Truyen ngan Bao Van nghe_8

Mục lục

Chuyện nhà tôi 1

Bên bờ những dòng chảy 6

Khoảng cách_ 11

Mười ba bến nước 15

Bức phù điêu mây trắng_ 23

Làng Gió_ 27

Cơn mưa hoa mận trắng_ 33

Câu chuyện tình yêu_ 40

Giấc mơ son phấn_ 48

Khúc ngẫu hứng_ 56

Trời hại 61

Đau gì như thể... 69

Chuyện Vặt 74

Không có việc gì khó... 76

Nhân cách_ 79

Sông quê 81

Triết lý thợ hồ_ 84

Người thổi tù và trên bến sông_ 87

Trần gian biến cải 92

Nơi cuối đường_ 98

Giếng làng_ 104

Gió thổi qua rừng_ 109

Bỏ lẻ cho nhau_ 119

Người đàn bà quàng khăn màu hổ phách_ 125

Người đi chân đất 130

Cuộc đời vốn dĩ thênh thang_ 135

Kẻ lạ mặt nhìn tôi từ phía sau_ 137

Đá cuội đỏ_ 140

Chuyện nhà tôi

Nhà tôi có sáu người. Mẹ tôi mất sớm khi tôi lên sáu do đau ruột thừa mà không hay.

Ngôi nhà chúng tôi ở trong một mảnh vườn có nhiều cây ăn quả lâu năm. Ngày trước, mảnh vườn ấy mẹ tôi xoay sở, vắt từng cục đất ra tiền nuôi anh em tôi ăn học những năm cha tôi thoát li gia đình. Ngôi nhà cổ, trước khi về hưu, bố tôi là đại tá được  đơn vị giúp tu bổ. Bộ khung gỗ, vì kèo khắc chạm thời ông nội xây cất vẫn giữ nguyên. Bốn chung quanh đá liếp vừa dày vừa thô đã bong lở được thay bằng gạch nung lò tuy nen. Hai gian chái được nới rộng, tạo những phòng đủ tiện nghi hiện đại. Bố tôi mong muốn chung sống  trong ngôi nhà có ba thế hệ.

Bố tôi bảy mươi tuổi, không đau ốm gì, nhưng trở trời vết thương thời chiến tranh chống Pháp nhói lên ở ngực. Ngày về hưu tuổi sáu mươi hai, bố tôi chăm chút mảnh vườn bằng những cây ăn quả giống mới, tạo những bồn hoa trước sân nhà làm cho ngôi nhà của chúng tôi ngập tràn một màu xanh mát mẻ với nhiều loại hoa rực rỡ, ấm áp mà mùa nào cũng có. Những lúc vui nhất của bố tôi là thỉnh thoảng bạn chiến đấu gặp nhau chén rượu, con mực khô ôn lại chiến công đã qua cho tận khuya. Các cụ bình luận, lắc đầu không ưa lối sống quá thực dụng hiện tại. Tuy thế, đôi khi bố tôi rất buồn. Cắm nén hương trên bàn thờ mẹ tôi, ông rơm rớm nước mắt: Bao cực nhọc mình gánh hết.

Anh cả tôi có địa vị. Trước mọi người anh rất cởi mở. Nhưng phương châm của anh chẳng có gì là thật cả chỉ tin cái mình đã nắm chắc trong tay. Ban đầu gặp anh ai cũng dễ gần, nhưng khó lường trước trong lòng anh nghĩ gì. Chị dâu tôi lại khác. Chị luôn nở nụ cười trên môi. Chị đẹp, có đôi mắt hút hồn người ta. Chị ăn mặc toàn hàng xịn, đúng điệu. Chị thích mở nhạc tây, nhún nhảy. Bài hát Việt Nam chị ưa chỉ vỏn vẹn một câu: Chưa có bao giờ đẹp như hôm nay. Chị nói nhiều, nhưng chuyện gia đình, chuyện hệ trọng khác chị dè dặt, rỉ tai anh tôi. Anh tôi hành động, nói thay ý của chị. Anh chị sống với nhau rất hợp. Có một việc luôn giằng co giữa hai người: Chị muốn ra ở thành phố lớn. Anh cũng ngán đường làng hai chiếc xe muốn tránh nhau phải dừng lại. Lắm lúc lại nghe các cụ chuyện làng, chuyện hương ước, cũ mèm. Nhưng anh tôi bảo mẹ mất sớm, bố mới về hưu, con trưởng săn sóc bố mẹ lúc về già. Xóm làng khen anh. Chị dâu tôi cũng phải chịu anh khi nhận ra địa vị, tiền của anh chị có cũng nhờ ở cái gốc nhà này. Anh an ủi chị chóng buông, rễ chưa sâu, ráng đợi. Anh chị đã tậu được biệt thự mà vẫn chưa về ở nhà mới.

Anh thứ tôi tuổi ba mươi. Tốt nghiệp đại học khoa Văn, không đi làm, anh tìm cách ra nước ngoài. Có người bóng gió: đô-la. Anh nói túi đầy đô-la càng khoái. Với bạn thân thiết anh bảo biết người để hiểu ta! Sau mấy năm, anh trở về. Đô-la không đầy túi, chỉ có mấy hòm sách. Anh già dặn trước tuổi nhưng lại hay tranh luận mọi chuyện. Lắm người ưa, nhiều kẻ ghét bởi những việc đâu đâu. Người ta vớ được một thằng ăn cắp, đầu tiên là nện cho nó trận đòn rồi bô bô kể lể mình dũng cảm bắt được nó thì anh tôi lại đi tìm nguyên cớ. Lắm khi anh lôi ra kẻ già mồm lại là tòng phạm. Anh viết báo, tự do, không cố định nơi nào. Phòng riêng của anh có máy nối mạng, anh đi làm bằng xe máy, nơi xa, gọi tắc xi.

Tôi chớm tuổi mười chín, sắp bước vào đại học. Nghe bố kể chuyện ngày trước, quả không có thời nào hào hùng hơn, máu trong người tôi bốc lên, muốn làm anh lính xung trận giết thù. Anh cả tôi gợi sự khôn khéo, cảnh tượng giàu sang. Chị dâu tôi lại khác. Lúc nào vui vẻ chị bảo em cần gì, hay đi ka-ra-ô-kê chị cho tiền. Anh thứ tôi cứng nhắc hơn, hay triết lí, thích có người chia sẻ cái hay cái mới mà anh phát hiện. Tôi là người đầu tiên bị anh “hành hạ”. Nhiều đứa bạn ganh tị với tôi: mày đầy đủ quá. Tôi cũng cảm thấy vậy.

Nhưng thật hiếm có một bữa ăn cả gia đình. Anh chị tôi thường ăn cơm khách hay cơm tiệm. Anh thứ đến đâu ghé đấy. Bố tôi đành bếp núc làm cơm. Đôi khi tôi ham chơi, bố lủi thủi nhai cơm một mình. Bố thèm một bữa cơm sum họp gia đình chứ không thiếu gì. Chị dâu tôi đặt hàng sẵn, có người đưa tới, cho vào tủ lạnh mà không biết bố tôi có dùng hết hay không. Bố bảo lãng phí, chị nhếch miệng cười: có đáng là bao nhiêu, bố! Anh cả tôi thỉnh thoảng hỏi sức khỏe ông cụ. Đôi khi mang thuốc bổ cho ông, cũng chỉ gặp nhau vài phút. Nếu có lâu hơn là lúc anh cần hỏi một vị nào đó cùng thời với bố mà đang ở vị trí quan trọng. Anh thứ tôi quá vô tâm về chuyện chăm sóc bố. Nhưng được anh hợp với ông cụ. Có giống hoa, cây cảnh gì đẹp ở đâu đó anh cũng mang về, cha con vừa chăm hoa vừa trò chuyện. Ông ước mơ dành dụm một số tiền xây hồ bán nguyệt thả sen, vừa đạt được cảnh xưa vừa dưỡng tâm. Anh tôi muốn có cái bể bơi để thư giãn. Rồi quay qua chuyện giàu nghèo. Bố bảo người nghèo bây giờ sướng. Anh nói nghèo bây giờ khổ hơn. Trước, có cơm ăn người nghèo làm cách mạng, kháng chiến thành công. Bây giờ không đói nhưng người nghèo không thể làm gì được khi khoa học chiếm lĩnh đời sống. Bố không gật đầu. Nhưng có việc anh phải chịu bố: tình cảm ngày trước tuy có vẻ phong kiến nhưng thực tâm hơn. Bây giờ người ta nhìn nhau với ánh mắt lợi nhuận.

Một ngày nghỉ, anh tôi có khách, toàn bạn tâm đầu, nghề nghiệp. Ai đó nói chúng ta sống trong thời đại văn minh. Anh tôi phản bác: Mười ngàn năm trước con vật khôn ngoan sững sờ thấy mình đã trở thành một giống khác. Mười ngàn năm sau thời kì hoàn chỉnh thể hình Con-Người đi hai chân. Các bạn anh tôi bảo anh mụ mị, nhân loại trải qua các nền văn minh Âu-á từ lâu. Anh tôi bảo trong thế kỉ thứ hai mươi này có người reo lên như là một phát minh mới lạ: “Ôi, kiêu hãnh thay được làm người!” Tức là con người mới nhìn thấy Người trong Con. Người và con luẩn quẩn. Những phát minh vĩ đại, tìm ra những tài nguyên phong phú vừa lợi ích giàu có vừa công cụ giết người, hành vi chiếm đoạt và sự hờn căm phẫn uất. Người vừa tiến lên một bước, Con kéo lùi về một quãng xa. Nguy cơ luôn rình rập người phải làm lại con vật bốn chân khi chính con người tạo ra, có khả năng hủy diệt toàn thể giống người trên trái đất. Không có một động vật nào giết hại đồng loại mình khốc liệt, tàn bạo như con người đối với con người!. Vậy chúng ta đang sống trong giai đoạn nào? - một người hỏi. Anh tôi đáp: Nên gọi siêu công nghệ giàu có là siêu tàn bạo khổ đau! Văn minh là Sáng và Đẹp. Nó chỉ le lói ở một số Vĩ nhân, Thi, Ca rồi tàn lụi bởi sa sút ghê gớm của thực dụng.

Bạn bè vui chuyện, bố tôi cũng đến lắng nghe. Bố gật gật đầu đắc ý. Anh cả tôi không ưa những chuyện này. Nhưng thấy phòng khách vui vẻ, với lại những người này có tiếng nói bằng ngòi bút, nên cũng mang đến một chai rượu ngoại, góp chuyện. Cũng như khi bố tôi có các vị tướng, hay khách ở Hà Nội đến chơi anh thường hóng chuyện của một đứa con ngoan, sẵn sàng để các vị sai khiến. Anh cả nói: Bi quan nhỉ! Anh thứ tôi: Chẳng phải! Chỉ cần nhìn nhận cho rõ. Anh cả: Thế bao giờ văn minh? Anh thứ: Còn xa! Anh cả: Phía trước không lấy gì vui vẻ. Anh thứ: Cũng như một người qua sông, càng bơi gần bờ sức càng kiệt, nhưng phấn chấn càng tăng.

Chị dâu tôi cũng nhập cuộc, bởi mấy cô bạn của chị dâu tôi thấy đám đàn ông hào hoa, phóng khoáng. Họ tán thưởng và đưa mắt nhìn những khuôn mặt dễ ưa. Đám đàn ông chuyển đề tài. Họ nói vẻ đẹp, sự quyến rũ của các cô. Một cô bĩu môi, nhìn anh tôi: Thế mà có người ba mươi tuổi quá ích kỷ nên chưa vợ. Các cô cười rúc rích. Anh tôi đáp: Thì tôi sẽ là người hào phóng. Tôi yêu tất cả. Anh dang tay định ôm cô gái vừa nói vào lòng. Cô né tránh. Các cô cười ré lên: Ôi, trông thế mà ghê nhỉ. Các cô vô tư, nhí nhảnh bỏ chạy ra khỏi phòng khách khi anh tôi như là định ôm các cô khiến những chiếc váy ngắn, những mảnh áo mong manh, lộng gió lồ lộ da thịt.

Anh chị cả tôi về phòng riêng. Anh thứ tôi ngả lưng ghế tựa đánh một giấc ngủ ngon lành.

Bố tôi ốm nặng. Buồng phổi bố trở chứng. Anh thứ tôi công tác xa vội về trước thời gian. Anh cả nhờ bác sĩ đưa bố vào bệnh viện. Chị dâu tôi bần thần cả người. Chị  thuê điều dưỡng chăm sóc bố. Chị cũng không đến được bệnh viện vì bận công tác cuối năm. Chị đưa con về ở hẳn bên ngoại, sợ lây nhiễm. Tôi lui tới bệnh viện mà anh thứ tôi túc trực ở đó để tin cho anh cả tôi sức khỏe của bố bằng điện thoại di động.

Bố tôi không qua được đợt ốm này. Cả nhà tôi buộc phải gặp mặt nhau một cách miễn cưỡng. Anh thứ tôi không nói gì, mắt trũng sâu những đêm thức trắng. Anh cả bảo việc này phải lo chu toàn dù tốn kém, không tiếc. Chị tôi tiếp lời, mọi việc chị tôi quán xuyến, gánh vác: rước đoàn xe tang, đội kèn lớn nhất thành phố về. Anh thứ tôi phản đối, chỉ mời phường bát âm, người làng tiễn biệt bố. Sinh thời bố không thích ồn ào. Anh cả đang lục lọi các địa chỉ bạn bè của bố, những quan hệ đối tác cho vào điện thoại di động. Anh khó nhọc, hờ hững nói: Theo như chú cũng được.

Trước lúc bố tôi nhắm mắt, ông không có cháu nội để nhìn mặt. Tôi cầm tay bố: Con hứa con sẽ nên người.

Những chậu hoa ở sân trước đưa ra hai bên để làm mái che tang lễ. Bên trong, quan tài bố tôi được đặt gian giữa, anh em tôi túc trực vái đáp những người đến thăm viếng. Chuyện xảy ra khi phuờng bát âm đổ những tiếng trống buồn, tiếng đàn, tiếng nhị nỉ non báo đến giờ thăm viếng. Chị tôi kê một chiếc bàn phủ vải màu đen, trên để một khay lớn, có những phong bì to đẹp. Anh thứ thấy vậy, đi chân đất, mặc đồ tang vải xô, xổ gấu chạy đến, nặng lời: Chị dẹp đi! Chị dâu tôi trợn tròn mắt: Sao phải dẹp? Cái lệ là vậy. Với đỡ phiền cho ai quên mang phong bì. Anh thứ tôi chỉ tay vào một bên cửa ra vào: Chị không thấy tôi đã kính báo xin được miễn phúng điếu? Sáng ra, cái bàn phủ vải đen có khay phong bì được lặp lại, tấm vải miễn phúng điếu bị dẹp đi. Anh thứ tôi không kìm được, quát: Chị lại tiếp tục cái trò này! Chị tôi đáp: Chú quá lắm! Chú khước từ ân nghĩa của bạn bè thân hữu của bố. Thật chẳng khác gì kẻ kiêu ngạo, không trước sau, vong hồn bố tủi hờn lắm. Anh tôi mặt tái hẳn: Chị không được nói thế. Bố tôi không quen phong bì. Không ai xúc phạm đến vong linh bố tôi. Chị còn khư khư, buộc lòng tôi phải mời chị đi nơi khác trong những ngày tang lễ của bố. Anh cả tôi lên tiếng: Chú không có quyền. Việc của bố là do anh cả chị đầu lo liệu. Chu tất, vẹn toàn thiếu sót anh chị chịu. Chị dâu tôi khóc rống lên: Bố chưa ra khỏi nhà mà con dâu của bố đã bị đuổi. Bố ơi! Không còn bố con làm sao ăn ở trong ngôi nhà này nữa để hương khói cho bố. Anh cả tôi quát một cách lập lờ: Có im đi cả không nào, quan khách người ta đến, còn ra thể thống gì nữa!

Thế là những ngày chưa di quan bố tôi chị tôi chỉ có một nỗi hậm hực là không có cái bàn để phong bì. Anh thứ tôi thì chăm chăm vào tấm biển miễn phúng điếu sợ bị tháo gỡ. Anh thứ, chị dâu tôi tránh mặt nhau.

Mọi dồn nén ngày tang lễ được bung ra vài tuần sau ngày bố tôi mất. Chị dâu tôi im lặng. Anh cả tôi lên tiếng: Bây giờ hai chú thấy thế nào? Anh thứ đáp bâng quơ: Chẳng thế nào hết. Anh cả: Chú thiếu thực tế! Chú không thấy là có những bất hòa? Anh thứ: Tôi hiểu. Cứ như truyền thống của cha ông, con cả hay con út đều có quyền thờ tự ông bà cha mẹ. Mà thằng út đang đi học. Chị dâu tôi mới giãy nảy lên: Để tôi mang tiếng là một con đàn bà tham lam, cướp đoạt? Với lại, hôm trước chú cũng không muốn tôi có mặt trong ngôi nhà này nữa… Ngay ngày mai vợ chồng tôi sẽ ra đi cho khỏi mang tiếng với thiên hạ. Anh thứ tôi: Trước nay anh chị muốn bứt khỏi nơi này khi mà anh chị có nhiều phương tiện đầy đủ hơn. Tôi linh cảm điều đó. Anh chị chỉ cần có cơ hội thuận tiện. Anh cả: Chú cũng thường nói mọi chuyện luôn thay đổi. Tôi không nghĩ đến ngôi nhà này ai ở, mà nó đã đến lúc chẳng phù hợp với chúng tôi. Chú là người chữ nghĩa, nhận thức nhanh hơn tôi. Anh thứ: Đã nghĩ đến thế thì không một lời nói nào có tác dụng. Tôi chợt giật mình, ngày bố tôi ốm nặng, bà con lối xóm đến thăm, người ta bóng gió anh cả chị dâu tôi thờ ơ với ông cụ.

Những ngày đầu ngôi nhà chúng tôi thưa người, vắng lặng. Cây cối trong vườn, các khóm hoa sau một thời gian bố tôi ốm, rồi mất ít được chăm sóc cũng ủ rũ, kém tươi. Hai anh em chúng tôi sắp xếp cây cảnh như cũ, ra sức chăm tưới. Chẳng bao lâu đã tươi tốt thấm đẫm màu xanh mượt mà. Ngôi nhà bây giờ có cảnh quan của một nơi tĩnh dưỡng hơn là một nơi ở rộn rịp như trước đây.

Tôi học đại học nửa năm thứ hai thì được tin anh cả tôi bị tai nạn, rất nặng. Một chiếc ô tô tải đi ngược chiều đâm vào xe anh tôi. Người lái xe chết ngay tức khắc. Anh tôi được đưa vào bệnh viện cứu chữa. Người ta phải ghép xương sọ, hút máu đọng. Phương tiện y học hiện đại, thuốc men đặc trị đã cứu sống anh tôi. Nửa tháng anh tôi tỉnh lại nhưng không nhớ gì cả. Chị dâu tôi nước mắt đầm đìa vừa vỗ về vừa hỏi anh, anh vẫn ngơ ngơ ngẩn ngẩn không biểu hiện gì, không nhận ra ai trước mắt mình. Anh thứ tôi nhờ một bác sĩ quen đưa anh cả đến một viện điều dưỡng phục hồi chức năng tốt nhất. Ba tháng sau, chị tôi nhận được lời giải thích của bác sĩ, bộ não như là một chiếc hộp nhiều ngăn, trí nhớ trước được xếp tận các rãnh đáy sâu, tổn thương thì phía bên ngoài bị huỷ hoại trước, kí ức dưới đáy sâu của não còn lại rất mong manh. Bác sĩ cho hay điều kiện tốt nhất cho anh tĩnh dưỡng là nơi thân quen, cảnh vật anh từng sống được gợi đi gợi lại nhiều lần và liên tục mới hy vọng trí nhớ từ đáy sâu thức tỉnh dần.

Không còn cách nào khác, căn nhà của bố mẹ tôi lại đón anh tôi về. Chị dâu tôi dìu anh xuống xe với vẻ mặt bất đắc dĩ, có chút ngượng ngùng. Con bé con của anh chị đã lên sáu, khi bước vào cổng thì reo lên: Nhà ông nội. Còn anh tôi đúng là cái xác không hồn. Anh vẫn khoẻ mạnh, hồng hào nhưng đôi mắt của anh ngơ ngác, chẳng nhìn vào một cái đích nào hết. Nó tựa như hai con mắt giả của người hỏng mắt.

Anh thứ tôi ít đi công tác xa. Khi đêm mọi người yên giấc, anh tôi mới vào bàn viết. Thường những buổi sáng, buổi chiều anh đưa anh cả dạo vườn, có cháu bé đi theo. Đến bên từng gốc cây ăn quả lâu năm mà thời trước chúng tôi lớn lên hay chơi trò trốn tìm rồi leo trèo hái quả, anh nhắc lại những kỷ niệm. Anh vừa đi vừa kể chuyện với cháu gái, lúc nào cũng nắm tay bố đi cạnh. Khi đến bên một gốc hồng, có từ năm sáu chục năm trước, giờ vẫn sai quả. Ngày trước quả hồng đến độ già, hái ngâm nước cả tuần lễ ăn mới giòn, để được lâu. Bây giờ hồng cứ để trên cành cho đến khi chín, ai muốn ăn cứ hái. Anh thứ tôi ngước nhìn. Anh nhảy lên vít mấy quả chín mọng. Cháu bé thích quá, đòi những hai quả. Nó đến bên anh cả tôi: Bố, hồng đấy, ngọt lắm, bố ăn đi. Anh cả tôi như mọi khi, dửng dưng làm quả hồng rơi xuống đất, dập nát. Cháu bé tức tưởi, ôm lấy bố khóc: Bố không thương con! Tôi sực nhớ ngày mẹ tôi mất, anh tôi ôm tôi vào lòng: Mẹ đi rồi, từ rày ai ngâm hồng, hái ổi cho em ăn. Nhà tôi có một cây bưởi đường, hình như cả làng không ai có. Mẹ tôi người xã khác. Sau ngày mẹ tôi lấy chồng, ông ngoại chúng tôi đã mang cây bưởi đến trồng và nói để cho các cháu ngoại của ông. Bây giờ bưởi đang độ đơm hoa, hương thơm toả khắp. Cây bưởi nhà tôi quý ở chỗ vào đúng dịp tết quả to như quả dừa, vỏ xanh tươi ửng màu vàng nhạt, láng bóng, căng mọng. Vào hai bảy hai tám tết, anh cả tôi leo trèo rất giỏi, hái bưởi cho mẹ tôi. Quả nào cũng phải có vài chiếc lá trên cuống. Người quen thường đến nhà đặt trước một đôi để đơm ngũ quả thờ ngày tết, còn bao nhiêu mẹ tôi mang ra chợ. Nhờ cây bưởi này, mẹ tôi mua áo quần mới cho chúng tôi, sắm đủ mọi thứ dùng ngày tết. Hồi ấy cúng đêm giao thừa, mẹ tôi đi cắm mỗi cây một nén nhang, dán một tấm giấy đỏ lên thân cây, khấn thầm: năm mới cây cành tốt tươi, nhiều hoa lắm trái. Mẹ tôi bảo với chúng tôi mỗi cây đều có một vị thần ở trong ấy. Cầu cúng thần, thần ban lộc.

Cứ như thế, ngày nào anh thứ tôi cũng dẫn anh cả ít nhất một lần dạo vườn. Mấy cây na bố tôi mới trồng, quả mở mắt tròn xoe, ngang tầm với anh cả tôi cũng dửng dưng. Cháu bé thì luôn miệng: Bố ơi, đây là vườn của ông nội, hoa quả nhiều thế kia, con hái bố ăn nhé. Anh tôi vẫn như người xa lạ. Có hôm anh thứ dẫn anh cả ra cánh đồng gần đấy. Bọn trẻ làng mươi mười hai tuổi đang bắt cua đồng. Anh thứ tôi kể cho cháu bé nghe ngày trước, chiều đi học xong, anh cả lội xuống đồng một chốc là lôi ra trong hang hốc các bờ ruộng đủ cho mẹ tôi làm bữa canh cua nấu với rau mồng tơi trong vườn nhà. Mẹ tôi khen anh giỏi, anh rất khoái. Có hôm anh thứ tôi cùng đi. Anh thứ tôi dại lắm, bị cua cặp vào tay, khóc ré lên. Anh cả phải dùng răng cắn nát càng cua. Chị dâu tôi đi theo chợt mỉm cười, bảo: ngày xưa chị cũng bị cua cặp, nhưng không làm thế. Cứ để bàn tay xuống bùn đất, con cua tự nhả càng ra để trốn chạy. Chị tôi bỗng nhớ lại những kỉ niệm gì đó, nói với anh thứ tôi ngày mai đi mua cua về làm bún riêu. Từ ngày trở lại nhà tôi, tính nết chị thay đổi. Chị tỏ ra là chị cả, lo lắng từng bữa ăn cho cả nhà. Ngày rằm mồng một chị luôn hương khói bàn thờ cha mẹ rất chu tất.

Sáng hôm sau chị xách về một làn cua đồng. Con bé cứ trố mắt nhìn đám cua đồng bò lổm ngổm. Chị luôn miệng quát không được dò tay vào, cua cặp thì khốn. Chị làm cua tỏ ra lúng túng, không như mẹ tôi, bắt con nào là đúng hai cọng đuôi chèo rồi tước vỏ. Chị phải dùng kẹp. Làm xong cua thì ngớ ra nhà không có cối giã cua. Tôi phải ra hàng xóm mượn.

Bữa bún riêu hôm ấy thật ngon, thật lạ miệng. Anh thứ tôi bảo dự lắm bữa tiệc sang trọng nhưng cái hương vị đồng quê không mấy khi được thưởng thức trọn vẹn. Anh cả tôi vẫn như mọi khi, ngơ ngác trước mọi việc. Nhưng hôm nay anh đòi ăn nhiều hơn thường lệ. Chị dâu nhìn anh ăn, nước mắt cứ rơm rớm.

Anh thứ tôi tìm album ảnh của gia đình. Thật đáng tiếc. Thời ấy hiệu ảnh chỉ có ở phố huyện. Việc chụp ảnh là một khoản tiền chi tiêu xa xỉ nên gia đình tôi không có một bức ảnh nào chụp chung. ảnh thờ mẹ tôi cũng được phóng to từ tấm ảnh chứng minh nên mờ nét. Chị tôi đưa tập ảnh màu ngày cưới. ảnh thật đẹp, thật sang trọng. Anh chị tôi bên nhau, bên quan chức, bạn bè cho anh cả tôi xem. Anh lơ đãng nhìn như nhìn một đám sương mù, chẳng biểu cảm gì. Chị tôi còn kể anh tôi say mê một cô gái trẻ đẹp. Chị tôi làm tội làm tình anh; đòi thuê người đi tạt a xít vào cô ta. Tháng trước chị tìm đến, khẩn khoản với cô ta: mọi chuyện là chuyện qua đường, em đừng để bụng. Em giúp chị vỗ về anh ấy, may ra anh ấy có chút trí nhớ trở lại. Chị biết ơn em. Cô ấy cũng là người tử tế, trừ chuyện tranh chồng cươp vợ. Một tháng trò chuyện tỉ tê, bón cơm đưa nước anh cả tôi vẫn dửng dưng, vô hồn.

Anh thứ tôi không nản. Anh lục tìm những thứ gì còn vứt lại trong  hộc của chiếc tủ gỗ đã nứt nẻ mà bố tôi thích giữ lại những đồ chơi con trẻ của chúng tôi. Từ một quả bóng nhựa xẹp hơi, một con diều giấy đã rách, một cái ná cao su… Anh tôi tìm thấy một chiếc sáo trúc, bụi bám đầy, có con tò vò làm tổ. Anh tôi hào hứng hẳn lên, lau chùi chiếc sáo cẩn thận. ống sáo này không phải của anh tôi làm. Nó là của cậu bé chăn trâu làng bên. Cả hai anh em tôi thấy nó ngồi trên lưng trâu, véo von khi chiều về thì ước mình cũng được như nó, bởi trông nó oai hơn những đứa khác. Nó đòi đổi một cặp cà cưỡng sắp biết nói với chiếc lồng nan tre vàng óng. Anh tôi tiếc đứt ruột nhưng đành chấp nhận lấy ống sáo và nó bày vẽ cho cách thổi từng nốt. Thế là hai anh tôi tập tành lần mò, lâu dần tiếng sáo cũng tròn trịa, thành bài. Hễ các anh nghe bài hát lạ, hay mà thuộc lời là các anh thổi được bài sáo đó. Khi tuổi mười sáu, mười bảy, học cấp Ba ở phố huyện, mới nghe một thầy giáo hát bài Thiên Thai anh cả tôi thuộc ngay. ở làng tôi dạo đó chẳng ai biết bài hát ấy là bài gì. Nhưng khi nghe tiếng sáo thì ai cũng ưa. Riêng các bạn gái cùng lứa tuổi bị hút hồn, hỏi bài gì, anh cười bảo bài Tiên cảnh. Vào đại học, ra công tác anh tôi không dùng cây sáo nữa. Anh thứ tôi cũng vậy. Những năm ra nước ngoài, anh thứ tôi có học nhạc và chơi ghi ta điện.

Tấu lại bài Thiên Thai làm cho anh thứ tôi ngây ngất, mơ màng: Kìa đường lên tiên, kìa nguồn hương duyên… Thiên Thai ánh trăng xanh mờ tan thành suối trần gian… Anh khẽ hát rồi nâng ống sáo. Tiếng sáo khơi dậy, đưa hồn vào một nơi toàn cõi mộng, không vướng chút bụi trần mà ai cũng hằng khao khát. Tôi để ý, khi nghe tiếng sáo mắt anh cả chớp chớp, đỉnh trán cau lại, hình như cố nhớ điều gì đó thoáng qua, rồi trở lại thẫn thờ, vô thức. Chị dâu tôi cũng lắng nghe. Chị nói ngày hai người mới gặp nhau, anh cả kể những ngày ở quê anh thổi sáo hay lắm và hát cho nghe bài Thiên Thai. Chị dâu lại âu yếm anh cả tôi: Anh có nghe bài hát gì không anh? Anh cố nhớ lại đi, bài em thích anh hát nhất ấy mà. Đáp lại chị, anh tôi lẳng lặng đi vào phòng riêng.

Bài hát hình như cũng đã đánh thức lòng say mê ở anh thứ tôi. Tôi lắng nghe, hôm sau anh thổi hay hơn hôm trước.

Chợt một đêm nghe tiếng sáo, anh cả tôi ngồi thừ ra rồi anh đi lang thang dưới ánh trăng, qua những gốc cây trong vườn. Cả nhà thấy hiện tượng lạ đưa mắt cho nhau, anh thứ tôi tiếp tục nâng ống sáo. Anh cả tôi thơ thẩn một lúc từ gốc cây này qua gốc cây khác như kẻ mộng du. Mệt quá, anh tôi nằm vật bên một gốc cây ngủ say. Chờ cho giấc ngủ thật sâu, mấy anh em tôi mới đưa anh vào phòng nghỉ. Chị dâu tôi hỏi anh thứ thế nghĩa là thế nào? Anh thứ tôi bảo có thể trong ký ức của anh đã lóe lên một kỷ niệm gì đó rồi bị xóa nhòa. Nhưng đấy là những dấu hiệu tốt.

Từ hôm ấy anh cả tôi không ưa ai dẫn dạo vườn, kể cả con gái anh. Chúng tôi chỉ lặng lẽ kín đáo theo anh, giúp anh khi mệt mỏi.

Vào thu. Ba hôm qua, ngày nào cũng có cơn mưa đầu mùa làm cho trời đất mát mẻ lạ thường. Chẳng hiểu sao, sau bữa cơm trưa anh cả tôi ngủ một giấc dài cho mãi mười giờ hôm sau vẫn chưa thức. Cả nhà tôi hồi hộp lo lắng. Anh thứ tôi canh chừng, thấy nhịp thở của anh vẫn đều đều. Chị dâu tôi thì luôn để chiếc khăn lạnh, cốc sữa nóng cho anh khi tỉnh giấc. Thật bất ngờ! Gần đúng hai mươi bốn tiếng đồng hồ say giấc ngủ, anh khẽ trở mình, đưa hai tay lên xoa mặt-một động tác từ khi anh bị tai nạn đến nay chưa bao giờ biểu hiện-cho tỉnh hẳn giấc ngủ. Anh thong thả ngồi dậy. Anh đi đến bên bàn thờ, nhìn vào hai bức ảnh và thốt lên: Mẹ, Bố! Anh nhìn quanh một lúc, đôi mắt đã có hồn. Anh nói: Cả nhà khỏe chứ? Chị dâu tôi lao tới: Anh của em! Vợ anh đây! Cháu bé reo lên: Bố nhớ ra rồi. Anh thứ tôi lặng lẽ vào phòng riêng, viết tiếp bài báo đang dở còn tôi thì bước ra vườn…

(Báo Văn nghệ)

Bên bờ những dòng chảy

Quê tôi có ba con sông giao nhau tạo nên năm bãi bồi và một ngôi làng nhỏ. Ông tôi bảo những bãi bồi đều mang hình dáng của các linh vật như doi đất phía nam là đất phượng, bãi sú phía tây bắc là hình rồng, gò đất phía đông nam là hình lân, dải cát phía tây nam mang hình ngựa, bãi ngô đông bắc là đất rùa, cả năm linh vật đó đều chầu về làng, do vậy làng này được coi là linh địa.

Ngôi làng linh địa đã sinh ra bố tôi ấy trải qua những thăng trầm của lịch sử. Ký ức nhắc nhở tôi có những buổi chiều tuổi thơ ông đưa tôi ra bến sông, chỉ cho tôi thấy những dòng nước chảy đi muôn nơi và bảo: Nước sông ở quê thì đỏ, ra đến biển lại xanh cũng như đời mỗi người là một dòng chảy nhỏ, khi ra đến biển lại hoá cái hư vô xanh thẳm trong cõi mênh mông vô cùng.

Ông tôi có hai đời vợ. Người vợ đầu của ông sinh được một trai là bố tôi bây giờ, sau đó bà bệnh rồi mất, ông phải gá nghĩa với bà hai. Bà hai cũng chỉ sinh được một mụn con là chú Nghĩa rồi bỏ ông mà đi. Ngày ấy bố tôi mới lên mười tuổi còn chú Nghĩa lên bảy.

Bố tôi là anh nên phải nhận về mình phần vất vả nhưng không vì thế mà ông bỏ dở việc học hành. Chú Nghĩa được chiều chuộng nhưng ngay từ hồi còn bé chú đã tỏ ra không có chí đèn sách. Bố tôi đỗ cao đẳng sư phạm, ông nội mổ lợn khao làng, trong lúc vui rượu với các cụ, ông bảo: “Thằng Nghĩa mà đỗ đại học nữa tôi khao gấp ba thế này”.

Nhưng chú Nghĩa chỉ học hết lớp bảy thôi, ngày bố tôi vào trường chú cũng theo người ta thoát ly đi làm công nhân. Bố tôi học được một năm thì viết đơn tình nguyện vào chiến trường. Ông tham gia chiến đấu được một trận duy nhất rồi bị thương và quay trở về trường cũ tiếp tục học. Tốt nghiệp, bố tôi được điều về nhận công tác ở một trường cấp hai ngoài thị trấn. Thế là ông nội tôi chính thức có một người con được nhập hộ khẩu ngoài huyện.

Bố tôi dạy môn văn, sử, được nhà trường phân cho một căn hộ tập thể cấp bốn, có cả một mảnh vườn nhỏ trước cửa nhà. Chú Nghĩa đang làm công nhân thuỷ lợi, mỗi ngày đội của chú phải đắp 100 mét đê, cứ chiều thứ bảy chú lại nhảy xe về chỗ bố tôi. Chú rất thích ăn phở và uống cà phê. Ngày ấy bố tôi thường đưa chú lên cửa hàng ăn uống số Một ở ngã năm để mua vé phở và vé cà phê cho chú. Chú bảo ở dưới xí nghiệp chỉ toàn ăn bánh bột mì, đến tháng lương không được nhận tiền mặt nên thèm nhiều thứ lắm. Bố tôi hồi đó đồng lương có đều đặn hơn, lại thương chú lao động chân tay vất vả nên nhiều chủ nhật hết tiền bố vẫn phải vay mượn bạn để mua đủ cho chú một vé phở và một vé cà phê. Thời ấy người ta chưa nói đến kinh tế thị trường như bây giờ, bố tôi cũng không dạy thêm dạy nếm được gì. Chú Nghĩa thì mong ngày mong đêm giật được cái danh hiệu ba năm liền là Chiến sĩ thi đua để chuyển đội chăn trồng. ở xí nghiệp của chú đội chăn trồng là khá hơn cả, mặc dù vất vả cũng không kém gì đội đê điều, đội máy bơm, đội đóng gạch hay đội vận tải. Có lẽ vì chăn nuôi và trồng trọt trực tiếp làm ra những sản phẩm ăn được, mà ngày ấy thì người ta chưa được ăn ngon như bây giờ nên cái gì cũng thấy thèm.

Bố tôi lấy vợ và sinh tôi vào ngày giải phóng miền Nam. Chú Nghĩa còn có con trước bố tôi, nghe đâu đó là kết quả mối tình đầu của chú ở đội chăn trồng. Chú Nghĩa bị kiểm điểm về chuyện đó. Năm đứa bé lên bốn tuổi, chú Nghĩa đón nó về nuôi để mẹ nó đi lấy chồng. Chú Nghĩa gửi thằng Lực (tên đứa con chú) nhờ bố mẹ tôi nuôi hộ. Thế là tôi và thằng Lực được ở với nhau từ bé. Thằng Lực hơn tôi một tuổi nhưng bị đúp năm lớp hai nên xuống học cùng lớp với tôi.

Khi tôi và thằng Lực học lớp ba thì chú Nghĩa lấy vợ và được chuyển về Ban Thuỷ lợi huyện. Vợ chú là con gái ông phó giám đốc sở, nghe đâu chú lấy người ấy là vì cô ta có nhiều thịt hộp và sổ lương thực ưu tiên loại A.

Năm tôi vào cấp ba thì chú Nghĩa bỏ cơ quan về thu mua sắt vụn. Chú là con rể ông phó giám đốc nên mua được rất nhiều bãi sắt rẻ. Thằng Lực không vào được cấp ba đành xin vào trường bổ túc. Tôi với nó thường đi học ngược đường nhau. Vào đến năm lớp 11 tôi vẫn còn mặc lại quần của bố còn thằng Lực thì đã ra dáng một thanh niên thành thị. Mẹ kế nó chỉ đẻ được hai đứa em gái nên nó là cục vàng của gia đình. Nó đi học mà mùa hè thì áo sơ mi màu, quần ngoại, dép xăngđan, mùa đông thì áo lông Nam Triều Tiên, quần bò, giày Môka múi khế. Thỉnh thoảng nó gọi tôi lại dúi vào tay tôi thanh sôcôla hoặc thỏi kẹo cao su. Những thứ nó cho, tôi thường để trong cặp, chờ đến lúc về nhà mới mở ra ăn. Bố tôi đã lên đến chức hiệu phó của trường, còn mẹ tôi là giáo viên dạy cấp một. Thời gian này kinh tế gia đình tôi neo bấn lắm. Tôi còn một đứa em gái nữa, học rất giỏi nhưng gầy như que sậy, gân xanh nổi rõ ở cẳng tay. Chú Nghĩa không còn đến nhà tôi sau đận to tiếng với bố. Nguyên do rất đơn giản. Chú Nghĩa hay chở bố tôi về quê thăm ông nội (lúc này chú đã có chiếc xe 79-50 màu xanh) nhưng lần nào chú cũng mang theo một gói quà to tướng, còn bố tôi chẳng có gì, thỉnh thoảng mang được mét vải. Một lần về quê, bố tôi gặp lại bạn cũ, đồng thời cũng là bạn của chú Nghĩa. Bố tôi mời ông ta lên thị trấn chơi, chú Nghĩa vô tâm bảo “Ra phố ông cứ đến nhà tôi, nhà anh Tình (tên bố tôi) chật chội lắm, điều kiện cũng còn nhiều khó khăn”. Hôm ấy về bố tôi bảo chú Nghĩa là ăn nói quen thói quân vô học, sỉ nhục anh mình, khoe cái giàu cơ hội, thực dụng mà không biết liêm sỉ. Chú Nghĩa thấy nóng mặt, quay ra cãi bố tôi. Từ ngày ấy thỉnh thoảng chú mới đến, bố tôi cũng tuyệt nhiên không nhắc gì đến chuyện cũ nhưng ông không nhận bất cứ một sự giúp đỡ nào của chú. Tôi với thằng Lực thành ra phải chơi với nhau một cách dấm dúi. Một lần thằng Lực cho tôi đôi dép xăngđan cũ, bố tôi biết được ông đay nghiến, chì chiết tôi suốt một tuần liền, cho đến khi tôi phải vứt đi mới thôi. Nhưng ông cũng không giấu được tiếng than hờn tủi khi gom góp những năm tiền lương mới mua được chiếc xe đạp. Trong khi đó chú Nghĩa đã mua thêm hai đám đất bên cạnh nhà để làm bãi tập kết sắt vụn. Chú còn bắt nợ một cái ô tô con màu sữa, thỉnh thoảng tôi vẫn nhìn thấy chú ngồi nghễu nghện trong đó.

Tình cảm giữa tôi và thằng Lực không hề bị ảnh hưởng bởi mâu thuẫn của bố và chú Nghĩa. Có lẽ vì chúng tôi còn trẻ con quá, lại có chung tuổi thơ êm đềm, đẹp đẽ nên vẫn chơi thân với nhau. Năm lớp 12 thằng Lực đã biết hút thuốc lá và đi xe máy rất thạo. Mỗi khi tôi đến nhà nó chơi, bố mẹ nó tỏ ra quý tôi lắm. Tôi có cảm giác là cả gia đình chú Nghĩa đang cố gắng bù trì những thua thiệt về vật chất cho tôi, sợ rằng nếu không sẽ chẳng còn cơ hội nào nữa. Nhưng tôi không dùng được thứ gì của nhà chú Nghĩa cả. Thấy tôi mặc quần áo mới nhất định bố tôi sẽ hỏi, giày dép cũng thế, đồng hồ, thắt lưng da, thậm chí cả chiếc cặp sách ngoại tôi đều phải gửi trả lại. Vợ chú Nghĩa thương tôi chỉ biết gắp thật nhiều thức ăn vào bát cho tôi, còn chú Nghĩa thì ngả người vào thành ghế hút thuốc, khuôn mặt tư lự, trầm tư không biết là mải lo làm giàu hay đang nghĩ về tình anh em giữa chú và bố tôi. Tất nhiên chú Nghĩa còn có thể giúp tôi bằng cách cho tôi tiền. Tôi tiêu những đồng tiền ấy một cách bí mật và dè sẻn. Thỉnh thoảng tôi cho cái Trà, em gái tôi, cũng có lần tôi đưa cho mẹ tôi khi bà đi chợ. Nhìn chung suốt quãng thời gian đi học tôi luôn ở trong tình trạng yếu thế. May có kết quả học tập kéo lại nên trong con mắt của thầy cô và bạn bè, tôi vẫn còn được ghi nhận ở một khía cạnh tích cực nào đó. Song tôi đã ý thức được sâu sắc cái nghèo nó gắn với cái hèn như thế nào. Chú Nghĩa bảo: Khi nghèo đói thì người ta thèm sự đủ đầy, khi còn vô danh thì người ta thích nổi tiếng, khi thấp cổ bé họng thì người ta nghĩ đến quyền lực. Con người xét cho cùng mục đích sống vẫn là đầy đủ về vật chất và được tôn vinh về tinh thần. Kẻ bất tài thường tự bào chữa cho mình, cho rằng mình thanh tịnh, coi thường của cải phù vân, không thèm mơ tưởng đến công danh hão. Trong xã hội chỉ có ba loại người tài, đó là người giàu có, người nổi tiếng và người có quyền lực. Còn loại trí thức nhàng nhàng học được dăm ba chữ lại luôn tỏ ra mình là đạo cốt phong vân. Lũ ấy chú coi khinh! Nghe ra có vẻ cách nhìn đời và nhìn người của chú Nghĩa đã không thể tránh được một sự đối đầu với bố tôi.

Tôi thi đỗ vào một trường đại học ở Hà Nội, còn thằng Lực ghi tên học trường dân lập ở tỉnh. Thời gian này tôi đã lớn hơn, được tự chủ trong các mối quan hệ, bố tôi không còn gay gắt với việc tôi mặc trên người thứ gì, của ai, ở đâu nữa.

Bố tôi cũng đã tận dụng mảnh vườn trước cửa nhà để làm nơi dạy thêm. Bố tôi dạy môn văn, không có nhiều học sinh lắm, lại phải cạnh tranh với một cô giáo trẻ vừa ra trường được phân ở căn hộ đầu khu tập thể. Trong cuộc cạnh tranh này bố tôi yếu thế hơn. Giảng về “Cỏ non” của Hồ Phương, bố tôi nói rằng nhân vật Nhẫn được xây dựng trên nguyên mẫu anh hùng Hồ Giáo ở ngoài đời. Cô giáo trẻ kia lại giảng khác, cô ta bảo nhân vật Nhẫn có tính dự báo cho sự ra đời của anh hùng Hồ Giáo. Bố tôi cho nhân vật Nhẫn là biểu tượng của lòng yêu của công, của con người mới xã hội chủ nghĩa, ý thức công dân là yếu tố quyết định đưa đến sự thành công trong mọi công việc. Cô giáo trẻ kia lại không nói thế, cô ta nhấn mạnh cái gọi là “cảm hứng trước công việc” cho đó là cái có trước ý thức công dân và chính nó đã tạo nên hiệu quả lao động của nhân vật Nhẫn. Kỳ thi học sinh giỏi văn năm ấy không may cho bố tôi người ta lại hỏi đúng tác phẩm “Cỏ non” và học trò của cô giáo trẻ kia đã giật được giải. Từ ấy học sinh lại càng ít đến học thêm ở bố tôi hơn. Dự định sửa lại nhà của bố tôi không thực hiện được. Việc ăn học của tôi và cái Trà tốn kém quá, bố tôi lại bị bệnh dạ dày hành hạ, thành thử kinh tế nhà tôi cứ thế đi xuống, chẳng lấy gì làm dư dật.

Tôi về Hà Nội học với tư thế của một học trò nghèo. Năm thứ ba, một lần tôi theo bạn bè đi đào quặng, kiếm được rất ít mà lại bị ngã bệnh, trở về trường không kịp ngày dự thi, tôi phải bỏ mất một môn. Trường tôi rất nghiêm, nếu một môn không thi sẽ được tính điểm không, là điểm liệt, phải xuống học với khoá sau. Tôi lo phát ốm cả người. Thằng Lực lên thăm biết chuyện nó hỏi: Điểm đã công bố chính thức chưa? Tôi bảo: Chưa. Nó bảo: Thế thì anh đưa em đến nhà thầy trưởng khoa. Tôi đưa nó đi mà thấy trong người run rẩy như một kẻ phạm tội. Ngược lại, nó vào nhà thầy giáo với một thái độ rất tự tin, điềm tĩnh, chuyện trò tình cảm mà lại rất nghi lễ. Chẳng biết trong gói quà của nó có những thứ gì mà đến khi công bố điểm tôi được bốn. Vậy là tôi không bị điểm  liệt, chỉ phải thi lại lần hai, tránh được nguy cơ đúp. Cuối năm đó bố tôi được bầu bổ sung vào Hội đồng nhân dân thị trấn. Cái việc bố tôi tham gia quan trường cũng rất tình cờ. Trong đợt họp phụ huynh học sinh bố tôi gặp lại một đồng đội cũ. Ông này có cái mũi rất to, sần sùi, răng hô nhưng cười nói trông rất sang. Ông ta giữ một vị trí quan trọng gì đó ở uỷ ban. Nếu không có cuộc gặp gỡ ấy thì chắc con gái ông ta đã không được lên lớp và bố tôi cũng chả bao giờ trở thành ông nghị dẫu chỉ là một ông nghị cấp xã. Bố tôi làm việc tích cực lắm, lại nghe đâu có chiều hướng phát triển lên làm công tác chuyên trách ở uỷ ban. Quản lý một cái thị trấn thì lẽ quan trọng nhất là quản chợ. Có lần về nhà tôi thấy có mấy bà luôn mồm tự nhận là “buôn bán tiểu thương” mang đồ đến biếu bố tôi. Họ nói nhiều về việc buôn bán khó khăn, về thuế má, thuế đánh cao quá nên không làm ăn gì được. Vậy mà tôi thấy người nào cũng béo tốt, hồng hào, vàng đeo đầy trên những ngón tay múp míp, ngay cả những gói quà mà họ mang theo cũng vuông vuông, tròn tròn bí ẩn một cách hấp dẫn. Với đống đồ đó bố tôi không nhận mà cũng không từ chối, ông chỉ ca cẩm là bọn họ kém ăn nói. Chắc bố tôi chưa quen với kiểu cầu thân bỗ bã ấy, ông muốn mọi việc phải được đặt vấn đề một cách tình cảm. Kẻ sĩ như ông rất dễ bị kinh tế thị trường thời nay làm tổn thương. Có một lần phụ huynh học sinh của bố tôi đến biếu ông một chỉ vàng để ông nương nhẹ điểm môn thi văn. Ông đã hạ bút cho điểm năm, người học trò ấy cũng đã yên tâm vào năm học tiếp theo, thế mà bố tôi vẫn áy náy không yên, mấy lần định mang trả. Sau gia đình cô học sinh ấy cũng biết, phải đem cô đến xin bố tôi nhận làm con nuôi, từ đấy ông mới thôi không nghĩ về chuyện đó nữa.

Năm cuối đại học, thằng Lực gọi điện bảo tôi về ngay. Nó đưa tôi đến quán cà phê bằng chiếc xe GL to kềnh, to càng. Khi đã yên vị đâu vào đấy, nó bảo:

- Chị Trà bị thằng đểu ấy nó hại. Rất may là nó mới chỉ lột được quần áo chứ chưa làm được gì. Anh muốn em xử nó thế nào?

Tôi rụng rời chân tay. Sao bố tôi lại để cái Trà quan hệ với những thành phần bất hảo như thế? Thằng Lực không để tôi kịp bình tĩnh, nói tiếp:

- Em cảnh báo nhiều nhưng chị ấy dại lắm, cũng chỉ vì nhà thằng ấy giàu, mà người ta sa ngã vì sang giàu cũng là chuyện thường tình. Nhưng thôi không nói chuyện đó, anh muốn em xử nó thế nào?

- Đủ yếu tố về tội hiếp dâm chưa?

Nghe tôi hỏi thằng Lực cười khảy:

- Nếu bố anh biết chuyện chắc cũng sẽ giải quyết theo hướng ấy, tức là sẽ ép chị Trà viết đơn tố cáo, tìm người làm chứng và chờ đợi sự công minh của pháp luật. Em tưởng anh khôn hơn chứ nếu biết thế này em gọi anh về làm gì, em đến báo luôn cho hai bác có phải hơn không?

- Nhưng nhà nó giàu có, lại thế lực…?

- Thế mà anh lại định dùng đơn thư để đọ lại à? Tiền nhà nó làm sao bằng tiền nhà em, thế nhà nó làm sao mạnh bằng thế nhà em, em di nó chết lúc nào mà chả được.

- Thế mày định…?

- Phạt nó tiền, cho nó một trận để biết là đừng có động vào chị Trà. Thế thôi, còn nếu thích chơi tiếp, em cho cả nhà nó tiêu luôn.

Sau đận ấy tôi chỉ còn biết nhắc mẹ tôi để mắt tới cái Trà hơn. Bố tôi không sao lên được chức hiệu trưởng. Về trình độ chuyên môn, bản lĩnh chính trị, thời gian công tác bố tôi đều đạt yêu cầu cả, vậy mà đã qua hai đời hiệu trưởng trẻ hơn bố tôi rồi mà ông vẫn cứ yên vị.

Tôi ra trường đúng lúc nghề giáo đang mạt. Vậy mà tôi lại được xin về làm giảng dạy ở trường của tỉnh. Mẹ tôi phải nghỉ dạy để chạy chợ kiếm tiền lo cho cái bệnh của bố. Thị trấn tôi ở bắt đầu cựa mình rũ bỏ màu xám phố, du nhập những dấu hiệu của sự phồn thịnh. Lại thêm được Nhà nước công nhận là thị xã, đám thanh niên choai choai tha hồ thích chí. Chú Nghĩa có một bước tiến dài trong quá trình làm giàu. Tôi cứ có cảm giác chú là người được sinh ra cho thời này, thời mà mọi khát vọng vật chất đều có thể biến thành hiện thực trong chốc lát. Chú Nghĩa không buôn bán sắt vụn nữa mà mở khách sạn. Hôm thành lập thị xã lại đúng vào ngày họp họ. Bố tôi chở mẹ về trước bằng chiếc xe đạp mà tôi vẫn dùng để đi làm. Tôi cùng thằng Lực tranh thủ đi mít tinh, rước cờ chạy lòng vòng qua mấy phố chính để mừng thị xã mới. Sau đó chúng tôi lên ngã năm ngồi uống bia. Thằng Lực bảo: “Ngày xưa bố anh thường đưa bố em lên đây mua vé phở. Bây giờ nếu anh thích em mua vé vật lý trị liệu cho anh vào tắm hơi”. Tôi cười gượng gạo: “Thôi, để dành tiền về biếu ông”. Thằng Lực thật thà: “Bố em lo cho ông chẳng thiếu thứ gì, ông chỉ than phiền là thương bác và anh”. Tôi bỗng nghĩ đến cái Trà và đêm sinh nhật vừa rồi của nó. Nó bảo tôi bằng mọi giá phải lo cho nó cái bánh gatô ba tầng. Bây giờ nó đã là sinh viên trường Cao đẳng Sư phạm rồi. Cũng xinh xắn nhưng gầy gò, hanh hao lắm. Nó mặc chiếc áo dài trắng thấy mỏng manh, yếu ớt, con gái đang tuổi lớn mà trông cứ như ngọn rau khoai lang. Nhận lời nó rồi mà hôm ấy chẳng xoay đâu ra ba mươi lăm ngàn để mua cho nó cái bánh gatô ba tầng. Buổi chiều, sau khi giảng cho lớp cán bộ xã về một trong năm hình thái kinh tế - xã hội xong, tôi vội chạy xuống tài vụ xin ứng tiền. Tài vụ bảo lớp này tỉnh đăng cai, kinh phí đưa cả vào ngân sách cấp đầu năm nên không có tiền bồi dưỡng đứng lớp. Tôi chạy sang anh bạn bên tổ Lý luận Nhà nước - Pháp Luật. May quá, anh bảo: “Bài viết hôm nọ cậu sửa hộ mình được đăng rồi đấy, tạp chí Trung ương hẳn hoi, mai mình nhờ cậu xem hộ mình bài nữa nhé. Mà cần tiền thì cứ sang đây, thanh niên lúc nào chả thiếu tiền, mình biết chứ”.

Tôi đạp xe về đến nhà lúc trời đã nhá nhem. Cái Trà đứng ngóng ở cửa, thấy tôi vội chạy ra đón hộp bánh, giọng chờ đợi: “Bố mẹ ăn cơm rồi nhưng em chờ anh về ăn cùng cho vui, sao anh về muộn thế?”. Tôi đã phải kiếm ba mươi lăm ngàn một cách khó khăn để em gái tôi đỡ tủi trong đêm sinh nhật, còn chưa bằng một cái vé vào tắm xông hơi mà thằng Lực có thể mua cho tôi lúc này. Tự nhiên tôi thấy cốc bia trước mặt mình đắng chát.

Hai đứa về nhà ông thì nghe bảo họ đang họp bên nhà anh Chúc. Anh Chúc là người của chi trưởng, rất có kinh nghiệm về tổ chức họp họ. Họ nhà tôi khá lớn, cứ ba năm họp một lần, con cháu kéo về rất đông. Trước từ đường ngay dưới bậc tam cấp có ba hàng ghế được đặt đóng từ khi tôi chưa đẻ. Hàng đầu dành cho những người có công với nước. Hàng thứ hai dành cho các cụ 70 tuổi trở lên. Tôi đã nhìn thấy ông đang ngồi hàng ghế đó. Hàng thứ ba thuộc về những người có học hàm, học vị, những chức sắc trong xã trong huyện. Tôi quan sát thấy vẫn còn một cái ghế nữa nằm tách biệt hẳn với hàng ghế đầu, đặt ở bên phải, hơi nhô lên một chút. Tôi đoán chắc đó là ghế của trưởng ban tổ chức. Khi anh Chúc lên đọc gia phả dòng họ thì tôi thấy chú Nghĩa xuất hiện. Chú đảo mắt một vòng rồi nhẹ nhàng tiến đến cái ghế trên cùng nãy giờ vẫn bỏ trống và ngồi xuống đó. Chẳng thấy ánh mắt khó chịu nào của các cụ cả, ngoại trừ bố tôi, ông cứ thay đổi thế ngồi liên tục. Tan họp tôi tranh thủ ngồi nói chuyện với anh Chúc. Tôi hỏi khéo: “Chiếc ghế chú Nghĩa ngồi chắc mới đóng?”. Anh Chúc đáp: “Các cụ trong ban tổ chức bảo đóng cho ông ấy ngồi để ông ấy còn biết hai chục triệu ông ấy gửi về được chi tiêu ra sao, không rồi sau này lại khó ăn nói”. Tôi ngạc nhiên:

- Họp họ mọi người đều phải đóng tiền cơ mà?

- Năm với mười ngàn thì đáng bao nhiêu. Ngay cả cây cầu mà xã vừa mới xây cũng là do ông Nghĩa bỏ tiền ra cả đấy. Ông ấy là trường hợp đặc biệt của họ.

- Chắc xã nể chú Nghĩa lắm nhỉ?

- Thì dải cát phía tây nam kia bây giờ để xà lan của ông ấy vào khai thác. Bãi sú đằng tây bắc ông ấy cũng biến thành đầm tôm. Nghe bảo đâu mấy bãi bồi còn lại rồi đây xã cũng bán cho ông ấy để lấy tiền xây trường học và trạm xá.

Sau lần họp ấy bố tôi bị chảy máu dạ dày phải vào bệnh viện cấp cứu. Mẹ tôi vay của chú Nghĩa một món tiền lớn để chạy chữa cho bố. Hôm bố tôi ra viện mẹ tôi bảo từ nay bà không đi chợ nữa mà đến làm cho chú Nghĩa. Bố tôi không can ngăn chỉ hỏi nhỏ: “Coi xe, tỉa cây hay dọn phòng?”. Mẹ tôi bảo: “Đã bảo bỏ nghề dạy thì tôi làm gì cũng được, chú Nghĩa chẳng đến nỗi đối xử tệ với người nhà”. Bố tôi không nói gì nữa, từ đó ông sống trầm hơn.

*

Căn bệnh dạ dày làm cơ thể bố tôi kiệt đi trông thấy. Tôi đã trải qua thời kỳ tập sự, chính thức hưởng lương biên chế một trăm phần trăm. Nhưng tỉnh nghèo quá nên trường tôi cũng xơ xác. Tiền bồi dưỡng đứng lớp rất phập phù mà tiền ăn trưa cũng chỉ cho thêm một cách tượng trưng. Năm nay lại có ngày họp họ. Chú Nghĩa ra nước ngoài theo lời mời của một tổ chức phi chính phủ để dự hội thảo về doanh nghiệp tư nhân nên không về được. Bố tôi mắc bệnh dạ dày không thích hợp với ăn uống, cỗ bàn, cũng không muốn về. Ông tôi đã khuất núi hai năm nay, quê bây giờ chỉ còn tồn tại trong mối liên hệ nghĩa vụ với tôi và thằng Lực. Cái Trà cũng đã ra trường, về dạy hợp đồng ở chỗ bố tôi. Mẹ tôi vẫn làm cho chú Nghĩa, tiền công đủ để giữ cho cái cơ thể của bố tôi khỏi teo tóp thêm. Thằng Lực đưa ôtô đến đón tôi về họp họ. Cũng vẫn cảnh xưa, người cũ. Vắng đi một số người và thêm lên một số người. Tôi được giới thiệu một cách trang trọng là cử nhân, giảng viên của tỉnh và được ngồi ở hàng ghế thứ ba. Còn thằng Lực khoác một cái túi da bên nách đứng ở phía cuối. Một lúc sau tôi thấy anh Chúc nói nhỏ vào tai nó điều gì đó và nó tiến đến chiếc ghế mà bố nó vẫn ngồi. Tự nhiên tôi nghĩ đến bố tôi. Trong lúc anh Chúc đang đọc gia phả, giới thiệu về lịch sử dòng họ, tôi bỏ ra ngoài. Tôi lang thang dọc theo bờ sông nơi ngày xưa ông vẫn thường đưa tôi ra chơi. Thằng Lực đã nhiều lần bảo tôi về làm cho nó. Bây giờ bố nó đã mở công ty, một mình nó lo không hết việc. Nhưng tôi biết dù bố tôi không còn can ngăn nữa, tôi cũng không thể làm như vậy.

Những nhánh sông ở làng tôi vẫn chảy đi trăm ngả. Ông tôi đã đi hết một dòng chảy nhỏ và bây giờ đang hoá vào cái xanh thẳm hư vô trong cõi mênh mông vô cùng. Nước sông ở quê thì đỏ mà ra biển lại xanh, ở nơi ấy, cuối cùng những dòng chảy những người như ông tôi đã tìm thấy gì? Ngôi làng linh địa như con đò mắc lại nơi ngã ba sông, để những người như ông tôi ngồi thả hồn theo dòng nước mà nghĩ về kiếp nhân sinh. Tôi rất sợ phải ngồi lại một mình bên bờ những dòng chảy. Bởi vì tôi còn rất trẻ.

Phù sa trong lòng tôi đang ngầu đỏ.

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Khoảng cách

Cái tin “Thái Việt kiều về làng” đã làm náo động, xôn xao cả làng Nhéo. Bọn trẻ càng háo hức hơn vì chúng truyền tin cho nhau “nhà tao được 5 ký gạo, tụi mày nhanh nhanh lên, con nít như mình đi lĩnh gạo được cho thêm mỗi đứa một cái mặt nạ, một kèn thổi, một cây kẹo cao su...”

Sáu Đại bực mình vì vừa đặt chân đến cổng ủy ban đã bị Bí thư xã nện cho một hồi như tạt nước vào mặt “cái thằng Việt Kiều đó nó phát gạo rùm beng từ tối hôm qua đến sáng, thế mà chả thấy ai phản ảnh, báo cáo báo mèo gì! Cậu là trưởng công an xã, công an chính quy, được đào tạo trường lớp đàng hoàng, được đưa về xã nhà thử thách để sang năm được làm lãnh đạo công an huyện, được cấp trên khen hết lời. Thế mà… được,  được cái con khỉ ! A. Hay là... bạn bè với nó từ hồi còn ở truồng nên bây giờ mất cảnh giác, hữu khuynh”?...

Bí thư xã là “cụ” chiến binh đã ngoài sáu mươi, Ông thuộc lớp người “đàn anh, có bề dày cách mạng” ở làng Nhéo, ở xã, thậm chí ở huyện này. Ông là người nghiêm khắc, chuẩn mực, hơi nóng nảy nhưng chẳng bao giờ “để bụng” chuyện gì. Một số cán bộ uỷ ban xã chứng kiến bí thư “quạt”  trưởng công an đều nín lặng, lấm la lấm lét lùi về yên vị “ghế nào, bàn nấy” ngăn nắp trật tự. Vẫn có tiếng xì xào “kệ nó, ỷ có tiền cho gạo lấy gạo, cho cá lấy cá, có ai theo nó vì mấy thứ đó đâu mà cự nự mất cảnh giác”. Xì xào nhưng chẳng ai đám nói gì vì họ quá hiểu tính nết của cụ bí thư.

- Anh Hai! Em mời anh và Sáu Đại vào văn phòng, ta bàn công việc...

Sáu Đại lầm lũi vào phòng chủ tịch xã. Anh như được giải thoát trước cơn lôi đình của ông bí thư và tin chắc thế nào cũng có dịp làm rõ sự việc.

- Uống nước, hút thuốc... à quên! Ngành công an đang vận động bỏ thuốc. Ngồi đi, không có gì đâu, ổng la lối xong là hết. Tối qua họp ở huyện về, có biết gì đâu phải không? Mình cũng vậy, sáng nay trên đường lên xã, thấy bọn nhỏ mang mặt nạ la “Việt kiều Thái về”, bọn nó vừa la, vừa chạy, chẳng hiểu là gì. Kìa! Anh Hai vào đây chứ.

Chủ tịch xã là Hai Biên, lớn hơn Sáu Đại mười hai tuổi, thuộc lớp đàn anh của Sáu Đại từ thời con nít và sau này lại là thầy giáo cấp hai của Sáu Đại. Nói là làng, thực ra cái xóm Nhéo của Sáu Đại và Hai Biên chỉ có vài chục nóc nhà ven biển. Gần ba chục năm nay chỉ mọc mới lên hai căn nhà cao tầng và dăm ba nhà gạch ngói. Nhà cao tầng có từ gia đình Việt kiều, nhà gạch ngói của vài ba chủ thuyền làm ăn khấm khá và cái trạm y tế từ quỹ Hội Chữ thập đỏ. Mọi chuyện ở cái xóm Nhéo này trong gang tấc là cả xóm xôn xao. Ông Bí thư cũng tên Biên nên có lúc Sáu Đại nói vui “ở xã ta, cái khoảng kính thưa hơi bị gọn. Thưa hai anh Hai hoặc thưa anh Hai A - B là đầy đủ”. Những lúc như vậy, ông Bí thư, ông Chủ tịch cùng anh em cán bộ xã đều cười xòa. Mà cũng chỉ có Sáu Đại mới dám đùa vui kiểu đó...

Chủ tịch xã đã mời nhưng ông Bí thư vẫn ngồi bệch trước cửa ủy ban xã. Ông hút thuốc, bập liên hồi, nhả khói mù kèn “ờ! Chờ tôi hút hết điếu thuốc, vào trong đó, khói thuốc làm ảnh hưởng đến ông công an”...

- Xong! Yên chí rồi, ta đợi “cụ hai A” một tí nhen...

Chủ tịch xã vui vẻ cụng ly trà với Sáu Đại. Họ biết ông Bí thư xã đã “hạ hỏa” và nói “khói thuốc làm ảnh hưởng đến ông công an” đã thay lời thông cảm.

*

Với “Thái Việt kiều” thì Sáu Đại và ông Chủ tịch xã chẳng lạ gì. Từ nhỏ, bọn con trai, con gái ở xóm Nhéo chơi chung với nhau, nếu có xích mích gì thì chúng đều nhờ anh Hai Biên phân giải. Bọn con gái cử cái Sâm làm nhóm trưởng. Bọn con trai cử Sáu Đại vừa làm nhóm trưởng, vừa là “thủ lĩnh” cả hai nhóm nên Sáu Đại luôn được bọn trẻ yêu mến. Từ bé, Sáu Đại đã tỏ ra là người đàng hoàng, minh bạch và dám nhận lãnh công việc khó khăn. Mỗi nhóm đều có một đứa thủ vai “con chim xanh” để trao đổi tin tức khi có trục trặc, chưa thuận thảo. Thái là con chim xanh của bọn con trai. Sự lắt léo và khôn khéo của Thái đã từ thuở ấy. Nhiều chuyện cả bọn con trai chưa tìm lời giải thì Thái đều đã hóa giải êm đẹp. Truy hỏi tới cùng thì Thái mỉm cười “ai cũng thích khen, ai cũng chịu ngọt, ai cũng tranh phần phải, phần đúng, tao chỉ lựa lời. Má tao nói ông bà ta dạy: “Lời nói không mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”, chỉ vậy thôi. Tuổi thơ của Sáu Đại và bọn trẻ ở cái xóm Nhéo này chúng chỉ biết là khi hàng xóm không thuận với nhau, bên nào thấy mình có lỗi hoặc muốn giảng hòa thì sang bên kia “nhéo” một cái vào vai. Bên bị nhéo không nói gì hoặc cười hoặc chửi thề, văng tục là coi như hòa. Nếu từ chối thì không cho nhéo. Nhược bằng đã để bên kia nhéo được thì buộc phải làm hòa. Vì vậy nên có tên là xóm Nhéo...

Có một lần, Thái không thể “lựa lời” và không hóa giải được. Sáu Đại đã vất vả năn nỉ nhưng bọn con gái và cái Sâm vẫn không chịu giải hòa, cũng không nói lý do mà nhất quyết yêu cầu phải trình tấu với anh Hai Biên. Đến mức Sáu Đại định nhéo cái Sâm nhưng đã bị nó né tránh và chỉ mặt: “Anh Đại! Anh là người đàng hoàng, tụi em rất quý trọng, kính nể. Anh không được làm chuyện đó. Lệ của làng em không dám cãi nhưng dứt khoát là không cho anh nhéo. Thằng Thái nó lắt léo và ghê gớm lắm. Tụi em nghỉ chơi với nó. Nếu bên anh không thay đứa khác làm con chim xanh thì tụi em nghỉ chơi với bọn anh luôn...” Thế rồi, chỉ đến hôm sau, chưa thấy anh Hai Biên đứng ra phân giải thì bọn con gái đã giải hòa. Sáu Đại và bọn con trai truy hỏi thì Thái cũng  mĩm cười “chỉ vậy thôi”. Khi hỏi cái Sâm, Sáu Đại thấy nó ngoảnh mặt “Dạ! Thằng Thái nó... Thôi đi anh Sáu, chuyện kỳ cục khó nói lắm, em nghe lời anh Hai”...

Tuổi thơ dễ bỏ qua những lắc léo. Mấy ngày sau, gặp Hai Biên gạn hỏi cho biết nguồn cơn thì Hai Biên nói với Sáu Đại:

- Thằng Thái quỳ lạy cầu xin. Đến khi con Sâm kể rõ sự tình cho tao nghe. Tao cũng bực mình lắm, chuyện khó nói của con gái, thằng Thái là loại quỷ sứ ma le trư bát giới. Tao khuyên can mãi, con Sâm vẫn không chịu giải hòa. Bí quá tao nắm vai con Sâm nhéo một cái. Nó đứng như trời trồng rồi bảo: “Anh Hai, em chịu bỏ qua, giải hòa nhưng em không phục”. Thôi, lỡ rồi, chuyện trẻ con mà. Mày cũng không cần biết làm gì. Cái tính nết của mày mai sao chắc làm... Công an là đúng nghiệp.

Sáu Đại đành chịu phép nhưng nó thấy giữa nó, cái Sâm, anh Hai Biên và Thái đã có một điều gì đó gần gần, xa xa... Chuyện ấy đã hơn hai mươi năm trước.

* **

Đến khi, Sáu Đại, cái Sâm và Thái cùng lên học cấp hai ở trường huyện; cả ba cùng một lớp. Anh Hai Biên lại là thầy giáo. Những năm này, Sáu Đại được cử làm lớp trưởng và rồi lại xảy ra một sự kiện khó quên. Một hôm, lớp học vắng Thái. Cả lớp đều thấy lạ. Riêng Sáu Đại, càng thấy khó hiểu vì Thái không xin phép lớp truởng và thầy chủ nhiệm lớp về lý do vắng mặt. ở xóm Nhéo lên học trường huyện có ba đứa đều ở trọ. Mỗi khi phải nghỉ học, Thái đều có đơn xin phép và thường gửi Sáu Đại. Chưa lần nào Thái tỏ ra ghê gớm, lắt léo để bỏ qua việc xin phép nghỉ học, dù chỉ một buổi. “Thằng Thái nó lắt léo và ghê gớm lắm”, điều cái Sâm nói hôm nào đã nhạt phai, Sáu Đại không còn nhớ. Thế nhưng, khi thầy Hai Biên thông báo cho cả lớp, biết là Thái đã bị bọn cướp biển khống chế, cướp ghe nhà Thái vượt biên thì cái Sâm lại nói riêng với Sáu Đại: “Lạ quá! Chiều hôm đó nó nói với em là ba, má nó kêu về giữ ghe. Nó biểu em gặp anh xin phép nghỉ học buổi sáng. Em không chịu, nói với nó còn đủ thời gian làm đơn nhưng nó không làm mà ôm cặp chạy đi, nó còn nói lại: Thôi, hẹn gặp Sâm một ngày không xa. Tưởng nó nói bậy, ai ngờ...  Sáu Đại cảm nhận có điều gì lắt léo và ghê gớm trong sự kiện này, nó bày tỏ với anh Hai Biên thì anh lại bảo: “Mày cứ có cái tính nghi ngờ, chuyện thằng Thái giữ ghe nhà bị bọn cướp bắt đi là công an huyện thông báo hẳn hoi chứ truờng này không ai biết đâu. Mày, đúng là đã có cái nghiệp làm công an rồi đó em ạ”. Hôm sau, về xóm Nhéo, nghe cả xóm ai cũng tặc lưỡi bảo “tội nghiệp thằng nhỏ, không biết bọn cướp có tha mạng hay quẳng nó xuống biển”. Hỏi ra mới biết bọn cướp biển là ba gia đình làm công cho nhà Thái. Đến nhà Thái thì cổng, cửa khép kín, chỉ nghe tiếng khóc thảm thiết của mẹ Thái. Sáu Đại và cái Sâm vừa đợi vừa gọi rát cổ họng vẫn không ai cho vào nhà. Hai đứa cùng về rồi tiếp tục lên trường. Cái Sâm nói “em cũng thấy nghi nghi như có cái gì đó mờ ám”... Sáu Đại cũng vậy nhưng nó chỉ để trong bụng. Có điều, nó thấy giữa nó với cái Sâm, anh Hai Biên đã xa Thái thật rồi chứ không còn cái cảm giác gần gần, xa xa như khi nó còn con nít...

*

Ông Bí thư xã bước vào phòng làm việc “Sáu Đại, bỏ qua cho chú. Quá bực mình, nhất là cái lũ con nít nó cứ mang mặt nạ lắc lơ, trơ trẽn... Bây giờ chú muốn nghe hai đứa phân tích tình hình, đánh giá sự việc và đề xuất hướng giải quyết vụ thằng Thái Việt kiều này. Thằng này là Việt gian chứ Việt kiều gì. Mà thôi, họ gọi Việt kiều thì ta cũng coi là Việt kiều, không phân biệt, định kiến làm gì. Nhớ là vậy nhé!”. Ông Bí thư với tay nhéo vào vai Sáu Đại rồi tiếp tục: “Nhưng mà, tụi mày phải nhớ, thằng này là loại Việt Kiều mang mặt nạ đó. Mẹ kiếp! Phải tay tao, nghèo đói tao chịu, chả cần mớ gạo dư, kẹo thừa ấy. ờ! Thôi. Lại nóng nảy nữa rồi. Sáu Đại có ý kiến trước đi, nhớ phân tích, đánh giá đề xuất rõ ràng”... Đã quá quen phong cách của “cụ Hai Biên” và thấy ông Chủ tịch lại nheo nheo mắt nên Sáu Đại hiểu lúc này ông Bí thư đang rất cần anh “phân tích, đánh giá và đề xuất”; dù có nói nhiều ông vẫn lắng nghe. Cán bộ xã này đều thông thuộc tính cách của ông, nóng nảy vội vàng khi có việc bức xúc nhưng khi giải quyết thì ông luôn yêu cầu anh em phải “phân tích đánh giá, đề xuất” đàng hoàng, bài bản. Ông thường kể lại câu chuyện “hồi chiến tranh, tao làm đội trưởng công tác của xã. Có lần bọn biệt kích nó nhảy dù, cấp trên gọi lên. Có một ông được giới thiệu là thủ trưởng, vừa thấy tao đã hỏi: phải đồng chí này là đội trưởng? Mọi người có mặt và tao đều dạ. Ông ta nện luôn: nghe nói đồng chí tài giỏi, khôn ngoan, tình hình vùng này tốt lắm mà sao lại để cho bọn địch nó hoành hành, nói nghe... Tao hết vía, chẳng còn biết báo cáo báo mèo bắt đầu từ đâu. May có ông khác nói: anh để cho đồng chí ấy nghỉ ngơi, sắp xếp, hệ thống tình hình rồi báo cáo, phân tích, đánh giá và đề xuất. Anh em bên dưới họ sát tình hình hơn, mình phải lắng nghe. Anh nạp mạnh quá, như dội bom; anh em nó sợ hết vía còn biết gì mà báo cáo. Ôi! Tao mừng quá. Cấp trên là phải như vậy”. Từ đó ông Bí thư luôn yêu cầu anh em cán bộ xã mỗi khi trình bày việc gì cũng đều phải phân tích, đánh giá, đề xuất.

Sáu Đại biết là phải làm gì, anh suy nghĩ một hồi rồi nói:

- Dạ! Thưa hai anh Hai! Chắc anh Hai Chủ tịch còn nhớ - Khi báo tin Thái bị cướp ghe vượt biên; em và cái Sâm đã rủ nhau lên công an huyện. Nghe tụi em cáo, các anh công an rất vui vẻ cảm ơn. Không ngờ ba năm nay, sau khi em học xong cấp ba; công an huyện lại báo tin là đã có đầu mối xác định ghe nhà Thái không bị cướp mà nhiều khả năng ba, má Thái đã bán ghe và gửi Thái đi cùng số người vượt biển. Đúng là em có duyên với ngành công an nên sau này khi về làm đội trưởng an ninh của huyện em đã hoàn tất hồ sơ kết luận là không có vụ cướp ghe xảy ra. Năm rồi em mời ba, má của Thái lên công bố quyết định của cấp trên. Em có nói : Sự việc bây giờ đã rõ ràng, Nhà nước cũng đã mở cửa; chú, thím nhắn tin cho Thái, nó muốn về thăm quê thì về. Chỉ có điều không được lu loa đòi số người kia bồi thường chiếc ghe. Nhà nước cũng không thu tiền bán ghe của chú, thím. Như vậy là rõ. Lần này thằng Thái nó về là do ba, má nó báo tin. Thằng này lắt léo, lươn lẹo từ nhỏ, nó cũng giỏi làm thuyết khách. Em xin trình bày cụ thể phương pháp giải quyết vụ việc...

Ông Chủ tịch xã xen lời “ừ! Tôi biết việc đeo mặt nạ của Thái đã được báo cáo kỹ với đồng chí bí thư”.

Nghe Sáu Đại trình bày, ông bí thư xã gật gù. Phương pháp phân tích, đánh giá sự việc và con người cụ thể mà Sáu Đại đưa ra ông cảm thấy thật yên tâm. Ông thầm nghĩ: “nó đã thật sự trưởng thành”. Ông nói:

- Theo phương pháp của Sáu Đại; chúng ta phân công trách nhiệm cùng nhau thực hiện. Yên tâm rồi...

*

Cán bộ xã đã được ông Bí thư quán triệt theo hướng “phân tích đánh giá” về con người của Thái Việt kiều. Ai nấy cũng đều đồng tình gọi Thái về ủy ban xã để yêu cầu anh ta phải biết làm chuyện hỗ trợ đúng cách, đúng nghĩa. Sáu Đại và ông Chủ tịch làm việc với Thái. Anh không ngờ là Thái vẫn rất từ tốn khôn ngoan nhận lỗi nhưng lại xuất trình một tờ giấy chứng nhận được phép làm công việc từ thiện ở xóm Nhéo. “Dạ! Em có lỗi - Kỳ thực mấy anh cho giấy phép không hướng dẫn cụ thể cách làm nên em… mong anh Hai và bạn Sáu bỏ lỗi. Em mong được anh Hai hoặc bạn Sáu nhéo cho em một cái”...

- Anh Thái! Bây giờ mà anh muốn được nhé là hoàn toàn không có. Tôi mong anh sống bằng cái có thật của mình. Mặt nạ giả của anh ở cái xóm này không ai còn lạ. Thôi! Sáu Đại tâm sự bạn bè thêm với anh, tôi bận công việc...

Ông Chủ tịch xã cắt ngang lời Thái; giọng nói của ông có vẻ mặn mà, đậm đặc sự không bằng lòng về thái độ và cử chỉ giả tạo của Thái. Trước khi đi, ông vẫn vỗ nhẹ vào vai Thái: “Anh bận việc; mong em khoẻ và nhớ đừng tìm cách mang mặt nạ nữa nhen. Mặt thật dễ thương, dễ nhìn, dễ gần hơn”.

Thái vẫn xum xoe “Em xin lỗi anh Hai”. Sáu Đại vẫn mải suy nghĩ: “Vẫn là nó, là thằng bạn từ thời con nít. Ngày ấy, đã cùng nhau ở cái xóm Nhéo này. Chơi chung, học chung; có lúc chia nhau từng củ khoai lang luộc nhưng vẫn có cái gì đó khác nhau. Thời gian dần trôi, Sáu Đại cảm nhận với Thái không chỉ là sự khác nhau mà rõ hơn là không cùng nhau về lối sống, về ý thức cuộc đời. Thái ơi, mày có thể ngồi chung một bàn; có thể đêm nay tao với mày cùng ôm nhau ngủ để tìm lại cái tình của thời thơ ấu. Có thể tình bạn ngày ấy, bây giờ vẫn còn nhưng mày có hiểu được “đồng sàn dị mộng” là thế nào hay không? Điều đó chắc mày hiểu nhưng lại là điều mày không thể nào chuyển hóa được. Thậm chí là mày biết rõ nhưng chẳng bao giờ mày làm được... Bỗng nhiên Sáu Đại liên tưởng đến cái hòa nhập chứ không thể hòa tan rồi lẩm bẩm với chính mình “có gì đâu mà to lớn thế, nó cũng là thằng bạn”...

- Sáu Đại, hút thuốc cho vui. Đêm nay xuống nhà mình chơi.

Thái Việt kiều đặt nguyên bao thuốc Inter trên bàn. Sáu Đại không từ chối mặc  dù anh không hút thuốc.

- ờ! Đêm nay tao xuống nhà mày.

Sáu Đại bắt tay Thái Việt kiều. Anh cảm thấy lành lạnh. Cái bắt tay đã không có cảm giác nồng ấm. Thái Việt kiều ra khỏi ủy ban xã. Sáu Đại nhìn theo và vẫn thấy xa xăm quá “Thằng Thái nó lắt léo, ghê gớm lắm”... Tiếng nói của cái Sâm ngày nào như còn vẳng bên tai.

Bọn con nít ở ngoài cổng uỷ ban xã vừa chạy vừa la: “Tụi bây ơi, xem ông Thái Việt kiều, Thái mặt nạ, Thái ò, e ...”

Bọn nhỏ vừa la, vừa kéo dài ba tiếng “Thái ò - e” Cùng lúc ấy, ông Bí thư xã nói với Sáu Đại:

- Tốt lắm! Chú mày đã trưởng thành nhiều rồi, xứng đáng là công an “bề trên” của cấp xã, phường, thị trấn. Nhớ từ nay về sau luôn giữ cho được cái trục cơ bản là lấy nhân nghĩa trên nền pháp lý để giải quyết sự việc. Cho dù có lươn lẹo, lắt léo đến đâu cũng sẽ giải quyết một cách êm đẹp. Khá lắm…

Ngoài đường, bọn con nít vừa chạy theo Thái Việt kiều vừa kéo dài điệp khúc “Thái ò - e”. Âm điệu, tiết tấu ò - e của bọn nhỏ cứ nhừa nhựa kéo dài nghe như hội kèn đưa đám tang theo sau và bám riết từng bước đi của Thái Việt kiều.

(Báo Văn nghệ)

Mười ba bến nước

1.

Tôi lấy vợ mới cho chồng. Một chuyện lạ chưa từng xảy ra ở làng Yên Hạ. Cô dâu là bạn thân của tôi đã quá lứa lỡ thì. Cô ấy đang cần tấm chồng và khao khát một đứa con hợp pháp. Tôi làm bà mối, tôi cùng nhà trai đi ăn hỏi, đi xin cưới, đi rước dâu.

Đám cưới có vui, có buồn, có sượng sùng. Và đúng lúc cô dâu mới vào buồng hạnh phúc thì tôi lặng lẽ ra lối cửa sau đi tắt qua vườn. Túi đồ ôm vào lòng, vừa đi vừa khóc. Tôi chạy cùn cụt ra bến nước, ới đò sang sông về nhà mình với mẹ.

Người ta ví: Con gái mười hai bến nước. Tôi khốn nạn hơn những người đàn bà khác. Tôi những mười ba bến nước.

2.

Tôi sinh nở lần đầu vào một buổi trưa.

Tháng năm âm lịch, cuối vụ gặt, tôi đem cơm ra đồng cho thợ. Cào cào, muồm muỗm dồn đến đám lúa cuối cùng nhiều quá. Thợ gặt bỏ liềm, hái vồ tới tấp. Tôi cũng đạp gốc rạ lội sọp sọp đến chộp. Tự nhiên, bụng đau lâm râm, rồi cồn lên đau dữ dội. Tôi vội bỏ nắm cào cào đã vặt càng vào nón và ôm bụng. Chưa kịp lên bờ thì ối vỡ, nước ối chảy ướt sũng hai ống quần. Tôi ới chồng. Anh bỏ đon lúa đang bó dở, hốt hoảng chạy đến bế tôi lên bờ. Mẹ chồng tôi quýnh quáng sai đứa cháu gọi bà đỡ đẻ. Nhưng không kịp, tôi đẻ ngay trên bờ ruộng ẩm ướt ngổn ngang lúa tươi và cuống rạ vừa cắt.

“ối giời cao... đất dày ơi...ời!” Mẹ chồng tôi gào lên và xỉu ngay bên đon lúa. Tôi chỉ kịp cố gồng sức ngẩng lên nhìn xuống giữa hai háng mình, rồi ngật đầu sang một bên.

Mãi mãi, không bao giờ tôi quên được tiếng mẹ chồng kêu và cái cục thịt tôi đã đẻ ra ấy. Mẹ chồng tôi líu lưỡi, giọng hoảng loạn, kinh hoàng. Cục thịt đỏ hỏn chỉ có cái miệng tròn tối om, há ra ngậm vào như cá mắc cạn ngáp lúc sắp chết. Thợ gặt chân tay sước sát lấm bùn đất, đứng, quỳ châu quanh tôi. “Về lấy cái liễn sành, bỏ Nó vào đem đến gò Mã Giáng mà chôn.” Tiếng người láo pháo. “Đừng... Đặt Nó lên bè chuối cho trôi sông.” Và xa gần bước chân đạp trên gốc rạ lẫn tiếng lội nước gấp gáp ọp ọp.

Tôi không ra khỏi nhà. Lúc nào mắt cũng đỏ hoe. Chồng tôi ít nói. Anh lầm lì, nâng giấc, săn sóc tôi như chăm bẵm con nhỏ. Mẹ chồng tôi nhìn con dâu tiều tụy quá, nước mắt bà ứa ra. Mẹ chồng rất thương tôi, mẹ chồng nàng dâu mà y như mẹ đẻ và con gái. Tôi vừa nấc vừa nói, giống hệt đứa bé gái ngoan bị đòn oan:

- Bu ơi! Sao ... con... đến nỗi này?

Mẹ chồng tôi thở dài:

- Nhà ta đời đời ăn ở hiền lành, có ác với ai bao giờ đâu mà để tội để nợ cho con!

Chồng tôi đang xách siêu thuốc bắc. Anh giật mình, đánh rơi bộp xuống nền nhà. Siêu vỡ, nước thuốc vàng sẫm chảy lênh láng, hơi nước bốc khói mù mịt.

Tôi thường mất ngủ. Trong giấc mơ đêm tối trời, tôi thấy đám thợ gặt đội nón mê, ngồi bệt xuống cỏ hút thuốc lào chờ cho Nó hết ngáp. Rồi họ bỏ Nó vào cái liễn sành màu da lươn, đậy nắp đem đến gò Mã Giáng chôn. Lại có đêm tôi mơ thấy Nó trên bè chuối thả trôi ở bến nước sông Hoàng Long. Và con Thuồng Luồng tóc đen dài xoã sượi, vai trần trắng, vú căng mẩy như vú con gái, nhưng mình rắn, bàn chân tay nhái có màng mỏng bơi đến đẩy bè chuối vào bờ. Tôi vùng vẫy, hò hét: “Trả con tôi. Trả con tôi đây...” Tỉnh dậy, mới biết mình trong vòng tay chồng. Người lạnh toát, mồ hôi vã ra. Vai áo chồng cũng đẫm mồ hôi, anh đã rất vất vả giữ tay chân vợ vùng vẫy khi mơ...

3.

Tôi nhớ, mùa hè năm Kỷ Mùi. Trời không mưa, nhưng nước thượng nguồn đổ về một tuần liền. Quê tôi lụt to. Nước cuốn rều rác, cành tươi, củi khô... cuồn cuộn. Nửa đêm, vỡ đê sông Hoàng Long. Nước réo ồ ồ. Chó tru. Gà quác. Trâu, bò phá gióng. Dê phá chuồng kêu khản giọng. Dân kinh hoàng, nháo nhác chạy lụt như chạy loạn. Tôi kịp trèo lên cây đa đầu làng. Suốt đêm ở ngọn cây, gọi mẹ ời ời; lo lũ cuốn thì ít, lo con Thuồng Luồng bắt kéo xuống nước thì nhiều.

Đêm trăng suông. Cây đa gồng mình chống chọi  lũ xiết. Tôi đói, kiệt sức. Nửa đêm, nước xói bật gốc cây đa, tôi bị lũ cuốn theo.

Sáng hôm sau, tỉnh dậy, thấy mình nằm trơ trơ trên gò Thuồng Luồng. Xung quanh nước réo ùng ục. Đám đông đứng ngồi lố nhố. Tiếng người nói lao phao. Con vện cắn nhanh nhách, nghe sốt ruột. Mẹ tôi cười mếu máo, bảo: “Con Thuồng Luồng vớt mày ở bến nước đưa lên đây đấy, con ạ”. Tôi ngạc nhiên quá...

Năm tôi mười sáu tuổi, có ông giáo sư sử học dẫn sinh viên về điền dã. Họ thuê bọn đánh dậm chúng tôi đến đào đất khai quật gò con Thuồng Luồng. Tôi nhận ra anh Tào người làng Yên Hạ trong số người lạ này. Anh Tào có vẻ rất mến và hay trêu đùa tôi. Đào, bới, cả tuần chẳng có gì chỉ thấy vỏ hà vỏ hến, xương động vật và một tấm ván thôi. Lúc lấp đất, anh Tào cầm nộm rơm giống hình con gái quẳng xuống hố. Tôi hỏi: “Anh Tào làm cái gì đấy?” “Tao yểm. Đó là hồn con Thuồng Luồng cốt con gái. Đứa nào yêu tao mà bỏ thì phát điên, thành con Thuồng Luồng.” Những người lạ bật cười. Còn tôi vừa ngượng chín mặt vừa ngơ ngác. Về sau, yêu nhau rồi, tôi hỏi về cái nộm rơm ấy, anh chỉ cười cười bí ẩn, không nói.

Lại ồn: Vào một đêm trăng. Sương mù bay la đà mặt sông. Sóng óc ách vỗ vào hang núi. Thằng ăn trộm người làng Yên Hạ về khuya, đò nghỉ. Hắn định cởi áo, đội gói đồ ăn trộm lên đầu, bơi qua sông thì thuyền đánh cá đêm chở đầy sương mù chui từ trong hang nước ra, lướt nhẹ đến. Cô gái khoác hờ cái áo, ngồi phía đuôi thuyền, bảo: “Anh lên đi. Tôi chở qua sông cho.” Thằng trộm ôm đồ nhảy xuống thuyền. Ra giữa sông vắng vẻ, thấy thuyền chỉ một mình cô gái, hắn dở trò sàm sỡ. Cô gái nhảy tòm xuống sông. Thằng trộm kịp nhận ra cô gái chỉ có phần ngực trở lên là giống người, còn thân mình rắn, bàn chân tay nhái có màng. Hoảng quá, hắn biết vừa chạm phải con Thuồng Luồng. Chưa biết xoay sở ra sao thì cô gái nhô cả vai trần và bầu vú lên khỏi nước. Đôi tay nhái bám lệch mạn thuyền. Nước ào vào, thuyền đắm. Thằng ăn trộm bị dìm uống no nước sông, rồi được đẩy lên bờ. Run quá, hắn co chân chạy thì tiếng gọi giật sau lưng: “Anh gì ơi! Của anh này.” Hắn quay lại. Vẫn cô gái ban nãy. Nhưng mặc gọn gẽ áo khô, quần khô xắn tận gối lộ bắp chân tròn trắng. Gói đồ hắn thó trộm bỏ quên dưới thuyền cũng khô nguyên, cô ta đưa cho hắn rồi chèo thuyền chui luôn vào sương mù. Chẳng thấy con Thuồng Luồng đâu. Hãi quá! Từ đêm đó, thằng trộm mất hồn, ngơ ngẩn nửa năm...

Thuồng Luồng và bến nước như làn sương mù huyền thoại, bí ẩn vô cùng với tuổi thơ tôi.

4.

Chồng tôi tên là Lãng, bộ đội thời chiến nghỉ phép trước ngày ra mặt trận. Anh chưa muốn cưới vợ, những ngày đầu đi chơi loăng quăng, gần hết phép, mẹ giục quá mới nháo nhào tìm. Lúc đó, tôi chưa hết buồn vì tin người yêu chết ở chiến trường thì gặp anh.

Đám rước dâu bằng thuyền. Cập bến, mọi người lên bờ, đứng chờ tôi lấy nậm nước đem về rửa chân mẹ chồng. Cái lệ này có từ bao giờ tôi chẳng biết. Người ta bảo: Mẹ chồng nàng dâu vốn truyền đời xung khắc. Con dâu mới múc nước rửa chân mẹ chồng để lấy lòng. Trước lúc rước dâu, mẹ tôi đưa cho cái nậm nhỏ làm bằng vỏ quả bầu be khô giống cái hồ lô và dặn những điều cần thiết về làm dâu nhà người.

Người ta hay ví bến đời với bến nước. Con gái mười hai bến nước. Lúc này, tôi chẳng biết mình đang ở bến thứ bao nhiêu.

Đám rước dâu đi tiếp. Bất chợt, mọi người giật mình bởi tiếng hô: “Thanh niên cả như tôi thì mất nước”. Tôi nhận ra anh Tào. Trước ngực anh đeo cái mẹt tròn, quét vôi trắng kẻ dòng chữ: “Tôi là thằng đảo ngũ.” Tôi không tin sau cái mẹt kia là người mình đã từng yêu. Bom đạn mù trời miền Bắc. Cả trường anh đóng cửa, nhập ngũ. Người ta ồn: anh chết nơi bom đạn một năm rồi. Nay họ lại nói: anh sợ chết, gí đầu nòng súng CKC vào gót chân trái... bắn. Người thì cãi: anh Tào lau súng bị cướp cò. Đơn vị tước quân tịch đuổi về địa phương. Xã bắt lao động cải tạo đóng gạch. Dân quân giải anh Tào đi dong, bêu khắp làng. Anh Tào chân thọt chấm phẩy đi trước, dân quân khoác súng K44 nòng rỗ đi sau. Lũ trẻ con lốc nhốc theo sau nữa đồng thanh hô lại: “Thanh niên cả như tôi thì mất nước.” Tôi đi bên cạnh chồng, lòng rối bời.

Anh Lãng cưới tôi hôm trước thì ngay hôm sau phải về đơn vị. Anh đi xa không biết ngày nào về. Chồng tôi cố giấu nỗi buồn vào lòng. Anh chào lần lượt từng người rồi quay lưng, đi rất nhanh, như chỉ sợ nấn ná sẽ ở nhà luôn.

5.

Người vợ xa chồng có trăm ngàn cơ cực, chẳng nỗi khổ nào giống nỗi khổ nào. Có những đêm dài ghê gớm, tôi lục sục không ngủ. Nằm một mình ôm gối, nhớ chồng, trằn trọc chờ sáng. Tôi lôi cái áo cũ bạc màu của chồng ra ấp vào mặt, nỗi nhớ càng nôn nao, da diết hơn. Khốn khổ nhất là mấy ngày áp kỳ kiêng kị sử dụng sô màn của đàn bà. Hai bầu vú tôi cứng nhưng nhức. Nhũ hoa sân lại. Má đỏ hồng tươi tắn. Mắt long lanh... Lúc nào cũng chỉ mong chồng về.

Con gái chưa biết hơi trai thì tò mò, rụt rè; nhưng đã phải hơi trai rồi thì nghiện. Đêm đêm, tôi nằm tưởng tượng ra đủ điều, vò gối ấp áo vào mặt tìm hơi chồng. Không chịu nổi lại đổ lúa vào xay, xay đến sáng, hoặc múc nước giếng khơi đổ ào ào tắm cho lửa lòng dịu đi, hoặc sang ngủ chung giường tìm hơi mẹ chồng.

Mẹ chồng tôi biết. Bà đã trải qua những năm tháng chờ chồng nên hiểu lòng con dâu. Mẹ chồng tôi lặng lẽ lục tìm trong hòm lấy quần lót cũ của con trai bỏ vào chã đất rang, tay khoả miệng lẩm bẩm. Bà làm theo cách riêng nhuốm màu sắc dân gian giúp con dâu vững lòng lúc con trai mình đi xa.

Làng chồng tôi có hai bến tắm. Bến tắm đàn bà phía đầu nguồn, bến tắm đàn ông phía hạ nguồn, cách nhau vài trăm bước. Bọn con gái cứ để nguyên quần dài, lội dò dẫm ra xa bờ, nước đến đâu vén áo đến đó; nước dâng qua bầu ngực thì đội áo lên đầu hoặc cởi ra vo viên ném vèo vào triền sông. Tôi đã gặp chuyện ầm ĩ ở bến tắm này. Bắt đầu từ lúc ông xã đội trưởng và hai dân quân bất chợt nhìn xuống bến thấy đầu tóc con gái loã xoã, vai trần nhô lên tụt xuống. Lại tiếng quẫy nước um ũm và cái đầu đàn ông. Cứ ngỡ Thuồng Luồng quần nhau với người. Té ra là anh Tào với tôi dưới bến nước. Ông xã đội rất ghét những thằng đảo ngũ, hoặc chân thọt, mắt chột, tay khèo, thấp bé nhẹ cân... ở nhà hay chim chuột vợ lính khi họ đang nơi hòn tên mũi đạn. Vợ ông chửa hoang với thằng công nhân lái xà lan. Ông ta căm lắm, chuyên rình bắt gái làng ra bến nói chuyện với thợ thuyền sông nước. Tôi kêu oan:

- Tôi tắm, không may bị chuột rút...

Anh Tào lúng túng, sợ sệt:

- Tôi đánh xe trâu đến đây. Bỗng nghe tiếng người chết đuối kêu cứu...

Ông xã đội nhếch mép, khinh khỉnh:

- Đã phạm tội tự thương, đảo ngũ làm mất thành tích năm năm liền “Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người” của xã nhà; lại vi phạm chính sách hậu phương quân đội, làm người lính ở chiến trường không yên tâm chiến đấu. Còn bịa cả chuyện con Thuồng Luồng. Từ xưa đến nay, ta chỉ nghe chuyện Thuồng Luồng cứu người chứ chưa bao giờ nghe chuyện người cứu Thuồng Luồng. Ta đồ rằng: Thuồng Luồng là đứa con gái nần nẫn này ở dưới nước mày mới nhảy xuống...

Dân quân dẫn anh Tào và “con Thuồng Luồng” là tôi về trụ sở uỷ ban xã lập biên bản. Anh Tào vẫn cởi trần, chỉ mặc quần đùi thập thễnh đi sau. “Con Thuồng Luồng” mặc quần lụa đen ướt dính bết vào đùi, không được mặc áo, trên mình chỉ độc cái coóc sê ướt sũng nước. Vai “con Thuồng Luồng” trần rờ rỡ dưới trăng. Đang đi, bỗng dưng ông xã đội cho “con Thuồng Luồng” đứng lại mặc áo, rồi thả cho về. Ông bảo: “Nể cái thằng lính đang sống chết ở chiến trường, ta tha.” Tôi đi một đoạn còn nghe ông rủa sau lưng: “Rạc dài. Giống cái là loại bạc tình.”

“Giống cái là loại bạc tình?”. Tôi đã nhìn thấy bờ tre nhà mình: bầu ngựa đực bụng bé trèo lên lưng bầu ngựa cái bụng to. Bầu ngựa đực lẹo xong, mệt quá gác càng, vừa rời lưng bầu ngựa cái, liền nằm ệch ra. Nó bị ngay đôi kiếm nhiều răng cưa của bầu ngựa cái bổ vào bụng và móc ra từng miếng thịt trắng đến tận khi sồi ruột mới thôi. Người ta bảo, loài bò cạp cũng thế. Chúng nó âu yếm, lẹo nhau xong, con đực bao giờ cũng mệt hơn vì bị rút hết sinh khí. Con cái liền quay lại ăn thịt luôn bạn tình.

Tôi chưa nhìn thấy bò cạp cái ăn thịt bò cạp đực bao giờ. Chỉ thấy rắn nước ở đầm Vạc. Khi con cái lột xác, con đực luôn phục ở bên bảo vệ và đi kiếm mồi về nuôi. Lúc con đực lột xác còn bấy dậy thì con cái dẫn con đực khác về tổ. Chúng làm tình với nhau trước mũi con rắn vừa lột xác. Và chén luôn bạn tình cũ đang bấy bớt, không còn khả năng tự vệ.

Tôi là đàn bà, là giống cái. Người ta cũng coi tôi là giống bạc tình a?

6.

Chiến tranh kết thúc, chồng tôi về. Nguyên vẹn, thân thể không sất síu tí nào. Mừng ơi là mừng. Mẹ con, anh em, vợ chồng gặp nhau mừng mừng tủi tủi bao nhiêu thì anh Lãng hậm hực bấy nhiêu. Không biết bằng cách nào, anh Lãng biết người ta đồn vợ mình trăng gió. Buổi tối, mọi người đến chơi về hết, nhà tôi lẽ ra vui như tết thì lại buồn hơn đám ma. Mẹ chồng bảo:

- Bu không giữ được danh tiếng vợ anh.

Anh đay nghiến:

- Tôi bao nhiêu năm, bom đạn không chết lại chết vì điều tiếng thiên hạ đấy.

Đến lượt tôi, giọng sẽ sàng, nhưng hơi lạnh:

- Em là vợ anh. Chỉ anh mới biết em chung thuỷ hay là không.

Anh Lãng mặt nghệt ra. Rõ ràng anh không ngờ tôi nói thế. Anh chưa biết sẽ định liệu số phận cuộc hôn nhân thời chiến rất mong manh của mình ra sao. Tin vợ hay không là một quyết định không dễ đối với người lính đã nhiều năm xa nhà...

Đêm ấy, cả làng Yên Hạ không ngủ. Trăng sáng lắm. Gió núi thổi về mát rười rượi. Bọn choai choai rủ nhau đi hóng trăng dọc đường làng. Ngoài sông Hoàng Long, đèn sáng đỏ, tiếng gõ cắc... cắc... vào mạn thuyền thúng đánh cá đêm vọng về. Đêm chồng vợ, chúng tôi quấn vào nhau như đôi thuồng luồng quần nhau trong hang nước.

Sáng hôm sau.

Mẹ chồng tôi dậy thật sớm, ngồi ở thềm hè chải tóc, chốc chốc ngóng vào cửa buồng con dâu. Anh Lãng bước ra, se sẽ ngồi bên mẹ:

- Hôm qua, con không kìm lòng thì gây án mạng với thằng Tào đảo ngũ rồi, bu ạ. May nhà con nhẫn nhịn. Suýt nữa tan đàn sẻ nghé.

- Anh nói thế nghĩa là làm sao?

- Bu không nhớ a? Ngày trước, con gần gũi nhà con chỉ một đêm rồi đi vào Nam đánh giặc. Cái đêm tân hôn ấy, nhà con đúng kỳ kinh nguyệt. Vợ chồng con chỉ nằm ôm nhau, rồi khóc...

- Anh nói thế nghĩa là đến đêm qua, vợ anh vẫn còn trinh nguyên?

- Vâng! Vẫn là con gái. Vợ con thì con biết chứ.

Mẹ chồng tôi sững sờ, chẳng nói được câu gì. Bà không ngờ con trai và con dâu ở hoàn cảnh oái oăm ấy. Tôi nằm ì trong buồng lúc đó mới ra. Hai tay vấn tóc. Mắt ngời ngời hạnh phúc. Tôi rụt rè ngồi bên mẹ chồng.

- Bu cũng không muốn tin. Nhưng chuyện con dạo ấy thì tình ngay lý gian. Con bỏ qua đừng giận bu, nhá.

- Con không giận ai cả. Con không sợ gì sất.  Con chỉ sợ anh Lãng đi đánh giặc không về. Con vừa mất chồng lại chẳng có người minh oan cho con.

7.

Tôi sinh nở lần thứ ba, thứ tư vẫn ra cục thịt đỏ hon hỏn. Mẹ chồng tôi đau buồn, và sợ hãi quá, suốt ngày niệm Phật và đi chùa. Phật vẫn cứ ở đâu đó chưa hiện về phù hộ chúng tôi. Người ta bảo: Trăm cái phúc nhà vợ không bằng cái nợ nhà chồng. Đời đời gia đình chồng tôi ở hiền, nhưng tôi phải gánh nợ. Vậy cái nợ này ở đâu giáng xuống?

Tôi sinh nở lần thứ năm lại là một bọc có nhiều cục thịt đỏ, như thuồng luồng đẻ bọc trứng non. Chúng Nó không phải kiếp người, cũng chẳng phải kiếp ngợm. Nhưng là các hình hài tôi mang nặng, tôi dứt ruột đẻ ra. Đến lúc này, dân làng có người ghẻ lạnh, xa lánh tôi. Tôi mụ mị dở tỉnh dở điên.

Chồng tôi kể lại: Có lần tôi bỏ nhà đi lang thang ra bờ sông Hoàng Long. Rồi nhảy xuống bến nước vớt những đám hoa bèo tây trôi. Vớt đặt lên bờ rồi lại vớt, chẳng biết để làm gì... Tôi nhớ lần đi ra gò Mã Giáng. Gò vắng lạnh. Dứa dại viền quanh tốt bời bời. Chó hoang chạy lông nhông kiếm ăn, cắn oăng oẳng. Mèo dại mắt xanh lét, lông xơ xác, gừ gừ. Tôi đến góc gò phía Bắc, nơi chôn trẻ con yểu mệnh. Những nấm đất sè sè, nhỏ nhoi. Chẳng biết nấm mộ nào có liễn sành màu da lươn.

Tôi ngẩn ngơ đến vãn chiều.

8.

Đêm nước ròng.

Vợ chồng tôi ra vó bè kéo tôm. Đèn ló sáng lấp loáng. Mắt tôm bắt đèn ló ánh lên các chấm li ti đỏ đòng đọc. Kéo một lúc được lưng lưng giỏ. Mệt, tôi để cho chồng kéo rồi xách chiếu manh vào lều cỏ. Anh Lãng làm cái lều dưới chân gò Thuồng Luồng để coi vó. Lúc mệt hoặc tôm cá không đi thì gác vó, lên lều đánh một giấc đến tận rạng đông, nghe tiếng láo pháo của người đi chợ sớm mới dậy. Chẳng biết từ bao giờ, người đi chợ, đi kéo vó, mò tôm... qua đây, ai cũng nhón một hòn đất bỏ lên gò. Bao nhiêu đời rồi, gò cứ rộng ra và cao lên như quả đồi con.

Gió nồm hiu hiu. Bốn gọng vó thỉnh thoảng thả chọp... chọp... xuống bến. Mắt tôi díp lại, mơ màng... Nửa đêm về sáng, tôi giật mình bởi tiếng đàn bà gọi:

- Đò ơi....ơi! Cho mẹ con tôi sang sông vớ....i.

Tiếng gọi đò rõ mồn một. Rồi lại tiếng kêu:

- Trả con cho tôi. Trả con cho tôi đâ... ây...

Tiếng gọi, tiếng hời vọng vào đêm khuya vắng lặng. Bỗng dưng, một người đàn bà bước đi nhẹ như gió thoảng từ đỉnh gò xuống.

- Người ta bắt con tôi đem trôi sông. Làm ơn cứu con tôi với.

Tôi nhận ra người quen:

- Chị Sao này mê rồi. Chưa bao giờ chị có con. Tỉnh lại đi.

- Các con tôi đang trôi dưới bến nước kìa. Làm ơn vớt chúng nó lên với.

Tôi nhìn xuống bến. Một màu trăng bàng bạc. Sương giăng mờ ảo. Tôi bàng hoàng không tin ở mắt mình: Anh Tào đảo ngũ! Thật rồi, anh Tào đang đặt những hài nhi đỏ hon hỏn lên mấy cái bè chuối và dùng tay đẩy ra xa bờ. Các bè chuối quay tròn, nhẩn nha trôi... Rồi chị Sao nhảy ùm xuống nước, chìm nghỉm. Khi các vòng sóng lặng, bất chợt Thuồng Luồng nhô lên, tóc dài đen, vai vú con gái, nhưng mình rắn. Nó đột ngột quẫy lộn đầu xuống, hai bàn chân nhái có màng giơ khỏi mặt nước. Lại ngoi lên. Con Thuồng Luồng bơi, đẩy bè chuối vào bờ...

Hoảng quá, tôi căng mắt nhìn, không thấy anh Tào nữa. Mấy cái bè chuối cũng biến mất. Chỉ thấy đàn vịt trời lông trắng bay vọt lên, kêu váng mặt sông.

- Sao ơi! Sao ơi! - Anh Lãng vỗ bồm bộp vào vai tôi. - Hết cả hồn. Em mơ à?

Mặt mũi toát mồ hôi. Tôi nhìn xuống bến nước. Vó bè nằm im đổ bóng bốn gọng xuống sông. Trăng sáng vẫn bàng bạc.

- Rõ ràng chị Sao gọi đò, rồi nhảy xuống sông biến thành con Thuồng Luồng.

- Thần hồn nát thần tính, điên à? Em là Sao, là vợ anh chứ còn chị Sao nào nữa. Thôi, nửa đêm về sáng rồi, xuống kéo vó với anh.

Tôi ngồi thừ ra, không biết đâu là thực đâu là mơ. Vợ chồng tôi kéo vó đến tận sáng chẳng được con tôm nào. Chỉ toàn củi mục với rều rác.

Tôi đi chợ bán tôm, nửa đường gặp anh Tào đánh xe trâu chở chã đất và liễn sành màu da lươn.

- Khiếp quá! Từ mai, anh đừng chở thuê những thứ này nữa.

- Thì thôi vậy. Vài năm nay người ta dùng liễn sành nhiều quá, Sao ạ.

Tôi kể chuyện giấc mơ, rồi bảo:

- Anh Tào còn nhớ dạo đi điền dã, anh chôn cái nộm rơm ở gò Thuồng Luồng không? Em  với anh chuyện cũ qua lâu rồi...

Anh Tào cười giả lả, cắt lời tôi:

- Anh nhớ ra rồi. Đấy là chuyện tầm phào láo toét. Nhưng chuyện này là có thật: Cô Sao không biết là: Ngày xưa, quân Chiêm Thành thường đi biển ra cướp phá nước Đại Việt ta. Thời Trần Nghệ Tông, có một cánh thuỷ chiến Chiêm Thành đi theo cửa biển vào sông Hoàng Long. Chúng đi đến đâu là đầu rơi máu chảy, lửa cháy ngút trời, nhưng đến địa phận làng ta thì tịnh như không. Khi thượng tướng Trần Khát Chân đại thắng Chế Bồng Nga thì quân Chiêm Thành rút chạy. Cánh thuỷ chiến này cũng giong buồm chuồn ra biển. Lúc chúng đến làng ta thế nào, lúc đi cũng vậy. Làng ta bình yên trong chiến tranh. Nhưng ba tháng sau xảy ra chuyện lạ: Vài chục con gái, đàn bà không chồng mà chửa. Chẳng binh đao mà làng loạn. Làng đau thương còn hơn làng khác bị nạn “nước lửa và ống đồng” tàn phá. Lệ làng rất hà khắc. Vài chục người đàn bà ấy bị gọt trọc đầu bôi vôi, rồi đóng bè chuối đem ra bến nước trôi sông. Có điều lạ: Buổi sáng thả trôi về phía biển thì đến tối lại thấy các bè chuối đậu ở bến nước.  Cứ vậy, thả rồi lại trôi về. Làng chịu bất lực trước các loài thuỷ tộc và thuỷ triều, đành cho số đàn bà khốn khổ khốn nạn ấy lên bờ. Đủ ngày đủ tháng, họ sinh ra những đứa bé tóc xoăn, da ngăm ngăm, mắt hoang dã, không mang huyết thống các dòng họ ở làng. Chuyện còn lạ nữa: Trong số đàn bà ấy, có một người đẻ ra cục thịt đỏ lòm, có cái miệng tròn như đồng sèng, cứ kêu: khẹc... khẹc. Người mẹ trẻ sợ quá ngất luôn. Dân làng cho là quỷ quái, lại đóng bè chuối trôi sông. Người mẹ trẻ hoá điên, luôn miệng kêu: “Trả con đây... Trả con cho tôi...” Đang đêm, tóc tai rũ rượi, chạy bịch bịch ra sông Hoàng Long, nhảy xuống nước cuống cuồng bơi, ngụp lặn vớt con mình. Khốn nạn quá! Gái đẻ ngâm nước lạnh, chết, biến thành xác con Thuồng Luồng trôi dạt vào bến nước. Tiền đồng, xương trâu, mo rùa, hình nộm con gái,... được chôn theo. Cái gò con Thuồng Luồng cũng chính là mộ người mẹ trẻ ấy. Người ta đồn: hồn người đàn bà lang thang ở hang nước, mặt sông, thấy người chết đuối là hoá thành con Thuồng Luồng bơi đến cứu...

Thế đêm hôm qua cô Sao có bỏ hòn đất nào lên gò không?

- Không! Anh Lãng em chắc cũng không nốt.

- Giời ạ! Thảo nào giỏ tôm của vợ chồng Sao chẳng đầy thêm là phải. Nhặt ngay một hòn đất chạy đến đó mà thả. Đoảng quá.

9.

Vợ chồng tôi dắt díu nhau đi bộ mười hai cây số xuống bệnh viện thị xã khám. Thầy thuốc bảo: Anh chị sinh lý bình thường, sức khoẻ tốt... Hiện thời chưa tìm ra nguyên nhân. Chúng tôi giới thiệu lên một Quân y viện ở Hà Nội, nhưng tốn kém và xa lắm, anh chị đi được không? Đi chứ. Trường Sơn, Tây Nguyên, Nam Bộ đi được thì Hà Nội sao lại không. Anh Lãng bảo tôi về bán con bò. Mẹ anh cho đôi khuyên tai. Mẹ tôi cho tạ thóc. Em gái anh lấy chồng ở làng bên cho đôi lợn giống. Đôi khuyên tai giữ lại còn bán sạch lấy tiền chữa bệnh. Người còn là của còn.

Chúng tôi được khám, làm hơn một chục xét nghiệm. Ông bác sỹ quân y kết luận: Sức khoẻ tốt. Sinh lý bình thường... Ông bảo tôi ra ngoài chờ, ông có chuyện nói riêng với chồng tôi. Hoá ra, ông dẫn chồng tôi đến một phòng trắng lạnh lưu giữ vài trăm cái bình thuỷ tinh đựng các quái thai và xác hài nhi dị dạng để nghiên cứu. Ông cho xem ảnh, giảng giải và chỉ vào một cái bình, bảo: Đây là trường hợp cha bị nhiễm chất độc màu da cam vẫn đẻ con lành lặn, bình thường; nhưng đến khi đứa con gái lấy chồng thì lại sinh ra một chùm cục thịt như chùm vải chín đỏ. Cái hậu quả này nặng nề lắm, chẳng bao giờ mới hết. Ông căn dặn, an ủi, động viên đến khi chồng tôi hoa mắt, ù tai và không chịu được mùi phoóc môn, hai người mới ra.

Về nhà, chồng tôi nằm lì ba ngày không dậy. Ngày thứ tư, anh gọi tôi vào. Anh già thêm đến chục tuổi. Thương vô cùng. Tôi nằm gối đầu tay chồng, anh nói:

- Bây giờ, anh không giấu em nữa. Bác sỹ bảo anh bị nhiễm chất độc màu da cam. Chửa đẻ trăm lần thì cũng trăm lần quái thai, dị dạng.

Anh tưởng tôi sẽ bàng hoàng đau đớn, vật vã. Nhưng mắt tôi ráo hoảnh. Còn nước mắt đâu nữa mà khóc. Dù anh bị nhiễm chất độc màu da cam hay tôi đẻ quái thai bẩm sinh thì nỗi đau nào cũng như nhau cả thôi.

- Nhiễm chất độc da cam lúc nào? Anh phải biết chứ!

- Lúc đó làm sao biết được. Nghe ông bác sỹ giải thích, rồi mấy ngày nằm nhớ lại: Có lẽ do hành quân qua những cánh rừng trụi lá. Bọn anh uống nước suối ở đó lúc khát, còn múc đầy bi đông mang theo. Lại có lần, đơn vị đóng quân trong rừng già, thấy những chiếc máy bay Mỹ bay rất chậm phun ra chất gì đó như sương mù trắng đục. Vài ngày, lá ngả màu đồng loạt, gió rất nhẹ lá cũng rụng lả tả. Cây trụi lá chỉ còn trơ thân cành. Cả cánh rừng một màu chết chóc. Đi đường thỉnh thoảng thấy những vỏ thùng sắt hoặc thùng nhựa, có đai xung quanh nằm lăn lóc trong rừng. Có đứa ở tiểu đội ước ao mang về quê làm thùng đựng nước ăn cho mẹ. Thì ra là thùng đựng chất diệt cỏ máy bay Mỹ ném xuống mà đến bây giờ có người còn không hề biết.

Tôi vùi đầu vào ngực chồng. Chưa bao giờ tôi thương anh như lúc này. Nhưng quả thật trong lòng rất đau đớn, chán chường.

10.

Chồng tôi nhận được thư anh Hà Văn Nênh, đồng đội cũ báo tin vợ mới đẻ con trai. Chồng tôi bảo chọn chục trứng gà, năm ống gạo nếp đi thăm.

Nhà sàn chon von một mình trên quả đồi nhỏ thấp tè. Cửa man khép hờ, trẻ con oe oe khóc. Tã lót phơi trắng bờ rào. Dưới gầm sàn, có con bé cởi chuồng, đầu tròn ủng không sợi tóc, không có tay, hàm hô răng lợi nhe như khỉ. Tôi nem nép sát hông chồng, sợ nó cắn. Lại thấy con trăn hai đầu nằm cuộn như khoanh chão bên chân cột nhà...

Chồng tôi và anh Hà Văn Nênh ngỡ ngàng một lát rồi nhận ra nhau. Anh Nênh gọi vợ bế con ra chào khách quý. Tôi đón thằng bé, khen vợ anh Nênh trẻ. Anh bảo: Con vợ trước đẻ ba lần đều quái thai, dị dạng; sợ quá nó bỏ tôi, bỏ cả cái đứa không thành người đang ngồi ở gầm sàn kia đi rồi. Đây là cô vợ mới.

Chuyện đang say, bỗng dưng chồng tôi tái mét mặt. Anh kéo anh Nênh, chỉ mấy thùng đựng nước ăn:

- Mày lấy ở đâu?

- Giải phóng xong, đi quy tập mộ liệt sỹ em nhặt được ở rừng. Lúc ra quân, quẳng nhờ lên xe tải đơn vị về Bắc. Tiện thể rủ mấy thằng lính “rửa bao gác kiếm” cùng đợt về nhà chơi, nhờ chúng nó gùi luôn về. Anh chị cõng được, lấy một cái về nhà mà đựng nước ăn.

Chồng tôi kêu giời kêu đất. Điếc không sợ súng, bạn anh mang cái chết về nhà. Đấy là những thùng đựng thuốc diệt cỏ, thuốc phát quang. Con bé dị dạng kia là hậu quả chất độc màu da cam nhiễm người cha hay từ những thùng này? Bấy giờ mặt anh Nênh dúm dó lại, sợ hãi thực sự.

11.

Từ hôm ở nhà anh Hà Văn Nênh về, nói chuyện với mẹ, chồng tôi thường khen bạn mình tốt số gặp may với mẹ. Sau nhiều ngày đắn đo, anh quyết định nói với tôi rằng anh muốn giải phóng cho tôi. Anh mong tôi tìm hạnh phúc mới và đẻ những đứa con lành lặn. Tôi ra đi như con thuyền rời bến cũ, có phúc sẽ có phần, biết đâu gặp bến mới thì cắm sào đậu. Cho là rổ rá cạp lại, tôi cũng có chốn ấm mà nương thân... Quả thật, có lúc tôi nghĩ đến điều này. Nhưng khi đó, tôi choáng váng, cảm thấy bị bỏ rơi. Tôi lại hiểu: thấy vợ hai anh Hà Văn Nênh sinh đẻ mẹ tròn con vuông nên anh đang hi vọng vào cuộc hôn nhân mới. Tôi tủi thân. Anh không biết rằng tôi đã tắt kinh hơn một năm. Tắt kinh vì sợ hãi, vì sức lực kiệt quệ. Những lần phơi xô màn trắng dây phơi chỉ để nhắc mình không phải đàn ông, mà là đàn bà đang độ tuổi ba mươi; để chồng tôi đã chán chường rồi đừng ê chề thêm. Tôi giận anh vô cùng.

Một hôm, anh Lãng đi vắng, mẹ chồng tôi gạn hỏi:

- Từ hôm vợ chồng đi thăm bạn về, con tính sao?

- Chả tính sao.

Tôi giận, nói nhát gừng, chỏng lỏn, dù là biết vô lễ. Nhưng bà vẫn nhẫn nhịn:

- Con ơi! Không phải mẹ bảo thằng Lãng bỏ con lấy vợ mới đâu. Mẹ nghĩ kỹ rồi: Con thương con, thương thằng Lãng, con thương dòng họ nhà chồng thì con...

- Thì con bỏ anh Lãng chứ gì? - Tôi khóc bù lu bù loa. Bao nhiêu đau khổ, giận dỗi kìm nén bùng lên. - Thôi mẹ chồng ơi, xin mẹ chồng đừng nói nữa. Mẹ chồng có chắc chồng con cưới vợ mới sẽ đẻ ra đứa con bụ bẫm lành lặn như vợ hai anh Nênh không?

Bất ngờ, mẹ chồng tôi quỳ hẳn trước mặt con dâu:

- Bu lạy con. Bu lạy con... Con ơi! Con nghĩ được vậy là cả nhà ta ơn con trời biển. Nhưng con chưa hiểu hết ý bu. Con cũng cần có đứa con do mình dứt ruột đẻ ra. Nhà ta không thể bắt con làm người ở con hầu trong nhà suốt đời được. Tội lắm.

- Thôi, bu không phải nói nữa! Con sẽ làm ngay... Con làm ngay theo ý chồng con và bu.

Lúc đó, không một lời nói chân tình nào lọt tai tôi cả. Và tôi âm thầm chuẩn bị một kế hoạch của riêng mình...

12.

Tôi li hôn như chạy trốn khỏi chồng. Mẹ tôi buồn, thương con gái chỉ thầm thũi khóc. Khi mọi việc đã như ý định, lại thấy mình là con ngốc. Nửa năm rồi, tôi cố quên đi đoạn đời đau khổ đã trải qua, nhưng chẳng thể nào quên được. Càng cố quên, các hình ảnh, kỷ niệm xưa cũ càng hiện về: Những đêm vò võ chờ chồng đi xa. Mẹ chồng con dâu chấy rận cho nhau như ruột thịt. Mùi mồ hôi chua chua trên áo và khuôn mặt sạm nắng của chồng. Đêm vợ chồng đi cất vó tôm. Năm lần sinh đẻ không ra hình người. Mụ mị cứ nghĩ mình là con Thuồng Luồng... Tất cả đều như vừa mới hôm qua.

Tôi thường ra bờ sông nhìn về phía nhà chồng cũ, khói chiều đang bay trên mái rạ. Tôi đoán, con bạn tôi hôm nay cho anh ăn cái gì? Đêm qua, anh có chợt nhớ tôi không? Người ta bảo: đàn bà đã trao thân cho người đàn ông nào là suốt đời sống chết với người đó. Sao tôi không sống chết với chồng tôi?

Tôi đã biết mình khổ vì đâu. Nhưng cái bùa anh Tào yểm ngày xưa vẫn ám ảnh không dứt. Tôi sang sông, vác cuốc xẻng đến gò Thuồng Luồng đào. Tôi quyết phá tan cái bùa nộm rơm hồn con Thuồng Luồng cốt con gái để lòng tôi thanh thản. Tôi đào cuốc như con dở hơi.

Trời xui đất khiến anh Tào đánh xe trâu đi qua đúng lúc tôi lôi lên một bộ xương, chẳng biết xương gì. Tôi khóc hu hu.

- Tôi biến thành con Thuồng Luồng rồi! Anh Tào ơi...ời!

- Em dại dột quá, Sao ạ. Ai lại tin lời nói vu vơ của anh thời nông nổi ấy.

- Thế thì... bộ xương... nào... đây?

- Có dễ xương... con Thuồng Luồng.

Tôi sây sẩm mặt mày:

- Tôi với anh duyên phận đâu vào đấy rồi. Sao anh cứ ám tôi mãi thế?

Vẫn chân thọt chân lành tập tễnh, nhìn anh Tào vừa giận vừa thương. Không đáp lại lời tôi trách móc, anh ngần ngừ một lát rồi nói:

- Sao này. Vợ mới của anh Lãng vừa sảo non ra một bọc, bà đỡ đếm được mười một cục thịt đỏ lòm. Cứ như Thuồng Luồng đẻ trứng ấy. Sao ạ...

Tôi rùng mình. Hai tai ong ong như có tiếng chuông dồn dập dội vào. Anh Lãng và tôi, không biết ai khổ hơn ai.

13.

Tôi lại sang sông.

Con bạn tôi yếu đuối quá, không gánh nổi “cái nợ” nhà chồng. Cô ấy đã bỏ anh Lãng đi thật rồi. Anh Lãng đang âm thầm, lạnh tanh chịu đựng. Mẹ anh ốm rất nặng, có dễ không qua khỏi. Bà và anh Lãng đang cần tôi. Thực ra, lúc này chúng tôi rất cần nhau. Đã đến nước này thì... tôi phải gắng qua nốt bến nước thứ mười ba thôi.

Tôi chọn lúc na ná tối sang sông. Đò đi chuyến cuối ngày. Sương mù đã bay dầy trên mặt nước. Một cái thuyền buôn đỏ lửa nấu ăn tối, đậu dềnh dàng sát bờ. Tôi nhận ra rất nhiều chã đất nung và liễn sành màu da lươn xếp đầy khoang. Tôi bủn rủn chân tay. Khiếp quá! Mấy năm nay người ta dùng những thứ ấy nhiều quá. Ra đến giữa sông, đò chạm phải những cái bè chuối. Cô lái đò bảo: “Chị thông cảm! Từ chiều đến giờ, bè chuối ở đâu đó trôi về bến đông lắm.” Tôi nghi có thuồng luồng, ba ba, rùa, giải bơi theo đẩy; liền lấy sào khua dưới nước thì không thấy vướng. Đò cố lách bè chuối lướt nhẹ. Vào gần bến, không tài nào đi được nữa. Bè chuối san sát chặn đằng trước đằng sau, vây chung quanh. Cô lái đò bỏ chèo, lấy sào đẩy bè chuối này ra, bè khác lại trôi áp vào: “Không cập bến này được đâu! Quay lại thôi. Hay là cập bến khác, chị nhá.” “Cô gái ơi! Đã chót sang thì sang đến cùng.” Tôi cúi thò tay đẩy các bè chuối ra. Bè tản dần xa. Đò cập bến. Thật lạ kỳ! Tôi không cắt nghĩa được chuyện gì vừa xảy ra.

Lần sang sông này vất vả quá. Tôi lên hẳn bờ, không thấy cái bè chuối nào dưới sông nữa. Đò và cô lái đã chui vào mù sương bến nước. Chỉ có lửa trên thuyền buôn chở chã đất nung và liễn sành màu da lươn vẫn lập loè sáng đỏ.

(Báo Văn nghệ)

Bức phù điêu mây trắng

Tôi nới rộng ô cửa sổ “webcam”(*) theo lời đề nghị của ông Minh, khuôn mặt cô gái Mỹ tóc vàng, mắt xanh rõ nét dần. Trong “phone” phát ra một giọng tiếng Việt lơ lớ: - Chầuu…u… ba…ác…và…an…! Tôi chào lại cũng là để thông báo mạng đã được nối kết và đã mở được “webcam” của cô ta: - Không thêm một lời nào, ống kính “webcam” vội chuyển sang hình ảnh già Wheeler đang nửa ngồi nửa nằm trên giường bệnh, tôi thích gọi tên William của ông theo cách của người nhà hơn là gọi họ, nghe khách sáo quá. Bên máy này, tôi cũng chuyển ống kính sang phía ông Minh. Ngay lúc ấy, tôi chợt thấy già William nở nụ cười tươi tắn, đầu khẽ gật, ông Minh gật lại làm cửa sổ thu hình nhoè đi chốc lát. Chợt tôi thấy già William chỉ tay sang trái, ống kính được dịch chuyển từ từ đến một bức tranh trên tường rồi thu  gần lại; tôi đã nhận ra bức phù điêu Mây Trắng, ông Minh cũng đã nhận ra, lần đầu tiên tôi thấy đôi mắt ông Minh lại ứ tràn nước mắt. Màn hình bên kia chợt nhoè nhoẹt vì có nhiều bóng người hối hả qua lại. Khuôn mặt cô gái Mỹ rũ rượi tóc tai và nước mắt, cô ta không nói gì, nhưng trên cửa sổ nhỏ lại hiện ra dòng chữ không dấu: “Ba toi da  qua doi!”. Ông  Minh và tôi cùng chết điếng giây lâu. Hoá ra cuộc gặp gỡ qua mạng Internet lần này là do già William biết mình bệnh sắp chết mà hối con gái liên lạc với chúng tôi. Ông Minh nhìn trân trân lên màn hình, từng hạt bồ đề lăn qua tay ông khó nhọc nặng nề. Tôi đợi mãi không thấy thêm động tĩnh gì nên ngắt mạng, tắt máy rồi ngồi thừ ra, bao nhiêu hồi tưởng ùa về: Một câu chuyện hoá chuyển kẻ thù thành  bạn bè cảm động, một sự thể gắn kết giữa cá nhân và dân  tộc, một thế giới riêng độc sáng trong nghệ thuật, tuyệt đẹp trong đời sống cộng đồng… dẫn tôi quay ngược thời gian.

… Đại uý William Wheeler, đồn  phó đồn ra-đa Star trên núi có thói quen đến trà thất của ngôi chùa gần đó vào mỗi sáng, khi tiếng mõ công phu vừa dứt. Vị trà chủ là đại đức trụ trì Thích Tâm Hoà, người nổi tiếng thâm trầm và uyên bác. Những buổi trà đạo hấp dẫn William Wheeler, có khi chỉ là những lễ nghi trang trọng, chủ và khách cùng tiếp xúc với cái bình dị, tinh sạch trong khung cảnh mái tranh, sàn ván của trà thất, đôi khi nó gần như kinh nghiệm tâm linh mà anh ta vốn coi là hành trang quý giá mình ý thức góp nhặt khi về lại phương Tây, cũng có khi đặc biệt, anh nhận thức có cơn bão trong chén trà, chính xác hơn, những câu đàm đạo trong không khí như vậy tựa những cơn bão ngầm có sức mạnh làm thay đổi quan điểm của anh ta về chiến tranh, về ý thức hệ. Sự tác động phụ hoạ cho thay đổi kia là vụ “scandan” tại bản quốc lúc ấy: Thiếu tướng Hải quân Larocque đệ trình Lầu Năm góc một bản báo cáo có tính “phá phách” rằng: “Không có khả năng giành chiến  thắng quân sự ở Việt Nam”. Cơn gió mạnh góp phần làm cho anh ta lung lay là cái chết kỳ lạ của những người bạn Mỹ khi chiếc trực thăng bị hút xuống tan tành lúc bay ngang đồi Thạch Anh Tím, không ai có một lời giải thích thoả đáng lúc đó cho hiện tượng như là huyền bí này. Nhìn bức thư pháp mực nho viết chữ “Ngộ”, nửa như thư pháp, nửa như hoạ pháp là bức tranh duy nhất treo trong trà thất và đối diện với anh ta là vị đại đức đang xếp bằng, dáng ngồi chìm trong sự tĩnh lặng, trông khiêm cung và an bình nhưng lại toát ra một loại uy lực bất thành văn, William Wheeler tự thấy thẹn với cái ý thức mà người ta nhồi nhét vào đầu anh là có quyền tối cao để định hình mọi dân  tộc theo hình ảnh chính mình.

Đó là những chiêm nghiệm sau này, gần với giai đoạn William Wheeler bị đưa ra toà án binh vì tội tự huỷ hoại cơ thể để giải ngũ, còn ngày đầu anh đến với vị trà nhân đây thực là một vết mực khó phai, hằn lên lòng tự hào về văn minh phương Tây của anh ta. Chuyện xảy ra vào một buổi trưa, William Wheeler và hai sĩ quan trẻ, người của Goerge Carver, chuyên gia tình báo về Việt Nam, đang dò định địa điểm mới xây buồng máy đặc biệt, xong việc họ ghé chùa. Trong mái tranh nhỏ bên góc chánh điện, họ thấy vị đại đức đang ngồi uống trà một mình. Họ được mời vào cái mà sau này William mới hiểu ra là trà thất. Vị thầy tu này đĩnh đạc, thong thả, một động tác là một hành vi tuyệt đối, không thiếu, không thừa, các ngón  tay không hề tách rời, ông dùng các trà cụ với sự chú tâm đặc biệt. Họ đang khát nước, thoạt đầu, chính Wheeler cũng nghĩ rằng: Ông ta biết điều đó và đang giễu cợt họ chăng. Khi các chén trà nhỏ sóng sánh được rót đều từng chút một theo ba vòng đã xong, ông ta vén tay chậm rãi bưng chén mời Wheeler đầu tiên. Ngay lúc ấy, một trong hai sĩ quan kia đã ngang tàng tự cầm chén trà ực một hơi. Vị đại đức khẽ đưa mắt nhìn, trong tích tắc đó, Wheeler cảm thấy sự sỉ nhục đè nặng lên tim, anh ta nghĩ rằng: ánh mắt kia nhìn tay thiếu uý nọ và chung cả họ nữa như những con người xa lạ, xa lạ cả về văn hoá và hướng tiến hoá tinh thần. Nhưng rồi chính vị đại đức, vẫn thái độ thong thả, rót lại chén trà, mời mọc cẩn thận từng người; đợi tất cả đã uống, ông  ta mới che miệng nhấp một ngụm nước nhỏ. Có thể ông ta đang cố giấu mình chăng? (Sau này, Wheeler mới hiểu câu: “Bây giờ và nơi đây” lặp lại nhiều lần của vị trà chủ lúc đó là muốn nhắc nhở sự tỉnh thức, trọn vẹn với thế giới hiện tại, kêu gọi sự xoá bỏ tạp niệm của chính Wheeler và đồng sự). Từ lúc ấy, lý trí anh ta bắt đầu manh nha một điều gì đó tựa ánh sáng cuối đường hầm làm  rõ nét dần cái ý thức về sự mềm yếu sâu sắc trong mỗi chiến binh Hoa Kỳ, nhất là anh ta, người đang mặc bộ đồ trận tưởng chừng mạnh mẽ, thật  ra chỉ nhờ làn vải ủi hồ và những vũ khí ngoài thân. Khi đối mặt vị sư trong các buổi trà đạo sau đó, Wheeler cảm thấy bối rối, không một hành vi nào trong các hành vi của anh ta lúc đó sẽ giành thế chủ động.

Ngay khi đã trở nên quen thuộc hơn, trong một lần tham dự trà đạo, anh ta thử mạn đàm về tình hình cuộc chiến thay cho các đề tài văn chương trước đó. Họ đã bàn khá nhiều về việc minh hoạ kinh Kim Cang trong thơ Nguyễn Du, về tính thiền trong thơ Hitomaro, một nhà thơ Nhật ở triều đại Omi. Câu hỏi Wheeler đưa ra mà anh nghĩ vị trà chủ sẽ lúng túng là: “Nhận định thế nào về cuộc chiến này?” - Mô Phật! Có dâng tức có thoái! Hãy thấy mọi vật là duy nhất sẽ dễ chấp nhận thất bại. Đế võng là một khái niệm nói về chỉnh thể nhất nguyên mang tính hiện đại đến muôn đời. - Nghĩa là sao, thưa ngài? - Nghĩa là vạn vận và con người đều có sự liên tồn, ít nhất là về mặt năng lượng, như sóng âm thanh, sóng ánh sáng, điện từ… Nếu ông động vào một mắt lưới hoặc huỷ diệt nó tức là ông đã làm cho bản thân mình tự suy yếu. Thưa ngài, còn hiện tại? - Nam- mô-a-di-đà Phật… Hai gọng  kìm không đưa đến một giải pháp - Là thầy tu sao ngài biết chiến dịch “Hai gọng kìm”? - Tôi nói “gọng kìm” là nói về biểu tượng huỷ diệt, về quân sự thuần túy chứ không hàm gọi tên chiến dịch nào cả. Đêm đó, William không ngủ được, anh ta đi đi lại lại trong phòng, rồi bước ra ngoài đắm mình trong làn sương núi, hơi lạnh càng thấm vào, anh ta càng tỉnh táo, càng không thể phủ nhận mình đang nghi ngờ về sự hiểu biết quá tầm cỡ ở các lĩnh vực xã hội của đại đức Thích Tâm Hoà. Tuy vậy nơi vị thầy tu này cũng phát ra một luồng điện hấp dẫn làm cho anh ta luôn cảm tình và bênh vực ông.

Và điều thắc mắc đó William Wheeler chỉ giải thích được sau hơn ba mươi năm, khi thực hiện được chuyến đi mơ ước. (Ông dành dụm từng đồng tiền bán tranh để có được chuyến đi này). Từ lúc xuống  sân bay Tân Sơn Nhất, ông thu xếp mọi thủ tục thật nhanh để thuê taxi ra lại ngôi chùa trên núi Tà Cú, một ngọn núi sót trong dãy Nam Trường Sơn, thuộc cực Nam Trung phần Việt Nam. Wheeler hỏi đường lên chùa, (ngày xưa, ông thường dùng chiếc jeep lùn hai cầu chạy thẳng lên đồn ra-đa Star theo con đường nhựa dành riêng cho quân sự). Vị trụ trì mới chỉ ông ta đến một địa điểm dưới phố gần đó. Theo bước chân hạ sơn, Wheeler chợt nhớ lại những bài thơ xưa hai người từng bình phẩm, ông bật lên thành tiếng âm âm giữa đường núi:

Đau yếu giữa hành trình

Chỉ còn mộng tôi phiêu lãng

Trên những cánh đồng hoang

(Basho)

ánh sáng  tinh thần từ những câu thơ tuyệt đẹp ấy sáng tràn các góc khuất tâm hồn ông, thực sự tăng thêm cho ông nguồn sinh lực mới. Những câu thơ tuy không nói thật một cách toàn thể, nhưng toàn thể, nó như một sự thật - sự thật vượt sự thật. Đồn Star cạnh ngôi chùa, qua thời gian đã không còn dấu vết, nhưng vị trà nhân và những câu chuyện văn chương giữa họ không bao giờ phai mờ. Ông đã sống mạnh mẽ trong quãng đời sau này dù có những lúc “đau yếu giữa hành trình”. Wheeler thầm cám ơn cơ duyên đã cho ông ta có một người quen lạ lùng trên núi cao như vậy.

Wheeler ngỡ ngàng bước vào phòng khách, căn phòng như một phòng trưng bày tranh, sư Tâm Hoà mặc bộ bà ba mộc mạc, mái tóc bạc trắng, ngay lập tức bước ra chào và gọi tên William một cách thân mật. Cả hai xúc động nhưng vẫn giữ tư thế đĩnh đạc. Trong một chiếc tủ nhỏ để đầy những huân chương và giấy khen, Wheeler đọc thấy dòng chữ: “Kháng chiến chống Mỹ”, ông ta nghĩ miên man về điều đó. Vẫn cái cách rót từng chút trà ra những chiếc cốc nhỏ màu đất, bên trong phủ men trắng, ông Minh bưng mời khách: - William à, đây là chén trà đánh dấu sự gặp lại. - Vâng thưa sư… à, thưa ngài… Hơn ba mươi năm rồi… Cả hai cùng lặng đi, dường như tuổi già làm con người dễ mềm lòng. Rồi họ miên man ôn lại những kỷ niệm thời chiến. Đột nhiên Wheeler lúng túng: - Chiến tranh qua lâu rồi… Tôi thật tò mò xin hỏi: Lúc đó, ngài giữ cương vị gì? - à, thời kỳ đó, tôi phụ trách phòng Chính trị của lực lượng an ninh tỉnh. - Tại sao ngài dám ở gần đồn ra-đa Star? - Vì nhiều lẽ: Thứ nhất, về tâm lý, sẽ không bị nghi ngờ. Thứ hai, để nắm bắt thông tin từ các ông, thứ ba, vì tôi đang tập trung chỉ đạo mảng phía nam tỉnh, ở đó sẽ thuận lợi. - Vậy các ngài ở chùa lúc đó đông không? - Mười người, tôi và một trà giả là chú tiểu ở trên, còn lại sinh hoạt dưới hầm. Wheeler từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác cứ nhìn chăm bẳm vào đôi môi đang trò chuyện thong thả của vị sư, một cán bộ Việt cộng ngày xưa, bây giờ về hưu là một hoạ sĩ. Và người nghệ sĩ kia cũng hiểu khi người ta thôi dò xét đôi mắt, lúc nói chuyện chỉ nhìn vào môi, tức tâm đã gần một sự hoà hợp.

Từ đó trở về sau, họ chuyển sang nói về các bức tranh của chủ nhà, những bức tranh mang màu sắc triết đạo. Chủ nhà nói thật tên mình là Minh - Nguyễn Thanh Minh và bày tỏ sự ngạc nhiên trở lại khi biết William Wheeler cũng là một hoạ sĩ, một hoạ sĩ tôn thờ sự vận hành thật sự của ý tưởng, vượt qua các hình thức kiểm soát của lý trí. Chủ nhà gật đầu nhè nhẹ rồi nói: - Tôi cũng thích những nét cọ tự động từ tâm thức, nhưng đó là tâm thức của cả dân tộc tôi. - Tất nhiên! Cả hai với tay  cầm bình trà, tay họ đã đụng nhau, cả hai cùng hiểu tính cách tự nhiên thân thiết cho phép họ đến gần nhau hơn. Chủ nhà nói: - Tôi kết hôn với màu trắng. Khách nói: - Còn tôi, với màu đỏ. Chủ nhà nói: - Màu trắng giúp tôi rất nhiều trong tư duy. Khách nói: - Màu đỏ giúp tôi sống mạnh mẽ… và cũng có lúc khờ khệch thiêu thân, tôi như bị ám bởi một loại bản năng bị hút bởi màu mạnh, nên có khi tôi vừa là tác giả vừa là nạn nhân của chính đứa con đẻ ấy. Chủ nhà chợt dè dặt: - à… Mà điều đó cũng có ở hầu hết các nghệ sĩ, dấn thân chứ không phải thiêu thân William à! - Vâng! Ngài quả là chính xác. Thoạt đầu nhìn bức tranh vẽ đôi guốc màu trắng nằm chỏng chơ giữa cơn mưa tím, cảm xúc của tôi liền ùa theo màu tím, tôi nghĩ màu xanh dương và màu đỏ hợp thành ấy có thể nuốt chửng mọi thứ, bởi sự liên tưởng rất mạnh của tôi đến những người bạn đã nằm xuống ở đồi Thạch Anh Tím, nhưng sau đó tôi ngẩn người vì đôi guốc màu trắng nằm ở điểm mạnh bên phải mới là vấn đề chính. Chủ nhà đọc một câu thơ của Rimbaud: - “Ôi âm O, ome’ga, mắt em tía tím”. Khách thán phục: - Thật không ngờ ngài cũng am hiểu phương Tây đến vậy. Cả hai lại uống trà. “Uống trà đi!” trở thành câu nói thiền giúp hai người trở về tĩnh lặng.

Đến ngày thứ hai của cuộc viếng thăm, ông Minh chủ động: - Hay là ta đi viếng đồi Thạch Anh Tím và cùng lên đỉnh núi Tà Cú vẽ tranh! - Vẽ gì, thưa ngài? - Chưa biết, có thể là tác phẩm cuối cùng. Cả hai rất tâm đắc với ý tưởng này. Wheeler tặng hoạ sĩ Minh một bộ bay vẽ đắt tiền. Họ chuẩn bị màu(**), toan, khung, thức ăn… rồi lên đường.

Tôi được mời đi theo, đó vừa là ý của ông Minh vừa là ý của tổ chức. Từ ngày ông Minh còn làm việc, tôi đã quen với việc đi bảo vệ ông. Tôi đến với võ thuật trước khi vào ngành an ninh, nhưng chính ông Minh mới là người có công dạy tôi sự khác nhau của hình công, nội công và huyền công. Lần này tôi lại là kẻ tháp tùng  phàm phu tục tử, tự thấy mình yếu đuối, nhỏ bé trước đời sống tinh thần của ông, nhất là sau khi nghe lại chuyện của hai người. Tôi đã thật sự chìm trong sự ngổn ngang của cuộc sưu tầm những hạt cát cấu thành con đường, con đường tuyệt đẹp lắm hoa và lắm gai. Tôi nhớ cách đây không lâu, khi thấy tranh ông Minh vẽ đã nhiều, nhiều bức làm tôi ngây ngất vì ý nghĩa biểu tượng và thẩm mỹ, tôi buông miệng đề nghị ông triển lãm và bán tranh. Ông Minh nghiêm mặt lại không nói chuyện với tôi cả tuần. Sau đó, ông nói: - Nghệ thuật không phải là phương tiện kiếm cơm. Nỗi xấu hổ của tôi không biết để đâu cho hết. Lần này, tôi lại được chỉ định, một phần tôi xúc động vì có cơ hội gần gũi ông, phần vì tôi cũng hứng thú leo lên đỉnh núi Tà Cú.

Núi Tà Cú trong tôi là câu chuyện cổ tích lấp đầy một quãng thiếu thời. Nơi ấy, có con đường lên trời, có hang chui xuống tận âm ti, mà mỗi lần theo mẹ đi chùa, mẹ tôi thường bảo: - Nếu có thời mạt pháp thì nơi ấy sẽ còn lại con ạ! - Mạt pháp là gì hở mẹ? Mẹ tôi thở dài nói nhỏ: - Hiểu vậy thôi, con còn nhỏ lắm. Rồimẹ tôi chỉ tay lên một mảng trăng sáng, lu lấp trong khoảng màu xanh lá cây ở tít sườn núi, nói rằng đó là tượng Phật nằm dài 49 mét. Tôi lại hỏi: - Tại sao lại 49 mét hở mẹ? Những câu hỏi trẻ thơ bất tận như thế dẫn dắt tôi lúp xúp theo chân mẹ từ chùa này đến am nọ, từ sân đình đến Cửa Vạn, Dinh Thầy quanh vùng núi Tà Cú. Hình ảnh sâu đậm núi Tà Cú chiếm ngự trong tâm hồn tôi như biểu tượng của  một giai đoạn trong ký ức đặc biệt. Tôi lớn lên trong ngôi trường tiểu học cạnh đồn pháo binh dưới chân núi, mà giờ đây tiếng đại bác 105 li còn vọng trong những giấc mơ kỳ dị của tôi. Những chiếc jeep lùn “sát thủ” lao ào ào từ đồn ra-đa trên núi Tà Cú xuống gieo bao nỗi kinh hoàng cho người dân đi đường còn in rõ mồn một nơi tôi… Ôi! Một thời thi nhau nhìn Phật, nhìn đường lên trời, một thời sợ mất mật với ma, với quỷ của tôi.

Tôi bần thần ngồi nghĩ về chuyến đi này, chợt rùng mình khi phán đoán tình trạng lạc lõng của mình trước  hai ông già “khổng lồ”. Trước khi lên đường, tôi xin ông Minh cho mang theo lồng chim sơn ca, con chim được cưng chiều của ông (ông phải đi tận Cam Ranh lấy cát trắng đặc biệt về cho nó tắm). Ông Minh đồng ý, lòng tôi mừng khấp khởi. Tiết cuối xuân, ngày Bướm Trắng, có người còn gọi ngày Sâu Nở (nhưng tôi vẫn thích gọi “ngày Bướm Trắng”), bướm quần tụ dày đặc trên đồi Thạch Anh Tím. Dưới con đường đất đỏ, bướm bay lả tả, vài chiếc xe chở đá ào qua, tung lên những luồng bụi đỏ và xác bướm trắng. Ông Minh và già Wheeler bảo tôi dừng lại, họ lụm cụm đi nhặt xác bướm và nói: “Đừng để chết hai lần!”. Khi lên đồi, Wheeler mặt buồn rười rượi nhưng  vẫn huơ huơ đều tay xua lũ bướm ra lấy đường đi. Khi đến một khối đá đường  kính khoảng hai mét có ba cạnh phía đông nhẵn thín như gương, nhìn kỹ thấy ẩn hiện những vân tím xoắn tít, chúng tôi ngồi xuống đốt nhang. Ông Minh hướng dẫn William các thủ tục cúng viếng đơn giản. Tôi đứng nhìn xung quanh, nhìn không gian chập chờn, lung linh ấy mà lòng đan xen những cảm xúc khó tả. Ông Minh nói: - Có thể quả đồi này là một khối nam châm khổng lồ nên mới hút được cả chiếc trực thăng xuống. Wheeler gật gật theo rồi nước mắt ràn rụa.

Từ đồi Thạch Anh Tím sang núi Tà Cú không xa, nhưng chúng tôi phải vượt qua cụm rừng đầy gai mắt mèo, lông mắt mèo vàng ánh bay là là khắp không gian rồi găm vào da thịt gây ngứa ngáy khó chịu. Theo kinh nghiệm của ông Minh, chúng tôi phải ráng vượt qua cụm rừng với kiểu đùa dai của thiên nhiên ấy, rồi nhóm lửa, cởi áo, ngồi hơ cho đến khi nóng ran cả người mới thôi. Già Wheeler nói vui: - Lửa thử vàng đấy! Chúng tôi cùng cười.

Tôi cũng không ngờ lên tới đỉnh Tà Cú, con chim sơn ca của ông Minh lại chi phối mọi người đến như vậy. Một cánh con sơn ca xoè ra, búp lông mượt mà ấy rung rung bung nở như một đoá hoa. Cánh bên kia duỗi xuống tận chân rồi từ từ nâng lên, xoè ngang, thăng bằng với cánh tay bên này, toàn thân sơn ca như bị đẩy lên, bị hút lên bởi chuỗi tiếng hót vút bổng tiếp theo. Điệu thăng ca độc đáo và hiếm có của nó làm tôi ngây ngất, tâm hồn tôi lâng lâng. Hai ông già đang ngửa mặt lên trời, mắt lim dim, hồn như đã phiêu diêu tận đâu. Tôi nhìn xung quanh đỉnh núi: Chỉ có mây và mây, mây phía dưới cách chúng tôi một cụm cây cối rậm rạp, mây vắt vẻo ngang những phiến đá lớn. Có lẽ chính điều đó góp phần làm cho chúng tôi hướng thượng (hai ông già, con sơn ca và cả tôi). Tôi rùng mình lâng lâng nhận biết đời sống ở tầng thứ ba của mình sau đời sống thân xác và tinh thần, tôi biết tôi đã tiến hoá so với chính tôi trước đây. Tiếng hót càng lúc  càng dồn dập, nhịp điệu theo sự luyến láy thần diệu mà biến mà trôi, âm vực từ trầm chùng như tiếng thì thầm của vách đá bí ẩn, rồi đột ngột vút rít tựa thác bay, mưa tạt đỉnh trời. Hai ông già bật dậy, dựng giá, căng toan, bày các hộp màu ra, họ đang hào hứng vào một cuộc chơi quan trọng. Đột ngột tiếng chim ấy thăng bằng, vẫn vút cao vi vu diệu âm mà đều đặn như là uy ngôn  của tự nhiên, của trời, của đất, của xanh, của nâu, của đỏ cháy thiêu thân, của vàng ròng tan biến. Ông Minh từ từ cúi xuống, ánh mắt dịu dàng đến mê hoặc như người mộng du, ông rút hai cái chốt tre cài dưới đáy lồng, ngẩng lên nhìn trời lần nữa rồi đưa tay rút phắt nóc lồng lên. Ông ném cái  nóc lồng tre ấy ra xa. Đôi cánh chim và tiếng hót theo đó mà xuôi lên cao, vút lên cao, tiếng ríu rít nhỏ dần trên trời xanh. Tôi có cảm giác như thấy mình nhỏ dần giữa biển khơi khi bơi ra thật xa bờ. Có lẽ chính lúc này tôi mới hiểu: âm thanh diễn tả được màu sắc và màu sắc cũng là thân xác biểu cảm của âm thanh và các loại năng lượng vi tế khác. Đôi con ngươi trong mắt già Wheeler loé sáng, mở rộng, tay cầm lấy chiếc bay dích từng khối màu rồi miết lên toan theo nhiều nét kỳ lạ. Ông Minh lui ra nheo mắt ngắm rồi ào tới bật hộp màu trắng: Mây trắng từng đụn, từng sợi, từng hình thành dần. Mây trắng, tôi nghĩ: Đúng rồi, chỉ có mây trắng kéo sợi tuôn túa từ lòng người hoạ sĩ từng trải mới vượt thoát những ham muốn sở hữu, hơn thua, thù oán, cội nguồn của mọi đau khổ, chỉ có mây trắng từ không gian lòng người mới chứa hết sắc khí vũ trụ bao la luôn tinh sương và mới mẻ. Những khối đá tím của già Wheeler đang cố diễn tả sự uy nghiêm của viễn tượng lớn rộng, như đang cố nói hết cái rốt ráo, khuất ẩn của tư tưởng, của cái sao gọi là suy tư. Ông Minh hổn hển tuôn hết, vét hết những khối trắng, gợn trắng sót lại trong hộp, trong tút. Phía sau chiếc bay và đôi tay nhập thần của ông Minh, màu trắng nương theo ánh sáng mà tạo khối, mà rẩy cuộn, quặn xoáy cho ắp đầy các điểm mạnh của bố cục rồi trải nhẹ ra, lửng lơ bay đi. Tôi nghĩ  chắc ông cố gửi vào đó những ẩn ngữ, tôi không biết hoặc chưa biết có hiệu triệu được năng lượng gì trong không gian không, nhưng cũng mong sao bức tranh có thần lực lạ lùng này là một đề thuyết cho điều gì đó thật con người.

Hai ông già run rẩy ôm nhau vừa ngắm nghía tác phẩm chung của mình vừa cười cười khóc khóc như hai tâm hồn trẻ thơ. Tôi thật ngạc nhiên nhìn họ rồi cũng vui theo tự lúc nào không hay. Tôi hiểu trong thoáng chốc phát tiết ấy họ đã huyền đồng cùng thiên nhiên, chứng tỏ mình cùng  một bản thể với thiên nhiên. Phải chăng con người chỉ có được điều này khi đã trải nghiệm sâu sắc về cuộc đời!? Ngay cả bức phù điêu, thoạt đầu là bức hoạ, sau vì độ dày của các khối màu mà thành phù điêu cũng là một sự vượt thoát ranh giới hình thức, nó đã có như nó phải có, ý thức thật sự trở về như những ngấn tích của nguồn cảm xúc uyên nguyên. Chúng tôi hạ sơn, thong dong đi, con đường dưới chân chúng tôi  vừa là sự thể cũ vừa là ý tưởng mới. Mọi căn cơ của sắc bướm, tiếng chim, của cỏ cây, mây trắng đều là căn cơ của chính chúng ta mà chúng ta vô tình hờ hững lâu nay. Ông Minh dừng lại ở Đá Bàn Thượng, một vị trí giữa chỗ quanh, thoáng đạt giao tiếp với một khoảng không gian bao la trước núi, ông nói âm âm từng tiếng: - Vấn đề là tầm mắt! Tôi chợt nghe câu nói đó vang hưởng bốn bề.

Mãi ba năm sau, từ ngày già William qua đời,  khi được lệnh bảo vệ một phái đoàn kỹ sư ngoại quốc lên núi Tà Cú thăm dò nền móng, thiết kế hệ thống cáp treo, mở rộng kinh tế du lịch cho tỉnh nhà, tôi ngạc nhiên vô cùng khi gặp lại con gái già William. Cô ta cho tôi biết đã đến thăm ông Minh và đã được nhận làm con tinh thần theo nguyện ước của cha cô. Sau một ngày làm việc cực nhọc, cô ta thường đứng lặng ngắm nhìn mây trắng bay lơ lửng dưới chân núi. Chiều nào cũng vậy, khi vừa sập tối, tôi luôn làm tròn nhiệm vụ của mình là nhắc nhở cô vào chùa uống trà, ở đây nguy hiểm, lúc ấy, cô thường nán lại chỉ tay ra xa và nói: - Đó là bức phù điêu Mây Trắng! Buổi chiều cuối cùng hoàn thành công việc, cô nhìn mây cười thật tươi, đôi mắt xanh ấy ngân ngấn lệ và tôi nhìn thấy trong đó một phần ẩn ngữ của bức phù điêu đã được giải mã.

(*) Máy quay phim loại nhỏ gắn với máy vi tính, dùng để gửi chuyển hình ảnh động, giống như videophone.

(**) Một loại sơn dầu sản xuất theo công nghệ mới, không bị nứt nẻ.

(Báo Văn nghệ)

Làng Gió

Làng tôi nằm lọt thỏm giữa một vùng rốn gió, đất làng trũng, sau lưng dãy Bạch Ngưu sừng sững như một vành đai vòng cung ôm gọn lấy làng, trước mặt là dòng Kim Xà ngàn năm nước xiết, cuộn xoáy trắng bạc như muôn nghìn con rắn trắng đang trườn. Sinh ra và lớn phồng lên theo từng đợt gió núi thổi về, gió cuộn qua làng mạc và xoáy ngầu mặt sóng dòng sông, tôi hầu như đã quen nhìn dáng cây xiêu vẹo, tán lá tả tơi, tóc người làng xoăn rối, cây lúa cứ đến kỳ gặt đều bị gió quật dập gãy ngang đòng. Người làng tôi sinh sống bằng nhiều nghề: trồng lúa, trồng màu, đi rừng tìm trầm, kỳ, làm thuê làm mướn... quần quật sớm tối mà vẫn rất nghèo. Những ngày nông rỗi, trẻ con, phụ nữ trong làng đi tìm việc làm thuê hoặc buôn bán quẩn quanh, còn đám con trai thì rủ nhau lên núi tìm trầm, kỳ, tìm cây thuốc. Đôi khi, tiết trời nắng ráo trai làng nào có sức vóc thì đi làm thuê cho các mỏ khai thác đá xây dựng ở Hòn Bồ. Cứ thế ngày tháng trôi đi đầu tắt mặt tối. Những niềm vui cũng đôi khi hiển hiện nhưng nó hiếm hoi, nhỏ nhoi và quý giá như người ta tìm thấy các ngọn lá chuối vẫn tươi nguyên và xanh rời rợi trong mùa gió nổi. Những câu chuyện của người làng gió thì chuyện nọ cứ nối tiếp chuyện kia như những cơn gió bất tận.

1. Câu chuyện thứ nhất

Năm đó, dòng nước lũ không hiểu từ đâu tràn về trắng mênh mông đồng bãi. Trẻ con, lợn gà, người già, người trẻ dắt díu nhau chạy lên dãy Bạch Ngưu, lạnh lẽo, đói khát và cơ cực khôn cùng. Vài ngày sau lũ rút, nước xuống nhanh như khi nó đột ngột đổ về, khi đó người ta chỉ thấy vài mái rạ xác xơ, những ngọn chuối tả tơi cùng rác rến rong bèo dập dềnh trôi vô định. Trong đình làng, các cụ hào lão thay nhau thành tâm tế bái, khói hương nghi ngút ngày đêm cầu cho trời yên bể lặng để con dân trăm họ yên ổn gieo trồng. Thầy cúng của làng phán rằng: có một khúc gỗ trầm từ đầu nguồn trên dãy Bạch Ngưu trôi dạt xuống dòng Kim Xà, một người làng thấy khúc gỗ quý đã vớt và giấu làm của riêng, không ngờ Thánh Mẫu đang náu thân nơi đó. Tục truyền rằng bà là mẹ của tộc người Chăm, là thánh ở núi, cứ ba năm một lần hóa thân vào gỗ trầm xuôi theo dòng từ đầu nguồn ra bể để gặp chồng là Thái tử Bắc Hải. Lòng tham của người trần khiến bà nổi giận và bà đã gây ra nạn đại hồng thủy để tỏ rõ cơn thịnh nộ của trời đất thánh thần. Các bậc cao niên quyết định họp làng để bàn việc thả toàn bộ gỗ trầm hiện là tài sản quý đang cất giữ ở mỗi nhà ra biển.

Ngày ấy, anh Mỗ là một thanh niên ngổ ngáo, phong tình. Anh Mỗ chưa cưới vợ bao giờ nhưng lại có lắm mối tình tang. Bất chấp mọi điều tiếng ở làng, anh thản nhiên chung sống không cưới cheo gì với một chị buôn chuyến ở làng bên. Chị này chuyên đi làm ăn xa nên được một thời gian việc sống chung của hai người tự nguyện tan rã.

Anh Mỗ lại gá nghĩa với một thiếu phụ góa bụa ở làng.  Được dăm bữa nửa tháng người ta lại thấy anh sống cảnh già nhân ngãi non vợ chồng với một chị bán hàng xén ở  chợ Cầu Gỗ. Rồi đôi khi, anh Mỗ đi lại thậm thụt với chị  Hòa bán quán rượu dưới gốc Bồ Đề nằm ở cổng làng...  Nhưng cũng có lúc, anh Mỗ trở về sống thui thủi một mình trong cái lều trát dứng, mái lợp rạ nằm sau miếu Lục Xà. Nếu có ai hỏi thăm chuyện vợ con anh lại bảo “Chán đàn bà lắm!”, hoặc đôi lúc cao hứng, anh Mỗ cất giọng đưa đẩy như phường hát bộ: “Nam nhi hảo hớn, đầu đội trời, chân đạp đất, vương vấn bóng hồng làm chi cho nó nặng cái kiếp trần các bác nhỉ…?!”. Biết người làng sẽ thả trôi gỗ trầm ra biển, Mỗ nghĩ bụng “Rặt một lũ mê tín ngu dốt, nhưng thôi, mặc kệ chúng mày, có khi thế lại càng hay, phen này ông mà không ra tay thì không xứng danh là thằng Mỗ”. Gần sáng, anh Mỗ kiếm đâu được một chiếc ghe nhỏ, chèo chống qua bờ lau phía bên kia sông nằm chờ. Trời sáng hẳn, trên cao, gió và mây đen vần vũ, người làng kéo nhau ra bờ sông Kim Xà. Sau một hồi lên đàn cúng tế, gỗ trầm lần lượt được thả xuống dòng sông chảy xiết, gỗ trôi dập dềnh, lúc thì chìm hẳn dưới mấy đợt sóng xoáy, lúc thì trôi nổi nhấp nhô. Chờ người làng đi khuất, anh Mỗ bơi ghe theo đám gỗ trầm. Gỗ trầm màu vàng nhạt có xen những thớ màu đen, khúc dài, khúc ngắn, có khúc trôi thượt ra xa khi tay người vừa chạm vào khiến anh Mỗ khá vất vả. Mặt trời lên nóng đỉnh đầu, lặn ngụp một đỗi, anh Mỗ cố gắng lắm chỉ vớt được kém phân nửa, phần còn lại đã bị con sóng dòng sông nhấn chìm và cuốn phăng mất tích, anh Mỗ tặc lưỡi: “Thôi đành, thế này cũng tàm tạm” rồi đẩy ghe về hướng chợ làng Sầm.

Lại có chuyện kể rằng ngày xưa, vua Chăm thường thiêu người chết trong hoàng tộc rồi chôn cốt ở gò đất cạnh cái giếng đá của làng, người làng tôi quen gọi đó là khu mả Chăm. Khu mả là một khoanh đất tròn trịa đầy cỏ lác rộng cỡ cái ao nhà, có một tấm bia xiêu vẹo bằng đá trên khắc chữ gì ngoằn ngoèo như muôn vàn con giun đất ở mọi tư thế, có lúc lại như móc vào nhau, rối bòng bong. Giếng đá không có nước, từng viên đá nâu xếp chồng và kết dính nhau bằng dầu rái tạo nên thành giếng. Khoang giếng rêu xanh, đáy giếng cỏ mọc từng búi dày. Chỗ này vắng vẻ, gần như bị lãng quên, nghe đồn có ma nên đêm cũng như ngày ít ai dám qua lại. Đám trẻ chăn bò cũng không dám lùa bò vào ăn mấy dề cỏ non cạnh giếng nên cỏ ở đây xanh tốt lạ thường. Anh Mỗ thì không tin, nghĩ bụng: “Làm quái gì có ma quỷ thánh thần”, đoạn lại nghĩ: “Hay là mình thử đào cái mả này lên, biết đâu trúng một kho báu?”. Nghĩ là làm, đang giữa trưa, anh Mỗ vác cuốc ra khu gò mả. Anh hì hụi đào bới một lúc lâu, lớp đất dưới chân lật lên dẻo quánh. Cũng may, đất ở đây chỉ ròng là đất thịt, không có đá ngầm. Anh Mỗ đào mãi, đào mãi, ngổn ngang cả một khu mả mà vẫn chưa thấy gì ngoài mấy mảnh vại, niêu bể nát, mấy cái tượng đất không rõ hình thù, một cái tượng người bị vỡ ngang bụng không rõ đàn ông hay đàn bà vì vừa có râu lại vừa có vú. Xế chiều, khi lòng sắp nản thì lưỡi cuốc vấp vào vật gì nghe cái “kịch”. “Đây rồi!”, anh Mỗ kêu lên và vứt cuốc, tiếp tục bới đất bằng mười đầu ngón tay. Mắt lóe sáng, anh hí hửng lôi lên một cái vò đen nhẻm. Cái vò làm bằng đất nung cao chừng sáu tấc, miệng vò hình như được niệm kín bằng nhựa cây, nhát cuốc ban nãy chỉ làm nó bị nứt nhẹ. Nôn nóng muốn biết thứ gì ở bên trong cái vò, anh Mỗ trở cán cuốc bổ một nhát. Cái vò vỡ toác, đổ tuôn ra một đụn tro đen, anh Mỗ bới trong đống tro cũng không có gì cả. Đầu anh nóng phừng phừng như sốt, gáy và lưng lại ớn lạnh như bị gió, anh Mỗ tức điên giơ chân đá, một đám tàn tro tung lên trời rồi chầm chậm bao phủ tạo thành một làn bụi mỏng, anh Mỗ lảo đảo, ho sặc sụa trong làn bụi đó, rồi mắt nhắm mắt mở thế nào ngã xuống lòng giếng đá...

Nhiều năm trôi qua, anh Mỗ nay đã là lão Mỗ. Lão Mỗ thường đi lơ ngơ dọc đường làng, lưng vẹo nghiêng hẳn một bên, chân cứ tiến hai bước lại lùi một bước, nghếch đầu, xếch mắt nhìn lên ngọn đa cười vô hồn. Lão Mỗ đã mất trí. Người già làng tôi nói lão Mỗ bị trừng phạt vì dám coi thường thần thánh, xúc phạm người chết ở mả Chăm. Thanh niên trong làng thì nghĩ do lão bị trúng gió độc, lại thêm bị ngã dập đầu nên ra nông nỗi. Cũng có kẻ thương xót lão thì bảo thà ngày ấy lão chết đi còn hơn phải sống như thế đến bây giờ.

2. Câu chuyện thứ hai

Bữa cơm chiều ở làng quê thường được dọn sớm để tranh thủ ánh hoàng hôn cuối ngày. Hôm nay nhà tôi có khách. Bên mâm cơm đơn sơ gồm đĩa ngọn lang luộc, bát canh cá rô con, cả nhà tôi quây quần như thường lệ. Khách cũng chẳng phải là ai xa lạ, đó là anh Bản, bạn của anh Quảng nhà tôi. Anh Bản chưa vợ, sống ở dưới chân dãy Bạch Ngưu quanh năm một màu tím ngắt, anh là bạn cùng phường đi núi và cũng là chỗ quen thân lâu ngày của gia đình tôi. Anh Bản vóc người to khỏe, các bắp tay chắc nịch và làn da nâu nhóng nhánh, nhưng anh lại có một gương mặt mang nét thư sinh. Nhìn anh tôi có cảm tưởng giữa gương mặt và cơ thể hồ như có gì lạc điệu và không ăn nhập với nhau, nó phải là của hai con người hoàn toàn trái ngược. Nhất là đôi mắt anh. Một đôi mắt hơi ướt, hơi cười, có lúc e dè và đôi khi mang cái vẻ ngoan ngoãn, thụ động gần như chẳng ăn nhập gì với giọng nói sang sảng, dáng đi khuỳnh khuỳnh và tấm thân lực điền trâu mộng của anh. Nói tóm lại, anh Bản có một đôi mắt đẹp của đàn bà con gái. Anh còn có vẻ là người lạc quan. Thỉnh thoảng, tôi lại nghe anh hát vống lên: “Đất ta rừng vàng biển bạc…” và mắt anh có đôi giọt nước long lanh. Anh cũng là người đi nhiều, biết nhiều nên thường thu hút tôi bằng những câu chuyện rừng núi âm u, nửa hư, nửa thực, đôi khi còn rùng rợn và nhuốm đầy sắc màu huyền thoại xa xăm.

Anh Bản kể: “Ngày xưa, khi tôi mười ba tuổi, có lần bố nuôi đem tôi lên rừng theo phường tìm trầm. Ông cẩn thận đeo vào cổ tôi một chiếc nanh cọp nói rằng để trừ tà ma và tránh được thú dữ. Ngày cũng như đêm, ông còn bó chân cho tôi bằng vải xé ra từ các manh quần áo cũ bắt đầu quấn từ gan bàn chân đến tận bẹn, xong lại khoác thêm mảnh ni lông bên ngoài để phòng muỗi, vắt và sương đêm ở rừng. Vắt và muỗi ở rừng thì nhiều vô kể. Khi đi trên thảm lá mục, cứ mỗi bước chân qua, những con vắt chỉ bé bằng cây tăm nhất loạt dựng đứng và ngoe nguẩy trên lá, chực chờ bám vào gấu quần ai đó để chui vào bên trong. Vắt hút máu sắc ngọt nên đôi khi người đi rừng dù đã bị cắn mà vẫn không hay biết. Còn muỗi thì nhiều đến nỗi chỉ thử lấy tay vơ qua mặt một cái là được cả nắm rặt một thứ muỗi độc có vằn sặc sỡ trên bụng. Có hôm tôi khát nước quá bèn tìm đường đi ra đoạn suối ở dốc Đá Mọc. Tối trở về lán trại liền bị lên cơn sốt mê man. Phường tìm trầm đổ vào họng tôi thứ nước vắt từ một loại lá hoang hái ở rừng vừa đắng vừa chát ngăn ngắt mấy ngày đêm vẫn không khỏi sốt. Bố tôi đành bỏ dở chuyến đi để cõng tôi băng rừng trở về. Về đến nhà nhờ bốc thuốc của thầy lang Cả tôi đỡ sốt nhưng đầy người lại mọc toàn một thứ ghẻ bọc chứa nước mủ vàng. Bố tôi bảo tôi bị “ngã nước” do không quen với hơi rừng và uống nước suối độc. Đoạn suối đó sau này đi mãi nên tôi đã thuộc từng nhánh rẽ của nó. Tưởng rằng đã quen rừng thiêng nước độc, thế mà lần nào lội qua, về đến nhà cũng rụng ráo hết cả lông chân”. Nói đoạn anh xoạc cẳng ra để chứng minh làm cả nhà tôi phì cười Anh Quảng chen vào: “Có phải nhánh suối chảy từ lòng hang Đá Mọc, bên trong hang có thứ đá trắng như thủy tinh, còn dưới lòng suối thì trải một lớp cát lẫn hạt mịn óng ánh sáng đồng?”. Anh Bản gật gù: “ấy, đúng là chỗ đấy. Nhắc tới đây tự nhiên tôi lại nhớ chuyện đá mọc. Ngày xưa khi nghe phường đi núi đồn rằng có loại đá quý có thể mọc lên như cây cỏ, tôi đã không tin. Về sau có lần tận mắt nhìn thấy tôi mới tin là thật. Trong hàng chục, hàng trăm gốc đá sẽ có vài mầm đá tự mọc. Chỉ sau khoảng vài đêm thôi, sáng ra, cái mầm đá đã nhỉnh lên độ vài phân. Gốc đá màu trắng đục và rất cứng, ngay cả dùng rìu của phường đi củi cũng khó lòng mà chặt vỡ được. Nhưng trên chỏm đá thì ngược lại. Cái mầm đá màu trắng bằng cái búp măng nhỏ luôn phản chiếu ánh nắng le lói dưới lòng hang tạo một cảm giác đẹp và kỳ ảo lạ lùng. Người đi rừng chỉ cần dùng tay nhẹ nhàng bẻ lấy đem về bán cho những tiệm kim hoàn dưới xuôi để người ta cắt thành nhiều mảnh đá nhỏ, gò rũa tinh vi rồi khảm vào đồ trang sức. Loại đá mọc này nếu không bẻ sớm thì chỉ sau ít ngày nó sẽ ngả màu đục, không tiếp tục mọc mà cứng dần từ trong ruột cứng ra, không cách gì lấy nổi. Tuy giá trị không bằng đá đỏ, cẩm thạch nhưng nó cũng là một loại đá quý, bán đổ đồng cũng được dăm trăm nghìn một búp. Bây giờ, đoạn này đã bị phường đào vàng cày xéo nham nhở, đá mọc thưa dần và đã mấy năm nay không hiểu sao tôi chẳng còn nhìn thấy búp đá nào nữa”.Anh tôi chêm vào: “Tôi biết, nhưng con suối đó làm gì có vàng mà họ đào, chỉ rặt một thứ sỏi suội!”. Anh Quảng lại kể: “Ngày tôi còn nhỏ, những lần ngồi hóng chuyện ông cụ nhà tôi khi ông chén thù chén tạc với phường đi núi, tôi cũng nghe lỏm được khối chuyện lạ tai, cũng có chuyện nghe thảm lắm. Như chuyện hai vợ chồng nhà nọ một hôm rủ nhau vào rừng hái trái Ươi. Khi tìm thấy một cây Ươi to người chồng leo lên hái còn người vợ đứng dưới đất nhặt quả. Chẳng may có một con trăn rất lớn từ lùm cây cạnh đó bò ra quấn lấy người vợ làm bà khiếp hãi không kịp kêu lên một tiếng. Con trăn quấn cho con mồi ngừng giẫy giụa rồi nuốt nhưng miếng mồi to quá cứ loay hoay mắc kẹt đoạn giữa đầu và vai. Người chồng mải hái quả trên cao một lúc sau mới trông thấy cơ sự. ông leo xuống đất và cầm rựa quyết sống mái với con trăn. Không hiểu bằng sức mạnh nào mà ông đã chém được  con trăn thành ba khúc, lôi được  vợ ra thì người bà ấy đã mềm nhũn, chẳng còn đốt xương nào nguyên vẹn...”. Bà tôi đang ngồi trên chõng ngoáy trầu chợt buông ống đồng và thở dài chầm chậm: “Thật là lấy của rừng rưng rưng nước mắt!”. Anh Bản trấn an bà: “ấy, là cháu kể chuyện ngày xưa; xưa lắm rồi bà ạ!”. Đoạn anh quay sang tôi hỏi: “Bé Mỹ có bao giờ trông thấy con đười ươi chưa?’’. Tôi thẽ thọt: “Dạ chưa, nhưng em nghe nói nó cũng là một loài khỉ?”. Anh Bản lắc đầu: “Nó chẳng phải giống khỉ đâu, nó là một giống người đấy. Có điều nó là giống người quá tự đắc và hơi chủ quan. Người đi rừng thường mang theo hai ống tre lớn xỏ qua cánh tay và đưa cho nó nắm nếu chẳng may gặp nó, nghĩ rằng con mồi đã bị bắt không thể thoát, đười ươi ngửa cổ nhìn trời cười đắc ý, nó cười mãi, cười cho đến lúc mặt trời lặn, con người nhờ thế mà nhân lúc sơ hở rút tay khỏi ống tre trốn thoát. Rút kinh nghiệm chuyện con đười ươi, loài người chúng ta khi đau khổ thì ngửa cổ kêu trời, còn lúc đường đường tự mãn thì cười khoái trá hả hê trong bụng. Loài người thâm độc lắm. Loài người là như thế!”. Dù biết anh Bản chuyện nọ xọ chuyện kia chỉ để nói vui, nhưng bố tôi vẫn hỏi đùa: “Cái thằng! Sao bỗng dưng lại lắm lý luận thế?”. Anh tôi không nghĩ vậy: “Lúc tự đắc thì người cũng giống đười ươi chứ khác gì”. Bà tôi tai hơi bị lãng, nghe ra câu chẳng câu chuộc nên phụ họa một câu: “Cười người hôm trước hôm sau người cười!”. Còn tôi, nói chuyện kiểu ấy thì tôi mù tịt. Cơm xong, anh Bản ra sân trải chiếu nằm hát vống lên: “Đất quê ta rừng vàng biển bạc...” và mắt anh có đôi giọt nước long lanh. Một chiều nọ, lũ trẻ con tấp tểnh vượt qua bờ ruộng nhấp nhô nhà ông Hàn xộc vào sân nhà tôi báo tin dữ: “Anh Bản bị đá vùi”. Bố tôi, anh Quảng và tôi chạy một hơi ra công trường Hòn Bồ nơi anh Bản đang làm thợ chẻ đá. Phải mất hơn một giờ người ta mới lôi được anh lên từ dưới đống đất đá. Đám công nhân láo nháo khiêng anh Bản vào cái lều vải dựng tạm cạnh bụi cò ke. Anh Bản bị đá đè khi nổ mìn phá núi. Máu tươi tuôn ra từ miệng, mũi và tai. Khắp người anh bết dính đất cát và dập nát, chẳng còn ra hình người. Duy chỉ có đôi mắt không hiểu sao vẫn cứ mở và qua đôi mi dày lên vì bụi bẩn tôi vẫn nhìn thấy có đôi giọt nước long lanh. Dường như anh Bản đã hát vống lên hồn nhiên trước đó mà đâu ngờ tới cái sự bất đắc kỳ tử này. Thế là, từ đấy về sau chẳng ai còn được nghe những câu chuyện rừng núi huyễn hoặc của anh nữa. Tôi cũng biết thêm một điều, đó là, khi chết, mắt người ta vẫn có thể mở ra bình yên, vô sự, như coi sự sống và cái chết đều nhẹ tựa lông hồng.

3. Câu chuyện thứ ba

Chiều xuống, tôi, cái Hiền, anh Lục và anh Quảng ra triền sông Kim Xà chơi. Phía xa xa, đồi Cô đơn với những đụn cát trắng phau nằm im lìm và trống trải, lạnh lẽo và hoang vắng như tên gọi của nó. Anh Quảng bảo: “Nhanh thật đấy hôm nay lại đến ngày rằm rồi!”. Anh Lục rủ rê: “Chốc nữa bọn mình lên đồi Cô đơn chơi đi!”. Tôi háo hức nhìn anh Quảng, anh tôi bảo: “Thôi, mấy đứa cứ đi, anh phải về soi ếch với bố”, nói đoạn hướng mắt về phía những chiếc ghe nát ghé mũi vào mép sông xa xa một lúc rồi lê bước. Tôi thoáng hiểu ý nghĩ của anh. Cảnh chiều loang màu đục như gợi nhớ đến một người. Ngày trước, cũng trong một buổi chiều loang, chiếc ghe của nhà chị Mua bị gió đánh giạt vào bãi. Rồi không hiểu ông trời dun dủi thế nào mà anh tôi gặp chị Mua. Bằng cảm giác của đứa con gái mới lớn tôi lờ mờ nhận ra rằng anh tôi yêu chị Mua lắm. Cách đây hai con trăng, cũng một đêm rằm như thế này, chị Mua mang một túi bắp to rồi dẫn tôi lên đồi Cô Đơn chơi. Anh Quảng đã đến chỗ hẹn từ lâu. Anh chị ngồi cạnh một bụi cây thấp còn tôi tế nhị chọn một góc triền cát thoai thoải cách đó hơn chục bước chân, mặt hướng về dòng sông, nhẩn nha nhai bắp và vờ nhìn lũ trẻ con chơi trò nghịch cát. Tôi loáng thoáng nghe anh tôi nói: “Mua đừng đi!”, lại nghe tiếng chị Mua: “Nếu có duyên nợ, chúng mình còn tìm thấy nhau...”. Từ hôm đó tôi không thấy bóng dáng cái nhà - ghe của chị Mua trở về triền sông này nữa.

Nơi mà người làng tôi quen gọi tên đồi Cô Đơn là một dãy những đồi cát trắng ngà nằm dọc mé tây bờ sông. Theo năm tháng, những cơn gió xoáy qua làng đã mang cát mịn từ cửa biển về chất thành từng đụn rồi cứ thế lớn dần lên thành dãy đồi cát này. Nhìn suốt một dọc đồi cát vàng điểm vài bụi cò ke lẫn với cỏ mặt trời, tôi tìm thấy sự tĩnh lặng tuyệt đối. Trời đêm nay gió mát. Trăng mười bốn chưa tròn. Đêm rằm nào cũng vậy, trẻ con và thanh niên làng tôi thường có lệ lên đồi chơi trăng. Đấy cũng là thú vui duy nhất vào những ngày rằm dành cho lớp trẻ ở làng. Đi chơi trăng vừa là sự giải trí mang tính lãng mạn, vừa thỏa mãn những tâm hồn trẻ tuổi mộng mơ, vừa là cái cớ để đám thanh niên đang lớn như chúng tôi có dịp riêng tư. Còn đối với bọn trẻ con thì đây là dịp chúng được chơi đủ trò linh tinh, tạp nham. Chúng đang chơi đùa rôm rả dọc triền cát, đứa thì nằm ngửa trượt dài từ trên đồi cát xuống, có đứa xách đèn hột vịt xăm soi xuống vài lỗ hang nhỏ rải rác quanh mấy bụi cỏ. Đám con gái bé xíu ngồi bệt ra nền cát, tay cầm sàng bằng nan vừa thoăn thoắt chơi trò sàng gạo vừa hát: “Cái bống là cái bống bang, khéo sảy khéo sàng cho mẹ nấu cơm...”. Vài đứa khác chơi rồng rắn lên mây, rượt bắt nhau rồi cùng ngã lăn trên cát mịn và êm như nệm bông.

Tay xách dép, tôi, cái Hiền và anh Lục đi mải miết, mỗi bước chân chúng tôi sục vào trong cát ngập đến tận khuỷu hồ như nghe thấy được âm thanh và cảm giác xốp mịn của nó. Thỉnh thoảng, chúng tôi tán chuyện rời rạc. Cái Hiền nói: “Hôm qua, tạo gặp Đẩu ở chợ Cầu Gỗ. Hắn rủ tao đi xem chớp bóng với hắn trên thị trấn, chỉ hai đứa thôi, tao bảo đã hẹn đi chơi rằm với mấy đứa bạn rồi, hắn năn nỉ một lúc, đại ý là đi xem phim thú hơn, lang thang ngoài đồi cát chẳng được tích sự gì, thấy tao đã quyết, hắn thôi không nài nữa, lại bảo lần này bận thì lúc khác đi với hắn cũng được”. Nói đoạn, cái Hiền nhìn lướt qua anh Lục như thăm dò, tôi thoáng thấy một nỗi đam mê đàn bà tràn đầy đôi mắt trẻ con của nó.

Tôi chẳng lạ gì cái anh chàng Đẩu mà Hiền vừa nói đến. Đang học lớp ba trường làng thì anh ta theo bố vượt biên, mất một thời gian dài tị nạn, làm thuê, làm mướn đâu đó ở xứ người nay về làng thành anh Việt kiều bảnh chọe, tiếng Việt hắn nói lõm bõm, có lúc chẳng hiểu muốn diễn tả ý gì, thỉnh thoảng quên lại xen vài câu xí xa xí xồ. Xem ra anh Đẩu về nước kỳ này là để tìm vợ, một cô vợ cùng quê hẳn hoi. Tôi đùa: “Chắc ông Đẩu mết mày rồi Hiền ạ! Hiền hất hai đuôi tóc đỏng đảnh: “Ngữ ấy tao chẳng ham!” rồi liếc nhanh qua anh Lục. Anh Lục nháy mắt nhìn tôi cười “Không thể nói trước được!”. Ba chúng tôi đi mải miết đến khuya, gió ngoài sông phả vào da mát rượi.

Bẵng đi mấy tháng, một hôm, cái Hiền rủ tôi sang nhà nó chơi, nó lôi tôi vào buồng để khoe một mớ váy áo mới. Nó nhanh nhảu: “Anh Đẩu sắm tất tật đấy, đây là váy ngắn, đây là váy dài, cái này là quần bò, còn kia là áo hai dây...”. Nó ướm chiếc váy màu đỏ ớt vào người toét miệng hỏi to: “Đẹp không? Anh Đẩu nói ở nước ngoài người ta toàn mặc thế này! Anh ấy luôn khen tao đẹp và chiều tao lắm?”. Tôi tròn mắt: “Thế ra, mày đã đi lại với ông Đẩu? Từ bao giờ? Sao nhanh thế? Thế còn anh Lục?’’. Cái Hiền ngồi phịch xuống cạnh tôi nói dỗi: “Người ta có thèm để ý đến mình đâu!”.

Lại một ngày rằm như mấy độ trăng xưa, gió thổi qua sông lồng lộng, trăng mười bốn chưa tròn. Trăng vằng vặc, hai bóng người lặng im đổ dài trên đồi cát trắng, lần đầu tiên Lục vuốt mái tóc rễ tre và nắm lấy đôi bàn tay đồng áng thô kệch của tôi. Tâm hồn tôi như vỗ cánh và bay lên khỏi mặt đất, bên tai vẫn còn văng vắng nghe tiếng bọn trẻ con hát:

“Thương gì hoa thiên lý

Quý gì cá mương sông

Đẹp gì người ấy

Mà lòng si mê?”

Rồi lại hát đối:

“Tôi thương hoa thiên lý

Tôi quý cá mương sông

Đẹp thay gió nội hương đồng...”

Bây giờ, thỉnh thoảng tôi giở mấy bức thư cũ của cái Hiền ra xem. Trong thư có đoạn viết: “... Floriđa trăng không sáng như ở quê mình, đi chơi trăng cũng là việc làm xa xỉ, có khi còn ngớ ngẩn nữa. Người ta hầu như không có thời gian. Thời gian chỉ để kiếm tiền, thật nhiều tiền...”.

Ngồi dưới trăng mười bốn, nhớ Hiền, lại nhớ cả đôi mắt lóng lánh của anh Quảng, nhớ cả khu mả Chăm và những ngọn lá chuối tươi nguyên, xanh rời rợi hiếm hoi trong mùa gió nổi.

(Báo Văn nghệ)

Cơn mưa hoa mận trắng

Từ ngày lên Kin Chu Phìn, Thuận luôn có cảm giác sống trong một thế giới bưng bít, biệt lập. Căn nhà lợp tranh bé nhỏ của chị nép mình cạnh rừng vầu. Gian ngủ liền vách với lớp học. Những đêm xuân, Thuận nằm nghe tiếng dúi gặm măng gồn gột sau nhà. Quanh năm, sương mù vón lại trên núi Rú. Ngọn núi xám ngắt toả khí lạnh buốt, nhô ra bức thành đá sứt sẹo, lởm chởm, phủ cây dại bùng nhùng. Lâu lâu, từ núi vọng về một âm thanh đục ngầu của đá lở. Gió rít lục ục trong rừng vầu đắng, rừng nứa ngộ, nghe như nghẽn lại trong tầng lá rậm rì. Những buổi chiều vào rừng nhặt củi, Thuận thấy loi nhoi trong sương một đôi bóng áo chàm. Các cô bé người Dao lúi húi chặt cây khô, cắt cỏ ngựa. Tí tuổi đầu mà chiếc lù cở sau lưng chất đầy những khúc củi to gộc, dài gấp đôi thân người. Trên lối về thôn, trong ánh tà xanh lam nhập nhoạng, các cô bé lầm lũi bước. Những khuôn mặt nhem nhuốc lúc nào cũng buồn…

Thuận từ trường chính lên dạy chữ cho trẻ em người Dao ở phân hiệu này đã ba năm. Được tắm táp bằng mây gió vùng cao, da thịt không còn tươi mởn nữa nhưng chị đang ở độ chín mọng, tràn trề của người đàn bà bước vào thời kỳ sung mãn. “Người gì mà mồ hôi tiết ra ngọt như nước trái vả. Nhìn vào thấy toàn những múi, những khe, gợi cho người ta những ý nghĩ không tiện nói” - hiệu trưởng Tiến, kém Thuận hai tuổi, một tay tợn mồm lại ưa bông phèng nói vậy. Ba năm sống cô độc ở Kin Chu Phìn, Thuận đã thấm thía nỗi sợ, nỗi buồn của người giáo viên cắm bản. Những lần vận động trẻ đến lớp, chị chống gậy đi trong mưa gió, sương mù, ngã dúi mặt xuống bùn lầy nhầy phân ngựa. Có dạo mưa lũ, con suối ngoài thôn mênh mông trắng nước, không xuống chợ mua gạo và cá khô được, chị phải bẫy chuột nướng ăn suốt một tuần. Đêm ngủ, có con rắn xanh lét bò vào nhà tránh mưa, trườn qua ngực chị. Chờ nó bò sang gian lớp học, chị lật chăn định ngủ tiếp, lại thấy một con rắn trắng nhợt, mềm oặt, nhỏ bằng cái đũa ngo ngoe giữa chiếu. Khi nắng lên rừng rực, chị lại sợ cháy rừng. Năm kia, một người Dao đốt nương đã để lửa cháy lan liếm sạch một dải rừng dâu da trong núi Rú. Tàn lửa bay đến vùng thượng Kin Chu Phìn, suýt thiêu rụi một góc núi toàn nhà lợp tranh của người Hà Nhì. Ông Tẩn Phù Siểu, trưởng thôn Kin Chu Phìn vào tận núi Rú, vác về một con khỉ cái chết thiêu, lông cháy đen thui, hai mắt lòi trắng dã. Ông bảo: “Cho cô giáo đấy, có ăn thì ăn. Nhìn mặt nó giống cái mặt đàn bà, tôi không muốn ăn nữa rồi”. Thuận đánh liều làm thịt con khỉ, gọi đứa con gái ông Siểu sang ăn cùng. Nồi thịt bốc mùi tanh nhức óc. Ngay đêm đó, Thuận lên cơn kinh giật, người lạnh toát. Trong lúc mê sảng, Thuận thấy con khỉ hiện về, vẩy máu vào mặt chị. Nó ngồi ở đầu giường, kêu khóc thảm thiết như người. Nghe chuyện, một giáo viên lâu năm tên là Thanh bảo Thuận: “Ngày trước ở xã này có người đàn bà oán hận nhà chồng, đang đêm bỏ nhà đi vào núi Rú rồi mất tích ở đó. Về sau có người nhìn thấy chị ta trong núi, thoắt hiện lại biến mất, nhanh như vượn. Chưa biết chừng Thuận ăn nhầm phải thịt người rồi đấy”. Sợ toát mồ hôi, Thuận tìm nhặt lại những giẻ xương, bọc trong một mảnh ni lông, chôn ở đầu con dốc trước nhà. Quanh nấm mộ này, cỏ ngải và tam thất rừng mọc xanh ngằn ngặt.

Đầu tháng sáu, Tiến dẫn Kiên lên nhận lớp dạy ở Kin Chu Phìn. Kiên vừa học xong năm thứ nhất trường sư phạm tỉnh, được điều động tham gia chiến dịch chống mù chữ sáu tháng tại vùng cao. Sự xuất hiện của cậu sinh viên trẻ trung, nhiệt tình như gió xuân thổi vào cuộc sống đầy sương mù của Thuận. Chị cùng Tiến chặt vầu, đóng thêm một chiếc giường. Trong gian buồng bé như ổ chuột, chỗ nằm của Thuận và người bạn mới chỉ cách nhau một sải tay. Tiến tặc lưỡi: “Ranh giới mong manh quá. Thôi, anh về. Chú mày giúp chị lấy củi, thổi cơm, nhớ đừng rình xem chị tắm”.

Một hôm có người cán bộ trẻ của ngành giáo dục từ thị xã vào kiểm tra. Thấy cảnh ăn chung ở chạ của Thuận và Kiên, anh ta trợn mắt: “Nhét một nam một nữ vào một buồng, anh định xui họ làm gì hả?”. “Thầy thông cảm, vùng cao mà” - Tiến nhồi thuốc lào vào nõ điếu, điềm tĩnh nói - “Dựng thêm một cái nhà, lại phải nhờ dân đóng góp công sức, gỗ lạt, cũng phiền. Tốt nhất là tận hưởng những gì đang có. Mà một trai một gái, nếu có tí dấm tí mẻ thì cũng vô hại. Cuộc sống càng lạc quan, hề hề…”.

Sống với Kiên chưa được bao lâu, Thuận cảm thấy ở người thanh niên này có một cái gì là lạ không giống những người con trai khác. Những việc phải lăn lộn giữa bùn nước, phân tro, muỗi vắt như vượt suối băng rừng, giúp dân cấy gặt, thái cỏ ngựa, khuân thồ thảo quả… Kiên chẳng nề hà. Cứ sục sôi, hùng hục, thích thú như thể đó là những trò khoái lạc. Nhưng hễ đặt mình xuống giường là hai mắt nhắm nghiền. Anh không mảy may để tâm đến những tiếng động cựa, tiếng thở đầy nhục cảm và đôi khi cả tiếng trút cởi sột soạt giữa đêm khuya ở chiếc giường bên cạnh. Có lần đang tắm trong ô buồng che chắn bằng phên nứa phía sau bếp, chị gọi Kiên mang giùm chiếc khăn mặt. Ngồi ở trong nhà, anh lờ đi như không nghe thấy. Vài lần, Thuận rủ Kiên ra con suối ven đồi cỏ tranh cuối dải rừng vầu rậm rạp. Chị thích tắm suối đêm. Trước kia chị vẫn thường ra suối tắm đêm một mình. Trước khi cởi quần áo, lần nào chị cũng bảo Kiên: “Kiên ngồi ở gần đây thôi nhá. Vắng vẻ thế này, chị sợ…”. Nhưng lần nào Kiên cũng bỏ ra xa. Anh để chị thoả sức ì oạp trong nước hàng giờ, thoả sức trồi hụp, mơn man, miết cọ và tận hưởng cảm giác rờn rợn, buồn buồn của sự giao tình giữa thịt da và nước. Rồi chị điềm nhiên bước lên bờ, phô ra ngồn ngộn giữa đêm mờ cái tươi trắng loã lồ, tràn trề sinh lực nguyên thủy. Xa xa, trên mỏm đá đen sì trồi lên giữa bờ cỏ rậm, Kiên vẫn đứng nghiêm bất động như một người lính gác trung thành. Nhưng không một lần ngoái lại.

Sau những lần như thế, Thuận thấy bẽ bàng. Một người đàn bà, dù vấn vít chồng con, dù gió trăng thừa thãi, vẫn thích một người con trai kém tuổi còn vụng dại để ý đến mình.

Một hôm, Kiên nhận được một lá thư. Phong thư vàng ố vì nước mưa, gửi kèm ảnh một cô gái còn rất trẻ đứng trong vườn mận. Mắt Kiên sáng rực vì vui sướng. “Người yêu em đấy, xinh không chị?”. “Học cùng lớp với Kiên à?”. “Vâng. Đợt chống mù chữ này, Hà của em đi tận Cán Hồ”. Trong thư còn kẹp dăm bông hoa nhỏ màu trắng đã nhàu nát, thâm lại. Kiên mang lá thư ra dưới nắng, giơ lên soi, đưa tay sờ vào từng chữ như muốn lần ra dấu vết gì đặc biệt. Ngày hôm sau, anh lang thang cả buổi trong rừng, mang về một đống lá úa của loài cây gì màu đỏ rực. Anh thức thâu đêm viết thư cho Hà, khuôn mặt nhàu nát vì suy tư, nghiền ngẫm. Mỗi lần xuống xã nhờ người chuyển thư ra huyện, anh không quên bỏ vào trong thư một chiếc lá đỏ có ba thùy.

*

Mùa thu này mưa nhiều. Cứ ào một cái, nghe ran ran trên rừng vầu, rừng nứa, ngoảnh lại đã thấy cả Kin Chu Phìn biến mất trong màn mưa trắng xoá. Ngôi nhà tranh ọp ẹp của Thuận oằn mình dưới sức nước xối, tưởng chừng chỉ một trận mưa nữa, nó sẽ mủn nát, mục ra, nhường chỗ cho những lùm cỏ ngải hung hăng thả sức trổ xanh rì.

Mưa tạnh, các khu rừng được rửa sạch, loáng ướt. Riêng ngọn núi Rú vẫn bị nhốt trong biển khói sương dày đặc. Những tràn ruộng bậc thang no ứ nước, sáng lấp lánh.

Buổi chiều, Kiên theo mấy anh con trai nhà ông Siểu dong trâu ra đám ruộng trên sườn đồi cỏ tranh. Buổi sáng anh dạy họ học chữ, lúc này họ dạy anh cày bừa. Về nhà, mặt anh tươi rói, mình mẩy vàng khè như con chạch moi từ đáy ao lên. Thuận vừa xới cơm vừa nhìn chằm chằm vào bắp chân săn chắc của Kiên. Chị thấy nôn nao bởi cái mùi hôi hôi vừa lạ lẫm vừa quen thuộc. Mùi bùn.

Cái mùi này làm xáo động một mảng ký ức đã ngủ quên trong thẳm sâu con người Thuận. Chị nhớ lại ngày còn là một đứa con gái chăn trâu, mò cua bắt ốc ở một miền thôn dã. Hồi ấy, tuy mới mười lăm, mười sáu, thân hình Thuận đã mẩy mang, căng nức như búp đa, búp gạo trên bãi chăn thả sau làng. Trong đám bạn chăn trâu của Thuận có Tốn. Tốn cưỡi con trâu cụt sừng, dáng oai vệ, cái mông bè bè, cái mồm lúc nào cũng nhai nhóp nhép. Côn trùng nướng là món khoái khẩu của Tốn. Đôi khi cảm hứng nguyên thủy trào dâng, Tốn ăn tươi nuốt sống một cách ngon lành. Có đứa đã nhìn thấy Tốn nhai rau ráu một con chuồn ớt đỏ tươi. Kinh dị hơn, có đứa thề độc đã nhìn thấy Tốn dùng gai bồ kết cắm phập vào thịt một con ốc sên con ốc sên còn sống nguyên, khều ra, đưa miếng thịt ngọ nguậy vào mồm, nuốt chửng. Con ốc sên đầy trứng lổn nhổn, phòi ruột xanh lè! Có lẽ thường xuyên tẩm bổ bằng món ăn nhiều đạm này nên người Tốn chắc nịch như viên gạch xỉ. Ăn như thuồng luồng mà tắm táp lại qua loa, bùn đóng vảy ở khoeo chân Tốn sau một tuần vẫn không sạch vết. Vào một chiều hè nắng gắt, Thuận đang tìm trâu trên đồi cọ bỗng thấy mùi bùn sực nức và cái sừng trâu cụt ngỏng lên sau lùm cỏ chè vè. Huỵch một cái, một thân người lấm lem bùn đất từ đâu bất ngờ nhảy ra, dằn ngửa Thuận xuống tàu lá cọ. Thằng Tốn! Nó vừa cười hẹ hẹ vừa thọc tay vào chun quần Thuận. Con trâu cụt sừng đang ngoạm cỏ soàn soạt gần đó cũng nghếch mõm, nhăn răng cười. Chợt nghĩ đến cái mồm từng tắc lẻm cả con ốc sên bầy nhẩy, nhớt nhát, Thuận khiếp đảm dúi mặt vào đám cỏ. Đang quẫy đạp điên loạn, Thuận chợt cứng người. Từ đâu đó, xa xôi và bồng bềnh, có một mạch suối ngầm tươi mát tràn chảy giần giật. Nó làm tê liệt ý thức. Nó xoa đi ý niệm thiêng liêng. Cả sự ghê tởm. Khi chỉ còn  lại một mình, Thuận ngồi ngây dại nhìn vũng nắng sáng chảy chan chan trong tàu lá cọ. Cô bé đang tuổi dậy thì không hiểu tại sao mình không chống cự. Mùi bùn xộc lên nồng nã. Lúc chiều tàn, đi qua bãi cỏ nát nhừ, Thuận thấy những giọt lờ nhờ màu tiết bồ câu đã cô lại thành nhựa trong kẽ tàu cọ rách, đỏ long lanh trong nắng quái chiều hè.

Màu đỏ cứ vón lại trong ký ức Thuận qua suốt thời hoa niên, không dễ gì gột tẩy. Dù vẫn rùng mình đau xót mỗi lần nhớ đến vụ cưỡng bức non dại, đôi khi Thuận ngạc nhiên thấy mình muốn trở về miền trung du, bì bõm lội đồng tìm lại cái mùi bùn ngấu một lần nữa.

Ngoài ma lực của bùn, Thuận còn thường xuyên bị ám ảnh bởi mùi cá.

Hồi mới rời quê lên vùng thượng du, Thuận ở với người thím, hàng ngày lột giang cho thím đan mũ bán. Nhà thím ở gần sông. Những buổi hoàng hôn, Thuận ngồi ở gốc cây gạo bên sông đợi  cánh lái bè chở giang về. Chị tò mò ngắm anh với cả một niềm thích thú. Anh ngồi trên thuyền, cởi trần vá lưới. Bộ ngực lồi lõm, gồ ghề. Cái miệng lọt thỏm trong bộ râu quai nón đỏ hoe, hôi sặc mùi thuốc lào. Không biết anh từ đâu dạt về vùng này, chỉ nghe nói anh từng lặn lội đẵn gỗ trên ngàn, mua buôn thảo quả. Một đêm, Thuận nghe có tiếng người thổi sáo liền cầm bó lạt đan dở, chạy ra sông. Sương mịt mù trên sông, bàng bạc xanh lam, quẩn lại thành mây trong những bụi cây nước ngập gần hết ngọn. Tiếng dân vạn chài gõ thuyền lách cách. Anh đang ngồi ở mũi thuyền, thổi sáo một bài buồn thảm. Nghe cồn hết ruột gan như nghe tiếng dao cạo vào cật giang, cật nứa. Lúc ấy trời vừa mưa xong, trăng lên, trong không khí tươi mát có cái gì đó rất nồng nàn. Không khí của sự sinh sôi, hoan lạc. ánh trăng xanh tưới đầm đìa bãi cỏ. ễnh ương nhô nhốp nhảy ra. Chẫu chàng từng cặp ấp nhau trong nhành cây tươi hăng mùi nhựa. Thuận thấy bồn chồn. Mùi bùn năm xưa bị đánh thức. Chị đi đi lại lại trên bờ. Chị gọi anh. Chị vén quần, xăm xắm lội nước. Trèo lên thuyền, chị bảo: “Anh thổi hay quá”. Anh vẫn gắn mặt vào ống trúc. Chị nhặt thanh tre dùng để gõ thuyền đuổi cá, gõ vào đầu anh. Anh vẫn say sưa thổi. Chị giằng cây sáo, vứt xuống sông. Anh quắc mắt, nhe răng. Một cuộc vật lộn dữ dội xảy ra trong mui thuyền. Chị vẫy vùng như một con cá chép sông vật đẻ. Bỗng xoảng một tiếng, chị đá đổ cái xô tôn đựng cá mòi. Trong bóng tối của khoang thuyền, cá xổ ra nhua nhúa, trắng lấp loá như những thỏi  bạc. Những con cá ướt rượt, trơn nhẫy trườn lách trên lưng, trên bụng hai thân thể loã lồ. Có con thúc vào bọng chân. Có con rúc cả vào  nách. Trong cơn cuồng hứng, chị cắn một mảng vai anh, máu tứa ra chảy vào miệng mằn mặn. Hai người quấn riết lấy nhau trên sàn thuyền nhớp nháp, sực mùi cá tanh nồng. Anh thở dài: “Tiếc thật”. Chị tát yêu anh: “Tiếc gì? Tiếc rằng giá được biết em sớm hơn, phải không?”. Anh chép miệng: “Không. Tiếc cây sáo. Thế là mai phải khoét ống khác”.

Tháng  sau hai người trở thành vợ chồng. Anh bỏ nghề chài lưới, xin vào làm ở một xí nghiệp sành sứ. Chị đi học Trung học Sư phạm, ra trường lên Kin Chu Phìn, bắt đầu cuộc sống miền sơn dã. Cũng từ đấy, chị nhớ khắc khoải mùi tanh của cá, của sông nước, thuyền chài.

“Tình yêu nào đi qua cuộc đời ta cũng để lại một mùi gì đó” - có lần Tiến nói với Thuận - “Cái mùi ấy có thể ám ảnh  ta suốt đời, chị ạ. Chẳng hạn, mối tình đầu của em có mùi phân trâu. Năm mười bốn tuổi, em mê tít một con bé cùng làng. Đêm đêm hai đứa bí mật gặp nhau ở gốc mít trong vườn trước nhà nó. Chỗ ấy là nơi dùng để buộc trâu. Phân trâu bãi khô, bãi tươi sục lên nhoe nhoét. Chị hỏi sao không dẫn nhau đi đâu ư? Lộ chết. Có lần gọi không thấy con bé thưa, ông bố bước ra sân, nghiêng ngó. Hai đứa em hốt hoảng trốn lên cây mít. Vừa ngồi, con bé đã cắn răng, kêu ư ử vì đau. Thì ra đầu nó đụng phải tổ kiến kết bằng phân trâu bọc quanh cành mít. Bọn kiến ùa ra cắn đốt rào rào. Hôm sau, vạch đầu con bé, em còn thấy một vảy phân khô lẫn trong tóc nó. Sau này đi xa, em chẳng thể  quên cái mùi phân trâu nồng ấm. Nó gắn với những run rẩy đầu đời. Thôi thì, dù ngọt ngào hay khú khăm, ta vẫn phải nâng niu, tận hưởng những gì đang có, hề hề… Mối tình thứ hai của em, may mắn hơn, lại có mùi lá bạch đàn…”.

*

Đêm. Lại một đêm. Những đêm vùng cao của người  giáo viên cắm bản thật là dài…

Từ ngày có Kiên làm bạn, nỗi cô đơn trong Thuận vợi đi một nửa. Nhưng về đêm, những khoảng thiếu hụt chưa được khoả lấp càng nứt sâu thêm. Nó như cái lỗ thủng đói khát mở ra thăm thẳm, đen ngòm. Chị thèm chồng, thèm con. Đã gần một năm, chị không được cọ mặt vào bờ râu nhặm nhội của anh, không được chằm bặp, hít hà mùi nắng khét trong tóc con,  đứa con gái lên sáu có đôi mắt nhóng nhánh như hai hạt đỗ đen nhúng nước.

Mùa thu năm ngoái, chị nhận được thư anh. Lá thư hẹn ngày lên thăm chị. Đến  trước ngày anh hẹn, vào lúc nhá nhem tối, một cú sét khủng khiếp giật vỡ toác cây chò chỉ rắn như thép trên đỉnh đèo dốc, làm rung chuyển cả Kin Chu Phìn. Dưới vòm mây đen rầm bị cắt rạch liên tiếp bởi những tia chớp loằng ngoằng, triền đồi phủ đầy hoa giềng dại phía trước nhà sáng trắng lên nom rất kinh rợn. Cơn giông kéo dài đến hết hôm sau, nhấn chìm  cả thôn trong một màn mưa mịt mùng trắng xoá. Lòng Thuận như lửa đốt. Sau hai ngày chờ mỏi mắt, chị nghe tin mưa lũ đã cuốn phăng cây cầu bắc qua con suối lớn chảy men theo dải đường dẫn về các xã. Nước réo ầm ầm, mạnh như thác. Người, xe từ phố huyện vào đến đó phải quay trở lại. Một gã trai liều lĩnh vượt suối bị nước cuốn xô vào đá vỡ đầu.

Thuận vật mình vật mẩy suốt mấy ngày. Giận hờn trời đất. Trong những cơn mơ, chị thấy hai vợ chồng biến thành cá bơi băng băng trên dòng suối lũ. Anh là con cá lớn trắng phau quẫy trên mình chị. Ngực chị nâng lên hạ xuống như đôi mang cá đỏ phập phồng… Thời gian trôi, trong lòng chị, hy vọng về một lần được bù đắp lại âm thầm tích nhựa và lên xanh như một cụm tam thất rừng.

Sang xuân, sau một tháng đưa con về miền xuôi ăn Tết, anh xin nghỉ việc ở xí nghiệp hai ngày để lên thăm chị. Nhớ lại chuyến đi “trả nợ” này, chị dở cười dở khóc. Anh kể: gần đến Kin Chu Phìn, anh bắt gặp hai con ngựa cái trên bãi cỏ đỏ rực ánh tà bên con đường mòn xuyên núi. Bên kia đường, hai người Dao đang ngồi hút thuốc lào. Vốn máu mê ngựa nghẽo từ ngày lang bạt ở vùng cao, nhìn con màu đen tuyền, anh đánh rơi chiếc túi xuống cỏ. Trời! Con ngựa có  cặp mắt lồi xanh biếc, dáng uyển chuyển, điệu đà. Sắc lông đen thẳm, mượt như sa tanh, mỗi lượt gió thổi qua lại rờn rờn như gợn nhung gợn tuyết. “Một mỹ nhân” - anh lẩm bẩm. “Một tiểu thư quý tộc có bờm, không phải là ngựa”. Còn con kia… một con nghẽo lông màu đất thó, bụng cóc, xương sườn nổi gờ nổi rãnh, dưới con mắt lác cộm lên cục mụn sần sùi. Anh nhìn nó bằng cái nhìn thương hại. “Mày xấu mã quá! Cái quý giá nhất của đàn bà là nhan sắc, thế mà mày không có, thật khổ thân mày. Hạng đàn bà không được ai nhòm ngó, nếu không cố theo đuổi sự nghiệp, lấy công danh bù lại khoản đời tư, thì phải rèn nết ở ăn cho khéo léo, dịu dàng, may còn có người thương xót. Nhìn cái vẻ nhẫn nhục, cam chịu trong mắt mày, ta biết mày cũng nhân hậu đấy”. Nghĩ rồi anh đưa tay vuốt bờm con vật, định hạ cố làm một cử chỉ ban phát. Tức thì nó giật phắt mõm, phì hơi thối hoăng, nhe răng chực cắn. Anh đứng bật dậy, chùi tay vào quần. “Tiên sư mày, đồ chết giẫm! Thiếu chút nữa ông gửi lại hai đốt ngón tay trong mõm mày rồi. Xấu người xấu cả nết!”.

Quay sang con ngựa đen, anh âu yếm vuốt cổ chân nó. “Trường túc bất chi lao”. Phụ nữ chân dài thì hành lạc cả đêm không biết mệt. Mông em nở, bụng em thon, chân dài đẹp thế này, chạy không lỗi bước, đi đường trường thì ăn ý chủ, tinh tế nhạy cảm vô cùng”. Có lẽ hiểu lòng anh, con ngựa liếc anh bằng đôi mắt xanh ảo huyền, rồi lại bẽn lẽn ngoẹo  đầu gặm cỏ. Sau khi xem móng, xem răng con ngựa một cách kỹ lưỡng, anh nhoài người ra phía sau, nhỏm dậy, định chiêm ngưỡng nốt vòm mông mịn màng của nó. Con ngựa đột ngột rướn mình, phóng thẳng vào bọng đái của anh hai phát đá hậu. Anh oằn người, đau chói óc, nhặt chiếc túi chạy té qua triền cỏ đỏ hung xuống con suối thẫm rêu chảy ồ ồ trước mặt.

Anh chàng người Dao ngã lăn ra cỏ, cười ngặt cười nghẽo. Ông già ngồi cạnh vò râu bứt tóc, miệng kêu ài ài.

Đêm đó ở Kin Chu Phìn, anh loay hoay bên chị như một đứa trẻ to xác. èo uột, tơi bã, chờm trượt bề ngoài, trôi lều phều như sợi bấc. Vết đau cương tức, nhói vào tận ruột. Chị vùi mặt vào tảng ngực trần hôi khét, cào cấu, khóc suốt đêm. Đã bao ngày, chị là cái cây chết khô chết khát chờ đợi một cơn mưa tươi nhuần…

*

Sau mấy đêm mưa, cỏ ngải bốc xanh ngùn ngụt.

ở những chỗ bị chân ngựa xéo nát,  thân lá loài thảo mộc này chiết xuất ra một mùi thơm sâu đậm. Phân ngựa gặp nắng mới, toả khói trắng, ải đi, bở thành mùn.

Trong dải rừng ven núi Rú, tiếng gà rừng cất lên eo óc vào những buổi trưa. Sự quạnh vắng dường như được tiếng gà nhấn sâu thêm. Sương đặc tụ thành đám bùng nhùng trong thung lũng, từ sáng đến trưa vẫn không được giải thoát. Sương cuộn tròn thành nắm giắt trong bụi cây, luồn vào hốc đá.

Trước hôm Kiên rời Kin Chu Phìn, trời đang nắng lại đổ mưa. Bữa rượu chia tay các giáo  sinh hết thời hạn dạy lớp xoá mù chữ được tổ chức vào buổi tối tại trường tiểu học ở xã. Bàn kê một dãy dài. Ngoài các giáo viên, giáo sinh, có phó chủ tịch xã Tẩn Phù Siểu, nguyên trưởng thôn Kin Chu Phìn. Mưa càng to, rượu càng say bốc. Mặt đỏ hồng nom đàng điếm kiểu trai lơ, hiệu trưởng Tiến vừa kiên nhẫn nhằn giẻ xương chó vừa khích lệ Kiên:

- Ra trường xin lên đây mà dạy, Kiên ạ, tội đếch gì phải ở thị xã, thành phố. Người ở đấy xúm xít, vón cục lại, trông ai cũng yếu nhớt như cua bấy. Muốn hắt hơi một cái cũng không có chỗ. Lên vùng cao được thở khí sạch, ăn rau sạch, ngủ gái sạch. Rượu uống mềm môi, nhai thịt rừng mỏi ăng, thỉnh thoảng được xem gái Mèo, gái Mán tắm truồng, đếch cần biết gì đến công nghệ thông tin  hay chiến tranh vùng Vịnh. Hề hề!

Ngồi cạnh Tiến là Thanh - đồng nghiệp với Thuận ở một rẻo khác. Mặt Thanh đen như bôi mỡ trộn với bồ hóng, nhọ nồi. Giọng Thanh sào sạo như nhá sỏi.

- Kiên nó ở Kin Chu Phìn nửa năm rồi, lừa nó thế nào được. Thịt sạch ở tít núi Rú, còn dăm mống khỉ còm đấy, ai bắn được mà ăn. Gái sạch mà sẵn thì tao với mày đã không ế vợ. Sắp mọc đuôi ra như thằng Trương rồi!

- Trương nào mọc đuôi? Anh chỉ bịa! -  Thuận phì cười.

- Em không biết thằng cha ấy đâu. Hắn lên vùng này cách đây chục năm, ở đội khai thác gỗ, sau làm gác rừng. Một lần về quê, bắt gặp vợ “trai trên gái dưới” với thằng khác, hắn uất quá, sinh ra khinh bỉ đàn bà. Đang ở Xéo Tả Lé, hắn vào rừng sâu dựng chòi ở để  đỡ phải nhìn thấy con người. Hồi ấy trong núi Rú còn đầy gấu, khỉ. Bầy khỉ thấy người xuất hiện, trốn biệt, sau mon men ở bìa rừng, thấy hắn hiền như đất, đâm quen. Nhiều hôm chúng vặt quả ném cho Trương, hắn ngồi dưới gốc cây nhặt ăn trừ bữa. Sống với khỉ lâu ngày, hắn cười nghe cũng khẹc khẹc như tiếng khỉ. Những lần tắm suối, hắn thấy có gì nhú ra trong khe thịt ở mông, ngỡ mình mọc mụn. Càng ngày càng thấy vướng, một hôm hắn nhờ người vạch ra xem thử, tái mặt đi. Đó là một cái đuôi dài bốn phân rưỡi. Cười cái đếch gì! Bao giờ về Long Khánh, hỏi gặp thằng Trương lâm trường, em cứ bảo hắn tụt quần ra cho mà xem. Hắn vào bệnh viện cắt đuôi rồi. Vẫn còn vết sẹo thâm sì ở chỗ xương cụt ấy!

Nhớ chuyện Thanh kể về người đàn bà mất tích trong núi Rú, Thuận tủm tỉm:

- Trong con mắt đen tối của anh thì ai cũng thành khỉ hết. Đàn ông khỉ, đàn bà khỉ.

- Buồn quá hoá khỉ là chuyện thường - Thanh nhếch mép. Ca-mê-ra chõ vào chỗ nào thì chỗ ấy toàn hoa ban trắng ngần, hoa đào đỏ thắm. Thế rồi bất ngờ pặp pặp pừ pừ, tí tí tủ, tí tí tủ… khèn sáo réo rắt nổi lên, rượu vít cong cần, trai gái nắm tay nhau nhảy ù xoẹ lên cả lũ. Cô gái nào cũng trắng nõn trắng hồng. Cả đời làm bục mặt, lấy đâu mà trắng mà thơm. Tao ở vùng cao nhiều năm, chả thấy gì,  chỉ ngửi thấy mùi cứt ngựa.

- Nhìn đời thế cạn lắm! Tôi đổ chén rượu vào mồm anh bây giờ! -  Tiến khuỳnh tay, giọng kẻ cả - Sống phải lạc quan. Chưa biết chừng mươi mười lăm năm nữa, ra thành phố, người Dao mình cưỡi xe hơi mà đi, phải không bác Tẩn Pù Siểu?

Ông Siểu gật gù:

- Thầy giáo Tiến nói đúng. Người Mông người Dao nhiều người có tivi, xe máy rồi. Có đường lối, có quyết tâm thì việc gì cũng làm được cả. Chỉ sợ đến lúc có tiền không biết mua cái gì thôi.

- Hoan hô bác Siểu sáng suốt - Tiến quẳng vội giẻ xương chó xuống gậm bàn, chùi mép - Tóm lại, đến đây chúng ta có  thể đưa ra kết luận: sống phải lạc quan và phải biết tận hưởng những gì mình đang có. Thịt chó sạch, gái sạch, rượu sạch đây, nào, cạn!

Tiếng ồn nổi lên. Chén dốc ngược xuống. Thuận cầm chén rượu đi dọc dãy bàn, uốn éo mình xà, nói cười bả lả. Chị uống cạn hết chén này, chén khác. Kiên ngạc nhiên. “Sao hôm nay chị chàng phởn chí thế không biết?”.

Tiến thì thào:

- Cùng là giống đực với nhau, anh hỏi thật chú nhé. ở với chị Thuận từng ấy ngày, chú đã được chị cho… ngửi nách bao giờ chưa?

Kiên không trả lời. Anh chăm chú rót rượu vào cái chén trước mặt. Thứ rượu Nậm Pung từ chai chảy ra mảnh như sợi chỉ óng ánh. Khi viền bọt tăm xôn xao tan hết, trên miệng chén như được tráng một lớp lửa xanh lam.

- Cái tạng đàn bà chân đi bậm bịch, tiếng thở như tiếng rên, mép nổi lông măng, mỗi năm được ngửi hơi chồng có một đôi lần là khát lắm đấy - Tiến lại khơi gợi.

Kiên nhìn quanh, mỉm cười ngượng nghịu:

- Trông chị ấy mọng nước như quả dâu da treo trước mắt, đàn ông ai mà chả thích. Nhưng…

Anh bỏ lửng câu nói, nhìn ra ngoài. Mưa đã ngớt. Chớp rạch xanh lè xa xa. Kiên mường tượng chớp xanh vừa bừng lên gương mặt một người con gái trinh trắng, sáng trong và thánh thiện - thánh thiện đến mức trước cô, không người đàn ông nào dám làm một việc tầm thường, dù chỉ là trong ý nghĩ…

Khi tiễn Kiên và Thuận ra về, Tiến chọc vào sườn Kiên, ghé tai nói nhỏ: “Nhìn thấy bà Thuận, ngựa đực nó còn thèm, nói gì người. Đừng quá sắt đá với mình. Phải biết tận hưởng những gì mình đang có”. “Đối với người yêu, em tuyệt đối trung thành” - Kiên đáp khô lạnh. “Để rồi xem” - Tiến nói giọng khiêu khích.

Kin Chu Phìn cách trường chính chừng hai tiếng đi bộ. Kiên cầm đèn pin, đi trước. Thuận lảo đảo như trong mơ. Mùi lá mục trong rừng xông lên ngai ngái, nồng nồng. Đoạn dốc thoải không có lá phủ trơn  truội. Thấy động, con chim gì đập cánh loạt xoạt trong vòm cây tăm tối làm nước mưa vãi xuống rào rào. Thuận kêu ối một tiếng, trượt chân, chúi đầu về phía trước. Kiên vừa xoay mình lại, cả người Thuận đổ ập vào anh. Trong giây lát, cơ thể anh chịu một sức đè tột cùng êm ái. Bàn tay anh vô tình chạm vào eo hông chị, ngón tay lún vào làn da mát rượu, mềm mềm. Mắt Thuận lờ đờ, miệng thở vào mặt Kiên mùi rượu thóc hôi hổi. Một nỗi khát thèm trỗi dậy làm Kiên bủn rủn nhưng anh vội buông tay.

“Con chim đáng chết, làm giật cả mình” - Thuận như bừng tỉnh, cười giòn tan rồi giành lấy đèn pin, xăm xăm đi trước.

Hai người về đến nhà lúc gần mười một giờ. Thuận nằm rất lâu vẫn chưa ngủ được. Được ủ hơi men, những miền nhạy cảm, khát khao trong chị lại cựa quậy. Sự hâm nóng của rượu cùng bóng đêm nhoè nhoẹt vây bọc quanh giọt lửa xanh tù mù, leo lét của cây đèn dầu đồng loã với những ý nghĩ hoang dại. ở giường bên, Kiên thỉnh thoảng lại trở mình. Hình như anh cũng chưa ngủ. Chỉ vài tiếng đồng hồ nữa, anh sẽ rời khỏi căn nhà và vùng rừng hiu quạnh này, trở về trường sư phạm đông vui ngoài thị xã. Nhớ lại cú đụng chạm ở rừng, Thuận thấy rạo rực, bồn chồn. Cái sinh thể rắn như một cây tre đực ấy đang nằm cách chị chỉ một sải tay. Từ nó toả ra mùi đàn ông, cái mùi khen khét, mằn mặn có pha chất nắng, chất gió mà người đàn bà trải đời như chị chỉ thoảng qua đã nhận ra được. Nửa năm qua, hiện hữu ở Kiên, cái mùi ấy thường xuyên giày vò Thuận. Nó hồi sinh trong chị nỗi ám ảnh về mùi cá, mùi bùn.

Đêm yên lặng quá. Thuận nghe thấy tiếng máu chảy giần giật trong người mình. Chị biết mình không còn ở cái tuổi lãng mạn, vin bám vào những  tín điều thiêng liêng mà sống như Kiên. Chị chỉ biết mình là đàn bà. Một người đàn bà đã có chồng cần đến thú vui trần thế như cỏ ngải xanh rờn cần mưa, thảo quả cần miếng đất lầy nhầy, ẩm ướt giữa rừng sâu hay những thân vầu, thân nứa tốt tươi cần hít thở sương mù. Đàn bà gần với mặt đất. Đàn bà đồng nghĩa với tự nhiên và dòng đời sinh hoát bình dị, phàm trần.

Thuận nhớ ngày xưa ở quê chị có một người đàn bà goá thủ tiết thờ chồng, từ thời con gái đã nức tiếng là người chính chuyên, hiền thục. Khi người đàn bà ấy ngoài ba mươi tuổi, một người trai trẻ chuyên làm mướn trong làng thường  sang nhà chị ta giúp việc vườn tược, đồng áng. Mỗi lần nhìn anh ta cởi trần, gãi đám lông màu râu ngô mọc loăn xoăn trên ngực, người đàn bà lại đỏ bừng mặt và quay vào nhà thắp hương lên bàn thờ chồng. Một đêm mưa bão, người trai trẻ phải ngủ lại ngôi nhà ấy. Trong căn buồng tối, người đàn bà trằn trọc, vật vã suốt đêm. Không biết chị ta nghĩ gì. Chỉ biết đến sáng hôm sau, mái tóc dài, nặng trĩu thường ngày không còn sợi đen nào. Nó đổ trắng hoàn toàn thành mây, thành cước…

Thuận thấy ngực mình căng tức, ngộp thở. Ngọn lửa phấn khích từ men rượu bốc lên hừng hực. Chị kéo chăn phủ kín người, liếc trộm sang giường Kiên rồi lần cởi cúc áo, để trật ra bầu vú căng mẩy. Chị oằn mình trong chăn như một con thú non sập bẫy. Tại sao con người cứ phải giấu giếm, che đậy nỗi khát thèm mà tạo hoá trớ trêu buộc ai cũng có? Tại sao phải tự trói mình bằng sợi dây có tên là đạo đức, coi nó là tư dục, tà niệm xấu xa? Mấy năm qua, chị đã vắt kiệt tuổi xanh tưới bón cho nền giáo dục ở đất này. Chị không hề hối tiếc. Được cống hiến là một lạc thú cao cấp của con người. Chị chỉ tiếc được làm đàn bà quá ít trong đời. Mà đời người thật là ngắn ngủi.

Kiên bỗng cựa mình, ngoảnh mặt về phía chị. Những sợi tóc đen nhánh và dài trước trán rủ xuống mép giường trông rất hoang dại. Thuận run lên. Chị không cưỡng lại mình được nữa. Chị sẽ ổ ập xuống chiếc giường bên kia như một cây chuối rừng bật rễ. Sẽ bứt xé điên cuồng. Sẽ vỡ oà sóng sánh. Sẽ mắc tội một lúc với bốn người. Mặc. Chị nhoài lên. Bỗng chị sững lại khi liếc nhanh xuống khoảng tối giữa hai chiếc giường, cái khoảng trống lúc này nom sâu hoắm, đen ngòm như một lỗ huyệt.

Có một cái gì vô hình đã ngăn chị lại. Nó giống như sự kinh sợ của một người sắp sửa chôn sống chính mình.

Năm phút sau, Thuận nằm vật xuống. Mồ hôi rịn ra nhễ nhại ở hai bầu vú. Thân thể như đứt ra trong trạng thái căng thẳng rã rời. Chị cảm thấy  tóc trên đầu đang đổ trắng dần dần. Màu trắng của sự giằng giữ, bảo toàn đến tận cùng, khốc liệt. Gần sáng, chị thiếp đi. Chị mơ thấy thằng Tốn chết đuối, xác nổi lềnh bềnh trên sông Thao. Con trâu cụt sừng hoá điên, mõm sủi bọt, mắt trợn ngược trắng dã, lồng lộn phi như xé gió quanh bờ. Chị kinh hãi thấy mồm Tốn ngậm một bông hoa gạo đỏ, mình mẩy hồng tươi như chú bé ôm cá chép trong tranh làng Hồ.

Cái xác sạch bong, mũm mĩm của thằng Tốn nhoè dần, một cơn lốc từ đâu thổi tới, cuốn lên thinh không mịt mù những chiếc lá đỏ rực có ba thùy. Khi những đốm lửa ấy cháy rần rật, xoay tròn rồi tan rụng hết, Thuận trông thấy Hà, cô bạn gái của Kiên mà chị chỉ biết mơ hồ qua tấm ảnh. Hai người gặp nhau ở Cán Hồ, cùng lạc trong rừng mận. Điều kỳ lạ là cả Thuận và cô sinh viên trẻ trung đều không mặc quần áo. Tất thảy vẹn toàn, trinh trắng, nguyên thủy, ban đầu. Hoa mận trút xuống ào ào thành một cơn mưa trắng xoá, xác hoa dâng ngập bắp chân. Cả hai cứ trần truồng  bước đi trong mưa hoa, không thấy ngượng ngùng, người nhẹ bỗng, bâng lâng trong những ý nghĩ siêu thoát và chay tịnh. Tấm thân Hà thơm ngát như một tiên đồng. Lòng Thuận trong vắt, sạch tinh, tuyệt không còn ham muốn.

(Báo Văn nghệ)

Câu chuyện tình yêu

Chiều thứ 7, khung cảnh ký túc xá có cái gì đó êm đềm và náo nhiệt. Phía sân bóng chuyền, hai đội đang hăng hái thi đấu để giành phần thưởng là một chầu chè thập cẩm. Thi thoảng, trong đám cổ động viên lại có người chạy vào sân bắt tay cầu thủ, khi có một pha bóng ăn điểm đẹp. Tôi ngồi lại trên ghế đá, dưới hàng xà cừ bắt đầu trút lá, lơ đãng nhìn những tốp người đi lại trên con đường từ dãy nội trú đến nhà ăn. Đám con trai đầu tóc bóng mượt thì đi nhanh, vừa đi họ vừa vung tay nói đến điều gì đó đầy hứng khởi. Các cô gái thong thả đi nem nép sát vào mép đường. Một anh chàng nói liên mồm cứ chạy vòng tròn xung quanh họ, không biết để làm gì.

Thiên bạn cùng phòng của tôi, đột ngột xuất hiện ngay bên cạnh chìa ra điếu thuốc nhăn nhúm, cười cười hỏi:

- “Thứ bảy máu chảy về tim”, sao chú mày có vẻ buồn bã thế. Hay là ngồi ngắm em nào?

- Làm đếch gì có, tôi uể oải trả lời.

- Anh thấy mày toàn sách với vở, sống lặng lẽ quá. Lạc quan lên em ạ. Chẳng ai có được hai lần tuổi trẻ đâu. Nếu không có chỗ nào để đi, thì về thay quần áo, theo anh...

Thiên cùng lớp, cùng phòng, nhưng nhiều tuổi hơn chúng tôi. Mọi thứ liên quan đến Thiên, đều không giống với bình thường. Lúc nào anh ta cũng có vẻ khệnh khạng và làm ra bộ quan trọng. Rất tự hào về bộ râu quai nón của mình, khi cạo nó, Thiên bôi xà phòng rất lâu, chậm chạp và cẩn thận, như để bắt mọi người phải chú ý vào từng động tác. Cuối cùng, Thiên rút một tờ giấy thấm mà lúc nào cũng có trong túi (lấy ở nhà ăn) kỹ càng lau đôi giày bóng lộn, rồi lại vẫn với cái điệu bộ chậm chạp, khệnh khạng ấy, Thiên giơ tay chào chúng tôi trước khi bước ra cửa. Khác với mọi người luôn chia sẻ mọi chuyện với nhau, Thiên không bao giờ nói là anh ta đi đâu. Lúc nào anh ta cũng bảo:

- Anh đi có việc quan trọng.

Chinh “xi ga goe”, một anh chàng láu lỉnh, trán dô, cằm nhọn lấy ngay câu cửa miệng đó làm chuyện đùa. Những khi không có Thiên, nếu buồn đi vệ sinh, Chinh “xi ga goe” vò vò tờ giấy, vừa đi ra cửa anh vừa nheo nheo mắt nhìn chúng tôi nói:

- Các cậu học hành chăm chỉ nhé! Tớ đi có việc “quan trọng”.

Phòng có tám người, khi có ai chuẩn bị đi đâu, chúng tôi lại hỏi: - “Cậu có việc gì “quan trọng” thế” - Và tất cả phá lên cười. Tuy biết việc chúng tôi thậm thụt sau lưng anh, nhưng Thiên chỉ giơ ngón tay trỏ chỉ chỉ vào không khí nói:

- Các chú còn non nớt lắm, non nớt lắm!...

Thiên còn có nhiều trò hay ho khác như búng que diêm toé lửa ra xa, bật diêm bằng một tay, khi que diêm xoè lửa dựng đứng trên ngón tay, Thiên dim mắt nhìn mọi người rồi đưa nó lên châm thuốc hút. Nếu phòng có tổ chức xả hơi khi nhận học bổng, chúng tôi đi “tưng bừng” ở quán, Thiên lại trổ tài mở bia chai bằng bật lửa ga, bằng đôi đũa, hay bằng một chai bia khác... Chờ chúng tôi im lặng chú ý, anh mới bật nắp, “bốp”, chai bia nổ to một tiếng rồi trào bọt ra. Thiên thận trọng đưa cho ai đó rót bia vào cốc, còn mình thì cầm chai khác lên mở tiếp. Thiên còn nhiều trò nữa, những trò vặt đó của Thiên làm chúng tôi thích thú và ghen tỵ. Quan trọng hơn, nó được chị em tán thưởng. Về chuyện “tình yêu, tình báo”, Thiên nổi tiếng là số một trong cả ký túc.

*

Tôi theo Thiên sang khu nhà bốn tầng đối diện. Chúng tôi theo cái cầu thang lở lói, tróc mẻ tay vịn lên tầng ba. Sau khi chui tránh những dây quần áo đủ loại, đủ kiểu của cả nam lẫn nữ, chúng tôi cũng đến được nơi cần đến. Một phòng nữ sinh học cùng khoá.

Thấy Thiên bước vào, mọi người ồ lên vui vẻ. Vẫn cái bộ khệnh khạng của mình Thiên khoát tay chào lại, ý nói: - Biết rồi, thôi đừng ồn nữa.

- Nguyệt ơi! Anh Thiên đến chơi đấy - Có tiếng ai đó cất lên.

Mặc dù chiếc ri - đô bị kéo lại, nhưng có ánh đèn bàn phản chiếu nên tôi vẫn thấy được bóng của Nguyệt (đối tượng của Thiên) đang cất quyển sách vào rương, rồi cẩn thận chải lại mái tóc... Một lát chiếc ri - đô được kéo ra, Nguyệt cất tiếng:

- Anh Thiên lại giường em ngồi.

Thiên quay lại nháy mắt tinh quái rồi, cầm tay tôi kéo đến bên giường. Vốn chả phải chăm học gì, nhưng tôi rất ít đi chơi. Mỗi khi phải đến phòng nữ, tôi lại có cảm giác ngài ngại, sợ sệt, nể nang rất khó diễn tả. Nhìn cảnh mấy ông bạn quý đi “cưa cẩm” về, chưa hết tươi cười hớn hở, đã than ngắn thở dài làm tôi phát ốm. Có ông rượu vào khóc toáng lên, kêu đau, kêu khổ cứ như mọi bất hạnh trên thế giới này đổ hết lên đầu cậu ta vậy. Tôi rủa:

- Bọn mày điên hết cả rồi.

Thực ra, tôi cũng mơ hồ ý thức được một cái gì đẹp đẽ, cao cả và... cần thiết trong chuyện đi yêu con gái. Nhưng rồi học hành, cơm áo, tiền này, tiền nọ, tiền nọ tiền kia... lại đè cái linh cảm mơ hồ đó của tôi xuống sâu hơn nữa trong lòng. Vào các chiều thứ bảy, các dịp 20-10, 8-3, kệ cho mọi người rối rít, xoắn xuýt, chạy vay tiền, là lượt quần áo, chọn hoa, mua quà... tôi trèo lên giường nằm khan giương mắt nhìn, hoặc kiếm một cuốn chuyện “chưởng” để đọc.

ý định ban đầu là theo Thiên đi chơi cho vui, đỡ phải nằm buồn ở nhà, nên tôi ngồi không để ý đến nữ chủ nhân, mà ngồi quay lưng lại, trong khi Nguyệt xoay sở trên chiếc giường chật hẹp để rót nước mời khách. Tôi lơ đãng đảo mắt qua dãy giường trong phòng và liên tưởng nó với cửa sổ của những con tàu - Con tàu chở những ước mơ. Bên đó, cũng có những chiếc ri-đô đang còn kéo lại, cũng có những chiếc đã được kéo ra để tiếp các ông khách như tôi và Thiên. Gầm giường thì có bao nhiêu là giày dép. Tôi lại nhìn lên dây phơi, có nhiều loại quần áo quá, quần bò này, áo thun này, áo dài, áo vải, quần “xi-mi-ly” này, áo hoa, quần thể thao, quần ngủ v.v.. Khi phát hiện ra những chiếc quần lót màu hồng, màu trắng và đám coóc - xê dây nhợ lằng nhằng ở tận trong cùng, một ý nghĩ gì đó thật ngộ nghĩnh chợt hiện lên, rồi biến mất trong đầu, làm tôi bất giác mỉm cười.

Khác với vẻ ề à khi nói chuyện với anh em trong phòng, Thiên hăng say diễn thuyết với Nguyệt chuyện gì đó, tôi không để ý. Tôi với Thiên biết nhau quá rõ, các câu chuyện quần áo, hè phố, đời xe máy cúp... của Thiên làm tôi phát ngấy từ lâu lắm rồi, nó chỉ mới và lạ đối với những người ít tiếp xúc, với các cô gái nội trú ít được xem TV, xem báo mà thôi. Nếu coi Chinh là một tác giả kịch bản sắc sảo, biết dựa vào cuộc sống để tạo nên những tình huống dí dỏm, thì Thiên chỉ là một diễn viên hạng xoàng, vụng về diễn lại những điều anh ta được biết. Tuy nhiên, cái kiểu cười cười nói nói khinh khỉnh để cầu thân, cầu tài của anh sẽ làm cho “đối tượng” phải nghĩ rằng:

- Tôi là người có cá tính và tin được, tôi thích cô, nhưng nếu cô không thích tôi thì cũng chả cần, nếu cô không nhanh lên là người khác yêu mất tôi đấy...

Đang lơ mơ suy nghĩ, tôi choàng tỉnh vì Thiên chợt vỗ vai nói:

- Thằng này vô duyên quá! Đến chơi với Nguyệt hay là chơi với ai. Nguyệt hỏi mày quê ở đâu đấy.

Tôi giật mình quay lại, chợt nhận thấy bất lịch sự, tôi ấp úng trả lời:

- Quê mình... ờ ờ, quê anh ở “Choa”*. Thế quê Nguyệt ở đâu...

Nguyệt không trả lời tôi mà nở một nụ cười. Có cái gì đó buồn mà rạng rỡ trong nụ cười của nàng (xin chú thích là tôi yêu cô ấy từ đây). Lúc trước do chưa tắt chiếc đèn bàn, nên ánh sáng phản chiếu ngược làm tôi không nhìn rõ Nguyệt. Còn bây giờ, trước mắt tôi là một cô gái với bờ vai nhỏ nhắn, và mái tóc xoã ngang vai. Chiếc áo đen không cổ càng làm nổi bật lên nước da của em. Nước da trắng ngần của Nguyệt có chút gì đó xanh xao, quý phái làm ta vừa muốn được chở che cho em, vừa rụt rè cẩn thận không dám đến gần. Nhưng cái làm tôi xúc động nhất chính là đôi mắt của em. Nguyệt có đôi mắt to, đen tròn, mênh mang, thăm thẳm... như muốn nói điều gì, lại như đang chờ đợi điều gì. Trong chốc lát, tôi quên hết tất cả xung quanh, quên hết cả thế giới này lặng đi trong đôi mắt ấy...

*

Từ hôm đó trở đi, tôi xin làm “đệ tử” Thiên để được theo anh đến chơi phòng Nguyệt. Thiên cũng muốn cho tôi đi theo để “hộ giá”, để làm nền, để thỉnh thoảng xoa đầu, véo tai tôi. Trong khi Thiên ề à, ba hoa thì tôi lặng yên, chỉ nhìn thôi không nói.

Trong phòng nữ, ai cũng ủng hộ chuyện Thiên tìm hiểu nàng. Thành ra, việc tôi ngồi lù lù một đống giữa hai người dần trở nên lố bịch. Để đỡ chướng mắt, tôi phải lê la nói chuyện với các cô gái khác, rồi phải giả vờ tán tỉnh họ. Trong khi tôi cố gắng nghĩ ra một chuyện gì đó để nói, thì ở phía giường của Nguyệt, giọng Thiên nhỏ dần theo kiểu tỉ tê, tâm sự. Tôi căng người ra để nghe xem Thiên nói gì, trong khi vẫn phải tỏ ra vui vẻ tiếp chuyện người khác. Thỉnh thoảng, Nguyệt lại phá lên cười lanh lảnh. Hắn nói có gì hay mà nàng vui vẻ thế!?...

Tôi chỉ là cái đuôi, cái bóng của Thiên, trong khi đáng ra tôi phải là nhân vật chính. Bởi tôi thật lòng yêu nàng, trong khi Thiên là một kẻ đi rông, anh muốn có nhiều phụ nữ phải ghen lên vì mình thì mới thích. Thiên còn mấy cô “chấm được” ở khoa khác nữa.

- Về chuyện “tình yêu, tình báo”, mày phải nghe anh. Muốn tán đứa nào để anh tư vấn cho. Mày đừng thấy cái kiểu con Nguyệt nó nhìn tao mà tưởng là đã yêu, đã xong phi vụ. Bọn con gái đứa nào cũng thế thôi, cái kiểu nhìn chơm chớp vô tội, như xin cứu giúp một cách cao thượng ấy là để đặt bẫy chúng ta. Đứa nào cũng muốn có nhiều đàn ông xung quanh mình để kiêu hãnh, để lựa chọn... Khối thằng khờ đã chết chìm vì cái nhìn giả dối đó. Ngày cô em lên xe hoa về nhà chồng, những chàng trai ngờ nghệch được an ủi mỗi một câu: “Chúng ta mãi là bạn tốt của nhau anh nhé!”

Tuy nhiên, trong câu chuyện này, tôi không phải là một kẻ bị dắt mũi. Tôi yêu nàng thiết tha, tôi cho rằng nàng cũng yêu tôi từ ngay cái nhìn đầu tiên như người ta vẫn nói, tôi cho rằng những ánh mắt của nàng dành cho tôi là rất chân thành, chứ không hề lừa dối. Tuy không nói ra, nhưng tôi cho rằng nàng muốn tôi làm một điều gì đó, nói một câu gì đó, đưa ra một tuyên bố nào đó, rằng tôi chính thức theo đuổi nàng, rằng tôi muốn chinh phục nàng, rằng tôi muốn cùng nàng đi đến bến bờ hạnh phúc. Nhưng còn Thiên thì sao...

Những khi hiếm hoi được tiếp chuyện nàng, đáng ra tôi phải thổ lộ lòng mình, phải nói những lời chân thành và trìu mến, thì tôi lại quay ra châm chọc nàng. Đáng lẽ phải nói những chuyện liên quan đến hai đứa, đến nỗi lòng của mình, tôi lại toàn đưa châm ngôn, với Khổng Tử ra để tranh luận. Đáng lẽ phải tỏ ra là người dịu dàng và có học, tôi lại hành xử như một anh chàng hơi quá chén, đại loại như chém tay vào không khí, ném mạnh mẩu thuốc lá xuống nền nhà, nói phụt cả nước miếng ra ngoài và nhiều trò ngớ ngẩn khác.  Đáng ra phải vạch trần bộ mặt của Thiên, tôi lại quay sang khen hắn, khen rằng: “Cô nào mà yêu được anh Thiên thì nhất”. Tôi không còn là mình nữa. Tôi cảm thấy thích thú ra mặt mỗi khi bắt bẻ được nàng điều gì đó. Nguyệt không hiểu tại sao tôi lại tỏ ra nanh nọc với cô ấy như thế. Nàng nói:

- Anh Xuân có vẻ không thích em nhỉ.

Trời ạ! Khi đó đáng ra phải nói “Tôi làm sao mà ghét em được, tôi yêu em đến phát rồ lên đây này”, thì tôi lại trừng mắt lên hỏi:

- Tại sao cô lại nói thế?

*

Mọi người rất ngạc nhiên và tò mò quan sát mối quan hệ có phần lạ kỳ của ba chúng tôi. Họ nghi rằng tôi cũng yêu Nguyệt (còn nghi gì nữa). Các bạn gái trong phòng Nguyệt trở nên dè dặt với tôi hơn. Họ cho rằng tôi “hơi điên và nguy hiểm”. Tôi thì mặc kệ, còn Thiên chỉ cười khè khè có phần thích thú.

Việc phải nín nhịn tình cảm trong người làm tôi trở nên bức bối vô cùng. Tôi trở nên lặng lẽ và hay cáu bẳn, sẵn sàng nổi khùng lên bất cứ lúc nào. Mấy ông bạn cùng phòng có vẻ hiểu mọi chuyện, nhất là một kẻ láu cá như Chinh “xi ga goe”. Chinh nói:

- Xuân độ này không thích chuyện “chưởng” nữa nhỉ. Đời thiếu gì lúc để yêu, bây giờ cần phải đọc chuyện “chưởng” để nâng cao trình độ đã chứ, Xuân nhỉ...

Vốn ghét tôi trước đây thường “rủa” mọi người chuyện yêu đương, nên ai cũng ủng hộ Chinh, hắn càng trêu già.

- Mày ăn nói cẩn thận, không tao đấm vỡ mõm ra đấy - Tôi vươn người nắm lấy cổ áo Chinh rít lên. Chinh cười hì hì vờ dàn hoà nói:

- Thôi được thả ra. Ơ!... Thằng này thả ra, tao đang nghẹt thở đây này.

Sau khi tôi buông tay, Chinh cảm thấy thoải mái hơn, hắn ngồi nghiêm chỉnh trên giường nói tiếp:

- Bây giờ, có cả phòng đây, tao hỏi mày: Hay sang bên nhà ký túc đối diện làm gì!?

Tôi ngớ ra ấp úng:

- Thì theo anh Thiên đi chơi...

- Được đi chơi. Nhưng sao chơi nhiều thế?

- Thì tao có quen phòng nữ nào nữa đâu - Tôi thanh minh.

- Thế mày thích con gái rồi phải không - Chinh vẫn tiếp tục tấn công.

- Thì chơi cho vui. Mất đếch gì của mày - Tôi vục vặc.

Chinh “xi ga goe” quay sang thông báo sang sảng với mọi người:

- Kính thưa anh Thiên, kính thưa toàn thể cả phòng. Hôm nay, Xuân đã công nhận rằng, anh ta bắt đầu đi “tán” gái.

Dứt lời hắn cúi xuống thẽ thọt:

- Xuân này! Cậu thích đứa nào, nói thẳng ra... rồi anh em giúp.

- Tao chả thích đứa đếch nào cả - Tôi nói cho xong chuyện. Nhưng Chinh là một thằng cha ranh mãnh, hiếu thắng và dai như đỉa. Hắn nói tiếp:

- Kể cả cái Nguyệt cũng không!?

Tôi lúc này đã bốc máu lên đầu, muốn câu chuyện kết thúc càng nhanh càng tốt, nếu không  tôi giết ông bạn cùng phòng mất, nên gật bừa đi luôn.

- Kể cả... ờ con Nguyệt.

- Có thật không?

- Thật.

- Thề chứ!?

- Thề.

- Thằng nào nói sai, thằng ấy là con chó.

- Là con chó - Tôi đáp như một cái máy.

Không khí trong phòng đột nhiên im ắng một cách đầy bất trắc. Chinh dừng mồm không nói tiếp nữa mà nhìn tôi đầy vẻ thương hại, ý rằng: “Thế là mày tiêu rồi con ạ”. Chợt nhận ra những lời đã nói có ý nghĩa như thế nào, nó sẽ ràng buộc mình ra sao, tôi buột miệng văng tục:

- Mẹ! Các ông...

Rồi hầm hừ đi ra khỏi phòng.

*

Tuy Thiên có những điểm không tốt, nhưng dẫu sao anh cũng là anh của cả phòng. Tôi có trách nhiệm phải kính trọng anh ấy. Việc “cướp” người yêu của bạn là không thể chấp nhận, là đáng phỉ nhổ.

Trong hoàn cảnh đó, cùng với cái “tiết tháo” có phần vị thành niên của mình, tôi thấy, việc hy sinh tình yêu là có thể... làm được. Nếu là bây giờ, ngay giờ phút này đây, tôi vẫn sẵn sàng hy sinh tình yêu, mạng sống, cơ thể máu xương mà tổ tiên, cha mẹ đã ban tặng cho Tổ quốc. Cái chân lý đơn giản luôn khắc sâu trong trái tim tôi là: “Hạnh phúc cá nhân chỉ trọn vẹn khi được đặt trong vinh quang của dân tộc”. Tôi sẵn sàng hy sinh, nhưng chỉ cho Tổ quốc thôi, không phải cho Thiên và vì những lời thề trẻ con như thế.

Ngoài những lý do đã nói ở trên, tôi còn có lòng tự trọng “cao như núi”. Tôi không thể thú nhận mọi điều, nhất là với Thiên. Đó là những ngày khốn khổ, tôi yêu đến nỗi chỉ muốn quỳ xuống chân Thiên, thú thật với anh rằng: Tôi rất yêu nàng, rằng anh “đi chỗ khác mà kiếm ăn”, đừng đùa cợt với nàng.  Nhưng tôi mãi không thể làm điều đó...

Khi không được yêu, làm anh hùng thật khó, tôi cảm thấy mình như người bị đột quỵ vì đói bụng, bao nhiêu sức mạnh chợt mất sạch đi đâu hết, bao nhiêu ý chí, lý luận sách vở cũng trôi tuột đi đằng nào. Tất cả chỉ còn lại nỗi đau lặng lẽ chuyển bò khắp cơ thể. Chẳng còn hơi sức đâu mà tự ái, mà danh dự, mà khí tiết, tôi nằm trên giường buồn bã nhìn cuộc đời như người đang hấp hối...

Chinh “xi ga goe” hết chịu nổi, đi đi lại lại, mồm chửi rủa liên hồi. Hắn chửi tôi là đồ nói phét, đồ mít ướt, đồ con vịt, “chân gỗ mà đòi mọc lông” v.v.. Hắn nói tôi mà yêu thì nhận đi một câu là xong, rồi có gì anh em giúp. Đằng này cứ ườn ra đấy, định ăn vạ ai...

Cuối cùng, bằng sự nhu nhược, yếu đuối của mình, tôi đã giành được sự động viên giúp đỡ của bạn bè (những người bạn trung thực yêu quý). Chinh “xi ga goe” và hai người khác được cử làm sứ giả đi thương thuyết. Không biết “ông bạn vàng” ba hoa thế nào, mà ngay chiều hôm đó, nàng (có bạn gái đi kèm) đến thăm tôi...

Từ hôm đó trở đi, tôi công khai “tìm hiểu” nàng, còn nàng cũng chấp nhận tình cảm của tôi. Thiên vẫn cùng tôi đi chơi, cũng như vẫn có những chàng trai khác ngồi nói chuyện với chúng tôi ở cái giường đơn của Nguyệt. Nhưng tôi bao giờ cũng là người ra về sau cùng, đó như là sự ngầm công nhận quan hệ của chúng tôi vậy. Tuy nhiên, chúng tôi chỉ dừng lại ở đó, không sao tiến lên được, tôi không sao “làm thịt” được nàng như lời Thiên dạy. Có lẽ, sau một cơn bạo bệnh, tình yêu cần thời gian phục hồi chăng; Hay có tồn tại một dạng “tình yêu, tình báo”, chỉ cần được nhìn thấy nhau thôi cũng là đủ. Mọi sự chung đụng, ôm ấp, vuốt ve hoàn toàn không cần thiết. Liệu có loại tình yêu như thế không. Tôi tin là có.

Cho đến tận bây giờ, tôi chưa một lần chạm đến gấu áo của nàng, chưa một lần cầm tay nàng và điều này hoàn toàn là sự thật, cho dù có người cảm thấy hơi buồn cười, cho rằng tôi là kẻ nói phét (khi nói nàng cũng yêu tôi). Tôi và nàng giương mắt, nói chuyện vu vơ với nhau như thế không lâu. Vài tháng sau, chúng tôi lao vào kỳ thi tốt nghiệp. Khỏi lạc đề, tôi không nói nhiều về chuyện này: thực tập, ôn thi, làm đồ án, luận văn v.v.. Những bước thang quan trọng của đời tôi là: “Ngày đầu tiên đi học, mẹ dắt tay đến trường”, lần thứ hai tốt nghiệp PTTH, và lần thứ ba là tốt nghiệp Đại học. Những gì gia đình mong mỏi tôi đã hoàn thành. Mỗi lần bước lên được một nấc thang như thế, chúng ta lại trưởng thành hơn, có thể đảm trách được những công việc quan trọng hơn, chúng ta phải sống có trách nhiệm hơn... Mỗi lần như thế, chúng ta lại buộc phải xa vòng tay âu yếm của mẹ, rời xa ngôi trường thân yêu với những chùm hoa phượng râm ran đỏ, và lần này, chúng tôi phải rời xa sự bảo vệ của hàng rào ký túc xá, sự đùm bọc của bạn bè... Chúng ta không còn được nuông chiều, không được nhận tiền nhà mỗi tháng nữa, chúng ta phải đối mặt với cuộc đời. Một cái gì đó tan tác, rạn vỡ hoàn toàn, tuy nhẹ nhàng nhưng có thật, và cần thiết đã xảy ra với toàn thể chúng tôi.

Tình cảm giữa tôi và nàng vẫn nguyên lành như thế. Hôm tiễn nàng về quê, chúng tôi nhìn nhau và đinh ninh sẽ chẳng có chuyện gì xảy ra, chúng tôi sẽ sớm gặp lại, lúc đó hai đứa sẽ công khai, thành thực mọi chuyện.

*

Vài năm sau, trong số “sống sót với Thủ đô” vẫn còn Thiên, Chinh và tôi. Chúng tôi vẫn đi lại, thân thiết với nhau như trước. Chinh “xi ga goe” trở thành một triết gia từ khi lấy vợ. Anh nói:

- Tao không hiểu được đàn bà là cái giống gì. Buổi chiều vừa móc túi đay nghiến chồng về chuyện tiền lương, tối đến lại thỏ thẻ yêu đương ngay được. Thật không hiểu nổi...

Thiên cũng đã lập gia đình. Thiên lấy một người đàn bà khô đét, hơn anh đến năm, sáu tuổi với cái cổ đen dài, nhiều gân, chiếc cằm bạnh và gương mặt chữ điền. Khi chị ngúc ngắc cái đầu lúc nói chuyện, trông cứ như một người máy bọc da vậy. Chị ta nằm trong “chiến lược ổn định cuộc sống” của Thiên. Anh lấy vợ vì bất động sản, vì hiệu may nhiều hơn là vì tình cảm. Thiên bảo anh đã nếm đủ “mùi đời”, bây giờ chỉ cần ổn định là đuợc. Cái máu ưa làm số một, ưa làm người quan trọng của Thiên vẫn không thể bỏ. Anh thường la cà đến các quán bia, quán karaoke... để mở bia bằng đũa, bằng bật lửa, quẹt diêm bằng một tay cho các cô phục vụ ở đó xem v.v..

Còn tôi, cuối cùng cũng xin vào được một Công ty liên doanh nước ngoài và chưa yêu thêm một lần nào. Người ta nói rằng: “Chim trời bay qua còn để lại vết”, huống hồ hình ảnh nàng vẫn nguyên vẹn trong tôi. Tôi vẫn nhớ về nàng như chưa hề có cái giấy mời đám cưới vậy.

Thỉnh thoảng, tôi lại về thăm trường cũ. Tôi lại ngồi trên chiếc ghế đá ngắm những tốp sinh viên đi lại. Hàng xà cừ vẫn xạc xào trút lá vào những ngày chớm đông, để rồi lại hồi sinh mơn mởn vào mùa xuân năm sau. Tôi lặng nghe tiếng ồn ào của cuộc sống, nghe tiếng tình yêu sinh sôi trên trái đất này. Tôi lại nhớ về nàng, nhớ về những kỷ niệm đã qua... Không biết bây giờ Nguyệt sống ra sao?

*

Nhân có đợt công cán về quê của Nguyệt (thực ra là tôi cố tình thu xếp với cấp trên). Nàng về công tác ở một trường phổ thông trung học, đã có chồng và ở với chồng trong một ngôi làng nhỏ ven biển. Không nén nổi lòng mình, tôi mượn chiếc xe máy tìm đến nhà nàng.

Từ thị trấn, theo con đường nhựa chạy giữa cánh đồng rập rờn lúa xanh, những ruộng ngô, những dãy ao với rất nhiều ngọn tre nhô lên mặt nước... đi qua nối tiếp những ngôi làng, cuối cùng, tôi cũng đến được nơi cần đến. Tôi sập chiếc mũ xe máy xuống để không ai có thể nhận ra rồi nhìn vào trong nhà. Bà cụ, mẹ chồng của Nguyệt đang lúi húi quét sân. Chồng nàng, một anh cán bộ huyện chất phác, da ngăm đen đang xắn quần tưới, xới mấy luống cúc vạn thọ, rau ngót dưới hàng cau. Nơi bục cửa, tình yêu của tôi, với cái bụng chửa vượt mặt, đang thong thả may vá những chiếc áo trẻ con nho nhỏ...

Thế là xong, là hết, mọi chuyện đã an bài. Tôi không đau khổ vật vã như trước kia. Trái lại, tôi thấy nhẹ nhàng và thanh thản, tôi cảm thấy như trút đi một làn khói nhẹ ở trong người, một chút buồn vương vấn cuối cùng được giải thoát.

Tôi lái xe vòng đi vòng lại trước cửa nhà nàng rất nhiều lần, mà không biết để làm gì. Cuối cùng khi đêm xuống, khi những hạt sương mong mỏng bắt đầu rơi, tôi đứng và nhìn thật lâu vào ngôi nhà của nàng. Trong ánh điện vàng vàng, nàng thấp thoáng đi lại, tôi gượng nhớ về hình bóng in trên tấm ri - đô trước đây, để đánh thức cõi lòng mình, để làm phấn chấn tìm lại được tình cảm yêu đương sôi nổi thuở xưa, để làm ấm cơ thể lạnh lẽo của gã đàn ông cô độc ở cái nơi xa lạ này. Thậm chí, tôi còn cố tình tưởng tượng ra cảnh nàng và anh chồng chất phác da ngăm đen “lục sục” với nhau thế nào để nàng có chửa.  Thế nhưng, chẳng có gì xảy ra cả.  Tôi lặng lẽ nở một nụ cười trong bóng đêm, nhìn ngôi nhà lần cuối, rồi theo con đường nhựa lênh loang ánh trăng trở về thị trấn.

* Dân Nghệ Tĩnh tự trào về mình.

(Báo Văn nghệ)

Giấc mơ son phấn

-Bà có trả không? Chỉ có bà thôi đấy. Mai mẹ tôi về, Bị AIDS rồi. Chết chả mang theo được. Nhưng của ai thì bà nên trả cho người ấy.

-Lúc khác nói chuyện, tao đang bận.

Sanh đập cạch điện thoại xuống bàn, không thay quần áo lao vội ra gara ô tô. Khốn nạn, con cháu gái mới nứt mắt ra đã biết khủng bố dì ruột bằng những cuộc điện thoại cạn tình.

Những vòng xe vô định. Tiếng chuông điện thoại di động đổ dồn, dai dẳng bám theo Sanh qua những con phố quen mà lạ. Cho tới lúc suýt đâm phải đuôi xe người đằng trước Sanh mới tạt sang hè phố, bước đại vào một cửa hàng mỹ phẩm.

***

Triệu chín chị gái ơi. Xài đi, hàng này ngon lành lắm.

-Cô nói cái gì? Tăng giá nhanh vậy? Vừa tháng trước tôi có mua năm trăm-= Sanh nhấn giọng bằng cả nỗi bực tức từ cô cháu gái.

-Trời ơi! Bà chị chả hiểu cho em. Có phải tự dưng nhích lên đâu?

-Nhích? – Sành nháy mắt trở lại vẻ sành điệu thường ngày.

-Vâng, xách tay đấy. Con em em nó là chiêu đãi viên hàng không. Nói thật bà chị, hàng sạch ở em mà không bán thì không đâu trong thành phố này có cả. Nhìn, là em biết chị xài chất nào rồi, lấy cho xem ngay. Chứ hạng người khác á, thoáng qua ra vị, vào ngắm cho đỡ thèm, thấy giá tái mặt. Em chả tiếp. Gớm, tiền đâu. Mà em cũng hơi đâu-Cô chủ hàng tóc đỏ nói liền một chặp, mặt ngoắt bên này ngoéo bên kia, mắt díu lại, nhìn mà như cắt vải. Sanh khẽ đặt hộp phấn xuống bàn, lắc đầu:

-Thôi, hôm nay chị chịu.Chào em- Sanh bước nhanh ra hè.

-Có phải dễ mà đắp được lên mặt gần hai triệu đâu.Mỏi cả mồm.

Lời nói chì chiết xói vào người quẩn trong đầu Sanh. Bạc thật, bạc như phấn. Nó vừa nịnh mình xong lại buông lời ngay được. Cô thấy nóng nóng mặt. Chen quệt là chút gì ngại ngại, cái vẻ ta đây hơn người bị lột bẽ bàng.

Một khi biết là đắt, Sanh vẫn mua trong cảm giác kiêu kiêu sung sướng. Thừa hiểu nó uốn lưỡi nhưng còn hơn cái vẻ mặt khinh khỉnh . Sanh tự an ủi: Nó chớt chát cho xuôi mồm, cho dễ mua dễ bán, miễn là hàng xịn, hàng hiếm, thơm lâu, bôi đâu mịn đấy. Không nhiều người dám bỏ ra mấy tấn thóc đổi lấy cái hộp con con bằng lòng bàn tay để rồi quệt quệt lên mặt vài lần đã hõm xuống, hở cả đáy, thế mà Sanh chơi mới sành điệu chứ. Và từ khi làm khách của hạng son phấn này chưa bao giờ Sanhh phải nghe những lời xách mé như hôm nay. Ngưòi Sanh dấm dứt như mấy ngày chưa tắm. Mặt nóng rát, cảm giác như có hàng nghìn cái dằm lao ra, nhằm vào mặt Sanh từ những đôi mắt nửa tò mò nửa khinh khi của những người hàng phố đang dõi theo từng bước chân. Sanh quay ngoắt lại,vẻ tỉnh bơ đặt hai triệu lên tủ kính. Cô chủ tóc đỏ mặt nở bừng, cười díp mắt, luống cuống vừa tháo vừa giật cái nhẫn, mở nắp hộp, gậy một chút phấn, run run bôi, miết nhè nhẹ, rồi thật khẽ khàng nâng bàn tay béo múp của Sanh lên: -Chị nhìn đây, vẫn hồng , không chì nhé. Đảm bảo không khoét da. Bà chị tinh lắm, ăn hết nhiều chứ thứ này tiêu mấy phải không ạ?

Sanh thả tọt hộp phấn vào túi sắc, đi luôn ra cửa, để mặc cô chủ mỹ phẩm cúm cúm chạy theo, nói với- Mới lần đầu mà mướt ghê cơ. Lần sau nhớ đến hàng em nhé. Rất mong được phục vụ quý chị...

Lại những ánh mắt hàng phố....

***

Sanh từ từ chuyển vòi hoa sen khắp cơ thể để dòng nước ấm mơn man, mơ màng cảm nhận sự chuyển động thăng hoa của từng đường gân thớ thịt.Cái cổ trắng ngà. Bầu ngực nây mịn. Suốt đùi khép kín,mượt như lụa. Nước lan chảy trên người Sanh tựa tráng men.Những giọt nước bắn lên, rơi xuống chung quanh làmphòng tắm bé lại, như có ai muốn ôm gọn lấy cô. Người muốn căng mọng lên. Tự dưng Sanh nhớ chồng, thèm cảm giác hai dòng nước hợp làm một.

Vặn vội vòi hoa sen, Sanh với khăn tắm màu hồng tím choàng lên người, quấn chặt lại,bó cái khát khao rất đàn bà và rất đỗi tự nhiên. Cứ nguyên vậy Sanh ra phòng khách thả người xuống ghế, tuệch toạc dạng chân, nghẹo đầu, để rơi bầu ngực xuống đệm đếm cảm giác lành lạnh theo từng đợt gió nhẹ liếm từ bàn chân, trượt theo bắp đùi, tới rốn, qua khe ngực, lên cổ, vòng sang, nhồn nhột nơi gáy.

Từ lâu, Sanh có thể tự do làm những gì mình thích. "Gia đình đã tuỳ nghi di tản"- Cô nói như vậy khi có ai hỏi thăm. Cô hài lòng với cuộc sống hiện tại. Chả nắng, chả gió,chả mưa, chả bụi. Hệ thống máy tính, camera màn hình lớn lắp đặt giữa nhà giúp cô "truy cập toàn cầu". Công việc cô bàn giao cho quản đốc, nội trợ có quản gia cùng mấy người giúp việc . Cô bỏ tiền ra nuôi họ và họ bỏ sức phục vụ cô.

Có tiếng chuông.Sanh nhắc điện thoại. Tiếng nói đập vào tai: "Cô có trả không?" Cạch! Lại con cháu. Nó còn cúp máy trước. Chắc sợ Sanh không nghe nên nó không chào hỏi nữa. Mà chào làm gì khi đã đến mức này. Cảm giác nhẹ nhõm biến mất. Sanh nhấn nút gọi, rời tay, đã thấy ông Du gõ cửa.

Như mọi khi, cánh cửa chưa mở hết ông Du đã lọt vào phòng. KHông nói lời nào, ông nhỏ vào tay thứ nước sát khuẩn nhẹ, xoa xoa từ cánh tay trở xuống rồi lẳng lặng tháo khăn tắm mặc cho Sanh bộ nỉ hồng . Rút cái que bạc từ trong túi áo ngực, vê vê từng lọn bông, cắm vào lọ nước cất pha bạc hà, ông khẽ khàng lăn lăn lên người, lau từng kẽ tay kẽ chân cô Sanh. Rồi vẫn dùng bông lót dưới ngón tay trỏ ông Du lần lần lựa từng lọn tóc, vuốt nhẹ nhàng. Chừng tóc gần khô ông Du mới dùng mười đầu ngón tay khẽ chải xuôi theo tóc. Chỗ nào vướng, ông nâng đầu cô lên, luồn tay như múa quanh cổ ra gáy. Tất cả diễn ra như đang trôi. Ông chăm sóc Sanh trong bóng tối bưng bởi chiếc kính đen sì dày gọng kiểu của người mù bẩm sinh. Người ông toả lên mùi hương trầm bí ẩn như cảm xúc của người đàn ông khuyết tật luống tuổi chưa mấy lần chung đụng với phụ nữ trước cơ thể hừng hực khát khao.

Giống như bao lần khác, hiếm một tiếng động lớn,và chưa khi nào cô Sanh để tâm xem công đoạn sau này tốn bao nhiêu phút. Bởi cả hai chả có gì thúc giục. Chỉ thầm nghe cái hun hút se se lan toả từ bạc hà , tự đón nhận sự rộn rạo chạy quẩn lên hai bầu vú, theo hai bên lườn, giần giật nơi đùi ẩn trong những vòng sáng đan màu nơi đáy mắt.

***

Trước đây chả cần ông Du mù, không cần bông với bạc hà Sanh cũng đầy ắp cảm giác tê tê hun hút ấy. Cái ngày Vai còn ở nhà này, giữa những năm tháng nghèo khó. Ngó lên ngó xuống chẳng có gì đáng kể ngoài bộ nồi inốc mà bạn chồng cô mừng ngày cưới. Dành dụm mãi vẫn chưa dám đẻ một mụn con. Mọi sự diễn ra với các động tác xổm bệt cho đến giật thẳng người, đi đâu thì đi chứ cứ về nhà xoa xoa đập đập vài cái là có thể lôi nhau vào ngủ. Giữa những giấc tàm tạm ấy muốn tâm sự gì thì tâm sự, muốn trách gì thì trách.

Nhưng rồi bỗng đâu khoảnh đất "rau dại chó đái" mà Sanh đứng tên mua hộ cho bà chị đang lao động ở Libi cách đó chục năm được rải vàng vì trở thành mặt đường quốc lộ. Cô cắt ba, mỗi khoảnh cũng non bốn sào, sau lại cắt bảy, bán sáu phần lấy vốn lận lưng. Ai ngờ cô chị lại tính giỏi thế. Bao nhiêu tiền cứ gửi hết cho Sanh. "Chị bên này chỉ biết kiếm mà không thê giữ. Chị nhờ em". Cả đời chả bao giờ có nhiều tiền, làm thủ quỹ của một xí nghiệp làm ăn lỗ nhiều hơn lãi, vốn chưa về đã đi đã thấy thiếu nên Sanh cũng không dám để tiền của chị trong nhà, nghe lời mua hết đất. Như bao nhiêu người nghèo bất chợt giàu sổi, Sanh phô trương, nghĩ đơn giản, muốn thể hiện là có tiền thì phải chìa ra cho thiên hạ thấy, có vậy họ mới nể. Thế là đôi bàn tay rám nắng rạng dần màu vàng. Ra đường người ta không chỉ nhìn vào mặt mà tướt lên tướt xuống rồi đậu lại nơi những ngón tay Sanh cuộn tiền. Nhà cửa từ túp lều con con vọt lên hơn cây cột điện. Lại chạy chọt chuyển được cho chồng từ vùng cao về đơn vị gần nhà. Tiền lương mong đợi bấy lâu thành ra thứ tiêu vặt. Nhận về, vợ chồng đi phố, thích thì vào ăn, mua đồ không cần tính toán, chọn tha về hàng đống mà nhiều thứ chả buồn sờ thêm.

Bỗng chốc, Sanh thấy mình có giá hơn.Công việc thủ quỹ ở cơ quan cô nghĩ sao nhàm chán, cứ ngồi đếm tiền của người khác để mỗi lần phát ra lại vừa thèm vừa tiếc, thèm tiếc thứ rõ ràng không phải của mình. Chả như buổi không nơi nương tựa, cạy cục mãi mới kiếm được việc làm. Sanh có bầu, thêm lý do đầy đủ để cô xin nghỉ việc không tiếc nuối.Cô con gái bé bỏng chào đời an toàn được mọi người khen là mệnh đỏ vì có bà cô chết trẻ trong họ phù hộ nên sinh vào lúc bố mẹ có của ăn của để. Vai kể cho anh em trong đơn vị đến chúc mừng. Họ cùng tán thêm rồi cười vui vẻ. Sanh nghe, cũng cười góp nhưng hơi ngường ngượng. Sự khó chịu như quả bóng bay mà những câu đùa tếu táo hồn nhiên của bạn bè vô tình thổi lớn.

Dần quen với công việc ăn tiêu thừa thãi đến mức tưởng như vốn trước nay vẫn thế. Sanh ngại nhắc tới quãng thời xưa. Giờ cô có người giúp việc . Con mới một tuổi đã thấy rảnh rang, lại muốn chui ra khỏi căn nhà cao ngang cột điện mà mấy năm gần đây trong đó cô là đỉnh. Bồng bềnh cảm giác trên cao, Sanh bàn với chồng mở công ty riêng chuyên kinh doanh tư vấn nhà đất. Cô quay lại tìm mọi cách mua những khoảnh đất mình đã bán kể cả cho người trong họ. Cô lăn lộn chao chát, xẻ ngang xẻ dọc, đưa đi chỉ lại lấy tiền chênh lệch. Cô thuê, mượn danh nghĩa của tất cả anh em, bạn bè thân thiết cũ. Khả năng tính toán của Sanh được phát huy đến không ngờ. Chỉ nhìn thoáng cô đã ước tính sẽ lãi được bao nhiêu. Số vốn công ty Sanh qua ba mùa sốt đất tăng hàng chục lần. Chị Sạch cùng thời thế đã cho cô đôi cánh, Sanh bay được trên đất đai quê nhà, nhìn ra tiền và biết đáp đúng lúc.

Sanh yêu vô cùng cái "nhiệt kế tiền" và không chỉ mong, cô thực sự đổ mồ hôi để nó tăng lên. KHông để gia đình cô trở lại cái thời khốn khó, vợ chồng lọc cọc xe đạp, ra đường cứ bấu bíu lấy nhau, tưởng không có nhau là ngã, là chết.

Cuộc sống không còn phải chi li từng đồng, tính từng ngày, tằn tiện từng khoản như truớc cho Sanh đẫy đà nở da, mặn mà nhan sắc. Soi gương, cô xót xa tiếc bao lâu nay thờ ơ với mình quá. Cái tay sạch thế mà bạ cái gì cũng sờ vào? Quần áo mới tinh sao để cái mặt cũ kỹ? Người như thế, lúc trước như vậy sao giờ lại khác? Sanh đặt cho mình câu hỏi và quyết định thay đổi một cách đồng bộ. Thời bây giờ cái gì cũng đi đôi đi ba, cái nọ là của cái kia, không cọc cạch vá víu được. Đơn giản từ cái khoác lên người cho đến vật dụng gia đình, rồi từng hành động, cử chỉ trong cuộc sống. Mọi người bắt đầu thấy một Sanh "Cách mạng triệt để". Sáng tác nguồn gốc mới, đổi cá tính, tập làm người sang... Cô rất quan tâm đến trang phục.Nếu như đã mặc áo đỏ thì quần đỏ, hoặc màu tương phản mạnh như đen, xanh... cùng các phụ trang có chi tiết đồng màu với áo, như cạp gấu, viền chỉ đỏ, kính gọng vàng, giày thêu hoa đỏ, giây đeo chìa khoá hình con gấu vàng mắt đỏ. Quần hin áo hin mặc trong cũng có màu đỏ nốt. ..Cô nói, người có cái gu riêng biết chọn lọc những thứ mắc lên người là vậy. Đã không diện, không có tiền thì thôi. Đằng này Sanh có, lại còn cả một thời thiếu thốn nên Sanh ăn chơi hơn người thừa tiền. Không chỉ cho hôm nay, ngày mai mà bù cả hôm qua....

Sanh bị cuốn theo dòng đổi đời tân trang thay thế. Hễ một cái hỏng, Sanh bỏ tất cả bởi cảm giác chương chướng những thứ còn lại. Bộ quần áo đỏ đen đã đi vào thùng rác chỉ vì cái vòng tay hoa đỏ tự dưng bị đứt. Cô không cho người giúp việc làm giẻ lau lại lo bị xúc phạm, rồi có lúc chúng nó bảo mình đã từng khoác thứ giẻ đó lên người.. Vai một lần lỡ kéo mạnh tay làm gẫy chân ghế phải thuê thợ sửa, chiếc đinh chặn ngang hơi lồi hơn bình thường làm Sanh mỗi lần nhìn thấy bừng bực. Qua mấy hôm, bộ bàn ghế giả cổ ấy được thanh lý bằng bộ gỗ pơmu nghe quảng cáo rằng có thể đuổi muỗi , lại lưu thông khí huyết... Vai hỏi: Khí huyết ở đâu nếu chỉ ngổi> Sanh bảo: cho tốt mông chứ sao. Mà đã như vậy thì tủ, kệ, khung tranh, lót chén, thùng rác, guốc đi trong nhà.. cũng phải thay cùng loại gỗ. Hàng chục triệu đi tong. Sót ruột, bảo vài lần không nghe, sẵn tính nể vợ Vai đành làm ngơ: Thôi thì cho cô ấy thoải mái là được.

Vai an vị trong tư thế người chồng yêu vợ hiền lành, nghĩ mình chẳng làm được mấy. Lo liệu quyết đoán toàn cô từ ngày mới lấy nhau. Vai yên tâm công tác, mải miết với những kế hoạch nọ phương châm kia ở tầm vĩ mô đại sự. Không nhờ vợ thì mấy đồng lương của anh không đủ thay thảm chùi chân. Vợ chồng vẫn đùa nhau- Chả sao. Cả chuyện Sanh đi làm thủ tục đổi tên cha mẹ đặt cho anh là Vại sang Vai.

-Nghe nó có dư âm, hơn chán vạn cái vại cái chum nhà anh. –Sanh bảo thế, Mà chính Sanh cũng đổi tên Sành của cô ra thành Sanh, Điều này cô nói thuyết phục hơn- Cha mẹ em ngày xưa nghèo lắm, mới đặt tên chị Sạch, em Sành, thằng út là Sanh để ghi nhớ cái thời thiếu đói khốn khổ. Nhưng út nó mất sớm, những đứa sau toàn hỏng từ trong bụng mẹ. Dự định trước đó đã không thành, thôi thì cũng là thoả nguyện ý trời. Em đổi thành Sanh cho nó có tương lai. Chị Sạch, em Sanh, thoáng nghe tưởng là Sạch- Xanh, đúng với tiêu chí xã hội hiện đại nhé. Phải đổi thôi, chứ ai để trong nhà toàn Sành với Vại.

-Thì cũng từ đất mà ra cả- Vại chống chế.

-Nhưng em nghe nó bẩn, nó lạc hậu lắm.

Mà "lạc lõng" thật so với cuộc sống của Sanh bây giờ. Trong nhà toàn thứ sáng bóng, chọn lọc kỹ. Kim loại không gỉ, gỗ loại A, vân hoa, sơn bóng, hở ra lại lau. Vải cotton, không pha sợi tổng hợp. Dù có chóng rách chóng hỏng mau sờn nhưng thông thoáng khoẻ người. nay mặc chưa kịp cũ đã chán, muốn thay, cần gì phải bền. Giấy nhẵn mặt, hai lớp, không độn, không pha màu hoá chất. Máy móc hiện đại, không CFC, không khói, không ầm ĩ, không thải khí gây thủng tầng ôzon. Nước thật trong qua ba lần lọc. Thức ăn chế biến từ thực phẩm tươi sạch tiệt trùng, không dùng phẩm mầu, không để dư, và không ăn đồ thừa. Khi rửa, xả nước rửa trôi, nồi niêu bát đũa cô chuyển sang dùng đồ bạc, pha lê, hoặc thuỷ tinh ...

Gia đình dần dần hình thành quy định hạn chế hết mức chuyện tiếp xúc với những thứ Sanh cho là bẩn. Đi đâu không muốn ngồi, không muốn va chạm vào ai, cầm mó gì cũng thấy ghê ghê, muốn đeo găng, muốn lót, muốn rửa, rửa đi rửa lại. Ban đầu là thế, sau mãi thành ra cô tránh tất cả các cái không phải là của mình, trừ một thứ đã làm cô thay đổi và luôn trong tình trạng trốn chạy hiện nay. Cô quên, hay vì nó, chính SAnh cũng không muốn biết rành rẽ. Cô chỉ ưng thứ đẹp, sáng, thơm. Nhân viên công ty cô chọn mặt gửi vàng, tiêu chuẩn đầu tiên là trông sáng sủa, thông minh, hiện đại, biết làm đẹp. Cô nghĩ thế mới có chí tiến thủ, không quấy quá cho xong. Trong tiền lương cô cho thêm khoản phụ cấp thời gian son phấn. Nhân viên xấu trước chót nhận sau dần dần thải.

Có bữa, Lụa- Người bạn gái thân nhất của Sanh đến chơi. Được vài phút, Sanh cáo bận có việc công ty phải đi, Người ở người về vẻ lưu luyến chia tay. Đến giữa đường, Lụa mới nhớ để quên chiếc túi liền quay lại. Ngỡ ngàng, Lụa thấy Sanh đang nhăn mặt chun mũi dùng hai ngón tay nhón cái túi xinh xinh cô vừa mua, giơ giơ về phía trước như để tránh không dính vào người rồi thả bụp vào túi ni lông, buộc túm lại, nhét vào giá để dép. Sanh quát người ở lấy nước tẩy lau ghế chỗ Lụa vừa ngồi, miệng chèm chẹp: Gớm, lê la khắp nơi, Bên cửa sổ, mặt Lụa thần ra nhìn, nghe cái nóng bốc dần từ chân tóc.

Từ ấy không bao giờ Lụa đến nhà Sanh nữa. Bạn bè thời nghèo khó có việc muốn gặp Sanh cũng khó tìm cô lắm. Sanh đã chuyển vào khu nhà đẹp nhất của thành phố. ấy là Sanh muốn thay hàng xóm. Mỗi lần đi qua nơi ở cũ cô cứ muốn quay mặt đi, lòng tự hỏi: Sao thời ấy mình sống được ở đấy nhỉ?

Làm quen, tìm cách gần gũi, Sanh hoà nhập với những quý bà quý cô quần áo thơm tho. Như họ, ra đường cô ngồi ô tô, đến nơi làm việc ở phòng điều hoà, về tắm phòng xông hơi, lúc nào cũng có người bưng bê dạ thưa phục vụ, nên bụng nở, mặt xệ vẻ phát tướng. Lớp bạn mới được hình thành. Bạn nghèo một thuở Sanh từng mượn danh, từng bá vai bá cổ nay cô tìm cách tránh. Những ánh mắt lạnh, trả lời ậm ừ, bạn dần ngại gặp, chả muốn đến chơi rồi ngay cả điện thoại cũng thôi luôn. Mỗi sáng thức dậy trong chăn ấm nệm êm Sanh thấy mình thật viêm mãn.Xung quanh cô giờ đây toàn người sạch sẽ, hào nhoáng, phong thái lịch sự , ăn nói hoa mỹ, gương mặt tròn tươi tắn, no đủ, ánh sắc màu rượu ngoại, màu son phấn, màu cảm giác có tiền, có quyền hơn người khác.

Những món tiền bạc triệu của Sanh sẵn sàng thả vào những quầy hàng lấp lánh đổi lấy những thỏi son, kem bẹn, phấn mông, thuốc chống nhăn, nước vuốt mi, sơn móng, keo tóc... hay những giờ khắc như phim , làm điệu làm bộ. Sanh tung tăng giữa đời với tiền nhưng ngoài chuyện phấn son, tạo dáng cho mình, cô không mấy khi quên tính chi li tỉnh táo của người từng làm thủ quỹ, nhất định không để cái két của mình bị vơi đi một cách vô lối. Rồi sau những phút cắm cúi với những bữa ăn ngon, sạch đẹp, SAnh nhận ra sự chênh lệch từ cái lướt mắt rời đĩa đỗ Hà Lan xanh luộc với cà rốt ánh lên trong đĩa thủy tinh hiệu Arcoc của Pháp chạm vào gương mặt cũ kỹ sạm nắng của chồng. Sự so sánh bắt đầu ngấm ngầm trong Sanh. Sau bao nhiêu năm đầu gối tay ấp mà giờ Sanh mới phát hiện rằng Vại của mình khá bẩn. Đi ngủ chẳng mấy khi rửa chân. Khi nhắc liền chùi luôn vào chăn rồi mới giơ cho vợ xem:

-Em này, anh rửa sạch lúc tắm rồi còn gì.

-Nhưng, anh vừa mới ra vườn hút thuốc, bụi nó quẩn lên. Anh ra rửa lại đi, từ đầu gối trở xuống thôi cũng được.

-KHó tính thật, em dạo này... Vừa về, bắt lột quần áo ngay, thay đồ trong nhà, sờ vào thứ gì cũng phải rửa. Đứng cửa nói với ông tổ trưởng đến nhắc việc phường mấy câu cũng phải lau mặt. ông ấy có hủi đâu mà em ...

-Giời ơi, vợ mới nói một, chồng nói mười. Anh có biết là ông ấy nói như nhổ ấy không, bắn hết cả nước bọt vào người ta. KHông rửa mặt đi để vi trùng nó lan khắp, vào thơm con lây sang con, tối vợ hôn thế là nhiễm tất.

-Sạch quá đâm hay ốm. mất hết cả khả năng miễn dịch. Vệ sinh tốt, nhưng vừa vừa phải phải thôi. Người ta vẫn vậy, trước chúng ta cũng đơn giản thế, có làm sao đâu?

-TRước khác, bây giờ khác, người ta sao kệ người ta, Không có điều kiện thôi chứ ai chả muốn sạch. –Sanh không nhìn chồng cứ vừa giũ chăn vừa nói tưng tửng. Vai co người, gối đầu lên tay, định cãi vợ tiếp lại thôi. Ngày xưa, mỗi khi vợ chồng có chuyện tranh luận, Vai chỉ đặt tay lên eo vợ khẽ kéo là Sanh đã thu người gọn trong lòng chồng và "trận chiến" kết thúc. Nhưng hôm nay Vai không thể dùng phương pháp ấy, anh chợt nhớ lúc nãy anh rút ví trả tiền điện xong chưa kịp rửa tay. Cô ấy biết thế nào cũng rít lên.. Phản xạ, Vai đưa bàn tay đã nắm chặt lên gãi mũi, mãi mà không hết ngứa, chỉ thấy rát. Sanh rất sợ giây bẩn từ tiền, cô từng bảo: Thế gian này bẩn nhất là tiền, theo các nghĩa. Người ta để nó ở mọi nơi, quệt tay lung tung rồi lại sờ vào tiền. Trứng giun, máu người, phân chó đều có cả đấy. Vậy nên các thứ đựng tiền, dính đến tiền không được để gần người.

-ơ, anh rửa đi để đi ngủ- Sanh lại giục.

-Thôi, mai anh rửa, buồn ngủ lắm rồi- Vai nhăn nhó.

-Mai gì, có bẩn mình anh đâu, tối cứ rúc vào chăn em là liệu đấy.

-Anh nằm lui ra vậy- Vai nhích dần ra mép giường co ro nhưng không tài nào ngủ được. Nằm bên, Sanh cứ quay ngang quay ngửa. Cực chẳng đã, Vai đành ra rửa tay chân, chịu khó còn hơn phải để cho Sanh làm mình làm mẩy. Vào chưa thấy mặt thì đã nghe tiếng cười như thuỷ tinh vỡ của Sanh. Cô ôm ngay lấy chồng thủ thỉ: Em yêu anh lắm. Phải sạch sẽ thế chứ. Ra ngoài đừng có dùng thứ gì chung, em để sẵn trong túi cho anh lọ thuốc sát trùng không cần nước, chỉ xoa vào tay.. Đi đâu anh chịu khó ngồi xổm, đừng có nghĩ sạch như ở nhà mà ngồi bệt xuống. Rồi tay nắm cửa, cần gạt vòi nước, vô lăng, ghế ngồi ô tô, bàn phím vi tính, điện thoại... chỗ nào cũng bẩn cả, động vào phải rửa, không thì lau tay ngay. Tốt nhất là nên làm sạch nó trước khi sờ. Như cái vòi nước, anh cứ vặn ra rồi hớt nước lên rửa cái cần gạt đã. Có thế, khi đóng lại mới không bị dây bẩn vào tay vừa rửa. Nhớ chưa?

Kể từ đó, cứ lần nào đến đoạn Sanh hỏi "Nhớ chưa?" là cái gậy chống mí mắt của Vai gẫy rụp, mí mắt đổ sụp xuống, bắt đầu giấc ngủ nhiều mộng mị. Còn Sanh thường thì trở lại lấy gương soi. Cô rất thích soi gương về đêm, khi tất cả đã chìm vào tĩnh lặng. Dường như lúc đó cô được đắm mình hơn và nhận ra bản thân rõ nhất. Nhưng chính vì thế mà lần nào trước khi ngủ thật sự cô cũng nhìn thấy bộ mặt nghệt với dáng ngủ rất bành chướng của ông chồng, duỗi hết tay chân, để lộ đôi gót bợt màu thô nhám, mấy đầu ngón tay vàng hun thuốc khói, để lại nghĩ vẩn vơ, đâm sợ, và xa chồng lúc nào không biết. Nhà đẹp, vợ sạch, hà cớ gì để tồn tại một cái bongsa nồng khét lượn qua lượn lại trong nhà. Chả bù thời trẻ, ngồi dãi thẻ đầu hè, rồi lăn lê bờ đê, vun lá lẫn rác đốt nướng những con cá vừa bắt được mang còn dính đầy bùn, ăn ngon lành. Vai cùng đồng đội hành quân qua, thấy vậy còn trêu ời ời: Cho xin với hậu phương ơi. Thế rồi lớn, rồi tìm về, rồi yêu. .. Đi đám hiếu hỉ Sanh thường lấy thuốc lá cho Vai. Hai đứa gặp nhau rỉ rả hết chuyện này sang chuyện khác, Cũng chẳng khi nào cấn cá chuyện bẩn sạch, chuyện trước khi gặp Sanh, Vai vừa lăn lê ngoài thao trường, lúc ấy chỉ thấy thương, thấy nhớ, được gần nhau là vui lắm rồi.

Ngồi nhìn chồng sốt rộp môi, Sanh tự trách mình, Vai đâu bị cảm nếu Sanh không có thói quen lau rửa, thay quần áo khi chồng đi đâu về mà sà vào ôm ngay, khiến hôm nay dù dãi nắng Vai cũng đi tắm trước để được vào chơi với vợ con. Chả lẽ bây giờ Sanh hết yêu chồng? Không phải, có điều cô đã tự làm mọi sự phức tạp hơn, chính Vai cũng thừa nhận việc vệ sinh thật tốt, anh đang cai dần thuốc lá,, nhưng phải nói là Sanh cầu toàn thái quá.

Qua đận ốm, Vai không còn làm ngơ trước sự thay đổi của vợ, bắt đầu khuyên nhủ, đưa về các miền quê chơi, hoà mình vào với thiên nhiên, mua một số tờ báo khoa học... Cuộc sống dần dần trở lại cân bằng.

Nhưng đúng lúc Sanh định cùng chông dung hoà chuyện gia đình, sao cho vừa hợp với lối sống mới vừa dễ chịu lại xảy ra chuyện.Hôm đó, bố mẹ chồng ở quê ra chơi, Sanh rời công ty sớm, tiện vào trường đón con luôn. Con bé thấy mẹ mừng quýnh nhảy cỡn lên, ngã vào vũng nước bẩn ngay bậc lên xuống. Sanh vẫn cười, đỡ con dậy, trêu: "Chuyện nhỏ như gì nhỉ?" Con bé đáp: "Như con thỏ trên bãi cỏ", và nhe răng cười. Nhưng về nhà, Sanh mắng cho con một chặp, bao bực dọc ở công ty vỉ mảnh đất mới mua nằm trong sự thay đổi đất nông nghiệp, Sanh trút lên đầu con. Vừa nhìn chiếc túi dứa đựng quần áo lẫn hoa quả của bố mẹ chồng để trên giường Sanh vừa nhăn mặt quát con:đồ dơ, dơ từ đời này sang đời khác. Bố mẹ chồng cô đang ngồi trong bếp, đưa mắt nhìn, rồi lặng lẽ ra đường. Sanh không cho con ngồi trên giường cũng không được trèo lên ghế vì quần áo bẩn, sợ giây ra nhau. Đã vậy, con bé còn cho tay trỏ lên miệng mút mút- cử chỉ mà Sanh rất hãi, nó gợi lại hình ảnh cô nhấm nước bọt đếm tiền ngày xưa.

Trong lúc chổng mông thay quần áo cho con, Sanh giật mạnh cái quần bẩn làm con bé ngã ngửa người ra sau, đập đầu xuống đất. Vai đưa bố mẹ về đến cổng, nhìn thấy con ngã mà không làm gì được. Chạy vào đến nơi thì con bé đã bất tỉnh. Đưa đi viện cấp cứu, nó qua khỏi nhưng chấn thương thì để lại di chứng động kinh. Vào một lúc, nỗi sót thương con cùng bao kìm nén lên đến đỉnh của sự chịu đựng. Vai giơ tay tát vợ. Sự mất mát quá lớn cả về con và về mình, về tình yêu gia đình làm Sanh chới với. Cô bỏ đi hàng tuần liền, vì sợ phải trở về nhà, sợ trông thấy cảnh con sùi bọt miệng, kích động, tím tái, lăn giữa sàn nhà bóng lộn mà Sanh từng tự hào biết bao. Cô trở về khi lá đơn ly dị đã có chỗ để ký. Vai đem con sang khu tập thể đơn vị chăm sóc. Sanh trở lại cuộc sống độc thân như cái ngày bố mẹ cô mới mất vì hoả hoạn, chị Sanh giành được ưu tiên đi lao động ở nước ngoài- quãng thời gian Sanh luôn phải sẵn sàng xù lông nhím để sống khiến cô trở nên rấ nhiều khi cực đoan sau này.

***

Đứa con đến tuổi đi học, chị gái Sanh về nước, định lấy đất từng nhờ cô em đứng tên để làm ăn, tiện cho con đến trường. Nếu ở bên kia, Sạch lo cho con lớn lên không còn là người Việt , cũng chẳng ra người Libi, đúng lúc Sanh không sẵn tiền. Cô vừa đầu tư hết vào khu du lịch sinh thái . Hơn nữa Sanh cũng chưa muốn trả nợ đã nhân lên rất nhiều dù bắt đầu là nhờ chị Sạch nhưng cũng được đóng góp bằng công sức của cô. Sanh chần chừ, mãi mới lo được khoản tiền bằng với số vốn ban đầu của chị, tuy nhiên so với hiện tại nó đã mất giá khá nhiều. Sạch nghi ngờ, xót của, bóng gió xa xôi. Sanh buột mồm trong bữa ăn sau gần hai chục năm mới gặp lại: Có gì chị cứ nói toẹt ra, em chẳng ăn không đâu, cũng phải rát mặt sôi nước mắt mới ra cơ nghiệp này.

Sạch thầm thán phục đứa em khéo làm, nhưng nó nói to quá, cất giọng lên mặt quá như thể muốn vuột toẹt công lao mò mẫm tích cóp của cô làm cái thế hơn người là chị trong cô cũng bốc lên. Bao năm ghìm nén nhũn nhặn nơi xứ ngưòi nay mới có dịp bùng phát như một sự giải toả. Cô không ngờ đứa em cũng một tâm trạng như thế. Sự lệch lạc trong cuộc sống người đàn bà thiếu hơi chồng, chỉ hay làm dáng à ơi với thiên hạ, không mấy l ần được nói thật lòng biến Sanh từ một cô gái hiền lành, vun véi?t nam cho gia đình thành một phụ nữ mang gương mặt người khác, sống cuộc đời của mình bằng cái vỏ lạ. Giả giữa đời và cũng không thực với mình, Cha mẹ đã mất từ lâu, giờ Sanh chỉ còn có chị để trút bỏ , xả trôi, trở về với những cảm xúc thật. Bữa gặp mặt thành trận cãi nhau kịch liệt. Mỗi người lỡ một tiếng, lời nối lời không sao gỡ lại, như tất cả sự thiếu hụt, người là gia đình,, người là quê hương với những gì thân thiết tuổi nhỏ, không thể bù được nữa. Trách cứ, dằn vặt, dạy dỗ nhay, và cuối cùng từ mặt.

Sạch bỏ đi. Nay chị lại muốn về, không liên lạc với Sanh, nhưng cô bắt đầu phải chịu đựng những cuộc điện thoại của con cháu Sa ngang bướng đòi tiền cho mẹ nó. Sa bảo, nếu không có sự ra đi của Sạch lần trước, nhà nó không nát đến độ, bố bị người ta lôi kéo nghiện ngập, con dở dang, mẹ mắc bệnh. Không biết có phải mẹ bó bị AIDS thật hay không nữa?

***

Như bao lần nhớ đến quá khứ, Sanh cố tìm giấc ngủ. Ông Du mù vẫn mơn man theo từng đường cong trên cơ thể Sanh. Dường như gấp gáp hơn mọi ngày. Mọi ngày với công việc chăm sóc cho Sanh, được giao kể từ lúc cô cho vào nhà khi vấp phải ông đang ngủ gục trước cửa, trong tối ba mươi cô đơn Sanh cci nhảy điên cuồng, say lướt. Người giúp việc đã về quê hết, chẳng còn ai để nhắc Sanh, tra hỏi ông Du từ đâu đến. Ông Du cho Sanh hơi ấm gia đình, và trở thành người "bà con" chăm sóc đặc biệt của Sanh kể từ tết ấy. Chỉ Sanh biết ông Du vừa thất cơ lỡ vận, sau một trận tranh giành kịch liệt với vợ chồng đứa con nuôi duy nhất trí trá cướp hết tài sản trong chuyến ông đi nghỉ, đến độ sang chấn mù cả mắt, rượu chè, lang thang chán đời dạt vào nhà cô.

-"Này chị kia, đi đâu đó? –Có tiếng quát giật ở cổng, Sanh mỉm cười, Lại thủ tục đầu tiên!- Anh chị muốn vào làm việc phải qua đây. Ngồi trước gương! Đó! Xin lỗi, tôi hơi nặng lời, nhưng phải sửa sang đã. Anh trắng trẻo chỉ cần phải chỉnh lại quần áo. Đứng yên tôi là cho, chớ sợ bỏng. Còn chị kia, đánh phấn được không? Hay để tôi làm hộ?

-Sao kỳ cục thế?: Người thanh niên nhướn mắt hỏi, vấp vào chân ông bảo vệ, theo đà ôm chầm lấy Sanh. Cô phẩy nhanh vai áo.

-Quy định đó, bà giám đốc không tiếp người luộm thuộm, người xấu. Cần phải rửa mặt, chải đầu, là hơi, đánh phấn ở đây.

-Bác được lắm, cuối kỳ sẽ có thưởng. Chăm sóc cậu này đi, tôi vào trước, nửa tiếng nữa sẽ tiếp- Sanh giữ nguyên nụ cười nhấc chân qua cổng bóng inốc, nhưng được một bước đã bị kéo giật lại- ơ cái chị này hay nhỉ. Đi là đi thế nào, trang điểm chưa?

-ơ kìa, tôi đây mà.-Sanh vẫn cười cười.

-Tôi nào cũng thế, không nhân nhượng a. Bị đuổi ra lại chửi người ta là ác.

-Ôi, Sanh giám đốc đây, vừa ra phố có chút việc-Sanh hết cười.

-Vớ vẩn.Bà giám đốc này có bao giờ ra ngoài đường , suốt ngày được chìm trong mộng đẹp. Làm việc qua mạng, đàm thoại hội nghị trao đổi tình cảm bằng máy hết, mặt cứ ngời ngời đâu như bà chị. Tôi từ ngày về đây thấy có mỗi lần nhưng nhớ như in. Bà ấy đẹp lắm, hồng như sen, đen như đêm, mướt như gió, sáng như... mà thôi ngồi xuống đi, mặt mọc rêu thế này dám đùa là bà chủ- Ông bảo vệ ấn Sanh xuống ghế, bẻ ngửa cổ ra sau, bắt đầu công đoạn tô vẽ ngược, bằng những lượt son phấn quết màu sàn sanh, nồng mùi nước hoa rẻ tiền , nhơn nhớt kem lót nhày nhụa trong tay. Dù rất nhanh và chuyên nghiệp nhưng Sanh muốn ói. Công ty Sanh có quy định không nhìn thẳng vào khách khi làm đẹp, thành thói quen không thấy rõ bản chất của ai. Cứ nhoang nhoáng, màu mè từa tựa nhau. Nên lúc này, lần đầu được giáp mặt người bảo vệ thấy cả đầu mụn trứng cá đang tòi dở, cùng đụn nước bọt sùi lên với son phấn ở mép, lông mũi thò dài dính keo chải mắt khiến cô thất kinh, định giẫy. Nhưng lại nghĩ, như thế này tốt hơn hay để nhân viên nhận ra cái mặt thật mà có lẽ đường đi đã làm lợt màu son nên cô ngồi yên và chả mấy thì nhận được câu: Xong ! Đẹp . Vào đi! Đến đây lần đầu phải không? Lần sau nhớ chu đáo hơn nhé, không thì cứ vào thẳng bàn phấn này. Sanh lẳng lặng đi nhanh vào căn phòng làm việc rộng như nhà hát , đầy đủ trang thiết bị hiện đại, thơm tho đầy sắc màu, tịnh không một bóng người. Lạnh lẽo cho cô suy nghĩ lần đầu tiên nó như một cái trại điên bị bỏ hoang, biệt lập với thế giới bên ngoài. Thật mà giả, Sanh đã chìm bao lâu trong thứ ánh sáng hắt ra từ nụ cười đỏ son, ánh mắt đa màu lượn quẩn qua những lọn tóc nhuộm xơ xác. Trong ấy, cô nhìn mà không thấy bởi tự bao giờ mắt đã hoa trước son phấn. Cảm giác đóng keo, không nhận ra sự buồn hay vui của chính mình , không biết ngày hay đêm, không cảm nhận được hương vị của sự sống tự nhiên, đắm mình giữa mùi nước hoa hoá học và ánh sáng đèn. Đưa hai tay vuốt tóc trên mặt, Sanh quay chạy như dại ra cổng, bỗng cô muốn xỉu đi trước ánh nắng dát vàng, Xuân đang về giữa không gian xôn xao...."

ao ao ngoang... Con mèo hoang bên cửa sổ kêu lên bực tức vì cào cách mấy tấm rèm cửa vẫn bay phần phật cho nó thoáng nhìn thấy trời rộng bao la phía bên ngoài rồi lại dán ập vào song sắt như trêu ngươi. túi hoa khô treo ở cửa nó vướng vào chân đứt rơi tung toé xuống sàn nhà. Sanh choàng tỉnh dậy, thấy mình đang nằm trên giường , người nhẹ nhõm chưa từng. Vì thiếu một tấm vải che thân hay được giải thoát ra từ cơn mê ảo?

Không thấy ông Du đâu. Lần đầu ông đã đi đến tận cùng mà chưa được sự cho phép của Sanh. Và cũng lần đầu thấy mèo mà Sanh không la hét. Từ dạo ông Du xuất hiện trong nhà này con mèo hoang thành người khách kín đáo, thi thoảng lén đến, được ông Du tắm rửa kỹ càng, đeo túi thơm ở cổ, ăn chơi chán, nhác thấy Sanh lại bỏ chạy.

Một cơn gió thốc mạnh hất tung tấm rèm, con mèo trắng lao vọt ra cửa sổ để lại một vệt đen dài đọng trong mắt Sanh. Hình như nó cắp theo cái kính đen? Ông Du đi đâu mà bỏ đó? –Sanh tự hỏi/ Sáng mắt trở lại hay là quên?
(TC Văn nghệ quân đội)

Khúc ngẫu hứng

Không khí thật điền viên, ấm áp. Như bà già trong bản sao khổ lớn bức tranh sơn dầu nổi tiếng "La jeune fille au piano" của danh họa Paul Cézanne treo trên tường, bà lặng lẽ ngồi đan trên chiếc ghế xa-lông da mềm và sâu. Con mèo mướp lười biếng nằm ngủ dưới ghế, đầu gối lên đôi chân đi tất len dày của bà. Chốc chốc nó duỗi mình, vươn thẳng tứ chi, mở rộng miệng ngáp, rồi lại khoanh tròn ngủ tiếp.

Đầu xuân, nhưng trời còn rét ngọt. Dù ở nhà, như thường lệ, bà vẫn mặc chiếc áo dài vải the mầu sẫm kiểu cổ thời trước cách mạng. Nét mặt bà bình thản, hình trái xoan, với chiếc mũi thanh tú, đôi môi nhỏ và dày. Một nốt ruồi to bên cạnh, na ná nốt ruồi nổi tiếng của ca sĩ nhạc pop Mađôna, càng tôn thêm cho bà cái duyên thầm rất ưa nhìn. Cặp kính lão nhỏ, mắt tròn (cũng kiểu cổ) treo xệ xuống đầu mũi, và bà thường nhìn trên kính chứ không qua mắt kính như người khác. Bất chấp những nếp nhăn sâu trên mặt và mái tóc phi-dê ngắn bạc gần hết, người ta vẫn dễ dàng đoán biết bà từng một thời là người xinh đẹp và xuất thân từ một gia đình rất nền nếp.

Nếu phải chọn ai đấy là dân Hà Nội gốc, tiêu biểu cho lớp trí thức cũ vừa lịch sự vừa bảo thủ, thì có lẽ bà là người thích hợp nhất. Có cảm giác như cuộc sống mới thực dụng và hiện đại một cách xô bồ bên ngoài không mảy may ảnh hưởng đến con người bà và căn phòng nhỏ bà đã sống suốt bảy mươi năm qua. Bản thân căn phòng cùng các đồ vật trong đó cũng cổ kính và trầm lặng như chủ nhân chúng.

Bà là một trong số rất ít các nghệ sĩ piano ở lại với cách mạng sau ngày thủ đô giải phóng, là người thầy đầu tiên bộ môn này ở Nhạc viện Hà Nội. Bà đã dìu dắt nhiều thế hệ nghệ sĩ trưởng thành. Có người từng dành được giải thưởng lớn trong các cuộc thi quốc tế. Bà nghỉ hưu đã mấy năm nay, với danh hiệu "nhà giáo nhân dân" và "nghệ sĩ ưu tú". Chồng bà là cán bộ cao cấp trong quân đội, một vị tướng chiến trường, hy sinh trong chiến dịch Khe Sanh. Họ không có con. Bấy lâu nay bà sống một mình với con mèo, với chiếc đàn piano hiệu Bekker cũng già nua và quí phái như bà.

Khách đến nhà bà không nhiều. Bà thích thế. Mỗi tuần hai lần vào thứ ba và thứ bảy, bà dạy đàn cho đứa cháu gái mười tuổi của bà em. Nó có khiếu, tiếp thu nhanh. Bà mong muốn và có thể dạy nó thành nghệ sĩ piano có tài. Nhưng nó lại không thích. Cái nó thích là nhai kẹo cao su - vừa tập đàn vừa nhai - và nhạc xập xình chứ không phải nhạc Mozart hay Schubert. Không nói ra nhưng bà buồn. Bà buồn cả việc nhiều học trò giỏi của bà tối tối vào các khách sạn hoặc quán bar chơi đàn cho đám thực khách thô lỗ. Khách của bà còn là những học trò cũ thỉnh thoảng đến thăm, nhất là vào ngày mồng Tám tháng Ba và ngày Hai mươi tháng Mười Một. Và cuối cùng là ông già đang ngồi chơi đàn trước mặt bà lúc này. Một vị khách không mời cũng đến, đều đặn mỗi tháng một lần đúng ngày rằm. Vì sao lại ngày rằm? Cả ông lẫn bà đều không biết. Đơn giản vì đến mấy lần vào ngày ấy rồi quen, sau cứ thế tiếp tục mãi đã hàng chục năm nay.

Ông là thợ (có người gọi nghệ sĩ) lên dây đàn piano lâu năm nhất và cũng thuộc loại giỏi nhất ở Hà Nội. Ông đến để lên dây đàn cho bà, mặc dù gần đây bà ít chơi đàn và do vậy dây đàn ít sai để phải lên lại. Nhưng ông cứ đến, bà chẳng lấy thế làm khó chịu. Họ là bạn của nhau từ thời còn trẻ. Chiếc piano luôn là chiếc cầu nối giữa họ. Thường sau mỗi lần chỉnh đi chỉnh lại những nốt đàn đã quá chính xác, ông thong thả cất bộ đồ nghề vào hộp, rồi cũng thong thả như thế, ông ngồi trang trọng trước đàn bắt đầu chơi bài "Fur Elise"(gửi Elise) của Beethoven, một bản nhạc đượm buồn ai oán mà tương truyền nhạc sĩ thiên tài người Đức này đã viết gửi một nàng Elise nào đó để bày tỏ mối tình vô vọng của mình. Tiếp đến là một bản etude chậm của Chopin mà theo chất nhạc, người ta đặt thêm cho cái tên là "Tristess" (nhạc buồn). Lần nào cũng chỉ hai bài ấy. Bà chẳng biết vì sao, nhưng không bao giờ hỏi. Xong, ông cẩn thận đậy nắp đàn, lấy giẻ lau sạch bóng lần nữa, ngồi xuống cạnh bà, uống nước, trao đổi đôi ba câu vu vơ rồi ra về, cúi đầu chào thật thấp, thậm chí còn ngả mũ nghiêng mình, nếu lúc ấy là mùa đông và ông đội chiếc mũ phớt dạ từ thời Pháp còn lại.

Nhưng hôm nay hình như ngoại lệ. Sau hai bài bất di bất dịch kia, ông chơi thêm một bản nocturne (dạ khúc) của Chopin, bản số 1, và hiện đang chơi bản sonnate "Les Adieux" (Vĩnh biệt) số 26 của Beethoven.

Bà hơi ngạc nhiên, nhưng vẫn lặng lẽ ngồi nghe, không một lần ngước mắt khỏi que đan. Ông đàn không hay, không phải ở mức amatơ, nhưng cũng chưa hẳn chuyên nghiệp. Xuất thân từ một gia đình tư sản sa sút, ngày xưa ông cùng học piano một thời gian ở Paris với bà. Bà học giỏi, có tài, tiếp tục tiến lên, còn ông thì sau nhiều thăng trầm, tự biết không bao giờ có khả năng thành nghệ sĩ giỏi, cuối cùng ông tự chọn cho mình cái nghề lên dây đàn piano, dẫu nó, trước kia cũng như bây giờ, hiếm ai lao vào và chưa bao giờ mang lại cho ông nhiều tiền. Đơn giản vì ông không thể sống thiếu cây đàn này. Không trực tiếp biểu diễn thì ông chăm chút, chuẩn bị nó cho người khác. Và ông lấy thế làm hài lòng. Bây giờ đến lượt ông đàn, lại một bài khó và dài như "Les Adieux", ông không khỏi lúng túng, ngượng ngập. Chiếc Bekker già nua, loại Grand piano, chiếm trọn nửa căn phòng, đang rên rỉ dưới những ngón tay cũng già nua không kém của ông. Những phím đàn màu trắng ngả vàng ngà như nhảy múa một cách miễn cưỡng. Tiếng của nó cũng không còn trong trẻo và sắc gọn như xưa.

Theo thói quen nghề nghiệp, thỉnh thoảng bà ngừng tay, gõ mạnh que đan vào thành ghế, rồi nói to như trước bà là cậu học sinh chưa thuộc bài: "Forte! Forte!" (mạnh hơn, mạnh hơn nữa) hoặc "Tình cảm vào! Chậm thôi, chậm thôi!" Ông ngoan ngoãn làm theo, vấp một đôi lần, cuối cùng ngừng chơi, quay về phía người bạn già.

- Cây đàn của bà già lắm rồi - Ông thở dài.

Đó là một chiếc đàn tốt bố mẹ mua cho bà từ Pháp. Với tư cách là giảng viên lâu năm, sau này nhiều lần Nhạc viện đề nghị cấp đàn mới, nhưng bà không nhận mà vẫn giữ nó như kỷ niệm một thời.

- Còn ông thì không? - Bà đáp, nửa châm chọc, nửa trách móc, như thể chiếc đàn bị chê một cách oan ức.

- Tôi cũng già rồi. Cả bà nữa. Cái gì phải đến, sẽ đến thôi. - Ông lại thở dài.

Bà nghỉ dạy đã mấy năm. Bây giờ đến lượt tôi. Hôm nay là lần cuối cùng tôi lên dây đàn đấy. Tất nhiên cho chiếc đàn của bà. Bà và tôi gắn bó với nó bao nhiêu năm rồi nhỉ?

- Gần năm mươi năm. - Bà đáp, ngừng đan, ngạc nhiên hỏi: - Lần cuối cùng? Vì sao lại lần cuối cùng?

- Vì tai tôi hỏng rồi. Cũng đúng thôi. Tuổi tác mà. Hình như nó hỏng đã lâu, nhưng vì người ta thương tôi, nể tôi, nên không nói đấy thôi. Tháng trước Nhà Hát Lớn không nhờ tôi lên dây chiếc Steinway cho một nghệ sĩ Hà Lan biểu diễn, tôi đã lờ mờ đoán có chuyện không ổn. Chỉ hôm qua tình cờ tôi nghe có người nói bây giờ tai tôi không chính xác nữa, lên sai dây đàn mà tự mình không biết. Hóa ra mấy lần trước người ta bí mật nhờ cậu Hà chỉnh lại những chiếc đàn tôi đã lên dây ở Nhà Hát Lớn, Hội nhạc sĩ, phòng thu Đài phát thanh và phòng hòa nhạc của Nhạc viện. (Hà là một trong những thợ học việc của ông, được gửi sang Tiệp luyện nghề hai năm, thời gian gần đây đang thay ông chăm sóc mấy chục chiếc đàn ở Nhạc viện. Tuy nhiên những chiếc loại tốt, đặc biệt dành cho những buổi biểu diễn quan trọng thì vẫn phải đích thân ông trực tiếp chuẩn bị). Bà biết đấy, nghề tôi chỉ nhờ vào đôi tai. Nay tai nó hỏng, coi như tôi mất nghề. Beethoven điếc vẫn viết nhạc được vì ông nghe thầm trong đầu. Còn tôi, tôi cần nghe rõ những âm thanh có thật. Không khéo lần trước tôi lên dây cho chiếc đàn này cũng sai và như người khác, bà thương tôi nên không nói. Có đúng thế không?

Bà im lặng hồi lâu rồi khẽ đáp:

- Không! Tôi thấy nó vẫn chính xác.

Bà ái ngại nhìn ông già, không đủ can đảm nói lên cái sự thật bà biết không phải tháng trước mà từ lâu trước đó, rằng đôi tai rất thính nhạy của ông đã bắt đầu không ổn. Tuy vậy, bà vẫn không muốn bất kỳ ai khác chạm vào chiếc đàn yêu quí của bà. Bà hiểu ông tự hào và yêu nghề mình đến mức nào. Nó là hạnh phúc và cũng là ý nghĩa cuộc sống đối với ông. Suốt năm mươi năm qua người ta đánh nhau, cày cấy hoặc đổ mồ hôi trong nhà máy, hầm mỏ, còn ông thì vẫn luôn quanh quẩn bên những chiếc đàn piano. Ngoài ra, ông không biết một nghề nào khác. Xã hội cũng cần ông như chính ông cần những chiếc đàn piano để sống, đúng cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng.

Cũng suốt chừng ấy năm người ta thấy ông lọm khọm đạp chiếc xe cà tàng tới Nhạc viện ở Ô Chợ Dừa, phòng tập trường múa ở Mai Dịch và các phòng hòa nhạc, thu thanh khắp nơi trong thành phố. Nhiều lần ông còn được ô tô, máy bay đưa đón đến một thành phố xa nào đó chỉ để lên dây một chiếc đàn piano. Thường sau khi xong việc, ông nán lại để được tận hưởng thành quả lao động của mình, tự hào và lâng lâng hạnh phúc lắng nghe các nghệ sĩ biểu diễn, hoặc ngắm nhìn những diễn viên ba-lê nhún nhẩy bước đi trên đầu ngón chân theo tiếng nhạc chiếc đàn ông đã nâng tới mức hoàn thiện. Ông thường giật mình cảm thấy như người có tội, dằn vặt mấy ngày liền nếu tình cờ phát hiện có dây đàn nào đấy lên chưa chuẩn lắm.

Mươi năm gần đây đất nước mở cửa, kéo theo sự mở cửa của vô số các quán bar và khách sạn đua nhau làm sang, mua piano đắt tiền, thuê sinh viên Nhạc viện biểu diễn để câu khách. Những chiếc đàn ấy cũng cần được định kỳ lên dây và chăm sóc, tất nhiên. Cũng theo mốt, người ta mời đích danh ông làm việc này. Nhưng thường thì ông bảo Hà và những người như anh ta làm hộ, dù ở đấy tiền công cao hơn. Âu cũng là một sự lẩm cẩm nữa của người già. Công bằng mà nói, người ngoài nghề ít ai hiểu hết giá trị công việc ông làm. Các nghệ sĩ đích thực thì khác. Họ kính trọng ông, thân mật tôn ông thành Maestro (sư phụ). Sau buổi biểu diễn, nhiều danh cầm thế giới tự tìm đến bắt tay cảm ơn ông, tặng những món quà nho nhỏ được ông tập hợp thành bộ sưu tập bày nơi trang trọng trong nhà mình.

Như bà, ông cũng sống một mình. Hơn thế, suốt đời sống một mình. Vì sao không ai rõ, mà ông cũng chẳng chịu nói với ai. Nghe đồn ngày xưa ông yêu bà, yêu lắm, nhưng vì bà là người thành đạt, lại xinh đẹp, con nhà giàu, còn ông thì... nên ông biết phận mình, chưa một lần dám thổ lộ. Người ta hỏi cả hai có đúng thế không, lần nào họ cũng chỉ cười thay cho câu trả lời. Bản thân họ chưa bao giờ đả động đến chuyện này. Bao năm nay họ quen đối xử với nhau như những người bạn và dường như cho thế là đủ.

- Bây giờ ông định thế nào? Không lên dây đàn thì ông làm gì ? - Bà hỏi.

- Tôi cũng chẳng biết nữa. Có lẽ tôi không thể tiếp tục sống ở Hà Nội. Những chiếc đàn ở đây làm tôi buồn. Tôi có người bà con ở vùng trung du Phú Thọ. Tôi định về sống nốt tuổi già ở đấy, vui với mảnh vườn, bầy gà. Cũng được đấy nhỉ? Bà thấy thế nào?

- Tôi thấy ông lẩm cẩm. Không chỉ tai hỏng mà đầu óc cũng không ổn. - Bà cười đáp, không ra nghiêm túc cũng chẳng phải đùa. - Suốt đời ở thủ đô, nay ông tưởng về sống nông thôn dễ đấy à?

- Rồi bà xem.

- Tùy ông thôi. Nhưng có phải vì thế mà vừa rồi ông chơi bản "Les Adieux" không ?

- Bà đoán đúng.

- Nhưng ông chơi tồi và bỏ dở giữa chừng...

- Đúng thế. - Ông buồn bã đáp. - Tại lâu ngày không đàn, tôi quên. Tại nó khó quá...

- Bao giờ ông đi?

- Tuần tới. Mọi thứ thu xếp xong rồi. Hôm nay tôi đến chia tay bà.

Hai người cùng ngồi im.

- Tôi muốn hỏi ông điều này. Tò mò thôi. Vì sao trong bao nhiêu năm ở nhà tôi ông chỉ đàn hai bài, là "Fur Elise" của Beethoven và "La Tristess" của Chopin?

- Bà chưa bao giờ thử đoán vì sao à? - Ông hỏi lại, giọng nhỏ nhẹ và không ngước nhìn bà.

- Chưa - Bà đáp - Mà sao tôi phải đoán. Ai muốn nói gì cứ nói thẳng ra chẳng hay hơn ư?

Họ lại im lặng. Lần này còn lâu hơn. Cuối cùng ông rụt rè lên tiếng:

- Bà có thể đàn tôi nghe một bài được không? Bài gì cũng được. Chưa bao giờ bà đàn cho tôi, riêng cho tôi cả.

Bà liếc nhìn ông với cái nhìn như muốn nói: "Ông có đòi hỏi nhiều quá không đấy?" Nhưng bà không nói gì, chỉ lặng lẽ đứng dậy, đài các bước về phía chiếc đàn và cũng đài các như thế ngồi xuống ghế, như thể trước bà không phải ông bạn già mà cả nghìn khán giả am hiểu ở Nhà Hát Lớn. Bà đặt hai bàn tay nhăn nheo nhưng thon mảnh lên mặt phím đàn đã ngả màu vàng vì năm tháng, đầu hơi ngửa về phía sau một cách kiêu hãnh. Chiếc đàn cổ lại rung lên vì những nốt nhạc mạnh và dứt khoát. Thật khó tin một phụ nữ nhỏ bé, già nua như bà lại có thể tạo ra được những âm thanh mạnh mẽ và kỳ diệu đến thế. Bà say sưa đàn, mắt lim dim, dường như quên hết mọi thứ trên đời. Cả con người và tâm hồn bà đang hòa quyện vào tiếng nhạc lúc hùng tráng, lúc du dương quyến rũ.

"Bản Prelude và fuge số 29 của Bach!" - Ông nhận ra ngay từ những nốt nhạc đầu tiên. Đây là tác phẩm phức điệu khó biểu diễn cả về kỹ thuật lẫn thể hiện tình cảm. Chính vì nó mà ông bị đánh trượt không tốt nghiệp Nhạc viện Paris vào một ngày đông giá lạnh ở nước Pháp năm nào. Những người sành nhạc đều yêu thích bản nhạc này. Ông thì coi nó là đỉnh cao sáng tác không chỉ của Bach mà cả nền âm nhạc piano toàn thế giới.

Bà chơi xong phần Prelude hùng tráng, bây giờ đang chuyển sang phần Fuge trữ tình, phần hay nhất của tác phẩm. Các bè nhạc lúc đan quyện vào nhau, lúc đối đáp như lời tâm tình không dứt. Những nốt nhạc tinh khiết, thần thánh làm ông lâng lâng. Tự lúc nào không biết, đôi mắt ông ngấn đầy lệ. Ông giật mình, thầm mừng bà bận đàn nên không thấy ông khóc.

*

Một tháng sau, đúng ngày rằm, từ Phú Thọ ông lại về Hà Nội và đến nhà bà.

- Công việc của ông trên ấy thế nào? - Bà hỏi, hình như không ngạc nhiên trước việc ông quay lại.

- Cũng bình thường. ổn cả. Còn bà?

- Tôi thì có gì thay đổi được nữa. Ông không mang đồ nghề về à?

- Không. Tôi nhớ Hà Nội quá, nhớ đàn quá. Ghé về chơi một hôm rồi lại lên trên ấy.

- Thế thì tiếc thật.

- Sao vậy? Đàn lại sai dây à? - Ông hỏi rồi chợt thở dài - Thật buồn rằng bây giờ tôi chẳng giúp được bà nữa. Tai tôi hỏng rồi, bà biết đấy. Để tôi bảo cậu Hà...

- Không, tai ông vẫn thính lắm - Bà ngắt lời - Vả lại, cây đàn của tôi nó đã quen ông. Nó già yếu lắm rồi. Nó cần được chăm sóc thường xuyên. Thiếu ông, dường như nó chẳng còn là chiếc đàn như trước. Ông cũng chưa bao giờ nghĩ tới điều ấy à?

Ông bối rối không biết đáp thế nào. Bà bước thêm một bước về phía trước, nhìn thẳng vào mắt ông và nói với giọng rất nghiêm túc:

- Tôi có một đề nghị thế này. Ông thấy được thì chấp nhận, không thì thôi, tùy ông. Chiếc đàn của tôi hiện cần phải lên dây hàng ngày. Để đỡ vất vả, nếu muốn, ông có thể ở lại đây, ngay trong nhà tôi để làm việc đó. ý ông thế nào?

Ông hiểu. Quá bất ngờ, ông đứng lặng một lúc rồi ấp úng nói:

- Nhưng cả tôi và... chiếc đàn của bà đã già. Làm thế, e nó thế nào ấy.

- Ông lại nói lẩm cẩm rồi. Tai ông còn tốt, chỉ đầu óc ông có vấn đề mà thôi.

Để ông khỏi lúng túng, bà ngồi xuống cạnh đàn, vẫn với vẻ đài các nghệ sĩ vốn có của mình.

- Bà vừa đàn bài gì lạ thế, hình như tôi chưa nghe bao giờ - Ông hỏi khi bà đàn xong.

- Đó là bản "Le Vieillard et le piano" (Ông già và chiếc đàn dương cầm). Khúc ngẫu hứng tôi viết riêng cho ông đấy. Lần đầu tiên tôi viết nhạc. Nghiệp dư, và vì hoàn cảnh bắt buộc thôi. "Le Vieillard" là ông, một ông già lẩm cẩm đáng yêu. Còn "Le piano" là ai thì tự ông đoán lấy. "Le Vieillard et le piano"! Một cái tên cũng hay đấy nhỉ?

(Báo Văn nghệ)

Trời hại

Sự tức giận, lòng tự ái đôi lúc giúp người nào đó vượt qua khó khăn và có thể thành công theo ý muốn, song vin vào tức giận để đạt mọi mục đích suốt cuộc đời quả là rất khó. Nhưng ở trong trường hợp Bùi Phu lại thành đạt liên tục và bắt đầu cũng từ sự tức giận. Chỉ khác ở chỗ không phải tức giận bạn bè, hàng xóm láng giềng, cơ quan Nhà nước, mà tức giận gia đình, cụ thể là tức giận người bố đẻ của anh ta.

Chuyện là thế này, bố của Phu là người chuyên về tướng số, đoán khá chính xác về hậu vận và tương lai. Khi Phu ra đời, ông xem mặt con rồi lắc đầu: Thằng này mai sau chẳng làm nên tích sự gì. Người nhẳng, mặt choắt, cằm nhọn, tướng chuột, mà lại chuột kẹp. Bởi vậy ông đặt tên con là Phu. Bạn bè thân thiết hỏi rằng, ông muốn sau này nó trở thành trượng phu quân tử chăng? Ông cười nói nước đôi, trượng phu cũng được mà nông phu cũng được…

Chuyện sâu xa, ý nghĩa về tên mình lẽ ra Phu không biết, nhưng một lần bố Phu uống rượu vào rồi ngà ngà say, lại gặp lúc hai bố con ông già ăn mày khua gậy bước vào cổng, Phu không những chẳng cho gì còn quát tháo đuổi đi. Bố Phu chạy ra, rút trong túi áo lấy mấy đồng tặng bố con lão ăn mày, nói lời xin lỗi,rồi quay vào mắng Phu: "Đời mày rồi chẳng ra gì đâu con ạ. Không mắng ai lại mắng kẻ cùng đường. Mày có biết vì sao tao đặt tên mày là Phu không? Tầm nhìn của mày quá hạn hẹp. Chỉ phù thịnh chứ không phù suy, chẳng đạt được anh hùng hảo hán, chẳng nhà cao cửa rộng, đời mày chỉ là phu phen tạp dịch. Phu - tên mày mang ý nghĩa như thế. Không phải tao đặt tên cho mày đâu, mà trời đặt. Trời đã định cho số phận mày, cứ thế mà cam chịu".

Phu giận bố từ đó. Phu cứ tưởng là bố tin cậy vào tương lai của mình sẽ thành đạt là sẽ trượng phu, quân tử. Đâu ngờ… Giận nhưng im lặng. Phu quyết vượt qua cái tên bố đặt, vượt qua cái gọi là trời định. Phu nổi máu gà chọi muốn đốt cháy giai đoạn liền xung phong vào bộ đội với ý nghĩa "Nhất xanh cỏ, nhì đỏ ngực". Phải cầm súng xông lên biết "lách" để không chết mà vẫn lập chiến công.

Trong thời gian huấn luyện, những buổi học chính trị, nghe những tấm gương dũng cảm chiến đấu, hy sinh Phu cũng hơi hoảng. Nhưng biết làm cách nào, phải nghĩ…

Sau ba tháng tân binh, Phu được bổ sung về trung đoàn X. Trung đoàn trưởng đang có ý định xây dựng Trung đoàn thành đơn vị mạnh toàn diện, muốn thế phải xây dựng từ cơ sở, nhiều đại đội mạnh, đánh chắc, thắng chắc, ông trực tiếp xem hình dáng khuôn mặt từng chiến sĩ rồi chọn người rắn rỏi bổ sung cho đơn vị chủ công. Đến lượt Phu ông hơi rùng mình, thằng cha này tướng mạo kỳ cục, trực tiếp chiến đấu sẽ đào ngũ hoặc bỏ chạy đầu hàng địch, vào làm văn phòng cũng khó vì khuôn mặt hắn ta đọng nhiều nét giảo hoạt, lừa thầy phản bạn… Vậy đưa vào đơn vị nào nhỉ? Ông hỏi tên, rồi ông lẩm nhẩm: Âu cũng là số trời… Phu! Chế độ ta không có phu phen tạp dịch. Nhưng khác tên gọi, khác ý nghĩa chính trị thôi, chứ thực ra sự việc chỉ có vậy. Ông bảo quân lực chuyển cậu ta về đại đội vận tải.

Gọi là phía sau nhưng đại đội vận tải vô cùng cực nhọc mang vác lương thực, đạn dược lên tuyến trên, cáng thương binh, liệt sĩ lúc quay ra. ác liệt nhất là nhận những trận bom, trận pháo tới tấp khi chúng phát hiện được đường hướng ta tấn công. Phu chán ngán với nhiệm vụ, đang nghĩ cách làm thế nào đào ngũ cho hợp lý. Tự gây ra vết thương, tự bắn vào chân, vào tay. Không dám, sợ lắm. Phu ngồi, hai mắt nhăm nhắm nghĩ vẩn vơ. Tiến lên cũng chết, bỏ chạy sẽ vô cùng nhục nhã. Bỗng một loạt pháo tầm xa bắn tới chặn đường. Phu tối sầm mặt mũi. Đời thế là hết. Anh em đi trước quay lại tìm Phu. May quá Phu không bị mảnh đạn nào nhưng một tảng đá văng tới đã làm Phu gãy ống chân phải.

Điều trị ở hậu phương xong, khám thương tật. Không đủ điều kiện trở lại chiến trường, Phu xin tiếp tục vào đại học. ở trường Phu như anh hùng, là thương binh, hưởng lương, được bầu làm lớp trưởng, rồi được kết nạp Đảng. Ra trường, Phu được một công ty tại Hà Nội xoè tay đón nhận, bổ nhiệm luôn chức kế toán trưởng, không bao lâu phó giám đốc rồi uỷ viên Hội đồng nhân dân thành phố. Từ phó giám đốc công ty nhảy lên làm phó giám đốc sở… Nhăm nhe chức giám đốc.

Cạnh nhà Phu có anh chàng tên là Xiếc, rất lễ độ, mỗi lần thấy Phu xuống xe hay lên xe là nhanh miệng: "Em chào sếp ạ!".

Phu nghĩ bụng, không hiểu thằng cha này làm gì mà suốt ngày liệng xe máy từ vùng này đến vùng nọ. Sau tìm hiểu mới biết Xiếc làm nghề buôn đất, mà cũng không buôn những mảnh lớn, chỉ mua những mảnh khoảng từ năm đến mười mét vuông, hắn không mua đất màu đất tốt, chỉ chọn mua những mảnh đất sỏi đá, bụi rậm, gai góc, hoặc những lùm tre hoang giữa đồng. Loại đất ấy thường là giá rất rẻ, có người mua cho là mừng. Hắn thuê thợ chặt hết tre hoặc phát quang bụi rậm, san mảnh đất bằng phẳng vuông vức, trồng bạch đàn, phi lao bao quanh.

Có lần Phu hỏi Xiếc: "Cậu mua những mảnh đất con con ấy để làm gì?". Phải mua to bán lớn mới làm nên sự nghiệp. Xiếc khúm núm: Xin sếp hiểu cho: "Mèo nhỏ bắt chuột con". à mà này sếp ạ. Cuộc đời con bò dù có béo tốt mấy cũng không để đến nơi vua chúa ở. Chỉ khi bị giết, có miếng thịt cho vua chúa ăn. Nhưng nếu nó bị lột da, da nó được bọc thành mặt trống, đánh vang cả triều đình. Chức tước quyền lực như sếp mới thu tóm được hàng trăm mét đất vào lòng bàn tay.

Phu lạnh người: Thằng này định ám chỉ gì. Ghê gớm thật, nó theo dõi mình ư? Nhưng nó nắm từ nguồn nào, ở giai đoạn nào, vụ việc nào? Yên Phụ, Hàng Gai, Tràng Tiền hay Tây Hồ…

Hồi còn làm phó giám đốc công ty Phu đã cử đàn em đến xui ông Vũ viết đơn đòi lại mảnh đất cho công ty thuê từ năm 1964 để mở cửa hàng. Mảnh đất ấy cũng không phải của ông Vũ, mà từ năm 1951 ông Vũ xin phép mượn của Nhà nước. Trong văn bản chánh tổng Quảng Bá đã ghi: Cho ông Vũ thuê mảnh đất tám mươi mét vuông, chỉ được làm nhà lợp toóc-xi, không được xây dựng kiên cố; khi Nhà nước đòi phải trả. Ông Vũ không ở, mà dựng thành nhà tạm rồi cho ba gia đình khác thuê.

Công ty phải tìm chỗ chuyển ba gia đình để có điều kiện mở cửa hàng. Ngày trước nơi đó rất hoang vu, xung quanh là vùng trũng, cây xấu hổ, cây bơm bớp mọc vô tội vạ, sau cơn mưa tiếng cóc nhái, ễnh ương thi nhau gào thét, chưa ai để ý đến giá trị mảnh đất. Chị em bán hàng, ngày ngày thay nhau quét rác, phát hoang tôn tạo, từ tám mươi tư mét vuông, mấy chục năm sau mở rộng thành hơn bốn trăm mét vuông.

Kinh tế thị trường mở rộng, giá đất lên cao, Phu nhận được đơn ông Vũ, liền trao đổi với giám đốc. Giám đốc giao cho Phu trực tiếp giải quyết. Phu bàn với gia đình ông Vũ, (lúc này ông Vũ đã chết) là trả hai trăm mét phần đất chị em tôn tạo nên. Còn hơn hai trăm mét nữa cho công ty tiếp tục thuê, thời hạn đến hết năm 2000.

Lấy được hai trăm mét đất, con cháu ông Vũ bán liền cho công ty trách nhiệm hữu hạn A. Họ xây thành ngôi nhà kiên cố còn Phu với khoản tiền lót tay đủ mua 50 mét đất sát với Hồ Tây. Cùng lúc Phu được đề bạt lên phó giám đốc sở, không qua chức giám đốc công ty. Đến năm 2000 con cháu ông Vũ viết đơn đòi tiếp hơn hai trăm mét đất, theo hợp đồng thuê, Phu đã ký. Thời điểm này giá đất ở đó lên hai mươi hai cây vàng một mét. Công ty báo cáo lên sở. Thay mặt sở, Phu ký lệnh cho công ty phải trả. Vậy là hơn bốn trăm mét vuông của Nhà nước đã rơi trót lọt vào tay tư nhân - sau một thời gian tên Diệc được gia đình ông Vũ uỷ thác, chạy đi chạy lại cửa sau với Phu với một số người có chức quyền ở cấp cao hơn Phu.

Hay là thằng Xiếc biết chuyện một trăm mét đất của công ty? Khi chuyển lên phó giám đốc sở, Phu đã đề nghị công ty nhượng cho mảnh đất một trăm mét vuông, với giá nội bộ.

Giám đốc công ty cũ nghỉ hưu, Phu đồng ý để bà Dần lên thay thế nhưng với vị trí là phó giám đốc phụ trách, chưa quyền giám đốc với lý do là phải thử thách ít lâu. Điều thử thách đầu tiên là yêu cầu bà Dần ký giấy bán cho Phu một trăm mét đất theo giá nội bộ. Bà Dần không đồng ý, trả lời rằng, lộc Nhà nước mỗi người hưởng một ít, anh lấy tám mươi mét thôi còn hai mươi mét nữa nhường đồng chí giám đốc vừa về hưu.

Phu tức giận, tạo sức ép nhiều mặt khác, mỗi tuần hai ba lần cử thanh tra xuống, hoặc gọi phó giám đốc phụ trách lên báo cáo. Rồi trong tuần phải họp cán bộ chủ chốt để bầu thêm hai phó giám đốc trong đó có người là em kết nghĩa của Phu, đang làm trưởng phòng tổ chức của công ty. Nhận được công văn vào cuối giờ làm việc, đứa em kết nghĩa vẫn phóng xe gần mười ki-lô-mét đội mưa xuống nhà bà Dần, đưa công văn và bàn chuyện sáng hôm sau mời cán bộ chủ chốt họp bỏ phiếu tín nhiệm luôn.

Bà Dần vốn sinh ra trong gia đình cách mạng, tham gia quân đội thời chống Mỹ, tính tình thẳng thắn, năng động, không chịu làm theo ý kiến của phó giám đốc sở, bởi vì đây là doanh nghiệp Nhà nước, mỗi năm chỉ tiêu trên giao doanh thu phải đạt gần hai trăm tỷ, chọn cấp phó cần chọn người đồng lòng đồng tâm vì lợi ích chung, lao vào hoạt động thị trường, chứ không thể chọn những người chỉ ngồi ở văn phòng chỉ tay năm ngón, hưởng lương cao hơn người lao động, kéo bè kết cánh xu nịnh nhau để năm năm lên bốn bậc lương. Bà Dần kiên quyết cải tổ công ty. Những địa điểm nhiều khách nước ngoài đến tham quan, người bán hàng chỗ đó phải biết ngoại ngữ, bà liền cho sáu chị em tại chỗ đi học tiếng Anh. Công ty trả nguyên lương, học xong đạt tiêu chí vẫn về chỗ cũ tiếp tục bán hàng, hoặc nếu không muốn đi học, chị em được quyền chọn những cửa hàng ít tiếp xúc với khách hàng nước ngoài, công ty sẽ chuyển theo ý muốn từng người.

Thế là Phu giật dây cho lớp đàn em kiện bà Dần, cho rằng đánh lừa chị em, học xong chưa chắc đã về chỗ cũ, lúc thì đơn ký rõ tên, lúc nặc danh, trong đó có bàn tay của chủ tịch công đoàn, nấp dưới chiêu bài bảo vệ quyền lợi của người lao động, nhưng thực chất là thúc ép gây áp lực để đánh đổ bà Dần.

Cũng chẳng làm gì được bà Dần.Bởi vì bà công khai tất cả từng việc, từng điểm cụ thể định làm mà mấy chục năm qua công ty đã trì trệ, thao túng lẫn nhau. Vả lại, cấp trên cũng như các cơ quan thuộc sở đã nhìn ra chân tướng của Phu, mà Phu không biết. Phu vẫn chờ đợi sự bổ nhiệm làm giám đốc sở.

Tối đến quây quần bên bàn ăn, gia đình Phu rôm rả với chuyện hàng xóm, khu phố. Vợ Phu nói: Cái lão Xiếc thế mà khôn đáo để, hôm nay vừa bán được mảnh đất năm mét vuông với giá cắt cổ, hơn ba mươi cây vàng một mét.

- Cô nói gì kỳ lạ vậy? Có phải mảnh đất toàn sỏi đá hoang tàn nằm ở phía bên kia đường không. Cô toàn đưa những tin nhảm.

Nghe Phu nói thế, người vợ bực mình: Cái khôn cả đời của anh, không bằng một góc của lão Xiếc. Người chết rất cần nơi sỏi đá để nằm, nó cao ráo sạch sẽ, thoáng mát.

- ừ cô cứ chê đi. Vậy cái nhà này ai gây dựng nên. Phu nhìn sang bố: Ngày xưa bố đã sai rồi. Đặt tên con là Phu, một đời phu phen tạp dịch, con có bao giờ làm phu phen tạp dịch đâu, dưới một người trên vạn người, xe đón xe đưa. Bố hãy thay tên con đi.

Hai đứa con gái lau nhau hỏi: Bố định đổi tên gì nào?

Phu cười ha hả: Không cần đổi tên chỉ cần thêm dấu sắc vào tên cũ thôi.

Đã từ lâu ông bố không nói gì, không phải ông bị điếc, ông phân vân, chẳng lẽ mình đã đặt sai tên con trai ư. Ông cũng mong là mình sai, hy vọng "xưa nay nhân định thắng thiên cũng nhiều".

Không lấy trọn được trăm mét đất, chẳng cài được đứa em kết nghĩa vào chức phó giám đốc, xúi bẩy không thành. Giọt nước đã làm tràn ly chính là lúc cấp trên bổ nhiệm một người khác về làm giám đốc sở. Cái chức mà Phu tưởng như mình đã nắm chắc trong lòng bàn tay. Phu bàng hoàng, cơ thể suy sụp hẳn, đầu nhức như búa bổ, ngồi phịch vào ghế, gục mặt xuống bàn, nước mắt chảy ròng ròng. Không! Không! Không chịu gục ngã, phải vượt qua định mệnh, Phu ngẩng đầu rút khăn lau nước mắt. Cứ tưởng là cơn choáng tinh thần, nhưng sao hai thái dương nhức buốt quá. Phu đưa tay lên xoa, sự đau đớn chuyển dần lên đỉnh đầu lan ra phía gáy. Phu gọi lái xe đưa mình về sớm hơn thường ngày.

Cái tin giám đốc sở mới sắp về lan nhanh trong cơ quan, số đông thở phào nhẹ nhõm, khen cấp trên sáng suốt, ít người nhìn thẳng mà liếc liếc mắt lúc đi qua chỗ Phu ngồi.

Vừa xuống xe định đi thẳng vào phòng nằm một lúc, từ đâu lão Xiếc chui ra:

- Chào sếp ạ. Sao hôm nay sếp về sớm thế?

Phu chưa kịp trả lời đã thấy người lao đao, đầu quay như chong chóng, nôn mửa rồi ngã đập mặt vào cây hoa sữa.

Xiếc bế thốc Phu lên xe, bảo lái xe tức tốc đưa vào bệnh viện cấp cứu. Bác sĩ xác định là bị đứt mạch máu não, cần chụp cắt lớp.

Đúng là đứt mạch máu não, cái khó là chưa cầm được máu, máu vẫn chảy. Phải có liều thuốc đặc trị, nhưng đắt tiền lắm.

- Anh là người nhà à? Bác sĩ hỏi Xiếc. Xiếc gật đầu.

- Nhà anh có khá giả không?

- Bác sĩ đừng ngại. Có thuốc gì quý nhất cứ tiêm không sợ tốn kém, chốc nữa tôi mang tiền tới.

- Vậy anh ký vào đây.

- Xiếc cầm bút ký tên mình, phía cuối chữ C vút cao như đá quả bóng lên trời.

Phu vẫn hôn mê. Xiếc nhảy ta-xi về báo cho gia đình Phu biết. Ông bố đã già nghe tin miệng lẩm nhẩm: Tưởng là nó vượt qua được số phận. Còn vợ Phu và hai con gái rối tinh rối mù cả lên, cầm thứ này nhặt thứ kia nhét vội vào túi xách kéo nhau vào bệnh viện.

Đột nhiên Phu bừng tỉnh, không biết mình đang ở đâu, định ngồi dậy, nhưng bác sĩ yêu cầu nằm bất động. Đứt mạch máu não mà tỉnh táo trở lại, nói được là trường hợp hiếm gặp nhưng cũng là mối đe doạ lớn đến tính mạng. Bác sĩ yêu cầu chỉ người vợ ở trực, còn tất cả không ai được vào, phải bảo đảm cho người bệnh yên tĩnh. Phu nhấc tai trái lên không được, nhấc chân phải lên không xong. Đúng là đứt mạch máu não rồi. Sự sống chỉ còn gang tấc. Tuy nằm bất động nhưng đầu óc Phu vẫn suy nghĩ rất nhiều, muốn dừng không dừng được. Nghĩ nhiều nhất là sắp xếp cho cái chết đã cận kề. Rồi đây khi mình chết sẽ đặt ở đâu. Văn Điển ư? ở đó ba năm là phải chuyển mộ, lên Thanh Tước thì xa quá. Nhà toàn đàn bà con gái, đi lại vất vả, mà vất vả rồi chúng nó cũng quên, cũng bỏ mình luôn. Bạn bè ư? Cuối cùng điểm lại chẳng thấy thằng nào tin cậy. "Triệu người thân khi từ trần chẳng có ai đưa". Phu nghĩ đến Xiếc, nhờ Xiếc mua cho mảnh đất gần gần.

Như linh tính và cũng là chuyện Xiếc đang chờ đợi. Xiếc ghé vào thăm Phu. Phu khoát tay bảo vợ ra ngoài rồi nêu vấn đề. Xiếc nói:

- Anh thật là người có lòng tốt, bệnh nặng thế mà vẫn nghĩ đến thuận lợi về sau cho vợ con. Nhưng anh lo trước mọi việc như vậy cũng phải.

- Anh định bán cho tôi chỗ nào?

- Chỗ trước kia là lùm tre nơi xe anh vẫn chạy qua.

Phu nhắm mắt gật gật đầu nói:

- Tình nghĩa láng giềng là việc khác. Ta cần sòng phẳng giá cả. Anh định bao nhiêu?

- Tôi nói thật, giá thấp để anh có thể chịu được. Mỗi mét ba mươi cây vàng. Chỗ ấy mười mét vị chi là ba trăm cây.

Như mũi kim chạy suốt xương sống, nhói vào tim óc, Phu định bật ngồi dậy, nhưng không còn sức lực, mắt trừng trừng nhìn Xiếc:

- Anh đặt cái giá cao hơn vàng.

- Vàng có nghĩa lý gì nữa đối với người sắp chết. Tôi đã mất bao nhiêu công sức chặt tre, đào gốc, tôn tạo nền đất bằng phẳng, mưa lụt hàng tháng nước không thể ngấm vào quan tài, chưa kể hai hàng phi lao bạch đàn gió thổi rì rào. Nằm ở đó chẳng khác gì nằm trên thiên đường. Anh nên nhớ đã có dăm sáu giám đốc khoẻ mạnh, đánh ten-nít suốt buổi, chơi gái như điên, đi ô tô đến xem mảnh đất ấy, xin đặt cọc tiền trước. Tôi chẳng chịu, chờ giá đất cao hơn nữa. Cái gì cũng phát triển chỉ có đất là không. Vả lại mỗi năm tôi chỉ thắng vài ba quả thế thôi. Còn anh, anh thắng từng ngày, từng tháng, thắng cả đời, âu cũng là sự phân phối công bằng của trời đất.

Ngẫm nghĩ một lúc rồi Phu nói:

- Hay là thế này. Tôi chỉ còn mảnh đất tám mươi mét vuông, công ty phân phối theo giá nội bộ, tôi đổi ngang cho anh.

Xiếc cười:

- Anh không hiểu tôi, và không hiểu xã hội rồi. Tôi chuyên đi buôn đất, nhưng cũng chỉ buôn loại đất làm nghĩa trang và loại nghĩa trang chỉ dành cho một người nằm. Còn tám mươi mét của anh tôi cũng đến tận nơi xem, làm sao bằng giá mười mét đất của tôi. Mỗi mét chỗ ấy chỉ đáng giá một cây.

Phu nằm im, cảm thấy như nước chảy ro ro trong đầu. Xiếc cũng ngồi im không dám nói thêm sợ Phu bị sốc đứt mạch não lần nữa là mất cả chì lẫn chài. Mất miếng mồi lớn lâu nay Xiếc đang dày công bố trí, theo dõi.

Cuối cùng hai bên thống nhất đổi đất cho nhau, giá tám mươi mét của Phu là ba cây một mét. Tính được hai trăm bốn mươi cây.

Phu nói:

- Còn thiếu sáu mươi cây nữa, tôi sẽ bảo nhà tôi rút tiền ở các cổ phần cộng với khoản tiền bè bạn, cơ quan phúng viếng khi tôi chết sẽ đủ trả cho anh.

- Này, cụ nhà đặt tên cho anh chưa chính xác đâu, tôi nghĩ phải thêm dấu sắc nữa. Anh giàu sang, phú quý như thế nào, đất đai còn bao nhiêu mảnh, tôi có mù đâu mà không biết. Tính tôi thích dứt điểm. Quỹ thời gian đã cạn kiệt mà anh còn che giấu, còn khôn ngoan. Việc gì cần giải quyết ngay, thì nên giải quyết. Anh còn mảnh đất năm mươi mét vuông ở Tây Hồ…

Phu ối lên một tiếng giọng ngắt quãng nói như nức nở:

- Chỗ nào của tôi anh cũng biết, tôi có cái gì anh cũng nắm được.

Xiếc cười:

- Tôi chỉ biết về đất thôi. Là nghề, là nghiệp, là kiếp sống, nên tôi hiểu rất rõ về đất. Còn vàng bạc kim cương anh có bao nhiêu, đe nẹt, nịnh trên, ép dưới tạo đường dây lãnh đạo thế nào tôi chẳng quan tâm.

Không muốn nghe quá khứ của mình, hay vì quá chán nản, Phu thở dài khoát tay:

- Anh về làm ngay giấy tờ hai mảnh đất, chiều nay đưa vào tôi ký.

Cuối chiều Xiếc vào, mang theo đầy đủ giấy tờ, luồn tay theo lưng nâng Phu ngồi dậy. Phu đọc lướt quay giấy bán hai mảnh đất của mình bằng vi tính sạch sẽ rõ ràng rồi ký tên. Riêng mảnh mười mét Phu dừng lại hỏi:

- Sao anh chỉ đề hai cây một mét?

- à, trốn thuế mà anh và cũng để cho người đời khỏi xì xào, hơn nữa còn phải chạy cửa này cửa nọ, phong bì phong bao mới hoàn chỉnh được giấy tờ.

Xiếc cho các giấy tờ vào cặp, khoá số, luồn tay qua lưng đỡ Phu nằm xuống.

Xiếc đi rồi, Phu quay mặt vào tường, nằm bất động, suốt cả tuần không ăn tý cháo tý sữa nào, lúc tỉnh lúc mê, phải chuyền huyết thanh… Đau, thật là đau. Cả đời mình bon chen nơi này, lừa dối, mưu kế nơi kia để làm nên giàu có, để vượt qua cái mà bố gọi là định mệnh. Những văn bằng, chức tước như chiếc đòn gánh nặng nề đặt lên vai, cuối cùng theo nghĩa khác cũng chỉ là thứ phu phen tạp dịch, mình làm cho thằng khác hưởng. Tức giận mà không nói ra, không làm gì được. Tay chân liệt. Nghĩ thế máu trong người như sôi lên, tim nhức nhối Phu quơ quơ tay như muốn cướp lại những gì đã mất. Bác sĩ trực phải tiêm loại thuốc giá cực cao, rồi mời người nhà, mời đại diện cơ quan tới, ông lắc lắc đầu. Khả năng cứu sống chỉ hai mươi phần trăm, gia đình và cơ quan cần lo trước khi điều không hay xảy ra.

Cơ quan phân công người viết điếu văn, đọc điếu văn, chuẩn bị tin buồn phát trên đài, trên báo. Gia đình thuê đào huyệt ở chỗ mười mét đất. Đúng là chỗ thoáng mát, cao ráo, nhưng dưới mặt đất rễ tre chằng chịt, có chỗ măng đang nhú. Cuốc, thuổng, dao, xẻng huy động hai ca, đào chặt suốt hai ngày mới có được cái huyệt đúng tiêu chuẩn.

Mọi việc chuẩn bị xong xuôi nhưng không thực hiện được vì Phu tỉnh lại. Ai cũng tưởng trước khi chết người bệnh dồn hết sinh lực bừng sáng nói lời trăn trối. Trường hợp Phu hơi khác, Phu tỉnh táo cả tuần cả tháng, đầu óc minh mẫn. Bác sĩ chụp cắt lớp lần nữa rồi bảo gia đình đưa về nhà. Vết đứt trong não đã làm liệt vĩnh viễn một chân một tay, nằm đây cũng không có hướng phát triển, vợ con phải chạy ra chạy vào tốn kém đủ thứ.

Xe bệnh viện đưa Phu về nhà, nằm tầng một, giường đầy đủ các loại đệm chứa nước cho da thịt khỏi bị lở loét. Hai đứa con gái và vợ không quen phục vụ bằng cơ bắp còn phải công tác và học hành. Tìm mãi mới thuê được người giúp việc. Mời các nhà châm cứu nổi tiếng đến nhà, nghe tin thầy lang giỏi ở tận Cao Bằng, Lạng Sơn, Lai Châu cũng cho người lên tận nơi mua thuốc. Thế giới vừa phát minh thuốc gì cũng gọi điện nhờ bạn bè tìm kiếm hộ, không ngại tốn kém, nhanh chóng gửi về bằng đường xách tay hoặc nhập lậu.

Bệnh không thuyên giảm cũng không tăng lên. Muốn vào toa lét phải người bế, lâu lâu phải có người giúp sức trở lưng. Chỉ đầu óc là sáng suốt, thường là cáu gắt mắng mỏ vợ con, người giúp việc.

Phu sống như thế một năm, hai năm, rồi ba năm, trọng lượng tăng vùn vụt, lại không thể chịu đói. Đô la vàng bạc, kim cương đội nón ra đi. Vợ con không thổ lộ, không phàn nàn nhưng nhìn bữa ăn nhìn đồ đạc mua sắm trong gia đình, nhìn những khuôn mặt đăm chiêu, Phu biết.

Cái huyệt đào sẵn ngoài cánh đồng ở mảnh đất mười mét vuông, lá phi lao, bạch đàn rụng lấp gần đầy, nơi trú ẩn cho cóc nhái, chuột rắn rết vào những lần mưa ngập. Cái kiểu này mình chưa biết bao giờ chết, mà đã chết chôn chỗ nào cũng được. Chẳng phiền hà ai. Chỉ lọ tro con con gửi vào chùa nào cũng được. Nghĩ thế Phu nhắn tin bảo Xiếc đến có việc cần nhờ.

Xiếc vui vẻ:

- Quan anh độ này trông hồng hào lắm. Có gì xin quan anh chỉ bảo.

- Tôi nhờ anh tí việc. Gia đình đến nay quả là túng thiếu. Anh có thể mua lại cho tôi mảnh đất mười mét vuông ấy không.

Xiếc giãy nảy:

- ấy chết, đã đào huyệt để chôn người nay lại chuyển sang người khác là kiêng lắm, rất dễ trùng tang.

- Chỗ thoáng mát và đẹp thế, làm sao trùng tang được. Địa lợi ắt hẳn nhân hoà.

- Vậy khi chết anh định yên nghỉ ở đâu?

- Hoả táng! Chỗ đang sống chẳng yên ổn, lo gì chỗ nằm khi chết.

- Thôi được. Bây giờ chưa thể bán cho ai. Anh cần tiền tôi mua cho tôi vậy. Trời có hại cũng đúng thằng tôi, đừng hại người khác. Nhưng giá đất bây giờ khác.

- Là bao nhiêu?

- Tôi mua lại một mét vuông là một cây rưỡi.

- Như vậy là chỉ được mười lăm cây. Tôi mua ba trăm cây mà bán chỉ mười lăm cây? Trời ơi! Sao anh bắt chẹt, anh tàn ác thế!

- Tôi cũng không bắt chẹt, không tàn ác gì đối với anh. Anh cũng chẳng mua bán gì cả. Chính anh, cả cuộc đời đã dùng quyền lực mưu trá bắt chẹt nơi này nơi nọ, làm khổ làm hại biết bao nhiêu người. Anh chỉ dùng ba tấc lưỡi. Vả lại một miếng khi đói bằng một gói khi no.

- Sao đời tôi lại khổ thế này. Quyền lực gì đâu. Cũng chỉ là thứ phu phen tạp dịch. Sắp chết rồi cũng chẳng thanh thản chút nào. Lắm người hại tôi quá.

- Nếu phu phen tạp dịch mà tấm lòng trong sáng lúc chết vẫn thanh thản. Trời nhìn thấu hết tất cả. Người hại cũng không bằng trời hại.

Xiếc nói. Phu không thèm nghe tiếp, quay mặt vào tường, nước mắt vẫn chảy đầm đìa.

Xiếc lẳng lặng đi ra, qua cánh đồng có mười mét đất đã đào huyệt sẵn, lá bạch đàn, lá phi lao vẫn rì rào theo gió thổi. Xiếc nghĩ mười mét đất này trước sau gì rồi cũng thuộc về mình, như giá mình đã định…

(Báo Văn nghệ)

Đau gì như thể...

Ông già Tư Nhỏ thức dậy từ lúc nửa đêm. Ông rên lên một tiếng ứ hự, thấy thất vọng quá trời đất khi nghe lòng mình vẫn còn đau. Có một niềm khát khao đến cháy bỏng, ông vẫn thường ước ao một lần nào đó đánh giấc thật sâu, khi trở dậy nỗi đau ấy biến mất, không còn dấu vết, như thể nó chưa từng có trên đời.

Ông khẽ khàng vòng theo mé hè ra chái sau, bắc ấm nước lên bếp. Một làn khói mỏng bay lên. Lửa bắt đầu le lói ngoi lên giữa đám củi dừa rồi lại ngụp xuống, xanh lè vì gió. Trong nhà, nghe thằng Sáng vùng vằng đập chân xuống giường, ông buột miệng: "Tội nghiệp, chắc muỗi cắn thằng nhỏ". Con Nga ngồi dậy, hỏi vọng ra:"Mới nửa đêm mà, ba thức chi?". Ông già trần tình như con Nga đang ngồi trước mặt mình: "Tao ngủ hỏng được. Mà, bây coi ém mùng cho kỹ, để muỗi cắn thằng nhỏ làm ghẻ à". Nga dạ, tiếng dạ của nó nghe chớm nghẹn ngào. Giữa im lặng, gió cồn lên rúc rích đuổi nhau chạy xổm trên mái nhà, như một đám trẻ lật từng tàu lá để tìm trứng thằn lằn. Con Nga ngậm ngùi, bữa nay trời trở gió, chắc ngoài kia lạnh lắm, rồi nó ngập ngừng lên tiếng: "Mai vô nhà ngủ… nghen ba". Ngực ông Tư hực một tiếng, trái cổ nhảy ầng ậc để ngăn cho dòng nước mắt chực trào. Ông lật bật hốt một nắm trà, bỏ vào cái bình sứt vòi, nói: "Bây để từ từ, tao tính…".

Ngay lập tức ông thôi thèm trà, ông muốn ngủ, ngủ đêm ngủ ngày, để khi thức dậy, như một phép màu, ông ngồi ngay bên mâm cơm chiều con Nga vừa mới dọn ra. Nó biểu ba uống rượu đi, bữa nay có con cá lóc nướng thiệt ngon. Mà, ba tắm làm sao con nghe hôi sình quá trời đất vậy. Ông cười, ngồi tém tẻ, mắt khoan khoái nhìn con cá lóc da vàng ruộm: "Làm nghề lặn đất như tao hỏng hôi bùn sình thì hôi gì, con?". Con Nga cũng cười, nó lật lưng con cá lên, lấy đũa xẻ dọc, gắp vô chén ông cái đầu dính theo bộ lòng, bảo: "Con giăng mùng sẵn rồi, chút nữa con đi tập văn nghệ, ba nhậu thấy vừa xỉn là chui vô mùng liền nghen". Nói xong, nó lấy lược chải đầu, với lấy cái kẹp tóc chạy đi, miệng hát Bông ô môi. Con Nga đã qua khỏi bụi trâm bầu mà tiếng hát vẫn chưa tan.

Cảnh đó, người đó đã lâu rồi không trở lại. Cũng như lâu rồi hai ba con ông Tư không còn quảy lon trùng ra ngồi thong thả câu cá bên gốc trâm bầu, rồi người trước mũi, người sau lái bơi xuồng đi nhổ bông súng dưới kinh. Những trưa nắng, con Nga không còn ngồi nhổ tóc bạc cho ông. Chẳng bao giờ người Xẻo Mê còn chứng kiến hai ba con họ xuất hiện cùng nhau.

Bây giờ, tối tối ông Tư uống rượu một mình (chớ có ai muốn uống với ông đâu), say rồi giăng mùng ngủ ngoài hàng ba, không quên treo cái đèn chong nhỏ (ý như nói với người qua kẻ lại, tui, thằng Tư Nhỏ, ngủ ở đây nè). Nhiều bữa mưa tạt ướt mẹp, ông ngồi hút thuốc cho đỡ lạnh, con Nga trong nhà cũng ngồi bó gối nghe giông gió. Đi làm về, đói bụng, ông lục cơm nguội lùa vô một tô ra hè ngồi ăn, Nga trong nhà bưng chén mà rơi nước mắt.

Tình cha con đã như nước chảy xuống kẽ tay từ một ngàn năm trăm mười hai ngày trước. Cái ngày con Nga rầu rầu xin ra Chợ Cũ thăm má nó. Ông gật đầu, thì người đàn bà đó hơn một năm rồi chẳng về, tưởng đã quên mất con đường quay lại Xẻo Mê. Ai dè chiều hôm sau má con Nga tong tả xông vào nhà, nói:

- Sao anh hại đời con gái tôi đến nỗi nó phải mang bầu ?

Ông Tư kêu lên một tiếng trời ơi. Tôi là người như vậy sao, Cúc ơi, tôi mà là người như vậy à. Cúc biết tôi từng ấy năm trời, sao lại gieo cho tôi cái tội mà chỉ nghĩ đến thôi đã xấu xa… Nhưng chẳng kịp mặc cái áo khô vào để phân trần, công an xã đến mời ông đi. Má con Nga theo sau, la khóc. Mọi người bàng hoàng ngó nhau, đâu nè, anh Tư Nhỏ hồi nào giờ ở đời tử tế, chị đã dò hỏi kỹ chưa, con Nga nó nói vậy à. Không, con Nga nó không chịu nói tên người đó, bà con cô bác nghĩ coi, ai mà nó không dám kêu tên? Có ai trồng khoai đất này…

Lúc con Nga hay được thì ông Tư đã bị nhốt năm ngày. Nó trốn má về, chạy thẳng ra xã xin ông ra. Nó sụp lạy ông ngay trụ sở Uỷ ban, nó khóc: "Ba ơi, tại con hư, con làm ba khổ, ba tha lỗi cho con, nghen ba". Ông đỡ nó dậy, cười mếu máo, "Thôi con, đứng dậy, về. Chuyện qua rồi …".

Hồi đó, ông cũng tưởng, chuyện qua rồi. Hai ba con ông ra khỏi cổng uỷ ban, nắng bồn chồn úa vàng trên mặt sông (màu trời đó hay trở về trong những giấc mơ ông, khi giật mình thức dậy, mắt ông luôn luôn đầy nước). Dài theo dãy hàng quán che tum che bạt, người ta đứng coi đông thiệt đông. Đám con nít chạy theo vỗ tay kêu cô dâu chú rể kìa tụi bây ơi, trâu già khoái cỏ non kìa. Người lớn hả hê nhưng giả đò đằng hắng biểu đám trẻ im đi. Coi tướng tá ông Tư hiền lành, đàng hoàng vậy mà làm chuyện động trời, đúng là "lù đù vác cái lu chạy…", hết chuyện rồi sao mà tằng tịu với con mình. Đâu nè, có phải con ruột ổng đâu. Chị Hai nhớ không thím Bảy nhớ không, hồi má con Nga xáp lại với Tư Nhỏ, bụng đã mang bầu, rồi con nhỏ Nga mới lẫm đẫm biết đi, chị ta bỏ ra Chợ Cũ, Tư Nhỏ phải làm mẹ gà chắt chiu con vịt. Tưởng đâu ông ấy thương con Nga như cha thương con thiệt lòng, thì ra ổng ghé chỗ tui mua cái bánh dừa, củ khoai lang, cây kẹp tóc… về cho con nhỏ là có ý đồ. Tưởng đâu thằng chả nghĩ tới con Nga nên không lấy vợ, ai mà dè…

Nắng tắt lịm, trời ơi, đâu rồi xóm giềng thân thuộc, đâu rồi khuôn mặt, giọng nói, tiếng cười quen, ông Tư đứng khựng lại, uất ức, trơ cứng cả quai hàm. Con Nga òa khóc, bỏ chạy tắt theo đường đồng, trên bờ ruộng lông chông những chân cỏ ống cháy trơ xương xẩu. Rồi nó chợt dừng lại, ngó cái bờ chuối mờ chìm trong đêm. Chỗ đó nhắm mắt lại nó vẫn nhìn ra một bãi cỏ mềm, mấy cành cây khô có con rắn mối bò ra bò vô. Chỗ đó, nó với anh đã mấy lần hò hẹn…

Nhưng bây giờ chỉ còn một mình nó ngồi đây, giữa đồng khơi, đến lúc sương xuống ướt đầm một vai tóc nó mới đứng dậy ra về. Nó gặp ông Tư giữa đường, ngọn đuốc trên tay ông đã gần tàn, cháy lom đom, phập phều trong gió. Ông bảo: "Ba sợ bây làm chuyện dại, rồi lặng đi một chút, ông thầm thì như nói với chính mình, người ta có ác miệng cỡ nào cũng ráng mà sống nghen con". Con Nga dạ rồi bỗng giật thót lên, nhìn quanh, trong mắt thoáng hãi hùng, nó biểu ông đi trước đi, nhanh lên, đứng xa nó ra, kẻo người ta thấy…

Rồi người trước người sau, họ trở về căn nhà nhỏ bên kinh Xẻo Mê. Căn nhà từ đây trở đi nằm chơ vơ trong ánh mắt cười cợt, trong lời đàm tiếu của người đời. Ngày nào cũng vậy, ông già Tư Nhỏ đi làm từ sáng sớm, khi người chưa tỏ mặt người, quen chân nên te te qua quãng đông nhà mới dám đứng lại, thở. Hôm ghé quán thím Hồng Nhiên mua khoanh thuốc gò, thím bảo: "Hết rồi", giọng ngắn ngủn, cộc lốc mà con mắt nguýt thì dài, người ta đây ở goá đã lâu, đã để ý thương mà anh lạnh lùng không đếm xỉa, tưởng anh còn thương má con Nga, ai dè anh khốn nạn vậy… Xóm giềng lạnh nhạt, ông Tư phải vác dá, quảy len thùng đi làm đất xa hơn, qua tận bên Đất Đỏ, Kinh Năm, ở đó, người ta không biết ông là ai. Nhưng chuyện một đồn mười, đồn trăm, đám bạn nghề của ông một trưa ngồi dưới bờ dừa hỏi nhau, bên Xẻo Mê có người lấy con gái nên bị bắt phải hôn. Ờ, nhưng được thả rồi, đứa con gái nói hỏng phải nên lãnh ra. Ai đó cười khào, mai mỉa, ái chà chà, hai người họ bênh nhau quá ha. Định day qua hỏi ông Tư coi có biết người đó không nhưng ông đã nhảy cái ọt, lặn mất, lâu lắm không thấy ngoi lên. Đám người sợ quá nhào xuống lôi ông từ đáy nước ngầu đục, hỏi ông bộ muốn chết sao, ông cười: "Bậy, tao lặn thử coi hơi còn dài không, làm gì tụi bây quýnh lên vậy". Thật tình ông đã nghĩ đến điều đó, rồi chợt nhớ, còn con Nga, nó ở lại chịu đựng vì không nỡ bỏ mình … Mà, con nhỏ đã gần sinh…

Ông Tư mua than đước dự trữ trong nhà, đưa con Nga ít tiền ra chợ sắm sửa cho đứa bé sắp chào đời. Ông còn chuẩn bị cả vỏ tỏi, hạt mè để làm thuốc cho con Nga những ngày ở cữ. Ông ngượng nghịu bảo, "Cái này… tao biết là vì… hồi má bây sinh…".

Chỉ chờ có vậy, kỷ niệm ùa về kinh hãi, tươi xanh. Như thể mới chiều hôm qua, Cúc đội thúng rau ghé nhà, xanh xao, đau khổ hỏi, tui biết anh để ýù thương tui, anh có muốn cưới tui làm vợ không? Rồi Cúc nói luôn, không cần cưới hỏi gì, mai tui cuốn đồ lại theo anh. Tưởng đâu nói chơi, ông cười, ai dè Cúc làm thiệt, cô gái đẹp nhất Xẻo Mê về với ông gọn gàng như người ta nhảy cái ùm xuống ao. Rồi Cúc có thai, ai cũng cười, úi chà chà, bộ trồng lúa ngắn ngày hay sao vậy cà, có chắc là cái thai đó của mầy không, Tư Nhỏ. Ông cười, không nói, nghĩ nó là của mình thì là của mình. Và khi bà mụ Năm trao cho ông đứa trẻ tóc dày mịt, mắt đen, môi đỏ, lòng ông vui mừng rưng rưng, nó là con của mình, con của mình.

Dù sau này Cúc đã không yêu được cái mùi bùn sình của ông, dù Cúc bỏ ra Chợ Cũ cất quán hàng, nói là cho gởi con Nga lại ít năm (như gởi một cái lu, cái tủ), ông vẫn thương nó như con của mình. Nó lên sáu tuổi, Cúc về, dẫn nó đi. Ông chạy theo nắm tay con bé lại, Cúc cau mày, giằng ra, nó là con tôi, anh biết mà. Ông nhậu say ba bữa liền, tỉnh dậy, thấy Nga đứng đầu giường, nó nói: "Trời ơi, con đi mới mấy bữa mà ba tệ thiệt. Thức dậy, đi câu cá nấu cơm ăn, ba ơi". Nói rồi nó đon đả cầm cái lon trùng đi trước.

Đứa trẻ ngày xưa bây giờ đã làm mẹ một đứa trẻ khác, cũng môi đỏ, mắt đen. Hôm ở trạm xá về, ở xóm người ta lại thăm nườm nượp, không kịp nhìn đứa trẻ, nắc nẻ khen liền: "Trời ơi thiệt là giống chú Tư quá hen". Có người chưa đi quá cái miễu ông Tà đã cười cợt bàn với nhau, hổng biết thằng nhỏ kêu ông Tư Nhỏ là gì ha, là ngoại hay cha. Ông đang quạt mẻ than, nghe câu ấy thảng thốt nhìn tro bụi tơi bời, con gái nỉ non, ba ơi, kệ con, coi chừng người ta thấy, nói tới nói lui. Ông già nổi quạu đùng đùng: "Thiên hạ phải để tôi sống đàng hoàng như một con người chớ". Tiếng kêu nghe thấu đến trời, sao đồng loại con người không học cách hiểu nhau.

Đêm đó, ông thức trắng. Sáng ra con mắt trõm lơ, ông sửa soạn quẩy gói đi. Hai mẹ con Nga ọ ẹ lên tiếng trong nhà, ông Tư nói với vô: "Bây có muốn mua gì không, tao đi huyện nè…". Trời, đi đâu vậy ba? Ông nói ông cũng chưa biết nữa, nhưng dù không biết phải bắt đầu từ đâu cũng phải đòi lại danh dự cho mình, cho con Nga và thằng cháu ngoại, đòi lại những niềm vui đã bị người đời tước đoạt. Ông ra xã, công an xã cười khà khà, như đang nói về vụ bắt nhầm con cá lóc, hay con vịt con gà: "Biết chú bị oan là tụi tui thả liền, chú còn đòi gì nữa ?". Ông cãi, tui đâu có đòi gì, nhưng cậu ra thanh minh với bà con Xẻo Mê giùm vài tiếng được không. Công an chạy qua hỏi chủ tịch, chủ tịch cười: "Chuyện của chú thấy vậy mà căng lắm, hồi trước giờ chính quyền chưa xin lỗi trước dân lần nào, tôi đâu có dám phá lệ, hay chú lên huyện hỏi thử coi…". Rồi huyện chỉ lên tỉnh, tỉnh hứa để từ từ coi lại, không sao, ông nói ông chờ được. Lâu lâu, ông tới để nhắc chừng, mỗi khi hay có sự thay đổi, luân chuyển lãnh đạo, ông đến nộp thêm bộ đơn nữa. Lộ phí xe tàu đi tới lui, ông Tư bán con chó phèn, bán luôn bầy vịt mới lông bông áo lá, còn tiền công đào đất mướn dành để lo gạo cá cho hai mẹ con con Nga. Vận bộ đồ bà ba màu cỏ úa, cái khăn quấn sù sụ trên cổ, giỏ bàng nách một bên, gõ cửa hết cơ quan này đến công đường khác, nhiều khi ông già thấy cuộc hành trình của mình mù mịt quá chừng. Có bữa vừa xuống bến xe bị đám bụi đời giật cái giỏ, ông già hớt hải rượt theo, ngoằn ngoèo hơn mười con hẻm, bất kể ngoặt phải ngoặt trái, người rượt, người chạy cuối cùng chui tọt vô con hẻm cụt, thằng giật đồ hào hển hỏi, gì mà quý dữ vậy ông nội. Ông thở dốc, không nói, trút giỏ, rớt ra mấy cuộn giấy buộc bằng dây thun. Thằng kia vừa tức vừa mắc cười, chửi thề mấy tiếng rồi bỏ đi. Ông già đứng dậy, ngơ ngác, hỏng biết mình đang đứng đâu đây, hỏi với theo, "Chú em ơi, đường nào xuống toà án tỉnh ?"

Lội bộ tới đó, anh bảo vệ ngó ông, cười: "Ủa, hôm trước chú tới đây rồi mà". "Vậy?! - ông già chưng hửng - tui đâu có nhớ. Thôi vậy để tui qua chỗ tiếp dân, chú em cầm ít đơn đọc chơi". Rồi ông đi trong mưa rúc rắc, trong gió riu riu, chỉ mong có ai đó thấu hiểu được nỗi niềm oan khuất của mình, ai đó thôi cắm đầu vào bàn giấy, ngước lên, hỏi: "Có gì hôn, chú?", ông mừng húm, vọt miệng bảo, có chớ, có tui mới lặn lội từ Xẻo Mê lên đây nè, rồi rụt rè rút ra một bộ đơn, đây là tờ cớ ông bị mất danh dự hồi bốn giờ chiều ngày tháng năm, đây là tờ yêu cầu được minh oan… Và lòng ông được an ủi biết bao nhiêu nếu ai đó ra vẻ quan tâm một chút, hỏi: "Vụ của chú ra làm sao, đâu nói cho tụi tui nghe coi".

Ông Tư lụm cụm kéo ghế ngồi, lưng lòng khòng, đôi mắt ánh lên như người đang khóc. Ông nói nhà tôi ở bên kinh Xẻo Mê, xưa rày sống bằng nghề lặn đất, cắc củm nuôi đứa con gái tên Nga. Rồi một bữa công an xã lại bắt tôi, vì có người tố cáo, tôi làm cho con Nga có bầu.

- Tôi nghe như ông trời dộng cái ầm vô mặt, nhưng tôi nói gì người ta cũng không tin. Rồi sau biết tôi bị oan, họ thả tôi ra. Tổng cộng tôi đã ở tù oan sáu ngày năm đêm…

- Ủa, đơn giản vậy thôi hả?

Ông già nghe thất vọng quá, các người đòi thêm gì nữa, các người muốn gì nữa, muốn éo le như thế nào, oan khuất bao nhiêu năm mới đủ ? Rồi nuốt vào lòng khối nghẹn ngào, ông cố tươi tỉnh, hỏi :

- Dà, hồi nãy tôi kể tới đâu rồi cà?

Nhưng rồi đến đây ông không không biết phải diễn tả nỗi đau của mình như thế nào. Nỗi đau của một người mới hôm trước còn đề huề sống trong tình làng nghĩa xóm, chiều chiều khề khà vài chung rượu với mấy bạn già, say rồi hát tỉ tì ti, hôm sau đã thui thủi một mình. Làm sao diễn tả được nỗi đau của người cha hôm trước còn bắt kiến vàng bu trên tóc con gái hôm sau đã phải nghẹn ngào đứng xa xa ngó nó khổ đau.

Ôi! Những tâm hồn tươi hơn hớn, những khuôn mặt không nhuốm sầu lo kia làm sao biết được niềm ao ước của ông Tư mỗi khi ngồi nhìn thằng Sáng bò lủm củm trên đất, ông khát có một ngày được đàng hoàng, đĩnh đạc bồng nó xênh xang đi trên con đường xóm rập rờn hoa cỏ dại, ai đó hỏi: "Ủa, chú Tư, ẵm cháu ngoại đi đâu vậy?" Ông sẽ cười (lúc đó chắc ông chẳng còn răng):

- Đi đằng tiệm mua cho thằng nhỏ mấy cục kẹo dừa. Nó mê kẹo vô phương.

Bây giờ thằng Sáng đã lững đững biết đi, ước mơ đó chưa thành sự thực. Con Nga đã chai lì, nó thôi sợ những bóng người qua lại, thôi sợ những ánh mắt ngó ngiêng. Mà, hai ba con nó không biết, xóm giềng đã thôi để ý lâu lắm rồi (Người đời thường vậy, họ chém ta một nhát rồi quên đi, thì chỉ nói cho sướng miệng thôi, cho đỡ buồn thôi chứ có chết chóc ai đâu, ai biểu ta ngồi đó để ôm vết sẹo với nỗi đau khôn tả). Nó biểu ông Tư thôi đừng đi kêu oan nữa: "Hai ba con mình sống y như hồi chưa có thằng Sáng, nghen ba". Ông già Tư Nhỏ bảo, phải nghĩ tới tương lai thằng Sáng mai nầy chớ con.

Một bữa có đoàn cán bộ huyện về khánh thành con đường giao thông nông thôn từ Xẻo Mê về Phước Hậu. Nghe nói họ sẽ đi qua nhà (đi một khúc để Đài truyền hình quay phim), con Nga bèn cầm chổi ra sân quét lá. Thấy bóng người quen, Nga gọi nhỏ, anh gì ơi. Chẳng gọi ngay tên, nhưng có người đứng lại, con Nga nghiến răng cười: "Trời đất ơi, tui chờ anh lên tỉnh làm quan quá chừng. Lên càng cao, té càng đau, đồ có quý bể mới tiếc… Tui nhịn hoài, tui nín thinh là tính chờ anh lên đó mới phá anh chơi, nhưng mà đợi lâu quá… Bây giờ ở huyện anh làm tới chức gì rồi, mà anh làm tới cái gì thì cũng do tui cho, nên anh tính làm sao không tui nổi quạu, tui đòi lại cho mà coi". Người nọ đứng ngây ra, mặt tái như mặt gà mái, hồi lâu mới hỏi: "Bây giờ… Nga muốn gì…". Con Nga giả đò chưng hửng: "Ủa, vậy mấy lần ba tui lên huyện kêu oan, anh không gặp sao, anh biết ba tui khổ sao anh im re vậy?". Nói rồi nó đủng đỉnh đi vô, kêu thầm, trời ơi, người này, hồi đó với mình nồng mặn biết bao nhiêu, khi anh ta say công danh mà bỏ rơi mình, mình đã đau vất đau vả. Sao bây giờ gặp nhau, thấy nản không muốn nhìn mặt. Thì ra, tình cảm cũng như bát nước hắt đi, không mong gì hốt lại.

Rồi một trưa đầy nắng, mây trên trời xanh lẻo xanh lơ, trước giờ ca cải lương, đài truyền thanh xã gởi đi lời xin lỗi của chính quyền đối với công dân Dương Văn Nhỏ. Đơn giản, gọn hơ, nhẹ nhõm. Vậy là huề nghen. Ông Tư lúc đó đang móc đất nắn trâu cho thằng Sáng chơi, khóc hức lên vì không cầm lòng được, sao kỳ vậy cà, người ta đã giải oan cho mình rồi, đã xin lỗi mình rồi sao mình vẫn mãi đau.

Con Nga đứng đằng sau, ngó cái lưng bắt đầu còng xuống của người cha, nghe gió thổi qua lòng thê thiết, nghĩ mình ngu thiệt, mình nuôi hận người ấy làm chi đây, mình trả đũa làm chi, đổi lấy cái gì? Có đáng không những tháng năm dài dằng dặc? Những tâm hồn thương tổn? Và kia, một mái đầu bạc phơ xơ xác?

Con Nga lại gần ông Tư, khuỵu xuống và nức nở kêu mấy tiếng: "Con xin lỗi, ba ơi".

(Báo Văn nghệ trẻ)

Chuyện Vặt

"Hình như tất cả các bà già Năm đều bán bánh mì!" - vừa ha hả cười, nó vừa đúc kết kinh nghiệm. Cách đây hai ngày, khi tôi và nó đang trên đường Phạm Ngũ Lão nó cũng nói với tôi như vậy. Hai đứa cứ chở nhau đi vòng vèo. Chẳng hiểu có phải khung cảnh cứ luôn xui khiến người ta quay lại khi có dịp, dù chẳng làm gì cả, chỉ là nhìn tới nhìn lui rồi thôi.

Hồi đó, tôi và nó cùng chung một mơ mộng, chung một sư phụ Hoàng và ra lò cùng ngày. Sư phụ Hoàng bảo: đứa nào muốn học may qua đây tao bày cho. Đóng 2 chỉ là thành tài. áo đầm, áo dài, sơ mi, quần tây… đủ cả. Muốn môđen có môđen. Muốn cổ điển có cổ điển. Thành tài có thể ra mở tiệm ngoài thị trấn. Bọn ngoài ấy bây giờ đua đòi lắm, tụi mày tha hồ mà hốt bạc.

Tôi và Bỉnh bàn bạc suốt ngày hôm đó, cuối cùng phải công nhận sư phụ Hoàng nói đúng. Làng tôi nghèo. Trẻ con lớn lên quần quật với trâu bò, ruộng rẫy nhiều khi cũng đâm nản. Những người già thì có vẻ an phận với nghề nghiệp của ông bà để lại vì họ chẳng có lựa chọn nào khác, nhưng bọn trai trẻ thì không thể vậy. Vài đứa ra thị trấn học sạc bình, quấn môtơ, sửa máy nổ. Vài đứa học sửa radio, tủ lạnh. Chúng có vẻ cao cấp, an nhàn. Những đứa còn lại ra đồng. Rồi âm thầm chờ đợi. Trên những luống cày cong queo, chúng cứ âm thầm chờ. Lâu lâu lại mò xuống thị trấn, thấy bọn kia trắng trẻo nhàn nhã, chẳng phải chân lấm tay bùn, chẳng phải dầm mưa dãi nắng lòng thầm ghen tị. Những mùa lúa thất thu, bội thu lần lượt đi qua. Trên cánh đồng đa số chỉ còn lại ông già, bà lão và con nít đứng trơ trọi bên máy suốt lúa. Vài con trâu gặm cỏ dọc theo hai bờ trông cũ kỹ. Đồng quê vốn buồn bã, bây giờ càng buồn hơn.

"Thôi thì chúng mình đi học cho rồi? - Bình bảo tôi - Thoát đời nông dân, làm thợ vẫn hơn. Những vụ lúa thì bỏ đó về nhà làm. Rảnh rỗi ngồi may cũng tiện".

Thế là đi theo sư phụ Hoàng. Bọn nông dân như chúng tôi biết gì mốt miếc, nhưng học mãi cũng vỡ ra vài điều. Tay ngắn tay dài, hết quần ống loe lại đến quần ống túm. Người nhà quê chẳng đòi hỏi gì hơn. Con trai áo sơ mi quần tây, con gái thêm vài cái nơ xanh xanh đỏ đỏ như thế là vui lắm rồi. Đứa nào muốn hiện đại hơn nữa thì thêm cho nó vài cái túi. Sư phụ Hoàng bảo: "Nghề này tương lai lắm!… Nếu bọn bay không muốn may ở thị trấn thì vào Sài Gòn. Trong ấy nhiều phân xưởng may cần người như bọn bay làm ruộng cần nước. Tao có bạn bè làm ở trỏng, tao giới thiệu cho".

Thế là mơ thôi! Không phải riêng tôi mà cả nhà đều mơ. Những người già cũng đã chán ngấy đồng quê, muốn con cái có gì đó mở mày mở mặt với thiên hạ. Đời cha đi sau cái cày thì đời con phải thoát xác. Thoát bằng cách nào thì không biết. Nhưng thoát thì thôi. Rũ bỏ cái nghề cực nhọc này, rũ bỏ cái làng này, trong quá trình tìm kiếm, thành thị luôn hiện ra mê ảo.

Ra nghề. Tích cóp được bao nhiêu đổ vào cái hiệu may nho nhỏ ngoài thị trấn. Cũng thuê hoạ sĩ vẽ bảng hiệu, cũng đặt tên nhà may với các chức năng may vá từ tây đến ta, veston, sơ mi, áo đầm, áo dài… nhưng chẳng ma nào thèm vào. Cũng bày đặt mối mai, những mối quen biết trong quá trình giao thiệp trên đồng ruộng thỉnh thoảng ghé nhưng lâu lắm, sáu tháng, một năm mới ghé một lần rồi từ từ cũng biến mất. Nông dân tiền của đâu may cho nhiều. Những người ở thị trấn cũng có mối hết cả rồi, hoạ hoằn lắm mới ghé lại nhưng õng ẹo chê bai, đòi hỏi những kiểu cách xa lạ đến sư phụ Hoàng cũng không biết phải thực hiện như thế nào cho phải. Thế là ngồi ngáp ruồi cả thầy lẫn trò. Ngáp từ đầu mùa mưa này cho đến vụ lúa năm sau, qua đợt rầy nâu hoành hành trên đồng ruộng cũng còn ngáp. Thỉnh thoảng chạy tới thằng này, chạy tới thằng kia xem chúng làm ăn thế nào, chỉ thấy cửa hiệu đóng cửa như nhà hoang. Hỏi quanh quẩn chẳng biết thằng chủ tiệm đâu cả. Người thì bảo cả tháng không gặp, người thì bảo mới thấy hôm qua nhưng đi liền, cả bọn cứ nhìn nhau mà cười. Không cười biết làm gì khác hơn. Từ tờ mờ sáng, đạp xe cọc cạch xuống thị trấn, quét dọn sạch sẽ rồi mở cửa ngồi đó, không cười thì biết làm gì. Lại nhiễm phải tật uống cà phê sáng. Dân thị trấn ai cũng làm như vậy, mình không làm thì kỳ, sau ghiền luôn. Không có tiền thì chôm mẹ lon gạo ra đổi bà hàng xén trong xóm lấy vài điếu thuốc và dăm tờ bạc lẻ. Người nhà quê vẫn giữ thói quen đổi chác bằng gạo. Buồn miệng muốn ăn bánh cam, cà rem, sương sâm, bánh lọt cũng đổi bằng gạo tuốt. Gạo là đơn vị đo sự cân bằng của nông thôn.

Mẹ tôi, sau một thời gian đắn đo, bảo tôi: "Thôi về làm ruộng đi con. Làm nông dân nó cực nhưng chắc ăn hơn những trò phù phiếm trên thị trấn". Cũng lúc đó mẹ thằng Bỉnh cũng nói với nó một câu tương tự. Rồi cả hai bà mẹ cùng thở dài. Sau này, tôi đố Bỉnh trên cánh đồng lúa xanh rờn khắp đất nước mình có bao nhiêu bà mẹ cùng một lúc thở dài, nó chịu thua tôi.

Về thôi. Nếu mẹ tôi không bảo thì tôi cũng về. Hàng ngày theo sau con trâu ra đồng, tôi thấy buồn day dứt. Nhớ lại ngày nào sư phụ Hoàng bảo tôi đóng hai chỉ vàng sẽ học thành tài. Những buổi ngồi chùm nhum cắt vải giữa thầy và trò sao mà vui đến thế, sao mà nhiều hoài bão đến thế. Chúng tôi thêu dệt cho nhau nghe bao nhiêu là chuyện. Thằng này sẽ làm gì, thằng kia sẽ làm gì, rồi cùng nhau đưa nhà may đi lên. Chúng tôi rủ nhau lấy giá thật thấp, trước là gây dựng uy tín, sau là giúp người nông dân có tấm áo đẹp, vì bọn tôi cũng là nông dân đi ra nên hiểu sâu sắc hơn ai hết về nỗi khó nhọc trên cánh đồng. Sư phụ Hoàng công nhận: "Tụi bay nghĩ như thế là đúng. Tao cũng là người nông dân, nhưng có điều là người nông dân hèn nhát không dám nhìn nhận gốc gác của mình. Bố tao cày sâu cuốc bẫm. Mẹ tao cũng vậy. Tổ tiên tao là nông dân. Nhưng tao thì bọn bay thấy đấy, trơn tru không dấu vết, có khi còn ém nhẹm nó đi".

Tổ tiên tôi cũng là người nông dân, nhưng là người nông dân tự hào về mình. Ông đi khai hoang lập ấp. Những đồi núi qua đôi tay ông được san bằng, những cây cổ thụ già nua bị đốn ngã, thú dữ phải khiếp sợ mà chạy thụt lùi vào rừng sâu. Đồng bằng mọc lên phì nhiêu, nước từ sông ngòi dẫn về làm tươi tốt lúa. Không mảnh đất khô cằn nào mà không mọc được cây xanh. Không có xóm làng nào tự nhiên đông đúc. Từ các miền xuôi ngược, người dân đổ về đây là trù phú thêm. Họ lập ra những ấp, những thôn, chọn những người già làm chủ chốt, tự coi ngó nhau, giáo dục trẻ con lòng tự hào về mảnh đất của mình. Những buổi chiều trên cánh đồng, người ta lấy ngắm lúa làm trò tiêu khiển, lấy hát đối làm ngôn ngữ giao tiếp và ăn mừng những vụ lúa bội thu. Người ta đặt vè, người ta tôn vinh lúa. Người ta đặt cho nó cái tên mỹ miều của người con gái đương thì: Nàng Thơm. Người ta gọi đất là mẹ đất. Vì mẹ đất cho lúa ngon, người ta cũng dâng mẹ, cúng dâng mẹ chưa đủ, người ta cúng dâng bầu trời. Cầu mưa thuận gió hoà, cầu đất đai được sưởi ấm, cầu cho con gái con trai sinh đẻ tốt tươi. Người ta gọi lúa bằng ca dao, gọi cuộc sống đâm trỗi dậy bằng mồ hôi, và nụ cười đến với họ chỉ bằng một hình thức đơn giản là được ôm vào lòng những hạt lúa mẩy tròn.

Vậy mà chỉ ngần ấy thời gian, cánh đồng đã mang một ý nghĩa trái ngược. Là nỗi lo sợ, là nhọc nhằn, là cay đắng nhìn nhau của những người đi tìm lối đi mới, như tôi.

Những lúc mệt rũ vì cày bừa, tôi và Bỉnh nằm dài xuống đất, ngước nhìn bầu trời xa đằng kia trong ánh chiều chập choạng. Tôi không biết có mơ gì trong cái đẹp đẽ kia không? Giữa những hào nhoáng đi qua như phủi sạch công sức cày cuốc, Bỉnh sẽ chọn lối đi nào? Hay cứ gật gù để rồi cay đắng nhìn nhận nông thôn như một bà mẹ ghẻ nhìn đứa con chồng, không hài lòng, không yêu mến nhưng phải dung nạp, phải chăm bón cho nó từng ngày. Mà đứa con ghẻ nông thôn còi cọc khó nuôi, đổ mồ hôi công sức cũng chưa chắc đã nuôi nó được, huống hồ nó cần phải có tình thương nữa. Nó cứ còi cọc, mỗi ngày một nhỏ bé. Trong khi đứa con ruột đô thị đẹp đẽ lại hào nhoáng đến thế kia. Bà mẹ ghẻ không chọn đứa con chồng, người nông dân không chọn đồng ruộng, thảy đều có nỗi riêng.

Những lúc đánh xe bò ra ruộng chở lúa, tôi và Bỉnh luôn kể lể với nhau những tin tức lượm lặt được ngoài thị trấn. Những câu chuyện không liên quan gì đến rơm rạ, không có bóng con bò còm cõi, cũng không có đồng quê mà là thành thị thế này, thành thị thế kia, ai đó vừa mới về thăm nhà lóng lánh như ảo ảnh. Rồi luôn luôn, lúc nào cũng vậy, Bỉnh sẽ kết thúc bằng câu: "Đời tụi mình sao cứ bọt bèo!".

Một hôm sư phụ Hoàng chạy lại báo: "Tao có một tin vui đây!". Chả là từ ngày chúng tôi đóng cửa tiệm, bản thân sư phụ cũng chẳng làm ăn được gì, hết than thở đi ra rồi lại đi vào. Không như những ngày đầu thị trấn chỉ có vài tiệm may nhỏ. Bây giờ nó mọc tràn như nấm, từ đầu đến cuối chợ ở đâu cũng có khiến sư phụ lâm vào cảnh khốn khổ như chúng tôi, lại không có ruộng lúa để bám, đành phải bỏ vào Sài Gòn để may ở các xí nghiệp. Bữa đi có tổ chức chia tay đàng hoàng. Và như đã hứa sẽ kiếm việc giúp nên hôm nay thầy quay trở lại.

Thế là đi thôi. Cũng tiệc tùng đưa tiễn như mọi cuộc chia tay, cũng những lời chúc tụng một tương lai tươi sáng nào đó và hẹn ngày trở về. Mẹ tôi đưa ra đến tận cổng làng, dặn dò:

- Ráng giữ mình. Nếu có gì không xong thì thôi, về làm ruộng với mẹ nghe con - Kẻ đi người ở cứ rưng rức muốn khóc.

Những ngày đầu háo hức ở Sài Gòn rồi cũng thôi dần. Chúng tôi làm việc từ sáng đến tối chẳng được bao nhiêu, nạn thất nghiệp hoành hành, công nhân may ở các công ty chạy qua chạy lại như mắc cửi vẫn không đủ sống. Sư phụ Hoàng và hai đứa tôi mỗi người một nơi. Cuối t uần gặp gỡ, bao nhiêu chuyện quê nhà cứ đem ra kể mãi.

Nào là ruộng lúa bờ tre, nào là tháng này chắc lúa đang đòng. Lâu lâu quê nhà dội lên một tin: "Bà Tám chết rồi, mấy đứa con lại đi làm xa". Phát thanh truyền hình kêu rôm rả: "Bão đang đổ bộ lên các tỉnh thành miền Trung". Đồng quê đang xơ xác lại càng buồn thêm.

Một hôm, sau những ngày tháng lao đao trên thành phố không được gì, tôi bỏ về. Quê hương tôi là những khoảng trời rộng rãi. Nằm ở đâu cũng có thể ngủ được, ở đâu cũng một mùi thơm lúa non, mùi rạ, mùi cây lá được ủ ê trong ngập ngụa không khí. Chạy từ cánh đồng này sang cánh đồng kia thời thơ ấu, mắt tôi đã quen màu xanh, tai tôi đã quen tiếng gà gáy và trước mặt tôi luôn luôn là một khoảng trời rộng. Vào đầu các cơn mưa, tôi và lũ bạn đi soi ếch đêm, vừa thấm cái lạnh se se đầu mùa, vừa trượt mình trên những doi đất mát rượi. Tôi đã quen trong bóng chiều chập choạng từng đàn trâu bò đi về với cái chuông leng keng trên cổ, hoặc những người già tay liềm, tay nón ngồi phe phẩy quạt dưới bóng râm bên vệ đường. Giờ đây, những tù bức trong xí nghiệp làm tôi ngột ngạt. Căn phòng thuê chật chội làm tôi nhớ cánh đồng. Những tình cảm xa lạ ở thành thị càng thúc hối tôi trở về nhiều hơn. Tôi về. Nhưng lúc rảnh rỗi vì mùa gặt đã xong, tôi viết thư cho Bỉnh. Bao giờ mở đầu thư tôi cũng hỏi: "Bỉnh ơi! Bà Năm bọn mình vẫn ghé có còn bán bánh mì không?". Hỏi thì hỏi vậy thôi nhưng tôi biết Bỉnh sẽ trả lời rằng: "Tất cả các bà tên Năm đều bán bánh mì, bất chấp đúng sai". Một lần khác tôi viết: "Bỉnh ơi! Về đi! Quê mình đã có máy cày rồi!".
(báo Văn nghệ trẻ)

Không có việc gì khó...

Chia tay chàng cò mồi mặt non choẹt rồi mà tôi vẫn chưa hết ấm ức. Nó nói: Ông anh nên nhớ: không có việc gì khó, chỉ sợ tiền không nhiều. Nó chẳng thèm ngó ngàng gì đến tấm bằng đại học của tôi, quăng ra một câu xanh rờn: Phi vụ của ông anh muốn xong, năm xọi. Năm xọi, ngôn ngữ chợ búa nghĩa là năm chục triệu. Một số tiền quá lớn! Ông xót? Chạy việc không có khái niệm xót. Việc làm ổn định, có lương bổng, chồi lộc, rồi về già có sổ hưu... rất tiền đồ. Thế mà còn xót. Xót là hỏng việc. Không có việc gì khó... Tôi như bị xúc phạm, đứng phắt dậy, cốt không để nó xổ tiếp đoạn sau lần nữa. Nó còn với theo. Đảm bảo chắc thắng. Kịch kim là ba tháng nữa đi làm. Sớm hơn, ông khao tôi chầu bia như hôm nay là ô-kê!. Tôi đạp xe không thèm ngoái lại. Cửa này coi như tắc. Lấy đâu ra năm chục triệu? Bố tôi vốn là thợ cơ - điện bậc bẩy trên bẩy. Xí nghiệp hết việc làm cho về một cục. Ngồi nhà quấn sú-von-tơ, chữa quạt, ngày kiếm mươi dăm ngàn. Lâu nay điện áp ổn định. Quạt Tầu, quạt Thái tràn ngập vỉa hè, bố tôi mất nguồn đặt hàng, cũng coi là mất nguồn thu. Mẹ tôi, mậu dịch viên công ty thực phẩm tươi sống, cũng về một cục, ngày ngày nhận giữ trẻ hàng xóm kiếm thù lao. Hai cục ấy, bố mẹ tôi dồn mua gian nhà này, số còn lại, chu cấp cho hai chị em tôi ăn học đại học, giờ là kiệt. Năm triệu, may ra còn gọ gẵng được, chứ năm chục triệu thì bó tay. Tôi ngao ngán đạp xe về nhà thì nghe tiếng gọi. Nhận ra chú Lực. Lớn quá rồi. Trông chững lắm. Học hành nghề ngỗng gì chưa? Chú Lực trước cùng ngõ với nhà tôi, nay chuyển đi phố khác. Chú quý bọn nhóc chúng tôi nên chúng tôi cũng rất quý chú. Cháu vừa ra trường. Đang xin việc. Trường gì? Cấp thoát nước. Quá hay! Mày gặp vận rồi. Vừa tuần qua, giám đốc chỗ chú nói ai phát hiện có kỹ sư cấp thoát nước giới thiệu cho công ty. Đang cần loại này. Mày bằng chính qui chứ? Cháu chính qui hẳn hoi. Bằng khá chú ạ. Thế thì ổn rồi. Về làm ngay hồ sơ đến nộp cho phòng tổ chức. Tôi chợt nhớ vẻ mặt đắc thắng của thằng cò ban nãy.Chắc nó biết thông tin này nên mới tự tin chắc nịch như vậy. May mình chưa đặt cọc. Nếu không, mất oan tiền ngu. Về nhà, thấy bố đang ngồi đập ruồi, tôi vội khoe: Sáng sủa lắm bố ạ, chú Lực nói công ty nước đang cần loại kỹ thuật như con. Việc làm của con chắc thuận lợi. Cha tôi đón nhận tin này không hào hứng lắm. Ông nói: Chớ mừng vội, con ạ! Xin việc bây giờ phức tạp lắm. Gõ không đúng cửa là rách việc như chơi.

Cơm chiều xong, bố tôi đạp xe đi luôn. Chừng già nửa tiếng đã thấy người về. Hưng ơi, đi đằng này với bố. Đi đâu, bố. Đến bác Tráng. Bác Tráng thì tôi biết. Trước bác là bộ đội, sau chuyển ngành về công tác trên tỉnh, vẫn đi lại thân tình với gia đình tôi. Có việc gì, bố? Việc của con. Biết tính bố nói ít, làm nhiều, tôi không hỏi thêm. Đến nhà, thấy bác Tráng đã quần áo tề chỉnh, tiếp bố con tôi rất xởi lởi. Bác kéo bố tôi lại gần rì rầm nhỏ to, tôi nghe câu được câu chăng. Nhìn nét mặt rạng rỡ của hai người bạn già, tôi tràn trề tin tưởng. Đã cần quà cáp ngay chưa bác? Lúc đứng dậy bố tôi hỏi. Nên có. Để ra mắt. Vậy bác chờ em tí xíu. Bố tôi định chạy đáo ra phố. Bác Tráng giật lại Thôi chờ gì. Nói rồi, bác với tay lấy chai Giôn trong tủ. Của này người ta biếu lâu rồi. Tôi huyết áp nên kiêng. Để tủ nhìn chỉ tổ ngứa mắt, ta mang đi cho được việc của cháu. Cha tôi không chịu, bác cố ấn. Cuối cùng cha tôi thua. Chúng tôi lên đường đi xin việc làm.

Nhà giám đốc công ty nằm khuất trong một con ngõ. Mở toang con ngõ này, ông ta sẽ có cái mặt đường rất có giá. Nhưng hiện có lẽ ông ta chưa cần đến cái thế mặt đường nên bên ngoài dựng lên một căn nhà cấp bốn án ngữ, thoạt trông rất khiêm tốn. Vào trong mới thấy căn nhà sang trọng. Sập gụ, tủ chè, xa lông thái phượng, mấy cái lộc bình Trung Quốc... toàn thứ đắt tiền. Tôi hơi choáng. Rõ ràng đây là một mẫu hộ mới phất lên. Trái ngược với kích thước đồ đạc bầy trí trong nhà, ông giám đốc công ty người nhỏ thó gầy còm, nước da xanh xao. Vốn có ác cảm với những vị giám đốc bụng phệ, đẫy đà, nên tôi rất có thiện cảm với ông giám đốc này. Ông ta tỏ vẻ hết sức nể trọng bác Tráng. Thậm chí khúm núm là khác. Bác Tráng giới thiệu cha con tôi và nói ngay mục đích chuyến viếng thăm bất chợt này. Ông giám đốc quay qua hỏi tôi vài câu. Tôi cảm thấy ông ta chỉ hỏi để mà hỏi, chứ hình như chưa hiểu biết sâu về chuyên môn. Điều đó có sao đâu. Cái giỏi của người giám đốc là biết dùng người tài hơn mình cơ mà. Khối giám đốc đâu có chuyên môn mà đơn vị vẫn tiến ầm ầm đó sao? Rồi ông giám đốc quay qua nói với bác Tráng và bố tôi: Hai bác yên tâm. Được bác Tráng đây giới thiệu thì còn gì bằng. Cháu Hưng lại bằng khá. Thế là ổn. Tuy nhiên, còn một chút băn khoăn. Bằng của cháu do trường Thủy lợi cấp. Nhìn qua là trái trường, trái ngành. Để xem xét thêm điểm này. Đúng vậy. Cấp thoát nước thành phố vốn từ xưa là một khoa của trường Xây dựng. Trường Thủy Lợi chỉ dậy cấp thoát nước đồng ruộng. Ta quen gọi là tưới tiêu. Cách đây ít năm, trường Thủy Lợi mở thêm khoa cấp thoát nước thành phố. Tôi theo học khoa này. Hôm phát bằng tốt nghiệp, mấy thằng bạn nói, vô phúc gặp phải ông tổ chức quan liêu là khó dễ đây. Ông giám đốc này tinh thật. Mới lướt qua túi hồ sơ, đã phát hiện ngay cái tréo ngoe này. Thế mới là người tinh, người tài. Không thế sao ông ta làm giám đốc? Tôi giải thích căn nguyên cho ông nghe mà thầm phục vị giám đốc này tỉ mỉ. Khi đã vỡ, ông nói với tôi: Cháu phải xác định là sẽ vất vả. Công ty đang tiếp nhận dự án cải tạo nước thành phố. Cháu sẽ phải đi hiện trường nhiều đấy. Điều đó thì ông khỏi lo. Xốc vác, chịu khó vốn là bản tính gia truyền của nhà tôi. Chính tôi lại đang lo phải ngồi văn phòng.

Cuộc gặp ông giám đốc mở ra cho tôi một hy vọng lớn. Việc làm của tôi rất khả thi. Bác Tráng bảo: Coi như ổn. Không có việc gì khó... Bố tôi chêm... chỉ sợ lòng không bền. Người cười hì hì rồi thêm: Phúc nhà em quá. Em nghĩ ngay đến bác. Không có bác, người ta biết bố con em là ai? Người cần việc, việc cần người mà thiếu bác vẫn cứ hỏng.

Tôi chờ đợi trong lạc quan. Một tháng, hai tháng rồi ba tháng. Một quí, hai quí rồi ba quí, vẫn không thấy hồi âm. Nghe bác Tráng gợi ý, bố mẹ tôi nhiều lần tự tìm đến nhà ông giám đốc. Cốt để ông nhớ đầu việc. Và cần điều kiện gì nháy nháy (lời bác Tráng thầm thì) gì nữa thì ông ta nói thẳng, không phải qua bác Tráng, sợ nó ngại. Mấy lần đầu ông còn tiếp. Vài bận sau chỉ có bà tiếp. Ông đương chức nên nhiều lý do vắng nhà, bận tiếp khách, bận làm việc, bận công tác... Lần nào cũng vậy, không ông thì bà vẫn thân tình an ủi, nói cố chờ ít ngày nữa, phòng tổ chức đang xem xét, đề xuất. Trong khi đó thì thằng bạn cùng khóa người khác tỉnh đã được nhận vào làm việc. Còn tôi, vẫn chờ. Một hôm chính cò tìm đến báo tin: Trường hợp của anh, rút xuống ba xọi thôi. Chồng ngay, đi làm ngay. Thế là quá nhạt rồi. Ba chục triệu đối với gia đình tôi cũng quá khó. Bố con tôi lại tìm đến bác Tráng. Bác bảo: Tưởng thằng Hưng đi làm lâu rồi cơ mà. Cách đây vài tháng, tôi giục, nó nói, chờ đại hội Đảng xong, ổn định tổ chức, em sẽ thu xếp cho cháu Hưng. Nay nó đại hội từ đời tám hoánh nào rồi. Sao chuyện lại thế. Chả lẽ...? Hay là...? Bác chửi đổng một câu, ngồi phịch xuống vẻ thất vọng. Thấy bác Tráng nóng, bức xúc, bố tôi không dám đề xuất gì thêm.

*       *

Gặp dịp công ty Cấp nước quảng cáo tuyển dụng lao động phổ thông, tôi giấu nhẹm tấm bằng đại học, xin đi làm. Họ đang cần loại lao động phổ thông nên chẳng mất đồng nào. Đối với tôi, chuyện thổ mộc chẳng đáng kể gì. Tôi hùng hục như một cửu vạn. Hàng ngày đi đào đường, lắp ống, đặt đồng hồ... Việc gì cũng làm. Quần áo bùn đất chẳng quản ngại. Tôi cứ theo bản vẽ mà tác nghiệp. Ngon ơ. Bản thiết kế của công ty đưa xuống, còn sơ sài hơn đồ án môn học của bọn sinh viên chúng tôi nhiều. Máu nghề nghiệp bốc lên, tôi thoáng qua cũng nhận ra những chỗ sai, những bất hợp lý trong thiết kế. Giá được chỉnh lại sẽ tiết kiệm không ít vật tư, công lắp đặt. Một lần tôi buột mồm nói ra điều ấy. Vài hôm sau, giám đốc xí nghiệp thi công (đội đào đường chúng tôi trực thuộc xí nghiệp thi công của công ty) gọi tôi lên. Tôi lo. Chưa kịp an tọa, ông nói: Hôm nọ, đội trưởng có phản ánh một số ý kiến của cháu... Tôi chột dạ, biết ngay là chuyện mình trót lỡ mồm góp ý, nên lí nhí: Cháu xin lỗi chú. Lẽ ra cháu không định nói... Ông giám đốc xua xua tay: Cháu nói ra là tốt chứ. Chú thấy hợp lý lắm. Chú muốn hỏi thêm. Cháu học hành ở đâu mà đọc được cái bản vẽ rối mù này? Không giấu được, tôi đành thú nhận chuyên môn của mình. Ông giám đốc trố mắt ngạc nhiên Thật vậy sao? Phí quá, phí quá! Nhưng cháu không đùa chứ? Chuyện hệ trọng thế, cháu đâu dám đùa. Hôm sau tôi mang tấm bằng đại học cho ông giám đốc xí nghiệp xem. Ông mân mê, trân trọng. Lật trong, lật ngoài rồi nói: Thế này thì quý quá rồi còn gì. Bói không ra của độc này đâu. Kỹ sư bằng khá hẳn hoi chứ chơi à? Chú sẽ đề xuất lên giám đốc công ty rút cháu khỏi đội thi công về xí nghiệp làm việc. Tôi bàng hoàng như mình nằm mơ. Còn đang lúng túng chưa nói được nên lời thì ông thêm: Sao cháu còn băn khoăn điều gì? Con người ta một khi được đặt đúng vị trí, mới phát huy được kiến thức. Và đơn vị sẽ được lợi biết chừng nào. Ông giám đốc nói như sách vậy! Giá ông này là giám đốc Công ty? Giá tôi được gặp ông đầu tiên, chắc tôi không phải lận đận, vòng vo như vừa qua. Nhưng những chuyện đã qua thì không có giá như... Dù sao tôi cũng đã toại nguyện. Tôi đã tìm được chính công việc của mình.

Hôm được rút lên xí nghiệp, gia đình tôi làm bữa tươi. Bác Tráng cũng có mặt. Bác nói với bố tôi, cũng là nói với cả nhà: Thằng Hưng giỏi. Giỏi thật. Đúng là không có việc gì khó, chỉ sợ lòng không bền. Bác Tráng nói làm tôi nhớ câu cửa miệng của chàng cò mồi... chỉ sợ tiền không nhiều. Sai rồi. Sai to rồi, chú mày ạ! Tôi định hôm nào gặp lại sẽ nói với nó cái điều thực tế từ chính bản thân mình, chứng minh cái lý dặt dẹo của nó là sai. Nhưng, định là định thế thôi, chứ từ khi lên xí nghiệp, tôi bận túi bụi, đâu còn thời gian la cà quán nước mà gặp được nó. Thôi mặc xác cò với cái triết lý xiên xẹo của hắn./.

(Tạp chí Nhà văn)

Nhân cách

Thôi nào! Mày đưa tờ "An ninh..." đây. Rồi xéo!

Tôi rút tờ hai ngàn, ra hiệu cho thằng bé không phải trả lại. Và nhét tờ báo xuống ghế ngồi...

Đã tưởng thằng nhóc đi khỏi. Nào ngờ nó vẫn quanh quẩn. Không khéo bán báo kiêm... móc túi. Tôi cau mặt:

- Sao còn vật vờ?... Mày có điếc không đấy?

- Dạ! Em nghe rõ mà. Nhưng anh...

- Làm sao?

- Anh... đẹp trai thiệt.

Đúng là cái giọng xu nịnh. Nịnh thối. Nhưng dù sao... thằng nhóc cũng làm tôi dịu nỗi bực mình.

- Tao đẹp trai, cũng không liên quan gì đến mày. Xéo đi cho khuất.

- Chả là... em thấy anh giống hệt diễn viên trong ảnh. Đây! ở tạp chí này...

Thằng nhóc đặt tập sách báo vào hai đầu gối, hấp tấp giở một tờ tạp chí. Tôi làm vẻ lơ đãng, nhưng vẫn ngó nhìn.

- Đó! Anh coi. Giống hệt. Cũng dáng cao như anh.

- Thôi! Thôi!

- Em đâu có bịa. Anh nhìn lại coi.

Nó dúi tờ tạp chí vào tay tôi. Không biết do nó "tán", hay sự thật? Tôi bắt đầu cảm thấy tôi giống người diễn viên nọ. Càng nhìn càng giống...

- Anh mua cho em đi. Anh mua về, dán cái ảnh này lên tường. Bảo đảm người yêu anh tưởng nhầm là anh.

- Thôi đi! - Tôi quát khẽ.

Thằng nhóc lại bẹp mồm cười:

- Có sáu ngàn thôi mà anh! Bao nhiêu mục hay. Mà anh thử gửi ảnh và thư cho diễn viên đó xem. Em bảo đảm là một cuộc kết bạn thú vị và bất ngờ.

"Thằng quỷ! ý tưởng đó không tồi!" - Tôi thầm nghĩ và bắt đầu dao động:

- Mày bán ăn lãi à?

- Đâu có! Đâu có! Giá bìa mà anh.

Nó nhanh nhẩu lật giở. Nhưng chỉ là làm phép. Cái trang nó dừng lại là ảnh diễn viên nọ. Tôi tặc lưỡi, xòe tờ năm ngàn.

- Đó!

- Vâng! Em cảm ơn anh. Anh cho em xin một ngàn nữa.

- Đồ quỷ!

- Dạ! Anh giúp em mà.

Tôi lưỡng lự. Đã muốn trả lại quách nó quyển tạp chí, cho khỏi bực mình. Nhưng tờ năm ngàn, nó đã đút tọt vào trong túi. Vậy là nó nắm đằng chuôi rồi. Chả lẽ, mình kì kèo với nó, chỉ vì ngàn bạc. Tôi đành móc túi...

- Biến đi!

Lần này thì thằng nhóc biến hẳn.

*       *

Tôi có thể đã quên hẳn thằng nhóc, nếu như hôm nay, tôi không thấy nó xuất hiện. Khi chợt ngẩng lên, một cảnh tượng làm tôi để ý...

Lại chính nó. Với một "kịch bản" và "cách dàn dựng" y hệt lần nó mời chào tôi. ở xa, nhưng tôi vẫn nhận ra cái tờ tạp chí cũ, và rất có thể, nó đang tán tỉnh ông khách trước mặt nó, rằng ông rất đẹp trai, và... giống hệt một minh tinh màn bạc in trong tạp chí. Thật là rẻ tiền và bỉ ổi. Nhưng kìa, ông khách đã móc túi lấy tiền. Dù rằng cái cử chỉ khá miễn cưỡng. Không hiểu sao, tôi chỉ muốn chạy ngay ra, để nói với ông khách về cái trò đê tiện của thằng nhóc... "ồ, Hơi đâu mà tức người dưng..." Tôi phẩy tay, như cố xua đi nỗi bực dọc vô cớ. Nhưng rồi cái tiếng động mạnh ở "phía đó" làm tôi lại phải nhìn sang. Còn trò gì kia nữa? Đúng là thằng nhóc. Nó gần như quỳ xuống bên cạnh người đàn ông trung niên. Có lẽ vừa nãy, người đàn ông đã đạp hay đá thằng bé. Cái ống quần nó bê bết đất. Nhưng với một sự nhẫn nhục phi thường, nó vẫn không bỏ đi. Người đàn ông hình như nói một câu gì đó, với bộ mặt vừa tức tối vừa khinh bỉ. Sau đó, người đàn ông móc túi, lấy ra một đồng tiền nhàu nát và vứt vào giữa mặt thằng nhỏ. Với bộ mặt cam chịu và còn có vẻ lì lợm nữa, thằng nhóc lặng lẽ nhặt đồng tiền vuốt thẳng, gập lại và cẩn thận đút vào túi áo ngực. Nó xốc lại tập sách, báo, đứng dậy. Hình như nó còn nói một câu gì, như lời cám ơn hay xin lỗi...

Và chỉ một lát sau, thằng bé lại nửa quỳ nửa ngồi, với bộ mặt nhăn nhở và xu nịnh, bên cạnh mấy người đàn ông đang uống trà. Khói thuốc mù mịt. Một gã đàn ông "đầu đinh", đeo kính đen, còn phả khói thuốc vào mặt thằng bé, rồi cười sằng sặc. Nhưng dường như, lòng tự trọng của nó đã bị thui chột. Nó cứ đứng chịu trận cho đến lúc, một gã trong đám, giật lấy tờ "Mua và bán" trong tập báo của thằng nhóc, khiến nó suýt ngã ngồi ra phía sau...

*       *

Cái cảm giác vừa tức tối, vừa tò mò khiến tôi có một ý nghĩ kỳ quái: Xem cái lũ giòi bọ này sống ở đâu. Hẳn là "hang ổ" của đám bụi đời này sẽ chứa những thằng lang thang như nó. Và những đồng tiền kiếm được, bằng đủ mọi thủ pháp đê tiện (biết đâu lại còn bất lương) chúng sẽ lại nướng vào đề đóm, những cuộc đỏ đen theo cách của bọn trẻ ranh. Không loại trừ cả chuyện hút hít...

*       *

Cái xóm như một làng quê. Có hồ. Có mương, có ao rau muống. Có vườn. Đất đai dù vườn, cây hay đồng cỏ lác, đều bị xắn vụn ra thành ô, thành lô... như chuẩn bị bán hoặc đã bán. Những ngôi nhà lụp xụp, xen lẫn những nhà cao tầng, những biệt thự đang xây dở.

... Và thế là tôi bị lạc khi vào cái xóm đèn cù này. Nhưng chắc là thằng nhóc chỉ quanh quẩn đâu đây. Bất giác, tôi cảm thấy hối hận. Vì sao tôi lại có ý nghĩ rồ dại, là bỏ thời gian để đi "điều tra" về một thằng bé người dưng nước lã. Tôi đâu phải nhà báo? Phải rồi! Đã có lúc tôi mơ tưởng đến một cuốn tiểu thuyết đầu tay, viết về những lớp người dưới đáy xã hội, như kiểu Nguyên Hồng, Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng... Nhưng rồi ý tưởng vẫn chỉ là ý tưởng. Tôi giết thời gian ở quán cà phê, bia bọt, chát, vũ trường... Vậy mà bây giờ khi vừa nhận ra cuộc dạo chơi này không đến nỗi vô bổ, thì thằng nhóc lại mất dạng.

Trời bắt đầu thâm lại. Nhiều nhà đã lên đèn. Tôi uể oải ghé đại vào một quán nước bên đường...

- Chú tìm ai trong này? Hay đi tìm "lô"?

- Lô gì ạ?

- à! Nhiều người vào đây đi tìm đất ấy mà...

- Dạ không ạ! Cháu tìm một thằng nhóc bán báo.

- ở đây có một thằng bé bán báo. Nhưng không phải nhóc.

Tôi mô tả thằng bé. Bà chủ quán bỗng "à" một cái.

- Nó còi người thế thôi. Chứ cứng tuổi ra trò.

Vậy là tôi đã tìm đến đúng nơi cần tìm. Nhưng theo lời bà chủ quán, thì thằng nhỏ vẫn chưa về. "Nó thường về vào lúc tối mịt..." Bà chủ mau miệng, vừa rót nước vừa kể.

Chợt bà chủ ngừng nói, ra hiệu cho tôi. Còn đang chưa hiểu chuyện gì, thì bà chủ đã chỉ tay về phía hai đứa bé gái vừa đi qua.

- Hai đứa em của cái thằng bán báo đó. Nghe đâu, bố mẹ chết cả. Nhưng cái thằng có chí, bỏ học đi kiếm sống để nuôi hai em ăn học. Hai con bé học giỏi cực kỳ. Cũng là nhờ thằng anh...

- Thế chúng có nhà ở đây ạ?

- Đâu có! Nó thuê một cái lán coi vườn. Hai đứa em, học ở quê. Dịp hè, ra đây để thằng anh kèm cặp. Hình như nó về rồi đó...

Tôi móc túi trả tiền bà chủ, đứng dậy. Nhưng tôi không đi theo thằng nhỏ. Tôi chẳng còn việc gì để điều tra về nó. Bất giác, tôi nhớ lại cái bộ mặt xu nịnh, dáng vẻ nhẫn nhục đến thảm hại của thằng nhỏ./.

(Tạp chí Nhà văn)

Sông quê

Chia tay rồi, tôi mới thấy thương chị tôi quá! Trước khi đi mấy hôm, chị nhờ tôi đem quyển lưu bút vô trường đưa cho anh Nhơn, để nhờ anh và bạn bè thân thích mỗi người viết cho chị vài dòng gọi là trước lúc... đi xa!

"à, hay mình lục quyển lưu bút, coi người ta viết cho chị những gì trong đó?" - Tôi chợt có ý nghĩ tò mò và đi lục lọi trong tủ sách của chị. Đây rồi, quyển tập bìa xanh, in hình cầu thủ bóng đá Hồng Sơn của đội Thể Công - một thần tượng của chị. Lật vào trang trong, tôi hơi bất ngờ bởi tuồng chữ quen thuộc của thầy Phương, vì đã lâu lắm rồi tôi với chị không gặp lại thầy. Một lần nữa, tôi lại cảm thấy ganh tị, bởi thầy Phương vẫn dành cho chị những lời lẽ thương mến nồng nàn. Nhớ hồi còn học lớp một, trong giờ ra chơi, thầy Phương đưa tay vẫy chị Thắm lại gần. Thói quen muôn thuở, tôi vẫn lẽo đẽo theo sau chị. Thầy nói: "Mai Chủ Nhật, thầy nhờ Thắm hái dùm thầy bịch rau má được hôn?” Nhìn nét mặt chị Thắm tươi hơn hớn, không chịu nổi, tôi òa khóc. Thầy Phương tròn mắt ngạc nhiên, không hiểu chuyện gì đã xảy ra. Biết tỏng bụng dạ tôi, chị Thắm nói: "Thầy nhờ em, không nhờ bé Tươi nên bé tủi thân, bé khóc đó". Chừng hiểu ra, thầy dịu dàng nói: "ờ ờ, thầy quên. Vậy thầy cũng nhờ em Tươi hái cho thầy bịch rau má thật to nữa nghe!". Vậy là tôi cảm thấy sung sướng, dạ rân.

Cả buổi sáng chủ nhật hôm sau, tôi với chị Thắm ra đồng, vạch cỏ trên mấy gò đất hái rau má. Về nhà, tôi tức anh ách vì thấy mớ rau má của chị Thắm lá to hơn, non hơn rau của tôi. Đêm đó, tôi trằn trọc. Nằm chờ chị Thắm ngủ xong, tôi nhẹ nhàng lẻn dậy, lấy rau trong bịch của chị đổi qua bịch của tôi. Sáng hôm sau, thầy Phương xoa đầu tôi bảo: "Rau của em Tươi hái là ngon nhứt đó nghe!" Tôi sướng rơn trong bụng... Mới đó mà đã hơn mười năm rồi! Năm đó chúng tôi học lớp một, bây giờ tôi với chị Thắm đã lên lớp 12 rồi.

Lật trang sau quyển lưu bút, lại là tuồng chữ quen thuộc đập vào mắt tôi. Đó là chữ của anh Nhơn. Nhớ lại cách đây không lâu. Lúc đó cũng đang trong giờ ra chơi, anh Nhơn ngoắc tôi lại, nói: "Ê Tươi, cho anh nhờ chuyện này chút nha! Đưa dùm cái này cho chị Thắm!" Anh dúi vào tay tôi một lá thư được xếp làm tư, rồi quay đi liền, vẻ mặt bối rối. Tôi ganh tị vì thấy sao nhiều người quan tâm tới chị hơn tôi, nên quyết định liều lĩnh xé lá thư ra xem, và choáng váng khi đọc mấy câu thơ của anh Nhơn viết cho chị Thắm:

Thắm ơi anh nhớ Thắm nhiều!

Lòng anh thổn thức bao điều ước mong

Đời người như những dòng sông

Dù trôi trăm ngả dặn lòng... đừng quên!

Đọc xong bức thư, đầu óc tôi quay cuồng, cảm thấy tình hình hết sức nghiêm trọng. Tôi chạy một mạch về nhà đưa lá thư cho ba với tâm trạng của kẻ vừa lập được công lớn.

Ba tôi gầm lên một tiếng như cọp dữ, rút cây roi tre dài nhòm thấy lạnh xương sống, bắt chị Thắm nằm sấp trên bộ ván ngựa. Mỗi câu nói của ông là ngọn roi quất xuống như một nhát kiếm:

- Nhớ nhiều nè! Bao điều ước mong nè! Những dòng sông nè!...

Chị Thắm quằn quại dưới ngọn roi. Ba tôi giận dữ, nói: "Đồ con nít con nôi, học không lo học ở đó lo thơ với thẩn. Tao cấm! Nếu còn lần nữa tao đánh chết!" Tôi chạy ra sau vườn ngồi khóc. Tôi không ngờ ba đánh chị Thắm đau đến như vậy...

Tôi lật trang kế tiếp. "A đây rồi! Tuồng chữ của anh chàng Ngân Mập". Một anh chàng mập ú, lúc nào cũng luôn miệng luôn mồm, nói cái gì ra cũng khiến người ta cười muốn bể bụng. Để coi anh ta viết gì đây. Cha chả, lại có thơ nữa:

... Ngày mai trong đám xuân xanh ấy

Có kẻ theo chồng bỏ cuộc chơi...

Cái anh chàng này chỉ toàn nói chuyện tiếu lâm chớ biết gì mà làm thơ, đành phải mượn thơ Hàn Mạc Tử đó thôi! ủa, mà làm gì "có kẻ theo chồng" ở đây cà?... Hổng lẽ... Tôi nghe má nói chị Thắm lên Sài Gòn để tiếp tục học và ôn thi đại học trên đó luôn kia mà?...

Sáng nay tôi gặp Vĩnh đi ruộng về. Anh chàng này hễ gặp chị em tôi là buông lời chọc ghẹo, bị tôi chửi cho một trận nên đâm ra thù ghét tôi, Vĩnh nói:

- Ê Tươi! Chị Thắm mày láo ăn quá hén. Lấy chồng mà giấu. Hay tại chồng già khú nên giấu chớ gì?

- Già cỡ mày là cùng - Tôi đớp lại Vĩnh.

Về tới nhà, tôi còn tức Vĩnh đến muốn khóc. Tôi định hỏi má tôi cho rõ nhưng lại thôi. Tôi linh cảm có một sự thật nào đó và không muốn chạm vào, sợ má tôi buồn.

Mấy hôm sau tôi lại gặp Vĩnh vác cuốc ra đồng. Hắn vểnh mặt lên:

- Ê Tươi! Chị Thắm mày với đức lang quân về tới rồi kìa, sao mày còn ở đây? Mà mày phải kêu anh rể mày bằng gì ta?

- Bằng cái đầu mày! - Không thèm để ý tới Vĩnh, tôi chạy lẹ về, thấy chiếc xe du lịch đậu trước cửa nhà, đám con nít rần rần bu quanh chiếc xe. Má tôi nói:

- Tươi về đó hả? Vô chào anh hai, chị hai đi con!

Tôi bước vô nhà, gặp người đàn ông khoảng bảy mươi tuổi, đầu hói, bụng rất to. Tôi cúi đầu, miệng lí nhí: "Em chào anh hai!", rồi mau lẹ thoát thân xuống nhà bếp. Tôi nhìn chị tôi bằng đôi mắt sắp khóc và đi thẳng ra sau vườn, nằm vật người trên đám cỏ. Tôi nhắm mắt lại, cố trấn tĩnh chuyện gì đã xảy ra với mình. Đúng lúc đó, má tôi kêu vô ăn cơm.

Trong bữa cơm, ba má tôi với anh rể nói chuyện qua lại mang tính chất xã giao, vẻ mặt ai cũng cố tỏ ra bình thường, nhưng thật ra bên trong, ai cũng khổ sở với tư thế của mình, nhất là chuyện xưng hô. Anh rể tôi nói chuyện và thở nhiều quá. Anh nói chuyện một cách khó nhọc, mồ hôi vã ra, hơi thở hổn hển. Sức khỏe anh có vẻ yếu quá rồi! Sau đó, anh chủ động quay sang bàn chuyện xây nhà mới cho ba má tôi. Không có chuyện gì để tham gia, tôi lui xuống bếp, cũng muốn nói câu gì đó với chị Thắm. Có lẽ thấu hiểu nỗi lòng tôi, chị Thắm nói:

- Tươi đừng lo gì cho chị. Chị vui hay buồn, điều đó có nghĩa gì đâu! Điều quan trọng là chị đã báo hiếu cho cha mẹ chúng ta, Tươi à!

Tôi cảm thấy thương chị thật nhiều, thương ba má tôi, thương cho anh rể và cả bản thân tôi. Với tôi, không ai có lỗi cả. Tôi nhận ra rằng, trên đời này, việc gì cũng có cái giá của nó hết. Còn làm kiếp con người, đối mặt với cuộc đời thì buộc phải lựa chọn và trả giá cho sự chọn lựa của mình.

Chị Thắm và anh rể tôi ở chơi hai ngày rồi trở về thành phố. Nhà tôi trở nên lạnh tanh. Ba tôi trở tính lầm lì, ít cười ít nói. Thói quen hiếu khách, thích giao du với bạn bè - những lúc có rượu vào ông còn ngâm thơ, ca vọng cổ nay biến mất. Thay vào đó, lúc nào ông cũng ngồi lì dưới bếp, vẻ mặt đăm chiêu, u buồn, râu tóc thêm nhiều sợi bạc.

Chưa đầy sáu tháng tính từ lúc về thăm nhà với anh rể, một hôm chị Thắm điện về, kêu tôi phải lên Sài Gòn gấp. Hỏi để làm chi, chị nói, lên sẽ nói sau. Tôi lật đật sửa soạn đồ đạc đi liền. Gặp chị Thắm, tôi chưa kịp mừng, chị nói:

- Hay quá! Tươi đã lên rồi, giúp chị một tay. Anh hai bệnh nặng lắm, chắc không qua khỏi. Chị không muốn nói với Tươi trên điện thoại, sợ ba má hay được, thêm buồn.

Tôi chưa kịp thay quần áo, đi với chị vô bệnh viện.

Trời ơi! Anh rể tôi đây sao? Mới đó mà anh thay đổi khủng khiếp. Anh nằm thoi thóp trên giường, không còn đủ sức nhận ra tôi.

ở bệnh viện, tôi phụ giúp chị Thắm giặt giũ, đổ bô, chạy đi mua thuốc theo toa của bác sĩ và nhiều việc lặt vặt. Phải chạy đi chạy lại, lên lầu xuống lầu, hai chân mỏi nhừ, có lúc muốn khuỵu xuống. Mấy người con của anh rể tôi cũng có đến thăm anh. Họ mang giày, xách cặp da, thắt cà vạt có vẻ rất sang trọng nhưng lại thiếu tình thương đối với cha mình. Lần nào họ đến cũng chỉ để cãi vã nhau chuyện tiền bạc, tài sản mà người cha sắp ra đi để lại cho họ.

Một vài lần, vợ trước của anh rể tôi cũng đến thăm anh. Bà này tuổi đã ngoài sáu mươi, dáng đẫy đà, tóc nhuộm vàng, móng tay móng chân sơn đỏ choét, lúc nào cũng kè kè khoác tay với một thanh niên tuổi chừng ba mươi, xưng em - anh ngọt xớt. Sự thân tình thái quá của họ trước mặt đông người khiến tôi có cảm giác, đó là sự giả tạo. Nhận xét của tôi không sai. Chỉ vài lần lên xuống cầu thang, gặp chị Thắm chỗ góc khuất, anh ta buông lời tán tỉnh, sàm sỡ ngay trước mũi bà vợ mà anh ta vừa tỏ ra tha thiết nhất trên đời!

Mấy người con của anh rể tôi hôm nay lại đến thăm. Có ý tránh mặt họ, chị Thắm lấy quần áo của anh đi giặt. Một lát, anh rể tôi mở mắt, thều thào đòi uống nước. Người con trai lớn nâng đầu anh lên, bưng ly nước vô miệng. Anh rể tôi ráng sức nói một cách yếu ớt:

- Ba mệt... quá... chắc... không qua... nổi... con... à!...

Người con trai nói như quát vào mặt cha mình:

- ừ, thì cũng tại ba già rồi không biết thân, lo chạy theo con quỷ cái đó, cho nên mới sức cùng lực kiệt như vầy nè, trách ai bây giờ?

Ngụm nước trong miệng anh rể tôi đang nuốt bỗng trào ra, khuôn mặt co giật, run rẩy, nấc lên mấy cái. Lúc đó chị Thắm cũng vừa lên tới. Chị nhào tới ôm lấy anh, khóc lóc thảm thiết. Người con trai của anh đứng chống nạnh sau lưng chị, lạnh lùng nói:

- Chết rồi, còn gì mà ở đó giả bộ khóc lóc - Nói xong, anh ta quay gót bỏ đi.

Mọi việc mới đó mà đã một năm rồi, mau quá! Có cảm giác như vừa xảy ra hôm qua. Chị tôi, một cô gái đang học lớp 12, thoáng chốc trở thành một thiếu phụ góa chồng. Anh rể tôi vừa mất được ít hôm thì ba tôi cũng bị tai biến mạch máu não, may là ở dạng nhẹ. Bây giờ ông đang chống tó kia, miệng méo một bên, nụ cười có vẻ ngây ngô, nghễnh ngãng, trí nhớ giảm sút rất nhiều. Mà có lẽ như vậy sẽ tốt cho ông hơn. Anh rể tôi mất, chị tôi trở về sống thui thủi, ít khi bước ra khỏi nhà. Kìa, có tiếng ai lao xao trước ngõ vậy cà? à, thì ra là anh Nhơn với mấy bạn cùng lớp, mặc đồng phục màu xanh, vai mang phù hiệu Thanh Niên. Các anh đến nhà vận động chị Thắm vào đội "Thanh niên tình nguyện", tham gia công tác xã hội trong dịp hè. Chị Thắm bẽn lẽn cười buồn. Các anh cố thuyết phục nhưng có vẻ không lay chuyển được. Bỗng Ngân Mập xuất hiện như cơn lốc. Hắn đến đâu cũng gây ồn ào như nhóm chợ:

- Bà Thắm ơi là bà Thắm! Bà làm gì mà suốt ngày ru rú trong nhà như gà nuốt dây thun vậy? Chồng có chết đi thì cũng còn cha mẹ, phải lo chớ. Với tụi tui, bà có lỗi gì đâu. Có điều vắng bà, tụi tui buồn quá. Hôm nay nhân danh lớp trưởng, tôi tuyên bố, nữ thanh niên Lê Thị Hồng Thắm và Lê Thị Hồng Tươi, kể từ nay, trở thành đội viên "Thanh niên tình nguyện", lập tức lên đường công tác!

Thấy chị tôi ngồi yên không nhúc nhích, Ngân Mập tiếp:

- Nếu không chấp hành, tôi sẽ đánh... năm roi!

Ngân Mập đưa tay gõ xuống như một ngọn roi:

- "Thắm ơi anh nhớ Thắm nhiều", một roi nè! “Bao điều ước mong”, hai roi nè! “Như những dòng sông”, thêm một roi nữa nè!

Sướng chưa! Cũng may là thằng Nhơn nó làm thơ cho bà hơi bị ngắn, chớ nếu gặp tôi hả, tôi gởi cho bà năm chục câu để bà banh đít luôn!

Chị Thắm nhào tới đấm vào lưng Ngân Mập thùm thụp. Ba tôi đang chống tó cũng bụm miệng cười, chỉ mình anh Nhơn mắc cỡ, mặt đỏ rần.

Trời đất ơi, chuyện chị tôi bị đòn hồi năm ngoái, chỉ có mấy đứa con nít tò mò ngó thấy, vậy mà nay cả xóm đều biết hết rồi!

Cách nói năng ồn ào bỗ bã của Ngân Mập vậy mà kéo được chị tôi về với đám bạn mà chị hằng yêu mến. Thà nói huỵch toẹt như Ngân lại cảm thấy dễ chịu hơn cái vẻ lịch sự, giả vờ như không hề biết gì.

Chị Thắm vào đội "Thanh niên tình nguyện" đi làm công tác xã hội cả tuần. Chị đi đi về về, nói cười tíu tít như ngày nào cùng bè bạn ôm cặp đến trường. Chị như con cá được thả trở về với dòng sông quê, tung tăng bơi lượn giữa dòng nước trong xanh, mát lành./.

(Tạp chí Nhà văn)

Triết lý thợ hồ

Tôi thi rớt đại học, rớt cả ba trường. Tôi không buồn lắm, ba tôi không nói gì, chỉ có mẹ thì thật buồn. Đôi mắt mẹ không nhìn thẳng, không nhìn ai mà rõ ràng mẹ tìm một cái gì đó, có lẽ là tìm tương lai của tôi. Tôi nhận quyết định nhập ngũ rồi hào hứng theo đám tân binh lên trại Phú Giáo. Sau ba tháng, tôi được bổ sung về phòng hậu cần tỉnh đội. ở cơ quan "oách xì dầu" này, tôi lại được biên chế vào một bộ phận oách không kém: Đội xây dựng cơ bản! Chúng tôi là một "tiểu đội thợ hồ". Ai cũng nghĩ làm anh bộ đội chỉ chiến đấu ngoan cường, từ nhân dân mà ra, kẻ thù nào cũng đánh thắng... Kẻ thù của chúng tôi bây giờ là những bao xi măng, còn những hố móng là giao thông hào. Cũng qua mau, cái thời hạn hai năm, tôi xuất ngũ, với xạ kích bài một, ba bài chính trị cơ bản và trình độ "thợ hồ bậc bét", tôi thấy mẹ tôi vui lên một chút. Còn ba:

- Thằng này có tay nghề "công nhân xây dựng" do quân đội đào tạo, về nhà nghỉ ít bữa rồi tao qua nói với chú Tiền!

Mẹ tôi bừng mặt:

- Cái gì? Ông tính cho nó theo cái nghề thợ hồ suốt đời chắc?

Ba tôi vẫn cười:

- Thì làm sao? Má bây nghĩ nghề thầu xây dựng kém lắm hả?!

Chú Tiền với ba là bạn từ hồi nào, tôi không biết, chỉ nghe nói chú tốt nghiệp kiến trúc sư đã lâu, làm cho nhà nước mấy năm. Gặp lúc đổi mới, chú nhảy ra mở cơ sở xây dựng, rồi thành công ty trách nhiệm hữu hạn. Tôi thấy cũng cần có ý kiến:

- Làm chỗ chú Tiền lương khá không ba?

- Khá hay không còn do nơi mình! Mầy mà ngon, chả cho mầy làm cai, làm sếp chắc là lương cao à...

- Vậy cho con theo ổng! - Tôi quyết định, rất nhanh gọn.

Chú Tiền còn trẻ nhưng cái trán đã rộng, cằm hơi hóp lại. Chú ngắm tôi hết lượt từ đầu tóc tới đôi giày vải bố:

- Biết xây?

- Thưa chú, con biết xây, trát, lát, láng! Mà xây nhà... cầu cho đại đội không à...

Tôi tưởng chú Tiền làm nghiêm mà nẹt cho tôi một chặp. Nào ngờ, ổng ngửa người ra ghế mà cười in hệt cải lương:

- Giỏi! Thanh niên bây giờ đi xin việc mà dám nói năng tục tĩu vậy là nhất xứ rồi!

Chú Tiền kêu qua máy bộ đàm: "Ông Năm hả? Lên văn phòng tôi có chút việc!"

Có tiếng gõ cửa nhẹ, một ông già râu tua tủa trắng, cái lưng hơi cong xuống trong chiếc sơ mi bợt màu. Ông già nhìn tôi rồi hơi khom mình xuống:

- Ông... cho gọi tôi?

Chú Tiền ngẩng lên, ngó thẳng vào tôi, nhưng miệng lại nói với ông già:

- Ông Năm biết thằng này không? Nó là quý tử của Ba Nghĩa, bạn tôi. Đi nghĩa vụ về, biết xây nhà cầu đại đội. Tôi giao nó cho tổ ông, ráng kèm cặp nó!

Tôi cúi đầu, lí nhí chào sư phụ rồi đi theo sư phụ, đầu ngẩng lên vẻ hiên ngang, bất cần. Vài khúc cây tháo từ giàn giáo ra, tua tủa đinh được đóng với nhau lỏng lẻo, gác lên vài tấm tôn phi-brô-xi-măng, lán thợ hồ chỏng chơ vài tấm ván dính đầy xi măng làm giường. Tôi không lấy thế làm bi quan, bởi vì tôi tin vào cái số của mình thế nào cũng có ngày lên cai, lên sếp.

Mọi người chỉ biết sư phụ tôi thứ năm, không rõ tên gì. Để khỏi lẫn với những ông Năm khác, người ta gọi Năm Thợ Hồ, viết hoa hẳn hoi. Tóc bạc, râu thưa nhưng cũng bạc, chỉ có cặp chân mày là đen thui, lại dựng ngược, hơi xiên vào trong, nom dữ. Nhưng tánh ông hiền khô. Đã vậy lại hơi gù lưng, đến nỗi vai áo ông bạc phếch vì nhô ra dưới bầu trời, không nón mũ nào che kín.

Ngày đầu tiên đi làm về, mọi nơi trong cơ thể tôi đau rã rợi, bắp tay như có ai nện còn bàn tay phồng lên ứ máu vì đập gạch, kéo xô. So với những ngày ở quân ngũ thì đội thợ hồ của ông Năm quả là khổ sai. Nằm xuống, tôi ngủ được một giấc ngắn, rồi tỉnh giấc không sao ngủ lại được. Sao thế nhỉ? Hai mươi hai tuổi mà mất ngủ là có bệnh rồi! Những ngày sau, tôi sung vào tổ bẻ sắt, không phải lao lực như đánh vữa, nhưng tay chân đổ toé máu tươi.

Rồi một lần, tính tò mò cộng với sự tự tin thái quá mà tôi đâm ra dại dột, hỏi ông Năm một câu:

- Bác Năm à, có phải ngày xưa chú Tiền đưa bác từ Cần Thơ về phải không?

Ông Năm ngừng tay xẻng, nhìn tôi như kẻ ăn trộm nhìn một viên cảnh sát, khẽ gật đầu. Cặp chân mày đen bóng của ông càng xiên vào. Ông không nói gì, lại tiếp tục công việc. Tôi biết mình dại, lo lắng. Chợt ông Năm nhìn tôi:

- Cậu học hết lớp 12 rồi phải không?

- Dạ, phải! Có chi vậy bác Năm?

- Đi nghĩa vụ về?

- Dạ!

Tôi không hiểu ông già sẽ định làm gì tôi đây, nên người gồng cứng sẵn sàng ứng phó. Bỗng ông chìa bàn tay đầy những ngón thô ngắn và sần sùi những vết sẹo trắng nhởn ra trước mặt tôi:

- Mầy cho bác điếu thuốc...

Vẻ chân tình ấy làm tôi thân thiện và kính trọng. Những ý nghĩ về một ông lão bơ vơ, rơi rớt, một con người tầm thường trong một cái nghề tầm thường bỗng tan biến. Tuổi trẻ của chúng tôi là như vậy, yêu đấy, ghét đấy, trọng đấy và rồi khinh đấy, như hai mặt của bàn tay, khó mà kiên định được. Trong lý lịch quân nhân của tôi có mục "Bạn thân nhất", tôi ghi vô số kể, hiềm là hết giấy! Thế nhưng rồi sau đấy, tôi nghĩ về họ, những người bạn thân của tôi cũng dần dần lui vào hậu trường của trí nhớ. Tôi lại lăn mình vào cuộc mưu sinh, lại có ông già thợ hồ, vừa nghèo, vừa hèn là bạn. Đúng, ông chỉ là bạn của tôi thôi, bạn già.

Một lần, tôi tính mua chiếc xe cũ của anh Chín, cùng tổ. Chiếc xe Dame đời YJ, ọp ẹp, giá bảy chỉ, nhưng tôi mới để dành được bốn chỉ. Xin trả góp, anh Chín không chịu. Thấy thế, ông Năm gọi tôi ra, đưa cho tôi xấp tiền:

- Tao cho chừng đây, đủ trả cho thằng Chín không?

Tôi ngần ngừ rồi cầm lấy xấp bạc, đếm thấy vừa đúng ba chỉ. Có xe rồi, nhưng tôi mang nợ. Tôi không thích nợ, đúng là sợ nợ nần, dù nợ ông bạn già. Ông không đòi, nhưng tôi cứ thấy áy náy. Thế rồi, tôi tích cóp, xin thêm mẹ, nửa năm sau đủ tiền trả. Ông Năm cầm tiền, dẫn tôi ra quán:

- Tao bao mày chầu nhậu này, nhưng tao phải cho mầy một bài học...

Tôi lo lắng nhìn ông, không dám hỏi. Uống ba ly rượu thuốc, ông đặt ly xuống:

- Cái tướng mầy không giàu nổi đâu, con ạ!

- Sao vậy bác Năm?

- Còn sao nữa - Ông Năm bỗng nổi nóng - Mang nợ mà vội vàng đem trả thì chẳng bao giờ khá nổi...

- Bác Năm biểu con...?

- Thôi được rồi, nghe đây. Có lần mầy hỏi tao rằng ông Tiền "đem" tao về đây phải không? Đúng. Khi đó tao cũng có tiền, cũng xênh xang lắm, vì tao có nghề. Ông Tiền vừa mở công ty, kêu tao về giúp. Tao nghe theo, nghĩ mình ít văn hóa, rốt cuộc cũng chỉ là một thằng thợ quèn. Về làm với người có học, lại có kinh nghiệm làm trong nhà nước, biết đâu chả có ngày thành danh phận, nở mặt với thiên hạ. Nhưng làm với nhau một thời gian, tao mới biết, thằng chả không một đồng cắc, ngoài số tiền ba cây vàng của tao. Nhưng Tiền là người giỏi vay mượn và có tài... lì! Khi mượn ai, Tiền hứa ngon lành, nhưng khi trả thì lờ đi. Đòi gắt, có tới cả chục lần, hắn trả, nhưng lúc đó giá trị chỉ còn một nửa, phần vì giá đất tăng lên, phần vì đồng tiền tụt giá. Tao nghĩ, Tiền giàu là phải, ai như mầy, nợ có vài chỉ vàng đã vội vàng mang trả? Làm sao mà giàu được hả con?

Tôi giật mình vì sự thật và càng giật mình hơn vì cái kiểu triết lý của ông Năm Thợ Hồ!

Sau một năm nhận việc, quả đúng như lời dự đoán của ba tôi, tôi được giao chức "cai", tức tổ trưởng. ở công ty của chú Tiền và trong nghề thợ hồ là phải dùng chữ "cai" mới đúng. Nhà, lương cao, oai, nhiều thực lực lại chẳng phải chịu trách nhiệm gì, vì suy cho  cùng cũng chỉ là anh làm thuê như những người khác. Nhưng họ là "phu", mình là cai! Một hôm, tôi được vời về văn phòng. ở đó, tôi thấy có nhiều người lạ và đặc biệt, có một chiếc xe Jeep chở mấy người công an tới. Họ nhảy ra khỏi xe và đứng trước mặt chú Tiền, giám đốc của tôi, một người dõng dạc đọc lệnh bắt tạm giam. Trong khi bao nhiêu người sững sờ run rẩy thì tôi lại cảm thấy bình thản, như là mình đã được biết trước. Trên đường trở về đội, tôi mới cảm thấy lo, lo cho chú Tiền và lo cho cả chính tôi. Ông Năm nhìn thấy tôi, bơ thờ, rồi hỏi:

- ổng có bị còng tay không?

Tôi lắc đầu, gieo mình xuống bộ ván.

Vài năm sau, chú Tiền được tha, nhưng chú không thành lập công ty nữa mà chuyên mua bán xe máy cũ. Đến chơi nhà tôi, chú rủ tôi theo chú nhưng tôi từ chối!

Công ty giải thể từ ngày chú Tiền bị bắt, tôi vẫn làm đệ tử của ông Năm. Thầy trò tôi dắt díu nhau đi tìm việc, ai bảo gì cũng làm, nhưng chỉ quanh việc vôi vữa. Vào dịp gần Tết chúng tôi cũng kiếm được khối tiền. Tôi theo ông Năm, cùng làm, cùng ăn, cùng ngủ, thỉnh thoảng về thăm ba mẹ, đưa cho mẹ ít tiền, ngồi nhà một chút rồi lại đi.

Một hôm ông Năm bảo tôi:

- Sức ta hồi này thấy yếu rồi Hải à! Không biết còn làm được bao lâu nữa. Bác hỏi thiệt mày nha: mầy có định làm nghề này lâu dài không?

Tôi lúng túng chưa biết trả lời sao, đành nói thật:

- Con tính theo bác Năm đặng học nghề tới khi nào...

Ông già cười méo mó:

- Tới khi nào ta chết có phải không? Được đó! Nghề này nó cực nhưng không bạc. Tuy nhiên, để theo được nó cần phải hiểu nó, cần biết bí quyết.

Tôi hấp tấp hỏi:

- Bí quyết sao bác Năm?

- Ngày mai, mày sẽ biết!

Sáng hôm sau, hai thầy trò tôi lại ngồi uống cà phê đầu hẻm. Ngồi mãi không thấy ông Năm nói gì về công việc, nhất là cái bí quyết của ông. Tôi đang sốt ruột thì ông bảo:

- Mười giờ trưa nay, mày pha cho tao một thùng vôi xanh và bó một cây chổi. Thầy trò mình được làm khách, khách sang à nghen!

Chúng tôi ngồi xe ba bánh đến trước một ngôi nhà sang trọng. Bấm chuông, người ra mở cửa, tôi giật mình: chú Tiền! Trong nhà lô nhô người, chúng tôi được mời vào bàn tiệc. Toàn những người sang trọng, có cả các cô gái áo dây nõn nà, xinh đẹp và ngả ngớn. Chú Tiền trấn an khách khứa có vẻ như đang ngạc nhiên trước sự có mặt của chúng tôi:

- Giới thiệu với anh em, đây là ông Năm Thợ Hồ, người có tài quét vôi nhất nhì thành phố. Hôm nay tôi mời ổng đến "biểu diễn" cho chúng ta coi. Đảm bảo vui! Bây giờ mọi người cứ tự nhiên ăn nhậu, coi như không có chuyện gì xảy ra. Mà tôi lại muốn quét vôi cái trần này...

Chú Tiền chỉ lên trần nhà:

- Bắt đầu đi! Nếu quét xong cái trần này mà không một giọt nào rơi xuống, ông sẽ nhận được một cây vàng. Còn nếu có giọt nào ông không mất gì cả...

Sắc mặt ông Năm chợt đỏ bừng lên rồi tái ngắt. Ông lặng lẽ bắc cái thang chống bên cạnh bàn tiệc, leo lên! Tôi đưa vôi vào chổi. Khách bên dưới, lo lắng nhìn lên, thì chú Tiền nâng ly rượu giục "Dzô đi! Dzô!" Bàn tay co quắp và cánh tay khô cứng của ông Năm bắt đầu vươn ra, từng nhát chổi ướt vôi lướt trên trần nhà. Dù chú Tiền có giục thế nào, thực khách cũng không đụng đũa. Có lẽ họ sợ, không chỉ một giọt mà cả cái thùng vôi ụp lên đầu họ! Tôi muốn hét lên: "Dừng cái trò bỉ ổi này lại!". Nhưng tôi cũng lại muốn ông Năm chiến thắng! Thời gian như ngưng lại và khi nhát chổi cuối cùng của ông Năm dừng lại, hơn chục cặp mắt đỏ soi mói, vẫn không thấy một giọt xanh nào trên mặt bàn khăn trắng. Mọi người lặng ngắt! Sắc mặt chú Tiền đang từ xám ngắt bỗng trở nên đỏ tía:

- Giỏi quá. Nhưng hôm nay tôi xin tạm... thiếu ông...

Như đã biết trước, ông Năm ra hiệu cho tôi gấp thang, xách xô chổi. Còn ông đi thẳng, không chào ai. Tôi đuổi theo ông ra cổng:

- Bác Năm, chú Tiền lại... xù?

- Không sao! Ta đi dặm cái chuồng heo cho bà Bảy...

Không thể nén được sự kính phục, tôi hỏi nhỏ:

- Bác Năm? Có bí quyết gì mà bác không để sớt một giọt?

- Không! Không phải bí quyết, mà là triết lý! Đừng có tham! Mỗi lần nhúng vôi, chỉ quét một nhát. Nếu tham, sẽ hỏng!

(Tạp chí Nhà văn)

Người thổi tù và trên bến sông

Lão Vận bước vào chợ. Đàn nhặng xanh thấy động bay lên vù vù tạo nên những âm thanh u u u... Buổi chiều chợ không họp, chỉ có mấy phản thịt phía ngoài cổng của những tay chuyên giết mổ là bán cả ngày. Lão Vận ném cái chổi và cái xẻng cùn xuống đất. Việc đầu tiên của lão là cầm cái bao tải rách đi thu hồi "chiến lợi phẩm". Đó là những thứ mà những người mua bán buổi sáng còn bỏ lại. Lão nhặt những cái túi ni lông còn lành đem ra bến sông giặt sạch đem ra bán lại cho những người chuyên bán cá, bán cua đựng cua cá cho khách hàng. Hạt bí, hạt mít lão để riêng đem rửa sạch, phơi khô, tích lũy phòng khi giáp hạt hết gạo. Hạt nhãn, hạt vải lão nhặt đem lên đồi hoặc ngoài bãi hoang vùi xuống đất mong sẽ có hạt nảy thành cây, đơm hoa, cho quả.

Sau khi nhặt nhạnh khắp chợ, lão bắt đầu quét dọn. Lão quét kỹ từng dãy lều quán, đùn rác về phía cuối chợ. Chợ quê nghèo, chỉ là những cái lán tre bằng rơm rạ, thấp lè tè. Cách nhật chợ mới họp một phiên. Người ta gánh hàng đến, trải một mảnh ni lông ra bày bán. Những thứ thải loại, rác, vỏ dưa, vỏ dừa vứt ngay tại chỗ. Lão Vận quét dọn cật lực hơn một ngày chợ mới sạch sẽ. Rồi chợ lại họp, rác rưởi lại ngập ngụa, lão lại dọn dẹp vào buổi chiều và cả ngày hôm sau ngày chợ không họp. Cứ như thế, lặp đi, lặp lại công việc của đời người quét chợ.

Thực ra, lão Vận mới chỉ làm người quét chợ được độ bảy, tám năm nay. Trước kia, lão là người chở đò ngang sông Đáy. Dòng sông Đáy mỏng manh như một sợi chỉ nằm dưới chân núi Tam Đảo. Nhưng khi mùa mưa, nước lũ từ thượng đổ về, dòng sông phình ra, cuồn cuộn. Lúc mùa khô, những tháng cuối năm thì nước lại trong veo, sâu chỉ xăm xắp bắp chân nhìn rõ cả cá, tôm và đá sỏi dưới đáy. Ngày ấy, lão Vận cũng chỉ chèo đò theo mùa nước. Mùa khô, lão lôi con thuyền lên bãi rồi vào rừng chặt củi bán kiếm tiền đong gạo. Khi người ta bắc một cây cầu to sừng sững ngang sông thì lão Vận thành người thất nghiệp. Lão bán con thuyền nhỏ cho những người nuôi cá bè, rồi lang thang đi làm thuê, gánh nước thuê cho mấy bà bán bún phở trong chợ. Chợ quê ngày ấy không có người quét "chuyên nghiệp" như bây giờ nên rác rưởi ngập ngụa. Mấy bà bán hàng thuê lão quét dọn quán của mình. Rồi gần như cả chợ mọi người đều thuê lão quét tước chỗ ngồi bán hàng.

Dần dà, lão trở thành người quét chợ. Tiếng là thuê, nhưng không phải ai cũng trả tiền cho lão, mà có cũng chẳng đáng kể. Bà bán cá thường trả công lão cái đầu cá mè. Anh hàng thịt đưa lão mẩu xương, hôm nào hứng lên cắt cho một đoạn dồi dài độ gang tay. Thường là người ta cho lão hai, ba trăm đồng. Nhưng phần lớn là làm ngơ, mặc dù buổi chợ, họ vẫn nhìn thấy lão gánh nước thuê vào các quán hàng. Lão Vận cũng chẳng đòi hỏi. Trước đây, lão quét thuê từng chỗ bán hàng cho các chủ sạp thì họ dứt khoát phải trả tiền. Bây giờ lão quét cả chợ thì lại như làm không công. Gần đây, chắc nhiều người có ý kiến, ông Chủ tịch xã cân nhắc, nâng lên đặt xuống mãi mới quyết định "trả lương" cho lão bằng 10 kg gạo một tháng. Nghe ra thì có vẻ to nhưng kỳ thực cũng chỉ bằng ba mươi nghìn đồng. Thôi thế cũng tốt, lão Vận có một khoản thu ổn định, đủ ăn, đỡ lận đận khi giáp hạt. Đời lão cũng đã xế chiều rồi, cần gì hơn nữa đâu.

Quét xong tất cả các dãy quán trong chợ thì trời đã sập tối, lão Vận thu các thứ "chiến lợi phẩm" ra về. Đống rác góc chợ ngày mai lão mới đốt hoặc gánh ra đổ ngoài bờ sông. Lão xách cái đầu cá lần bước về nhà. Lão thôi chở đò nhưng túp lều của lão vẫn ở trên bến sông.

Về đến gần nhà, lão huýt sáo và gọi:

- Anh Cún đâu rồi!

- Hực... - Một con chó to từ trong nhà phóng ra vẫy đuôi mừng rối rít. Nó ngoạm lấy ống quần lão kêu ư ử. Lão Vận vỗ về:

- Đói lắm rồi hả! Để yên, tao nấu cơm cho mà ăn. Hôm nay có cái đầu cá trắm của bà Thơm cho đây này!

Con chó phóng lên hè. Nó chồm hai chân trước đẩy cánh cửa mở ra rồi quay lại cào cào xuống đất ý mời lão vào nhà. Lão Vận châm đèn, tìm nồi nấu cơm. Con Cún cứ luẩn quẩn quanh lão. Thấy lão nhặt rau, nó cũng ngoạm một cọng rau muống cắn ra làm mấy đoạn. Lão vỗ vỗ vào đầu nó an ủi:

- Yên nào! Mày không làm được đâu!

Lão quay lại đun củi vào bếp. Con chó nhổm dậy. Nó dùng miệng ngoạm một cành củi đủn vào bếp. Đôi mắt nó sáng long lanh nhìn lão Vận như muốn hỏi làm như vậy có được không. Lão Vận gật gật đầu. Con Cún rên lên ăng ẳng vẻ phấn khởi lắm.

Cơm chín, lão Vận chia ra làm hai phần. Một loa cơm của lão. Phần còn lại lão đổ vào cái lon sành cho con Cún. Cái đầu cá nấu canh lão chỉ gỡ được một chút thịt còn lại cho con chó cả. Con Cún vừa ăn vừa gừ gừ trong miệng. Nó có vẻ đói lắm. cả ngày nó chỉ được ăn một bữa. Buổi sáng trước khi ra chợ, lão dặn nó: "Trông nhà nhé!" rồi đi. Buổi trưa lão ở luôn ngoài chợ. Ai cho gì, lão ăn nấy, khi thì bắp ngô, lúc khúc sắn luộc. Con Cún ở nhà, nó loanh quanh chui ra, chui vào túp lều. Đói quá thì nó lại lôi mấy khúc xương trâu, xương lợn khô khốc ra gặp suông để đánh lừa cái bụng. Biết thế nhưng lão Vận không thể đưa con chó ra chợ được. Nó to lớn chạy lông nhông ai cũng khiếp, với lại lão sợ nhất là bọn chuyên bắt trộm chó. Bữa tối, bao giờ lão cũng dành phần cơm nhiều hơn cho nó. Vài năm gần đây lão mới được ăn cơm. Trước kia khẩu phần của lão chủ yếu là sắn. Nồi cơm chỉ lơ thơ vài hạt gạo bám vào miếng sắn. Tàn tật, ốm yếu như lão có cái mà ăn là may lắm rồi. Con chó hình như cũng hiểu lão nghèo nên cho gì nó ăn nấy. Nồi cơm, nồi canh lão để ngay dưới đất nhưng dù có đói đến mấy cũng không bao giờ nó lén ăn vụng. Nó là con vật trung thành. Lão Vận bảo nó coi nhà - mặc dù nhà lão chẳng có thứ gì đáng coi - thì đố ai dám lại gần túp lều của lão. Ngày chợ không có phiên, lão Vận mới cho nó đi theo. Trong khi lão dọn dẹp, quét tước thì con Cún lùng sục khắp chợ đuổi chuột hoặc tìm kiếm những khúc xương mà cánh giết mổ quăng ra đâu đó.

Lão Vận chẳng có vợ con. Vợ con lão chết trong trận bom bọn Mỹ rải xuống bến sông khi lão đang chặt củi trên rừng. Lão sống thui thủi một mình. Cạnh hố bom, lão chỉ đủ sức dựng lên một căn nhà nhỏ, gọi là túp lều cũng đúng. Con Cún là bạn thân thiết duy nhất của lão Vận. Lão sống gần như cô độc ngay cái làng mà thời mở cửa đang dần dần chuyển thành thị trấn này. Xung quanh túp lều của lão, những ngôi nhà cao tầng thi nhau mọc lên. Người ta bắt đầu ở sang, ăn sang và chơi sang nên càng ít người muốn gần với kẻ lam lũ, bần cùng. Trông lão lại có vẻ hơi dị dạng nên người ta càng ngại tiếp xúc. Chân phải lão không biết bị tật hay bị thương nên đi lại tập tễnh, khó khăn. Khi gánh nước thuê, thùng nước sóng sánh trào ra gần hết, nhưng khi quét chợ thì cái bước thấp, bước cao của lão lại làm cho nhát chổi dài hơn. Cùng trang lứa với lão bây giờ đều khá giả. Tuy họ không coi thường nhưng cũng chẳng ai muốn chuyện trò với lão. May mà lão còn có con chó làm bạn.

Con chó là do lão nhặt được từ mấy năm trước. Hôm ấy, trời đã sâm sẩm tối, lão vẫn lội xuống sông giặt mấy cái túi ni lông. Mưa ở thượng nguồn nên nước sông dâng lên. Lúc lão đang chuẩn bị về thì chợt có một cái bao tải buộc túm miệng từ đâu trôi đến dạt vào chân lão. Lão giật bắn người vì trong đó có cái gì ngọ nguậy. Lão loạng choạng bước vội lên bờ, thở dốc. Ngày xưa bên kia sông là vùng tề, bọn giặc bắt được cán bộ du kích thường đưa lên phía đập nước tra tấn dã man. Có khi người bị đánh còn ngắc ngoải chúng cũng nhét vào bao tải thả trôi sông. Những xác người lập lờ dạt vào bến nước. Nhưng bây giờ là thời khác rồi. Lão Vận trấn tĩnh lại. Lão nhặt cành cây khều cái bọc vào lôi lên mở dây buộc dốc ngược. Lẫn trong đám giẻ rách tuột ra một con chó nhỏ. Nó ướt sũng nhưng vẫn còn ngọ nguậy. Lão đem nó về nhà đặt cạnh bếp lửa. Một lúc sau nó bắt đầu rên ư ử rồi ngóc cổ dậy. Nó nhìn lão, mắt chớp chớp vẻ biết ơn. Nhìn thân hình con chó còm nhom, sần sùi ghẻ lở, lão hiểu vì sao họ đã nhét nó vào bao vứt xuống sông. Lão Vận vét cơm nguội cho nó ăn. Hôm sau, lão xin diêm sinh về bôi trị ghẻ cho nó. Con chó ở với lão Vận từ đó. Mặc dù cũng bữa đói, bữa no, miếng được, miếng mất như lão nhưng con chó vẫn hồi sức và lớn nhanh. Sau mấy hôm nó đã to lớn lộc ngộc. Nó khôn lắm. Có lần bọn trộm chó đem bả ném đợi nó ăn ngã xuống là tuồn vào bao tải đem đi. Nhưng nó chỉ ngửi mà không ăn. Ai cho cái gì nếu không được sự đồng ý của chủ thì nó không bao giờ tự ý ăn cả. Thấy con chó khôn, có người muốn mua, nhưng lão không chịu.

*   *

Một đêm đầu mùa hạ, trăng sáng nhàn nhạt. Sau những cơn mưa liên tiếp, nước sông Đáy bắt đầu dâng lên cao ngập dần những bãi bồi ven bờ nơi mà khi mùa cạn người ta thường trồng ngô. Từng đàn cá trôi, cá chép bắt đầu kéo lên bãi bồi vật đẻ. Tiếng cá quẫy đành đạch. Chỗ nước nông, những con cá to hở cả lưng hoặc nằm nghiêng trắng lốp dưới ánh trăng mờ. Lão Vận gỡ cái nơm treo ở đầu nhà xuống, tìm một sợi dây để xâu cá. Trước khi ra bãi sông, lão còn rút chiếc tù và cài trên vách rúc lên mấy hồi báo cho dân làng biết có cá lên bãi.

Lão Vận tay cầm đuốc, tay cầm nơm tập tễnh đuổi theo những con cá đang rạch phành phạch vào bãi bồi ngập nước. Lão úp luôn được mấy con cá chép cỡ độ bàn tay. Xâu vội mấy con cá buộc vào thắt lưng, lão xách nơm đuổi theo một con cá khá to đang rạch ra phía sông. Lão giơ nơm chụp mạnh. Bỗng lão thấy hẫng một cái, nước ngập lút đầu. Lão bị trượt xuống một cái hố sâu mà khi sông cạn người ta đào moi lấy sỏi. Lão chới với buông cái nơm, bó đuốc tắt ngấm. Dòng nước xoáy cuốn ngay lấy lão. Lão cố ngoi lên, ú ớ kêu cứu. Bãi sông vắng làm gì có người mà kêu. Lão cố vùng vẫy. Nhưng cái chân dị tật của lão bỗng nhói lên thẳng đơ. Lão bị dòng nước xiết lôi dần ra xa bờ.

Giữa lúc đó thì nghe "ùm" một tiếng như có người lao xuống nước. Con Cún đã đi theo lão từ lúc nãy, thấy chủ bị nạn nó lao xuống cứu. Nó bơi ngay đến chỗ lão, ngoạm vào áo cố kéo lão về phía bờ. Lão Vận ôm lấy con chó. Nó bơi rất khỏe. Vào gần bờ, lão Vận túm được một cành cây mọc là là mặt nước. Con chó cũng vùng vẫy cố bơi vào bờ. Nhưng nó không có tay để túm lấy ngọn cây như lão Vận. Xoáy nước đẩy nó ra giữa sông.

Lão Vận lóp ngóp bò được lên bờ ngồi thở dốc. Sực nhớ đến con Cún, lão hốt hoảng gào lên: "Cún... ơi! Cún... ơi" Hình như có tiếng con chó kêu: "Ăng ẳng" mãi giữa sông, lẫn trong tiếng nước chảy ào ào. Lão Vận tập tễnh lần theo mép nước, xuôi phía hạ lưu. Vừa đi lão vừa gọi: "Cún ơi... mày đâu rồi... Cún ơi..." Tiếng lão nấc lên, yếu dần. Lão đau đớn thất thểu đi dọc bờ sông. Vừa đi lão vừa khóc. Lão khóc không thành tiếng. Đây có lẽ là lần thứ hai trong đời lão khóc. Lần thứ nhất là khi nhà bị bom, lão bới đất, tìm gom từng mảnh thi thể của vợ con. Lão đi đến mỏi chân theo dòng nước chảy. Dòng sông Đáy mỏng manh giữa những lũy tre xanh khi mùa cạn bây giờ đục ngầu, sôi sùng sục, hung dữ. Lão Vận ngồi phệt xuống sát mép nước. Lão cởi xâu cá vẫn đeo lủng lẳng bên hông ném xuống sông. Chưa bao giờ lão thấy căm thù dòng sông như thế.

Trời đã sáng hẳn, không hy vọng tìm thấy con chó, lão Vận đành quay về. Lão bước thập thõm trên con đê gồ ghề. Quần áo lão tả tơi, ướt sũng. Lão vừa đi vừa lầm rầm gọi con Cún. Nước mắt lão giàn giụa. Lão giơ tay chùi mặt. Lũ trẻ con chăn trâu trên đê rồng rắn chạy theo lão í ới:

- Ê... Ê... có một ông điên chúng mày ơi!

Mặc lũ trẻ ném bùn đất vào lưng, lão Vận cứ lầm lũi đi. Vừa về đến nhà lão ngã dụi xuống thềm. Lão lập cập cố cởi bộ quần áo ướt sũng và lấm lem bùn đất rồi lết lên giường.

Lão ốm mấy ngày, bỏ cả quét chợ.

Lão thương tiếc con chó. Lão cứ tự trách mình ham cá mà đã hại chết nó. Bữa bữa lão vẫn nấu nồi cơm nhỏ rồi xẻ làm đôi. Lão nhai trệu trạo vài miếng. Lon cơm phần của con chó sáng nào lão cũng phải bưng ra bến sông đổ xuống nước cho đàn cá mương đang lau nhau tìm mồi. Đêm chợt có tiếng chó kêu là lão lại bật dậy dỏng tai lắng nghe, chờ đợi. Một lần nhặt được khúc xương còn dính nhiều thịt lão đã bật khóc giữa chợ vì xót thương con chó. Lão như người mất hồn. Bà hàng bún mắng: "Lão này mắt mũi để đâu mà gánh nước đổ tràn cả bể, ướt hết chỗ ngồi thế này". Bà hàng cá lại bảo: "Lão hồi này sang gớm nhỉ! Cho đầu cá không thèm lấy!". Gã bán thịt thì vô tâm: "Bố cứ đưa con Cún ra đây, con mà làm món nhựa mận thì hết ý...".

Buổi chiều quét xong chợ, lão Vận thấy chân tay rã rời. Lão chẳng buồn thu nhặt các thứ "chiến lợi phẩm" như trước nữa. Lão đùn tất cả rác ra cuối chợ châm lửa đốt. Khi lão vừa về đến nhà thì có tiếng kẻng báo động gõ nhịp ba dồn dập "keng keng keng... keng keng keng...".

Tiếng người kêu dáo dác khắp thị trấn:

- Cháy chợ... cháy chợ rồi!...

Mọi người lao ra phía chợ. Lão Vận hốt hoảng vứt rá gạo tập tễnh chạy theo. Lửa đang cháy ngùn ngụt. Ngọn lửa hả hê tung hoành trên những mái lều quán lợp bằng tranh cỏ. Tiếng tre nứa nổ đôm đốp. Nguyên nhân cháy là do gió xoáy thốc vào đống rác lão Vận đốt ở cuối chợ đưa tàn lửa lên mái lều quán.

Mọi người xông vào chữa cháy. Nhưng gió to, lại không tiện nước nên mấy quán liền liền kề nhau cháy trụi. Những dãy hàng quán xa hơn chưa bén lửa thì quá trình chữa cháy người ta rút lấy cây để dập lửa hoặc đạp đổ để tránh cháy lan. Thành thử đến khi dập tắt được lửa thì các quán chợ cũng tan tành hết.

Trong đám người chữa cháy nhốn nháo, chợt có tiếng ai đó hét to:

- Phải lập biên bản, bắt đền lão Vận!

- Đúng đúng! Lôi cổ lão ấy ra đây! Lão làm ăn thế à!

Lão Vận bị túm cổ lôi xềnh xệch ra bãi trống giữa chợ. Lão run cầm cập, mặt mũi tái nhợt.

Giữa lúc nhiều người đang xúm xít xung quanh lão Vận xỉa xói, mắng chửi, dọa đánh thì có tiếng quát to:

- Buông ngay ông ấy ra!

Gã bán thịt gạt đám đông xông vào. Đầu gã tóc đang cắt dở nham nhở, tay gã lăm lăm con dao chọc tiết lợn nhọn hoắt. Gã bợp tai thằng đang túm dữ lão Vận. Thằng này kêu "á" một tiếng rồi lủi mất. Gã bán thịt giằn giọng:

- Muốn bắt đền hả? Lên xã mà bắt đền! Bao năm nay các ông ấy thu đủ loại thuế, lệ phí, bao nhiêu lần hứa xây dựng chợ, nhưng đến giờ đã thấy động tĩnh gì chưa. Chợ với chiếc, mấy túp lều rơm rạ xiêu vẹo mưa gió táp mặt, đã mấy lần tôi định phóng một mồi lửa cho đỡ bẩn mắt. May mà lần này nó cháy! Càng tốt.

Nhiều người nhao nhao hưởng ứng theo gã bán thịt. Ông chủ tịch và anh trưởng công an xã vừa đến thấy thế liền quay xe máy đi luôn.

Sau vụ cháy chợ. Lão mò cua, kiếm cá, mót khoai, mót lúa kiếm bữa qua ngày. Rồi lão ốm nặng. Mấy bà hay buôn bán ở chợ nghe tin cũng gửi cho lão vài cái bánh cuốn, mấy quả chuối.

Có lẽ lão Vận chết phải đến nửa ngày dân làng mới biết do lũ trẻ con gọi không thấy lão trả lời, đã báo cho ông trưởng thôn. Lúc chuẩn bị khâm liệm, người ta thu dọn cái quan tài gỗ tạp đóng sẵn kê giữa nhà thì phát hiện có một gói giấy nhỏ. Đó là một gói tiền. Đếm được hai triệu ba trăm nghìn đồng. Toàn là bạc lẻ. Ai đó nói: "Lão này thế mà giàu và kín tiếng quá!". Rồi lại có người kêu lên: "ối! Còn có cả thư lão để lại đây này!".

Ông trưởng thôn cầm lá thư tìm thấy trong quan tài lên đọc. Chữ lão Vận viết nguệch ngoạc, xiêu vẹo:

Kính thưa bà con!

Tôi ngàn lần xin bà con đại xá cho tội làm cháy chợ.

Tôi gom góp được ít tiền, năm trăm nghìn gọi là có chén rượu nhạt cho anh em đào huyệt và vài miếng trầu chay để bà con đưa tôi ra đồng. Còn một triệu tám trăm nghìn đồng, là tiền xã trả công quét chợ năm năm qua, tôi không dùng đến, xin được góp vào xây dựng lớp mẫu giáo thôn ta.

Vô cùng đội ơn bà con, làng xóm.

Kính thư

Nguyễn Văn Vận

Đám ma lão Vận khá đông. Nghĩa tử là nghĩa tận. Nhiều người bỏ cả buổi chợ để đi đưa lão.

Lão Vận chết được ba hôm thì con Cún đột nhiên trở về.

Đêm ấy bị nước lũ cuốn ra giữa sông, nó cố vùng vẫy, may bám vào được một đoạn cây chuối. Dòng nước đưa nó về mãi phía hạ lưu cho đến khi dạt vào một bãi cát bồi. Con Cún lết lên bờ, thoát chết. Rồi nó tìm đường quay trở về. Có lẽ nó đã phải vượt đến hàng trăm cây số qua bao nhiêu thành phố, thị xã, làng mạc. Vừa đi vừa kiếm ăn, mấy phen nó suýt bỏ mạng vì bọn săn trộm chó. Nó bị bọn chúng đánh què một chân, nên bước đi tập tễnh.

Cứ lần hồi ngược dòng sông, con Cún về được đến nhà. Vừa tới cửa, nó đã rên lên ư ử sung sướng, đuôi vẫy rối rít. Chắc nó nghĩ lão Vận đang chờ nó trong nhà. Nhưng rồi nó chợt nhận ra có điều gì khác lạ. Nó dùng mõm ẩy cánh cửa lao vào nhà. Nó khịt khịt sục mũi vào đống tro trong bếp, ngửi mấy cái quần áo cũ của lão Vận treo trên vách. Rồi nó chạy ra giữa nhà. Nó chợt nhận ra chiếc áo quan không còn kê ở đấy nữa. Dưới gầm chiếc quan tài ấy là chỗ nó vẫn nằm coi nhà mỗi khi ông chủ ra chợ.

Con Cún hộc lên một tiếng, co rúm lại. Rồi nó tru lên đau đớn.

Mấy đêm liền nghe tiếng con chó tru lên rên rỉ trong căn nhà lão Vận, đám thanh niên bảo nhau: "Con chó điên rồi! Đập chết đi kẻo nó đớp vào ai thì khốn". Thế là chúng hò nhau vác gậy gộc, xẻng cuốc bao vây nhà lão Vận. Con chó đứng trên thềm nhe răng, mắt gườm gườm nhìn đám thanh niên. Nó có vẻ gầy hơn nhưng đôi mắt thì sáng quắc. Khi đám thanh niên ập vào thì nó phóng vút xuống sân, làm một thằng hoảng quá vứt gậy ù té chạy. Con chó lao lên bờ đê. Bọn thanh niên hò hét, rầm rập đuổi theo. Con chó hình như quên hẳn cái chân đau, nó phóng vun vút về hướng đồi cây, nơi xã dành làm nơi yên nghỉ cho người quá cố. Vào trong nghĩa trang, nó vừa ngửi vừa chạy và đến đúng mộ lão Vận. Nó nằm phục xuống cạnh ngôi mộ mới. Đám thanh niên hò hét xông đến. Con chó vẫn nằm yên mặc cho người xông đến, vây quanh. Đám thanh niên dừng lại, gậy gộc lăm lăm trong tay. Giữa lúc đó thì ông già quản trang từ đâu hớt hải chạy đến. Ông hổn hển gọi:

- Đừng đánh nó các cháu ơi! Nó không bị điên đâu. Nó là con vật có tình, có nghĩa với con người đấy các cháu ạ, đừng giết nó mà phải tội...

Nghe ông già quản trang năn nỉ, can ngăn mãi, đám thanh niên mới chịu rời khỏi nghĩa trang. Lúc này con Cún mới đứng lên. Nó đi quanh mộ lão Vận mấy vòng, vừa đi vừa rên ư ử. Có lẽ nó khóc. Mấy ngày sau, vẫn thấy nó quanh quẩn chỗ mộ lão Vận. Ông già quản trang để ít cơm trên miếng lá chuối nhưng nó không ăn. Nó chỉ liếm chút nước đọng trong mảnh bát cơm. Đêm đêm, người ta nghe tiếng kêu rền rĩ của nó trong nghĩa trang.

Con Cún nhịn ăn mà chết.

Ông già quản trang đào một cái hố phía dưới mộ lão Vận rồi trải miếng ni lông rách đặt xác nó xuống lấp đất. Ông đắp cho con vật trung thành một ngôi mộ nhỏ.

Đoạn kết

Sau vụ cháy, xã đã đầu tư mấy trăm triệu đồng xây lại chợ. Các dãy hàng quán bây giờ đều xây trát, vôi ve, lợp ngói khang trang. Người ta cũng thành lập một tổ thu gom rác thải và quy định các hộ kinh doanh phải nộp lệ phí vệ sinh hẳn hoi, không có chuyện thù lao được chăng hay chớ như thời lão Vận còn quét chợ.

Một hôm, có chiếc xe du lịch sang trọng rẽ vào trụ sở ủy ban nhân dân xã. Bước xuống xe là một ông cán bộ tóc bạc trắng. Có cả ông bí thư huyện ủy đi cùng. Ông ta là một vị bí thư tỉnh ủy một tỉnh phía Nam. Ông ra thăm Đền Hùng. Sực nhớ lại những ngày xưa hoạt động ở vùng Sơn Dương, Vĩnh Yên nên ông bảo lái xe ghé qua Lập Thạch. Câu chuyện của ông lớp cán bộ xã bây giờ không ai biết. Ông kể chuyện ngày ấy hoạt động trong lòng địch. Từ Hà Nội ông được lệnh lên Việt Bắc nhận nhiệm vụ mới. Ông đã qua đò sông Đáy và nghỉ lại một cơ sở bên này sông. Bọn chỉ điểm phát hiện nơi ông đang ở. Tên quan ba Pháp dẫn một tiểu đội biệt kích đóng giả làm một hiệp thợ mộc. Chúng bọc súng vào bao tải, gọi đò sang sông định tập kích bất ngờ. Phát hiện ra vẻ đáng ngờ của toán người, nhất là tên mà chúng gọi là thợ cả trùm khăn kín đầu nhưng vẫn thòi ra cái mũi lõ, anh lái đò vẫn bình tĩnh chở chúng qua sông. Khi bọn chúng lên bờ, lách cách cởi các bao đựng súng thì anh đẩy thuyền ra giữa sông. Anh rút chiếc tù và cài trong mui thuyền ra rúc lên liên hồi báo động. Dân làng vốn rất cảnh giác vì ở sát vùng Tề nên biết là có biến. Ông cán bộ kịp chạy thoát. Bọn địch bị lộ, chúng điên cuồng xả đạn vào làng và bắn ra sông chỗ con thuyền làm anh lái đò bị trúng đạn gẫy chân. Sau đận ấy, ông lên chiến khu an toàn. Giải phóng Điện Biên Phủ, ông vào miền Nam chiến đấu, rồi làm cán bộ lên đến chức bí thư tỉnh ủy. Sắp nghỉ hưu, ông ra thăm lại miền Bắc. Chợt nhớ lại tiếng tù và của người lái đò, ông tìm đến bến sông xưa.

Nghe câu chuyện của ông bí thư tỉnh ủy, mọi người đều đoán chắc người lái đò dũng cảm thổi tù và ngày ấy đích thị là lão Vận quét chợ.

Ông bí thư tỉnh ủy cùng mọi người đến nhà lão Vận. Trên cái bàn thờ tàn lạnh hương nhang, họ tìm thấy chiếc tù và sừng trâu. Ông bí thư tỉnh ủy trân trọng cầm chiếc tù và cũ kỹ lên xem. Anh cán bộ văn hóa huyện nói: "Xin bác cho chuyển về phòng truyền thống của huyện". Ông bí thư tỉnh ủy gật đầu. Ông bảo anh thư ký mua hoa quả, hương nhang ra nghĩa trang viếng mộ lão Vận. Nghe nói trước khi ra đi, ông còn gửi lại xã mấy triệu đồng để hương khói và sau ba năm cải táng, xây mộ cho lão.

Hôm ấy là đúng một trăm ngày mất của lão Vận.../.

(Tạp chí Nhà văn)

Trần gian biến cải

Hắn đi đò ngang về làng.

Sông cả. Đò nhỏ. Sóng to vỗ oằm oặp. Khách chỉ có mấy người: hai bà đi chợ Bút, một thằng ăn mày môi thâm và hắn khoác tay nải. Đói, hắn lấy cơm nắm ra ăn. Hai bà đi chợ bẻ bánh đúc chấm mắm tôm túm trong lá mùng. Thằng oắt con ăn mày, ngửa tay xin ăn. Một bà đi chợ bớt miếng ăn cuối cùng đưa cho. Chỉ nhoáng, miếng bánh đúc đã lóm vào miệng thằng ăn mày. Bà kia cũng móc hai củ khoai sống cho. Thằng oắt con quay sang chìa tay xin hắn. Hắn nhận ra thằng ăn mày đã nhẵn mặt ở làng. Tiên sư mày! - Hắn chửi thầm - Không bữa nào sót nhà ông. Chẳng có gì khó chịu bằng cứ bữa bữa lại có thằng bé mặc áo đụp đến đứng ở cửa ngửa tay vào mâm cơm. Hắn ghét. Thằng ăn mày môi thâm vẫn nhẫn nhục chìa tay. Lại có loại người hèn thế! Hắn bẻ một miếng cơm: “Há miệng ra tao bỏ vào cho”. Thằng bé há miệng, nhìn thấy cả lưỡi và hàm răng dưới. Hắn lõm miếng cơm vào miệng mình. Thằng bé tưng hửng nhìn, nuốt nước bọt đánh ực. Hắn lại bẻ miếng cơm khác: “Lần này há thật to”. Thằng bé ngoác miệng rộng đến mức trông thấy cả lưỡi gà trong cổ họng. Nhưng, khốn nạn quá! Thay vì bỏ vào miệng thằng bé ăn mày, hắn lại lõm vào miệng mình. Hắn cứ dư dứ như thế, như thế.

Bốp! Một cái tát bất ngờ không biết là của ai. Mắt hắn hoa cà hoa cải, tai ù đi... Và hắn nghe có tiếng loáng thoáng: Miếng ăn sao nhục thế!

Hóa ra là hắn mơ. Giấc mơ đến từ quá khứ khi hắn nhận ra người chèo đò là tay Côn môi thâm. Giấc mơ đã thượng phong cho hắn thành người bố thí. Chứ thực ra, ngoài đời trong quá khứ hắn là đứa bé ăn mày, mồ côi bố mẹ vừa làm lụng vừa đi xin ăn nuôi em. Mấy chục năm đã trôi qua rồi. Thực chất, câu chuyện ngày ấy đã diễn ra thế này:

Thày mẹ thằng Côn môi thâm là ông hội Cống, năm cải cách quy là địa chủ đấu tố ở sân đình Tây. Sau này, được trả lại hết tài sản nhưng nhà ông ta vẫn ấm ức và nuôi phẫn uất mãi trong lòng. Khắp nơi đều tổ chức làm ăn tập thể, hội Cống chẳng muốn cũng phải dằn lòng góp trâu, góp ruộng, góp đò vào Hợp tác xã. Nhà ông ta nhận việc chở đò ngang, thu tiền đóng công điểm. Một hôm, vợ chồng hội Cống ở ngoài bến chèo đò. Thằng Côn ở nhà một mình đói quá không chờ bố mẹ, vào bếp cời tro xúc cơm ra ăn trước. Đúng lúc hắn bưng cái bát chiết yêu mẻ thấp thoáng ở cổng. Chó Vện nhà thằng Côn chạy sủa ông ổng. Hắn sợ, vừa xuỳ chó vừa len lét đi vào, mọi hôm hắn vẫn thế. Lúc ấy, tự nhiên một ý nghĩ ranh mãnh loé lên trong đầu thằng Côn, nó bày ra một trò nghịch khốn nạn. Côn xúc một bát cơm đổ lên cái mo cau vẫn thường đựng cơm hớt trên nồi. Gọi là cơm hớt vì chẳng may vung nồi kệch, gio bếp rơi vào hoặc ám khói không ăn được mới để phần con Vện. Côn buộc sợi dây vào mo cau đựng cơm hớt đặt ở gần cửa và bưng bát cơm đến vại sành gắp cà. Côn quát. Con Vện thôi cắn, lẵng nhẵng đi theo hắn. Hắn đứng trước cửa, mắt dán vào mo cau cơm hớt. Con Vện nhìn hắn bằng đôi mắt vừa cảnh giác vừa ghen tỵ và sẵn sàng lao vào mo cau cơm. Thằng Côn bảo: “Bần. Sao mày còn đứng đấy. Bốc cơm vào bát đi”. Hắn cúi lưng đặt bát chiết yêu xuống giơ tay bốc. Nhưng sợi dây đã kéo mo cơm lui một đoạn. Hắn cầm bát đứng lên, bước một bước lại đặt bát chiết yêu xuống định bốc cơm. Mo cau cơm lại bị kéo xa một bước. Cứ thế, miếng ăn biến hóa, mờ đi, hiện ra, dư dứ trước mặt hắn.

Choang... Bát chiết yêu mẻ vỡ tan, mảnh tung ra nền bếp. Mặt hắn tím ngắt và đôi mắt vằn đỏ: “Tiên sư thằng con cháu địa chủ. ác vừa vừa thôi”. Thằng Côn chửi lại: “Tiên nhân thằng con nhà mõ”. Cổ  họng hắn nghẹn tắc: “Từ nay, chết đói tao... tao cũng không thèm”. “Mày nhớ nhá” - Thằng Côn nhơn nhơn cái mặt. “Nhớ. Cả em tao nữa. Chết đói cũng đ. vào xin... xin nhà mày.” Rồi hắn khóc: “Côn ơi! Tao với mày cũng bằng tuổi nhau. Sàn sàn trứng gà trứng vịt như nhau. Sao mày ác thế”. Nước mắt chảy thành vệt trên má, hắn ngồi xuống nền nhà vừa khóc vừa nhặt từng mảnh bát chiết yêu vỡ. Tự nhiên lúc đó thằng Côn môi thâm cụp mặt xuống. Thỉnh thoảng nó vẫn kéo mo cau cơm hớt trêu trọc chú Vện con. Không biết sao, hôm đó nó nhớ ra và chơi trò kéo dây nhử mồi. Dường như thằng Côn cũng thấy mình quá đáng và động lòng, nói lý nhí: “Tao... tao không cố ý. Thật mà”...

Thời gian trôi đi. Sợi dây buộc mo cơm kéo lết ở nhà thằng Côn cứ ám ảnh hắn mãi. Cho đến một hôm hắn rời làng ra đi.

Chiều hôm đó, mặt sông đầy sóng. Sóng lớp lớp đuổi theo đò. Hoàng hôn đang lịm dần ở phía đầu nguồn sông Cái. “Tối đến nơi rồi. Nhà Bần đi đâu thế?” Lão hội Cống vừa múc nước trong đò đổ ra sông vừa hỏi. “Mẹ cái loại địa chủ cường hào đã bị đánh đổ. Bây giờ thất thế mới ra vẻ tử tế. Cứ như hơn ba mươi năm trước xem. Chúng mày chả trèo lên đầu lên cổ nhà tao”. Hắn rủa thầm trong bụng thế. Thằng Côn môi thâm bảo: “Nhà Bần bỏ làng đi làm giàu đấy, thày ạ”. Hắn lại chửi thầm: “Mẹ cái loại con cháu địa chủ.” Côn quay sang nói với hắn: “Mong sao mày đi chín về mười, giàu có nhất làng”. Nó chúc đểu hay thách đố mình đây, hắn nhìn thẳng vào mặt Côn, nói to, giọng chắc nịch: “Tao thề: Không giàu, tao không về cái làng này”. “Mày sẽ về vào ngày này, tháng này chứ. Tao chờ và sẽ chở đò rước mày về, Bần ạ”. Tiên sư thằng con cháu địa chủ thất thế, nó nhìn mình không một chút lòng tin và như ngầm thách thức. Đúng là thằng nhà quê. Mình thằng nhà quê, nó cũng thằng nhà quê nốt. Chỉ có cái nhìn của hội Cống lạnh như tiền, như muốn bảo: Đừng hòng nhá. Giàu có không đến lần mày. Thằng con nhà mõ ạ.

Chuyến đò ấy xảy ra cách đây đúng mười năm. Đúng giờ này, ngày này, tháng này...

Côn chống sào. Đò cập bến. “Trần gian biến cải. Hà... à - Hắn giả vờ thở dài - Ai mà biết được lại có ngày gặp anh Côn môi thâm chèo đò đưa tôi qua sông”. “Bỉ nhau làm gì nữa. Anh Bần nhìn kìa - Côn chỉ tay về phía thượng lưu - Người ta đang đổ mố cầu. Cũng may là anh về còn sớm, chứ để năm sau - Côn ngẫm ngợi một chút rồi nói tiếp - người ta bắc cầu xong, anh có muốn tôi hầu đò cũng đành chịu”. Hắn bảo: “Tôi cũng không ngờ anh vẫn chèo đò, đò rách lắm rồi, anh Côn ạ”. “Anh Bần nhầm. Đúng giờ này, ngày này, tháng này... hàng năm tôi chờ anh...”

Bần về đến cổng nhà mình. Ngôi nhà cổ của nhà hội Cống vẫn già nua cũ kỹ đổ bóng sang sân nhà hắn một mảng tối thẫm. Hắn ngước nhìn kỹ, tường nhà bên ấy vẫn im ỉm trơ trơ cùng thời gian, không hề thay đổi chút nào. Giờ này chắc tay Côn môi thâm cũng đã về, bên đó lao xao tiếng người.

Hắn về nhà một lúc, đang loanh quanh ở vườn thì lão Viện cầm chìa khóa sang. Lão Viện đứng hàng chú, người thấp, chắc, nước da bánh mật, râu tóc lốm đốm bạc. Đôi mắt sâu hõm dưới đôi mày rậm cũng lốm đốm bạc. Lão khóc ông ổng từ ngoài ngõ khóc vào. Tiếng khóc của người già nghe rất thương. Lão khóc vì cháu lão đã về, khóc vì sự sung sướng, khóc vì sự thoả mãn. Bởi Bần mới về có một lúc mà tin đã loang khắp làng Yên Hạ, người ta ồn hắn rất giàu. Lão Viện chưa biết thực hư thế nào nhưng thế là được thơm lây rồi. Nỗi vui mừng hiện rõ trên gương mặt nhàu nhò đầy các đường rãnh dọc ngang của lão. Chuyện trò một lúc, lão Viện bảo:

- Anh về, tôi mừng. Tưởng bỏ xác ở xứ người. Thế ra phúc họ Trần to lắm.

Bần thưa, giọng đầy tự tin và kiêu hãnh:

- Chú cứ nói thế. Chết chết thế nào được.

- Mười năm xa quê, anh về có nhận ra cái làng đã chôn nhúm rau anh không?

- Thưa chú, quả thật cháu hơi ngỡ ngàng. Cứ như không phải làng mình nữa.

Lão Viện bảo:

- Tôi là tôi thấy cứ lộn tùng phèo. Mừng là làng đã nhiều nhà mái bằng, mái chóp xi măng cốt thép. Dân bây giờ sướng nhiều không như thuở trước ăn toàn bo bo. Khốn nạn! Được ăn bo bo còn là may chứ có vụ giáp hạt nhai rau má bụng cứ sôi ong õng. Đi ngoài cứt xanh lè. Chó đến ngửi lại bỏ chứ không thèm ăn. Nghĩ mà phát khiếp. Nhưng cũng còn nhiều nhà một năm đói vài tháng, phải đi làm thuê. Dạo trước nghèo thì cả làng nghèo, bây giờ người nghèo vẫn nghèo mà người giàu thì quá giàu. Chênh lệch giàu nghèo kinh khủng!

Chuyện đang sôi thì thằng Đại Phú về. Nó rồ ga xe máy 125 phân khối vào sân rồi bóp phanh dầu, xe dừng đột ngột đánh khự một cái ngay trước thềm. Lão Viện lườm, chửi té tát:

- Tiên nhân anh. Trông cứ như thằng du côn.

- Chú chỉ được cái... khó tính. Con chưa chào anh con được một câu, chú đã phủ đầu. Chú làm ơn để chúng con hàn huyên một chập rồi chú nọc ra đét đít. Con xin chịu hết.

Lão Viện bảo:

- Anh Bần xem thằng em trời đánh của anh thế đấy. Các cụ bảo: Xảy cha còn chú, xảy mẹ bú dì. Tôi bảo cấm có nghe.

- Chú cứ lói thế... Con đâu dám ạ. Chú cứ hay sinh sự.

- Anh đừng tưởng giàu có mà khinh chú nghèo nhá. Thằng địa chủ hội Cống  ngày trước, tôi còn chẳng sợ nữa là cái đồ trẻ ranh như anh.

- Thôi. Cháu xin chú - Hắn quay sang nói với em - Mày không được nói nữa. Xin chú đi.

- Vơ... ơng! Thì con xin.

Lão Viện khinh khỉnh, nguýt rồi quay mặt ra chỗ khác. Bần bảo:

- Gớm, mày cao to, rắn rỏi. Thật tình gặp ngoài đường tao chẳng nhận ra.

- Còn anh... già quá. Nông nỗi nào mà khổ thế hả anh?

- Thì mày tính, tao còn trẻ gì nữa. Lại làm ăn lấm mặt lấm mũi.

Lão Viện bảo:

- Thế anh định không lấy vợ quyết làm giàu đến cùng hở? Nhà để không mãi mốc meo ra rồi.

Đại Phú ngồi xếp bằng xuống một góc chiếu, giơ tay phải lên ý kiến:

- Thôi chuyện đó nói sau, chú ạ - Đại Phú quay sang nói với anh - Sáng mai, vợ em với các cháu mới về trình diện chào anh được. Trang trại chúng em lúc nào cũng phải có người nhà, em đi thì vợ em ở lại. Đêm nay, anh em chú cháu mình uống tàn canh. Để cho cả làng này biết nhà ta đang uống rượu ăn mừng.

- Tôi xin kiếu - Ông Viện vẫn giận.

Trong khi lão Viện đang rau rãu cái giọng chê bai thằng cháu ngông nghênh thì Đại Phú đã rút máy di động ra bấm số gọi quán thịt chó Cầy Tơ của lão Đấu. Đại Phú dấm dẳng nói, cười với giọng con gái eo ẽo ở đầu dây đằng kia. Bần tròn xoe mắt ngạc nhiên hỏi:

- Này chú mày. Làng này được bao nhiêu người như mày?

- Cũng vài ba.

Lão Viện vừa nói vừa nguýt, có ý rất coi thường thằng cháu:

- Gớm, cái trò nhãi ranh như anh mà đòi bì được với con cháu hội Cống. Anh Đại Phú này, anh có thể giàu hơn nhà hội Cống bố thằng Côn ngày xưa nhiều. Thậm chí nhà Côn bây giờ còn thuộc diện xóa đói giảm nghèo nữa. Nhưng hai đứa con nó lại học giỏi cỡ hàng tỉnh. Một đứa vào thẳng đại học, một đứa được học bổng đi du học ở úc. Còn anh chị mải làm ăn, mải làm giàu để hai đứa con dốt quá. Ai lại đưa con tót lên thị trấn học rồi giao khoán cho thầy giáo dạy thêm cũng chỉ nhàng nhàng bậc trung. Con cái là phải ở với bố mẹ mà dạy mà quát. Có tiền chắc gì mua được tất cả. Đúng là trời cho cái này trời lại lấy đi cái khác.

- Chú thì cứ lói thế. Rồi đâu cũng vào đấy cả.

Một cô gái trẻ măng, mặt bầu bĩnh vận quần bò Levis mốc, áo thun màu mỡ gà cộc tay, làm thuê ở quán Cầy Tơ của lão Đấu bưng mâm thịt chó đậy lồng bàn đi vào. Lão Viện bước ra sân. Bần đi theo cứ nằn nèo, lão vẫn kiên quyết không thèm ở lại ăn cùng “loại người hợm của”...

Tính lão Viện rất gàn. Đại Phú ăn mừng trang trại trúng lớn vụ sen, mời gãy đũa vỡ bát lão mới đến. Lão bảo: “Nhà này đếch phải loại người thấy miếng ăn thì tối mắt lại. Đây đi ăn cho được lòng chúng nó nhá”. Và lão đi thật. Đại Phú đưa lão đi quán đặc sản Đồng quê ở phố làng. Tưởng quý chú, chu đáo với chú, để chú ít nhất một lần được làm người có kẻ hầu người hạ, làm người sang trọng, nhưng xong bữa về chú mắng Đại Phú như tát nước:

- Anh là cái đồ trưởng giả học làm sang.

- Thưa chú... ú.

- Ti toe. Anh tưởng mới nổi lên là có quyền khoe của hả.

- Chú... ú - Đại Phú rất bất ngờ và ngạc nhiên - Cả đời đi hầu hạ người ta thì cũng phải có lúc mình làm ông chủ để người ta hầu hạ mình chứ ạ.

- Tôi không phải là địa chủ hội Cống ngày xưa. Anh vung tay quá trán, thừa tiền ném qua cửa sổ cho thiên hạ dùng. Tôi thèm vào cái ông chủ của anh nhá...

Ông chủ trang trại Đại Phú mới nổi lên trong thời cơ chế thị trường ra sức thanh minh cho ý nghĩ và việc làm của mình:

- Thưa chú... ú. Cả đời chú vất vả. Con muốn chú được ăn ngon một bữa chứ có ý gì đâu ạ.

- Tôi chả thấy ngon gì sất. Tưởng là nem công chả phượng, chứ cái đặc sản anh mời tôi không bằng món mắm tôm, lòng lợn tiết canh tự làm lấy. Nói cho anh biết nhá, nể anh, nể cái chỗ sang trọng của người ta chứ không thì tôi đấm thèm vào. Ngon gì mà ngon. Đặc sản gì mà đặc sản. Cua hả? Ba ba hả? Chuối xanh hả? ếch đồng hả? Cái thứ ấy tôi ăn từ thời hòn dái mới bằng hạt kê cơ, tôi ăn hơn bảy mươi năm nay đã chán anh còn bắt tôi ăn nữa. Lại còn cơm niêu nữa. Giời ơi là giời! Tôi và bố anh ăn chán chê rồi, ăn từ trước cái năm đói ất Dậu - 1945 ấy cơ. Khốn nạn! Cơm niêu đất là của con nhà nghèo, con nhà bần cố, con nhà mõ, anh biết không? Cái thời đóng khố ở trần, thò lò mũi xanh bố anh và tôi mải chơi nấu cơm quá lửa làm nổ đít bao nhiêu cái nồi đất anh biết không? Chúng tôi đã vứt mẹ nó vào bờ tre, góc bếp từ lâu rồi. Người nông dân chúng tôi mơ được dùng nồi cơm điện chống dính, chứ có ai muốn dùng niêu đất nấu cơm đâu. Nó là thứ nghèo đói từ thời phong kiến, thực dân, đế quốc; giờ người ta lại rước nó về. Trời đất có đảo điên không?

- Chú lạc hậu quá?

- Lạc hậu cái tiên sư anh? Chê tôi hả? Các anh chỉ học đòi cái thói thị thành thôi. Cứ ra chuyện ta đây, bấm điện thoại di động tít mù, lại bắt mấy con mắt xanh mỏ đỏ gọi ông lão bảy mươi là cưng. Cưng... cưng cái mả bố anh.

- Chú ơi! Thôi lần sau con xin kiếu. Chú không theo được thời đại tân kỳ rồi.

Cười. Đại Phú cười lão Viện, cười ông lão bẩy mươi nghèo lõ cu đít gàn dở. Đấy chỉ là một trong hàng trăm nghìn cái sự nhộn nhạo ở làng Yên Hạ.

Đại Phú lẩy ngón tay cái bật lửa rất điệu nghệ. Động tác lấy lửa vào thuốc lá cũng rất kiểu cách, hơi nghiêng đầu, miệng và điếu thuốc hơi nghếch lên. Khi đốm đỏ bằng hạt ngô sáng đỏ như tôm luộc cũng là lúc Đại Phú thả khói. Từng vòng, từng vòng khói tròn tròn bay cách nhau các khoảng rất đều đặn lên không trung. Các vòng khói tròn ấy xanh xám  dưới ánh điện, giống các vòng dây thừng mà thổ dân da đỏ thường quăng vào cổ sơn dương, vào cổ ngựa ở thế kỷ 18.

Đại Phú rút tờ mười ngàn đồng cuộn cuộn lại, bảo cô tiếp viên thịt chó:

- Đặt mâm xuống đây, cưng.

ánh điện tối lấp loá. Cái cổ trắng ngà, cao thanh thoát. Cô gái ý tứ, nhẹ nhàng, đặt mâm trước mặt ông chủ trang trại. Đầu hơi cúi, cổ áo thun khoét rộng chùng xuống làm hở một khoảng chân vú trăng trắng. Đại Phú thò hai ngón tay kẹp kéo cổ áo cô gái, nhét tờ mười nghìn vào ngực cô:

- Thôi zề nghe cưng.

Cô gái mỉm cười tình tứ, chào rồi ba chân bốn cẳng bước nhanh. Từ lúc bưng mâm vào đến lúc ra cô không nói một câu nào, chỉ cười mỉm. Bần kín đáo nhìn cách ứng xử của em mình từ nãy, giờ mới bảo:

- Xem ra chú mày có tác phong ông chủ mới lắm. Làng Yên Hạ giờ có bao nhiêu thằng như chú mày.

- Anh cứ lói thế... chứ.

Bần lục túi du lịch lấy một chai Henisy. Đại Phú ngăn anh mình lại bảo:

- Anh cất đi, đặt vào tủ cho oai. Anh em mình nhắm cuốc lủi ngon hơn.

- Tao thấy chú mày bo đứa con gái lúc nãy còn điệu nghệ hơn người đi nước ngoài, ăn cơm Tây như tao.

- Anh để ý làm gì. Nó là con Hường làm ở quán Cầy Tơ lão Đấu. Cô em cũng hoàn cảnh lắm.

- Các quán ở làng đều có nhân viên nhà hàng như thế a?

- Cũng tùy, quán có quán không. Quán lão Đấu, có năm sáu em, con Hường này là khá nhất, có vẻ nết na, thùy mỵ, da dẻ trắng trẻo thơm tho. Mấy đứa kia thấp, lùn tịt, lúc nào khói nướng thịt chó cũng ám vào người, khét mù. Vô địch nhất là quán cắt tóc gội đầu Thương Thương, có đến gần chục cô. Cô nào cũng non như nai tơ, chiều khách hết ý...

Đại Phú dẫn anh đi thăm trang trại nhà mình. Vợ Đại Phú lanh lẹn, quán xuyến công việc rất ra dáng bà chủ. Bần không ngờ, ngoảnh lại mười năm mà em mình giàu thế. Ngày Bần đi, vợ chồng nó còn ở chung với Bần dúm dó trong cái nhà tranh, vách đất, ăn không đủ. Thế mà bây giờ, mênh mông đầm ao, hồ. Ruộng lúa rộng tít tắp, nói ngoa là cò bay mỏi cánh phải nghỉ. Bờ vùng bờ thửa chia lô ruộng lô ao. Cây ăn quả xum xuê xanh tốt, vải nhãn chín đỏ trĩu quả, đu đủ giăng giăng từng hàng lúc lỉu quả. Người làm thuê, hì hụi móc bùn, đổ thức ăn cho cá. Người gặt lúa thuê nhấp nhô trên đồng... Một năm trở lại đây, cò vạc, le le, vịt trời từ đâu đó bay về sinh sống. Anh em hắn đi đến đâu đánh động đến đó, vịt nhà, vịt trời kêu váng lên. Đúng là Bần đang đi trong mơ. Đúng là anh em nhà Bần đã ngoi lên giàu hàng nhất nhì làng Yên Hạ. Trong lúc Đại Phú quát tháo người làm thuê đổ thức ăn cho cá không đúng chỗ thì Bần ứa nước mắt. Tự nhiên khóc, khóc vì sung sướng thành đạt, khóc vì đã đứng đầu hàng xã, khóc vì tủi thân cho bố thời xưa làm mõ nghèo khó, bị xóm làng khinh thường. Nay mai, có bao nhiêu tiền hắn dốc ra nốt, mua hết cả cái làng Yên Hạ này cho thằng Côn, thằng con cháu địa chủ ấy biết mặt. Và lúc ấy không biết dân làng Yên Hạ sẽ nhìn anh em hắn bằng con mắt như thế nào nhỉ?...

Việc đầu tiên sau ngày Bần trở về làng là xây lại mộ bố mẹ. Bần bảo em: “Xây to. To nhất làng”. Đại Phú nói với anh: “Em ký cả hai tay. Còn cái nhà của bố mẹ chỉ chỉnh trang, chỗ nào đổ nát thì tu sửa thôi đừng phá ra xây mới, anh ạ. Coi như cái nhà tranh vách đất ấy là Bảo tàng gia đình”. Bần bảo: “Vậy thì giữ cả chõng tre, chiếu manh, võng gai rách, nồi đất. Bỏ mẹ rồi! Nồi đất còn cái nào không chú?” “Không có thì phục chế, người ta bán đầy ra đấy, mua rồi bôi nhọ nồi vào thành đồ cũ. Mà anh bảo, có nên thuê người đẽo đục gốc tre làm lại cái mõ của thày ngày xưa không nhỉ?”...

Một tháng. Đúng một tháng, anh em Bần mới xây xong mộ bố mẹ. Cao, to nhất nghĩa địa, nhất thành phố của những người đã chết. Sừng sững một góc gò Mã Giáng, hai mộ ốp đá xẻ màu hồng mua từ Hòa Bình. Trùm lên mộ là cái nhà mồ mái cong, ngói mũi hài, bốn góc đắp bốn con rồng chầu. Trên đỉnh là một tháp tròn có cột thu lôi chống sét cao vút lên. Bốn cột tròn đắp bốn con rồng gương vây, vảy,  quấn từ dưới đất lên sát mái. Xung quanh xây tường rào hoa bao quanh. Hai con hổ đá đặt mua từ làng đá Ninh Vân há miệng nhe răng canh giữ khu mộ thiêng. Bốn góc đắp xi măng bốn thằng tuần đinh cầm  gậy đứng hộ vệ. Màu mè tô lòe loẹt trông rất chướng. Cũng chẳng biết là kiến trúc kiểu gì? Tây, Tàu, Ta lẫn lộn... Dân làng đi chợ Bút từ trên đường cái nhìn thấy xì xào, kẻ khen thì ít người chê thì nhiều.

Trời chiều. Nghĩa địa vắng hoe hoắt. Thỉnh thoảng lại có tiếng chó hoang cắn ông ổng trong bụi dứa dại. Bần đứng lặng trước khu mộ to đồ sộ của bố mẹ mình. Cũng đã thỏa lòng mong đáp ơn sinh thành nuôi dưỡng của bố mẹ và từ nay ngẩng mặt đi giữa đường làng. Hắn đang tính toán: “Phải xây đắp thêm cái gì nữa vào đây”. Chẳng biết dưới mộ, thày bu hắn đang cười hay khóc?

Xây khu mộ bố mẹ xong; anh em Bần bàn nhau mời cả làng đến ăn cỗ. Ngày đầu, Bần thuê lão Vờng nghỉ đánh xe trâu bắc rạp che kín sân, vườn. Bát đĩa thuê, đồ ăn thức uống cũng thuê người ở thị trấn về nấu nướng. Cũng giò, nem, ninh mọc... bốn đĩa, hai bát; nhưng thêm món thịt hun khói, bánh mì bơ để các cụ nhà quê thưởng thức đồ ăn Tây. Vợ Đại Phú lăng xăng chạy chỗ nọ đến chỗ kia đôn đốc kê bàn bày món. Lão Viện sang, bồn chồn lo lắng:

- Chúng mày đừng có học thói trưởng giả. Người làng mình xưa nay vốn khái tính. Mời mọc phải trân trọng không thì người ta đấm thèm vào.

Bần bảo:

- Chú cứ lo. Cháu thuê in giấy mời, hết sáu trăm nghìn đồng chứ ít ỏi gì; viết tên từng người, lại thuê trẻ con mang đến từng nhà. Chu đáo đến thế là cùng.

Đại Phú bảo:

- Nhiều người đói rã họng ra. Thấy đánh chén là đến ngay ấy mà. Để lúc gần ăn tôi lên loa truyền thanh của làng, tôi mời một lần nữa.

- Mày cứ làm như đi liên hoan thôn ấy - Bần nói.

- Vơng! Giá như thời Hợp tác xã cứ làm một hồi kẻng thì tiện quá.

Lão Viện mắng:

- Tiên sư anh. Sao anh không mang cái mõ của bố anh ra mà rao.

- Chú cứ lói thế chứ. Cháu đảm bảo là cứ đông nghìn nghịt, xếp hàng lũ lượt đến ăn cho mà xem.

- Nhà tôi cưới con út, sai cháu đi năm lần bẩy lượt, mời mẻ bát gẫy đũa người ta mới đến ăn cho kia kìa. Các anh đừng học đòi mấy thằng trọc phú. Cứ tưởng có tiền là cái gì cũng làm được à.

Lão Viện nói không hề sai. Một trăm mâm cỗ bày la liệt trong cái nhà tranh vách đất, ngoài sân, giăng ra ngoài vườn hầu như ế hết. Hai mâm đầu là con cháu nhà lão Viện. Mâm tiếp theo là lão Vờng, vợ chồng nhà Teo và con Tèo chửa hoang bụng to như trống cái, chưa đủ người cũng ăn. Sau, vợ chồng nhà Côn môi thâm đến ghép vào là đủ mâm. Ê chề quá! Bần và vợ chồng Đại Phú nhìn cỗ ế bày mênh mông mà đờ đẫn cả hai mắt. Lão Viện tức mình đấm thèm vào mà nói.

Sáng hôm sau. Người ta thấy thức ăn thừa nổi lều bều ở đầm, ao, hồ trong trang trại nhà Đại Phú.

Chỉ qua một đêm mà mặt Bần hốc hác, người sọp hẳn. Dân làng Yên Hạ kháo nhau: có ba lý do cỗ anh em nhà Bần ế. Anh em nhà hắn không biết lý do gì. Bần nghĩ lại, chỉ cần sự có mặt của vợ chồng nhà Côn con địa chủ hội Cống ngày xưa, dù sự có mặt với bất kỳ dụng ý nào cũng đủ làm cho hắn cảm động và biết ơn rồi. Bần lại đi xe trâu ra bến đò tìm Côn. Đò đang lúc vắng khách. Một con thuyền nhỏ mỏng mảnh trôi nhè nhẹ, người ta đang gõ mõ xua cá đánh lưới. Côn bảo: “Đêm qua tôi mơ ông cụ nhà tôi mặc áo nâu sồng, mụn vá ở vai to tướng, tay cầm  mõ gõ, theo sau là thằng bé ôm tráp sách chữ nho. Ông cụ nhà bác mặc áo dài thâm, đầu chít khăn gỗ, tay cầm can, theo sau là thằng bé ôm khệ nệ một xâu tiền bằng đồng”. “Sao lại là ông cụ nhà bác cầm mõ gõ. Phải là ông cụ nhà tôi chứ... à, tôi nghĩ ra rồi. Đồ thâm nho. Tiên sư bác”.

Lúc ấy, nhà Côn hắng giọng to: “Trần gian biến cải mà lị. Này, tôi bảo này...”. Côn ghé sát vào tai Bần thì thầm, thì thầm nói ba cái lý do dân làng không ăn cỗ. Tiếng gõ mõ cốc... cốc..., xua cá ở dưới sông to quá, Côn lại nói nhỏ chẳng biết Bần có nghe được hay không?

(Tạp chí Nhà văn)

Nơi cuối đường

Thi xẻ ngang đời tôi như nhát cắt của dao laser vào da thịt. Vết cắt được số phận định vị. Sắc ngọt, sâu đến xương. Không đau đớn khi cắt nhưng nhức nhối khi bất chợt bắt gặp cái gì gợi nhớ đến em. Thi cười giễu:

- Thầy em nói đàn ông thế hệ “tiền mở cửa” không biết yêu.

Tôi rủa thầm ông giáo sư nào đã gieo vào em mệnh đề chết bầm đó. Nói thì nói vậy chứ ngẫm ra tôi cũng thấy như gần đúng. Tôi thuộc thế hệ trên bốn mươi, hứng một chút cái đuôi của chiến tranh, bon chen lớn lên nhọc nhằn qua thời bao cấp, thành đạt giàu có nhờ mở cửa. Đường hoàng là sĩ quan của đơn vị làm kinh tế của quân đội, thuận lợi trăm đường. Gia đình tôi ở biệt thự riêng, đi làm bằng xe ôtô cá nhân, không xin bám Nhà nước cái gì ngoài việc làm. Công nghệ thông tin bùng nổ kéo ngành kinh doanh thiết bị điện tử lên như diều, chân quản lý kinh doanh của một công ty xuất nhập khẩu hàng đầu là chỗ hái ra tiền nếu biết tận dụng. Tôi thừa khôn ngoan và kinh nghiệm để làm tốt việc cơ quan song song tạo mạng lưới riêng cho mình. Trụ cột gia đình, cha tốt của hai đứa con trai, chồng mẫu mực của người vợ cũng suốt ngày nghĩ cách hái ra tiền, tôi là mẫu người “đạt chuẩn” ở cơ quan. Thi giễu tiếp:

- Người như anh trước khi yêu phải vượt qua bốn “không”. Không có hại cho hình ảnh hiện tại của mình. Không ảnh hưởng gia đình. Không ảnh hưởng công việc. Không bị rung rinh “sao” trên cầu vai. Sau bốn “không” là không còn biết thế nào là yêu nữa.

Tôi vặn lại:

- Còn em, biết yêu sao?

Nụ cười có sức làm nóng không khí xung quanh:

- Em nhỏ hơn anh mười tuổi. Thời của em khác anh xa lắt. Em yêu ai là yêu cả khoảng tối trong người ta, không cần đánh lưỡi bảy lần mới dám nói một từ.

- Vậy sao em thích anh?

Âm giọng phương Nam lảnh lót khiến tôi chỉ biết ngồi im cười trừ:

- Vì anh giống người em yêu đầu tiên. Giống đến nét cau mày tức giận. Nếu anh không nói giọng Bắc thì em cứ tưởng là “người ta”.

Thi thẳng tuột mà không biết lòng tôi đau vì tự ái. Em đến với tôi tự nguyện, nồng mặn và phảng phất hình bóng của người xưa.

Viễn Phương là một công ty lớn, có thị phần ở nước ngoài, liên kết trở thành đối tác là một mối lợi lớn. Thi được ủy quyền đại diện Viễn Phương ra Bắc để khảo sát mở chi nhánh và tìm thêm đối tác. Anh trưởng phòng hành chính cơ quan tôi là bạn lâu năm của Thi giới thiệu chúng tôi làm quen. Lần gặp đầu tiên Thi buộc túm tóc, kéo qua một bên bày khoảng gáy trắng ngà với bờ vai thon gầy. Cái áo pull tím như mực có cổ khoét sâu hình tam giác, cái quần jean xanh lơ ôm lấy thân hình cao dong dãi. Tôi đến nơi hẹn bữa ăn đã gần tàn. Bàn tiệc có đến bảy, tám người của cơ quan tôi và Thi. Ai cũng đã rượu bia ít nhiều nên khác hẳn phong cách khuôn mẫu của quân nhân hàng ngày. Họ đang cười đùa, nói lớn như chỗ không người. Thi không nhìn dù tôi kéo ghế ngồi bên cạnh. “Đây là Khang, phụ trách kinh doanh đối ngoại của công ty anh. Làm quen đi Thi!” Lúc này Thi mới quay sang. Cái nhìn thảng thốt như vui mừng tột độ, rồi thất vọng tràn ứ của người phụ nữ gặp lần đầu khiến tôi bối rối. Chỉ trong mấy giây cảm xúc đó biến mất trong nụ cười với đồng tiền lúm liếm của em. Cuộc vui tiếp tục. Châm thuốc hút, cười cười góp vui, tôi ít khi tham gia vào những cuộc vui nhộn nhạo như vầy. Thứ nhất tôi không uống được rượu bia, thứ hai không thích tỏ ra thân mật với phụ nữ lạ dù công việc của phòng kinh doanh phải đối mặt với đủ chủng loại người. Tôi mượn khói thuốc lờ mờ để quan sát Thi. Em thản nhiên cầm ly rượu lên uống như nước lã, cười nói hóm hỉnh làm bàn tiệc tưng bừng hẳn. Gương mặt hơi dài, xương với gò má cao, mắt nâu lanh lợi. Thi không có nét gì nổi bật trừ đôi môi đầy đặn có đường viền rất biểu cảm và hai lúm đồng tiền bắt mắt. Người đối diện bị cuốn theo đôi môi khi chúm, mở, cong, thẳng, mím và tiếng cười giòn tan. Như biết tôi quan sát, Thi quay sang. Một nụ cười như nửa khinh khỉnh, nửa thân thiện. Tôi không biết ứng phó sao đành nhún vai cười đáp lại.

Tôi đưa Thi về khách sạn theo yêu cầu của anh trưởng phòng. Thi có vẻ ngấm say, ngồi im không nói năng gì. Tôi thấy em thỉnh thoảng nhíu mày có vẻ khó chịu. Tôi hỏi. Thi bảo uống rượu nhiều không kịp ăn gì nên bao tử đang chuẩn bị quậy. Trả lời xong em nhắm mắt ngồi im. Thi ỉu xìu khác hẳn dáng vẻ nhiệt tình như holigan lúc nãy. Tôi lái xe đến một quán ăn. Xe dừng lại hẳn Thi mới mở mắt ra. Thi ngạc nhiên nhìn quanh, rồi nhìn tôi. Tôi bảo muốn mời em một chút gì để bao tử hạ hỏa. Thi chẳng nói gì tủm tỉm cười. Tôi gọi súp, cơm, canh và món kho ép Thi cùng ăn. Thi uống thì như rồng hút nước vậy mà cầm đũa ăn nhủm nhỉn như mèo liếm. Tôi ép mãi Thi mới ăn hết lưng cơm. Tôi múc canh cho em. Thi cầm chén canh ăn rất nhanh rồi xin phép vào toilet. Tôi ăn xong ngồi đợi đến chừng sốt ruột thì Thi trở ra. Sắc mặt tái mét, mắt ửng đỏ dù đã trang điểm lại khá cẩn thận. Tôi không uống rượu nên không có kinh nghiệm để ứng phó tình huống nầy, vô tình muốn làm điều tốt lại đâm ra hại em. Nhìn em như không còn hơi sức tôi áy náy quá. Thi ngồi im suốt đoạn đường về khách sạn. Tôi cũng không biết nói gì, vừa lái xe vừa nhìn em qua kính chiếu hậu. Đến bến đậu xe của khách sạn, tôi dừng lại. Thi ngồi thẳng lên, tủm tỉm cười, bảo tôi ghé sát vào một tí. Tôi nghe theo. Thi thì thầm:

- ít ra ở đất Hà thành em cũng tìm được một chàng công tử hào hoa. Cảm ơn đã ép em ăn, đưa em về! - Thi nghiêng nghiêng đầu - Nghĩ cũng lạ, người không bia rượu xã giao như anh mà vẫn phát tài trong kinh doanh - Bỗng Thi chồm qua hôn môi tôi. Một chút hương bạc hà. Một chút mùi rượu nồng. Một chút mềm mại của son môi. Luồng cảm giác nóng giần giật, lâng lâng, váng vất không lý giải được. Hình như cảm xúc này có từ lâu lắm, có từ lần đầu tiên tôi hôn người con gái tôi yêu, là vợ tôi bây giờ. Khuôn ngực thật rắn cọ qua lần vải áo. Mắt Thi sáng lóng lánh. Đôi môi mọng khóe cong lên bí ẩn - Em thích anh lắm!

Thi đẩy tôi ra, rồi nở bung nụ cười chân thật đến mê hoặc. Một nụ cười mà đến tận bây giờ tôi vẫn mường tượng ra. Tôi giữ tay em trong tay mình. Cảm giác gần gũi sâu thẳm. Tôi cứ muốn giữ chặt cảm giác đó không buông. Đôi môi mọng của Thi chợt run run thản thốt. Vui mừng tột độ, thất vọng tràn trề phủ lên mặt, lên người em, lan cả qua tôi. Thi bỗng trở nên yếu ớt tội nghiệp lạ lùng. Tôi choàng tay ôm em. Thi không phản kháng. Va chạm vào mái tóc dày mượt, vào da thịt, vào một thứ ham muốn đánh thức bản năng thằng đàn ông của tôi. Tôi ôm ghì lấy em giữ chặt đôi môi gợi cảm đó bằng môi mình. Tìm kiếm tham lam tột độ. Thi như bừng tỉnh vì đôi tay sờ soạn ham hố của tôi đang một lúc một tăng cường độ. Cảm giác ham muốn rất thật mà lâu nay tôi quên bẵng khi làm nghĩa vụ một người chồng. Thi đẩy mạnh tôi ra:

- Em thích anh thật nhưng hãy tôn trọng em như em tôn trọng anh!

Thi nhìn bằng ánh mắt so sánh tôi với những thằng đàn ông thích chơi bời qua đường. Em như khinh khi khiến máu tôi sôi lên. Tôi mở cửa xe bỏ ra ngoài. Cơn giận vô lý bùng lên. Tôi giơ tay đấm mạnh vào vách tường trước mặt cho hả. Thi bước đến đứng sau lưng tôi. Tôi quay lại. Chúng tôi nhìn nhau, cả hai đều muốn nói điều mình nghĩ. Tôi muốn xin lỗi em. Em muốn nói lời an ủi tôi. Rốt cuộc không ai nói với ai tiếng nào. Thi đưa tay cầm lấy bàn tay tôi vừa đấm vào tường Em cúi xuống hôn lên dấu xước đỏ. Em cười. Nụ cười sáng rỡ ràng không chút dấu vết so đo của con người và quay lưng đi thẳng.

Thi có chồng và một con trai. Chồng Thi là một kỹ sư vi điện tử quanh năm bận bịu với các dự án nghiên cứu. Thi cứ đi Bắc về Nam như con thoi. Vất vả chán chê với lương công chức, Thi quyết dứt ra để làm giàu bằng khả năng của mình. Từ nhân viên bán hàng, lên làm quản lý cửa hàng. Ông tổng giám đốc nhìn thấy trình độ và khả năng nhạy bén kinh doanh, nhất là mối quan hệ với các nhân vật đặc biệt của gia đình Thi sẽ là nguồn lợi lớn. Ông ta đã không ngần ngại giao luôn cho chức trưởng phòng kinh doanh tiếp thị cho một phụ nữ mới ba mươi tuổi. Nói tiếng Anh dễ như uống rượu, có bằng thạc sĩ kinh tế, Thi như cá vượt vũ môn tự do phát huy khả năng của mình. Tôi hỏi:

- Em đi nhiều vậy, tiếp xúc đủ loại đàn ông, chồng em không ghen sao?

Thi phá lên cười:

- Sao lại ghen? Vợ chồng yêu nhau, sống với nhau là tự nguyện. Ngoài sự tự nguyện đó mỗi người còn có một khoảng tối riêng. Bọn em tôn trọng cái riêng của nhau.

Biết là tôi không hiểu, Thi nhún vai chẳng buồn giải thích nữa. Em đến với tôi thật đến mức tôi đâm ra ngờ vực. Tôi hào hứng như trở lại hồi mới cưới vợ. Thi hừng hực như nắng cuối hè. Chả hai cùng ở một thế giới chỉ có hai người tồn tại. Tôi nói rất nhiều, chuyện gia đình, chuyện công việc, cảm giác kỳ hoặc khi tôi được gần em. Nói nhiều như một con khứu mới tập nói dù thường ngày tôi được mệnh danh là “thầy tu kiệm lời”. Em rất tự nhiên, say đắm, cuồng nhiệt không vì một cái gì cả. Cách cư xử ấy khiến tôi thích thú vô cùng. Tôi, gã đàn ông đã đi hết nửa cuộc đời, từng trải biết bao khổ nhọc mới có địa vị này, sành sỏi thương trường đến thành danh mà cứ như gã thư sinh mới tập yêu.

Được một thời gian tôi bỗng đâm sợ. Sợ vô tình có người quen nhìn thấy chúng tôi bên nhau. Sợ vợ tôi bất ngờ phát hiện nụ cười vu vơ khi tôi nghĩ về những trò bông lơn của em. Sợ những kẻ đang dòm ngó vị trí trưởng phòng kinh doanh đối ngoại sẽ nhân cơ hội hạ gục tôi. Nỗi sợ ám ảnh đến day dứt. Tôi không dám gọi điện cho em, không dám thường gặp em. Vậy mà tôi không thể nghĩ đến việc cắt đứt với em. Tôi không muốn xa em. Có em rồi tôi lại càng sợ hơn. Khi bên nhau tôi phải tự làm nguội cả hai bằng thái độ lịch sự đúng mức. Thi rất nhanh nhận ra sự rối rắm trong mối quan hệ của hai chúng tôi. Khi tôi đột ngột dừng lại ở nụ hôn đang lúc cao trào nhất, mắt Thi ánh lên tia chế giễu dù không bao giờ nói thành lời. Tôi chợt thấy mình hèn hèn thế nào ấy, đành lảng tránh cái nhìn đó. Thi cười cười:

- Anh không điện thì em sẽ gọi điện cho anh như một đối tác làm ăn chân chính.

Câu mỉa mai thật không chịu nổi.

Hai năm dài tiếp theo chúng tôi cứ như vậy. Thi cứ đi Bắc về Nam. Ra đến Hà Nội là Thi vịn một cái cớ gì đó gọi hoặc nhắn tin cho tôi ngay. Tôi thì phải đắn đo tìm dịp thuận lợi nhất để đến gặp Thi. Đưa em đi ăn cơm, đi uống cà phê, chạy xe đến một quãng vắng nào đó dừng lại. Rồi ngồi trên xe nghe nhạc. Rồi nói đủ thứ chuyện không đâu. Rồi hôn nhau. Rồi đưa em về khách sạn chia tay. Nếu phải đến cơ quan tôi do công việc, Thi luôn cố tránh không gặp tôi, bất đắc dĩ lắm thì gặp nhau ở chỗ luôn có mặt người thứ ba. Tôi mừng vì mối tình của chúng tôi vẫn nằm trong vòng bí mật, vẫn có em mà không hề tổn hại gì. Thi không bao giờ tỏ thái độ đòi hỏi gì khi tôi không “mở đường” trước. Mỗi lần từ biệt mắt em mỗi buồn hơn dù miệng vẫn cười rất tươi. Tôi không dám lên tiếng dù rất muốn níu em lại, đưa em đi nơi nào đó để được yêu nhau.

Một buổi chiều đầu tháng tám, gió se se trở trời. Thi nhắn tin: “Quán Cuối Đường, năm giờ, em chờ”. Tôi lần lựa về nhà cơm nước mãi đến hơn sáu giờ mới đến. Trời càng tối càng ít người nhận ra chúng tôi. Thi ngồi chờ ở cái bàn khuất trong góc quen. Vẫn áo màu mực tím, Thi có rất nhiều áo màu tím. Tôi ngồi xuống chiếc ghế bên cạnh. Thi không nói chỉ đưa mắt nhìn lên cội cây nhạc ngựa già đang buông thả lá vàng.

- Em đói không? Anh đưa em đi ăn.

Thi lắc đầu vẫn không nhìn tôi.

- Gần bảy giờ rồi, em ăn nhé?

Lắc đầu, không chú ý gì ngoài bầu trời đang sẫm màu điểm từng đợt lá rơi. Tôi gọi cà phê đen cho em, gọi sữa tươi cho tôi. Thi nghiện cà phê đến mức không uống thì sẽ không ngủ được. Thi bỗng mỉm cười. Nụ cười vui thích mà buồn đến lạ.

- Nhìn kìa Khang, lá đổ muôn chiều của em đó!

Thi như trôi lạc từ cõi nào đến. Tôi lạ lùng quá. Người đàn bà sắc sảo đến nổi bật giữa đám đông, tính toán kinh doanh lời lãi nhanh như vi tính xách tay biến đâu mất. Người đàn bà ngồi đây lãng đãng mơ màng như một thi sĩ lạc chốn thiên thai. Gã hầu bàn mang nước uống đến. Chắc gã mới đến làm nên không biết bọn tôi là khách quen nên đặt ly xuống bàn hơi mạnh tay. Thi giật mình tuột khỏi vòng xoay của muôn chiều lá. Gã đặt ly sữa xuống trước mặt Thi, đưa ly cà phê cho tôi. Gã đi rồi, tôi và Thi cùng lúc nhìn hai ly nước để nhầm chỗ cười phá lên. Thi với tay đổi ly cho tôi:

- Ước gì hai ta đổi chỗ cho nhau! Đổi để em không còn phải làm cái việc cột đi tìm trâu nữa - Ngụm sữa trong miệng tôi bỗng đắng ngắt. Tôi cầm tay em vuốt ve. Mấy ngón tay xương gầy nhích động bám vào tay tôi. Thi lại xa xôi nhìn ra vòm cây đã bắt đầu thành khối đen. Lá vẫn tung tóe rơi - Em mệt quá. Đói nữa. Em muốn đi đây Khang!

Câu nói không ăn nhập gì với nét môi trĩu buồn hờn dỗi. Tôi nghe lòng quặn lại.

- Anh đưa em đi ăn. Từ hồi quen nhau đến giờ lần đầu tiên anh nghe em kêu đói.

Thi cười, kề sát hôn lướt lên má tôi:

- Cám ơn, công tử hào hoa!

Tôi nghe mùi rượu phảng phất, nhăn mặt:

- Em lại uống rượu à? Nhiều không?

- Em chiêu đãi đối tác mà.

- Sức không chịu nổi thì đừng cố, gồng mình lên mãi, nhọc lắm!

- ủa, còn quan tâm đến em sao?

Nụ cười giễu xốc óc. Tôi nổi giận đứng dậy trả tiền, ra xe mở cửa đợi. Thi thong thả đi ra khỏi quán, đến đứng dưới gốc cây. Chiếc áo màu mực tím như loang tím hết khoảng ánh sáng đang nhạt nhòa bao quanh. Thi xòe tay ngẩn ngơ đợi hứng cho được một chiếc lá rơi mới chịu lên xe.

Ăn xong, cũng điệp khúc cũ diễn lại. Tôi đậu xe ở góc đường công viên vắng vẻ, mở đĩa nhạc “Lời tình buồn” mà Thi thích. Thi lơ mơ ngồi ngã về phía sau, lẩm nhẩm hát theo: Hai năm tình lận đận. Hai đứa cùng xanh xao... Hai năm tình lận đận. Hai đứa cùng hư hao... Tiếng hát em hôm nay trầm buồn như tiếng cầu kinh: ... Chúa rơi xuống trần gian rồi... Xót đến không nhịn được nữa, tôi chồm sang ôm hôn em để ngăn tiếng hát. Thi có vẻ miễn cưỡng. Rồi tiếp nhận, sau càng cuồng nhiệt, khe khẽ:

Thích em không? - Tôi ghì chặt Thi hơn. Tôi muốn quên đi tất cả để có em. Vệt ánh sáng đèn pha của chiếc ôtô nào đó làm tôi chói mắt. Tôi tỉnh lại, dần nới lỏng tay ôm. Thi không buông, ôm ghì lấy cổ tôi - Thích em không?

- Em biết mà. Cần hỏi vậy không?

Thi lướt qua đôi tay cố tình kềm nén, tìm sâu vào đôi mắt cố tình nhìn nơi khác của tôi. Đẩy mạnh tôi ra, Thi cười nhạt:

- Anh khó hiểu thật! Dù vậy em cũng đã hiểu được anh đang lo nghĩ gì. Em ghét mọi thứ gượng ép. Em quá mệt mỏi vì phải tìm cớ này cớ nọ để được gặp anh. Quá chán để chờ anh biểu hiện thích hay không thích. Dù biết mình đang làm một việc điên rồ, đang làm một người đàn bà hư hỏng nhưng không thể chối bỏ là em rất nhớ anh. Lúc nào cũng muốn được gặp anh - Thi chùng hẳn giọng như muốn khóc - Khang ơi, em không thể chịu nổi nữa rồi. Mình về đi anh!

- Thi! Anh...

Thi ngồi thẳng vuốt lại áo, sửa lại tóc. Tôi nắm lấy tay em, muốn giải thích. Thi hất tay tôi ra. Tôi không buông. Thi lạnh lùng nhìn như cắt tôi ra:

- Từ đây trở đi nếu còn gọi điện cho anh thì em là con chó!

- Đừng nói với anh cái giọng đó được không?

Tôi giận sôi lên, xiết mạnh như muốn bóp nát những đót xương gầy nằm trong tay.

- Anh có giỏi thì bẻ gãy luôn đi! - Thi bỉu môi thách thức.

Làm sao nỡ chứ! Tôi thở ra, cho xe chạy.

Thi thực hiện lời thề của mình. Tôi nhớ phát điên giọng cười giòn tan. Nhớ vòng tay ôm xiết. Nhớ cách ăn nhủn nhỉn như mèo. Nhớ màu áo mực tím tan trong chiều tàn. Muốn nhìn thấy em một thoáng giờ chừng như không thể. Mấy tháng sau Thi được cử đi Singapo công tác dài hạn. Tôi biết được tin đó khi anh trưởng phòng hành chính mặt đỏ ké, gặp đã cười bảo vừa liên hoan tiễn Thi đi nước ngoài xong. Tôi giận run. Thi không nói với tôi tiếng nào dù đã ra Hà Nội, dù sắp đi xa. Thằng cha trưởng phòng đó còn được em coi trọng, mời liên hoan, còn tôi một lời tạm biệt cũng không. Tôi bấm số gọi em liên tục. Thi đã tắt điện thoại. Có lẽ đã lên máy bay. Tôi như khùng chẳng thèm nói lại câu nào dù đang giờ làm việc phóng lên xe, chạy ra khỏi cơ quan, lao thẳng ra đường.

Màn hình hiện rõ số di động của Thi mà tôi vẫn không tin. Giọng Thi vang lên, tim tôi như vừa như thắt nghẹt, tưng tức. Cuối cùng em cũng chịu gọi cho tôi hơn hai năm dài đằng đẵng từ sau lần chia tay đó. Cách yêu cầu như ra lệnh vẫn y nguyên vậy. Tôi áp chặt điện thoại vào tai để nghe rõ hơn. “Alô, Khang à? Khoảng năm giờ chiều nay em về tới Hà Nội, đón em được không? - Thi dấm dẩm - Anh nghe em rõ không mà không trả lời? - Rồi tiếng cười khinh bạc giòn tan tiếp theo - Thôi được em chịu thua. Có trở thành chó lần này cũng được. Người đầu tiên em muốn gặp là anh. Được chưa?” Cũng lại cái giọng đó. Tôi vừa bực vừa buồn cười. “Anh không thích hay bận việc? Không thì thôi, tự em sẽ lo lấy. Không thích, không ép”. Thi sắp nổi cơn tự ái. Tôi vội vàng vì sợ em tắt máy: “Anh đến đón em mà. Anh sẽ đến”. “Không ép, đến được thì đến đúng giờ. Đi từ Sing về mệt lắm không đợi anh nổi đâu”.

Tôi đến sớm nửa tiếng để đợi. Chuyến bay đã hạ cánh. Hành khách đã ra cửa rất nhiều mà chưa thấy bóng dáng Thi. Tôi sốt ruột bấm điện thoại gọi. Chuông reo, không có trả lời. Tôi lại tiếp tục gọi lại, thấp thỏm lo em chỉ gọi lừa tôi cho bỏ ghét. Thi thong thả kéo chiếc vali ra, tay kia cầm điện thoại cứ để chuông reo ầm ỉ. Tôi vui quá không thèm chấp, bước nhanh lại xách vali giúp Thi. Xe chạy. Thi nhìn sang tôi cười rất tươi:

- Cám ơn Khang đã đến đón em!

- Đừng lịch sự như vậy được không? - Tôi nhíu mày.

- Đưa em về khách sạn La Thành. Em muốn nghỉ ngơi một lúc. Mười một giờ đêm nay lại phải bay về Sài Gòn ngay.

- Sao gấp gáp vậy em?

- Đi lâu quá muốn về nhà ngay.

Thi vẫn vậy. Vẫn gầy dong dải. Vẫn tự tin đến bướng bỉnh. Tôi có đủ thứ chuyện muốn nói, đủ thứ điều ấp ủ muốn thực hiện cho em thấy, giờ bỗng biến hết. Tôi im lặng lái xe.

- Khang có thể tiễn em không?

Tôi gật đầu. Thi nhìn, tủm tỉm cười như xem xét tôi có điều gì khó xử không. Đêm nay tôi đã dự định dành hết cho em nên bảo với nhà là sẽ không về. Đến khúc đường vắng gần chân cầu Thăng Long, Thi bỗng kêu:

- Dừng lại đi Khang!

Tôi không hiểu, giảm tốc độ, dừng xe vào lề đường. Thi chồm qua đặt môi hôn lên môi tôi. Cảm giác lâng lâng váng vất như lần đầu em hôn tôi ứa tràn. Tôi định choàng tay ôm em thì Thi đã trở lại ghế của mình, cười rất thật:

- Em nhớ anh. Giờ hết rồi. Cho xe chạy đi anh!

Tôi làm theo yêu cầu.

Chúng tôi đến quán ăn quen. Thi thích món nhộng rang lá chanh ở đây. Thi gọi bia Tiger rót uống một mình. Tôi muốn uống cùng em. Thi đưa ly bia cho tôi, nghiêng nghiêng nhìn chuyện lạ có thật. Chỉ nửa ly mặt mày tôi đỏ bừng, đầu muốn chếnh choáng. Thi cười phá lên nhại lại đúng câu nói của tôi lúc trước:

- Sức không chịu nổi thì đừng cố, gồng mình lên, nhọc lắm!

Tôi lắc đầu chịu thua. Em cứ tì tì uống bia sau khi ăn xong nửa lưng cơm. Tôi không nài ép. Thi bảo muốn uống cà phê ở quán Cuối Đường. Tôi đưa em đi. Cái bàn ở góc quen đã có người ngồi, đành ngồi chỗ khác. vẫn một cà phê đen, một sữa tươi. Thi nhìn lên cội nhạc ngựa già. Cuối thu cây đã hầu như thay hết lá, chỉ còn vài chiếc nấng níu để rồi sẽ rơi cô đơn một mình. Lúc nầy người huyên thuyên đủ chuyện lại là Thi. Miệng nói cười, mắt lại dán tìm lá rụng. Tôi có cảm giác em cố tìm lãng tránh điều mà cả hai đều hiểu rất rõ, đều rất muốn bật thành lời để trao nhau. Hơn tám giờ Thi bảo chán, muốn đi chơi loanh quanh. Tôi ra xe trước mở cửa chờ. Thi ra đến gốc cây nhạc ngựa đứng lại ngẩn ngơ một lúc rồi vào xe. Thi cười tươi nhưng có vẻ ấm ức:

- Có lẽ em về quá muộn nên không hứng được lá rụng nữa.

- Đời người thật hiếm được gặp lại điều mình ước muốn mà đã vô tình để trôi tuột đi.

Thi im lặng không đáp. Đến góc đường công viên tôi dừng xe lại, mở đĩa nhạc “Lời tình buồn”. Thi cười khúc khích:

- Anh nhớ dai thật!

- Anh không quên bất cứ thứ gì về em.

- Anh cũng biết nhớ sao? Anh cư xử kỳ quái giống “người ta” đến lạ!

- Em thích anh chỉ vì anh giống “người ta” sao? Em ác thật!

- ừ, có lẽ thật vậy - Thi nhếch cười, khóe môi chua chát - Khi hôn anh trên đường về lúc nãy em chợt nhận ra anh không phải là “người ta” của em. Anh là Khang - Thi mỉm cười mơ màng - Anh ấy là tình yêu đầu tiên, là nỗi đau, là nỗi nhớ khắc dấu lên em cho đến chết. Đời thật là thật. Cố tình đánh tráo với ký ức rồi cũng phải tỉnh dậy thôi. Em tỉnh rồi. Em yêu Khang không phải vì “người ta”. Đã muộn quá rồi phải không? Em có thể bất chấp mọi thứ, vượt qua mọi ngưỡng để làm điều mình thích. Còn anh thì không.

Tôi im lặng. Bốn năm yêu đến dại, đến khờ vậy mà lần đầu tiên em mới nói từ “yêu” với tôi. Tôi im lặng. Em nói đúng. Bốn năm tôi chỉ muốn được phần của mình, có cho em gì ngoài buồn bực và đợi chờ. Tôi sao đủ can đảm bỏ hết những gì đang có để làm lại từ đầu dù rằng sẽ có được em đến tàn hơi. Tôi hối tiếc đến khổ sở:

- Trách chi anh, thứ “tiền mở cửa” không biết yêu? Anh chỉ là thứ trai tham sắc, tham đến không muốn cho lại bạn tình thứ gì.

ánh mắt của Thi xuyên suốt qua khối đau oằn trong lòng tôi, cắt nó ra từng mảnh. Từng mảnh nhỏ nở tung thành khối lớn, chèn chặt đến tận cổ làm tôi khó thở. Thi bật cười trong veo:

- Trách anh? Không, em đâu đủ tư cách - Tiếng cười như vỡ vụn - Anh đừng trách chi thứ gái đau đáu nhớ tình xưa như em. Từ ngày quen nhau đến giờ em gây cho Khang nhiều khó chịu chẳng qua để thỏa mãn nỗi nhớ của mình. Xin lỗi anh! - Thi chùn xuống như giọng hát trầm buồn năm nào - Em bay về với gia đình em đây. Khoảng tối trong em dày lên thêm rồi.

- Anh sẽ gọi điện cho em! - Tôi hứa chắc.

- Để em khỏi mắc lời thề làm chó phải không/

- Đừng khùng điên như vậy!

Thi bật cười, tiếng cười cao vun vút không vướng chút bụi nhân gian.

Thi bay thật.

Chiều nay như vô thức tôi lái xe chạy ngang qua quán cà phê Cuối Đường. Cái bàn ở góc quen không có người ngồi. Lá nhạc ngựa cuốn rơi bung muôn chiều, rải vô số vòng xoáy nhỏ xuống đường. Không có người áo tím đứng chờ hứng cho được một chiếc lá rơi./.

(Tạp chí Nhà văn)

Giếng làng

Thấy anh cứ lăm xăm làm hết việc này việc khác, vợ tôi bảo: Bác ở chơi được mấy ngày. Việc nhà em, bác cứ để đấy. Ra phố, đi chợ Đầm, chợ Xóm Mới... Thích gì bác cứ nói. Anh cười: Ngồi không tay chân ngứa ngáy, tao không chịu được. Vợ tôi chặc lưỡi: Rõ khổ! Số anh ấy vất vả. Tôi nói, số má gì. Nông dân ai chả vậy. Vợ tôi xì: Cái số nó đày ra như thế, chứ khối ông nông dân còn sướng hơn thành phố.

Ngồi nói chuyện với tôi, anh phân trần: Chú ạ, từ ngày ở bộ đội ra quân đến giờ, gần ba mươi năm, chỉ chúi đầu với đồng ruộng, bám theo đít con trâu. Nay phải đi xin việc làm cho cháu Hùng, rồi cậu Cảnh ở Sài Gòn cưới vợ, anh mới rời làng ra đi. Chà, có đi mới biết ở quê mình nhà ngói sân gạch, thóc đầy hai, ba cót cao đến tận nóc nhà cũng chả là cái đếch gì.

Tôi với anh là bạn "đứng nắng", bạn "đồng hao", bạn "cột chèo", nghĩa là cùng làm rể một gia đình. ở nông thôn, rể không phải là khách. Chàng rể phải như "con trâu tốt", biết cày ruộng, cấy hái, có sức khoẻ để đập hết cả một sân lúa to cao như quả núi ở nhà bố vợ, biết làm mọi công việc nhà nông. Phận rể với nhau vừa là anh em, vừa là bạn bè, gắn bó như "cột" với "chèo", cùng nhau "đứng nắng" gánh vác việc nhà vợ đến hao gầy đi. Anh đã hơn năm mươi tuổi, là rể cả. Tôi kém anh gần chục tuổi, rể thứ ba. Bố mẹ vợ tôi quê ở Thanh Hóa có 5 người con. Ba cô gái là Việt, Hồng, Loan; hai cậu Cảnh và Toàn. Anh rể thứ hai, chồng chị Hồng là công an, từng đi Cam-pu-chia, về công tác ở trại giam của Bộ Công an Thanh Hóa, bị bệnh mất khi mới sinh con thứ hai được mấy tuần. Thành ra, bạn "đứng nắng" chỉ còn anh với tôi.

Tôi rót rượu mời anh. Rượu nước nhất, tự tay anh nấu. Men rượu Hoằng Thịnh - Thanh Hóa, nơi một thời bị qui oan "cả làng nấu rượu lậu". Nước nấu cơm rượu lấy từ giếng làng. Anh đem vào Nha Trang cho tôi 5 lít, ngâm với một thang thuốc bắc, chị Việt - vợ anh - cắt ở đông y huyện Hoằng Hóa. Rượu có vị thơm, dịu, cay cay. Uống không bị xốc. Hai anh em nhắm rượu với lạc rang.

Tôi hỏi: Thế việc làm của cháu Hùng đến đâu rồi? Anh lắc đầu: Chưa đâu vào đâu. Khổ! Nhà có mỗi mụn con trai, như con người ta hết nghĩa vụ quân sự an phận về quê lấy vợ sinh con, thờ cúng tổ tiên ông bà. Nếu thằng Hùng không đi bộ đội có thể hắn cũng vậy. Đằng này hắn nhất quyết không chịu làm ruộng, mà phải thoát ly. Tôi hỏi, thời anh khác. Tụi trẻ giờ nghĩ khác. Anh không nên bắt cháu như mình. Anh gật: Chú nói phải. Anh cũng nghĩ, cứ cho hắn thoát ly làm ở tỉnh, ở huyện cũng gần nhà, rồi hỏi cho hắn một cô vợ ở làng, sống với anh chị. Nhưng anh xin việc cả năm trời không được. Chỗ hứa hão. Chỗ lại đòi tiền hối lộ cao quá. Chợt nhớ, có mấy người bạn đã lâu không gặp đang công tác ở Hà Nội. Anh liền sai vợ đong một yến gạo nếp, mấy cân lạc...

- Anh thì... - Đang nhặt rau làm cơm, vợ tôi xen ngang - Vợ chứ có phải "con ở" đâu mà lúc nào cũng bảo "sai vợ".

Anh sững lại, cười xòa. Tôi cũng cười. Xem ra anh có vẻ khoái cái từ "sai vợ". Nghe cho oách, chứ thực ra khi vợ anh cáu, anh im re!

Uống hết ly rượu, anh kể tiếp: Bạn anh, vốn là đồng đội cũ cùng chiến trường B, la: Bữa sau bác có ra đừng lỉnh kỉnh mang quà quê làm gì cho mệt! Còn cháu Hùng, con anh cũng như con của tụi em, anh để tụi em lo. Rồi anh xuýt xoa: Chúng nó đứa nào cũng giàu các em ơi! Nhà to. Sống sung sướng lắm! Trước kia chúng là lính của anh. Anh thiếu úy, chúng mới hạ sĩ, trung sĩ... Giá năm 75, ra quân anh chuyển ngành, hoặc cứ ở trong quân đội làm cái anh y tá giờ lại sướng. Giàu cả quê không bằng ngồi lê thành phố, mỗi nhà mỗi cảnh anh ạ!

Anh ừ! Chú nói phải. Nói đến hoàn cảnh thì anh chịu. Anh lặng đi, buồn hẳn. Mắt nhìn xa xăm. Mái tóc cắt cao, vuốt ngược đã nhiều sợi bạc. Cái miệng rộng hay cười mím lại. Anh là con độc đinh. Thế hệ anh, đi bộ đội chỉ mong kết thúc chiến tranh là về quê lấy vợ. Anh nói, gái quê mình đẹp lắm, chẳng cần tìm vợ đâu xa. Khi ấy, chị Việt học sư phạm 7+3 mới ra trường, dạy cấp 2, có một thầy giáo dạy cấp 3 trường huyện yêu tha thiết. Gia đình nhà trai đã bỏ trầu ăn hỏi. Thế mà bà mẹ chồng chỉ nói một câu, rằng con này xinh thật là xinh, khéo tay, nấu ăn ngon, nhưng phải cái nóng tính, nói năng cứ chan chát. Thế là chị tự ái và bỏ nhau. Nhà anh cách nhà mẹ vợ tôi chỉ mấy cái ao bèo, mấy hàng rào cây ruối và hoa râm bụt. Ông bà cụ thân sinh đều làm ruộng. Ông còn có thêm nghề thợ mộc, thợ nề. Các cụ hiền lành, phúc hậu, chỉ có hai người con: Anh được đặt tên là Năng, cô em tên là Niêu. Năng, Niêu là loại nồi đồng nhỏ gắn liền với bếp núc và cuộc sống người nông dân từ thời còn chế độ phong kiến, dùng để nấu cơm. Năng to hơn Niêu một chút. Hẳn ý các cụ mong cho con mình luôn có cuộc sống no ấm. Cô Niêu dạy học cấp 1, lấy chồng xa. Việc anh tìm hiểu chị Việt, bố vợ tôi không bằng lòng ngay đâu. Ông là trưởng họ Trần, rất coi trọng nề nếp, gia phong và việc thờ cúng tổ tiên ông bà. Ông bảo, thằng ấy thì được, nhưng nhà con trai một ngại lắm. ý cụ muốn gả con gái cho gia đình nào có đông anh em để đỡ đần nhau. Độc đinh không khéo bị cụt, nó lấy vợ lẽ hay dấm dúi kiếm con trai ở đâu đó, khổ cho con gái mình. Nhưng anh được cái thế "nhất cự ly". Lại khỏe mạnh, vâm váp. Nói năng, cư xử với mọi người thì cực khéo. Cả họ nhà vợ tôi đều quý anh. Mấy cô, mấy thím nói xa xôi: Con gái gả chồng xa là mất luôn đấy. Gả chồng gần có bát canh cần nó cũng đem cho. Thế là làm đám cưới.

Tôi công tác ở Nha Trang, ra Hà Nội học nghiệp vụ mới quen biết vợ tôi, vừa học xong phổ thông. Lúc ấy anh chị đã có 4 đứa con. Cháu Hùng là trai còn ba cô con gái. Và tôi cũng mới biết anh.

***

Làng Mỹ Đà của anh cách làng Cự Đà của tôi một cánh đồng. Cùng xã Hoằng Minh mà con gái làng Mỹ Đà rất xinh, và dường như cô nào cũng biết hát chèo. ở nông thôn, cái thời chưa có ti-vi, đài bán dẫn cũng còn ít, thì một giọng hát chèo thiếu nữ giữa đêm khuya thanh vắng nghe cứ nôn nao cả người. Các cụ bà nói, làng Mỹ Đà có cái giếng đất ở cánh đồng cuối xóm, thiêng lắm! Giếng do trời sinh không biết từ bao giờ, hình lòng chảo, rộng bằng nửa cái sân kho hợp tác, nước trong vắt, ngọt lịm, quanh bờ giếng cây cỏ, hoa lá xanh tốt. Hoa dành dành cánh hoa dày trắng muốt, hoa dẻ màu vàng tươi vươn dài ra mặt giếng tỏa hương thơm quyến rũ. Cạnh giếng có cây đa cành lá xum xuê. Rễ đa sần sùi, gân guốc. Bên gốc đa có phiến đá to dày bằng phẳng đủ cho hai, ba người ngả lưng nằm nghỉ. Đây là nơi trẻ con chăn trâu, chăn vịt chơi đùa, người nông dân sau buổi cày nghỉ ngơi, mở mo cau ăn chút cơm nắm muối vừng. Uống bát nước chè xanh. Cây đa, giếng nước ấy gắn với kỷ niệm của biết bao thế hệ. Gái làng ai cũng ít nhất một lần hái chùm hoa dẻ, hoa dành dành cài lên mái tóc rồi soi khuôn mặt mình xuống làn nước giếng rúc rích cười. Dân làng Mỹ Đà chỉ gánh nước giếng này vào ban ngày. Từ trên bờ giếng cứ theo bậc đá mà bước xuống. Cũng chưa ai đếm được có bao nhiêu bậc đá, chỉ biết rằng các bậc đá dày, bằng phẳng nối nhau xuống tận đáy giếng. Những năm hạn hán, đồng ruộng khô nẻ, nước giếng vơi đi nhìn thấy rõ đá tổ ong dưới làn nước trong vắt, và thấy một con cá chép to bằng bàn tay người lớn lượn lờ bơi. Con cá cũng lạ lắm! Lúc ẩn, lúc hiện. Có lúc nó trồi hẳn lên nổi rõ vây, đuôi. Miệng tớp tớp đớp nước. Dưới ánh nắng vẩy trên mình nó lấp lánh như khoác một tấm áo dát bạc. Người ta bảo đó là Cá Thần nên nhiều lần nó sà đến sát chân người gánh nước cũng không ai dám bắt. Con cá cứ thế lớn dần lên. Dân làng Mỹ Đà chỉ dành nước giếng để nấu ăn và đun nước uống. Buổi tối, ban đêm ít người dám ra giếng. Ngay cả buổi trưa vắng vẻ cũng không ai dám ra giếng gánh nước một mình vì rất dễ gặp ma. Lại có người quả quyết không phải là ma mà các nàng tiên trên trời xuống giếng tắm. Khi tắm, xiêm áo các nàng vắt lên các bụi cây dẻ, dành dành mỏng manh, phất phơ trắng toát, rồi trầm mình xuống nước vung vẩy, khoát nước tung tóe, nô giỡn, cười đùa. Các nàng tắm kỹ lắm, lâu lắm có khi hàng tiếng đồng hồ, hồn nhiên cỡi trên lưng Cá Thần mà lặn ngụp, cứ nghĩ không có ai nhìn thấy. Và từ nơi giếng, thoảng trong hương thơm của hoa dẻ, hoa dành dành như có tiếng hát chèo da diết, mượt mà. Nước giếng đất ấy con gái làng uống vào cứ phổng phao lên. Gánh nước về nhà tắm, da thịt mịn màng, thơm tho, trắng ngần; mái tóc dài ra đen mượt, mắt lấp lánh, và có giọng hát chèo rất hay. Nhưng nước giếng này chỉ dành cho con gái, mà phải là con gái đang còn trinh. Gái có chồng tắm vào sẽ càng sớm già nua. Trai làng, đàn ông tắm vô được cái khỏe mạnh, còn đầu óc mê muội đi, da thịt đen nhẻm. Đấy là do các nàng tiên yếm thế. Có lẽ vì gái làng Mỹ Đà đẹp nên nhiều chàng trai hàng huyện, hàng tỉnh tìm đến tán tỉnh. Trai làng Mỹ Đà hiền, nhưng cục tính, hung lắm. Làng Mỹ Đà lại nằm giữa cánh đồng như một "ốc đảo", vô ra chỉ một con đường, hai hàng dừa dày mọc cao vút hai bên. Nhiều chàng trai lần đầu đến lớ ngớ đã bị trai làng ném gạch củ đậu sứt đầu, mẻ trán; xe máy, xe đạp thì bị vứt chổng kềnh xuống ruộng. Cạch đến già! Tôi thì không, một trong những lý do là có anh bấy giờ là đội trưởng sản xuất của thôn. Mấy thằng đầu têu đều sợ anh.

Quý tôi, anh rỉ tai nói: Các em thương nhau thì cứ vô nhà ông bà, hoặc sang nhà anh nói chuyện. Đừng đứng đường, đứng bụi...

Tôi hiểu ý anh. Đứng đường, đứng bụi, hay rủ nhau ngồi bờ ao, bên cây rơm, cây rạ không những dễ bị trai làng ném đá mà còn đồng nghĩa với sự thiếu trong sáng. Có nàng chưa kịp cưới đã ễnh bụng lên đấy thôi! Nhưng trai gái yêu đương mà trò chuyện mãi trong nhà cũng chán. Nó chẳng thơ mộng chút nào. Hai đứa tôi vẫn đưa nhau đi chơi dưới những hàng dừa đêm, trên con đê cao dẫn nước từ nông giang về ruộng, mê mải đến tận giếng trời, lòng đã thầm ao ước mình được gặp các nàng Tiên?

Ngày vợ chồng tôi cưới, anh căn dặn: Các em cứ yên tâm học tập, công tác. Việc gia đình bên ngoại đã có anh chị.

Quả thực, anh với tôi là "bạn đứng nắng", nhưng chỉ anh là phải "đứng nắng". Còn tôi thì ở trong bóng mát.

Bố đẻ anh mất. Bố vợ cũng mất. Cái đận bố vợ mất anh thật vất vả. Khi ấy chỉ có anh và vợ tôi ở bệnh viện K71, khi ông cụ từ từ xỉu đi thì biết ông không thể sống được nữa, liền hối vợ tôi cáng ông về. Nắng chang chang. Chân đất, đầu trần, hai anh em cáng bộ hơn mười cây số, vừa cáng vừa khóc, đưa được cụ về đến nhà, chân anh chân em tóe máu, sưng tấy. Từ đó nhà anh và nhà mẹ vợ tôi đều khó khăn. Chị Hồng và cậu Cảnh đi bộ đội. Tôi học nghiệp vụ xong đưa luôn vợ con vào sống ở Nha Trang. ở nhà, công việc gia đình vợ tôi anh đều thu xếp. Anh không còn là rể nữa mà như con trai trong nhà.

Một lần tôi về quê, anh bảo: Chú ạ, mấy năm nay anh chị túng lắm. Đồng lương giáo viên quá ít ỏi. Anh chị lại đông con, lại có mẹ già! Anh chị đã bàn tính quyết định xin cho chị nghỉ dạy học để "lấy tiền một cục". Làng đang chia ruộng khoán, mỗi khẩu được một sào ba. Anh tính, chị về làm ruộng, chăn nuôi còn hơn lương giáo viên. Mà phải nghỉ dạy ngay mới kịp được chia ruộng. Vợ chồng tôi đều phản đối. Chị Việt vốn yếu chỉ hợp nghề dạy học, chứ làm ruộng sao nổi. Anh bảo, chị chỉ cần dọn việc nhà, còn làm ruộng đã có anh. Cốt yếu là có thêm một sào ba ruộng. Thế là chị Việt nghỉ dạy. Thời gian đầu thấy cũng được. Đâu hay, xã hội phát triển, lương công chức tăng lên, giáo viên còn dạy thêm kiếm được khối tiền. Đau quá!

Bốn đứa con, được anh rèn dũa theo cái kiểu của bố anh, một ông thợ mộc, đều ngoan, nhưng phải làm nhiều, nên ba cháu đều học hành chỉ làng nhàng. Thằng Hùng anh cho đi bộ đội, "để quân đội rèn dũa cho nên người". Anh bảo, ở bộ đội thằng Hùng đã được "rèn dũa", nhưng để "nên người" còn là chuyện cả đời.

Nói rồi, anh loi lỏm đi kéo vó, úp nơm. Nước lụt. Mưa và rét. Anh mặc cái áo bông to sụ vẫn run lập cập. Có được con cá ngon, cá to đem biếu mẹ vợ, rồi thì kho, rán, nấu canh đãi tôi.

- Nào, uống đi chú! - Anh nâng ly rượu giục tôi - Đời người ai cũng ít nhất một lần sai lầm! Anh lại có đến hai sai lầm: Hết bộ đội về quê làm ruộng và cho vợ nghỉ dạy học để làm ruộng. Thật tai hại, chú ạ. Mà thôi, ta cụng ly uống mừng cho cậu Cảnh sắp có vợ.

- Dạ, mời anh! Mừng cậu Cảnh sắp có vợ.

Tôi đã uống rượu với không ít người, nhưng cái kiểu uống rượu của anh cũng lạ. Cứ hớp nửa ly một. Khà một tiếng. Rồi lại nửa ly tiếp. Anh bảo, làm cái thằng nông dân thời nào cũng khổ. Cày ruộng mệt, phải có cút rượu cho giãn xương cốt. Nhiều khi nghĩ thấy buồn. So với bạn bè cùng lứa mình cũng chẳng kém cỏi gì, nhiều đứa trước kia chỉ là bậc em út, vậy mà giờ chúng hơn hẳn mình, giàu có, có chức có quyền. Tôi nghĩ, phải vì thế mà anh hay uống rượu? Có điều uống rượu vô anh lại hay nói. Vợ thấy thế thì ghét không cho uống. Mà khi chị vợ tôi la thì nghe đến sốt ruột. Nói cứ chan chát. Lại nói rõ dai. Nên ở nhà anh không dám uống rượu nhiều. Thèm quá thì lẳng lặng sang nhà mẹ vợ, có chai rượu cúng xong để trên bàn thờ, anh cầm ngửa cổ tu một ngụm, rồi lẳng lặng về. Thằng Hùng ngày ở nhà rất hiền lành, nói gì nghe nấy, không biết đến rượu bia, đâu ngờ đi bộ đội mấy năm về, nó uống rượu còn hơn cả anh. Bữa cơm, bố một ly, con cũng một ly. Mặt bố đỏ. Mặt con cũng đỏ. Một bữa, anh bảo nó: Mày uống ít thôi. Nó cũng nói: Bố cũng uống ít thôi. Hai bố con nhìn nhau. Mắt anh gườm gườm. Thằng con sợ, nhưng buồn vì bố chưa xin được việc làm cho mình, nên có vẻ chán đời. Chị vợ tôi cáu lên: Bố con nhà ông uống ít thôi. Anh chặc lưỡi: thì cho mày uống nửa ly nữa. Thằng Hùng cười hì hì: Bố cũng uống nửa ly nữa thôi đấy nhé!

***

Công việc cho một đám cưới khá bận rộn. Cậu Cảnh vừa là trai trưởng, vừa là trưởng tộc, trong khi cậu Toàn là em đã có vợ và hai con đang ở quê, nên việc cậu Cảnh cưới vợ được cả họ Trần quan tâm. Các cô, chú trong họ đã triệu tập một cuộc họp gia đình. Như trước đây, vợ chồng cậu Cảnh phải có nhiệm vụ "ôm cẳng bàn thờ", trông coi từ đường. Nay các cô chú tôi bảo đứa nào đi ra làm ăn được thì cứ đi, miễn sao đừng quên tổ tiên, ông bà là được. Các cô chú quyết định cử anh đại diện họ nhà trai. Nhiệm vụ của anh rất nặng nề. Vợ chồng cậu Cảnh đều làm ăn ở Sài Gòn. Gia đình vợ cậu lại ở thị xã Bến Tre, nên đám hỏi, đám cưới, cũng tổ chức ở Bến Tre. Anh được cậu em vợ thuê hẳn cho một bộ đồ véc, đi giày đen, đóng bộ vô rất oách. áo véc cài cúc mà cà-vạt cứ để lòng thòng ra ngoài. Tôi dặn anh khi gặp họ nhà gái anh nói ít thôi, đừng dông dài như ở quê. Vậy mà khi về Bến Tre, đến nhà cô dâu, anh vẫn nói dài, dây cà dây muống. Cái chất giọng Xứ Thanh vốn đã nặng, lại mô, tê, răng, rứa; nhà gái hỏi chuyện, anh cứ hẩy, hẩy, mằn răng, cái chi... Lễ ăn hỏi, khi trao tiền anh nói, đây là tiền nhà trai cho cô dâu. Bà cô bên nhà gái từ trong buồng chạy ra nhắc: Phải nói đây là tiền nạp tài! Đang bữa ăn anh lại hỏi: Lúa má trong ta có tốt không? Một sào được bao nhiêu ạ? Nhà gái cứ ngẩn tò te ra, họ là dân "cày đường nhựa", biết gì. Mâm cỗ có đĩa "cá kho tộ", món ăn đặc sản của Nam Bộ, loại cá rô đồng, nhỏ, thơm, béo ngậy. Anh lắc đầu bảo, nấu thế ni không ngon. ở làng tôi, tôi đánh cá được nhiều lắm. Cá diếc, cá rô to lắm. Cá chuối cứ phải bằng cổ chân, om với mẻ và chuối xanh thì ngon cực! Mấy bà dì họ nhà gái nghe thế áy náy, khiến vợ tôi phải đá khẽ vào chân anh. ấy vậy mà trước hội hôn, chú rể phát biểu lúng túng, anh đứng bên cạnh nói thầm, nhắc cho cậu em vợ nói những lời rất hay!

Đám cưới cậu Cảnh xong, anh lăm xăm đi tìm gặp bạn chiến đấu cũ ở Sài Gòn. Anh bảo, mấy chú này đều là lính của anh. Anh thiếu úy, các chú ấy mới binh nhất, binh nhì... Một chú anh giúp đỡ giới thiệu vào Đảng, một chú anh cứu thoát chết. Anh thuê xe ôm đi gần một ngày. Tối mò anh mới về, thấy thái độ anh lạ lắm. Gặng hỏi mãi anh mới nói: Cái thằng được anh giúp đỡ vào Đảng, thấy anh đến ăn mặc lùi xùi, hắn tiếp không mặn mà. Con chó bẹc-giê to xổ ra, anh suýt bị cắn. Còn cái chú được anh cứu sống thấy anh thì la lên, chạy đến bế bổng anh lên, sai vợ đi lấy bia về nhậu. (Anh lại dùng từ "sai vợ"). Lần ấy, chú bị sốt rét lên cơn co giật được anh tiêm cho mấy mũi thuốc mà sống được. Vợ tôi hỏi anh đã cơm nước gì chưa? Rồi! Anh nói. Ăn ngon lắm. Ăn xong, chú ấy dẫn ra phố, nói anh thích gì cứ bảo. Đồ hàng nhiều cái đẹp hoa cả mắt. Anh thích nhiều thứ lắm, nhưng nể bạn anh không dám nói. Cuối cùng anh chỉ vào một cái kính lão. Kính anh đeo rõ khéo. Hỏi giá, anh hoảng quá. "Tính ra gần tạ thóc kia à?". Nhưng bạn anh đã rút tiền và dúi kính vào túi anh, gọi là kỷ niệm gặp lại ở Sài Gòn. Anh xuýt xoa: Chúng nó giàu quá các em ơi. Ngày xưa chúng là lính của anh... Cái thằng được anh giúp đỡ vào Đảng nhát gan lắm. Đánh trận đầu, vừa nghe tiếng súng địch, nó đã són đái ra quần. Vậy mà không biết làm ăn kiểu chi giờ nó giàu thế! Giá ngày ấy ra quân anh ở lại Sài Gòn... Anh lại "giá như...".

ở Nha Trang thêm với vợ chồng tôi một tuần, anh chẳng chịu ngồi yên, lúc thì đóng lại mấy cánh cửa đã long mộng, cái trần nhà bị chùng, sửa lại mái tôn che trước hiên nhà. Rồi anh lăm xăm đi chợ mua rau, mua cá về nấu nướng. Anh nấu ăn rất khéo. Món nào cũng ngon. Nhà tôi chật. Căn hộ tập thể chỉ hơn 30 mét vuông. Lúc ngủ, anh với tôi trải chiếu nằm dưới đất. Anh bảo, chú dì cố gắng vay mượn sửa lại cái nhà. Tôi hỏi, nhà nên làm thế nào hả anh? Anh nói, ở đời có an cư mới lạc nghiệp. Anh biết chú dì cũng khó khăn, nhưng cứ mạnh dạn vay mượn mà làm nhà. Cháo húp quanh, công nợ trả dần, không lo. Làm nhà không làm quá lớn. Chỉ cần lên hai tầng thôi. Muốn có căn nhà đẹp phải tham quan người ta làm trước rồi tổng hợp, rút kinh nghiệm cho đỡ tốn kém. Việc làm nhà yêu cầu phải đẹp. Hình thức phải vui mắt, phải xinh xắn, sinh hoạt phải thuận tiện, để sau này khỏi phải sửa sang. Nhớ lần sau anh vô, chú dì phải có nhà mới đấy.

Còn việc cháu Hùng, anh nói: Anh mới gọi điện cho bạn ở Hà Nội. Bạn anh nói đúng. Xin việc mà tay ngang khó lắm. Vì thế anh chị đang chạy cho cháu nó đi học nghề đông y. Nó là con độc đinh. Không cho nó học hành, không có được một cái nghề tử tế cũng tội lắm. Thi đại học thì không được rồi. Chỉ còn trung cấp, thi chiếu lệ, rồi nộp tiền mà học. Mấy anh bạn ở Hà Nội nhiệt tình lắm. Anh tính, cháu học xong, anh xin về Trạm y tế xã hoặc đông y huyện, ăn cơm nhà, vợ cũng ở nhà. Thế là được cả đôi đường.

***

Mẹ vợ tôi mất đã được 4 năm.

Ngày sang mộ, anh em con cháu về đủ cả. Họ Trần là họ lớn trong làng. Mẹ vợ tôi là dâu trưởng, cả đời sống hiền lành, nhân hậu, nên bà con lối xóm, chị em ai cũng đến thắp hương cho bà. Nhà mổ lợn làm cỗ tiếp khách. Anh được các cụ phân công lo việc hậu cần. Suốt ngày anh ngồi ở bếp chặt, thái thịt, xếp mâm cỗ. Miệng nói tay làm. Anh cắt cử công việc, đốc thúc đứa này đứa kia. Tôi thấy chai rượu kè kè bên chỗ anh ngồi, chốc chốc anh lại ngửa cổ tu một ngụm. Biết tôi khoái món lòng lợn, tiết canh, anh để riêng cho tôi một bát.

Thằng Hùng có giấy báo trúng tuyển vào khóa trung cấp y học dân tộc ở Hà Nội. Vợ anh và vợ tôi kéo nó xuống nhà ngang dặn dò, động viên, kể cả đe nẹt để mong sao nó học hành đến nơi đến chốn. Mặt hắn cứ tỉnh lụi, ừ hử, vâng, dạ, nhưng mắt thì nhớn nhác nhìn ra ngõ. Thì ra bạn gái nó rất nhiều. Nhìn bạn gái nó tôi cứ ngẩn ngơ cả người. Không biết con gái nhà ai mà nhiều đứa xinh thế! Mấy hôm rồi các bạn gái đã đến chia tay, tặng nhiều quà. Anh hỏi, mày có yêu nó hay không mà nhận quà? Nó nói, bố mẹ đang khó khăn. Bạn gái cho cái gì đỡ bố mẹ cái ấy. Còn có lấy nhau hay không là chuyện khác. Xem ra nó "tỉnh đòn" hơn anh. Vợ anh cười. Còn anh thì cứ hừm hừm. Thằng Hùng, hậu sinh khả úy, đúng là nó tỉnh đòn hơn anh. Hôm anh dẫn nó ra Hà Nội đi thi, ở nhờ nhà mấy người bạn đồng đội cũ, giờ làm to, có chức quyền. Con gái của bạn anh thấy Hùng cao lớn, hào hoa thì thích lắm! Phải tội các nàng hơi xấu. Thằng Hùng lấp lửng với bố, giờ con trai tìm vợ thường nhằm vào mấy ông to. Các ông ấy lo việc cho mình làm, thậm chí lo cả nhà ở, ấm thân. Gái làng mình nhiều cô xinh thật đấy, nhưng vợ đẹp cũng chẳng mài ra ăn được. ý chừng nó muốn ở Hà Nội rồi. Anh thở dài...

Nhắc lại chuyện gái làng Mỹ Đà đẹp, tôi chợt nhớ chuyện các cụ xưa. Một chút tò mò, buổi trưa tôi lặng lẽ đi theo mấy cô gái ra cái giếng đất giữa cánh đồng. Cây đa vẫn còn đó già nua trơ trụi lá, nhánh cành khẳng khiu. Quanh bờ giếng hoa dành dành, hoa dẻ chỉ còn lơ thơ mấy khóm nhỏ. Tôi bước theo bậc đá xuống sát mép nước. Nước vẫn trong xanh, mặt tôi hốc hác, đầy râu ria. Vậy mà, vợ anh, vợ tôi cũng như bao gái làng đã uống nước giếng này mà trở nên xinh đẹp và có giọng hát chèo say đắm lòng người. Tiếng hát chèo ấy đã theo vợ tôi vào Nha Trang, đến giờ đôi lúc nàng vẫn hát. ấy là lúc nàng vui hoặc nhớ về quê. Chuyện mới kể rằng, cách đây không lâu, buổi trưa có một bà già trong làng ra giếng này gánh nước, chợt thấy con cá chép to sà đến quấn vào chân mình. Bà liền bắt cá đem về làm thịt bỏ vào chảo mỡ lớn rán lên. Bữa cơm, mở nắp vung để gắp cá bà chợt bàng hoàng. Trong lòng chảo chỉ còn bộ xương hình con cá. Còn thịt, vây, vẩy biến đi đâu hết. Người ta bảo Cá Thần đã hóa kiếp theo các nàng Tiên về trời. Bà hoảng sợ liền sắm lễ vật mời thầy cúng về đưa đồ lễ ra giếng đặt dưới gốc cây đa khấn vái suốt ngày đêm. Dân làng đi coi đông lắm. Cũng từ đó không thấy các nàng tiên xuống tắm giếng của làng nữa. Các nàng tiên đã tìm đến giếng đất khác để tắm rồi. Hỏi giếng các nàng tiên tắm ở đâu? Chưa biết, nghe đâu các nàng không tắm cố định một nơi, vì thế độ này khắp cả vùng huyện Hoằng Hóa nổi lên nhiều cô gái đẹp, và có giọng hát chèo rất hay. Các nàng tiên đến tắm ở đâu mang theo nhan sắc, hương thơm và giọng hát chèo cho con gái nơi ấy. Tự nhiên, tôi thấy tiếc. Tôi vẫn tin ở nơi giếng làng này có các nàng tiên tắm. Các nàng đi về trời bằng chính Cá Chép Thần kia. Nay Cá Thần không còn, biết làm thế nào để các nàng tiên trở lại? Phải vì thế mà trong vòng dăm bảy năm trở lại đây, so với cái lứa của vợ anh, vợ tôi, con gái làng Mỹ Đà không còn thật xinh nữa? Bần thần, tôi nhìn quanh cố tìm lại chút hình bóng, dấu vết các nàng tiên, nhưng tìm mãi vẫn không thấy. Tôi cúi xuống định vốc nước uống một ngụm, chợt giật mình dừng lại. Nhớ câu con trai uống hoặc tắm nước giếng này thì vất vả lắm. Anh cũng như bao trai làng đã uống nước giếng này, nhưng không biết đã có lần nào anh tắm nước giếng này chưa? Hốt hoảng, tôi vội bước lên bờ đi như chạy về  nhà.

Anh vẫn đang nói về thằng Hùng. Cháu Hùng có thể học xong nó về lại quê. Nhưng nếu nó xin được việc làm ở đâu đó anh cũng đồng ý. Không lẽ vì độc đinh mà cứ phải bắt cháu như bố. Rồi anh hăng hái hẳn lên: Độ này anh làm gạch kinh doanh, thuê máy chạy được năm vạn rưỡi rồi. Ruộng cấy 6 sào, đủ cho cả nhà ăn, vẫn còn dư lo học phí cho cháu Hùng. Chăn nuôi lợn mỗi năm cũng được gần tấn thóc. ở nông thôn như thế là được. Nhìn lên không bằng ai, nhưng nhìn xuống nhiều kẻ còn chạy mệt. Chẳng phải bận đầu óc. Xong việc khểnh cẳng nằm. Sướng! - Anh cười. Chợt nhận ra tôi có vẻ hoảng hốt, anh hỏi: Chú đi đâu về đấy? Tôi thật thà: Em ra cái giếng ngoài đồng. Anh lắc đầu: Chuyện Cá Chép Thần phải không? Chú lại mê tín rồi. Thôi nghỉ đi, để anh đi kiếm mấy con rô đồng về rán anh em mình uống rượu.

Nói rồi, anh xách nơm, vác vó lên vai. Bóng anh cùng với bước đi lăm xăm mới đó đã khuất sau khóm tre đầu ngõ./.

(Tạp chí Nhà văn)

Gió thổi qua rừng

TN của Nguyễn Hữu NhànBát cơm nhà nghèo cứ một hạt gạo cõng hai miếng sắn. Thức ăn quanh năm có nước mẻ chưng muối trắng làm nước chấm lá rau rừng luộc. Bà Lèng kín đáo xới cơm ở trôn nồi vào bát rồi đắp kín lên dăm miếng sắn tươi trước khi đưa cho con trai. Việc làm ấy của mẹ không qua khỏi mắt Hem. Hắn bèn giằng bát sắn trên tay mẹ rồi đưa cho bà bát cơm. Bà Lèng lắc đầu:

- Mày ăn cơm cho chắc khoẻ mà đi rừng. Tao già rồi ăn sắn cũng được.

- Tôi trẻ còn được ăn nhiều, mạ không ăn tôi đổ đi đây.

Bà Lèng vì tiếc của trời bèn đổ hai bát sắn độn cơm vào nồi dùng đũa cả trộn đều rồi lại xới lên mâm hai bát cho mình một và con trai một.

Đây là gia đình nghèo nhất bản Cao. Nhà có một mẹ, một con. Người bố hy sinh ở miền Nam thời chống Mỹ. Ngôi nhà ở cạnh bản chỉ như cái lều nhỏ hai gian lúp xúp giấu mình trong bới lau bới nứa. Bữa cơm của họ bị dừng lại vì tiếng tù và, chiêng, trống đàn sáo nhị cùng tiếng hò hát từ trên bản dội xuống rầm rầm như có gió rừng. Âm thanh từ đám lập tỉnh cấp sắc ấy vang ra quyện với gió rừng gió núi xua tan lớp mây mù phủ mờ sườn núi Ten, núi Cốc. Hem đập đít xuống mâm gỗ “cộp” một tiếng rồi đứng dậy hằm hằm nói:

- Vì tôi nghèo không được cấp sắc nên ai cũng khinh tôi, coi tôi là người ngoài cộng đồng. Con gái không cho tôi cạy cửa ngủ thăm. Nay mai tôi chết không ai thèm cúng ma cho. Tôi không được về Dương Châu Đại Điện. Sống chết tôi đều bơ vơ. Được, tôi sẽ đến đám cấp sắc xem thằng nào con nào dám đuổi tôi - Hem mím môi mím mép buộc bao dao vào người, gỡ  bằng “Tổ quốc ghi công” ở trên vách xuống, đội lên đầu rồi hằm hằm bước đi.

Bà Lèng vừa bé vừa thấp chỉ như đứa bé con không đủ sức níu giữ lại đứa con trai cao to lừng lững như con gấu ngựa. Chân tay gã con cứng như gỗ nghiến khẽ gẩy một cái bà đã lảo đảo suýt ngã chỉ còn biết lón cón chạy theo để kêu gào:

- Mày rồ dại rồi Hem à. Cái ma liệt sĩ tía mày không ưng đâu.

Nhà lập tỉnh ở giữa bản Cao. Cái bản Cao nằm nghiêng sườn núi. Chen chúc nhà gỗ mái lá mái gianh. Nhà và đá ở lẫn lộn. Cả nền nhà cũng mấp mô đá. Vách gian đầu cạnh bàn thờ của nhà lập tỉnh treo kín xanh đỏ tranh thờ, đang có ba vòng người múa. Người già múa vành ngoài, thanh niên múa vòng giữa. Trẻ con ở vòng trong cùng. Các vòng người múa quay tròn đi theo chiều ngược kim đồng hồ, là hướng đi của mặt trời từ đông sang tây; là chiều xoay của vũ trụ; là sự tuần hoàn tấn tới của mệnh người. Đứa bé thụ lễ mặc quần áo cúng, mũ sừng, áo thụng, váy mới in hoa văn mặc chuứm ngoài quần. Đàn bà con gái dự lễ đều váy áo chàm in hoa văn núi non chim thú và sau cổ áo đều đính những đồng tiền kim loại. Vì thế mà nhóm tộc người mới có tộc danh: Dao Đeo Tiền.

Những người Dao Tiền đang múa hát hành lễ bỗng nhiên âm nhạc bặt tiếng. Các vòng múa tan ra. Mụ Lểnh chủ nhà, bụng chửa vượt mặt hú hét như con rồ:

- Đuổi thằng Hem ra kẻo cái ma lành nhà ta ra mất!

Mụ vớ con dao quắm cầm lăm lăm đi ra đầu nhà.  Hem cũng rút dao ra khỏi bao. Thầy cả Sông cũng là trưởng khu hành chính vẫn nguyên áo lễ mũ sừng tay cầm sách cúng đi ra sân can mụ Lểnh:

- Cô im ngay! Hay cô muốn bỏ đám chay?

Mụ Lểnh khựng lại nhưng cặp mắt thì đảo điên. Ông Sông đến vỗ vai Hem, hỏi:

- Mày có biết bằng “Tổ quốc ghi công” là vật linh nhà mày không? Mày đem đi đâu vậy?

Hem sẵng:

- Nhưng mọi người khinh tôi. Coi tôi là người xấu, người thừa vì tôi không được cấp sắc.

- Mày nói sai rồi. Ông Lầu giám đốc Vườn Quốc gia cùng ông Vẻ chủ tịch xã đang cho mày coi rừng, ươm cây giống lấy tiền. Họ đang giúp mày làm giàu đấy. Rồi mày cũng được cấp sắc, cũng lấy được vợ thôi, lo gì.

Ông cầm lấy khung bằng đưa cho bà Lèng rồi bảo Hem:

- Muốn xem thì vào trong nhà ngồi. Không được gây rối đấy. Mày là con nhà chính sách phải gương mẫu chứ.

Mụ Lểnh nói to:

- Nó không được cấp sắc thì không có tư cách được vào nhà tôi.

Lén, một cô gái mơn mởn hồng tươi như bông hoa chuối rừng khẽ vỗ vào cánh tay mụ Lểnh, bảo khẽ:

- Không nên nói thế cô Lểnh à. Anh Hem là người tốt đấy chứ.

Lểnh quắc mắt nhìn Lén từ đầu đến chân “hứ” một tiếng rồi bĩu môi bảo Lén:

- Còn mày nữa, lớn ngần ấy mà cái bụng không biết chửa. Con trai không thèm hỏi mày làm vợ. Mày thích thằng Hem thì lấy nó đi.

Lén cau mày lại, nói:

- Cái miệng cô độc như rắn xanh vậy. Tôi không thèm nói với cô nữa.

*

Hem buộc bao dao, cùng ống tên vào người rồi gỡ từ trên vách xuống một cái nỏ. Bà Lèng vừa chẻ củi vừa bảo:

- Rừng là của Nhà nước mà, ai phá ai giữ mặc người ta, chớ  có bắt mà người ta căm ghét đấy.

- Mạ nói thế là không tiến bộ rồi. Mình được tiền công bảo vệ rừng mà, phải có trách nhiệm chớ.

- Nhưng bắt bớ người làng bà con lại bảo mày là người xấu đấy. Không lấy được vợ đâu.

- Con gái chê tôi vì tôi chưa được cấp sắc chứ không chê tôi xấu đâu.

Bà Lèng buông con dao xuống đất vẫy tay nói khẽ:

- Lại mạ bảo. Tối hôm nào mày đến cạy cửa vào giường cái Lén xem. Nó bênh mày ở nhà chị Lểnh mà. Khéo nó cho mày vào ngủ thăm đấy.

Hem hơi đỏ mặt lên, cười gượng lắc đầu. Bà Lèng  nói:

- Nó chưa đứng số, chưa biết chửa nên mới chưa có chồng thôi. Biết đâu đến lượt mày vào ngủ nó lại chửa được cũng nên. Mày thử xem.

Thấy con im lặng nghĩ ngợi bà Lèng lại phân tích trái phải:

- Hay mày sợ nó không biết đẻ à? Mạ đây thôi, hàng chục anh vào ngủ mà có chửa đâu. Phải đến lượt tía mày ngủ mới sinh ra mày mà.

Trước khi ra khỏi nhà, Hem nói khùng:

- Tôi đã yêu nó lấy nó thì không biết đẻ tôi cũng lấy!

Bà Lèng lắc đầu ngao ngán vừa thương cho đứa con mồ côi bố vừa ngại ngần về cái tính ương bướng giống bố của nó.

*

Hem vừa đi vừa vung dao phất bỏ cành nhánh và lau lách ướm lên lối mòn đi xuyên qua ruột rừng nguyên sinh. Cây đại thụ lợp kín mái rừng. Nắng chang chang ở trên trời nhưng mưa sương từ ngọn cây vẫn rớt lộp độp xuống bụi chuối rừng và khoai môn mọc cheo leo ở dưới ẻ. Cỏ dưới chân ướt đẫm. Nền rừng ẩm ướt đầy kiến, muỗi và vắt xanh làm cho Hem phải tìm tảng đá to dừng chân để quan sát. Có tiếng người nói ở phía sau. Hem đứng khuất sau bạnh cây chò chỉ, tay cầm lăm lăm cây nỏ đã giương cánh. Lén và đứa em trai mười ba tuổi hiện ra ở ngã ba đường mòn. Mỗi  người đeo một cái bề đan cật nứa to bằng cái sọt lớn. Nan bề sấy bồ hóng dùng lâu nhẵn lì, lên nước như đánh véc ni. Hem hạ giây cho cánh nỏ thẳng ra. “Hèm” một tiếng làm giật mình chị em Lén. Hem cười, hỏi:

- Chị em Lén lên nương à?

Thằng Chơn trả lời thay chị gái:

- Đi hái măng đây mà.

Hem chỉ xuống những bới nứa tua tủa măng ở chân núi bảo:

- Xuống kia mà lấy măng cho gần.

Thằng Chơn nhảy lên reo:

- Anh Hem tốt quá. Ngỡ anh bắt người lấy măng mà?

Hem cười:

- Với chị em Lén thì không bắt đâu. Với lại cho chặt bớt măng thì cây nứa mới to làm được nhiều việc hơn.

Thằng Chơn nhe nhẻn nhấp nháy mắt bảo Hem:

- Tối anh đến, em mở cửa đưa vào giường chị Lén nhá.

Lén đập dọng dao vào mông em. Thằng bé lón  tón chạy đi. Hem đứng dẹp sang vệ đường cho Lén đi trước. Cô mặc cái váy ngắn đến gối. Váy nhuộm chàm in những đường hoa văn chữ chiện màu trắng. Hai bắp chân trắng nõn nà của Lén hút lấy cặp mắt Hem. Hem xấu hổ đỏ mặt vội cầm dao chặt đứt ngọn xấu hổ mọc xoã ra đường. Hem lúng búng hỏi:

- Lén có khinh tôi không?

Lén nhìn xuống đường, nói lí nhí:

- Anh Hem nói gì thế. Anh là người chịu khó, biết thương mẹ già, lại không lăng nhăng đi cạy cửa mò gái bừa bãi như người ta.

- Nhưng tôi chưa có tiền để cấp sắc. Con gái khinh tôi nên tôi không dám đi cạy cửa mà.

Lén ngoái nhìn lại cười nói:

- Anh cứ thử cạy cửa xem, khối cô muốn anh ngủ cùng ấy chứ.

Hai người đều dừng lại dỏng tai nghe ngóng khi cùng nghe thấy tiếng “khìn khịt” ở sau bới thúc.

Họ gần đến. Trước mắt họ là một cái sọt quai nứa treo vào chãng cây thúc. Cái sọt tự bung biêng vì sự giãy giụa ở bên trong. Hem đến bảo Lén đỡ cái sọt cho anh chặt đứt quai để gỡ xuống.

- Ôi, đứa bé!

Lén rú lên, thả vội cái sọt xuống đất. Hem moi từ trong ổ lá chuối khô ra đứa bé nhớt nhát và đỏ hỏn. Hắn nhặt những mảnh lá sạch lau chùi nhớt và kiến đen bu quanh người đứa bé. Nó không còn sức để gào. Cặp mắt nó tum húp. Đôi môi nhợt nhạt của bé chúp chíp đòi ăn.

Đứa bé lọt thỏm trên hai bàn  tay to bành của Hem được lật nghiêng lật ngửa để thấy nó lành lặn không sứt môi khoèo chân. Người Dao Tiền bản Cao vốn có hủ tục bỏ vào rừng những đứa trẻ mới lọt lòng đã có dị tật. Nhưng đây là đứa lành lặn. Cũng chẳng phải nó bị bỏ vì mẹ nó chửa hoang bởi con gái Dao biết chửa, biết đẻ càng dễ lấy chồng hơn. Chính vì thế mà hăm ba tuổi Lén mới chưa có chồng. Bỗng nhiên Lén vuốt phẳng bàn tay đứa bé và nói như reo:

- Đây rồi. Vì bàn tay sáu ngón này mà tía, mạ nó đem bỏ, lạc hậu quá rồi.

Hem bế đứa bé bằng một tay. Còn một tay lựa cởi áo ngoài. Hem nhờ Lén giúp kéo tụt tay áo ra khỏi cánh tay mình. Hắn nhờ Lén trải rộng áo rồi đặt đứa bé và bịt bọc cẩn thận. Họ bỏ buổi đi rừng để đưa đứa  bé về nhà. Họ về thẳng nhà mụ Lểnh vì cả bản có mình mụ có chửa đến tháng sinh.

Nhưng vợ chồng Lểnh đã chuẩn bị trước nong nia dần sàng và thúng gạo mới vớt ở cối nước ngoài suối về. Mụ Lểnh đang nằm ở giường thấy chồng báo thì  tức tốc ngồi dậy nhét vội đống rẻ rách vào bụng, độn giả đang mang thai. Ngồi xuống ghế mây, mụ nhấc cái dần lên xoay xoay. Hem bế đứa bé vào đầu nhà bị chồng Lểnh chặn lại.

- Không được bế vào nhà tao, cái ma nó làm.

Hem nói:

- Có phải vợ anh đẻ ra không?

ở trong nhà mụ Lểnh khệ nệ đứng lên, hai tay bưng lấy bụng giữ cho đống rẻ rách khỏi rơi xuống.

Cặp mắt Hem sáng lên vẻ mừng rỡ, nói:

- Thế thì tôi được lấy nó làm con rồi.

*

Hai hôm sau mụ Lểnh vác cuốc ngó trước trông sau rồi rẽ vào nhà  Hem. Mụ bảo bà Lèng:

- Con bé tôi đẻ ra bị chết ngạt rồi. Nhờ cháu bà bú hộ cho đỡ tức cái vú được không?

Khi mẹ đưa con cho mụ Lểnh, Hem định giằng lại và bảo “Chị độc ác như con rắn xanh, con tôi không thèm bú chực” nhưng vì thương đứa bé khát sữa khóc khản cả tiếng hắn đành nín nhịn. Hắn hút thuốc lào bằng điếu ục, ống điếu to như bắp đùi, miệng điếu nuốt kín mặt nhưng cặp mắt vẫn canh chừng đứa con nuôi ở trong lòng mụ Lểnh. Mụ vừa cho bú vừa nắn bóp chân tay đứa bé. Hem vứt điếu xuống nền nhà, nói:

- Chị định bóp dập chân tay con tôi à?

Mụ Lểnh cười. Bà Lèng cũng cười, chưởi:

- Tía mày chứ. Phải nắn bóp cho sữa chạy xuống mà.

Mụ Lểnh nói:

- Hôm nọ đuổi mày ra khỏi đám chay là tao sai rồi. Từ nay tao sẽ đến cho con mày bú nhờ để chuộc lỗi, được không?

Bà Lèng mừng rơn hấp háy cặp mắt bảo:

- Thế thì tốt rồi. Cứ cho cháu tao bú nhờ, mai kia bố nó đi trỉa hạt đổi công cho.

Nhìn bộ mặt hằm hằm của Hem, mụ Lểnh cười nói:

- Mày thích lấy cái Lén không. Tao anh em với tía mạ nó mà. Tao bảo cho.

Bà Lèng chẹp miệng nói:

- Con bé ngoan đấy. Chỉ sợ nó không biết đẻ thôi.

Hem vênh cổ lên cãi:

- Mạ biết nó không đẻ được à. Nó không thèm cho con trai cạy cửa ngủ thăm thì đẻ thế nào được!

Bà Lèng hỏi:

- Sao mày biết?

- Nó bảo thế. Nó chỉ ưng những người đứng đắn như tôi thôi, với lại nó không đẻ chúng tôi đã có đứa con nuôi rồi. Nói xong, Hem giằng lấy đứa bé và nói: Giả con cho tôi.

Hai bàn tay Hem cặp nách đứa  bé giơ cao lên  đầu. Đứa bé no sữa mồm tươi như bông hoa sim. Nhưng mụ Lểnh thì tái mặt kêu rú lên:

- Nó còn non, không được nghịch thế.

Mụ Lểnh về rồi, Hem bảo mẹ:

- Mạ phải cảnh giác kẻo chị ta hại con tôi đấy.

*

Mụ Lểnh đến nhà Lén bảo ông bà Điện:

- Thằng Hem là người tốt, bác bá nên gả cái Lén  về làm vợ nó.

Vợ chồng ông Điện đều xua tay:

- Không được. Nhà nó nghèo lại không cấp sắc, lấy nó để khổ cả đời à, tao không cho lấy.

Bà Điện cũng phụ hoạ với chồng:

- Cô lú lẫn như con nai lạc rừng, nói sai cái lý người Dao ta rồi. Có rồ mới  cho con gái làm vợ cái thằng hèn mọn xấu xa ấy.

Từ ngoài thềm Lén vào nhà, nói:

- Anh Hem là người tốt, không phải người xấu.

Ông Điện chỉ mặt con:

- Tao cấm mày quan hệ với nó.

Thời gian sau Lén khoe:

- Tôi có mang rồi tía mạ à.

Ông bà Điện đều sáng mắt vì mừng vui. Ông bảo:

- Từ nay mày không phải đi rừng nữa.

Bà nói:

- Mày chớ có mang vác nặng ảnh hưởng cái thai mà.

Ông nói:

- Tốt rồi. Để tao xuống Dù bảo thằng Bạch lên ở công cho để nó cưới mày làm vợ.

- Nhưng tôi chửa với anh Hem. Tôi không lấy thằng Bạch.

Thế rồi thằng Bạch cưỡi xe máy lên. Nó đeo ríu ở sau lưng. Cái ríu bằng sợi lanh nhuộm chàm  đan mắt cáo đựng đầy quần áo của nó được ông Điện cầm lấy đem vào treo ở cột nhà. Ông chỉ vào giường Lén nằm, nói:

- Tối mày vào đấy  ngủ với nó. Ngày ngày lên đồi lên nương làm cho chúng tao. Ngày này sang năm thì tao cho chúng mày cưới.

Bạch nói:

- Tôi chỉ ở công ít ngày gọi là thôi. Bác bá muốn lấy  bạc trắng hay trâu bò thóc gạo, kể cả xe máy cũng được. Tôi đem của đổi thay người mà.

Ông Điện nhượng bộ:

- Việc này bàn sau. Nhưng con cái Lén sinh ra là ma nhà tao. Nó gọi chúng tao là tía, mạ, gọi mày với cái Lén là “anh, chị” theo cổ lệ người Dao mình mà.

Bạch hất hàm nói:

- Được thôi, chỉ cần cái bụng nó biết đẻ thì tôi khắc làm cho nó đẻ nhiều mà.

Lén đi vào nói với Bạch:

- Anh về đi, anh lạc hậu quá! Tôi không thèm lấy anh làm chồng đâu. Không được lấy anh Hem thì tôi ăn lá ngón tôi chết đấy.

*

Giám đốc Vườn Quốc gia Trần Đăng Lầu bảo Chủ tịch xã Hà Văn Vẻ:

- Đợt tới sẽ cho mẹ con cậu Hem mấy triệu làm lập tỉnh cấp sắc để tôi cho quay phim giới thiệu tiềm năng thiên nhiên, văn hoá ở Vườn Quốc  gia để còn thu hút các nhà đầu tư và khách du lịch đấy.

Chủ tịch nói:

- Tốt quá. Tôi ủng hộ.

Một hôm Phó Chủ tịch xã Đinh Văn Chon làu bàu:

- Cho thằng Hem làm chay cấp sắc là tiếp tay mê tín đấy. Tôi phản đối!

Chủ tịch xã nói:

- Không nghe ti vi đài báo nói à? Cấp sắc cũng là di sản văn hoá của người Dao đấy. Tớ với cậu là người Mường không biết hết được đâu.

- Thì toàn cúng ma mãnh mà.

- Cúng ma tổ tiên, thành hoàng, vua Lê vua Hùng thì  không là văn hoá à? - Chủ tịch Vẻ nghĩ ngợi rồi nói tiếp: Nghe các lời răn, lời nguyện trong lễ cấp sắc đều khuyên người ta làm việc tốt, việc thiện cớ sao bảo là không văn hoá?

Nhưng  rồi Chon nói với ông chú ruột mình là Uỷ viên thường vụ Huyện uỷ phụ trách tổ chức:

- Tay Vẻ Chủ tịch xã ta toàn dung túng cho người Mán làm chuyện hủ bại như trai gái ngủ thăm cũng mặc. Rồi làm tết nhảy, cấp sắc vừa mê tín vừa lãng phí ông chú à. Ông chú cứ điều lão ấy đi công tác khác, cho cháu làm Chủ tịch chỉ dăm tháng là cháu dẹp sạch.

- Liệu anh có làm nổi không?

Chon vung tay như hô khẩu hiệu:

- Cháu thề sẽ làm được.

Vài tháng sau Chủ tịch Hà Văn Vẻ nhận được quyết định đi học chính trị và  quản lý kinh tế một năm rưỡi. Đinh Văn Chon lên quyền Chủ tịch xã thay Vẻ. Hôm họp dân ở bản Cao, Chon hùng hồn tuyên bố từ nay sẽ cấm ngặt mọi hủ tục lạc hậu kể cả tết nhảy và cấp sắc. Ông Sông trưởng khu hỏi:

- Cấm cả di sản văn hoá hả cán  bộ Chon?

Ông Điện đứng lên hỏi:

- Nếu cấm làm tết nhảy, cấp sắc thì tao rỡ nhà vào rừng ở thôi. Không sống được với chính quyền Chon đâu. Được không?

Chon chỉ mặt ông Điện, nói:

- Còn ông nữa, ép con gái lấy thằng Bạch là phạm luật hôn nhân gia đình, biết chưa? Cậu Hem và cô Lén thứ sáu này xuống Uỷ ban tôi  đăng ký kết hôn cho.

Anh ta dặn thêm:

- Cậu Hem nhớ phải  bỏ cuộc cấp sắc đấy. Hay muốn bắt giam thì tuỳ.

Mờ sáng thứ sáu ông Điện để sẵn cái ghế mây  hình tròn bằng cái đấu ở chân cột nhà. Cạnh đấy là con dao và cuộn chạc. Ông gọi Lén ra bắt ngồi xuống ghế. Rồi ông vòng ra sau lưng quàng sợi chạc qua người con gái buộc ghì vào cột. Xong việc ông lên giường hút thuốc và nói:

- Để xem Uỷ ban Chon thắng hay tao thắng. Thằng Hem mò đến đây tao chém.

Chuyện ông Điện trói con gái không cho theo Hem xuống Uỷ ban đăng ký chả mấy chốc lan ra khắp bản. Người lớn, trẻ con, đàn ông, đàn bà rồng rắn kéo đến đứng chật cứng trong nhà ngoài thềm.

Bà Lèng thốc tháo chạy về bảo con:

- Ông Điện đang trói cái Lén vào cột rồi. Sợ mày đưa nó đi  đăng ký mà.

Hem đưa đứa con cho mẹ bế và nói:

- Thế thì tôi phải đến cứu cái Lén đây.

Bà Lèng can:

- Không được. Ông ấy doạ mày đến thì chém bỏ đấy.

Hem vừa chạy đi vừa nói:

- Chém tôi cũng chả sợ.

Ông Sông trưởng khu ngang hai tay cản Hem lại. Ông nói:

- Đừng đến. Ông Điện đang giận mày, mày đến đấy sẽ to chuyện mà.

Hem gạt ông trưởng khu ra rồi vừa chạy vừa nói:

- Yêu đương chân chính, chém tôi cũng không sợ.

Ông Sông sợ vỡ chuyện vừa thở, vừa thốc tháo đuổi theo để hộ tống hậu vệ Hem đến nhà ông Điện.

Hem rẽ mọi người đi thẳng vào nhà. Trăm con mắt đổ dồn nhìn Hem. Hắn đến đứng cạnh người yêu. Người hắn to cao vạm vỡ lừng lững đứng che chắn cho người yêu. Hắn quay lại nói  với ông Điện:

- Cháu đến cởi trói cho Lén đây. Bác muốn thì chém cả hai đứa cùng chết luôn.

Ông Điện ngồi xoay người “hừ” một tiếng, nói:

- Mày đừng hòng dựa vào Uỷ ban Chon để cướp con gái tao đâu.

Hem nói:

- Cháu không dựa vào ông Chon. Ông Chon nói sai chính sách cháu không nghe. Ông Chon không thể cấm cháu mở đám cấp sắc được.

Ông Điện trố mắt:

- Mày dám làm à? Mày không sợ Uỷ ban Chon bắt giam à?

- Cháu không sợ. Nhà cháu đã tích đủ lợn, gà, rượu, gạo rồi. Cả thịt chua cũng có. Đầu tháng tới cháu sẽ làm. Mạ cháu sẽ đi nhờ bà con đến giúp cháu. Đám cấp sắc của cháu cần làm nghiêm chỉnh để quay phim chiếu lên ti vi tuyên truyền cho người Dao ta. Cán bộ Chon không có quyền phá bỏ truyền thống văn hoá của dân tộc mình mà.

Nghe Hem nói, cặp mắt ông Điện như đuội dần đi. Ông nhìn xa xôi lên đầu ngọn núi Ten xanh veo trước mặt. Đỉnh núi là khoảng trời xanh có những con chim to chim nhỏ đang bay liệng. Đấy là bầu trời tự do của bầy chim. Còn đất rừng này cũng là nơi người Dao định cư được tự do sinh sống. Câu Hem nói đúng khẩu khí của con người tự do can trường dám sống chết vì lẽ phải. Hem đã làm cho con mắt giận dữ của ông Điện đuội dần đi. Ông quay lại ưỡn người cười “khà khà khà” như từ lồng ngực đang vỡ ra giọng cười. Ông cười chảy nước mắt, cười rung giường chiếu làm ấm chén múa lên lăn lung tung. Thôi cười một lúc, cho hơi thở bé lại ông mới gật gù nói:

- Thằng này khá, thế mới đáng làm con trai Dao Tiền ta, đáng mặt làm con rể tao rồi.

Mọi người vẫn nín thở bỗng bật phì hơi ra, vỗ tay reo hò ầm ĩ làm căn nhà rung lên vì gió. Gió tràn qua núi, gió tràn qua khe và gió thổi qua rừng.

(Báo Văn nghệ)

Bỏ lẻ cho nhau

“Người xa bỏ lẻ cho  nhau

Hàng ray chảy miết đường tàu vẫn đôi”

(Thơ Lý Biên Cương)

Sau khi chồng chết, tôi giao việc mua bán lại cho thằng Linh con trai đầu và dọn về căn nhà cũ. Chị Thương là người giúp việc lâu năm cho gia đình, đòi đi theo nhưng tôi từ chối vì nghĩ tụi nhỏ ở ngoài phố cần chị hơn. Chị “Dạ” khẽ với đôi mắt ướt. Tôi có tới sáu đứa con. Linh lớn nhất vừa qua tuổi hai lăm và Lam nhỏ nhất chưa bước tới sinh nhật thứ mười. Chồng tôi người Hoa. Anh ấy mê làm ăn và ghiền con cái: Chiều khách bắt bực và cưng con bắt ghét. Vậy mà anh ấy đã bỏ tất cả: tôi cùng mấy  căn nhà và vô số đất đai, sáu đứa con và rất đông bạn hàng… Tình nguyện bỏ chứ không phải là bắt buộc. Anh ấy tự tử mà. Ba lần trước đã không thành, lần thứ tư thì thế đó và tôi goá chồng. Còn các con tôi mồ côi cha.

Chúng tôi có hai căn nhà ở ngoài phố và sát chợ nên rất thuận lợi cho việc làm ăn. Lâu nay còn đủ chồng, vợ thêm hai đứa con lớn giúp và có được mấy người làm, chồng tôi dạn tay kinh doanh cả hai. Giờ, không có ba má, em gái tính vô Sài Gòn học nghề nên Linh dồn lại làm một. Như vậy có uổng mặt tiền thật đấy nhưng lại dễ cho việc quản lý. Linh cũng có hỏi ý mẹ và tôi ậm ừ: “tuỳ”. Thật tâm, tôi không tin khả năng kinh doanh nơi con trai mình mấy nhưng nghĩ chắc là nó phải khá hơn mẹ nhiều. Trên hai mươi năm làm vợ, theo chồng đi rất nhiều nơi, mua bán rất nhiều mặt hàng nhưng tôi chỉ đóng vai trò phụ. Chồng tôi hay nói: “Em sinh cho anh nhiều con và đứa nào cũng ăn nhiều, mập mạp là tốt rồi”. Chồng tôi thật thà nhưng có khuôn mặt hơi dữ. Mấy năm cuối đời, thi thoảng, cái dữ của anh ấy cũng có đi xa hơn, mắng chửi con cái và gây hấn với người ngoài nhưng tôi không hề nghĩ anh ấy chọn một cái chết dữ đến ngần ấy. Đã đành là tự tử nhưng đâu có nhất thiết để cho xe cán.

Tôi có cảm giác đứa con trai đầu của mình vụt lớn hẳn  và lập tức già nua, khi thấy cảnh ba nó như vậy. Linh yêu cầu được liệm ngay và trả lời “không” bằng hai hàm răng rít chặt, khi có ai đó nói, để chờ mấy đứa em nó tới. Linh đứng sững bên quan tài cùng với tôi trên chặng đường về nhà. Nó không khóc. Không hề khóc suốt mấy ngày tang lễ. Chỉ duy nhất một lần ra giữa chợ rống lên: “Ba ơi!” vào giữa khuya. Trước khi mất khoảng dăm tháng,  ba nó tự nhiên sinh tật, ban đêm, ưa ra chợ chui vô cái sạp bán đồ khô nằm, nói: “Trong nhà nóng. Ngộp quá”. Tôi nghĩ chồng tôi ham làm ăn. Những cạnh tranh, tiền bạc và bao toan tính, khiến cho đầu óc căng thẳng, nên “khùng” rồi. Còn các con tôi thì kêu ba nó điên, vì ở chợ  hôi và muỗi nhiều kinh khủng. Chúng tôi nói  giỡn ấy mà, đâu dè chồng tôi đúng là bị bệnh. Ba tụi nhỏ khùng, điên thật. Cầm bệnh án của ba, Linh thất thần thấy rõ và suốt mười ngày liền, tôi bị dòng chữ: “trầm cảm và hoang tưởng” ám ảnh. ở nhà chỉ có hai mẹ con biết rõ tình trạng này và đã có cách đề phòng, vậy mà sự việc xảy ra nhanh quá, tôi đã không kịp trở tay.

Tôi về căn nhà cũ. Một mình. May vì lúc đó hai đứa nhỏ nhất đang còn ở trường. Tụi nó đòi theo, cũng mệt và tôi thêm bịn rịn, cũng phiền. Linh gọi chiếc tắc xi. Tôi nói tài xế bỏ ngoài quốc lộ và đi bộ vô. Cái túi khoác nhỏ đâu đáng kể gì nhưng lòng nặng quá. Nặng và mỏi, khiến chân đành bước chậm và ngồi nghĩ rất lâu nơi bậc thềm. Căn nhà này, chúng tôi mua hồi mới có thằng Linh. Hồi đó, có một cái chợ gần đây. Cũng bởi cái chợ ấy, chồng tôi mới chịu mua căn nhà này với giá rất cao, chứ đâu dễ gì… Chồng tôi nhìn tới đâu cũng thấy chợ quán, bán buôn, tiền bạc. Có lần gây nhau trước khi dắt con đi, tôi còn ngoái cổ nói theo một câu rất độc địa: “Sống với một người chỉ biết chúi đầu vô làm ăn như anh, tôi chán quá rồi. Cái dòng máu phú thương, nó cứ rọ rậy trong máu thịt anh, sao tôi chịu nổi?”. Tôi nói câu đó ở tại cái nhà này. ở ngay bậc thềm đây. Đúng là những ngày đó cực quá mà chồng tôi lại tham quá. Cả mấy xã quanh đây dồn hết vô cái chợ này và tất cả các mặt hàng ở cái chợ này, dồn hết vô cửa tiệm của chúng tôi. Bởi đó, hàng hoá chất nghẹt cứng nhà, từ dưới lên cao, từ trong ra ngoài. Gian trước, gian ngang, bếp, sân, buồng tắm… Hàng và hàng. Ăn, ngủ trên hàng. Tắm rửa trên hàng và làm tình với nhau cũng trên hàng. Làm sao mà chịu thấu! Chồng tôi ham chuyện gối chăn đâu thua gì chuyện kinh doanh. Đêm nào không gần vợ là lục sạo cả nhà và hôm sau bán buôn sặc sừ thấy rõ. Tôi mới có với chồng đứa con đầu. Thương thì ít nhưng hiểu nhiều. Bởi hiểu mới phải đi. Đi với tâm trạng lẫy hờn kiểu con nít. Thì hồi đó, tôi mới qua tuổi hai mươi chứ mấy.

Tôi đưa con về, khi nghe tin chợ di dời đi nơi khác. Về, cái nhà đã trống trơn. Chồng tôi đã kịp dời hàng hoá tới chỗ khác. Một căn nhà vừa mua và cũng gần chợ. Tôi nói: “Anh để nơi này cho em”. Chồng tôi: “ừ! Chứ bán được mấy đồng. Để cũng có cái hay!”. Tôi hỏi: “Hay gì?”. Chồng tôi nheo mắt cười lẳng, trước khi ra ngoài khép cửa. Chúng tôi chịu hết nổi nên yêu nhau ngay nhưng gần gũi nhau mà không có hàng hoá bao quanh, thấy sao nó kỳ kỳ. Tôi có bầu đứa thứ hai ngay lúc đó. Giữa ban ngày và đang khi thằng Linh còn mải mê chơi với bạn bên chòm xóm. Tôi giữ căn nhà cho mẹ con có chỗ ở thoải mái. Chồng tôi sống luôn tại tiệm nhưng khuya nào cũng phải về. Sự hiện diện của chồng kiểu đó, cho tôi có cảm giác căn nhà này không phải là của chung. Sau này do việc mua bán phát triển, thêm nữa các con đã lớn, tôi phải dọn ra ở luôn ngoài cửa hàng. Chồng tôi mừng, cười tít mắt. Cũng đỡ cho anh ấy những đêm mưa gió mà phải lặn lội về với vợ, kiếm chút hơi cho hôm sau mua bán được lanh khôn. Cùng với thời gian chung sống, tôi đã thương - ghiền chồng thêm nhiều nhưng hiểu thì cũng chỉ chừng đó. Cứ vậy mà thôi. Như cứ vầy vậy chúng tôi có thêm con, thêm tiền, thêm nhiều cơ ngơi, của cải…

Căn nhà có thêm ý nghĩa của riêng tôi hơn, khi tôi không còn sống luôn ở đó. Tôi về khi nào thích. Ưng thì ở lại. Ngắn hoặc dài. Và ưng thì ngồi trên bậc thềm dăm ba tiếng đồng hồ rồi khép cổng đi ngay. Các con tôi cũng thi thoảng ghé. Như một người khách chứ không phải như một người nhà. Còn chồng tôi thì không hề. Tôi thích cái bậc thềm và ưa ngồi ở đó, bất cứ lúc nào có thể. Cái chợ cũ gần bên, giờ vẫn còn mấy cái cọc. Đứng trơ trốc giữa khoảng  đất trống trơn. Tết nhất hay các dịp lễ lạt, đám “pêđê” ở thành phố kéo ra giăng dây, rào quanh bán vé. Làm sân khấu nhảy múa ì xèo. Cánh đồng ở một bên và đường xe lửa chạy qua một bên. Tôi ngồi trên bậc thềm cao nhà mình và thấy hết. Thấy những chuyến tàu ra - vô, đi - về. Thấy ruộng mùa bội thu, mùa thất thoát. Thấy cái bãi đất khu chợ xưa, buồn tênh, khi không có hát hò…

Một buổi chiều, đúng ba ngày sau khi tôi ra ở ngoài này, Linh về. Nó cười rất tươi. Linh giống tất cả mọi người ở phía ngoại. Mỗi người một  chút nhưng nụ cười thì y hệt ba nó. Linh cởi giầy, ngồi bệt xuống thềm:

- Con đem ra cho mẹ cái xe… Mẹ cũng nên đi đi về về, kẻo các em nó nhớ tội.

- ừ! Mẹ cũng tính vậy. Mọi việc ổn chứ?

- Dạ… Không có gì. Chị Thương nói để hai thằng út ít ra ở ngoài này cho mẹ vui nhưng con hiểu ý mẹ nên cản.

- Tụi nó sống tiện nghi trong đó quen. Với lại ngoài này buồn, không bạn bè… Chứ còn chở đi học, mẹ lo, đâu có gì…

- Mà con cũng tính sửa lại cái nhà này, chứ…

- Mẹ đâu có như tụi nhỏ… Mẹ thích vầy.

- Hay là con sửa lại cái toa-lét. Bắc điện thoại nữa, mẹ nghe…

- Để coi đã. Có cần thiết gì đâu.

“Có cần thiết gì đâu”, “có cần thiết gì đâu”… Kỳ. Cái câu này đã nói với thằng con. Đã nói ra rồi. Đã thoát khỏi tôi rồi mà sao còn nằm ì trong tâm trí, khiến tôi mệt dữ vầy? Mà phải quá đi chứ. Còn có gì là cần thiết với tôi nữa, khi chồng tôi đã không còn. Cái ông chồng  người Hoa nhưng nói tiếng Việt rành không ai chịu được. Nói được giọng điệu của tất cả các miền. Giọng Bắc thì Hà Nội, Quảng Ninh… Giọng Trung thì Huế, Phú Yên. Giọng Nam thì Cần Thơ, Cà Mau… Cái ông chồng tối ngày bán hàng không biết mệt. Và được nghỉ ngơi chừng có một buổi là: “Bị bệnh rồi, mình ơi!”. Sáng, trưa, xế, sẩm tối, ban đêm… rịt người ngoài tiệm với điệu bộ lanh lợi và cái miệng tía lia. Vừa bán buôn vừa trững giỡn. Với vợ, con, người giúp việc, khách hàng… Mở cửa hàng ở đâu cũng vậy, đầu tiên, khách ưa có một chút. Sau ưa thêm chút nữa. Rồi thêm mấy cái chút nữa… Rồi nhiều cái chút. Rồi ghiền luôn. Cứ như bị bỏ bùa mê vậy. Có lần tôi nghĩ y hình như mình cũng là một khách hàng của chồng: một khách hàng đặc biệt.

Trước khi vô Sài Gòn, Ly, con gái đầu của tôi, ra ngoài này ở với mẹ một đêm. Nó tới lúc khuya lắm rồi. Thằng bồ chở. Ly không vô nhà ngay mà còn đứng rất lâu với thằng này ngoài cổng. Tụi nó ôm nhau sít rịt và hôn nhau rất lâu. Ly đã giới thiệu người yêu của nó với chúng tôi. Tôi còn đắn đo nhưng ba nó, thì: “Gả đi. Để ớn quá!”. Khi ngồi trên bậc thềm giữa giấc khuya và nhìn con gái với bạn trai của nó như vậy, tôi hiểu chồng tôi có lý. Chợt thấy cảnh tượng ấy, người tôi nóng ran như bốc lửa, dẫu ở ngoài sân lộng gió. Đúng rồi, cũng phải tới cỡ này vợ chồng tôi mới được nằm lại bên nhau.

Bởi còn biết bao nhiêu là những việc cần làm, sau khi đã đóng cửa tiệm. Trước khi đi ngủ, chồng tôi có thói quen ăn khuya rồi tới phòng các con, để ôm ấp, hôn hít mấy đứa nhỏ, thăm chừng mấy đứa lớn và đi quanh nhà coi ngó, kiểm tra lần cuối. Mấy đứa bạn tôi ganh hoài: “Mày có ông chồng tốt quá”. Tôi chỉ cảm nhận được điều này rõ hơn, khi chồng tôi đã mất. Ly đụng phải tôi, trên thềm:

- ủa? Sao mẹ chưa ngủ?

- …

- Sao mẹ ngồi trong tối vậy? Con xin lỗi…

- Xin lỗi vì đụng phải mẹ hay xin lỗi vì “tình” quá với người yêu?

- Thôi mà mẹ… Mai con đi rồi.

*

Ngày nào tôi cũng phóng xe đi - về con đường này nên thuộc lòng từng ổ gà, mấp đá… Rồi ra, tôi cũng như chồng mình, trước đây. Cách gì thì cũng phải về. Về, dẫu rất khuya và về, dẫu trời rất xấu. Về, dẫu biết không có ai chờ đợi. Không có ai cho mình kiếm chút hơi để sáng mai mua bán khỏi sặc sừ. Về, dẫu một mình. Những người quanh  khu vực này cũng quen với lối sinh hoạt thất thường như thế của tôi. Chắc cũng có thắc mắc nhưng không nỡ hỏi và ngấm ngầm trông chừng. Không lẽ họ lại sợ tôi tự tử nữa? (Thị trấn này quá nghèo  và rất nhỏ mà chúng tôi lại quá giàu và cái chết của chồng tôi thì rất là tai tiếng). Linh lập một bàn thờ nữa, ở đây. Thằng con trai tôi nói: “Để ba canh má”. Tôi có thói quen đốt cho ba nó cây nhang, như một cách chào: “Mình ơi! Em đã về” và ngồi rất lâu nơi bậc thềm rồi mới vào nhà, đóng chặt cửa. Cái bậc thềm ấy, khuya khác  mà những sớm mai, cũng rất khác. Tôi thích dậy thật sớm để đi bộ ra cánh đồng. Đứng ở đó thấy lòng bình yên và êm ả đến lạ lùng. Tôi luôn tập thể dục ở khoảng sân phía sau vì ở nơi ấy tôi có thể nhìn thấy núi. Núi, với tôi luôn là một bí ẩn. Như sự ra đi tức tưởi của chồng tôi. Như sự không tồn tại của anh ấy trong cuộc đời này. Như bao u uẩn ở trong tôi. Luôn luôn là một bí mật. Hai thằng út ít lôi về ngôi nhà của mẹ rất nhiều cây cảnh. “Để mẹ vui. Chị Ly biểu tụi con làm vậy”. Chồng tôi cứ thích tôi sinh con nhiều. Chắc không phải để cho có mỗi một mình tôi, được hưởng những niềm vui, từ con cái. Làm sao không khốn khổ thêm khi phải hứng chịu một cái gì đó, một mình. Nhưng được hưởng nhận, nghe ra, cũng chẳng khá hơn, khi không còn đủ đôi. Cũng là điều tôi đã kịp thấu hiểu, khi mất chồng.

Bây giờ tôi đóng vai trò phụ tá thằng Linh trong việc kinh doanh của gia đình. Hình như tôi rành với mấy công chuyện này hơn. Linh làm ăn đâu thua gì chồng tôi. Có thể còn giỏi hơn nữa là khác. Nó mua thêm nhà đất, phát triển thêm xưởng thợ, cửa hàng… Khác với chồng tôi, giàu cỡ nào cũng ra dáng phú ông, Linh tỏ ra “đại gia” thấy rõ. Chồng tôi bám riết lấy tiệm và không từ nan bất cứ một thứ gì. Còn Linh thì có chọn lọc. Tôi chẳng mừng và cũng không buồn. Nhưng khóc nức nở ngày Ly lấy chồng. Khóc giữa giấc khuya, khi ngồi trên bậc thềm ngôi nhà cũ cùng với thằng con trai đầu. Linh nói: “Cả ngày mệt đừ với thủ tục, lễ lạc, tiệc tùng… Giờ mẹ vô nhà ngủ đi. Con cũng phải về xưởng, đánh một giấc”. Nói  là vậy nhưng cả con và mẹ đều không một ai nhúc nhích. Tôi say quá. Suốt cả ngày giữ phép để tiếp khách đâu dám uống nhưng  với Linh và cả thùng Tiger nó chở tới, thì tôi rất sẵn lòng và… thả buông. Tôi uống nhiều và khóc dữ. Còn Linh uống nhiều nhưng trầm và im hung. Hai mẹ con, dẫu ít chuyện trò nhưng lại thấy rất gần rất thân, khi có được những khoảng thời gian thật hiếm hoi, ngồi lại bên nhau cùng dăm, bảy lon bia nâng lên hạ xuống. Linh khác chồng tôi trong cách làm ăn và khác hơn, ở kiểu sống. Chồng tôi càng  uống càng vui. Linh càng uống càng buồn. Chồng tôi khi có rượu, bia thì luôn miệng nói, cười, kể chuyện tiếu lâm, làm hề, ngâm thơ và hát hò… Còn Linh, khi lai rai thì làm thinh. Ngó chồng tôi say, tức cười. Còn nhìn Linh say, muốn khóc.

Tôi lo sợ bắt điếng cả người, khi Ly chuyển dạ. Rất là kỳ. Tôi đã sinh tới sáu lần, cứ  tỉnh queo, vậy mà hoang mang kinh khủng khi con gái đau bụng, vỡ nước ối và hét la tung trời. Vậy là tôi đã lên chức bà ngoại. Tôi gục đầu vào ngực con trai, mắt đỏ. Muốn hét lên: “Anh ơi! Mình có cháu rồi” nhưng phải nén lại. Nén tất cả: những nỗi niềm, tâm trạng… nên ruột nhói đau và thở bắt ngốp. Linh bắt tay thằng em rể: “Làm ba cho ngon lành nghe chưa? Chứ không là anh Hai phạt đó”. Chồng của Ly lấp vấp… dạ thưa và luýnh quýnh… bắt tay anh. Thằng này nó có cái  tịt trăng hoa nên thường né thằng Linh chứ tính nó cũng hiền lành. Cũng bởi nó ưa bay nhảy nên con vợ nó mới ghen sống, ghen chết. Tôi la Ly hoài, có bực nhưng lại thấy tức cười. Ghen là một cảm giác như thế nào và cớ sao mà tôi không biết, sau ngần ấy năm làm vợ và có với chồng cả một bầy con lít nhít? Có lần nghe tôi nói vậy, Ly cười rất to: “Mẹ có ghen với ba là ghen với tiền bạc và công chuyện kìa. Mấy  thứ mà ông ba ổng ghiền á! Chứ bồ bịch, trái gái gì ông ba, trời!”.

Có được một thằng cháu, kể ra, cũng thật là hay. Ngày nào Ly cũng đưa con về ngoại. Các cậu,  dì của nó ghiền lắm, nhất là Linh. Vào những lúc Linh ẵm bồng nựng nịu thằng nhỏ, đôi khi, tôi tìm gặp được trong ánh mắt con trai mình cái khát khao làm cha. Và mừng. Linh đã ngoài ba mươi mà sao tôi chẳng thấy nó bồ bịch ai và cũng chẳng hề nghe nó nói gì đến việc cưới vợ. Linh cứ một mình khiến tôi càng thêm thương con và nóng ruột. Thời gian trôi qua nhanh quá. Ba nó mất, có cảm giác như mới đó, vậy mà đã gần mười năm. Mấy đứa sau thằng Linh và con Ly lớn nhanh đến chóng mặt. út ít nhà chúng tôi, giờ, đã ra dáng thanh niên lắm rồi. Ra phố đã thấy liếc xéo dọc ngang và rì rầm chuyện con gái  với mấy đứa bạn cùng lứa. Nói chi xa. Cái thằng cháu ngoại của tôi mới đỏ hỏn đây mà quay đi đã biết lật, quay lại đã biết bò rồi thôi nôi, sinh nhật… Tôi ngắm nhìn sự biến chuyển của con cháu, mỗi ngày. Thấy vui và thấy lẻ loi kinh khủng. Sự cô đơn, không cách gì bứt ra khỏi tôi được. Dù tôi vẫn sống cùng các con với những mâm cơm trưa - chiều đông vui ồn ã. Vẫn đi chợ với mấy đứa con gái, chơi thể thao với hai thằng con trai. Uống bia với Linh. Nói chuyện gia đình với Ly và mê say nựng nịu thằng cháu ngoại. Tôi chạnh lòng, lẻ loi, vào những lúc tách rời gia đình và chạnh lòng, lẻ loi, ngay cả giữa cảnh nhà đầm ấm, mới đến là lạ. Đêm đêm, khi phóng xe về ngoại thành, đôi khi tôi khóc. Khóc theo những vòng xe lăn nhanh. Vòng xe thì lăn nhanh mà nỗi lẻ loi tôi lại trôi đi rất chậm. Cứ thư thả. Nhẩn nha. Là dài dặc quá một nỗi lẻ loi. Và cả nữa, sâu hút và rộng rinh: nỗi một mình. Cuộc sống buồn quá là cuộc sống không có đôi. Là khi người đàn ông của đời mình đã mất. Là khi ba của các con tôi đã không còn.

Suốt mấy tháng nay, cả thành phố đồn ầm chuyện Linh chung sống với một người phụ nữ lớn hơn  nó tới mấy tuổi, vô gia đình và rất là hư đốn. Những tin tức ấy sao khỏi bay về đây, cái thị trấn nhỏ bé này và lọt vào ngôi nhà to đùng của chúng tôi được chứ! Tôi không ngạc nhiên nhưng cũng không thể điềm nhiên. Tôi tìm cách lảng tránh, khi nghe một ai đó nói tới chuyện này. Trong tận cùng sâu thẳm của lòng mình, tôi trông chờ những tâm sự của con trai. Vậy mà những buổi trưa rảnh rang của hai mẹ con rồi cũng qua. Những buổi tối trống không rồi cũng qua. Những khoảng thời gian thật hiếm hoi cho tôi và Linh cùng những ly bia nâng lên, hạ xuống rồi cũng qua. Con trai tôi vẫn im lặng. Có vẻ như Linh muốn bưng kín, giấu chặt mọi nỗi niềm riêng tư vào trong mình. Và tôi? Tôi còn có thể làm gì? Khi mà mọi thứ vẫn thế. Những sinh hoạt trong nhà vẫn thế. Cái vòng quay mỗi ngày của tôi và các con vẫn đâu thể dừng, dù lắm khi tôi thấy chán, mệt và mong muốn những đổi thay. Chuyện của Linh không là một đổi  thay như tôi hằng mong muốn. Nó khiến tôi thêm mệt trí và nặng lòng. Nó đeo bám theo tôi suốt ngày. Bây giờ vào những cuối chiều, sau những séc bóng bàn thật… gay cấn với Lân và Lam, tôi thường lên sân thượng và ngồi ở đó rất lâu. Thật khác với khi trước, mấy mẹ con vội vã tắm rửa và hối hả lao vào bàn ăn vì bụng đói meo. Tôi ngồi đó. Rưng  lòng vì nhớ chồng và quắt trí vì lo cho con. Tôi ngồi đó để biết rằng đêm đã xuống và khu chợ dưới kia, vắng ngắt. Để thấy rằng ông chồng mê làm ăn của mình đã có lý biết bao, khi mua tất cả những ngôi nhà đều sát chợ. Chợ, khi ngày đã tắt và những ồn ã đã hết có những nét riêng. Ba của các con tôi thì rất mê chợ ngày. Còn tôi? Tôi lại quá yêu một chợ đêm, khi không có nhóm họp và mua bán. Không thấy những nhớp nháp, lộn xộn… Không nghe những cười cợt, kình cãi… Không có những ảnh hình, âm thanh. Chỉ có mùi vị - những mùi vị chợ - Lúc phảng phất, khi nồng đượm theo gió bay tới tận chỗ tôi ngồi. Cũng từ một chỗ ngồi, nơi sân thượng nhà mình, tôi ngắm nhìn một khung cảnh chợ đêm xác xơ, xẹo xọ… mà ngậm ngùi.

Vào một buổi tối như vậy, giữa khi tôi đang ngồi một mình như vậy thì Linh tới bên. Nó đi lên cầu thang nhẹ quá hay là lòng tôi xáo trộn quá mà tôi không nghe được bước đi của con trai mình. Linh nói ngay, khi biết tôi đã nhận ra sự xuất hiện của nó. Linh cho biết nó đã có vợ. Tụi nó đã đi đăng ký kết hôn và có làm một tiệc nhỏ ở nhà hàng. Đó là những gì mà bạn gái của nó tha thiết khẩn cầu. Linh sợ tôi không cho phép và mất thêm thời gian trong khi ngày, giờ của tụi nó  đã không còn bao lăm nữa… Linh nói gấp  gáp đến không kịp thở. Tôi có ý nghĩ nó vừa phải trải qua những khủng hoảng và đang rất căng thẳng. Con trai tôi mang khuôn mặt biến sắc với đôi mắt thất thần giống hệt như hồi ba nó tự tử. Thấy vậy, cả người tôi tự nhiên lạnh toát. Muốn kêu to lên: “Con ơi!” mà không thể. Khuya đó, tôi gục đầu trên bàn thờ chồng, khóc như mưa. Đã rất lâu rồi, tôi mới có được một lần khóc dữ dội đến làm vậy. Tôi vừa khóc vừa trách móc chồng: “Sao anh bỏ em lại một mình? Không có anh, em biết làm gì đây cho con? Con đã cần anh biết bao. Và em nữa. Vậy mà anh đành lòng đi! Vậy mà anh bỏ mặc!…”. Đã rất nhiều lần linh cảm của tôi mách bảo đúng. Và tôi biết rất rõ mà. Lần này cũng vẫn vậy. Tôi mới biết, bởi, không đủ can đảm để tin.

*

Sau khi vợ mất, Linh giao công chuyện kinh doanh lại cho tôi và kêu vợ chồng Ly về phụ mẹ, rồi đi. Nó muốn ở ẩn đâu đó một thời gian. Tôi không dám nhìn sâu vào đôi mắt buồn rười rượi của Linh. Tôi sợ phải đối diện với những đớn đau của con hay là của chính mình, ngày trước? Tâm, vợ Linh bị ung thư và được phát hiện, khi đã quá muộn. Chiều theo ý con, tôi đưa Tâm về và con dâu tôi (có thể gọi như vậy được chăng?) đã có những ngày cuối đời mình như ước muốn. Có nghĩa là: được sống trong một tổ ấm  gia đình. Được chồng và những người thân trong nhà chăm chút, lo toan đầy đủ… Khi làm điều này, tôi đã gặp không ít phản ứng từ khắp phía nhưng nào có đáng gì? Còn có gì là đáng kể nữa đâu trước những bất hạnh mà con trai tôi phải hứng chịu? Tôi chiều theo Linh trong tất thảy mọi chuyện và con tôi thì nhất nhất làm theo nguyện vọng của người sắp mất. Tâm theo đạo và đã được gặp linh mục lần cuối để chịu các phép. Linh, một mình, đi sau linh cữu vợ bước vào giáo đường và đứng sững suốt tang lễ. Tôi biết đó là lần đầu con trai tôi đến đó: một nhà thờ. Đến, không phải trong niềm hạnh phúc ngất ngây, khi trao nhẫn cưới và những lời khấn nguyện cho nhau.

Tiễn đưa Tâm tới nơi an nghỉ cuối cùng, chẳng có ai ngoại trừ tất cả mọi thành viên trong gia đình đông đúc của tôi và những người làm thân tín. Không có khăn tang. Chỉ có những bộ quần áo màu đen. Và rất nhiều hoa cúc vàng rực. Đó là loại hoa vợ Linh thích. Đó cũng là màu Tâm rất yêu. Tôi và Linh rời nghĩa trang cuối cùng. Con trai tôi không khóc. Không hề khóc trong những ngày qua và suốt tang lễ. Chỉ rống lên: “Em ơi!” bên ngôi mộ mới đắp, khói nhang toả khắp trời, những cành hoa còn rất tươi… Sao chỉ là những cành hoa? Sao không có ai nghĩ tới chuyện đặt cho Tâm những vòng hoa? Tôi ngắm nhìn rất lâu những cành hoa ấy. Những cành hoa lẻ đơn. Không tha thiết cho mình, chỉ thấy lòng da diết quá một nỗi xót thương con. Tiếng rống: “Em ơi!” của Linh tức tưởi, rền âm giữa không gian chiều vắng lặng và tím tái. Không làm muốn khóc nhưng nghe thót tim. Tôi chết điếng và bàng hoàng nhận ra: đã mùa đông.

Những ngày cuối năm hết sức bận bịu đã lấy mất đi của tôi khoảng thời gian riêng tư, dẫu đã quá ít ỏi. Không có Linh, tôi đâu dám bỏ nhà cửa, xưởng thợ, hàng quán ở phố để trở về ngôi nhà nhỏ của mình đêm đêm. Sân thượng trống trải, đầy gió và lạnh thấu xương cũng không thể giữ tôi lâu những khuya một mình. Mấy séc bóng bàn đều đặn cuối chiều  đành phải bỏ nhưng những câu chuyện cổ tích, kể để ru cho thằng cháu ngoại ngủ, thì vẫn chẳng thể sót được một tối nào. Bởi đâu chỉ có riêng cháu, bà nghe chừng cũng rất mê: công chúa, hoàng tử, những cô tiên, mụ phù thủy… giữa bao ngổn ngang, tất tả đời thường. Công  việc ngập đầu và mọi người trong nhà phải làm cật lực kể cả Ly,  đang có bầu đứa thứ hai, bụng đã cao vượt mặt. Tôi nhắc, la Ly mà mừng. Các con tôi rất giống ba chúng nó ở cái nết siêng làm. Không những thế còn giống cả cái chuyện rất thích được ăn ngon. Chị đầu bếp nhà tôi thuộc lòng món ruột của từng đứa một và vẫn phục vụ rất tận tụy. Tôi thích những bữa ăn đêm và yêu quá cái khung cảnh mấy  mẹ con xúm xít với nhau ngay nơi gian bếp, xì xoạp chan húp và háo hức nuốt nhai. Thức ăn nóng, có nước và cay luôn được mọi người ưa thích. Tôi ăn kiêng nhưng cũng khó chối từ những bữa ăn đêm thật là ấm cúng và rất ư ngon lành. Nhìn các con, tôi nhận ra bên cạnh những mất mát, cuộc đời đã ban  tặng cho mình nhiều quá. Tôi sắp gả chồng cho Loan, em kề Ly. Và rồi tôi sẽ có thêm các cháu. Cháu ngoại và cháu nội: đông đúc và đủ đầy. Ngày cưới của Loan đã được hai bên thoả thuận từ trước mà Linh cũng có biết.

Tôi rất nhớ Linh và càng nhớ hơn những lúc cả nhà sum họp, nhưng đó là nỗi nhớ của sự thương yêu chứ không phải lo lắng. Từ hồi đi, Linh có gọi điện về nhà mấy lần nhưng chỉ gặp các em nó. Tôi nhận được email của Linh và đọc từ những con chữ không có dấu những xúc cảm rất đằm của con trai mình. Linh cho biết đang sống với gia đình  một người bạn ở Vĩnh Phúc. ở đây lạnh lắm mẹ. Bây giờ con đã nghiện trà móc câu và rất mê những đồi cọ. Ngoài này người ta uống rượu cả vào buổi sáng, khi vừa mới thức dậy. Đôi khi con cùng uống nhưng không nhiều vì chưa quen. Và con thấy nhớ những lần lai rai của hai mẹ con mình quá. Phải như chúng ta có nhiều thời gian hơn và con được uống bia với mẹ nhiều hơn. Mẹ ơi! Con sẽ như thế nào… Sẽ ra làm sao nếu không có mẹ. Mẹ biết không? Tâm rất biết ơn mẹ về những gì mẹ đã làm cho cô ấy. Mẹ đừng lo gì cho con, mẹ nghe…”. Linh không nói chừng nào về nhưng không như nhiều người dự đoán: con trai tôi sẽ đi luôn. Tôi tin Linh sẽ về trước ngày cưới Loan. Nó phải về để cùng đứng bên tôi tiếp đón họ hàng, bạn hữu. Để cùng các em nó lo liệu, sắp xếp mọi  chuyện… Và uống Tiger để cùng say với mẹ nữa chứ, khi một ngày vui của gia đình đã qua đi. ở giữa giấc khuya, nơi bậc thềm ngôi nhà cũ.

Tôi tin con trai tôi, sau tất cả, vẫn trở về. Về, dẫu một mình. Và thêm nữa về, bởi biết mẹ nó, rồi ra, vẫn cứ thế: một mình.

(Báo Văn nghệ)

Người đàn bà quàng khăn màu hổ phách

Ở  Vũng Tàu, ngoài giờ ăn cơm ra, thì nói chung đều rỗi rãi. Đi qua con đường đôi là có thể ra bãi biển. Người nườm nượp ô dù ngoài biển. Tất nhiên ngoài biển xanh ra thì toàn người, khoe đủ mẫu người, béo gầy, đen trắng với đủ thứ ăn mặc đi hưởng sự mặn mòi của biển cả. Nhà sáng tác Vũng Tàu vào loại sang và thoải mái. Lúc không còn gì để viết, trại viên thường rủ nhau đi tắm biển, hoặc bách bộ. Đối với biển, ở ít thôi thì còn thích. ở lâu và ra liên tục cũng mệt mỏi và gợi nhớ bao điều. Nhớ nhà, ở cơ quan có  lúc tức bực bỏ mà đi xem có làm được việc gì không, nhưng đi rồi lại nhớ… Thế là từng tốp, hai ba người, ra bãi biển. Chạy bộ vào buổi sáng, tranh thủ tập thể dục và nhiều khi ngắm người tắm biển, xem có khác ở Nha Trang và Sầm Sơn chẳng hạn.

Trong cái nhóm đi bộ buổi sáng của tôi, lại không phải là nhóm ra biển buổi chiều. Mấy ông thích thể dục buổi sáng, buổi chiều ngồi lì trong phòng. Không hiểu chữ nghĩa ở đâu mà viết lắm vậy. Tôi và Thái hay ra biển tìm sự mát của buổi chiều. Ban đầu còn nhâm nhi ly rượu giải buồn, sau đó cai rượu chuyển sang bia. Cuối cùng thì ngồi mà uống biển. Các buồng mát-xa chân và tay thì không phải lúc nào cũng vào được. Thôi thì, ngồi trên bờ biển thưởng ngoạn người đi tắm, không mất tiền, không ai tức bực vì sự tò mò đáng ghét của mình. Và quan trọng là họ không biết mình là ai.

Không nói ra nhưng tôi và Thái đều nhận ra một phụ nữ đi tắm biển một mình. Cô quàng một tấm khăn màu hổ phách, mặc áo tắm màu mỡ gà, xuống đến nơi là tung khăn rất khéo xuống đất như kiểu người vùng cao cầm đầu khăn quăng lại bên bờ suối. Rồi thong thả từng bước để sóng táp vào người. Động tác cứ ngày này qua ngày khác lặp đi lặp lại… Nhìn xa chỉ là một thiếu nữ, mái tóc rũ ngang vai, áo tắm và da thịt dính vào nhau nổi lên màu nước biển… Lúc lướt qua mặt bọn này thì mới nhận ra không còn là thiếu nữ. Cái nhìn ưu tư, phảng phất nét phong trần… không nhìn ai, lon ton vì bước lon ton nên mới trẻ, cầm lấy khăn quàng khoác lên vai và nhún nhảy đi từng bước. Dường như rất sợ làm cho cát ở dưới chân đau, thật ra thì cát vẫn còn nóng nên bàn chân bước mới thế. Cả hai đều chú ý đến nàng đó mà không ai chịu nói ra sự chú ý của mình. Tình trạng này dễ kéo dài đến mươi hôm. Tôi thì béo, lùn và đen, còn Thái thì cao kều, gầy chắt chả xứng vào đâu so với thân thể của nàng khoác chiếc khăn màu hổ phách. Khi nàng rời bãi biển, là hai chúng tôi cũng về nhà nghỉ. Không biết có nặn ra được chữ nào không, nhưng có lẽ bãi biển vì vắng nàng nên trở nên nhạt nhẽo. Và có lẽ nếu ở lại cũng chẳng tìm được điều gì là thú vị.

Đến một buổi, không thấy màu hổ phách xuất hiện. Thái mới hỏi tôi:

- Hôm nay chắc có vấn đề rồi?

- Ông có tin gì ở ngoài đó?

- à! Vẫn bình thường…

- Vấn đề là thế nào?

- Không!… Mất rồi… Mất thật rồi!…

Rõ cái anh này làm gì mà nét mặt hoang vu thế kia. Nếu anh ta mà khóc thì hay biết mấy… Nghĩ thế và chỉ thiếu chút nữa là tôi nói với Thái điều ấy.

- Ông thấy biển hôm nay có đục không? - Thái hỏi.

- Cũng đục… người ta đi đâu vắng thế! - Tôi tấn công để xem Thái tỏ thái độ gì.

- Có lẽ ta về thôi… Hôm nay nhìn biển mình có vẻ buồn… Là biển buồn ấy!

Chả hiểu sao hôm đó cả hai lại thích uống rượu. Cái rượu Vũng Tàu giờ cũng khác rồi. Không còn hương vị của nó ngày xưa nữa. Ông có nhận ra không? Men rất khác, cay hơn và nặng hơn… Thái có vẻ bâng khuâng bình phẩm về men rượu. Tối đó tôi thấy anh ta thức khuya, chả là hai phòng ở kề nhau mà.

Thêm hai buổi, chúng tôi bỏ thói quen đi dạo vào buổi chiều. Có thể tôi nhập vào một nhóm khác… Chừng ba hôm, Thái rủ tôi:

- Hôm nay ta đi tắm chứ!

- Tắm… ông có thích đâu?

- Thì không thích thật, quê mình cũng có biển, thuở chưa đi lính ngày nào chả ra biển… Nhưng biển ở đây mặn thật… Về buổi chiều ấy, ông không thấy gió làm ẩm cả mặt ghế, muối đấy!

Tôi nhìn thấy Thái đã cởi trần, quần đùi. ừ! Cái anh chàng này nhìn người đâu đến nỗi.

Chắc cái nhóm hai người không đổ bể. Tôi vội cởi quần áo dài cùng Thái xuống biển. Biển hôm nay có vẻ đục hơn mọi ngày. Người tắm biển chắc ưa cái mặn, nên ít chú ý đến màu đục… Như anh bạn nhà văn Thái của tôi…

Người đàn bà quàng khăn màu hổ phách hôm nay đã xuất hiện. Nét mặt có vẻ ưu tư hơn mọi ngày. Dáng nét của thiếu nữ biến đi đâu mất. Vẻ từng trải của thiếu phụ lộ ra. ấy là vẻ chín chắn trong đôi mắt, đen và sâu. Hai khoé miệng vạch một đường ôm lấy môi trên và cằm, ở miệng ngậm một hai sợi tóc. Chắc là khi vui thì cái miệng luôn hé mở. Trên hai đuôi mắt một vài vết nứt chân chim. Cả tôi và Thái đều đua nhau trườn qua sóng. Như vô tình xán đến gần  người thiếu phụ. Có phải ở trên mặt đất động tác ấy thật kỳ cục, thật khiếm nhã hoặc đại loại như vậy. Nhưng ở dưới biển, người ta cho mình cái quyền hơi lố lăng một tí cũng được. Kẻ thù của hai chúng tôi là một gã, thật là đáng ghét, y cứ theo rêu rễu sát người thiếu phụ. Y đón tia mắt của nàng, lại còn toan cười với nàng. Thật là... Trên đời sao lại có cái hạng đàn ông vô duyên thế không biết. y tưởng có vai trò với người đẹp thật sao. Cả tôi và  Thái chuyển động qua phía nàng. Cũng tại sóng biển cả đấy thôi. Tuy vậy cũng có ai dám đụng vào người nàng đâu. Tuy có quyền được lỡ trớn nhưng để bắt chuyện thì thật là khó. Sóng biển thế kia làm sao tự giới thiệu, làm gì có chuyện đưa cac-vi-dit ở nơi tắm biển. Tôi nhìn thấy ánh mắt của Thái, hàng ngày nó lờ đờ như vậy mà giờ lại sáng lên. Cái màu cám dỗ cũng kỳ thật, làm cho con người tưởng là đứng đắn kia cũng phải tước đi bộ mặt “duyệt binh”. Dù sao thì tôi và Thái cũng được ngắm mục tiêu gần trước mặt, không hiểu Thái có suy nghĩ hiện sinh hay không, tôi thì thấy có cảm tình đặc biệt với người đẹp. Cái gã kia, thật lăng xăng, mấy hôm rồi, sao không thấy mặt nó nhỉ… Vậy mà lại lù lù dẫn xác đến.

Có lẽ do trực cảm thấy bị những sáu cặp mắt - hoặc hơn thế nữa, ai biết được những người xung quanh kia để ý không - nàng vội vàng lên bờ. Lần này không còn khoan thai động tác  của người vũ ba lê. Cái gã kia thật vô duyên, hắn chạy lên trước nàng và nhặt ngay chiếc khăn màu hổ phách đưa cho nàng. Nàng giật phắt lấy, không thèm cả cảm ơn. Không hiểu Thái có thấy không, tôi cam đoan là nàng giật phắt mà.

Tối ấy chúng tôi không ngồi được vào bàn. Đi ra ngoài bãi biển một lúc cũng chán. Biển sầm sì, họ đều có đôi và rất ít đi bên mép cát. Vũng Tàu không như nơi khác, bãi biển ngắn không tạo cho cái thướt tha lười nhác của người đi dạo. Mà nó cũng có vẻ “công nghiệp”, xuống là phải trầm mình cùng lưỡi biển. Thái đốt đến điếu thứ ba, người ta đang khuyến cáo đủ thứ bệnh do thuốc lá gây ra. Thế mà anh ta vẫn cứ nuốt cái thứ khói độc hại vào người.

- Lạ thật! - Anh ta thốt ra.

- Thật vô lý.

Lại cũng Thái nói.

- Chẳng có lẽ như vậy. - Anh ta hồ nghi.

- Không hiểu tại sao lại như vậy được chứ? - Chả hiểu Thái tự hỏi mình hay hỏi tôi.

- Anh có điều gì khó hiểu quá! - Tôi không thể nén được nữa.

- Anh còn giấu tôi phải không? - Thái hỏi tôi.

- Thú thật tôi đâu có  giấu anh điều gì… Thiên truyện ngắn đó rõ ràng tôi đã kể và chờ anh góp ý xem, kết cục cô gái ấy có tái hôn một lần nữa không. Cái thằng… ấy? Tôi nói một thôi.

- Không… cái… người đàn bà ấy… quàng khăn! - Thái nói, rồi tự chế giễu: Thật là lạ, tại sao mình lại quan tâm đến con người đẩu đâu ấy nhỉ?

Nhưng chúng tôi không thể giữ được sự thầm lặng nghĩ về người đàn bà ấy nữa. Chúng tôi bình luận. Vì có ngồi vào bàn cũng không thể cho ra được con chữ. Cái truyện ngắn định viết, mà tôi kể cho Thái nghe thật nhạt nhẽo trước sự xuất hiện của người đàn bà có thật này. Tôi cứ tưởng mình sẽ chấm phá được chân dung của câu chuyện. Nhưng chán không chịu được. Đành hưởng ứng cùng Thái. Thái được cởi can tràng, nên vui lắm.

- Tư này… giả thử người  đó mà có cảm tình với anh, anh có vui không? - Thái hỏi tôi.

- Vui chứ… Nhưng thật là khó!

- Sao lại khó? - Thái lo lắng, hai cặp mắt cận mông lung nhìn.

- Anh thấy… đối tượng có thèm để ý đến ai đâu!

- Chả lẽ… nàng đã no tình yêu rồi? - Thái mỉa mai.

- Thế có cái đuôi nào đâu!

- Không có thật… Tôi đã chú ý từ hôm rồi!

Vì không viết được, lại rất khó ngủ, Thái và tôi bàn rất sôi nổi về người đàn bà kỳ quặc đó. Cứ tấm tắc mãi về sắc đẹp một cách dị thường, ít có ai trên đời này sánh bằng. Bàn đi tính lại, phải xem người đẹp tá túc ở đâu, sẽ tập kích đến, biết đâu chả là đầu mối về một chuyện tình lãng mạn. Nhưng nhất quyết không  được để lộ ra ý đồ đi thâm nhập thực tế để nàng cấm vận.

Hôm sau, cũng tầm giờ người đẹp đi lững thững ra bãi tắm, tôi và Thái đã ăn mặc chỉnh tề đi bách bộ ở một quán đối diện. Chờ xem sau khi tắm xong nàng sẽ về đâu.

Tôi và Thái vô cùng ngạc nhiên khi theo nàng đến khách sạn Hoa Hồng đã gặp cái thằng hôm qua nhặt hộ khăn. Hắn nở nụ cười rất tươi có vẻ xu nịnh.

- Em… Anh chờ gặp em?

- Xin đừng quấy rầy tôi… - Nói rồi nàng đi thẳng,  cha đó đứng chưng hửng nhìn theo. Tôi đọc được ánh mắt của Thái muốn nói, thật đáng đời. Mi là chi mà mon men đến với nàng.

Chuyện sẽ chẳng đi đến đâu, thế mà chi phối bọn tôi thời gian còn lại, những ngày cuối của trại sáng tác, ra vào không tài nào dính được ghế để viết. Tiếng dập giấy tờ, kéo bàn ghế của Thái làm tôi thật sốt ruột. Mấy bữa trước không tài nào kéo được anh ta ra khỏi phòng. Cắm cúi cày quên cả cơm. Phục vụ phải lên phòng giục mới giải toả được sự theo đuổi nhân vật. Bây giờ thì Thái bị ám ảnh bởi người quàng khăn màu hổ phách. Thái cả quyết cái màu đó nó gợi nhớ cho anh một buổi chiều nào, ở núi rừng Tây Nguyên, bất chợt mặt trời hiện ra, làm rực cả cao nguyên. Thái bảo, chưa gọi được tên màu đó. Kỳ thật, mấy chục năm, cái mày kỳ dị đó lại mới được gọi tên. Anh nói chắc như đinh đóng cột, làm cho tôi cũng tưởng Thái đã thẩm vấn người đó, hoặc biết được bí mật của đời nàng. Người đó, nhất quyết không thể là người xấu, tạo hoá tạo ra khuôn mặt để trang trí cho đời. Cho đời này đáng yêu lên. Để Thái bớt đi sự bồng bột của tâm hồn thi sĩ, tôi bàn. Chiều nay ta đánh “giáp lá cà”, ít ra cũng làm quen và biết tên. Thuận lợi thì biết chỗ ở của nàng. Tất nhiên, tôi chỉ là người chiêm ngưỡng, vì là báu vật của đời thì anh cũng không cấm được người ta khâm phục. Thái sẽ là nhân vật chính, chỉ có điều nếu thành công cũng không được phụ bạc với người ở “hậu phương”. Thái có vẻ rất vui, anh rất ngại nói ra điều ấy, nhưng Tư hiểu cho mình là điều tốt, không hiểu sao mình có ý định đó từ lâu, ngại cậu. Lại cũng sợ cậu cũng có ý định tỏ thái độ thân mật với cô ấy.

Chiều ấy, cả hai rất đàn ông, chân đất, xăm xăm xuống chỗ nàng vẫn hay trầm mình. Tìm tới tìm lui cả bãi biển  mà không thấy “màu hổ phách” đâu. Thái kéo tôi xồng xộc lên bờ:

- Tôi tính thế này, Tư xem có được không?

- Anh nói đi.

- Thuê xe ôm sang Bãi Sau… Cũng là cho biết…

- Đồng ý! - Tôi trả lời Thái. Anh vội gọi ngay một xe ôm, giục nổ máy và kẹp ba, vút đi.

Hai chúng tôi vội vàng đi khắp bãi tìm “người đàn bà khoác chiếc khăn màu hổ phách”. Thật động rồ khi phải nhìn sát mặt những người đi  tắm biển, không được để sót, người đàn bà xa lạ ấy. Có lẽ đó là lần tắm biển mệt mỏi nhất và nhiệt tình nhất từ hôm đến giờ. Thời gian cũng kéo dài lâu nhất. Trời cũng đã nhập nhoạng, đèn đã thắp sáng trưng  đường phố. Thất vọng, hai đứa lại  bắt xe ôm về Bãi Trước. Tôi định về nhà nghỉ. Thái kéo tay, xuống thử bãi biển xem, biết đâu sẽ tìm được dấu  tích của nàng.

Bãi biển vắng, chỉ còn những chiếc ghế để không. Những đợt sóng, vẫn thay nhau trườn vào bờ, không biết chán nản. Một người đàn ông, đang ôm mặt khóc. Đến gần y mới ngẩng đầu lên nhìn tôi và Thái. Tôi ít khi gặp bộ mặt chán đời kiểu ấy. Mắt đỏ ngầu, nước mũi nước mắt tràn ra thành một màu keo. Thái không nén được khi nhìn thấy chiếc khăn màu hổ phách ở tay y.

- Sao? Chết rồi hả?

- Tôi đi tìm nàng… Thấy chiếc khăn nằm ở trên bờ kia? - Gã đàn ông trạc tuổi Thái trả lời.

- Sao không đi báo công an? - Tôi hỏi.

- Có biết manh mối cô ở đâu? - Thái hỏi gã đàn ông tội nghiệp. Kỳ thật mấy hôm nay y yêu lén nàng mà bọn tôi không biết. Thế hoá ra, nàng bị những ba kẻ si tình yêu trộm.

- Biết… ở khách sạn… - Cái gã si tình kia trả lời, rồi oà lên khóc như trẻ con.

- Đi… đi tới đó hỏi xem! - Thái  giục. Gã ngơ ngác nhìn hai chúng tôi. Chắc hắn thấy lạ, vì sức mạnh hoặc đại loại một cái gì na ná như thể của nàng đã khơi dậy sự nhiệt tình ở hai con  người xa lạ.

Chúng tôi, ba gã đàn ông chạy về khách sạn nơi nàng tá túc. Chưa vào đến phòng lễ tân, đã có một thím bán hàng ở cạnh gọi:

- Có phải mấy người đi tìm cô Trân không?

- Dạ! - Thái bươn đến trước nhận lấy tờ giấy sực mùi nước hoa từ tay bà bán quán.

- Không… Trân gửi cho tôi… Tôi là chồng của cô ấy! - Y giật lấy bì thư nơi tay Thái rồi đến bên cột điện. Chúng tôi cũng ghé sát đầu nhìn vào bức thư:

Vũng Tàu chiều 20-4-04

Anh Viễn kính mến!

Đáng ra em ra đi từ lâu rồi. Nhưng Bốp còn phải làm một số thủ tục, đằng nào Bốp cũng phải về nước, mà em thì đã là vợ của Bốp từ lâu rồi. Anh cứ coi em là đứa phản bội, đứa chẳng ra gì hoặc là tuỳ lòng căm giận của anh. Em cám ơn anh đã dày công dạy cho em đủ vốn liếng Anh ngữ để đi làm công sở của Bốp. Anh từng nói với em, về tài năng của Bốp, về sự lạc hậu của người mình. Mặc cảm và ghen tỵ với tài năng của người khác xứ.

Ban đầu em không thể nào chịu được mùi dầu thơm pha lẫn mùi mồ hôi lạ. Nhưng rồi em cũng quen. Em để lại cho anh chiếc khăn mà anh rất thích. Nếu anh không đọc lá thư này thì tốt biết mấy, anh sẽ cho rằng em đã bị sóng biển cuốn đi… Cái khăn choàng là một chứng cứ…

Anh hãy tha lỗi, đừng tìm em nữa.

Huyền Trân

Viễn bừng tỉnh, nhìn Thái và tôi.

- Đi, ta đi uống cho quên đời… Tôi kể cho mấy ông nghe về cô đó. Vợ tôi đó… Nghĩ ngợi điều gì hắn nhìn đăm đăm vào Thái và tôi. - Thôi… Khỏi cần kể… Mà sao các ông nhiệt tình vậy? - Không để tôi và Thái trả lời y lại tiếp: - Cái thằng ngoại quốc giàu có thế mà đểu… chỉ xì cho mình một chút tiền… vậy là mình mất, mất trắng.

Tôi kéo Thái đi. Bỗng Thái  cắm cúi nói với tôi mà như là tự thú:

-Thật là ngu, ngu hết biết.

(Báo Văn nghệ)

Người đi chân đất

Lệ thường, năm rưỡi sáng, trời còn chưa sáng hẳn, lão Bồng đã dậy. Việc đầu tiên là lão bắn một điếu thuốc lào dài rồi đi ra mảnh vườn trước nhà, tỷ mẩn xem xét từng cây hồng mà bao năm qua lão mày mò chiết chiết, ghép ghép. Sau đó lão lững thững vác cuốc ra đồng, tháo nước vào mấy sào ruộng lúa của nhà mình, thực hiện cái việc “thứ nhất quận công, thứ nhì…”. Nhẹ nhõm cả người, lão Bồng trở về nhà vào lúc sáu rưỡi, cơm nước xong, nếu không có việc gì ở làng như đám cưới, ma chay, giỗ chạp là lão lại ra vườn hồng hoặc chúi mắt vào đọc mấy quyển sách kỹ thuật trồng hoa.

Nhưng hôm nay thì không, ngay từ lúc bốn giờ rưỡi sáng lão Bồng đã bật dậy sau một giấc mơ tuyệt đẹp, lão mơ  thấy những cây hồng nở ra những bông hoa đỏ thắm, chúng đồng loạt lay động như vẫy chào lão. Lão lao ra vườn, trời tối không nhìn thấy  gì, lão quay vào nhà lấy chiếc đèn pin ra soi. Những cái nụ hoa hồng to mập khác  thường đang hé mở, lão sung sướng hét lên:

- Thành công rồi!

Lão chạy vào nhà, lay vợ:

- Bà nó ơi!

- Cái gì? - Vợ lão cáu cẳn.

- Cây hồng đã có nụ hoa, to, to lắm!

Vợ lão ngáp ngắn ngáp dài, tưởng gì chứ lại mấy cây hồng chết tiệt. Đàn bà, con gái bén tí hơi giai vào đến ngày đến tháng còn có nụ có hoa huống hồ là cây! Nghe vợ càu nhàu, lão bỏ ra ngoài, hết rít thuốc lào lại ra ngắm những nụ hoa hồng cho đến tận lúc trời sáng bạch, quên cả đi tháo nước và thực hiện cái việc kia.

Lưng lửng trưa, lão Bồng ra Uỷ ban xã gặp chủ tịch Trịnh Hào, lão nói:

- Đồng chí chủ tịch à, xã mình đất chật người đông, bình quân đầu người một sào ruộng, một năm giỏi cũng chỉ thu được hai tạ rưỡi thóc, ăn cũng không đủ chứ đừng nói gì đến xây nhà, ma chay, cưới xin.

Thấy mặt chủ tịch Trịnh Hào đã có vẻ khó chịu, sợ chủ tịch bỏ ra ngoài hay đuổi khéo mình, lão Bồng trình bày ngay kế hoạch cả xã xoá đói giảm nghèo từ cây hồng mà lão đã hao tổn bao công sức, tiền của để lai ghép.

Chủ tịch Trịnh Hào xua tay lia lịa:

- Thôi, thôi, tôi xin bác, dân tuy nghèo nhưng ổn định. Tưởng bác phát minh ra được giống lúa mới năng suất cao hoặc lợn gà hay ăn chóng lớn chứ cái thứ hồng chết tiệt ấy thay lúa mà thất bại,  dân đói, họ kiện tụng thì chết!

Lão Bồng buồn lắm, vác bộ mặt đưa đám ra về. Trước đây lão mày mò lai ghép hy vọng tạo ra giống hồng mới chỉ vì sự đam mê và sự trả thù cho một mối hận bí mật nào đó luôn đeo bám trong người lão. Nhưng từ lúc nhìn thấy những nụ hồng to lạ khác thường thì lão tin tưởng lão sẽ thành công. Cái ý nghĩ giúp người nông dân quê lão xoá đói, giảm nghèo tiến tới làm giàu từ cây hồng cũng chỉ mới vụt ra từ sáng nay. Lão hăm hở ra ủy ban xã, những tưởng người ta sẽ cảm kích trước tấm lòng của lão, nào ngờ chủ tịch xã lại sợ lão như sợ một kẻ gieo rắc mầm mống nổi loạn trong dân chúng!

Lão Bồng không bỏ cuộc mà dốc công nhiều hơn nữa vào chăm bón hoa hồng. Mấy chục ngày sau, những bông hoa hồng đỏ thắm lớn dần, to như cái bát ăn cơm, đặc biệt là mùi thơm ngan ngát quyến rũ đến mê hồn. Một anh chàng con nhà giàu có ở phố huyện thấy hồng đẹp đến mua một bó mười bông tặng sinh nhật người yêu, chẳng cần hỏi giá, chàng thanh niên móc ví rút soạt ra ba tờ năm mươi ngàn dúi vào tay lão Bồng, lão ngẩn tò te ra một lúc rồi tủm cười nịnh đầm: “Cậu đúng là dân sành chơi hoa!”. Bán được hoa hồng với giá cao lại càng thổi bùng lên ý chí làm giàu của lão Bồng. Lão  ngắt một bông bọc vào ny lông cẩn thận rồi đạp xe lên phố huyện. Lão đi chào hàng? ồ không, lão vào phòng Nông nghiệp huyện. Lão nghĩ cấp trên chắc sẽ có cái nhìn xa trông rộng hơn cấp dưới ở xã. Tiếp lão là trưởng phòng Lê Bầu - bác sĩ thú y, cử nhân tại chức quản lý kinh tế, cử nhân chính trị chuyên tu.

Vừa nghe lão Bồng giới thiệu ở thôn Đông,  xã Thắng Lợi, trưởng phòng Lê Bầu đã cắt ngang:

- Chắc bác lại nên kỳ kèo xin cho xã được công nhận là xã văn hoá chứ gì? Tôi đã nói với tay chủ tịch Trịnh Hào rồi, Thắng Lợi có tới 20% hộ đói ăn, 40% hộ nghèo nên phòng Nông nghiệp không thể chứng thực để Uỷ ban huyện công nhận là xã văn hoá được!

Lão Bồng xua tay:

- ấy, không, không, không, tôi đến đây là vì chuyện này.

Lão Bồng cẩn trọng tháo mảnh nylông ra, đặt bông hồng lên bàn, trình bày ý tưởng của mình. Trưởng phòng Lê Bầu khen ngợi:

- Trước hết thay mặt Phòng Nông nghiệp huyện, tôi xin biểu dương tinh thần hăng say nghiên cứu, tìm tòi của bác.

- Dạ, thật ra là tôi cũng chỉ mày mò thôi chứ không có phương pháp như các nhà khoa học các anh - Lão Bồng phân bua.

- Xin lỗi bác, thế ngày xưa bác có đi du học ở xứ sở hoa hồng Bungari không?

- Dạ, không!

- Thế chắc là bác cũng tốt nghiệp đại học Nông nghiệp?

- Dạ, cũng không, chả nói giấu gì anh gia đình tôi nghèo, không có điều kiện nên tôi mới chỉ học hết lớp ba.

Trưởng phòng Lê Bầu, mắt nhìn ra ngoài cửa sổ, miệng nói:

- Thế thì lại càng biểu dương tinh thần hăng say của bác. Nhưng đây là vấn đề khoa học, bác cứ để đây chúng tôi sẽ nghiên cứu rồi trả lời bác sau.

Lão Bồng vừa  đi khỏi, trưởng phòng Lê Bầu cầm bông hồng vứt vào sọt rác rồi đi sang phòng nhân viên oang oang:

- Đúng là sáng nay ra ngõ gặp con mẹ goá chồng xui xẻo thật!

- Có chuyện gì vậy Sếp?

- Mẹ kiếp! Đang viết báo cáo thì có một lão nhà quê đến định thay các nhà khoa học và chính trị phá lúa trồng hồng. Mà hình như lão đi chân đất thì phải?

- Đầu óc lão có vấn đề rồi!

- Nghe nói trại tâm thần Cầu Dừa vừa sổng chuồng một bệnh nhân.

Lão Bồng đợi đến gần một tháng không có tin tức gì, lão lại đạp xe lên Phòng Nông nghiệp huyện hỏi thì được một kỹ sư trả lời đây là vấn đề khoa học phải nghiên cứu hàng năm chứ không thể một sớm một chiều mà kết luận được! Lão Bồng lại hỏi thế bông hồng to tướng ấy chả nhẽ lại chưa đủ để kết thì lại được trả lời cần bón một ít chất kích thích thì có thể tạo được hoa hồng to bằng cái rá đãi gạo chứ bằng cái bát ăn thua gì!

Lão Bồng thất vọng lắm, bao nhiêu hy vọng vào cấp trên thế là tiêu tan. Lão nghĩ chắc biết lão không có học hành gì nên người ta không tin lão, bây giờ kỹ sư, tiến sĩ đầy ra đấy mà còn chẳng làm nên cơm cháo gì huống hồ lão chỉ là một nông dân ít học? Đã thế thì ta cứ thử làm xem sao! Thế là lão Bồng quyết tâm thực hiện trồng ghép hồng đại trà thay lúa trên mấy sào ruộng nhà mình cho vụ tết sang năm. Nhưng lão không có vốn, đi vay lãi người thân, hàng xóm đều bị từ chối. Người ta bảo lão sắp điên, trồng gì chả trồng lại đi trồng hồng - cái thứ xa xỉ chỉ người thành phố mới cần. Hễ cứ ra đường là lão lại được nghe những lời: “Lão Bồng này, tết tới bà con dân làng chúng tôi không gói bánh chưng nữa mà dành tiền mua hoa hồng của lão đấy nhé!”, “Tỉnh sắp mở hội nghị khoa học, lão Bồng đã nhận được giấy mời chưa?”, “Lão Bồng đấy à, trại tâm thần Cầu Dừa mời lão lên đấy, họ đang thiếu biên chế!”.

Lão Bồng đi vay ngân hàng, phải có thế chấp. Lão thế chấp nhà nhưng vợ con lão không cho, lại chửi lão một trận kịch liệt, vợ lão còn tuyên bố nếu lão đem hồng trồng thay lúa sẽ làm đơn ly dị lão. Lão đành phải phân chia tài sản trước rồi lấy phần của mình đem thế chấp vay được mười hai triệu đồng.

Vụ sau lão Bồng không cấy lúa trên mấy sào ruộng khoán nữa mà đem trồng chính cái thứ hồng mà lão lai ghép được, lão trồng hơn một nghìn cây. Không một ngày nào, nắng cũng như mưa người ta không thấy lão Bồng trên ruộng hồng. Giáp tết năm sau, ruộng hồng của lão Bồng rực rỡ bởi hàng ngàn bông hoa hồng đỏ thắm. Lão ngắt mấy chục bông lên tận Hà Nội chào hàng. Ngay hôm sau người ta kéo về, trông thấy vườn hồng của lão, ai cũng tranh mua, cuối cùng lão Bồng bán tất tật cho một người với giá bình quân năm ngàn đồng một bông, cả thảy lão thu được năm mươi hai triệu đồng.

- Những năm mươi hai triệu!

- Hình như hơn, lão ấy giấu!

- Nhà tôi có ba sào ruộng, cấy lúa một năm thu hoạch chín tạ thóc, nếu bán được giá cũng chỉ có triệu rưỡi, mà những sáu miệng ăn!

Cứ thế, cái tin lão Bồng bán ruộng hồng được những năm mươi hai triệu gây xôn xao cả làng. Khắp làng trên xóm dưới đâu đâu người ta cũng bàn tán về sự kiện có một không hai này. Có ai ngờ cái lão Bồng trông cục mịch, cả ngày chả nói lấy một câu ấy thế mà tự mày mò lai ghép được giống hồng vừa cho hoa to, đẹp, thơm lừng lại vừa giữ được tươi lâu. Nhiều nhà sang nhà lão Bồng xin mua giống, lúc đầu thì lão cho không, sau nhiều người xin quá lão đành bán với giá rẻ. Lão còn viết cả kỹ thuật trồng, chăm bón, đem thuê đánh máy, phôtô rồi phát không cho những ai muốn trồng giống hồng của lão. Chỉ trong vòng bốn năm, bộ mặt của làng Lăng vốn đìu hiu với những mái nhà tranh, vách đất đã lột xác. Nhà ngói, nhà cao tầng san sát mọc lên nhờ hoa hồng. Để ghi công ơn lão Bồng, đám thanh niên làng đã ngấm ngầm đi đến các nhà trồng hoa hồng vận động đóng góp tiền để đi mua đá, thuê nhà điêu khắc về tạc tượng lão Bồng ngay tại cánh đồng bát ngát hoa hồng. Nhà nào cũng phấn khởi đóng góp, số tiền lên đến hàng chục triệu đồng. Hay tin, lão Bồng đang cào phân ở chuồng lợn, quần còn ống thấp, ống cao chạy bổ ra:

- Này các cháu ơi, đừng làm thế, bác van  các cháu đấy!

- Làm thế bác càng nổi tiếng chứ sao!

- Không, không, bác có phải là nhà khoa học đâu, bác chỉ mò mẫm thôi mà!

- Bác đã giúp cho cả làng thoát được đói nghèo, ấy là lòng dân làng muốn thế, chúng cháu chỉ là người thực hiện. Vả lại khối đá này đã mua rồi!

- à thế này đi, chúng ta sẽ tạc tượng một em học sinh, hai tay cầm cuốn sách, trên đó có một bông hoa hồng. Ngày xưa các cháu đi học chả từng ép hoa phượng vào vở là gì? Hơn nữa thời buổi bây giờ, muốn làm giàu được phải có học chứ mày mò như bác vừa lâu vừa tốn kém, tỷ lệ thành công cũng ít.

Thuyết phục mãi chả được, lại nghe lão Bồng nói cũng có lý nên đám thanh niên đề nghị nhà điêu khắc chuyển đề tài theo sự gợi ý của lão Bồng.

Chả cần phải tạc tượng thì mấy ngày sau lão Bồng cũng đã trở thành người nổi tiếng, người ta chuyền nhau tờ báo có cái tít “Người đi chân đất”. ái chà chà! Thì ra lão Bồng trồng hoa hồng là xuất phát từ mối tình đầu. Hồi còn thanh niên lão lên Hà Nội thăm bà cô, cạnh nhà có vườn hồng  rất rộng. Sáng sáng lão thường thấy một cô gái ra vườn cắt hồng đi bán, lão hay sang giúp cô bó hoa rồi đem lòng yêu cô. Thấy lão đẹp trai, hiền lành, cô đáp lại tình yêu của lão nhưng bố mẹ cô không đồng ý vì nhà lão ở quê, lại nghèo. Tướng lão trông cục mịch, mẹ cô bảo người như lão thì chỉ về quê, bì bõm theo đít trâu là phù hợp. Lão uất ức lắm, ngay hôm sau khăn gói về quê, cưới luôn cô gái đẹp nhất làng chính là vợ lão bây giờ. Bài báo còn nói, dù đã trở thành triệu phú làng nhưng lão Bồng toàn đi chân đất, khi ra đồng cũng như khi ở nhà, khi tiếp khách cũng như ngồi một mình rít thuốc lào. Điều tai hại là ở chỗ bài báo chỉ tả lão Bồng đi chân đất mà không nói nguyên nhân, lại thêu dệt thêm nên ngay sau khi bài báo đăng được vài ngày, người ta nườm nượp phi xe máy về làng; việc đầu tiên là tìm đến nhà lão Bồng ngắm chân lão rồi sau đó mới đi ngắm và mua hoa hồng.

- Người lão cao to thế mà hai bàn chân lại nhỏ nhắn như chân con gái, đúng là chân của quý nhân, khéo mà một, hai năm nữa lão lên chủ tịch xã chứ chả chơi!

- Nhà giàu, nhất là quê họ keo kẹt lắm!

- Sờ vào chân lão lạnh như đồng, giới khoa học cần phải nghiên cứu, biết đâu lại chả phát minh ra điều gì huyền diệu về bàn chân con người?

- Kính gửi Ngài nông dân chân đất! Tôi là một chuyên gia Nhật Bản, hiện đang nghiên cứu về nông thôn và nông nghiệp Việt Nam.  Tôi thấy ở đất nước ngài có rất nhiều kỹ sư, tiến sĩ làm lãnh đạo hoặc ngồi bàn giấy nhưng lại thiếu những chuyên gia và công nhân tay nghề cao vì vậy tôi rất trân trọng  và cảm phục trước ý chí và sự tìm tòi sáng tạo của ngài. Tôi hy vọng ngài sẽ trở thành một chuyên gia về hoa hồng và hoa của ngài sẽ được xuất khẩu ra khắp thế giới. Người phương Tây có câu: “Bánh mì và hoa hồng”, ngài đang dùng hoa hồng để làm ra “bánh mì - đô la”. Chúc ngài thành công!

Nhân đây tôi cũng xin lưu ý với ngài rằng, hồi mới sang đây, tôi cũng hay đi chân đất để lội ruộng cho tiện và tôi đã bị cảm lạnh phải đi viện. Vì vậy ngài cũng không nên chủ quan đi chân đất vào những ngày giá rét, có sương muối… (trích thư).

Khổ! Chân lão Bồng nào có phải của quý nhân, lão cũng chẳng keo kẹt đến mức không mua nổi một đôi giầy, lại cũng có huyền diệu huyền diếc gì đâu, lão cũng sợ cảm sợ ốm lắm chứ! Chả là ngày xưa nhà lão nghèo quá, toàn ăn rau má, củ chuối,ba, bốn ngày mới được lưng cơm hẩm, áo cũng chỉ có một manh thì tiền đâu ra  mà mua giày với chả dép! Mấy mươi năm đi chân đất quen rồi đến khi mua được giày, dép hễ cứ xỏ vào là mồ hôi lại đổ ra, ngứa ngáy khó chịu thế  là lão quẳng đi.

Chuyện lão Bồng triệu phú làng đi chân đất tưởng cũng chỉ ầm lên một tí rồi quên ngay, nào ngờ lại trở thành vấn đề hệ trọng của xã, chính chủ tịch xã Trịnh Hào đích thân đến nhà lão Bồng:

- Bác Bồng à, xã tặng bác đôi giày mới.

- Có việc gì thế đồng chí chủ tịch?

- Việc quan  trọng lắm bác ạ! Nó là uy tín, danh dự, là niềm vinh quang, tự hào cho xã ta.

- Sao? Vinh quang? Tự hào?

- Vâng! Vâng vâng vâng! - Chủ tịch Trịnh Hào hổn hển - Đúng chín giờ sáng mai đích thân đồng chí chủ tịch tỉnh sẽ dẫn đồng chí Bộ trưởng về thăm xã ta. Trong chương trình có thăm cánh đồng và thăm nhà bác. Có rất nhiều đài, báo, truyền hình của Trung ương, của tỉnh đi cùng. Lại có cả các nhà khoa học nữa. Cả nước, thậm chí cả thế giới sẽ biết về xã ta chứ không chỉ riêng bác! Bác biết đấy, từ  trước đến nay đến Phó Chủ tịch huyện cũng chưa bao giờ ghé đít tới xã ta vì đường đất ô tô con khó đi. Thế mà bây giờ, những Bộ trưởng về thăm vì vậy bác không thể đi chân đất tiếp Bộ trưởng được!

- Đồng chí thông cảm, tôi quen đi chân đất rồi. Hễ cứ xỏ giày vào là…

- Không được - Chủ tịch Trịnh Hào cắt ngang lời lão Bồng - đây là trách nhiệm, là nghĩa vụ xã giao cho bác. Mà đồng chí Bộ trưởng cũng không có thời gian đâu, thời gian của họ là vàng bạc nên cũng chỉ độ mươi, mười lăm phút thôi. Ngứa mấy bác cũng phải cố chịu đựng.

Vấn đề đi chân đất không còn là của riêng lão Bồng nữa mà trở thành vấn đề của xã, lão Bồng dù chỉ mới nhìn thấy đôi giày, chân đã râm ran cả lên nhưng không thể từ chối trước thái độ kiên quyết của Chủ tịch xã. Lão nghĩ, lúc ấy đông người, lão tập trung vào trả lời câu hỏi của Bộ trưởng thì còn đâu nghĩ đến cái chân nữa! Lão nhận đôi giày, kèm đôi tất từ tay Chủ tịch Trịnh Hào. Vừa ra đến đầu ngõ, bỗng Chủ tịch Trịnh Hào dựng xe máy vội vã quay vào:

- Tôi quên mất, cái chân ổn rồi nhưng  cái đầu cũng phải ổn.

- Sao? Cái đầu tôi có vấn đề gì? - Lão Bồng hỏi, cái mồm dẩu ra toàn răng là răng.

- à không, ấy là tôi nói khi tiếp chuyện đồng chí Bộ trưởng, bác ăn nói phải có khuôn phép chứ không thể bỗ bã nông dân được.

- Hừ, tôi phải nói thế nào?

- Ví dụ đồng chí Bộ trưởng có hỏi: “Bác thấy đời sống của nhân dân xã ta từ khi chuyển đổi cây trồng, từ lúa sang hồng như thế nào?” thì bác phải nói: “Kính thưa đồng chí Bộ trưởng! Nhờ có sự quan tâm của lãnh đạo xã đã mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu kinh tế nên đời sống của bà con dân chúng tôi ngày một văn minh, giàu có”.

- Hừm! Kính thưa! Kính thưa! - Lão Bồng ậm ờ cho qua chuyện, cốt để tống khứ Chủ tịch Trịnh Hào ra khỏi nhà.

Sáng hôm sau, lão Bồng dậy rất sớm, lão đi ra cánh đồng hồng, đến ruộng hoa của mình, chọn những bông hoa đẹp nhất cắt thành một bó đem về tặng Bộ trưởng. Lão mặc quần áo chỉnh tề, xỏ tất vào chân rồi đi giày. Y như rằng vừa đút chân vào giày được một tẹo là mồ hôi đã thi nhau đùn ra. Ngứa, chao ôi là ngứa! Lão tháo giày, tháo tất ra gãi, soàn soạt, soàn soạt. Cũng chẳng hết ngứa, lão quay sang cách trị ngứa “kinh điển” mà lão vẫn thường áp dụng mỗi khi bị nước ăn chân. Lão xuống bếp đốt một mồi rạ rồi hơ chân lên. Cơn ngứa dịu dần, mười phần dễ giảm còn ba, bốn.

Lão đi ra ngoài, thấy thằng cháu nội đang thơ thẩn chơi cạnh bể nước, lão gọi:

- Thằng Bài, lại ông bảo:

- Dạ, ông bảo cháu cái gì ạ?

- Cháu ra ngoài đường hễ thấy có đám đông đi về phía nhà ta thì chạy nhanh về gọi ông nghe chưa!…

Thằng bé gật đầu rồi đi ra đường làng, gặp mấy đứa bạn, nó mải chơi nên suýt quên nhiệm vụ quan trọng, vụt chạy vào nhà hét toáng lên:

- Ông ơi! Đến rồi! Đến rồi!

Lão Bồng không kịp xỏ tất, quáng quàng đút chân vào đôi giày bóng lộn rồi nhao ra ngoài sân. Lão đứng sững người, đôi mắt căng ra nhìn ông Bộ trưởng và đoàn người đi theo, ai ai cũng xắn quần, giày xách trên tay. Thì ra lão quên mất, đêm qua trời đổ gió mùa Đông Bắc, trận mưa đã làm cho đoạn đường làng gần ngõ nhà lão nhão nhoét, ngập đến mắt cá chân.

(Báo Văn nghệ)

Cuộc đời vốn dĩ thênh thang

Cái năm xưa cũ ấy thật khốn khó, những đói, những khổ luôn quây túm đời sống con người. Mọi thứ đều bao cấp, đều phải xếp hàng. Đâu đâu cũng gặp đoàn người rồng rắn, nối nhau nhích từng bước chân. Đủ thứ lốt thay người, hòn gạch vỡ, miếng sắt han gỉ, cục gỗ mục... Xếp hàng thành nếp, thành lẽ sống.

Anh tới bến xe đầu phố đặt giấy đi công tác miền ngược. Từ sáng đến trưa đỏ con mắt, không một xe nào ghé qua. Ngang chiều, trong khi hy vọng tan biến thì đùng cái, một xe Ba Đình cũ kỹ cóc gặm ở đâu lù lù đến. Đoàn người đang tản mát bỗng ùa tụ lại. Tài xế mặt đỏ gắt mùi rượu, e hèm gọi tên :

- Nguyễn Văn A!

- Có tôi đây!

- Lê Thị B!

Tôi, tôi?

- Trần X!

- Trần X đâu rồi, gọi tiếp người khác đi!

Đoàn người nhốn nháo, xô nhau, ngửa mặt chăm chú nhìn người xướng.

- Hết chỗ rồi!

- Chết thôi, sao lại thế?

- Hết là hết, mời các người lên xe khám xem còn chỗ trống nào?

Tưng hửng tuốt lượt. Lại toi một ngày. Phía đuôi xe, một cô gái trẻ xinh xắn, dấm dứt ngồi khóc. Anh đến bên, định bụng an ủi cô, một hành khách đi đường bất hạnh. Cô gái oà to hơn, nức nở :

- Em có giấy toà án gọi, ngày mai xử rồi!

Mấy người cùng xô tới, giằng vội tờ giấy. Một vị leo lẻo xướng to:

- Các ông, các bà , ai có thể nhường cho cô nuôi dạy trẻ này một vé với. Cô về huyện dự buổi xử bọn côn đồ hiếp đáp tập thể cô. Toà người ta gọi gấp.

Cô gái cúi gằm mặt vào lòng nón. Tiếng ái ngại :

- Chết thật, người như vậy gặp phải bọn đểu hiếp á. Tôi đang thừa một vé, nhường cho cô đây! Cô lúi húi cảm ơn, leo vội lên xe, ngồi lọt thỏm hàng ghế sau cùng.

Xe chạy. Những người cơ may đi được chuyến này mới thực sự thở phào. Họ quên ngay những vất vả chờ đón xe mấy ngày qua. Họ rầm rì chuyện. Đủ thứ, của mình, của người. Luẩn quẩn , thế nào lại xoay tới chuyện cô gái, như không có cô cùng đi thì phải.

- Bọn chó ấy có những ba đứa. Thằng đầu gõ cửa phòng. Thằng thứ hai tung dao. Thằng thứ ba ập vào tút xuýt. Chúng ào tới cô như mèo vớ được chuột.

- Ai bảo mà ông rành rõ vậy?

- Tôi nghe thằng em công tác ngoài ấy kể. Cô rúm ró lại, kêu cứu thất thanh. Dân quân xã ập tới, tóm gọn cả túm.

- Không phải ba, mà bốn kia!

- Tôi lại nghe nói chỉ có hai! Hai tên thay nhau làm tình làm tội con người ta. Tôi mà tóm được thì...

Thì sao, ông khoác lác nó vừa chứ. Cô gái là con nhà lành. Đời thuở nào chịu để cho bọn mất dạy làm loạn. Cô báo cho công an xã. Người ta thư lên huyện. Huyện xuống giấy bắt.

- Đúng vậy chứ, cô gái ?

Cô gái mặt đỏ bừng, giấu sau chiếc nón úp ngang. Cô không trả lời câu hỏi vừa đưa ra. Một anh ngoái đầu, từ tốn :

- Thật tội cho cô quá. Không việc gì phải xấu hổ. Trước toà, cô cứ thẳng thừng chửi thẳng vào bọn tội phạm ấy gây ra cho cô. Cho chúng rũ tù, tù là còn nhẹ...

Xe ngoặt qua đập tràn. Cô gái lí nhí kêu xuống, nhà trẻ của cô, theo cô nói, cũng rìa cánh rừng này. Cô lúi húi đi, cái bóng nhỏ thó khuất dần sau lùm cây. Chợt một hành khách bất ngờ kêu tướng:

- Cô ấy bỏ quên tờ giấy gọi của toà án đây này!

Anh đón lấy tờ giấy,  gập làm tư, rồi bỏ vào túi áo. Trên xe lại được dịp xôn xao. Người ta lại rôm rả chuyện, những là cô nom thế mà tội, rồi đây còn chuyện chồng con; những là mong trời phật phù hộ độ trì cho cô vững bước trên đường đời.

Chú phụ xe nãy giờ chỉ đứng nghe, nay chen lời:

- Tôi thì tôi khó tin chuyện xảy ra là thật. Thời buổi xếp hàng, con bé có người nhà tư pháp thì xin một cái giấy đi đường cho nhanh hỏi có khó gì. Có thể con bé nó lừa tất cả chúng ta!

Chẳng biết đúng sai thế nào nhưng toàn xe ắng lặng hẳn.

Sáng sau, anh lững thững ra toà án huyện, nhưng trụ sở toà án bữa nay đóng cửa im ỉm. Anh giở giấy ra hỏi tên nạn nhân, người ta cũng bảo không có vụ nào.  Sao lại vậy nhỉ? Anh buồn suốt từ ngày ấy đến nay, mấy chục năm rồi. Cũng chẳng cần hỏi xem hư thực chuyện đến đâu. Cũng chẳng gặp lại cô gái nọ. Đáng thương hay đáng giận đây? Con người ta ở đời cũng lạ. Chuyện đúng như trên đừng vì thế mà bàn ra tán vào. Chuyện không đúng thì quả cũng cay nghiệt. Lại là chuyện của một người con gái trẻ, xem ra còn quá trẻ nữa. Lúc này em đang ở đâu, chồng con thế nào mong rằng em có được một cuộc sống may mắn, nhiều lúc anh lẩm bẩm một mình như thế...

(Báo Văn nghệ)

Kẻ lạ mặt nhìn tôi từ phía sau

Bạn hãy thử tưởng tượng xem, sau một đêm vui chơi, một sớm mai thức dậy với cái đầu nhức nhối âm ỉ và tràng gắt gỏng và chợt nhận ra rằng chỉ còn đúng 15 phút cho cuộc di chuyển hai mi mắt trĩu nặng, bạn với tay tắt chuông báo thức của chiếc điện thoại đang kêu ré từng đến sở làm. Hãy thử tưởng tượng tiếp, sếp tôi là một gã người Đức gốc Việt, đang đứng chênh vênh trên bờ vực của tuổi bốn mươi vì một cuộc hôn nhân lần thứ nhất vừa sụp đổ, tài sản để lại là một cậu nhóc mới lên ba nhưng không được sở hữu vì nó đang “thất lạc” cùng bà mẹ nơi trời  Âu; kèm theo là một gương mặt lúc nào cũng cau có và có khuynh hướng căm ghét phụ nữ; thì việc bạn thò cái mặt nhàu nhĩ đến văn phòng muộn hơn nửa tiếng, thử hỏi có được chấp nhận hay không?

Tôi mang tâm lý rối rắm ấy chạy điên cuồng trên phố, bằng chiếc Piaggio cắc cùm mua được sau một năm ròng làm thuê cho một tay người Nhật, sau đó buộc phải nghỉ vì không theo đuổi được nhịp độ chóng mặt của công việc và quá nhiều những điều luật chặt chẽ không thể tuân thủ đúng 100%. Trong lúc tôi chạy xe trên đường, tôi thấy hình như có một đám đông luôn cố tình bám theo. Tôi không thích cảm giác bị truy đuổi, nên lúc dừng vì đèn đỏ, tôi quay ngoắt lại nhìn và phát hiện 3 gã đàn ông đeo kính đen đang đậu xe sát nút. Thấy tôi quay lại, một trong ba gã chành miệng cười như làm quen. Lúc đó tôi cũng đeo kính đen và lại còn bịt mặt bằng khẩu trang chống bụi nữa, nên chẳng ai thấy được tôi đang mỉm cười. Bạn có tự tin không nếu như bạn cao 1 mét 65, vòng thứ 2 dưới chỉ số 60cm, và bạn đang mặc chiếc váy ngắn màu đen bó sát mông, lại ngồi trên Piaggio thời trang? ô,  dĩ nhiên là bạn ý thức được mình xinh. Nhìn từ phía sau thì bạn là mẫu phụ nữ “chuẩn”, thế nên việc bị những ánh nhìn rạo rực truy đuổi từ phía sau làm cho bạn phấn chấn.

Bây giờ thì tôi đang bước vào thang máy. Một anh trai đang đứng lù lù trong đó tự khi nào, gương mặt lộ rõ nét ngái ngủ. Thấy tôi, anh ta chẳng buồn cử động đôi chân đang nghếch chéo, nhưng môi thì hình như nhếch lên rất khẽ như chào. Tôi phải dùng đến từ “hình như” vì cái nhếch môi quá lặng lẽ, tôi đoán nó chỉ dao động trong khoảng nửa centimet là cùng. Nói chung tôi chẳng bận tâm nhiều vì anh ta. Việc ta phải đi chung thang máy với một ai đó xa lạ không phải là điều nguy hiểm hay bất trắc to lớn, vì dù di chuyển lên tầng thứ bao nhiêu đi chăng nữa cũng chỉ diễn ra chóng vánh! Nên không đầy một phút tôi đã phải bước ra ngoài. Công ty của tôi nằm ở tầng mười. Còn anh ta thì cứ ở lại, trạng thái vẫn bất động. Một gã lười! Bất ngờ, khi cánh cửa tự động vừa từ từ khép, tôi nghe tiếng anh ta gào toáng lên: “Này cô gì đó ơi! Hình như cô quên...”. Ngay tức khắc cửa đóng chặt lại. Tôi khẽ mỉm cười. Mặc xác anh ta, tôi đi vội vã về văn phòng và rón rén xoay tay nắm cửa, mặt tái xanh khi nghĩ đến gương mặt lạnh băng của gã sếp người Đức gốc Việt sẽ hiện ra tức khắc kèm câu thông báo: “Cô đã vi phạm nội quy công ty”, và cuối tháng khi ký sổ lương sẽ phát hiện ra vài con số bị trừ. Tuy nhiên, ông ta không có ở văn phòng và tôi thở phào nhẹ nhõm ngồi xuống ghế của mình. Một đồng nghiệp nam đi sượt qua, ném vào tôi cú đá lông nheo đã được luyện tập kỹ. Một buỗi sáng đầy lo âu nhưng khá thành công và thú vị

Máy fax có tín hiệu và tôi phải đứng lên để đi lấy những tờ giấy đang chậm chạp tuồn ra. Xung quanh rộn rã tiếng lách cách gõ bàn phím và tiếng click chuột rinh rích. Mọi người đang căng mắt ra như thể bị những chiếc màn hình tinh thể lỏng thôi miên. Đồng nghiệp nữ bỗng dưng ngừng tay gõ phím, xoay người liếc mắt về hướng tôi như ngầm đánh giá về bộ váy tôi đang mặc. Phụ nữ thì thế đấy. Luôn quan tâm đến nhau dù là một chiếc váy. Rồi cô ta kéo nhẹ tay tôi và khẽ nói thầm: “Cậu quên kéo dây khóa!”

Trời ạ!

Dĩ nhiên tôi đã làm một động tác cực kỳ đơn giản để “khoá” cái tình trạng ngớ ngẩn này - hậu quả của chiếc váy ngắn có dây kéo ở đằng sau. Thế là một cuốn phim tư liệu tồi được quay trong sáng nay đang được chính tôi chiếu chậm lại trong đầu. Tổng cộng có 4 gã đàn ông và một phụ nữ “nhìn thấy’’ tôi từ đằng sau, đấy là chưa kể còn hàng bao nhiêu người nữa chạy ngờ ngờ trên phố, “vô tình” chứng kiến cái cảnh chẳng mấy gì làm “nết na’’ ấy. May là tôi đã đeo khẩu trang và chẳng ai thấy rõ gương mặt tôi. Trừ cô đồng nghiệp lịch sự tốt bụng - phụ nữ với nhau nên tôi không e sợ lắm, nhưng còn gã đàn ông đã gặp trong thang máy thì sao? Tôi ao ước anh ta không phải là người làm việc trong cao ốc này, mà chỉ là khách vãng lai, đến một lần rồi biến. Đây là mối lo sợ lớn nhất của tôi. Tôi đâm sợ mỗi khi bước vào thang máy. Tôi sợ phải gặp lại anh ta.

Giờ đây, mỗi ngày đi làm, có bao nhiêu lượt ra vào thang máy là bấy nhiêu lần tôi bị nỗi sợ hãi xâm chiếm. Toàn bộ khoảng thời gian ngắn ngủi di chuyển lên xuống chỉ dành cho duy nhất một câu hỏi nhảy rap trong đầu, rằng có khi nào anh ta đột ngột xuất hiện không nhỉ? Mỗi khi thang máy dừng lại ở một tầng nào đó để đón khách mới, tôi gần như nghẹt thở vì hồi hộp! Dù thực sự tôi chẳng còn nhớ một chi tiết nào trên gương mặt anh ta, anh ta chỉ là một gã đàn ông bình thường, quần tây áo sơmi và tôi cũng không dám chắc màu quần ấy là màu gì, xanh rêu hay lông chuột, và sơ mi thì trắng ngà hay trắng sáng, “trắng sạch” hay “trắng sạch như Tide”? Vậy mà anh ta lại ám ảnh tôi. Tôi nghĩ cũng chưa chắc khi gặp tôi, anh ta dám làm quen và nối kết lại câu nói dang dở hôm nào, rằng: “Này cô gì đó ơi, hình như cô quên... !”. Nhưng “chưa” không có nghĩa là “không”. Vậy nên, có thể nói, tôi đang bị buồng thang máy ám ảnh.

Thảng hoặc, tôi a dua theo các nữ đồng nghiệp đi shopping. Những siêu thị mênh mông và ê hề hàng hóa mang đến cảm giác thèm muốn hơn là thỏa măn. Đơn giản vì tôi đang cắc củm nuôi món tiết kiệm trong ngân hàng với niềm hy vọng nó sẽ béo ú vào một ngày tôi chưa bước qua ngưỡng ba mươi chết tiệt. Tôi muốn khi cái ngưỡng ấy lù lù trước mặt, tôi phải có trong tay một căn nhà riêng. Đồng nghiệp khen tôi xinh, điều đó có nghĩa họ nghĩ tôi chỉ cần tận dụng vốn liếng ấy, cố năng động mà đẩy đưa ánh mắt, rồi thế nào cũng xô ngã một anh chàng sa vào vũng lầy. Đến giây phút định mệnh kia, tôi chỉ cần thít vào thân anh ta chiếc áo vét, đâm vào ngực áo anh ta một đóa hồng nhung, siết cổ anh ta bằng chiếc cà vạt - à bằng lụa tơ tằm hắn hoi nhé! Sau đó nghiễm nhiên làm chủ một căn nhà. Tội gì cứ phải lăn lê bò toài đi làm thuê cực nhọc để chứng minh mình là mẫu phụ nữ độc lập? Ôi trời họ đâu biết rằng đấy mới là mục tiêu của tôi. Một phụ nữ độc lập và xinh đẹp, nếu lấy chồng rồi mà vẫn có một ngân khoản riêng kha khá, phòng khi giận dỗi hay cơm canh mặn nhạt còn có cái mà mang ra du lịch cho tươi trẻ tấm thân, được quá đi. Vậy nên tôi cứ cuống cuồng đi làm và âm thầm vỗ béo ngân khoản. Mặc những cuộc shopping vô độ của đám đồng nghiệp nữ đang bị cuốn theo hội chứng “siêu thị cuối tuần”. Mẹ tôi thấy thế hoảng hốt, cho rằng tôi có vấn đề về tư tưởng, và ra sức tẩy não tôi. “Nó không giống con nhà người ta”. Câu ấy bà phát đi phát lại nhiều lần như người ta mở chiến dịch quảng cáo trên tivi, hy vọng mưa dầm thấm đất. Khi chiến dịch phá sản, mẹ xoay qua chơi kiểu cổ điển: Rỉ tai mấy bà bạn trong tổ hưu trí xem có đám nào “tạm được”thì gạ gẫm cho tôi. Chữ “tạm được” khiến tôi chạnh lòng cứ như mình bị xuống giá. Tôi điên tiết bộc bạch mục đích cuộc đời, mẹ nghe xong càng thở dài não nuột. “Dại quá con gái ơi. Để rồi xem, khéo có lúc phải mang cả căn nhà tương lai ra mà khuyến mãi, may ra mới vớt vát được một thằng. Con gái có thì... Vả, mày tưởng đàn ông Việt Nam mê loại phụ nữ chỉ thích cao ngang bằng chỏng chắc?”.

Tôi buồn mất mấy ngày rồi cũng cho qua. Mẹ yêu tôi nhưng tư tưởng của bà đã bị chia ở thì quá khứ. Còn tôi chỉ muốn dựng cuộc đời mình ở thì hiện tại và tương lai. Tôi vẫn chống đối lại mẹ bằng việc ngồi lỳ trong phòng riêng giả vờ ngủ mỗi khi nghe bà gọi tôi “mang nước mời khách nè con”. Bởi tôi biết tỏng loại khách nào, chỉ mấy anh trai mặt mũi lấm lét nhệch miệng cười cầu tài mà bà nhặt ve từ mấy “mối lái” quen biết trong tổ hưu trí chứ gì. Mẹ nào biết làm thế càng làm cho tôi phẫn nộ.

Càng phẫn nộ, tốc độ phóng xe càng điên cuồng. Bây giờ tôi lại là người tới công ty sớm nhất, sớm hơn cả sếp. Sếp mặt nhàu lại vốn tính đa nghi bèn âm thầm theo dõi thói quen bất thường của nhân viên nữ. Tôi không thể giải thích càng không muốn sếp hiểu lầm, đành giết thời gian rỗi đầu ngày bằng cách lên tầng thượng nhấm nháp Lipton thay bữa sáng. Vậy là phải cậy nhờ đến thang máy. Lại chạm phải nỗi lo sợ mơ hồ.

Tuy nhiên, khuôn mặt xạ lạ hôm nào đã biến hẳn. Nhiều tuần trôi qua, nỗi ám ảnh trong tôi cũng phai nhạt dần. Mà dẫu rằng có gặp lại, chắc gì anh ta đã nhớ ra tôi hoặc ngược lại? Nếu anh ta có gọi (mà gọi để làm gì nhỉ?), tôi sẽ giả tảng ngó lơ, xem như không quen biết. Thế là tiêu diệt xong một nỗi ám ảnh. Dù vậy, giờ đây trước khi ra khỏi nhà, tôi đã vướng một thói quen lẩn thẩn là hơn một lần đưa tay sờ phía đằng sau để kiểm tra.

Một lần, trên tầng thượng, vừa nhấp nốt ngụm Lipton vừa lơ đãng nhìn giọt nắng đầu ngày lăn dài trên vòm lá, bỗng tôi nghe một giọng thì thầm bên tai: “Này cô gái, có ai đó rất hay nhìn cô từ phía sau...”. Tôi phút chốc nghẹn thở, len lén ngoái đầu nhìn theo hướng hất hàm của người phục vụ. Qua rất nhiều dãy bàn, tôi thấy có một người đàn ông đang chăm chú cúi mặt xuống tờ báo. Giả vờ chăng? Tôi hoảng hốt đứng lên, lập cập tiến dần về phía cửa. Thang máy đây rồi, tôi đưa tay bấm nút vội vã như muốn thoát hiểm. Nhưng trời ạ, bên trong thang máy, lù lù một anh trai đứng sẵn tự khi nào. Giương đôi mắt to quỷ quái như muốn nuốt chửng lấy tôi, anh ta khẽ mỉm cười: Này cô, hình như cô quên.... Anh ta chưa nói hết câu, bỗng dưng tôi nghe tiếng bước chân rầm rập chạy đuổi theo sau lưng cuống quýt. Kẻ lạ mặt ban nãy ở căng tin đang thở hổn hển, đôi mắt ánh lên tia kỳ quái: Này cô, hình như cô quên...

Tôi mắc kẹt giữa hai người đàn ông, chết sững? Thế nhưng hai kẻ lạ mặt đã không cho tôi chết, dù trong vài giây. Họ nhanh chóng kết nối lại những câu dang dở ban nãy. Kẻ ngoài thang máy nói: ...Hình như cô quên... chiếc ví trên bàn. Tôi lí nhí chưa kịp cảm ơn thì kẻ trong thang máy bồi thêm một cú dứt điểm: Hình như cô quên... tôi rồi sao?. Tôi chỉ còn biết kêu trời. Hắn ta đấy- Cái bóng ma ám ảnh đấy! Có chết cũng không thể quên.

Tôi đã tìm thấy chàng trai của đời mình. Bây giờ, nếu ai hỏi tôi sợ nhất thứ gì, tôi vẫn nói: Thang máy. Nhưng nếu hỏi tôi yêu nhất cái gì, tôi cũng khe khẽ trả lời: H... m... Thang máy!

(Báo Văn nghệ trẻ)

Đá cuội đỏ

Mẹ tôi xếp gạo, muối vào gùi, bảo: “Mang lên cho thằng Dìn”. Dìn là em trai tôi, năm nay mười sáu rồi nên cho nó đi thay một vụ ong trên Phạ Lấu. ở Tả Choóng nhà nào cũng nuôi ong. Cứ đến vụ ong là cả bản vắng ngắt vắng ngơ, còn toàn đàn bà với trẻ con, đàn ông lên rừng canh ong hết.

Trời tối hẳn tôi mới tới chỗ Dìn. ở rừng, mặt trời lặn là sương xuống, đè nặng trình trịch trên tán cây. Dìn dựng lều dưới gốc cây sồi già ngoài bìa rừng, ong xếp thành dãy ngoài chỗ trống.

Sương phủ xuống rất nhanh, chỉ một lúc đã không nhìn thấy tổ ong đâu. Sương tạt cả vào lều. Ngoài mái lều che tạm bằng lá cọ, sương rơi xuống thành giọt.

Dìn vừa chất lửa to đốt cơm lam vừa kể: “Đêm qua có con gì vào ngủ cùng mà em không biết, sáng nay thấy còn một túm lông dính ở cổ”. “Mày ngủ có quay mặt vào lửa không?”. “Lúc đầu thì có, sau mỏi quá lại quay ra ngoài. Nhưng làm sao cơ?. “Lúc ngủ phải quay mặt vào lửa thì mới không lo ma dại bắt đi”. “Thật thế à?”- giọng Dìn đã bắt đầu run. “Chứ còn gì! ma dại muốn bắt ai thì phải đi vào mồm người ấy mới xuống bụng lôi ruột ra được. Thế mà lúc ngủ ai cũng mơ được ăn được uống, thế là há mồm ra. Há mồm thì ma có cửa vào rồi. Nếu mày quay mặt vào lửa, lỡ có há mồm ma dại cũng không dám đi qua lửa để vào”. Dìn run thật sự: “Thế thì hôm qua ma dại đến tìm em rồi. Chắc tại em không mở mồm nên nó chưa vào đấy thôi”. Nhìn quanh quất ra ngoài bóng đêm mịt mùng, Dìn hầu như im lặng cho đến lúc đi ngủ. Biết tôi hay doạ mà không lần nào nó nghĩ ra.

Rừng đêm hoang vu. Đầu tháng, trăng chỉ nhú lên mờ mờ chốc lát rồi lặn mất. Lẫn trong tiếng gió là tiếng nước trườn êm ái trên đá cuội. Mỗi bản có một con suối riêng, suối nào mang nước về bản ấy. Người già bảo ngày xưa, lúc con người sống chung với nhau một nơi thì nguồn nước không phải chia năm sẻ bảy ra thế. Nhưng sau này anh em, con cháu đông quá phải chia ra, dắt díu nhau chuyển nhà, chuyển bản có khi xa nhau cả ngày đường. Xa lâu quá thì quen cũng thành lạ, cái gì cũng muốn giành lấy cho mình, kể cả nguồn nước. Thế là suối Phạ Lấu về Tả Choóng, suối Nậm Thào về Nậm Thào, suối Sán Thúng về Tả Chải… chỉ còn chung nhau mỗi cái đầu nguồn…

Đá đỏ làm cho nước như có màu đỏ. Lá rừng rụng xuống cũng ra màu đỏ.

Một đứa bé gái đầu tóc ướt sũng, hai cánh mũi đỏ lự phập phồng, tay sách ống bương to tướng lò dò đi tới. “Này, lấy nước làm gì sớm thế?.” “Cháu lấy cho mẹ”. “Mẹ cháu là ai?”. “Bác không biết đâu”. “Biết đấy. Ai ở Tả Choóng bác cũng biết mà”. “Mẹ cháu không ở Tả Choóng. Mẹ cháu ở trên đỉnh Tả Khâu”. “Sao lại ở tận trến ấy?”. Tiếng đứa bé bất chợt lạc đi, nghe xa xôi như tiếng gió: “Mẹ cháu nằm trên ấy còn rét, chưa ai phải lo lên nương, xuống đồng nên hội nào cũng đông. Đám con trai chưa vợ thằng nào cũng cắp sách vào nách, mặt đỏ bừng bừng từ sáng sớm đến tối mịt, lân la chỗ này, chỗ kia, bắt quen con gái người ta. Bãi Tả Díu rộng thế, toàn người là người, va vào nhau là quen, đưa sáo lên môi, cười bằng mắt là thân rồi.

Năm ấy mới mười chín tuổi, tôi cũng được đứng sau một cái ô đỏ với cô gái đẹp nhất hội, hát hay nhất hội. Cô gái ấy đã thành vợ tôi nếu như sau đấy vài hôm, bàn tay hai đứa còn chưa nguội hơi ấm của nhau, tôi không gặp Lử trên đường dắt ngựa thồ mật ong xuống huyện. Lử rút dao khỏi bao, đặt lên cổ con ngựa của tôi, ngọng líu: “Mộ tra mùa o nứa mà cú khô lái đựa e gá ta là vợ đô. Đồ á rác” (Một trăm mùa ong nữa mày cũng không lấy được em gái tao làm vợ đâu. Đồ áo rách). Mười năm trước, lúc cả tôi và Lử còn chưa thuộc hết lối lên rừng, tôi đã xui Lử đút con ong vò vẽ vào mồm mà mút. Nhà Lử giàu nhất Tả Choóng, bạc chôn đầy dưới mấy chục cái cột nhà. Cậy thế, Lử coi khinh đám bạn cùng lứa, có cái gì cũng chơi một mình. Chơi một mình nên mới không biết ong vò vẽ mà đốt thì người lớn cũng lăn ra ốm mấy ngày liền. Vừa đút con ong vào mồm, Lử đã trợn ngược mắt lên, lăn đùng ra, chỉ một lúc đã đầy một mồm lưỡi. Tôi chỉ khoái được một lúc rồi sợ. Sợ quá, bỏ trốn lên lều canh nương mấy ngày liền. Lử đã ngọng càng ngọng thêm. Từ ấy, cứ anh em tôi ngang qua là Lử xuỵt chó, thế là lại đánh nhau.

Vậy mà tôi còn muốn lấy em gái Lử làm vợ mình. Làm thế thì không được rồi. Nhìn mặt nhau còn nhổ nước bọt thì làm sao gọi anh em với thằng Lử được. Năm sau Mây lấy chồng. Nhà chồng Mây ở Tả Khâu. Ngày Mây mặc váy áo đẹp leo dốc lên Tả Khâu, tôi cũng ngược dòng Phạ Lấu, đến nơi Mây vẫn ngồi cho nước mắt chảy ròng ròng  theo dòng nước. Nước đã trôi đi rồi, cả nước mắt của Mây cũng thế. Nhưng hình bóng Mây vẫn còn, vết chân mây còn in trên vạt cỏ tím, sợi chỉ màu trên dây lưng Mây còn mắc ở bụi cây gai…

Đứa bé gái vén váy cúi xuống dòng nước múc đầy một ống bương, ngẩng lên nói thêm: “Trời lạnh quá, cháu rắc đầy hạt cỏ mà không thấy mọc. Phải có nước ở đầu nguồn Phạ Lấu này. ở Tả Khâu cũng có nước, những Êèm Mí bảo nước Tả Khâu không như nước Phạ Lấu, Êèm Mí lại không phải người Tả Khâu…” Đứa bé lệch người mang ống bương nước quay đi. Tôi định bảo nó để lại bác mang giúp, mà không sao nói được

Ngày xưa, nhà thằng Lử chẳng bao giờ có người đi ong, nhưng mùa ong nào, ống mật cũng chất đầy góc nhà. Mật đòi nợ, mật ăn vạ, mật mua rẻ. Bố Lử cứ để tất cả đấy, đến khi cả phiên chợ không còn ai bán mật ong nữa mới cho ngựa thồ xuống. Đã giàu lại càng giàu, bao nhiêu người nghèo lại nghèo đi. Bao nhiêu năm trời nước dòng Phạ Lấu cạn khô. Muốn có nước ăn người lớn trẻ con phải đi cả ngày, ra tận sông mới gùi về được. Năm ấy bất chợt lũ về. Lũ như bầy hổ đói tranh ăn, dâng cuồn cuộn, qua một đêm đến sáng đã không thấy làng bản đâu, chỉ loáng thoáng nhấp nhô những mái nhà rũ rượi dưới mưa. Ông Lù bó Lử, ngồi nhìn trâu bò vừa bắt nợ về lóp ngóp bơi đi tứ phía không làm gì được, tức quá, mang con dao sáng loáng ra đầu hồi, đứng giữa trời mà chửi. Ông chửi trời, chửi đất, chửi rừng núi, suối sông. Ông càng chửi trời càng mưa lớn. Sau lũ người nghèo nhìn đồng thấp, đồng cao dày một lớp phù sa đỏ, dẫm lên mềm như đống trấu ủ mà mừng. Mùa đến thế nào cũng nuôi đủ cả nhà rồi. Hết mưa, người ta mừng thì ông Lù ốm. ốm ba ngày, bảy ngày không dậy được, cả tháng không dậy  được. Vợ con đi gọi thầy mo về. Thầy mo bảo phải chuyển chỗ ở, phải quay hướng nhà. Vậy là cả nhà gồng gánh bỏ Tả Choóng mà đi, không nói với ai một lời.

Tôi gùi mấy ống mật đầu mùa về bản. Trong gùi có cả viên đá cuội đỏ bầm như máu. Đi được một đoạn chợt thấy gùi trên vai nặng trĩu như có ai đi sau vít xuống. Viên đá cuội đã ngả sang mầu nâu, chẳng khác gì cuội cuối dòng.

Sau lưng tôi,  tít xa kia, ngửa mặt lên vẫn thấy Tả Khâu còn sương mù phủ trắng vấn vít. Những con chim lớn, sải cánh dài, lao vun vút vượt qua đỉnh núi.

Lần đầu tiên gặp nhau ở hội xuân, Mây bảo: “nghe tiếng sáo của Sính ai cũng muốn thành con chim bay thật cao, thành mũi tên lao về phía mặt trời”. Và tôi đã hứa chỉ thổi sáo cho mình Mây nghe, từ ngày này qua ngày khác. Ngày Mây theo chồng ngược dốc Tả Khâu, tôi đã ném cây sáo vào bếp lửa.

Tôi đi như chạy. Dưới kia, sau lớp giang ken dày, nước nguồn Phạ Lấu vẫn lặng lẽ chảy về Tả Choóng.

(Báo Văn nghệ trẻ)

Copyright by