã có mấy lần lên, trên ấy có một mùi hương lạ nhưng không phải hương trầm. Vì tôi là thợ trầm. Trên đỉnh Thạch Bàn có một loại cây mọc thành bãi lớn, hoa màu  trắng, màu hồng, màu đỏ, nở vào quãng đầu tháng ba nghe đâu khi có hoa thì có nhiều loài bướm lạ tìm đến. Thời tiết ấy là thời động rừng hổ về, có hôm hổ về ngồi ở ngôi miếu chúng ta vừa đi qua. Cho nên bọn thợ rừng chúng tôi rất ít khi đi theo lối này, đa số đi từ Đồng Cốc lần theo suối Cát Nê để về Tam Đảo. Tôi hỏi anh ta: Anh đã trông thấy hoa ấy chưa? Anh đáp: Tôi nghe nói vậy, nghề tôi không phải nghề hoa. Tôi chia tay anh ta ở Hợp Châu, tôi ngủ lại ở đấy mấy đêm và lân la hỏi mọi người đường lên Thạch Bàn. Nhìn lên ba đỉnh núi sương phủ quanh năm cao chót vót, lúc mây mỏng nhìn lên có cảm giác như một cái cổng lớn mở đường lên trời.

Tôi ở đấy đến cuối tuần trăng vẫn chưa gặp được một  người thợ sơn tràng nào lên đỉnh, họ cho biết tiết động rừng kéo dài sang tháng bảy, rừng ướt nhiều vắt nên không mấy ai đi. Tôi đành khăn gói hôm sau ra đường Kim Long, Gia Khánh, Tam Hợp xuôi về kinh. Xin thưa với cụ, tuy ra đi nhưng lòng vẫn áy náy vì chưa tận mắt được thấy thứ hoa và bướm lạ ấy. Ông ta nói tiếp: Thưa cụ ở đời cái gì cũng có duyên có kiếp cả đấy ạ! Mệnh không được hưởng thì duyên kiếp không thành, thưa cụ con người không phải ai cũng giống ai.

Cụ cử hỏi: - Đường đi có khó khăn lắm không?

Đáp: - Thưa cụ, tôi đi được chắc cụ cũng đi được nhưng đường trường cần chăm sóc đôi chân, các sứ thần đi xa hàng nghìn dặm vẫn đưa theo thầy lang bấm huyệt đề phòng sái chân, chuột rút.

Cụ cử cảm tạ người khách và tiễn ra cổng. Khi khách đi rồi cụ ân hận vì chưa kịp hỏi người đó tên loài hoa. Cụ nghĩ thầm: Sao hoa lại sống được thành bãi trên đỉnh núi? Ai đưa giống hoa về nơi ấy? Từ ngày khách đi cụ vẫn đếm từng ngày để chuẩn bị đi Hương Canh, Bình Xuyên và lên Tam Đảo.

Cụ chuẩn bị hành lý cho một chặng đường tính ra vài trăm dặm. Cụ đi đặt mấy đôi hài bằng da trâu không thuộc, ngâm mấy chai rượu quế chi. Đúng ngày Vũ Thủy cuối tháng hai, cùng một gia nhân, cụ cử Nghĩa lên đường. Suốt chặng đường dài ngày đi đêm nghỉ, câu hỏi lảng vảng trong đầu cụ vẫn là tên của loài hoa, vẫn là mùi hương kỳ ảo. Biết đâu cụ lại là người có duyên kiếp gặp được hoa.

Cụ nghỉ chân đêm mồng sáu ở Hồ Sơn, nhân có trăng non cụ đi xem hồ Xạ Hương; ánh trăng nhạt  rải lên mặt hồ, sương hư ảo bay trên mặt nước, cụ tự hỏi tại sao tên hồ lại là Xạ Hương, hay là hương Thạch Bàn tuỳ thời tiết đã tràn xuống hồ vào những đêm thanh tịnh.

Đến chân Tam Đảo cụ nghỉ nhờ nhà một sơn tràng, anh ta tuổi trạc bốn mươi nhưng tóc đã ngả màu muối tiêu.

Cụ cử ngỏ ý muốn lên Thạch Bàn, ngẫm nghĩ hồi lâu anh nói: Tiết này đi được, nhưng cụ cho bao nhiêu? Sau khi thoả thuận  giá cả xong, người sơn tràng bảo cụ:

- Cụ lấy giấy bịt tai, lấy giây buộc chặt ống quần và ống tay áo phòng vắt.  Hổ tuy vậy nhưng kỵ lửa, chúng con thường lấy nứa đập giập ba bốn cây chờ ráo nhựa bó cùng giẻ rách và nhựa trám. Khi đốt lên mùi nhựa khét, có lửa khói, hổ sợ và tránh; Nếu gặp hổ, đừng khua ngang, mà khua dọc hổ sợ không xông vào được. Anh ta cười: - Nói vậy chứ vẫn có số cụ ạ!

- Cụ hỏi ngày lên núi, anh ta trả lời: chờ rằm, ngày kinh  trập bướm về và cũng là mùa hoa.

- Cụ hỏi: Anh đã thấy hoa trên ấy chưa?

- Vụ hoa nào con cũng lên, hoa chỉ nở từ sáng sớm tan sương đến giờ mão thì bướm từ đâu bay về chả biết sương núi thơm vì bướm hay vì hoa. Có nhiều lần mấy người ở xuôi lên thuê con đưa lên đỉnh xem hoa, nhưng gặp buổi động rừng không đi được. Lại thêm đường lên núi cheo leo đi lại khó khăn, hơn nữa giá cả không đủ công con cũng không hết lòng đưa dẫn.

Cụ cử hỏi: Anh có lấy được hoa ấy bao giờ không?

Con lấy về chẳng biết để làm gì? Con cũng không biết thế nào là đẹp. Một lần có đoàn người Tàu đi với quan tham tán cùng cụ tuần Vĩnh Yên lên đây đóng dinh mấy ngày. Người Tàu đi trong đoàn vào miếu Rùng Rình, các quan to kể cả cụ tuần cũng không được mời vào, họ cúng lễ hồi lâu mới kéo nhau lên đỉnh Thạch Bàn, nghe họ nói với nhau trên đó có bàn cờ tiên.

Cụ ngồi trầm ngâm hồi lâu rồi mới hỏi: Hoa ấy tên là gì?

Anh đáp: Thưa cụ, con nghe người Tàu họ bảo nhau đấy là hoa Đỗ Quyên.  Thưa cụ hoa này chắc là bên Tàu, từ Tàu sang cũng nên. Ngày ấy người Tàu có vớt được mấy chục con bướm  đưa về Tàu, chẳng biết để làm gì.

Cụ hỏi tiếp: Bướm có đẹp không?

Anh đáp: Thưa cụ đẹp, nhưng bướm bắt chỉ vài giờ là chết và hoa cũng chỉ vài giờ là héo. Thưa cụ nghĩ cũng lạ của tiên cảnh có khác.

Cụ cử Nghĩa hỏi: Cây có bứng về trồng được không?

Anh đáp: Điều ấy con cũng chưa rõ - nếu được chắc đã nhiều người làm rồi. Con chẳng thấy ai làm cả.

Đúng ngày rằm trăng còn ngậm núi, cuối giờ tý, ba người lên núi. Đuốc đốt từng bó. Đêm rừng heo hút, ánh lửa  chập chờn, đoàn người đi tìm một hư ảo, một hư ảo có thật!

Khi lên đến đỉnh Thạch Bàn, bãi hoa còn đêm chưa dậy. Cụ cử cắm đuốc, ngồi thiền định vì cụ cho rằng giờ phút thiêng liêng cần phải xuất hồn để sạch mùi tục lụy. Khi gà rừng bắt đầu gáy cụ hỏi người thợ sơn tràng:

- Vậy cái bàn cờ tiên ở phía nào?

Anh ta đáp: Con chưa thấy bao giờ chỉ nghe hư truyền rêu dày đã phủ kín các nét ở bàn cờ. Nghe đâu có mấy người định gỡ rêu khi về xuôi đều ốm chết. Chắc nước cờ đã tiền định điều gì mà thiên giới không muốn để lộ nên để rêu phủ kín nước cờ nhân thế.

Bỗng một làn gió thổi về, không gian như xáo động, các nụ hoa hé dần, màu sắc lẫn với hương rừng, hương thơm phả vào khí núi, trong suốt, lung linh. Cụ cử Nghĩa không còn biết mình ở đâu, chỉ biết mình không còn là mình nữa. Ta chẳng còn là ta, hương như ướp cả vào áo, vào mũ, vào tóc và da thịt cụ - cái mùi hương mà người khách dạo nào mô tả  nay cụ đã ngửi được thật, đã sống cùng nó, dùng danh từ gì để định nghĩa được về mùi hương này! Lúc nắng lên đỉnh núi, mây ngả sang màu hồng cùng lúc bướm về. Bướm bay như hồn hoa, như thần hoa xuất về hạ giới. Cụ cử Nghĩa ngây ngất như uống phải thứ rượu mạnh; Cụ đứng dậy nhìn toàn bãi hoa. Màu hoa chính là màu đỏ hồng phấn, bãi xa là  hoa màu trắng. Thân cây chen từ đá, có cây rễ ôm một tảng đá lớn, tán rộng gần bằng cái nia. Cành cây không ai uốn sao có những đường cong, đoạn gập tinh tế như có tay người chơi sành nghề tỉa nắn. Thân cây không rõ tuổi đời bao nhiêu, có đoạn rêu bám ngả sang màu xanh biếc thoạt nhìn tưởng như bằng ngọc bích. Cánh hoa to hơn ngón tay cái gân màu vàng, màu trắng, nhụy hoa màu vàng thổ ngã sang da cam. Chỉ nhị dài uốn cong như vòi bướm. Bao phấn và lá - đài xanh màu lá mạ nhạt dần thành vàng chanh. ở đây nơi không có tuổi đời, thật mà không thật, nơi không có một lời quyến rũ mà người đến không muốn ra về. Tuy không phải là cảnh tiên nhưng miền xuôi không hề có được cảnh này. Mùi trầm ở mọi chốn Tam Bảo không gợi được không gian thiền như hương hoa ở bãi Thạch Bàn này.

Bỗng có tiếng người  thợ sơn tràng gọi cụ, cụ giật mình như người vừa tỉnh một cơn mê.

Thưa cụ quá ngọ rồi. Cụ đứng dậy, còn lại một con bướm như vương vấn hơi người quẩn theo cụ và đậu vào bàn tay cụ. Cụ tháo khăn nhiễu trên đầu gói bướm lại và đặt vào tráp. Cụ thuê người sơn tràng bứng tảng đá có một gốc hoa, rễ cây như những ngón tay ôm chặt hòn đá. Cụ đặt tảng đá vào một cái sọt lớn và thuê hai người gánh về xuôi cùng cụ.

Cụ cử vui mừng vì đã đạt được cái hoài vọng mà cụ hằng ước mơ. Trên đường về đêm nào cụ cũng kê đầu lên tráp ngủ. Bỗng một hôm mơ thấy một thiếu nữ đẩy cửa bước vào. Cụ chào đáp; Người thiếu nữ nói: Tiện nữ may mắn có duyên kiếp được cùng theo quan tước, mong rằng được ở trọn đời. Cụ cử nhìn rõ người thiếu n÷. Nµng mÆc chiÕc xiªm lôa mµu bå qu©n chØ thªu vµng, diÒm ¸o màu tím nhạt, viền trắng điểm hoa đỏ.

Cụ cử bừng tỉnh dậy, chợt như có bóng người vừa bước ra và áo xiêm như cánh bướm hôm nào đã đỗ vào tay cụ. Khi về đến nhà cụ thửa một chiếc hộp bằng gỗ quế, rang gạo đổ vào hai túi lụa, lót dưới lòng hộp để đặt bướm lên, cụ lại cẩn thận đặt cây vào một chiếc chậu mà đất và phân cụ đã chuẩn bị từ mấy tháng trước. Cụ đặt cây dưới hành lang thông gió. Lúc thời tiết hanh có hôm cụ lấy quạt quạt cho cây.

Hết xuân sang đông, cây không có mầm mới, lá úa từng chiếc một, cây đối với cụ đã thành một con người. Suốt hai tháng trời, từng giờ từng ngày cụ theo dõi từng chiếc lá, từng cành cây khô dần cho đến lúc lá héo và cây chết hẳn, thế là hết!… Cụ bần thần suốt ngày ngồi cạnh cây hoa, lấy móng tay cạo khẽ lên thân cây mong cây còn tươi vỏ… nhưng cây đã chết hẳn, cụ thở dài như cuộc chia tay chưa trối trăn với nhau được điều gì.

Năm sau đúng ngày Vũ Thủy cụ lại cùng  người giúp việc lên đường, đi lên ngọn Thạch Bàn với ý định tìm gặp cố nhân và ngửi lại mùi hương cũ. Cụ để lại một lá thư có mấy dòng:

“Tôi đi một khi lại về. ở nhà vẫn chăm cây hoa như còn sống: gạo rang trong hộp bướm cứ 10 ngày thay một lần, ngày ẩm trời, gió đổi tiết nhớ để nơi khô ráo. ý nguyện của tôi chưa thành, xem như hoài vọng của đời tôi chưa đạt, mong thân quyến và con cháu biết cho…”.

Từ ngày ấy người nhà chờ đợi mùa này qua mùa nọ, năm này sang năm khác vẫn không thấy cụ về. Đành lấy ngày cụ đi làm ngày giỗ. Tráp xác bướm và cành hoa khô thay chiếc bài vị đề tên cụ.

Mười mấy đời sau, con cháu họ Thái Quang vẫn giữ nguyên cây  hoa chết và xác bướm  xem như một gia bảo thừa kế.

Cho đến đời  cuối người con trai kế nghiệp của họ Thái tên là Thương năm 26 tuổi đã đỗ kỹ sư nông nghiệp. Anh xin được về nghiên cứu ở một vườn quốc gia. Nghe câu chuyện kể lại về người xưa anh cho rằng có lẽ vì thời ấy khoa học chưa phát triển không nghiên cứu về phôi  và gien nên không thuần được giống hoa. Anh nghĩ với kỹ thuật khoa học hiện đại việc thuần hoá và nhân giống một loài hoa chắc cũng không có gì khó khăn. Anh trao đổi với các kỹ sư Nhật Bản và có ý định mời họ lên Tam Đảo nghiên cứu bãi hoa Đỗ Quyên ở Thạch Bàn. Anh tìm gặp những người thợ rừng giàu kinh nghiệm có nhà ở chân núi Thạch Bàn. Các nhà khoa học trao đổi với người thợ rừng. Anh tên là Tài, anh nói: em và vợ em cứ vài ngày một lần lên đỉnh, nhà em vợt bướm bán cho khách nước ngoài. Thương hỏi anh Tài: Cây Đỗ Quyên ở Thạch Bàn… anh Tài nói ngay: Cái ấy  thì em chịu. Tất cả mọi người cùng cười. Anh Tài nói tiếp: Đứng về kinh nghiệm ươm trồng em đã dùng đủ mọi phép, cả ủ bầu để ăn sương núi cho quen hàng tháng mới  đưa về trồng. Em thử đủ mọi loại hom nhưng cây vẫn không có hoa, hoặc độ vài tháng sau thì héo chết. Có lần em mừng quá vì tưởng cây có nụ hoá ra khi nở hoa trắng bệch, cánh hoa cong queo như bị rệp ăn.

Ngồi im lặng một chốc anh Tài nói: Dạo nào có bọn bắt bướm qua bãi Rùng Rình ngồi tránh rét họ đốt lửa sưởi để cháy bãi rêu suốt mấy tuần may có mưa không thì cháy rụi. Bãi rêu lâu đời ấy đến đời nào mới hồi lại được, dễ đến nghìn năm. Đoàn khảo sát đi lại nhiều lần, ghép cành, triết mầm, đưa mẫu đất về xét nghiệm cho đến lần cuối Thương vẫn không thành công trong việc thuần hoá cây Đỗ Quyên trên đỉnh Thạch Bàn. Như vậy việc thuần hoá và nhân giống cây Đỗ Quyên trên đỉnh Thạch Bàn vẫn là một bí ẩn.

Có người vừa đùa vừa nói: - Cách đây hai nghìn năm án Anh thay mặt vua Tề đi sứ sang Sở đã trả lời Sở Linh Vương về giống quýt ngọt ở xứ Giang Nam đem trồng ở xứ Giang Bắc thì dù quýt ngọt mấy cũng hoá ra chua: “Đó là phong thổ không giống nhau”. Người bạn Nhật Bản thận trọng nói: Không nên giải thích mọi việc bằng một thứ lý luận. Cái liên quan vô hình giữa tâm linh và vật thể cũng là nguồn gốc của thi ca, của hoài niệm. Mọi sự vật đều chịu một quy luật khăng khít để cùng có nhau. Lý Bạch chỉ một đêm nghe khúc sáo cũ có câu: “Hà nhân bất khởi cố viên tình”.

Làm sao biết được thân cây quýt ở Giang Nam đem trồng ở đất Giang Bắc vẫn còn lưu luyến mùi cố hương của đất Giang Nam. Thương đưa đồng nghiệp người Nhật Bản về nhà thuật chuyện tổ phụ mình cho họ nghe, cho họ xem cành cây khô và xác bướm. Người bạn Nhật Bản lễ phép ngỏ ý xin mua, Thương cười đáp: Xin lỗi các bạn đây là người yêu của tổ phụ tôi.

Nhiều lần sau đó Thương lại lên Thạch Bàn, anh ngồi bần thần, cái bần thần truyền kiếp. Cũng như người xưa anh tự thấy mình sai sót vì đã lỡ hẹn với ai điều gì. Buồn bã anh nhìn đàn bướm theo nắng chiều chập chờn rủ nhau bay xuống núi và nghĩ thầm: Trong ấy ai là tổ phụ của mình.

(Báo Văn nghệ)

Cơn dông xanh

Yến Như không ngờ là mình đã học lớp 12. Sức học của em không phải nói nhưng cảnh nhà em như một lá thuyền nan chỗ nào cũng rò nước. Có hai mái chèo cầm tay, một mái coi như đã gãy còn một mái bấy quá khỏa không thành sóng.

Mẹ Yến Như ốm lâu rồi... Giao thừa thiên niên kỷ đã vào đến ngõ. Với Yến Như, mùa đông còn dài lắm. Nhưng gió xuân cứ làm cho đào chúm chím khiến Yến Như buồn và sợ.

Em trai Yến Như  là Linh học lớp 8. Nó muốn bỏ học... Cả nhà Yến Như chỉ trông vào suất lương mất sức dài hạn của mẹ. Còn bố, bố đã bị mất việc vì đánh cắp vải của nhà máy. Bố lao vào cờ bạc mong đổi đời. Thua bạc, bố ra quán rượu. Em trai Yến Như là Linh chán cảnh nhà cũng phá phách. Yến Như hỏi:

- Em có thương bố mẹ, thương chị không?

Linh nhìn chị một lúc, nói:

- Mẹ và chị thì em thương. Bố thì em thù lắm!

- Bỏ học em làm gì?

Linh rút con dao găm giơ lên trước chị nói một cách thản nhiên đến lạnh lùng:

- Có cái này, em sẽ có tiền.

Yến Như giật nảy mình bởi ý nghĩ của đứa em mới 14 tuổi. Lòng nhói đau, Yến Như  ôm em vào lòng nói gần như muốn khóc:

- Em không được nghỉ học. Chị sẽ tìm việc làm thêm để có tiền lo cho em học. Em vất con dao đi, không được thù bố!

Linh vặn lại chị:

- Bố như thế mà chị không thù. Em phải thù.

Nước mắt Yến Như rấn ra:

- Em không được thù bố. Dù sao bố cũng là người đẻ ra em. Hễ em nghe chị không bỏ học, không chơi với bạn lêu lổng, bố sẽ không làm việc xấu nữa.

Linh ngước nhìn chị, ánh mắt có vẻ dịu đi...

*       *

Bác Thọ là chủ cơ sở sản xuất dép nhựa thấy một cô gái cứ thập thò ngoài cửa, bác bèn nói vọng ra:

- Cô đến xin vào đây làm việc đấy à? Nhưng cô vui lòng cho, ở đây đủ người rồi.

Yến Như sững sờ đáp:

- Cháu cám ơn bác!

Yến Như bủn rủn chân tay quay gót: "Mình biết làm gì bây giờ?". Là người đã nếm trải đủ điều, bác Thọ cảm thấy có điều gì đó không bình thường trong cô gái. Bác bèn rời ghế bước theo, gọi:

- Cháu gái! Cháu quay lại đã.

Yến Như quay lại lặng lẽ bước theo bác Thọ.

- Có phải cháu muốn vào chỗ bác làm việc?

- Thưa bác, không phải thế ạ.

- Vậy cháu đến gặp bác vì việc gì?

- Thưa bác, cháu chỉ xin bác được cắt riềm dép. Cháu sẽ đem về nhà làm.

- Nhà cháu khó khăn lắm phải không?

- Thưa bác, cả nhà cháu chỉ có một suất lương mất sức của mẹ cháu. Em cháu và cháu đang đi học. Nếu không có việc làm thêm, chúng cháu đành bỏ học.

- Thế còn bố cháu?

Yến Như suy nghĩ rồi nói:

- Bố cháu, cháu không biết nói như thế nào được...

Bác Thọ nhìn Yến Như ái ngại:

- Cháu ghi tên, địa chỉ để lại cho bác. Chiều mai bác đến nhà cháu.

Yến Như chào bác Thọ ra về với một niềm mong mơ hồ: "Liệu ông chủ dép nhựa có đến thật hay chỉ hẹn để mà hẹn...".

Nhưng bác Thọ đến nhà Yến Như thật. Cái hơi của người ốm chẳng dễ lọt mũi chút nào. Vậy mà bác Thọ kéo ghế ngồi nói chuyện với mẹ Yến Như gần nửa giờ đồng hồ. Bác Thọ thấy nhà Yến Như đã đứng trước sự sụp đổ thê thảm. Bố Yến Như là người không có trách nhiệm với vợ con. Hai đứa trẻ không khéo một đứa sẽ thành điếm, một đứa sẽ thành trộm. Người đàn ông nào góp cho xã hội hai sản phẩm như vậy tốt hơn hết là đừng làm bố. Xã hội không phải là một bãi "rác người".

Bác Thọ nghẹn lòng và thầm nghĩ: "Mình phải làm gì trước một con thuyền sắp đắm?". Bỗng những ngày khốn khổ của bác trước đây hiện về. Ngày ấy, nhà bác nghèo lắm. Bác bỏ học và đã đi móc túi. Rất may, người thày dạy chữ cho bác đã kéo bác ra xa miệng hố và gửi bác vào một tổ hợp sản xuất dép nhựa. Gần chục năm nay, bác trở thành một người thợ giỏi với bao vết bỏng trên tay. Nhiều cơ sở sản xuất dép mời bác làm thợ kỹ thuật với tiền công khá cao. Cơ chế mới bung ra. Bác khao khát lập một cơ sở sản xuất riêng. Hiềm vì vốn liếng hạt ổi nên bác còn chần chừ. Đúng lúc ấy, người thày đã cải tử hoàn sinh cho bác xuất hiện. Thày đặt lên bàn hai triệu đồng, nói:

- Thày không có nhiều. Con cầm lấy gắng mà tự khẳng định mình.

Bác Thọ sụp xuống lạy thày rồi lấy giấy bút ra biên nhận tiền của thày. Thày khoát tay nói:

- Thày đỡ con để con lập nghiệp. Con làm ăn thua lỗ, thày không đòi. Con yên lòng rồi chứ?

Bác Thọ òa khóc cầm lấy tiền quyết chí lập nghiệp. Hơn bốn năm sau, làm ăn đã khấm khá, bác Thọ đến nhà thày mang theo năm triệu đồng. Đặt tiền vào đĩa dâng lên thày, bác Thọ thưa:

- Con được thày lôi lên từ bùn và được thày đỡ đần khuyến khích. Nay con nên người, con có chút lòng thành tạ ơn thày.

Thày  nghĩ một lúc rồi nói:

- Cảm ơn con! Thày không nhận hẳn là con áy náy. Vậy con để lại cho thày hai triệu. Còn ba triệu, con mang sang ủng hộ Hội khuyến học.

Bác Thọ cung kính:

- Con xin làm theo lời thày dạy.

Thày cười rồi thủng thẳng:

- Hóa ra đồng tiền thày "đầu tư" cho con lãi to lắm. Thứ nhất, con lập được nghiệp chủ tạo việc làm cho hàng chục đứa trẻ. Thứ hai, ba triệu đồng con ủng họ Hội khuyến học, biết đâu sau này vài đứa trẻ thành tài có ích cho dân, cho nước.

Nghĩ lại chuyện xưa của mình, bác Thọ cảm thương hoàn cảnh của cháu Yến Như. Trước lúc ra về, bác Thọ dặn Yến Như: "Ngày mai lúc  nào rảnh, cháu lại chỗ bác".

Ngày hôm sau, Yến Như đến nhà bác Thọ. Dù đang bận, bác Thọ vẫn dành cho Yến Như ít phút. Bác nói:

- Mẹ cháu không mắc bệnh hiểm nghèo mà cơ thể mẹ cháu bị suy kiệt. Cháu cầm số tiền này về bồi bổ cho mẹ. Sau này, bác trừ dần tiền công của cháu. Còn công việc, cháu lại đây làm vào ngày chủ nhật. Việc của cháu là xuất dép cho người ta mang về nhà làm, nhận dép thành phẩm người ta giao lại. Cháu làm được chứ?

Yến Như tự tin đáp:

- Thưa bác, cháu làm được.

- Còn công xá, bác trả cháu bao nhiêu, cháu không được nói với ai.

Gói tiền bác Thọ để trên bàn, Yến Như không dám cầm. Bác Thọ phải cầm đưa cho Yến Như, nói:

- Mẹ cháu đang ốm. Lúc này không phải là lúc sĩ diện hão. Con gái bác học sau cháu hai lớp. Cháu bảo ban nó học cho tốt, bác phải cảm ơn cháu chứ không phải là cháu cảm ơn bác.

Yến Như cảm động đến ứa nước mắt chào bác Thọ ra về. Có năm trăm ngàn của bác Thọ, mẹ Yến Như khỏi bệnh. Bà vội vàng đến cảm ơn bác Thọ. Rất thản nhiên, bác Thọ nói: "Năm trăm ngàn mà cứu được một mạng người, thật là phúc lớn cho tôi. Bà không phải nghĩ đến số tiền ấy nữa. Từ hôm cháu Yến Như lui tới nhà tôi, con gái tôi học khá hơn. Như vậy, tôi gặp may hơn bà ấy chứ".

Bác Thọ đã nói vậy, mẹ Yến Như chỉ còn biết chào rồi ra về.

*       *

Kỳ thi tú tài đã sừng sững trước mặt. Yến Như bận tối mắt nào học, nào ôn thi, nào làm thêm và vẫn phải để mắt đến em trai. Bỗng Yến Như thấy bố em có những dấu hiệu dính vào thuốc phiện trắng. Yến Như phải giả trai, bôi nhọ mặt lặng lẽ tựa một bóng ma bám theo bố. Xác định được chỗ mua, chỗ bán ma túy của bố, Yến Như rụng rời chân tay khuỵu xuống. Nghĩ đến mẹ, đến em, đến bác Thọ đã cưu mang mình, Yến Như nghiến răng đứng dậy.

Yến Như trăn trở bao đêm rồi lặng lẽ bám theo bố. Bố dính vào thuốc phiện trắng rồi, cũng may là bố chưa hút. Có lẽ đây là nghị lực kiềm chế còn sót lại trong người đàn ông là bố. Thì ra bố bỏ mối ngày vài liều lấy tiền uống rượu và đánh bạc. Nhưng chắc chắn rồi bố sẽ nghiện. Bởi vì kẻ bán thuốc phải đưa bố vào bẫy mới trói được bố...

Sau nhiều đêm dằn dặt, Yến Như mạnh dạn nói với bố là bố đang tự sát. Bố Yến Như  không nói gì mà lặng lẽ đi ra quán rượu.

Yến Như lại bí mật theo bố. Bố em vẫn chạy ma túy kiếm tiền. Yến Như lại can ngăn. Lần thứ tư can bố không được. Yến Như uất đến nghẹn cổ. "Hay là mình buông xuôi?". ý nghĩ ấy vừa xuất hiện trong đầu Yến Như lập tức lại có ý nghĩ khác lóe lên: "Buông xuôi là chết". Thế là Yến Như bèn đi tìm bố. Gần hai tiếng đồng hồ, Yến Như mới gặp bố ở một đường phố nhỏ.

- Thưa bố! Đằng nào cũng tan nát cửa nhà. Con sẽ nói việc này với mẹ, với em và với mọi người. Thằng Linh hận bố sẽ bỏ học và đi làm cướp. Ma túy sẽ nuốt tươi nó ngay. Còn con, con cũng bỏ học và làm một nghề nhơ nhớp nhất cho bố xem. Còn mẹ, mẹ sẽ làm một liều thuốc chuột. Vậy là nhà ta ai cũng toại nguyện.

Bố Yến Như giật nảy mình. Ông chưa kịp nói gì, Yến Như đã nói tiếp:

- Có khổ không bố? Nhà có mà không dám nói ở nhà. Chắc bố sẽ hài lòng khi con gái thành điếm, con trai thành cướp.

Dứt lời, Yến Như bước đi ngay. Bố Yến Như bước theo con. Còn cách con hai, ba bước chân, ông đã lên tiếng:

- Như, con đứng lại đã.

Con gái ông vẫn bước. Ông khẩn khoản:

- Bố sẽ dừng. Con đừng bỏ học. Con khuyên em đừng bỏ học.

Vừa giận vừa thương bố khiến nước mắt Yến Như ứa ra. Em bèn quay lại.

- Có thật là bố không dính vào ma tuý nữa chứ?

- Thật chứ con.

Yến Như òa khóc ôm lấy bố. Hai bố con đang ôm nhau trong nước mắt, bỗng có tiếng nói phía sau:

- Cháu tưởng bố cháu dừng lại là yên chuyện à?

Hai bố con Yến Như cùng quay lại thấy một người đàn ông chừng gần bốn chục tuổi vận thường phục rất lịch sự. Yến Như bèn hỏi:

- Chú là ai?

- Ta đứng sát về phía gốc cây kia để người qua đường không nghe thấy chuyện.

Hai bố con Yến Như bước tới bên gốc cây. Người đàn ông bèn rút thẻ ra. Yến Như tưởng đất dưới chân em sụt xuống. Bố Yến Như chẳng khác gì người chết đứng.

- Cháu không phải sợ. Chú đã bám theo bố cháu lâu rồi. Từ khi cháu đi theo bố cháu, chú có thêm một nhiệm vụ là bảo vệ cháu.

Hai bố con Yến Như chỉ biết đứng ngây ra. Chú công an bèn nói:

- Thái độ suy nghĩ, và việc làm của cháu là đúng. Nhưng điều này cháu chưa nghĩ tới. Kẻ cầm đầu đường dây gieo chết chóc này không làm ngơ khi bỗng nhiên bố cháu dừng lại.

Yến Như sợ sệt hỏi:

- Vậy phải làm thế nào hở chú?

- Đầu thú!

- Không còn cách nào tốt hơn, thưa chú?

- Đầu thú là cách tốt nhất. Bởi bố cháu không đầu thú chú cũng phải bắt.

*       *

Yến Như tốt nghiệp Tú Tài với tấm bằng loại giỏi. Nộp hồ sơ thi đại học xong, Yến Như cùng em trai vào thăm bố trong trại tạm giam. Bác Thọ cũng đi thăm người đàn ông tội lỗi.

Thấy hai con vào, bố Yến Như mừng mừng tủi tủi bật khóc. Chị em Yến Như cũng ôm lấy bố nức nở. Bé Linh đã thấy thương bố, nói:

- Con đã hỗn với bố. Bố tha cho con.

- Bố mới là người có tội. May mà chị con...

Yến Như trào lên một tình thương:

- Con cũng quá đáng với bố. Biết làm sao được hở bố?

- Không, con không quá đáng. Nếu con không làm như vậy, rồi bố sẽ ra sao. Mặc dù bố đang trong trại nhưng những ngày khốn nạn của bố đã chấm dứt.

Bác Thọ lúc ấy mới lên tiếng:

- Ông nói đúng. Sau khi ra trại, ông vẫn còn làm được việc có ích. Bởi vì cái nhọt ấy đã được cắt bỏ.

Bằng ánh mắt rưng rưng, bố Yến Như nói với bác Thọ:

- Tôi không biết nói gì mà chỉ biết đội ơn bác.

- Ông nên ơn cháu Yến Như. Tôi cũng phải ơn cháu. Mừng cho ông có đứa con gái mà nhiều người ao ước. Cháu nó đã chập chững vào đời bằng chính đôi chân của nó.

Lúc hai chị em Yến Như và bác Thọ từ trại giam trở về, một cơn dông dữ dội bất ngờ ập đến. Bãi dâu ven sông quay cuồng, nghiêng ngả. Một vùng rộng lớn màu xanh quằn quại bởi gió mưa chà xát. Ngàn ngàn cành lá dâu ánh màu xanh lên trời khiến cơn dông mang một màu xanh thê lương, kỳ quái.

Cơn dông xanh đi qua, nhiều cây dâu bị bật gốc, nhiều cành bị gãy. Bãi dâu rạp cả xuống. Vậy mà còn có những cây dâu non mềm mại qua đau đớn đã gượng dậy, vươn lên dưới bầu trời sau cơn dông trong xanh như thủy tinh.

Mấy năm rồi, hôm ấy Yến Như mới thấy bầu trời cao và trong lạ lùng, mở ra trước mắt em một không gian mơ ước.../.

(Tạp chí Nhà văn)

Trở về

Vừa ra đến cổng trường, bánh xe trước của Long bị chạm bởi chiếc Spacy của Huy. Long nhìn sang thấy Huy đang nhìn mình mỉm cười ranh mãnh:

- Ê! Long. Bố mày làm to lắm sao không sắm nổi cho mày chiếc xe máy hả? Về nói mẹ mày mua cho, tao dẫn đi chơi. Vui lắm mày ạ! Mày học làm chi cho ốm o. Đẹp trai như mày, thêm một chiếc xe máy. Khối em mơ!

Nói xong nó cười khoái chí... và phóng xe chạy, để lại tràng cười nghịch ngợm của đám học sinh sau lưng. Long ngao ngán nhìn theo lắc đầu. Chợt thằng Huy quay xe lại, nó đến sát  người Long nói nhỏ: "Huy! Nghe ba tao nói: bố mày "hâm". Thời buổi này mà lý tưởng. Có mà đói. Mày phải về lên giây cót ông cụ lại". Long cảm thấy cơn giận bừng lên. Cậu nắm chặt bàn tay nhưng Huy đã tăng ga vọt xe đi mất.

Sau khi tập thể dục xong, Long đi lấy túi sắc nhưng không thấy. Biết là các bạn trong lớp giấu. Hôm nay tới phiên Long bị hành... Tìm mãi vẫn không thấy. Sân trường còn lại vài ba đứa bạn trong lớp. Bọn chúng cứ nhìn Long tìm nhưng không giúp và có vẻ thích thú lắm... Long đi dần ra phía cuối dãy lớp, chợt thấy thằng Huy đang ngồi gần đó trông dáng vẻ không được bình thường. Nhớ câu nói hôm nào ngoài cổng trường Long định đi luôn nhưng cậu không đành. Nghe tiếng động Huy quay lại nhìn, bắt gặp ánh mắt đỏ au của Huy. Long vội hỏi:

- Có chuyện gì không? Mày ổn chứ?

- Không sao! Chẳng có gì!

Long ngồi xuống bên cạnh cậu hỏi:

- Sao ngồi đây?!

- ...

- Thôi về... trưa rồi, chiều còn đi học nữa. Mày có chuyện gì buồn phải không?! Nói tao nghe được không?

- Mày không giận tao chuyện hôm nọ à?

- Có lúc đó... nhưng bây giờ quên rồi. Lần sau mày đừng nói như thế, tao không thích.

Cả hai quay ra, đám bạn đang chờ. Bọn nó tung chiếc túi cho Long sau khi bắt Long hứa khao một chầu yaourt vào chiều nay.

Ra bãi lấy xe, thằng Huy quay sang Long nói:

- Mày gởi xe ở trường. Tao chở mày về nhà mày, chiều tao đi học với mày luôn. Tao có đem theo sách học cho buổi chiều. Học hai buổi tao thường không về nhà.

Long ngạc nhiên:

- Mày có xe sao không về nhà ăn cơm?

Huy cười không nói.

Xe chạy được một lát Huy chợt hỏi:

- Mày chăm học nhỉ?!

- ừ... mmm... Mày học cũng giỏi... Sao dạo này thấy mày hơi... ham chơi.

- Tao cũng muốn được như mày nhưng chán lắm!

Buổi trưa đi học. Ngồi sau xe Huy nói:

- ... Mẹ mày hiền nhỉ, bà chăm lo cho mày ghê.

- ừ, nhưng tao không thích như thế!

- Tao lại thèm được như thế! Mẹ tao không thế... bà chỉ cho tao tiền. Nó cười... Thế thôi, ngoài ra chẳng có gì hơn. Hầu như không quan tâm. Tao xài tiền... cũng quen rồi, không có không được. Ba tao thì chẳng biết gì ngoài công việc. Cả nhà tao ít khi quây quần bên nhau. Nói tóm lại... không có không khí gia đình.

Tuần sau không thấy thằng Huy đi học. Bọn trong lớp kháo nhau nó vừa cầm chiếc Spacy. Có đứa bảo thằng Huy nghiện cocain. Hai ngày thằng Huy không đến trường khiến Long ray rứt. Nó nhớ những câu nói của thằng Huy khi hai đứa chở nhau đi học. Nó gọi điện thoại đến nhà nhưng chỉ nghe cô giúp việc báo lại: Cậu Huy vắng nhà ngoài ra chẳng nói gì thêm... Tối nay nó đạp xe đi tìm nhà thằng Huy. Nó đi theo địa chỉ của cả lớp ghi trong tờ giấy giáo viên chủ nhiệm phát cho toàn lớp trong ngày sinh hoạt chủ nhiệm đầu năm. Tìm nhà Huy không khó vì đó là khu biệt thự sang trọng nằm phía đông thành phố.

Tiếp Long là mẹ của Huy. Căn phòng khách sang trọng nhưng trống trải một cách kì lạ. Chiếc ghế salon có vẻ to lớn so với vóc dáng bé nhỏ của bà. Bà ngồi đó buồn phiền ủ rũ không nói đến một câu. Bà cũng chẳng biết Huy đang ở đâu. Hiện nay bà đang tìm kiếm nó. Long chào ra về, bỏ lại không khí ngột ngạt sau lưng.

Khi Long về đến nhà, mẹ Long bảo có Huy đến và đang chờ trên gác.

Không thấy xe Huy trong sân, Long nói với mẹ:

- Không chừng tối nay bạn con ngủ ở đây. Mẹ cứ đóng cửa. Bà Thông nhìn theo con áy náy trong lòng. Bà đã nghe câu chuyện của thằng bé đêm hôm qua. Lên gác. Nó thấy Huy ngồi bên bàn học yên ắng, chìm đắm trong ưu tư. Mới hai ngày không gặp mà trông nó gầy hẳn. Đem hai chiếc ghế ra hiên trước ngồi. Long cho Huy biết nó vừa mới ở nhà Huy trở về. Cậu nói tiếp:

- Mấy ngày nay mày ở đâu?

- ...

- Tối nay mày ở đây với tao và đừng đi đâu nữa. Nếu có chuyện gì buồn phiền mày cứ tạm ở đây, cùng đi học với tao. Xe mày đâu?

- Tao cầm rồi.

- Vì chuyện gì vậy?

- Tao lỡ chơi cá độ đá bóng... thua.

- Chuyện đã lỡ. Mày về xin lỗi bố mẹ mày rồi đi học lại... chứ mày định bỏ học luôn sao?

- Tao chẳng thiết tha gì về nhà chứ đừng nói chi đến việc học.

- Đừng đùa. Năm nay là năm thi của tụi mình.

- ...

- Mẹ mày buồn lắm!

- Bà ấy đi chơi suốt ngày, có bao giờ ở nhà đâu mà buồn với vui...

Có tiếng động sau lưng Long quay lại nhìn, thấy mẹ đang đem thức ăn lên. Long nhìn mẹ thầm cảm ơn. Bà Thông để thức ăn trước mặt hai đứa. Bà cảm thấy trong lòng dâng lên một niềm thương cảm khi chợt nghe thằng bé nói như thế, bà nói:

- Ăn đi cháu. Chờ Long đã lâu, chắc cháu đói lắm rồi.

Huy lí nhí cảm ơn. Tối hôm ấy thằng Huy tâm sự cho Long nghe về gia đình của nó. Bố Huy một tháng chỉ vài buổi tối ăn cơm cùng hai mẹ con nó, ngoài ra ông đi ăn ngoài với bạn bè còn mẹ nó suốt ngày bà đi đâu đó chẳng biết, có khi tối về trễ. Nó ở nhà buồn nên cũng đi chơi luôn. Vì thế những ngày học hai buổi, trưa nó chẳng muốn về nhà, vì về đến nhà cũng chẳng có ai. Những lúc đi chơi như thế nó thường ra quán ngồi. Từ đó quen biết những thằng bạn bụi đời. Bọn nó thường tụm năm tụm ba đi vũ trường hoặc ra quán ngồi cá độ bóng đá lúc ăn lúc thua. Ăn thì rủ nhau đi chơi tiếp thua thì cầm xe... Rồi mẹ nó cũng cho tiền chuộc lại... Vừa rồi nó cầm xe và không muốn về nhà không phải vì sợ mẹ nó la mắng mà nó sợ nỗi trống trải trong căn nhà đó. ở ngoài đường nó thấy đỡ cô đơn hơn...

Long bần thần khi nghe câu chuyện của Huy, thỉnh thoảng nó liếc nhìn Huy. Thằng Huy ngồi đó, thẫn thờ, cay đắng khác hẳn với hằng ngày nó ồn ào và phá phách. Nó cảm thấy thương bạn và muốn nói gì đó... nhưng chẳng biết nói gì, nó chỉ khuyên Huy dù sao cũng nghĩ đến tương lai của mình. Bởi không ai giúp mình vượt qua bằng chính mình. Có những hoàn cảnh khó khăn hơn mình nhiều... có những đứa trẻ mồ côi lang thang ngoài đường phố... Thằng Huy làm thinh không nói.

Đêm đã khuya, trời se lạnh. Nãy giờ hai đứa cũng chẳng nói thêm điều gì. Long gợi chuyện:

- Mai mày đi học với tao chứ?! Mày bận áo quần của tao vậy. Có mấy bài toán cho ngày mai, tao phải làm.

- ...

Long ngồi làm bài trong nhà, ngoài sân thằng Huy vẫn ngồi đó. Im lặng hút thuốc. Không biết nó biết hút thuốc từ lúc nào, thỉnh thoảng thấy nó húng hắng ho, chợt nhớ câu nói của mấy đứa học trong lớp bảo rằng thằng Huy nghiện cocain. Long cảm thấy lo sợ cho Huy. Nó hỏi vọng ra:

- Mày biết hút thuốc từ bao giờ?

- Thấy thiên hạ hút thuốc hay hay cũng hút chơi... nhưng cũng không thích mấy.

Vái trời cho những lời nói của thằng Huy là sự thật. Long muốn làm điều gì đó giúp bạn. Nó gợi ý:

- Tao có bài toán thầy giảng tuần trước sao tao chưa hiểu mấy, mày vào phụ tao chút.

- Toán mày làm không ra sao tao làm ra.

- Ây! Thì cứ vào giúp tao một tí. Ngày xưa mày là cây toán của lớp mà.

Huy đẩy ghế bước vào sau khi thòng một câu:

- Không làm được thì thôi nha!

Long mừng thầm. Nó chọn một bài dễ nhất cho thằng Huy làm. Làm xong nó đẩy cho thằng Huy bài khác. Cứ thế hai đứa vừa làm vừa trao đổi với nhau. Cả hai đứa quên trời đã khuya lắm. Thỉnh thoảng chúng nhắc lại chuyện xưa và cười rúc rích. Gần đầu cầu thang bà Thông lén nhìn chúng định nhắc chúng đi ngủ nhưng lại thôi.

Ngày mai hai đứa chở nhau trên chiếc xe đạp đến trường.

Tối đến. Bà Thông cho Huy biết chiếc xe của nó đã đem về nhà của Huy. Bà có đem về cho nó ít quần áo và toàn bộ sách vở. Bà cho nó biết nó cứ ở đây cho đến khi nào nó muốn và ông bà Phước bố mẹ Huy cũng bằng lòng như thế. Thằng Huy không nói gì nhưng trông nó có vẻ buồn. Một tuần trôi qua. Nó chẳng đá động gì đến chuyện về nhà. Hằng ngày hai đứa vẫn thay nhau chở nhau đi học trên chiếc xe đạp. Tối đến cả nhà quây quần bên mâm cơm. Như thường lệ ông Thông thường hay kể cho cả nhà nghe những mẩu tin ông đọc được trong báo hằng ngày và cả nhà cứ thế bàn chuyện rôm rả. Đôi khi ông kể chuyện ngày xưa... khi ông ở lứa tuổi của hai đứa: Cuộc sống khó khăn, vất vả... bom đạn, vừa học vừa sơ tán như thế nào... và cả chuyện trong quân ngũ. Giọng ông trầm ngâm: ở mỗi giai đoạn lịch sử đều có những biến chuyển riêng của nó nhưng bao giờ cũng thế chúng ta phải sống có lý tưởng, có mục đích. Như thế mới giúp ích được cho bản thân, cho gia đình và cho Tổ quốc. Ban đầu thằng Huy chỉ lắng nghe nhưng dần dần nó cũng trao đổi và bày tỏ suy nghĩ của nó. Nó có vẻ thích thú những câu chuyện trong buổi tối vào giờ cơm của gia đình Long.

Mấy sáng nay bà Thông được người hàng xóm cho biết, dạo này mỗi tối có hai ông bà thường hay đến đây nhưng họ không vào nhà chỉ đứng nhìn một lát rồi đi về. Bà thấy lạ đi theo thì thấy họ đỗ chiếc xe hơi ngoài ngõ. Bà Thông không nói gì. Bà biết hai người đó là ai.

Sáng chủ nhật. Long rủ Huy đi chơi. Nó bảo bà Thông cả hai đi chơi chiều mới về. Long chở Huy đi vào tiệm sách cả hai như mê mẩn với rừng sách. Thằng Long than thở sách mắc quá. Mỗi đứa chọn một cuốn nhưng tụi nó ở trong nhà sách đọc ké mãi gần đến trưa mới ra. Đói bụng hai đứa vào tiệm cơm bên đường ăn. Long uống vội ly nước nói:

- Ăn cơm ngoài tiệm như vậy hoài chắc chán lắm!

Thằng Huy cười nói:

- ừ! Ăn cơm bụi chán lắm! Buổi cơm hôm nay làm tao nhớ những chuyện ngày đã qua... Tao thèm không khí nhà mày. Ước gì gia đình tao được như thế!

Chợt nó im lặng không nói gì thêm. Long chở Huy chạy vòng vèo qua mấy dãy phố. Đèn đường đã lên. Cả hai vừa đi vừa nói chuyện cho việc chuẩn bị vào Đại học năm tới. Thằng Huy nói nó chọn Công nghệ thông tin. Long cũng trả lời nó cũng thích như thế. Nó mừng thầm trong lòng. Lâu nay nó cứ thấp thoảng lo âu có một ngày nào đó thằng Huy giở chứng không chịu đi học nữa mặc dù dạo này nó học rất chăm chỉ nhưng Long vẫn cứ lo lắng. Long chuyển hướng câu chuyện:

- Dạo này thầy Dũng giao cho mày kèm con Thúy đến đâu rồi?!

Thằng Huy phì cười:

- Công nhận tao chưa thấy ai... như con Thúy. Sao nó chậm hiểu thế, nó cứ mơ màng đâu đâu...

- Nhưng mà nó đẹp nhất lớp! Khối thằng muốn kèm toán cho nó mà không được.

Thằng Huy phá lên cười. Nó bảo nó sẵn sàng nhường... Hứng chí nó kể cho Long nghe vài mẩu chuyện vui của bọn nó trong lớp. Hèn chi! thỉnh thoảng giáo viên hay nhắc nhở xóm nhà lá bọn chúng. Nó ngồi sau lưng thằng Long kể đủ thứ chuyện, nó vừa cười vừa nói... trông thật vui vẻ. Xe ngừng trước nhà nó mà nó chẳng hay. Long bảo:

- Vào nhà thăm Ba mẹ mày đi Huy! Tối nào hai ông bà cũng đến trước cửa nhà tao nhìn vào.

- ...

- Vào nhà đi!

Vừa nói nó vừa đưa tay bấm chuông. Nó nhìn Huy hai tay nắm chặt song cửa đang dõi mắt nhìn vào. Thằng Huy rên rỉ:

- Biết có ai ở nhà không...

Đèn trước hiên bật sáng. Ông Phước ra mở cửa. Theo sau là bà Phước. Trông dáng vẻ bà hấp tấp trong nỗi vui mừng khi thấy bóng dáng con. Bà chạy ra cổng trước ông. Thằng Huy cúi đầu xúc động. Tim nó đập rộn rã. Lâu lắm rồi... Nó mới được mẹ ra đón khi nó về đến nhà./.

(Tạp chí Nhà văn)

Bạn cùng phòng

1. Thằng Tứ ngước đôi mắt rất to lên nhìn từng đứa: “Các cậu ở lại! Khi mô có dịp, tới nhà miềng chơi, hĩ!” Đôi mắt nó, thường ngày rất sinh động, hôm nay buồn thiu. Khuôn mặt ốm nhom hình như nhọn thêm. Dưới cằm, mấy sợi râu loe hoe chưa cạo, đâm lún phún...

Tôi thấy cay cay nơi khóe mắt, giả bộ ngó lơ ra ngoài cửa sổ. Thằng Duy, như mọi khi, điềm đạm: “Ưa! Có tin gì nhớ báo cho tụi mình, hĩ!”. Thằng Nam chống cằm, nhìn chăm chăm chén cơm để trước mặt. Không khí như ngưng lại, đặc quánh...

Trong mâm, các món ăn còn nguyên: Ba con cá chiên rưới nước mắm ớt tỏi, thơm phức, nằm gọn lỏn trong cái đĩa trẹt. Tô canh chua với những lát bạc hà nổi trên mặt, óng ánh mỡ. Những lá xà lách mướt mát, những cọng giá trắng muốt, mảnh mai, rau thơm, rau húng xanh ngắt... ở giữa bàn, chén nước mắm vàng ươm, dập dềnh mấy lát ớt đỏ au... Chưa bao giờ chúng tôi có những thức ăn ngon và hấp dẫn đến thế. Đây là bữa cơm chia tay với thằng Tứ. Chưa biết bao giờ mới được gặp lại nhau.

2. Hai tháng trước, tôi từ Nha Trang vô đây. Hồi đầu, tôi cũng tính ở ký túc xá. Dạo một vòng, chợt thấy “oải”: Mười hai đứa chen chúc nhau trong một phòng. áo quần treo la liệt trên giường, vắt ngổn ngang trên cửa sổ. Cả bọn thi nhau hò hét, nói cười inh ỏi.

Lân la khắp nơi, tôi đến khu nhà trọ này. Giá không chênh bao nhiêu so với ký túc xá. Tôi nói với bác chủ nhà:

- Cháu ưng ở với mấy đứa tỉnh lẻ, con nhà nghèo!

Ông già có khuôn mặt tròn phúc hậu nhìn tôi cười cười:

- Thì có mấy đứa con nhà giàu đậu đại học đâu!

Thằng Nam, từ Quảng “Ngã” (Quảng Ngãi) - như nó tự giới thiệu - là người thứ hai. Nam cao lêu đêu, có biệt hiệu “Nam cò”. Quen miệng, chúng tôi gọi tắt “Cò ơi!”. Nó tỉnh queo: “Chi đó?”

Rồi đến thằng Duy trên Đà Lạt xuống. Duy da trắng trẻo, đi đứng, nói năng nhỏ nhẹ. Cả phòng nhất trí bầu Duy làm “trưởng phòng”. Nó ít nói. Nhưng nói câu gì cũng có lý. Trên Đà Lạt cũng có trường đại học ngon lành. Vậy mà nó lặn lội xuống tận đây! Đáng được nể lắm!

Thằng Tứ nhập bọn sau cùng. Nhỏ con, ốm nhách nên lập tức chúng tôi gọi nó là Tứ còi”. Cái giọng Quảng “Nôm” đặc sệt nghe thiệt vui. Nó đổi âm “a” thành âm “ô” rất tự nhiên, kiểu như cái “láp xe độp” (lốp xe đạp), đi “lồm” (làm)... Nghe nó nói, tôi và Nam bật cười híc híc. Thằng Duy, như mọi khi, chỉ tủm tỉm.

Tứ giương mắt ngó chúng tôi: “Răng rứa? Miềng nói, nghe lọa (lạ)! Hĩ!”. Tôi và Nam lại cười ngắc ngư. Nam, một tay ôm bụng, tay kia chỉ Tứ, tròn miệng: “Lọa! Lọa lắm! Hĩ!” Tứ gãi tai, cười hì hì! Từ đó, tiếng “hĩ” trở thành ngôn ngữ chung của phòng. Câu gì cũng thêm “hĩ”, “hĩ”...

Chúng tôi dễ dàng nhất trí về khoản “góp gạo thổi cơm chung”. Mỗi tháng, ở nhà chỉ “trợ cấp” ba trăm ngàn đồng. Đủ các khoản chi: Tiền nhà, tiền ăn, tiền sách vở, tiền xà phòng... Trong khi cơm bụi tới ba ngàn đồng một đĩa. Chịu sao thấu! Hồi đầu, ai cũng hăm hở tính chuyện làm thêm, kiếm tiền. Nhưng ở chỗ này, “ra đường gặp sinh viên”, đâu có việc gì!

Mỗi đứa góp 100 ngàn đồng, giao cho “thủ quỹ” Nam. Hàng ngày, ai về trước thì bắc cơm, ra chợ chỗm hỗm mua rau hay đồ nấu chua. Có một thuận lợi cơ bản: cá ở đây rất nhiều. Cá sông, cá đồng, cá biển... Đặc biệt, loại cá tạp rất rẻ. Chúng tôi hay mua cả mớ về kho, làm “nguyên liệu dự trữ”. Thứ này dễ chế biến: Một nồi canh, một vá cá là đủ mỗi bữa ai cũng có vài con trong chén làm “cảnh”.

“Thực đơn” hàng ngày khá đơn giản: món “chủ lực” đặt giữa bàn là một nồi canh tú ụ: Canh chua, canh rau tập tàng, canh bí... và một đĩa muối dầm ớt. Chấm hết! Hôm nào “đầu bếp” hào phóng, cho thêm chén mắm cà, đã thấy sang hết biết. Nam là “dân” Quảng Ngãi, chi li, tính toán từng cắc. Nhờ vậy, cuối tháng “hạch toán”, nếu dư chút đỉnh, bọn tôi được “bữa tươi”: Ngoài món canh thường trực, trên mâm còn có đĩa ba chỉ luộc. Thỉnh thoảng, thằng Tứ xuýt xoa: “Ngon hĩ! Hơn hẳn nhà miềng!” Giờ nghĩ lại, thấy thương nó quá!

Hôm nào cũng vậy, đi học về, đứa nào cũng đói meo. Nồi cơm sôi thế nào thì những cái bụng cũng ùng ục y chang vậy. Cơm dọn ra, những khuôn mặt háo hức vây lại. Lúc đó, chuyện “ăn cái gì” không quan trọng bằng “cái gì (để) ăn”. Cứ cơm cho nhiều, căng bụng là được.

Một hôm, Tứ lang thang trong khu trọ, “tha” về mấy miếng gỗ, những tấm ván cũ tróc sơn. Nó mượn bác chủ nhà mấy thứ đồ nghề, dành hẳn một ngày chủ nhật, đo đo, vẽ vẽ, rồi cưa cưa, đóng đóng...

Tôi tò mò: “Cậu định làm chi đó?”

Tứ vẫn cắm cúi cưa: “Để coi, hĩ!”

Đến tối, sản phẩm hoàn thành: Một cái bàn, bốn cái ghế đẩu. Cái bàn vẹt mất một góc. Ghế chỉ là hai miếng gỗ ghép lại. Mới nhìn, ngó lôm nhôm nhưng ngồi thử cũng thấy chắc chắn. Tứ xoa xoa hai tay: “Ngó cũng được! Hĩ! Vậy là có bàn ngồi ăn! Có chỗ học bài! Khỏi chóc ngóc trên giường, mỏi lưng muốn chết, hĩ!”

Tôi và Nam ngồi thử, xoay qua xoay lại, gật gù: “Tốt lắm!” Duy ngắm nghía một hồi, xác nhận: “Tay nghề không đến nỗi nào, hĩ!” Tứ mỉm cười ngượng nghịu.

Cưa thêm bốn miếng gỗ, đóng vô tường. Tứ quay sang chúng tôi: “Treo quần áo, hĩ!”

Tôi nhớ lại những cái quần đùi giăng trên cửa sổ trong ký túc xá, bất giác mỉm cười.

Trong phòng, chỉ có tôi học môn gì cũng làng nhàng. Còn lại đứa nào cũng “nổi” một thứ: Nam “cò” là dân chuyên Lý. Có gì “théc méc” hỏi nó. Tứ “còi” được tôn là “cây Toán”. Các bài tập toán cao cấp, trong khi tôi gãi đầu nhăn nhó thì nó rung đùi báo kết quả chỉ sau vài phút. “Trưởng phòng” Duy được phong “giáo sư Triết”. Nó thật sự say mê cái môn học lê thê “phạm trù” với “khái niệm” này. Trong khi đó, mỗi khi cầm lên cuốn “Chủ nghĩa duy vật biện chứng”, mắt tôi cứ díp lại. Nam và Tứ cũng vậy, bao giờ cũng vừa mở sách, vừa “ca” vài câu. Một lần “giáo sư” Duy nhỏ nhẹ: “Các cậu đọc Mác chưa?” Tôi ngó Nam và Tứ, lắc đầu: “Chưa!” Duy đưa tay vuốt tóc, điềm đạm: “Để khi rảnh, mình kể…”

Không biết vì những câu chuyện về Mác, về Gienny - vợ ông - một người phụ nữ quý tộc xinh đẹp, về trò chơi “Tự bạch” giữa Mác và con gái... thật sự hấp dẫn hay nhờ giọng kể lôi cuốn của Duy mà dần dần chúng tôi “ngộ” ra, Triết học cũng không đến nỗi khó “nhá”. Do vậy trong khi hơn một nửa sinh viên phải thi lại môn này thì phòng tôi không ai bị “dính”.

Đêm đêm, khi đã lên giường, cả bọn thay nhau “kể chuyện đêm khuya”. Đủ thứ chuyện trên trời dưới biển. Cuối cùng bao giờ cũng quay về nỗi nhớ. Những nỗi nhớ sâu lắng, rõ ràng: Ba Nam thường tỏ ra rất nghiêm khắc. Giờ nghĩ lại, hóa ra, ông rất thương nó. Ba Tứ chỉ là một người chèo đò ngang. Nhưng ông quyết tâm ki cóp những đồng bạc lẻ để Tứ vào tận đây học. Vì vậy, nó phải ráng “kiếm” cho được học bổng. Còn tôi thì nhớ con em gái. Nó lắc xắc, hay nhõng nhẽo, nhưng rất dễ thương. Sao hồi ở nhà, tôi và nó hay cãi nhau như chó với mèo vậy cà?

Duy kể về má nó bằng một giọng buồn buồn: Ba mất khi nó còn nhỏ. Má rất đẹp nhưng cương quyết ở vậy nuôi con. Hai mẹ con sống dựa vào vườn ra phía sau nhà. Giọng nó chùng lại: “Giờ mình đi rồi! Còn một mình, chắc má cực lắm!”

Kỷ niệm cũng là một kho tàng đầy ắp trong ký ức mỗi đứa. Với Nam, đó là những mảng đồi bát ngát hoa sim tím, là những quả sim chín mọng, ngọt lừ. Duy không ngớt trầm trồ khi kể tên những loài hoa Đà Lạt: “tú cầu”, “mimoda”, “mai anh đào”... Hoa nào cũng đẹp thiệt đẹp, thơm thiệt thơm. Tôi say sưa mô tả cảnh Nha Trang với Tháp Bà, Hòn Chồng, Thủy Cung... Bãi cát trắng lóa hình vòng cung ôm ấp làn nước biển xanh thẳm màu ngọc bích... Còn Tứ, hắn khẳng định chắc nịch: “Không mô đẹp như quê miềng!”: Sông Thu Bồn trong vắt, có thể nhìn thấy lớp sỏi dưới đáy. Hàng tre già um tùm rủ bóng hai bên bờ. Đặc biệt nhất là tấm thảm vàng rực rỡ khi hoa cải trổ bông, là những buổi chơi trốn tìm, rượt nhau trong đám cải, mặt đứa nào cũng vàng bụi phấn hoa... Đứa nào cũng hăng hái mời đến nhà. Chúng tôi quyết định, khi có dịp, sẽ lần lượt đến từng đứa, ở chơi vài bữa.

Vào những ngày chủ nhật, nếu không kẹt bài tập, bốn đứa leo lên hai cái xe đạp của tôi và Duy, đi chơi “Hồ Đá Bạc”. ở đó, những dãy núi đá vôi bị bào mòn, làm thành những hang động nho nhỏ. Từ trên cao, nước róc rách chảy theo các dòng suối, đổ vào một cái hồ nước xanh. Hai bên bờ, cây cối xanh mướt, lau lách um tùm. Cảnh vật hoang sơ, đẹp tuyệt. Trong khi chúng tôi leo núi, dạo chơi, vùng vẫy trong suối thì Tứ tình nguyện ở lại coi đồ. Lúc trở về, “đoàn thám hiểm” tròn mắt nhìn những con cá quẫy tứ tung mà Tứ đã câu. Bữa đó, cả bọn được thưởng thức món cá nướng chấm muối ớt! Ngon dễ sợ!

3. Giữa học kỳ II, cả trường xôn xao về chuyện lũ lụt lớn chưa từng thấy ở miền Trung. Hai đứa dân Quảng bồn chồn ra vô. Buổi tối, cả bọn sang bác chủ nhà xem chương trình thời sự trên ti vi. Nam ở chỗ cao, cũng đỡ lo hơn. Nhà Tứ, như nó kể, nằm bên bờ sông. Con sông Thu Bồn đẹp là vậy mà giờ đây hung dữ như một con quái vật. Kiểu này, nhà Tứ chắc bị lũ cuốn trôi hết. Những buổi chiều, nó ngồi bất động, mắt nhìn đăm đắm đám keo lá tràm trước nhà. Đến bữa, nó trệu trạo hoài không xong một chén cơm. Chúng tôi thương nó mà không biết phải làm sao. Duy đưa ra ý kiến: “Hay mình cho Tứ tiền xe đò về thăm nhà!” Tứ xua tay, buồn bã, miềng gởi thư rồi! Đợi coi răng đã! Chừ miềng về cũng không giúp được chi mô!”

Thứ hai tuần sau, Tứ nhận được thư ba. Nó đưa bọn tôi xem, mắt đỏ hoe. Vài dòng ngắn ngủi báo tin nhà cửa, đồ đạc và con đò, phương tiện kiếm sống của cả nhà bị lũ cuốn hết. Ba nói nó phải về ngay!

Cả bọn thở dài, nhìn nhau bất lực. Phải chi chúng tôi giàu có!

Mỗi đứa ngồi một giường lặng lẽ nhìn thằng Tứ xếp đồ vô cái túi du lịch cũ rích của nó. Mấy phút sau, Duy quay sang tôi, dè dặt: “Hay là vầy! Từ nay, Tứ khỏi lo chuyện tiền ăn. Tụi mình sân siu nhau, chắc cũng đủ, hĩ!” Tôi gật đầu “Phải đó!”. Nam cũng hưởng ứng liền: “Được chớ!” Duy ngồi xuống cạnh Tứ, nhỏ nhẹ: “Cậu viết thư cho ba, xin ở lại đi! Sắp tới, cậu có học bổng! Còn học phí, chắc sẽ được miễn! Vậy được hôn?” Tôi bước lại, vỗ vỗ vai Tứ: “Ráng chút đi! Cậu học giỏi, bỏ uổng lắm!”

Khuôn mặt Tứ chợt méo xệch vì cảm động. Nó cúi đầu, ngẫm ngợi. Một hồi sau, Tứ ngẩng lên ngó Duy rồi ngó tôi, khẽ lắc đầu. Tiếng nó run run: “Miềng cám ơn các cậu. Nhưng mà, hổng được đâu! Miềng phải về, lo cách chi kiếm tiền phụ giúp ba má!”

4. Thằng Duy bưng chén cơm lên. Nó cầm đôi đũa khoát một vòng, giọng nghèn nghẹn:

- Thôi! Ăn đi các cậu! Thằng Tứ còn phải ra Ngã Ba đón xe!

Những cái miệng trệu trạo há ra, ngậm vào, uể oải. Hết một chén, thằng Nam đặt đũa:

- Mình chịu! Ăn không nổi nữa!

Tứ và nốt miếng cơm đứng dậy. Ba con cá chiên vẫn còn nguyên trong đĩa. Chỉ có tôi chưa vơi bớt một nửa.

Nam lục trong hòm, đưa cho Tứ bốn tờ bạc năm chục ngàn: “Cậu cầm tạm, hĩ!” Tôi ngoài cửa, ngượng ngùng: Quá ít! Nhưng tôi biết, “ngân sách” của phòng bây giờ chỉ còn lại có chừng đó. Mà hôm nay mới là ngày thứ hai của tháng.

Tứ cúi mặt, mân mê mấy tờ bạc. Mắt nó rơm rớm./.

(Tạp chí Nhà văn)

Những chùm chuông gió

Dù chị Sáu không có lời ngăn, tôi cũng biết có những việc nói ra nếu như không có hiệu ứng giữa hai bên, thà là âm thầm theo tháng ngày, rồi từ nơi mình có sự cảm hóa... Gì thì với thằng Thới con của chị Sáu, tôi vốn biết khi nó đã bắt đầu lờn mặt dễ ngươi, ai nói thì Thới lẳng lặng, quá rõ đó là thái độ giả vờ. Tới cha mẹ còn không nghe thì nghe ai, cái khó là ở đấy. Riêng phần anh Sáu, cách đây năm năm, thời gian không xa lắm, ngôi nhà của anh là nơi tập hợp đám bạn bè. Anh Sang, bạn chí cốt của anh Sáu. Tôi với thằng Hải, hai đứa nhỏ hơn hai tuổi coi như đàn em. Cô Hà, cô giáo dạy Anh văn tư gia kèm thằng Thới do anh Sang giới thiệu. Giờ đây tất cả vụt xa xôi, trong bọn chỉ còn lại tôi với thằng Hải gần gũi với gia đình anh. Mà anh hình như chọn phương thức im lặng, bao nỗi buồn phiền theo ngày tháng rồi sẽ qua. Thật là đáng tiếc, thị xã nhỏ bé như lòng bàn tay đi loanh quanh đã hết đường. Khi lên được Thành phố, sự nhẹ nhàng trước đây giữa nhóm bạn bè bỗng dưng rời rã tan biến trong khói bụi xe mù mịt. Nhất là tìm nơi đâu không khí gia đình anh Sáu. Đây là một gia đình công chức một con, kiểu mẫu cho lối sống cần mẫn như con ong góp từng giọt mật. Nhẩn nha mua cuốn sách góp thành tủ sách, một bộ sưu tập đĩa nhạc, một gói nhỏ treo phong lan. Tất cả như chuẩn bị trước mà không thấy lộ vẻ chuẩn bị, cơ hội chỉ là dịp may tìm đến người để rồi có đủ mọi thứ, kể cả xe con sáu chỗ ngồi thỉnh thoảng rủ ren bạn bè đi chơi xa. Mỗi lần thấy tôi đến, việc đầu tiên anh Sáu chọn đĩa nhạc, thường là nhạc giao hưởng không lời âm thanh ba chiều hoàn chỉnh nhè nhẹ lan theo bốn bức tường. Tứ bề là nhạc, sóng nhạc như thay lời. Giữa chủ nhà và khách như kiệm lời, đến độ cầm ly trà để xuống bàn mạnh tay cũng đâm ra mất lịch sự. Khi có điều gì phiền phức, tới nhà anh Sáu như được giũ bỏ hết để rồi thấy lòng trở lại thư thản nhẹ nhàng. Giây lát, chị từ nhà sau mang ra vài món gì đó, không uống được rượu chị vẫn lặng lẽ ngồi xuống nhập bọn. Hóa ra, cái tinh tế cái khéo đây đã trở thành cái tinh vi. Không khí nhẹ nhàng lại dẫn đến sự im lặng, âm trì sao đó. Khi tôi đến không chịu được, vẫn không khí ấy, chị Sáu ngồi lặng lẽ nhìn chỗ khác, nhìn ra cửa treo chùm chuông gió. Hầu như suốt buổi chuông ngân lên tinh tung, kính... coong. Tình cờ tôi biết chị, nghe thương chị ở chỗ chị không tưởng. Một mình chị khó có thể làm nên.

Phép lạ, mặc dầu phụ nữ hay gây sóng gió cho chung quanh và vẫn bình thường đem bình yên đến cho mọi người. Họa chăng, đó đây có sự cộng hưởng.

II

Thỉnh thoảng chúng tôi đi chơi chung quanh khu vực lân cận như Núi Cấm vùng Bảy núi, Rạch Giá, Hà Tiên. Rồi đi xa trèo lên đỉnh Lang Biang Đà Lạt. Tôi với Hải hai đứa đặc biệt góp phần chi phí rất nhỏ dường như không đóng góp. Hai đứa là bộ mặt thuở hàn vi của anh chị Sáu và anh Sang. Hai đứa có mặt cho có đủ bè bạn đông vui hơn là các anh đi một mình, vì thế hai đứa cũng rất tự nhiên. Ngoài chúng tôi còn có cô Hà. Cô ăn mặc gần giống con trai, quần tây, áo thun, đi đứng nhanh nhẹn, lúc trèo núi không cần ai nắm tay dìu dắt. Trong mớ ký ức lộn xộn, những hoài niệm như lớp rêu khô, xác lá mục ở lối đi len lỏi giữa vườn cây. Sắp sửa biến thành phân bón cho ký ức, bón cho ớt cay hơn (có người trồng ớt không cay) tất cả sống dậy xanh lên, tuần tự lớp lang. Bao giờ cũng là hình ảnh tuổi thơ hiện lên trước êm đềm ngộ nghĩnh, mặt mũi của tôi mà như mặt mũi của ai đó, tôi giống như con bò nhỏ, buổi trưa đi trên đường đưa tay ngắt lá cỏ đưa lên miệng ngậm nhai nghe chan chát, ngòn ngọt. Sau đó là khuôn mặt của những người gần gũi, thân yêu, nhất là khuôn mặt ai đó đã để lại cho tôi ít nhiều ấn tượng nào đó.

Một chiều mưa ở xã Giang Thành, Hà Tiên, biên giới heo hút. Thấp thoáng những mái nhà thiếc, phút chốc bỗng xóa nhòa trong làn mưa tháng tư mịt mùng, Đoàn loanh quanh ở ngôi chợ quê xem hàng hóa, chắc là tấp vào quán nào đó trú mưa. Tôi với thằng Hải đi trước chờ đợi rồi hai đứa tấp vô cái chòi lá ven đường của người làm rẫy trồng dưa hấu.

- Tao thích đi chơi với cô Hà, lẹ làng hô lên một tiếng là nhập bọn, không giống các bà ỏn ẻn lấy kiếng ra săm soi lại mặt mũi.

- Sao mầy không nói cô Hà giống Tây.

- Tao theo dõi học trò đứa  nào cũng mến cô Hà, nhất là thằng Thới. Anh Sang đã giới thiệu đúng người. Tìm cho trẻ một cô giáo cũng khó lắm.

- ừ, trẻ con mà thương thì, người lớn ai cũng thương.

Rất tình cờ khi nhận xét người khác, mỗi đứa nêu một khía cạnh. Cô giáo dạy Anh văn tác phong có khác cô dạy Văn. Tuy nhiên cho cô Hà dạy Anh văn giống Tây chưa chắc đã đúng, là theo cảm tính mà nhận xét.

Ký ức khó có thể nhớ hết, đời người vốn kết từ những khoảng thời gian dài ngắn cộng lại. Có những thời gian hai ba ngày ngồi chung toa xe lửa giữa những người bạn mới quen. Năm ba phút giữa lều giữ dưa ven đường. Nhiều lắm những giây phút như vậy không thể nhớ hết, nó nhường chỗ cho những gì đậm nét nhất, gần nhất. Khi tôi mua chùm chuông gió giá một trăm ngàn mang về, lập tức vợ tôi lên tiếng lầu bầu:

- Sắm món gì cũng bị anh la. Nhưng tôi đâu có lãng phí, lúc nào cần có xài. Trong khi anh đi mua đồ chơi.

Tôi chưa vội phân bua, vợ chồng nhiều lúc thấy cần nói điều gì đó vẫn không nói được, ông bà nói hễ đồng lòng tát biển đông cũng cạn. Hơn nữa nói ở phần mở đầu việc gì cũng cần có hiệu ứng giữa hai bên, còn không làm thinh, có chịu oan thời gian sẽ trả lại mọi cái giá trị vốn có.

- A, em biết rồi. Thấy đằng nhà anh Sáu treo cái chuông, bắt chước mua theo phải không? Bao nhiêu tiền vậy ông?

Vợ tôi tiếp tục, tưởng cô trách móc, nghe hỏi ông cũng biết cô thích chùm chuông mới mua về. Cô nhận xét đúng nhưng mà tôi không có bắt chước. Tuy nhiên nói với cô mua bao nhiêu đây. Liệu tôi nói lên dự định chắc là vợ tôi giẫy cong lên như đỉa gặp vôi. Thôi thì dừng lại ở mức độ, cô cũng được nghe khúc nhạc gió, chia phần giá trị ra, nói bộ chuông ba chục ngàn chắc cô không cự nự. Quả nhiên, cô gật đầu kêu được, không mắc.

Tôi mang bộ chuông lên gác treo. Khi loay hoay cột dây, tôi hình dung những khuôn mặt bước vào cửa hàng bán chuông gió, rất tình cờ chăng, sau khi rảo bước qua các dãy phố rồi thơ thẩn vào đây. Tôi loay hoay tìm kiếm chỗ có lại hóa không, không lại hóa có. Vẫn chưa hình dung hết, cửa hiệu cũ kỹ chẳng có dấu hiệu gì mời gọi, đẩy cửa kiếng bước vào là một thế giới phong phú trong thế giới. Với tôi, chẳng có gì xa lạ. Những chùm chuông mang nhãn hiệu Việt Nam, Nhật, Đài Loan, đủ cả độ dày, mỏng, đủ cả giá cao, thấp mặc dầu bản chất của sự việc là thanh tịnh, bình đẳng. Tôi mua loại thường thường thôi vậy mà một trăm ngàn đồng. Chỉ có người mua lầm, kẻ bán không bao giờ lầm nhưng tôi không lầm giá trị vật mình tìm kiếm. Bộ chuông gồm tấm gỗ mỏng tròn khắc hình con cò đứng chân, dưới treo vòng gỗ mỏng tròn gắn bảy thanh nhôm dài thon, bao lấy ở giữa quả cầu tròn cũng bằng gỗ. Gió tới, tấm gỗ quay tròn theo gió, những thanh nhôm tùy theo gió nhẹ, mạnh chạm vào nhau, chạm vào quả cầu ngân lên tinh tung, tình tung rồi kính... coong rất trân trọng. Thường thì con người đến lúc chấm dứt hay chuyển tiết mục nhứt là tiết mục vui không được trân trọng. Khi nghe chuông kinh coong, tôi biết đấy là lúc không ngân nữa vì gió đến đây ngưng thổi. Hoặc là lúc chuông kính coong, gió mạnh lên chuyển thành âm thanh kinh keng, king keng rồi rẻng... rẻng. Như chứng tỏ mình là nhạc sĩ kỳ tài, chuông rất hiếm hoi phát nhưng hợp âm êm tai. Toàn là hòa âm nghịch vậy mà mang đến cho tôi niềm vui, dễ chịu. Dám chắc, dường như chưa có nhạc sĩ nào sáng tác bản nhạc không theo nguyên tắc nào lại mang tới hiệu quả như chùm chuông gió. Lúc gió mạnh, tôi hình dung gió có bàn tay vuốt nhẹ xuống chùm chuông. Tiếng chuông thầm lặng gọi ai, người qua đường chợt bước chầm chậm đưa mắt tìm kiếm tiếng chuông khi xa khi gần. Vào buổi trưa, chuông ngân tinh tung, tinh tung. Không gian lắng xuống để buổi trưa nhẹ nhàng như trong ca dao. Mấy người hàng xóm hỏi tôi mua chùm chuông ở đâu, có vẻ họ cũng muốn mua nhưng đã có bộ chuông của tôi. Vậy là người của xóm tôi, trong giấc ngủ có tiếng chuông ngân nga. Một giấc ngủ mà tai vẫn nghe được quyết không phải là giấc ngủ say như chết. ở đây mọi người gặp nhau qua ước mơ bình an cho tất cả. Mọi người gặp nhau không nói thành lời, lặng nghe chuông vi vu, vi vô.

III

Vào mùa mưa, trong mưa có tiếng ngọc, tiếng khánh tinh tung thánh thót. Vào mùa mưa chuông đêm ngày ngân nga, và cũng không phải hàng năm đến ngày cuối thu, đây là đặc điểm của chuông. Chuông reo trong gió như nhắc tôi, gió là quà tặng của thiên nhiên luôn hiện diện bên cạnh người. Bấy lâu nay người vẫn hít thở mà sống như xa lạ thiên nhiên hay nói theo kiểu đợi đến tuổi nào đó người quay về. Lúc nào quay về khi ban ngày, ban đêm chui vô trong chiếc hộp đóng kín bốn cửa, chỉ còn nghe tiếng quạt sè sè, tiếng máy lạnh rì rầm. Người tự ru mình, tỏ ra bằng lòng, chẳng gì dính dáng đến ai huống gì tiếng gió thổi quanh nhà. Không dính dáng có nghĩa là mình tự giam cầm. Tôi không để ý đến cái sự mình giàu hơn, mà chỉ lo mình nghèo đi. Nhà có hàn thử biểu, có truyền hình, cần biết thời tiết chỉ cần đưa mắt nhìn là giàu chớ gì, điều này tôi quá đáng. Nhưng nếu nói từ khi treo bộ chuông gió tôi thấy lòng nhẹ nhàng, mẫn cảm, đôi tai trở nên thính hơn, có lẽ ở đâu đó có người chia sẻ với tôi. Thật thích thú, ban đêm ngồi trong nhà, cửa đóng mà vẫn dõi theo thiên nhiên bên ngoài. Theo tiếng chuông ngân, tôi biết ngoài trời thế nào, gió tìm đến gõ cửa. Đôi khi giữa khuya tôi lắng nghe sự lặng lẽ, không nghe tiếng chuông ngân, trời lạnh se se. Tôi nói với vợ tôi, trời sắp mưa. Sao anh biết, vợ tôi hỏi lại. Quả nhiên, từ trong vắng lặng chợt chuông rung lên nhè nhẹ kình coong và một lúc một rung nhanh, tình tung. Có ai không giữa đêm khuya mưa gió còn lầm lũi đi trên đường. Chắc chắn là có bởi trái đất chưa lúc nào ngủ mê cả. Không, cây cối mới là bậc sư phụ, có ngài vẫn hằng thức thâu đêm run rẩy đón gió. Lặng theo gió, lặng nghe những giọt chuông nghĩ ngợi, lan man, tản mạn, tưởng không cần thiết lắm mà lòng tôi đầy lên. Thời gian như kéo dài ra, nỗi nhớ như sống được hai lần. Cái gì? Người xưa dường  như nói hết, ngày nay chỉ lặp lại còn chưa xong. Có phải chùm chuông gió là từ cây nêu treo trùm vỏ ốc ngày xưa mà ra. Hồi nhỏ, mỗi lần tết đến ba tôi thường đốn cây tre dựng nêu, trên đầu ngọn tre gắn trùm vỏ ốc dán thêm lá bùa, nói là để xua đuổi ma quỷ. Nhiều phong tục, tập quán buổi ấy theo thời gian rơi rụng dần không lý giải, nhất là mất ở những mắt xích thành ra ông bà như là nói tắt. Thời đại khoa học không ai tin tà ma, nếu có làm sao đuổi được bằng xâu chuỗi lần tay, bằng chùm vỏ ốc rung lanh canh trong gió mà không chịu hiểu thêm. Tiếng vỏ ốc chạm vào nhau mang tới cho người niềm vui. Mà không phải xua đuổi một lần là xong. Từng vỏ ốc biểu thị cho lời chúc phúc, hãy giữ lấy cho mình niềm vui, vui không dứt. Lanh canh, lanh canh, tình tung, tính tung. Hãy cố giữ  nó, hãy cố chiếm hữu, đừng dừng lại chỗ khả  năng nghe và nhìn thấy. Theo từng giọt chuông gió đi xa, tôi nghiệm ra điều này qua những chuyến đi, nhất là hai chuyến gần đây. Vì thời gian không xa lắm nên tôi nhớ lại từng chi tiết và những ấn tượng của nó để lại. Bản chất của niềm vui tìm đâu xa, thiên nhiên gần gũi quanh ta. Trên Vịnh Thái Lan, hàng chục hòn đảo nhấp nhô giữa biển trời lồng lộng vơi vơi trải dài. Kỳ diệu sao mặt biển xanh dưới ánh nắng mặt trời mà biển đậm nhạt óng ánh nhiều màu xanh khác nhau. Người như nhập giữa ngàn trùng xanh. Trên cao nguyên, trèo lên đỉnh Lang Biang cao ngất, lắng nghe ngàn thông reo vi vu vi vu, người như nhập vào cái cô tịch vắng lặng. Chẳng những như muốn hòa nhập mà còn như có tiếng gọi mời dẫn ta đi xa hơn. Tỉ như ở giữa mênh mông đất trời, tôi chẳng những không thấy sợ biển mà khát khao muốn đi ra xa, xa bờ hơn. Đứng trên đỉnh núi cao nhất nhìn không gian lồng lộng, càng muốn bay cao hơn. Bay lên, đi xa để rồi trở về. Nhưng mà không bay trong sự đơn độc côi cút, mà là cùng với một người khác. Người ấy là ai? Người có khả năng xuất hiện khắp mọi nơi đi cùng người, kể cả chuyến đi giữa khuya thầm lặng trong chiếc áo gió phong phanh chia nhau sự giá buốt. Trong lớp ký ức mang màu sương mù mù, lắng theo tiếng chuông tinh tung, tình tung, một bóng người trong màn sương mù hiện dần ra, đó là cô giáo Hà.

IV

Có nhiều người nơm nớp lo xa, một ngày nào đó, hành tinh sẽ nổ tung ra. Tôi không có cái kiểu lo xa đến độ lo cho con bò trắng răng nhưng tôi hình dung... một hôm chùm chuông đứt dây rơi xuống đất. Cũng rất dễ đứt dây chuông thôi vì chuông, biểu thị cho niềm vui được treo bằng sợi chỉ mong manh suốt ngày như trêu ngươi lắc lư trong gió. Tất nhiên chuông im tiếng, trả lại không gian lặng lẽ, trả hết lại cho người. Không phải trả một lần là xong đâu, có thể tiếp tục những ngày sau đó bên tai vẫn nghe tiếng tinh tung, tình tung hồi âm rồi sau đó không còn nghe nữa. Sau đó là gì, ngày mai chưa đến, chỉ biết khi chuông đã dứt vẫn lần theo những hồi âm. Vẫn là hình bóng cô giáo Hà với gương mặt tươi vui, tóc tém cao trẻ trung. Tàu đang rẽ sóng giữa Vịnh Thái Lan gió biển lồng lộng. Tôi, Hải, vợ chồng anh Sáu, Cô Hà đứng phía sau boong tàu chuyện trò. Một mình anh Sáu ra đứng trước mũi. Đột ngột cô Hà kêu anh Hải chụp cho tôi hình. Thật tinh nghịch, từ phía sau cô Hà nhanh nhẹn bước tới, chụp lấy đôi tay anh Sang dang rộng ra như bay lên. Tấm ảnh rửa ra thật đẹp giống như đôi tình nhân trên con tàu Titanic. Với anh Sang, chủ xưởng cưa, người đàn ông đứng tuổi chưa vợ, đây là tấm ảnh đẹp nhất cuộc đời anh.

Và cô Hà, con người có thể xuất hiện bất cứ mọi nơi, mọi chỗ. Nhưng lần này phải nói là sự tình cờ. Đáng sợ là ở điểm này.

Trên đỉnh Lang Biang, tại biển dốc thật cao trên trăm thước. Tôi nhớ dường như là dốc Đara ngập xác lá thông. Lá thông nhỏ như cọng chỉ rụng quanh năm thành thảm lá rất trơn trượt. Leo lên thì mệt nhưng không nguy hiểm bằng lúc đi xuống lại có lá thông khô trơn lùi. Kinh nghiệm lúc đi xuống phải bước chậm, bàn chân để ngang. Cô Hà luôn đi trước, chúng tôi theo sau cẩn thận từng bước chân. Lúc đó anh Sáu còn ở trên đỉnh dốc, do muốn đuổi kịp theo chúng tôi, anh sơ ý đặt một lúc hai chân xuống thảm lá. Hút... Anh Sáu trượt rồi cắm đầu lao vun vút như người trượt tuyết, chạy cả trăm mét chỉ trong vài giây không thể dừng lại. Anh cầm chắc cái chết, vì phía dưới con dốc cao là bãi đá nhấp nhô. Anh la í ới. Anh chạy nhanh đến độ, chẳng ai kịp đưa tay ra nắm ghì lại. Tưởng anh Sáu muốn đùa, đến lúc ý thức được nguy hiểm, cả bọn đồng loạt kêu lên thất thanh, đúng lúc con người có thể xuất hiện bất cứ mọi chỗ, cô Hà kịp đưa tay nắm lấy anh Sáu ghì lại. Cả hai, ngã chụi xuống song song nhẹ nhàng ngược người về phía sau. Cái ngã đầy ấn tượng. Hồi âm bao giờ cũng đẹp giống như lượng sóng từ từ dâng cao tiến vào bờ rồi lùi ra xa. Sau đó trả lại sự vắng lặng cho không gian, vắng tiếng chuông, vắng tiếng thông reo, vắng cả người.

V

Tôi rơi vào chỗ khó đang kể một câu chuyện vui, bản chất của chuyện vui là thu hút mọi người, đến đây lại dần tới chỗ vắng lặng, cụt hứng. Phải nói là như vậy, ở những chỗ vắng lặng, lặng im thì có điều gì để bàn, kể cả sự chia sẻ, thì có điều gì để kể. Bẵng đi một thời gian dài ngay cả tôi cũng muốn tìm sự lãng quên, có những ngày một mình ngồi lắng nghe chuông tình tung, tinh tung. Chuông không đứt dây mà trời đột nhiên đứng gió chết sững. Cả một không gian nhỏ bé ngôi nhà tôi vụt lặng tờ... Ngồi im nghe cái lặng im, chợt hiểu, cái gì dẫn đến nó. Chùm chuông gió gồm bảy thanh nhôm. Một sự trùng hợp lại hóa thành màu trắng. Mà màu trắng là màu tang, màu của sự im lặng sau những biến cố rạo rực xao động. Nhưng mà ai đã chết, ai kêu ca. Không, không có ai, tất cả vẫn còn sống, còn hít thở... Tại tôi cảm thấy khó chịu thôi. Đầu tiên anh Sang, thông thường cách đôi ba ngày đến nhà tôi chơi ngắm cây kiểng, trao đổi này nọ. Tự nhiên tất cả đảo lộn, đến lượt tôi đến xưởng cưa tìm anh. Có phải vì tiếng máy chạy, bận rộn công việc mà ánh mắt anh Sang rất là hờ hững, như gặp người không quen. Rất là lãng xẹt.

Rồi cô giáo Hà lặng lẽ biến mất, đâu như cô xin chuyển đi tỉnh khác. Sau này tôi biết thêm, thằng Hải thú nhận, nó và cô lén lút dắt nhau đi chơi, rõ ràng tôi biết quá muộn tai họa nhiều người theo vây quanh một cô giáo Hà. Tới lúc vợ chồng anh Sáu. Anh chị bán xe, cầm ngôi nhà, vợ chồng kín đáo đến đỗi, tôi cứ ngỡ anh cho người khác mướn xe. Tuy nhiên vợ chồng anh Sáu vẫn phớt tỉnh. Khi tôi đến thăm, anh vẫn mở nhạc, pha trà. Chị Sáu lẹ làng làm món gì đó cho hai người đàn ông nhâm nhi. Hình như, anh chị, không, phải nói là anh Sáu mới đúng, biết khi mình lỡ đánh mất niềm vui. Nỗi buồn tới, than thở với ai, bụng làm dạ chịu. Nếu tôi muốn biết, khắc biết ngay, thành phố nhỏ loanh quanh mấy con đường giấu được điều gì. Dường như im lặng theo kiểu anh Sáu gây khó chịu, ngay đến bạn thân cũng không nói, thế là quá mức. Lúc này, hình như thành phố đầu kia có diễn kịch nói, đầu nọ lại diễn kịch câm. Các nhân vật cam chịu, câm nín ngó nhau. Chẳng lẽ tất cả lặng he, sân khấu nếu không có tiếng chén dĩa rơi chẳng hạn. Không có một vở kịch nào diễn trong lặng lẽ như vậy. Hóa ra, khi chuông thôi ngân, tiếng động khác nổi lên. Mà những âm thanh mới có mang tới cho mình lời chúc phúc, ngày tháng bình yên không hay gặp toàn quỷ yêu. Lẽ ra câu chuyện đến đây kết thúc là vừa, nhưng vẫn chưa kết thúc được chỉ vì thằng Thới. Cái khó ở đây. Trước kia nó là đứa thiếu niên dễ thương, nay nó không còn sợ anh Sáu nữa.

Tình cờ thằng Thới bắt gặp cô giáo dễ thương của mình với người ba đáng kính của mình trong tư thế khó coi giữa ban ngày, ban mặt không lựa chỗ kín đáo, chắc là vội vã nên nhè cái phòng khách trước mặt tủ thờ ông nội thằng Thới hành sự. Chị Sáu như đã biết nhưng cơn bão ngầm của chị để giữ uy tín gia đình phải nhường cho cơn bão ngầm của đứa con. Chẳng ai ngờ thằng nhỏ được học lớp mười hai hiền lành, mỗi lần gặp tôi luôn gật đầu chào thưa chú rất là lễ phép lại dữ dội phản ứng cha của mình bằng cách ăn chơi, cá độ đá banh, đua xe. Bất cứ thói hư tật xấu trên đời thằng nhỏ cũng đều tham gia. ít ngày có người đến nhà đưa cho anh giấy nợ của nó. Sở dĩ người ta dám cho nó thiếu nợ vì nắm chắc điểm yếu của gia đình nầy muốn giữ uy tín gia đình luôn được tiếng tốt trong mắt mọi người, nhất là đối với cơ quan. Có lẽ gia đình anh chị Sáu không là trường hợp ngoại lệ, con hư mà vẫn âm thầm dấu giếm, chịu đựng cho tới một ngày nào đó vỡ ra chẳng ai biết. Đáng sợ nhất sau mỗi lần bỏ bạc triệu ra trả cho thằng Thới, hai vợ chồng nhân cơ hội khuyên nhủ, thằng Thới im lặng giống như ngồi nghe tụng kinh không trả lời đi lời lại rằng có nghe hay là không. Ngay cả tôi cố tình gợi mở cho nó nói cuối cùng vẫn không thu được kết quả. Để cho mọi người hình dung, câu chuyện tình của người lớn dẫn tới việc thằng con trở nên bất trị. Hơn nữa anh Sáu cũng muốn lãng quên. Chùm chuông gió treo trước cửa nhà có những giây phút lặng tiếng rồi tiếp tục ngân lên tinh tung, tinh tung.

VI

Tinh tung, tinh tung. Một hôm tôi thấy vợ tôi sợ chuông đứt dây, cô lấy sợi dây mới thay chuông. Và con tôi nói, bây giờ thì đi đâu, con cũng nhớ tiếng chuông ở nhà. Vậy là tôi biết phép lạ lần lần nó đến và lần lượt phép lạ sẽ tiếp tục đến nơi khác. Tôi đưa mắt nhìn theo chuông thì thầm lời chúc phúc. "Ông hát theo chuông hả, già đầu còn vui". Vợ tôi kêu lên. Già mà không được vui, đợi lúc nằm xuống vui sao. Tôi cười thầm và cũng không đính chính, lúc nào thuận tiện sẽ nói ra vì sao tôi cười thầm. Vào đúng dịp cô đã chuẩn bị tâm thức phép mới linh ứng, tôi với chị Sáu vẫn tiếp tục bí mật. Sự thật thế này, anh Sáu mất uy tín. Thằng Thới chỉ còn nghe lời mỗi mình chị Sáu, mà chị Sáu một bên là chồng, một bên là con, bây giờ chuyện của người lớn không quan trọng bằng chuyện của con, thành ra đôi khi chị như dang tay che chở cho con. Có lần tôi đến, tình cờ không gặp anh mà gặp chị đang trao đổi với công an khu phố. Vừa lúc nghe tiếng xe anh Sáu về, tôi thấy chị lẹ làng nói với anh công an: "chú khoan nói với anh nghe, nói tiện đường đến chơi, chị xin". Con làm khổ mẹ đến như vậy thì thôi. Vô tình một lần khác, không biết ai dạy chị mua chùm chuông gió về và chị viết tên thằng Thới xếp nhỏ lại đút vô thanh nhôm. Gặp tôi bước vào chị Sáu bẽn lẽn, lúng túng "Tôi còn đi mấy ngôi chùa dán tên thằng Thới vô lòng quả chuông chùa để cầu phúc cho nó". Chị Sáu thú nhận chị tìm tới phong tục cổ xưa, may ra âm thanh chùm gió xua tan bầu không khí gia đình u ám, lòng mẹ dịu dàng cảm hóa được con. Thằng Thới mà tiếp tục quậy phá sẽ có trại cải tạo sẵn sàng đón nó. Nhưng trước hết biết đâu, hằng ngày được nghe chùm gió tình tung, tinh tung chứa đựng một lời nguyện cầu, dần dần thằng Thới trở lại dịu dàng.

Tôi không tin phép lạ, tuy nhiên điều kỳ diệu vẫn luôn có ở đâu đó nhờ sự cộng hưởng của nhiều người, cũng phải làm một việc gì đó cho thằng bé biết mọi người quan tâm tới mình, không ai kêu tôi đi tìm mua chùm chuông gió, ngày ngày nghe chuông tinh tung, tinh tung trong gió tôi hồi hướng lời nguyện chẳng riêng cho thằng Thới mà còn cho nhiều người khác nữa. Chuyện có lẽ tới đây nhuốm màu vô vi, thôi thì cơ sở để làm ra phép lạ là mình - biết mình đang làm gì - Quả nhiên điều ấy trước hết nó đến với mái nhà nhỏ bé của tôi. Sau khi thằng con tôi phát biểu nhà mình vui không muốn đi đâu. Vài tháng sau, một buổi trưa đang thiu thỉu ngủ, bỗng người hàng xóm chạy qua cho hay, có một anh đứng xa xa đăm đăm nhìn nhà tôi, như muốn tìm kiếm gì đó. Tôi bước ra, nhận ra ánh mắt bâng khuâng của anh không có vẻ gì xấu, tôi hỏi:

- Anh muốn kiếm ai vậy?

- Tôi nhìn chùm chuông gió. Đi ngang qua nghe nó kêu lên tự nhiên nhớ tiếng kẻng trường học quá chừng. Hồi nhỏ đang học nửa chừng mê chơi...

Lập tức tôi cắt ngang vì biết anh sắp nói gì. Nghe tiếng chuông gió mà liên tưởng để tiếng kẻng trường học cũng vui vui... Tôi mời anh vô nhà uống vài ly rượu chơi. Trang phục anh không mấy sạch sẽ và tay xách chiếc giỏ đệm, nghe tôi mời, anh lộ vẻ ngại ngùng. Nhưng rồi anh mạnh dạn bước vào một chỗ xa lạ.../.

(Tạp chí Nhà văn)

Kỳ lạ ông tôi

Khi tôi lớn lên thì nội tôi đã mất từ lâu nhưng thỉnh thoảng dân làng vẫn nhắc đến người với niềm cảm mến về những chuyện không ít ly kỳ. Ông tôi rất khỏe, người tròn vo, đen như sừng, tục danh Cu Trắt, phương ngữ vùng quê tôi nghĩa là nhỏ và rắn chắc. Ông ham mê võ thuật, thạo côn quyền, thuở trai thường đóng vai ông Địa trong đám múa lân. Đám múa năm nào hễ thiếu ông là coi như nhạt trò, dân làng chẳng ai buồn xem. Người ta đồn ông tôi tài ba lỗi lạc như có thể đi trên lửa, nhảy qua nóc nhà, còn những thứ như chui vào hậu cung đình làng mà cần dở ngói là xoàng... Kho chuyện về ông ngày càng dày do mồm miệng dân gian thêu dệt thêm, tuy nhiên trong đó có nhiều chuyện là có thật.

Thời vua Hàm Nghi xuống chiếu Cần vương từ Huế chạy ra miền Tây Quảng Bình đóng bản doanh chống Pháp, vùng tôi nổi danh tướng Lê Trực chỉ huy một cánh quân hoạt động rộng khắp cả vùng phía Bắc tỉnh kẻ địch cũng phải khiếp vía. Bấy giờ ông tôi vừa tuổi đôi mươi, tâm hồn nhạy cảm sớm bén lửa yêu nước liền sung ngay vào đội cảm tử dưới lá cờ khởi nghĩa. Thấy ông nhanh như sóc, Lê Trực bèn cho làm chân liên lạc. Từ căn cứ vùng núi Chóp Chài, Cu Trắt đã đi khắp nơi với đôi chân đất, đầu trần, bên hông mang cái túi, tay cầm con dao bầu. Những thông tin qua về giữa triều đình của ông vua yêu nước tận chốn rừng xanh và cánh quân Lê Trực đều do một mình ông đảm trách. Nhiều lần Cu Trắt từng gặp Đại tướng Tôn Thất Thuyết và Tản quân Trần Xuân Soạn và dù chỉ là anh lính trơn, nhưng có những mưu kế của Cu Trắt các danh tướng xem là cao kiến. Người làng còn nói rằng ông từng được ăn chung mâm, ngủ cùng giường với đức vua Hàm Nghi, chắc đó chỉ là chuyện bịa đặt cốt nhằm tăng thêm oai danh của ông mà thôi.

Phong trào Cần vương đang lên thì bị nội gián làm phản, vua Hàm Nghi bị bắt và đầy biệt xứ. Mấy cụm quân từng theo nhà vua chiến đấu oai hùng một thời tan rã dần, có đám ra hàng, có người mai danh ẩn tích. Nguyên Đề đốc hộ thành Hà Nội, Đệ tam giáp võ tiến sĩ Lê Trực không chịu quy hàng, vẫn lẫn quất đâu đó với tâm trạng "Tấm lòng trung của tôi đối với vua buộc tôi phải khi ẩn khi hiện; song dù ẩn hay hiện, cũng không khi nào tôi chịu đầu hàng người Pháp và vua Đồng Khánh!".

Cu Trắt phải về làng làm ăn, vì cha già  mẹ yếu nhưng niềm cô trung vẫn đỏ son. Ông đặt vè ca ngợi vua Hàm Nghi, ca ngợi nghĩa khí Cần vương và chế nhạo bọn thực dân, tay sai. Ngày nay trong dân gian vẫn còn sót lại đôi câu:

Bớ Phú - lang - sa

Bớ phường bán nước

Làm hại vua ta!

Thề cùng nhật nguyệt

Dao phay ta mài

Hòn đạn ta đúc

Còn đất còn trời

Ta chưa nhắm mắt!...

Bọn lý dịch địa phương rất tức tối, bèn trình quan trên về làng vây bắt. Khi đám sai nha kéo đến thì Cu Trắt đang ngồi đan rổ trước cổng, liền bỏ chạy vô nhà vì không còn cách nào hơn. Bọn chúng hò hét đuổi theo, xộc vào mọi nơi trong căn nhà lợp lá cọ nho nhỏ nhưng chẳng thấy đâu. Tin đồn anh Cu Trắt có phép tàng hình khiến chúng rất hoang mang. Nom thấy một con ễch ương đang ôm lấy cột nhà, bọn chúng chộp lấy, chắc đấy chính là tên tội đồ đang bị truy nã. Cố nhiên chuyện Cu Trắt biến thành con ễnh ương chỉ là chuyện tiếu lâm. Vậy Cu Trắt trốn đâu tài thế? Thì ra Cu Trắt đã thông minh nhảy vào cuộn tròn trong một cái thúng, bảo người nhà đậy lại rồi nín thở nằm im trong đó...

*       *

Chuyện nội tôi thì nhiều, nhưng câu chuyện sau đây mới thực là hay. Đó là cuộc tình giữa ông tôi và bà vợ xinh đẹp mà lẳng tính. Do tài ba lỗi lạc, Cu Trắt vớ được cô vợ trẻ người làng bên, da trắng, tóc dài, hai hàm răng đều tăm tắp, đen như hạt huyền. Nàng tên Xuân, rất mê đàn ca hát xướng. Về làm vợ Cu Trắt nhưng nàng Xuân vẫn con mắt đưa ngang khiến trai làng lắm anh phải lòng nhưng sợ Cu Trắt một phép; còn nàng Xuân cũng tưởng không cách chi thoát khỏi tài nghệ của bậc anh hùng. Thế nhưng cái kim trong túi vẫn cứ lòi ra. Một hôm, có một gánh hát từ tỉnh về làng diễn tích Lưu Bình - Dương Lễ. Trò diễn ba đêm, thì nàng Xuân có mặt cả ba. Gã trai thủ vai Lưu Bình đã hớp mất hồn nàng khiến nàng cháy cả ruột gan, đến khi bọn họ nhổ rạp, cuốn màn, đóng hòm xiểng ra đi thì nàng tưởng muốn nhảy xuống giếng! Không rõ giữa hai người đã có quan hệ tới mức nào nhưng cứ vào đó thì thấy nặng tình lắm.

Gánh hát lưu diễn khắp vùng, họ dừng lại chỗ nào Xuân đều biết cả. Thế là nàng quyết chí dứt tình với chồng để theo bằng được anh nọ. Tôi nghe chuyện này nhiều lần, mỗi người kể đều thêm bớt ít nhiều nhưng cốt lõi của nó thì không thay đổi. Tôi chọn ra đây những nét chính để thuật lại, và chắc chắn nếu hương hồn ông tôi có hiện về cũng không cho là vẽ rắn thêm chân.

Chuyện rằng, sáng hôm ấy, Cu Trắt theo việc đi đâu đó, khi đi nói với vợ là sớm nhất cũng phải tròn bóng mới về được. Chồng ra khỏi nhà, tức thì nàng Xuân bắt tay ngay vào thu vén cho chuyến đào tẩu. Nhà có một cái bao mây, loại bao to, hình hài giống cái va - ly bây giờ đan bằng mây song rất đẹp và chắc chắn, có móc chốt và tay xách, có thể xách hoặc vác trên vai. Do có ý đồ trước nên nàng cho gọn vào bao mọi thứ rất nhanh, gồm áo quần loại tốt, đồ nữ trang và toàn bộ số tiền chồng vừa bán đàn trâu chuẩn bị làm nhà. Khối tiền đồng ấy nặng lắm, cả một bì to gồm nhiều cuộn xâu bằng dây lòi tói. Lèn chặt mọi thứ vào bao xong, nàng móc chốt khóa lại. Đúng lúc đó thì có đứa cháu từ ngoài sân gọi vào, nói rằng chú có dặn lại là thím nấu cơm trưa chú về ăn, thế nào chú cũng về, trưa mấy cũng về. Nàng Xuân đứng dậy vào bếp nhóm lửa, lấy gạo đem vo với ý nghĩa đây là chút tình gửi lại. Đợi cơm sôi cạn, nàng khép cửa rồi xách gói ra đi.

Thuở ấy làng tôi chỉ có hai lối thông ra được với hàng tổng, đó là con đường thủy qua bến đò Tràng và con đường rừng vượt qua Hung Khái đầy những câu chuyện rùng rợn về cọp bắt người và những toán cướp ngày dữ tợn. Chưa ai dám qua Hung Khái một mình, đi đôi đi ba có khi còn nguy. Nàng Xuân suy tính hết nước: Không thể đường đường tay xách nách mang xuống đò Tràng mà đi trước mặt bàn dân thiên hạ, bèn liều mình vượt qua Hung Khái.

Tiếng gọi con tim đã giúp nàng vượt mọi gian nan, cái bao trên vai nặng nề nàng cũng coi thường, cứ vác mà đi, cả đi cả chạy qua những con đường gồ ghề sỏi đá, nắng tháng năm thiêu đốt mồ hôi chảy ra như tắm nhưng nào có biết. Vừa chạy nàng vừa đưa mắt ngó chừng tứ phía, cuối cùng Hung Khái đã hiện ra với tiếng chim nháo nhác hai bên, có lẽ chúng rất ngạc nhiên khi có người đàn bà lẻ loi cả gan bước vào xứ sở của thần sầu. Đường càng đi càng nhỏ dần, hoang vu, rậm rì, có chỗ phải rẽ lau sậy mà bước khiến da thịt tứa máu, bộ áo quần lụa trên người rách tung từng mảng. Có lúc nàng đã phải thốt lên thành lời than thân và gọi người tình một cách tuyệt vọng. Mệt quá, nàng gục xuống bên vệ cỏ, hai mắt không mở ra được nữa, nàng thiếp đi. Lúc sau tỉnh dậy, nàng lại bước tiếp. Bỗng từ mấy vách đá ven đường xuất hiện ba tên cướp mặt trùm khăn, tay cầm dao. Bọn chúng vây lấy nàng, quát lớn:

- Con mụ kia. Đứng yên không tao chém!

Nàng Xuân chưa kịp định thần thì chúng nó đã nhảy vào vít cổ xuống, rồi đứa bịt mồm, đứa giằng lấy cái bao khiến nàng lăn đùng ra đất. Bằng phản xạ tự nhiên, nàng cắn mạnh vào tay tên đang bịt mồm mình khiến hắn phải kêu ối lên rồi buông ra.

- Cướp! Cư... ớp! Làng nước ơi! Cứu tôi! Cứ... ứu!... - Nàng Xuân la lên.

Bọn cướp bóp lấy cổ nàng, cười sằng sặc:

- Câm đi! Ai vô đây mà cứu! Không biết đây là giang sơn của chúng ông hay sao? Hơ hơ!... Con mụ này thơm thịt lắm!

Thằng đang giữ cái bao mây định mở, tức thì bị thằng đầu đảng quát:

- Tao giết mi liền! - Hắn chỉ vào rừng - Vác vào hang. Biến!

Cả bọn sềnh sệch lôi nàng Xuân đi lúc này đã bị nhận giẻ đầy miệng, tóc tai xổ tung, mặt cắt không còn hột máu. Kéo nàng vào đằng sau tảng đá xa nhất, chúng giằn ngửa nàng ra, đứa giữ tay, đứa nắm tóc, lũ sói mặt người hả hê cười. Ba con quỷ chúi mũi vào bắt đầu làm tình làm tội người đàn bà khốn nạn, chúng không thể ngờ được sự kiện chưa từng xảy ra đã xảy ra đối với chúng. Đó là tự dưng cái bao mây cựa quậy, rồi bật ngay nắp, rồi từ trong đó một người đàn ông nhảy ra, tay múa dao, miệng hét vang:

- Bớ quân kẻ cướp! Tao chém đầu hết lũ chúng mày! Tao - Người đàn ông bé nhỏ chỉ tay vào ngực mình - Tề  Thiên Đại Thánh Cu Trắt đây!

- Dạ... dạ... thưa anh... chúng em lỡ dại... mong anh tha cho!

- Tha này! Tha này! - Cu Trắt túm cổ tên đầu đảng xách lên, xọc mũi dao nhọn hoắt vào yết hầu, mắt gườm gườm - Tao giết mày như giết con chó, nghe chưa! Cởi khăn trùm ra coi. Còn hai thằng kia - Cu Trắt đưa mắt sang hai bên - Ngồi yên, lơ ngơ là mất đầu!

Tên đầu đảng trật khăn, phơi ra khuôn mặt nhem nhuốc, râu ria lởm chởm, cặp mắt đục ngầu.

- Tưởng ai! - Cu Trắt lắc đầu - Té ra lại vẫn mấy thằng dân xóm trại năm đời quen nghề ngày ăn cướp, đêm đào ngạch, khoét tường nhà thiên hạ.

Cu Trắt lại bắt hai tên kia trật khăn ra để nhận diện, làm thế cốt để chúng không còn dám báo thù. Cả ba tên lê lết dưới chân Cu Trắt, run như giẽ.

- Từ rày lo làm ăn, đói thì gặm cỏ mà sống, không được giết người cướp của nữa, nghe chưa! - Cu Trắt quát vào mặt chúng - Lần sau nếu còn gặp lại tụi bay, là tao chặt đầu ném cho hổ đói Hung Khái. Thôi, cút!

Toán cướp được thể bỏ chạy không dám ngoái lại. Cu Trắt ném mấy con dao của chúng vô bụi rồi vực vợ lên. Mắt nhắm nghiền, không nói một lời, nàng Xuân lả oặt trong tay người chồng bị nàng phụ tình. Có lẽ do quá sợ hãi, lại quá kinh ngạc trước sự xuất hiện đầy bất ngờ của chồng đã khiến nàng lịm đi. Xấu hổ, ân hận, đau đớn, biết ơn... đó là tất cả mớ bòng bong rối rắm trong tâm trí nàng lúc này.

Đợi lúc nàng mở mắt ra, Cu Trắt mới nói nhẹ nhàng:

- Tôi biết thế nào mình cũng gặp nguy khốn, nên đã tìm cách đi theo để giải cứu. Bây giờ thì tùy mình: Nếu muốn tiếp tục đi nữa, thì tôi sẽ đưa mình đến nơi cần đến; hoặc giả muốn quay về thì ta cùng về. Tôi không ép.

Nàng Xuân gục đầu vào vai chồng khóc to, nức nở như trẻ bị đòn oan, lúc lâu mới đưa tay chỉ về phía làng, mếu máo nói "Em xin lạy mình, cho em về cùng!".

Tâm phục khẩu phục, nàng tê tái theo chồng về nhà, lúc này mới bình tâm nghĩ xem chồng nàng đã bằng cách nào lọt vào cái bao mây mà nàng không thể biết. Đây là chương có nhiều dị bản nhất trong những chuyện kể về nội tôi. Giai thoại kể rằng lúc nàng Xuân xách gói ra đi thì có một con ong bò vẽ bay theo, đó chính là Cu Trắt đã hóa thân vào. Con ong không rời nàng nửa bước, chờ lúc nàng mệt quá, thiếp đi bên đường, liền chui ngay vào bao hô khẽ một câu thần chú khiến mọi thứ trong đó biến mất (Có người kể mọi thứ biến thành con dao), rồi trở lại là anh Cu Trắt cuộn tròn trong đó. Sự thật thì thế nào? Sự thật là từ lâu Cu Trắt đã biết rõ lòng dạ của vợ, biết có ngày nàng sẽ tìm theo anh kép hát, nên chàng đành giương lên một cái bẫy. Việc chàng nói đi đâu xa hôm đó, lại hẹn trưa trật mới về, rồi lúc nàng sắp lên đường thì có đứa cháu tới bảo nấu cơm cho chú đều là những sắp đặt của một anh cao mưu. Lúc đó Cu Trắt đi đâu? Chẳng đi đâu hết, mà trèo lên nằm ép bụng trên kèo nhà theo dõi mọi chuyện, chờ lúc vợ vào bếp, bèn lẻn ngay xuống, mở khóa, cất hết áo xống, tiền nong vào tủ rồi gồng người chui vào bao, rồi bằng tài nghệ của mình, cũng có thể nhờ đứa cháu nấp đâu đó, bấm khóa lại như cũ!

Vợ chồng Cu Trắt lại thương nhau như xưa. Dân làng ai cũng ngợi khen Cu Trắt giàu lòng nhân ái, bởi một ả lộn chồng, cuỗm hết gia tài chạy trốn theo trai như thế mà chưa cho một nhát dao là may, lại còn đón về và không hề tiếng bấc tiếng chì. Cũng có ý kiến cho rằng vì nàng Xuân quá đẹp, Cu Trắt một bề chiều vợ, mặc nó lăng loàn. Nghe thế, anh Cu Trắt chỉ cười ruồi, chợt nhớ một câu học mót được từ ngài Đề đốc Lê Trực thời tụ nghĩa Cần vương, bèn nhẹ nhàng đáp:

- Làm người nên khoáng đạt, đem tấm lòng nhân ra mà xử thế là không mất gì; đem oán cừu ra mà xử thế là được một mất mười. Bậc đại trượng phu không vung gươm khi kẻ thù quỳ gối!

Thời gian trôi đi, Cu Trắt ăn ở với vợ vẫn như bát nước đầy, nhưng nàng Xuân thì vẫn không quên mối tình sét đánh với anh chàng nọ. Người nàng héo hon, gầy mòn, sắc diện tàn phai dần. Cu Trắt hiểu tất cả. Một hôm chàng nói với nàng:

- Tôi biết sự thể rồi sẽ đến nước này. Chúng ta vui vẻ chia tay thôi. Mình đi đi. Mong mình tìm được hạnh phúc!

Nàng Xuân khóc:

- Mình rộng lượng lắm, nhưng số trời không cho em chung sống với mình, mong mình thấu hiểu. Còn người kia với em chắc tiền kiếp có duyên nợ với nhau nên nay gỡ không ra? Vậy xin mình hãy chém em đi, hoặc cho em ra khỏi chốn này!

Cu Trắt chia nửa gia tài cho nàng, đưa nàng qua bên kia bến đò Tràng, lại gọi một chiếc xe ngựa cho nàng bước lên rồi mới quay lui. Nàng Xuân vốn mau nước mắt lại ôm gối khóc, xe khuất dần sau ngàn dâu xanh, bụi cuốn mù trời! Về sau nàng làm gì, ăn ở với ai làng tôi không ai biết.

Một thời gian sau ông tôi cưới người khác, đó là một thôn nữ hiền thục, đảm đang; và đó là người mẹ của đàn con bảy đứa trong đó có bố tôi. Bà mất năm ất Dậu 1945, mộ táng cạnh mộ ông trên đồi sau làng./.

(Tạp chí Nhà văn)

Gió hoang

Trời chạng vạng, bóng tối duềnh lên nhanh như nồi nước vừa réo lục bục đã sôi trào vung. Gió chạy ràn rạt kéo mây hối hả trôi về nằm gối đầu trên triền núi. Còn vài nhịp thở nữa là Dẻn về đến nhà thôi. Nhà cô ở chân núi Phja Dú, nơi giữa lòng trời có đầu con thuồng luồng ngó xuống nóc nhà ở Pù Lay. Từ trong cái miệng rộng ngoác, bí ẩn nhả ra dòng nước to, đổ ầm ầm xuống thung lũng, hụp xoáy thành hồ nước lớn, quanh năm hơi nước bốc lên mờ mịt gọi là hồ Mây. ẩn mình dưới làn nước trong văn vắt của nó là các loài cá. Tụi cá chày mắt đỏ như đốm lửa, cá chép mắt đen như hạt mần tang già, cá đỏ lườn, cá liềng chông, cá vằn mắt thao láo trên cái đầu nhọn như mũi tên... Sáng sáng, lũ cá tung tăng quẫy đạp, bơi lội kết thành vòng hoa nước xuôi ngược dưới làn sương mỏng manh như chiếc khăn voan trắng nõn nà của những nàng tiên trong chuyện cổ tích. Làn sương ấy theo gió bay qua khe Rù Nà, trôi trên ghềnh đá, chạy trên ngọn lim, ngọn dẻ, xuôi về dưới Pù Lếnh.

Từ Pù Lay, thả con mắt qua vài quả núi, thấy những vệt khói mảnh mai bay lên từ màu xanh ngăn ngắt của Pù Lếnh. Thế mà muốn xuống đến nơi phải đi từ lúc mặt trời chưa ngủ dậy, lúc con gà vừa cất tiếng gáy báo canh hai, canh ba, đến khi mặt trời ở đỉnh đầu, cái bóng khoanh tròn dưới chân mới đến. Dưới đấy có chợ, có đường ô tô, người xe qua lại đông như muồm muỗm trên bãi cỏ tốt.

Dẻn thở dài nhìn xuống núi, chỗ Dẻn đứng tối mà dưới Pù Lếnh sáng như có biển người đang đốt đuốc. Thế mới biết, chỗ tối bụng người sáng, còn chỗ sáng bụng người tối. Dẻn chạy từ chỗ sáng đến chỗ tối.

Lần này, Dẻn về xin với mế Thảo, đừng để Dẻn phải làm những điều ngược với nếp nghĩ trong đầu. Dẻn không làm nổi đâu. Mỗi lần xuống, khi về cái chân bước nặng, trong bụng nỗi buồn chất cao. Dẻn cố quên đi mà không quên được. Trong bụng Dẻn nhức nhối như có bọn ong xúm lại cắn xé. Có lần, mế Thảo thấy Dẻn ngồi thừ ra như bị bắt hồn, nhốt vía thì chép miệng: "Dẻn à, để mế xuống dưới ấy bảo mế Sinh đừng bắt mày khổ nữa". Dẻn lặng lẽ gục đầu vào lòng mế thổn thức. Nước mắt Dẻn nóng bỏng, giống hòn than rơi giữa lòng bàn tay đầy vết chai dầy như vỏ cây sần sùi của mế.

Thoáng chốc, Dẻn đã về đến nhà. Mế Thảo quấy chảo cám sôi lục bục trên bếp hỏi:

- Dẻn về đấy à? Vừa đi hôm trước đã về vội ngay thế?

- Con không ở được lâu nhà người ta.

Mế lắc đầu buồn rầu:

- Mế Sinh muốn thế thì hại đời mày. Mế bàn với bố mày rồi, vài hôm nữa bố, mế đi Pù Lếnh nói thẳng để người ta biết, để mế Sinh phải cởi trói cho mày.

Đôi mắt Dẻn đỏ lên, ngân ngấn nước...

Nhà Dẻn có năm người. Bố, mế Thảo, mế Sinh và hai chị em Dẻn. Đấy là ngày trước, còn lúc này khác rồi. Thấy mế Thảo bảo, từ ngày hai anh em còn đỏ hỏn, lấy bấy như chim non vừa tách khỏi trứng thì nhà chỉ còn bốn người. Chuyện nhà Dẻn nói ra dài lắm, như cơn gió hoang chạy mãi không biết dừng. Trong bản có người xì xào nhiều chuyện. Những lời nói ác nghiệt ấy lọt vào tai, không nghe không được, nghe rồi cái đầu nhức nhối, ong ong khó thở quá.

*       *

Năm ấy, ăn tết xong, cách ba tuần trăng mà trời vẫn rét. Cây mận, cây lê xòe những chùm hoa bé xíu, trắng muốt, run rẩy dưới bầu trời đùng đục màu nước gạo. Rét thế cũng lên nương gieo hạt ngô, hạt đỗ, cuốc hố bỏ hom sắn. Không làm cái đói chạy vào nhà. Tra hạt xuống, chờ mãi không thấy lá chồi lên. Bới hố xem hạt lạnh ngắt, khô rắn lại giống viên đá. Thế này nảy mầm sao được.

Đúng lúc mọi người thở ngắn, than dài thì trời đột ngột trở nên ấm áp. Mặt trời sau nhiều ngày chạy trốn trong chín tầng mây, giờ ngồi trên núi Phja Dú thả nắng vàng xuống thung lũng, gọi bầy chim chao cánh bay về.

Chiều. Ngọn núi nuốt mặt trời.

Cóc cụ, cóc con, ếch lớn, ếch bé đua nhau kêu ran ran quanh hồ Mây giống như dàn đồng ca cuồng nhiệt. Thế giới côn trùng hối hả, quấn quýt, say sưa... Bờ hồ như được đẩy rộng ra sôi sục, chao đảo. Gió đưa hơi nước âm ấm, dịu ngọt vào bản báo hiệu đêm nay cá chép vật đẻ.

Từ lúc xẩm tối, cả bản xôn xao náo nức chuẩn bị chài lưới, thả cây rong, cây bòng bong đóng cọc làm "vòn" cho cá vào đẻ. Quanh hồ người ta túm năm, tụm ba đốt đèn sáng trưng chờ cá chép vật. Đám thanh niên trai gái cùng hát Sli, hát lượn. Lời hát quấn quýt, tình tứ, khát khao say đắm. Người có tuổi nói chuyện nhà, chuyện bản, chuyện ở Pù Lếnh bây giờ vui lắm, chợ lớn lên, rộng ra, có cả trâu, cả ngựa bán. Trẻ con Pù Lếnh cũng khôn sớm. Khôn thế có cái tốt nhưng cũng không tốt. Mọi người rì rầm, lao xao, chuyện nhiều át cả tiếng vỗ bờ.

Có ai đó nhắc Pàng góp chuyện cho vui, anh khẽ lắc đầu. Phần vì trong lòng không vui, không muốn nói. Phần vì Pàng đang mải nhìn cô gái ở đằng kia. Lúc chiều, Pàng đi làm "vòn" gặp cô gái ngồi trầm mặc bên bờ hồ, có gì là lạ, khó hiểu trên nét mặt cô ấy. Cô là ai? ở đâu đến, ngồi mãi không muốn về. Cái sự lạ ấy bắt mắt Pàng phải nhìn theo.

Người bản chờ mùa cá vật bắt được nhiều, cho vào thùng đưa lên lưng ngựa mang xuống chợ đổi gạo, đổi dầu. Pàng chỉ muốn bắt vài con mang về nấu cháo để vợ ăn ngon miệng. Từ sau vài lần sinh con không thành, vợ Pàng xanh xao, vàng vọt, héo hon. Uống nhiều lá thuốc rồi mà không béo lên được. Có người ác miệng bảo ông "Phạ" phạt nhà Pàng, bắt mang tội tuyệt tự. Mỗi lần bước qua ngưỡng cửa, Pàng lặng lẽ nhìn ba cái vạch đánh dấu ngày sinh các con. Chúng nó chào đời mà không làm được người. Đứa không có tay, đứa lại thiếu chân. Thằng con trai lành lặn cũng chỉ ở mấy ngày rồi bỏ vợ chồng Pàng mà đi. Ngoài vài người xấu bụng hay ngồi lê đôi mách ra, còn ở Pù Lay ai cũng thương vợ chồng Pàng.

Bố, mế Pàng làm du kích, cầm súng bắn giặc Tây, trong trận đánh đồn Nà Mảy đã hy sinh. Pàng ở với bà nội. Năm Pàng mười sáu tuổi, anh cứa ngón tay lấy máu viết đơn xung phong đi bộ đội. Anh đi một lèo, vượt qua không biết bao nhiêu cánh rừng, quả núi vào tít trong miền Nam đánh giặc. Từ ngày đi không có thư từ, tin tức về. Bà nội ngày nào cũng chống gậy nhìn xuống con đường mòn, nhỏ bằng sợi chỉ đỏ mỏng manh dán vào vách núi mong đợi. Bà chờ mãi, đợi mãi đến lúc không còn sức mà chờ nữa. Bà đi xuống suối vàng gặp tổ tiên được hơn hai mùa ngô cho bắp thì Pàng khoác ba lô về. Bom đạn thằng giặc cướp đi vài rảnh xương sườn làm người anh lệch về một bên. Đến đầu bản, các bà, các mế cho anh biết bà nội không còn nữa. Nước mắt anh òa ra, mặn chát...

Pàng bước thập thững về nhà. Đặt chân lên, cầu thang kêu cót két muốn rơi ra, lâu không có bàn tay người đàn ông sửa nên ọp ẹp. Thật lạ! Bếp giữa nhà vẫn đỏ lửa. Mắt Pàng vấp phải bộ quần áo con gái ở sàn phơi. Quần áo này đàn bà, con gái ở bản không ai mặc, chỉ người dưới xuôi mới mặc thôi. Anh nhìn mãi, nhìn không chớp mắt, hết đi ra lại đi vào như không phải đi trong nhà mình. Chỗ nào cũng gọn gàng, ngăn nắp, lại đẹp nữa. Mãi đến lúc mặt trời xiên chéo vòm cây thì tụi trẻ đi học về, ào ạt như ong vỡ tổ ngang qua cổng. Ai đó đang bước nhẹ trên cầu thang... Tự nhiên anh thấy hồi hộp, tim đập thình thịch như muốn nhảy ra khỏi lồng ngực. Trên đường hành quân, anh ta đã gặp nhiều người con gái nhưng lần nào cũng vội. Những ánh mắt đen tròn, những nụ cười bối rối cùng lời hò hẹn "chờ ngày chiến thắng". Tất cả thoảng qua như làn gió cùng người lính ra trận... Để hôm nay trên ngưỡng cửa nhà Pàng, người con gái có khuôn mặt trái xoan với đôi mắt đen tròn ngơ ngác bước ra từ thế giới cổ tích, môi đỏ như nụ hoa chợt thảng thốt: "Anh... Anh đã về...". Chiếc cặp sách chợt buông rơi, vài tờ giấy bay theo chiều gió... Anh cùng cô mê mải chộp bắt, tay vô tình chạm tay và cô gái bối rối thoáng đỏ mặt ngập ngừng.

Việc Thảo ở nhà Pàng cũng là ngẫu nhiên. Năm giặc Mỹ leo thang bắn phá miền Bắc. Làng nhỏ trù phú ven đê sông Cầu của Thảo bị bom giặc tàn phá tiêu điều, xác xơ. Bố, mẹ, em trai của Thảo cùng nhiều người trong làng bị sát hại. Lúc ấy, Thảo đang học trường cao đẳng sư phạm của Tỉnh nên may mắn sống sót. Ra trường, Thảo xung phong lên miền núi công tác, nhận điểm trường ở Pù Lay để dạy tụi trẻ. Chủ tịch xã Pù Lay đưa Thảo đến nhà Pàng nói với bà nội để cô giáo ở cùng người già cho vui cửa vui nhà. Bà nội Pàng trong bụng mừng lắm. Từ nay nhà bà có thêm người, mừng quá đi thôi.

Hôm sau Thảo lên lớp, nhìn ba bề bốn bên bủa vây bằng núi, ngôi trường trống trải, mỗi lần gió nổi lên cột kèo kêu răng rắc như sắp đổ ụp xuống, bàn ghế ghép bằng ván tạm bợ. Tụi trẻ đi học chưa ngồi nóng chỗ đã nhấp nhổm đòi về theo mẹ lên nương, chăn bò chăn dê. Những điều ấy làm Thảo bật khóc tức tưởi như đứa trẻ. Bà nội Pàng biết chuyện bảo: "Cháu à, ở mãi khắc quen, cái khó gỡ dần"... Rồi mọi chuyện cũng đâu vào đấy. Tụi trẻ chăm học không đòi về nữa. Chúng nó nói với nhau cố học cái chữ để giữ cô giáo ở lại Pù Lay.

Cái việc Pàng lấy cô giáo làm vợ giống như người ta đi rừng tìm thấy gỗ quý. Không ai ngạc nhiên. Ngày Pàng cưới Thảo. Thầy cô giáo trong vùng đến đông lắm. Cả xã Pù Lay góp gạo, góp rượu, mang gà đến chia vui suốt hai ngày, một đêm. Vui quá đi thôi.

Cũng ở chỗ này, dưới đầu con thuồng luồng, theo phong tục ở bản, hai vợ chồng Pàng đưa mắt lần ngược dòng nước trở lên đầu nguồn, miệng lầm rầm khấn:

..."Ơi dãy núi cả sau bản, dãy núi lớn sau mường, ơi dòng nước lớn, nước bé chảy từ trong bụng núi mẹ, núi cha. Hai chúng con như cây đến mùa nở hoa kết trái, như đôi chim cùng xây tổ..."

Pàng khẽ thở dài. Mới đây mà vợ chồng Pàng đã ăn ở với nhau sáu năm rồi. Vợ anh từ cô gái đẹp, giờ héo như dọc dưa phơi nắng. Pàng xót xa lắm. Càng nghĩ càng lo, càng thương Thảo. Nhìn Thảo lay lắt giống cái bóng anh không chịu nổi. Mấy lần sinh nở không nghe được tiếng trẻ bi bô gọi bố mẹ, Thảo nghĩ nhiều, buồn tủi sinh bệnh thôi. Trong bụng không vui, ăn thứ gì cũng thấy nhạt, miệng đắng ngắt đến cổ ứ lại rồi trôi không được.

Khổ thế! Pàng biết chuyện con không thành người là tại anh nhiễm thứ bột độc của giặc rải xuống Trường Sơn năm nào. Cánh rừng già đang xanh ngăn ngắt, qua một đêm thôi, bỗng héo quắt héo queo, cháy xém như có bão lửa thiêu rụi. Vết tích của chiến tranh ngấm vào cơ thể, đeo bám dai dẳng, hại cả đời con anh...

Quanh bờ hồ, san sát những cái "vòn" nhưng ở chính giữa vực, nơi dòng nước xoáy mạnh đổ từ miệng thuồng luồng xuống không ai dám làm "vòn". Dân bản bảo nhau, biết chỗ ấy cá chép vật đẻ đông đúc nhất, những con đầu đàn thường mở hội ái ân thanh bình ở nơi đây. Nhưng, làm "vòn" chỗ này sợ lắm, nước cướp người nuốt xuống đáy hồ đấy. Pàng không sợ. Trước đây anh là lính đặc công, đi lại dưới sông nước dễ như người ta đi đường thẳng. Giờ là thương binh nhưng anh vẫn còn khỏe. Có điều, những năm trước anh không làm "vòn" ở đây vì chỗ này linh thiêng, là nơi trai gái nên duyên chồng vợ. Nhưng năm nay anh phải liều vậy, anh cần con cá đầu đàn để lấy lại màu hồng trên gò má xanh xao của vợ.

Đêm nay, sao nườm nượp giữa trời, ngàn sao đua nhau trao võng đậu kín mặt hồ lấp loáng. Những con cá diếc, cá don, cá cắt... bắt đầu dò dè quanh mép những cái "vòn" để thả trứng. Tiếng cá quẫy ùm oạp. Chao đảo. Đấy là dấu hiệu báo sắp đến giờ cá vật đẻ. Ô hay! Cô gái ngồi trên tảng đá kia đâu rồi? Pàng chạy như bay về phía "vòn" của mình. Dưới ánh đèn loang loáng, mặt nước dềnh lên, dập xuống, đảo chao nghiêng ngả, vỗ bờ ùm oạp... Từng mảng sao vỡ vụn, tơi tả. Với phản xạ nhanh nhậy của người lính sông nước, anh kêu to: "Dân bản... cứu... cứu... ng... ư... ời..." và lao xuống dòng nước đầy ắp bí ẩn của màn đêm. Anh lặn ngụp, vẫy vùng. Mặt hồ chợt bừng sáng, vài bóng người lao xuống ùm... ùm tìm kiếm... Ai đó hét lên: "Đây... rồi!". Anh lao nhanh vào vòng xoáy cùng người trai bản vật lộn với dòng nước như muốn rút chân người, túm được cánh tay người bị nạn đang dập dềnh "giã gạo"... đúng lúc, những con thuyền độc mộc, thuyền máng áp sát kéo người lên, chèo nhanh vào bờ. Mọi người xô tới vác ngược người bị nạn chạy, từ miệng cô gái tuôn ra dòng nước xối xả, những ánh đèn chập chờn nhảy nhót theo nhịp chạy, những bó đuốc làm thành vòng lửa quấn quýt, chập chờn. Người Pù Lay mang cô gái ấy về nhà Pàng cho uống lá thuốc. Mọi người chép miệng bảo: "Cứu được người là tốt rồi, không cần bắt cá nữa". Năm đó, các "vòn" bỏ trống không ai bắt được con chép nào.

*       *

Dẻn nằm mãi không sao chợp mắt nổi. Tiếng réo của cột nước ở miệng con thuồng luồng vọng về ầm ào, tiếng gió ù ù, tiếng bước chân vạc ăn đêm lội nước bì bõm, tiếng con hoẵng thảng thốt gọi bầy... Những âm thanh ấy lúc lúc dội lên, tưởng như có sự biến đổi đột ngột ghê gớm đang diễn ra ngay khi nó vừa khuất vào màn đêm bí mật của núi rừng. Khuya rồi mà bố chưa về. Bố sang nhà ông Cháng để bàn việc ngày mai xã làm lễ đón hài cốt chú Chỉnh về. Chú Chỉnh là bạn đồng ngũ với bố Dẻn. Vào chiến trường rồi thì mỗi người một đơn vị. Hơn ba mươi năm trôi qua, đủ để tụi trẻ như Dẻn thành cây to, cây khỏe, giờ mới tìm được chú nằm ở cánh rừng nào đó bên nước Cămpuchia xa xôi. Mế bảo bố không về đâu, cài then cửa vào mà đi ngủ. Dẻn trằn trọc mãi không ngủ nổi. Nhắm mắt rồi mở mắt. Hết nghiêng bên phải, lật người bên trái, úp mặt vào vách phên cũng không kéo nổi mi mắt xuống. Dẻn thấy bồn chồn, nghĩ tự dưng cái buồn, cái tủi lớn dần lên...

Mế Sinh là người mang nặng đẻ đau ra anh em Dẻn. Anh Dân không như Dẻn, anh bảo chỉ có mế Thảo làm mẹ thôi. Lần đầu gặp mế Sinh là lúc hai anh em Dẻn đã qua tám mùa ông trời mang gió rét về.

Hôm ấy, cả nhà quây quần, xúm xít quanh chiếc mâm đồng nhìn mế Thảo gói bánh chưng đón tết thì nhà có khách. Mế Thảo bỗng tái mặt, buông rơi cái bát làm đỗ xanh bắn tung toé trên sàn. Bố liên tục rít thuốc lào, cái điếu kêu sòng sọc giận dữ. Không khí trong nhà ngột ngạt giống như lúc ông trời sắp nổi giông. Mế Thảo gói bánh mà đỗ với gạo lẫn lộn nhau. Dẻn sợ, nép sát người mế Thảo nhìn dán mắt vào khách. Đấy là người đàn bà phốp pháp cao lớn, đôi mắt đảo ngang đảo dọc như người ta rang đỗ. Bộ quần áo màu đỏ loè loẹt, dính chặt vào khổ người quá cỡ, các khối thịt ở bụng phình ra từng múi phề phệ. ở bản không ai to béo như thế.

Im lặng mãi cũng không được. Sau khi ho khan mấy tiếng bố hỏi:

- Có chuyện gì mà cô lại về?

- Nhớ đến hai đứa con thì về thôi. Về để nói cho nó biết ai là người đẻ ra chúng nó.

Trời rét, gió lạnh buốt thông thốc tràn vào nhà mà trên trán mế Thảo mồ hôi túa ra nhiều như vã nước lên. Mế nhỏ nhẹ:

- Sinh à, em về thì tốt rồi, về ở hẳn nhà thôi, đừng đi nữa.

Từ cái cổ ngắn như cổ con rùa bật ra tiếng cười lanh lảnh:

- Không được đâu, em là vợ của người đàn ông chủ thầu gỗ rồi. Nhà to, tiền nhiều, tiêu không phải đếm.

Người khách lôi ra bọc to, đầy quần áo đẹp đưa cho Dẻn, anh Dân giật lấy ném ào xuống cầu thang. Bố trừng mắt quát:

- Dân! Không được hỗn, mế Sinh đẻ ra mày đấy.

Anh Dân bặm môi hét:

- Không! Không phải mế.

Mế Sinh nổi giận, dang cánh tay tát mạnh vào mặt anh Dân rồi chì chiết:

- Đồ mất dậy. May mà tao không bị chôn chân ở cái nơi heo hút này vì chúng mày.

Bố lắc đầu thở dài:

- Cô thay đổi nhanh quá. Mỗi người một phận, cô lấy người ta rồi thì để cho tụi trẻ được yên, đừng mang dầu đổ vào lửa nữa.

- Con tôi đẻ ra tôi có quyền, khi nào tôi muốn đem chúng đi tôi về.

Mế Sinh chộp hai bàn tay to như nải chuối giang ở khe núi vào vai Dẻn:

- Đây không phải là cha mẹ đẻ chúng mày đâu.

Dẻn sợ, người run lên lập cập, nhắm nghiền hai mắt lại, lúc mở ra đã thấy cái dáng to bè ngoay ngoảy đi ra khỏi cổng nhà đoạn xa rồi. Anh Dân chợt khóc òa lên tức tưởi...

Bây giờ nhớ lại, Dẻn còn sợ mế Sinh lắm. Anh Dân vẫn nói: "Mế Sinh giống phù thủy". Dẻn cũng chẳng biết có phải như thế không?

*       *

Cô gái ấy khóc sướt mướt như mưa rào hết một ngày, qua đêm, sang đến hôm sau thì không còn nước mắt để khóc nữa. Cô rên rỉ:

- Tôi đã chê... chết rồi, vớt tôi... lê... n... làm... gì...?

Thảo nắm tay cô dịu dàng:

- Con người ta ai cũng có số. Em còn trẻ sao lại hủy hoại thân mình?

Cô gái nấc lên, những giọt nước mắt lại giàn giụa trên khuôn mặt tròn trắng. Cô đã đem cuộc đời đánh đổi lấy tình yêu. Cô yêu cuồng nhiệt, yêu hết mình. Người yêu của cô là anh chàng kỹ sư địa chất có cái nhìn như thiêu như đốt trái tim cô. Quê anh ấy ở mãi dưới xuôi, cô chưa được anh đưa về thì anh đã bỏ cô đi nơi khác sau khi để lại giọt máu trong cơ thể cô. Cuộc đời cô còn dài mà tình yêu của cô ngắn quá. Cô như bông hoa chưa kịp khoe hết vẻ đẹp đã héo úa, như thứ quả xanh chưa chín đã sâu. Cô là người bỏ đi mất rồi. Cái đầu cô mờ đi rồi tối lại không nghĩ được điều khôn. Chân cô chạy ra khỏi Pù Lếnh. Cô không muốn sống làm người nữa. Mà sao ông "Phạ" bắt tội cô, không để cô chết đi?

Mấy hôm nay Thảo khó nghĩ quá. Bây giờ Sinh đáng thương hơn đáng trách. Đời con gái như giọt mưa, giọt sa xuống hố, giọt vào vườn hoa, giọt xuống hồ nước, giọt chảy theo con suối con sông. Không ai nói trước được điều gì cả. Ai cũng có nỗi khổ riêng. Cái khổ của Sinh là tự mình làm khổ mình. Phải chịu khổ, cố sống mà nuôi đứa bé, nó có tội tình gì đâu? Nó chưa ra đời đã phải chịu chết yểu cùng mẹ thì không được, thất đức lắm Sinh à. Thảo nói nhiều, nói từ sáng đến tối, nói mãi Sinh cũng nghe ra. Thảo đã giữ được Sinh ở lại Pù Lay.

Sau mấy hơi thở dài, thở ngắn, Pàng mới nói với Thảo điều khó nói. Phải khuyên cô gái về nhà thôi, ở đây mãi không tiện, không tốt đâu. Qua mùa trăng  rồi, Pàng sợ người bản hiểu lầm.

Chồng nói thế, Thảo không im lặng được nữa. Sinh làm gì có chỗ để về. Con người ta cùng quẫn lắm mới tìm đến cái chết. Cô ấy sợ bố mẹ, sợ miệng lưỡi dân bản, sợ cả mảnh đất Pù Lếnh nữa. Bây giờ bảo cô ấy về khác gì đẩy cô ấy xuống đáy vực? Vợ chồng mình thiếu tiếng trẻ cười, trẻ khóc, nhà trống vắng lạnh lẽo, người cũng héo úa là vì thế. Dòng họ Lý lớn nhưng đấy là cành trên, cành dưới, còn thân cây chẳng lẽ có gốc mà mất ngọn hay sao? Lấy ai hương khói sau này? Em nghĩ kỹ rồi, anh à, anh đồng ý với em chuyện này, ngày mai em lên xã xin cưới Sinh về. Mình hoàn cảnh như thế, các anh ấy chẳng lẽ không đồng ý? Thật ra có ai lại dại dột đi lấy vợ cho chồng mình? Nhưng còn đứa bé trong bụng Sinh, nó phải có cha, nó phải được sống vui vẻ như những đứa trẻ con khác.

Pàng hoảng hốt bật dậy. Sao Thảo lại bảo thế? Thảo phá đập dẫn con lũ về nhà rồi. Pàng vò đầu bứt tai buồn bực rít hết hơi thuốc này đến điếu thuốc khác. Trong buồng, hai người đàn bà cũng trăn trở. Tiếng cọt kẹt của nan giường nói lên điều ấy. Gió vẫn không ngừng thổi...

Pàng cho thêm gộc củi lớn vào bếp. Lửa lập lòe như trêu tức anh. Pàng bực mình quá. Tại anh mang Sinh về nhà này, anh làm khổ Thảo rồi. Mấy năm sống cùng Thảo anh biết tính cô, đã nói là làm bằng được. Cô bảo mở thêm lớp, dựng trường to để tụi trẻ trên Pù San được xuống học. Giờ trường đã lớn, giáo viên của trường có hơn chục người rồi. Ai cũng khen Thảo giỏi giang, đẹp người tốt nết. Pàng nghĩ mãi, đầu rối tung không tìm thấy lối ra, khó quá, không có cách gì ngăn Thảo được. Đã gần hết đêm, Pàng cầm dao vót nan, vót đi rồi vót lại cả đống to, vót đến lúc dao cắm phập cả vào tay chảy máu ròng ròng vẫn không biết. Thảo ngồi cạnh từ bao giờ, bảo anh đừng nghĩ nữa, cái trước mắt là phải cứu mẹ con Sinh, mọi chuyện tính sau, nước chảy đến đâu thì bắc cầu đến đấy. Pàng còn biết sao nữa? Anh thở dài, đành vậy.

Thấm thoắt, cũng đến ngày cái bụng kềnh càng của Sinh muốn vỡ ra. Sinh đau mà Thảo thì bồn chồn... Mãi đến lúc đứa trẻ khóc "oa... oa... oa" chào đời từ buồng vọng ra Thảo mới hết lo. Bà đỡ mỉm cười bảo Sinh đẻ sinh đôi. Một bé trai, một bé gái. Bé trai là anh, bé gái là em. Tốt quá rồi. Pàng đem núm nhau của hai đứa trẻ chôn ngay cột chính giữa nhà, cạnh núm nhau của ba đứa trước.

Từ ngày hai đứa trẻ ra đời. Thảo bận rộn với việc chăm sóc chúng nó. Thảo khỏe hẳn ra. Màu hồng đã trở về trên đôi má Thảo. Nhìn Thảo hạnh phúc, Sinh thấy mình thừa ra, cảm giác bỏ rơi lại trở về ám ảnh...

Đêm thở dài xào xạc trên cây lá. Tiếng sột soạt đạp lá khô của con thú ăn đêm nhói lên gợn dựng, âm u thâm trầm. Buồng bên, tiếng cười rúc rích, tiếng xuýt xoa rên rỉ khe khẽ... Sinh bỗng thấy giường mình cái chiếu rộng mãi, thừa mãi ra... Sinh bật cửa lao xuống đường vừa chạy vừa khóc hào hển, nghẹn ngào. Cô thấy mình đang đứng giữa đỉnh núi và vực thẳm. Giữa khát khao và chịu đựng. Tất cả nhòe nhoẹt, xiêu vẹo. Thực ra Sinh không được phép chờ đợi, đòi hỏi gì ở Pàng cả. Mọi thứ trong nhà không phải của cô. Biết thế, nhưng từ con tim đớn đau rỉ máu sao bỗng khát khao hơi thở nồng nàn, ấm áp... Sinh còn trẻ, cái ham muốn có người ve vuốt, chiều chuộng lớn lắm, cô nhớ đến nụ hôn đằm thắm, nhớ hương vị dịu ngọt say đắm của tình yêu, nhớ cuộc sống nhộn nhịp, sôi động, đầy đủ ở Pù Lếnh. Cô phải làm sao bây giờ? Chẳng lẽ phải ở thế suốt đời ư? Có tiếng chân ai gấp gáp phía sau kia? Lại là Thảo đấy thôi, tại sao không phải là Pàng? Lòng tốt của Thảo đem nỗi khắc khoải đến với Sinh. Cái điều Sinh muốn thì Thảo không chia sẻ. Sinh bỗng rùng mình vì lạnh. Cái lạnh từ trong lòng lạnh ra. Sinh không ở lại cái nơi không phải là của mình được nữa. Sinh phải đi thôi. Gặp được người đàn ông tốt Sinh sẽ có những đứa con khác...

Sáng. Tiếng chim liếu tiếu gọi bầy ríu rít xua tan màn sương mù dày đặc. Sinh tháo cửa chuồng lùa đàn dê xuống núi. Hơn ba chục con dê này là già nửa sản nghiệp nhà Pàng. Mặc kệ thôi! Sinh cần sự đền bù. Sinh cho vợ chồng Pàng hạnh phúc thì đàn dê đâu thấm tháp gì. Sinh không thể ra đi với hai bàn tay trắng. Sinh phải trở về với cuộc sống của một người con gái, Sinh quên mình đang làm mẹ...

*       *

Năm nay trời rét muộn hơn mọi năm. Rét muộn mà lại rét đậm. Gió rít ù ù, tạt ngang tạt ngửa phả hơi lạnh buốt. Dẻn co gập cả hai chân lên gần ngực, kéo chăn kín đầu vẫn thấy lạnh. Bố không về, anh Dân xuống trường học, nhà vắng người càng lạnh. Biết Dẻn không vui, mế Thảo sau lúc tẽ đầy thạ ngô vào nằm ngủ cùng, cái chiếu ấm lên, gió không lùa vào được nữa. Dẻn ôm chặt mế. Mế bảo ngày bé, anh Dân ăn no là lăn ra ngủ, cái bắp tay, bắp chân to tròn như củ khoai, củ sắn, còn Dẻn còi cọc không muốn ăn, suốt ngày rỉ rả khóc đòi ở trên lưng, tối đến chằm chặp nằm trên bụng mế nhay hai bầu vú không sữa tứa máu. Người già trong bản sang chơi bảo "Qua tuổi sài đẹn con Dẻn khắc khỏe thôi".

Quả nhiên, từ sau cái lần mế Sinh về, Dẻn lớn bồng bồng, thay da đổi thịt, chẳng mấy chốc Dẻn đã trở thành cô gái đẹp nhất Pù Lay. Nét mặt thanh tú, đôi môi mọng đỏ ướt át luôn nở nụ cười tươi tắn làm tụi con trai nhiều đứa đắm đuối buông lời hát, thả tiếng sáo làm quen. Đêm nào ở trước cổng nhà cũng rậm rịch tiếng chân ngựa...

Dẻn chưa muốn nghĩ đến cái điều người con gái nghĩ thì mế Sinh trở về, đột ngột như lúc bà quày quả bỏ đi. Cái điều mế Thảo lo lắng đến nhanh như cây nứa bị chặt lao từ vách núi xuống. Mế Sinh đòi lại Dẻn cho mình. Mà cũng không hẳn thế. Mế Sinh lấy người đàn ông vợ chết có ba thằng con trai. Chẳng biết ông ấy cho mế uống thứ lá gì mà không đẻ nổi đứa con nào. Sống như thế khác gì người đi ở? Mế Sinh lo cho thân mình, sợ cái thời nhan sắc hết thì bị hất ra đường. Cái nhà to thế, nhiều của thế, không được ở nữa tiếc lắm, tiếc đến lúc chết không nhắm mắt nổi.

Lúc này mế Sinh nghĩ đến Dẻn. Bà phải đòi lại đứa con gái để gả cho thằng út con ông chồng. Như thế bà vẫn được coi là bà mẹ tốt, được ăn mặc sung sướng, không lo bị hất ra khỏi nhà. Bà ở nhà này gần hai chục năm rồi, bà không lạ. Các loại gỗ từ cửa rừng ra đổ hết xuống bãi nhà bà, ô tô nườm nượp đến chở đi. Những cọc tiền xếp đầy ngăn tủ. Tối nào hai vợ chồng bà cũng mở tủ ra nhìn ngắm chán chê thích mắt. Chồng bà vẫn nói: "Giàu sơn lâm lắm kẻ tìm đến, khó giữa chợ chẳng có ai nhìn". Ngẫm ra đúng thật.

Ông chồng bà thương thằng út nhất, đòi gì được nấy. Nó có chơi bời vung tay ném tiền qua cửa sổ thì cũng của nhà nó, nó tiêu. Chưa có vợ nó thế, có vợ đẹp rồi nó không phá đâu. Mà, lúc ấy con Dẻn về làm vợ nó, nó có phá cũng mặc, không bận gì đến bà mà lo.

Sáng ngày hôm sau, bà Sinh leo núi về Pù Lay từ lúc còn tờ mờ đất. Quen đi một bước có xe, hai bước lên xe, giờ đi bộ mồ hôi trong người vã ra, bắp chân mỏi dừ không muốn bước lên nữa. Cũng phải cố thôi, đây là lần cuối cùng lên Pù Lay, không cố đi thì hỏng việc.

Cơm trưa xong, cái miệng vừa nuốt nước miếng chưa trôi thì mế Sinh đột ngột hiện ra ở ngưỡng cửa, cả nhà nhìn nhau thở dài, lại có chuyện rồi. Đột nhiên cơn giông đùng đùng kéo đến. Gió rít trên mái nhà ràn rạt... Mưa ập xuống rào rào trắng trời đất... Bố, mế Thảo, mế Sinh nói chuyện mà như cãi nhau. Mế Sinh nói cái chuyện đòi lại Dẻn. Lớn tiếng thế kia thì mọi người không ngồi với nhau lâu được. Bố Pàng, mế Thảo không đồng ý, nhưng không thể giữ Dẻn lại. Dù sao mế Sinh cũng là mẹ đẻ của anh em Dẻn. Anh Dân hơn Dẻn, học nhiều chữ, biết nhiều hơn. Anh giống con chim được bay đi nhiều lối, đến nhiều nơi. Anh đang học trường Đại học Nông Lâm dưới Thái Nguyên, lần này anh cùng đoàn tình nguyện về Pù Lay làm vườn ươm cây giống, chia cây con cho dân bản. Sang năm Pù Lay mở đường to, ô tô vào đến nơi, sau này hoa quả bán tại vườn.

Từ lúc mế Sinh về, anh Dân ngồi viết gì đó ở góc nhà, giờ anh đi ra ngồi đối diện với mế Sinh, đôi mắt như có lửa, anh bảo: "Loài cầm thú nó còn không bỏ con, người mẹ bỏ con đi biền biệt, bây giờ về đòi con để nghĩ lợi cho mình. Nếu không vì thế cũng quên đã từng có con. Thử hỏi có người mẹ nào thế không?". Anh Dân nói xong, sầm sập đội mưa chạy đi, anh ra vườn ươm cây, ngủ luôn ở cái chòi ngoài ấy, anh không muốn nhìn mế Sinh nữa. Tính anh vẫn thế, không thay đổi được. Anh giận mế Sinh, không muốn nhận mế.

*       *

Đêm trùng xuống, thời khắc trôi đi. Trong khoảng không bí hiểm của núi rừng chợt vang lên những tiếng nhạc ngựa gõ xuống nền đá "lộp... cộp... lộp cộp" như mời gọi, như giục giã... Dẻn thủ thỉ với mế Thảo, hôm qua thằng con trai mặt đỏ như mào gà ấy giở trò xấu với Dẻn. Sức vóc của người con gái đang độ tuổi hoa đã giúp cô đẩy nó loạng choạng, ngã chỏng trên nền nhà đá hoa trơn bóng. Cô vụt bỏ chạy trong nỗi sợ hãi có kẻ đang đuổi theo phía sau. Đôi chân trần vấp váp để lại trên mặt đá vết loang lổ, mỗi bước chạy kéo theo nước mắt rát căng trên da mặt. Mế Sinh muốn thằng ấy làm thế để giữ cô ở lại, cái ác cay nghiệt, độc địa mọc từ trong máu, bò trườn lan khắp cơ thể mế Sinh, tỏa ra ngoài rồi đổ ập vào người Dẻn. Cô run lên tím tái, lặng người đi vì ức nghẹn và chìm trong nỗi khiếp đảm khôn cùng.

Mế Thảo nén tiếng thở dài, chép miệng: "Rồi cũng có lúc mế Sinh nghĩ lại thôi, dù sao cũng là mế con...". Bàn tay chai sần giống vỏ cây khô của mế vỗ về, an ủi. Dẻn chợt thấy mình bé lại và thanh thản thiếp đi trong hơi ấm nồng nàn, mặc cho từng con gió hoang túm lấy cánh cửa nhà Dẻn gõ ầm ầm.../.

(Tạp chí Nhà văn)

Đối thủ

Thật khó ngờ đối thủ của vị giám đốc đường bệ, oai phong của cái công ty tiếng tăm ấy lại là một con chó. Trong các cuộc vui, ông giám đốc thường tự hào nói với đám đàn em: “Ta là người không có đối thủ”. Thế nhưng, chính con chó ấy là đối thủ của ông không sai một li.

Sự việc được bắt đầu từ ngày ông mua vùng đất rộng ở cái xóm chợ vốn nghèo nàn và xây ngôi nhà kiểu tây 4 tầng cao vòi vọi, theo phương thức chìa khóa trao tay. Buổi sáng đầu tiên khi ông đang tra chìa khóa vào ổ để mở cánh cửa gỗ đinh màu nâu sẫm thì con chó lông vàng ấy xuất hiện. Con chó to lù lù, đứng sừng sững một góc hiên nhà trân trối nhìn ông. Ông cũng nhìn lại “hắn”, vừa cảnh giác, vừa kinh hãi. Nhạc sĩ bảo “tình yêu bắt đầu từ đôi mắt”, thì ở đây, ngược lại, sự thù nghịch chừng như cũng bắt đầu từ hai cặp mắt của chó và người.

Suy tính một lúc, ông giám đốc quyết định phủ đầu con chó bằng cách dậm mạnh chân và cúi xuống giả làm động tác nhặt hòn đá, mồm “rộ” lên một tiếng quát lớn - đúng như kiểu cách thông thường loài người vẫn dùng để dọa loài chó. ấy thế mà con chó vẫn đứng im, không tỏ vẻ sợ sệt như những con chó khác. Nhìn dáng vẻ lì lợm, tự tin của con chó, ông hơi gờm. ở văn phòng công ty, ông mà nổi cơn lôi đình, dậm chân và “rộ” lên như thế thì bất cứ kẻ dưới quyền nào cũng phải ba chân bốn cẳng vọt ra ngoài ngay tức khắc. Thế mới biết, đôi khi loài chó còn có lợi thế hơn con người. Bởi lẽ chúng vô tư, không chịu nhiều ràng buộc.

Một lúc lâu, sau khi ném cái nhìn khinh bỉ (cứ cho là như thế) về phía ông giám đốc, con chó lừ lừ, chậm rãi bước đi.

Buổi gặp gỡ đầu tiên quả là thiếu tế nhị và không được vui vẻ.

Nếu sự kiện giữa con chó và ông giám đốc nọ chỉ dừng ở đấy thì dẫu sao cũng chỉ là những sự kiện bề ngoài. Mọi chuyện cũng dễ được bỏ qua. Nhưng bỗng có một việc xảy ra đã làm khắc sâu thêm mối bất hòa. ấy là vào một buổi chiều mát mẻ, ông đang ngồi đọc báo trên gác hai chợt nghe thấy tiếng kêu “oăng oăng” dưới vạt đất trống sau nhà. Ông ngó xuống, thì ra ở đó đang diễn ra một cuộc truy hoan của loài chó. Ông nhìn thấy rất rõ thằng chó kỳ phùng địch thủ của mình đang là một trong hai chủ thể. Những tiếng “oăng oăng” sung sướng, nghẹn ngào vang lên thấm đẫm cả không gian của cô chó cái làm ông tức nổ ruột. “Thằng khốn nạn!” - Ông nghiến hàm răng kèn kẹt. Suýt nữa thì ông văng thêm một câu mà quả là không phù hợp với loài chó: “Đồ suy đồi! Lũ trụy lạc!”

Từ đó, ông giám đốc ngoài sự chứa chất hận thù lại còn mang thêm lòng đố kị với con chó lông vàng. Đã bao lần ông thầm rên rỉ: Cớ sao Thượng đế lại đối xử bất công với ông như thế. Mới chớm tuổi 50, ông đã trở thành người đàn ông hoàn toàn bất lực. Thầy thuốc hướng dẫn điều gì là ông vội vã làm theo ngay. Nào rượu Minh Mạng, nào cá ngựa, nào tắc kè... chẳng có vị thuốc bổ dương nào mà ông không thử. Thế mà hỏng vẫn hoàn hỏng! Chao ôi! Đời thì tươi vui, rạng rỡ nhường kia. Biết bao giai nhân, mĩ nữ ở các nhà hàng, khách sạn chỉ chờ cái ngoắc tay của vị giám đốc quyền uy, giàu có như ông là xoắn xuýt chạy theo ngay. Thế mà ông đành phải chịu nuốt hận chối từ. Vợ ông đang tuổi hồi xuân, đêm nào cũng ậm ạch than thân trách phận. Cho nên, cái gã chó lông vàng kia, một mình mà những bốn, năm ả chó cả ngày xúm xít xung quanh thì ắt là đã động đến nỗi đau thầm kín, như là cái sự chửi thẳng vào cõi đàn ông đen bạc của ông.

Lại nói về con chó lông vàng. Dù thế nào đi nữa thì trước sau cậu cũng chỉ là một con vật. Trong bụng cậu hẳn không có một chữ nào về phép lịch sự trong giao tiếp. Cuộc tiếp xúc ban đầu giữa cậu và ông giám đốc lẽ ra không đến nỗi quá nặng nề nếu như ông ta không dậm chân quát và ném đá vào cậu. Lúc ấy, tuy cậu mở trừng mắt nhìn ông giám đốc nhưng không phải là cái nhìn nạt nộ. Thực ra cậu chỉ hơi ngạc nhiên vì hình dáng ông ta không giống với hình dáng của những người ở xung quanh xóm. Bụng ông to quá. Chân ông ngắn quá. Đầu lại như không có sợi tóc nào. Người xóm cậu không ai dị hình như thế. Trong khi đang mải nghĩ vì sao lại bỗng dưng xuất hiện cái con người kỳ lạ kia thì ông ta đã dậm chân, quát tháo, nhặt đá dọa nạt cậu. Oai vớ oai vẩn! Cậu đâu có sợ. Chẳng qua vì... nhân cách và vì giữ gìn phép lịch thiệp đối với kẻ mới đến mà cậu không xông vào cho ông ta một miếng vào chân.

Từ ngày có mặt con người kia trong xóm, không hiểu sao cậu luôn cảm thấy có một đám mây đen lượn lờ trên bầu trời vốn hết sức yên tĩnh của mình.

Cuộc đời nhiều khi thật rắc rối và phi lý. Hai kẻ dường như không có mối quan hệ gì, không xâm lấn nhau về danh dự, bạc vàng... ấy vậy mà cứ nhìn nhau không một chút thân ái. Ông giám đốc mỗi lần nghĩ tới con chó lông vàng là trái tim lại nhói đau. Và con chó lông vàng, mỗi khi bộ óc chó của nó mơ mơ màng màng về hình ảnh con người dị tướng kia là sống lưng nó lại như ớn lạnh. Nói theo các nhà nghiên cứu sinh vật thì giữa hai bộ não ấy dường như đã có sự hình thành một luồng điện sinh học.

Vào một đêm, trời tối đen như mực. Ông giám đốc vào trong buồng kín, nhè nhẹ nhét mấy trăm triệu tiền tham nhũng vào chiếc két sắt đặt ở ngay đầu giường ngủ. Xong xuôi, ông ngả lưng, vừa để nghỉ ngơi, vừa để thư giãn thần kinh sau một “cuộc chiến” đầy mưu mô, tính toán. Vừa đặt lưng xuống giường, chưa kịp hưởng thụ vẻ êm ấm của chiếc đệm mút, ông chợt nghe bên nhà hàng xóm tiếng tru thật rùng rợn của con chó mà thoáng nghe ông đã biết là tiếng con chó lông vàng. Lúc đầu, ông chỉ thấy khó chịu. Nhưng tiếng tru đó cứ xuất hiện liên tục, liên tục như xói vào tai ông. Đúng thế! Tiếng tru kéo dài giống như một cái móc câu móc vào trí não ông không dứt. Ông linh cảm như tiếng tru kia, thằng chó lông vàng gửi tới cho riêng ông. Xen lẫn tiếng tru não nùng, ông nghe mơ màng như có tiếng rên thống thiết của ai đó. Rồi sau, lại nghe như có tiếng máu chảy tí tách trên nền đá hoa. Ông sợ co rúm người, lấy chăn phủ kín đầu.

Rồi một đêm nữa, cách cái đêm hãi hùng kia khoảng vài tuần, ông lại nhét vào cái két sắt kia thêm một ít tiền của bất chính. Tưởng sẽ được ngủ ngon, vì khoản tiền hôm nay ông thu được hoàn toàn là “quà biếu vô tư” chứ không liên quan gì đến dấu má, chứng từ. Nghĩa là thứ tiền mà công an, thanh tra không có quyền động đến. Thế mà ông vừa chợp mắt thì tiếng tru của con chó vàng lại cất lên ghê rợn. Tiếng tru như nói về những bàn tay đen đúa gầy guộc từ các làng quê đói nghèo, vất vưởng. Trước mặt ông, bỗng dưng như thấp thoáng hàng nghìn cặp mắt dữ dằn trừng trừng nhìn ông. Trong cơn hoảng loạn, ông hét lên:

- Trời ơi! Tiếng tru! Tiếng tru khốn kiếp! Câm mõm lại ngay! Mất trật tự trị an quá. Định không cho ai ngủ nữa sao!

Tiếng nói của ông cứng như sắt chém vào gang nhưng  lòng ông lúc này lại như muốn vữa ra. Ông run run trong một ý nghĩ: “Tại sao cứ mỗi lần mình mang tiền về là nó lại tru lên? Cứ như nó nằm trong lòng mình mà phát hiện thấy mọi việc”. Mặt ông tái xanh đi trong một nỗi sợ hãi vu vơ.

Lại một đêm cuối năm. Lần này không phải vì tiền mà vì cái việc ngày hôm ấy ông quyết định đuổi việc một nữ công nhân vì lý do chị ta dám để cho nhà báo phỏng vấn mà không xin ý kiến ông. Khi có người bảo ông đó là một việc làm thiếu lương tâm, vì chị công nhân kia chồng đã chết từ lâu, đang một nách nuôi ba con nhỏ. Bị mất việc có thể gia đình chị sẽ rơi xuống vực thẳm. Biết chuyện đó, ông giám đốc có hơi phân vân. Nhưng rồi ông tuyên bố xanh rờn: “Quân lệnh như sơn. Cần phải để cho kẻ khác nhìn gương”. Đêm ấy, tiếng con chó vàng cũng bất chợt tru lên thê thảm. Tiếng tru của con chó hòa vào tiếng gió hoang dại của bầu trời âm u tăm tối làm trán ông vã mồ hôi. Ông trùm kín chăn không dám nghe những tiếng vọng của quỷ thần ấy.

Giá như con chó vàng kia là người thì có lẽ ông đã dùng ngay một biện pháp đàm phán. Ông sẽ dùng đủ mọi cách, kể cả tiền bạc, thuyết phục đối phương để hòa giải những mâu thuẫn. Kinh nghiệm trong nghề giám đốc đôi khi gặp phải những trường hợp tương tự thì việc giữ sao cho trong ấm ngoài êm chính là thượng sách. Nhưng trớ trêu thay, đối thủ của ông lại là chó, một đối thủ không có ngôn ngữ. Sức mạnh của nó là tiếng kêu. Nỗi đau của nó cũng chỉ phát ra bằng tiếng kêu - cái tín hiệu giản đơn và quá xa cách với tư duy con người.

Vâng! Đúng là không thể dẫn đến đàm phán. Vì vậy, bài toán của vị giám đốc là cần hành động quyết liệt. Không dùng hoa hồng thì phải dùng quả đấm thép. Ông quyết định phải tiêu diệt con chó lông vàng hỗn xược và quỷ quái kia. Dĩ nhiên, là một người từng trải, ông biết cân đo sức mạnh của ông và của đối phương. Ông tự cho mình là loài người nên có nhiều mưu lược. Nhưng ông cũng thừa hiểu thế mạnh của loài chó là ở hàm răng  và tiếng sủa, nhất lại là hàm răng của con chó lông vàng khổng lồ kia thì càng phải cảnh giác.

Ông đang toan tính thì một dịp may bất ngờ đến với ông. Buổi tối hôm ấy sau cuộc tiệc tùng trở về, bước lên thềm nhà, ông chợt nghe thấy tiếng ư ử ở ngay cái khe nhà giáp tường nhau. Thì ra đó là cảnh hai “anh chị” chó đang “giao hoan”. Chắc là vì quá say sưa nên “anh chị” lọt vào cái khe tường kia lúc nào không biết. Nhìn cái lưng to phạp khoẻ mạnh của con giống đực, ông nhận ra ngay con chó lông vàng. Ông biết là thời cơ trả hận của mình đã đến. Nghe nói loài chó đang làm cái chuyện kia mà cho một gậy vào sống lưng thì không chết cũng thành tật. Ông vội vàng vào nhà tìm chiếc gậy gỗ lim nặng chịch xông ra. Nhè nhẹ bước đến sát đối thủ, ông lấy hết sức bình sinh của lòng thù hận giơ cao gậy phang mạnh xuống tấm lưng đang cong cong mê mải của con chó lông vàng. Một tiếng “hộc” lớn rồi cả thân hình con chó đổ vật xuống đất. Ông rút lẹ vào nhà, êm ru. Tất cả lại chìm vào bóng tối.

Phải hơn một giờ đồng hồ sau con chó vàng mới tỉnh. Cậu thấy toàn thân nặng trĩu và đau khủng khiếp. Cậu không hề hay biết gì về tai họa mà mình vừa phải gánh chịu. Cậu cố nén đau, lết về nhà, lặng lẽ chui vào góc bếp, nơi có chiếc bao tải rách vẫn dùng làm nơi ngủ cho mình. Cậu nghển nghển đầu, muốn tru lên một hồi dài. Hình như cậu định trút tiếng kêu cuối cùng của mình lên tận bầu trời lấp lánh trăng sao kia. Nhưng rồi cậu không làm nổi điều ấy. Người cậu đã kiệt đi. Cậu rũ mình trên tấm bao tải, mắt trừng trừng nhìn không chớp nhưng đã dại đi. Cậu chết, mà chưa hiểu được một lí lẽ quá giản đơn: Loài người có kẻ khôn ngoan và tăm tối hơn loài chó quá nhiều.

*       *

Sáng hôm sau, ông giám đốc đứng trên tầng ba thản nhiên nhìn những người hàng xóm khênh xác con chó vàng từ xó bếp ra sân. Ông khẽ nhún vai quay vào nhà.

Ông có cảm giác bắt đầu được sống trong bầu không khí yên tĩnh. Từ nay, mỗi lần chiếc két sắt của ông mở ra, khép lại sẽ không bị tiếng tru rùng rợn của con chó vàng quấy nhiễu nữa. Ông thanh thản xách chiếc cặp da căng phồng xuống thang gác chuẩn bị đi làm. Bên ngoài, tiếng còi xe đã gọi ông.

Nhưng rồi, tâm trí của ông giám đốc chẳng yên ổn được bao lâu. Buổi chiều hôm ấy, từ công ty trở về nhà, chưa kịp bước lên thềm mắt ông đã đập vào một cảnh tượng làm óc ông choáng váng. Đó là hình ảnh 5 chú chó con bên hiên nhà hàng xóm, ngồi như xếp hàng, giương mắt nhìn ông đau đáu. Những cặp mắt ươn ướt, vô tư nhưng sao ông cảm thấy như có những tia lửa lóe ra. Nhìn bộ lông vàng óng, cái mõm đen sì, đôi tai vểnh to như luôn nghe ngóng, ông biết rằng đó chính là lũ con của gã chó lông vàng nọ.

Sống lưng ông lạnh buốt. Ông kêu lên một tiếng sợ hãi rồi chui tụt vào sau cánh cửa sắt./.

(Tạp chí Nhà văn)

Bạn tôi được giải

Cho tới bây giờ, khi câu chuyện đã đến cái đoạn cùng kỳ chi lý của nó, nhìn vẻ mặt thanh thản của anh đang mải mê trong một giấc ngủ dài suốt từ ba giờ chiều tới giờ, chợt cảm thấy quả tình nếu tôi không viết lại câu chuyện này theo lời hứa như đinh đóng cột với anh và các bạn của chúng tôi ở quán bia  hơi thì quả tôi là thằng bạn tệ bạc, chỉ biết khi vui thì vỗ tay vào, ăn theo nhằng nhẵng cả tháng trời nay, trận nào cũng rôm rả vô tư, đúng như các cụ ta nói, ăn khao, chào cả tổng!

Theo cái lí thông thường của người Việt mình thì một người được sang cả làng cùng hưởng. Nói theo cách nói “quốc doanh” một thời là, thành tích của anh đạt được nhờ có công lao đóng góp của tập thể! Còn thời kinh tế mở cửa bây giờ gọi là lộc giời chia khắp thế gian, không có chuyện đem túi ba gang đi nhận giải về mà không khao không đãi, nhất lại là giải văn thơ, nhất lại là giải tầm cỡ quốc gia, những hàng chục triệu, cả một khoản lớn chứ đùa đâu? Lộc bất tận hưởng, ai cũng nghĩ thế, cả tôi, cả anh cũng nghĩ thế, không như bọn Tây sống theo lối chủ nghĩa cá nhân, chỉ biết bo bo bom bỏm cho mình, được một khoản nào là nghĩ ngay tới chuyện đưa vợ con đi du lịch xứ lạ, hưởng thụ riêng. Quan niệm rõ ràng thế nên khi tôi từ Hà Nội về tới sân bay, mang theo cái tin báo anh được giải nhất cuộc thi thơ của một tuần báo, việc đầu tiên là cả nhóm bạn đi đón tôi hôm ấy đồng loạt nêu sáng kiến kéo nhau vào nhà hàng Tre Xanh, một nhà hàng sang trọng nổi tiếng nhất của Thành Phố Cao Nguyên “bắt” anh làm “Funlrô”, theo cách ví von chẳng biết từ lúc nào của dân văn nghệ Phố Núi chúng tôi, gọi những anh phải trả tiền trong các tiệc tụ tập  là “Funlrô”.

“Hôm này thằng Thành làm Funlrô!”

“Tất nhiên rồi, nhưng chú mày có mang theo tiền không đấy?”

“ồi, không mang thì ký nợ, giải hàng chục triệu chứ ít đâu, nhà hàng Tre Xanh, người nhà cả, lo gì.”.

Tất nhiên chẳng có gì phải lo.

Bữa ăn khao mở đầu cho bảy người bạn, hai thân, ba sơ, hai lần đầu mới gặp, nhưng cũng nhanh chóng trở thành bạn bè vì có câu “bạn của bạn là bạn của mình”, tân khoa đệ nhất thơ quốc gia Nguyên Thành chi chín trăm ba chục ngàn Việt Nam đồng! Chao ôi, chỉ nghĩ tới chuyện Thành trúng giải nhất thôi cũng đã đủ mừng rơi nước mắt, muốn hét lên rồi, thành thử việc ghi sổ số tiền trên thấy sang hẳn lên, vậy mà cả nhóm chúng tôi đều nhất loạt coi là mắt muỗi! Thời xưa các cụ nhà ta mà được giải thế này thì còn kèm theo cả lộc trều đình, có khi được bổ chức quan to, vua biết mặt, chúa biết tên chứ có đùa đâu. Bây giờ tất nhiên là khác. Mai kia Thành nổi tiếng rầm rầm, ti vi, báo chí khắp nơi tìm về phỏng vấn, thôi thì cũng là mừng cho anh ấy một, mừng cho cô giáo Hằng hai ba, vì bao nhiêu năm nay cô ấy cưu mang anh, nuôi nấng anh và chăm hai đứa con trai như thần như tiên, chẳng kêu ca lấy nửa lời. Vinh dự tự hào này dành cho cô ấy, người vợ Việt Nam anh hùng! Đúng là như thế. Thành chơi với tôi mấy chục năm nay, anh sống phóng khoáng hiền lành, vô tư, lại hay bạn, hay bè, suốt ngày thơ phú, say sưa nằm bản với dân, bất kể đói nghèo gian khó, nói tiếng BahNar như người BahNar. Nói tiếng JRai như người JRai. Bạn bè anh từ bản làng lên chơi thành phố, anh làm hướng dẫn viên tận tình, có khi họ nằm lại nhà Thành cả chục người, vài ba ngày ăn ở, Hằng phải đưa hai con về bên ông bà ngoại sơ tán để anh tiếp khách. Khách của Thành chỉ cần có chỗ ở, chỗ nấu cơm, Thành kéo thêm mấy người bạn cơ quan là người địa phương đến chơi, mua rượu cần về, nấu nướng, ăn uống, hát hò suốt ngày đêm, nhiều người quanh đó gọi anh là Thành - hâm, Thành-dân-tộc, anh không giận mà chỉ cười hề hÒ.

Tôi thật tình chẳng biết văn chương thơ phú thế nào là hay là dở. Chơi với anh là chơi với cái tính cái nết nhu thuận ồn ào, cái tình chân chất cởi mở của anh, chứ còn thứ thơ không vần trúc trắc, câu ngắn câu dài, đôi khi anh đọc cho nghe tôi cũng phải nói thật là tôi cứ thấy nó mấp mô như đồi như núi, gập ghềnh như đá như sóng thế, chẳng còn biết ra làm sao. Anh cười hề hề bảo cậu làm đến chức giám đốc một công ty to thế, oách thế mà không hiểu thơ của tớ thì thật là thiệt thòi. Vâng, em thiệt thòi cái khoản ấy thật, nhưng em còn phải lo cho hàng trăm con người ta có công ăn việc làm, có đồng ra đồng vào, chứ còn thơ không vần của bác  là em chịu cứng. Mà có gập ghềnh thơ thì cũng phải cho nó vào cái gập ghềnh dễ chịu một tí chứ, đằng này anh lại cứ nhoáng nhoàng nhoàng như chớp như sét trên đỉnh Chư Pơ Rông không bằng. Lâu nay tôi không nghĩ thơ của anh là thơ, nó là cái món nợ đời mà chắc kiếp trước anh bị sao đấy nên kiếp này mới mê mệt vì nó, chẳng màng danh lợi. Hôm rồi ở Hà Nội, nghe tin anh trúng giải nhất, tôi phải đến tận tòa báo, gặp được ông Tổng biên tập, chủ tịch hội đồng giám khảo, hỏi cho tận nguồn cơn, có đúng là Nguyên Thành ở địa chỉ này không? Ông Tổng biên tập thấy tôi hỏi thế, tưởng tôi tới để kiện tụng gì anh nên mới đầu còn dè dặt thăm dò, sau biết tôi là bạn thân. Thân thì thân nhưng tôi kiên quyết không tin chuyện Thành được giải vì tôi cho rằng, làm gì có thứ thơ trúc trắc lôi thôi thế. Vậy mà lại còn được giải nhất nữa thì tôi lạ lùng vô kể. Liệu ở đây có sự nhầm lẫn hay nâng đỡ nào không? Ông Tổng biên tập reo lên: “Tuyệt vời!”. Tôi hơi bị ngớ ra, chả hiểu thơ bạn mình là tuyệt vời cái nỗi gì, đành hỏi lại lần nữa và ông ấy bảo, thơ của bạn cậu trên cả tuyệt vời! Phiếu ban chung khảo trăm phần trăm giải nhất, mấy tháng nay có hàng trăm thư độc giả gửi về khen  đây này. Tôi đúng là có mắt như mù rồi, giời cho chơi với tài năng lớn mà không biết. Tôi ngỏ ý muốn xin tập thư ấy về cho bạn nhưng ông Tổng biên tập bảo, để hôm trao giải, trao cả thể cho nó có ý nghĩa. Thư của bạn đọc là một phần thưởng vô giá.

*       *

Cô giáo Hằng cũng không tin được dù đó là sự thât! Vì bấy lâu nayThành chẳng thể hiện tài năng gì xuất chúng đối với cô. Thơ phú của Thành tuyền gây cho cô chuyện phiền hà, thậm chí đã có lần anh bị quy kết là nhà thơ thiếu mấy thứ tính liền, anh lại bô lô ba la rằng anh chẳng có tính toán gì hết, thơ anh chỉ cần có mỗi cái Tính người. Thế là anh có quyết định xuống tăng cường cơ sở hẳn một năm. Anh khoác ba lô đi nhẹ nhàng khiến Hằng rơi nước mắt. Thôi thì ở đời đúng là có luật bù trừ, chính vì có cái năm nằm cơ sở ấy mà anh vỡ ra nhiều chuyện, tính tình bớt căng thẳng hơn, thơ phú được in nhiều hơn, tiền nhuận bút tất nhiên khao đãi bạn bè, nhưng anh công khai với Hằng khiến cô cảm thấy mình cũng có công đóng góp. Nay được giải thưởng quốc gia, cô thấy mát mặt bõ công nên hai vợ chồng mới làm hơn chục mâm mời hai họ và bạn bè thân, gọi là ăn mừng cũng được. Nhưng quả tình trong lòng Hằng, cô còn có ý khác. Cô muốn cho những kẻ “đánh” anh năm nào nay sáng mắt ra.

Bữa tiệc sơ sơ chi tiêu trên dưới ba triệu đồng, dĩ nhiên tiền ấy Hằng ứng trước!

Thành vốn là người chu đáo, đến cơ quan, anh mua tặng mấy cô hành chính mỗi cô một hộp kem dưỡng da Hàn Quốc “xịn”, lại nhờ mấy cô mua hộ mấy món ăn nguội, mời cả cơ quan hơn ba chục người một bữa nhẹ nhàng với hai thùng bia lon, một thùng cocacôla. Bia rượu vào lời có cánh tung ra, đoạn kết bữa tiệc nhẹ, chỉ “khoanh” trong  nội bộ, Thành lại phải lôi hơn chục anh chị em cùng phòng đi hát. ở đời, đã ai hát suông bao giờ? Kẻ gọi bia, người gọi rượu, mà phải rượu Tây chứ rượu ta, chả hoá xúc phạm giải thưởng quốc gia đệ nhất thơ? Vâng. Cuộc khao cơ quan mở đầu hơn một triệu, hậu cuộc  khao ấy gấp đôi.

Chuyện! Lấy vui vẻ làm gốc mà lị, anh nói.

Anh tự thấy mình không phải, nếu  không về mấy làng đồng bào dân tộc hồi đi tăng cường để báo công. Anh rủ tôi đi. Tôi biết tính bạn nên chiều anh, thu xếp thời gian, bảo cậu lái xe trích trước tiền lương (của tôi) hai triệu đem theo. Chúng tôi mua hẳn một chú éc và hai chục chú gà cồ cùng chục ghè rượu cần, nhờ mấy vị già làng huy động thanh niên nam nữ làm thịt nấu cơm hộ, mời cả làng  PLei Bung dự tiệc. Làng thấy có Thành về cũng rộn ràng hẳn lên. Người ta gùi đến nào rượu, nào thịt, nào bí nào đậu. Mấy làng gần đó nghe tiếng chinh chiêng mời bạn cũng gùi đồ ăn thức uống tới. Cuộc vui kéo dài ba ngày ba đêm cứ rầm rập huỳnh huỵch. Thành lúc say lúc tỉnh. Tỉnh thì múa hát, say thì ngủ khì, nom anh mới hả hê phấn khởi làm sao!

Hai triệu đồng tôi cho Thành “mượn” coi như vừa trọn.

*       *

Tôi phải xin bạn đọc một cái ngoặc đơn ở chỗ này. Rằng tôi và Thành là bạn thân từ thuở hàn vi như tôi đã kể. Vợ tôi và vợ Thành cũng là chỗ bạn đồng nghiệp, thân nhau đến độ, mỗi ngày hai người thường trao đổi với nhau qua điện thoại cỡ một hai tiếng đồng hồ. Nghe trộm điện thoại của vợ là một thói xấu, nhưng khổ nỗi thỉnh thoảng cũng tình cờ, không muốn cũng phải nghe. Vợ tôi tính toán chi li chặt chẽ, chi tiêu khoản nào cũng phải có kế hoạch. Vợ Thành ngược lại. Đây này, bạn hãy nghe một “trích đoạn” cũng đủ thông cảm với cả tôi và Thành ngay.

Mày đừng vớ vẩn, không cho lão ấy đi Hà Nội nhận giải làm gì. Đã bảo lão ấy mà ra ngoài đó thì coi như mười triệu âm ti!

Nhưng lão ấy bảo cả lão Bình nhà mày cùng đi, việc chi tiêu lão Bình nhà mày lo cho chứ lão nhà tao có biết cái cóc khô gì!.

Được rồi, để đấy tao. Tao sẽ không cho lão Bình đi, thế là mày có lý do giữ lão ấy lại. Vớ vẩn. Có khi hết toi mười triệu rồi chứ gì.

Cũng ngót nghét. Chuyện! Lấy vui vẻ làm gốc, mày lôi thôi quá!

Đấy, giọng vợ giọng chồng y hệt nhau nên họ mới có cái hạnh phúc trên cả tuyệt vời mà dù tôi có mơ cũng không sao có được!

Tôi quả đáng tội, trước khi viết ra đây cái chuyện này đã khoe với bạn đọc, rằng tôi  là một nhà doanh nghiệp quốc doanh tầm cỡ trong tỉnh, lại thân với Thành, một nhà thơ tầm cỡ quốc gia, vậy mà lại đem khoe thêm chuyện bao đỡ cho anh đôi lần tiếp khách, đôi lần bị anh bắt làm “Fulrô” thì có hơi thiếu tế nhị, nhưng quả tình, kể được anh kêu tới quán nhậu khi các bố đã say mèm, chỉ để trả tiền giải quyết hậu quả, nhiều khi tôi cũng thấy tủi. Tủi thì tủi nhưng anh ấy là bạn thân, lúc tỉnh anh ấy xin lỗi rồi, xin lỗi chân thành nữa, và tất nhiên sau đó lại lặp lại, lần sau hậu quả nghiêm trọng hơn lần trước, biết thế mà không sao tránh được, âu đó cũng là cái duyên, cái nợ ở đời. Vợ tôi bảo, bác Thành có tài nhưng yếu đuối quá, cả nể quá nên lẽ ra vợ bác ấy phải chỉn chu, khổ nỗi cái “con khùng” (vợ tôi gọi vợ anh Thành là thế đấy!) lại còn cổ suý cho chồng, tiền hô hậu ủng cho chồng, nên việc anh ấy đi Hà Nội nhận thưởng tất nhiên được ủng hộ. Trên cả ủng hộ. Cô nàng còn có sáng kiến cùng đi với chồng cho biết thủ đô.

Con người ta sướng khổ đều do từ quan niệm sống nó toát ra, chứ còn anh có nhiều tiền, lắm của mà quan niệm eo hẹp thì cái sự khổ nó sẽ gấp lên hàng trăm lần. Vợ tôi không cản được chuyến đi của vợ chồng Thành đã đành. Cô ấy còn bị chúng tôi rủ rê, và thế là hai cặp vợ chồng cưỡi máy bay từ Cao Nguyên lộng gió ra Thủ đô ngàn năm văn hiến lãnh giải, tiêu giải, theo cách nói của Thành, thôi thì tiêu cho hết đi để rồi mình còn có cái khác bù vào. Cái khác là cái gì, đố ai biết được. Chỉ có tôi biết, anh nói đại thế, mười triệu VND mà được chơi thoải mái như anh, ai còn dám gọi anh  là nghèo?

(Tạp chí Nhà văn)

Đi mãi trên đường

1.

Trời đổ mưa khi xe vừa rời khu mỏ đá. Lúc ấy đã bốn giờ ba mươi chiều và công nhân bắt đầu đạp xe ra về.

Gió tạt những màn bụi nước dày phủ lấy đoàn người đang đạp xe xiêu vẹo. Từ đây ra đến đường lớn mất ba mươi phút và lớp bụi xám dày trên mặt đường, trên lá, trên rào kẽm thưa bên ngoài những ngôi nhà thấp lè tè ven đường, hóa sình lầy khiến chiếc xe có lúc trượt xuống một cái hố cạn đầy nước. Khi bánh xe quay tít trườn qua được miệng hố tôi nhận ra một công nhân vừa đạp xe đến phía sau bị đất ướt bắn lên tận khóe môi, anh ta một tay giữ xe thăng bằng chống lại gió ngược, tay kia đưa lên lau mặt, và tôi nổi gai người lên khi thấy anh ta nhìn theo chúng tôi bình thản như nhìn một thứ vô tri vô giác ngang qua.

Tôi nhắc người lái xe đi chậm lại. Tôi không biết anh ta tên gì nhưng cũng không có ý định hỏi, vì biết chỉ sau chừng một quãng đường tôi sẽ quên tên anh ta ngay; đây chỉ là một trong bao nhiêu chuyến đi buồn tẻ khác; một loại hành trình đã được sắp xếp gọn gàng; đến đâu, làm gì, lúc nào sẽ quay trở lại. Tất cả góp phần thực thi cái chương trình đã được định sẵn cho vài mươi năm nữa; khi tôi ở tuổi bốn mươi hay năm mươi, chừng nào tôi vẫn còn sống đời công chức này. Từ đây cho đến khi ấy, chi tiết của một ngày, một tuần, một tháng hay một năm rõ ràng và đơn giản đến nỗi những bất thường khác, nếu có, cũng chỉ là những gắn kết tạm bợ, và vì thế sẽ không có gì khác giữa người lái xe và chiếc xe, giữa một ngày mưa hay một ngày nắng, nơi này hay nơi khác.

Ban đầu người ta giới thiệu cho tôi một lái xe trẻ măng nhưng chiếc vỏ xe anh ta đang dùng cũ mòn đến mức một mẩu ruột mỏng bên trong lấp ló chực phình ra. Tay lái xe yêng hùng gân cổ cãi, “Em chạy từ Nam ra Bắc bao nhiêu chuyến mà có sao đâu, sá gì đường miền Tây dèn dẹt thế này. Anh lo gì cho mệt người.” Tôi không chấp nhận lập luận ấy vì tôi chính là người đang đi bán vỏ xe, anh ta không thấy hai bàn tay tôi sạm đen màu cao su đây sao. Ví như ngày xưa, việc thay đổi xe cộ bất thường trước khi đi là không hay. Nhưng với tôi thì khác, vì cái nghề mà tôi đang làm. Mẹ tôi ngày trước có những nguyên tắc riêng của bà khi đi xe; một trong số đó là nhất nhất không được nói chuyện với người lái vì sợ họ phân tâm. Nhưng cha tôi thì có lý lẽ hoàn toàn ngược lại, rằng cần phải bắt chuyện với họ nếu không họ sẽ ngủ. Thật thế, tay vẫn nắm lấy vô-lăng, mắt vẫn nhìn phía trước, nhưng thật ra họ đang ngủ. Mẹ tôi bảo rằng, cha tôi khăng khăng như thế chẳng qua để biện minh cho tật xấu của ông là không bao giờ nhìn thấy thứ mình cần tìm đang nằm ngay trước mặt, mà lúc nào cũng sẵn sàng la toáng lên, “Đôi vớ của tôi đâu? Tìm cho tôi đôi vớ nào, tôi vừa mới để đây kia mà.” Mẹ tôi sẽ nhanh nhẹn nhặt ngay đưa cho ông kèm theo lời cảnh cáo giàu sức thuyết phục,“Cái ông này lúc nào cũng như mơ ngủ.”

Nhưng trong trường hợp này thì tôi không có lựa chọn nào khác vì chỉ cần chậm trễ một ngày là lịch trình của tôi sẽ thay đổi, điều đó sẽ rất phiền cho một cuộc đời từ lâu dựa dẫm hoàn toàn vào những chương trình được sắp xếp sẵn. Và thế là người ta giới thiệu cho tôi một chiếc xe khác, là chiếc tôi đang dùng đây, và một lái xe khác, là người tôi đang nhìn cái lưng của anh ta đây. Tôi không xác định được tuổi tác của người lái xe; khuôn mặt anh ta trẻ nhưng tóc đã bạc, một khuôn mặt vừa nhẹ nhàng vừa rắn rỏi, mà tôi đoán chừng điều quyết định sự tương phản ấy nằm ở cái mũi thẳng và ở đôi mắt lì lợm.

Suốt buổi sáng anh ta rất ít nói, hầu như im lặng. Tôi tìm thấy sau lưng ghế anh ta một quyển tự điển nhỏ đã quăn gáy, và một tập truyện nhỏ, cố đọc để ngủ cho đường bớt dài. Nhưng bây giờ thì không cần phải đọc, vì từ lúc ra khỏi nhà máy anh ta đã cởi mở hơn rất nhiều.

2.

Mưa bắn vào cửa kính rồi tóe ra. Hai thanh gạt nước cuống quít trượt bần bật sang trái rồi lại sang phải, như hai đấu thủ đang chơi quần vợt trên sân Rolland Garros, đôi co, dai dẳng, bàn chân trượt sang phải rồi lại vội vã quay ngay về bên trái. Bây giờ ở Pháp cũng đang vào mùa quần vợt ấy, tháng Sáu, sân đấu bốc lên bụi đỏ, nhưng trên đường chúng tôi đi chỉ có mưa, đúng vào lúc dầm dề nhất. Chiếc xe đi qua tốp công nhân cuối cùng. Tôi ngoái nhìn theo họ, những cái lưng cong rạp xuống trong màn nước. Công nhân ở đâu cũng có cái lưng giống nhau, cũng như nông dân ở đâu cũng có bàn chân giống nhau. Có vẻ như được mặc áo mới, áo đẹp, họ cũng không thể thoát ra được hình dáng nhọc nhằn ấy.

- “Mưa thế này, hút một điếu có lẽ rất hay.” Người lái xe nói.

- “Anh cứ hút đi.”

- “Cảm ơn.”

Anh ta châm thuốc bằng một tay và hạ kính xuống một ít để nhả khói ra ngoài. Mưa ngược chiều bắn vào làm vạt lưng ghế ướt đẫm.

- “Anh chắc đã đi nhiều.”

- “Lúc nào cũng đi mãi trên đường,” tôi nói, “cũng như anh.”

- “Tôi thì chỉ mỗi con đường này, đi hết ngày này qua ngày khác.”

Anh ta dụi thuốc lên cửa kính rồi vứt ra ngoài. Điếu thuốc bám tuyệt vọng lên mặt kính, rồi bay ngược về sau.

- “Hút thuốc khi trời mưa có gì hay?” Tôi hỏi.

- “Không biết tại sao tôi lại có  ý nghĩ đó.” Anh ta nói, hơi ngượng nghịu, “Tôi thử làm một cái gì đó hơi bất thường để xem có thú vị hơn không, nhưng cũng chẳng có gì khác biệt.”

Anh ta hơi ngước nhìn về sau qua kính chiếu hậu, và tôi thấy một cái trán rộng và phẳng. Tôi không biết làm sao để nhận ra một người lái xe khi họ mặc quần áo đẹp. Từ đôi bàn tay quen ôm vô-lăng? Từ đôi mắt quầng thâm vì đêm khuya? Từ hiểu biết của họ về nơi chốn, về những con đường? Rất khó, họ cũng như đám trí thức công chức, không có một biểu hiện rõ rệt nào như cái lưng của công nhân hay đôi bàn chân của nông dân. Tôi nói.

- “Khi đến một nơi chốn lạ tôi cũng nghĩ như anh: ta sẽ tắm, thay quần áo và xuống đường mua một thứ lặt vặt nào đó để khi có dịp nhìn lại sẽ nhớ toàn bộ thời gian ấy, nơi chốn ấy, tuổi tác ấy. Nhưng thường tôi chỉ thực hiện được một nửa dự định: Tắm xong, tôi mở tivi, mắt nặng trĩu và tôi nghĩ, nào, chỉ cần chợp mắt một tí thôi rồi khi thức dậy hoàn toàn tỉnh táo, ta sẽ làm điều ta muốn. Yên tâm với lời hứa đó, tôi nằm xuống và ngủ một mạch đến sáng bạch, để rồi bắt đầu một ngày mới với cảm giác tuyệt vọng rằng ngày tháng của mình như cát trong nắm tay. Ta càng cố nắm chặt thì chúng càng dễ dàng trôi tuột đi.”

Người lái xe im lặng. Phía trước con đường thẳng tắp, hai bên là những ngôi nhà lẩn khuất trong lá, những ngọn đèn lấp lánh ẩn hiện như ánh sáng đom đóm đơn độc. Và bóng tối nhẹ nhàng phủ trên những khu vườn.

3.

Trời đã tối hẳn.

Bên phải là một con kênh rộng và thẳng tắp, một dòng nước vô cùng yên lặng. Vào mùa khô, nông dân trong những đêm nhàn hạ sẽ lót rơm ngồi trên mép đường tán gẫu, rượu trắng một chai nhét dưới cỏ, lưng quay ra ngoài lộ cong lúp xúp, mỗi lần xe qua gió lại rạt lên tốc áo, sáng loang loáng như lưng cá. Nhưng lúc này trời hãy còn mưa, mưa  khi dịu xuống đột ngột, khi lại ào lên, và xe cứ đi mãi, đi mãi như thể ra vào từng miền khí hậu khác nhau.

Người lái xe nói.

- “Nếu anh cứ nhìn mãi con đường, anh sẽ bị trấn áp bởi sự đơn điệu của nó. Anh sẽ tự hỏi, mình sẽ phải lái xe suốt đời ư? Sẽ ngồi sau tay lái và nhìn mặt đường chạy ngược về sau mãi như vậy ư? Kiểu băn khoăn ấy không ích gì cho anh cả, vì ngay từ đầu cuộc đời anh đã được xếp đặt để làm công việc ấy rồi. Chỉ còn một cách giải thoát, đó là cố gắng hiểu con đường dài chính là thời gian của mình, đi trên con đường ấy là đang đếm lùi ngày tháng của mình, lúc ấy ta sẽ mong sao con đường sẽ dài bất tận. Nhưng cuối mỗi buổi chiều luôn xuất hiện một nơi chốn để dừng lại nghỉ ngơi. Ở đó, một ngày được đếm xong.”

Cách đây năm năm tôi đã từng đi trên con đường này, và con kênh dài ngút mắt ấy là những gì tôi còn nhớ suốt chuyến xe đêm xộc xệch gần tám tiếng đồng hồ. Lúc ấy, tôi hai mươi sáu tuổi. Trên đường ra đảo, tôi ngồi trên mui tàu với Vũ, người mời cả bọn về đây. Vũ lúc ấy chỉ mới chừng hai mươi, trắng trẻo thư sinh. Vũ có vẻ không vui vì suốt chuyến đi nhiều người than vãn không tắm được, không ăn không uống được; nước nhiều phèn quá, nhà tắm chỉ là vách lá dừa thưa thớt, ăn uống chỉ là đồ biển luộc chín. Vũ rọi đèn pin theo đàn cá bơi dọc mạn tàu, sóng vỗ soàm soạp, nhưng đàn cá vẫn giữ đúng hướng, đuôi vẫy lia lịa. Gió thổi tóc và áo bay ngược về sau. Lúc ấy tôi chỉ mới là một nhân viên tập sự, ngực lép và ống tay khẳng khiu mặc cho sáng nào cũng tập tạ, khi ngồi trên mui tàu gió lồng lộng ấy, tôi nghĩ rằng chỉ cần gió mạnh hơn một tí nữa thôi, tôi sẽ như một chiếc lá, bay mất.

Một chiếc lá bị thổi bay giữa biển thì biết tìm đằng nào. Kinh khủng. Kinh khủng vì lúc ấy mà chết thì tiếc biết mấy, vì tôi còn rất trẻ, mỗi sáng luôn luôn có một câu hát bất chợt nào đó ám mãi trong đầu, tất cả đều là những giai điệu hân hoan. Với tôi lúc ấy ngày nào cũng là một ngày mới, vừa lạ, vừa vui. Tôi hỏi Vũ học xong sẽ làm gì. “Em sẽ về nhà, ở đây.” Vũ đáp ngay. Tôi bảo, “Ở đây thật đẹp. Bầu trời rộng. Tôm cá nhiều, lại tươi.” Vũ bảo, “Em về vì ở đây có bà ngoại. Em thương bà ngoại. Ở Sài Gòn nhiều đêm không nhớ ba nhớ mẹ, chỉ thấy nhớ bà ngoại móm mém cười, muốn chảy nước mắt.”

Người lái xe mỉm cười.

- “Rất có thể anh ta nay là một gã đen đúa, cổ tay tròn ních, những ngón tay húp híp, bụng xệ và trơ trẽn.”

Ai cũng có thể nói như thế bởi không ai có thể ganh đua với thời gian, nhưng trong ý nghĩ tôi Vũ vẫn luôn như thế, trong sáng và xa lạ với đời sống này. Người lái xe tiếp tục.

- “Chuyện qua một đêm anh biến thành một người khác, thậm chí một thứ gì khác hẳn là hoàn toàn có thể. Nhân đi qua quãng đường này, tôi kể anh nghe câu chuyện của tôi.”

4.

Con đường hẹp lại như phố trong thị xã. Những chiếc xe kéo ì ạch lên dốc, những cây cầu chỉ vừa một chiếc xe qua. Dọc theo dòng kênh, những ngôi nhà gỗ nâu cũ kỹ giăng giăng dây đèn lập lòe đỏ vàng xanh tím. Xe đi chầm chậm sát hàng rào. Mưa nhỏ xuống dọc theo những tàng lá lợp đã cũ. Bên trong, dưới ánh sáng trắng bệch, các cô gái quê mắt xanh môi đỏ đầy đặn trong những bộ áo váy mỏng ngồi trên phản mộc, quây quần đánh bài và uống nước lọc chắt ra từ những chiếc ca nhựa đã sờn mép phai màu.

- “Dạo ấy ước mơ của tôi là gửi được đứa con gái đầu lên Sài Gòn học. Tôi đã làm ngày làm đêm, dành dụm chắt bóp suốt bao năm để thực hiện ước mơ đó.” Người lái xe kể. “Khi đưa con vào trường, nhìn cách nó bước qua cổng nhẹ nhõm vô ưu, thay vì cảm thấy hạnh phúc vì thực hiện xong nghĩa vụ của một người cha, một người chồng, thực hiện xong giấc mơ của đời mình, tôi lại thấy mồm miệng nhạt thếch, rã rời. Thế có lạ không? Tôi có một cảm giác phi lý rằng, tôi đã bỏ ra hai mươi năm trời của cuộc đời mình để chăm lo cho con gái, cũng như cha tôi hẳn cũng đã từng bỏ ra từng ấy năm của cuộc đời ông để nuôi tôi trưởng thành. Rồi sau đó thì sao? Con gái tôi sẽ tiếp tục con đường ấy, sẽ bỏ ra năm tháng còn lại cho nghĩa vụ làm mẹ. Đâu phải lúc nào ta cũng được đầu thai làm người, hẳn tự nhiên đã phải cân nhắc kỹ càng, đã có gửi gắm hay kỳ vọng gì đấy vào một sinh linh vừa mới ra đời chứ, vậy mà anh dễ dàng bỏ đi cuộc đời mình để lo toan cho một cuộc đời khác. Rồi cứ luẩn quẩn mãi như thế, hết thế hệ này đến thế hệ khác, như hoa nở ra rồi héo tàn, như những vòng tròn sinh ra những vòng tròn, lặp đi lặp lại. Tôi quay về mà trong lòng chỉ còn sự trống rỗng, tôi không biết mình sắp tới sẽ phải làm gì nữa. Lúc ấy tôi thấy quãng đời phía trước mình vừa dài, vừa vô vị. Có hay không có tôi trên cõi đời này thì cũng thế thôi, không đông hơn, cũng không ít đi. Hôm ấy trời cũng mưa như thế này, và cảm giác vô vị ấy đã đưa đẩy tôi ghé vào một quán như thế.”

Anh ta đang nói về những quán xá chúng tôi vừa mới đi qua. Lúc này, bên phía đó chỉ còn lại dòng kênh. Con kênh tối om tiếp tục ôm sát con đường, chạy mãi.

- “Trong những quán ấy, toàn những chuyện lạ lùng. Những đứa con gái ngồi uống nước tán gẫu thản nhiên để khách cho tay vào váy kiểm tra xem đã đủ tuổi chưa, những trò nghịch ngợm dạo đầu ấy mà. Phía sau nệm trải xếp lớp trên sàn mục ẩm, chua loét, không tấm màn che trong khi trên đầu đám thợ mộc loay hoay lợp lại mái nhà. Việc người nào người ấy làm. Nhưng điều khiến tôi ngạc nhiên nhất lại là cái lỗ tiểu tiện rất to trong nhà vệ sinh. Một cái lỗ to để khách thập phương thả mình xuống thuyền chờ sẵn dưới kênh trốn khi có biến. Và khi rơi như thế, chín mươi chín phần trăm khách có cảm giác chính xác rằng mình là một cục phân lớn, không hơn không kém.”

- “Một cảm giác lạ lùng.”

- “Rất lạ lùng.” Người lái xe nói. “Tôi bước vào một quán và không biết phải làm gì tiếp theo. Nhưng những đứa con gái ấy quả thật tài tình, và thế là tôi đã làm những gì tôi vừa kể với anh với một cô bé liến láu dung tục. Không may (hay là may?) hôm ấy tôi buộc phải lật tung tấm ván mục ruỗng tìm đường thoát thân. Ngồi trên thuyền trốn chạy mà tôi vẫn còn bàng hoàng không biết mình là ai, bởi khi rơi xuống, tôi thấy rõ ràng mình là một quả phân to, nặng sáu mươi ký, chính xác từ trọng lượng đến màu sắc và bản chất. Chuyện phi lý mà rất thực là như thế. Tôi ngồi trên thuyền mà nghĩ mãi, không hiểu nổi mình đang là ai? Nghĩ cho đến tận khi về đến nhà. Nhưng sau một giấc ngủ dài cảm giác nhạt thếch biến mất, lại thấy vui. Bởi có gì sánh bằng khi mình tìm lại được chính mình một cách bất ngờ như thế.”

5.

Dòng kênh đã biến mất từ lúc nào, trong bóng đêm không còn thấy mặt nước lấp loáng ấy nữa. Và núi chậm rãi hiện ra, phía trước, đen thẫm.

Con đường quanh co chạy giữa một bên là biển và bên kia, dưới chân núi, là dải cánh đồng hẹp xơ xác ngập nước. Suốt mười lăm phút xe đi không có lấy một bóng người, không có lấy một ngôi nhà. Xung quanh đêm đen mịt mờ, chỉ có ánh sáng phản quang hắt ra từ đầu những cọc chắn an toàn, những bảng chỉ đường, bảng hiệu nhà trọ vẽ trên những tấm tôn lồi lõm. Lẫn trong đám biển hiệu lướt qua ấy, có một cái tên không hiểu vì sao tôi cứ phải nhớ suốt đường đi cho đến khi vào đến thị xã: Khách Sạn Hoa Hồng. Chữ in rất to. Giữa núi non khô héo này cái tên ấy quả tự tin hết sức. Phía dưới tên của khách sạn, lóe lên một mũi tên hướng vào núi tối om om.

Không trông thấy gì, nhưng tôi nghĩ nếu thật sự ở đó có hoa hồng, hẳn phải là một vườn hồng đẹp.

6.

Tôi đóng cửa phòng và bước xuống nhà khi đồng hồ mới chỉ mười giờ tối. Cửa chính khách sạn đã đóng, một cánh cửa nhôm cuốn phủ xuống phẳng lì, kín mít. Tiếp tân khách sạn, một thanh niên gầy gò có đôi mắt kiêu hãnh đầy khát vọng của một sinh viên làm thêm đang loay hoay trải tấm chiếu sờn mép bên trong quầy cùng một chiếc gối không rõ màu xám hay màu xanh và một chiếc chăn mỏng cũng cũ như thế. Anh ta đứng thẳng dậy, hai tay đặt trên quầy, nghiêm chỉnh trong chiếc áo thun mỏng.

- “Anh định đi dạo à? Ở đây không có gì thú vị đâu.”

- “Có biển.”

- “Không ai ra biển vào giờ này cả.” Anh ta nói.

Ngoài kia có rất nhiều gió, tôi chắc như thế. Tôi còn cảm thấy cả từng cánh tay gió đánh phầm phập vào vách. Trong khi anh ta loay hoay với chùm chìa khóa thì tôi nói, tôi nhận ra hôm nay tôi đã nói rất nhiều, vậy mà bây giờ tôi vẫn còn muốn nói.

- “Anh có đi máy bay bao giờ chưa? Chưa à, nếu có dịp đi anh chớ bỏ qua dịp nhìn thành phố từ trên cao. Anh sẽ thấy mọi ngôi nhà to hay nhỏ đều trở nên nhỏ bé không hơn gì những hộp diêm, những hộp diêm bày biện lộn xộn, chen chúc, chồng chất. Vậy mà người ta đang bỏ cả cuộc đời làm lụng để kiếm cho mình một cái hộp diêm như thế đấy, đi đi lại lại và tự mãn trong cái không gian ấy. Thế nên tôi phải ra biển. Anh chưa ra biển vào giờ này bao giờ à? Nếu thế thì làm sao anh biết được ngoài đó giờ này có gì.”

Anh ta nhìn tôi như nhìn một kẻ tâm thần. Và mỉm cười rộng lượng, anh ta đáp.

- “Anh cứ việc đi một mình, trông anh có vẻ hơi căng thẳng, nhưng chẳng sao. Ở đây rất an toàn. Không nơi nào an toàn như nơi này. Tôi sẽ để cửa chờ anh về.”

7.

Chiếc cầu phao dài bồng bềnh trên sóng mềm mại như dải lụa tuôn ra từ phía núi đồi đen thẫm. Gió luồn vào ngực khi tôi cúi xuống chui qua thanh chắn. Bên trong trạm thu phí đầu cầu tối om vẫn còn một đầu thuốc lá lập bập cháy. Người bảo vệ chưa ngủ. Mỗi lần đầu thuốc rít lên tôi như thấy được những dòng chữ trắng trên chiếc bảng xanh đen. Tôi dừng ở giữa cầu, tựa vào sợi dây thừng lớn.

Bây giờ thì có thể nhìn thấy rõ mũi những chiếc phao chân cầu là những đầu thuyền bập bềnh lên xuống. Ở đầu một mũi thuyền, hai thiếu nữ đang ngồi tựa vào nhau, lưng cong rất đẹp, mái tóc dài khi quấn quýt ở vai, khi bay ngược về sau. Một vạt khăn mỏng. Một gót chân chạm hờ xuống nước mỗi khi cầu phao nhấp nhô theo sóng. Tôi im lặng ngắm họ, và nhận ra hình như chưa bao giờ tôi có dịp nhìn ngắm ai. Vì không có thời gian, vì không có sự yên tĩnh, hay vì ngại ngần. Ở thành phố, người ta có thể đọc được ánh mắt của nhau, biết người khác nghĩ gì, muốn gì, có phải vì thế không mà tôi ít khi nhìn lâu, nhìn thẳng. Nhưng ở nơi heo hút này thì khác, chắc chắn vẫn còn có một khoảng cách về cách thức tiếp nhận đời sống giữa họ và tôi, nơi mà những đối thoại âm thầm như thế này chưa chắc đã được họ hiểu hết. Đây là một cái thị xã nhỏ bé, đi ngủ lúc chưa đầy mười giờ tối, giờ bắt đầu các cuộc vui ở thành phố mà tôi đang sống, thành phố lớn nhất đất nước này, đô thị đứng thứ năm mươi trong các đô thị lớn nhất thế giới.

Và tôi đứng trong đêm nhìn ngắm họ, thẳng thừng như nhìn ngắm nhũng bức tranh bày trong bảo tàng, hay những đồ lưu niệm bằng vỏ ốc thường bán dọc bờ biển. Xa xa ngoài khơi hình như có những ngọn đèn trắng, và tôi cố gắng hình dung ra vị trí của tôi lúc này, một chấm nhỏ rất sâu, heo hút trong một góc bản đồ, nơi tên của huyện lỵ dài hơn cả đường ranh giới.

8.

Tôi ngửi thấy mùi hương nhè nhẹ lúc cả hai quay lại, trong phút giây ngắn ngủi ấy, một làn gió luồn theo sống lưng. Trước mặt là hai khuôn mặt đàn ông trắng bệch. Những vết sần sùi của móng tay rảnh rang tỉa tót trên gò má. Khuôn mặt họ chia thành những mảng tối sáng, thành những hốc đen, những gò sáng loang lổ, bạc nhược. Họ nhìn tôi bằng những đôi mắt đờ đẫn, ngây dại, rồi không ai nói với ai lời nào, cả hai cùng lúc đứng dậy im lìm như những con thú ăn thịt biếng lười trở mình khi nhận ra một con mồi từ đâu tìm đến lúc đang nghỉ ngơi.

Tôi buông sợi dây thừng lớn giăng làm thành cầu và bước đi, thong thả như đang đi dạo. Để tin chắc rằng đó chỉ là một cuộc đi dạo bình thường, tôi hít thật sâu một làn hơi dài như thu lấy toàn bộ khí trời vào ngực, và vì bên ngoài chỉ còn là một không gian rỗng không, tôi nghe tiếng bước chân của họ vang trên cầu phao rõ mồn một. Khi đến đầu cầu, nơi lẽ ra có trạm thu phí, tôi nhận ra đã phạm một sai lầm có thể khiến mình cứ phải đi mãi đến cuối cuộc đời: trước mặt tôi không có gì cả, không nhà không trạm, chỉ có núi, và con đường dài hướng về thành phố. Tôi định quay lại nhưng đã muộn, hai gã đồng tính ấy từ trên cầu đang âm thầm đi xuống. Có lẽ nhà họ ở phía đầu cầu bên này, nếu vậy tôi chỉ cần đi tiếp một đoạn ngắn nữa.

Tôi đi qua những cái am nhỏ lạnh ngắt từ lâu không nhang khói. Rồi tôi đi qua một chiếc xe ủi đất bánh xích đứng nghiêng nghiêng bên vệ đường.

Không ai trông nom chiếc xe. Trong bóng tối nó vô dụng như một đống sắt vụn.

9.

Tôi đi trên con đường bao quanh núi ngổn ngang đá vụn lẫn đất khô. Phía sau vẫn là những bước chân ấy, tiếng bước chân đều đều như nhau. Tôi nghe tiếng dép quẹt trên mặt đường, âm thanh ấy nghe u mê, nhưng liều lĩnh, bởi chúng vang lên đều đặn không chút ngập ngừng. Nỗi lo âu manh nha bám rễ lấy ngực tôi và tôi cố tìm cách thích nghi với nó như đã từng thích nghi với những điều khác trong cuộc đời. Tôi không rõ trong những điều vốn cấu thành đời sống của tôi có sự lo âu không, hay chúng hiện diện thường trực và âm thầm đến nỗi tôi không nhận thấy mà chỉ ở một nơi chốn lạ, trong không khí lạnh hờ hững này, mới rò rỉ qua được cái vỏ tự tin cố hữu xưa nay.

Tôi cố gắng nghĩ đến những chuyện khác, những chuyện nhẹ nhàng vốn thường là gia vị của các cuộc đi dạo thanh bình.

Tôi nhớ đến con chó ở nhà, hung hăng với mọi người nhưng sợ quắp đuôi trước bất cứ thú nhồi bông nào làm bằng lông mượt. Tôi nhớ đến con chuột đã chết khô sau tủ cuối tuần qua mà tất cả anh hùng hảo hán trong nhà không ai dám tình nguyện gắp ra.

Rồi tôi nghĩ đến người lái xe lúc này đang ngủ. Anh ta đã nói rất nhiều về chuyện này chuyện nọ, nhưng rốt cuộc anh ta vẫn ngủ. Anh ta chỉ biết dành sức cho một chuyến đi mới, vẫn không biết có bao nhiêu lần mùi vị khác nhau trong ngày, dù luôn than vãn về điều đó. Anh ta đang ngủ. Thật tầm thường nhưng an toàn biết bao.

10.

Tôi không biết đi đã bao lâu rồi. Càng đi xa biển, trời càng tối. Những biển hiệu tên khách sạn lần lượt hiện lên với thứ tự ngược lại. Tôi biết rằng mình đã đi rất xa, đi hướng về phía thành phố. Một thành phố càng lúc càng trở nên xa lạ bởi tôi biết sẽ không bao giờ đến được đó nếu cứ đi mãi như thế này. Mỗi lần tôi muốn nghỉ ngơi thì tiếng bước chân phía sau lại vang lên, thong thả, đều đều, không hề lơi lỏng.

Tôi đi chậm lại họ cũng đi chậm, tôi đi nhanh họ cũng đi nhanh.

Một lần ở khúc quanh tôi đã cố gắng đi nhanh hơn nữa, nhưng hầu như ngay lập tức tiếng bước chân phía sau vang lên cũng nhanh như thế, như một thông điệp cảnh báo bất cứù ý định chạy trốn nào. Ở nhà, muốn có một mẩu thông tin cách xa hàng chục ngàn cây số, tôi chỉ cần mở máy, nhấp chuột vào mạng, và tất cả nằm trong bàn tay. Nhưng giờ chỉ mươi bước phía sau là những con người đơn giản và quê mùa nhưng tôi hoàn toàn không hiểu được ý định của họ. Và nỗi sợ hãi lạ lùng dâng lên tràn ngập khi tôi nhận ra tất cả mọi hiểu biết trở nên vô dụng trong màn đêm này, trên con đường vắng này; nhận ra những điều vốn đem đến sự tự tin xưa nay thật ra chỉ giúp che giấu sự mỏng manh dễ vỡ trong một con người quen sống trong bình yên.  Ýù nghĩ tôi mỗi lúc một lộn xộn vì mỏi mệt, nhưng đôi bàn chân thì vẫn cứ miệt mài đi trong bóng đêm.

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Hiệu ứng âm thanh

Làm người sống ở trên đời, không biết chọn cho mình một sở thích riêng còn gọi là một lạc thú, một đam mê quả là phí phạm.

Đam mê tiếng Pháp gọi là S’adonner hoặc se passionner, mỗi danh từ đều có chữ “se” nghĩa là thuộc về cá nhân, của một chủ thể. Mê bóng đá, mê âm nhạc, hội hoạ, thơ ca đều là đam mê riêng tư của mỗi người tuỳ thích. Nhưng nếu có đông đảo người cùng có sở thích giống nhau thì gọi là hâm mộ, đại đa số cùng mê thì nâng lên đến hàng tôn giáo như mộ đạo.

Trường hợp đặc biệt đam mê một bộ môn nghệ thuật đến mức quên đời phú la căng tất cả, người đời phong là thánh nhân, thánh thơ, thần nhạc, tiên cờ, thần bút, đệ nhất danh hoạ, dễ có mấy ai đến được cõi tiên.

Giữa phố phường ồn ào, xe cộ qua lại, có một gian cơi nới của một khuôn viên chừng hai thước rưỡi bề ngang, với bức vách ngăn dành cho phía sau, phía trước có vài cái kệ sắp một số băng đĩa nhạc cho thêu và bán. Trước nhà có một thanh tròn nhô ra, treo ngang vỉa hè một tấm bảng hiệu bằng tôn sơn hai màu trên trắng dưới xanh kể hai chữ to Cổ điển - Jazz - ngoài ra không giới thiệu thêm gì cả. Khách nhìn hai chữ long trọng ấy khắc hiểu.

Cần gì phải ghi nhiều tốn mực, chỉ cần hai chữ Cổ điển và Jazz thôi đã đủ giới thiệu tầm cỡ của kẻ ẩn sĩ trong căn xép đơn sơ giữa phố thị này. Thời gian nắng mưa làm cho phôi phai, lớp sơn màu bong lên rơi rụng loang lổ trên hàng chữ. Nhưng tấm biển vẫn còn đây chứng tỏ cửa hàng vẫn đứng vững không bị kinh tế thị trường nuốt chửng.

Khách là một người đàn ông trung niên dừng xe ngoài đường. Vừa nâng được bánh trước lên bậc vỉa hè cao ba tấc, đã bị người bán hàng trong tay còn cầm cây chổi đang quét bụi bước ra ngăn.

- Ông ơi! Ông cần mua loại nhạc nào?

- Tôi đã nhiều lần qua lại con đường này và được đọc cái bảng hiệu của ông nên muốn xem ông có sưu tầm được nhạc phẩm nào mới lạ.

Chuộc lại câu hỏi lỡ lời, chủ đưa tay nắm guidon phụ kéo xe lên.

Khách bước đến giá đựng hàng lật từng cái đĩa CD, cuối cùng chọn một đĩa nhạc Jazz.

- Tôi mua đĩa nhạc này.

- Đĩa này không có bán.

- Ơ! Ông bày ra sao không bán.

- Hàng tôi chỉ toàn là bản gốc - Bán đi tôi còn gì? Hàng sưu tập mà - ông có muốn đặt tiền trước, tôi sẽ kiếm cho ông, hai ngày nữa tới lấy.

Khách thấy nhiêu khê, từ giã dắt xe đi. Tuần lễ sau, khách lại đến, dựng xe xong nhìn vào thấy ông chủ đang mở cửa phòng toa-lét quay lưng ra ngoài lom khom rửa ấm chén pha trà nhưng không che khuất được bàn cầu ở bên trong, chợt chạnh lòng tò mò đến cảnh ngộ của con người cá biệt này.

Khách chọn hai đĩa nhạc cổ điển - chờ ông chủ bưng khay ấm chén ra:

- Tôi đặt chép lại đĩa này bao nhiêu?

- Hai  đĩa tám mươi ngàn, chủ nhật anh đến lấy.

Khách móc túi lấy ra hai tờ năm mươi ngàn.

- Thôi tôi cầm một tờ, còn lại hôm lấy hàng sẽ trả nốt. Này, tôi nhớ hình như trước đây ông có đến một lần, thấy quen quen.

- Vâng! Cách đây một tuần.

- Vậy là tri kỷ, môn đồ của âm nhạc giáo rồi. Ngồi lại đây, uống trà nói chuyện chơi.

- Tôi mạo muội hỏi ông, cửa hàng thế này có đủ sở hụi không.

- Cũng đủ trả tiền nhà, điện nước. Còn tôi một thân một mình. Tôi trải dưới nền gạch giăng mùng nghe nhạc dỗ giấc ngủ. Sáng một cái bánh mì, hoặc gói xôi, trưa chiều mỳ tôm khỏi mất nhiều công rửa bát. Tối có sốt ruột vài cái bánh ngọt uống nước trà rồi đi ngủ.

- Mục đích của tôi là được nghe, được hưởng thụ âm nhạc không bị quấy rầy.

- Vậy vợ con gia đình ông ở đâu?

Ông đáp bằng một câu ví mang giống đực (nghĩa là câu ví do nam giới chế ra).

- Con là nợ, vợ là oan gia, cửa nhà là tôi báo. Tôi có nhà vợ con đầy đủ, ở trong Phú Nhuận đây thôi. Nhưng tôi cứ phải trốn, không phải trốn tình, trốn tiền trốn trách nhiệm, mà là trốn để khỏi bị quấy rầy tìm nơi đây để được tự do nghe nhạc cổ điển. Tôi sống bằng cái lỗ tai mà, không có âm nhạc là tôi chết trước khi đói ăn khát uống. Vậy sống làm sao được mỗi khi mở máy ra là nheo nhéo bên tai nào lá sống vô tích sự, đàn hát có nên cơm cháo gì? Ông nghĩ coi, nghe nhạc cũng như nghe chuông, như sư ông phải lắng tai cho tâm hồn bay theo tiếng chuông lan toả đến khắp không gian rồi lắng đọng trở lại trong sâu thẳm tâm hồn.

- Vậy ở đây xe cộ cũng qua lại inh tai suốt ngày vậy.

- Người sành điệu, màng nhĩ có bộ lọc, khi vào với thế giới âm nhạc chỉ có âm thanh đẹp là lọt vào tai, tất cả mọi sự ồn ào coi như không có vì tiếng động của máy móc vô tư lọc ra không khó, nhưng sự quấy rầy tâm lý của con người như vợ con mình làm sao cách ly được, phải trốn ra đây cho yên thôi ông ạ!

Làm người sinh ra ở trên đời, mỗi cá nhân phải có một cái gì đó để mà yêu theo sở nguyện. Không có gì để yêu thì chết sướng hơn. Nhưng mỗi thứ yêu có một đặc thù riêng. Không thể cào bằng so sánh tình yêu nghệ thuật âm nhạc như tình yêu nam nữ. Tình yêu nam nữ là sự thường tình có ghen tuông, có đố kỵ, có tranh chấp nếu hai người cùng yêu một người. Còn tinh thần yêu âm nhạc, yêu một nhạc phẩm nào đó thì không. Anh yêu Beethoven, yêu Chopin tôi cũng yêu hai ông ấy, chúng ta cùng yêu có sao đâu? Nếu không nói là tri kỷ. Phẩm chất âm nhạc là hoà đồng là hoà âm phối khí, kèn đồng đàn gió đàn dây, cả một đại nhạc hội hoà tấu hàng trăm người cùng yêu cùng thể hiện một nhạc phẩm. Vấn nạn của tôi là vợ tôi óc toàn đậu phụ, làm sao cô ấy có thể hiểu tôi mà khỏi cằn nhằn, xỉa xói, tôi đành phải tẩu thoát di tản ra đây để tự do tâm sự với âm nhạc mà thôi. Tôi mời ông uống trà nói chuyện, không phải vì ông đặt hàng của tôi đâu. Ông chọn hai bản hoà tấu mới về tôi đang thích nhất này, tôi cảm nhận được ngay ông là người sành điệu. Tôi nói thế với ông không phải để khoe với ông tôi là người có trình độ âm nhạc đâu, tôi không hề có học qua một lớp âm nhạc nào cả, không biết sử dụng một nhạc cụ nào cả. Tôi chỉ là một kẻ thưởng thức âm nhạc, chỉ mình được nghe thôi là cảm thấy hạnh phúc rồi.

Khách là nhạc sĩ được đào tạo đã qua chín năm tại trường âm nhạc từ Bắc vào Nam đang công tác trong hội nhạc sĩ. Tuổi nghề rất có thâm niên nhưng lần đầu phát hiện thấy một người có gu thưởng thức âm nhạc cá tính mạnh như người đang tiếp chuyện với mình nên không khỏi tò mò.

- Tôi đã xem hết các đĩa nhạc, ông bày bán trong cửa hàng toàn là nhạc phẩm Cổ điển và Jazz. Ngày nay tuổi trẻ đang lao vào nhạc nhẹ - ông có thể cho biết vì sao ông chọn nhạc cổ điển?

- Thằng con tôi nó nói, “bố con xỉa răng quên ăn cơm”. Đó là một hôm đang ăn cơm tôi buông đũa để nghe đài FM, phát âm bản nhạc Dòng sông xanh (Danube blue).

- Bản nhạc cổ điển hay là bản nhạc làm cho mình cảm thấy bềnh bồng nhỏ bé trước tài năng của tác giả cũng như chỉ là hạt bụi giữa vũ trụ bao la. Âm thanh tiết điệu làm cho đầu óc ta nhẹ bẫng, trống rỗng để cho từng tế bào trong huyết quản dâng lên choáng ngợp hết lý trí đưa ta bay bổng lên chín tầng mây và nước mắt yêu thương trào ra ướt mi. Nhạc cổ điển là nhạc hàn lâm quý phái, mẫu mực, vừa soi sáng tâm hồn vừa trí tuệ. Nếu nói không quá nó còn có tác dụng trị bệnh rất công hiệu. Mẹ tôi cao tuổi hay mệt mỏi nhức đầu, tôi mở nhạc nghe xong bà tỉnh hẳn, ông thấy có lạ không.

- Vậy ông thừa hưởng tâm hồn yêu nhạc của bà cụ rồi.

- Tất nhiên, mẹ tôi có học xướng âm ở trường nào đâu, nhưng hồi còn bé mỗi khi bà hát ru là tôi đê mê chìm dần vào giấc ngủ. Còn Jazz là thể loại âm nhạc tự sự, người ta mượn tiếng nhạc lời ca để giãi bày, can tỏ những nỗi niềm sâu kín riêng tư mà ngôn ngữ đời thường không bộc bạch được vì những dị biệt giữa con người với nhau, giữa mình với người, mình yêu hay mình hờn trách một loại hình than thân trách phận hay hân hoan tỏ bày tuyệt vời. Tính tôi hồi trẻ, mỗi lần bị mắng tôi bỏ vào trong buồng, mở concerto số 2 của Rachmanninov nghe cho tới chiều. Đang ăn cơm, ai động đến, tôi bỏ đũa không thể nhai nổi với không khí nặng nề, lại tìm vào tới Beethoven, Chopin, Mozard. Nhà tôi có cái máy quay đĩa chạy pin máy bay Mỹ oanh tạc, đi về nông thôn sơ tán tôi đeo trong ba lô. Có bao nhiêu đĩa cổ điển lục mua được ở bách hoá xách cả theo. Tôi thích chiều chiều ra cảng nhìn biển khơi xem mặt trời lặn xuống dần đến tắt nắng. Giữa đêm có khi tôi mở cửa ra đường cứ thế đi nghe thành phố ngủ rồi trở về ngủ, người nhà nghĩ tôi phải chứng mộng du. Ngày giải phóng tôi được vào danh sách cán bộ tiếp quản đợt đầu tiên. Không phải do tiêu chuẩn nào mà cơ quan muốn đẩy tôi đi cho yên. Tôi dạy môn toán, lại không hợp ý, tôi bỏ dạy, tìm sự yên ổn trong cô đơn. Vợ tôi trách, cô ấy mỉa mai rằng tôi tự do hơn cả tự do. Nhiều người cho rằng tôi gàn dở (đó là ông tự nói) mượn âm nhạc để trốn  chạy cuộc đời vì màng nhĩ tôi không dung nạp nổi những ác khẩu, xảo ngôn, đơm đặt cả cuộc đời, tôi có đọc một truyện ngắn tựa là “Người điếc”. Để tôi kể lại ông nghe: Có một anh chàng từ lúc lên sáu, sau một cơn bạo bệnh trở nên điếc đặc. Từ ấy anh sống trong một thế giới không còn nghe biết gì. Gia đình phải trò chuyện với anh bằng cử chỉ và ra dấu. Lâu dần thành quen, tháng ngày trôi qua thanh bình, anh làm việc để sống, người người tốt bụng, không có gì đáng phiền trách cả. Cuộc đời vẫn vui, mọi người đều dễ thương - chẳng có gì phải nghi vấn về họ. Một hôm, người chị bảo: phải chữa trị bệnh khiếm thính của em, đã đến tuổi nó còn phải yêu và lập gia đình rồi. Người nhà đưa anh đến một vị bác sĩ khoa tai mũi họng rất danh tiếng. Người ta đặt anh nằm lên một cái bàn. Ngày hôm sau thức dậy đầu anh đã được bao bọc toàn băng bông màu trắng. Nhiều ngày hôm sau anh tiếp tục phải đội chiếc mũ này và khi bông băng được tháo ra, một không gian ồn ào điếc óc choáng ngợp đầu óc rất bất ngờ. Từ cửa sổ tràn vào lời qua tiếng lại của đường phố, tiếng máy xe, tiếng khua động, tiếng rao hàng, tiếng ồn đủ loại.

- Hoá ra mình đã khỏi bệnh - Anh tự nhủ buồn bã.

Anh đi dạo phố, định qua bên kia đường, một chiếc xe bus lướt qua. Từ trong xe một cái đầu nhô ra dội thẳng vào mặt anh một câu chửi thề rất mất dạy.

- Quả là vô giáo dục! - Anh tự nói.

Một người phụ nữ cãi vã với người đàn ông làm anh chú ý. Nàng xinh còn chàng cũng đẹp, cả hai đều đỏ mặt tía tai.

- Thế này là tình yêu ư? - Chàng điếc nghĩ ngợi một cách khách quan.

- Nếu mày không trả cho tao hai mươi đồng mày biết tay tao. - Đó là lời người phụ nữ.

- Ôi những con người xinh đẹp sao họ không trao cho nhau những lời tình tứ?

Hôm sau, nhà có khách, một bà mẹ dắt theo cô con gái trẻ. Họ chưa hề hay biết anh điếc đã nghe được. Cô tiểu thư bắt tay anh ta rồi nói với mẹ.

- Mẹ ơi! Nó là thằng điếc, nó chỉ ăn bám gia đình.

Người điếc chạy vào trong phòng đóng cửa lại trong khi người nhà thuật lại cho khách là nó đã nghe được.

Những ngày sau đó quả là một vấn nạn đối với anh. Con người không phải hoàn toàn tốt như anh tưởng, phần đông họ là hung tợn, độc miệng, khó thương.

Anh cảm thấy vỡ tung đầu óc vì tiếng xe cộ gầm rú, tiếng bánh sắt của tàu lửa nghiến đường sắt.

Ban đêm không ngủ được vì tiếng gừ gào của lũ mèo phía trên đầu giường.

Tất cả đều phiền phức.

Vài ngày sau anh bị tai nạn xe cộ ngoài đường phố, bánh xe thắng gấp rít ken két trên mặt đường.

- Từ khi nó được nghe lại, con tôi không còn cẩn thận như trước nữa. Đó là giải thích của người nhà…

- Tôi không muốn chết như người điếc  lại được nghe. Nhưng tôi không thể giả điếc được, nên tôi phải mượn nhạc cổ điển để gạt bỏ ngoài tai mọi chuyện bất cập ở trên đời để sống cho vui với mình và âm nhạc. Hiện nay tôi là quán quân nghe và hưởng thụ nhạc cổ điển ở thành phố này. Nhưng chưa bao giờ thoả, nhạc cổ điển là loại hình nghệ thuật kỳ diệu. Nó khai thác và đụng chạm tới mọi ngóc ngách của tâm trạng cảm xúc con người, hưởng thụ đến bao giờ mới khám phá được hết đây?

Một người khách hàng trẻ tuổi bước vào, ung dung lục tung hết các ngăn để tìm đĩa nhạc, tìm không có rồi quay lại hỏi:

- Sao ông ít hàng quá vậy, tôi tìm một danh cầm mà không có.

- Vậy anh muốn tìm danh cầm nào?

- Richrd Clayderman?

- Đó là loại nhạc sĩ dở hơi, nửa cổ điển nửa nhạc nhẹ. Hạng danh cầm ấy không bao giờ lọt vào chọn lọc của cửa hàng này. Vậy mời anh bạn đi cho và đừng bao giờ trở lại nữa.

Khách có vẻ phản ứng bỏ đi một nước.

Ông rót trà mời người bạn đối ẩm.

- Mình biết chứ! Sách xưa dạy Chê người khác dốt nát là sự dốt nát nhất của người trí thức. Nhưng thú thật mình không chịu được những bọn hiểu âm nhạc nửa vời mà muốn nổi danh nghệ sĩ ngang xương này.

(Báo Văn nghệ)

Dòng Ka Long

Trời tối đùng đục, màn đêm lẫn với cây bên  dòng sông; khí núi, hơi mốc ẩm lạnh xộc lên mũi làm Hùng hắt hơi, nhưng lấy tay bịt lại để không gây tiếng động.

Bờ sông bên kia thẫm đen. Khi chiếc thuyền nhỏ trờ tới, Hùng bước lên, thuyền chòng chành. Gã lập bập nói: Khéo ngã tôi…

- Anh ngồi xuống đi! Một giọng con gái. Người con gái bịt kín mặt trong chiếc khăn, dáng người nhỏ nhắn, chèo cho con thuyền đi im lặng. Hình như sự lặng phắc của cây, cỏ, sông, nước, núi non trong cái hoang sơ kỳ rợn của đêm đen và sự bất trắc không làm cô gái sợ. Ngược lại gã ngồi trong lòng thuyền mà cứ lo, cứ như run lên. Lần đầu tiên đi chở hàng lậu, gã được bà chủ thử thách bằng một chuyến đi ngược dòng Ka Long này. Thuyền cập bờ, có mấy bóng đen chuồi hàng từ các bụi cây ra, nhanh chóng và thành thạo chuyển lên thuyền. Hùng đếm, nhận đủ số lượng, lăm lăm trong tay con dao quắm, ngồi lùi lại ở mui thuyền, lặng lẽ quan sát mọi động thái của bọn người nọ. Cô gái đứng chống sào, chốc chốc lại đưa tay vén mái tóc mai, chắc bị ướt vì sương lạnh. Không biết cô ta là ai, có xinh không nhỉ, gã tự hỏi: ở đây người ta dạy cho gã rằng không nên nói nhiều, thế thôi, thực sự phải lăn lộn và biết câm mồm.

Hùng tới Móng Cái vào mùa xuân năm rồi. Thanh niên làng gã đi làm ăn tứ tán, phiêu bạt khắp nơi. Gã ra đây theo một nhóm người đi làm mộc. Ban đầu, họ làm thuê tại những xưởng người quen, nhưng sống đâu phải âu đấy, ban ngày họ làm ăn bình thường đêm đến là đi chở hàng lậu. Nhà bên cạnh có một mụ còn trẻ. Nhà tuềnh toàng, vợ chồng chị ta nom hiền lành, làm ăn giản dị nhưng bọn ở xưởng bảo nhà họ cực giàu, tiền hàng tỷ! Chính họ là chủ hàng, có thể bao mọi thứ cản trở. Hàng đi, hàng về không vào nhà họ, mà có các trạm trung chuyển. Một lần chị vợ nhìn thấy gã, tất nhiên là chị ta biết thừa bọn gã là loại đi làm ăn cu răng cu rế, chị ta vẫy lại bảo: cậu có đi gánh hàng không? Gã hỏi lại là gánh cái gì? Mụ nọ nói: gánh  gì thì gánh, miễn có tiền là được. Gã biết thừa là gánh hàng lậu, gã gật. Một gánh 50 cân, đi từ bờ sông vào đến chỗ tập kết gần sau nhà gã đang ở, đoạn đường là 180 mét, trả bảy ngàn đồng. Vào dịp  căng, một đêm gã gánh được ba mươi gánh, tháng đầu gã tiết kiệm được hai triệu rưỡi gửi về cho gia đình. Gã khoẻ, người đậm, tính lỳ lỳ, ít nói nên được vợ chồng chủ ưa và tin tưởng.

Lần đầu gã được bà chủ tin tưởng cho chuyển hàng qua sông. Chuyển hàng xong gã định hỏi cô gái mấy câu, nhưng cô ta quay ngoắt đi, giục gã xuống thuyền. Cứ vậy, đi hơn mười chuyến thì trời sắp sáng; xong việc cô gái đẩy thuyền lên đó một đoạn, cho thuyền chui vào cái hõm ở bờ phủ đầy cây gai và lau sậy, sau đó cô ta nhảy lên bờ và chạy biến đi. Gã đứng nhìn theo một lúc mới xách dao đi ngược trở về nhà.

Chủ khen gã, thưởng công một triệu.

Gã hỏi bà chủ về cô gái đẩy thuyền nọ, chị ta bảo: Nó là con nhà thuyền chài, lâu nay chạy thuyền cho nhà chị. Chị trả nó bao nhiêu? Mỗi thuyền năm mươi  nghìn. Cũng được, chị bao hai bên bờ, trừ công cán đi thì chẳng còn bao nhiêu. Đó là mụ nói. Gã nghĩ. Gã đút tiền vào túi và về chỗ nhà ở. Buồn ngủ díp mắt. Mấy đứa bạn gã đã bỏ nghề mộc để gánh hàng. Chúng nó gánh xong chỗ lúc nãy tập kết, giờ chui cả vào sạp ngủ như chó con no sữa. Gã vừa chui vào giường thì Nguyên Đào xuất hiện. ả ta chọc vào sườn gã, bảo: sang chỗ em, làm tí rồi ngủ, ngủ sớm thế. Gã lừ. Đi thì đi…

ở đây, bọn ca ve trá hình đầy. Dân tứ chiếng kéo về lập ra cái làng ven đường này. Họ lập nên đám nhà lá nhộm nhoạm dưới chân đồi,  nhoai ra tới bờ quốc lộ. Gái không chồng mà chửa vô khối. Họ gánh hàng thuê, buôn bán vặt, chạy chợ và quan hệ bát nháo với nhau. ở cái nơi ô hợp này, tiền là trên hết. Làm ra tiền quá dễ, tán dăm câu, xỉa tiền ra là đổ. Thậm chí không cần tiền. Lúc tới đây, gã chưa biết mùi đàn bà ra làm sao. Chính cái con bé Nguyên Đào này đã “cho” gã biết mùi đời. ả tán gã, thoạt đầu ả sang nhờ đóng guốc, sau lân la hỏi han, nhờ sang sửa chuồng gà. Một mình một “dinh cơ” nhà lá, bán quán ngoài đường với chị. Đi chơi lần đầu với ả về, gã cười hô hố, tả tất tần tật mọi thứ. Đặc biệt là cái “vô mao”. Bạn gã bảo là xui. Có bận gã hỏi ả là có yêu gã không, ả bảo thích thì chơi, không yêu, vì tình yêu nó khác lắm. ả chưa yêu ai, thế đằng ấy yêu ai chưa? Gã lắc đầu, yêu ai? Gã chưa kịp yêu ai cả. Thanh niên tép vừa kịp lớn, văn hoá lớp 2, đi làm thuê, yêu ai? Nằm trong vòng tay ả, gã lan man nghĩ về cô gái chèo thuyền nọ.

Hàng về theo đợt, còn phải tiêu thụ, vốn quay vòng. Nhà chủ này cũng thuộc loại làm ăn mánh lẻ thôi, chưa quy mô. Gã cứ phải chơi  dài hàng tuần. Gã cùng bọn bạn đánh bạc, nốc rượu và đi lang thang. Kể ra cũng nhàn! Đất Móng Cái này, có sự hối hả tấp nập của người bán buôn và sự thơ mộng hữu tình của thiên nhiên, non  nước. ẩn chứa bên trong là sự dữ dội, cục cằn và tanh tưởi của tiền. Nó là miền đất dữ, từ ngày gã đến đã nghe nhiều vụ giết người, cướp hàng, cướp của nơi biên giới, ở cửa khẩu, trên sông, ở biển Trà Cổ, Mũi Ngọc; động một tý là chém giết, chết như bỡn. Gã đã từng vào khu chợ 1 và 2, rặt người Trung Quốc. Tiếng Trung Quốc ở đất này thịnh. Gã cũng lõm bõm học được mấy câu cho oai thôi. Gã đã từng nếm mùi gái ngoại ở các nhà nghỉ nhan nhản ở khắp nơi. Mọi thứ tiếng đều quy ra tiền.

Bẵng  đi một tuần gã không gặp cô gái. Sự tò mò làm gã nhiều lần hình dung ra cô có nhiều khuôn mặt khác nhau. Một buổi, không cưỡng được, gã mò ra bờ sông, đi xiên lên phía trên tới chỗ cái thuyền nằm trong hõm bờ lá. Gã ngắm nghía con thuyền như một vật thể lạ, tự hỏi nó đã bao nhiêu lần đi chở hàng, đã chở được bao nhiêu hàng lậu? Sau đó, gã đi lên một đoạn nữa mới nhìn thấy căn nhà gỗ nhỏ nằm nép sau một lùm cây rậm rạp ở mé đồi. Trên dây phơi mấy thứ đồ của phụ nữ. Gã tiến gần hồi nhà và ngồi xuống quan sát, một đàn gà ngơ ngác trên sân, một con chó vàng, căn nhà  gỗ mốc thếch mái lợp lau và gianh.

Cửa nhà mở. Một lúc sau, một cô gái chui ra từ cái bếp phía sau nhà. Cô gái nhỏ có đôi vai mảnh khảnh, gã biết đó là cô gái chèo thuyền. Cô gái có khuôn mặt hơi gầy, khá xinh. Da cô sáng như nắng, tóc đen dài, ngực nhỏ nhưng không lép, vừa khuôn người. Gã quyết định đứng dậy bước vào nhà.

Vừa thấy gã, cô gái đứng sững nhìn xoáy vào mặt gã, cô đã nhận ra gã. Gã chào, cô nói: “Anh cần gì?” Gã lúng túng: “Tôi đi qua đây, ghé vào chơi”. Gã bỗng nóng bừng cả tai, chớp mắt liên tục, hỏi câu vu vơ: “Em ở đây à?”. Cô gái không trả lời, liếc xéo gã cảnh giác, cô liếc về phía bếp, gã hiểu cái nhìn đó, con dao phay đang để ở gờ cửa. Gã bỗng mạnh dạn bảo: “Tối nay em có đi chở hàng không?”. Cô gái nói: “Chưa biết”. Cô nhặt mớ rau muống trong rổ, như không thèm quan tâm tới sự có mặt của gã. Đứng lơ ngơ một lúc, gã chào rồi về. Thực ra cái đầu gã không nghĩ được câu nào hay ho để hỏi han cô gái. Gã nghĩ cách làm quen, cảm thấy bứt rứt khó chịu. Cô gái tỏ ý cảnh giác và hơi thù địch với gã! Vì cái gì cơ chứ… hoá ra gã là kẻ xấu à? Xấu không nhỉ? Có gì mà xấu đâu cơ chứ, gã như người ở đây thôi, thậm chí gã như  cô ta thôi, nhưng gã vẫn thấy cô ta xa lạ, đó là điều gã khó chịu.

Mải nghĩ, gã không để ý Nguyên Đào chui vào sau lưng, ôm lấy vai chợt nhả: “Tối lành lạnh chỉ ôm nhau là sướng thôi”.

Sướng cái con khỉ! Gã rút tay ả ra. Ô sao lại cáu với người ta! Nhớ bu à, nhớ thì về bú tí! Gã quay ngoắt lại, trợn mắt: “Im cái mồm đi, cứ sơn sớt, sơn sớt”. ả trố mắt hỏi: “Anh bực đấy à?” Gã nghiến hàm, nằm lên giường, nhìn lên trần nhà, lại nhìn xói vào khuôn mặt bờn bợt  trắng với đôi mắt trông rất xấu của người phụ nữ hơn gã ba tuổi. Cái thân xác cùn mòn đã góp phần làm cho nó nhão nhoét ra kia đang thở cơ đấy… Gã ngáp, bảo: “Phắn đi! Đây đang mệt!”…

ả không đi, mà lại từ từ ngồi xuống cuối giường nhìn gã, mặt tối lại. ả thẽ thọt: “Đây không phắn thì làm gì nào?”. ả bóp chân gã bảo nhẹ như bông: “Này, hay là mình lấy nhau đi?”. Gã không chú ý lắm, mới hỏi lại: “Lấy cái gì?”. “Là em nói ta cưới nhau, ô-kê không?”. Gã găng cổ lên hỏi gắt: “Cưới nhau á? Có điên không đấy?”. “Không! Em nghĩ kỹ rồi, cũng cần phải có một gia đình. Em có đủ vốn, chúng ta sẽ mở một mối hàng, tách khỏi con mụ kia”. ả hất đầu hỏi: “Được không?”. “Không được! Đây không sướng, đi mà gạ người khác!”. “Không sướng á, thế con chó nào cứ rúc vào suốt?”. ả cấu chân gã, cong mày lên. Đây chả sướng, mà tại em thích thế, mà đừng có bảo người ta là chó… có chó nó lấy em. ả bỗng tru lên, ả  gào lên be bé, ả rút cái dép đập bồm bộp vào chân gã, khóc nheo nhéo: “Đồ khốn nạn! Hu hu… từ nay đừng có mà mà vào với “ông”, thấy hiền lành tử tế, người ta cưu mang, lại ăn cháo đá bát, đồ mất dạy… hu hu”. Gã định đạp cho một cái, lại thôi; gã co chân lên nhìn nom nom vào mặt ả. ả khóc thật, hai hàng nước mắt bò xuống. Mặt ả đỏ lên, ả bảo cưu mang gã? Có cưu mang cái của gã thì có! ả tính chuyện ăn vạ. Nhìn mặt ả, gã bỗng thấy bải hoải. Hay nhỉ, cái trò đực cái muôn năm, con người giống nhau tuốt. Tình yêu là cái quái gì gã không biết, mà người ta cứ làm nhặng lên. Gã tò mò nhìn ả đàn bà khóc, thấy ả xa lạ, xa ghê gớm. Gã bỗng thấy sợ đụng phải ả, sợ đụng phải nước mắt của ả.

Này! Về đi, mai ta nói chuyện! - “Ông” cứ ở đây. Ăn vạ à? Mày ở tao đi - gã nghĩ, đứng  dậy xỏ dép và bước, miệng còn đai một câu: Chó chứ chả phải người! ả ngồi chịu trận, câu đó là câu cửa miệng của gã, không phải là gã chửi ả.

Gã tìm thằng bạn cùng xóm rủ đi nhậu. ở đây lắm thứ đặc sản, ăn một bữa hết đôi ba triệu cho vài người là thường. Một đôi sam biển, giá mười hai nghìn đồng, nhưng vào nhà hàng, một đĩa thịt sam là năm mươi nghìn đồng. Đại để thế, gã đã từng ăn và chiêu đãi bạn một bữa tới ba triệu: cá, mực, dũi, khỉ… món óc khỉ ghê nhất, ăn cho biết, cho oai chứ chả béo bổ gì, gã nghĩ thế.

Gã uống no bụng rượu, không thấy say. Vẫn buồn. Buồn à? Bà chủ hỏi, gã gật. Làm sao buồn? Buồn là buồn chứ làm sao? Ơ cái thằng này, mày cãi chị mày đấy à? Thế mà cãi à, bà cần gì? Tao… Bà chủ ngạc nhiên và nói: cần mày! Bà chủ bỗng… cười, mắt đong đưa, nhìn mơn man khêu gợi lướt xuống quần hắn? Mụ đã ngoài bốn mươi, nhưng người trẻ lâu, mày rậm, mắt sâu, có ria mép, nói xoe xoé. Mụ vốn lọc lõi đến độ tanh tưởi và coi bọn “cu ly” như hắn rẻ như phân trâu. Mày “Gây sự” hử? Gã cười bảo: ông anh đi đâu mà có vẻ… Vẻ gì? Lão đi Hà Nội mấy ngày, mụ ngồi xuống cạnh gã ở ghế xa lông, bỗng thò tay chộp gã nói: Thằng em to khoẻ, chị cũng thích. Đi Trà Cổ chơi nhé? Gã cầm tay mụ bỏ ra bảo: mệt. Tao cho tiền, gã lắc. Hay là sợ anh à? Không sợ, chết là cùng chứ gì? Hay là chê chị già. Không chê! Thế thì làm sao? Để lúc khác. Thằng này làm cao, chị cho mày nghỉ bây giờ! Lúc khác là lúc nào, mấy hôm nữa lão già về rồi: đi… chị cho một triệu! Một triệu…

Trà Cổ cách thị xã 10 cây số. Họ chui vào một nhà nghỉ ở ven biển, bà chị hỏi gã: trông chị được đấy chứ, có ngon không? Nhìn thân hình béo căng nồng nỗng, gã buồn cười! Mụ tham dâm, rất dâm dật, gã rượu vào. Mụ rên hồng hộc. Sau đó gã lợm giọng, nhìn mụ như nhìn một con ca ve không hơn, cảm  giác như xong một cuốc “tàu nhanh”, chỉ muốn đi vệ sinh lên đó! Gã nói thử: Giờ bỏ chồng theo giai, có bỏ không? Mày hỏi ngu thế, thi thoảng ăn vụng thôi. Ngon không? Mụ lườm, già làm duyên, cái mặt cứ phươn phướn thế kia, trông đĩ thoã hết biết.

Lại một buổi sáng nhợt nhạt nữa tới. Trời xam xám, mặt người xam xám, cảnh vật vẫn thế, mà lặng, mà hoang. Sáng nay, gã nghe tin Nguyên Đào bỏ đi. Tất nhiên gã phải quan tâm, dù một chút. Gã sang bên đó hỏi, họ bảo cô ta bỏ về quê, có người bảo khả năng sang Trung Quốc lấy chồng. Lấy chồng? Nghe dễ.

Phụ nữ bị bắt, bị buôn sang đó. Hy vọng cô ta về quê. Quê cô ta ở đâu nhỉ? Gã không biết. Một thoáng, ý nghĩ gợn lên thương cô gái. Nhưng chắc được khối tiền rồi, tếch về lấy chồng, lại vẫn: cháu nó đi làm may trên phố về, em làm chỗ người quen. Ca ve đi phép về nhà, rủng rỉnh tiền bạc, lắm túi, ca táp, cứ như cán bộ đi công tác nước ngoài về. Cho tiền em này, mua cho cô, cho chú cái kia. “Phúc đức quá! Cháu làm ăn lên, trưởng thành, quý hoá quá chả bù cho con nhà bác, chả bù cho em”. Mà việc gì phải lo cho cô ta nhỉ? Gã nghĩ. Cứ cho cô ta sang biên giới, vớ được chồng thì cũng được chứ sao. Cô ta đi, là may cho đời cô  ta.

Mụ chủ mặt lạnh tanh, cười nói xin xít. Chồng về, vợ đon đả tươi roi rói. Mặt mụ tỉnh bơ nhìn gã như nhìn trâu, nhìn bò. Có  lẽ mụ quên cái trò trâu bò mới hồi hôm. Gã tim muốn sôi, nhưng mặt lạnh, phải biết câm mồm. Muốn nâng mình lên kiểu gì thì cũng không qua hàng tôi tớ, thậm chí súc sinh! Khốn nạn thật đấy! Đời gã bèo bọt và rẻ mạt quá thể. Gã muốn đi khỏi đây, ý nghĩ đó dần lớn lên, có lúc gã đã định ra nhảy tót lên ô tô! Gã tự hứa sẽ không bao giờ dính với mụ chủ nữa. Được dăm hôm, mụ gọi gã ra, lại gạ, nhưng gã kiên quyết từ chối. Người đàn bà cúi đầu bỏ đi, không giận, không bực.

Gã nhớ về cô gái, không cưỡng được, gã lại tìm tới nhà cô. Vẫn khói bếp, đàn gà trên sân, túm ngô treo ở hiên, lu nước, dậu rau ngót… làm gã thấy nhớ nhà quá. Gã thèm được chui vào cái tổ ấm bình lặng này, đánh một giấc ngủ no nê không phải nơm nớp, không phải giật mình, không có mùi son phấn và cả tiền nữa… Gã đã chán đếm tiền. Có lúc gã được bà chủ, ông chủ gọi lên đếm tiền mỏi tay, nhìn tiền thấy ngán! Cùng lắm thì ăn được một con gà, uống hết chục chai bia là cùng! Tiền nhiều làm gì? Đàn bà cũng chỉ cần một người là đủ. Vì tiền mà thiên hạ náo loạn.

Gã bảo cô gái: Đừng sợ tôi! Gã nói thật lòng, tôi nhớ nhà quá… Cô gái thoạt đầu không nghe gã nói, sau gã nói thật, bộc bạch thật thà, cô nghe. Tất nhiên phụ nữ có sự nhạy cảm tinh tế. Cô hiểu anh ta muốn gì. Mấy bận ra chơi, họ đã nói chuyện về gia đình quê hương. Bố cô gái là một bác sĩ quân y, đã chết. Mẹ vốn là thanh niên xung phong, sức khoẻ nay rất kém, ốm đau luôn. Cô phải đi chở hàng thuê kiếm sống. Gã bổ củi giúp cô, sửa lại mái bếp bị dột, cắm lại hàng rào vườn rau…

Gã mua quà cho cô: vải, quần áo, thuốc cho bà mẹ. Nhưng cô kiên quyết không lấy một thứ gì. Có tối, gã mò ra cứ ngồi ở ngoài sân. Cô gái không tiếp, bỏ mặc. Gã ngồi chán rồi bỏ về. Hôm sau lại ra. Gã thấy nhớ cô… Nhưng cô gái vẫn giữ khoảng cách, có ý đề phòng.

Gã mơ tới  một tương lai. Đại loại như thế, tức là cuộc sống sáng sủa phía trước. Cần phải có vợ, con, đại loại thế. Có nghĩa là phải lo toan, gánh vác, chứ không phải là sống buông thả, bất cần. Đại loại là như thế…

Sểnh rồi là gã mò ra thăm cô. Gã đã có thể xa xôi nói về tương lai, dò ý tứ cô gái. Cô chỉ cười, không tin hắn nói?

Có những tín hiệu cho thấy cô gái bắt đầu quý gã. Một buổi trưa nốc rượu xong, gã nhớ cô nàng quá, liền tới nhà. Gã thấy nhà vắng. Gã nhòm qua cửa buồng vào trong, thấy cô gái nằm ngủ trên sạp tre trong buồng. Cô gái nằm rất thẳng, khuôn ngực cô phập phồng  thở đầy. ánh nắng hắt qua cửa sổ, chiếu vào một nửa trên thân người cô làm cái áo màu hoa vàng như sáng vàng rực cả người cô trông như một pho tượng vàng. Gã lặng ngắm thiếu nữ ngủ, lặng ngắm đến… nao lòng. Cảm thấy nàng gần mà lại xa quá. Ước gì được bế nàng trong tay, gã sẽ cho nàng tiền, cho tất cả… Gã ngồi thừ ở hiên, ngắm trời, mây. Mùa đông sắp tới, mọi sự sẽ như co lại. Năm nay Nguyên Đào đã bỏ gã đi, có đêm nghĩ ngợi, gã thấy thương Nguyên Đào,  thấy có lỗi với cô ta. Chẳng lẽ cô ta không được mơ ước đơn giản là lấy chồng ư? Còn nàng thanh thản ngủ ở kia… Xa mà gần, gần mà xa với gã quá. Gã lững thững trở về lán, mặt thần ra, trống trải và thấy tất cả đều vô lý, đều thừa và vô hồn… Đêm đó, gã đã tính chuyện bỏ về, gã chán tất và không muốn bao giờ nhìn  thấy cô gái nữa. Nhưng về làm gì? Mẹ già, hai sào ruộng bấu víu tương lai ư? Cuộc sống sẽ nhạt thếch sau luỹ tre... phải ở lại, chịu khó gom một ít tiền nữa làm vốn, rồi gã sẽ về, chả hám gì chốn này, ngán lắm rồi.

Đêm, gã lại đi  hàng. Cô gái vẫn đẩy thuyền, im lặng. Gã không tiện hỏi chuyện. Gã im lặng, chỉ trao đổi nhỏ với bọn chuyển hàng, lại ngồi, đăm đăm, thu lu một góc mũi thuyền, thi thoảng thở dài. Đến chuyến thứ ba trong đêm, đã quá mười hai giờ, bọn chuyển hàng lên bờ ngồi nghỉ. Bọn nó tu rượu với gà luộc, mời gã, gã không nhậu. Bọn này cũng toàn người Việt, là chân hàng gốc của dây hàng. Bỗng một thằng chớt nhả bảo cô gái:

- Này cô em, chiều tý được không?

- !

- Kiêu thế! Làm tý trong lúc giải lao, năm mươi hay một trăm một cuốc?

- Anh im đi! Tôi mách bà chủ bây giờ! Tôi không thèm!

- Mày tưởng bọn tao sợ bà chủ à? Tao cho mày nát xác bây giờ! Con này chê tiền! Chúng mày đâu, lột quần nó ra!

Thằng nọ xấn xổ đứng lên, nó ném miếng thịt gà xuống sông, định nhảy lên thuyền. Gã nhổm dậy, xoay ng ười thì thằng kia có hơi men, lách người nhảy bổ xuống thuyền. Gã nhìn thấy cô gái rút xoẹt một lưỡi dao giấu ở lưng ra. Thì ra cô luôn thủ dao đề phòng, chả trách cô ta có vẻ tỏ ra không sợ sệt khi đi đêm. Thằng người này nhảy qua các khoang nhỏ định lao vào cô gái. Gã bỗng hộc lên một tiếng, cầm dao quắm lên, hét:

- Mày đụngvào cô ta tao chém chết!

Nhưng có lẽ nó không để ý đến gã nữa, nó vừa nhoai người dậm bước tiếp đã bị gã vung dao lên, chém bể một nhát vào bắp vai. Thằng này ngã lộn xuống sông. Quá bất ngờ, bọn trên bờ đứng đổ cả dậy, có thằng nhảy ào xuống định cứu bạn. Gã xoay lại dứ dao chỉ lên bờ: Chỉ cần bước chạm vào thuyền tao chém  rơi đầu! Gã tung quơ một đường  dao, bảo cô gái: Rút! Cô gái như giật mình, vơ vội sào đẩy con thuyền ra. Bọn trên bờ ném xuống, chửi bới loạn xị. Thằng bị thương đã bò lên bờ, gào theo: Mai mày đến đây, ông giết!

Ra đến sông, cô gái bảo: Cám ơn anh, chúng nó sẽ không tha cho anh đâu. Gã bảo: Tôi sẽ giết hết lũ đó. Nghĩ một lúc, gã bảo: Em đi với tôi không? Đi đâu? Đến chỗ nào yên bình làm ăn bình thường thôi, cấy lúa như quê tôi… Anh sợ à? Sợ gì? Đi nhé! ở đây chúng không tha cho em đâu, về lâu về dài liệu có… Cô hiểu ý gã nói. Cô nhìn dòng sông, bảo: Em sống chết ở đây. Thế thì nói làm gì! Gã cáu.

- Đi thôi, ta đi thôi, tôi chán lắm rồi. Đi với tôi đi. Đi đâu bây giờ? Miễn là đi khỏi đây… Nhưng nếu em không đi thì tôi sẽ ở lại, chết thì thôi… Giọng gã nhịu đi, lạc giọng. Nếu cô gái nói thêm một câu chối nữa, có lẽ gã sẽ lao xuống sông… Đại thể là như thế.

Vào một đêm trăng, có một con thuyền chở đầy, ngược dòng Ka Long lên phía trên, qua Pò Hèn; vào sông Nga Bát, về vùng Tài Ky, Sám Coóng. Dân trên bờ nhìn thấy thuyền, có người hỏi: Thuyền chở gì đấy, có gì bán không? Gã thanh niên đẩy thuyền gào to: Vàng! Có mua không? Nói xong gã cười váng cả mặt sông. Họ hỏi gã đi về đâu đấy, gã hỏi thăm vào vùng Tài Ky. Có cô gái thò cổ ra khỏi khoang thuyền, ngó lên bờ, nở nụ cười tươi  với người đẩy thuyền, rồi chui vào khoang.

Người đẩy thuyền lại cười vang trên sông.

(Báo Văn nghệ)

Bài ca phu hồ

Sắp đến tết Trung thu nhưng thường có những trận mưa to bất ngờ về đêm. Những cái lán ở chỉ cao ngang đầu người lợp bằng nhiều loại nilon đủ màu sắc, che chắn bốn bên cũng đủ loại vật liệu. Phía trước ngổn ngang bao nhiêu dụng cụ mà ban ngày vật lộn với nó, tối đến không đủ thời gian và không đủ sức để có thể sắp xếp. Bốn tay bay cự phách, khi ông chủ  thầu khệ nệ dạo qua thì cả bốn múa những vũ điệu hết sức bay bướm. Tôi đóng vai một kẻ vừa dở hơi, vừa ngô nghê vừa lỳ lợm, cốt làm sao cho ông chủ khỏi lôi Hồng Nhạn vào lán hôn hít. Đã mấy lần tôi chứng kiến Hồng Nhạn khóc. Một lần trong lán, dưới ánh sáng từ mặt trời lọc qua tấm vải nhựa xanh, nước mắt Hồng Nhạn cũng xanh, lăn trên gò má phơn phớt lông. Và lần khác Hồng Nhạn ngồi nép giữa hai bức tường mà bọn tôi vừa xây xong, những vệt hồ trát chưa kịp khô. Cả hai lần tôi làm bộ không biết. Có lẽ ả cũng khóc nhiều lần mà tôi chỉ bắt gặp hai lần và những đêm ấy bao giờ tôi cũng khó khăn lắm đến được giấc ngủ sầu muộn. Không hiểu sao mỗi lần ông chủ thầu đến, việc này đối với ông cũng không thường quá và cũng không thưa thớt quá, tôi lại tự nguyện đóng vai một kẻ lỳ lợm lại ngô nghê. Nếu như ngô nghê hoàn toàn thì ông chủ thầu sẽ coi tôi như không có và lúc ấy không biết tôi phải an ủi hay ăn nói với thầy Phó như thế nào. Còn nếu như tôi lỳ lợm một cách lỳ lợm như khi tôi dẫn Diễm Quỳnh sang bên lùm miếu và bọn thằng Cách chế giễu tôi thì nhất định ông chủ thầu không để cho tôi làm, mặc dù tôi là quân của thầy Phó, thầy Phó tuyển mộ tôi khi tôi chưa có công ăn việc làm. Nhiều lần tôi nhìn sâu vào mắt Hồng Nhạn nhưng mắt ả đóng kín, tôi không hề đọc được chút gì trong ánh mắt dửng dưng ấy. Cô ả đi theo thầy Phó đâu từ Thanh Hoá, phục vụ đội quân thợ xây đã mấy công trình, trước cả tôi. ả lam lũ nhưng đẹp. Ban đầu tôi nghĩ ả khéo che giấu tình cảm của mình nhưng về sau mới hiểu ra tính tình ả vốn vậy. Tôi lại thương thầy Phó. Đi nhiều công trình thầy dãi dầu một cách khổ sở. Hình như trước kia thầy là  giáo viên văn, nghe bảo hồi vợ chưa bỏ thầy, thầy còn làm rất nhiều thơ tặng vợ, mặc dù tình cảm vợ chồng không mặn nồng gì lắm. Đến khi thầy vay tiền để in một tập thơ thì vợ thầy dứt áo ra đi hẳn.  Thầy là người yêu vợ tha thiết nên khi vợ ra đi, thầy cũng thôi làm thơ, thôi luôn nghề dạy học và bắt đầu một cuộc đời mới bằng nghề đi xây thuê. Cuộc đời mới của thầy không có gì vinh quang cả, một ba lô, một vài bộ quần áo, không nhà không cửa, làm ở đâu thì dựng lán ở đó, nóng thì nằm ngoài trời, dột thì trùm nilông ngủ. Đi đâu một nhóm thầy trò, gạo thóc mắm muối, xoong nồi trên vai. Tôi thất nghiệp và trọng thầy Phó, nên đầu quân vào đội quân tha phương cầu thực của thầy. Hồng Nhạn có mặt trước tôi, hình như dạo thầy Phó xây nhà cho ông phó Chủ tịch huyện Yên Phong. Cũng hình như Hồng Nhạn quê ở chợ Chờ, cảm một tấm tình cô đơn mà bỏ theo đội quân của thầy.

Bên kia, phía đối diện với ngôi nhà đang xây, có một cái hồ nhỏ, xung quanh là gò hoang, bãi hoang, một lùm cây, một cái miếu phế tích không hương khói, nghe nói là miếu cô. Ra tí nữa là bờ đê, trên đê  phía ngoài là rặng nhãn, những cây nhãn già gần trăm tuổi nhưng vẫn tươi tốt và trĩu quả.  Từ  rặng nhãn, một bãi ngô nữa là dòng sông, ngày xưa thấp thoáng những cánh buồm. Những ngày đầu đào móng và xây tường bao xung quanh công trình, thầy Phó không mũ nón, da thầy đã đen càng sạm lại. Thầy có bộ râu đẹp, đấy là tướng trượng phu, tướng Hạng Vũ, cuộc đời là thanh gươm và người đẹp. Những đêm trăng đẹp, thầy Phó đưa Hồng Nhạn lên đồi hoang trải chiếu cho Hồng Nhạn nằm ngắm trăng, còn thầy ngồi trên một gốc cây cụt gần đó, vừa hát vừa tự đệm ghi ta cho ả nghe. Tôi với thằng Thoại mấy lần bò lên rình xem thầy Phó làm tình với cái Hồng Nhạn như thế nào nhưng rình mãi không thấy thầy Phó làm gì. Thầy chỉ hát, giọng hát nghèn nghẹn như có nước mắt. Sống trong đời cần có một tấm lòng, để làm gì em biết không? Để gió cuốn đi…

Xây xong tường bao ngôi biệt thự tương lai thì không có trăng,  trời vẫn tối đen và đom đóm ở vùng này sao nhiều thế. Và nóng, bức bối, trời không có tí gió nào. Ngọn cây trên miếu hoang cũng lặng ngắt. Những thằng đàn ông cả ngày vôi vữa mệt lử, cầm mỗi đứa một manh chiếu, ở đâu thoáng là trải nằm, trên người không dính một tí quần áo, tay chân dang ra hết cỡ cho dễ toả nhiệt. Sáng ngày mắt thầy Phó trũng sâu và râu thì dài ra đến một xăng ti mét. ấy là do thầy Phó hai đêm liền không chợp mắt, thầy ngồi quạt cho Hồng Nhạn ngủ, cái quạt nan trên tay thầy không ngừng nghỉ một giây và cuối cùng nó tanh tua như lá chuối gặp bão. Chao ôi là tình yêu của thầy Phó. Sau mấy đêm nóng nực chết người ấy, thầy Phó trông bộ dạng như kẻ sống sót sau trận đói năm 1945 lịch sử, còn Hồng Nhạn, má nàng hồng lên một bậc, mắt nàng long lanh lên một bậc. Có lẽ ngọn gió tình yêu được thổi từ tấm lòng của một kẻ khốn cùng như thầy Phó. Không biết thầy Phó có yêu Hồng Nhạn không, hay đúng ra thầy có yêu Hồng Nhạn với một tình yêu bình thường không nhưng từ khi tôi vào đội đến lúc này tôi thấy thầy Phó  không có biểu hiện gì về tình yêu cả, không có vẻ gì chứng tỏ chàng và nàng yêu nhau. Chưa thấy họ ôm nhau, chưa thấy hôn nhau. Có những lúc Hồng Nhạn đứng tựa hẳn ngực vào người thầy Phó mà thầy vẫn dửng dưng  như không. Thậm chí những đêm trăng trên đồi, vắng vẻ hoang vu, trăng rất sáng, gió rất dịu, Hồng Nhạn với dáng nằm gợi tình đến thế, mà tiếng đàn ghi ta của thầy không hề lúng túng, không hề bồi hồi, nó như thoát khỏi trần thế mà bay bổng đi đâu. Những lúc như vậy tôi giận thầy Phó vô cùng.

Đêm chuyển dần sang đầu đông hơi lạnh. Lùm cây trên đồi trước mặt chúng tôi, cả trên những cây dại, cây rừng, cây không tên đã bắt đầu ngả màu vàng. Tiếng chim vắng hơn hồi chúng tôi mới đến. Nước hồ trong leo lẻo, những người đi câu lặng lẽ như một gốc cây mục cũng nhoà trong sương. Thầy Phó có một hôm rũ buồn ngồi lặng bên đống mối, tôi tưởng thầy muốn cho mối xông luôn. Công trình bắt đầu phần móng, có khi hết mùa đông chưa xong. Tôi thấy sợ khi cả mấy đứa mà sống qua mùa đông ở chốn  này thì cầm chắc thân tàn ma dại. Chỉ có Hồng Nhạn, ả thích hợp với mùa đông, má ả bao giờ cũng hồng hào. Nhất là hôm đi thị trấn Hồ về. Đi với thầy Phó, đi xe đạp, hai người đèo nhau trên cái xe phượng hoàng cũ. Thầy Phó ăn mặc tươm tất hơn chút ít, còn Hồng Nhạn thì đỏm dáng hơn. Giày nâu nhưng quần áo chơi toàn gam đen. Mắt lúng liếng như bên giường cưới. phấn son như một con nhà trò. Thầy Phó trước khi cầm lấy tay lái, đeo cái túi xách lên vai Hồng Nhạn, bảo nhỏ ả: đừng nghĩ ngợi nữa. ả mỉm cười thật đẹp và nhảy tót lên sau xe, hai tay vòng ôm lấy phần dưới bụng thầy Phó. Thầy Phó loạng choạng rồi mới đi được, tôi lại lo cho thầy Phó. Thầy là người mẫn cảm và phiêu lãng, không biết thầy tìm thấy ở Hồng Nhạn cái gì, sự đối nghịch hay sự hoà hợp? Thầy Phó và Hồng Nhạn đi như vậy ba ngày liền, không ai biết họ đi đâu và làm gì, chỉ thấy sau ba ngày Hồng Nhạn xinh tươi hẳn và thầy Phó khô héo hơn. Và cũng lặng lẽ hơn.

Thầy Phó lặng lẽ làm cho tôi cảm thấy  thương thầy hơn. Không phải là thầy giáo dạy tôi học nhưng vẫn là thầy giáo, dù mai kia có chuyện gì đó, thầy bơ vơ, thất nghiệp phải đi hành khất thì tôi vẫn coi thầy là thầy. Có thể tôi sẽ đi với thầy một đoạn đường, cầm bị gậy hộ cho thầy, có thể ngủ lều chợ hay chung với thầy một cái bánh lá vừa xin được. Thầy yêu Hồng Nhạn không, vẫn là điều bí ẩn đối với tôi. Có lúc tôi đã muốn lôi tuột Hồng Nhạn vào bụi rậm ngoài đầm nước khi Hồng Nhạn vừa mới tắm xong để thử xem thầy Phó phản ứng ra sao nhưng chưa đủ gan. Hơn nữa tôi đang thích vun đắp cho thầy Phó, tôi cứ muốn họ lấy nhau hoặc ít ra những đêm trăng hai người có thể lên đồi mà làm cái việc ấy. Nhưng rốt cuộc hai người chỉ  âu yếm nhau bằng mắt. Kể từ hôm họ đi thị trấn về, mới có một lần hai người mang chiếu lên đồi cả đêm, nhưng thầy Phó vẫn xử sự như một tên quan hoạn. Đúng là một tên quan hoạn không hơn, mặc dù cả đêm ấy, tôi ngồi rình rất gần, cảm được hơi hướng da thịt của Nhạn, mong được chứng kiến tình yêu của thầy thể hiện trong một cuộc làm tình giữa trời đất, giữa gió sương, giữa mây mù, vừa trần thế vừa mộng ảo, sẽ là đá nát mây tan nhưng cuối cùng cũng chỉ có tiếng đàn, lưu luyến hơn, dìu dặt hơn và kết thúc bằng tiếng khóc rấm rứt của Hồng Nhạn.

Không hiểu sao dạo này ông chủ thầu rất năng đến công trình này, có lẽ đi vào phần móng quan trọng nên ông phải có mặt hàng ngày. Một hôm ông đưa cho Nhạn năm hộp thịt, Hồng Nhạn trợn mắt lên chưa hiểu gì thì ông bảo cất đi mà ăn. Mọi hôm có mặt ông là tôi phải thay thầy Phó đứng chắn giữa ông và Hồng Nhạn. Không phải tôi lo ông chủ thầu vồ mất Hồng Nhạn mà tôi lo cho Hồng Nhạn, dù sao Hồng Nhạn vẫn là đàn bà. Khi thấy đôi mắt lúng liếng của Hồng Nhạn đối với ông chủ thầu cũng giống như đối với thầy Phó thì tôi giận thầy Phó. Thầy không biết đàn bà cũng là một dạng mây khói sao? Để em vào lán, rót nước mời anh một bát nước vối. Hồng Nhạn bỏ việc nhặt rau đi vào lán, ông chủ thầu theo gót liền.  Thằng Thoại đứng cạnh ông cựu thầy giáo, cầm cái dao xây nhứ nhứ vào không khí, rít lên: con dê non đang tự giơ mông vào miệng con báo. Tôi vội ném cái xẻng vào đống vữa, làm như đi lấy nước, ngó vào lán, ông chủ đang áp vào sau lưng Hồng Nhạn, hai tay luồn ra phía trước và nắm chặt hai bầu vú Hồng Nhạn, còn cô ả đứng lom khom nhưng đầu ngửa ra phía sau, mồm há ra, mắt lim dim như sắp sửa rên rỉ…

Trời như sắp có một trận mưa lớn, mây đen rất nặng. Thằng cha cựu giáo viên là cái quái gì, tôi không tôn trọng lão được nữa. Mà lão có còn là thầy giáo nữa đâu, mà cũng không dạy tôi chữ nào, không dạy tôi một điều gì, việc gì tôi phải gọi lão là thầy, một mực cung kính một mực cảm thương số phận lão chứ? Lão làm tôi suy sụp mọi ấn tượng về lão. Tôi bảo thầy hãy cầm cái cuốc nhồi vữa này vào lán và làm theo kiểu Ăngka bổ cho thằng chủ thầu một nhát. Tôi tin Hồng Nhạn, các cậu đừng xía vào chuyện người khác, thầy Phó bảo, nét mặt lành lạnh, tôi đâm ghét cái mặt lành lạnh của lão từ lúc ấy. Thế anh có yêu Hồng Nhạn không, thằng Thoại gân cổ lên hỏi. Tôi cũng đế theo, phải, thật ra thì thầy có yêu Hồng Nhạn không? Thằng Thoại đi đến bên cạnh thầy Phó, bất ngờ thò tay vào đũng quần thầy Phó nắn nắn, thầy Phó cũng bị bất ngờ giơ tay tát thằng Thoại nhưng thằng Thoại tránh được quay ra cười giả lả: vẫn còn đủ bộ.

Buổi chiều nặng nề u ám đấy rồi cũng qua. Bữa cơm tối chóng vánh xong, mỗi đứa theo đuổi một ý nghĩ. Mấy cái bóng điện vàng khè đong đưa. Cơn mưa đang đe doạ từ chiều, có khi sắp đổ xuống. Hồng Nhạn mang bát đi rửa, ra tận hồ. Không hiểu sao tôi nghĩ cô nàng lấy cớ đi rửa bát rồi lao xuống hồ  tự vẫn để thủ tiết với lão Phó.  Tôi đâm sợ, vội đi theo. Tôi mong lão Phó đi theo nhưng lão đã vào lán ôm lấy cây đàn, tiếng đàn  theo sau Hồng Nhạn, theo sau tôi, tôi nghe ra giai điệu tích tịch tình tang giống tiếng đàn Thạch Sanh, tôi cũng không hiểu vì sao lại nghĩ thế.

Quả là đêm ấy mưa dữ dằn, sấm chớp đùng đùng. Cái lán phu hồ che đậy tạm bợ không ngăn được trận mưa như thác. Nền nhà lõng bõng, guốc dép trôi lềnh bềnh. Chỗ nào dột thì tránh, thu lại chỉ vừa vặn ngủ ngồi. Mưa đâu đến gần sáng mới ngớt, một trận mưa thê lương trong đời. Thế mà vẫn có tiếng xe máy đâu đó, mẹ nó, không biết chúng nó đi làm gì giữa đêm mưa gió thế này? Giường lão Phó thấy im ắng, chỗ của lão không dột hay có dột lão cũng để mặc, ướt cứ ướt, ngủ cứ ngủ. Tôi ghét lão từ chiều, cuộc đời tìm một thằng để ghét không dễ.

Hồng Nhạn có buồng riêng, ngủ cùng với gạo và cơm nguội, cũng không thấy lục đục gì. Chỗ ấy lão Phó che chắn cẩn thận lắm.

Sáng ra thì tạnh hẳn. Tôi nhìn sang công trình mà ngao ngán. Những cái hố móng đều ngập nước, trưa nay ông chủ thầu có đến thì sẽ bắt đưa máy bơm hút cho hết. Tình hình này sẽ phải nghỉ việc  đến ba ngày, trong ba ngày ấy, thằng Thoại sẽ ngủ, lão Phó sẽ được Hồng Nhạn gọi sang phòng gảy đàn Thạch Sanh, còn tôi nằm bên ngoài xót xa một đời trai. Tôi cũng thích Hồng Nhạn, tôi mê đôi mắt ướt của ả nhưng nhường cho lão Phó, không có lão Phó tôi bế Hồng Nhạn đi từ lâu rồi.

Lão Phó bảo hôm nay thì đừng nói đến chuyện công việc làm gì. Dĩ nhiên, nước lõng bõng thế kia thì làm ăn gì. Chắc vì thế mà mặt trời lên rất cao rồi mà không thấy Hồng Nhạn dậy để cho mỗi thằng một bát cơm rang. Lão Phó sốt ruột ngó vào phòng Hồng Nhạn rồi chờ đợi và phía cuối cuộc chờ đợi ấy là tiếng rên của lão Phó: “Đi mất rồi!”. Mặt lão nhợt nhạt như người chết. Thằng  Thoại lao vào buồng riêng của Hồng Nhạn, trở ra không nói gì. Tôi nhớ lại tiếng xe máy lúc nửa đêm, lúc mưa to gió lớn nhất, có lẽ ông chủ thầu lôi Nhạn đi vào lúc ấy.

*

Lão Phó ra đi không mang theo một cái gì cả, trên vai chỉ có một cây ghi ta cũ kỹ, mọi việc lão giao cho tôi, dặn cố gắng làm vì kiếm được một công trình vừa sức vào lúc này không phải dễ.  Tôi không hỏi lão đi đâu, chỉ chúc lão bình an trên đường. Ngày hôm sau tôi thấy mình rã rời, buồn chán, chuếnh choáng mới biết là tôi cũng không thể tiếp tục sống ở đây được nữa. Tôi lại bảo với Thoại nhận việc quản lý, mộ thêm dăm thợ giỏi nữa, dù sao công xá ở đây cũng cao, bỏ dở công trình tiếc lắm. Rồi tôi ra đi ngẩn ngơ mãi, nghĩ về lão Phó, không biết lão có trách Hồng Nhạn không, không trách thì tốt, dù sao Hồng Nhạn cũng là đàn bà.

Từ đấy tôi không gặp lại người nào, Hồng Nhạn không, lão Phó cũng không và cũng không biết thằng Thoại có tiếp tục công việc hay lại bỏ dở mà đi như tôi.

(Báo Văn nghệ)

Thiên đường của riêng ai

Tháng năm về trên mảnh đất miền Trung khô cằn. Mặt trời như một quả cầu lửa cháy rừng rực, rọi những tia nắng chói chang khắp cánh đồng khô hạn. Sơn lom khom trên ruộng khoai vừa mới thu hoạch xong. Đầu nó đội một chiếc nón tơi, mình nó cũng đã được khoác thêm một chiếc áo rộng thùng thình, cũ mèm của ba nó, vậy mà Sơn vẫn cảm giác như nắng có hàng ngàn mũi kim châm vào da, vào thịt nghe rát bỏng. Mặc kệ hơi nóng hừng hực bốc lên từ mảnh ruộng, Sơn cúi người, sục tay vào đất nóng bới lên một củ khoai còn sót lại sau vụ thu hoạch. Nó khoái chí thổi phù đất bám trên củ khoai to bằng nắm tay rồi cho vào một cái bị đeo lủng lẳng bên hông. Từ ruộng bên, con Vi gọi ơi ới sang: “Sơn ơi, nghỉ tay chút xíu đi!”.

Hai đứa leo lên bờ ruộng, ngồi nghỉ dưới bóng mát hàng dừa. Sơn đưa cái bi đông nước cho con Vi, nheo mắt hỏi: “Sao? Vụ này khá chớ - bà nông dân làm kinh tế giỏi”. Trước câu bông đùa của Sơn, Vi chỉ phụng phịu: “Giỏi gì mà giỏi. Bên chỗ tao, người ta làm ruộng kỹ lắm! Bỏng cả tay mà chỉ mót được mấy củ nhỏ xíu à!”. Sơn an ủi: “Thôi, để chút nữa tao chia bớt cho mày phần của tao!”. Vi im lặng không nói gì. Trưa vắng, chỉ có tiếng lích chích của mấy chú chim đang mê mải kiếm mồi hoà với tiếng xào xạc của hàng dừa xoã tóc dưới nắng hè. Sơn buột miệng: “Hát bài gì nghe cho vui đi Vi!”. Vi làm bộ nghinh mặt: “Mày có trả cát sê cho tao hông?”, nhưng rồi cũng cất giọng véo von: “Ba lý ơ tang tình mà nghe, ta hò ba lý tình tang trên rẫy khoai lang…”. Giọng hát Vi trong veo, thi thoảng lại cao vút như cánh chim. Gió từ đâu ùa đến, mang theo hương lúa chín ngai ngái  thơm.

Con Vi không có ba má như thằng Sơn, nó ở với cô Năm nó từ hồi còn nhỏ xíu. Nghe đâu ba má nó dắt díu nhau vô Sài Gòn làm ăn, rồi má nó theo người đàn ông khác. Ba nó đem đứa con thơ về gửi cho bà nội, sau đó thì bỏ đi biệt xứ. Nội nó mất đi, cô Năm thương cháu còn nhỏ dại nên ở vậy nuôi nó đến giờ. Con Vi không bao giờ nhắc đến ba má nó, nhưng Sơn biết nó buồn nhiều lắm. Mỗi khi nó qua nhà Sơn, nhìn cảnh gia đình sum vầy, nó thường hay quay mặt đi. Chắc nó sợ Sơn nhìn thấy đôi mắt đỏ hoe của nó. Có lần, Sơn đánh bạo hỏi: “Mày có nhớ ba má mày không Vi?” thì nó thở dài, ngửa mặt chỉ tay lên trời đáp bằng một giọng buồn rầu: “Mày có thấy mấy đám mây đó không? Từ hồi còn nhỏ xíu đến giờ, tao toàn ước giá như tao có thể hái được mây xuống chơi - nhưng điều đó sẽ chẳng bao giờ thành hiện thực. Chuyện được sống bên ba má cũng y như chuyện hái mây vậy đó!”.

*

Trưa nay, Sơn lại sùm sụp đội nón sang nhà con Vi rủ nó đi mót rau má. Thấy bóng Sơn trước cổng, con Vi uống vội gáo nước lạnh, vơ lấy cái nón và cái rổ xanh trên bàn rồi chạy ra chỗ thằng Sơn. Cô Năm từ trong nhà nói vọng ra: “Hai đứa bây lại đi vơ vét vàng thừa bạc thãi của mấy miếng ruộng đó hả? Siêng dữ ta, kiểu này chắc mai mốt tụi bây thành tỉ phú  hết quá!”. Con Vi cười khúc khích: “Cô Năm ghẹo con hoài à. ừa, con mà thành tỉ phú thì sẽ xây lâu đài cho cô Năm ở”. Cô Năm mắng yêu: “Mồ tổ cô, tui chỉ cần cô mau lớn, tự lo được cho cái thân là tui mừng rồi! Thôi, hai đứa đi đi, nhớ cẩn thận đó!”. Vi giơ tay vẫy vẫy chào  tạm biệt cô Năm rồi bước đi. Sau lưng nó, căn nhà tranh lụp sụp đổ bóng dài liêu xiêu xuống mặt đất, lay lắt trong cái nắng tháng Năm cháy đỏ.

Hai đứa đi dọc theo bờ ruộng, tay thoăn thoắt hái những cọng rau má mọc dại ven bờ. Sau cơn mưa rào chiều qua, rau má lên xanh mướt, lấp ló hai bên bờ cỏ như những chiếc ô nhỏ xíu. Chẳng mấy chốc mà chiếc rổ con con của hai đứa đã đầy những cọng rau xanh. Con Vi phấn khởi cất giọng véo von một điệu dân ca. Sơn cũng phấn khởi không kém, nó ngừng tay hái, ngồi  bệt xuống bờ ruộng, ngắm mấy con chuồn chuồn xanh đỏ đang là là đuổi bắt nhau trên cánh đồng rộng mênh mông. Chợt con Vi ngừng hát, thốt lên: “Đẹp quá!”. Theo tay chỉ của con Vi, Sơn  nhìn thấy một con diều hình chim phượng lộng lẫy đang sải cánh trên nền trời xanh thẳm. Dưới ánh nắng chiều vàng óng như mật, sắc màu sặc sỡ của nó càng  trở nên rực rỡ hơn. Chắc là lại có người ở thành phố mang theo con diều này về quê nghỉ hè. Chứ diều quê thường làm bằng giấy, lá dừa, miễn sao bay được là tốt rồi chứ làm gì có loại cầu kỳ, nhiều màu sắc như thế này. Con Vi tặc lưỡi: “Tao với mày cố để dành tiền mua một con như vậy chơi cho đã nha Sơn!”. Nói xong, cả nó và Sơn đều im lặng. Tụi nó làm gì có tiền mà để dành. Đối với tụi nó, được ăn no và mặc ấm là đã tốt lắm rồi, nói chi là… Hai đứa lại đăm đắm nhìn lên bầu trời. Con diều vẫn bình thản xoè cánh trong không trung, bay đến những thiên đường xa xôi…

Nắng tắt, hai đứa lục tục kéo về. Đi được nửa đường thì cô Năm con Vi ở đâu chạy đến, hớt hơ hớt hải: “Vi, về nhà mau lên!”. Vi chưa kịp phản ứng thì cô Năm đã nắm lấy  tay nó kéo đi một mạch. Con Vi giật tay lại, hỏi gắt: “Có chuyện gì mà Năm lôi con đi dữ vậy? Từ từ thôi được không Năm?”. Cô Năm đứng lại, nhìn con Vi với ánh mắt không biết là vui hay buồn: “Vi, ba con về tìm con… ba con đang đợi con ở nhà đó!”. Con Vi sững người, không nói thêm được tiếng nào. Rồi bất thần, nó quẳng cái rổ rau má đang cầm trên tay, cắm đầu chạy một mạch về phía nhà. Sơn và cô Năm vội vã đuổi theo.

Về đến nhà, con Vi bỗng chựng lại trước cái cổng tre, như thể có một bức tường vô hình nào đó ngăn không cho nó bước vào nhà. Thấy có bóng người thấp thoáng trước cổng, người đàn ông mặc áo trắng đang ngồi trong nhà lật đật chạy ra. Ông ta tuổi trạc tứ tuần, ăn mặc khá tươm tất. Nhìn con thấy con Vi, ông dang cánh  tay, môi run run: “Ba nè con!”. Con Vi đứng lặng một lúc lâu, rồi nhào vào vòng tay ba nó, khóc nức nở. Cô Năm lấy vạt áo chấm chấm nước mắt. Còn Sơn, trước cảnh tượng cảm động ấy, Sơn bỗng thấy mình thật thừa thãi. Nó lặng thinh ra về.

Buổi tối, con Vi sang nhà Sơn. Hai đứa kéo nhau ra cây cầu nhỏ bắc qua con sông Trường Giang hóng mát. Đêm nay, trời chi chít sao, báo hiệu một ngày nắng to. Vầng trăng khuyết sáng lung linh như một mảnh bạc treo lơ lửng giữa trời, rọi những ánh sáng huyền ảo xuống mặt sông lấp lánh. Gió sông thổi lồng lộng. Sơn bắt chuyện trước: “Ba mày về, chắc mày vui lắm hén Vi!”. Con Vi không trả lời câu hỏi của Sơn, nó xoè tay đưa cho Sơn mấy cây kẹo trong gói giấy kiếng rất đẹp: “Cho mày đó!”.  Sơn lột một cục kẹo bỏ tọt vào mồm nhai lóc cóc. Con Vi tiếp: “Ba tao nói… sẽ đưa tao vô Sài Gòn cho tao đi học. Tao chưa biết tính sao…”. “Trời đất, mày còn tính cái gì nữa. Chẳng phải bấy lâu nay mày vẫn ao ước được đi học đó sao?”. Con Vi buồn hiu: “Nhưng tao đi rồi thì cô Năm tao còn lại có một mình, tội nghiệp lắm. Với lại, biết đến bao giờ tao mới được gặp lại mày…”. Sơn  lặng thinh, tự dưng nó nghe cục kẹo trong miệng đắng ngắt.

Con Vi đứng trước mặt Sơn, cười toe: “Tao không đi nữa, tao ở lại với cô Năm, với mày. Quê mình nghèo nhưng vui, phải không mày?”. Sơn nhảy cẫng lên mừng rỡ: “Thiệt không? Ba mày không bắt mày vô Sài Gòn nữa sao?”. “Thiệt!”. Sơn kéo tay con Vi chạy băng băng trên cánh đồng rộng mênh mông, những đám mây trắng như bông cứ như đang sà xuống thấp dần, bồng bềnh trôi trên đầu hai đứa. Bỗng một bàn tay lay lay vai Sơn: “Sơn, Sơn, dậy đi con! Sao lại ngủ quên ở đây vậy?”. Sơn mở mắt ra. Chẳng có con Vi nào cả, chỉ có ông Tư chăn vịt đang móm mém cười: “Gió mát quá nên tranh thủ đánh một giấc hả anh bạn?”. Bên cạnh nó, đống cỏ mới cắt  nằm lăn lóc. Sơn cười buồn. Nó nhớ lại cảnh con Vi mặc cái áo trắng tinh, ngồi trên xe đò vẫy vẫy tay tạm biệt nó và cô Năm. Sơn đứng lặng trông theo, mãi đến khi cái màu trắng tinh ấy chỉ còn là một chấm nhỏ rồi biến mất. Chiếc xe đò đã đưa con Vi đến thiên đường của nó - một thiên đường thật cao.

Sơn ôm bó cỏ tập tễnh bước thấp bước cao trên bờ ruộng. Bóng nó xiên xiên dưới nắng  chiều hiu hắt. Giọng hò của ông Tư chăn vịt vẳng lại từ  xa: “Hò ơ… Chớ nhớ ai mà như nhớ thuốc lào. Cứ chôn điếu xuống lại đào… điếu lên…”. Gió từ đâu lại ùa đến, nâng những cánh diều giấy lên cao, cao mãi…

(Văn nghệ Trẻ)

Người về trước hội

Lão Trắc đưa chai rượu lên miệng tu ừng ực một hơi dài rồi “khà khà” khoan khoái. Lão đang rất vui. Hôm nay lão thả câu được ba con cá quả, có con nặng đến cả cân chứ không ít. Suốt tháng nay chưa được bữa tươi nào. Con to nhất luộc lên mà nhắm rượu thì chà... chà... mới nghĩ đến thôi mà nước miếng đã tứa ra đầy miệng. Lão Trắc đưa cái ống tay áo cáu bẩn lên quệt ngang mép. Mà nóng quá, lão lột phăng cái áo nâu bạc phếch ra khỏi người rồi cứ trần trùng trục thế ngồi gãi sồn sột. Phải tắm một cái thôi, không chịu nổi nữa. Lão đứng dậy, vắt cái áo xơ như túm vải lên vai khập khiễng đi ra sau giếng. Cái chân què là kỷ niệm về quãng thời gian lang bạt mà cuộc đời dành cho lão. Cứ nghĩ đến những ngày tháng trôi dạt trên đất mũi lão lại rùng mình, đêm dài nằm phục trong bãi đợi những bè gỗ lậu chuyển về bị lũ muỗi xâu xé. Mà cái số lão nó khổ. Trong khi bọn chiến hữu nằm hút thuốc phiện trong lều, thì lão luôn phải chui rúc vào những chỗ có thể gọi là địa ngục trần gian. So với cái hồi lão làm tài xế xe khách đường dài thì lái xe gỗ lậu lão rủng rỉnh hơn nhiều. Nhưng ở cái chốn rừng thiêng nước độc này thì nhiều tiền mà làm gì. Từ chỗ bọn buôn gỗ “cắm vòm” xuống đến thị xã cũng ngót sáu mươi cây. Mà đâu cứ thích là đi ngay được. Lão nhập bọn chưa lâu nên bọn chúng vẫn đề phòng, chưa tin cậy lắm, còn sớt chúng mới để cho lão đi lung tung. Nhỡ lộ ra thì đi cả lũ. Nhiều lúc gặp được một thằng bạn lái đồng hương, lão bỗng thấy nhớ quê da diết. Lão thấy nhớ con đê làng Bưởng mỏng manh như lằn chỉ đỏ, nhớ bát riêu rươi bà Son bán cạnh cổng làng. Chẳng biết bà cụ còn ngồi ở đó nữa hay không? Nếu trời độ tuổi cho thì có lẽ cụ đã thượng thọ tám mươi rồi. Nỗi nhớ nhiều lúc cứ cồn cào trong lòng lão. Đang đêm, lão ngồi bật dậy mò ra cửa lều ngồi châm thuốc hút, rồi vớ lấy chai rượu rừng lão cố uống cho thật say để mà quên. Nhưng càng uống thì lão càng tỉnh táo lạ lùng. Rượu rót vào trong lão tiếng ru hời ngọt lịm giữa rừng khuya. Rồi là tiếng dậm chân bồn chồn của con bò vàng nhà lão ngày xưa gọi chủ ra đồng khi trời sắp sáng. Tiếng luỹ tre xào xạc, tiếng trẻ làng tập nói bi bô... Trời ạ? Thực ra lão đang tỉnh hay lão đang say. Khi chai rượu cạn khô cũng là lúc lão Trắc tỉnh đến tột cùng. Lão phải trốn dù lão biết rằng mình sẽ chết khi bọn trùm bắt được. Nhưng lão đã quyết rồi. Ngay đêm ấy lão bỏ lại tất cả tựa vào bóng đêm lần ra cửa rừng. Lão chạy thục mạng. Chạy, vấp, ngã, vùng dậy rồi lại chạy. Cứ thế ước chừng được khoảng chục cây số thì bỗng thấy người hụt hẫng, đau điếng, đầu óc tối sầm... Sáng hôm sau, đội kiểm lâm tuần tra sớm tìm thấy lão trong một khe núi mắc vào đống rễ cây rậm rạp. Số lão trời chưa cho chết nhưng trời lấy mất của lão một khúc chân. Bác sỹ phải bó tay đành tháo bỏ đoạn ống đồng dập nát. Kho gỗ lậu trong rừng đã bị hốt gọn. Bọn buôn gỗ bị bắt quá nửa. Còn lão, lão trở về quê với cái chân gỗ và nỗi lo sợ về trận đòn thù mà bất kể lúc nào cũng có thể xảy ra.

Khi lão Trắc trở về làng Bưởng thì vợ lão đã không còn chờ lão. Mụ bỏ đi theo một thằng đồ tể để lại đứa con thơ dại cho người bà già nua đã quá bảy mươi. Lão vục mặt vào lòng mẹ mà khóc. Bà cụ sờ nắn cái chân cụt của lão và khó nhọc chảy xuống những giọt mặn cuối cùng từ hai hốc mắt kèm nhèm. Thằng Khoa đứng ngơ ngác nhìn người đàn ông lạ hoắc. Cũng phải, lão bỏ quê đi khi nó vừa tròn bốn tháng phôi thai. Giờ nó đã sáu tuổi rồi còn gì. Bảy năm lão đi biền biệt, bảy năm bà cụ lần hồi với bơ bỏng ngô, vài thẻ nhang, những xếp tiền vàng mỏng dính nơi cổng chùa để nuôi cháu. Các vãi trong chùa thương bà cụ già và đứa bé thơ cũng hay cho lúc bơ gạo, khi vài phẩm oản. Vậy mà dòng thời gian cũng đã qua cái ngưỡng bảy năm. Bà cụ sum vầy với con trai được hơn một năm thì theo tiên tổ về trời. Vốn có sức khoẻ, lão Trắc đi làm thuê cho người ta để sống. Chân lão què nhưng tay lão vẫn còn khoẻ lắm, vẫn còn có người gọi thuê. Tất cả tình cảm và sức lực, lão dồn cả cho thằng con trai. Khoa vào lớp một rồi học hết cấp một trường làng. Nó học tiếp cấp hai và thi vào trường cấp ba thị xã. Khoa học không giỏi nhưng được cái biết phận nghèo, thương bố vất vả nên cố gắng chăm chỉ học hành. Đến năm thi đại học, biết điều kiện gia đình, Khoa không lên thành phố dự thi mà ra bãi sông - nơi lão Trắc đang thả câu - tìm bố: “Con không thi đại học đâu bố ạ. Con biết sức mình. Vả lại nhà mình đâu có dư dả gì. Mai bố sang xưởng mộc nhà chú Tràng làng Bái xin việc cho con”. Lão Trắc không nói gì. Mắt lão vẫn nhìn sang bên kia sông. Bàn tay lão chỉ hơi rung nhẹ tạo ra một gợn sóng tròn nhỏ mong manh nơi đầu sợi dây câu. Một lát, lão thu dọn đồ nghề ra về. Đêm ấy, khuya lắm rồi người ta còn thấy lão ngồi uống rượu một mình trên chiếc chõng tre gần bậu cửa. Khuôn mặt khắc khổ dưới ánh đèn dầu tù mù nửa sáng nửa tối trở nên vô hồn như đá tạc.

Cách ngày hôm sau, người làng thấy lão Trắc dắt thằng Khoa sang làng Bái. Thằng Khoa vừa làm việc vừa học việc, tối nó ngủ luôn trong xưởng với anh em thợ. Vài ngày nó mới về nhà một lần đưa cho lão ít tiền, ngồi ăn với lão bữa cơm. Dạo này lão Trắc bỗng hay uống rượu. Lúc đầu lão uống ít, sau cứ nhiều dần lên. Bây giờ thì tay lão lúc nào cũng vung vẩy chai rượu. Cứ mỗi lần lão đi uống say khướt từ đâu trở về là ầm ĩ từ đầu làng đến cuối làng. Bọn trẻ con cứ bu lấy lão để trêu. Lão chửi. Chúng rủ nhau bắc tay lên miệng kêu “Tắc kè” nghe tựa như tiếng “Trắc què”. Mỗi lần như vậy, lão Trắc lại đứng khựng giả vờ dỏng tai nghe: “Sao? Mẹ chúng mày chết à? Đợi tao về tắm rửa rồi sang đóng ván cho nhé”... Cứ thế cho đến khi lão vào nhà rồi bọn trẻ còn chõ mồm vào réo một lúc nữa mới thôi. Nhưng lão đâu còn nghe thấy gì. Bây giờ có trời sập lão cũng thây kệ. Rượu làng Bái thì ngọt phải biết.

Hôm nay có lẽ là lần uống ruợu say nhất của lão Trắc. Người ta thấy lão nằm vật ngay chân đê mà ngủ. Mà sao lão say khiếp thế. Đến xế chiều lão vẫn chưa tỉnh. Để xem nào. à, sáng nay nhà bà Nhàn, người làng sống xa quê nay trở về thăm. Từ ngày theo người chồng giàu có sang sông, nghe nói gia đình bà chuyển lên sống ở một thành phố lớn giàu nhất nhì cả nước. Nay chồng bà đã mất, bà dự định về ở nhà cậu em trai một thời gian rồi mua đất ở lại làng luôn với bà con lối xóm. Bà làm dăm mâm cơm gọi là ra mắt các cụ trong làng. Cánh đàn ông lâu lâu mới được ngồi nhậu nhẹt với nhau nghe chừng rôm rả lắm. Nhưng hình như sáng nay lão Trắc không đến. Thì ra lão lại đi uống rượu bên làng Bái. Sao lão không đến uống rượu chỗ bà Nhàn nhỉ? Hôm trước, hình như bà Nhàn còn xuống tận nhà lão để mời cơ mà. Mãi mới thấy bà ra. Có người bảo trông thấy mắt bà lúc ấy đỏ hoe. Lạ thật, chẳng biết có chuyện gì xảy ra. Đến khi trăng lên lão Trắc mới tỉnh. Lão khập khiễng về nhà. Người ta tưởng lão về đi ngủ. Lão trèo lên cái chõng tre rồi lôi trong túi áo ra chai rượu nút lá chuối khô đang uống dở. Sáng ra người ta thấy lão say mèm.

Đã hai tuần nay Khoa không về thăm bố. Có ông khách trên thị xã đặt hơn chục bộ bàn ghế nên anh cùng các bạn thợ bận rộn tối ngày. Thời gian này bố anh uống rượu nhiều quá. Trước đây khi anh còn nhỏ, bố không uống rượu bao giờ. Ông chỉ lo làm quần quật từ sớm tới tối để nuôi anh ăn học. Giờ anh có nghề nghiệp tử tế thì bố anh lại say khướt tối ngày. Mải nghĩ, anh gõ búa trượt khỏi đầu đinh vào ngón tay đau điếng. Thằng Hậu “lác” ngừng tay hỏi: “Mày sao vậy Khoa? Lại tơ tưởng đến em Cúc hả? Nó đẹp thế còn lâu mới ngó đến mày”. Đang đau lại thấy thằng Hậu nhe răng cười trêu tức, Khoa nổi cáu: “ Cúc... cúc... cái con khỉ. Mày có im đi không.” “à, mày lại bảo em giống con khỉ hả? Để tao nói lại với em cho mà coi. Mà nghỉ tay cái đã. Hàng cũng hòm hòm xong rồi. Tao với mày sang chỗ thằng Tuyên chơi đi. Nó vừa ở thành phố về tiền nong rủng rỉnh lắm. Nó bảo lúc nào tao sang nó sẽ đãi một chầu ra trò”. Nghe nhắc đến Tuyên tự nhiên Khoa thấy máu nóng dồn lên mặt, anh sẵng giọng: “Mày thích thì cứ đi. Tao không đi. Mà từ sau tao cấm mày nhắc đến tên thằng đó trước mặt tao”. Nói rồi Khoa hầm hầm bỏ đi để thằng Hậu “lác” đứng trơ lại chẳng hiểu được gì. Cái mắt lác của nó cứ liên tục hấp háy.

Khoa đi vòng ra sau khu xưởng đến ngồi cạnh đống gạch xoay mặt xuống hồ sen. Gió thoang thoảng đưa mùi thơm dìu dịu của hương hoa làm anh thấy lòng nhẹ bớt. Khổ thằng Hậu phải gánh chịu sự bực bội của anh. Chắc nó không biết chuyện anh xích mích với Tuyên ngay từ cái hôm bà Nhàn về làng ra mắt. Bà Nhàn là mẹ của Tuyên. Sáng hôm ấy anh theo bọn thằng Hậu sang giúp bà dựng mấy tấm bạt che nắng ngoài sân. Vừa đến cửa anh đã thấy Cúc, cô gái ngoan ngoãn, xinh xắn nhất làng, đang cùng bọn con gái cười đùa trong bếp. Giọng cái Mận choe choé: “Làm cho khéo vào Cúc nhé, không cô Nhàn không nhận mày làm con dâu đâu. Anh Tuyên đẹp trai, phong độ thế mà đi với hoa khôi làng Bưởng mình thì đẹp đôi phải biết. Đấy thiêng chưa, vừa nhắc thì “chú rể” đã xuất hiện rồi”. Cúc đỏ bừng mặt quay sang đấm thùm thụp vào lưng cái Mận: “Con ôn này chỉ ăn nói lung tung”. Cùng lúc ấy, Khoa trông thấy một thanh niên trạc hơn Khoa một, hai tuổi dắt chiếc đê đê đỏ dựng vào góc sân. Hậu “lác” vội chạy ra bắt tay Tuyên: “A! Về đây rồi. Bọn này sang giúp một tay. Đều là thanh niên làng ta cả mà.” Nghe Hậu giới thiệu, Tuyên bắt tay từng người rồi anh rút từ trong túi áo sơ mi trắng lốp cổ cồn ra bao vinataba mời khắp lượt. Khoa không hút, anh viện lý do mình đang ho. Nhìn theo bóng Tuyên đi vào cửa bếp, anh chợt thấy có những cảm giác khó chịu. Tiếng cười rộ lên trong bếp càng làm anh chú ý. Tay cầm sợi dây thép buộc chặt hai cái cột tre mà tai anh cứ vểnh lên nghe không sót một câu nào của mấy cô đang trêu ghép Tuyên với Cúc. Mà sao Cúc không phản ứng nhỉ? Cô cứ im lặng như thế là sao? Khoa với Cúc chơi thân với nhau từ khi hai đứa còn để truồng chạy rông ra ao tắm. Rồi ngần ấy năm học chung với nhau. Chẳng lẽ tình cảm giữa anh và Cúc sẽ chẳng lên được điều gì khi có kẻ thứ ba xuất hiện hay sao?

*

Năm nay làng vào hội sớm. Còn hơn ba tháng nữa mới chính hội mà đình làng, bãi chùa người ta đã dựng lều quán bán hàng, dựng điếm tổ tôm chờ khách thập phương. Cột đu được trồng ngay ngoài bãi chùa chỉ chờ những đôi trai tài gái sắc. Đường xá được phát quang, dọn sạch, cờ ngũ sắc cắm từ cổng làng, dọc theo con đường làng, xung quanh đình và chùa. Các cụ ông chuẩn bị quần trắng áo thâm, khăn xếp với ô dù. Các vị chức sắc và tư văn lo văn tế, tập tành nghi thức lễ bái. Các cô, các bà chuẩn bị thức ăn thức uống để đón khách xa gần và chuẩn bị các mâm lễ dâng thánh... Đó là những ngày vô cùng phấn chấn và sôi nổi của dân làng. Người già như trẻ lại hội xuân xưa còn bọn trẻ như khoẻ thêm, cảm thấy mình chững chạc hơn khi được góp sức mình vào việc làng việc xóm. Gần đến hội, tiếng chày giã bánh dày thậm thình suốt cả đêm khuya. Bọn trai tráng trong làng cả tháng ròng bận rộn lên núi trở đá về xây lại mấy bức tường quây quanh chùa. Khoa gồng mình kéo chiếc xe bò lên ngược dốc. Thằng Hậu “lác” và thằng Hải “xoăn” hai bên cũng đỏ mặt tía tai. Đoạn dốc này vượt lên dẫn vào chùa và cũng là nơi phải tốn nhiều công sức nhất. Từ hôm say rượu đến giờ, Khoa và Tuyên tuy vẫn giáp mặt nhau nhưng chẳng nói với nhau câu nào. Đôi khi Tuyên chủ động làm thân, Khoa cũng vẫn phớt lờ như không thấy. Còn với Cúc, Khoa dự định đêm hội này anh sẽ hỏi thẳng về tình cảm của cô dành cho anh. Anh muốn nghe từ cô một lời dứt khoát. Anh đâu còn quá trẻ, đã hai tư, hai nhăm tuổi rồi còn gì. Mải suy nghĩ, Khoa không để ý chân anh đã đặt trượt ra khỏi bậc thềm sát cửa chùa. Anh trẹo chân chúi người xuống, sợi dây thừng đang thít vào vai bật tung ra hất anh ngã sấp xuống mặt đất. Hậu “lác” và Hải “xoăn” cũng không  chịu nổi sức nặng của xe đá cùng tuột ngã một lúc. Cái xe lao ầm ầm như con trâu mộng nổi điên xuống chân dốc. Nhiều tiếng hét choáng tai. Khoa tái mét mặt khi nhìn thấy Tuyên đang vác một thân gỗ lớn đi lên. Nhanh như cắt, một bóng người lao ra xô Tuyên ngã lộn sang bên bãi cây dại um tùm. Cả xe đá đổ ập lên cái bóng người gày gò ấy. Có tiếng ai đó kêu to: “Lão Trắc. Lão Trắc bị đá đè rồi. Mấy thằng còn đứng đó làm gì. Dỡ đá cứu người mau lên”. Khoa vẫn ngồi bất động. Vẻ mặt anh trở nên méo mó vì kinh hãi quá độ. Hai tai anh ù đi, mắt hoa lên. Bố anh, phải bố anh thật ư? Sao anh không nhấc nổi chân lên được thế này. Rồi như có luồng điện chạy qua, Khoa bật đứng dậy lao xuống chỗ đám đông đang ồn ào dưới chân dốc và gào lên một tiếng xé tai: “Bố!”.

Khi đống đá được dỡ ra thì lão Trắc chỉ còn thoi thóp. Người lão tím bầm và đầy máu. Lão đưa con mắt lờ đờ, chậm chạp lần lượt nhìn Khoa và Tuyên đang phủ phục ở hai bên cố nặn ra một nụ cười méo xệch. Rồi lão đi. Bà Nhàn và những người ở nhà nhận được tin cũng vội tất tả chạy lên. Trông thấy lão Trắc, bà Nhàn khuỵu xuống oà khóc: “Ông ơi? Sao đời ông lại khổ thế này. Cả cuộc đời ông sống âm thầm, chịu bao nhiêu đắng cay lận đận. Nay tôi đưa con về thì ông lại vội vã ra đi. Tuyên ơi, đây chính là bố đẻ của con! Bố đẻ của con đấy Tuyên ơi!”. Tuyên đứng sững người. Anh chẳng hiểu gì cả. Lão Trắc chính là bố đẻ của anh ư? Trời ơi, có lẽ nào như thế!

… Năm đấy, làng cũng rộn ràng vào hội. Trai tài gái sắc đua nhau sắm sửa áo quần, luyện giọng hát giao duyên. Cả làng súng sính trong những bộ áo quần đẹp nhất, mới nhất chỉ để dành mặc trong những ngày lễ tết. Buổi sáng hôm trước hội, Nhàn dậy sớm giúp mẹ làm bánh dày. Những hạt gạo nếp căng mẩy như sức sống tràn đầy của người thiếu nữ đang xuân được chọn lọc kỹ càng, cẩn thận. Nhàn bê rá gạo vừa ngâm nước xong, vớt ra để ráo rồi cho vào cái thống chứa được hai thùng gạo đồ chín thành xôi. Ngồi chờ bên bếp, Nhàn lén lấy chiếc gương tròn con con ra ngắm mình. Nhưng Nhàn còn mơ màng nhiều lắm, cô chưa chịu một đám trầu cau nào. Trong làng, đám con trai Nhàn chỉ chơi thân với Tân và Trắc. Tân thì đẹp trai, học giỏi, bố lại làm phó lý, quyền uy, tiền của nhất làng. Tuy vậy, Tân lại không giống tính bố và các anh trai. Tân hiền lành, giản dị chứ không vì mình là cậu ấm nhà quan mà chơi bời, hách dịch. Ngược với Tân, Trắc là con nhà nông dân thuần chất quanh năm bán mặt cho đất, bán lưng cho trời, chật vật lắm mới đủ miếng ăn. Có lẽ vì cùng cảnh nghèo như nhau mà Nhàn có cảm tình với chàng trai khoẻ mạnh, tính tình bộc trực và thẳng thắn này hơn. Trắc học chưa hết cấp hai nhà quá nghèo nên phải theo cha và các anh đi cày thuê cuốc mướn. Bố mẹ Nhàn cũng quý Trắc nhưng hai cụ vẫn muốn Nhàn về nhà cậu Tân bởi các cụ muốn con gái mình được sung sướng, không phải chịu vất vả, nhọc nhằn như cuộc đời hai cụ. Một bên là bố mẹ, một bên là lời mách bảo của con tim, Nhàn chẳng biết phải chọn con đường nào cho đúng. Hạnh phúc ở đâu xa mà ở ngay sát cạnh mỗi người, nhưng để nhận ra và thâu tóm được nó lại không đơn giản. Thôi thì phó mặc cho cái duyên trời định. Đúng giờ tí nửa đêm, trai gái tụ tập trước đình. Một người trong ban chủ tế sẽ cầm dùi đánh trống. Khi tiếng trống ngân lên thì đèn đuốc tắt hết. Trai gái được tự do đến với nhau trong khoảng thời gian vang rền trống hội. Khi tiếng trống dứt, đôi trai gái nào còn ở với nhau sẽ bị gọt đầu bôi vôi. Đứa trẻ nào được thụ thai trong đêm hội thiêng thì sẽ được coi là con thần thánh và đôi trai gái đó được phép lấy nhau theo duyên trời đã định. Nhàn đứng hồi hộp, nín thở chờ tiếng trống cất lên. Cô nhìn thấy cả Tân và Trắc đều có mặt. Đèn vụt tắt, một bàn tay nắm lấy tay Nhàn. Nhàn nhận ra hơi thở dồn dập của Tân. Bỗng Nhàn thấy Tân kêu lên một tiếng. Một cánh tay khoẻ mạnh đỡ nhẹ lấy eo lưng cô đẩy đi. Choáng váng vì cú đánh bất ngờ, Tân lồm cồm bò dậy. Không thấy Nhàn, anh hét to, hai bàn tay nắm chặt rung lên bần bật nghe mặn chát đầu môi.

Sau đêm ấy, chỉ có Tân, Nhàn, Trắc là biết rõ chuyện gì đã xảy ra. Nhàn vừa lo lắng vừa thấy trong lòng có điều gì phấn khởi. Không may bố Nhàn tự nhiên lâm bệnh nặng. Có lẽ căn bệnh lao lực đã quật ngã ông sau bao nhiêu năm khó khăn, thiếu thốn. Nhàn và mẹ lo cuống cả lên, đồ đạc trong nhà bán hết cũng không đủ tiền thuốc thang cho ông cụ. Trắc cũng chẳng có gì nhiều để giúp đỡ cô. Đúng lúc ấy thì Tân đến. Tân và Nhàn đã nói chuyện với nhau rất lâu. Tân nhận lo hết tiền thuốc thang và chạy chữa cho bố cô. Và Tân sẽ cưới Nhàn bất chấp đứa con trong bụng Nhàn là của Trắc. Anh yêu Nhàn, anh không thể sống thiếu cô. Ngày bố Nhàn bắt đầu rời giường đi lại được cũng là ngày hai họ rộn rịp chuẩn bị đám cưới cho Nhàn và Tân. Nhìn những mảnh xác pháo nhuộm đỏ triền đê, Trắc như người mất trí. Rồi Trắc lấy một người con gái mà mình không yêu. Hai tháng sau Tân đưa Nhàn rời làng lên thành phố. Hàng ngày nhìn thấy Nhàn ở nhà người ta, tim anh đau nhói. Nay Nhàn đi, anh như chết cả tâm hồn. Vợ có mang được bốn tháng, không một lời từ biệt, anh lặng lẽ bỏ đi mang theo vết thương lòng rỉ máu. Về sau này Tân với Nhàn không có thêm được đứa con nào. Tất cả tình cảm dồn nén từ người cha, Tân dành hết cho Tuyên. Đến khi đổ bệnh qua đời, trong lòng ông, Tuyên vẫn mãi là đứa con mà ông dứt ruột đẻ ra...

Đám ma lão Trắc có tiếng chiêng, tiếng trống, tiếng kèn buồn da diết. Cả làng đều đi tiễn lão về với mảnh đất nơi lão sinh ra. Đằng trước linh cữu, hai người con trai chống gậy bước giật lùi. Hai chàng trai giờ chảy chung một dòng nước mắt. Cúc đỡ bà Nhàn đi ngay phía sau. Đôi mắt cô đỏ hoe, long lanh, ướt đẫm. Con đê làng Bưởng như dài ra mãi, đỏ quạch và mong manh. Những lá cờ ngũ sắc vẫn sặc sỡ tung bay. Lão Trắc ơi, chỉ còn ít ngày nữa thôi hội làng lại mở.

(Văn nghệ Trẻ)

Gió thổi theo mùa

Chị Sa nghe điện  thoại, tiếng  anh Biền  từ  Công  ty T.H. báo về, chưa dứt câu, chị la lên váng cả phòng khách :

- Chỉ có mấy người điên chứ làm sao chồng tôi điên…

Tiếng người đàm thoại trong máy vẫn nhẹ nhàng hàm chứa sự thông cảm. Bây giờ thì chị Sa không còn bình tĩnh được nữa; chị đập cái ống nói vào điện thoại làm bà  An  từ bếp nhảy bổ  đến, mặt tái mét không thốt thành lời cứ túm lấy vai con dâu miệng há hốc mấp máy. Bé Lanh mười sáu tuổi đang tập  đàn Piano đã dừng tay từ lúc nghe tiếng chuông điện thoại, khi nghe mẹ la, nó  đập hai bàn tay vào phím đàn thành tiếng “rầm” vang vọng rung cả chùm đèn trang trí ở phòng khách. Nó chạy tới ôm lấy bà nội nói giọng bình tĩnh và dứt khoát :

- Mẹ la khóc thì ích gì, mẹ nói rõ nội dung sự việc rồi xin ý bà nội, mời chú Vui, tới lo việc cho bố…

- Trời ơi, làm sao bố con lại phát điên, người ta đã đưa bố con vào bệnh viện tâm thần hồi trưa.

- Nhưng ai thông báo tin này?- Con Lanh hỏi.

- Chú Biền.

- Ô, thế thì không sao rồi mẹ ơi, con biết mà…

- Con biết cái gì, sao không nói cho bố con biết trước - Bà An túm áo con Lanh gắt.

- Con biết là bố con không phải điên như chú Biền gọi điện nói với mẹ đâu.  Hôm trước ở công ty của bố họp hành tranh cãi gì đó căng thẳng lắm, bố con kêu đau đầu nói con đàn vài bản nhạc êm dịu,  cho  cái đầu của bố bớt căng. Con hỏi, bố cười nói chú Biền bảo bố điên nên mới tung hê như vậy.

Chị Sa lau nước mắt đập tay vào bàn kêu :

- Trời ơi, biết bố con làm cái gì tung hê cái gì,  mà người ta đưa bố con vào bệnh viện người điên? Bác sĩ khám nói bố con điên thật rồi. Chú Biền bảo bố con vào viện còn đập phá tùm lum, la mắng chửi bới cả bác sĩ om sòm.

Bà An khóc ngất, hai tay quơ cào vào không trung như  tìm cái gì để bấu víu, con  Lanh ôm lấy bà An, nói:

- Con nói bố con không bị điên đâu, mà có bị điên thì nền y học hiện đại chữa khỏi dễ ợt à. Bệnh viện chữa người điên ở đâu, con đưa bà tới thăm là biết liền hà.

Chị  Sa nói vội :

- Kêu chú Vui chở bà. Mà thôi kêu taxi chở cả nhà , người ta đưa bố con lên bệnh viện  Bình Yên  rồi.

Con Lanh xua tay coi bộ nó khôn lớn lạ thường.

- Không được, mẹ và bà chuẩn bị đồ ăn, nước uống  cho bố. Con lên công ty gặp bác Cần giám đốc hỏi cụ thể  biết bố nằm ở khoa nào, phòng số mấy, công ty đã lo cho bố những gì.

- Nói xong, con Lanh chạy ra chỗ để xe Honda nổ máy, phóng đi. Bà  An ngồi bệt xuống nền nhà, nước mắt  ướt hai má nhăn nheo như trái thị khô,  kêu tên con trai. Chị Sa gọi điện  cho chú Vui, em trai của chồng là cán bộ của  công ty vận tải đường sông có bạn thân làm bên công an. Anh Vui   ăn cơm trưa ngoài quán vội bỏ chén quên cả trả tiền phóng xe về nhà chị Sa. Vừa nhìn thấy bà An, mẹ của Huy khóc nức nở, anh đành cười để động viên an ủi bà. Vui nói:

- Việc anh Huy nếu phải vào bệnh viện con biết cũng không có gì nguy hiểm đâu mẹ. Con biết nếu anh Huy không bình tĩnh thế nào cũng bị sốc mạnh. Mẹ nghĩ thử coi, công ty T. H. của anh  làm ăn đang mở rộng mấy công trình xây dựng cơ sở hạ tầng vốn đầu tư  vào đấy nhiều tiền lắm, đùng một cái ông giám đốc Bá bị tai biến  đột tử không kịp nói một lời. Trong việc làm ăn của công ty T. H. có nhiều điều còn phải bàn, anh Huy trưởng phòng  vật tư, anh quản lý, nhưng từ ngày ông Cần lên, ông nhập  và…

Con Lanh từ cổng chạy vào nhà mặt mày xanh mét nói không ra hơi:

- Bà ơi, mẹ ơi, con chào chú Vui. Con đến công ty xin gặp ông Tư  Cần  thì thấy mấy người vừa vào xe ô tô con chuẩn bị đi. Con gọi: “Bác Tư  ơi”,  ông ta  mở cửa xe mặt trầm lặng bước tới ôm lấy vai con nói giọng rưng rưng đầy xúc động: “Khổ thân con gái bố Huy, bố con phát điên, lại điên nặng nữa mới khổ cho gia đình con và công ty của bác. Bố con hiện đang trong cơn điên kịch phát rất nặng chưa cảm nhận và phân biệt được gì đâu, nên về nói với bà,  với mẹ, chưa đi thăm nuôi, gia đình tin vào bệnh viện người ta chăm sóc chu đáo, khi nào bố con êm êm, bác đón gia đình lên bệnh viện thăm bố con nghe chưa. Thôi về đi con, ngoan khi nào bố con khoẻ bác ghé chơi, con đàn cho bác và bố nghe.”

Con Lanh oà khóc.

*

Chi Mai súng sính trong bộ rất mốt, áo rộng cổ hở nửa bộ ngực ngồn ngộn đầy khiêu khích, quần không ly lồ lộ cặp đùi của cô gái hai mươi bốn tuổi chân dài; biết mình đẹp lại biết nhõng nhẽo đúng chỗ biết làm duyên với từng người. Đôi mắt lá răm đen nháy, sắc lẻm đã chau mày nhìn chàng trai nào là anh ta chết đuối trong đôi mắt của Chi Mai. Với Tư  Cần, Mai chưa hề nheo nheo con mắt tinh quái mà cô mới bĩu cái môi hồng hồng bỏ nhỏ vào tai ông từ “chú” thành từ “anh” cùng bộ mặt phụng phịu, Tư  Cần  đã  gật đầu lia lịa. Chi Mai đang làm thống kê của phòng vật tư, khi ông giám đốc  đột tử, Tư Cần được trên giao quyền giám đốc. Hồi ông Bá đang nắm quyền, ông đã  dự  kiến đưa Huy lên phó giám đốc, đề nghị cấp trên điều Tư Cần về xí nghiệp in. Trưởng phòng vật tư  Huy thấp thỏm chờ bổ nhiệm cái chức phó,  song cũng  đùng một cái, cấp trên bổ nhiệm Tư Cần quyền giám đốc thay cho ông Bá. Những công trình  xây dựng hạ tầng cơ sở, ông Bá làm dở, nay Tư Cần quản lý; ông rút toàn bộ chứng từ thanh quyết toán cũ về văn phòng, làm lại. Biết việc này, Huy chấp hành cung cấp chứng từ, song chỉ giao bản photo thôi. Tư Cần gặp riêng Huy ba lần ở nhà hàng, nhưng Huy nhậu thì nhậu, song không gật đầu làm theo ý của ông. Trong phòng vật tư, Tư  Cần biết Chi Mai vốn là cô gái ăn chơi, nhiều  lần cô thay đổi vật tư  từ hàng ngoại đánh tráo hàng nội ăn chênh lệch, Huy kiểm điểm gay gắt, Chi Mai ghét Huy lắm. Qua vài lần gặp gỡ riêng, ông nắm được cô gái này, Tư Cần điều Mai về văn phòng Ban giám đốc làm thư  ký cho ông mà trước đây ông giám đốc cũ không xài thư ký. Hôm Mai nhận quyết định, chính Huy trưởng phòng vật tư  nơi quản lý cô  cũng  bất ngờ, anh Huy gọi điện hỏi bộ phận tổ chức, điều cán bộ của phòng, ít ra cũng trao đổi với trưởng phòng một câu. Trưởng phòng tổ chức cười khùng khục nói, lệnh của ông Tư, Huy biết Tư Cần là ai rồi chớ, ổng chỉ là sếp thường thường bậc  trung, song ổng có trong tay nhiều cái mà người đời tìm kiếm vất vả nên ông chỉ đạo cả sếp đại bề trên. Ông Tư  lệnh cho tổ chức nhận thằng cháu bên vợ vừa ra tù về thay chỗ cho cô Chi Mai đấy; chiều mai nó đến nhận bàn giao. Mọi việc, sáng mai giao ban, Tư Cần mới thông báo, coi như việc đã rồi. Chấp hành lệnh trên nghiêm chỉnh nghe. Huy ức lắm, song phải chấp hành.

Sáng hôm ấy, Chi Mai  trang điểm nền nã,  đẩy nhẹ cửa phòng  giám đốc lách mình vào. Hương thơm ngào ngạt từ  tấm thân  con gái tươi trẻ như  làm  mơ màng  cả ba ông Phúc, Lộc, Thọ, đặt nghiêm chỉnh trên tủ kính  trước bàn làm việc của  giám đốc Tư  Cần. Tư Cần vuốt mái tóc sợi trắng thắng sợi đen, nhưng kỹ thuật của công nghiệp nhuộm hiện đại khó nhận biết mái tóc kia đã cõng bao năm mưa nắng  của cuộc đời ông,  nó cũng già nua theo tuổi tác, nhưng  tóc  ông lại  đen nhánh, óng mượt như  tơ. Ngả mình trên ghế, Tư  Cần hỏi trống không:

- Có gì mới không  cưng?

Chi Mai liếc ông giám đốc tưởng cắt đứt cả  bình  hoa tươi mà chị tạp vụ vừa đặt trước bàn.

- Bộ mấy tháng nay em cung cấp cho  sếp toàn  thông  tin,  tài liệu cực kỳ quan trọng mà “sếp” chỉ cho em được nụ cười suông  vậy sao?

- Cưng muốn gì cũng phải từ  từ  anh lo đủ  cho. Nghe mấy đứa kháo nhau, em tậu cái xe màu đỏ chót đi thì sang trọng đấy, nhưng  người ta dễ nhận  ra lắm.

- Có năm mươi hai triệu cái xe,  chưa bằng một phần nghìn cái dấu phẩy trong xấp tài liệu em có trong tay đây,  mai mốt xong việc anh phải chi cho em cái xế hộp, còn căn nhà em bàn với anh, em nhờ ông chú mua đất bên Thảo Điền, mình xây theo kiểu Pháp có nhiều ngách, nếu mụ già nhà anh có phát hiện anh ở đó còn có chỗ cho anh chui vào trốn chớ.

- Còn số tiền sau khi quyết toán công trình san lấp khu A ven sông em bỏ ở ngân hàng tính làm gì?

- Để lo cho anh sau này,  bộ anh tưởng…

Tư Cần cười, khen “con cún này dễ thương”  láu cá mà biết tính khôn;  một  tay ông cầm cây bút, một tay hoạt động theo bản năng, Chi Mai cười hi hí nói :

-  Để em ra chốt cửa đã.

Mai quay vào bàn lấy từ trong giỏ xách ra một tập giấy trao cho Tư  Cần,  cô cười  tủm tỉm nói nhỏ sát vào tai ông; mặc dù lúc này trong phòng rộng chỉ có hai người .

- Đây là số hồ sơ cuối cùng,  phiếu thu, chi do anh ký của ba công trình   bên khu D ven sông, ông Bá làm dở, thằng Huy giữ kỹ lắm đấy, mấy ngày nay Huy đang điên lên về số tài liệu này đây. Huy tâm sự với em là, từ ngày ông Bá đột tử, ông Tư  nắm quyền ăn đậm, uống mặn, cầm dày những công trình bàn giao cái vỏ…

- Người ta còn ăn bằng mười anh,  anh còn lo cho sếp bề trên hai, ba chỗ, còn dành cho “con cún” cục cưng của anh nữa chớ.

Mai nguýt dài giụi đầu vào ngực Tư  Cần  nhõng nhẽo :

- Con “cún” này xin anh “Tư  sồn  sồn” một dấu phảy thôi.

- Mười phảy anh cũng dành cho cưng.

- Anh cho con “cún” này bao nhiêu rồi cũng lại là của anh hết, thân em cũng của anh mà.

Tư  Cần giơ xấp giấy :

- ừ thì anh cũng lo cho tương lai của anh và em. Bản gốc chớ?

- Nhìn chữ ký như gà bới của anh coi?

- ờ, đúng bản gốc .

- Thằng Huy đang làm đơn tố cáo lên ban thanh tra đấy.

- Anh phải trị ngay,  anh mua nó với giá cao vậy, nó không vô  chỗ…

Tư  Cần và Chi Mai cười ngất.

*

Cuộc họp giao ban sáng nay cũng bình thường như bao buổi sáng ở công ty T.H. này. Ông  Biền, phó giám đốc công ty báo cáo tiến trình  thi công ở mấy công trình, các  trưởng phòng nghiệp vụ đề xuất những ý kiến về chuyên môn, kế toán trưởng báo cáo tình hình tài chính, rồi đến  việc mua sắm trang thiết bị. Sau các ý kiến, giám đốc phát biểu chỉ đạo để kết thúc cuộc giao ban thì trưởng phòng vật tư  Huy lại phát biểu mà anh đề nghị giám đốc chỉ đạo phòng tổ chức rút anh Hải về trên công ty, phòng vật tư không chấp nhận một người làm kế toán vật tư mà không có bằng cấp chuyên môn; đã vậy lại tự do xuất phiếu chi hàng  không có ý kiến của trưởng phòng, mua vật tư của người quen mà chưa được sự đồng ý của bộ phận kỹ thuật…

Ông Biền cắt ngang lời của Huy:

- Cậu Hải nhanh  nhẹn, nhạy bén với giá cả thị trường không sợ hớ đâu, nếu  đồng chí trưởng phòng vật tư  cũng nhạy bén, linh hoạt như  cậu Hải công ty ta làm ăn chắc khá từ lâu rồi. Sau mỗi lần cậu Hải báo cáo mua hàng mới, tôi kiểm tra thì cậu Hải nói đã xin ý của anh Huy. Thế là năng động trong kinh tế thị trường, miễn là… - Và Biền nhìn về phía cô Vinh,  kế toán trưởng. Cô Vinh mặt cau có khi nhận ra ánh mắt của Biền. Cô đưa  đôi mắt đen  ánh  lên như thuỷ tinh vào cô Mai. Mai cầm ly nước đưa cho Huy nói:

- Anh Huy uống nước đi rồi nghe em  trình bày giá cả mấy lô hàng  anh Hải mua, biểu giá mấy nơi chào hàng để anh hiểu và  Ban giám đốc kịp thời chỉ đạo.

Huy đỡ  ly nước Mai vừa đặt vào tay nghe cô Vinh  trình bày. Lúc sau tai bùng bùng,  người bốc hỏa  bừng bừng, chân tay ngứa ngáy.  Bỗng Huy nhảy lên  la hét hất tung cả chồng báo vẫn xếp ngay ngắn góc bàn. Mười hai người trong buổi họp giao ban  hoảng hốt, người nhào tới ôm ghì lấy Huy, kẻ lảng tránh vào góc phòng hút thuốc. Huy la hét vùng vẫy, nhưng nhiều cánh tay đã giữ Huy  nằm im. Bỗng cô Mai la, tiếng của cô nhỏ nhưng rõ ràng:

- Ông này phát điên mất rồi. Tiền sử di truyền trước đây bố ông cũng điên đấy.

Tiếng ai đó la:

- Gọi xe cấp cứu ngay.

Tiếng  a lô vang và gấp gáp.

Huy bị những cánh tay ghì xuống nền nhà lát  gạch bông sáng lạnh, song anh vùng vẫy, chòi đạp la hét, đầu anh nóng bừng bừng, mắt  đỏ vằn, miệng sùi bọt. Ngoài cổng cơ quan, tiếng còi xe cấp cứu vang làm náo loạn cả buổi sáng đầu tháng ba  nóng bức đến ngột ngạt.

*

Huy cười mặt nhăn nhó đau khổ vỗ vai bác sỹ nói giọng nhỏ nhẹ mềm mỏng:

- Không hiểu sao người ta lại cho là tôi bị tâm thần, là điên?

Vị bác sỹ nhìn Huy đầy cảnh giác làm anh  bực tức hét toáng lên:

- Anh có cho là tôi điên không?

- Có người điên nào nói là mình bị điên đâu!

Huy đập tay xuống bàn nghe “rầm” làm ông bác sỹ giật mình lùi nhanh ra  khỏi phòng bệnh,  Huy hét lên:

- Từ trưa đến giờ hai người khám bệnh  cứ cho là thằng này điên khùng,  tâm thần không lẽ  ta là kẻ điên thật  rồi sao. Anh hét toáng, song tiếng kêu  sôi sục trong căn phòng kín, anh quằn quại như con thú bị thương  tuyệt vọng giữa mùa đông nơi hoang mạc.

Ngày thứ hai Huy không đụng đến phần ăn và số thuốc của bệnh viện tâm thần phát cho, anh uống nước và đái vung ra nền nhà. Anh nhân viên phục vụ dọn dẹp và cô y tá mang thuốc vào mặt nhăn nhó nói với nhau:

- Ông này la hổng có bị tâm thần, mà “xả” kiểu này chắc chết  tôi quá.

Huy gườm gườm nhìn anh thanh  niên. Cô y tá cười hiền  khô nói nhỏ cầu thân:

- Anh Huy à, buổi sáng anh tỉnh, anh uống thuốc cho em nghen, anh uống thuốc thì mới  hết bệnh  nghe  anh.

- Uống thuốc thì hết bệnh tâm thần hả cô?

- Dạ, đúng như vậy anh ạ. Nào anh Huy dễ thương quá, anh uống thuốc  nghen - Vừa nói,  cô  ta đưa những viên thuốc  cho Huy. Quá ức lòng, rõ ràng  anh  tỉnh táo minh  mẫn  thế này mà họ cứ bảo anh bị tâm thần,  Huy bậm môi hất  tay cô y tá làm những viên thuốc bay tứ  tung khắp phòng bệnh. Huy hét:

- Tôi như thế này sao mấy người cứ bắt người ta uống thuốc điên hả, tôi điên hồi nào,  hồi nào? - Huy lồng lộn, cái xích sắt  ở chân  loảng xoảng.

Cô y tá nhặt những viên thuốc mắt nhớn nhác, thè lưỡi, lắc đầu. Anh nhân viên phục vụ nhăn mặt nhìn  Huy như  nhìn kẻ xa lạ. Khi hai người ra khỏi phòng, cô y tá nói :

- Anh vào làm vệ sinh cẩn thận, những trường hợp như  thế này là mệt  lắm, không biết lúc nào người bệnh lên cơn,  lúc nào tỉnh mà lần. Người điên không bao giờ nhận mình điên. Khi nào họ nhận biết mình bị điên, nghĩa là họ đã tỉnh .

- Tiếng cửa phòng đóng rầm lại ngăn cách thế giới bên ngoài với anh. Huy ôm đầu nước mắt giàn giụa. Huy tu một hơi cạn bình nước và nằm vật ra nền nhà ngủ lịm.

Hình như đêm đã đổ nghiêng về sáng, Huy không biết là mấy giờ, anh  nghe tiếng gọi từ ô cửa sổ giữa hai phòng bệnh:

- Anh Huy ơi, anh thức chưa,  tôi là bạn của thằng Vui, anh có nghe rõ tôi nói không?

Huy tỉnh hẳn người  lắng nghe xem ai gọi mình. Khi Huy định hướng người gọi ở sát cửa sổ, anh trả lời:

-Tôi nghe rõ, anh  là  ai vậy?

- Em là Bảo, bạn của Vui. Chị Sa,  bà và bé Lanh lo cho  anh  lắm. Anh có hiểu vì sao người ta ghép cho anh bị tâm thần đưa vào đây; bây giờ mọi việc anh phải nghe theo em thì có ngày  anh sẽ được ra viện.

Huy nổi cáu gắt :

- A ha, mày lại bảo bố mày uống thuốc của người bị bệnh tâm thần hả, thì ra cả bọn bay hại tao. Trời ơi là trời,  sao tôi lại khốn nạn đến thế này.

- Anh bình tĩnh lại đi, anh nghe em nói đây, em là bạn của Vui, em trai anh đấy, em là Bảo, Bảo mắt trâu.

Huy kéo cái dây xích lạch  xạch  lại gần cửa sổ,  anh  bình  tĩnh hiểu ra, anh hỏi :

- Cậu là Bảo, a anh hiểu rồi; Bảo  em làm bên…

- Đúng rồi. Anh vẫn tỉnh táo bình thường, ở nhà lo anh vào đây không bị điên cũng thành người điên, anh nhận ra em rồi,  anh nghe em đây…

Huy ghé tai gần cửa sổ nghe những lời của Bảo. Hai người thì thầm với nhau trong đêm mưa rả rích giữa tháng tám này.

Và sau đấy bác sĩ điều trị thông báo bệnh nhân Huy có dấu hiệu  khả quan; buổi sáng bệnh nhân tỉnh táo, uống thuốc, đã biết ăn cơm và đi vệ sinh đúng chỗ.

Cô y tá ra khỏi phòng, Huy nhìn những viên thuốc  rồi nhét vội vào trong ruột gối như bao ngày anh vẫn làm, tối đưa cho Bảo. Lúc sau anh chàng  làm vệ sinh phòng  cho bệnh  nhân  nam vào, Huy nhảy cà  tưng và  chỉ vào mặt anh ta hét :

- Thằng nào đây, mày  đánh tao hả, chơi tới cùng nghe mày - Vừa la, Huy nhảy choi choi,  dây xích loảng xoảng dưới nền gạch  nền nhà. Anh chàng đẩy nhanh cây lau nhà, dọn vệ sinh những chỗ bẩn, mắt dáo dác rồi  nhanh chóng rời khỏi phòng. Phòng bên người bệnh nhân ngồi  cười, cười hoài, cười đến khi cô y tá và chàng trai dọn xong vệ sinh phòng bệnh, anh vẫn cười; hình như anh ta không còn cảm giác mỏi miệng nữa. Ra khỏi phòng bệnh  anh ta nói với cô  y tá vừa đi tới:

- Hồi sáng chị nói bệnh nhân Huy sau cơn điên đã tỉnh,  giờ này lão ta lên cơn rồi, như  vậy ông ta  đã tỉnh  sau cơn điên dài ngày.

Huy nghe rõ anh chàng làm vệ sinh cho bệnh nhân  nam nói chuyện với cô y tá, Huy cười thầm nghĩ, mình chưa bao giờ bị tâm thần, hoàn toàn tỉnh táo để nói với họ rằng, tôi không điên, thì họ cho là mình  điên, khi mình làm kẻ điên thì họ nói mình  tỉnh.

Huy nhìn sang phòng bệnh sát bên thấy Bảo ngồi thu lu trên giường  nghênh mặt lên trần nhà cười làm Huy cũng bật cười.Tối qua  Huy đã kể đến phần cuối của vụ thanh toán phần xây dựng hạ tầng cơ sở  khu A, Bảo nói ghi âm rất tốt,  anh ráng làm người điên  vài ngày nữa rồi ra viện. Huy mỉn cười, nụ cười vu vơ vô cảm,  anh  thấy chua  chát cho số phận của đời người. Ăn xong phần cơm và những trái cây vợ anh gửi vào từ mấy ngày nay, rồi ngủ thiếp đi trong chập  chờn  mơ màng giữa cõi thực và hư.

*

Trong căn nhà sang trọng,  tiện nghi toàn đồ cao cấp,  xây theo kiểu Pháp bên sông Sài Gòn, Chi Mai choàng cái khăn  sơ sài từ trong phòng tắm đi ra.  Giám đốc Cần  nửa nằm, nửa ngả người trên giường nghe điện thoại di động. Chi Mai cười  đầy thoả mãn ủi đầu vào ngực Tư  Cần bật ngửa ra trề môi hỏi:

- Điện thoại của bà “chằng lửa” nhà ông hả? Thôi bữa nay chơi với em như  thế  được rồi, bây giờ  về với mụ già đi, sức  mấy dám ở đây tới sáng…

Tư Cần gạt Chi Mai mạnh ra khỏi ngực làm tung cái khăn, người cô lõa lồ, Cần gắt với người đàm thoại:

- Anh nói cụ thể tôi nghe xem nào?

Tiếng nói trong máy  điện thoại di động Chi Mai nghe không được, song Tư Cần mặt tái  xám rồi bật lên tiếng kêu đau đớn đến tuyệt vọng, ông ta ậc  lên mấy cái  rồi ngoẹo đầu ngất lịm.

Chi Mai tưởng người tình giỡn chơi, cô bẹo má  Tư Cần  cầm điện thoại di động áp vào tai:

- A lố, ai… a anh Biền hả, em đây, Chi Mai… Sao,  anh nói sao, bên công an người ta  cung cấp băng ghi âm, ghi cả hình Huy  không có bị điên khùng gì. Huy đã trình bày rất rành  mạch cụ thể  từng vụ việc làm ăn của chúng ta. Hiện nay  Ban  thanh  tra  sở   yêu  cầu  anh Tư  Cần.

Chi Mai quay lại kéo tai Tư  Cần bỗng thấy miệng ông  méo sẹo, mắt  trợn, cô lay gọi, nhưng Tư  Cần lịm rồi. Chi Mai kêu:

- Anh Biền ơi, ông Tư  Cần chết rồi, trời ơi, anh đến ngay nhà em,  nhanh lên.

- Kêu  xe  cấp  cứu  nhanh  lên.

Lúc sau tiếng xe cấp cứu kêu: “bí...bo…bí…bo..” vang vọng y như buổi sáng tiếng xe cấp cứu đến trụ sở công ty san lấp T.H. đưa trưởng  phòng vật tư  Huy vào bệnh viện tâm thần. Tiếng xe cấp cứu có khác chăng, sáng hôm ấy trời oi nồng ngột ngạt, còn tối nay bầu trời mát dịu, nhưng xe đưa bệnh  nhân tới bệnh viện thì Tư  Cần bị liệt nửa người.

*

Sau những ngày bệnh viện tận tình cứu chữa, một hôm  bác sĩ trưởng khoa buồn rầu  nói, ông Tư  sống được là may lắm rồi;  song  nửa thân người không thể hồi phục được, đành sống những năm tháng cuối đời bằng bán thân bất toại.

Ba tháng sau, một buổi chiều vợ chồng Huy đến bệnh viện thăm ông Tư  Cần. Ông nằm đó như cái xác; khi Huy đặt tay vào người ông, hai giọt nuớc mắt đục lờ ứa ra từ hai hõm mắt sâu thăm thẳm. Sâu  đến vô cùng.

Bà Tư  Hoa vợ ông Cần ôm lấy chị Sa vợ Huy mếu máo:

- Trời ơi, nếu ông Tư Cần nhà tôi cũng chỉ bị tâm thần như  anh Huy, rồi lại tỉnh táo khoẻ mạnh thì tôi đỡ khổ bao nhiêu. Hay như con Chi Mai, lão Biền, cha Dy vào tù vài năm rồi về, đằng này ông nằm đó,  sống đấy mà còn khổ hơn chết, trời ơi là trời.

Huy nắm chặt bàn tay bà Tư  Hoa  nhìn bà trong ánh mắt bao dung.

(Báo Văn nghệ)

Mưa rào cuối hạ

Vào mỗi buổi chiều cuối tháng, nhận từ tay người thiếu phụ trẻ, đẹp và có dáng vẻ đài các ấy chiếc phong bì tiền thù lao dạy học, anh không khỏi ngượng ngùng. Suốt dọc đường về anh lại thấy vui vui. Có khi cao hứng anh còn tạt vào một quán cà phê làm một ly cho tỉnh táo. Anh không biết nên cảm ơn cái đinh đã găm vào bánh xe khiến anh đang lái xe loạng choạng suýt ngã hay cảm ơn cơn mưa rào đổ ập xuống phố phường trong một buổi chiều vô vị.

“Mất toi cái ruột còn gì? Thủng tới bốn lỗ?”. Bác chữa xe hon đa, một người về hưu, miệng ngậm điếu thuốc lá lệch sang bên mép, giơ chiếc ruột xe hon đa lên coi kỹ từng lỗ thủng đinh cào. “Thay săm mới hay vá, tuỳ chú”. Cơn mưa rào ập đến, dòng người xe đang lao trên đường, dạt cả vào hai bên tìm chỗ tránh mưa. Những hạt mưa to bằng hạt ngô rơi lộp bộp trên chiếc yên xe máy của anh. Bác chữa xe thu vội đồ nghề, chạy vào một gốc cây. Anh vào quán cà phê. Không gian trong phòng tối mờ. Ngọn nến ở quầy đủ để anh nhìn thấy một người đàn bà ngồi trước với li nước cam. Anh đặt mấy cuốn sách trong túi ni lông lên bàn đối diện và lặng lẽ châm thuốc hút.

“ Nếu không phiền, xin anh tý lửa”. Người phụ nữ đã đến trước mặt. Chị mặc đồ đen, thoang thoảng mùi nước hoa thơm dịu. Anh lập bập châm lửa vào điếu thuốc của chị. “Không sao, chị cứ tự nhiên”. Thứ thuốc người đàn bà hút chỉ nhỏ bằng đầu đũa, sau này anh biết đấy là thuốc Capri - một loại thuốc lá ngon, phụ nữ hay dùng.

Trời vẫn mưa. Quán cà phê vắng khách. ở quầy két, cháu gái sau khi bưng ra cho anh ly cà phê đã quay vào nhà trong coi ti vi.

“Chắc anh làm nghề thầy giáo?”. Chị hỏi bất chợt. “Dạ, phải”, anh đáp dè dặt và nhìn người phụ nữ vẻ thăm dò. Chị ta có gương mặt thật đẹp. Đôi mắt đen linh lợi, có phần hơi sắc sảo. “Nhưng hiện giờ tôi thất nghhiệp” - Anh bảo người đàn bà như vậy. “Sao thế ạ? ”. “Tôi ở một tỉnh xa phải nghỉ hưu sớm để chuyển về Hà Nội dạy hợp đồng...”. “Thế còn chị nhà?”. “Nhà tôi bị ung thư, mất đã dăm năm nay rồi…”. “Thế à… Xin lỗi anh, tôi thật vô ý”. “Không có gì. Tôi đã quen với chuyện này rồi”.

Im lặng một lúc lâu. Anh nhấp từng ngụm cà phê đắng ngắt. Chị ngồi nhả từng hơi thuốc lá và nhìn mưa rơi ngoài đường. Chiếc xe hon đa bị thủng ruột đã được tháo rời một bánh đứng giữa trời mưa. Bác thợ sửa xe phủ lên tấm ni lông mỏng. Ngay trước cửa quán cà phê, một chiếc Attila màu trắng, anh đoán là của chị.

“Nếu anh không phiền, tôi muốn nhờ anh một việc”. Chị nhìn anh với vẻ chân thành. “Việc gì chị cứ nói”, anh bảo chị. “Tôi có hai cháu nhỏ. Một dứa học lớp 5, một cháu học lớp 7. Gia đình tôi muốn nhờ anh kèm thêm cho các cháu”, chị nhìn anh giây lát rồi nói ngập ngừng. “Việc tiền nong, anh đừng ngại. Tôi sẽ trả anh thù lao thích đáng với công sức lao động của anh. Chỉ mong các cháu nhà tôi học hành tiến bộ”.

Bản hợp đồng miệng giữa anh và chị chỉ có vậy, nhưng có hiệu lực ngay vào tuần thứ nhất của tháng. Anh trở thành một thầy giáo dạy tư. Lớp học chỉ có hai học trò. Một trai, một gái. Mỗi tuần ba buổi cứ vào quãng từ sáu giờ đến tám giờ tối, anh lại đi trên chiếc xe máy cà tàng đến nhà chị ở một ngôi biệt thự bên Hồ Tây dạy cho hai đứa trẻ. Một cử nhân toán đã từng dạy cấp II, rồi cấp III. Đã từng được mời dạy luyện thi giỏi toán cho đám trẻ con hàng tỉnh, anh có dư kinh nghiệm để đào luyện hai trò trong vòng ba tháng từ những học sinh trung bình về tự nhiên trở thành khá, rồi giỏi. Kết thúc học kỳ thứ nhất, cả hai học trò đều đem về khoe mẹ tấm giấy khen và phần thưởng học sinh giỏi. Người vui nhất là chị. Nhưng người vui hơn nữa, mừng đến ứa nước mắt là ông nội hai cháu.

Sau mấy tháng làm thầy dạy tư, anh vỡ ra nhiều điều bí ẩn trong ngôi biệt thự đẹp đẽ này. Ông nội hai đứa trẻ nguyên là một vị giáo sư già về hưu đã gần mười năm nay. Hai người con trai và một cô con gái của giáo sư đều được học hành tử tế ở nước ngoài. Khi các nước Đông Âu tan vỡ chuyển sang cơ chế thị trường, con trai, con gái của vị giáo sư, có người bằng cử nhân, bằng tiến sĩ. Họ về sống và làm việc trong nước vài năm, lấy vợ, lấy chồng cho cha yên lòng rồi tìm cách đi tu nghiệp ở nước ngoài và không về nữa. Người ở Ba Lan, ở Nga, kẻ ở Đức.

Chồng chị là con trai thứ hai, theo như lời giáo sư . “Cháu nó công tác ở Ba Lan”. Nghe chuyện của người thì biết vậy, nhưng nhìn đồ đạc nội thất trong nhà, biết chủ là người khá giả. Ngôi nhà chị đang ở với hai con thừa hưởng của bố chồng. Chỉ có điều, ngôi biệt thự xây từ thời Pháp, mái ngói đã cũ nát. Có lần trời mưa nước ngấm dột tí tách. Anh đã phải giúp ông giáo sư căng tấm ni lông, chống dột. Lúc về đến nhà, chị thấy cảnh tượng ấy, cảm động lắm. Vào những giờ anh cho hai đứa trẻ làm bài kiểm tra, ông giáo sư thường mời anh ra ngồi nghỉ uống trà, ăn bánh. Ông ngồi trong chiếc ghế bành, vuốt ve con mèo và kể cho anh nghe những câu chuyện thời quá vãng của ông. ấy là những năm ông đi dạy học ở rừng Việt Bắc. Hình như ông là chuyên gia nghiên cứu về lịch sử hay văn học gì đó. Vui chuyện đã có lúc, ông hỏi anh. “Này cậu giáo, bây giờ người ta dạy nhân vật trung tâm của văn học là ai. Thời tôi á… Đó là công nông binh… Một thời đại anh hùng, sản sinh ra những nhân vật anh hùng…”. Anh mù tịt về văn chương, nghệ thuật  mặc dù lúc rỗi rãi cũng hay xem phim, đọc sách. Anh nói với vị giáo sư. “Thưa bác, cháu không hiểu nhiều lắm về văn chương, nhưng cuốn sách nào cháu đọc thấy không xa lạ với cuộc sống, làm người đọc tin ở con người, tin ở lẽ phải là cháu thấy vui”. “Cậu nghĩ cũng lạ nhỉ…” Chiêu một hớp nước, lát sau giáo sư tặc lưỡi “nhưng ... cũng phải”.

Có lẽ, chị là người ít trò chuyện với anh nhất. Phận dâu con trong nhà, hơn nữa chị là một doanh nghiệp, biết nói chuyện gì với anh, ngoài việc hỏi anh việc học hành của hai đứa con. Anh lại nghĩ mình chỉ là một nhà giáo dạy tư, chẳng nên tò mò hỏi những chuyện mình không nên biết. Nhưng anh nhận ra rằng, mỗi lời anh giảng cho hai đứa trẻ về cách tính bài toán hoặc anh gợi ý cho chúng soạn một bài văn, lúc ấy chị ngồi lúi húi trong bếp nấu ăn, đều lắng tai lắng nghe. Bằng vốn liếng kiến thức và tấm lòng một người thầy, anh không chỉ dạy cho hai đứa trẻ những cách tìm ra lời giải của bài toán mà còn cố thổi vào tâm hồn chúng tư chất làm người, theo quan niệm của anh.

Các buổi học tan vào tám giờ tối. Lúc ấy, cả nhà ông giáo sư mới ăn cơm. Đã nhiều lần, ông giáo sư và chị mời anh ở lại dùng cơm, nhưng anh một mực chối từ. Lòng tự trọng và sĩ diện của một nhà giáo luôn đẩy anh bước nhanh ra ngoài đường, dù bụng đói. Chị có ý trách anh. Biết vậy nhưng anh không thể. Chị cũng là con cái của một gia đình giàu có ở Hà Nội, về làm dâu trong nhà ông giáo sư, theo con mắt người đời, là môn đăng hộ đối. Nhưng qua ánh mắt của chị, anh biết người phụ nữ ấy không hạnh phúc.

Còn vị giáo sư mỗi khi nói tới con cái, ông thường không vui vẻ gì. Thì ra những bài học lịch sử, sự cao cả của văn chương chữ nghĩa, ông đã từng dạy cho cả ngàn vạn học trò, nhiều người trong số họ đã trở thành những người lính sống chết trên chiến hào, họ vẫn còn nhớ tới ông thầy già, qua những bức thư, những trang nhật ký. Nhiều người trong số họ đã hy sinh, mãi mãi nằm lại trong những cánh rừng… Vậy mà, con trai của ông, chúng được học hành chu đáo, nhưng rồi chính chúng lại làm ông buồn phiền, lo lắng. Buồn nhất là những ngày ông ốm liệt giường đi bệnh viện, nhìn con cái của những người cùng nằm viện với ông vào thăm hỏi chuyện trò, rót cho người ốm từng cốc nước, đút từng thìa cháo... ông thấy mà thèm. Con dâu dù có hiếu thảo tốt nết đến mấy, thì một ngày cũng chỉ ghé thăm nuôi bố chồng được một lần vào buổi trưa, hoặc sáng, hoặc chiều. Chị cũng chỉ ngồi được với ông nửa giờ, lại tất bật về lo cho hai đứa trẻ. Mai phải đi làm sớm. Ông cần người nói chuyện, cần lời hỏi thăm và được nghe tiếng của những đứa con. Những đứa con mà ông đã từng nhịn từng ổ bánh mỳ, cân đường, chút mỡ lợn mua bằng ô phiếu D, có khi phải đi xếp hàng nửa ngày trời mới có được. “Con sẽ thuê cho bố một ôsin”. Thằng con trai nói qua điện thoại đường dài. “Con mới gửi cho vợ con một thùng đồ, con mua tặng bố một đôi giày ý và  biếu bố mấy trăm đô để bố dùng...”.

Bảy mươi lăm tuổi, vị giáo sư già tai còn thính, đầu óc chưa lú lẫn. Giá có thằng con trước mặt, ông không tiếc gì cho nó một cái tát, bất kể nó đã có vợ, có con. Đến câu này thì ông giận quá, chưa kịp nghe xong đã dập máy. “Bố yên tâm đi con sẽ còn ở lại thêm ít năm nữa để học hỏi kinh tế thị trường của tư bản, con sẽ mang kinh nghiệm ấy về xây dựng đất nước”.

Ông giáo sư kể cho anh nghe câu chuyện về anh con trai mình, không giấu nổi vẻ buồn bực. Anh lựa lời khuyên ông. “Bác đừng giận. Anh ấy còn trẻ. Có chí làm giàu. Sau này vợ con còn nhờ”. Đôi mắt ông mờ đục của giáo sư nhìn vào một khoảng tối mông lung. Giọng chùng hẳn xuống. “Tôi…Tôi thật không ngờ con mình đẻ ra, chúng nó lại có ngày đổ đốn đến như thế!”

Rồi ông hỏi anh: “Này, hay tôi già rồi, nghĩ ngợi lẩm cẩm?”.

Anh không có tư cách gì để an ủi giáo sư. Chỉ thương ông. Những lúc chị con dâu đi làm về muộn, ông lại lụi cụi vo gạo, nấu cơm. Ông kiên quyết không cho chị thuê người giúp việc, sợ điều tiếng. Còn hai đứa học trò thỉnh thoảng lại khoe với anh vài tấm ảnh ở nước ngoài gửi về chụp một người đàn ông béo, lùn, lúc mặc áo dạ, đầu đội mũ len đang bốc tuyết; lúc người ấy cởi trần mặc mỗi cái quần xà lỏn ngồi trên bãi tắm biển Đen.

Ca học tan, anh ra về, chào vị giáo sư già, thường là ông đang ngồi ngủ gật trên chiếc ghế bành. Nghe tiếng động, ông hơi giật mình. “ờ... ờ... thầy giáo về…Mai lại tới nha”. Chị ngồi trên chiếc ghế xích đu, dưới bóng một cây nhãn lớn như có ý đợi. Anh không quay đầu nhìn về chỗ chị ngồi, cũng biết chị đang nhìn anh chăm chú. Không hiểu chị nghĩ gì về anh. Điều ấy đâu có quan trọng… Chị tự tay ra mở cánh cổng sắt, chờ anh phóng xe đi, chị mới vào nhà.

Hôm ấy là ngày giỗ vợ anh. Buổi chiều, anh có hai tiết dạy thuê ở một trung tâm luyện thi. Anh mới về đến nhà đứa con trai ra mở cửa, đã khoe: “Bố ơi, lúc nãy có một cô đến nhà, bảo là phụ huynh của bố. Cô ấy nói hôm nay giỗ mẹ, cô mang hoa quả đến cúng”.

Trong túi nho Mỹ, còn có một chiếc phong bì. Thoạt nhìn qua, anh biết ngay là quà của chị. Thằng con nói ngay. “Con định không nhận, nhưng cô ấy cứ đặt lên bàn thờ và còn thắp hương cho mẹ”. “Không sao đâu con. Rồi bố sẽ cảm ơn cô ấy”. Buổi dạy học hai ngày sau đó, lúc anh ra về, chị đã đợi sẵn ở cổng, chỉ nói với anh mỗi câu. “Chị nhà thật xinh...” Anh nhìn chị, nửa như biết ơn, nửa như có ý trách. Chẳng hiểu sao anh lại nói “cám ơn Xuyên”. Chợt chị cầm tay anh. “Thầy giáo, tôi muốn chuyển buổi học thứ sáu này của các cháu vào sáng chủ nhật có được không?”... Chị nhìn anh trong giây lát, tay vẫn cầm tay anh đang đặt lên tay lái xe máy. Chị nói như có ý biện minh cho sự thay đổi lịch biểu học tập thường nhật. “Nhà tôi hôm ấy có giỗ”. “Cũng được! Tôi sẽ thu xếp”. Anh ý tứ gỡ ra khỏi bàn tay ấm nóng, mềm mại của chị. “Chỉ có điều phiền anh tới địa chỉ này. Đây là nhà riêng của tôi”. Chị đưa cho anh mảnh giấy. Anh không xem và cho ngay vào túi áo.

Đúng hẹn, sáng chủ nhật anh tìm tới ngôi nhà xây theo kiểu mới, bốn tầng trong một khu phố bên bờ sông Tô Lịch. Con sông cổ tích đã được kè đá, không còn thấy ở đấy những mảng bèo tây, rau muống và luôn bốc lên mùi hôi thối vào những ngày nước cạn kiệt. Mở cửa cho anh là một người đàn bà có tuổi, thoạt nhìn qua biết ngay là người giúp việc trong nhà. “Cô chủ chờ thầy giáo ở tầng hai”. Anh theo thang gác gỗ bước vào một gian phòng khách rộng, thoáng mát có ban công hướng ra bờ sông. Trên chiếc bàn kính rộng, có sẵn một lọ hoa Făng và một bộ ly chén nước. Nghe tiếng động, anh quay lại. Chị hiện ra trong bộ váy màu mỡ gà, ít khi thấy chị mặc trong ngôi nhà của giáo sư.

“Các cháu đâu cả rồi, hả chị?”. Anh hỏi để giấu vẻ lúng túng, khi biết chỉ có anh và chị đang phải đối diện với nhau trong một gian phòng trống vắng.

“Thực ra hôm nay tôi không muốn anh phải dạy học. Tôi muốn có được chút thời gian rảnh rỗi để ngồi nói chuyện với anh…Xin anh tha thứ…Anh biết không, nhiều khi tôi buồn, chỉ muốn chết…”

Một trăm hai mươi phút, anh ngồi im lặng trong một không gian yên tĩnh, có thể nghe rõ tiếng đổ nhịp tích tắc đều đặn của quả lắc chiếc đồng hồ lớn đặt ở góc nhà, nghe cả tiếng khóc không kìm nén nổi xúc động, đau đớn của chị. Chị nói về nỗi khổ của một nàng dâu, về sự cô đơn trống trải của một người đàn bà, về những chuyến hàng, những đồng đô la của chồng chị, lâu lâu gửi về. Đô la, hàng hoá biến thành đất đai, nhà cửa, thành những bữa ăn mà chỉ nghe kể anh biết có món mình chưa bao giờ được nếm? Nhưng chị không thiết tiền, cả cái công ty tư nhân hữu hạn mà người chồng đã tạo dựng cho chị, đặt chị thành một bà giám đốc. Chị thèm muốn và khao khát lại là một tô phở gánh, kê đôi dép nhựa ngồi ăn ngay bên vệ đường cùng người yêu như ngày xa xưa chị từng có thời đi học, trong túi của hai người chỉ đủ tiền trả cho hai bát phở sinh viên…

“Tôi biết anh là người có tâm hồn nhạy cảm. Chuyện của tôi đấy…Buồn lắm phải không?”

Chị chỉ bảo anh như vậy. Và lặng lẽ lau nước mắt.

*

*     *

Vào một ngày cuối năm, ông giáo sư ngã bệnh. Buổi sáng ngủ dậy đang tập bài dưỡng sinh, ông thấy người khó chịu và ngã vật xuống nền nhà. Lúc chị gọi được xe cấp cứu đưa ông vào viện, ông đã hôn mê không còn biết gì nữa. Vốn là một người danh tiếng, lại quen biết nhiều, ông giáo sư đã được các thầy thuốc hết lòng cứu chữa, nhưng ông cũng chỉ sống được đến ngày thứ sáu là ra đi. Những ngày bố chồng hấp hối, chị nghỉ việc cơ quan để lo chăm sóc ông. Anh trở thành người phụ tá cho chị thường xuyên có mặt tại viện, lúc lo chạy thuốc thang, lúc liên hệ bác sĩ… Và buổi tối, anh ngồi canh chừng ông giúp chị. Anh làm công việc một cách tự nguyện. Gần một năm anh dạy cho hai đứa trẻ, anh thực sự đã trở thành một người bạn của ông. Không còn có điều kiện lên giảng đường, đi dự các cuộc hội thảo khoa học để nói ra được những điều ông suy nghĩ, nung nấu về thời cuộc, về lịch sử, về chuyện những vụ án ông đọc qua báo, xem ti vi, về con người…Ông giáo sư đã có anh để chia sẻ. Phần nhiều anh nghe ông nói, không tranh luận, kể cả những việc, anh biết mười mươi cách nghĩ, cách hiểu của ông đã xa lạ với cuộc sống mới, lớp con cháu ông đã nghĩ khác, làm khác. Chỉ có điều những suy nghĩ của ông thật chân thành, không vụ lợi nên anh lại thấy thương, không nỡ trách ông. Nhìn ông nằm nhắm mắt, tay chân bất động, sự sống chỉ được biết qua cái ống thở chụp lên mũi và chiếc máy đo nhịp tim có những tín hiệu đỏ nhấp nháy để báo hiệu rằng ông còn đang tồn tại. Đã có lúc anh hỏi: Giá như ông biết chị con dâu đã dành cho anh cả một buổi để chuyện trò rất riêng tư về mình, ông nghĩ sao nhỉ? Liệu ông có tha thứ cho anh, cho chị? Đã có lúc anh ngồi hàng giờ, cạnh ông chỉ để nhìn những nếp nhăn trên trán ông, nơi khoé mắt. Chúng nhăn nheo, uốn khúc như một dấu hỏi, hệt như những tồn nghi về lịch sử, về những trận đánh mà ông đã dày công nghiên cứu, còn bám đuổi theo ông cho đến lúc chết?

Chị con gái út về được với cha, chỉ cách lúc ông trút hơi thở cuối cùng có một ngày. Hai anh con trai, một người đang ở Mỹ, không mua được vé máy bay để về. Còn chồng chị, theo như lời chị nói: anh đang vướng vào một phi vụ làm ăn. Cụ có mệnh hệ gì, đã có chị và Nhà nước lo. Đến 49 ngày nhất định anh sẽ về.

Tang lễ ông giáo sư được cử hành trang trọng. Khoảng sân xi măng nườm nượp xe con. Khách đến viếng có tới vài trăm vòng hoa. Anh cũng đến viếng ông, đi chung với một đoàn nhà giáo. Gương mặt ông giáo sư được cô con gái trang điểm hồng hào như đang ngủ. Anh nhìn ông lần cuối, những vết nhăn trên vầng trán già nua đã được son phấn ngụy trang, biến mất. Chẳng hiểu sao anh lại nhớ tới có lần ông giáo sư pha trà, mời anh một chén, nhìn anh hồi lâu, rồi ông bảo: “Cháu là đẻ lễ với thằng con trai thứ hai nhà bác. Năm ấy bộ đội ta vừa đánh xong chiến dịch biên giới”. Anh thưa với ông giáo sư: “Còn mẹ cháu kể, cháu đẻ rơi trong lúc chạy càn”. Chẳng thấy ông giáo sư nói gì nữa, chỉ chép miệng.

Lúc đi ngang qua chỗ người nhà đứng chịu tang, anh thoáng thấy chị nhìn mình. Một gương mặt đau buồn, không son phấn, trang điểm nhưng ngời sáng. Hai đứa học trò của anh đứng cạnh mẹ, ngơ ngác nhìn thầy giáo. Có lẽ, trong số hàng trăm người đến tiễn biệt vị giáo sư già, không ai biết được mối quan hệ giữa bốn người đang hiện hữu nơi đây. Một người đã ra đi, mãi mãi mang theo những bí mật trong ngôi biệt thự cũ. ở đấy có những gian phòng nửa tối, nửa sáng. Chiếc lò sưởi kiểu Pháp trong góc nhà vài chục năm nay không được dùng đến. Thỉnh thoảng một con chuột nhắt lại thập thò cái đầu qua lỗ tròn trên nắp sắt, bịt miệng lò sưởi. Cặp mắt tròn đen tinh nghịch như cố ý trêu tức con mèo lười biếng nằm ngủ lim dim trên chiếc ghế bành.

Anh bước như kẻ mộng du trong tiếng nhạc tang trầm buồn của một buổi chiều. Dù không ngoái lại, anh vẫn biết chị và hai đứa trẻ đang dõi mắt nhìn theo bóng áo người thầy của chúng.

(Báo Văn nghệ)

Tư Biển

Sau khi nhận giấy phục viên, ông Tư Biển quyết định về sống ở xóm Vịnh Nước Sôi, mặc dù nơi đây không phải là quê hương bản quán và cũng chẳng có ai là bà con ruột thịt của ông. Ngày ông trở về thật ấn tượng với người dân ở cái xóm hẻo lánh này, nhất là trẻ con. Thời đó, tàu đò từ Cà Mau đi Năm Căn mỗi ngày chạy một chuyến, nhưng về đến xóm Vịnh Nước Sôi mười lăm ngày mới có một chuyến tàu. Chủ tàu là một thanh niên trong xóm có máu giang hồ. Nhiều năm anh ta đi theo một gánh sơn đông mãi võ, lang bạt đây đó, vừa diễn trò vừa bán thuốc dỏm kiếm sống. Bỗng một hôm anh ta trúng số độc đắc, tính ra hơn trăm cây vàng. Anh chàng này bèn sắm chiếc tàu to đùng vừa chở hành khách, hàng hóa; vừa làm nhà ở, chạy tuyến đường Cà Mau – Năm Căn. Anh ta dành cho vợ con sở hữu chiếc tàu, còn mình lại tiếp tục đi hát. Nhưng cứ mười lăm ngày, tàu của anh chạy thẳng về Vịnh Nước Sôi một chuyến, hành khách không phải trả thêm tiền, xem như một cử chỉ điệu nghệ của anh ta với quê hương. Cái cử chỉ điệu nghệ ấy tỏ ra ích lợi với cư dân Vịnh Nước Sôi. Nếu không, chẳng có ai dại gì sắm tàu chạy về một nơi cuối rừng giáp biển với cái xóm mồ côi không hơn chục ngôi nhà. Mỗi lần tàu về, cả xóm Vịnh Nước Sôi kéo ra bờ sông chờ đón. Người ta ngóng đợi những chuyến tàu ấy mang lại một sự lạ hầu làm thay đổi bầu không khí tù đọng, tẻ nhạt của cuộc sống thường nhật. Chẳng hạn, một ông khách lạ hoắc tận miền Bắc vào tham quan, toàn kể những chuyện mà không một ai ở đây biết được. Hay một bà sang trọng, già móm mém, đi tìm người yêu cũ nghe nói có lưu lạc đến đây thời chống Pháp v.v...

Buổi chiều ông Tư Biển trở về thật tưng bừng. Duy nhất một người trong xóm biết ông, còn tất cả đều không, đơn giản chỉ vì họ chỉ trôi giạt đến đây sau ngày ông đã đi khỏi nơi này. Dù vậy, căn nhà sàn của ông Hai Thưng vẫn chật ních người. Họ đến chủ yếu để xem, để rờ chiếc xe Honda ông Tư Biển vừa mang theo về. Ở cái xóm mà sự đi lại giữa nhà này với nhà kia là những chiếc cầu được ghép bằng những cây đước, chiếc xe Honda xuất hiện ở đây quả là một vật lạ. Càng lạ lùng hơn khi người ta biết ông Tư Biển quyết định về ở hẳn nơi này.

Việc đầu tiên của ông Tư Biển là tìm chỗ cất ngôi nhà cho mình. Vùng rừng ở đây không ai làm chủ. Người mới đến, muốn cất nhà ở đâu thì cứ việc. Thông thường, ngôi nhà mới bao giờ cũng được dựng tiếp sau ngôi nhà cuối cùng của xóm. Nhưng ông Tư Biển lại không theo cái lẽ thông thường ấy. Ông vào sâu trong ngọn rạch Tắc Cây Mắm, nơi tiếp giáp với trảng Chạy Buồm, đốn đước, chặt lá dựng cho mình ngôi nhà sàn nhỏ nhưng thật khang trang. Ông mua lại của một người đi làm củi chiếc xuồng ba lá cũ làm phương tiện đi lại. Còn chiếc xe Honda, ông tháo dây sên làm xích, khóa nó vào chân cột.

Sau khi cất nhà, việc kế tiếp của ông Tư Biển là đào đất đắp bờ, bao ví một góc trảng Chạy Buồm để làm vuông nuôi tôm. Đây cũng là một sự lạ đối với người trong vùng. Trước nay, dân vùng này sinh sống bằng hai nghề chủ yếu. Thứ nhất là vào rừng đốn đước cưa củi hoặc hầm than bán cho các ghe thương hồ. Nhưng sau tháng Tư năm Bảy Lăm không lâu, nhà nước đã cho đóng nhiều trạm kiểm lâm chốt chặn các cửa rừng. Cây đước trở thành tài sản quốc gia. Nhiều nơi người ta đang cho đo đạc lại đất rừng để chuẩn bị lập các lâm trường. Thành ra, nghề sống duy nhất của dân trong vùng bấy giờ chỉ là khai thác thủy sản, chủ yếu là con tôm. Trên con sông Cái nối liền từ biển Đông qua vịnh Thái Lan, người ta khai thác tôm bằng nghề đóng đáy. Trên các sông nhỏ và kinh rạch trong rừng, vào con nước kém, người dân dùng chài để bắt tôm. Tôm được luộc chín, phơi hoặc sấy khô, đập bỏ vỏ, ruột tôm gọi là tôm khô. Tôm khô được thương buôn mang bán ở các chợ, các vùng khan hiếm thực phẩm tươi, như một món đặc sản. Thuở ấy chưa ai xuất khẩu tôm ra nước ngoài. Do vậy, cách bắt tôm của ông Tư Biển trở thành một thứ kỹ nghệ tân tiến. Sau khi đào kinh bao ví khép kín, ông làm một cái cống nhỏ thông ra sông. Vào con nước rong, ông dỡ cống cho nước vào đầy vuông. Nước kém, ông tháo cống, dùng lưới chặn bắt tôm. Kết quả thật không ngờ, số tôm mà ông bắt được gấp năm, bảy lần những gia đình khác. Sau đó không lâu, vuông tôm bắt đầu lan tỏa khắp các vùng rừng trũng, chỉ trừ ra trảng Chạy Buồm, bởi cái trảng nước rộng đến cả ngàn héc-ta này đã có một đơn vị lâm trường độc quyền bao ví. Bây giờ vuông tôm của ông Tư Biển nằm thò vào trong phần đất của lâm trường và được mặc nhiên thừa nhận như một việc đã rồi. Và, cũng chẳng ai dám gặng hỏi hay hạch sách, bởi khi về đây, ông có mang theo hai khẩu súng; một ngắn, một dài, mà nghe đâu ông có đủ giấy phép sử dụng.

Hằng tháng ông Tư Biển theo tàu ra Cà Mau bán tôm rồi đi chơi đâu đó, gần con nước kém lại về để xổ tôm. Khi đi, cửa nhà ông vẫn để ngỏ. Bọn trẻ con trong xóm thường kiếm cua gạch, tôm sú đổi lấy xăng của những người lái tôm, mang đến đây cho nổ máy chiếc xe Honda làm trò tiêu khiển. Ông Tư Biển có biết điều này, nhưng ông cứ lờ đi, không quở trách gì đám trẻ.

Một lần đi bán tôm, ông Tư Biển dẫn theo về một phụ nữ trẻ, da dẻ xanh xao như người đang bệnh sốt rét. Chỉ có ông Hai Thưng là nhận ra đó là cô Mỹ Lệ, con gái duy nhất của vợ chồng Ba Sông.

Vợ chồng Ba Sông là cư dân đầu tiên  đến sinh sống ở xóm Vịnh Nước Sôi này với nghề đóng đáy hàng khơi. Thực chất đây là trạm liên lạc đầu cầu của những người hoạt động cách mạng đi về bằng con đường biển. Hàng đáy của Ba Sông ở ngoài khơi, cách vàm sông chừng mười lăm cây số. Hồi ấy, cái xóm này chưa có tên. Ở vịnh sông, nơi xoáy nước có một mạch hơi khí lục ục sôi trào suốt ngày đêm. Vào những đêm tối trời, những bọt hơi khí ấy phát cháy ngọn lửa xanh lét như lửa ma trơi. Những người lui tới liên lạc qui ước gọi đây là Vịnh Nước Sôi. Chẳng biết tên gọi ấy lan truyền ra dân gian bằng cách nào mà thành địa danh nơi này.

Tư Biển là em nuôi của Ba Sông. Chính cái tên Tư Biển mà ông mang cho đến giờ là do Ba Sông đặt. Tên thật của ông là Bễ. Bễ không phải là biển mà là cái ống bễ lò rèn. Nhà ông làm nghề rèn truyền đời từ thời ông cố, ông nội, rồi đến đời ba ông thì chấm dứt. Nó chấm dứt bởi một tai nạn khủng khiếp. Một hôm có người lạ mang đến một khối sắt hình trụ, lớn cỡ trái bí đao. Người khách muốn thuê rèn một số thanh  mã tấu. Ba ông đã đưa khối sắt vào lò, má ông ngồi kéo ống bễ. Cái khối sắt ấy bỗng dưng phát nổ làm chết cả ba má ông, người khách lạ và đứa em gái của ông đang ngồi chơi gần đó. Ông chỉ còn lại một mình trên đời. Từ đó nghề truyền đời của gia đình ông chấm dứt. Ông xuống một ghe biển làm bạn, bỏ hẳn ngôi nhà cũ, sống lênh đênh ngoài khơi.

Người xưa có câu: “Phước bất trùng lai, họa vô đơn chí”, thế mà đúng. Vào một ngày nắng đẹp, biển yên, chiếc ghe buồm mà ông đi bạn đang neo đậu gần một hòn đảo thì bất ngờ một lượn sóng thần lừng lững nổi lên, cao hơn chục mét, ầm ầm lao về phía đảo và chiếc ghe đánh cá đang neo đậu. Trong phút chốc, chiếc ghe dễ dàng bị nhận chìm như một chiếc lá khô. Đáng lẽ con sóng phải đẩy ông vô phía đảo, đằng này nó lại kéo ông ra khơi. Ông chỉ kịp vớ lấy một cái phao lưới. Suốt bốn ngày bốn đêm ông trôi vật vờ trên biển cho đến khi dạt tấp vào đáy hàng khơi của vợ chồng Ba Sông.

- Nó đã đến đây thì phải ở lại đây thôi!

Đó là câu đầu tiên anh thanh niên tên Bễ nghe được khi vừa thoát khỏi cơn mê man. Cũng trong đêm đó, sau khi nghe người thanh niên được mình vớt lên từ biển kể hết nguồn cơn lai lịch, Ba Sông nói ngắn gọn:

- Từ nay mày là em tao, ở lại đây sống với anh chị. Tao là Ba Sông. Còn mày, mày là Tư Biển.

Từ đó, chàng thanh niên tên Bễ biến mất trên đời. Hàng ngày Tư Biển theo Ba Sông đi đóng đáy hàng khơi. Những hôm có đưa đón khách hay có người của tổ chức về liên lạc, Tư Biển ở lại nhà với cháu Mỹ Lệ để vợ chồng Ba Sông đi. Ba Sông chưa hề nói với Tư Biển về họat động bí mật của mình nhưng cũng không tỏ ra giấu giếm. Năm ấy bé Mỹ Lệ mới chập chững biết đi. Tư Biển sống với gia đình Ba Sông được bốn năm. Ngoài công việc đóng đáy, hàng năm vào mùa hạn, quãng sau Tết cho đến sa mưa vào đầu tháng Năm âm lịch, thỉnh thoảng một, hai tuần Tư Biển lại dong buồm ra đảo Hòn Khoai để chở nước ngọt. Chính trong những chuyến đi ấy Tư Biển đã có được một mối tình, mối tình duy nhất trong đời ông, mà cả vợ chồng Ba Sông cũng không hay biết…

Ngày kia, vợ chồng Ba Sông đi biển mãi gần một tháng mà không thấy trở về. Một đêm, có người đến gặp Tư Biển và tự xưng là người của tổ chức cách mạng. Người lạ thông báo rằng vợ chồng Ba Sông gặp nạn ngoài biển, không còn trở về được nữa. Tổ chức cách mạng quyết định đưa Tư Biển vào hẳn trong căn cứ, còn cháu Mỹ Lệ sẽ được đưa về quê ngọai cho người thân nuôi dưỡng. Ngay trong đêm đó Mỹ Lệ được người lạ mang đi, Tư Biển được hẹn ba hôm sau sẽ có người đến đón. Sau khi chỉ còn lại một mình, Tư Biển hấp tấp dong buồm trong đêm ra đảo Hòn Khoai. Anh ra đây là để gặp cho được người yêu, còn sau đó sẽ làm gì anh cũng không biết. Trong đêm, anh đốt lửa bên bờ suối làm hiệu, nhưng người yêu anh không đến. Sáng ra, anh cởi áo để lại bên bờ suối, luồn rừng đi tìm khắp nơi, ở những nơi người yêu từng dẫn anh đi hái trái gùi, đào khoai, xắng măng... cũng không gặp. Khi mặt trời đã chìm xuống biển, không còn cách nào khác, Tư Biển đánh liều đi vào ngôi nhà duy nhất trên đảo, ngôi nhà của người gác đèn. Ông già gác đèn ngồi trầm tĩnh nơi ngạch cửa như là đang đợi anh. Chính ông già này, cách nay chỉ hơn tháng đã lôi người yêu ra khỏi vòng tay anh khi hai người ôm nhau lăn lộn trên tảng đá lớn nơi bờ sối. Bàn tay rắn như đá của ông đã giáng thẳng cánh vào mặt anh cái tát nảy lửa rồi lôi sền sệt người yêu của anh đi mà không nói một lời. Bây giờ thì ông nói:

- Chú em đi đi. Đừng bao giờ ra đây nữa. Nó đi về Ô Cấp rồi!

- Bác ơi, Ô Cấp là ở đâu?

Ông già khép cửa rồi quay lưng, ngược dốc theo con đường nhựa dẫn lên đỉnh núi, nơi có ngọn hải đăng.

Sau khi vào căn cứ, thỉnh thoảng người ta lại tra hỏi về chuyến đi biển cuối cùng này và chưa lần nào Tư Biển đủ sức để kể ra sự thật. Cũng vì vậy mà suốt những năm tháng dài sống trong xưởng quân giới, Tư Biển không một lần được ra tiếp xúc với xã hội bên ngoài, cho mãi đến ngày 30 tháng 4 năm 1975. Người ta phân anh về đây vì biết anh có nghề rèn gia truyền.

Về sống ở nhà ông Tư Biển được năm tháng thì Mỹ Lệ sinh con. Cô nhất quyết không chịu ra khỏi nhà khi đã trở dạ. Ông Tư Biển phải ẵm cô xuống xuồng, ôm chặt cô một chỗ, nhờ một người bơi xuồng mới đưa được cô đến nhà một bà mụ. Đây là lần đầu cô ra khỏi nhà kể từ khi về sống ở Vịnh Nước Sôi. Hơn một giờ sau Mỹ Lệ sinh được một đứa con trai.

Sau khi sinh con, tính tình Mỹ Lệ tự nhiên khác hẳn. Trước đây, trong thời kỳ mang thai, bất kỳ một người nào đến nhà, cô luôn ở lì trong buồng, có khi suốt cả ngày, không màng ăn uống. Nhưng bây giờ cô lại tỏ ra vui mừng, thích thú khi có ai đó đến chơi. Hàng ngày, cô ẵm con lân la khắp các nhà trong xóm. Càng ngày cô càng trở nên linh lợi và đáo để. Một lần, có một tay đàn ông chớt nhả hỏi cô về ba của thằng Nhứt, con cô. Đột ngột cô nói hồ nghi rằng nó là con của anh ta, khiến bà vợ ông này tái mặt. Cùng với sự thay đổi tính tình, như có phép màu, càng ngày nhan sắc của Mỹ Lệ càng trở nên rực rỡ một cách khác thường. Má hồng, da mịn, môi thắm, mi cong dài, mắt long lanh, ngực tròn căng, eo thon, dáng đi uyển chuyển. Bất thường hơn nữa là cô gần như cố ý phô trương cái nhan sắc rực rỡ ấy không phải bằng cách chưng diện mà bằng cái kiểu ăn mặc cẩu thả đầy vẻ khiêu gợi. Đám đàn ông và cả trai tơ trong xóm đâm ra mê mệt với nhan sắc của người đàn bà một con này. Ngôi nhà nhỏ của ông Tư Biển bỗng trở thành địa điểm để đám đàn ông trai tráng làm như là tình cơ,ø với đủ thứ lý do, để ghé qua. Căn nhà lúc nào cũng đầy ắp tiếng nói, cười. Thằng Nhứt tự dưng có được rất nhiều người tự xưng là cha và nó nhận được nhiều món đồ chơi lạ, quăng nghinh ngang khắp nhà. Trái lại với tính tình cởi mở của Mỹ Lệ, ông Tư Biển ngày một trở nên lầm lì  ít nói và ông hay có những chuyến đột ngột bỏ đi đâu đó nhiều ngày.

Có một khuya ông trở về. Đó là một đêm rằm. Cả cánh rừng ngời sáng ánh trăng. Nhà không đèn. Cửa vẫn để ngỏ. Giường ông mùng đã buông. Ông biết trong đám mền gối ấy đang phập phòng thân thể của một người đàn bà. Ông sờ soạn trong đám mền gối. Thân thể của người đàn bà mềm ấm và buông thả. Ông lần tìm lại tuổi trẻ của mình trên từng phần của thân thể mềm ấm kia. Khi tay ông dừng lại trên bộ ngực căng tròn, ông nghe thấy từ đầu vú có dòng sửa ấm đang âm ỉ chảy. Và rồi tự dưng ông cảm thấy mệt mỏi đến rã rời khi phát giác ra rằng, ông không sao thực hiện được cái công việc bản năng của một người đàn ông, dù ông rất thèm muốn, rất cố gắng. Ông lập cập bò ra khỏi giường, dò xuống xuồng, hấp tấp chống ra trảng Chạy Buồm như một kẻ chạy trốn. Trọn đêm ông thức với ánh trăng lai láng trên đầm nước. Chốc chốc ông lại đưa ngón tay lên mũi để nghe lại hương thơm của mùi sữa đàn bà. Và ông lại nhớ tới những giọt sữa mà vợ Ba Sông đã nặn ra từ bầu vú của mình để mớm vào môi ông khi ông chỉ còn là cái xác thoi thóp được vớt lên từ biển. Dẫu thế ông vẫn không thấy mình là một kẻ tội lỗi. Ông chỉ thấy một nỗi buồn nhớ cay đắng. Ông nhớ tới Đẹp, người ông yêu. Ông nhớ hai bầu vú tròn căng của nàng, trên hai cái gò cao trắng ngần ấy có hai quầng tròn ửng hồng. Lần duy nhất ông nhìn thấy rõ hai bầu vú ấy là vào một trưa nắng như  thiêu, ông và nàng trầm mình dưới suối. Và khi cả hai cùng khỏa thân hoàn toàn, ông nhớ khi ấy mình đã nhìn thấy biển yên một cách khác thường, không một gợn sóng, phẳng lì một màu xanh bất tận. Sau này, mỗi khi nhớ về Đẹp một cách vô vọng, Tư Biển có tìm đến với những người đàn bà xa lạ, nhưng chưa bao giờ ông gặp được hai bầu vú rắn chắc và nhọn cùng với hai cái quầng hồng như vú của nàng.

Sau đêm trăng trên trảng nước, ông Tư Biển biến mất khỏi xóm Vịnh Nước Sôi. Năm này rồi năm khác trôi qua. Đến lúc mọi người chắc chắn là ông không còn trở về, thì Tư Biển lại đột ngột trở về. Bây giờ quang cảnh của xóm Vịnh Nước Sôi thay đổi đến không còn nhận ra được nữa. Con rạch Tắc Cây Mắm đã biến mất. Thay vào đó là con kinh xáng lớn với một bên kinh là bờ đê cao vọi. Mặt đê được san phẳng thành con lộ lớn. Trên mặt lộ trải lớp đất màu gạch cua, một thứ đất chưa từng thấy ở xứ này. Buổi chiều ông Tư Biển trở về, khi tàu cập bến, ông nhìn thấy trên lộ cao tốp con nít đông nghịt đang bu quanh một vật gì đó. Khi đến gần ông mới biết là bọn chúng đang ra sức đẩy chiếc xe Honda của ông cho một đứa đang ngồi trên xe cầm lái. Chiếc xe không còn nổ máy được nữa. Khi nhìn thấy ông, bọn trẻ ù té chạy, bỏ lại chiếc xe nằm lật gọng giữa lộ. Ông Tư Biển thản nhiên đến đỡ chiếc xe lên rồi hì hục dắt về ngôi nhà cũ của mình.

Sau đêm trăng ông Tư Biển bỏ đi, vuông tôm của ông được sáp nhập vào đất lâm trường. Nhưng khi ông trở về, lâm trường lập tức cử người đến đưa cho ông một khoản tiền khá lớn, xem như họ chia lợi nhuận cho ông. Họ hứa từ nay về sau hàng tháng ông vẫn còn nhận được một món lợi nhuận, mãi mãi.

Mỹ Lệ đã rơi nước mắt khi ông Tư Biển trở về. Cô làm tiệc mừng ông và mời rất đông người. Cô mừng thật sự chứ không vì món tiền mà ông đã đưa cho cô, nói là để cô nuôi thằng Nhứt. Bởi vì, bây giờ đời sống mẹ con cô cũng khá sung túc, Sau khi ông Tư Biển ra đi, Mỹ Lệ ra nơi đầu con kinh xáng mới đào, nơi ngày trước là chỗ vàm rạch Tắc Cây Mắm đổ ra Vịnh Nước Sôi, dựng căn nhà làm quán bán cà phê với sự góp sức của rất nhiều đàn ông, trai tráng trong xóm. Quán của cô bây giờ mở cửûa thâu đêm cũng không ngớt khách. Họ là thủy thủ của các tàu đánh bắt từ ngoài khơi vào và những lái tôm mang tôm đến bán cho xưởng tôm đông lạnh của lâm trường. Xưởng được xây dựng sâu bên trong trảng Chạy Buồm sau khi con kinh xáng đào ăn thông vào tận trong ấy. Trong bữa tiệc, Mỹ Lệ cười nói huyên thuyên, trông cô bây giờ vẻ đẹp càng mặn mà sắc sảo hơn trước vì cô đã biết dùng đến những thứ mỹ phẩm tân thời. Cô dạy cho thằng Nhứt gọi ông Tư Biển là ông chú. Cô làm như giữa cô và ông chưa hề xảy ra cái đêm trăng ấy.

Bây giờ ông Tư Biển đã trở thành một người già thảnh thơi vì chẳng phải làm gì, hàng tháng vẫn có món tiền dư sống. Ông cũng không còn có những chuyến đi xa đột ngột. Ngược lại, bất kỳ lúc nào có dịp là ông lại ra đảo Hòn Khoai. Ngày trước, đã nhiều lần ông tìm mọi cách ra lại Hòn Khoai, nhưng không được. Nhiều năm sau giải phóng, Hòn Khoai là vùng đất thuộc quyền quản lý của giới quân sự, dân thường bị cấm lui tới. Nhưng giờ đây người ta đã thả lên hòn đảo này một bầy khỉ đông đúc. Ngành du lịch đang biến nơi này thành điểm tham quan và tắm biển cho du khách. Giữ đèn hòn bây giờ là một đơn vị hải quân, hơn chục chú lính trẻ măng được đưa đến từ những miền quê xa lắc tận ngoài Bắc. Trong họ, không một ai biết gì về tung tích của ông già gác đèn từng là người tiền nhiệm của họ. Đã không biết bao lần ông Tư Biển đã đến Ô Cấp, bây giờ là thành phố Vũng Tàu để thức trắng nhiều đêm và đi lang thang vô vọng.

Lúc mới trở về, ông Tư Biển  dành nhiều thì giờ để tu sửa chiếc xe Honda. Ông ghi bảng kê các món phụ tùng cần thiết, gởi tàu đò ra chợ Cà Mau mua về rồi tự tay tháo ráp sửa chữa. Thế mà chiếc xe đã nổ máy và trở lại hoạt động như bình thường, khiến mọi người sửng sốt. Mỗi chiều, sau khi đã nhậu cườm cườm, ông lại dắt xe lên con lộ đất đỏ, nổ máy inh ỏi, tập hợp lũ trẻ con lại chạy thi và bao giờ ông với chiếc xe cũng về nhất. Dân trong xóm Vịnh Nước Sôi, từ người già tới trẻ nhỏ ai cũng có dịp được đi trên chiếc xe này. Mỗi lúc xe ông nổ máy, đều có một người ngoắc lại quá giang. Có khi đoạn đường họ đi không đầy trăm thước. Nhiều người chẳng có chuyện phải đi đâu, vẫn ngồi lên xe. Và cả ông, những lúc buồn, ông lại dắt xe ra đường xem có ai đi thì chở.

Cuộc sống cứ thế trôi đi trong nhiều năm với những thay đổi lớn lao. Cạnh quán cà phê của mẹ con thằng Nhứt là chiếc cầu bê tông đồ sộ bắc qua con kinh xáng mới. Cái xưởng chế biến tôm đông lạnh của lâm trường giờ đã trở thành nhà máy chế biến thủy sản với hơn ngàn nữ công nhân. Mỗi lúc tan ca, đứng trên chiếc cầu bê tông nhìn vào cổng nhà máy, thấy người cuồn cuộn tuôn ra trắng lốp như một đàn cò lớn. Cái xóm Vịnh Nước Sôi ngày xưa bây giờ đã là một thị trấn nhà cửa chen chúc xô bồ đến tận mép nước, với vô số đường ngang ngõ tắt. Chỗ Vịnh Nước Sôi, nơi con sông Cái ngoặt sâu vào đất liền, người ta vừa xây xong cái cảng cá dài mấy trăm thước với chiếc cầu phao vươn ra giữa vịnh. Ông Tư Biển giờ đây đã là một ông già khô gầy, tóc bạc trắng. Chiếc xe Honda của ông chỉ như đống sắt vô dụng, phủ bụi, dựng ở góc nhà. Khắp thị trấn không biết cơ man nào là xe gắn máy với đủ mọi màu sắc, nhãn hiệu, suốt ngày chen nhau lượn khắp mọi ngõ ngách lớn nhỏ.

Vào ngày Rằm tháng Ba, một ngày nắng mê man, lặng gió. Đó là một ngày Rằm lạ mà ít ai để ý: Cho mãi đến trưa, mặt trăng vẫn không chịu lặn khuất xuống biển, nó cứ nổi bồng bềnh ở chân trời như chiếc phao tròn, sáng trắng. Vào trưa ngày Rằm ấy, thằng Nhứt quả quyết rằng, chính mắt nó trông thấy ông Tư Biển từ cầu phao lao cả người và chiếc xe Honda cũ xuống Vịnh Nước Sôi. Lúc đó nó đang đứng đái trên cầu bê tông. Nó có khoái cảm đặc biệt trong việc đứng đái trên cầu, dù mấy phen bị mẹ rượt đánh vì những người đi xuồng qua dưới cầu bị nước đái của nó tưới trúng. Khi thằng Nhứt mặt mày tái xanh, chạy như bay vào nhà loan tin ông Tư Biển lao mình xuống sông, mẹ nó chỉ nói gọn lỏn một tiếng:

- Xạo!

Mấy người khách ngồi ở dãy bàn trước hiên chợt quay lại nhìn mẹ con thằng Nhứt chốc lát, không nghe nói gì thêm, họ tiếp tục quay ra nhìn vịnh sông đang mờ ảo trong ánh nắng trưa chói chang, tiếp tục lơ mơ ngủ ngồi. Họ ngủ hay đang lắng nghe tiếng nắng kêu lắc rắc trên mái ngói, cũng chẳng rõ.

Xế trưa hôm ấy cho đến chiều, ông Tư Biển bỏ cữ rượu nơi chiếc bàn đặt ở góc quán cà phê của mẹ con thằng Nhứt. Cái bàn ấy có góc nhìn rộng cả quang cảnh cảng cá. Đã nhiều năm nay, ngày nào ông Tư Biển cũng đến đây ngồi nhậu từ xế trưa cho đến khi nước lớn đầy và mặt trời bồng bềnh chìm dần xuống biển. Là bởi, từ khi nhà máy chế biến thủy sản được mở rộng, lượng nước thải và đầu vỏ tôm từ nhà máy tuôn xuống dòng nước chảy ngang nhà ông bốc lên mùi hôi thối nồng nặc. Ông phải ra quán ngồi cho đến khi nước lớn đầy pha loãng cái mùi tanh tưởi ấy. Quán không bán rượu, nhưng hôm nào chủ quán cũng có rượu cho ông cùng với ít mồi nhậu, khi thì vài con khô mực, vài con tôm sú hấp, mấy chiếc nem... mỗi ngày một thứ.

Cách nay mấy hôm, ông Tư Biển có chuyến ra đảo Hòn Khoai. Trong đêm, những công nhân trên công trường xây dựng nhìn thấy một ông già tóc trắng như bông ôm một can rượu lớn, ngồi trên một tảng đá nổi lên giữa suối, nhậu một mình và khi đã say mèm, ông vừa khóc vừa gọi tên một người nào đó. Cái công trường ấy là để xây dựng một nhà máy lọc nước từ nguồn suối cung cấp cho các tàu đánh cá và tàu buôn qua lại trên vùng biển. Người ta kháo nhau là những nhà đầu tư này sẽ trúng lớn vì có khả năng nước ngọt ở đây còn cao giá hơn cả xăng dầu. Sáng ra ông già ấy biến mất.

Một ngày sau ngày Rằm tháng Ba, cái tin thằng Nhứt nhìn thấy ông Tư Biển lao xuống Vịnh Nước Sôi lan đi khắp thị trấn. Người ta đổ ra đông nghẹt cả cảng cá chẳng biết để làm gì. Có một người nào đó gợi ý đi tìm ông Hai Thợ Lặn. Nhưng ông thơ lặn còn bận dò tìm những con tàu sắt bị đánh chìm trên sông Cái từ thời chiến tranh để trục lên bán sắt vụn. Nghe đồn có mấy lần ông này trúng được cả chục tấn dầu trên những con tàu có những bồn dầu còn nguyên vẹn. Người ta còn đồn đại rằng, ông thợ lặn vẫn còn “cất” dưới lòng sông cả chục bộ xương Mỹ, chờ bí mật đem đi bán. Mãi một tuần sau ông Hai Thợ Lặn mới trở về. Sau khi mang bình hơi từ cầu phao nhảy tõm xuống nước đúng nơi thằng Nhứt đã chỉ, chưa đầy năm phút sau, ông ta nổi phịt lên rồi mau lẹ leo lên cầu phao. Cả rừng người nhao nhao hỏi ông có gặp được ông Tư Biển hay chiếc xe Honda? Ông không trả lời mà chỉ nói:

- Ở dưới này có luồng nước xoáy ngầm rất mạnh – ông chỉ xuống chân mình – nó khoét thành cái hang sâu, miệng hang rộng tám sải tay. Sợ không lâu cái cầu cảng này bị sụp…

Nói rồi ông thu dây, cuốn máy ra về.

Không nên nhớ

Đêm vũ trường. Từ tầng hai ngắm nhìn, loang loáng ánh đèn màu. Những tia sáng xanh lè, đỏ rực và vàng cháy chớp loé hiện hình thành những đường cong uốn lượn như những con rắn khổng lồ. Tiếng nhạc rậm rực. Mọi âm thanh dồn nén, xáo trộn như tiếng gầm rú của lũ yêu tinh, ma quái trong cốc động cô hồn. Hỗn loạn trong mớ âm thanh và ánh sáng mê cuồng, hoang dại ấy là những con người đang lắc lư; tay chân bung xĩa, ngó ngoáy như ông Đồng, bà Cốt. Họ gầm rú, la hét. Họ xìa ra đủ thứ: áo chẳng ra áo, quần chẳng ra quần. Họ chưng lên những cái đầu đủ loại tóc chẳng ra tóc. ánh sáng, âm thanh, con người như ma trơi giữa vực sâu ấy lại bùng lên những tia khói được khạt ra từ những cái mồm toăn hoắt của những tượng hình con rắn khổng lồ vây tròn sàn nhảy. Trong cãi “lãnh thổ” cõi trần chẳng ra cõi trần; âm phủ chẳng phải âm phủ; thiên đàng chẳng là thiên đàng ấy; Hai Sinh lại thấy mình cũng không hẳn là mình. Là Giám đốc một công ty có tầm cỡ ở cái thị xã đô thị loại ba của tỉnh lị này hầu như tuần nào Hai Sinh cũng có mặt đều đặn ở vũ trường. Mọi  con người làm việc ở vũ trường, từ anh chàng bảo vệ, thợ điện đến người chạy bàn, biểu diễn vũ điệu “mồi” và nhiều dạng “cò, mồi” khác lẫn chủ vũ trường đều không xa lạ  với Hai Sinh. Trong đám khách hàng quen thuộc ở vũ trường này - những tiếp viên, tiếp thị khắp mọi nẻo đường thị  xã đều nhẵn mặt Hai Sinh. Dẫu có cảm giác quen mà lạ; biết cũng như không. Dẫu có người chẳng là người thì Hai Sinh vẫn là người quen của họ. Ngày nào cũng vậy, không khách hàng to thì có khách hàng nhỏ. Không có khách xa đã có khách gần. Không cấp trên thì cũng có bạn bè chiến hữu. Không phải vì ngoại giao thì cũng vì nhiều vấn đề “tế nhị” ví như đãi đằng em út để đến vũ trường. Cứ như thế… về đêm với vũ trường; với những phòng lạnh karaôkê như một thứ men vô hình luôn cuốn hút Hai Sinh. Có đêm, một mình dạo quanh phố thị định tìm cho mình phút giây thư giãn, tĩnh lặng nhưng rồi chẳng biết ma nào đưa lối, quỷ nào dẫn đường mà Hai Sinh vẫn cứ một mình vào “nơi ấy”… Đêm nay cũng vậy. Hai Sinh lên tầng hai. Đám bồi bàn ở vũ trường bảo nhau “chọn một bàn đặc biệt cho anh Hai”. Chúng biết quá rõ khi Hai Sinh đến vũ trường một mình tại tầng hai là để ngắm sàn nhảy bên dưới. Tầng hai chỉ dành cho khách “ngồi”. Những ai - không phân biệt trai hay gái, trẻ, già, quan chức hay dân giã cần tâm sự, cần “chiều sâu của tâm hồn” thì ngồi. Ông chủ vũ trường đã rất khéo thiết kế, tầng một nhảy, ngồi, đứng đủ kiểu. Ai thích kết hợp nhiều cách thư giãn, vui chơi thì dừng chân nơi này. Tầng hai chuyên dùng cho loại khách chỉ ngồi tâm sự, chuyện trò. Tất nhiên, đã vào nơi đây thì tầng một, hai hay ba, bốn, năm, sáu gì gì đó cũng đều có nhu cầu và đều được thoả mãn cái lả lướt thướt tha theo kiểu ong, bướm vờn hoa cho “tươi mát cuộc đời nhau”. Điều đặc biệt là tầng hai có một phòng được treo cái biển hiệu “thư giãn”. Đặc biệt vì trong phòng này chỉ có một tiếp viên tên là Anh Thư. Phòng chỉ tiếp đến ba người  khách. Đặc biệt vì phòng này chỉ thắp nến - những ngọn nến lung linh! Bảo vệ phòng là một trung niên dong dỏng cao. Anh ta có đôi tay dài hơn người bình thường. ít nói, hay cười. Lúc nào anh ta cũng vận chiếc áo kẻ sọc sơ mi ngắn tay; thắt cái cà vạt to bản trông rất lịch sự. Đặc biệt vì anh ta có cái tên là Ba Giãn. Anh ta là cậu của tiếp viên Anh Thư. Hơi bị thất thường vì một vết đạn còn ghi dấu tích trên đầu. Chưa bao giờ anh ta chịu bó tay trước ba đối thủ. Chỉ cần hai cú đá, một cái gạt tay và sau đó là một động tác “nghiêm, chào” như người vệ binh là bọn ba tên lào cào phải rút lui tức khắc. Người ta còn nói rằng do hai cậu cháu có cái tên như vậy nên ông chủ vũ trường đã ghép lại và đặt để cái biển hiệu “Phòng Thư Giãn”. Những ai đã từng sành điệu khi đến vũ trường này đều ngầm hiểu một điều, phòng thư giãn là lãnh thổ đặc biệt của tiếp viên Anh Thư và bảo vệ Ba Giãn. Hai Sinh là một trong những khách hàng quá tường tận điều ấy. Với Hai Sinh còn có một lý do đặc biệt hơn thế nữa…

- Anh Hai! Phòng thư giãn vắng khách; mời anh vào…

Hai Sinh nhìn ông chủ vũ trường đang rất thân thiết, lịch sự mời vào. Vẫn biết là phòng thư giãn đang vắng khách nhưng Hai Sinh vờ như là không biết. Đến nơi này và là đến để vào thăm “chốn ấy” nhưng Hai Sinh vẫn tỏ vẻ hững hờ, xa lạ… Bởi, có một điều ngầm hiểu là trong bối cảnh ấy thì việc ông chủ vũ trường phải thân chinh mời chào và việc Hai Sinh bao trọn gói  cái phòng thư giãn trong đêm ấy là chuyện thường tình…

*

Nhìn bề ngoài không ai nghĩ Anh Thư là cô gái đã xấp xỉ tuổi ba mươi. Ai cũng nói Anh Thư ở tuổi “hai hai” là quá xá cỡ! Nghe mẹ kể lại, được sinh vào đúng ngày, tháng, năm miền Nam hoàn toàn giải phóng. Ba của Anh Thư đã hy sinh. Hơn một năm tuổi thì Anh Thư được mẹ đưa từ miền Bắc về quê sinh sống. Vùng quê của mẹ con Anh Thư là vùng sông nước đồng bằng Nam Bộ. Mẹ của Anh Thư vừa mất một chân, vừa mù đôi mắt. Với thương tật hạng một trên bốn nên mẹ chỉ chăm chú nuôi dưỡng Anh Thư. Lớn lên, từ khi vào mẫu giáo Anh Thư được cậu Ba Giãn chăm sóc nuông chiều. Cho đến khi tốt nghiệp đại học rồi vào làm việc tại một công ty xuất khẩu may mặc; cậu Ba luôn theo Anh Thư như một bảo mẫu. Đến đâu cậu Ba cũng được bố trí làm công việc bảo vệ. Do yêu cầu phát triển liên doanh, Anh Thư được cử ra thị xã này trong thời hạn sáu tháng để làm cố vấn. Cậu Ba lại được theo Anh Thư. Với dáng dấp người mẫu thời trang. Với khuôn mặt xinh xắn, khả ái và đặc biệt là đôi mắt đen tròn nai tơ - Anh Thư đã làm bao chàng trai say mê. Cũng không ít Việt kiều đủ mọi lứa tuổi đã tỏ tình… Trái tim của Anh Thư vẫn như băng giá. Anh Thư luôn thấy ấm áp trong sự che chở của cậu Ba; trong niềm tin yêu của mẹ. Anh Thư luôn  có cảm giác gia đình yên lành, hạnh phúc. Cậu Ba là người luôn vui cười; luôn động viên và chưa lúc nào Anh Thư quên được mình là người con gái của vùng đất thép thành đồng. Tình yêu đất nước, tình yêu con người đối với Anh Thư được gói trọn trong hình ảnh của mẹ, cậu Ba và căn nhà nhỏ xinh - căn nhà màu tím mà mẹ Anh Thư đã thể hiện thay cho những nhà kỹ sư xây dựng. Tuổi thơ và tuổi trưởng thành của Anh Thư là chuỗi tháng ngày sống trong niềm tự hào với truyền thống quê hương thành đồng Tổ quốc. Với tư chất thông minh; hành trang vào đời của Anh Thư luôn là niềm tin mãnh liệt bởi lòng nhân ái, hướng thiện. Anh Thư vẫn thường lấy câu nói vui của mẹ dạy để làm phép ứng xử trong mọi hoàn cảnh “Khôn, dại tại tâm”. Càng lớn tuổi, va chạm muôn vẻ với đời, Anh Thư càng thấy mẹ dạy rất hay. Cái tâm mình tốt thì mặt trái của cuộc đời, cơ chế kinh tế thị trường, của mọi điều… đều được hoá giải thanh thoát và nhân hậu. Không để cho mình ngủ quên, không buông thả, mê muội thì dẫu có thế nào - kể cả những lúc đối mặt với lũ yêu râu xanh hay gì gì chăng nữa. Anh Thư vẫn giữ cho mình sự trắng trong, trinh bạch. Và, trong những tình huống cam go nhất, cậu Ba luôn là người xuất hiện như một hiệp sĩ cứu tinh.

Đến cái tỉnh lỵ này, Anh Thư và cậu ba lại quen với cô bé có cái tên gọi rất lạ và dễ thương: bé Thảo Trang. Khi biết được Thảo Trang là con gái của ông bà chủ vũ trường thì cậu Ba và Anh Thư càng thương cô bé  nhiều hơn. Theo lời của bé Thảo Trang thì mẹ và ba ngày trước mở quán karaôkê. Loại quán “Đèn không thắp sáng”. Thế rồi mẹ đi theo người khác. Ba buồn nên mở vũ trường và ba thề là không bao giờ mở quán karaôkê loại đèn không thắp sáng ấy nữa. Đến khi cùng cậu Ba vào vũ trường; thấy tầng hai có karaôkê đèn sáng thì Anh Thư đã bàn với cậu ba làm một cuộc thử nghiệm… Kết quả là ông chủ vũ trường đã đồng ý bỏ phòng karaôkê đèn sáng. Phòng thư giãn với những ngọn nến lung linh đã thay vào đó. Mỗi đêm vũ trường hoạt động; phòng thư giãn  chỉ đón khách đến mười hai giờ. Khách vào đây chỉ hai hạng người: say xỉn và tỉnh táo. Không được quá ba người. Có một lần, ba tên nổi tiếng là côn đồ vào nơi này định giở trò nhố nhăng bị cậu Ba “ca ra bộ” một đòn là tắt tịt. Từ đó phòng thư giãn lại bổ sung thêm một nhân viên tình nguyện là bé Thảo Trang. Khách vào đây được phục vụ hai món đặc biệt là cà phê và nước chanh muối… Tuy vậy, phòng thư giãn không khi nào vắng khách. Đặc biệt hơn là Anh Thư đã đặt để một con heo nhựa dùng đựng tiền bo. Khách hảo tâm thì hãy bỏ tiền vào con heo nhựa ấy, lập tức sẽ có âm thanh “ụt éc” thay lời cảm ơn. Chỉ chừng ấy sự kiện, phòng thư giãn đã trở thành căn phòng đặc biệt ở vũ trường này. Chẳng bao lâu, nhiều khách hàng chen nhau, chờ nhau để được thưởng thức, để được thị sát, để được thoả mãn tính hiếu kỳ… thay nhau vào phòng thư giãn. Chẳng phải là khách nam mọi lứa tuổi mà khách nữ cũng vào. Chẳng ai biết hằng đêm cái ụt éc kia thu hoạch bao nhiêu. Chỉ thấy Anh Thư luôn hồn nhiên, lịch sự, dễ thương và Ba Giãn luôn mỉm cười. Nghe ông chủ vũ trường bảo rằng, số tiền từ con ụt éc được Anh Thư để lại và ủng hộ cho quỹ vì người nghèo. Chẳng ai quấy rầy và nhố nhăng. Hơn một tháng sau, Anh Thư biết rằng đã có nhiều vị lãnh đạo Sở ngành ở đây đã vào phòng thư giãn và họ đều khen ngợi là chủ phòng có tư duy kinh doanh đặc biệt…

“Tư duy kinh doanh đặc biệt”?. Chưa lúc nào Anh Thư có ý tưởng xa lạ đó. Đối với cô việc ấy chỉ đơn giản bắt nguồn từ con heo đất tuổi ấu thơ cho mãi đến bây giờ. Chỉ có điều cải biên tí chút cho phù hợp với khung cảnh vũ trường và điều ấy cũng đã được cậu Ba phê duyệt. Cậu Ba đã giúp cho Anh Thư có điều kiện thử nghiệm một cuộc vận động khách vũ trường với mục đích từ thiện. Anh Thư không hề nghĩ đó là kinh doanh…

*

Anh Thư hơi bất ngờ bởi phong cách của vị khách Hai Sinh. Không như những khách vũ trường khác; Hai Sinh vào phòng khó mà nhận ra là khách say xỉn hay tỉnh táo. Lúc nào cũng trầm lặng. Mãi sau này cô mới biết khi Hai Sinh gọi nước chanh muối là lúc đã ngấm say và lúc gọi cà phê là tỉnh táo. Lần nào cũng vậy, Hai Sinh chỉ ngồi khoảng ba mươi phút; sau khi ụt éc là Sinh quay ra với câu nói như đã được ghi âm từ trước “Em dễ thương và đẹp lắm - không biết là thương có dễ”…

- Cậu thấy tay Hai Sinh này có ý đồ đó con ạ…

Mải suy tư, Anh Thư giật mình bởi câu nói của cậu Ba:

- ý đồ gì - mà sao cậu biết?

- Lạ gì! Cũng là cách của những thằng lính đặc công chống Mỹ như cậu…

Anh Thư hơi lạ bởi sự xét đoán có nét đối nghịch của cậu Ba. Sống với cậu từ nhỏ nên Anh Thư không lạ gì tính nết của cậu. Nghe mẹ kể cậu là lính đặc công Rừng Sác. Sau khi bị thương, do ảnh hưởng thần kinh nên cậu Ba ít nói. Cậu chỉ luôn cười. Mỗi khi cậu nói là vấn  đề rất có ý nghĩa, không thể bỏ qua. Trước đây cậu Ba chiến đấu rất gan lỳ, dũng cảm. Cậu rất giỏi võ. Có lần cậu đã nện cho sáu tên biệt kích tơi bời. Cậu bị thương trong ngày giải phóng miền Nam. Sau khi lành vết thương, được xếp hạng hai trên bốn. Nghe đâu, có người xúi giục “đi khám lại phải được loại một” nhưng cậu vẫn cười “Thế thôi! Đã bao giờ mình nghĩ để lấy loại một hai ba bốn gì đâu”…

- Theo cậu, Hai Sinh thuộc hạng người nào?

-  Thằng này… à! Mà anh ta chắc chắn lớn tuổi hơn cậu. Chắc chắn là lính đặc công. Chắc chắn là một con người có lòng tự trọng. Chắc chắn là…

- Còn bao nhiêu cái chắc chắn nữa cậu mới chấm dứt nhận xét về người ta?

- ờ! Cái con nhỏ này. Chắc chắn nó là một tay tán gái ra trò. Mà con vừa nói gì? Người ta? ừ! Coi chừng đó, “Khôn ba năm, dại một giờ” với người ta đó con ạ…

Anh Thư không  tranh cãi gì thêm. Cô biết cậu ba chỉ nói chừng đó mà thôi. Ngẫm nghĩ, Anh Thư thấy cậu có lý. Tiếp xúc với nhiều hạng người nhưng từ khi gặp Hai Sinh, cô thấy mình “hơi bị” có cảm tình với con người ấy…

*

- Anh Hai nói gì đi chứ! Sao lần nào anh cũng yên lặng?

Anh Thư đã không kiên trì hơn nữa. Đêm nay cũng là đêm sinh nhật của cô. Nhìn ra cửa phòng, cậu Ba vẫn cười và gật đầu.

- ờ! Tôi là Sinh. Thứ hai. Hiện đang có hai con. Một trai, một gái…

Hai Sinh nói như người máy đã được lắp sẵn bộ nhớ.

- Bác Hai nói với mẹ Thư như vậy là không được. Bác phải nói rõ hơn…

Bé Thảo Trang đã có mặt từ lúc nào. Anh Thư và Hai Sinh đều bất ngờ. Anh Thư càng thấy lạ hơn khi Thảo Trang gọi cô là mẹ Thư. Thảo Trang đến bên Anh Thư. Cô ôm Thảo Trang vào lòng. Rất tự nhiên như họ là mẹ con quấn quýt bên nhau. Thảo Trang nói nhỏ “Mẹ là mẹ cổ tích”…

- Thảo Trang! Con để yên cho bác hai…

Anh Thư vừa nói vừa nhìn ra bên ngoài. Cậu Ba lại mỉm cười nheo mắt. Cậu làm động tác y như người đang bồng con ru ngủ. Anh Thư hiểu là cậu ba đang dặn dò cô phải cẩn thận. Anh Thư im lặng vuốt tóc bé Thảo Trang như để đáp lời với cậu ba là “Khôn, dại tại tâm”.

- ờ! Tôi là… đã có thời kỳ làm lính đặc công. Bây giờ làm giám đốc. Cũng thường xuyên là khách hàng của cái vũ trường này…

Vẫn cái giọng nói trầm đều như một người máy đã lắp trước chương trình của Hai Sinh.

- Hông! Con hổng  chịu đâu. Bác Hai là khách bất đắc dĩ thôi mẹ Thư à…

- Bé Trang! Con để cho người lớn nói chuyện… Ông chủ vũ trường đã xuất hiện trước phòng thư giãn. Cậu Ba vẫn cười và gật đầu.

- Dạ! Bé Trang nói gần đúng rồi đó. Xin phép anh Hai - em bổ sung thêm cho rõ ý. Dạ! Anh Hai đến đây vì nhu cầu của khách hàng; vì ngoại giao… Bé Trang nó nhắc lại lời nói của anh Hai…

Đêm hôm ấy, phòng thư giãn đã hội tụ Hai Sinh; ông chủ vũ trường; bé Thảo Trang và Anh Thư. Cậu Ba vẫn bình thản mỉm cười đứng bên ngoài làm tròn nhiệm vụ bảo vệ. Cũng cái đêm hôm ấy, Hai Sinh ngỏ ý muốn về thăm quê mẹ của Anh Thư. Nhân tiện để thăm một số người quen cũ ở vùng sông nước Cửu Long mà lâu nay anh ta chưa có dịp gặp lại. Ông chủ vũ trường cũng tỏ ý muốn đưa bé Thảo Trang về thăm căn nhà màu tím của mẹ con Anh Thư. Bé Thảo Trang nhảy múa vui mừng “Mẹ Thư cho con về thăm quê ngoại”. Anh Thư không phản đối gì khi bé Thảo Trang gọi cô là mẹ. Cô biết bé Thảo Trang rất khát khao bàn tay, hơi ấm của người mẹ. Cô vui lòng chấp nhận vai trò người mẹ như truyện cổ tích đối với bé Thảo Trang. Ông chủ vũ trường vẫn lặng lẽ chờ đợi. Chỉ có trong mơ Anh Thư mới thật sự là mẹ của Thảo Trang. Kinh nghiệm cuộc đời đã dạy cho người chủ vũ  trường điều ấy…

- Dạ! Cũng chỉ còn hai mươi bảy ngày nữa là em hết hạn hợp đồng với công ty và vũ trường. à! Hay quá, em cũng vừa tròn hai mươi bảy tuổi…

Anh Thư vừa nói vừa bước ra ngoài kéo cậu Ba vào phòng. Vũ trường đã ngưng nghỉ. Đã hơn mười hai giờ đêm…

- Cậu Ba, anh Hai, ông chủ… và bé Thảo Trangcó ý về thăm quê mình. Cậu có nhớ hôm nay là sinh nhật của con…

Cậu Ba vẫn mỉm cười gật đầu. Bắt tay  Hai Sinh với câu nói “Chào đồng đội”. Cậu Ba ôm bé Thảo Trang vào lòng.

- Con với  tay lên. Đó! Lấy cho bác cái chậu lan nho nhỏ ấy. Đúng rồi…

Cậu Ba đã treo sẵn một chậu lan nho nhỏ. Đúng hơn là một nhánh lan rừng. Những bông hoa màu tím như lay động, vẫy chào mọi người dưới ánh sáng của những ngọn nến lung linh trong phòng thư giãn.

- Đêm nay, ông chủ cho cậu - cháu tôi đón sinh nhật của Anh Thư tại đây… Mời đồng đội Hai Sinh nhé.

*

Hai Sinh không lý giải được những mâu thuẫn hiện hữu kể từ sau cái đêm sinh nhật của Anh Thư. Lẽ nào Hai Sinh lại yêu? Yêu để làm gì khi Hai Sinh đang có một gia đình  ấm êm hạnh phúc? Yêu làm sao được khi Anh Thư quá thánh thiện, quá hoàn hảo? Đã từng quen biết; đã từng ôm ấp trong vòng tay khá nhiều cô gái… Hai Sinh hiểu rõ mình hơn ai hết. Nhiều khi tự vấn lương tâm; Hai Sinh cười thầm “Kính  thưa… Cái thằng chưa bị lộ”. Đến lúc này, cuộc đời và sự nghiệp của Hai Sinh chưa lần nào vấp váp. Mọi sự cố đều hoá giải. Mọi nghi can đều tan biến. Cái phẩm chất chính trị của Hai Sinh quá chắc chắn, quá vững vàng. Lẽ nào… trái tim của một kẻ đã vào tuổi hơn ngũ tuần lại rung động trước Anh Thư? Hai Sinh cảm nhận sự rung động này rất lạ. Sự rung động như cái thuở ban đầu; như cái thời trai trẻ mới bước vào  đường yêu… Cái đêm hôm ấy! Đêm sinh nhật Anh Thư. Hai Sinh đã dìu Anh Thư ra bãi biển. Vòng tay, nụ hôn đã trao trọn. Chỉ trong tích tắc… Anh Thư đã thoát khỏi cái lẽ bình thường của một đôi nam nữ trong cái đêm hôm ấy. Cái đêm mà phần “con” với phần “người” cần có sự phân định chân lý…

*

Anh Thư thẫn thờ. Cô chỉ biết cái “Tâm” của cô còn trong sáng; cái “linh” như một quyền lực tối thượng đã giúp cô trong cái đêm hôm ấy… Sau nụ hôn ngọt ngào của Hai Sinh, cô chợt nghe tiếng gọi “mẹ ơi” của bé Thảo Trang; tiếng gọi “con ơi” của người mẹ yêu quý. Tiếng gọi như vang lên từ lòng đại dương. Tiếng gọi dồn nén từ muôn ngàn con sóng nhấp nhô của biển cả. Sự dồn nén biến những con sóng hiền hoà, khát vọng của tình yêu đang  dâng lên tột đỉnh của những kẻ mê muội bỗng chốc trở thành cơn sóng thần ầm lên những tiếng gọi mẹ ơi, con ơi. Chỉ có cô mới cảm nhận được điều ấy. Hai Sinh cũng đã dừng đúng lúc khi Anh Thư vùng chạy ra trước biển.

- Tôi xin lỗi…

- Không! Chẳng ai có lỗi cả. Hãy quên đi…

*

Chiếc Mercedes đời mới sáu chỗ ngồi đưa họ về quê. Bé Thảo Trang vui vẻ, phấn khích. Nó đã biết việc mẹ “cổ tích” Anh Thư ngầm chứa ý nghĩa gì. Cậu Ba rất vui. Cậu khen “Thảo Trang thông minh lắm”. Chặng đường dài hơn sáu trăm cây số nhưng có lẽ mỗi người một tâm trạng khác nhau hoặc là họ đang lặng yên thưởng thức đĩa nhạc 99 bài hát của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn do Khánh Ly thể hiện nên suốt chặng đường vẫn lắng sâu, vẫn hoài niệm tiết tấu “Một cõi đi về”.

Căn nhà màu tím xinh xắn đã hiện ra trước mặt. Người đàn bà trong bộ đồ bà ba đen với chiếc khăn rằn quen thuộc choàng qua cổ, thả xuống vai lưng… Người đàn bà mang kính màu tím phủ kín đôi mắt. Thoáng nhìn vóc dáng, Hai Sinh đã có cảm giác tê lạnh cả người. Có lẽ từ trong thẳm sâu của ký ức. Hình ảnh này như đã quá quen thuộc, gần gũi nhưng cũng quá mông lung, mờ ảo, xa lạ và như có một điều gì làm cho Hai Sinh cảm thấy như mình đang lên cơn sốt rét rừng ngày xưa…

- Cậu Ba, Anh Thư… Có hai vị khách phải không con? Mời! Vào nhà…

Bé Thảo Trang nhảy bổ vào lòng bà sau tiếng reo bà ngoại.

- Ôi! Cháu ngoại “cổ tích” của bà…

Đã từ lâu, mẹ của Anh Thư  mong có cháu ngoại nhưng bà cũng vui gọi chuyện đó như là cổ tích.

- Hình như có ai còn ở trong xe. Sao con không mời người ta vào nhà?

Đến lúc này, cậu Ba, Anh Thư và người chủ vũ trường mới nhận ra là Hai Sinh còn ngồi trong xe. Cậu Ba quay lại gọi. Hai Sinh bước vào nhà. Bước chân của Hai Sinh như lững lờ, như hụt hẫng…

- Chào chị. Xin lỗi, đây có phải là vùng…

- ừa! Đúng rồi đó. Anh có quen ai ở vùng này?

- Dạ! Anh… và chị…

- ừa! Anh Thư, rót nước cho khách. Cậu Ba đâu rồi?

Anh Thư như không còn tin vào những gì mà cô vừa nghe. Cái tên người mà Hai Sinh vừa nhắc đến đúng là tên người cha đã hy sinh của cô. Tên người kia… sao như là lạ, quen quen?

Cậu Ba và cha con bé Thảo Trang vừa từ vườn sau vào nhà.

- Chị gọi em?

- ừa! Cậu Ba. Anh này quen với ba con Thư đó!

- Dạ… Cậu Ba lại mỉm cười, gật đầu.

- ừa! Vừa rồi các anh ở trên tỉnh đến nhà bảo là đã xây dựng xong xí nghiệp. Đây, quyết định giao cho con Thư làm Phó Giám đốc. Lần này về là ở quê luôn. Không đi đâu xa nữa. Rồi mau có chồng, có cháu ngoại cho tôi nhờ cô nhé. à! Anh gì có phải là…?

- Dạ… Đó là tên cúng cơm của tôi…

Anh Thư, người chủ vũ trường, bé Thảo Trang và cậu Ba nghe Hai Sinh với mẹ của Anh Thư nói chuyện mà cứ ngỡ như là chuyện huyền thoại. Theo lời của hai người thì cuối năm một chín bảy tư, trong đoàn thương binh miền Nam ra Bắc có cha của Anh Thư. Người quen của Hai Sinh cũng là nữ quân y như mẹ của Anh Thư. Chỉ có khác là người ấy không bị mù hai mắt mà chị ấy đã hy sinh cùng ngày với người cha của Anh Thư. Hai Sinh choáng váng vì mẹ của Anh Thư có nhiều nét giống người quen năm xưa…

- Dạ! Chị nói tôi đã hiểu… Tôi có nghe cả đoàn ra Bắc trước đó bị B52 đánh bom và họ đều hy sinh. Từ đó, bặt tin luôn. Thảo nào! Cảm ơn! Cảm ơn chị…

Hai Sinh lẩm bẩm như kẻ thất thần. Chẳng ai hiểu được Hai Sinh đang như thế nào trong lúc này. Mọi thứ đều quay cuồng, biến dạng như cái khung cảnh mà Hai Sinh đã thấy ở vũ trường trong cái đêm hôm ấy. Mọi thứ đều mơ hồ như cái đêm xa xưa cách đây hai mươi tám năm… Chỉ có một người hiểu được. Và, người đàn bà ấy - mẹ của Anh Thư vẫn đang rất bình thản.

- Thôi! Mọi người thắp nhang cho anh ấy rồi ta ăn cơm…

*

- Con với Hai Sinh là thế nào?

- Dạ cũng chỗ quen biết sơ sơ… Ông ấy muốn về thăm người quen cũ nên…

- ừa! Sơ sơ  thôi phải không?

Nghe  hai mẹ con Anh Thư nói chuyện; cậu Ba lại mỉm cười gật đầu:

- Chị hai yên tâm. Nó chưa bị “ngủ quên” đâu…

Mẹ của Anh Thư đã thật sự an tâm. Chỉ có bà mới hiểu được ngọn nguồn sự việc. Đã gần ba chục năm rồi, bà không còn nhớ làm gì chuyện ấy…

… Đêm chia tay để cùng đoàn thương binh ra miền  Bắc. Hai Sinh - cái người mà bà gọi đúng tên cúng cơm chính là người mà bà trao trọn sự trinh nguyên của thời con gái. Chỉ có bà mới biết rõ Anh Thư chính là đứa con, là giọt máu của người đó. Mối tình  vụng trộm ngày xưa đã chết trong lòng bà từ khi đoàn thương binh bị B52 đánh bom. Bà chỉ bị thương và mù thêm đôi mắt. Bà cũng không ngờ cái đêm hôm ấy đã để lại cho bà cái bào thai… Trong niềm vui chiến thắng của năm một chín bảy lăm, bà đã sinh ra Anh Thư. Tự khai cho mình là chồng đã hy sinh. Chẳng ai quan tâm tra xét làm gì. Niềm vui giải phóng miền Nam đã trào dâng mạnh mẽ. Chuyện chồng của một nữ thương binh hy sinh ở miền Nam là lẽ thường tình. Bà biết rõ con người ấy; con người đã làm cho bà mang cái bào thai không còn nhớ thương gì đến bà. Bởi, họ đã nghĩ là bà đã chết và họ làm sao biết được chuyện bà có thai? Bà cam chịu tất cả. Quên đi và mãi mãi không nên nhớ làm gì cái dĩ vãng tồi tệ ấy. Như thế… Như ngày hôm nay là quá  tốt. Bà tin chắc rằng Anh Thư sẽ không bao giờ… Vì, bà và cậu Ba không để cho người có cái tên Hai Sinh kia còn dịp nào… Quá khứ sẽ khép lại. Tảng băng tình cảm ấy đã đông cứng gần ba chục năm rồi. Họ đâu có cái tâm như bà thì họ biết điều gì để thừa nhận. Và, nếu họ biết thì họ sẽ trốn tránh, sẽ xoá sạch dấu vết. Chồng của bà - cha của Anh Thư đã hy sinh. Người ấy có họ, có tên. Cuộc sống của bà đã có cậu Ba, có Anh Thư. Rồi bà sẽ có cháu ngoại. Nhớ làm gì cái con người ấy. Đối với bà, Hai Sinh đã chết…

Anh Thư như đã giải toả được những vướng bận trong lòng. Rồi đây, cô sẽ ở quê nhà. Cô sẽ tìm cho mình một người chồng xứng đáng. Cái tên Hai Sinh kia không còn là gì đối với cô…

(Văn nghệ Trẻ)

Bên dòng sông Ba Hạ

-Nước về rồi.

Câu đầu tiên của người lái đò phía sau hạ lưu sông Ba khi đón Duy sang bến Giấy. Con sông rộng đổ về cửa biển có đến hai mốt nhịp cầu dài tít tắp nối hai bờ. Thượng nguồn là dãy Trường Sơn chập chùng, hạ nguồn đi qua những làng mạc, bãi soi, thêm ngôi cổ tháp cùng những doi cát lớn. Mùa lũ, sau những đợt mưa kéo dài thì dòng sông nước dâng đầy, cắt nhiều mảng xóm đứng lô nhô từng cụm trong các bờ tre ken dày. Nước lên váng màu phù sa, bầu trời màu chì nằng nặng, mưa chiều rắc hạt trôi nghiêng theo gió. Người lái đò đã thay chiếc sào tre bằng đôi dầm gỗ và khẽ chao người trong mỗi nhịp chèo ngang. Bến còn xa, phải vượt qua từng quãng sông rộng, men theo các doi cát giờ đã chìm ngập trong dòng nước thỉnh thoảng lại nhô lên phần chóp mọc đầy cỏ lác. Lại thêm chiếc ghe nhỏ đang hối hả chèo và khi đến gần có tiếng gọi với:

- Chú Tư, nước lên cao, không sang nổi đâu.

Người lái đò gật đầu rồi nhìn dòng nước cuồn cuộn, bảo Duy:

- Cậu phải nghỉ lại chỗ tôi, ngày mai nếu nước êm, ta sang không muộn.

Duy cười đồng ý. Ba ngày nữa, thằng Long bạn Duy mới đón dâu, cũng một đoàn ghe sõng đi rước vợ nhưng ở bến khác. Một đám cưới vùng hạ lưu châu thổ mùa này, quả là đáng xem hơn là tiệc tùng linh đình. Chiếc đò chếch mũi tránh dòng nước xiết, nó len dần sang bãi soi có những dây mướp cùng hoa vàng trôi nổi, những đám bọt nước bập bềnh để vào vòng cung bờ tre trước mặt. Cả xóm triền sông vẫn là một thành trì có độ cao vào mùa nước dù là ốc đảo. Mũi ghe chếch vào bụi ô rô trong tiếng dội óc ách hướng vào gò đất có những bậc đá.

- Đến rồi cậu, cứ lên rồi rẽ phải, nhà có hàng ổi trước sân. Tôi lo neo đò kẻo tối nó đi chơi ra biển!

Ngôi nhà thấp nhỏ bên trong bày biện sơ sài, ngoài chiếc bàn thờ gỗ mít, chiếc giường đôi cũ kỹ bên cửa sổ tre nhìn ra bụi chuối sát cạnh ụ rơm, chiếc võng bện dứa cùng vài đồ dùng lặt vặt. Chú Tư bước vào:

- Cậu để đồ lên giường, ta ra sau rửa mặt cho khoẻ.

- Chú Tư ở một mình? - Duy hỏi.

- Còn thằng cháu, giờ này nó theo bọn nhỏ lên xóm Thượng.

Duy bước ra ngoài vừa lúc thằng bé đen nhẻm, tóc đít vịt vàng cháy chạy vào trên tay cầm chiếc lồng tre cùng chiếc hộp bằng bẹ chuối gấp. Thấy người lạ nó hơi sững người rồi kêu toáng. Chú Tư xuất hiện trước cửa nheo mắt:

- Đất, nhà có khách. Con lo nấu cơm để nội sang thím Sáu.

- Khỏi đi nội, cá nhiều lắm, con thả trong thùng ngoài vườn. Mà nè, nội xem…

Duy tò mò ngóng mắt vào chiếc lồng đặt dưới đất, cả búi rắn lục cuộn tròn, có con thò cả chóp đuôi đỏ sẫm. Thằng bé mở bẹ chuối, bên trong ba con bìm bịp vừa mọc lông há mỏ nhảy loi choi, Đất liến thoắng:

- Nước vào vườn hoang chỗ ụ mối, chỉ vài nhát cuốc là cả dòng họ “lục” ngủ say lăn tọt vào lồng, tổ chim nơi gốc trâm con rình mãi mới hốt được. Ngon rồi đó nội.

Chú Tư cười, khuôn mặt hằn vết nhăn cùng đôi mắt luôn trầm tư chợt thoáng vui nhưng sập lại ngay:

- Đất, coi chừng gặp rắn hổ chúa, bữa trước nội thấy vết bò của nó. Thôi, ra sau làm cá, tối rồi.

Đêm, Duy ngủ với thằng Đất, bên kia chú Tư nằm võng đong đưa nhè nhẹ. Chiều nay thằng Đất cho Duy ăn bữa cơm có cá lóc nấu canh chua lá me non, cá rô nướng dầm ớt xanh, cá trê kho lá gừng trong nồi đất. Nó bảo: “Cá theo nước về nhiều, gặp chỗ cạn chui vào, ta cứ chộp!”. Duy hỏi, sao không sợ rắn. Đất cười khì, gãi gáy: “Nội có thuốc gia truyền vì từng làm thầy rắn. Trước kia, vào ban đêm, nhất là mùa trăng đầy tiếng huýt gió quanh nhà của nhiều loại rắn. Cao và mảnh như gió luồn khe cửa là rắn lục, đùng đục khàn khàn như bễ lò rèn là rắn hổ, rít giòn từng đợt là mai gầm. Mà anh thấy rắn bay chưa?”. Duy lắc đầu, nó cười: “- Còn rắn đâu mà anh sợ, dân bắt rắn vét sạch từ nhỏ đến lớn. Nội bực, bỏ nghề luôn”.

Thằng Đất trở mình, mái tóc khét nắng cọ vào mũi Duy nhồn nhột. Ngoài kia, mưa rơi rả tích, có tiếng cuốc kêu vòng vọng cùng tiếng nước vỗ bờ ì oạp, réo rắt chảy. Cánh võng vẫn đu đưa qua lại. Đất chợt nhỏm dậy, nó rón rén đi uống nước rồi khẽ khàng: “Cuốc kêu đó nội”. Những con cuốc thân xám mốc, lườn trắng cao lêu khêu đang kêu ngắt quãng buồn buồn phía vườn chuối sát rào tre. Nó cứ điểm nhịp lẻ loi "cuốc cuốc" rồi vọng sang nơi khác "cuốc cuốc" len vào tận căn nhà nhỏ cùng tiếng cành lá va nhau xào xạc. Chú  Tư trở mình thở dài: “ừ, cuốc gọi bầy từ lúc sa mưa, giờ nước lên thế này nó không sống nổi”. Tiếng cuốc kêu cứ nhỏ dần, nhỏ dần đến da diết hoà cùng tiếng võng qua lại lúc Duy chìm vào giấc ngủ.

Duy choàng dậy lúc trời đã sáng nhưng không thấy chú Tư và thằng Đất. Trời dần hửng nắng nhưng mặt sông trắng xoá bởi nước nguồn tuôn về. Anh ra bến xem mọi người trục vớt từng cây gỗ trôi xuống. Thằng Đất nhảy loi choi, chỉ trỏ đám bạn của nó xua từng tốp vịt lạc đàn vào bờ. Bọn nhỏ hét váng, sào tre lồng từng chiếc áo đủ màu cứ huơ lên đập xuống đẩy bầy vịt co cụm vào bụi. Vị tướng nhóc con kia, thấy Duy có mặt liền bảo: “Nước lên cao không đi được đâu, cứ ở phụ với em. Này Kha…”. Mảnh vườn chú Tư được che chắn làm chỗ trú ngụ, tiếng vịt gọi bầy và đập cánh inh ỏi. Duy hoà vào bọn chúng, cũng chặt cành tre để chận vịt, tìm vật dụng làm rào cản. Thằng Đất vào bờ, ra ghe tất bật với chiếc quần sũng nước khi đủ loại vịt từ áo lá đến vịt đẻ ướt lướt thướt trà trộn quang quác, hai trăm ba trăm con đếm đến mờ mắt vì dạt ra tụ vào. Mãi đến khi thằng Đất vào bờ, môi tím tái lại cố gào cả bọn về nhà đem thau chậu máng nóp, kéo cả Duy vào buồng hì hục khiêng bao lúa ra ngoài. Những chiếc mỏ bè bè tưng bừng chen lấn, xọc vào xồng xộc vì đói lả. Duy hỏi: “Lộn xộn thế nào làm sao biết bầy nào?”. Đất cười: “Yên chí, tự khắc nó nhận ra vì hơi hướng”. Quả nhiên, sau khi được ăn, được bình ổn thì đàn vịt tách hẳn vào từng góc nằm cụm vào nhau xếp mỏ im lìm.

Những khúc gỗ trôi lừ lừ lấp ló dưới làn nước bạc, cánh đàn ông chia từng tốp đứng trên các ghe sõng ngóng mắt chờ đợi. Phía trên qua đoạn chảy của doi cát lớn tách dòng sôi réo ồ ồ rồi từng khúc bật lao phăng phăng tuôn xuống, chỉ cần sơ sẩy để mạn thuyền va vào chắc chắn sẽ vỡ tung. Duy hồi hộp nhìn chú Tư đứng ghe đầu, ông cầm sào cùng người nữa đang cúi người đẩy mạnh quai chèo ngược nước khiến chiếc ghe ghìm lại từng đoạn, từng đoạn. Một thân gỗ tròn đen cháy đi qua và chú Tư rướn người tung sào đẩy ngay đầu gỗ khiến nó chệch hướng để chiếc sõng phía sau nhao đến, chiếc nữa, chiếc nữa dùng sào đẩy bật khỏi đoạn nước xiết rồi từ từ tấp vào bờ đất bên dưới. Tiếng la lại dậy lên trong cơn mưa rây rây rắc hạt cùng dòng nước ngầu ngầu bọt phù sa có những thân gỗ lừ lừ trôi nổi cho đến gần trưa đã có ba phần gỗ neo lại. Đợi mọi người lên bờ, Duy hỏi chú Tư lúc trên đường vào nhà:

- Sao mình không đón lõng đoạn dưới, nước êm và chọn gỗ súc thành phẩm được tiền hơn?.

Chú cười lắc đầu. Thằng Đất đứng cạnh trề môi:

- Anh không biết đoạn dưới cũng có người, anh hùng nào giang san nấy. Vả lại…

Chú Tư nạt ngang:

- Đất, biết gì. Đi xem bầy vịt khô lông chưa, con sang vay đỡ ít lúa bên ông Bảy rồi tính sau.

Nhìn thằng Đất đứng phụng phịu còn Duy thì ngơ ngác. Chú cười, bảo nó:

- Thôi đi đi, đợi nước rút nội đưa lên ngã trên, đợt này rác về nhiều.

Nó dạ rân rồi vù ra vườn. Sau ly trà thứ hai, chú Tư nhìn Duy nói khẽ:

- Gỗ có chủ đó cậu. Năm nay lũ về sớm phía đầu nguồn nên nó trôi về nhiều do không che chắn cẩn thận. Bến này, không lấy gỗ súc đã đóng búa (*). Nhưng đoạn dưới họ lấy tất và khó đòi lại được, của thiên trả địa mà. Gỗ tròn thường của bọn phá rừng, cứ hạ xuống giấu vào bờ bụi gần vực sông chờ dịp xuôi theo con nước. Làng gom chỉ là số lẻ của bọn ăn cắp và làm gì cậu biết không, đóng bàn ghế cho bọn trẻ. Đến lớp, thấy chúng học mà tội. Làng cứ gom góp dần và phải đón từng con nước đầu mùa.

Buổi chiều, những người đưa vịt chạy đồng bị lũ cuốn đã tìm đến xóm. Duy thấy họ gặp chú Tư cảm ơn rối rít nhưng ông chỉ cười: “Của ai người nấy nhận, chuyện vặt mà ơn huệ gì”. Trước khi lùa vịt sang nơi khác, mỗi người để lại cho ông vài cặp làm quà. Chú bảo thằng Đất kêu bọn nhỏ đến hãm tiết rồi rảo sang các nhà lúc sáng phụ đẩy gỗ. Ông tướng con biến mất, lát sau đã rình rang gần tiểu đội vác xoong nồi mâm bát tiến vào vườn. Cả bọn kê gạch nhóm lửa trong tiếng quát tháo của thằng Đất hoà tiếng quàng quạc của bầy vịt chạy tán loạn. Nó phân công rạch ròi. Từ hái rau, vo gạo, làm nước chấm đố đứa nào cãi cho đến sập tối thì tươm tất đến lạ. Chú Tư cũng đã về, sau chú có hơn tiểu đội người lớn, khác hơn lũ trẻ là mỗi người kẹp nách chai rượu nút lá chuối. Duy ngồi bên những đôi chân trần cuồn cuộn cơ bắp, từng bàn tay to bè rót rượu ra bát và chuyền nhau giáp vòng. Rượu gạo cay cay, dĩa tiết canh đỏ hồng điểm tô rau thơm xanh xanh dưới ánh đèn dầu. Thằng Đất đặt mâm thịt bốc hơi nghi ngút vào rồi khèo nhẹ Duy, anh thấy nó chìa cái bát vừa lúc chú Tư quát: “Đất, chim bằng trái ớt đã uống rượu hả?. Mọi người bật cười nhưng ông vẫn rót: “Một thôi đấy, cấm hỗn”. Rồi xua tay: “Nào mời cậu Duy, vị khách nhỡ đường cứ tự nhiên”. Bên kia, giọng thằng Đất khề khà với đám bạn: “Tụi bây, uống ít thôi  nhen, chủ yếu là mồi. Tiến, cặp phao câu của tao để dành đâu mày?”.

Khuya. Lúc mọi người ra về, Duy và chú Tư ngồi bên bàn trà. Thằng Đất đã ngủ, thỉnh thoảng lại chép miệng nói mê. Bên ngoài đêm tối bưng, không gian như sâu hơn bởi sự tĩnh mịch. Duy lắng tai chờ nghe tiếng cuốc kêu nhưng không có, chỉ tiếng côn trùng ri rỉ và tiếng nước vỗ bờ vòng vọng. Duy hỏi: “Chú Tư người vùng này?”, ông gật: “ờ, nhưng dâu bể lắm. Cũng kỳ, cuộc đời bể dâu, ông bà nói có sai. Khi bể cạn thì nhường bãi dâu, bãi dâu bị xâm thực thì hoá ra bể, thời gian đi qua biết bao dâu bể cho con người lẫn vùng đất. Ngày trước, ôi chao, đất này…”. Ông im lặng một thoáng lại trầm giọng “Vùng này là vùng lũ, bà nhà tôi mất trong cơn lũ đầu mùa ngay trong đợt mưa dội bùn cách đây mười năm. Năm sau, cha thằng Đất cứu người xó bên vì nước lên cao đột ngột nó cũng ra đi. Mẹ thằng Đất tranh thủ dùng ghe chở lúa gặt cho kịp lại lật xuồng. Thằng Đất phải chấp nhận bao mất mát và phải khôn hơn, phải nhiều kinh nghiệm hơn so với tuổi của nó thì mới mong ở lại đất này. Nghĩ cũng tội… Thôi nghỉ đi cậu, ngày mai nước xuống tôi sẽ đưa sang bến đò Giấy”. Ngoài kia, đêm cứ trôi mênh mang.

Thằng Đất nhảy qua mương nước rồi rón rén bước nhẹ lên gò mối mọc đầy cỏ dại, bụi gai um tùm. Trên đầu là chiếc nón cời rách te tua, bộ đồ bằng vải bố vá đụp, vá chằng bạc thếch màu cháo lòng. Trông xa, nó như con bù nhìn bằng rơm giữa trưa nắng trên cánh đồng. Nó dặn Duy đứng đợi bên vạt ruộng sau vụ gặt còn trơ gốc rạ, dưới chân là xâu ếch buộc dây chuối đang phập phồng thở mắt trô trố nhìn. Đất thận trọng dò dẫm từng bước, tai lắng nghe tiếng ngoeo ngoéo của con ếch bị rắn quặp chặt phía gò mối. Bóng nó dần khuất vào bụi dủ dẻ lúc Duy ngồi xuống châm thuốc hút. Nó hẹn chiều nay sẽ đãi anh ra trò món ếch um bắp chuối, lòng xào sả, thịt nấu me đất cùng món rượu rắn cực kỳ lợi hại của ông nội.

Duy hình dung thằng Đất lom khom từng bước, mắt mở căng đến nín thở dưới mái tóc vàng hoe như đuôi bò, da đen như đất cục cùng mùi rất đặt trưng là đất, đất bùn dẻo quánh nồng nồng bốc hơi không lẫn đâu được. Nó chỉ cần liếc nhìn ổ hang, lè lưỡi thọc mạnh tay hoặc dùng lóng tre có mấu đẩy vào xoay hao vòng là lôi tuột chú ếch nằm ẩn mình bật ra ngoài. Duy cười mỉm thì chợt nghe tiếng la của nó “Nội, nội ơi!”. Anh bật dậy cuống cuồng phóng đến gò mối, gạt phăng đám chà gai trượt ngã trên vạt đất cứng lô nhô gốc cây chết lại chồm người lao sang vạt cỏ cháy.

Thằng Đất trong tư thế nằm, nửa ngồi, dưới chân là con ếch cốm to bự nhớp nháp bầm tím. Nhưng trên đôi tay giơ cao của nó, con hổ lửa oằn oại cuốn mình, chiếc đầu bành rộng bị siết chặt, mắt Đất trừng trừng ngó sang hướng khác để Duy nhìn theo và lạnh cả người.

Phía ấy, nơi chiếc hang đen ngòm là con hổ lửa thứ hai đã bò ra ngoài tiến gần chỗ Đất, con rắn vươn mình phùng mang đỏ rực, chiếc cổ như một dấu hỏi cứ vờn vờn định chấm xuống ngay chân kẻ thù. Duy chụp vội lóng tre có mấu thì đã trễ, ánh chớp đỏ phủ nhanh rồi bật lên ngoằn ngoèo, thằng Đất ném mạnh con hổ lửa trên tay để lăn người ôm vội bàn chân. Nó đờ đẫn mắt, miệng thều thào lúc Duy lần tìm trong người nó gói thuốc trị độc nhưng không có. Đất lả dần, người lành lạnh, trán đẫm nước để Duy kêu gào…

- Dậy, dậy đi anh, nước xuống rồi.

Duy mở choàng mắt, thằng Đất đứng bên đang nhoẻn cười phô hàm răng trắng bóng, nó chìa anh chiếc khăn thấm nước.

- Sáng bảnh mắt mà còn nói mê, em phải vắt nước lên mặt.

Duy thở phào nhẹ nhõm kéo nó lại gần:

- Mấy tuổi rồi Đất, sao không đi học?

Nó cười khì gãi gáy:

- Qua mười hai cái tết, nội bẻ đầu gà cúng tiên sư rồi. Mà anh nói đùa hay chơi đó, lũ về sao đi học?

Duy gật đầu chấp nhận, nó chỉ qua bàn nước:

- Anh ăn cháo lươn giải rượu, ra mồ hôi là khoẻ liền. à mà này, nội bảo chiều qua sông mới được, cứ khò hoặc dạo xóm, tuỳ ý.

Đất đến sát bên, thầm thì bí mật:

- Hay đi với em, món này rất… đã. Mấy nơi dặn trước nhưng nội chỉ đãi khách không bán. Ngon thấu trời xanh luôn lại có cả rượu rắn thì rân người hết biết.

Duy gật đầu lia lịa định với tay lấy áo thì nó gạt ngang:

- Ê, giỡn sao cha. Làm hết tô cháo cái đã, kẻo bề gì bọn nhóc tụi này ăn sao cho hết thịt ông?

Duy cười ha hả đi sang bàn nước lúc Đất phóng tọt ra ngoài còn dặn với:

- Nội ngoài bến Đá, tụi em phải gom củi trôi dạt để dành đun dần.

Dòng sông vẫn còn màu nước đùng đục, vòng cung làng đang có từng đợt gió lang thang hiu hắt kéo qua khẽ tạt vệt nắng chiếu rọi làm sáng bừng lấp lánh ánh bạc trải dài, phủ xuống những cụm xóm như hòn cù lao xanh thẫm. Xa xa, tiếng bìm bịp vọng từng hồi từng hồi lảnh lói phía những bụi tre chao nghiêng đổ bóng. Chú Tư đẩy mái chèo ngược nước roàn roạt hướng lên phía trước rồi hiện ra khoảng sông rộng mênh mông. Thằng Đất ngồi mũi ghe đội chiếc nón cời, nó khom người múc nước đọng đổ vội ra ngoài khi Duy ngồi giữa bên thúng mủng, thùng chậu. Chú Tư chỉ phía trước mặt, nơi những dãy núi lô nhô chất chồng:

- Kia là mỏm Cổ Ngựa, bên này là mỏm Vai Bò. Nghe đâu Nhà nước định làm thuỷ điện sông Ba Hạ. Vùng này trở thành bể nước của lòng hồ. Lại dâu bể, bể dâu. Thằng Đất phải vào núi ông Tượng, nó lấy vợ trồng dâu nuôi tằm là nhất, tôi được bồng cháu, cáo chết ba năm quay đầu về núi!

Thằng Đất la chói lói khi thấy chú Tư cười khà khà. Mũi ghe lách tránh những cụm lục bình bám đầy rác rưởi để rẽ dòng đến doi cát. Thêm một dề nữa như chóp mái tranh đen đặc trôi lừ lừ. Đất nhanh nhẩu:

- Nội, con xuống đây.

- Không cần đâu con, rác núi về nhiều ta cứ đưa cậu Duy đến bờ.

Thằng Đất quay sang Duy nheo mắt khi anh chẳng hiểu mô tê chi cả. Rác thì từng đống ở bờ tre cần gì lên tận trên này, lục bình từng mảng dạt vào góc bến dọn đến ba ngày chưa hẳn đã xong. Chiếc ghe áp vào diu cát phủ kín bùn đất đặc sệt, bàn chân dẫm lên tận mắt cá thì Đất đặt vội đồ lên bờ, nó bảo: “Anh đứng sát mé nước đợi em…”. Duy ngóng mắt nhìn nó lặn ngụp như con rái cá dưới mây trời lang thang cùng sóng nước.

Một ụ rác mục từ từ xuôi dòng ngang chỗ chú Tư để chú vội dùng sào chọc vào mớ hổ lốn kìm lại, nhịp nhịp một lúc lâu rồi gạt nhanh thật nhanh chỉ để lại dề nhỏ dập dềnh. Thằng Đất hai tay cầm mủng tre, nước ngang thắt lưng mắt dõi theo tay nội chờ tiếng “Hầy…” là nó thọc vào dề rác sàng sẩy thật nhanh, khuỷu tay gạt mớ rác cuộn tròn trong mủng đang nổi lên rồi sàng nữa, sàng nữa cho chiếc mủng quay tít chong chóng đẩy mớ hổ lốn bật ra. Bất chợt nó nhao vào bờ, hai tay vẫn sàng sàng tung toé nước rồi đổ ụp vào thùng tôn, tay đập đập vài cái trước khi dùng rổ thay nắp đậy. Duy nghe tiếng rào rào bên trong lúc Đất xoay người chạy ra mép sông nơi chú Tư dùng sào chận dề rác.

Tò mò, Duy hé nắp đậy nhìn vào và rợn cả người. Cả bầy rít to nhỏ bò lổn ngổn, gần bằng ngón út đầu da cam thân xanh đậm rùng rùng tìm lối thoát. Duy thốt “Rít rừng” thì thằng Đất chạy lên với động tác cũ và lè lưỡi trêu anh. Hai dề, ba dề rác trôi qua để chú Tư chọc sào và thằng Đất lại sàng sàng, sẩy sẩy mãi khi nắng lên cao mới ngừng công việc. Thằng Đất mặt đỏ bừng chuyển đồ lên ghe lúc Duy len lén ra ngồi trước mũi nhưng vẫn lành lạnh sau gáy. Đất chỏ miệng: “ác liệt không anh?”. Duy cười mếu: “Đậy kỹ nghe Đất!”. Nó cười hì hì: “Em quay nó tè cả nước đái ra đấy chứ. Ngon lành rồi…”.

Duy cùng Đất nhóm lửa đặt nồi nước sôi, nó đổ ụp vào thùng rít rồi dùng que khuấy đều, bảo “Thêm đợt nước nữa là bọn này sạch hết chất độc”, rồi đổ bầy rít chuyển màu đỏ hồng nở căng cả vẩy ra mủng. Đấy chọn những con to nhất để làm món nướng, số còn lại lột vỏ để chú Tư làm gỏi bông súng. Một lò than đặt giữa có rau ghém, chuối xắt mỏng, muối tiêu chanh thêm vài lát gừng. Thằng Đất vào trong bê hũ rượu màu vàng xanh óng ánh, nó chỉ qua lớp nước “Anh thấy cặp rắn hổ giao đầu không?”. Duy gật, cặp rắn hổ đất đen mun khoanh tròn nhưng chỉ có một đầu đang nuốt đầu kia và gác lên con chim bìm bịp đủ lông cánh. Nó lém lỉnh: “Có duyên mới gặp ghe anh, phải dịp tết bọn này chọn nơi vắng vẻ đánh nhau giành cái, ta rình hốt chọn!”

Chú Tư chọn rau ghém, lột vỏ con rít nướng giòn đỏ rực, thơm lựng vào bát cho Duy nhưng anh không dám động đũa lúc thằng Đất miệng nhai đều đều, hít hà thổi vì nóng. Chú cười khà: “Làm đi cậu rồi tợp ngụm rượu. Món ngon vùng này, chỉ có một lần vào lũ. Ăn vào trừ được bệnh tật, thằng Đất trùi trụi mà khoẻ!”. Duy thử miếng nhỏ rồi miếng lớn, thịt dai dai ngọt lịm, thêm tí rau và đẩy hơi rượu thật đã. Ngon thật, lần đầu trong đời. Đất khều nhẹ: “Mùa hè anh ghé, em đãi anh những món ác liệt hơn nữa, chỉ cần anh làm lính theo em xách bị!”. Duy cười ngất đồng ý lúc chú Tư nhìn nó. Bật lên trong đôi mắt sự âu yếm và cả những nỗi lo. Chưa hết, nó còn kể “Anh chưa nghe tiếng đàn cò của nội, xuống xề đoạn Bá Nha - Tử Kỳ cùng nổi nhớ cố hương thì buồn đến rụng rốn!”. Duy chỉ bát rượu: “Uống với anh để chia tay”. Đất lắc đầu: “Đâu biết, bữa rồi lên mặt với tụi nó đó chớ!”.

Chiều xế, Duy từ giã thằng Đất, nội nó cũng sang bến đò Giấy để giao thuốc và những chai rượu gia truyền. Nó nhắc chú Tư: “Ngày mai nội về phải có con chó ông Tám hứa cho đấy, nghe nội?”. Đợi chú Tư đi khuất, anh tháo chiếc đồng hồ bỏ vào lòng bàn tay thằng Đất: “Tặng em, kỷ niệm…”. Mắt nó chợt bừng sáng nhưng lắc đầu trả lại cho Duy rồi chỉ cây cột giữa sân: “Đồng hồ em kìa, bóng nó đổ tới chỗ này là gần ba giờ chiều, đúng không?”. Duy gật, đồng hồ của anh đang kém mười phút. Duy choàng vai thằng Đất, thoảng nghe mùi vị phù sa nồng nồng, khẽ vuốt mái tóc đít vịt và chợt nhận ra nó giống như loài chim dòng dọc đầu vàng hoe làm tổ tận trên đọt cao chấp nhận gió mưa, bão tố ở mọi vùng quê mà anh ít dịp thấy lại.

Đò tách bến từ từ trôi ra giữa dòng. Duy nhìn thấy thằng Đất ngồi trên bậc đá đưa tay vẫy vẫy, dòng sông nước đã trong xanh, mái chèo khua nhẹ đều đều trong bóng chim vụt qua cất tiếng kêu vang vọng.

Truyện rút trong tập “Bên dòng sông Ba Hạ” - Hội VHNT tỉnh Phú Yên xuất bản năm 2004.

(*) Đóng búa: dấu kiểm tra của kiểm lâm.

(Văn nghệ Trẻ)

Hội nhập

Chị em nhà Nhất, Nhị, Tam, Tứ, trừ cô Tam ở xa không nói, còn ba người ở liền nhau thì cứ mặt trăng mặt trời hơi tý là cãi nhau, giận nhau như cơm bữa. Hôm qua Nhất vừa bảo Nhị: “Từ giờ có các vàng tao cũng chẳng thèm bước chân vào nhà mày”. Thế mà sáng nay mới bảnh mắt chị ta đã đập cổng gọi ơi ới:

- Dì Nhị ơi! Mở cổng tôi bảo. Quan trọng lắm.

Nhị dựng văng chuồng trâu vào vách gọi con trai:

- Học ơi, dậy dắt hộ con trâu ra đồng Bùa trước để bầm đi lấy cái cày.

Tiếng nhà Nhất vẫn rối rít ở ngoài cổng. Thằng Học ngái ngủ vừa dụi mắt đi ra sân vừa làu bàu:

- Bầm ra xem bá bảo cái gì kìa. Hôm qua vừa từ mặt nhau hôm nay lại làm lành rồi.

Nhà Nhị vừa cầm chìa khoá chạy ra cổng vừa hỏi:

- Gì thế bá?

Nhà Nhất vừa theo em vào sân vừa nói:

- Ông vãi bán đất cho nhà Đạo Đức có chết không chứ. ở cạnh con mẹ thần nanh đỏ mỏ ấy dì có chịu nổi không. Dì sang mà phản đối ông vãi đi.

Thằng Học nói khi dắt con trâu đi ngang qua hai người.

- Sao bá không phản đối ông vãi lại xui bầm cháu sang?

Nhưng nhà Nhị vốn tính phổi bò, quay sang lại nói:

- Đi, em với bá cùng sang. Không thể bán đất cho con mẹ ấy.

Nhưng nhà Nhất khôn vặt, không muốn mất lòng bố đẻ để hoạ may bố bán đất được nhiều tiền sẽ cho nhà mình nhiều hơn các em vì thế ra khỏi cổng chị ta vừa rẽ ngang vừa nói:

- Dì sang trước tôi rẽ vào lấy cái này đã.

Thằng Học đuổi theo mẹ, nói:

- Bầm dại thế, bầm muốn ông ngoại giận à?

- Ông giận tao cũng phải nói. Không thể cho con mẹ Đạo Đức xen vào giữa chị em nhà tao được.

- Bà Đạo Đức đã đáo để bằng bá Nhất à. Cả làng này nói đấy, mẹ đừng có bênh.

- ừ, chị em nhà tao xấu đấy. Chỉ có bên nội nhà mày tốt.

Thằng Học biết tính mẹ đồng bóng lại có máu phân biệt bên nội bên ngoại nên nó ngậm tăm mặc dù biết rõ bá Nhất không tốt gì với mẹ nó, nhiều khi bá xúc xiểm cho ông bà vãi ghét nhà nó. Giờ đây mẹ nó đang mắc bẫy mà không biết.

*

Ông cụ Thống có bốn người con gái. Vì không có con trai nên cụ đành lấy gái thay trai. Cụ chia đất vườn ra làm bốn phần. Hai cụ ở phần đất rộng hơn cùng vợ chồng cô út, gọi là cô Tứ. Còn lại cụ chia ba, cho nhà Nhất, nhà Nhị ở cạnh. Phần đất nữa để không vì cô Tam con gái thứ ba của cụ theo chồng là Tổng giám đốc có biệt thự ở Hà Nội, lại mua đất làm trang trại rộng mấy hécta ở Hà Tây nên chưa lấy còn để không. Nhà Nhất sợ đám đất ấy sẽ về tay em út khi bố mẹ khuất núi nên ra sức xúi bẩy bố bán đất để chia tiền cho các con nhưng cụ Thống không nghe. Đợt này cụ quyết định bán phần đất ấy để có tiền theo con rể Tổng giám đốc sang Pháp du lịch.

Năm 1954 cụ bị bắt sang Pháp làm lính thợ. Dù được phân ở trong Căng nhưng thứ bảy chủ nhật lại ra phố ở cùng một cô người Tuy-Ni-Di goá chồng. Cô người Tuy-Ni-Di ấy sinh con trai vừa được hai tháng thì cụ được về nước. ở nhà còn bố mẹ già và người vợ trẻ mới cưới nên khi về cụ phải trốn mẹ con người Tuy-Ni-Di. Sau đó cụ tham gia vệ quốc đoàn; Hoà bình lập lại mới giải ngũ về quê. Ngày ấy cụ phải cắt đứt và giấu mọi quan hệ ở Pháp để tránh hậu hoạ xảy ra. Cả gia đình, vợ con đến bây giờ cũng chưa ai biết cụ có con riêng ở bên Pháp. Nếu chuyến đi này tìm được con trai cụ mới dám công khai.

Nhị vào cổng thấy bố đang quét sân, nói ngay:

- Bao nhiêu người tử tế hỏi mua đất ông không bán, sao lại bán cho nhà Đạo Đức hả ông? Nhà ấy đến ở cạnh ông không sợ đau đầu nhức óc sao?

Bà cụ Thống ngót chín mươi tuổi trố mắt lên hỏi:

- Thật thế hử ông. Sao ông hồ đồ thế?

Ông cụ râu tóc bạc phơ nhưng da dẻ đỏ au. Mũi cụ cũng gồ cao như mũi Tây. Chín mươi năm qua cụ chưa biết ốm là gì. Nghe cụ bà chê mình hồ đồ cụ cũng mặc, vẫn thản nhiên lia chổi sể quèn quẹt làm sỏi đầu ruồi văng vào nhau lách cách.

Cụ bà bĩu môi nói:

- Ông lộng quyền, khinh mẹ con tôi quá đáng.

Trong khi mẹ và em gái đấu tranh với bố, nhà Nhất đứng khuất sau bờ rào nghe ngóng. Cô Tứ, con gái út cụ Thống vợ chồng đều là giáo viên cấp III, đi ra cổng bắt gặp chị cả đang đứng nấp nghe ngóng biết ngay là bà chị đang đổ dầu vào lửa vì cô biết tính chị ta chuyên nịnh nọt kích động bố mẹ để hòng “Đục nước béo cò”. Cô chỉ thương chị Nhị chất phác luôn mắc lừa làm bia đỡ đạn hộ chị cả. Tứ hắng giọng nói to để mọi người cùng nghe tiếng:

- Bá Nhất đứng nấp sau bờ rào làm gì thế?

Nhà Nhất bĩu môi nguýt em út. Chị ta vẫn ghen tỵ với vợ chồng cô út được bố mẹ bù chì. ỷ thế còn bố mẹ, nhiều khi chị ta tự tiện lên đây vơ vét của nả. Điều ấy làm Tứ không chịu được nhưng vì là trí thức nên đành nín nhịn. Chị em to tiếng với nhau làm bố mẹ nghĩ ngợi là điều cô không muốn. Hồi nhà Nhị xây tường rào bịt cổng hậu đi tắt sang nhà mình chỉ có Tứ và bố tán thành, cụ bà thì nông nổi hùa với con cả, nói: “Vợ chồng con Nhị sợ chúng tao sang ăn trực nên xây bít cổng hậu để có miếng ăn ngon còn dấm dúi ăn một mình” Tứ bảo: “Vãi nói thế là oan cho chị Nhị rồi. Chị ấy xây như thế là tốt, để khỏi mang tiếng sang nhà mình đục khoét” Cụ ông cũng nói: “Yêu nhau rào giậu cho kín bà nhé, bà thấy mẹ con con Nhị ăn tham bao giờ chưa?” Tứ nói: “Vãi không nên tin lời chị Cả, toàn đâm bị thóc chọc bị gạo. Không ngờ nghe được câu ấy, nhà Nhất thù em út một dạo không thèm nhìn mặt. Giờ bị em út bắt quả tang đứng rình nghe lỏm, chị ta nói:

- Nhà bố  mẹ tao, tao muốn vào thì vào, bận gì tao phải rình.

Chị ta đi vào, bị Nhị chiếu tướng:

- Bá nêu quan điểm ra đi. Bá cũng phản đối việc bán đất cho nhà Đạo Đức kia mà.

Nhà Nhất bèn lật lọng:

- Tôi nói hay không là quyền tôi nhá, bận gì đến dì.

Thằng Học dắt trâu đi ngang qua cổng liền chớp thời cơ tố cáo bà bá:

- Chính bá Nhất xúi bầm cháu sang phản đối ông vãi đấy.

Nhất lu loa:

- Tao xúi à? ối cháu ơi là cháu. Thế mà cũng học sinh giỏi đấy, con ông Thạc sĩ đấy. Mày để con mày hư thế hả Nhị?

Nhị có tính bênh chồng con, mặt sầm ngay lại, nói:

- Phải, con tôi hư, chỉ có con bà tốt.

Bà cụ Thống vì thương con gái cả nghèo đói nên lúc nào cũng bênh chị ta. Cái máu bè phái cha truyền con nối cũng từ cụ truyền cho con cái.

Cụ nói:

- Con mẹ Nhị bé mồm thôi nhé, kẻo chồng mày về nghe thấy nó cười cho. Đã bảo chuyện nhà mình thì nói nhỏ với nhau thôi, chớ cho người ngoài biết.

Tứ sắp sửa đi họp hè, đã dắt xe máy ra cổng lại dừng lại, nói:

- Vãi là chúa hay phe phái, toàn coi con rể là người ngoài.

Bà cụ khùng lên:

- Cả mày nữa, hơi tý là phô với chồng. Mày không nghe người ta bảo “Dâu con rể khách” à.

Nhất vốn có ác cảm với hai người em rể tri thức ở cạnh. Chị ta luôn tìm cách xúc xiểm cho họ tức chuyển đi ở nơi khác với hy vọng sẽ về phần mình tất cả sản nghiệp của nhà ngoại. Hễ có cơ hội là chị ta xúi bẩy ngay:

- Phải nói thật, chồng các dì cậy có học, rất khinh ông bà vãi.

Nhị bênh chồng:

- Khinh đâu mà khinh, chị chớ đặt điều.

Ông cụ Thống ném thia lia cái chổi sể trên mặt đất, nói.

- Tao không chịu được với chị em chúng mày. Cho nên tao phải để nhà Đạo Đức đến ở cạnh hoạ may mới át được mồm chúng mày.

Bà cụ Thống nói:

- Hoá ra ông muốn nghe chửi nhau nên mới bán đất cho nhà Đạo Đức ư?

Ông cụ Thống đứng hai tay chống nẹ, nói:

- Phải, vì lũ con gái bà quá quắt đấy. Nhất là con mẹ cả, lúc nào cũng hằm hè với các em, có tài thì mai kia tha hồ tranh đấu với nhà Đạo Đức cho mà biết mặt.

Bị bố chê trách, nhà Nhất bèn khóc rống lên, vừa ra cổng vừa lu loa.

- ối giời ơi là giời, chỉ tại cái số tôi nghèo khổ nên bố tôi mới hắt hủi tôi đấy trời ạ… phải, con là đứa xấu xa lắm điều, không được xinh đẹp ngoan ngoãn như người ta, chồng con lại chẳng ra gì nên mới bị đối xử thế này đây.

Tứ trèo lên xe nổ máy, nói trước khi phóng đi:

- Rất buồn cười cho nhà mình, cứ ngồi với nhau là cãi nhau.

*

Tứ đi khỏi nhà một lúc, Nhị cũng về rồi, Nhất lại chùi nước mắt đi lên nhà ngoại. Lúc nào chị ta cũng cậy nhà em gái là nhà của bố mẹ mình cũng có phần mình. Vốn “việc nhà thì nhác việc  chú bác thì siêng” nên đến đây chị ta không để yên chân tay, hết quét nhà, lau ấm chén đến cọ rửa xoong nồi… Cứ như chủ nhà quán xuyến công việc nhà mình vậy. Chị ta bảo:

- Ông bà vãi thay quần áo đi, con giặt cho.

Ông cụ Thống nói:

- Nhà mày không có việc gì à? Về mà đỡ đần chồng con chứ.

- Kệ cha bố con nó. Con hầu mãi rồi.

Chị ta phồng mồm nói lẩu bẩu như đang mắng chồng con. Lúc nào chị ta cũng đăm đăm như sắp cãi nhau. Mặt chị ta đanh sắt lại, da đen, răng vểnh, mắt nhỏ như que tăm, khác hẳn với ba cô em đều mặt hoa da phấn, mắt tròn sáng như mắt bồ câu, mi dài, môi đỏ tựa bôi phẩm. Cô nào cũng có má lúm đồng tiền. Nhà Nhất ghen tức các em gái xinh đẹp thường đổ tội cho bố mẹ vì ngủ với nhau cũng nhăn nhó không biết tươi cười nên mới đẻ ra mình xấu xí thế này. Nhiều lần chị ta hỏi mẹ: “Cũng bầm đẻ ra sao mặt con lại khác thế nhỉ?” Cụ bà lại chửi: “Cha bố mày chứ, tao đánh quạng ra mày đấy”. Vì muốn xin tiền, chị ta tỉ tê hỏi:

- Tiền bán đất ông đã cho những đứa nào rồi hả vãi?

- Tao đâu có biết. Bà cụ nói xong, Nhất ghé nói vào  tai mẹ.

- Nhà con túng quá, vãi bảo ông viện trợ cho đôi chục triệu nhé.

Bà cụ Thống nói:

- Mày hỏi thẳng ông ấy, bận gì vòng vo qua tao.

Ông cụ Thống hỏi ngay phía sau lưng:

- Mẹ con thủ thỉ chuyện gì thế?

Nhất cười hề hề nói:

- Ông bán đất bao nhiêu tiền cho con vay vài chục triệu.

Ông cụ Thống cũng có ý định cho mỗi con vài chục triệu nhưng riêng nhà Nhất cụ không đưa tiền mặt. Cụ sẽ giúp cho con nó tiền đút lót làm công nhân hoặc là mua cho con bò giống kinh doanh sữa. Nhà ấy vốn hay ăn lười làm cho tiền sẽ ăn tiêu hoang phí hết chẳng lợi lộc gì, cụ nói:

- Riêng nhà mày tao còn phải nghiên cứu đã.

Nhất mếu máo vùng ngay lên kêu khóc tu tu, rồi nói:

- Chúng nó giàu có thì ông thương ông cho, còn con thì ông bỏ. Ai khiến ông đẻ con ra cho con khổ thế này hả trời.

Bà cụ Thống lại phải giơ bàn tay dăn deo chùi nước mắt cho con gái. Khi bố mẹ xuống nhà ngang Nhất lẻn ngay ra góc vườn bẻ những quả dứa chín vứt sang vườn nhà Nhị. Chị ta không muốn Tứ được hưởng quá nhiều lâm lộc của bố mẹ. Nếu hái dứa ở góc vườn này, Tứ sẽ nghi ngay cho nhà Nhị hái trộm. Nhất không thích cho chị em họ bè phái với nhau. Chị ta ném dứa vào cây rơm cho im ắng nhưng vẫn có tiếng động làm tắt tiếng ve sầu cứ rên rỉ váng tai váng óc suốt ngày như có ai gõ tôn ở trên cây sấu cây mít cạnh đấy. Tứ dắt cái xe chết máy vào sân. Qua cửa sổ cô ta thấy rõ chị cả đang lấy dứa nhà mình ném sang nhà chị hai. Thằng Học tay cầm tập sách giáo khoa hớt hải chạy sang, hỏi:

- Ông vãi hái cho nhà cháu lắm dứa thế?

Ông cụ Thống ớ ra. Tứ nói:

- Không phải đâu, bá Nhất bá ấy hái đấy.

Nhất đến đứng khuất sau tường nhưng biết lộ chuyện bèn vào, len lén đi ngang qua mọi người, nói:

- Cái Nhị nó bảo hái cho nó.

Nhị vác cuốc đi qua cổng, thằng Học gọi mẹ lại, nói:

- Bầm bảo bá Nhất hái trộm dứa của dì Tứ cho nhà mình đấy à?

Nhị nói:

- Tao bảo bao giờ?

Thằng Học nói:

- Biết ngay âm mưu của bá Nhất.

Nhất ra cổng quặt cổ lại nói:

- Mẹ con mày âm mưu thì có.

Nhị băm lưỡi cuốc xuống đường làng, nói:

- Bá bỏ ngay thói “gắp lửa bỏ tay người” ấy đi, nhé.

Nhà Nhất lại lu loa lên. Mỗi lần thất thế chị ta lại lu loa át đi cho qua chuyện.

- Phải, tao xấu. Chỉ có các người tốt đẹp. Từ rày không khiến các người gọi tao là chị nữa. Từ mặt tao đi để ông vãi còn bù chì cho, tiền ông vãi bán đất đấy, tha hồ được đầy túi.

Ông cụ Thống quát:

- Thôi đi! Để giành hơi nay mai mà chửi nhau với nhà Đạo Đức ấy.

Nhị hỏi:

- Bà bảo tiền bán đất ra làm sao? Chúng tôi đã được đồng nào mà bà ghen tỵ.

Tứ lắc đầu nói:

- Nhà mình buồn cười thật, sắp có tý quyền lợi lại cãi nhau đấy mà.

Nhất quay mặt ra cổng, vừa đi vừa vỗ mông bèn bẹt:

- Tao thèm giành quyền lợi với chúng mày. Từ giờ tao không thèm đến nhà chúng mày nữa. Con Nhị con Tứ nhớ lấy nhá.

Nhị đi sau, nói:

- Chỉ sợ bà không từ được chúng tôi thôi.

- Tao thèm vào, từ giờ thì chúng mày tha hồ chia nhau của ông của cha.

Khi biết chị gái đang cay cú ghen tức về khoản tiền bố bán đất. Thực ra Nhị không thích đục đẽo của bố mẹ. Chính tính tham làm cho chị ta hay suy bụng ta ra bụng người mà thường xuyên giở mặt nói xấu mình. Đã thế Nhị chọc cho mà tức lồng lộn lên, cô ta nói:

- Này, bà đừng tức lộn lên về tiền bán đất của ông vãi nữa. Ông cho chúng tôi mỗi đứa vài chục triệu đấy. Ông quý ai thì ông cho người ấy. Bà làm gì chúng tôi nào.

Sự ghen tức, sự tủi thân, hờn dỗi cũng tràn vào lòng lại cộng có máu ngộ làm nhà Nhất phát cuồng nhảy lên, hai tay bơi bơi trên đầu, chị ta hú hét như con rồ:

- ối trời ơi! Tôi  bị đối xử bất công thế hả trời? Mày không chết đi cho khuất mắt tao hả cái Nhị, con ngựa xéo voi dày kia.

Nhị giơ bàn tay muốn bịt mồm chị gái rồi nói:

- Từ giờ cạch mặt tôi ra nhé. Tôi không thèm chị em với bà nữa. Bà đừng đến nhà tôi cho rác rưởi ra.

- Tao đái vào, tao ỉa vào Nhị ạ.

Bà cụ Thống giậm chân bảo ông cụ Thống:

- Thế ông không ra ông bịt mồm chúng nó lại à? Xấu hổ quá thôi trời ạ.

Ông cụ Thống đủng đỉnh nói:

- Kệ, hội nhập với nhà Đạo Đức khắc chị em nó lại làm lành với nhau ngay đấy mà.

Quả nhiên chỉ lúc sau thấy bà Đạo Đức ngồi cạnh anh lái trên xe công nông chở gạch, chỉ chỗ cho anh ta đổ gạch vào áp bờ tường rào nhà em gái. Nhất lại quên ngay chuyện cũ bèn tốc tả chạy ra. Thấy thùng xe dựng nghiêng gạch chảy rào rào đập uỳnh uỵnh làm rung động bờ tường gạch của em gái, chị ta bèn gào lên:

- ới dì Nhị ơi, ra xem người ta đổ gạch đập phá tường nhà dì đây này. Rồi quay sang phía bà Đạo Đức, chị ta nói:

- Có mắt hay không mà làm ăn thế hở những người?

Bà Đạo Đức một tay chống nẹ, một tay kéo vếch chân quần nói.

- Mắt mày lòi hay sao mà bảo tao không có mắt?

Nhà Nhất bị chạm nọc, chỉ vào đống gạch, nhảy choi choi nói:

- Chỉ có mắt lòi thông manh mới làm liều thế kia, nhé!

Nhị ra thấy gạch đổ sứt sát tường rào nhà mình, nói:

- Hễ hỏng tường nhà tôi bà phải đền đấy.

Bà Đạo Đức ưỡn người vỗ vào bụng dưới, nói:

- Rủa tao thong manh thì khối đấy mà tao đền cho nhé.

Nhất chỉ tay vào mặt bà Đạo Đức, nói:

- Có tài làm đổ tường nhà em tao đi xem chị em tao có cuốc mả nhà mày ra không.

- Bà thách cả họ chị em mày đấy, tưởng kéo bè kéo phái mà con này sợ à, lũ quạ cắp kia.

- Hả, mày bảo ai là quạ cắp?

Nhị cũng đế theo chị gái:

- Bà bảo chúng tôi là quạ cắp thì bà là đồ quạ rỉa à?

- Cha bố tổ sư chị em mày!

- Cha bố tổ sư con Đạo Đức!

Cứ thế chị em Nhất, Nhị vừa nắm tay nhau vừa chửi. Họ chửi to như có loa phóng thanh. Chửi càng lúc càng hay như hát hay.

Nghe to tiếng cả nhà cụ Thống ngỡ Nhất, Nhị vẫn chửi nhau, mọi người cùng chạy ra. Khi thấy hai chị em Nhất, Nhị nắm chặt tay nhau cùng đồng thanh chửi bới nhà Đạo Đức thì ông cụ Thống kéo cô con gái út đứng lại. Chỉ có cụ bà bước thấp bước cao lập cập đến để kề vai sát cánh với hai con gái. Họ đứng giàn thành hàng ngang đối diện với bà Đạo Đức thành hai trận tuyến tấn công nhau bằng những lời tục tằn và đau độc nhất.

Ông cụ Thống cười, nói với Tứ:

- Thế là chúng nó làm lành nhau rồi. Tao bảo có sai đâu mà, rồi khác phải đoàn kết.

Tứ nói:

- Thế mới biết cụ thâm thuý.

Khi quay về, cụ Thống gật gù nghĩ: Thế là mình yên tâm sang Pháp du lịch để tìm con trai rồi. Không cho hội nhập với nhà Đạo Đức thì chị em nó đâu có hoà nhập được.

(Báo Văn nghệ)

Copyright by