Truyen ngan Bao Van nghe_7

Mục lục

Học trò cá biệt 2

Người đàn bà đa tình_ 5

Bảng lảng mây chiều_ 11

Vải màn_ 16

Khúc giã biệt 22

Vườn xưa_ 28

Quãng đời xưa in dấu_ 33

Đầu ghềnh cuối bãi 38

Chuyện vui của ông già buồn_ 44

Sự cố_ 54

Ngờ vực 57

Mây về ngàn_ 60

Sau tang lễ 65

Sau khi lãnh thưởng_ 69

Những người yêu tôi 73

Tin vào cuộc sống_ 75

Nhỡ đò_ 77

Đồng tiền trong tay mỗi người 80

Cơn mơ diều sáo_ 87

Trước và sau phiên phúc thẩm_ 92

Chiếc xe đạp_ 98

Thiếu nữ bên sông_ 100

Thiêu thân truyện_ 103

Thiếu nữ bên sông_ 108

Chung kết 111

Đợi sáng_ 116

Nhẫn_ 118

Mưa dài 123

Hoa mộc vương_ 129

Học trò cá biệt

Bệnh gan chuyển biến chậm, đêm khó chợp mắt làm cho quầng mắt của cô Liên Hương trũng sâu, thâm lại in rõ dấu vết của những đêm mất ngủ, thần sắc nhược nhã hiện trên ánh mắt vàng nhạt, mái tóc khô xác. Phong, học trò cũ đến thăm. Ngày đến thăm cô, không hiểu anh ta nói gì, yêu cầu những gì với bác sĩ điều trị mà ngay sau khi anh ta rời bệnh viện thì buổi chiều hôm ấy cô Liên Hương được  chuyển sang căn phòng thoáng mát với chế độ điều trị và chăm sóc được tăng cường. Đơn thuốc được  thay đổi cả thuốc uống và thuốc tiêm, có những loạt đắt tiền phải mua ở cửa hàng tân dược ngoài thị trường. Tủ thuốc bệnh viện không có những loại thuốc ấy để điều trị cho bệnh nhân theo chế độ bảo hiểm như cô. ông bác sĩ già có gương mặt phúc hậu bảo cô ký nhận vào hoá đơn mua thuốc. Cô Liên Hương dò hỏi giá thuốc, ông ôn tồn bảo: “Không phải lo ngại về tiền thuốc, cứ yên tấm mà điều trị cho mau lành bệnh”. Thế rồi vị bác sĩ ấy mỉm cười, nói lấp lửng: “Bà là người gặp may mắn”. Cô giáo Liên Hương không hiểu hết ẩn ý của lời nói ấy. Cái điều may mắn suy ra thì đúng, nó hiện diện với cô: những cơn sốt đã bị đẩy lùi, miếng cơm đã thấy ngon miệng, đêm đã chợp mắt được  ba bốn tiếng, trong bụng bớt chương chướng ậm ạch. Vả lại cô không phải quá lo lắng vì số tiền thuốc mua ngoài thị trường, bởi từ trước đến nay cô vẫn giữ nếp sinh hoạt chi tiêu chừng mực phù hợp với đồng lương, hàng tháng dành một khoản tiết kiệm phòng khi ốm đau bất trắc.

Ngày xuất viện, cô giáo Liên Hương lại gặp bất ngờ khác. ông bác sĩ già trao cho cô ngót một triệu và bảo: “Anh Phong nhờ tôi thanh toán tiền thuốc thang viện phí cho bà. Anh ấy cẩn thận dặn, còn thừa đồng nào nhờ tôi trao lại cho bà khi ra viện và thưa giùm, biếu cô giáo để bồi dưỡng cho mau lại sức”. Cô Liên Hương bối rối, cảm kích, dè dặt cầm tiền và nói lời cảm ơn.

Nửa tháng, trước ngày phải nằm bệnh viện, cô Liên Hương nhận được  giấy mời dự hội lớp của học trò cũ lớp 12Đ mà cô làm chủ nhiệm. Chúng đã ra trường 15 năm. Giấy mời ghi rõ tên, chữ ký của lớp trưởng cũ của lớp. Sau đó mấy lần cô nhận được  điện thoại của Phong. Phong cho cô biết, hội lớp được  tổ chức vào tháng sáu, bởi tháng sáu đặc biệt lắm. Tháng sáu năm nay cũng không khác tháng sáu mười lăm năm trước là bao. Vẫn là tán phượng đỏ rực dưới nắng hè chói chang, phượng vô tư nhắc nhở một thời cắp sách, một thời để nhớ. Vẫn là tiếng ve dắng dỏi như giai điệu trôi xuôi của ngày hè, giai điệu tạm biệt mái trường với những kỷ niệm để đời. Phong mong cô về dự hội lớp, bởi sự có mặt của cô giáo chủ nhiệm sẽ gợi lại những kỷ niệm. Phong là thành viên của ban  liên lạc hội lớp. Gần ngày hội lớp, điều không may xảy ra với cô Liên Hương. Thời tiết thay đổi bất thường, tự nhiên cô bị lên cơn sốt cao và rồi cơn nọ nối cơn kia khiến người váng vất, cơ thể mệt mỏi bải hoải, miệng đắng ngắt vì căn bệnh cao men gan đã chớm phát từ năm ngoái, nay đột ngột tái phát. Men gan tăng cao đến mức báo động dễ chuyển thành thể viêm gan nguy hiểm, đẩy cô vào bệnh viện, phải truyền nước, truyền đạm nên không về dự hội lớp.

Năm tháng trôi đi, những gương mặt học trò để giáo viên chủ nhiệm còn nhớ đó là những cán bộ lớp, những trò giỏi và nhớ lâu hơn, không quên được  lại là những học sinh cá biệt gây biết bao rắc rối, phiền toái đối với lớp chủ nhiệm. Phong là một trò cá biệt ngày ấy.

Năm học cuối sắp, thầy dạy môn Sử mái tóc hoa râm xoã xuống trán, lắc đầu quầy quậy, phàn nàn với cô Liên Hương: “Ba lần kiểm tra, ba lần Phong đứng trước bảng, mặt ngây ra bởi nó không học bài. Bị điểm 1, nó bảo được  cây gậy vượt Trường Sơn. Điểm 2 ư? Nó nói được  xơi món ngỗng đặc sản”. Muốn nghỉ tiết học nào, Phong xoa đẫm dầu Con hổ lên má lên cổ. Mùi dầu cao hăng hắc bay ra xộc vào mũi, nó xin với thầy, cô: “Em trúng gió, xin phép nghỉ tiết học”. Lần đầu Phong xin phép, thầy cô giáo ái ngại tưởng nó ốm, nhưng rồi nó diễn trò “phải gió” nhiều lần nên chẳng qua mắt nổi ai. Cô giáo dạy môn Giáo dục công dân đã thẳng thừng châm biếm: “Học sinh lớp 12 ở lứa tuổi 17 bẻ gãy sừng trâu, sao mà hay ốm vặt như bà ốm nghén thế này?” Nhưng rồi bởi lòng tự trọng của nghề giáo bảo cô, chẳng nên níu kéo kẻ không hứng thú học làm gì nên đã chấp thuận cho Phong nghỉ học. Cô dạy Địa giận Phong lười học thường xin nghỉ tiết học của mình, lại hay nói chuyện riêng, giọng ồm ồm - tuổi mười bảy nó vỡ giọng, cô uốn làn môi, giọng luyến láy bổng trầm: “Anh Phạm Phải Gió lên bảng”. Cả lớp cười ồ. Từ đó Phong mang cái tên “Phong Phải Gió”. Tuần sau, trước giờ Địa lúc cả lớp ra chơi, Phong bí mật, mau lẹ phết một lớp mỡ bò lên mặt bảng, làm cho phấn viết không thành nét, cứ trượt hoài trên mặt bảng. Cô dạy Địa bực lắm, đoán có trò tinh quái nhưng không bắt được  tận tay, day tận mặt nên đành chịu phải nuốt giận trong lòng rồi giận dỗi, mặt nặng như chì, phăm phăm bước ra khỏi lớp. Đến buổi sinh hoạt lớp, Phong bị phê bình lười học các môn xã hội, lại còn hay tót qua cửa sổ trốn tiết học. Không chối được, nó phải nhận khuyết điểm. Cái Liễu đáo để, nhểu môi chọc tỉa: “Nhận rồi cho vào túi hay vào cặp”. Phong im lặng vẻ nén chịu nhưng rồi ngay buổi học hôm sau, nó bắt một con sâu róm đen xì, dài như ngón tay nhét vào cặp sách cái Liễu. Vào giờ học, sâu róm chui từ trong cặp bò lổm ngổm trên mặt bàn, Liễu rú lên hết hồn như gặp đại họa, cả lớp bò ra cười náo loạn. Phong coi thường môn xã hội nhưng lại thích và tiếp thu nhanh môn học tự nhiên. Môn Toán, Lý, Hoá thầy giảng xong bài, ra bài tập tại lớp, nó giải nhanh nhoay nhoáy, thành ra mấy đứa con gái muốn ngồi gần bàn thằng Phong, coi nó như cái phao cứu sinh trong giờ kiểm tra môn tự nhiên. Cái Hiền môi đỏ mọng, xinh gái thích ngồi cùng bàn với Phong.

Một việc xảy ra với Phong làm cô Liên Hương không quên. Giờ học ấy kiểm tra giấy môn Giáo dục công dân, Phong gác bút, xoài người ra mặt bàn cho thư giãn rồi lơ đãng đưa mắt bâng quơ nhìn cả lớp hí hoáy làm bài. Mắt nó vô tình “chộp” được  cái cảnh tay lớp phó mở vở lấm lét quay bài. Giờ ra chơi, Phong ồm ồm lật tẩy: “Lớp phó quay bài siêu phàm, mở vở nhanh như trộm”. Lớp phó tức điên, dáng quả đấm vào mặt Phong. Phong chẳng vừa, lao vào cuộc ẩu đả. Trong giây lát, lớp phó bị dính một quả đấm trúng sống mũi, máu cam đỏ ối trào ra. Vụ ấy cả hai bị hình thức kỷ luật cảnh cáo trước toàn trường, cô Liên Hương bị phê bình trước Hội đồng nhà trường về việc quản lý giáo dục chưa tốt và có trách nhiệm triệu tập hai vị phụ huynh có con hư để phối hợp giáo dục. Chiều hôm ấy, Phong tìm ngay đến nhà cô, nó thập thò mãi ngoài cửa rồi rụt rè bước vào nói: “Mong cô tha thứ, em trót mạnh tay đánh bạn, xin hứa sẽ không bao giờ xảy ra lần nữa. Cô đừng triệu tập và thông báo cho bố vài dì em biết. Bố em dữ đòn lắm”. Không triệu tập bố mẹ nó là trái với quyết định của Hội đồng kỷ luật, Cô Liên Hương lưỡng lự, bối rối. Phong nằn nì không thôi: “Xin cô tha thứ”. Nhìn ánh mắt hoang mang lo sợ của Phong cô biết nó đang khẩn cầu mong được  bao dung che chở. Nó rưng rưng nhìn ánh mắt đang dịu của cô chủ nhiệm. Cô Liên Hương lẳng lặng nhè nhẹ gật đầu. Phong thở phào, cảm giác được  an toàn làm nó nhẹ nhõm sung sướng cứ như thể mình là người duy nhất trong lớp giành được  điểm 10 trong một bài kiểm tra cực khó, nó nấn ná ngồi lại bên cô như kẻ bộ hành nhọc mệt giữa trưa hè muốn ngồi lâu lâu dưới tán cây rợp bóng mát. Phong chậm rãi thổ lộ: “Em biết mình còn nhiều khuyết điểm làm cho cô chủ nhiệm buồn. Em sẽ phải thay đổi”. Phong giãi bày về việc nó học lệch vì nhằm hướng thi khối A. Cô Liên Hương khuyên nó phải học đều các môn tự nhiên và xã hội để vượt qua cửa ải đầu tiên là kỳ thi tốt nghiệp phổ thông. Phong lặng yên lắng nghe, đôi mắt có vẻ đăm chiêu u ẩn như ẩn chứa suy nghĩ mông lung có chiều chín chắn đang hình thành đang cựa quậy lớn lên.

Việc Phong Phải Gió bị cảnh cáo toàn trường chẳng khác gì thông tin đại chúng được  loan trên đài trên báo. Tin này lập tức bay đến tai bố của Phong và bà mẹ kế. Hôm sau, vừa bước chân đến cửa, bà bốp chát ngay: “Chao ôi! Tưởng là được  ăn học sẽ ngày một tấn tới, ai ngờ lại thành thằng côn đồ hung hăng, bị bêu riếu làm ô nhục bố mẹ”. Ông bố mặt đỏ lựng vì những hớp rượu, mắt vằn lên như báo trước một trận đòn không tránh khỏi. Phong thừa hiểu, thanh minh lúc này bố nó và bà dì chẳng thèm nghe. Nỗi tủi nhục dâng lên chẹn ngang lồng ngực. Dì nó cứ láy đi láy lại: “Thật nhục nhã”. Trước ngưỡng cửa của tuổi trưởng thành, người ta dễ tự ái. Cái khôn và cái dại đùn đẩy nhau. Tự ái và tự trọng liên minh với nhau. Uất ức quá, không chịu nổi, Phong quay đầu bước nhanh khỏi nhà để lại đằng sau tiếng cười khanh khách giễu cợt cùng lời nói như xua đuổi, như thách đố của bà dì: “Giỏi thì cứ đi cho khuất mắt”. Phong lang thang ngoài đường, bước chân vô định. Khuya khoắt đi qua đoạn phố vắng bên hồ, lũ gái tưởng khách ăn sương, lả lơi chèo kéo mời mọc, phải bước mau, bàn chân rã rời. Đói bụng, người bải hoải đành gõ cửa nhà bạn xin ngủ nhờ. Mấy đứa bạn cùng lớp ái ngại với tình cảnh của nó, đứa cho bữa ăn, đứa dúi cho năm bảy nghìn, đứa cho vài ba chục. Ông bố của Phong chẳng biết con ở đâu mà tìm, bà dì ghẻ thì bảo: “Mặc xác bó. Ba ngày, rồi năm ngày, rồi một tuần Phong không về nhà, nó tâm sự với bàn về dự định thôi học rồi xin làm thuê làm mướn kiếm sống. Chuyện Phong muốn bỏ học đến tai cô Liên Hương làm cô nghĩ ngợi lắm. Nó thôi học sẽ nhẹ gánh cho giáo viên chủ nhiệm, bớt đi bao nhiêu là rắc rối phiền toái làm ảnh hướng đến phong trào thi đua của lớp. Nghĩ đi thì thế, nghĩ lại thấy tiếc cho trò mười hai năm ăn học, sắp đến ngày rời ghế mái trường phổ thông như cây sắp đến ngày ăn quả lại phải bỏ học dở dang. Thời buổi này không học hết lớp 12, không cầm mảnh bằng tốt nghiệp phổ thông trong tay, khi xin việc chẳng được  thuận lợi như người ta, thiệt thòi lắm. Việc Phong bỏ học cứ ám ảnh, khiến cô Liên Hương bứt rứt, trong lòng dần dà dấy lên niềm ái ngại thương cảm. Thế rồi chuyện thường tình diễn ra, những người cùng ngõ phố tò mò hỏi han bố của Phong về việc thằng con mấy ngày vắng nhà. Thái độ và ánh mắt của họ nhìn ông như phê phán trách móc, chẳng khác gì một áp lực ép ông tìm con. Ông ngỏ lời với cô Liên Hương giúp mình tìm kiếm thằng Phong. Cô Liên Hương mừng vì đã có cơ hội mở cánh cửa đón Phong về nhà. Ngay hôm ấy, cô tức tốc đi tìm và đã thuyết phục được  nó trở về nhà, tiếp tục đến lớp. Rồi, cô khuyên ông bố: “Giáo dục bằng sỉ nhục và đòn roi không phải là phương pháp tốt đối với con nhất là khi chúng đã ở lứa tuổi mười bảy, mười tám”.

Hoa phượng đã nở đỏ như mâm xôi bày trên tán lá, những chú ve kim đã bắt đầu thi thố tiếng kêu thanh mảnh của mình trong những kẽ lá cây phương, cây bàng, cây xà cừ ngoài sân trường dãi nắng. Chỉ còn gần một tháng nữa là đến kỳ thi tốt nghiệp phổ thông, Hội đồng nhà trường họp để xem xét, quyết định những học sinh không đủ điều kiện đi thi. Buổi chiều hôm ấy cũng là phiên lao động định kỳ quét dọn vệ sinh sân trường của học sinh lớp cô Liên Hương. Mấy đứa tò mò, bí mật thập thò ngoài cửa sổ hành lang phòng họp để nghe ngóng. Khi xem xét trường hợp của Phong, lý lẽ của một vài thầy cô dạy môn xã hội đanh thép như quan toà luận tội: “Em Phong học lệch, coi thường môn xã hội, kiến thức rỗng lại đã từng bị cảnh cáo toàn trường, mới đây bỏ nhà phát vãng như khách giang hồ, nghỉ học hàng tuần, như thế thật đáng ngại, đáng ngại, không đủ tiêu chuẩn thi tốt nghiệp. Vả lại, có chiếu cố cho đi thi sẽ trượt là cái chắc, làm ảnh hưởng đến tỷ lệ thi đua”. Các thầy cô giáo dạy môn tự nhiên thì bảo Phong học khá Toán, Lý, Hoá. ý kiến cho và không cho đi thi giằng co nhau. Cô Liên Hương đứng dậy từ tốn phát biểu: “ý kiến của các thầy cô không sai. Trước hết tôi xin nhận lỗi về phần mình. Nhân đây xin thưa với Hội đồng, là giáo viên chủ nhiệm tôi có điều kiện được  biết gia cảnh em Phong. Mong các thầy cô cho Phong một cơ hội, cơ hội được  thi tốt nghiệp. Tôi xin hứa có trách nhiệm nhiều hơn với em Phong trong những ngày tới”. Lời nói của cô chủ nhiệm làm nghiêng lệch cán cân, Hội đồng nhà trường đồng thuận cho Phong được  quyền thi tốt nghiệp phổ thông. Ngay sau đó, Phong được  bạn bè tường thuật lại cuộc họp. Biết chi li chuyện vừa diễn ra trong cuộc họp, nó tìm gặp cô Liên Hương, nói lúng búng: “Em may mắn được  học cô”. Mắt Phong rơm rớm nước làm cho khoé mắt nó thật trong trẻo. Biết Phong đang xúc động, lúc này không phải là lúc nặng lời phê phán, cũng chẳng nên thuyết lý dài dòng làm gì, cô Liên Hương lựa lời, giọng cô như trò chuyện tâm tình: “Phong  nên người là niềm vui của cô đấy, phải vượt lên chính bản thân mình em ạ”. Nó im lặng, thả mãi ánh mắt vào khoảng không xa xăm vẻ nghĩ ngợi, nung nấu suy tư. Rồi, đột nhiên nó ngước nhìn cô, mắt rân rấn nước, chậm rãi nói: “Em sẽ cố gắng để làm được  điều cô mong mỏi”. Hôm sau cô Liên Hương gọi Phong đến nhà để phụ đạo nhằm lấp lỗ hổng trong những ngày nó đã bỏ nhà, nghỉ học, hướng dẫn nó lập thời gian biểu, hướng vào trọng tâm kiến thức của môn phải thi. Cái Hiền môi mọng, cái Liễu đáo để và mấy đứa con gái hay làm đỏm, chúng đua nhau cài những bông phượng đỏ rực trên mái tóc, rủ nhau cùng xin học ghé với thằng Phong tại nhà cô. Năm ấy Phong vượt qua kỳ thi tốt nghiệp phổ thông rồi trúng tuyển thi Đại học. Cuối hè, cô Liên Hương chuyển công tác về Hà Nội. Cô trò từ sau năm ấy ít có cơ hội gặp mặt. Đôi lần lên Hà Nội, Phong đến thăm cô Liên Hương. Vì hoàn cảnh gia đình, Phong không theo Đại học mà làm phụ nề rồi theo nghề thợ xây. Một đứa bạn cùng lớp, thi trượt Đại học bảo: “Tiếc thật! Phong bỏ đại học. Phong theo tốp thợ nay đây mai đó xây dựng nhà cửa, nước da đen đúa vì nắng gió. Trải qua dăm năm gian nan vất vả, tay nghề khá lên, Phong lập đội xây dựng tư nhân. Đội xây dựng lớn lên thành công ty nhận những hợp đồng xây dựng bạc tỉ. Công việc quản lý và thi công đòi hỏi phải có chuyên môn, Phong học hàm thụ Đại học rồi trở thành Giám đốc công ty có ba trăm cán bộ, công nhân viên.

Cô Liên Hương ra viện được  mươi ngày, Phong cùng vợ - cái Hiền môi mọng, bạn học thuở trước - bế đứa con kháu khỉnh đến thăm cô Liên Hương. Phong lễ phép nói: “Đến nay em vẫn còn nhớ lời cô: Phong nên người là niềm vui của cô”.

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Người đàn bà đa tình

Thật là éo le! Chẳng hiểu trời đất xui khiến thế nào  mà anh và Cẩm – hai kẻ “tình địch” lại ở  chung một chỗ.

Hôm về đơn vị mới , anh sững sờ khi giáp mặt Cẩm. Hắn vẫn lòng khòng, đôi mắt to đảo liên láo không chủ định  vào một chỗ nào , nhìn anh không biểu lộ thái độ . Anh tự nhủ “Mình  phải bình tĩnh!” . Nhưng chuyện  xưa  cũ  vẫn lộn về khuấy tung  sự an bình bấy nay.

Bấy giờ, quân giải phóng đang giằng co  với địch ở Quảng Trị. Một số sư đoàn khẩn cấp vào bổ sung cho mặt trận đến nỗi an dưỡng cũng cắt  bớt thời gian không được ba tháng như trước.

Mười lăm ngày sau đơn vị anh lên  đường. Chặng hành quân Đại Từ , Thái Nguyên đến Thường Tín, Hà Tây chẳng ai hỏi ai! Tất tất công việc liên quan chỉ dùng hành động ra hiệu kiểu người câm . Có một lần vượt lũ ở Hà Tĩnh vì trượt  chân, Tâm loạng choạng! Cẩm  đi gần đó nhoài  người  giơ tay ra  quát: “Tâm!  Bám vào!”. Tâm giơ tay ra , nhưng nhìn thấy mặt hắn vội  rút  ngay lại, người anh ngã nhào luôn theo dòng nước. May con lũ nhỏ chỉ cuốn  một quãng ngắn, anh túm được  cành cây leo lên bờ. Các đồng đội cười trêu một trận! Anh thì ngượng còn Cẩm lại được thể ra điều cao thượng , không để ý.

Hắn hơn anh những điểm gì? Tâm khinh khỉnh ngắm lại khuôn mặt gầy xương xẩu và dáng đi ngất nghểu . Xem ra hắn cũng không phải là đứa hóm hỉnh duyên  dáng gì. Vậy  mà nàng lại say hắn đến  mức như vậy! Thôi quên cha cái chuyện gái gú linh tinh ấy đi! – Tâm tự nhủ: Đường Trường Sơn đâu có đẹp như trong tranh hoặc trong những bài hát. Cả hai đứa là dân miền xuôi nhưng đều  có kinh nghiệm trèo đèo lội  suối dăm năm trên vùng núi. Vậy mà không thể ngờ cứ ngày nối ngày, hôm nào  cũng như hôm nào bị lôi đi, cuốn vào những cuộc hành quân  nặng nhọc vất  vả nhiều khi thấy  khó trụ nổi.

Gần tháng trời lầm lũ. Thỉnh thoảng  lại có tin người này ốm , người kia ngã... Có người sức yếu quá phải tạm tụt lại vào trú ở trạm “Thu dung”. Một anh bạn cùng quê  đột ngột ra đi  trên võng giữa đêm đen rừng già vì một cơn ác tính, sáng ra đồng đội lay gọi mới biết. Nhưng hai gã  cao kều “tình địch” thì vẫn sống nhăn, lành lặn. Họ đang ngầm căng sức ganh đua. Chẳng thằng  nào dại dột muốn  mình ốm đau hoặc tụt tạt lức này để  tạo cơ hội  cho kẻ kia chê  cười! Ấy là  họ lường trước thế. Tiến lên! Chỉ có tiến  lên phía  trước làm sao càng dũng mãnh càng  tốt. Có lúc hai gã còn mong nhau “ sơ ý” trượt chân lăn đại xuống vực cho đỡ vượt  mắt  song rồi  họ  lại tự rủa “Sao hèn thế” và tủm tỉm cười một mình. Đến nơi tập kết cuối cùng trước khi vào thay chốt cho đơn vị bạn, họ được nghỉ  ba ngày. Bên con suối mùa khô nước  nông choèn trong veo ngoằn ngoèo uốn lượn dưới những lùm cây, Tâm thấy nhớ nhà, nhớ mẹ, nhớ em da diết rồi lại nhớ đến cả người con gái phụ  tình mà  đâm trầm ngâm lặng lẽ. Cơn tức  tối  đầy vơi với cái gã mắt ngựa xếch kia lại dâng lên bắt anh trăn trở như kẻ xi tình thủa trước.

Có thể hắn có  cái gì hấp dẫn thôi miên phụ nữ mà anh chưa biết hết chăng ? Nhưng hắn  ve  r vang cao đạo điểm gì mới được? Hắn chỉ là một gã bậy bạ nhăng nhít không có lòng tự trọng! Anh khẳng định vậy. Tâm hiểu tường tận lai lịch cùng những  diễn  biến tình cảm rối rắm của hắn đối với  hai chị em  Lượn từ trước khi quyết định đặt vấn đề với  làng cơ mà.

Phải thừa nhận rằng hắn đã đến với Lượn trước anh. Một khoảng thời gian trên dưới ba năm và như vậy hắn là mối tình đầu của nàng. Hắn cũng yêu nàng say đắm lắm, nhưng theo lối phán xử của anh thì  tình yêu của họ không có nhân tính. Và anh đã coi  thường nàng từ cách  nhìn nhận ấy.

Chị ruột Lượn kể hồi chị 16,17 tuổi, Cẩm và chị yêu nhau. Cuộc tình đầu tiên của cả hai người kéo dài mấy năm. Chẳng biết con tạo xoay vần kiểu gì mà  hắn  bỏ rơi cô chị từ từ đồng thời chuyển hướng sang tấn công cô em và cô em đã đổ kềnh.

Xét phản ứng tự nhiên thoạt nghe, nhiều người cho rằng mối tình giữa Lượn và Cẩm là không thể chấp nhận được. Yêu đương  kiểu gì  mà nhằng nhịt thế. Nhưng khi bình tĩnh lại người ta  sẽ sáng suốt, mở lòng từ bi tha thứ cho qua vì nhận thấy không nên  phán xét  cứng nhắc quá. Tình yêu là thứ nhiều khi rất khó cắt nghĩa. Chị ruột lớn hơn Lượn ba tuổi, người cũng cao to nhưng thô vụng. Đến khi Lượn lớn lên cũng 16,17 tuổi thì hình ảnh chị nàng bị lu mờ dần trước mắt gã trai đa tình kia; bởi hắn thấy cô em phổng phao nữ tính hấp dẫn hơn cô chị nhiều. Vả lại bản  thân cô em cũng  không biết tự khi nàotrong những lần ngồi hóng hớt đôi trai gái đang yêu, nàng  vô tình đánh mất mình, đắm đuối  vào ánh mắt lẳng lơ của gã anh rể tương lai. Trong mắt nàng  khi ấy hắn là người rất ấn tượng. Nàng phải lòng hắn. Nàng còn quá trẻ  mà hắn lại quá từng trải.

Nàng thơ ngây đưa những lý lẽ lạnh lùng biện hộ cjo việc mình làm. Nàng không ngượng ngừng hoặc mủi lòng khi xếp mình vào vị  trí cũ của chị ruột vì nàg xem thường chị mình, rồi thường dùng những lời lè mất hết tinh f nghĩa trong những cuộc cãi vã : “ Bà vụng về đần đột  thế làm sao xứng được với anh Cẩm”!...

Con tim nàng  lần đầu rung nhịp yêu đương. Mối tình thầm kín vụng trộm dồn nén lâu ngày đến lúc được dịp bùng lên dữ dội. Ý thức về tình ruột già máu mủ của cô gái mới lớn bị nhoè đi trước sự tráo trở cáo già của gã trai lơ.

Hai  chị em  yêu chung một chàng trai- chuyện lạ ở cái làng vùng cao heo hút này. Sự việc vỡ lở, gia  đình nàng cấm không cho nàng đi lại với hắn. Nàng  miễn cưỡng phải lánh mặt cẩm vì sức ép của gia đình, bè bạn và  dư luận. Dần dần  hai  chị em bên ngoài như đã bình thường; nhưng trong mắt nàng chị vẫn là người nhiều khiếm  khuyết chẳng dễ để cô em tài sắc vượt trội tôn trọng. Nàng ít trò chuyện tâm sự với chị.

Mùa thu năm 1971 vào một buổi sáng. Anh và một người  bạn thân trước khi lên đường nhập ngũ  cùng nhau qua chào một lượt các gia đình cùng quê cũ Hà Nam. Mẹ và chị em nàng ở nhà, họ có vẻ quý và thương cảm hai chàng trai sắp ra  nơi hòn  tên mũi đạn. Lượn trầm ngâm lặng lẽ nhìn anh. Mắt nàng buồn. Đôi môi bậm chặt đăm chiêu. Tối hôm ấy chị em nàng lên nhà anh...

Ngày  nhập ngũ, Lượn là người tiễn chân anh xa  nhất xa nhất. Anh và nàng đèo nhau bằng xe đạp băng hơn sáu mươi cây số đường rừng. Lúc giã biệt nàng khóc như mưa, dắt xe  ngập ngừng, mặt đẫm nước mắt , nhưng miệng không cất nổi  câu  chào. Lòng anh nặng trĩu thương cảm, ái ngại cho chặng đường  về thân gái dặm trường. Tình  cảm của họ nhen nhóm từ đó.

Nhưng lên đơn vị,  sau một tuần , người ta kiểm tra lại sức khoẻ thì Tâm bị loại ngay, phải quay về ! Hai tuần sau họ yêu nhau.

Anh yêu nàng cuồng si mê dại, mất ăn mất ngủ. Một ngày không thấy mặt , anh vào ra ngơ ngẩn. Họ thường gặp nhau sau những  bữa cơm tối. Thời gian bên nhau bao nhiêu cũng thấy ngắn. Họ thường nắm tay nhau sóng  bước trong đêm dọc theo quốc lộ 24A. Họ thú nhất đưa nhau ra đứng tựa trên cây cầu bắc qua  con suối lớn. Mùa Hạ , mùa Thu nước dâng cao nhiều trắng xóa đổ ầm ầm phía dưới, lũ lớn cuốn theo không biết cơ man nào là gỗ củi  từ trên dãy thu  tinh lăn   xuống. Mùa đông khô hanh nước cạn có khi  chỉ ngập đầu gối ,  chảy róc rách hiền dịu  thanh bình. Hai cây   gội tán  rộng sum suê trên cao, những đêm trăng tỏ thường giấu họ dưới bóng của mình!  Thường thì chưa nói với nhau được bao nhiêu câu chuyện đầu Ngô mình Sở họ đã nghe thấy tiếng gà gáy điểm canh một nhắc phải chia tay. Có lần nàng sổ mũi cảm sốt  sơ sơ, anh bận việc  chiều hôm sau mới tới. Nàng làm mặt dỗi ngoảnh đi không nhìn. Anh xuýt xoa  vừa cười vừa xin lỗi thì nàng ngủng nguỷnh                                                                  nói những lời  tức tưởi trách móc:

-Thương! Thế mà bảo rằng thương! Thương cái xương chẳng còn!...

Mắt nàng rưng rưng , anh phân bua dỗ dành mãi  nàng mới quay lại ra cười đùa.

Những lúc như thế, anh chẳng mảy may nghi ngờ rằng  nàng không yêu anh. Nàng mệt mỏi duỗi dài trên  giường . Anh đưa đôi bàn tay thô ráp của mình  áp vào đôi má mịn màng căng hồng đang  bừng bừng, mấy ngón tay lướt nhẹ trên cặp môi khô rộp mọng đỏ . Nàng thở dài! Nghe tiếng thườn thượt rồi chúm môi lại nũng nịu chờ đợi. Cặp mắt  giương to long lanh, hai hàng mi cong chớp chớp! Phút say sưa vụng  trộm chớp nhoáng giữa bạch nhật chỉ  có hai đứa trong phòng làm họ ngây ngất. Và tình yêu đối với họ lúc ấy  cứ ngỡ đã vĩnh cửu trường tồn.

Ở trên đời này có những người đàn bà mà nhiều người đàn ông mới thấy lần đầu đã bị hút hồn! Người ấy là nàng! Nói nàng đẹp nghe chính xác hơn là nói  nàng xinh. Cái đẹp là bao hàm những gì ưu tú của sinh thể, còn cái xinh nhiều khi chỉ nêu lên một phần chưa  đầy đủ , chưa hoàn hảo. Nàng cao lớn nhưng ngắm nàng  vẫn thấ y toát lên dáng vẻ thanh thoát mềm mại . Qua lượt áo  gụ đen mỏng may khéo, thân thể nàng hiện lên vòng eo hợp lý lấp ló phô bày vẻ đẹp tự nhiên đầy nữ tính rực rỡ và khêu gợi. Những lúc nàng di chuyển. Đôi bầu ngực  căng tròn hơi trễ nhung nhinh đung đẩy gợi cho trí tưởng tượng những gã trai mới lớn bao tò mò khao khát. Với Tâm, đó là một sự tấn công thần kinh đặc biệt mỗi khi hai người chạm nhau. Dù không mày may động ý dục tà vậy mà cũng đã nhiều lần không cưỡng nổi! Anh thường vòng tay qua  cái eo lưng thon mềm mại trong những lúc vắng vẻ. Nàng không nhúc nhích , mặt ngay như tượng  gỗ nhưng tiếng thở thì rất dài. Người Tâm run  cầm  cập, trống ngực anh thình thịch cho  đến tận lúc tưởng sắp đứt hơi vì những cái hôn dài rồi mới trở lại bình thường!...

Lượn giống mẹ nhiều hơn giống cha. Mẹ nàng gốc người làng Ngọc Hà, Hà Nội và nàng rất hãnh diện về xuất  sứ đó. Mặt  nàng không thấy nét khiếm khuyết. Đôi mắt to, đen láy sắc lẹm luôn long lanh. Cặp mày lá liễu chăm tỉa vòng trên đôi hàng mi dài  cong vút và cái mũi dọc dừa thuôn thẳng thanh tú tôn thêm vẻ kiêu sa. Da  nàng sáng mịn được giữ tránh nắng trong cửa hàng mua bán xã  ánh thêm sắc hồng đôi bầu má đẹp như ngọc trai. Môi  nàng hơi dày, lúc nào cũng như trái cây  mọng chín. Mấy  gã lính pháo binh si tình mới về đóng quân rất năng lượn lờ.

Mẹ Lượn là một người đàn bà lẳng lơ! Từ ngày theo chồng về nông thôn mới thỉnh thoảng tập ra đồng. Vì  có nhan sắc nên được chồng yêu chiều, đến bây giờ yếu sức càng ngại công việc  chân tay. Chồng mất được vài năm, bà đi lại với một ông người Hà Nội sơ tán. Bà thường thanh minh với hàng xóm láng giềng rằng: “Chúng tôi yêu nhau từ thời chống Pháp do  chiến tranh mà thất lạc bây giờ  mới gặp lại”. Họ  sinh một bé gái khi bà gần năm mươi. Dạo đó mấy ông  già hiếu sắc trong xã ông nào  cũng tấm tắc khen mẹ nàng là “ Một người đàn bà đẹp”. Ba năm sau vì những lý do kinh tế ông  bà cãi chửi đánh lộn thường  xuyên. Họ chấm dứt cuộc tình già đầy tai tiếng rồi mỗi người mỗi ngả.

Nhà Cẩm  không giàu lắm những cũng vào  loại khá giả nếu so sánh nội những gia đình cùng quê lên khai hoang với nhau. Mẹ Cẩm có một số vàng mang từ quê lên lại có quầy hàng vặt  cạnh bến xe ngoài ngã ba .  Bà ta giảo hoạt nhanh nhẹn  còn mẹ Tâm chân chất nông  dân  tham  công tiếc việc không  mánh lới xã giao.

Thấy con trai ra ngẩn vào ngơ, đi đêm về hôm nhiều ;một hôm mẹ Tâm bảo: “Lấy vợ xem tông, chọn chồng xem giống  con ạ! Cứ nhìn thấy mặt con mẹ nó là tao lộn tiết”. Bà nhắc Tâm lưu ý đến đức hạnh, đến lòng chung thuỷ của người đàn bà đối với  chồng. Rồi một lần vì sợ bên nhà Lượn ngăn cản không cho hai đứa đi chơi đêm với nhau. Tâm nài mẹ thỉnh thoảng đến nhà nàng  nói đôi lời sau trước  với mẹ nàng thì bà bực mình gắt lên: “Bố anh mới mất chưa được một năm mà anh  cứ cuống lên! Sợ ế vợ à! Thiên hạ chết hết con gái rồi à!” Tâm tưng hửng không dám nói thêm câu nào nữa!

Vào một  chiều Đông giá lạnh, khi Tâm trở về từ nhà một người bạn phải qua ngã ba. Cẩm biết. Gã cho rằng  Tâm tranh bạn gái của gã nên đã vận động cả bốn anh em trai mình phục đón rồi  bất ngờ  tấn công! Chúng quây quanh Tâm như chiếc đèn cù. May Lượn phát hiện  sớm báo công  an tới can thiệp kịp cho nên hắn chỉ bị gãy hai răng cửa. Còn Tâm phải nằm viện bốn ngày.

Trận đấu không cân sức ấy sau một thời gian mấy tuần  liền, đi đâu trong xã cũng thấy người   xôn xao bàn tán, nhất là đám thanh niên. Ai cũng cho rằng việc bốn người quây vào đánh một người là hèn nhưng rút cụt gia đình Cẩm cũng chỉ bị bồi thường cho Tâm vài trăm đồng và  mấy lời xin lỗi cho có phép. Sau khi  làm  các thủ tục  lo lót với chính quyền xã, bà mẹ Cẩm còn cho họ hàng  con cái đưa tin thất thiệt  lung tung để bôi xấu Tâm.

Rồi Tâm lại  có lệnh  nhập ngũ! Lần này, sức khoẻ của anh tốt hơn và chiến  trường đang cần những tay súng nên tiêu chuẩn sức khoẻ cũng  không khắt khe như trước. Ba tháng sau , anh nhận  được thư nàng, rằng nàng sắp đi lấy chồng. Nàng thề bồi vẫn yêu anh nhưng bị gia đình không đồng ý, nàng đang bị bức hôn.

Mối tình đầu tan  vỡ đã làm anh đau đớn, yếu mềm và tổn hao trí lực. Tinh thần anh hụt hẫng, bước chân anh xiêu vẹo lang thang. Đêm chia tay nàng trước hôm nhập ngũ  nồng nàn  đắm say bao nhiêu thì bây giờ trong lòng Tâm tan nát, chán chường bấy nhiêu. Nàng có thể yêu ai  là quyền nàng và lấy ai cũng được, sao nàng quay lại lấy Cẩm? Bao dày vò, hoài nghi , đôi tay anh   không  muốn nhúng làm bất cứ việc gì. Nhưng lòng tự trọng bắt anh cố gắng thể hiện rằng anh vẫn bình thường  trước mặt mọi người càng làm anh mệt mỏi. Vậy mà bây giờ gã tình địch đáng ghét kia đang từng ngày từng giờ nhơn nhơn trước  mặt anh.

Hơn nửa năm trời trôi qua trên đất Bình Trị Thiên khói lửa, cả đơn vị chẳng ai nhận được tin tức gì về người thân càng làm cho   Tâm thấy thời gian ở chiến trường trôi đi chậm chạp . Buồn cười thật, đã có lúc anh muốn mình đi đâu thật xa nhưng khi đã đi xa thật rồi thì anh lại muốn trở về với gia đình quê hương. Anh và Cẩm biên chế cùng một trung đội bộ binh trên tuyến chốt . Sau hơn  một tháng giằng co với địch, Cẩm bị thương nặng phải đưa về tuyến sau. Chuyện cũ chẳng ra gì,  nhưng dù sao cũng là người cùng làng  .  Tâm nghĩ chẳng nên  cạn tàu ráo máng với  người bị thương chưa biết sống chết ra sao, anh lẳng lặng đi theo Cẩm...   Lúc sắp sang sông, Cẩm vẫy tay ra hiệu cho Tâm ngồi xuống bên cạnh rồi  nói  nhỏ đủ hai đứa nghe:

-Con Lượn nó lại bỏ tôi rồi ông ạ! Cứ tưởng đã ăn nằm  với mình như vợ chồng thì  giữ được nó mà nhầm. Tôi vào đời từ năm 18 tuổi, không tiểu thuyết như ông. Cách đây một tuần gặp thằng  Nhân con ông Đôn mới vào nói : nó sắp lấy một thằng công nhân Lâm nghiệp hơn anh  em mình 10 t uổi không phải đi lính,chân tập tễnh bẩm sinh nhưng nhà nó giàu hơn nhà tôi nhiều.

Mặt Cẩm tái dại  vì mất  máu nhiều song có cái gì hối thúc Cẩm  muốn nói hết mọi điều uẩn khúc bấy nay. Cẩm nghỉ một lát   rồi lại hỏi, giọng nhỏ hơn rất nhiều:

-ông có nhắn gì cho bà già ở nhà không?

Nói gì được, bây giờ viết thư đâu có kịp. Tâm bảo  :

-Thôi  ông cứ yên tâm   ra trước điều trị cho   tốt. Nhắn hộ mẹ  tôi là tôi vẫn rất  mạnh khoẻ là được. Có gì tôi sẽ gửi thư sau. Bây giờ thư từ chuyển nhanh lắm chứ không như năm  ngoái nữa.

Cẩm có điều gì chưa nói hết, cặp mắt   cứ đảo qua đảo lại  chẳng tập trung vào đâu, ngập ngừng :

-Năm kia nhà tôi  xử sự không phải với Tâm. Sau này, tôi cứ ăn năn mãi  nhưng không bắt được với Tâm cho nên hôm nay tiện thể tôi  xin lỗi luôn. Ông phải vào viện  mấy ngày còn tôi răng lợi bây giờ  cũng chẳng ra sao ! Mình đừng nghĩ về cái thời trẻ con ấy  nữa nhé .

Cẩm nói xong câu ấy là gần như hết   hơi. Mắt từ từ nhắm lại buông xuôi thõng thượt như người đã chết. Tâm quay tìm y sĩ, người y sĩ Tiểu đoàn xem mạch xong , kêu vội : “ Đồng  chí Cẩm bị mất máu nhiều và thể lực không tốt rất nguy hiểm đến tính mạng đề nghị trung đội Vân tải khẩn trương qua sông ngay”.

Tâm sững sờ bởi cái tin Lượn  bạc tình với Cẩm, và cả sự cởi mở chân thành của Cẩm cùng với nỗi sợ hãi l o Cẩm chết , bỗng quên hết thù hận. Một lát, nhớ mình  đang ở đâu, làm gì, anh ngẫm nghĩ : Cẩm có thế nào  thì anh với hắn vẫn là hai thằng đàn ông . Chỉ tại Lượn. Mọi sự là ở cô nàng... Anh nắm lấy bàn tay Cẩm  lắc lắc mấy cái rồi tự nhiên bốc máu  khùng lên văng ra mấy câu khinh miệt không biết lúc ấy Cẩm có còn  nghe được nữa không :

-Mặc mẹ nói , cái con bạc tình ấy. Ông gắng  giữ gìn sức khỏe. Nếu phải trở lại miền Bắc thì  gắng làm lại cuộc đời. Đừng hồ đồ như mấy lần trước. Gặp con ấy nói rằng tôi chết ở Quảng Trị  rồi cho nó sướng . Trước khi chết tôi vẫn gọi nó là con bạc tình.

Sau này, nghĩ lại, Tâm bỗng bật cười vì không hiểu sao  lúc đó mình lại  điên miệng đến hài hước như vậy.

Đơn vị của anh từ đó lôi nhau ra hết Cửa Việt  lại vào TRiệu Phong. Giữa năm 1974 lại kéo nhau vào tận Quảng Điển Thừa Thiên rồi đúng ngày 8/3/1975  , ngày mở đầu cho cuộc tấn công vào Thành Huế thì đến lượt Tâm bị thương.

Những ngày sau giải phóng miền Nam, Tâm được chuyển về an  dưỡng tại đoàn 222. Sức khoẻ khá dần lên, anh được nghỉ phép. Hơn ba  năm không được về nhà, anh rất sốt ruột. Thời đó ô tô hiếm lắm. Những gã tài xế bao giờ cũng  được trọng vọng. Xe khách chỉ đến được thị xã Hoà Bình  . Từ đó về nhà còn 26 cây số nữa chỉ có một cách là phải đi bộ. Ông trời thật sáng mắt khi mới cuốc bộ được dăm cây số. Tâm phát hiện một chiếc xe tải đang tung bụi mù mịt chạy cùng hướng . Lột cái mũ tai  bèo  xông ra giữa đường. Tâm hối thúc vẫy . Chiếc IFA    giảm ga từ từ rồi nhẹ nhàng dừng lại! Người lái xe thò cổ  ra giọng oang oang :

-Tâm ơi, lên xe đi!

Quái! Tâm sững người, Lão lái xe nào lại biết tên mình  nhỉ. KHông chậm chễ, tâm leo đại lên ca bin. Cái chân bị thương của anh lại hành hạ  . Nó mỏi nhừ đau đớn làm mặt anh tái đi. Nếu không phải được về thăm mẹ thì anh chẳng tội gì phải liều thế này. Ngoảnh mặt  sang phía  bác tài, vừa định há miệng   cất lời cảm ơn, anh  bỗng a...a... lên rõ dài:

-Thì  ra là ông à!  Ông Cẩm. Mới hơn hai năm trời mà ông đã  kịp thành chủ xế rồi thế này.

Hai thằng thương binh tay bắt  mặt mừng cùng cười nói với nhau cứ  như họ chưa từng là tình địch bao giờ.

-Lấy vợ  chưa? – Tâm hỏi.

-Mới lấy tháng trước, ông ạ. Nhà bên thị xã. Vợ làm ngành lương thực-thực phẩm, là con gái ông phó chủ tịch tỉnh Hoà Bình - Cẩm trả lời vẻ tự hào.

-Nhất ông rồi còn gì. Thế người đẹp của chúng ta bây giờ sao rồi?

Tâm hỏi với thái độ nhởn nhơ vui vẻ chứ không  bằng cái  giọng cừu địch như trước. Hai gã một thời si tình  lúc này đang có những suy nghĩ giống nhau lắm.

-Tôi  với ông may không lấy  nàng , chứ lấy nàng thì bây giờ khốn khổ khốn nạn ông ạ.

Cẩm vẫn cười tươi. Dạo này  nom hắn có da có thịt hơn ngày trước nhiều. Tâm bảo:

Yêu  người ta bỏ mẹ , không lấy được bây giờ lại  chê  vớ chê vẩn. Dẫu gì thì tôi với ông cũng là những người bị nàng  cho ra rìa!

Tâm nửa đùa   nửa thật. Rồi  hai gã cùng phá lên  cười đỏ bừng mặt, chảy  cả nước mắt nước mũi.

-Ông không biết đâu. Sau ông với tôi,  nàng còn vờn thêm ba thằng đàn ông dại dột nữa rồi với đứng số với thằng chồng bây  giờ. Nghe  đâu  chồng nàng ra Quảng Ninh học tại  chức mấy tháng thì nàng cũng mấy tháng ở nhà lăng nhăng...

Cẩm tuôn một thôi một hồi những thông tin giật gân làm Tâm há hốc mồm kinh ngạc.

-Vậy sao hồi ở Quảng Điền, Thừa Thiên năm 1974  đích tai tôi nghe đài tiếng nói Việt Nam nêu tên vợ chồng nàng trong chương trình: “Hát theo yêu cầu thính  giả”. Hôm đó tôi nghe rõ ràng: “Theo yêu cầu  của hai bạn là Nguyễn Văn Hậu và Nguyễn Thị Lượn ở Lâm  trường Cường Thịnh – Thanh Sơn -  Vĩnh Phú.  Chúng tôi  xin giới thiệu ca sĩ Măng Thị Hội  cùng tốp ca hát bài “Tiếng chày trên  sóc bom bo...”. Tôi đoán ngay là vợ chồng  nàng . Lúc ấy tôi  cứ tưởng vợ chồng nàng hạnh phúc lắm nên hơi  cú. Bây giờ lại nghe ông nói khác là sao?

-Con người bạc tình ấy quỷ quyệt lắm ông ơi! Cô ta đăng ký yêu cầu hát thật nhưng chỉ để  che mắt hiên hạ và bên chồng thôi. Thằng chồng hiền lành nhưng già,  yếu lại chân héo, chân tươi  đáp ứng thế quái nào được cái người đàn bà “Hồng sắc đa âm thuỵ” ấy.

Tâm tủm tỉm cười thầm. Không  ngờ cái gã lái xe ít học  này lại thuộc  cả nho nữa cơ đấy!

Họ tếu táo vừa đi  vừa tán láo,  xe đến ngã ba xã nhà lúc nào không biết. Hôm ấy họ vui lắm. Chính thức đánh dấu ngày hai kẻ tình địch thâm thù lâu năm bắt tay lập lại hoà bình  khu vực. Khốn nạn thay ! Chỉ vì một đứa con gái đa tình mà họ  đã phải sau một thời  gian  dài  hiểu lầm mới xoá được hận thù xưa. Trước khi xuống xe Cẩm còn quái thêm một câu :

-       Nhưng phải công nhận ông ạ!

-       Công nhận cái  gì nữa hả  ông ?

-Phải công nhận  là nàng đẹp thật! không lấy được cũng tiếc.

Cẩm đèo thêm câu ấy  vào cuối cuộc gặp gỡ như có ý thanh minh nhằm giảm nhẹ  tội lỗi trong cuộc tình sóng gió của mình. Tâm lại  bần thần mặt mày đáp lại bằng trận gật đầu lia lịa và một câu  cộc  lốc buông ra:

-Tất nhiên rồi!

Lặc lè cuốc  bộ hơn cây số nữa, mệt mỏi với cái chân bị thương càn đau nhức. Gần tới cổng nhà, vừa ngước mặt lên, Tâm lại sững sờ khi thấy cái con người mà anh với Cẩm vừa  lấy làm nhân vật chính trong câu chuyện trên xe đang  chúm chím nhìn anh cười. Cô nàng ngập ngừng từ  nhà anh quay ra hướng cổng. Nhìn Lượn bây giơ gầy guộc đen đúa tuy vẫn giữ  được nét trẻ trung và hình dáng cũ song hơi khó so sánh với nàng ngày xưa. Duy có cặp  mắt, kiểu nhìn và cái miệng thì vẫn lúng liếng đung đưa như thủa nào. Tâm bỗng cau mặt, quắc mắt nhìn nàng như muốn ăn sống nuốt tươi. Anh không thích trả lời lúc này khi nàng cất tiếng:

-Em chào anh ! Anh đã về?

Chắc thấy mặt anh cau có, lại chẳng  phúc đáp  gì nên môi nàng  tắt luôn nụ cười, đôi mi mắt vội cụp xuống lưỡng lự rồi lí nhí chào vội một câu gì đó, bước qua cổng ra đường.

Sáng  hôm  sau có việc ra ngã ba, Tâm sà vào quán bà Dày - mẹ Cẩm. Vừa ngồi được một nát thì không biết từ chỗ nào cô nàng lại xuất hiện. Nàng lại mon men đến ngồi gần:

- Nếu ngày ấy anh lấy  em thì bây giờ anh lại chê em, vì chúng em phụ nữ nhanh già hơn các anh, anh Tâm nhỉ !

Tâm vẫn  chẳng nói năng gì, lặng lẽ quơ tay với bao Tam Đảo rút một điếu châm lửa, rít một  hơi thật sâu, ngước mặt lên  trần nhà phun khói. Anh đầm mình vào nỗi suy tưởng chua chát, rồi  lại ngạo mạn rít thêm hơi thuốc nữa, lại ngửa cổ phun vào khoảng không trước mặt luông f khói trăng s mù mịt  như để  giải toả nỗi  niềm !...Lượn bỏ hẳn cả buổi sáng hôm ấy  tha thẩn ngoài ngã ba để đôi ba lần nữa lân la tìm cách bắt chuyện! Nhưng anh thực lòng không  còn hứng thú ấy từ lâu rồi.

Sau này anh biết thêm: Từ ngày lấy chồng Lượn  rất năng về thăm quê cũ. Nàng đã quen với việc bán  hàng chạy chợ nên mỗi lần đi đâu nàng thường kết  hợp một lúc  mấy việc. Nàng  có những mối hàng tin cậy và  ổn định từ Hà Nội về  Vĩnh Phú. Công việc của nàng cho phép nàng hàng ngày nếu không có mặt ở quê chồng Thanh Thuỷ thì cũng có mặt ở quê mình Thanh Sơn. Những lúc nhàn rỗi nàng lần lượt thăm lại tất cả những người tình xưa dù người đã có vợ con hay chưa có vợ con. Có người nàng đến thăm nhiều, có người nàng đến thăm ít, tuỳ theo mức độ thân sơ xếp theo thứ tự mà chỉ có nàng mới giữ danh sách  trong đầu. Ai ai nàng cũng thân thiết bịn rịn một cách lạ kỳ.

Chẳng hiểu tại sao Tâm lấy vợ khá  muộn. Mãi năm 34 tuổi vợ chồng anh mới  sinh con đầu lòng, một thằng cu thông minh kháu khỉnh. Vợ anh  không phải người nông thôn. Nàng không biết cầy cấy, không biết nhổ mạ gánh phân...Nhưng bù vào nàng lại biết làm những việc mà người yêu đầu tiên của anh không biết. Nói chung là những công việc chỉ phù hợp với cuộc sống công chức nghèo ở thành thị. Anh yêu vợ cũng thường thường.

Năm 1994, trong một  lần về thăm quê hương thứ hai Tâm được tin Lượn đã lý dị  chồng khi  hai  người  đã có bốn mặt con với  nhau.

Chết chết! Anh giậm chân mấy cái, kêu lên thảng thốt khi biết tin ấy. Anh lại về ngồi ở cái quán nước năm nào anh đã gặp lại nàng lần cuối. Mới đó mà đã gần hai mươi năm trôi qua.

-Sao lại thế bác nhỉ? – Tâm hỏi bà cụ Dày.

-Cháu với thằng Cẩm nhà bác may không vớ phải nó chứ vớ phải nó bây giờ thì khốn nạn.

Câu nói này đã một lần anh nghe từ chính miệng Cẩm nói cuối năm 1975, nhưng sao âm hưởng lúc này nghe khang khác không giống lần trước. Bà cụ Dày lại thở dài:

-Bốn mặt  con với nhau rồi, chồng tốt  tính chẳng ai bằng. Đang là vợ phó  giám đốc Lâm trường mà lại đi đâm đầu  vào cái thằng thợ mộc làm thuê cho nhà mình. Thật chẳng hiểu con mẹ ấy nghĩ thế nào.

-Thế bây giờ cô ấy ở đâu hả bác!- Tâm lại ngơ ngác hỏi.

-Thằng chồng bắt được quả tang. Anh em nhà nó xúm vào nện cho hai đứa một trận tơi bời, rồi đuổi con Lượn ra  khỏi nhà. Thằng thợ mộc sau đó cũng chạy làng chứ nó có rước cho đâu! Con Lượn bỏ đi lang thang ! Lúc đầy thì ở nhà mẹ đẻ rồi các nhà anh chị em ruột...  Sau quay ra theo hầu hạ hết thằng lái xe này đến thằng lái xe kia. Nó xinh đẹp nên thằng  đàn ông nào cũng thích, nhưng vùng này ai lạ gì nó nên chẳng đậu lâu được với ai. Làm đàn bà như thế cực nhọc quá.

Dặng hắng mấy cái như có cái gì đang mắc trong cổ, bà cụ lại tiếp tục câu chuyện bỏ dở:

-Con nhà nó đứa nào cũng như cái cỗi lỗ    đá lỗ. Kháu khỉnh mà được nết lắm! Có một dạo bốn đứa con kêu khóc đòi mẹ quá, thằng chồng thương sót nghĩ  cách hàn gắn. Thằng chồng tìm đến tận nơi con Lượn ở, ân cần gọi về sum họp, nhưng con Lượn nhất quyết không về! Rõ khổ!

Bà cụ Dày lại thở dài não nuột.

Chiều ấy Tâm buồn lắm. Anh lại thương nàng, lại như là vẫn còn yêu nàng vậy! Mối tình đầu của anh! Bất giác nghĩ tới câu Cẩm ha hô với anh hôm nào : “ Hồng sắc đa âm thụy. Trường túc bất chi lao”

Nàng rõ là người “ Hồng sắc” rồi! Tâm và Cẩm cũng đích thị là hai gã chân dài, nhưng xem ra câu tục ngữ kia chỉ đúng một nửa. Sau này, gặp lại nàng không biết bằng cách nào Cẩm lại bị nàng dẫn độ vào một cuộc mây mưa mới khi đó nàng đã có ba đứa con! Tài thật! Không hiểu tại sao mà họ lại hồn nhiên làm được những việc như thế với nhau không biết! Chà chà ! Chỉ có trời mới hiểu nổi.

Cẩm không nói  chuyện ấy với Tâm, nhưng một người bạn thân của  nàng có lần chuyện trò lả lơi với anh tiết lộ. Người bạn gái ấy nói:  vì nàng không thể “ hạ gục” Tâm một lần nữa! Nàng nói  nàng yêu anh nhất trong số những người đã từng yêu, rồi đùa chơi mà khích cô bạn này; cô bạn “ tay chơi” của nàng cũng muốn  thể hiện tài năng của mình trong chuyện chinh phục đàn ông. Nhưng Tâm là một người hiền lành, chưa vợ. Anh không thích những chuyện trăng hoa, nhất là đối với một ả nạ dòng bạn của người  yêu cũ...

Tâm bước ra đường lớn. Dòng suy ngẫm   nhân tình thế thái vẫn chưa thôi day dứt. Tâm vẫn không quăng đâu được cái ký ức dịu dàng của một  thời nồng thắm! Anh lững thững bách bộ  trong  đêm về hướng cây  cầu gần đó. Cây cầu trắng một thời đã xa vẫn  giữ nguyên hình hài. Nó mốc thếch và  sứt sẹo gần khắp các tay vịn. Cây cầu đã chứng kiến mối tình đầu vừa tươi đẹp mà cũng rất buồn thảm của anh. Lại tựa lưng vào quãng  lan can  gần gốc cây gội  cổ thụ có tán lá rợp phủ cả một đoạn quốc lộ. Tiếng suối chảy lóc tóc phía dưới, gió rừng thổi lá cây chạm vào nhau xào  xạc. Cái âm thanh quen thân và rất riêng biệt chỉ nơi này mới có. Âm thanh cảnh tượng nơi đây đã thắm vào máu thịt anh từ thủa mới yêu nàng. Một người đàn ông đã bước sang tuổi 45 song vẫn cảm thấy mình còn rất trẻ! Cuộc sống thời  này chẳng ai còn lo thiếu ăn thiếu mặc. Tâm lại là người quen nếp sinh hoạt điều độ từ hồi còn là lính...Rồi nhớ lại cái thủa thơ ngây khờ dại năm nào...

Quái quỷ thật! Đàn bà đa tình là như vậy! Yêu như thế rồi cũng quay ngoắt như thế! Tội nợ sau này một mình nàng gây ra và gánh chịu nên chẳng thể trách ai. Suy nghĩ như vậy Tâm thấy đầu mình đỡ  u uất hơn. Nó chỉ còn là một nỗi xúc động nhè nhẹ man mác chứ không đắng ngắt đắng ngơ như hồi còn trai trẻ. Nhưng nỗi nhớ nàng thì chắc không bao giờ nguôi!

Nàng  giờ cũng đã già rồi! Phải chăng nàng có có giống mẹ nàng ngày xưa? Có ai sẽ khen nàng như những ông già ở Yên Sơn ngày ấy thường khen mẹ nàng “ Bà ấy là người đàn bà đẹp” không?

Và những người đàn ông đã đi qua đời nàng , có ai nhớ nàng như anh không?.

(Tạp chí Văn nghệ Quân đội)

Bảng lảng mây chiều

Ngày xửa ngày xưa...

Vâng, ngày xửa ngày xưa có một ông già sống với một bà già trong một túp lều lợp ngói tây, tường gạch hai mươi phân, hai phòng, có điện nước riêng, thêm một toilet không hiện đại lắm nhưng cũng đủ dùng. Mảnh đất cũng khá rộng, ngoài túp lều ra còn có một cái sân rộng lát gạch lá nem và một gian nhà phụ nho nhỏ làm nơi sản xuất kiếm ăn. Cạnh bờ tường có một cái giếng cổ, giếng nhỏ mà nước trong văn vắt, may mà chưa bị ô nhiễm, có thả vài con bống cũng sống được. Gần đấy là một cây thị, năm nào cũng có quả, chẳng nhiều, nhưng quả nào cũng thơm lừng thơm lẫy, bà già không bán, không ăn, bà hái để trên bàn cho thơm cửa thơm nhà. Dù có tường bao, nhưng ông già vẫn trồng đầy cây vừa hoa vừa cảnh vừa cây làm hàng rào, nên trông vẫn rất nên thơ. Túp lều ấy ở ngoại ô thủ đô của một nước nọ. Ông tên là Thuận, bà tên là Hòa.

Hai ông bà sinh hạ được một gái, xinh đẹp bội phần, như một cô công chúa. Nàng tên là Diệu Hoa, năm nay mười tám tuổi.

Như tên gọi, nàng thật là một đóa hoa diệu kỳ, chẳng những xinh đẹp - bất kỳ cái gương thần nào dù mua ở siêu thị hay mua ở chợ cóc cũng đều thừa nhận nàng đẹp nhất thế gian - mà nàng còn là một cô gái khỏe mạnh, đức hạnh ngoan ngoãn. Dù rằng năm vừa rồi nàng thi trượt đại học, nhưng có hề gì, điều đó không  ảnh hưởng đến phẩm hạnh, nhân cách và giá trị của nàng. Bởi lẽ ở cái nước đó vào cái hồi đó thi đại học vừa khó như điên, vừa quay cóp tùm lum, hơn nữa dù có tốt nghiệp đại học cũng chưa là cái đinh gỉ, mà nàng lại có đức tính tốt là không bao giờ thèm quay cóp của ai hay mang phao vào phòng thi. Bố nàng bảo con trượt là phải. Mẹ nàng bảo thôi thì con ở nhà làm hương phụ giúp bố mẹ. Rồi thế nào hoàng tử cũng đến tìm con. Chẳng lẽ trên đời này bọn hoàng tử mắt mù hết rồi sao?

Nhà ấy có nghề làm hương. Cái thủa ấy khi câu chuyện xảy ra, dù rằng vi tính đã len lỏi đến từng ngõ xóm, người già vào internet xem đơn thuốc và thuộc lòng câu hãy đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng, trung niên vào internet mua sắm vật dụng, tìm điểm du lịch mới, thanh niên chat chit, trẻ con chơi trò chơi điện tử không gian ba chiều, nhưng người đời vẫn phải thắp hương cúng bái, cho nên nghề làm hương vẫn còn tồn tại.

Gian nhà dưới chính là xưởng sản xuất hương của nhà ông bà Thuận -Hòa. Cái sân rộng là phân xưởng hoàn thiện sản phẩm, tức là được dùng để phơi hương vừa sản xuất ra dưới nắng cho khô. Sau đó hương lại được chuyển vào phân xưởng chính để đóng gói và chuẩn bị đem bán. Công nhân tay nghề cao kiêm nhân viên marketing là bà Hòa, khéo ăn khéo nói. Bây giờ có thêm nhân viên cung ứng vật tư, đó là Diệu Hoa, thỉnh thoảng cô lên cái xe máy cà tàng của bố đi đến một nhà máy chế biến gỗ khuân về hàng bao tải mùn cưa đã được ông bố chỉ định chất lượng nguyên vật liệu. Còn kiểm nghiệm chất lượng sản phẩm là ông Thuận, mỗi mẻ làm xong ông đốt một nén ngồi trầm ngâm đánh giá chất lượng.

Mùi hương tỏa ra, thơm lừng khu nhà, thơm ra cả ngoài ngõ.

Hồi xưa, cả khu này có đến mấy nhà làm hương, khi ấy thơm ra tận đường cái. Nhưng nay những nhà ấy đều bán đất cho những kẻ lắm tiền làm vi-la, chỉ còn duy nhất nhà ông bà Thuận-Hòa còn giữ nghề. Nay thì có lẽ phải đổi tên là Công ty hương Thuận-Hòa-DiệuHoa Ltd. Rất nhiều mối đến lấy hương nhà này, vì ông Thuận có bí quyết gia truyền, hương đốt lên thơm không thể tả, khói bảng lảng, thơ thẩn bay, khi cháy hết tàn xoăn tít. Chỉ cần ngắm khói hương, ngửi mùi hương nhà này làm ra là tâm đã thấy thanh rồi.

Mùi hương bay đến tận nhà ông Quảng cách đó đến cả cây số. Ông Quảng nhà khá giả, con đàn cháu đống, đứa nào cũng ăn nên làm ra. Mấy cậu con trai mấy cô con gái đều phát đạt, duy có cậu út tên là Hùng mới thi đỗ vào đại học là còn ở nhà với bố mẹ. Hùng là bạn học cùng lớp mười hai với Diệu Hoa. Bố mẹ nó - ông bà Quảng - cũng khổ, ốm đau quặt quẹo. Thỉnh thoảng Diệu Hoa sang học nhóm với Hùng, biết nhà làm hương, ông bà ấy lại nhờ mua loại đặc biệt đem về dùng.

Ngày xưa, cứ vào cữ tôi tối, ông giáo Minh nhà gần đấy cơm nước tắm rửa sạch sẽ xong xuôi là lại sang.

Hai ông trạc tuổi nhau, ý thích giống nhau, nên thân nhau lắm. Ông Minh là thầy giáo, chẳng biết dạy môn gì, ở cấp nào, chưa bao giờ ông Thuận hỏi, nhưng cái gì cũng biết. Ông Thuận đã có sẵn cái bàn vuông bằng tre, bốn cái ghế tựa nhỏ cũng bằng tre, cứ đụng vào là kêu cọt kẹt, kê cạnh giếng nước dưới cây thị. Chỉ trừ khi mưa to gió lớn, còn thì tối nào hai ông chẳng ngồi đó uống trà, hứng lên lại bày bàn cờ ra đánh.

Nay ông giáo Minh đã mất, dù chẳng ai sang uống trà đánh cờ, nhưng ông Thuận vẫn giữ thói quen uống trà ngoài sân, đôi khi còn bày sẵn bàn cờ ra ngồi nhìn.

- Tôi lui xe, - Ông giáo Minh nói.

- Tôi lui mã, - Ông Thuận nói.

Ông Thuận nâng chén trà, uống một mình, lại nhớ đến ông giáo Minh.

Ngoài bờ tường có tiếng huýt sáo nho nhỏ. Ông Thuận biết, đó là thằng Hùng. Rồi cánh cửa được đẩy ra, Hùng bước vào, chào “Bác ạ”.

“ờ”, ông Thuận nói, và Hùng tự nhiên vào nhà tìm Diệu Hoa. Ông quen rồi, đôi trẻ chơi với nhau từ hồi học cấp hai, như người nhà.

Trong nhà vọng ra tiếng cười, rồi tiếng chí chóe, chắc hai đứa lại mở vi tính chơi trò chơi điện tử. Con bé không đỗ đại học buồn mất cả tháng, may có thằng bé sang chơi an ủi.

Trăng sáng quá.

ánh trăng lọt qua lá thị rung rinh trên bàn cờ bày sẵn. Hồi xưa cụ Cả - bố ông Thuận cũng thích đánh cờ, bàn cờ này quân cờ này là của cụ để lại. Cô Dung vẫn bảo anh Thuận ạ, bố anh có vẻ không thích em. Ông Thuận bảo không phải thế đâu, bố thuộc loại cổ, nghiêm nghị trông thế thôi, nhưng sống rất tình cảm. Nhưng Dung chưa tin, mỗi lần đến chơi cô thường lè lưỡi sau lưng cụ. Cụ Cả có một cái điếu bát, xe điếu dài, có những mấu nhỏ, đầu xe điếu bịt bạc, khi hút điếu kêu ròn rã.

- Thằng Thuận đâu, nằm xuống giường.

Sợ. Sợ lắm. Xe điếu chưa quật xuống mông đã thấy thót cả tim.

Nghề làm hương cũng do cụ Cả truyền lại cho. Cô Hòa khi ấy học việc, được cụ quý lắm, vì bàn tay xoa hương thoăn thoắt, trăm cây xoa đều cả trăm không phân biệt được dài ngắn dầy mỏng. Hòa có mái tóc dài, tết đuôi sam.

- Có người dạm hỏi mua mảnh đất nhà mình, ông ạ. - Bà Hòa đi qua, nói. - Tôi chạy qua hàng xóm một tý. Ông ở nhà có đói có củ khoai luộc trong tủ lạnh ấy nhé.

Chuyện này bà ấy nói mấy lần rồi. Không bán là không bán, ông cũng đã trả lời mấy lần rồi. Nếu bán, cụ Cả đã bán từ lâu. Hồi sốt đất, mấy nhà làm hương đều bán, bỏ nghề. Ông giáo Minh nhẹ nhàng đặt con xe vào chính giữa, rồi nói trong nụ cười ẩn:

- Chiếu tướng. Ông quyết không bán à?

- Không bán. - Ông Thuận chậm rãi nói - Lên sĩ!

Bé Diệu Hoa sà vào lòng ông giáo Minh:

- Cháu cũng lên sĩ! - Tiếng “sĩ” con bé lại nói là “sí”. Nó thò bàn tay bé xíu ra xoa xoa bàn cờ.

Ôi con bé làm hỏng cả ván cờ.

Cọt kẹt cọt kẹt, cái ghế tre kêu dưới chỗ ông Thuận ngồi.

Cọt kẹt cọt kẹt, cái ghế tre phía đối diện cũng kêu.

Có ngọn gió thổi qua, ánh trăng lay động trên bàn cờ tướng. Lá thị trên cây xao động kêu. Tiếng cười ròn rã của Dung chẳng lẫn vào đâu được. Cho anh thơm cái nào. Xê ra, bố nhìn thấy em chết, anh chết. Thì thôi vậy.

- Hay tôi bỏ nghề sang làm hương với ông nhỉ?

- Ông chỉ nói chơi. Nghề ông cao quý.

- Làm hương cũng cao quý, ông Thuận ạ.

- Nhưng em chẳng thích. Em thích anh làm kỹ sư hơn. - Dung nói. Khi cô không bằng lòng điều gì, miệng cô trông giống như chữ A.

Hôm nay mùng mấy nhỉ?

- Ơ kìa, sao ông lại ngủ ở đây? - Bà Hòa lay lay ông Thuận - Ông đã ăn khoai chưa?

- Thằng Hùng về rồi à?

- Về rồi, bố ạ.

Hôm sau nắng chang chang. Cả nhà được một phen phơi hương. Những cái giá đặt dài song song trên sân, trên rải đầy hương, chân hương chưa nhúng phẩm, trông nhợt nhạt. Mùi bốc lên ngai ngái chứ chưa thơm.

Phải cháy lên, mới thơm được.

- A di đà phật.

- Thầy, mời thầy vào.

Nhà sư, khách hàng quen, đi thẳng vào nơi sản xuất. Ông Thuận tay trái vẫn xòe nắm cốt tre, tay phải vẫn đưa bàn xoa đều đều, ngẩng đầu lên cười:

- Thầy lần này lấy bao nhiêu?

- Vẫn như mọi khi thôi.

- Lần này tôi gửi thêm ít hương, nhờ thầy thắp thêm cho cụ Cả nhà tôi và cho ông giáo Minh.

- Được rồi được rồi.

Diệu Hoa xếp hương, cô lẳng lặng thêm chục bó cho ông nội, chục bó cho bác Minh, thêm chục bó nữa cho nhà chùa.

Bên ngoài đã có tiếng lao xao của khách hàng. Bà Hòa mặt mũi tươi tỉnh, chạy ra chạy vào tất bật.

*

Ba năm sau, cuộc sống yên bình bỗng nhiên bị xáo trộn.

Một hôm, hai vợ chồng ông Quảng - bố mẹ Hùng - đột nhiên sang nhà ông bà Thuận. Mang cả cân trà Thái Nguyên, tút thuốc “Ba số”. Thằng Hùng len lén đi sau, ngượng ngập.

Hóa ra, nhà ấy xin Diệu Hoa về làm dâu.

- Vớ vẩn, - Ông Thuận nói.

- Hai đứa còn trẻ con, - Bà Hòa nói.

- Con cũng chẳng biết tính thế nào, - Diệu Hoa nói.

Ba người ngồi thẫn thờ trong gian nhà vắng lặng.

Thì ra ông bà Quảng đã ngắm con bé từ lâu. Hai đứa ríu rít từ nhỏ. Diệu Hoa xinh đẹp, đảm đang khỏe mạnh, chăm chỉ làm ăn giúp đỡ bố mẹ, chẳng đi đâu chơi bời gì. Con gái thế là lý tưởng lắm rồi. Hai ông bà Quảng dạo này lại đau yếu luôn. Con lớn con bé gái trai đủ cả, nhưng chúng nó đi làm ăn tất bật, không ai chăm sóc lúc tuổi già. Thằng con út - thằng Hùng - sang năm ra trường đã có mối nhận cho làm Nhà nước, thì lại vô tích sự trong những chuyện cơm nước hàng ngày, chăm sóc bố mẹ ốm đau. Thôi thì hai nhà đã từng biết nhau, hương thơm nhà ông bay sang tận nhà tôi, hai đứa thân nhau, con gái đằng nào chả lấy chồng, sớm ngày nào yên bề ngày ấy, chúng nó sẽ có cuộc sống ổn định hạnh phúc sau này. Tôi tuy ốm đau nhưng còn chưa hưu, còn xin được cho con bé công việc Nhà nước. Còn cái nhà tôi đấy, có người hỏi định trả mấy tỷ mà không bán, là của chúng nó chứ của ai.

Mãi sau, bà Hòa thốt lên:

- Giá mà ta có thêm đứa con nữa thì cho con Hoa đi cũng được.

Ông Thuận lặng im, không nói gì. ông chợt nhớ đến những ngày khó khăn chạy được hộp sữa đặc quánh vàng khè cho con đã là điều quá khó. Rồi những ngày bà mệt, ông phải rửa đít cho nó, giặt tã cho nó, suốt đêm cứ mỗi khi nó khóc ngằn ngặt lại vùng dậy lắc lư con.

- Ông tính sao, hả ông giáo?

Chiếc ghế tre kêu cọt kẹt cọt kẹt.

- Chiếu tướng. - Ông giáo Minh thì thầm nói.

- Em sẽ đẻ cho anh mười đứa con, thích không? - Dung bẹo má Thuận, rồi chạy ù ra khỏi cửa. Mái tóc dài phấp phới bay bay.

Ban đêm, cái sân phơi hương thành quá rộng.

Trời đã sang thu. Gió hơ hắt.

Trăng mùa thu vằng vặc. Cây thị thì thào. Có cái gì rơi đánh tõm rất nhẹ xuống cái giếng cổ, dù rằng ông Thuận đã cẩn thận đậy lên miệng giếng một cái nong to.

Trà nhà ông bà Quảng đưa đến đắng ngăn ngắt. Ông Thuận đổ đi, lấy trà mình, pha ấm khác. Ông trịnh trọng đặt ấm chén lên chiếc bàn tre, thầm khấn:

- Ông giáo Minh ơi, ông có linh thiêng ông về uống trà.

- Trà ông pha bao giờ cũng ngon, - ông giáo Minh vẫn thường nói thế.

Cọt kẹt cọt kẹt.

- Hôm nay không muốn chơi cờ. - Ông Thuận nói. - Tôi toàn thua. Thôi để hôm khác đánh tiếp.

- Người toàn thua mà không tức khí như ông mới là đáng quý. - ông giáo Minh nói.

- Ông quá khen. - Ông Thuận nói.

- Cuộc đời như nước chảy mây trôi.

- Vâng, nhanh lắm.

- Đành phải thuận thiên thôi, ông ạ.

- Ông cũng bảo tôi như thế à?

- Không được, nó đi thì lấy ai làm, lấy ai chăm sóc anh? - Dung xen vào.

- Anh biết... Nhưng tương lai là của chúng nó. Không nhận đám này, con nhà tử tế, về sau lỡ ra gặp phải đám khác là đồ mất dạy thì hối không kịp.

- Như em ấy - Dung khóc - Không lấy được anh, em bây giờ khổ quá.

- Thôi ông bày cờ ra đây. Tôi với ông làm một ván.

*

Đám cưới tưng bừng, Diệu Hoa lên ô tô hoa về nhà chồng. Cô mặc một cái váy trắng theo kiểu Tây thật lộng lẫy. Dù có đến một trăm cái gương thần chuyên môn bất đồng ý kiến thì lần này cũng phải đồng thanh trên đời đẹp nhất Diệu Hoa. Còn chú rể thì cười ngây nga ngây ngô. Sung sướng nhất vẫn là ông bà Quảng, lũ con trai con gái lớn phương trưởng và bận bịu, chỉ biết gửi tiền cho bố mẹ, nay lại có người chăm sóc lúc già cả ốm đau. Mà cô dâu thì khỏe ghê, đi vướng cái bàn gỗ lim, nó tức mình vén váy giơ chân cho một đạp, bàn bay vào một xó.

Đám cưới tan, đã đưa dâu về nhà chồng, ông bà Thuận dắt tay nhau tạm biệt bạn bè họ hàng làng nước đi về nhà.

Chắc là phải đổi tên, ông Thuận nghĩ, Công ty hương Thuận-Hòa-DiệuHoa Ltd bây giờ phải đổi lại là Công ty hương Thuận-Hòa Ltd.

Mình yếu, chắc chết trước, sau này bảo bà ấy đổi tên lần nữa, thành Công ty hương Hòa Ltd.

Còn bà thì ngay đêm ấy càu nhàu đã bảo hồi xưa đừng có kế hoạch kế hiếc gì mà ông không nghe.

Ngay hôm sau ngày cưới con gái, ông bà Thuận đã phải xoay trần làm hương, vì đã trót hẹn với các mối lấy hàng.

Hết nguyên liệu, ông Thuận lôi cái xe máy cà tàng ra. Bà ở nhà, tôi đi mua các thứ. Pha sẵn cho tôi ấm chè tươi cho mát ruột nhé. Đạp mãi máy mới nổ. Ngày xưa Diệu Hoa quen xe, chỉ một nhát là nổ.

Đường phố thật khủng khiếp, người đâu đẻ ra lắm thế không biết. Họ đi như hóa rồ. Ông Thuận ra chợ Đồng Xuân lấy hương liệu trước, mấy mối quen xúm xít hỏi thăm, sao, con gái đâu lại để bố đi nắng nôi thế này, cháu nó đi lấy chồng rồi, thế à, ông này tệ, cưới con gái mà không báo, để còn có quà mừng. Họ khen lên khen xuống nhà ông phúc đức có cô con gái đảm đang, ngoan ngoãn, lần lấy hương liệu nào cũng có quà cho các bà các chị, khi quả thị nhà trồng, khi tấm bánh đặc sản. Ông Thuận ngớ người, bây giờ mới biết thì ra con gái ông chẳng trẻ con tý nào, nó trẻ con ở nhà, còn ra đường đàng hoàng ra phết.

Chỉ khổ nhất là đi chở mùn cưa. Đã phải chọn đúng loại, lại còn phải tiết kiệm tiền chuyên chở, lấy công làm lãi, ông vất vả với bao tải vật mùn cưa, đi đường xe cứ ngật ngưỡng sang bên này sang bên kia. Không biết ba năm qua con ranh nhà mình làm thế nào nhỉ? Mà nhà lúc nào cũng đủ nguyên liệu dự trữ?

- Bà ơi, ra khênh giúp tôi với!

Hai ông bà mồ hôi mồ kê đầm đìa.

Bát nước chè xanh tuyệt vời.

Ông lại lao ngay vào xưởng, cầm bàn xoa xoa lấy xoa để. Ngày giao hàng đến gần lắm rồi. Ngoài sân, bà Hòa còng lưng phơi hương, cái nón trắng lấp lóa lấp lóa.

- Bà vào nghỉ một tý đi. - Ông Thuận đứng lên nheo nheo mắt nhìn ra sân, trìu mến nói. - Tôi rót chè cho bà rồi đây này.

Lần đầu tiên trong đời ông tự thấy ông nói được câu dịu dàng đến thế.

- Vâng, tôi xin. - Lần đầu tiên bà dịu dàng với ông đến thế.

- Tối nay bà pha cho tôi một ấm chè xanh đặc biệt nhé. - Ông Thuận bỗng bảo bà Hòa. - Phải vừa đặc vừa sánh, không được để lọt lá trầu không, làm hỏng chè tôi.

Trời oi không thể tưởng tượng được. Chắc là sắp có bão.

Buổi tối.

Hôm nay trăng lu. ánh trăng nhờ nhờ.

Ông Thuận tắm rửa sạch sẽ, thế mà mồ hôi cứ tứa ra, làm hỏng cả cái sạch đi.

ông Thuận bày trên bàn tre hai bát nước chè xanh, đặt lại cái ghế tre cho ngay ngắn, ngồi đợi. Nhưng mãi ông giáo Minh không về. Hay tại mình vẫn còn bẩn? Ông lại đi tắm. Nhưng rồi ngồi đợi mãi vẫn không thấy gì. Hay ông giáo Minh không thích chè tươi, thích trà Thái Nguyên? Ông Thuận lại hỳ hụi pha ấm chè mới. Bày cả bàn cờ ra bàn, sắp sẵn quân trắng quân đen. Ông Minh cũng không về. Chắc ông bận. Cũng có thể cây thị hôm nay im lặng, lá không đưa.

Đêm.

Khuya lắm rồi.

Ông Thuận vào giường đi ngủ. Quạt máy kêu ro ro.

Nửa đêm, bà Hòa quay người quàng tay qua người ông Thuận. Bà biết ông chưa ngủ. Lâu lắm rồi bà mới ôm ông. Ông Thuận lặng im chiều vợ. Lúc sau, thấy tiếng ông thở dài. Không được rồi bà ơi... Bà khóc.

*

Các bạn ạ, ngày xửa ngày xưa có một ông già sống với một bà già trong một túp lều lợp ngói tây…

(Báo Văn nghệ)

Vải màn

Tôi được bổ nhiệm làm giám đốc công ty may mặc đã hơn mười năm. Một doanh nghiệp nhỏ nhưng suốt những năm tháng qua luôn ăn nên làm ra và yên ổn với vốn, ban đầu chỉ có hơn hai chục triệu đồng. Tiền thân của nó là xưởng may thương binh và thanh niên xung phong thời chống Mỹ trở về. Các lớp thợ trước đã nghỉ gần hết nhưng nơi đây có tiền lệ là ai nghỉ chế độ thì được nhận con hoặc cháu vào thay. Chính vậy nên bây giờ chúng tôi có gần hai trăm công nhân lành nghề. Cứ chắt bóp, dành dụm, tích góp dần nên công ty có một khu nhà sản xuất khang trang và đẹp. Còn văn phòng công ty được đứng tách biệt vì cũng chỉ có mười hai anh chị em nhưng vốn tài sản cố định đã lên tới gần sáu tỷ đồng.

Gần đây, chúng tôi ngoài may hàng xuất khẩu sang hai nước châu Âu còn được giao nhiệm vụ thiết kế mẫu thời trang để chuẩn bị đi dự hội chợ khu vực. Tôi thì suốt ngày túi bụi vì bao nhiêu công việc và cả cái đám khách đến chào hàng. Thôi thì đủ thứ lụa là gấm vóc, đủ thứ mẫu mốt với hàng trăm kiểu dáng kín đáo, truyền thống và cũng không ít mẫu hở hang. Nhiều đêm tỉnh giấc, tôi tự thấy bằng lòng với chính mình. Là thằng lính lái xe tận cùng trong đám thanh niên mở đường Trường Sơn, lang bạt kỳ hồ mãi để sống sót trở về ngồi vào ghế giám đốc một công ty là oai lắm rồi. Oai và nhiều lúc tôi thấy mình hình như đang được mọi người yêu mến. Văn phòng công ty có mười hai anh chị em nhưng có đến bảy người phụ nữ. Tôi luôn nghĩ phải giữ làm sao cho thuận hoà với tất cả mọi người. Bảy chị em ở đây ai cũng duyên dáng, xinh đẹp và lịch lãm. Có điều tôi cứ ngờ ngợ là tất cả trong số họ ai cũng chú ý và quan tâm đến riêng tôi. Chính điều này đã an ủi và nâng vực tôi vững vàng trong kinh doanh, tế nhị trong xử sự và bình tĩnh trước bao gian khó của đời thường.

Cách đây ba năm, cô Tuyết xinh đẹp đã xuất hiện làm mọi việc đảo lộn. Tuyết là con một ông giáo, cô đã xấp xỉ tuổi ba mươi nhưng vẫn chưa lập gia đình. Tuyết là thợ may giỏi ở công ty khác được một người bạn thân của tôi giới thiệu xin chuyển qua công ty tôi. Ngay buổi đầu gặp Tuyết, trong tôi đã có một cảm giác khang khác. Nó như là xao động, là lâng lâng, là gì gì đi nữa thì quả thật tôi không rõ. Cảm giác lạ ngay từ buổi gặp đầu tiên ấy như có ma lực níu kéo nên tôi đã quyết định để Tuyết làm văn thư và giao dịch tại văn phòng. Cũng phải nói rằng, Tuyết là một cô gái xinh đẹp và rất ý tứ. Từng lời Tuyết nói ra tôi thấy rất hợp với ý nghĩ của mình. Có lúc tôi ngỡ như Tuyết đọc được mọi ý nghĩ thầm kín của tôi. Tuyết ở lại gian nhà tầng một ngay trong văn phòng công ty nên nhiều hôm đi công tác về gặp bữa tôi vẫn ăn cơm chung với cô. Từ khi Tuyết xuất hiện, tôi thấy mình như trẻ ra, yêu công việc hơn, yêu mến và đằm thắm với mọi người hơn. Tôi bắt đầu tự chăm cho mình hơn trong sinh hoạt, trong cách ăn mặc. Tôi nói với mọi người trong cơ quan hình như cũng ngọt ngào hơn. Tôi có một bà vợ qua thanh niên xung phong mở đường trở về ốm đau luôn nên sinh khó tính, việc có Tuyết bên cạnh tôi không vui sao được. Và không biết tự lúc nào, trong từng giấc ngủ, trong công việc bận bã hàng ngày lúc nào trong tôi cũng có hình bóng Tuyết. Tôi luôn nghĩ, Tuyết là một mẫu hình phụ nữ mà trời đất đã ban phát cho tôi làm bạn tâm tình. Một người đàn bà đẹp, nết na và rất đúng mực. Tuyết đã yêu ai chắc là thuỷ chung lắm. Rồi đến một hôm, cơ quan rất vắng, Tuyết lên phòng tôi dọn đẹp, cô đi sát chỗ tôi đang ngồi và không biết vô tình hay cố ý ngực cô đã chạm nhẹ vào vai tôi. Không kìm được, tôi đã nắm chặt tay em và miệng lắp bắp gọi Tuyết... Tuyết ơi!

Tuyết vẫn đứng yên kệ cho tay tôi nắm chắc vào cổ tay nõn nà, nóng rần rật của cô. Nhưng ngay lúc ấy, thay vào một nụ cười như tôi tưởng là gương mặt và đôi mắt lạnh lùng của Tuyết nhìn tôi với giọng nói rất nghiêm:

- Anh buông tay ra. Anh nhầm rồi, em không phải là loại đàn bà buông thả đâu.

Đến một sáng chủ nhật tôi có ý định là tự lái lấy xe đến thăm một người bạn cũ ở huyện. Ba giờ sáng đi lững thững từ nhà đến công ty, tôi khẽ mở cổng tới mức ông bảo vệ cũng không biết. Đi vòng qua sân, tôi đến cửa phòng Tuyết gõ cửa rất lâu thì Tuyết bước ra trong bộ váy ngắn, em hỏi:

- Ai đấy?

- Anh đấy mà, em đóng hộ anh một cái dấu vào văn bản hợp đồng. Anh có việc phải đi bây giờ - Chuyện này trong lúc lúng túng tôi đã phịa ra để nói.

Tuyết mở cửa bước ra sân nhưng khép ngay cửa lại. Ngỡ tôi cần đóng dấu vào văn bản thật nên cô bước vội lên văn phòng. Tuyết vừa đi được một đoạn tự nhiên tôi kéo cửa phòng tối om của cô và giật mình vì nhận ra có một chiếc xe máy lạ. Tôi bước vào trong thì nghe tiếng người ngáy rất to. Tiện tay tôi bật công tắc điện. Chao ôi! Một gã đàn ông không rõ già hay trẻ nhưng râu ria xồm xoàm, mặt vuông như cái hộp đựng cốc chén Bát Tràng đang trần truồng nằm sóng sượt trên chiếc giường trải ga trắng muốt của Tuyết. Chiếc ga đắt tiền này tôi vừa mua ở siêu thị về để tặng em. Đất trời như sụp đổ tất cả. Và từ lúc điện bật sáng, Tuyết đã chạy vào đứng sau tôi. Cô đứng như một khúc gỗ đã chôn chặt xuống nền nhà. Trong vô cùng yên lặng và rùng rợn giữa đêm vắng, miệng tôi đã rít lên:

- Tôi nhầm thật.

Đúng là tôi đã nhầm thật. ở cái tuổi tôi, có bao phụ nữ đến gần vì nhiều lẽ khác nhau. Yêu đương qua mất rồi. Hết lâu rồi. Tôi nhầm vì cứ nghĩ là em thánh thiện lắm, cao thượng lắm. Chính vì ý nghĩ ấy nên tôi đã mê muội, tôn cô thành thần tượng. Và từ lúc nào tôi đã thành trò cười cho anh chị em trong cơ quan mà tôi không hề biết. Tôi cứ gục mặt kệ cho nước mắt trào ra để trôi trong bao day dứt, đau buồn. Tất cả sụp đổ, tất cả đã hết. Tôi gục mặt xuống bàn nhưng hai tay vẫn bóp chắc vào cạnh chiếc bàn gỗ như sợ cái mặt bàn cũng đánh lừa tôi, cũng sắp bỏ tôi..

Rồi mọi chuyện cứ như bát nước nguội dần, không mấy ai nhắc đến Tuyết. Tôi thì bản chất là một thằng lính, cứ chúi đầu vào công việc kinh doanh. Công ty của chúng tôi ngày một nhiều bạn hàng, đơn đặt hàng nhiều hơn nhưng tôi biết điểm dừng nên không có gì phức tạp. Mọi người như gần lại với tôi hơn.

Đến một hôm đi công tác về, tôi tắm giặt xong thì vứt bộ quần áo lót và cái khăn ngoài chậu nước ở cạnh bể nước. Hàng ngày các cô gái trong văn phòng vẫn ra bể để lấy nước nấu hoặc rửa tay chân. Lại một công việc kinh doanh ập đến đột xuất. Tôi phải ra Quảng Ninh suốt cả tuần mới quay về. Chính cái buổi trưa quay về công ty tôi mới nhận ra tất cả. Hôm đi vì quá vội, bộ quần áo lót bỏ lại vẫn trôi lềnh phềnh trong chậu. Tôi vội bê chậu quần áo giấu ngay vào phòng và không dám nhìn vào nó. Hoá ra từ những nụ cười ngọt lịm, từ những cái nhìn có vẻ thiết tha, từ những tiếng gọi to nhỏ ngọt ngào đều là những mục đích riêng. Rồi gộp cả chuyện Tuyết nữa, tôi mới vỡ nhẽ tất cả hết rồi. Tôi tự bảo mình: "Sao mày ngu lâu thế, cái thời đến với nhau bằng tình hết từ lâu lắmổồi. Con người với con người bây giờ cũng đã khác. Sao mày cứ ảo tưởng sẽ có một ngườí đàn bà bây giờ yêu mày thật lòng... Tỉnh lại đi thì còn kịp".

Nghĩ tới đó, tôi không dám nhìn vào chậu áo quần mà đẩy cửa nhìn ra phương trời chiều ở phía Tây Nam. Nơi đó là những cánh rừng đại ngàn. Nơi có những dòng suối trong suốt mà tôi đã từng tắm mát suốt thời trai trẻ trong cuộc chiến tranh khốc liệt để mở đường Trường Sơn. Nơi đó, ngàn vạn cô gái thanh niên xung phong sống thật lòng, yêu thật lòng và cuộc đời tôi đẹp nhất chỉ là những năm tháng ấy.

*

Tôi lại gục mặt xuống bàn nhớ về chân trời phương Nam kia. Ba mươi hai năm rồi, vậy mà chưa phút giây nào tôi nguôi ngoai những kỷ niệm xưa cũ.

Cái năm Nhâm Tý ấy tôi lái xe tải ở Tổng đội thanh niên xung phong mở đường Trường Sơn. Cái xe Gát 59 ấy, một lần chất đầy xe lợn sống chở từ Nghệ An vào. Xe đang chạy băng băng trên một đoạn đường bằng phẳng thì tự dưng mất lái. Cái ốc hãm vô lăng vành lái ấy bật ra. Tôi nhấc bổng vành vô lăng lên và xe cứ thế lao xuống ruộng. Cũng may mà ruộng phẳng, xe chỉ đổ nghiêng làm bầy lợn chẹt nhau, chỉ chết có sáu con.

Tôi nhận kỷ luật vì thiếu trách nhiệm, không kiểm tra xe trước khi đi nên cấp trên cắt tay lái chuyển về đại đội mười hai mở đoạn đường ở ngã ba Lúng Túng.

Mùa hè năm 1972 nóng quá, cánh thanh niên trẻ chúng tôi sau một ngày vật lộn với đất đá, bom đạn, chiều nào cũng ùa nhau xuống suối tắm. Đơn vị có hơn một trăm con người nhưng có tới tám mươi cô gái mà chưa mấy ai qua tuổi hai mươi. Chiều nào tắm bọn tôi cứ để cho bọn con gái xuống tắm trước. Cánh con trai bao giờ cũng chạy lên phía thượng nguồn. Nhưng về sau cứ rượt nhau, bọn con gái cũng ùa lên đầu ngọn suối chứ không chịu tắm cuối nguồn. Rượt đuổi nhau trên suối tranh nơi tắm. Khốn vì cánh con trai chỉ không đầy hai chục đứa, mà con trai là một lũ còm nhom không vào lính chiến được mới, bị đẩy về mở đường.

Trong số hai chục con trai, tôi là người có giá nhất vì cao to, đẹp trai và trắng trẻo. Tôi còn một lợi thế nữa là từ một lái xe hậu cần tuyến trên rơi về cái đơn vị tóc dài này. Bởi thế cứ mỗi chiều tắm xong, không em nọ thì em kia đứng chờ giặt quần áo cho tôi. Có em đứng suốt mấy chiều cũng không được giặt lần nào, chỉ còn cách về lán gục đầu vào cái rương gỗ mà khóc. Nhưng sự ghen tỵ trong đám con gái trẻ ngày một nặng nề. Hôm nay tắm cô này được phần quần áo đi giặt. Ngày mai lại đến một em khác tranh giặt. Thế nên nhiều hôm không còn quần áo lót để thay. Đến chỗ cô này thì chỉ được nghe câu hờn dỗi: "Sang cô Mai, cô Nga, cô Thuỷ... mà lấy, ở đây chưa khô".

Rồi một trận sốt rét rừng ập đến vật tôi quỵ ngã. Chiều đi đục mìn nổ đá làm cầu tạm về tắm xong chưa kịp cơm nước gì thì cơn sốt ập đến. Sốt và nóng cứ như gan ruột đang cháy lèo xèo trong đó. Tôi vật vã suốt mãi tận khuya, hàng chục cô gái vẫn vây quanh giường tôi nằm. Y tá đơn vị thì đưa mấy viên thuốc gì vàng khè uống vào đắng nghét. Mãi tận khuya cơn sốt hạ dần và tôi ngủ thiếp đi, đến khi dậy thì lán vắng ngắt. Rừng im ắng chỉ còn tiếng suối rầu rĩ cầm canh. Thỉnh thoảng một tiếng chim lạc mẹ thả vào đêm não ruột, thảng thốt. Tôi nằm mơ màng nhớ từng gương mặt tươi trẻ của bao cô gái quanh tôi. Họ tốt quá và vô tư quá. Bữa cơm chiều nào họ cũng mang những rá rau dớn, rau tàu bay luộc nhừ nhưng xanh mướt lại cho tôi. Đào được một củ măng giang đang nằm sâu dưới đất họ cũng để dành. Mấy cô phục vụ ở nhà ăn lại thường giấu những cục mỳ luộc, tùm vào đầu giường tôi mỗi tối. Chao ôi! Đó có lẽ là những ngày tháng hạnh phúc nhất. Nhưng chiến tranh, ngày nào cũng có những cô gái non trẻ ngã xuống khi nối lại một đoạn đường, lấp một hố bom còn nghi ngút khói cho đoàn xe vượt vào Nam. Nhớ Hải hôm bị bom lia đứt cả hai chân, băng bó xong, Hải đưa tay quàng vào cổ tôi, miệng chỉ lắp bắp : "Em khát lắm! Anh cho em một ngụm nước. Khi tôi xuống suối lấy được nước chạy lên thì Hải không còn uống được giọt nào nữa…

Sao khát quá. Tôi mơ màng nhớ dưới góc bếp có một cái chum sành, thường ngày các cô cấp dưỡng vẫn đổ cơm thừa, xương lợn, xương bò vào để nuôi mẻ.

Tôi bò dậy, khẽ rón rén men theo vách nứa xuống bếp. Khi chạm vào chum, tôi dùng cái bát sắt to bên cạnh vục được một bát đầy nước mẻ. Tôi uống một hơi cạn ngay bát nước chua khắm và tự nhiên thấy khoẻ khoắn, thanh thản như là không hề đau ốm hay sốt rét gì cả.

Tôi tựa lưng, ngả đầu vào chum sành đựng mẻ, duỗi thẳng hai chân bỗng thấy mình sung sướng quá. Khổ vì mấy con bọ trong chum mẻ chưa kịp vào miệng cứ bò lóp ngóp trên môi, trên cằm làm tôi khó chịu. Tôi đưa bàn tay run run lên thì cô Mai trực ban, không thấy tôi nên đi tìm. Mai xuống bếp bắt được tôi và nhìn thấy cái bát đựng mẻ để cạnh, Mai như hiểu tất cả. Cô oà khóc rồi bảo:

- Anh uống cái thứ nước quái quỷ này thì chết mất...

Trong lúc Mai dìu tôi về lán, tôi đã buột miệng bảo:

- Sốt thế này, giá ở quê được ăn một bát cá dấm nấu mẻ thì sướng quá.

Trưa hôm sau lại vào ngày chủ nhật, trong bát cơm Mai bưng lên cho tôi, có một món cá nấu dấm mẻ. Tôi ăn bát dấm cá mương nấu thật nhiều mẻ và quả sấu rừng thấy ngon quá và mãn nguyện vô cùng. Suốt mấy chục năm trời, không thể nào quên được bát dấm cá ở Trường Sơn mà Mai nấu.

Nhưng chỉ hai ngày sau, Mai hy sinh vì một mảnh bom khi nối đoạn đèo Đá Đẽo. Thuý vừa khóc vừa la:

- Mai ơi! Mày không sống mà đem vải đi đổi cá mương nấu dấm cho anh Kiều ăn. Hôm ấy mày đi từ mờ sáng vào bản Nà Thuông, đổi hai mét vải phin đen để lấy bốn con cá mương mà. Anh Kiều bảo rằng đó là bát dấm cá ngon nhất ở trên thế gian. Sao mày không sống mà nấu dấm cá cho anh ấy ăn...

Chiến tranh vẫn khốc liệt. Vào giữa năm 1972, Mỹ tăng cường đưa máy bay B.52 rải thảm suốt dọc đường. Đơn vị thanh niên xung phong của chúng tôi ngày một hao mòn về người và sức lực. Đói khát và mất bữa triền miên vì đường tắc. Con người hầu như thương yêu nhau hơn vì họ chỉ tính ngày giờ được ở bên nhau. Giữa lúc đang tràn ngập trong tình yêu đồng đội thì tôi được thủ trưởng cấp trên gọi lên và bảo:

- Cậu Nam hy sinh rồi. Ban chỉ huy quyết định cậu trở lại đội xe vận tải. Cậu thu xếp đi lên Tổng đội hôm nay để nhận xe.

Nghe vậy, tôi ngớ người và nói ngay:

- Thưa thủ trưởng! Em xin ở lại đơn vị lâu dài thôi ạ! Em xin không đi lái xe nữa.

- Cậu sợ chết chứ gì? Thanh niên khoẻ mạnh như cậu mà hèn thế. Sợ chết rồi phải không?

Tôi lên Tổng đội nhưng vẫn nhận lại cái Gát 59 cũ tôi từng khốn khổ vì nó. Công việc là vận chuyển lương thực, thực phẩm và đồ dùng từ tổng kho Binh trạm tiền phương đến tận các đơn vị thanh niên xung phong trong toàn Tổng đội. Tôi lại bắt đầu với công việc, với tay lái. Lại vượt qua các ngầm nước xoáy, vượt bao chặng đường còn bom chưa phá. Những ngày trở lại cầm tay lái tôi nhớ đơn vị cũ, thèm nghe một tiếng cười, một giọng hát bâng quơ của các cô gái trẻ làm đường đến vô cùng.

Mỗi lần được lệnh chở hàng về đơn vị, tôi như người được trở về với chính nơi mẹ đẻ ra mình. Nhưng các lần ấy, tôi đều nhận rõ sự buồn khổ của các cô gái từng ở bên tôi. Cô nào cũng thơ thẩn nói nhỏ nhờ tôi mua cho một ít vải màn. Lần nào tôi cũng nhận lời nhưng biết mua ở đâu ra. Vải màn. Hai cái chữ đơn giản ấy cứ thành một giấc mơ trong tôi. Một giấc mơ vải màn nhưng buồn quá. Rừng thì mênh mông và cháy trụi. Xe chạy suốt cả ngày cũng chỉ gặp lính và những cô gái thanh niên xung phong gầy, đen, lam lũ với đất đá và bom đạn.

Nhiều hôm nghĩ đến chuyện vải màn, nước mắt tôi cứ trào ra. Mua vải màn ở đâu? Mà có tìm mua được thì lại càng phức tạp thêm. Được em này mất em kia. Bọn chúng chỉ tổ ghen với nhau, giận hờn nhau thì còn khổ hơn là không có.

...Tôi đang đắm chìm trong giấc mơ vải màn, trong bao chuyện xưa cũ thì tiếng gõ cửa và tiếng nói cười của đàn bà như vực tôi về với thực tại.

Ba cô gái trong cơ quan ôm vác vào bao nhiêu là vải với đủ màu sắc sặc sỡ. Một cô nói to:

- Báo cáo giám đốc! Các loại vải may mốt thời trang đi dự hội chợ đã chuyển về rồi ạ! Xin giám đốc duyệt mẫu cho chúng em triển khai ạ.

Họ vừa bày la liệt những lụa là gấm vóc ra cái bàn lớn thì tự dưng tôi như một thằng điên. Tôi hét lên:

- Các cô lấy vải màn này ở đâu? Loại vải màn này thì thẩm thấu sao được. Tôi cần vải màn trắng hiểu chưa?

Nghe tôi nói, có lẽ các cô gái trong công ty tưởng giám đốc bị tâm thần. Họ cứ lùi dần, lùi dần, khi ra khỏi cửa thì họ chạy tán loạn. Như tĩnh tâm hơn, tôi chạy vội ra đóng sầm cửa, chốt khoá phía trong thật chặt rồi quay lại gục mặt vào đống lụa là gấm vóc.

Toàn thân tôi rung lên trong tê dại…

Có ai hiểu cho tôi rằng cuối mùa thu năm 1972 trên đèo Cù Lần, một biến cố làm đảo lộn cuộc đời tôi.

Chiều ấy, tôi lái chiếc xe đến binh trạm nhận hàng, vừa tới cổng thì vị Thiếu tướng binh trạm trưởng nhảy phốc lên, giật cửa xe và túm cổ áo lôi tôi xuống. Ông ta hét:

- Còn một giờ nữa thì đoàn công tác đặc biệt của Trung ương đi qua đây để vào tuyến. Tôi gọi viện trợ nhưng trong kia bị nặng quá tan tác quá, hy sinh nhiều quá. Binh trạm không còn ai cả. Cậu có dám hy sinh cho xe đi trước dọn đường bom nổ chậm để bảo vệ đoàn công tác đặc biệt vượt qua tuyến an toàn không?

Tôi ngỡ ngàng nói:

- Thưa thủ trưởng, sao thủ trưởng lại bảo em có dám. Nhiệm vụ lái xe của chúng em là địch đánh ta cứ đi ạ!

- Tốt lắm, cậu có yêu cầu cái gì bây giờ không?

- Cần gì ạ! à có! Thủ trưởng cho em một điếu thuốc lá.

- Ngỡ chuyện gì. Bao nhiêu cũng có.

Tôi lại thủng thẳng nói:

- Thủ trưởng cho em hai chiếc thừng, hai cái xẻng. Em buộc thừng vào xẻng rồi buộc vào hai bên xe để kéo lết. Nếu có bom gặp sắt thép chạm vào thì nó nổ, em và xe xuống suối. Còn nếu bom không có thì khi xe em đi qua tuyến nửa cây số này, em chạy bộ quay lại đưa đoàn xe qua. Cứ bám lên đúng cái vết xe tải của em mà đi là an toàn nhất.

Cái chiều ấy, chiếc Gát 59 của tôi kéo xủng xoảng hai cái xẻng công binh phía sau vượt qua bãi bom nhưng không có chuyện gì xảy ra. Đoàn xe công tác đặc biệt cũng đến ngay lúc xe tôi vừa qua, và đoàn đã qua bãi bom an toàn để vào tuyến trong.

Đoàn công tác vừa qua, vị Thiếu tướng níu cổ áo tôi lôi vào Binh trạm vào bảo:

- Đồng chí đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Đồng chí cừ lắm, anh hùng lắm. Bây giờ đồng chí cần cái gì thì nói.

Tôi hơi ngỡ ngàng nên hỏi lại:

- Dạ! Thủ trưởng bảo em cần cái gì ạ!

Ông nói rất to:

- Ví như đề nghị thưởng huân chương chiến công hạng nhất cho cậu chẳng hạn...

Thủ trưởng đùa em chứ ạ! Em nhận huân chương làm gì. Cái thằng lái xe lếu láo, tầm phào như em, thủ trưởng có cho huân chương thì sau này về quê cũng không ai tin đâu.

- Hay tôi đề bạt cậu làm tiểu đội trưởng đội xe đặc biệt.

- Dạ không! Thế thì dễ chết quá. Mà em chỉ muốn sống về với đơn vị thanh niên xung phong của em thôi. Em chào thủ trưởng.

- Đứng lại! - Binh trạm trưởng hét lên.

- Tặng cậu mấy bộ quần áo mới?

- Dạ, em không lấy làm gì. Em đang còn hai bộ kia.

- Cậu không cần cái gì thật à?

- Có! Em cần một thứ nhưng sợ thủ trưởng cười.

- Cứ nói! Cái gì có ở Binh trạm mình cấp ngay.

- Dạ! Dạ. Nếu được thủ trưởng cho hẳn em một ô tô vải màn…

- Tưởng cái gì. Cậu cầm lệnh vào kho mà nhận. Chở được bao nhiêu thì tuỳ.

Xe chạy thấu sáng mãi gần trưa hôm sau thì về đến chân đèo Cù Lần, nơi đơn vị thanh niên xung phong của chúng tôi đã sống những tháng ngày ngập tràn yêu thương, hạnh phúc. Tôi mường tượng ra gương mặt tươi rói mừng rỡ của từng cô gái khi tự tay được nhận vải màn.

Nhưng chao ôi ! Khi về đến chân đèo thì tôi đã hiểu ra tất cả. Những trận bom B.52 của Mỹ dội xuống đã san bằng toàn bộ khu doanh trại. Tôi giật phanh tay chiếc xe, nhảy phốc xuống chạy như điên loạn dọc cánh rừng nơi đơn vị đóng quân. Đơn vị bộ đội nào chiều qua đã được điều động đến chôn cất toàn bộ anh chị em trong đơn vị. Tôi chạy dọc những ngôi mộ đắp đất đỏ lại còn chất đá mồ côi. Tôi chạy lại xe vác cuốc, vác một vác vải màn trắng. Tôi hét điên loạn: Hoà ơi ! Thuỷ ơi! Choà ơi ! Tuy ơi!... Các em ơi! Anh chở vải màn về cho các em đây. Các em ở đâu? Đến mà lĩnh vải màn. Trả lời tôi chỉ có tiếng bom gầm gào từ phía xa vọng lại.

La hét mãi, tôi quỵ xuống từng ngôi mộ, dùng vải màn trắng nặng nề tấp lên làm trắng cả một vùng rừng.

(Báo Văn nghệ)

Khúc giã biệt

Đại tá quân y Vũ Quân đang đánh cờ với tướng Lê Vũ. Đây là thú vui, là cách chuyện trò của hai ông từ ngày về nghỉ hưu cùng thành phố. Ván cờ vào thế chung cục giằng co thì bác sĩ Thản bước vào, khẽ khàng đứng sau lưng đại tá. Vũ Quân ngửng nhìn con trai có ý hỏi. Thản khẽ chào trung tướng và nói từ tốn:

- Con có chuyện muốn thưa với cha.

Ông Lê Vũ gật đầu có ý tạm dừng cuộc chơi. Thản nói: "Xin phép bác". Hai cha con ra ngồi dưới gốc cây ngọc lan trong khuôn viên nhà trung tướng. "ở dưới quê cho người lên tìm cha - Thản nói - Bác Chức muốn gặp cha". Đại tá nhìn con trai, trầm ngâm: "Lạ nhỉ, sau bao nhiêu năm. Cả một đời người!". Thản nói: "Vâng, con nghĩ chắc có chuyện. ý cha thế nào ạ?". Đại tá suy nghĩ một lát rồi nói: "Có lẽ cha nên về". Thản đứng dậy: "Vậy để con thu xếp".

Vũ Quân lại vào chơi tiếp ván cờ. Chỉ sau bảy nước đi, đại tá bị tướng Lê Vũ chiếu bí, hết cờ. Ông buông quân cờ nhìn trung tướng, cười buồn. Lê Vũ hỏi:

- Có chuyện à?

- Vâng. Ông anh vợ muốn gặp.

Tướng Lê Vũ làm động tác ngạc nhiên và nói:

- Thế thì có chuyện thật rồi. Tôi vẫn còn nhớ cái công văn ông ta đe doạ anh và cả tôi khi tôi còn làm tư lệnh quân khu. Về chuyện anh xin ly hôn bà Mờ em ông ta, và về bác sĩ Phương Lan. Từ đấy hai người có gặp riêng lần nào không?

- Không hề. Khi tôi đi chiến trường thì ông ấy lên chủ tịch tỉnh. Khi tôi về đây, ông ấy đã nghỉ hưu. Cùng thành phố nhưng dường như không quen biết nhau.

- Hình như ông ta dọn về ở làng Giành đã mấy năm rồi?

- Vâng.

- Anh gặp chứ?

- Theo anh?

- Tôi biết anh đã quyết định, nhưng tôi vẫn nói: Nên gặp. Có lẽ đây là câu chuyện một đời người.

Hai ông bắt tay và ôm vai nhau.

*

Khi quyết định về an hưởng tuổi già ở quê, ông Chức đã tính toán và chuẩn bị thật kỹ lưỡng. Ông nhờ người mối lái, giao chính quyền địa phương dàn xếp mua bằng được khu đất gần đình làng Giành ngày xưa. Đây trước là công điền, một khu vườn ổi hoang có căn nhà nhỏ cho mõ làng ở để làm tạp dịch và trông coi quét dọn đình. Những người già trong làng bảo nhau rằng ông Chức không tiếc tiền mua thổ đất ấy vì nó là đất phát tích của tổ phụ ông, tức chú Mới vốn làm mõ làng. Không biết vì sao người làng Giành từ trẻ đến già đều gọi ông là chú Mới. Khi Vũ Quân còn là cậu bé học trò thì chú Mới đã già, nhưng danh xưng ông không hề thay đổi. Gia đình chú Mới sống tách biệt với người làng. Chú Mới không được ngồi cùng mâm với mọi người khi có việc làng. Các con chú thường phụ giúp việc tạp dịch, bọn trẻ con ít khi chơi với chúng. Lúc thời thế thay đổi, con trai chú là Chức, con gái là cô Mờ trở thành những người quyền thế thì chú Mới đã chết. Rồi khi tập thể hoá, đình làng bị phá, khu đất mõ được chia cho hai hộ nông dân làm nhà ở. Ông Chức đã trả giá gấp ba mua toàn bộ tài sản và đất đai của cả hai hộ. Người làng Giành vốn nể sợ ông từ trước, giờ lại một lần nữa e ngại sự giàu có và quyền biến của ông. Ngoài ý nghĩa lịch sử, thổ đất tám sào rất đẹp, lưng tựa lũy tre làng, cửa nhìn ra sông, bên kia sông là cánh đồng lộng gió.

Làm xong thủ tục chuyển nhượng, ông Chức thuê kiến trúc sư trên tỉnh về quy hoạch, xây tường bao kín, chặt hết cây cối, phá dỡ hết nhà cửa cũ. Ông cho xây một căn nhà hai tầng đầy đủ tiện nghi. Đường vào rải nhựa, có cổng lớn, sân rộng đỗ được hàng chục ô tô. Ông cho mua cây cảnh từ các làng vườn nổi tiếng về trồng theo quy hoạch. Cái ao rộng trước nhà được nạo vét, vây xỉa, có nhà thủy đình để câu cá và hóng mát. Ông lại thuê thiết kế xây sinh phần cho mình trong khu vườn rợp bóng cây. Sinh phần dáng cổ kính, uy nghi, ốp đá đen, xung quanh trồng bồ đề và tùng. Bên cạnh sinh phần là mộ chí của ông bà Mới được chuyển từ nghĩa địa làng về. Khi tất cả đã hoàn thành sau hơn một năm xây dựng, ông Chức mới cùng bà vợ và người giúp việc chuyển từ thành phố về. Ông không tổ chức liên hoan khánh thành, cũng chẳng thăm hỏi, chào mời ai. Sau khi ổn định chuyện ăn ở, ông mời mấy cán bộ làng, xã đến chơi uống nước, trò chuyện, bảo rằng ông quyết định về nghỉ hưu ở làng, đề nghị các đồng chí giúp đỡ về an ninh trật tự. Với một người có bề dày cống hiến và quyền cao chức trọng như ông, yêu cầu đó được cán bộ địa phương nhất nhất vâng lời. Từ hôm ấy, nhà ông luôn kín cổng cao tường. Người giúp việc cùng ở với vợ chồng ông Chức là ông Hệ không vợ không con, vốn người làng Giành mồ côi từ nhỏ, được ông Chức đưa đi làm cần vụ cho ông đã mấy chục năm. Ông Hệ ít nói, hết mực trung thành và gắn bó với ông Chức như hình với bóng. Giới quan chức hàng tỉnh từng dị nghị về mối quan hệ chủ, tớ này, nhưng không ai khiến ông Hệ hé răng một lời. Bây giờ, họ cùng già nua, trở về làng cũ, sống nốt quãng đời còn lại trong cái thế giới riêng của họ.

Hồi ông Chức mới về, thỉnh thoảng có một hai chiếc xe con từ tỉnh về thăm vào dịp cuối tuần. Sự thăm viếng ấy thưa dần rồi vắng hẳn. Bây giờ, cứ một hai tháng bà Thanh, tức bà Mờ em gái ông và mấy đứa con ông chia phiên nhau về thăm một lần. Ông có ba con, hai trai một gái, từng nổi tiếng ăn chơi tàn bạo. Chán nhất là chúng học hành lởm khởm quá. Với cương vị của mình, có thể làm được mọi điều cho con cái, nhưng để chúng đỗ đại học thì ông chịu. Đành cho đi học bổ túc, rồi gia công kiếm mảnh bằng tại chức cho có danh, còn con người chúng thì không thay đổi được. Nhưng chúng biết dựa thế bố làm mánh mung chỉ trỏ kiếm tiền như rác. Từ khi ông nghỉ, các con ông cũng dần sa sút, một đứa dây vào nghiện hút. Chúng bắt đầu tranh giành tài sản, cãi cọ, kiện cáo nhau. Ông bỏ thành phố về quê cũng vì thế. Tất nhiên còn bao chuyện thị phi khác nữa. Về quê, ông bỏ hẳn các hội nghị của tỉnh, những lễ kỷ niệm truyền thống của ngành nọ ngành kia mà ông luôn được mời ghế danh dự với tư cách nguyên là lãnh đạo tỉnh. Người quen thì nhiều, nhưng bạn bè chẳng có ai, nên ông xa dần với các mối quan hệ xã hội. Tuy nhiên, giới quan chức các cấp không thể quên ông, vì thỉnh thoảng lại nhận được những thư góp ý, kiến nghị của ông về công tác nhân sự, tổ chức, những quyết sách kinh tế xã hội. Người đại diện cho ông là bà Mờ em gái ông, từng lãnh đạo một đoàn thể của tỉnh, nổi tiếng là khắc kỷ và không nhượng bộ bất kỳ ai. Bà sẵn sàng đến gặp các cấp lãnh đạo để chất vấn, kiến nghị. Vì vậy, tuy không ra khỏi nhà nhưng ông dường như vẫn có mặt ở khắp nơi. Rời chính trường rồi mà ảnh hưởng của ông còn rất lớn, không ít người e ngại anh em ông. Cho nên, việc bác sĩ Vũ Quân tiếp tục đâm đơn xin ly hôn bà Mờ khi cả hai đã nghỉ hưu được xem như trò khiêu khích, xúc phạm thanh danh gia đình ông Chức. Ai cũng biết bác sĩ Vũ Quân, con ông Đồ làng Giành vốn dòng dõi khoa bảng, đã kết hôn với cô Mờ khi cùng hoạt động đoàn thể hồi cách mạng Tháng Tám. Sau đó cô Mờ bỗng trở thành một con người khác khi biết tin bố mẹ chồng bị quy địa chủ, cô liền ly khai với nhà chồng và đứa con trai ba tuổi. Rồi đoàn sửa sai về làng, danh dự gia đình ông Đồ được khôi phục, cô Mờ đã bỏ làng ra đi, được ông anh thu xếp, cô trở thành nữ đồng chí Thanh, cán bộ phụ nữ huyện. Vũ Quân đã xin ly hôn, nhưng không những không được mà còn bị anh em ông Chức trừng phạt nặng nề. Các cụ xưa nói: "Hôn nhân điền thổ vạn cố chi thù" quả không sai. Giữa Vũ Quân và anh em bà Mờ là một mối hận sâu sắc. Ông nói rằng xin ly hôn lần này chỉ để được chết cho thanh thản. Đương nhiên, chuyện đó không bao giờ được giải quyết, và anh em ông Chức không bao giờ tha thứ cho Vũ Quân. Thế mà nay ông lại hẹn gặp ông em rể hờ sau bao nhiêu năm không nhìn mặt nhau. Nếu anh em ông Chức là những người danh tiếng trong giới quan chức hàng tỉnh, thì đại tá Vũ Quân là một bác sĩ ngoại khoa nổi tiếng toàn quốc, với nhiều công trình nghiên cứu và thực nghiệm có giá trị khoa học của ngành y trong cả chiến tranh và hoà bình. Vì vậy, mối quan hệ của họ từ lâu đã được cả tỉnh quan tâm, phải hứng chịu búa rìu dư luận nhiều năm nay.

Vũ Quân về tới làng lúc chiều muộn. Chẳng cần hỏi thăm, ông cũng nhận ra đường đến thẳng nhà ông Chức. Cánh cổng lớn hé mở, trong sân có mấy người ra vào lặng lẽ, dáng vẻ vội vã và lo lắng. Bà vợ ông Chức tóc bạc phơ từ hiên nhà cao vòi vọi bước xuống sân đón Vũ Quân. Là người đàn bà quê mùa chất phác, sau bao nhiêu năm sống trong giàu sang quyền thế, vẫn giữ được vẻ chân chất tử tế. Vũ Quân biết nhiều năm nay bà ăn chay niệm phật, sống cô đơn trong chính gia đình mình. Tự nhiên ông thấy lòng dịu lại. Người đàn bà mắt rớm lệ, cầm tay Vũ Quân, giọng rầu rầu:

- Chú đã về. Thật tốt quá.

- Có chuyện gì thế chị?

- Anh ấy mệt lắm rồi. Muốn gặp chú.

Vũ Quân hiểu ra. Ông hỏi giọng quan tâm:

- Anh ấy đâu?

- ở ngoài nhà vó chú ạ.

- Sao lại ngoài nhà vó?

Bà vợ kể lể:

- Lâu nay ông ấy thuê làm lều, sắm vó bè ở bờ sông. Hàng ngày thường cùng ông Hệ ra sông cất vó, có khi ăn ngủ cả ở ngoài ấy.

Vũ Quân cười nhạt:

- Lạ nhỉ. Một người thích sống tiện nghi, quen được phục dịch, giờ lại ở lều vó bờ sông.

Bà vợ thở dài:

- Mấy tuần nay bệnh nặng vẫn nằm ở nhà. Hai hôm nay tự nhiên gở thế nào ấy, đòi ra nằm lều vó, không cho ai thăm nom, không cho bác sĩ truyền thuốc nữa chú ạ. Mong gặp chú mấy hôm rồi. Đi, tôi đưa chú ra.

Vũ Quân theo bà vợ đi dọc con đường nhỏ um tùm cây đài bi, vàng rực rỡ tơ hồng. Đến lều vó bờ sông, bà bảo: "Chú vào đi". Bà đứng một lúc rồi lặng lẽ quay về. Một chiếc lều khá đẹp, có chiếc vó bè đã kéo lên khỏi mặt nước. Dưới sông, một chiếc thuyền nhỏ buộc vào cọc lều. Trong lều réo rắt tiếng đàn nhị và tiếng hát khàn khàn của người già. Vũ Quân đứng hồi lâu nghe. Tiếng hát chèo buồn bã, rời rạc của ông Hệ, người cần vụ bao năm của ông Chức. Ông không thể ngờ đoạn cuối cuộc đời của một người như ông Chức lại diễn ra lạ lùng nhường này. Ông khe khẽ bước vào lều. Ông Chức đang nằm, đầu tựa vào đống chăn gối nhàu nát kê cao. Ông Hệ ngồi bên vừa kéo nhị vừa hát. Một ngọn đèn ắc-quy sáng xanh, lờ mờ soi không hết căn lều. Vũ Quân từ từ ngồi xuống. Ông Hệ vẫn kéo nhị hát như không có chuyện gì. Mắt ông Chức lấp lánh dưới ánh đèn, trừng trừng nhìn Vũ Quân. Vốn người nhỏ thó không râu nhưng lông mày, khuôn mặt ông Chức tròn và trắng bóng, đôi mắt hơi lồi từng là nỗi e sợ của biết bao người. Giờ khuôn mặt ấy quắt lại, xanh xao. Nghĩ là ông Chức đã hôn mê không nhận ra mình, Vũ Quân ngồi xích lại, đặt tay lên trán ông ta. Tự nhiên bàn tay gầy quắt của ông Chức giơ lên làm động tác ngăn lại, và giọng nói lanh lảnh quen thuộc của ông cất lên rành rọt:

- Tôi biết là chú sẽ về. Đáng mặt nam nhi lắm.

Đoạn ông ra hiệu cho ông Hệ ngừng kéo nhị. Vũ Quân khẽ hỏi:

- Anh đau làm sao?

Ông Chức nói trong hơi thở:

- Sắp xong rồi. Sắp tắt rồi. Tôi đang đi.

Vũ Quân chân tình:

- Để tôi đưa anh đi viện.

Ông Chức nhìn Vũ Quân hồi lâu, rồi lại nói hổn hển:

- Tôi cho tìm chú về không phải vì chuyện ấy. Không làm được gì đâu. Này chú!…

Ngừng một lát, ông lại nói:

- Mấy hôm nay tôi hay gặp cô Phương Lan lắm. Cô ấy cứ đứng đầu giường nhìn tôi chẳng nói gì. Nên tôi cho tìm chú về.

Vũ Quân thấy người ớn lạnh, một luống khí rần rật chạy khắp cơ thể xuyên lên óc đau buốt. Ôi Phương Lan, người đã yêu ông và phải trả giá cả cuộc đời. Anh em ông Chức đầy quyền thế đã tước đoạt tự do của ông, dù ông và bà Mờ không còn là vợ chồng đã bao nhiêu năm. Họ cần danh nghĩa và cả danh tiếng của ông để tiến thân. Họ đã gây sức ép với quân khu và quân y viện, để Phương Lan phải xa ông. Nàng ra đi trong chuyến tàu đêm thời chiến tranh ác liệt. Trạm quân y tiền phương của nàng bị trúng bom khi nàng đang đứng trong hầm phòng không mổ vết thương cho bộ đội. Sau chiến tranh, Vũ Quân theo sơ đồ vượt Trường Sơn tìm đến một nấm đất bên bờ suối cạn. Bằng tay và cành cây, ông đào bới, đếm từng mảnh xương của người yêu, mang xuống suối rửa sạch rồi bọc gói lại. Ông đeo trên ba lô nắm xương người yêu dấu mới hai mươi nhăm tuổi về quê nàng. Ông đã cùng gia đình làm lễ an táng, lễ truy điệu như một người chồng chôn cất vợ, rồi ông xin nghỉ hưu về sống với con trai là bác sĩ Thản, đứa con duy nhất trong cuộc hôn nhân bất hạnh với bà Mờ. Họ sống cùng thành phố nhưng như hai thế giới khác, hai kiếp khác. Với Vũ Quân, oán hận nguôi ngoai dần, thay vào đó là sự khinh bỉ và bất cần. Ông không bao giờ nghĩ rằng lại có cuộc gặp hôm nay. Con người nhỏ thó vang bóng một thời, giờ như ngọn lửa sắp tắt muốn trăng trối gì đây. Ông im lặng chờ đợi, lòng ngổn ngang bao cảm xúc rối bời. Ông Chức thở nặng nhọc, mắt nhìn đăm đăm Vũ Quân. Ông cố tập trung sức lực nói rành rọt với Vũ Quân:

- Tôi biết chú hận tôi với cái Mờ lắm, phải không? Lẽ ra chú phải bỏ qua cho nó. Việc nó đấu tố ông bà Đồ hồi cải cách là lỡ lầm do thời thế. Người ta bảo bọn trí thức thù dai cũng phải.

Vũ Quân khẽ khàng:

- Lẽ ra chúng ta phải nói chuyện này sớm hơn, anh Chức ạ. Tôi phân biệt rõ giữa lỡ lầm và độc ác chứ. Tôi nghĩ mãi bao nhiêu năm vẫn không hiểu vì sao anh với bà Mờ lại đối với tôi như vậy? Nhưng mà thôi, nói lại mà làm gì.

Ông Chức dường như khoẻ ra, trả lời bằng giọng đầy quyền thế:

- Chú biết chú có tội gì không? Tội chú nặng lắm. Đó là chú khinh chúng tôi. Chú cậy có học, xuất thân khoa bảng, chú khinh anh em tôi. Nhưng chúng tôi lại có quyền hành. Thế là chú ngu rồi. Tai vạ của chú cũng là từ đấy.

Vũ Quân giật mình. Điều ông lờ mờ cảm thấy hoá ra lại là thật. Nhưng ông đâu có cố ý. Ông nói:

- Một người đàn bà gây tội lỗi với bố mẹ chồng, rồi lại bỏ chồng bỏ con, thay tên đổi họ để tiến thân. Thành đạt kiểu đó không khinh sao được?

Ông Chức bỗng cất tiếng cười khành khạch nghe lạnh gáy. Ông cười trong tiếng thở khò khè, cái bụng gầy tóp phận phồng trong chăn. Rồi ông nói thều thào:

- Đấy lại là cái ngu của chú. Lẽ ra chú được lợi chỗ ấy, chú lại đối đầu với chúng tôi. Cho chú chết!…

Ông Chức dừng lại thở dốc, Vũ Quân bàng hoàng như tỉnh mộng. Vậy ra bao nhiêu năm qua anh em ông Chức đã khinh lại ông, coi ông là loại kẻ sĩ ngu ngốc. Họ chẳng ân hận, cũng chẳng bận tâm về ông…

- Mấy hôm nay cô Phương Lan thường về gặp tôi - ông Chức thều thào.

Vũ Quân vội hỏi:

- Khoan đã, sao anh biết Phương Lan?

- Ngày ấy, sau khi tôi gửi công văn ra quân khu, cô ấy đã về gặp tôi. Cô ấy nói cô chú yêu nhau, xin tôi giúp đỡ. Tôi đã đuổi cô ấy đi.

Tội nghiệp Phương Lan. Nàng đã vì Vũ Quân mà phải hạ mình. Vậy mà Phương Lan không hề cho ông biết, nàng đã mang bí mật đó vào chiến trường rồi ra đi mãi mãi.

Ông Chức lại thều thào:

- Vì gặp lại bác sĩ Phương Lan, tôi nghĩ lại thấy cũng có lỗi với hai người. Tôi biết chú với cái Mờ không thể sống với nhau được nữa. Nhưng cho chú ly hôn hoá ra triệt đường tiến bộ của nó à? Còn tôi nữa chứ. Tôi biết chú một mình nuôi cháu Thản khổ lắm, giá có cô Lan thì…

Ông không nói được nữa, nhắm mắt thở dốc. Hồi lâu ông mở mắt ra lặng nhìn Vũ Quân. Đôi môi mỏng trên khuôn mặt gầy tóp không râu, không lông mày của ông thoáng một nét cười bí hiểm. Giọng ông xa xăm:

- Thế là tôi với chú đã khinh nhau cả một đời. Giờ cuộc chơi sắp tàn rồi…

Vũ Quân ghé sát ông nói nhỏ:

- Để tôi đưa anh về nhà. Mọi người đến thăm đang chờ anh.

Bàn tay gầy của ông Chức lại huơ lên phản đối. Ông làm động tác ra hiệu với ông Hệ đang ngồi lặng im như pho tượng suốt cuộc nói chuyện vừa rồi. Ông Hệ hiểu ý, nói với Vũ Quân: "Đại tá, ông ấy muốn xuống thuyền". Đoạn ông Hệ luồn tay bế ông Chức như bế đứa trẻ, vừa lom khom ra khỏi lều vừa nói với Vũ Quân: "Ông mang hộ tôi các thứ xuống thuyền, cả cây nhị nữa". Hai người đặt ông Chức nửa nằm nửa ngồi trên sạp thuyền, ông Hệ từ từ chèo ra giữa sông. Trăng sáng vằng vạc trên mặt sông và cánh đồng xung quanh. Ông Hệ thả cho thuyền trôi, cầm lấy cây nhị và cất tiếng hát khàn khàn. Ông Chức nằm thiêm thiếp, mi mắt khẽ chớp. Trước cảnh sông nước đêm trăng, một con người đang hấp hối, Vũ Quân thấy xúc động tận đáy lòng. Hận thù, yêu ghét, thị phi chẳng còn ý nghĩa gì nữa. Ông giằng lấy cây nhị trong tay ông Hệ, vuốt một tiếng nhạc dài run run và ngửa mặt cất tiếng hát:

Gánh nợ nhân gian vòng đời quay

bánh xe luân hồi không chừa ai…

Giọng hát trầm trầm của Vũ Quân với nét nhạc kỳ lạ phảng phất âm điệu ca trù khiến ông Chức mở mắt lắng nghe. Ông nói: "Ôi hay quá. Chú viết cho tôi đấy à? Tôi biết chú vẫn chơi đàn ghi ta mà". Vũ Quân đáp: "Bài này của nhạc sĩ Phó Đức Phương đấy". Ông Chức có vẻ quan tâm: "Phương nào? Có phải cái cậu mới về văn phòng văn hoá huyện không?". Vũ Quân không trả lời, ôm chặt cây nhị và tiếp tục hát. Tiếng hát và tiếng đàn nhị âm vang trong đêm vắng. Trên bờ sông, người đứng nhìn mỗi lúc một đông. Bỗng ông Chức nhổm hẳn người lên, tay chới với gọi to: "Chú Quân, chú Quân! Cô Phương Lan về này. Cô Lan, giờ tôi để hai người gặp nhau…". Ông Hệ vội đỡ lấy ông Chức đặt xuống gối. Vũ Quân hát:

Một ngày, một tháng, một năm,

Một đời hòn đất sủi tăm mặt hồ

nắng soi cái tổ tò vò

Dọc ngang cũng một con đò

ấy thôi…

Ông Chức nằm im, hai mắt bất động nhìn lên vầng trăng sáng vằng vặc. Ông Hệ lặng lẽ đặt bàn tay lên mặt ông Chức vuốt nhẹ. Đôi mắt ông Chức nhắm lại. Ông Hệ từ từ chèo đò vào bờ, nơi người làng đang đứng chờ đông nghịt. Vũ Quân như say như mê, xiết mạnh cây nhị vào lòng, Vũ Quân xoã tóc nhắm mắt hát:

Nắng hạ mưa đông vòng đời quay

bánh xe luân hồi con tạo xoay…

(Báo Văn nghệ)

Vườn xưa

Ngôi nhà nằm giữa vườn cây. Na, mít, ổi, xoài, dừa, nhãn... mùa nào thức nấy um tùm rậm rạp. Mùa đông, lá rụng dầy hàng gang, mấy chị em nhăn nhó vì phải quét luôn luôn. Bù lại mùa hè, mùa nhiều hoa trái nhất thì chẳng những được ăn lại còn được đùa nghịch dưới tán lá mát rượi nữa. Ba chị em trứng gà trứng vịt, thêm lũ trẻ con hàng xóm lít nhít lấy khu vườn làm địa điểm tập trung suốt ngày không ngơi tay ngơi miệng. Cứ cơm trưa xong, mấy cái đầu thậm thụt, lấm lét, vạch rào chui vào, thì thào một lúc, im lặng một lúc, cả lũ kéo nhau ra bờ sông. Phía trước là đường cái, đến ngôi nhà, giếng nước, xa mãi mới đến bờ sông nên tha hồ đùa nghịch. Tót một cái cả lũ đã vắt vẻo trên mấy cành ổi ngả ra bờ sông, vừa nhá ổi xanh vừa huyên thuyên đủ thứ. Con sông bé tí dài ngoằn, thắt thẻo bò quanh thị trấn nghèo. Phía bên kia là cánh đồng làng sát chân núi. Một làng đạo, ngôi nhà thờ trên chóp có hình thánh giá rêu phong, cũ kĩ nghe nói xây từ thời Pháp thuộc nổi bật giữa những ngọn tre lả cong như sóng và dẫy núi không thấp không cao, thỉnh thoảng những đám đốt rừng làm nương lại cháy bùng bùng hoặc nghi ngút khói. Ngày vài bận, những tiếng chuông đều đều, trầm lắng lại đưa sang khiến cái đói cái nghèo càng trở nên dai dẳng, u sầu. Bọn trẻ không hề buồn vì cái đói, cho dù thỉnh thoảng có đứa khoe: "Nhà tao hôm nay được ăn thịt mỡ" khiến hàng chục cái cổ cùng duỗi ra một lúc thèm thuồng, ghen tị. Lương nghỉ ốm hai trăm ngàn của mẹ không nuôi đủ năm người, anh cả học đại học ở Hà Nội cũng chỉ thỉnh thoảng mới dám về xin tiền mà sự học hành của ba chị em đã là một khó khăn lớn. Mẹ bảo: Hễ khoẻ mẹ lại đi làm, các con phải học hành cho nên người. Chị hai bảo nhỏ: Ngày xưa mẹ cũng đại học này đại học nọ mà nhà mình vẫn nghèo đấy thôi. Con bé út không nghĩ thế. Nó trả lời gọn lỏn: Tại mẹ ốm.

Mẹ một năm nằm viện sáu, bẩy tháng, còn lại ở nhà nghỉ tự túc. Suốt ngày mẹ nằm trong căn phòng tối om om, lạnh lẽo khiến cả ba chị em đều ngại đến gần. Cho nên dù rất thương mẹ nhưng ba chị em đều chực lúc rỗi là tót ra vườn. Vườn còn có nhiều loài hoa dại, rau dại. Rau tập tàng thường trực trong các bữa ăn. Ba đứa cũng gầy như những dải khoai, thỉnh thoảng còn rủ nhau mầy mò hái mùi tàu lá lốt ra chợ bán, mua được lọ mực hay vài bìa đậu. Mùa hè, những cơn bão kéo về làm tả tơi khu vườn, ba chị em mừng rỡ rủ nhau nhặt tay măng gẫy hay đào măng non ngâm chua. Nếu hôm nào nước sông dâng lên ngập vườn, vác vó tôm ra kéo được con cá mương hay cá rô nấu cùng nữa thì thật tuyệt. Những hôm nước ngập cò vạc bay về đậu từng đàn chấp chới trên những ngọn tre rũ rượi. Đêm đêm tiếng cuốc xáo xác thành từng chuỗi, bắt nước ngập vang vọng kéo dài không dứt. Mẹ bảo: "Não cả ruột!". Rồi mẹ trở mình liên tục, những cái thở dài sẽ sượt suốt đêm.

Thị trấn chuyển mình, con đường được mở rộng ra lấn mất vườn hoa tóc tiên trước nhà của con bé út, nhưng nó giờ đã lớn chẳng còn thời gian để mà tiếc như trước nữa. Đã có những ánh mắt ngây thơ vụng dại thầm đuổi theo nó. Chị hai học đại học, chị ba học cấp ba, mẹ cũng dần khoẻ lại. Lũ trẻ con giờ đã lớn, đứa đi học, có đứa lấy chồng, nhưng chẳng còn đứa nào kế tiếp lũ trẻ xưa để đùa nghịch. Khu vườn đã rộng càng trở nên vắng lặng. Nhà vẫn nghèo nhưng không còn phải bòn rau vườn ăn như xưa. Mẹ bảo nhà mình có phúc, có được giếng nước trong mát nên ba cô con gái vừa đẹp lại vừa giỏi. Chị hai nói: "Còn thiếu cô con dâu đảm nữa!".

Anh cả lấy vợ. Chị dâu buôn bán trên tỉnh, thỉnh thoảng anh chị mới về, sẵn vườn hoa quả tha đi, có khi cả từng mớ rau. Mẹ cười: "Năng nhặt chặt bị... Chúng mày nay mai lấy chồng rồi cũng thế.". Chị hai nguýt: "Chúng con thèm vào!".

Chị hai lấy chồng.

Ba năm sau chị xách cái va li nhẹ tênh về nhà, rũ như tàu chuối héo. Chị dâu người thấp, ngày càng xổ ra, mỗi khi về nhà gặp chị hai lại bóng gió ngọt nhạt. Chị hai định đi, gặp ánh mắt héo hon của mẹ lại thôi. Mẹ về hưu chăm sóc cả khu vườn sạch sẽ tốt tươi. Hoa quả nhiều chẳng ai ăn, mẹ ngày ngày cắp rổ đi bán. Chị dâu về bảo: "Chặt đi mẹ ạ, để bẩn vườn. Sắp lên thị xã rồi, bán đất tha hồ lắm tiền.". Mẹ không nói gì, lẳng lặng sắp cho hai làn toàn quả ngon, chị dâu hồ hởi chở đi. Mấy bữa sau chị lại về giục bán đất. Đất đang sốt, giá tăng vùn vụt, nhiều nhà tỉnh dậy thấy mình đã là tỉ phú. Mẹ bảo: "Tao già rồi, bám lấy vườn tược còn nuôi hai em ăn học.". Chị dâu sấn vào bàn: "Bán nửa đi, mẹ tha hồ sắm sửa, các cô học hết mấy, còn đâu cho cháu nội...", mắt chị sáng rỡ như đang nhìn tận mắt hàng cọc tiền dầy ngút. Chị ba đang học Sư phạm, con bé út cũng đã vào năm đầu Đại học, lương hưu, tiền bán hoa quả của mẹ không thể đủ. "Để chúng con đi làm thêm, ối người vừa đi học vừa đi làm đấy thôi". Mẹ lắc đầu: "Chúng mày khổ sở thiếu thốn nhiều rồi.". Khu vườn rộng cả nghìn mét vuông, mỗi mét đều mang những kỉ niệm thơ ấu nhọc nhằn của cả ba chị em. Mẹ bán bớt bốn mét mặt đường, cắt mất cây ổi ngày xưa hay leo trèo, mấy chị em tiếc ngẩn ngơ. Bù lại nhà khá dần lên.

Chị hai lại lấy chồng, theo chồng về mãi tận Vinh xa lắc.

Nhà chẳng còn ai, chỉ còn mẹ với khu vườn trống trải. Chị dâu lại về giục: "Mẹ bán nữa đi, có ai giữ khư khư đất mà chịu nghèo đói bao giờ? Để đủ mẹ ở thôi, chúng con chuẩn bị xây nhà trên tỉnh, nhưng...". Mẹ bảo: "Chúng mày về ở với mẹ chứ. Mẹ già rồi, vườn rộng, con cháu về quây quần cho khuây khoả". Chị dâu cười: "Chúng con bận việc trên tỉnh, về sao được! Trẻ con ở thành phố thiếu gì chỗ chơi". Mẹ không nói gì. Chị dâu lụt cụt chạy đi chạy lại kêu: "Chặt bớt cây đi, lá rụng bẩn quá mẹ ạ!". Khi hì hục nhấc bao tải lên xe, chị còn nhắc lại: "Chúng con chuẩn bị xây nhà trên tỉnh...". Mẹ gọi riêng anh cả ra bảo: "Đất đai này cả đời mẹ mới có được, mẹ cũng chỉ có như thế để cho con, cho cháu. Nay mai con phải thờ cúng mẹ trên đất này.". Anh cả gắt: "Mẹ hay nhỉ, thờ cúng đâu chả là thờ cúng! Mẹ không bán thì đến lượt con, con cũng bán!". Mẹ thở dài: "Mẹ chỉ mong chúng mày quây quần bên mẹ như lúc còn thơ bé...".

Mẹ đổ bệnh. Khối u buồng trứng, mổ gấp. Chị hai ở tận Vinh bổ về. Mổ xong mẹ nằm như dính xuống giường, chiếc khăn phủ trắng tinh chỉ khẽ gợn. Hơn tháng sau đưa mẹ về nhà, căn nhà rêu mốc lạnh lẽo. Khu vườn dầy lên những lá. Chị hai phải trở về Vinh. Chị ba bảo con bé út: "Cứ học hành đi. Tao dậy hợp đồng, ở nhà chăm mẹ cũng thế.". Anh cả chỉ biết băn khoăn đứng bên giường mẹ. Chị dâu đảo mắt khắp nhà, ấn vào bàn tay xương xẩu xanh lét những gân của mẹ một xấp tiền mong mỏng rồi nhanh chóng kéo chồng đi: "Chị bận, cô chăm sóc mẹ giúp chị.". Chị ba nhìn theo chua chát.

Mùa đông, gió mùa đông bắc rít cồn cào trên nóc nhà. Khu vườn tả tơi những cành cây mục, ướt lép nhép trong mưa dầm dề. Những cây to đã trở nên già cỗi, nhọc nhằn trong giá lạnh. Mẹ không thể ra vườn, giá rét giữ chặt mẹ trong phòng, căn phòng tối tăm lạnh lẽo.

Bệnh viện kết luận: Mẹ ung thư di căn, phải truyền hoá chất liều cao. Mấy anh em nhìn nhau ngơ ngác như bầy trẻ hôm nào. Mười ba triệu một lọ, truyền sáu lọ, mỗi đợt cách nhau hai mươi ngày. Cũng may là còn có cách. Nhưng... cả tiền thuốc, tiền chi phí đi lại, tiền ăn, tiền ở lên đến hơn trăm triệu, đào đâu ra? Chị hai vỗ về con bé út rồi hướng tia mắt hi vọng sang anh cả. Anh bối rối quay đi. Chị dâu đoán được, rào đón: "Dạo này chả thấy lãi toàn lỗ. Cô tính, lương anh cô chả là bao...". Chị hai uất nghẹn, mắt long lên. Không còn cách nào khác, bán đất!

"Bán đất!", chị dâu lắp bắp. "Bán bao nhiêu?" "Đủ chữa bệnh cho mẹ".

Con bé út lúc nào cũng ngẩn ngơ, nó như con thoi chạy từ bệnh viện đến trường học, từ trường học đến bệnh viện. Chị ba rối ruột giục: "Nhanh lên, mẹ đau yếu lắm rồi!". Chị hai đi ra, đi vào rầu rĩ: "Giấy tờ đứng tên mẹ, biết nói với mẹ sao đây?". Chỉ có chị dâu không nói gì. Anh cả bảo: "Phải nói thật với mẹ thôi. Chị hai rít lên: "Anh muốn giết mẹ à?". Nhưng rồi vẫn phải nói. Bầy con cúi gằm mặt bên giường mẹ. Mẹ, chúng con bất hiếu không thể lo tiền chữa bệnh cho mẹ. Mẹ ơi bán bớt đất, vườn nhà mình còn rộng chán mà. Chúng con lo xong giấy tờ rồi, mẹ chỉ cần kí vào đây thôi. Chúng con xin mẹ, mẹ ơi, mẹ sao thế?! Tiếng hét thất thanh, tiếng gọi thất thanh...

Mẹ ngất đi, đến khi tỉnh dậy mẹ như một người ở thế giới khác. Suốt ba ngày mẹ khi nằm khi ngồi, khi thì thào khi lẩm bẩm những gì không rõ. Đôi mắt mẹ rưng rưng, hai bàn tay quờ quạng bất lực. Dường như còn nỗi đau nào đó sâu kín, dằn vặt dữ dội hơn nỗi đau thể xác mà mẹ đang phải chịu. Rồi mẹ gom cả bầy con lại, đôi mắt đỏ khô bỗng chốc lấp lánh nhìn khắp lượt. Mẹ làm ra vẻ vui nhưng chưa bao giờ mẹ cứng rắn thế: "Có chết mẹ cũng không bán!".

Khu vườn rầu rĩ trong mưa, những thân cây co mình lại xác xơ trống trải. Những cơn đau hành mẹ vật vã. Mẹ bảo: Ngày trước không ngủ được mẹ hay đếm tiếng cuốc. Một nghìn, hai nghìn... não nề nhưng còn có việc để làm. Giờ chẳng biết chúng đâu? Chị ba ứa nước mắt. Con bé út ra vườn ngóng. Dòng sông đục ngầu, bờ nông toen hoẻn, cuốc biết trú ngụ nơi nào?

Trời rét cắt thịt, biết đâu sang xuân... Mùa xuân, cha mẹ dắt nhau lang thang tìm chỗ ăn, chỗ ở, chỗ làm. Cha mẹ cưới nhau như thế nào? Buổi chiều cha chặt tre gom lá mía làm thành cái lều, cái lều đó là tổ ấm của mẹ và cha, thằng cả hoài thai trong cái lều đó. Mẹ dừng lại thở. Con bé út đỡ mẹ nằm xuống, xoa xoa ngực, hơi thở mẹ nặng và ngắn... Ngày ấy, vùng này còn là bãi đất trống, cỏ mọc lút đầu, hoang như chưa có ai đặt chân đến. Cha mẹ bảo nhau dừng chân tại đây. Ngày ngày, cha mẹ cật lực chặt cây, san đất, rắn rết, kiến mối hàng đàn lũ. Đêm, tiếng cò diệc xáo xác hoang vu. Và tiếng cuốc... tiếng cuốc cứ khắc khoải trầm uất thâu đêm. Mẹ ôm lấy cha thổn thức hoang mang. Chẳng biết con cuốc kia kêu nhỏ máu thế nào, chỉ biết đêm đêm mẹ khóc đầm vai áo cha...

Mắt mẹ rưng rưng,con bé út nắm chặt bàn tay gầy mòn run rẩy của mẹ. Bàn tay con nhà trí thức Hà Nội gốc đã phải chai sần thô ráp vì lao động nặng nhọc. Cuối thu mẹ sinh anh cả. Cha trồng một cây dừa. Cây dừa gợi nhớ quê hương miền Nam xa xôi tít tắp. Ba năm sau, giải phóng, vùng này được mở mang thành thị trấn, khu vườn của cha mẹ cho lứa trái đầu mùa. Sinh đứa thứ hai xong mẹ xin được việc làm trong một xí nghiệp cơ khí. Xung quanh nơi cha mẹ ở dân tứ xứ kéo về sinh cơ lập nghiệp, đông đúc dần lên, mẹ không còn phải thức trắng những đêm dài hoang vắng. ở với nhau hơn chục năm, đã có bốn mặt con, tưởng hạnh phúc của cha mẹ từ đây vĩnh viễn. Nào ngờ... Mẹ dừng lại nghẹn ngào...Người đàn bà ấy đột ngột xuất hiện trước tổ ấm của mẹ. Cha mẹ quỳ xuống khóc lóc van xin khản cổ mà cha vẫn đi theo bà nội. Họ trở về miền Nam quê cha rồi vượt biên đi đâu không rõ. Sao cha phải đi theo bà nội hả mẹ? Cha không thương mẹ, không thương chúng con sao? Chị ba giật áo con bé út đang khóc nức nở. Mẹ cũng oà khóc rồi giọng trở nên xa xôi: Vì trước mẹ cha đã có người đàn bà khác. Vì mẹ không muốn người đàn bà ấy cũng khổ như mình.

Cuối đông cái lạnh càng trở nên tê tái. Những thân cây thu tàn lực chống chịu cái rét đợi xuân về để bung ra sức sống. Nhưng mẹ không gượng được nữa. Mẹ chỉ là cái cây mà những cơn đau vắt kiệt nhựa sống. Không thể ngồi hay trở mình, mẹ nằm dán chặt xuống giường, mái tóc bạc trắng rối bời, chân tay khẳng khiu như những cành khô. Ngày một cơn đau... hai cơn, rồi nhiều cơn. Mẹ sống bằng những ống moócphin, bằng ảo giác. Nhất quyết các con phải ở bên nhau, phải có chỗ ở đàng hoàng chứ đừng như mẹ lang thang xiêu dạt. Cả đời mẹ, cả đời cha... Hai bàn tay chỉ quen nhung lụa của mẹ, hai bàn tay chỉ còn bảy ngón của cha, cha mẹ vừa lật đất vừa bảo nhau: Hạnh phúc là đây. Từng nắm đất, từng gốc cây đã thấm đẫm mồ hôi nước mắt của cha mẹ nhưng đó cũng là những ngày cha mẹ hạnh phúc nhất. Bệnh của mẹ có chữa cũng thế thôi, đừng cắt bán đi máu thịt của mẹ...Những tán cây xào xạc, những chiếc lá cuối cùng rùng mình rụng xuống... Cha có về không?

Ngày mới gặp cha, mẹ đã oà khóc khi nhìn thấy bàn tay tàn tật loang lổ. Cha bối rối vụt giấu hai bàn tay sau lưng rồi cứ đứng nhìn mẹ cho đến khi xe điện chạy qua mất. Cha vùng chạy theo: Chờ tôi zới!... Mẹ bừng tỉnh. Cha là bộ đội miền Nam tập kết ra Bắc. Mẹ mỉm cười, đôi má tái nhợt bừng lên, bẽn lẽn đỏ hồng như má thiếu nữ...

... Đưa mẹ ra vườn hơi thở mẹ thì thào đứt quãng. Cơn đau ghìm mẹ xuống giường. Hai chị em đưa mắt nhìn nhau. Đêm hoàn toàn yên lặng...

Tuần vài buổi, anh cả đèo chị dâu về, có khi chị tự phóng xe về, mắt trước mắt sau: "Chị hỏi rồi, bệnh này có chữa thuốc nào cũng không khỏi đâu. Chị nhờ mối mua được mấy chục ống moócphin đây. Đi đường cứ lo ngay ngáy, nhỡ đứa nào xấu bụng... Bà vẫn thế à? Da dẻ đẹp nhỉ, hơn cả chị ấy chứ.". Rồi chị nắm tay mẹ rối rít hỏi giữa các cơn đau: "Mẹ viết di chúc chưa?". Chị hai trừng mắt: "Chị để cho mẹ yên!". Con bé út khóc rấm rứt. Chỉ có chị ba lặng lẽ đẩy anh cả ngượng nghịu ra ngoài. Chị dâu quay sang tấn công chị ba: "Cô gần bà nhất, bà dặn gì cô?". Chị ba bơ thờ: " Mẹ bảo, con nào cũng là con.". Chị dâu tối sầm mắt giục chồng đi ngay, hoãn việc xây nhà.

Mẹ ơi, tiếng cuốc kêu ở đâu? Đấy, đấy, hình như nó ở bụi tre, không xa hơn...bên kia sông, cuốc... cuốc... không, nó lại vào gần đến giếng rồi. Đấy, cuốc... cuốc, khẽ thôi con út, nghe thấy không...? Mẹ thì thào, mẹ chới với. Toàn thân mẹ như muốn bay lên chơi vơi lửng lơ theo tiếng cuốc. Con bé út vuốt vuốt tóc mẹ, kẽ tay vương đầy những sợi bạc, mầu bạc không lấp lánh tươi trong mà mờ đục sương chiều. Chị ba khẽ kéo lớp áo dầy, con bé út giật mình. Hơn một tuần, bụng mẹ đầy nhức, căng cứng và nổi vầng những hạch. Chị ba bảo: "Những cái hạch trong ổ bụng to lên cọ vào các bộ phận khác làm những cơn đau dầy hơn, moócphin hầu như không còn tác dụng gì nữa.". Nhưng mẹ không kêu đau, lúc nào mẹ cũng nghe ngóng tiếng cuốc. Khi không đau, đôi má mẹ hồng hào như thiếu nữ, mẹ thì thào những gì không rõ. Nhưng càng những cơn đau, khi da mẹ xám xịt nặng nề thì những tiếng thì thào càng rõ hơn. Nhiều khi nghe như mẹ đang nói chuyện với ai đó, nhiều khi nghe như mẹ đang hát.

Đàn cuốc về chưa? Cha đã về chưa? Các con xem hay cha đang đứng ở cổng mà chưa dám vào? Đêm qua con cuốc bảo với mẹ nhất định hôm nay cha sẽ về. Con cuốc về chưa? Nó đi trước dẫn đường cho cha, nó về chưa? Chị ba với con bé út cùng trả lời: "Nó về rồi mẹ ạ!", rồi quay sang nhau bối rối. Đôi mắt mẹ cứ hướng ra cửa, chờ đợi. Bóng nắng tắt dần. Đầu xuân trời đã ấm hơn, mẹ đòi mở cửa sổ. Chị ba mắt đỏ hoe, giọng nghèn nghẹn: "Hình như đây là con cuốc đầu đàn mẹ ạ, nó về trước để báo tin...". Đấy, cuốc... cuốc... nó đang kêu ở bụi chuối đấy. Mắt mẹ sáng lên. Bóng tối phủ đầy.

Trời đêm yên lặng.

Sáng xuân phảng phất mưa phùn và hương hoa nồng ấm.

Mẹ cứ chìm hết cơn mê sảng này đến cơn mê sảng khác. Mẹ như đang lơ lửng giữa mùa xuân. Khu vườn đã thay áo mới mởn xanh qua đông tàn giá lạnh. Những thân cây bung nhựa sống cuồn cuộn. Muôn ngàn loài chim bay về ríu rít hoà ca. Mẹ như trẻ lại...Mùa xuân cha mẹ dắt nhau đi tìm chốn ăn, chốn ở...Mùa xuân cuốc bắt đầu kêu, những tiếng kêu ấm áp nồng nàn. Mùa xuân cha trở về, nhất định cha sẽ trở về...

Mẹ đòi ra vườn. Khu vườn ngập nắng. Mẹ nắm tay từng đứa, hỏi con út đâu? Chị ba thưa: Nó đi đón cha. Mẹ mỉm cười, nụ cười héo hắt. Chị dâu giằng tay mẹ, ấn vào tay mẹ một tờ giấy viết sẵn. Cây bút lăn đi, một vệt ngoằn mờ trên giấy. Mẹ ra đi, đôi mắt đăm đăm về phương trời xa. Con bé út đặt bên cạnh mẹ xác con cuốc, khẽ khàng vuốt. Đôi mắt mẹ khép lại. Cuộc đời mẹ khép lại.

Chị dâu chờ xong tang sự là lục tung nhà lên. Bốn anh em lặng lẽ dắt nhau ra vườn. Khu vườn trống trải không còn bóng dáng của mẹ. Những tán cây ủ rũ. Bốn anh em lần từng gốc cây thắt lên những vòng khăn tang trắng. Này là cây dừa... Này là cây sấu... Cây thị... Cây mít na... Cây này là anh cả. Cây này của chị hai, chị ba. Cây này của út... Thế còn cây nào của mẹ của cha? Bốn anh em bất giác nắm tay nhau thật chặt...
(Báo Văn nghệ trẻ)

Quãng đời xưa in dấu

Đã lâu rồi tôi có một thói quen: Ngâm mình trong bồn tắm mặc cho “bọt biển” dập dềnh mơn man da thịt, nhắm mắt nhớ lại các việc đã làm của một ngày trong tiếng nhạc khe khẽ của bản xônê buồn dìu dịu. Giữa lúc tôi chìm vào cảm giác mãn nguyện, hài lòng với những gì mình có thì ở ngoài, chồng tôi đang dạo quanh căn biệt thự nhỏ. Anh đã giảm số đo cái bụng hơi phệ được vài phân, nhưng vẫn không thắt dây lưng được mà phải mặc quần giải dải treo lên vai. Vung tay chân, anh làm các động tác thư dãn dọc lối đi nhỏ giải sỏi trong vườn hoa kiểng và hít thở khí trời lúc đêm về. Anh có thói quen này từ khi đứa con gái duy nhất của chúng tôi sang Pháp du học. Tôi biết, chồng cũng đầy kiêu hãnh, tự mãn với những gì mình đang tận hưởng.

Bạn bè bảo tôi may mắn, được chồng chiều chuộng, thương yêu. Nhà tôi rất giàu. Chồng tôi là một nhà sưu tập tranh, có galery ở ngay mặt tiền một đường phố lớn. Tranh của tôi cũng bán được. Chồng tôi chẳng phải là hoạ sỹ, nhưng thẩm tranh không đến nỗi nào. Anh là một người nhanh nhẹn, nắm bắt được thị hiếu người giàu. Nhìn tranh của các hoạ sỹ, anh biết cái nào bán được, cái nào không. Chồng tôi có thể mua rẻ của họ và bán đắt cho người nước ngoài, người giàu trong nước. Anh lại có tài tranh thầu, thu gom, đặt vẽ, cung cấp hàng loạt tranh cho các cơ quan nhà nước hoặc khách sạn mới xây dựng muốn trang trí nội thất. Suốt ngày chồng tôi bận rộn với việc mua bán tranh; vậy mà trừ những khi phải tiếp khách làm ăn, còn bận đến mức nào anh cũng thu xếp về sớm, ăn bữa cơm tối với vợ.

Nhưng tối nay, chồng tôi về muộn. Con bé trực galery gọi điện thoại biểu, có khách muốn mua bức tranh Biên giới lúc hoàng hôn của tôi. Bức tranh có trận địa cao xạ pháo 37 ly hai nòng lúc mặt trời xuống ở biên giới Tây Nam. Mấy cây thốt nốt rũ lá, một cây bị một mảnh đại bác phạt cụt ngọn đứng như trời trồng ngay trong thành công sự trận địa đen sẫm in lên chân trời đang hồng rực. Mấy anh lính pháo thủ cầm mũ sắt ngồi nghỉ bên công sự đất đỏ nâu lở loét, nham nhở vì đạn pháo địch… Tôi vẽ bức tranh này từ cuối năm 1978 ở biên giới Tây Nam.

Con bé sụt sịt khóc:

- Con có giải thích nhiều lần là bức tranh chỉ bầy chứ không bán. Tác giả không có ý định kiếm tiền từ bức tranh. Nhưng người khách không chịu, nói: Không bán sẽ không dời khỏi phòng trưng bày.

Tôi bảo:

- Hoạ sỹ mà có được một người yêu tranh như thế là hạnh phúc lắm đó, cháu à. Đừng làm cho người ta mếch lòng. Sao cháu không nhẹ nhàng giải thích với khách để họ từ bỏ ý định mua hoặc hướng dẫn họ mua bức tranh khác.

- Nhưng thưa cô! Khách cứ ngồi lì ở cạnh bức tranh đến ba giờ đồng hồ. Gần mười giờ đêm, con không đóng cửa phòng tranh được. Khách là một người tật nguyền đi xe lăn nên con không nỡ… Lúc đó thì chú đi nhậu đâu đó về tạt qua. Chú bán liền được những hai mười triệu đồng.

Tôi kêu trời kêu đất. Con bé chuyển máy điện thoại cho chồng tôi, tôi bảo anh bằng mọi giá phải giữ bức tranh lại, nhưng anh đã nhận tiền và khách vừa ra khỏi cửa. Tôi sây sẩm mặt mày, hẫng hụt vì đánh mất một kỷ vật vô giá. Vội vàng thay quần áo, tôi lao xe ô tô trên đường đến galery của mình mà lòng như lửa đốt. Giận chồng không để đâu cho hết. Anh đâu biết bức tranh Biên giới lúc hoàng hôn tôi vẽ từ năm tôi mười bảy tuổi giữa một trời lửa đạn.

… Dạo ấy là mùa khô năm 19788.

Mặt trận biên giới Tây Nam đang đến hồi bỏng rát. Tin thắng trận hàng ngày hàng giờ dội về thành phố, nhưng thương binh vẫn chuyển về tuyến sau dồn dập. Nghĩa trang liệt sĩ ở Gò Dầu và Trảng Bàng thêm một mộ mới. ở Sài Gòn có lúc sôi lên sùng sục vì cái mùi chiến tranh đã lan về và tràn lên thành phố. Nhưng đêm đêm, Sài Gòn vẫn lung linh, êm ả, thanh bình như không hề có mất mát và chia ly.

Giữa những ngày bình yên và chiến tranh ấy, tôi và mấy bạn sinh viên cùng lớp đáp xe đò, hoà vào dòng người thanh niên xung phong, bộ đội lên biên giới Tây Ninh. Chỉ có điều, chúng tôi không đi chơi, đi cầm súng mà đi thực tế. Hồi đó, chúng tôi là sinh viên Cao đẳng Mỹ thuật thành phố.

Ông trung tá, chủ nhiệm chính trị sư đoàn xem giấy giới thiệu xong bảo:

- Tuần trước có cô nhà báo, nghe đại bác bọn Pôn Pốt bắn sang cứ ôm mắt khóc trong hầm, đến bữa cơm chẳng dám ra ngoài. Tôi chỉ sợ các cô các cậu không chịu nổi bom đạn, ba ngày lại bỏ về thành phố.

Tôi tự ái, muốn phát khóc van nài:

- Cháu đọc truyện biết, ở ngoài Bắc năm 1970, sinh viên các trường Đại học xếp bút nghiên đi đánh giặc…

Ông trung tá ngắt lời tôi:

- Ghê chưa kìa! Thì tôi cũng trong số sinh viên dạo ấy. Đấy là thời cả nước có chiến tranh, miền Nam miền Bắc, nông thôn, rừng rú… đâu đâu cũng bom đạn đỏ trời. Bây giờ chiến tranh đang trước mặt các cô các cậu đó, nhưng sau lưng là Sài Gòn phồn hoa, rực rỡ, thanh bình… Thôi, để tôi bảo trực ban xếp chỗ cho. Lán dã chiến gần đây thôi, cùng khu ở và khu làm việc của Sư đoàn bộ này.

Mừng quá! Suýt nữa phải trả về thành phố. Dạo ấy tôi mới mười bảy tuổi. Tóc xoã ngang vai, trẻ trung, tinh nghịch, tôi ra trận hồn nhiên quá; mà chiến tranh mỗi ngày một lan rộng và ác liệt. Pháo từ bên kia biên giới vẫn vãi xuống sông Vàm Cỏ Đông, rót xuống thị xã Tây Ninh, câu vào Gò Dầu Hạ. Mảnh đại bác cắt ngang cây bần ly, phạt đứt ngọn thốt nốt. Dọc đường biên, phum, ấp bị đốt sạch chỉ còn trơ trọi cột nhà cháy dở đen thui, đứng im không chịu đổ, uất ức trọc lên trời…

Từ Sư đoàn bộ, chúng tôi toả đi các ngả, theo các anh chị phóng viên báo Binh đoàn xuống tận các đại đội. Có lúc chớp chảo đến tận tiểu đội đang ở chốt, lấy tư liệu, ký hoạ ngay ở chiến hào. Phần lớn thời gian đi thực tế, chúng tôi vẽ trong tầm đại bác địch. Tuổi trẻ có sức mạnh riêng của thế hệ mình, chúng tôi không thấy gian khổ, vất vả, mà chỉ có lúc sợ cái chết, sợ bị thương vào mặt hay cụt tay thôi. Nhưng rồi sợ hãi cũng qua nhanh, mạnh, gấp gáp của chiến trận cũng cuốn chúng tôi theo. Mãi sau này tôi mới hiểu một cô gái sinh viên nưh tôi đi vẽ ơr mặt trận say xưa hồn nhiên đến thế. Gần một tháng sau, để  bảo đảm an toàn cho tổ sinh viên đi thực tế, người ta yêu cầu chúng tôi trở về Sư đoàn bộ vẽ và tổ chức một phòng tranh cho bộ đội lần lượt đến xem.

Tôi còn nhớ rất rõ buổi chiều trước ngày Bộ Tư lệnh Sư đoàn tổ chức “rút kinh nghiệm giữ chốt”, có một chàng chuẩn uý tóc xoăn xuất hiện ở lán dã chiến Ban Tuyên huấn. Anh cắm cúi viết, vẽ cả sơ đồ có những mũi tên khác màu lên bảng. Gương mặt anh sạm nắng gió biên cương và hình như vương cả mùi thuốc đạn. Có thể anh rất từng trải trong trận mạc và ngày mai anh sẽ báo cáo điển hình.

Chiều hoe hoe nắng. Bóng lá những cây thốt nốt đổ từng đám loang lổ. Rừng biên ải im ắng. Dường như đang có một cuộc củng cố trận địa và bổ sung quân của cả hai bên nên đại bác không thấy nổ nữa. Anh ra giếng lấy nước. Giáp mặt tôi, anh giật mình sững sờ:

- Trời ơi! Bông hoa rừng hiếm hoi miền biên ải!

Từ ngữ sặc mùi học trò, có lẽ đây cũng chỉ là một cậu ấm mới rời giảng đường chưa lâu. Tôi nghĩ thế và hất mái tóc xõa, bĩu môi:

- Đây không phải cổng trường đại học. Đừng trọc con gái. Tôi hổng chịu đâu.

Anh nhìn tôi đắm đuối rồi âu yếm:

- Cưng ơi! Em có lúm đồng tiên duyên lắm.

Anh khen làm tôi ấp úng như ngậm hột thị không nói thành lời. Con gái mới lớn lạ thế.

Tên em là gì? – Anh lại hỏi.

Chưa kịp làm quen đã gọi là cưng, đã khen đã hỏi tên. Tôi nóng bừng mặt, mắc cỡ, cái mắc cỡ của cô gái mới lớn được người khác khen. Tôi lắc đầu, chạy thình thịnh về lán dã chiến của mình. Lán vắng lặng. Bọn bạn cùng đi đã xuống đại đội tăng – thiết giáp, vẽ ở đó đã hai ngày chưa về; chỉ có những bức vẽ treo khắp chung quanh cùng bức tranh trên giá tô đang vẽ dở dang. Tôi lấy gương, đứng một mình lặng lẽ soi. Đúng là lúm đồng tiền tôi duyên thật! Lời khen của anh khiến tôi tự tin, tôi ngắm gương mặt mình trong gương và khẽ mỉm cười. Rồi tôi lại vẽ. Mải quá, lúc buông cọ đã thấy hơi thở anh nóng hổi bên tai. Anh đến bên, lặng lẽ xem tôi vẽ Biên giới lúc hoàng hôn từ lúc nào chẳng biết.

- Em bố cục hình chặt chẽ. Dùng màu táo bạo quá.

Anh khen làm mặt tôi rạng rỡ. Tôi hỏi:

- Thế ra… anh cũng… thạo…

Không để ý đến câu hỏi nửa chừng của tôi, anh bảo:

- Cây thốt nốt mọc ở ngay trong thành công sự trận địa pháo cao xạ thế này thì quay nòng pháo thế nào được hở cưng? Người lính xem tranh Biên giới lúc hoàng hôn sẽ cười em đấy.

Tôi chịu, anh nói đúng. Đi thực tế mà tôi lơ ngơ chẳng hỏi, chẳng quan sát tỉ mỉ, cứ như đứng ngoài cuộc, không hiểu gì chiến trận, đến một thuật ngữ quân sự cũng quên. Nhưng lòng tự ái của con bé mới thành người lớn trỗi dậy át cả lời nhận xét thẳng thắn, chân thành của anh và tôi không nói nổi một lời cảm ơn. Anh càng không để ý đến trạng thái tình cảm của tôi. Anh ngồi lên võng, rút cây chì 4B trong túi ngực, lấy tờ giấy và kê lên hai đùi vẽ…

Tôi nhận ra chân dung mình. Bằng các đường nét phác thảo nhanh, gương mặt, đôi mắt, hai lúm đồng tiền của tôi sống động, thần thái đến lạ lùng, mà ngay cả tôi cũng chưa tự hoạ chân dung mình có hồn vía như thế. Duy chỉ có môi hơi cong bướng bỉnh, mái tóc ngắn không xoã mà hất sang phải, đôi mắt sáng lắm. Anh thoáng nhìn tôi và mỉm cười tinh nghịch, viết nguệch ngoặc dòng chữ ở góc bức vẽ: Tình yêu của anh. Tôi bối rối thự sự. Anh nghi tiếp chữ: Tặng…, rồi ngưng lại, ngẩng lên. Lần này thì mắt anh nhìn tôi đăm đắm:

- Đọc tên em đi cho anh đề tặng.

- Hổng dám đâu!

Tôi cúi đầu, hai má nóng ran…

Lạ quá! Cả buổi chiều hôm ấy dường như anh không làm được việc gì. Anh có vẻ bần thần thế nào đó, chốc chốc lại quay người nhìn trân trân sang lán dã chiến, nơi tôi đang vẽ. Tôi thấy lòng mình cũng xốn xang, đi ra đi vào. Bữa cơm chiều, tôi đi ăn muộn. Anh còn đến chậm hơn. Anh bưng đĩa quân dụng hai ngăn đựng đầy thức ăn theo tiêu chuẩn đặc biệt, đến ngồi bên cạnh tôi. Sợi dây chuyền bạc có móng hổ đeo toòng teng ở cổ anh, nhìn rất nghịch ngợm. Mái tóc xoăn bồng bềnh xoã xuống trán, trông thật dễ thương. Anh chọn những miếng ngon nhất bỏ vào bát cơm của tôi. Ngượng ngùng, tôi chối đây đẩy. Anh ăn chậm, thỉnh thoảng lại gác đũa, chống hai tay ngồi nhìn tôi ăn, mắt thật buồn.

- Anh ăn đi. Nhìn dữ zậy, em chịu hổng nổi.

Anh cười hiền và lại nhìn tôi đăm đắm.

Tôi nhấm nhẳng hỏi:

- Ra trận, ảnh hổng sợ à?

-    Em là con gái không sợ nữa là anh. Anh chỉ sợ mất bàn tay phải thôi. Mất bàn tay phải là không vẽ được, lúc ấy, anh sẽ là người thế nào nhỉ?

-Đừng! Anh đừng nói gở…

Anh gật đầu nhìn tôi âu yếm và hiền từ. Tôi cảm thấy anh thành thật và thân thiết quá.

Đêm ấy, trời biên giới Tây Ninh đầy trăng sao. Đại bác phía bên kia không bắn sang nữa, thỉnh thoảng chỉ nghe tiêng đì đùng xa xa ngoài giáp biên rồi tắt hẳn. ánh điện phía thị trấn Gò Dầu hắt lên nền trời một quầng sáng mờ đục. Lá cây thốt  nốt thấm đẫm ánh trăng, gặp gió lại xào xạc, xào xạc.

Tôi ra sông Vàm cỏ Đông tám, dòng sông mênh mang đầy ánh bạc. Nước mênh mang làn da mát dịu, lập lềnh trên nước, tôi ngửa mặt nhìn trăng, sao. Trăng sáng rờ rỡ còn sao thì chi chít, nhấp nhánh hoài. Dải Ngân hà bàng bạc như chiếc khăn voan khổng lồ vắt hờ trên nền trời đêm. Trăng đổ ánh bạc xuống sông và sao cũng chen nhau ngụp lặn dưới dòng nước mênh mang này. Bất chợt tôi nhớ đến bài hát Vàm Cỏ Đông. Bao nhọc nhằn, lo lắng, ám ảnh chết chóc ở vùng biên dường như bay biến hết. Lòng thanh thản, dễ chịu thư thái lạ. Đêm biên giới rõ ràng không hề có chiến tranh.

Lên bờ. Nước chảy lướt thướt xuống bàn chân. Gió đồng bưng thổi khẽ, xoa nhẹ lên tấm thân trần. Khoan khoái, hít gió  căng lồng  ngực. Mùi phù sa non, mùi lá bần ly quyện lẫn, thoảng bay. Bất chợt, có tiếng hát nho nhỏ theo chiều gió bay đến.  Lời ca: Vàm Cỏ Đông! Vàm Cỏ Đông! Ơi hỡi dòng sông... cứ mỗi lúc một gần. Tôi lúng túng, mới kịp cài xong cúc áo cuối cùng, anh đã hiện ra. Anh giật mình, sững lại. Tôi vội  vã thu bộ đồ ướt sũng.

- Xin lỗi! Anh không cố ý.

Tôi hất mặt lên, bướng bỉnh, hỏi:

- Sao anh... lại đến đây?

Giọng anh rầu rầu:

Chiều nay, đánh dữ lắm. Thằng bạn anh ở đại đội tăng chết rồi. Chập tối mới biết. Anh vừa ở đó về.

Tự nhiên, tôi thấy thương anh, thương đồng đội của anh:

- Đó là lúc chiều. Còn đêm nay yên tĩnh lắm, em nghĩ sẽ không đánh nhau đâu. Anh ngồi xuống đi, nghỉ một chút.

Chúng tôi ngồi bên nhau. Sóng sông vỗ oằm oặp. Gió hơi lạnh. Vô tình tôi hơi nép người vào anh. Vẫn mùi phù sa non, mùi lá bần ly và lẫn thêm mùi thuốc súng từ áo anh. Tôi ngước mắt nhìn người lính, trong lòng tin cậy và thương quá. Gương mặt anh sạm nắng gió, khắc khổ , rắn rỏi đến lạ lùng và phảng phất một nỗi buồn khó tả.  Bên anh, tôi cảm thấy gần gũi, tự tin ; bỗng nhiên  thấy mình nhỏ bé, muốn được tựa vào anh.

Anh bảo:

- Hết chiến tranh anh sẽ về Hà Nội học nốt Đại học Mỹ thuật. Bây giờ anh tạm  gác cọ, em gắng vẽ thay phần anh nhé.

Tôi im lặng gật đầu. Hoá ra, anh đã vào nghề trước tôi. Chiến tranh đã bứt anh ra khỏi cuộc  đời sinh viên. Và chiến tranh đã để cho chúng tôi từ hai đầu  đất nước xa lắc xa lơ tình cờ gặp nhau. Một thoáng ân hận bởi thái độ bướng bỉnh lúc ban chiều. Tôi muốn nói một cái gì đó mà không cất nổi thành lời. Đúng lúc đó anh khẽ khàng quàng tay lên bờ vai tôi.  tim tôi đập thình thịch, ngực dềnh lên như có sóng, da thịt bừng nóng. Anh  xoay người lại, nâng cằm tôi lên và nhìn sâu vào trong mắt tôi. Tôi thảng thốt trong lòng: Trời ơi! Mắt anh có hình ngọn lửa...

Giọng anh đầm ấm, tha thiết:

- anh yêu em.

Rồi anh ôm tôi, ghì rất chặt. Da diết quá! Nóng bỏng quá! Nghẹt thở! Lồng ngực tôi tưởng như  vỡ tung ra. Nhưng rồi chẳng hiểu tại sao,  khi đôi môi bỏng rát cuồng nhiệt lần tìm môi tôi thì tôi ứa nước mắt. Một thoáng thương yêu lẫn một  chút căm ghét, giận hờn bùng lên. Bốp. Tôi đã giang tay tát vào mặt anh. Anh lặng người, đầu rũ xuống. Bầu trời đêm trao đảo. Trăng sao nhảy nhót rối mù trước mặt. Tôi bàng hoàng, không tin mình vừa hành động đúng hay là sai. Nước mắt tôi  trào ra.

- Anh... yêu... em...thực...lòng.

Anh cố nói rõ ràng từng tiếng một, rồi đứng dậy bước  vội vàng về phía lán dã chiến.

Đêm khuya, tôi vẫn thao thức, nghĩ miên man. Những gì xảy ra ở bên sông Vàm Cỏ vẫn còn ám ảnh trong đầu. Chiến tranh ngày càng ác liệt, chưa biết bao giờ sẽ kết thúc. Chiều mai, anh sẽ rời sư đoàn bộ trở lại chốt. Anh sẽ phải đối mặt với lửa đạn và không còn thời giờ nhớ đến tôi nữa. Ranh giới giữa sự sống và cái  chết rất  mong manh, mà anh thì trong trắng quá. Hơn hai mươi tuổi, phải chăng đây là lần đầu tiên anh định tìm mùi hương trên môi con gái. Nếu không may nằm xuống, thì lòng anh có còn vấn vương, trĩu nặng vì chuyện mới xảy ra với tôi không? Thương anh quá! Tôi muốn vùng chạy sang lán của anh, nhưng không sang nổi...

Rạng sáng.

Pháo bên kia biên giới lại câu vọt sang. Tôi chui vội xuống hầm. Pháo rơi gần quá. Căn hầm chữ A chao đảo. Lại có tiếng người kêu cháy. Nghĩ đến lán dã chiến của mình và những bức tranh, tôi hoảng hồn ; n hưng lửa cháy to quá, tôi lại nép vào nóc hầm.

Lúc sau, pháo ngớt, tôi lóp ngóp  chui ra. Mấy cái xe tải trúng đạn pháo bình xăng nổ, cháy rụi. lán dã chiến treo tranh cháy tơi tả. Tôi hốt  hoangr chạy lại. Chú Trưởng, ban Tuyên huấn Sư đoàn và một anh lính cần vụ đang đỡ chàng chuẩn uý tóc xoăn xuống cạnh cây thốt nốt. Thì ra, anh đã lao vào cứu những bứ tranh khỏi cháy. Anh bị thương vào sống lưng, và cụt tay phải đến khuỷu. Máu anh rơi cả vào bức  tranh  “Biên giới lúc hoàng hôn” vẽ dở dang của tôi...

Lát sau an h tỉnh, nhận ra tôi, anh cố nhìn thật lâu và khó nhọc hỏi:

-Tên ...em ...là gì?

Lúc ấy tôi bật khóc, khóc như chưa bao giờ được khóc.

Xe cứu thương tới, người ta đưa anh về tuyến sau. Tôi chết lặng, đứng nhìn theo  . Chiếc xe Hồng thập tự xa dần rồi khuất hẳn vào bụi đỏ và những cây thốt nốt trong sáng sớm biên cương. Giật mình, tôi mới sực  nhớ chưa nói tên mình cho anh biết.

Hôm sau, chiến tranh bùng  lên  dữ dội toàn tuyến biên giới Tây Nam. Binh đoàn Cửu Long được lệnh chuyển quân làm nhiệm vụ mới. Chúng tôi trở về thành phố, mang theo những bức tranh đầy nắng gió, bụi đỏ, khói lưả và máu.

Năm tháng thời gian đã qua đi. Bức tranh vẽ dở dang, có nét xoá  cây thốt  nốt ở thành công  trận địa  pháo cao xạ   thấm những giọt máu của anh ngày ấy   , tôi vẫn cất giữ  như báu vật  vô giá. Tôi đã tìm  anh khắp nơi . Gần hai mươi năm rồi,  tôi đã tốt nghiệp ra trường  . Tôi đã thành đạt, được giải thưởng triển lãm mỹ thuật toàn quốc, được giải thưởng về đề tài chiến tranh cách  mạng và người lính của Bộ quốc phòng  . Qua vài cuộc tình, rồi tôi đứng đầu đứng số với người chồng tôi bây giờ. KHông thể nào quên anh được. Thỉnh thoảng trong những giấc mơ đêm tối trời, tôi vẫn thấy anh hiện về. Tôi thảng th ốt kêu lên, nhưng chẳng thành lời, bây giờ anh ở đâu ? Chàng chuẩn uý tóc xoăn ơi?

Tôi đã để nguyên bức tranh vẽ dở dang thấm máu anh ngày ấy   treo trong phòng tranh vẽ và đặt ở vị trí trang trọng trong mấy cuộc triển lãm cá nhân, rồi treo ở GALLERY  .Xem tranh, người khen, người chê, người lắc đầu không hiểu,  tôi lặng im, chẳng một lời giải thích. Bức tranh dở dang, thấm máu người lính càng bí ẩn, linh thiêng. Tôi cũng treo bức chân dung tôi mà anh ký hoạ dạo đó và cũng có người hỏi mua. Bán làm sao được, khi những tháng ngày đã qua trở thành kỷ niệm thiêng liêng ám ảnh đè nặng trên vai mình.

***

T ôi xuống ô tô, xăm xăm bước vào GALLARY. Nhìn nơi treo bức tranh  “Biên giới lúc hoàng hôn” trống  hoác một mảng tường, lòng tôi quặn đau, nỗi buồn ập đến  . Con bé nhân viên bảo:

-Đây ,   ông khách ngồi trên xe lăn chỗ này đăm đắm nhìn bức tranh của  cô. Năn nỉ  hoài con không bán, ông khách lăn  xe đi vòng quanh phòng tranh. Nhìn thấy bức ký hoạ chân dung cô, ông khách giật mình, gọi cháu đến hỏi : “Chủ GALLARY   của cháu là ai?”. Con biểu : “ Là chồng người con gái trong tranh  này”. Lạ lắm cô ạ, ông khách lặng người đi và vội vã lăn xe ra ngoài, rồi bất chợt vòng xe lăn quay trở lại đòi mua bằng được bức “biên giới lúc hoàng hôn” . Vừa lúc đó, chú về, chú bán liền...

Tôi thở dài ngao ngán , bất lực, ngó vào phòng trong. Chồng tôi đang đếm tiền, anh nói vọng ra ngoài:

-Cao giá lắm, tiền trao tráo múc rồi,  người khác không đồng ý cho chuộc. Thôi, vẽ lại bức khác, em à.

Có ai làm lại được quá khứ đâu. Đó là cả một quãng đời xưa luôn ám ảnh, in đậm  dấu không thể nào quên được. Có ai bán cả một quãng đời  lấy những đồng  tiền xanh đỏ ? Tôi chỉ còn biết kêu lên trong lòng: chồng ơi, là chồng!

Buồn quá, tôi lặng im đi ra khỏi cái nơi đức ông chồng đang đếm tận hưởng niềm sung sướng nghe tiền kêu sột sạt. Lái xe ô tô đi chầm chậm, nhẩn nha, lòng vòng chưa  muốn về  nhà, tôi ngẩn ngơ.  đau xót như  vừa mất một người thân . Đã quá nửa đêm, đèn đường sáng trắng như ban ngày,  trống vắng quá.

Thật bất ngờ, cứ ngỡ đang mơ,. tôi bắt gặp người đàn ông đang vòng cánh tay trái ôm bức “Biên giới lúc hoàng hôn”, và người đàn bà đằng sau đẩy xe đi ngược chiều . Phanh xe gấp, tôi chưa kịp mở cửa bước xuống thì bức tranh đã trôi ngang qua ô cửa xe. Trời đất ơi! Người đàn ông tật nguyền ngồi trên xe lăn, hai chân teo tóp buông thõng, tay phải cụt đến khuỷu. Nhoang nhoáng trước  mắt tôi là mái tóc xoăn bồng bềnh rũ xuống vầng trán cao , l à khuôn mặt  nhàu , khắc khổ, là vòng dây bạc có cái móng hổ đeo ở cổ... Chẳng lẽ đây lại là anh  ? Trời đất ơi,   chàng  chuẩn uý tóc xoăn ngày nào đây  ư? Mắt tôi nhoè đi, đầu gục xuống vô lăng...

Lúc tôi ngẩng đầu lên thì người đàn bà đẩy xe lăn và người đàn ông tật nguyền ôm bức tranh  đã mất hút vào  màn đêm sau  lưng tôi.

(Văn nghệ Quân đội)

Đầu ghềnh cuối bãi

Bà nội tôi nghiện thuốc lào và nước đái trẻ con. Thuốc lào thì làng tôi có cả chục cụ bà dùng, còn nước đái trẻ con chỉ có bà là một. Lên bốn tuổi tôi đã biết điếu đóm hầu bà. Bà thường sai tôi đi xin lửa bằng cách ra cây rơm rút một nắm vanh tròn lại, dặn bỏ than vào giữa nùn rơm. Khi trở về tôi chạy một mạch, khói bốc lên ngùn ngụt trên tay. Tôi vội vàng chuyền lửa vào que đóm tre ngâm rồi đưa cho bà. Cách hút thuốc của bà không như mấy ông hàng xóm. Các ông phà khói nhanh, rít một hơi là xong. Bà khác, nhồi thuốc đầy nõ, hút từ từ, từng nhát thở, mỗi nhát lại xoè ra hai bên khoé miệng một luồng khói. Tôi chực sẵn bên bà, hễ thấy thuốc chưa cháy hết mà đóm sắp tàn là tiếp lửa sang que khác ngay. Lâu lâu cha gửi thư về, thư nào cha cũng dặn: “Mẹ thằng Quảng nhớ đóm tre ngâm cho bà”. Tôi chưa biết mặt cha. Ngày cha đi trận bà nói tôi còn trong bụng mẹ. Tôi hỏi: “Đi trận là răng hả bà?” Bà nói: “Là đi đánh giặc”. Lại hỏi: “Giặc là răng hả bà?” Bà nói: “Giặc là thằng Tây cao to hơn cha mi nhiều”. Tôi còn định hỏi nữa nếu không có con Nhái sang rủ đánh ô quan. Nhà con Nhái cách nhà tôi một bờ dâm bụt. Bà hay đem con Nhái ra làm gương cho tôi, rằng cùng tuổi mà mẹ nó đã được nhờ. Hắn biết đun bếp, nhặt rau, quét nhà. Trai nói chi mi, khờ lắm. Mẹ cười cười: “Nhái là con so, khôn hơn là phải”. Bà không nói gì ra hiệu cho tôi điếu đóm. Có lần tôi hỏi bà: “Con Nhái là người, răng gọi là nhái?” Bà kể: “Vợ chồng ông Đoan (cha mẹ Nhái) đẻ nhiều mà không nuôi được đứa nào. Bà bày cho ông Đoan đặt tên con thật xấu thì ma quỷ nó mới chừa ra. Quả nhiên sau đó đậu được con Nhái và thằng Cóc. Thằng Cóc nằm trong số mấy đứa trong xóm bị bà dựng dậy mỗi sáng để đái vào gầu chằm bằng mo cau. Đứa nào cũng lèm nhèm, nhăn  nhó. Mặc bà dắt ra mé sân, cho đái ra ngoài đoạn đầu, bà chỉ xin đoạn giữa. Nghĩa là khúc sau bà cũng cho đái tự do. Có hôm bà vừa mang gầu đến cổng ai đó, được chủ nhà thông báo đêm qua cháu nó ấm đầu. Thế là nước đái không tốt nữa, bà đi sang nhà khác. Tôi là thằng cuối cùng bà thức dậy. Tôi phụng phịu: “Răng bà không bắt con Nhái?”. Bà chửi: “Tổ cha mi” rồi nâng gầu lên, uống một hơi bằng hết. Mẹ nói thầm vào tai tôi: “Nước đái con gái không uống được. Con phải ngoan, cha về thưởng thật nhiều kẹo”. Hồi mẹ nằm ổ đẻ tôi, bà nhường hẳn cho mẹ ba tháng nước đái. Mới sáng ra bà đã mang về một gầu đầy. Mấy bữa đầu mẹ uống vào nôn ra. Bà nạt: “Thì cũng là thuốc, phải chịu khó uống cho lành bụng, trừ phong thấp, đuổi tà khí”.

Cha về. Đột ngột quá, bà cứ run lẩy bẩy nhìn cha không nói nên lời. Mẹ đỡ ba lô cho cha nói khẽ: “Anh gầy đi nhiều quá”. Cha xốc nách tôi, tung lên cao: “Con trai, đáng mặt con trai, khá lắm”. Cha nói với bà: “Mẹ ơi, con hành quân qua nhà, chỉ tạt về được một lát lại phải đuổi theo đơn vị”. Bà nắm tay tôi kéo ra sân nói nhỏ: “Đi với bà sang dì Hợi bắt gà về làm thịt, mau”. Vừa nói bà vừa lôi tôi ra cổng. Tôi vùng vằng: “Bà đi một mình cũng được, cháu về với cha”. Bà quát: “Bà nói phải nghe”. Tôi bị bà đẩy lên trước, bà đi sau. Hễ tôi khựng lại bà lại giục đi như giục bò cày. Tôi giận bà, nước mắt ròng ròng, ống tay áo quệt mãi vẫn không hết. Đã nhiều lần tôi nghe bà nói cha cao to, mặt tròn, mắt sáng như sao, nhưng vừa rồi tôi đã nhìn kĩ được đâu. Đến nhà dì Hợi tôi không nghe bà đả động gì đến gà vịt mà nói chuyện đâu đâu. Tôi loé lên ý định trốn bà. Nhè lúc bà đang mải chuyện, tôi chạy vụt đi. Loanh quanh vài quãng ngắn trong xóm, tôi đã ra đến cánh đồng. Trời không trăng nhưng sao nhiều vô kể. Tôi nghe như có ai thình thịch đuổi theo sau lưng. Những đụn rạ dưới ruộng dọc hai bên đường như lũ quỷ mang tơi sùm sụp vùn vụt trôi về phía sau. Mồ hôi toá ra vì sợ, tôi vấp ngã đến mấy lần. Về đến cổng, tôi oà khóc, vừa khóc vừa gào: “Cha ơi, mẹ ơi!”. Trong nhà không còn sáng đèn, cửa đóng im ỉm. Tôi đấm vào liếp cửa, gào to hơn. Phải một lúc sau mới có ánh đèn từ trong nhà hất ra. Cửa mở, cha dang tay ôm tôi vào lòng. Tôi giận bà, đấm thùm thụp vào ngực cha. Mẹ lau mặt cho tôi, đôi mắt mẹ rân rấn nước…

*

Hôm xã tổ chức lễ truy điệu cha, tôi không thấy bà khóc, trong lúc mẹ vật vã gào thét điên loạn. Từ đó về đêm nhà càng nồng nặc mùi thuốc lào. Một mình bên ngọn đèn leo lét bà ngồi bất động trên chiếc chõng tre. Bóng bà in lên vách, chốc chốc lại có một đám khói vờn quanh. Tóc bà trắng xoá, lưng còng gập xuống, đi lại phải chống gậy. Nếp nhăn trên mặt bà xô chồng lên nhau. Ngày trước bà ăn khoẻ, mỗi bữa ba bát cơm đầy độn khoai sắn. Bây giờ mẹ lựa cơm riêng, bà cũng chỉ ăn lưng bát rồi thôi. Sáng sớm bà không còn đi gom nước đái trẻ con nữa. Nhớ có lần mẹ kể bà goá chồng sớm. Ông nội mất đột ngột trong một canh bạc lớn. Ông thua hết sạch ruộng vườn, nhà cửa. Từ đó bà nuôi con trong cơ cực trăm bề. Bà là người đàn bà đẹp. Vì đẹp mà cái khổ của bà phải nhân lên không biết bao nhiêu. Hàng đêm bà cài then chốt cửa, nơm nớp mỗi khi có ai gõ cửa. Van xin, đe doạ. Chống chọi cho qua thì xuân sắc bà đã phải tự làm cho mình lem luốc, méo mó đi. Từ hai bàn tay trắng bà lại có ruộng, có vườn, có được ngôi nhà nhỏ. Cha lớn lên sức vóc, giống bà ở dáng người to khoẻ, khuôn mặt tròn, cái miệng cười tươi.

Cối xay nhà tôi bị hỏng, đổ lúa vào lại nhả lúa ra. Đã một dạo mẹ phải đi xay nhờ hàng xóm. Bà gọi chú Huỳnh đến sửa hộ. Chú Huỳnh là thợ đóng cối giỏi nhất làng. Bà nói thế. Cối của chú xay nhẹ, gạo ra đều, dáng đẹp. Chú lại là người dễ tính. Cơm thợ nhưng dọn tươi một chút là chú ý kiến ngay. Chú không biết uống rượu, duy nhất chỉ nghiện chè xanh. Chú Huỳnh mồ côi cha từ nhỏ, mẹ đi lấy chồng. Hiện giờ chú đang sống cùng bà nội đã trên tám mươi tuổi. Nhà chú chỉ cách nhà tôi mấy con ngõ. Tôi hay đến nhà chú chơi nhờ dán diều, coi đóng cối. Chú vừa làm vừa kể chuyện cho tôi nghe. Giọng chú đều đều trong tiếng cúc cách của chiếc vồ nện đất. Không hiểu sao gần ba mươi tuổi chú vẫn chưa có vợ. Chú Huỳnh đi  khám tuyển bộ đội mấy lần đều không trúng. Nghe nói chú bị dái to, dái nhỏ thế nào đó.

Chú Huỳnh xem xét chiếc cối. Chú lắc đầu, bưng thớt trên của chiếc cối xuống, nói với bà:

- Cối dùng lâu quá rồi, đóng mới thôi bà ạ!

Bà vê một mồi thuốc, bỏ vào nõ rồi nói:

- Anh cứ sửa tạm cho bà, sang năm ta đóng mới. Nhà chẳng hàng xay hàng xáo chi.

Chú Huỳnh mượn cái mủng đưa cho tôi.

- Cậu lại đàng chú lấy hộ nửa thúng ni đất sét, được không?

Tôi gật đầu đi ngay. Đó là thứ đất đã được phơi khô, đập nhỏ như cát mịn luôn sẵn có trong nhà chú, thứ đất dùng để đóng cối. Trưa mẹ đi chợ về mời bà tấm bánh kê, cho tôi khúc sắn luộc rồi vội vã vào bếp nhóm lửa. Tôi ăn chưa hết khúc sắn bỗng nghe chú Huỳnh đánh lưỡi mấy cái, ngoảnh lại thấy bàn tay chú đỏ lòm, từ một ngón tay máu đang giọt giọt xuống nền nhà. Chú bị lưỡi dao bập  vào khi đang chẻ dăm từ một khoanh gỗ dẻ. Tôi sợ hãi gọi to:

- Mẹ ơi, chú Huỳnh, chú Huỳnh...

Mẹ hốt hoảng chạy lên. Bà đưa cho mẹ nhúm thuốc lào bảo đắp vào vết thương. Mẹ cầm tay chú Huỳnh để băng vết thương, hỏi:

- Đứt sâu lắm không anh?

Chú Huỳnh cười hiền:

- Nỏ can chi!

Chú Huỳnh nhìn xoáy vào mặt mẹ. Mặt mẹ đỏ vừng, khẽ cúi xuống nói nhanh:

- Nỏ can chi, người răng mà…

Suốt bữa cơm tôi thấy chú Huỳnh cứ lóng ngóng vì ngón tay đau. Mỗi khi chú gắp thức ăn, hai mẩu vải buộc cứ vương vướng trên mâm. Hình như mẹ không hề để ý đến sự có mặt của chú Huỳnh mà chỉ nhăm nhăm tiếp thức ăn cho bà. Cơm nước xong chú cầm vồ cầm nọ ngay. Chú nói phải xong việc trong buổi chiều vì từ mai bận việc. Khác với lúc ăn cơm, khi làm xem ra chỗ tay đau chẳng ảnh hưởng gì đến các động tác của chú. Nhập nhoạng tối cũng vừa xong việc, chú Huỳnh cho đồ nghề vào chiếc hòm gỗ nhỏ, xong nói với bà:

- Cháu có chút việc phải đi ngay dừ.

Mẹ chặn chú lại ngay ngưỡng cửa. Bà nói tiếp:

- Không được, bận chi thì bận, cũng phải cơm nước đã.

Mẹ giằng lấy túi đồ nghề trên tay chú, gắt:

- Đưa đây!

Bà dứt khoát:

- Cũng phải công sá cho anh, vất vả cả ngày trời.

- Công sá chi mô, con giúp bà thôi mà.

Chú Huỳnh vội vã bước nhanh ra cổng, mẹ chạy theo, lát sau quay vào nói tỉnh khô:

- Mẹ ơi, ăn cơm thôi, nguội hết cả rồi.

Tối, mẹ đổ lúa vào cối, xay được một lúc, bà bảo:

- Mẹ thằng Quảng coi lúa còn xuống không?

Mẹ bốc một nắm chỗ gạo vừa chảy ra, thổi thổi mấy cái, đem lại gần đèn.

- Dạ, gạo ra đều, không còn lẫn lúa nữa ạ!

Bà gật gù:

- Thằng cha tài thật! - Bà quay sang tôi - Thằng Quảng thức mà giã gạo với mẹ.

Thật may vừa lúc con Nhái chui rào sang. Hắn ríu rít trong tiếng ồ ồ của chiếc cối xay.

- Bác Nguyệt (Nguyệt là tên mẹ) xay ló à, cho cháu xay với. Cháu chưa muốn ngủ.

Tựa lưng vào hiên gà gật chờ mẹ, tôi nghe câu được câu mất của con Nhái đang liến thoắng trên cối giữa nào cua ốc, đồng Hà, đồng Hến…

*

Một hôm, chắc là đã khuya lắm, trời se lạnh. Tôi tỉnh giấc vì hụt hẫng hơi ấm của mẹ. Quay người quờ quạng không thấy gì tôi mếu máo gọi: “Mẹ ơi, mẹ ơi!”. Lập tức có tiếng bà vọng vào:

- Thằng Quảng ra đây với bà.

Tôi vẫn cuống cuồng gào khóc trong bóng đêm đen đặc. Bà thắp đèn, chống gậy đi vào giường mẹ con tôi:

- Ra với bà. Đi, cháu!

Tôi lùi vào phía trong giường khóc to hơn:

- Mẹ ơi, mẹ ơi! Mẹ mô rồi?

Bà quát:

- Cái thằng, nói không nghe. Mẹ mi kêu đau bụng, còn ngoài hố xí chứ đi mô!

Tôi im bặt. Bà dắt tôi ra gian ngoài. Bà phàn nàn:

- Con trai bằng từng ni còn đái dầm, còn rịt vú mẹ. Mày rồi khổ con ạ.

Tôi uể oải lên giường của bà, chống cửa sổ nhìn ra. Trăng bạc mờ sương. Cuối sân chếch về phía gian bếp cây cau già như mọc từ vại nước, đứng bơ vơ. Bà cốc vào đầu tôi:

- Chống cửa mần chi? Sương lạnh.

Bà dỏng tai nghe ngóng rồi lên tiếng:

- Mẹ thằng Quảng đó hả?

Tôi hấp tấp gọi to:

- Mẹ ơi, mẹ!

Có tiếng kẹt cửa. Trong ánh đèn vàng quạch mẹ tôi hiện ra lóng ngóng, run rẩy, đầu tóc rối bời. Mẹ khóc nấc lên rồi ngồi thụp xuống ôm lấy đầu gối bà kêu lên thảm thiết:

- Mẹ ơi!

Ngơ ngác không hiểu chuyện gì xảy ra, tôi nắm vai áo mẹ mếu máo:

- Mẹ ơi!

Lạ là bà vẫn như không:

- Thôi, mẹ con vô nhà ngủ.

Khi đã yên chỗ, mẹ xoa đầu xoa lưng tôi.

- Ngủ đi, mai mẹ mua cho con giấy dán diều, cả cuộn dây nữa.

Tôi hé mắt, gian ngoài vẫn sáng đèn. Tiếng rít thuốc của bà nghe mồn một. Tiếng dế kêu ri rỉ âm u. Tôi thoáng chìm vào giấc ngủ. Bỗng mẹ rón rén rời  xa tôi từng chút, từng chút một. Mẹ ngồi hẳn dậy nhẹ nhàng ém hai mép chiếu dọc người tôi. Bước chân mẹ xa dần. Tôi nín thở chờ đợi điều gì đó sắp xảy ra.

Tiếng bà:

- Tôi nói với chị nhiều rồi, đoạn tang cha thằng Quảng chị cứ tử tế mà đi bước nữa. Mà cái anh Huỳnh còn ở ngoài nữa không? Ra mời anh vô đây.

- Mẹ ơi! Mẹ đừng bắt tội anh Huỳnh. Tại con, con trót dại.

- Nói chi mô, là tôi bàn với anh ta nên có lời cho đàng hoàng rồi về mà ở với nhau - Im lặng một lúc bà tiếp - Tôi được mỗi thằng Quang, chị được mỗi thằng Quảng. Tôi hai mươi tám tuổi chồng chết, chị hai mươi nhăm tuổi chồng hy sinh. Nhưng tôi khác, chị khác. Cảnh nhà, thời thế của tôi khác, tôi có muốn không được. Hoà bình, dân chủ rồi chị làm rứa hoá ra tôi cấm đoán, là không biết điều. Ngó bộ anh Huỳnh cũng là người tốt. Nhưng phải thật lòng yêu thương người ta. Túng quẫn làm liều thì rồi khổ mình trước.

Mẹ khóc. Hình như mấy lần mẹ định nói mà không nói được. Khói thuốc lào tràn vào làm tôi suýt bật ho. Và, vẫn giọng bà nhưng không còn gay gắt nữa:

- Cha thằng Quảng đoản mệnh nhưng là vì nước vì dân. Mẹ là mẹ liệt sĩ, con là vợ liệt sĩ, phải để cho người ta nhìn vô. Ngày trước mẹ chẳng có ai bỏ mồm lấy một lời. Buổi nớ cũng có đêm mẹ bỏ cha thằng thằng Quảng một mình rồi chạy đi. Dọc đường gặp người thì sợ. Nhưng ra đến sông Vẹn, trăng suông mà mự cởi hết mấn áo, trông có ai đó nhìn thấy mà đến, đui què, mẻ sứt chi cũng được, miễn là đàn ông. Không có ai, mẹ nhảy xuống sông, vẫn không có cái que, cái cọc đâm vô người. Mãi đến khi rùng mình ớn lạnh mới sực nhớ đến con nhỏ. Về đến nhà cha thằng Quảng khóc không còn ra tiếng. Mẹ biết cơ sự của con với anh Huỳnh đã lâu nhưng chưa biết nói răng. Bữa ni thằng Quảng tỉnh dậy khóc gọi mẹ. Thôi thì thắp đèn chờ con. Đàng mô thì cũng phải cởi mở ra.

- Mẹ thương con, mà con thì hư hỏng - Mẹ tôi nghẹn lời - Từ nay co… on…

- Nói rứa là không được, mẹ thật lòng mà con thì chưa. Thôi, khuya quá rồi, vô với cháu kẻo lạnh.

Mẹ vào giường nhẹ nhàng nâng đầu tôi gối vào tay mẹ. Mẹ hôn lên trán tôi như bao lần. Bất thần tôi quay người, cùng lúc đưa tay đẩy mặt mẹ ra. Không hiểu sao tôi nghĩ cần phải làm thế để mẹ hiểu rằng tôi cũng đã biết rồi. Mẹ ngồi dậy dùng cả hai tay xoay mặt tôi lại. Mẹ nói thầm mà nghe như gào: “Con”. Tôi gỡ tay mẹ vùng dậy. Mẹ dằn tôi xuống. Bà hốt hoảng chống gậy đi vào, hỏi:

- Mẹ thằng Quảng làm chi rứa?

- Dạ, cháu nó mơ ngủ mẹ ạ.

Tôi hét to lên trong tiếng khóc oà.

- Bà ơi, cháu ra với bà…

*

Chiến tranh leo thang của Mỹ ngày càng khốc liệt. Làng tôi cách cầu cao trên quốc lộ không xa nên đã bị bom nhiều lần. Người chết, nhà cháy nhưng người ta vẫn chủ quan. Lần này cán bộ đến từng nhà kiểm tra hầm hào, nhà ai làm chưa tốt phải làm lại. Nhà tôi được khen là gương mẫu chấp hành. Chú Huỳnh, cha dượng tôi từ đội trực chiến về, nói khen thì khen, vẫn chưa được, phải đào cho bà cái hầm ngay dưới giường bà nằm. Hầm phải rộng để bà có thể ở dưới đó cả ngày đêm. Dượng lo vì ít ai như bà, sợ máy bay đến nỗi mỗi lần có kẻng báo động là chân tay bủn rủn, mặt cắt không còn hột máu, không nói được, chỉ ra hiệu như người mất trí. Ngược lại ai cũng quen với cảnh bom đạn. Nhiều người còn tỏ ra bất cần. Máy bay bổ nhào trút bom còn vọt lên khỏi hầm xem tên lửa của ta rượt đuổi, các loại đạn phòng không vây bủa rồi reo hò khi máy bay trúng đạn bốc cháy. Bà khóc, không những không quen mà ngày càng sợ hơn. Bà nói trời còn có mắt, cha thằng Quảng hy sinh đã có dượng Huỳnh lo cho bà. ấy là sau khi mẹ và dượng Huỳnh đăng ký kết hôn, mẹ để tôi ở lại với bà. Thế nhưng cơm gạo mắm muối cho bà cháu vẫn do dượng và mẹ lo liệu. Gần một năm sau mẹ sinh em Huy, bà nội dượng Huỳnh mất, chiến tranh ập đến, dượng bàn với mẹ nhập hai nhà lại làm một để tiện xoay trở. Thế là mẹ lại về với bà cháu tôi. Có dượng Huỳnh mọi việc cứ đâu ra đấy. Em Huy đi nhà trẻ, mẹ lo làm công điểm. Dượng Huỳnh ở đội trực chiến nên công điểm nhiều gấp đôi của mẹ. Dượng tranh thủ đánh tranh lợp được mái nhà mới. Hầm chữ A của nhà tôi vào loại chắc chắn, an toàn nhất xóm bởi phía trong cùng được ghép một lớp bao tải đựng cát, sau mới cho đất lên. Làm hầm cho bà, dượng Huỳnh chu đáo đến nỗi bà phải can ngăn. Dượng Huỳnh có đến chục tấm ván vừa rộng vừa dài. Tôi và mẹ đem về, dượng cưa ngắn dùng ghép nền hầm, kè bốn chung quanh. Đang là mùa đông nên phía trên nền ván được rải một lớp rơm mới trải chiếu lên. Hầm vừa làm xong tôi tụt xuống lăn từ bên này sang bên kia khoái ơi là khoái. Thằng Huy cười toe toét nhoài người khỏi tay mẹ. Tôi làm bò cho nó cưỡi nhong nhong quanh hầm. Mẹ nói, mẹ con bà cháu ngủ luôn dưới hầm cũng vừa. Dượng Huỳnh hướng dẫn cho mẹ lúc có máy bay phải dìu bà xuống hầm thế nào. Nếu nhà sập hay bốc cháy phải thoát ra ngoài ra sao. Bà bảo mẹ bắt con gà trống to nhất bầy làm thịt. Tôi nhảy cẫng lên vỗ tay, thằng Huy vỗ tay theo phô bốn chiếc răng hạt nếp trắng muốt.

Bữa cơm vội vàng. Ăn xong trời vừa sập tối. Dượng Huỳnh bế em Huy hôn tới tấp lên khắp người nó. Dượng xoa đầu tôi rồi chào bà để lên Cầu Cao. Mẹ chạy theo khoác thêm cái ao Tôn Trung Sơn cho dượng. Xa xa đã chập chờn pháo sáng khi mờ khi tỏ trong tiếng máy bay âm âm không dứt. Bà đã xuống hầm ấp thằng Huy. Mẹ thắp đèn phòng không giục tôi học bài, tranh thủ khi chưa có máy bay. Tôi ê a lượt ngang lượt dọc mắt đã ríu lại. Mẹ bế tôi đặt xuống ổ rơm mềm ấm… Đang băng băng chạy theo con diều đứt dây thì kẻng báo động làm tôi bừng tỉnh. Mẹ kéo áo tôi gọi to:

- Dậy, dậy, thằng Quảng dậy mau.

Ngoài trời pháo sáng, sáng đến rợn người. Tiếng máy bay liên tiếp rú rít qua mái nhà. Mẹ bế thằng Huy, cúi xuống hét vào tai bà: “Mẹ  đừng sợ. Thằng Quảng ở đó với bà”. Mẹ đã theo giao thông hào ra ngoài cùng với tiếng khóc thét của thằng Huy. Bỗng căn hầm chao đảo, tiếng bom nổ rùng rùng. Tôi lay bà lúc này đang cuộn tròn trong chiếc chiếu. Một tay bà nghều ngào thì ra ý nói bà còn sống. Mẹ trở vào, trời rét mà mồ hồi đầm đìa trên mặt, nói như người hụt hơi “Chúng lại đánh Cầu Cao rồi”. Có tiếng máy bay vòng lại, nhiều chiếc nối nhau vòng lại. Mẹ hét: “Nằm xuống!”. Liên tiếp những trận động đất làm ngôi nhà oằn mình rào rạo răng rắc. Những chớp rạch xé trời, sấm sét xé tai…

*

Mờ sáng, người ta đem dượng Huỳnh về trên một chiếc võng cáng. Đầu dượng quấn băng kín mít, máu thấm ra ngoài ướt đẫm. Đôi mắt dượng nhắm nghiền. Dượng nằm bất động, cái áo Tôn Trung Sơn bị rách một mảng nơi vùng ngực, máu đầm đìa. Mẹ quì xuống lay gọi: “Anh Huỳnh, anh Huỳnh ơi!”. Không có tiếng trả lời. Mẹ hét lên một tiếng nghe rùng rợn rồi ôm chặt lấy dượng Huỳnh. Mọi người xúm vào gỡ mẹ ra. Mẹ quẫy đạp, giằng xé rồi lả đi…

Đôi mắt bà đột nhiên mờ đi rất nhanh. Bà ngồi lặng lẽ dưới hầm suốt ngày đêm. Con Nhái ngày nào cũng sang giúp bà những việc cần thiết. Đêm nó lại sang ngủ cùng bà. Nhà tôi có thêm bát hương. Gian giữa thờ ông nội và cha tôi, gian bên thờ dượng Huỳnh. Mẹ đi lại vật vờ như cái bóng. Hôm xã tổ chức làm lễ truy điệu dượng Huỳnh, mẹ gắng gượng ra chịu tang, nhưng khi thấy con Nhái bế em Huy mang dải khăn trắng trên đầu mẹ lại khuỵu xuống.

Có điều lạ. Từ ngày dượng Huỳnh hy sinh, bà không còn sợ máy bay nữa. Mỗi lần chúng đến ném bom đánh phá bà vẫn điềm nhiên nhả khói thuốc lào.

(Báo Văn nghệ)

Chuyện vui của ông già buồn

“Tao đang có chuyện buồn, mày đến tao lai rai tâm sự một chút”.

Đó là Tư Thành bạn già của tôi, người thường có chuyện buồn, riết nỗi thành quen, được gặp ông uống rượu chuyện trò tôi lại thấy vui. Ông ở ngoại thành, một thân một mình trong ngôi nhà khuôn viên rộng lớn. Đó là nhà của người ta, một người bạn có nhiều nhà cho ông ở giữ một nhà, kiêm người làm vườn, bao tiền điện nước, cơm nước tự lo, nấu thêm phần cho con chó lớn bằng con bò.

Chuyện nhà cửa là một phần trong bộ sưu tập “buồn” của Tư thành. Tham gia chống Pháp chống Mỹ, năm 75 về thành phố ra khỏi quân đội, về cơ quan văn hoá chẳng có chuyên môn gì chỉ được xếp lương cán sự hai. Cơ quan tiếng là cơ quan bộ, thật ra là văn phòng liên lạc, chẳng có quyền hạn công việc gì, ông làm thư ký công đoàn gần như chẳng làm gì. Ông được cấp căn hộ tầng sáu chung cư, như mọi người độc thân, đi thang máy mấy ngày cho biết mùi tư bản rồi bắt đầu leo cầu thang, điện nước cúp luôn, hàng hoá tem phiếu, hai người chiếc quần cụt ba người chiếc vỏ xe đạp. ở chung cư được năm năm có người bạn tốt kêu cho căn nhà nhỏ trong hẻm. Là do người đó tìm xin được căn nhà khác lớn hơn. Căn nhà trong hẻm không lớn hơn căn hộ chung cư, điện nước câu chuyền từ nhà bên cạnh, nhưng dù sao cũng là nhà riêng. Được hai năm chủ nhà bỗng hiện ra đòi lại nhà. Là do có sự nhầm lẫn, chủ nhà không vượt biên không dính líu với ngụy quân ngụy quyền, giấy tờ nhà đầy đủ, một thân một mình mừng rỡ thấy đất nước được giải phóng bỏ đi chu du cho thoả lòng vậy thôi. Vậy là phải trả nhà. Căn hộ ở chung cư có người khác ở rồi, ông gần như bị đẩy ra đường. Cũng không sao, vẫn còn chiếc ba lô, ngày làm việc cơ quan trưa ngủ lại cơ quan, tối vác ba lô đi tìm nhà bạn ngủ nhờ, vẫn không thiếu những người bạn tốt, cảnh sống vất vưởng như vậy kéo dài cả mười năm, những năm tháng thật buồn nhưng cũng có nhiều chuyện vui để kể.

Bộ sưu tập buồn của Tư Thành còn có chuyện lý lịch. Suốt đời Tư Thành khổ sở về lý lịch. Lý lịch con người phải rõ ràng, quy định như thế, phải trong suốt có thể nhìn thấu được, xếp loại được. Tư Thành không được như vậy. Sau năm 54, như hầu hết cán bộ “Việt Minh nằm vùng” ông có mấy năm bị tù, ra tù vào chiến khu tổ chức thẩm tra không thấy có chuyện khai báo đầu hàng mất khí tiết gì. Nhưng không phạm tội không có nghĩa là vô tội, ông phải chứng minh được là ông không khai báo đầu hàng mất khí tiết. Trong nhiều năm ông cũng không làm được điều đó, lý lịch luôn có khoảng trống “không rõ ràng”, như vết mờ không sao tẩy rửa được.

Lại thêm chuyện bạn thân trong lý lịch. Thường viết lý lịch ông rất khó nói về bạn thân. Cha mẹ anh chị em thì dễ rồi, có sao viết vậy, ông bà nội ngoại cũng thế. Nhưng bạn thân là như thế nào? Chơi với nhau hôm trước hôm sau nhậu say cãi lộn không chơi nữa, có còn là bạn thân không? Nhưng có mục là phải viết. Trong nhiều năm ông ít ghi bạn thân cùng đơn vị cơ quan, cùng ăn cùng ngủ sống chết như anh em ruột thịt bạn thân cái  gì. Ông thường chọn ghi bạn thân ở một đơn vị khác quen sơ qua nào đó. Nhưng có lần trong kháng chiến một người bạn thân bỗng đi chiêu hồi! Và sau này về thành phố, một người bạn thân như vậy đi vượt biên! Chẳng tội tình gì, chuyện ai  làm nấy chịu, nhưng cũng không tránh khỏi công an phường khóm đến thẩm tra, người trong cơ quan xì xào, lý lịch lại có thêm vết mờ góp thêm vào cái khoảng “không rõ ràng” ấy.

Lần ấy, sau mười năm lưu lạc, cơ quan thương tình kêu ông về ở tạm phòng trực cơ quan, chung  với người bảo vệ, một thanh niên không mấy khi mở miệng nói chuyện, chào hỏi cũng không, thường ngồi quay lưng gác chân lên ghế uống trà hút thuốc, canh giữ người ra vào bằng cách liếc nhìn  những hình bóng thoáng qua trong chiếc kiếng mờ phía sau. Lúc đó thành phố đang có đợt sắp xếp cán bộ, đúng ra như đợt thanh lọc, giảm biên chế, ông với nhiều chuyện không rõ ràng trong lý lịch, không giữ trọng trách gì, tuổi đã quá năm mươi, lãnh đạo có ý định cho về hưu. Ông cũng tự biết như thế, chờ lãnh đạo nói với ông điều ấy, ông sẽ đáp lại đôi điều tỏ rõ lòng tự hào con người hai mùa kháng chiến, cả cuộc đời cống hiến, trả lại con dấu công đoàn căn phòng chiếc bình trà chiếc gạt tàn thuốc, ba lô lúc nào cũng sẵn sàng cứ thế xốc lên ra đi. Nhưng thật đáng buồn, người báo tin ấy không phải lãnh đạo cơ quan mà là anh chàng bảo vệ gác chân lên ghế, lâu nay ở chung đã phần nào thân thiết, hăng hái báo tin ông đã được lãnh đạo duyệt cho về hưu, nêu luôn sáng kiến ông nên ở lại làm hợp đồng bảo vệ, hai người vẫn vui hơn một người, còn hơn về lãnh lương hưu ở phường, mà cũng không có phường đâu mà lãnh.

Thật đáng ngậm ngùi, nhưng cũng không phải là dở.

Ông điện báo tôi tin ấy,  nói rõ mặt hay dở của quá trình chuyển đổi công tác, từ đồng chí thư ký công đoàn xuống làm anh bảo vệ. Mặt dở thì rõ rồi, tôi có thể hiểu được, còn mặt hay tôi chưa nghiệm ra.

Là như thế này. Hồi còn làm việc cơ quan vai trò công đoàn chỉ là thứ yếu, bị sinh hoạt cơ quan, chi bộ, chi đoàn lấn át, gần như không ai bàn chuyện gì với ông, công việc hằng tháng chỉ có đi thu công đoàn phí, họp công đoàn cấp trên về tỉ tê kể chuyện lại cho bà thủ quỹ nghe, không phải chuyện cuộc họp mà chuyện các cơ quan khác có chuyện gì không, ai lên chức ai xuống chức, ai lấy ai bỏ ai, phụ nữ ăn bận như thế nào, có quà cáp gì không. Nói chung nhiều năm ông như cái bóng trong cơ quan. Nhưng từ ngày nghỉ việc ra làm bảo vệ hợp đồng ông lại hăng hái lên, thấy mình có trách nhiệm, có quyền cai quản tất cả, theo dõi cán bộ nhân viên ra vào khách khứa tới làm việc, điều hành chuyện giờ giấc an ninh cùng nhiều chuyện khác. Cơ quan bị cháy thì sao? Hay trộm cắp? Hay khủng bố bắt làm con tin?

Cổng cơ quan có cửa lớn xe hơi ra vào, cửa nhỏ cho người đi bộ xe gắn máy. Phòng bảo vệ ngay sát cửa nhỏ. Xin nhắc lại phòng bảo vệ có hai người, Tư Thành là người thứ hai, người thứ nhứt là anh con trai lầm lỳ, là tổ trưởng. Nhưng Tư Thành giành làm tất cả, anh con trai không tranh giành làm gì, thanh thản ngồi phía sau gác chân lên ghế uống trà hút thuốc xem tranh truyện tạp chí bóng đá.

Chỉ trong thời gian ngắn Tư Thành đã thành thạo công việc: người trong cơ quan ai ra ai vào, ai có mặt ai vắng mặt, người bịnh đi công tác xa, người vợ đẻ con đau, người nhà có tang có đám gả đám cưới, anh A lên phường xin bản sao hộ khẩu, chị B lên quận xin tờ ly hôn, người này người kia điện báo xin đến trễ nửa giờ một tiếng đưa con đi thi vợ đi khám thai. Bảy rưỡi mở cổng, cán bộ công nhân viên đi xe đạp xe gắn máy vào cửa nhỏ ông nhìn mặt từng người, ghi vào sổ tên họ giờ giấc, thủ trưởng vào xe hơi đích thân ông chạy ra kéo cánh cổng nặng trịch đứng nép qua một bên ưỡn thẳng người có ý chào, cũng để tỏ rõ sự hiện diện trách nhiệm. Với khách khứa quan chức vào làm việc cũng thế. Một lần khách là một vị đại tá quân hàm đỏ chói ông đứng nghiêm mãi, tỏ rõ thái độ tôn trọng cấp trên cũng là nghĩa tình với người đồng đội cũ.

Và rồi có chuyện xảy ra. Một lần  một nhân viên đi ra ngoài có chút việc, mua gói thuốc lá gì đó, ông quay lưng nghe  điện thoại không nhìn thấy, chút sau anh ta trở vào ông ghi sổ coi như người mới vào. Chuyện chỉ đến như vậy. Nhưng trong cuộc bình bầu tiên tiến ông nêu việc ấy ra, không có ý gì cả, chỉ có sao nói vậy thôi. Nhưng chuyện có dính líu tới tiền thưởng lên lương. Thế là có cuộc tranh cãi, người nhân viên ra ngoài năm phút mua gói thuốc không thể chấp thuận chuyện bỏ cả buổi làm việc. Nhiều người ủng hộ anh ta, ai cũng có lúc ra ngoài năm phút mua gói thuốc bao diêm cây viết chì. Người bảo vệ tổ trưởng xác nhận ý kiến của số đông, tuy anh ta chỉ quan sát người ra vào bằng bề lưng. Tư Thành lâm vào thế thiểu số nhưng vẫn giữ nguyên ý kiến, giơ cuốn sổ ra làm bằng chứng, như cuốn sổ nam tào dưới địa ngục không hề có sự nhầm lẫn. Cuộc họp chấm dứt, nhưng  nhiều ngày sau cơ quan vốn rảnh việc đám nhân viên thấy có chuyện vui tiếp tục  ồn ào tranh cãi, thi nhau bới thêm chuyện, làm trầm trọng thêm lên, người đi ra ngoài mua gói thuốc lá có thể dẫn đến trộm cắp đột nhập, tình báo phá hoại nước ngoài bọn khủng bố bắt cóc con tin, giám đốc phải ra công văn chấm dứt tình trạng tung tin đồn nhảm, tờ lịnh đóng dấu ký tên trên đề “tuyệt mật”, kèm theo công văn khiển trách Tư Thành, gạt bỏ tiên tiến, do tội gây rối trong cơ quan. Lại thêm một vết mờ nữa trong lý lịch.

Lần đó ông điện báo tôi hay, kêu buồn đến nhậu, báo thêm ý định sẽ xin “từ chức”, trước khi bị “miễn nhiệm”, tội sau nặng hơn tội trước, sẽ nghỉ vào cuối tháng cho hết đồng lương. Và như thường thấy trong cuộc đời thăng trầm của ông, sau chuyện buồn lại là niềm vui, một người bạn tốt có khu nhà vườn cần có người giữ kêu ông về ở, như tôi đã giới thiệu ở đầu truyện.

*

Giờ tới chuyện vợ con Tư Thành, hơi dài dòng một chút, chuyện buồn nhiều tập của ông. Ông người miền Tây, đi kháng chiến từ nhỏ, trong chiến khu rừng đước, gia đình ở quê chắc theo kiểu danh gia vọng tộc gì đó, hoặc nghĩ chiến tranh như giặc cỏ chỉ vài ba năm là xong, đã cưới vợ sẵn cho ông. Ông không hay biết gì cả, đường xa cách trở gia đình không thể báo tin, cũng  thấy không cần thiết. Cô vợ về làm dâu mấy năm cực khổ cày cấy nuôi heo nuôi gà, chồng đâu không thấy không thể đẻ con, buồn lòng trở về nhà cha mẹ đợi mấy năm nữa rồi đi lấy chồng khác, chuyện đó ông cũng không hề hay biết. Nghĩa là có vợ cha mẹ trầu cau cưới hỏi đàng hoàng nhưng coi như không có vợ, không có chàng rể đêm tân hôn động phòng hoa chúc, trai gái không hề nhìn thấy mặt nhau.

Đó là  người vợ thứ nhứt, ta gọi thế cho tiện, người cùng làng, lớn hơn ông bốn tuổi, chủ nhà máy xay lúa, mần ăn phát đạt con cháu đầy đàn, cai quản chuyện xay xát cả một vùng rộng lớn bán đảo Cà Mau, sau ngày giải phóng có đến thăm nhà, được biết Tư Thành là cán bộ kháng chiến lâu năm làm ở “cơ quan bộ” bà cũng mừng, hỏi địa chỉ điện thoại có chuyện gì nhờ giúp. Chuyện nhờ vả đến liền sau đó, trong đợt cải tạo tư sản ông chủ nhà máy xay lúa bị quy kết thành phần, vài nhà máy dư thừa có nguy cơ bị trưng thu, bà nghĩ ngay đến Tư Thành người duy nhất trong thân nhân có dính líu tới cách mạng, nhờ lên tiếng nói giùm. Gia đình ông cũng nghĩ tình nàng dâu xưa kia cất công đến nhà nuôi heo gà chẳng được tích sự gì, nói góp vào. Thế là ông thư ký công đoàn văn phòng bộ chẳng hiểu chút gì chuyện cải tạo, điện về nói chuyện với bà vợ hờ xưa kia chưa từng nhìn thấy mặt, bây giờ cũng không nhìn thấy, quan điểm chung riêng rất rõ ràng của ông:

“Tôi sẽ nói chuyện với mấy thằng bạn làm ở huyện ở tỉnh. Nhưng bà phải thấy chủ trương cải tạo là đúng, trong lúc toàn dân đánh giặc một số người rảnh rang làm giàu, giờ đến lúc phân chia lại của cải…”.

Bà vợ hờ quát:

“Tôi rảnh rang hồi nào? Hồi đó tôi không đến nhà ông nuôi heo nuôi gà làm dâu nhà ông hả?”.

Ông vội cúp máy. Ông không quen những chuyện như thế này, không biết phải đối xử ra sao. Có biết gì đâu mà đối xử?

Bà vợ hai, tạm gọi như thế, là một đồng chí hoạt động bí mật, tay sát thủ bắn súng ngắn hai tay, hai người giả làm vợ chồng trên đường truy tìm một tên ác ôn, suốt mấy tháng trời lênh đênh sông nước trên chiếc ghe tam bản, tối giăng mùng ngủ chung nằm bên nhau nhưng không đụng nhau. Đợt đó công việc truy tìm không thành, tên ác ôn uống rượu say té sông chết trước đó. Rốt lại chỉ là chuyến đi rong chơi trên sông nước. Nhưng cũng có nhiều kỷ niệm, tình đồng chí gắn bó, thằng ác ôn chết hai người chia tay nhau, ông chuyển công tác lên rừng miền Đông, cô vẫn hoạt động bí mật ở miền Tây, bị bắt, bị giặc ép gả cho một tên mật vụ, hai người sống với nhau sanh con rồi cũng thương nhau, cô nghĩ mình tội lỗi không dám trở về đơn vị, tay mật vụ thương vợ cũng hồi tâm phần nào, vợ chồng đưa nhau trốn về một vùng quê hẻo lánh sinh sống như người dân bình thường. Trong thời gian này vì một tâm lý nấng níu gì đó không biết, cô bạn chiến đấu cũ không dám về gặp cơ quan gia đình nhưng lại lén lút gặp gia đình Tư Thành, rồi được giới thiệu gặp người vợ lớn, tức bà xay lúa, hai người từ lâu đã có quan hệ gắn bó.

Người vợ thứ ba, cũng tạm gọi vậy thôi,  là cô gái thanh niên xung phong Tư Thành quen biết trên chiến khu rừng miền Đông. Trong một kỳ nghỉ quân, hai đơn vị bộ đội thanh niên xung phong có cuộc gặp gỡ giao lưu, ông ngồi gần một cô gái, chỉ huy hai đơn vị đi ngang nhìn thấy vui miệng cười đùa: “Xứng đôi lắm! Nắm tay nhau đi! Bộ đội thanh niên xung phong làm thông gia với nhau đi!”. Hai bàn tay được ghép chặt vào nhau, chỉ có thế, chỉ là chuyện vui đùa, thậm chí Tư Thành còn không nhìn rõ mặt cô gái. Vậy rồi sau đó có người lên báo với ban chỉ huy nói Tư Thành có vợ dưới quê rồi, không phải một vợ mà hai vợ, vợ đầu cha mẹ cưới cho vợ sau hai vợ chồng khăng khít cùng ăn ở đi đây đó trên chiếc ghe tam bản, tối đến giăng mùng ngủ chung. Tư Thành được kêu lên chất vấn. Có không, chuyện vợ con ấy? Có. Vậy là sao? Là vợ đầu cha mẹ cưới cho anh không có nhà, cô vợ bỏ đi anh cũng không hay biết. Còn vợ sau? Là đồng chí cùng hoạt động bí mật, hai tay sát thủ trên đường truy tìm một tên ác ôn giả làm vợ chồng, tối ngủ chung nhưng không đụng nhau. Có ai biết chuyện đó không? Có, người chỉ huy duy nhứt. Tên gì? Không có tên, chỉ có mật danh, và người đó cũng chết rồi. Vậy là coi như chấm hết, đi vào ngõ cụt, đợt nghỉ quân cũng kết thúc hai đơn vị tiếp tục hành quân không ai còn nhớ tới chuyện đó nữa.

*

“Buồn quá mày à”, ông nói hôm tôi lên ngôi nhà vườn, than buồn nhưng thấy niềm vui loé lên trong ánh mắt. Tôi hỏi chuyện gì. Ông đáp chuyện ba bà vợ đó thôi, không ra vợ gì cả, đằng đẵng bao nhiêu năm trời giờ già bảy mươi bỗng sanh chuyện phải giải quyết.

Đầu dây mối nhợ từ bà ba, cô thanh niên xung phong ấy, sau chiến tranh vẫn không có chồng, nghĩ mình đã xong chuyện đời giờ rảnh rang lo chuyện đạo. Bà tìm được ngôi chùa trên núi xuống tóc đi tu, chay tịnh được năm năm bỗng nhớ ra còn có mối tình ngày xưa bị dở dang - thoáng qua thôi một lần cầm tay cũng là dở dang - bèn xuống núi đi về miền Tây tìm kiếm hai người phụ nữ nghe nói là vợ Tư Thành, một người có cưới hỏi về làm dâu trong nhà, người kia cùng đi chung ghe tam bản tối giăng mùng ngủ chung, là nguyên nhân làm cho mối tình bà tan vỡ, bà phải gặp hai người đó, cũng là tình chị em, hỏi ra coi như thế nào.

Đầu tiên gặp bà hai, cô gái sát thủ ngày xưa giờ là một bà già sống yên phận ở một vùng quê hẻo lánh, sau nhiều năm cực khổ khai hoang giờ đã có ruộng vườn cây trái con cháu đầy đàn, ngôi nhà rộng lớn ba gian hai chái vách nhà treo bằng khen nhà nước tặng công lao gây được giống lúa kháng rầy cao, vị sư nữ có thể ở lại chơi bao lâu cũng được. Vậy là bà sư nữ ở lại, không phải vì căn nhà khu vườn mà vì đám con nít đông đảo, lúc nào cũng có thể níu lấy một đứa vuốt ve hun hít, ở lại cả tháng trời, chăn  dắt đám nhỏ quên hỏi chuyện cũ, cũng thấy không cần thiết, bao nhiêu năm chuyện cũ đã lùi xa. Rồi một ngày đẹp trời rảnh rang hai bà đi gặp bà lớn, cho trọn vẹn ba bà, dù sao cũng mang tiếng dính líu với một người đàn ông, người có ngủ chung người không, giờ đã lớn tuổi qua thời sôi nổi, gặp nhau nhắc lại chuyện cũ một thời hào hùng những trắc trở đau thương.

Nhà bà lớn rộng rãi khang trang gia nhân sai phái từ trong ra ngoài, bị trưng thu mấy nhà máy xay lúa nhưng cũng còn nhiều nhà máy khác, cảnh sống dư dả mời hai em ở lại chơi bao lâu cũng được. Vậy là hai em ở lại, ba bà mặc sức hàn huyên nhắc lại chuyện nuôi heo gà vác đạn pháo bắn súng ngắn hai tay, tên Tư Thành từng chập được gợi lại. Đó là vào thời điểm ở thành phố Tư Thành bị đẩy ra đường vác ba lô lang thang tìm chỗ ở nhờ.

Hàn huyên thả sức rồi bà sát thủ ra về, bà nhà sư - thanh niên xung phong một mình thanh bạch rảnh rang còn ở lại chơi thêm nữa, rồi bày chuyện mai mối, nhà xay lúa có đứa con trai chưa vợ, nhà làm ruộng lúa kháng rầy có cô gái chưa chồng, cho chúng kết với nhau, duyên nợ người lớn không thành giờ dành cho con cái. Bà ra sức đi về hai nhà gặp gỡ chuyện trò với hai  đứa nhỏ, giảng giải cho chúng nghe về tơ duyên hạnh phúc, trai gái phải thành vợ thành chồng, còn sống đơn côi như thế nào cứ trông bà đây thì biết. Bà nói riết rồi cũng thành, đám cưới diễn ra đôi trẻ thành vợ thành chồng thông gia nhà trồng lúa với nhà xay lúa, gia đình khép kín từ việc cày cấy gặt đập đến việc xay xát thành hột gạo trắng tinh.

Nhưng cha mẹ sanh con không thể sanh lòng, đôi trẻ được cấp miếng ruộng cày cấy thêm chiếc máy xay nhỏ di động làm thêm lúc rảnh rỗi, cảnh sống khá giả là điều không thể tránh khỏi. Vậy rồi một hôm thằng con trai bỗng trốn biệt, cô vợ trẻ đẹp hiền ngoan sáng thức dậy thấy chỗ nằm bên cạnh trống trơn, như chưa hề có chồng. Không ai nỡ đổ tội cho người mai mối, nhưng bà nhà sư - thanh niên xung phong thấy mình có trách nhiệm bèn lãnh việc truy tìm tên tội phạm. Bà đến chiếc quán nơi thằng con trai đến nhậu trước khi biến mất, được báo rằng hắn đang nhậu bỗng bỏ đi ra ngoài vặp với thằng con trai nào đó không thấy trở vào nữa. Làm sao tìm thằng con trai đó? Người tu hành không thể bám quán nhậu lân la dò hỏi, bà bỗng nhớ đến Tư Thành, cũng rảnh rang như bà, không duyên nợ cũng còn tình nghĩa, trong ba bà, bà là người duy nhất ông đã nắm tay, không thể gặp ông e dính lại bụi trần bà viết thư cho ông kể lể sự tình, ông có nghề trinh sát xưa kia việc truy tìm tên bỏ vợ không phải là khó, giờ là cán bộ văn hoá, việc hư hỏng của thanh niên cũng là trách nhiệm của ông. Thế là có chuyện Tư Thành gấp rút mang ba lô về miền Tây như ta được biết, tìm gặp người viết thư bàn bạc các bước tiếp theo của việc truy tìm gã tội nhân.

Để tránh chuyện dị nghị đàm tiếu không cần thiết, vị sư nữ hẹn gặp Tư Thành ở một địa chỉ hoàn toàn xa lạ, không ai ở đó biết hai người, từ đâu đến gặp nhau làm gì và sẽ đi về đâu. Đó là một ngôi chùa nhỏ tận miền duyên hải rừng đước vào giờ chiều khách viếng không có ai, đang lúc cầu kinh hoà thượng chú tiểu cũng bận việc, hai người có thể yên tâm ngồi nói chuyện trên chiếc ghế đá ngoài sân vườn. Tư Thành hoàn toàn không nhớ gì người sư nữ ngồi trước mặt. Chính cô thanh niên xung phong ngày xưa đây sao? Chính bàn tay kia ông đã nắm đó sao? Ông thấy thoáng chút bồi hồi, với kỷ niệm xưa, với tuổi trẻ của mình. Chuyện cũ ông tưởng đã quên, hoá ra vẫn còn đó, dù chỉ một chút ánh tàn. Ông nói đôi lời chào hỏi, hỏi thăm thêm chút gia cảnh ngày xưa ông không biết chút gì, đâu kịp hỏi han, đang chiến tranh gấp rút vội vã mối tình chưa  hợp đã tan. Sư nữ dè dặt trả lời. Cũng chẳng có chuyện gì, hết chiến tranh đến hoà bình người chiến sĩ trở thành người tu hành vậy thôi. Tốt nhứt nên nói chuyện hiện tại. Ba bà đã gặp nhau, ba chị em thuở xa xưa bây giờ mới gặp mặt, một người tu hành hai người gia đình con cái trở thành thông gia. Nhưng thằng con trai bỗng dưng trốn mất, như bị ma đuổi, bỏ lại con vợ trẻ đẹp dịu hiền. Nó trốn đâu? Trong một hẻm hốc nào đó trên thành phố, trong các bãi đào vàng, làm cửu vạn ở biên giới? Anh chị nhà máy xay lúa bận việc túi bụi, đang vào mùa ghe lúa cặp bến ùn ùn, không rảnh đi tìm thằng quý tử, cũng không biết tìm đâu. Cảnh nhà anh chị làm ruộng đầu tắt mặt tối cũng vậy, vả chăng không phải con gái họ bỏ đi mà con trai người ta. Bà rảnh rang có thể đi tìm, nhưng chiếc áo tu hành không tiện việc la cà hỏi han, sục vào những ngõ ngách. Bà nghĩ đến ông, năm tháng phôi pha cũng có điều còn nhớ được, dù sao cũng đã một lần nắm tay, thôi chuyện người lớn bỏ qua nhưng chuyện con cháu cũng là tình nghĩa của người lớn. Bà nhớ đến ông không phải tình cờ, chuyện cũ vẫn còn đó, những đêm hành quân những ngày ở bãi đóng quân, con gái thanh niên xung phong vui vẻ rộn ràng con trai bộ đội ồn ào nhộn nhạo. Ông còn nhớ không, hay không nhớ? Ông nhớ, ông còn nhớ rõ hơn bà. Làm sao quên được. Đêm hành quân mưa tầm tã, trận công đồn vừa xong tử sĩ đã chôn cất thương binh đưa về bịnh viện dã chiến,  bãi đóng quân khu rừng nứa tối đen, trời vẫn mưa nước chảy tràn, lặng lẽ không một lời nói một tiếng động họ căng tăng chất đống những chiếc ba lô không còn chủ, nhóm bếp nấu nướng ăn uống lên võng nằm chợp mắt trong giấc ngủ nặng nề ngắn ngủi. Nhưng sáng ra khu rừng nứa rạng rỡ lên dưới ánh nắng, cành lá  tươi vui, những thân cây nứa thẳng tắp trải nắng vàng lốm đốm. Mọi người trở dậy cho một ngày mới, chuẩn bị một trận đánh mới, sắp xếp hành trang lau chùi súng ống,  vào rừng hái rau ra suối bắt cá làm bẫy bắt thú chuẩn bị lương khô cho đợt hành quân dài ngày. Tư Thành theo con suối đi mãi đi mãi, nước chảy tràn qua những gộp đá những bờ dốc, đến khoảng trống có bãi cát vàng thấy có tốp con gái đang tắm, những cơ thể trắng hồng những mái tóc đen xoã dài…

Sau nhiều năm đến giờ đã già lão, một thân một mình, nếu nói còn có cái gì đó riêng tư, giấu kín, chỉ một mình ông biết, không thể nói với ai và cũng không muốn nói, là hình ảnh con suối với các cô gái tắm ấy.

Mấy ngày sau trong đêm liên hoan giao lưu ông ngồi gần một cô gái, chuyện gán ghép nắm tay diễn ra, chuyện phiền nhiễu tiếp theo về hai bà vợ dưới quê, ông bỏ ngoài tai tất cả chỉ nhớ đến các cô gái đang tắm, mong cô gái đang ngồi bên là một trong các cô gái ấy, rồi tin chắc như thế, niềm tin không gì lay chuyển tới nhiều năm sau, tới giờ nhìn cô sư nữ đang ngồi kia, chuyện đó cũng chỉ mình ông biết, niềm tin sâu kín của ông giấc mơ huyền ảo của ông.

Nhưng ông vội xua những hình ảnh đó đi, không ích lợi gì, hỏi thêm đôi điều rồi vội vã ra đi, lòng nặng trĩu, tìm gặp hai bà còn lại, riêng lẻ từng người một.

Người đồng chí hoạt động bí mật xưa kia giờ là một phụ nữ luống tuổi, buồn bã khắc khổ, sống ở một vùng quê hẻo lánh, hơn ba mươi năm không muốn gặp ai nhắc lại chuyện gì. Nhưng giờ đây gặp Tư Thành bà cũng mừng, vì chuyện thằng con rể, và cũng vì vẫn còn chuyện bà muốn nhớ lại. Lâu quá rồi, năm tháng phôi pha tuổi già quên lãng, xảy ra chuyện với con cái rồi nhớ lại chuyện người lớn. Không biết ông còn nhớ không, chiếc ghe lênh đênh những tháng ngày rong ruổi, đêm nằm bên nhau đầu óc căng thẳng không nói được gì cũng không thể ngủ, chiến tranh quá ác liệt quá bạo tàn, không gian chật chội thời gian chật chội con người không còn có chút riêng tư. Ông nhớ, ông còn nhớ nhiều lắm. Quên làm sao được công việc quá đặc biệt nặng nề, hai người rong ruổi “hai vợ chồng buôn bán hàng xén” cả vùng ai cũng biết, vượt qua những đồn bót, những ấp chiến lược, tối đến cặp bến ngủ ngay cạnh trại lính, bên hông chiếc tàu sắt, tụi lính níu lại mua bán đổi chác, khen Tư Thành có được cô vợ trẻ đẹp hiền dịu, đời lính của chúng không khi nào được như vậy.

Thật là một thời gian khổ, nhưng nay đã trở thành đẹp đẽ, chút tự hào còn sót lại trong cả cuộc đời dài dặc những đau buồn.

Đêm đó trăng thật sáng. Chiếc ghe xuôi dòng, nước sông tràn đầy, sáng lấp lánh, hai bên bờ bần mọc dầy rủ bóng thướt tha. Trăng sáng như chưa từng bao giờ sáng như thế. Cơm nước đã xong giờ chỉ còn tìm chỗ ngủ. Đã hơn tháng trôi qua hai người không chút sơ hở, hai vợ chồng bán hàng rong, chiếc ghe tam bản chiếc mui cà-rèm nấu nướng ăn ngủ ở đó, tối đến tìm một chỗ thật trống trải, bến sông nhà ai đó đậu ghe giăng mùng vào nằm sóng đôi để có thể ai cũng nhìn thấy. Giờ đây là cạnh chiếc chòi gác. Hai người nằm yên mãi, không ngủ cũng không nói chuyện. Cô gái là học sinh ở chợ, Tư Thành là dân ruộng, trước đây cùng đơn vị không mấy họ gặp gỡ trò chuyện. Từ ngày đi chung cũng vậy, ngoài công việc phải bàn bạc, nói thêm ít chuyện bâng quơ để tránh bị nghi ngờ, hầu như hai người không có chuyện gì nói với nhau. Nhưng giờ đây Tư Thành muốn nói chuyện. Tại sao phải lặng thinh, cô gái cùng đi chung suốt mấy tháng trời lùng sục trong các quán chợ, rong ruổi chèo ghe người trước người sau, tối giăng mùng nằm cạnh nhau, chiếc chiếu xếp thành gờ ngăn chính giữa? Tại sao không kể cho nhau nghe chuyện làng quê con sông cánh đồng, bao nhiêu chuyện ngây thơ thời thơ ấu? Họ giả làm vợ chồng để che mắt thiên hạ, đã là vợ chồng thì không thể “đồng chí”, nhưng tại sao lại như vậy?

Ông chưa từng quen cô gái nào cả, chưa một lần gần gũi đụng chạm như thế này, cuộc sống vô tư kéo dài cho đến ngày hôm nay câu hỏi đặt ra.

Cô gái có vô tư không? Ông không biết, suốt chuyến đi mấy tháng trời lênh đênh  trên sông nước cô gái lúc nào cũng tự nhiên thân thiết, chiều chuộng ông như một người vợ đúng mực, không biết đâu là giả là thật. Suốt mấy tháng trời ông cũng không nghĩ gì khác ngoài công việc tình đồng đội đồng chí, cho đến đêm nay trăng sáng quá không ngủ được, cô bạn gái nằm bên cạnh thở đều toả hương thơm nồng ấm, ông bỗng nghĩ đến điều chưa từng nghĩ chưa từng biết trong đời.

Tất cả chỉ là ý nghĩ, không thể có gì khác, rồi ông ngủ thiếp đi, sáng hôm sau quên bẵng, nhiều ngày sau cũng không nhớ, cho đến hôm nghe tin thằng ác ôn say rượu té chết hai người trở về đơn vị, cô gái nói lời từ giã, ông bỗng thấy mình mạnh dạn lên thấy cần phải nói một câu vui đùa: “Hôm nào mình đi chơi một chuyến nữa nghen?”. Chỉ là nói vui thôi, chuyện đó cũng qua đi, hai người chia tay, mấy  tháng sau ông chuyển công tác lên rừng, suốt cuộc chiến tranh hai người không gặp nhau nữa.

Giờ đây người  đó đang ngồi kia, đã thành một bà già con  đàn cháu đống, cơ ngơi rộng lớn ruộng vườn  cây trái, kỷ niệm hào hùng thời tuổi trẻ còn vương chút nơi nụ cười khoé miệng, và cả nỗi đau hằn nếp nhăn trên vầng trán. Sau bao nhiêu năm ông vẫn không biết nói gì, tuy kỷ niệm cũ cô gái nằm bên vẫn còn nồng ấm, những ngày tháng rong ruổi lênh đênh thật vui cũng thật buồn, tên ác ôn không giết được cô gái sa vào trận đồ bát quái, nhưng từ đống tro tàn nhọc nhằn ấy cuộc sống lại nhen nhúm, kết quả là gia đình cơ ngơi rộng lớn này đây.

Im lặng một lúc rồi bà bạn nói:

“Hồi đó giả làm vợ ông tôi cực thân lắm ông biết không?”

“Tôi biết tôi biết…”

“Sau đó tôi gặp cảnh tủi nhục chắc ông đâu biết tới?”.

“Hồi đó tôi lên rừng rồi, sau này mới nghe kể lại”.

“Tôi đã định cắn lưỡi chết nhưng còn con cái, thương con, rồi thương chồng, phải rán sống…”.

“Tôi biết… Thôi chuyện lâu lắm rồi mà”.

Ông không biết gì cả những chuyện đó, nhưng lòng thương cảm khiến ông có thể hiểu được những điều chưa từng trải qua.

Bà bạn nói sang chuyện khác:

“Ông đến thăm con nhỏ chút không? Thằng chồng bỏ đi nó ở nhà một mình… Nó giống tôi hồi nhỏ lắm, nhà gần đây, nó là cháu ông đâu phải xa lạ gì”.

“Thôi, tôi phải đi mau tìm thằng chồng nó…”.

“Ông rán giúp tôi, dù sao cũng có thời mình giả làm vợ chồng với nhau…”.

“Tôi giúp, tôi giúp mà…”.

Ông chia tay bà bạn lòng càng buồn thêm, đi tiếp gặp người vợ thứ nhứt, gọi tắt như thế, nhà cùng quê tìm đến dễ dàng. Bà lão ngồi vắt chân chữ ngũ nhai trầu, không thể già hơn được nữa, không nhìn ông nói mát mẻ:

“Ông còn về đây chi nữa? Ông nói giùm thế nào mà hồi đó Nhà nước lấy mất của tôi hai nhà máy xay lúa, còn ông thì bặt tăm…”.

“Thôi chuyện lâu rồi mà”, ông nói. “Bây giờ bà cũng là người giàu rồi”.

“Là tôi nghĩ đến tình nghĩa duyên nợ mình xưa kia thôi”, bà nói. “Dù gì tôi cũng ở nhà ông nuôi gà nuôi heo cho ông, vậy mà ông cứ bặt tăm”.

“Thì giờ tôi về đây, nghe chuyện thằng nhỏ tôi về liền”.

“Thì nó cũng giống như ông hồi xưa, thích đi rong ruổi hơn nặng gánh gia đình. Nó bỏ đi không một lời nhắn, sanh con dựng vợ gả chồng rồi coi như không có gì”.

“Tôi sẽ tìm được nó, bà cứ giao cho tôi. Giờ bà kể chuyện bà cho tôi nghe đi”.

“Tôi tưởng ông không cần biết chuyện tôi làm gì, không còn nhớ gì”.

“Thôi mà, tôi còn nhớ lắm mà”.

Tưởng không có gì gợi lại, nhưng rồi ông cũng có thể hình dung người phụ nữ làm dâu trong nhà ông, vào những năm tháng khó khăn, quên đi tuổi trẻ của mình chờ đợi một người không biết mặt mũi ra sao lặn lội phương trời nào. Ông chợt thấy dâng lên trong lòng tình cảm chưa từng có trong đời, một làn gió mát nhẹ thổi qua tâm hồn tưởng đã già nua khô cạn.

“Tôi sẽ đi tìm thằng nhỏ, cùng trời cuối đất tôi cũng đi”, ông nói thì thầm như nói với chính mình. “Nó là con bà cũng là cháu tôi”.

“Ông đi đi”, tiếng bà lão cũng nhẹ trầm hơn trước. “Dẫn thằng nhỏ về đây chớ đừng bặt tăm như hồi xưa”.

Ông đi, thấy thương cho ba bà và buồn cho bản thân mình. Thôi cứ lấy chuyến đi nhọc nhằn cho khuây khoả. Đầu tiên ông tìm đến chiếc quán hiện trường được xác định nơi cuối cùng kẻ mất tích còn hiện diện. Gặp tay chủ quán, được nghe ông kể thằng nhỏ nhậu giữa chừng đi đái không thấy trở lại, chiếc áo mưa còn để trên bàn. Được dẫn vào tận phòng toa-lét không thấy có cửa thoát hiểm, một lỗ trên trần cũng không. Không nản chí, trở lại quán nhiều lần lê la dò hỏi, một hôm nghe được một bàn nhậu nhắc đến tên thằng bỏ vợ. Hỏi tới nữa, một thằng nhận chính nó cặp kè với thằng bỏ vợ đi ra ngoài, xỉn quá bỏ trốn, hai đứa đi loạng quạng một lúc tỉnh rượu thằng bỏ vợ rủ thằng kia lên thành phố chơi. “Chơi gì trên đó?”, Tư Thành hỏi. “Đúng ra đi tìm việc làm”, thằng kia nói. “Nói ở thành phố nhiều tiền lắm lên đó kiếm tiền đi chơi chỗ đông người không ai biết ai”.

Đầu tiên lên thành phố hai thằng quỷ nhỏ nhào vô quán nhậu một trận “đã đời du côn”, tối ra ngủ công viên sáng hôm sau tìm quán khác nhậu nữa, gần hết tiền ra bến sông tìm chân vác mướn, ngủ luôn tại bến bãi, thời gian sau có tiền mướn nhà trọ lại tìm quán nhậu, đầu tháng nhậu trận lớn cuối tháng nhậu trận nhỏ, được vài tháng vướng vào một ghe chở hàng lậu phải bỏ việc bỏ chỗ trọ tìm ghe khác chỗ ở khác tiếp tục nghề vác mướn, trôi nổi một thời gian giạt ra ngoại thành chui vào được khu chế xuất làm việc trong một nhà máy, được gọi là công nhân, có tiền rủng rẻng lại nhậu một thời gian nữa rồi hai đứa chia tay nhau, thằng con trai bị rủ rê khăn gói trở về quê.

“Sao trở về?”, Tư Thành hỏi.

“Nhớ vợ. Thằng kia không nhớ vợ thì ở lại”.

Tư Thành về thành phố với miếng giấy ghi mớ địa chỉ nhà trọ dài như tờ dò vé số, kêu tôi tối đến ngủ bàn cách truy tìm  thằng bỏ vợ. Theo trình tự như một vụ án, chúng tôi suy rằng thằng con trai lên thành phố hẳn với ý muốn “rửa mặt”, như bọn mafia rửa tiền, thay đổi tên họ chỗ ở để không ai còn biết tung tích. Như vậy thằng nhỏ vào làm việc xí nghiệp với tên giả giấy tờ giả, không khỏi có lần bị ban tổ chức nhà máy phát hiện cảnh cáo. Tôi có thẻ nhà báo sục vào ban tổ chức xí nghiệp dò la theo hướng ấy, coi có thằng nào vào làm việc trong khu chế xuất với hồ sơ giả bị phát hiện không.

Tôi mất tuần lễ vào khu chế xuất lục tung hết sổ sách của ba mươi lăm công ty xí nghiệp, ra vẻ như truy tìm một tên tội phạm nguy hiểm để viết một bài biết làm rúng động bọn xã hội đen, cuối cùng cũng tìm gặp, một tay công nhân bị đuổi việc với bộ hồ sơ giả gởi qua công an. Tôi  qua công an, người ta cung cấp cho tôi địa chỉ ở trọ của tay công nhân giả đó. Tôi đến đó, từ chỗ trọ thứ nhứt người ta chỉ qua chỗ trọ thứ hai, rồi thứ ba thứ tư… đến một nhà trọ bị mất hút. Chủ nhà trọ đó nói tay ở trọ bỏ đi không báo gì cả, như bị ma đuổi, tiền nhà vẫn còn đến cuối tháng. Thằng quỷ nhỏ như có con mắt sau gáy nhìn thấy tôi bám theo sau. Tôi về báo lại với Tư Thành, tối đến ông bắt tôi cùng nằm chung giường gác chân bàn bạc, con chó nằm dưới sàn, khu nhà rộng mênh mông một mình Tư Thành nói tiếng vang vang. Ông không nói nhỏ được, xưa nay vẫn thế. Ông kể đủ thứ chuyện, lấy quá khứ để luận hiện tại, nhắc lại thời làm chiến sĩ trinh sát, kể chuyện hồi nhỏ dưới quê, gia đình cưới vợ cho ông trong lúc đi lênh đênh với cô sát thủ, rồi lên rừng gặp cô thanh niên xung phong, kể lể dông dài cốt để nói tại sao ông nhiệt tình đến thế trong việc tìm thằng nhỏ. Cũng là tình nghĩa cả, ông nói, tuy khó nói rõ nghĩa tình như thế nào. Tôi mệt mỏi ngủ thiếp đi chập lâu thức dậy vẫn nghe ông nói, rồi day trở, ho lẹc khẹc.

Gần năm trôi qua chúng tôi không thu được kết quả gì, cuộc trốn chạy của “tên tội phạm” chấm dứt ở nhà trọ thứ mười tám. Tôi thực sự chán nản Tư Thành động viên mãi, nhiệt tình của ông thật đáng ngạc nhiên nhưng tôi chẳng mảng, không dính líu gì với tôi, tuy rằng xét cho cùng cũng không dính líu gì tới Tư Thành.

Bỗng một hôm có người đến tìm chúng tôi, một ông già về hưu, nói có lần thấy chúng tôi đến nhà trọ cạnh nhà ông tìm tung tích một gã con trai. Ông  có biết gã đó, theo dõi gã từ lâu, thấy gã có nhiều nét đáng nghi ngại. Vậy ra gã là một tên tội phạm đang lẩn trốn, ông đã nhận xét không sai, ông sẽ chỉ cho chúng tôi chỗ ở mới của gã. Chúng tôi đi theo ông, đi bộ thôi vì ông đang vào tháng đi bộ, như người Hồi giáo vào tháng ăn chay, để nhớ thời bộ đội kháng chiến của ông. Ba  chúng tôi đi vòng vèo qua nhiều đường phố, vào hẻm này rồi lại ra hẻm khác, đi đường một chiều thẳng tắp tới đường hai chiều lượn vòng cung, cuối cùng dừng lại trước cổng một khuôn viên rộng lớn, trụ sở một cơ quan, ông về hưu chỉ vào phòng trực nơi có gã con trai ngồi gác chân hút thuốc.

“Nó kìa! Thằng u ám đó!”.

Đó là cơ quan cũ của Tư Thành, văn phòng bộ, gã con trai là đồng chí tổ trưởng bảo vệ, đồng nghiệp cũ của ông, ngồi lưng hơi khòm vì nhiều năm tháng ngồi xem tranh truyện tạp chí bóng đá.

*

Vậy là kết thúc câu chuyện, không có gì mà ầm ĩ. Ngay lúc nhìn thấy thằng nhỏ, để tránh những phát ngôn nóng nảy không cần thiết, Tư Thành kéo  tôi ra về, nói sẽ trở lại gặp nó báo lại vụ việc với tôi sau.

Ông đến đó ngày hôm sau, đây là biên bản cuộc gặp mặt:

“Sao mày bỏ vợ?”, Tư Thành hỏi.

“Ngán lắm” - Thằng nhỏ đáp.

“Sao ngán?”.

“Chăm sóc cai quản không chịu nổi! Một lát biểu uống thuốc, một lát biểu uống sữa, canh chừ từng điếu thuốc một. Ông chịu nổi không?”.

“Không được hỏi tao, mày bỏ vợ chớ không phải tao. Sao lại ngán? Người ta lấy vợ cả đời mày chỉ có hơn năm, có ai mau ngán vợ như mày không? Phải trả lời tao, không được quanh co. Tao không bà con họ hàng cũng không phải người xa lạ, rồi mày sẽ biết”.

“Tôi biết rồi”.

“Mày biết cái gì?”.

“Ông còn hơn tôi, ba bà vợ không ở với bà nào”.

“Tao có vợ hồi nào?”.

Hoá ra thằng nhỏ đã bí mật đặt hòm thư chết tại quán nơi tôi đến dò hỏi, tay chủ quán là gián điệp hai mang, bức thư của bà nhà sư đã đến tay nó, từ đó nó dò hỏi biết hết gốc gác sự tình người theo dõi nó.

Tư Thành xin phép cơ quan ngủ lại phòng trực mấy đêm, phải giải quyết đến tận cùng mọi chuyện với thằng nhỏ. Sau mười giờ cổng đóng ông vác ba lô đến gõ nhẹ vào cánh cửa nhỏ, nhẹ nhàng lách mình vào như một chiếc bóng, nằm bên chiếc ghế dài trước đây ông vẫn nằm, thằng nhỏ nằm kế bên, ông kể cho nó nghe không thiếu chuyện gì, lấy bản thân mình ra soi rọi, thuyết phục nó trở về với vợ, gánh lấy gánh nặng không thể ai thay thế, điều ngày xưa ông không thể làm được, không chỉ với một bà mà cả ba bà. Ông kể suốt ba đêm, đến sáng ngày thứ tư vào gặp ban giám đốc, trên tinh thần đồng chí đồng nghiệp, viện dẫn cả hai cuộc kháng chiến, đặt vấn đề ông trở lại làm bảo vệ thay cho thằng nhỏ về nhà, nó là thằng bỏ vợ phải trở về với vợ, cơ quan phải có trách nhiệm, bản thân ông cũng vậy, ngồi đây gác cổng ông sẽ dõi theo về tận bán đảo Cà Mau coi thằng nhỏ hồi tâm tu tỉnh như thế nào, chịu nhận lại sự chăm sóc cai quản của vợ ra sao.

Sẽ không đơn giản, hành trình trở về của thằng bỏ vợ ấy, chắc rằng sẽ rất gian nan lý thú, nhưng đó là một câu chuyện khác tôi sẽ kể hầu bạn đọc vào dịp sau.

(Báo Văn nghệ)

Sự cố

Ông Khìn tạt vào bóng râm ven đường ngồi nghỉ. Một làn gió nhè nhẹ chưa đủ làm động vài sợi tóc, dẫu vậy cũng làm cho cái nóng dịu đi ít nhiều. Trước mặt ông nơi lưng chừng đèo, chiếc ô tô ông vẫy không dừng đang rì rì leo dốc. Nếu chiếc ô tô kia cho ông đi nhờ thì đến chỗ con gái lúc trời vừa tối, giờ cuốc bộ có lẽ phải đến nửa đêm. Chẳng hề gì, ông đã mang theo bánh chưng ăn tối và đèn pin soi đường. Cả  đời ngồi sau vô lăng, giờ đi bộ một chút có làm sao. - Ông tự an ủi. Ông Khìn là bộ đội lái xe. So với nhiều đồng đội, ông Khìn là người may mắn, ở chiến trường, hình như bom đạn tránh ông. Ông trở về lành lặn như ngày ra đi. Giờ tuổi đã cao nhưng ông vẫn theo đàn trâu lên rừng, lùa trâu vào chuồng bao giờ ông cũng lặc lè gánh củi trên vai.

Hai người con trai của ông đều học hành đỗ đạt. Đứa làm việc ở Hà Nội. Đứa làm việc ở tỉnh. Cô con gái út đang dạy học xa nhà, ông nhớ nó lắm, định đi thăm nó lâu rồi nhưng lần lữa mãi  mới thực hiện được. Nơi nó dạy học cách xa đường cái, xuống xe còn phải đi bộ hơn mười cây số đường rừng. Đấy là những năm xưa, còn bây giờ đỡ hơn nhiều. Từ tỉnh lộ con đường được nâng lên thành quốc lộ, người ta đo đạc khảo sát lại, và con đường được mở qua trước cổng trường nó dạy học. Đường đang làm dở, chỗ rải nhựa, chỗ còn cấp phối, bập bà bập bềnh rất khó đi. Khó đối với ô tô thôi, còn đối với ông Khìn thì chẳng ảnh hưởng gì, có chỗ đặt bàn chân là đi được.

Từ chỗ ngồi nghỉ ông Khìn đã đi tiếp được khoảng chục cây số mà chẳng gặp thêm chiếc xe nào. Huyện mới thành lập, đường mới mở, ít người xe là phải thôi. Ông Khìn vừa đi vừa nghĩ. Và ông càng thêm thương đứa con gái của mình. Học xong cao đẳng sư phạm nó xung phong đi dạy học ở vùng rừng núi, trong khi anh nó đã xin cho được một chỗ ngon lành ở thị xã.

Trời ngả chiều, tiếng ve ran ran gọi tối. Hạ trại thôi. - Ông Khìn nghĩ. Ông rẽ xuống bên đường, nơi có khe suối mát. Ông chặt tàu lá chuối làm đệm ngồi, rồi bóc bánh chưng ăn.

*

Không hiểu sao cánh tay và nụ cười của ông già cứ ám ảnh Thuần suốt chặng đường đi. Lúc nhìn thấy cánh tay giơ lên vẫy, Thuần đã định cho xe dừng, nhưng đường bằng đang mát ga, anh đành tặc lưỡi cho qua.

Thuần là công nhân lái xe ở lâm trường Nà Nọi. Anh vào nghề được năm năm. Lâm trường ít việc. Chiếc xe của anh thỉnh thoảng mới lăn bánh khỏi gara. Chuyến này anh chở cây giống cho các đội trồng rừng của huyện. Qua khỏi đèo Khau Cải, trời đã sâm sẩm tối. Từ đây đường bắt đầu khó. Mặt đường toàn đất, chỉ cơn mưa nhỏ có thể làm xe văng xuống vực. Thỉnh thoảng Thuần phải dừng xe nhảy khỏi buồng lái để vần những hòn đá to chắn ngang đường. Lúc này Thuần thấy ân hận đã không cho ông  già đi cùng. Có hai người dẫu sao cũng đỡ mệt hơn. Con đường nhoè đi, Thuần bật đèn pha, bóng tối bị đẩy lùi một khoảng xa. Ban ngày cảnh vật hai bên đường còn làm cho vui mắt, giờ này ngoài ánh đèn pha ra tất cả đều chìm trong bóng tối. Thuần thấy trống trải và cô đơn. Anh chụm môi huýt sáo trong buồng lái. Một bản tình ca trầm bổng vút lên hoà cùng tiếng máy đang rì rì vọng núi. Từ bản tình ca hay từ một vùng nào đó của cõi lòng hiện lên ánh mắt của một người con gái làm Thuần xao động con tim.

Lâu rồi, có lẽ đã hơn năm, trong một chuyến chở cây giống, hồi ấy Thuần còn đi trên đường cũ, anh gặp một người con gái đứng bên đường hớt hải vẫy xe. Thuần dừng xe. Người con gái chỉ vào đứa bé đứng cạnh:

- Anh cho mẹ con em đi nhờ  đến bệnh viện huyện!

Đứa bé xanh và gầy đến nỗi Thuần không dám nhìn lâu.

- Cháu ốm à? - Thuần hỏi vội.

- Vâng!

Thuần cho hai mẹ con ngồi lên buồng lái rồi vội vàng cài số vù ga. Thuần nghĩ rằng nếu đến bệnh viện chậm,  có thể đứa bé sẽ thành ma, nên anh  lao thẳng một mạch không la cà dọc đường. Đến cổng bệnh viện, cô gái bế đứa bé xuống xe, khẽ khàng cảm ơn và đưa tiền cho Thuần. Thuần từ chối không nhận. Ngỡ Thuần chê tiền ít nên cô nói thêm:

- Anh vui lòng nhận cho! Mẹ con em chỉ có từng này!

- Tiền tiền nong nong cái gì! Cô đem con vào viện ngay! - Thuần gầm lên.

Cô gái bế vội đứa bé đi qua cổng  bệnh viện, ngoái lại nhìn anh với ánh mắt lạ lùng. Phần vội vàng, phần động tác trả tiền của cô gái làm Thuần tự ái nên quên cả hỏi tên tuổi địa chỉ. Về phía cô gái bị Thuần quát to nên cuống quýt quên cả việc hỏi người lái xe đã giúp mình. Kể cũng lạ, cô chưa bao giờ gặp người lái xe có tính kỳ quặc thế này. Chính cái tính kỳ quặc ấy đã làm cho hình ảnh của Thuần neo mãi trong lòng cô.

Tay xoay vô lăng, đầu nghĩ gần nghĩ xa chỉ một chút thiếu tập trung, Thuần đã không kịp xử lý khi gặp cái hố khá to trước đầu xe. Chiếc xe lao sầm xuống hố ngả nghênh như muốn đổ. Thoát khỏi hố, Thuần thở phào. Nhưng thật lạ, Thuần có cảm giác đầu và đuôi xe chuyển động theo hai hướng khác nhau. Đầu xe cứ dúi vào taluy, đuôi xe hướng ra phía vực. Thuần vội vàng dừng xe. anh kiểm tra hết lượt nhưng không phát hiện được gì. Từ ngày vào nghề Thuần chưa bao giờ gặp sự cố oái oăm như thế. Nếu không khắc phục sự cố này thì xe không thể lăn bánh được. Đây là đường thẳng. Nếu cố đi qua đoạn đường vòng chắc chắn xe sẽ lao xuống vực. ở  chốn rừng xanh, núi thẳm thế này tìm đâu ra thợ, lấy ai giúp mình đây. Thuần thở dài thất vọng.

Thuần mở toang cửa xe cho mát rồi nằm dài trên đêm. Thuần không ngủ được vì mệt và đói. Không lường trước được sự cố trên đường nên Thuần không chuẩn bị cái ăn mang theo. Thuần nhảy xuống xe. Giờ này chưa muộn lắm. Biết đâu phía trước có làng. Có làng, có bản Thuần sẽ có cái ăn. Cơm gà, cá gỡ không dám mơ nhưng bát cơm nguội hẳn nhà nào cũng sẵn. Ngày còn đeo túi dết bên hông đến trường học, trên đường về nhà, đói lả Thuần cũng có ý nghĩ như bây giờ. Bát cơm nguội thả thêm mấy hạt muối chan với nước. Ăn kiểu ấy cũng có thú vị riêng. Cơm nguội tan trong nước lại thêm vị đậm của muối, trong cơn đói sao mà ngon đến lạ lùng.

Thuần dò dẫm đi một quãng đường khá xa. Đêm mênh mông sâu hút, không thấy dấu hiệu có bản làng ở ven đường. Con đường này vừa mới mở, để tránh đèo dốc, các nhà thiết kế đã cho nó chạy qua rừng. Thế nên lấy đâu ra nhà cửa bản làng, có đi nữa cũng chỉ là cây cối rừng rậm mà thôi. Cố thêm nữa nhỡ đói lả còn không quay về xe được. Thuần nghĩ vậy và không đi tiếp nữa.

Có lẽ Thuần quay lại đã được nửa đường. Bỗng trên đường có tiếng động loạt soạt. Thuần dừng lại nghe ngóng. Không thấy động tĩnh gì, Thuần lại bước tiếp. Trên đường tiếng động lại dội vào tai. Cứ như thế, sau mấy lần tự nhiên Thuần nổi gai ốc. Chắc là hổ rồi. ý nghĩ đó làm Thuần bủn rủn cả chân tay. Da mặt, da đầu cứ dầy lên, tê đi bấu không biết đau nữa. Thuần cố trấn tĩnh gọi hồn gọi vía  trở lại. Thuần chưa đi thêm được chục bước, con hổ nhảy vụt xuống đường ngồi lù lù trước mặt. Nó đập đuôi và dùng chân cào đất ào ào về phía Thuần. Trước sự uy hiếp của con hổ, Thuần hồn siêu phách lạc, chân tay mềm như bún. Không dám tiến và cũng không dám lùi, Thuần ngồi thụp giữa đường trông chờ vào sự may rủi.

Con hổ tiếp tục đập đuôi cào đất doạ Thuần chứ không chồm lên lao vào Thuần. Trong lúc nguy  nan bỗng có tiếng xe ôtô nổ vang, đèn pha bật sáng. Con hổ giật mình bỏ Thuần lao vào bóng đêm. Biết mình đã thoát chết, nhưng không sao đứng dậy  được ngay, một lúc sau cố hết sức Thuần mới đứng thẳng được người. Phủi bụi trên quần áo, Thuần ngả nghiêng bước về phía chiếc ô tô của mình đang xình xịch nổ. Thuần đi trong ánh đèn pha rực sáng chói chang. Thuần băn khoăn không biết ai đã cứu mình thoát khỏi nanh vuốt con thú dữ. Ơn này thật to lớn. Thuần muốn đi nhanh để được gặp người đã cứu mình nhưng anh không tài nào làm được. Hai bàn chân mới nặng làm sao cứ như dính tịt vào đất vậy.

Trong ánh đèn pha Thuần thấy một ông già mặc trên người bộ quần áo lính đã bạc màu. Thuần nhận ra ngay ông già chính là người mà mình không cho đi nhờ xe lúc chiều. Thuần vừa ngạc  nhiên vừa xấu hổ. Thuần chỉ muốn chui xuống đất nhưng đất không có chỗ cho Thuần giấu mặt.

- Cháu tên là gì?

- Dạ! Tên cháu là Thuần!

- Còn tôi là Khìn! Lão Khìn! Thế là chúng ta quen biết nhau rồi nhé!

Ông hỏi Thuần đã ăn gì chưa. Và ông lôi trong túi nải ra một cái bánh chưng mời Thuần ăn. Trời tối, ông bảo Thuần bật đèn công tắc xe cho sáng. Thuần chỉ biết vâng lời. Trong lúc Thuần ăn, ông Khìn nói rằng ông đi thăm người nhà, đến đây thấy xe mà không thấy người. Đêm vắng lặng. Gió đưa đến mũi ông mùi gì như mùi măng chua. Là người sống ở vùng núi ông biết ngay có con hổ đang ở rất  gần. Có thể người lái xe đang gặp nạn. Nhìn cái xe ông nghĩ ra cách cứu Thuần… Từng là lái xe, ông Khìn chẳng lạ gì xe pháo. Ông nổ máy bật đèn rú ga ầm ĩ làm cho con hổ hoảng sợ bỏ mồi. Thuần thoát nạn. Kể xong ông cười khà khà rồi hỏi Thuần tại sao để xe ở nơi hoang  vắng thế này. Thuần kể lại sự cố xe. Ông Khìn phán đoán xe bị lệc pông  do bị rung giật mạnh cộng với quang nhíp bị lỏng và cũng có thể vú nhíp bị mòn. Ông lôi cái đèn công tác xuống gầm xe rồi bảo Thuần lấy dụng cụ đồ nghề nới chỗ lỏng quang nhíp. Sau đó vần hòn đá to chèn sau bánh xe.

Xong đâu đấy, ông bảo Khìn nổ máy, cài số lùi. Còn ông soi đèn vào gầm xe quan sát. Thuần làm theo ông mà không hiểu tại sao. Sau ba lần giật lùi Thuần nghe tiếng ông Khìn hô “Xong rồi”.

- Bây giờ cháu hãy bắt lại ốc quang nhíp cho thật chặt vào!

- Cái pông xe đã thật sự ổn chưa bác? - Thuần hỏi trong tâm trạng không mấy tin tưởng vào cách khắc phục sự cố của ông Khìn.

- Yên tâm đi! - Ông Khìn cười.

Xe làm xong, ông Khìn lái kiểm tra một đoạn rồi trao tay lái cho Thuần. Ngồi ở ghế phụ, ông Khìn kể chuyện thời lái xe ở chiến trường cho đỡ buồn ngủ. Ông kể rằng năm 1973 sau hiệp định Paris trong một chuyến đi công tác lẻ, do không thuộc đường tý nữa ông lạc vào vùng đất do ngụy kiểm soát. Ông kể hết chuyện này đến chuyện kia. Nhiều chuyện có thật và nhiều chuyện do ông bịa ra cốt để giết thời gian. Thuần nghe thích thú. Có ông Khìn đi cùng Thuần không cảm t hấy mệt, càng đi càng tỉnh táo. Tang tảng sáng, ông Khìn xuống xe ở gần một khu trường. Con gái ông dạy học ở đây. Ông mời Thuần cùng đến chỗ con gái ông nghỉ rồi hãy đi tiếp. Thuần từ chối. Hẹn trả hàng xong sẽ quay lại vào trưa ngày mai. Thế cũng được. Đừng sai hẹn đấy. Ông Khìn cười và đeo túi gạo vào vai. Thuần cũng nổ máy cài số. Chiếc xe Zin 130 phút chốc mất hút trong làn sương sớm.

Trả hàng xong, Thuần quay lại nơi hẹn. Anh vừa xuống xe đã thấy một người con tái chạy ra đón. Hai người cùng nhận ra nhau.

- Chào anh! Tưởng khách nào hoá ra là anh đấy ư? Bố em mời anh đến chơi!

-  Thì ra cô là con gái bác Khìn! - Thuần tròn mắt ngạc nhiên.

- Vâng! - Cô gái bẽn lẽn đáp.

- Thế còn đứa con của cô đã khỏi bệnh chưa? - Thuần hỏi.

- Cảm ơn anh, cháu khỏi rồi! Cháu là học sinh của em!

- Thế ư! Cô chưa xây dựng gia đình sao?

Thuần hỏi dồn. Cô gái đỏ mặt không trả lời...

(Văn nghệ Dân tộc)

Ngờ vực

Kể từ khi rời bỏ ngôi nhà trong đó có người vợ bạc tình và một người đàn ông xa lạ, anh lầm lũi trong cuộc sống thường ngày, một cuộc sống gần như tách biệt với thế giới loài người. Nhưng ẩn sau vẻ ngoài lạnh lùng ấy, từ trong sâu thẳm tâm can anh lại bừng bừng ngọn lửa căm hận - căm hận người vợ mà anh đã từng thương yêu hơn bản thân mình. Anh day dứt triền miên vì câu hỏi: cô ấy hiền lành, chất phác như thế mà còn phản bội, thì liệu trên đời này có còn người đàn bà nào đáng tin cậy nữa không? Chính vì thế, anh ra hòn đảo này sinh sống. Một hòn đảo ngoài khơi xa, nhỏ nhoi giữa muôn trùng sóng vỗ. Dường như đó là cách để anh xa cõi đời bụi bặm, về sống với thiên nhiên thuần khiết. Anh thấy cuộc sống ngọt ngào trong sự cô đơn của con người nhưng lại được bao bọc trong một thiên nhiên trong lành.

Hòn đảo tường như bị bỏ hoang ấy bỗng sôi động lên từ khi nó được chọn làm đảo nuôi khỉ. Anh được Nhà nước giao cho trông coi đảo khỉ này. Công việc trôi đi êm ả như một dòng suối đã quen nếp, cứ chảy về xuôi. Ngày ngày nấu cơm, luộc khoai cho khỉ ăn. Thế thôi. Sự nhộn nhạo của bầy khỉ đôi khi phá vỡ sự tĩnh lặng trong tâm hồn con người ấy, nhưng chỉ là những xao động nhẹ, giống như cơn gió nam lướt qua làm những tán lá khẽ lay động. Cho đến một hôm, anh nhìn thấy một đôi khỉ. Một đôi khỉ khác thường trong bầy khỉ nghịch ngợm. Cả hai đều có cái đuôi dài và đôi má bạc lông. Anh gọi chúng là đôi bạc má. Nhưng, cái làm anh chú ý không phải là hình thức của chúng, mà bởi những hành động của chúng. Chúng quấn lấy nhau, âu yếm. Khi con khỉ đực kêu lên: “Khẹc khẹc, khẹc…” thì con khỉ cái cũng tiếp luôn ba tiếng kêu như vậy. Khi con khỉ đực rúc lên tiếng kêu lảnh lót, con khỉ cái liền hoạ theo, làm núi rừng rộn rã hoan ca. Anh phát hiện ra rằng đó là lối “hát đối” của đôi khỉ, con xướng, con hoạ, thể hiện tình âu yếm. Điều đó càng làm cho anh cay đắng. Anh cố gắng xua đuổi hình ảnh của quá khứ, nhưng  không được. Nó cứ làm sống lại trong anh kỷ niệm êm đẹp của những ngày xa ngái. Hồi ấy, trong những cuộc hát giao duyên vào dịp hội làng đầu xuân, anh đã quen Thắm, cô gái duyên dáng nhất làng. Anh xướng, cô hoạ, rồi cô xướng, anh lại hoạ, hai giọng hát quấn quýt, vờn lượn. Hai giọng hát như sợi giây vô hình đầy ân tình đã cột chặt hai số phận vào nhau. Tuy nhiên, lối “hát giao duyên” của đôi khỉ chỉ làm anh thoáng chua xót, rồi lắng lại với nỗi đau của riêng mình. Chỉ đến khi chứng kiến những hành động âu yếm của chúng đối với nhau thì anh mới nổi giận thực sự. Theo dõi chúng, anh thấy đôi này tuy vẫn đi theo đàn, nhưng lại sống khá tách biệt. “Tổ ấm” của chúng nằm chót vót trên ngọn cây trò giữa rừng. Sau bữa ăn, chúng nhanh chóng leo lên cây, chuyền về “tổ ấm”. Có lúc, con khỉ cái ngồi khoanh tròn cho con khỉ đực bắt chấy. Thỉnh thoảng, nó lại quàng tay ra sau ôm cổ con khỉ đực. Anh trân trân cặp mắt to ẩn dưới hai hàng lông mày rậm, nhìn và nghĩ: “Giống cái là vậy đấy. Thích nhận sự âu yếm của giống đực!”. Có lần, con đực phóng ào ào trên các tán lá, bổ nhào vào con cái. Hai con quấn lấy nhau như bện thừng. Rồi con đực giơ ra một con cua lớn mà anh đoán nó phải kỳ công lắm mới mò bắt được ở tận khe Hoa. Con cái nhận lấy, ăn ngon lành. Con đực ngồi nhìn con cái, vẻ mặt hoan hỉ. Anh lại chạnh nghĩ đến mình.

Ký ức về sự phản bội của vợ khiến anh nghi ngờ cả loài vật. Anh luôn luôn nhìn đôi khỉ với con mắt nghi ngờ và nhạo báng. Có lần, thấy đôi khỉ quấn tròn lấy nhau trên “tổ ấm”, anh nói thành lời: “Này, chú khỉ cả tin kia ơi, mi thử đi kiếm ăn lâu ngày một chút coi, đến khi về có bắt gặp một chú khỉ đực khác đang làm cái việc mà chú đang làm hay không?”. Thế rồi, anh để thời gian rình mò con khỉ cái, xem nó có chung tình hay không? Đó là những lúc con khỉ đực đi kiếm ăn. Thực ra, bầy khỉ ở đảo này đã đủ thức ăn, vì Nhà nước cấp cho anh đủ khoai, gạo để nuôi chúng. Nhưng loài khỉ vốn siêng năng, lại thích “cải thiện” nên chúng thường mò xuống khe bắt cua, cá. Con khỉ đực bạc má thường mò vào khe Hoa, nơi có những hang đá lớn, trong đó có nhiều cua sinh sống. Có khi con khỉ đực đi cả buổi, bỏ cả bữa ăn chính thức của đàn do anh cung cấp. Những lúc ấy, anh thấy con khỉ cái ăn rất nhanh, nuốt lấy nuốt để rồi bốc thêm thức ăn bỏ vào miệng, lùa sang hai bên làm cho mặt nó bạnh ra trông thật dễ ghét. Xong, cô ả vơ một nắm cơm và phóng về “tổ ấm”. Anh kín đáo đi theo. Nhưng anh chỉ thấy mình con khỉ cái bạc má với tán cây đung đưa trong gió…

Thế rồi đàn khỉ cứ đông dần lên. Anh được lệnh xẻ đôi đàn khỉ, chuyển một nửa sang hòn đảo bên. Thật không may cho đôi khỉ kia. Vào đúng lúc cần chia đàn ấy thì chúng lại xuất hiện trước mắt anh, hồn nhiên vờn nhau. Một ý nghĩ độc ác nảy ra trong đầu anh: chúng mày phải chia lìa. Và anh lừa bắt được con khỉ cái, nhốt vào lồng cùng một bầy khỉ khác. Anh chuyển những lồng khỉ lên thuyền. Con khỉ cái bạc má vật vã trong cũi, nhảy chồm lên cắn xé, rồi lại lăn lộn kêu choe choé. Con khỉ đực bạc má chuyền ào ào trên các tán cây, rồi nhảy bổ xuống đất, lăn lộn. Đúng lúc ấy thì trời vần vũ. Mây đen kéo kín bầu trời. Con thuyền lớn vượt sóng, hướng về phía đảo nhỏ. Con khỉ đực bạc má chạy ra sát mép nước, nhảy chồm chồm trên bãi cát. Chiếc thuyền dần dần mất hút giữa các lớp sóng cồn. Con khỉ đực chừng như thất vọng, hú to một tiếng rồi chạy biến vào rừng sâu. Anh bỗng thấy đắng miệng, không nuốt nổi bát cơm. Hình ảnh đôi khỉ cứ nhảy nhót trong đầu anh. Mưa đã ngớt, nhưng sấm chớp vẫn cứ nhoang nhoáng trên bầu trời xám pha ráng đỏ của hoàng hôn. Anh mặc áo mưa, ra khỏi nhà, hướng về phía bờ biển. Những tia chớp rạch đôi bầu trời, loé lên những tia sáng xanh. Mặt biển đen ngòm nổi sóng dữ dội như bị những luồng sáng chớp nhoá ấy xé  vởa. Sấm nổ. Chớp loè. Sóng ào ạt. Một luồng sét dữ dội nổ ầm vang. Anh giật thót mình khi nhìn ra khơi thấy một sinh vật nhỏ bé đang vùng vẫy giữa lớp sóng cồn. Rõ ràng đó là một sinh vật. Bởi nó không bị trôi dạt một  cách vô tình, mà nó vùng vẫy, vùng vẫy để tiến vào bờ mặc sóng gió dập vùi. Anh rùng mình khi loé lên ý nghĩ: đó là con khỉ cái bạc má. Mi dám vượt biển để về đây ư? Giữa hai hòn đảo là một vùng biển rộng với sóng bạc đầu, với đá ngầm, với cá dữ. Chỉ một cú quăng của cơn sóng cũng đủ đập mi vào những tảng đá nhọn hoắt của bờ đảo bên kia. Làm cách nào mà mi vượt qua được những hàm răng đá đó? Một lớp sóng cuồn cuộn dồn vào bờ. Một tia chớp sáng chói bầu trời. Anh nhìn rõ sóng đã quăng cái sinh vật nhỏ nhoi ấy lên bờ cát. Anh lại gần và run bắn người khi nhận ra đó chính là con khỉ cái bạc má. Nó nằm bẹp như một đám rong biển vô hồn. Anh chợt thấy một nỗi xót thương trào lên trong lòng. Đồng thời, một cảm giác kính phục chiếm ngự tâm hồn anh. Ôi loài vật, loài vật chỉ biết sống theo bản năng, chúng mày cũng có tình yêu ư? Có phải là tình yêu đã tạo ra sức mạnh cho mi, con vật bé bỏng kia? Phải chăng niềm tin vào tình yêu đã tiếp cho mi sức mạnh để mi dám quăng thân vào muôn trùng bão tố và đã dẫn hướng cho mi vượt qua không gian mịt mùng, về đến nơi trú ngụ tình yêu của mi? Anh chua chát nghĩ tới bản thân. Tấm thân cao to lừng lững của anh rũ xuống. Gắng gượng, anh quỳ trên bãi cát, ôm lấy con khỉ. Bãi biển nhập nhoà trong ráng hoàng hôn, thỉnh thoảng lại loá lên những ánh chớp, muốn nuốt gọn hình bóng anh. Anh lảo đảo bước, chân liêu xiêu nhưng đôi tay lại ghì chặt lấy con khỉ. Anh đốt lửa sưởi cho nó. Trong ánh lửa bập bùng, anh ngắm nhìn con khỉ. Người nó ướt sũng, đôi chỗ tróc lông, rớm máu. Nó ngước đôi mắt tròn nhưng mờ đục vì mệt mỏi nhìn anh, như cầu cứu, như biết ơn. Anh chợt ứa nước mắt. Lần đầu tiên trong cuộc đời, người đàn ông can trường ấy biết thế nào là những giọt nước mắt nóng hổi của chính mình. Mấy chục năm qua, biết bao đắng cay, tủi nhục chỉ khiến anh bặm môi, ngày một lỳ lợm. Còn bây giờ, cái sinh linh nhỏ bé và yếu ớt này lại làm chấn động tới phần sâu thẳm nhất trong lòng anh, dồn ép cảm xúc từ nơi tận cùng con tim anh thành những giọt nước mắt đặc quánh lăn nặng nề trên đôi gò má.

Anh chợt nhớ lại dĩ vãng. Cái dĩ vãng làm anh đau buồn. Một ngôi nhà nhỏ bên sông cái. Những ngày mưa gió dữ dội. Một buổi sớm, sau chuyến đi làm ăn xa về, anh xăng xái đẩy cửa nhà mình. Và anh giật nảy mình khi thấy vợ đang nâng giấc một người đàn ông. Không thể tin được, nhưng rõ ràng là vợ anh và một người đàn ông lạ đang bên nhau trên chiếc giường duy nhất của vợ chồng anh. Một thoáng sững người, rồi anh bật ngược trở ra. Và lùi lũi đi. Mặc tiếng gào của vợ: “Anh ơi, quay lại nào!”. Anh cứ đi. Vốn sống cảnh phiêu bạt từ thời ấu thơ, đến khi lấy vợ, vẫn bôn ba khắp các nẻo đường kiếm kế sinh nhai, anh quen sòng phẳng, dứt khoát. Nhiều khi, trong cảnh bon chen, chụp giật, không  thể dùng dằng suy xét, anh phải tức thời quyết định hành động, phó mặc cho may rủi. Nhờ giời, anh gặp may nhiều hơn rủi. Nhưng những lần gặp rủi, anh chấp nhận mà không khi nào nài nỉ, van xin. Anh không bao giờ níu kéo những gì mà anh cho là đã tuột khỏi tầm tay mình. Giờ đây, trước hình ảnh vợ và người đàn ông xa lạ trên chiếc giường duy nhất của vợ chồng anh, phản ứng duy nhất mà anh có được là thối lui! Không ngờ rằng bước chân vội vàng ấy cứ kéo anh xa mãi, xa mãi ngôi nhà thân yêu. Đôi khi đang ngủ, giật mình vì từ trong tiềm thức vọng lên tiếng gào của vợ, anh định lần đường trở lại cố hương. Nhưng hình ảnh người đàn ông lạ mình trên trên chiếc giường duy nhất của vợ chồng anh lại khiến anh giữ lòng sắt  đá. Rồi một lần đi tàu biển trong chuyến làm ăn xa, tàu bị đắm, anh trôi dạt  về đảo hoang này. Tưởng  rằng sẽ sống nốt quãng đời cô độc giữa mịt mù biển khơi, ngờ đâu đảo lại được con người để mắt đến và anh lại trở về với cuộc sống có đồng loại. Có lần một nhóm người từ đất liền chở khỉ ra đảo, nghỉ lại một đêm. Trong câu chuyện vui bên bếp lửa cùng nhóm người ấy, anh được nghe kể câu chuyện “Người phụ nữ Nam Xương” mới. Người phụ nữ này và người phụ nữ Nam Xương trong câu chuyện cổ đều bị nỗi oan khiên đè nặng lên cuộc đời. Có điều người phụ nữ Nam Xương chỉ có cái bóng mình giả làm bóng chồng. Còn người phụ nữ thời nay ấy lại có cả một người đàn ông bằng xương bằng thịt trong nhà khi chồng về bất chợt. Thực ra, người đàn ông ấy bị lật thuyền, bị một thân cây trôi trên sông đập gẫy tay, xô dạt vào bờ, đúng trước bến nước của người phụ nữ nọ. Với tấm lòng nhân hậu, chị đã vực người đàn ông xa lạ về căn nhà nhỏ bé của mình… Anh thoáng rùng mình khi chợt nghĩ rằng câu chuyện kia có liên quan đến mình. Nhưng rồi anh lại gạt phăng ý nghĩ ấy đi… Anh không còn niềm tin và sự tỉnh táo để suy xét chuyện quá khứ nữa.

Bây giờ, ngồi bên con khỉ chung tình, anh trầm ngâm suy nghĩ. Anh chợt đứng vùng dậy, bởi một hình ảnh lúc này mới loé lên, rõ mồn một trong ký ức anh: dạo ấy, khi anh bước vào nhà, vợ anh đang đỡ một người đàn ông ngồi dậy. Anh ta cởi trần, người rớm máu, một cánh tay bị nẹp gỗ…

Con khỉ được sưởi ấm, đã hồi tỉnh. Nó dụi dụi vào người anh. Anh ôm nó vào lòng: Bạc má ơi, ngày mai mày sẽ được gặp lại chồng mày! Nhưng rồi, anh lại chết lặng bởi một ý nghĩ u ám: Không hiểu rằng con khỉ đực kia trong cơn tuyệt vọng lao vào rừng sâu có còn quay về nơi này hay không? Cũng như người đàn bà khốn khổ vợ anh, với nỗi oan khiên cao như núi, không rõ nàng còn trên cõi đời này hay đã về nơi chín suối?

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Mây về ngàn

Tôi ôm chặt đứa cháu gái mồ côi, muốn khóc lên một tiếng thật to mà cổ họng cứ có cái gì chặn lại. Con Thúy lả người trong tay tôi, thỉnh thoảng lại nấc lên, vật vã một trận, sau đó nó rên rỉ, tiếng rên nhỏ dần rồi cứ thế lịm đi. Vài phút sau, nó lại rên rỉ. “Mẹ ơi, con yêu mẹ. Mẹ về đây cho con nói một câu thôi. Một câu mẹ muốn con nói mà lâu giừ con không nói được. Mẹ ơi!”. Rồi nó lại lịm đi. Nó không ăn không ngủ đã ba hôm nay. Tôi vỗ về, dỗ mãi, nó cũng chỉ thiếp đi được một chút, rồi lại nấc lên. Răng mẹ lại bỏ con? Con không tin là mẹ không yêu con. Mẹ chờ con với - con nỏ muốn sống nữa. Mẹ ơi!

Tôi năn nỉ mãi nó mới chịu nuốt mấy thìa nước cam và vài viên thuốc bổ. Hễ thấy tôi bưng bát cháo đến gần là nó ôm mặt khóc. Tôi hoảng sợ. Chị Vân Lạc, mẹ con Thúy, cũng mấy tháng trời sợ mùi thức ăn. Chẳng có bệnh gì mà phải chết! Bệnh viện không tìm ra bệnh! Bơm thức ăn vào là nôn ra. Có người bảo tôi hay là yêu cầu pháp y mổ, tìm nguyên nhân? Không, chị tôi đã đau đớn quá sức rồi. Để chị ra đi cho thanh thản. Đàn bà chết trẻ cũng cần phải đẹp. Đằng nào chị tôi cũng không thể sống lại được nữa! Gã chồng chị, ông tiến sĩ khảo cổ ấy, dù tàn ác đến đâu thì cũng không có gan giết vợ. Mà chị tôi thì cả đời chẳng làm hại ai. Người ghen ghét đố kỵ thì có, vì chị tài hoa, nhưng kẻ thù thì nhất định là không. Ông tiến sĩ luôn mồm rủa chị: “Chết rấp đi cho rảnh”. Đàn ông, anh nào chẳng muốn có nhiều đàn bà, chẳng muốn thay vợ mới.Nhưng mà bỏ vợ cũng còn khó, nói gì chuyện ghê gớm kia!…

Gã chẳng có nét thay đổi nào trên mặt sau cái chết của vợ. Vẫn phương phi, vẫn đỏ au, dư thừa sinh lực. Có lẽ là đang mở cờ trong bụng, đang tính xem hết khó vợ thì sẽ rước cô nào về, còn cô nào để lại, đặng thỉnh thoảng đổi mới! Cái gian đồ cổ của gã ở tầng hai có nhiều đồ quý, gã lừa, mua như ăn cướp của bà con ở nhà quê, nhất là miền núi, từ nay hẳn sẽ lại có thêm những mảnh sành mảnh sứ vớ vẩn gã lượm  dọc đường, để tự chúng giải thích cho cái sự y qua đêm ở nơi khác.  Một thời chị Vân Lạc đã tin tưởng, đã sùng bái từ cái đít bát gã mang về. Sau này, nhờ tôi, chị mới biết chúng chỉ là loại sành sứ mà hồi bé chúng tôi ăn cơm vẫn dùng, sau này có tiền sắm đồ sứ Hải Dương, tôi đã mang cả thúng bát cũ của mẹ ra bụi tre, đổ. Mà chị cũng không tin ngay đâu. Tôi bảo chị giấu thử mấy thứ mảnh xem sao. Ông tiến  sĩ - hồi đó mới là phó tiến sĩ - xong việc là quên, có hôm còn cằn nhằn vợ luộm thuộm, những thứ vớ vẩn cứ tích lại trong nhà…

Nhìn cái khuôn mặt không hề xấu trai ấy, tôi cứ nhớ câu chị tôi nói cách đây vài năm: ước gì chị có thể hắt vào đấy một cốc nước. Nước lạnh thôi. Mặc dù cái mặt ấy đáng phải chịu nhiều hơn thế.

Bây giờ thì tôi biết rằng chính tôi có lỗi trong cái chết của chị tôi. Tại sao tôi cứ kéo chị đi đến tận cùng sự thật, khi tôi vẫn biết chị quá yếu đuối để có thể sống được với cõi người? Cái nghề báo chết tiệt ấy mà tôi say ấy, đã hại tôi. Lẽ ra phải che chắn, bưng bít, thì tôi lại lì lợm quyết vạch trần nó ra, quyết đưa chị ra khỏi những cơn mê muội, đắm đuối đến điên khùng.

Thực ra, cái giọt nước tràn ly cay đắng của chị Vân Lạc không phải là ông chồng tiến sĩ đã lăng nhăng bồ bịch lại hay cả vú lấp miệng em, với những lời nhiếc móc có đầy đủ kiến thức văn hoá, lịch sử và sự độc ác của dòng  giống cường hào, có cả sự thô tục và hợm hĩnh của gã nhà quê may mắn. Những điều ấy chị đã quen rồi. Mặc dù quen được nó cũng phải chảy máu mắt, chảy máu hàng triệu lỗ chân lông. Đã bao lần chị kinh ngạc đến cứng cả miệng. Đã bao lần chị tưởng mình vỡ ra. Thế mà chị không chết vì những câu chửi thông minh nhọn sắc như mũi giáo! Chỉ có điều chị không hiểu được là tại sao con người lại có thể đối xử với nhau như vậy. Đâm chém, bắn giết nhau cũng không đáng sợ hơn thế. Chị cũng không hiểu, tại sao một người học hành lại có thể suy luận và xử sự phi lý đến thế. Cái khốn nạn của kẻ nhiều chữ đôi khi vượt qua sức tưởng tượng của con người thật thà, cả tin như chị.

Giọt nước ấy cũng không phải là Giang, người bạn cùng lớp văn ở Đại học Sư phạm của chị. Giang là người con trai đầu tiên làm run rẩy trái tim thiếu nữ của chị. Giang, bề ngoài ngang tàng, ngỗ ngược, bất cần, hay phát biểu thẳng thừng, đôi khi trái khoáy, rất mất lòng cán bộ lớp và lãnh đạo khoa. Thực ra anh dung dị, chân thành, và hay bênh vực kẻ yếu. Giang hay muộn học, chẳng mấy khi ghi chép bài cẩn thận, nhưng có trí nhớ tuyệt vời. Anh có thể đọc thuộc lòng một truyện ngắn của Chekhov, trường ca của Lermontov, có thể nhắc lại bài giảng của thầy không thiếu một ý nào. Lạ lùng nhất là Giang tỏ ra quý mến chị, một con bé nhà quê rụt rè, xấu xí. Giang bảo Lạc hay tự ti thế thôi, chứ Lạc đâu có xấu. Chỉ mình Giang phát hiện ra Lạc xinh đấy… Thỉnh thoảng họ bắt gặp người kia nhìn mình rất dịu dàng. Chị nhìn thấy sau lớp vỏ gai xù xì Giang tự tạo  ra cho mình, một chàng trai đôn hậu, quả cảm, và đẹp nao lòng. Chị đã nhớ Giang vô cùng, dù hàng ngày vẫn gặp. Chỉ mong đêm mau qua để được đến lớp, được nhìn mái tóc dài phủ gáy hay bị lớp trưởng phê bình, và vóc dáng cao lớn, mạnh mẽ của Giang. “Chỉ cần Vân Lạc nói một câu, Giang sẽ cắt tóc”. Nhưng chị đã không nói. Chị thích nhìn Giang như thế. Đấy là chàng hiệp sĩ trong mơ mà thực sự chị đã gặp được. ấy vậy mà cho đến khi tốt nghiệp, chia tay nhau đi hai phương trời, Giang vẫn không nói gì hơn. Chị, ngày ấy đã buồn khổ vô hạn. Nhưng ngày ấy chị còn trẻ. Tuổi trẻ đã giúp chị. Và rồi cái không gian gần hai ngàn cây số đã làm họ phai dần trong nhau.

Gần chục năm sau, chị lập gia đình. Chị dạy học ở miền núi, không có cơ hội gặp gỡ ai chứ cũng không cố tình đợi Giang. Chị chẳng mơ mộng gì cao xa. Một người chồng, giáo viên càng tốt, bằng cấp thua chị cũng được. Miễn là có một mái nhà của riêng mình, một mảnh vườn con, một giếng nước, một chái bếp có cái kiềng sắt ba chân thật vững - vì nền đất kê bằng ba hòn đá rất khập khễnh… Đấy thôi mà mãi vẫn chỉ là mong ước. Bởi trường chỉ có ba người đàn ông: ông hiệu trưởng già, một thầy tổ trưởng tổ tự nhiên, người Thái, đã vợ đã con lít nhít, và một cậu trai mới tốt nghiệp trường sư phạm miền núi, về trường sau chị ba năm.

ấy thế mà chị Vân Lạc, sau đó lại có được hơn như thế rất nhiều. Ai cũng bảo chị gặp may, lấy được ông chồng trí thức khi đã ở tuổi ba mươi, lại còn trai tân nữa. Chị thì mới ra khỏi chốn rừng thiêng nước độc vài năm, người còn gầy khô, da xanh dớt. Người ta thì “con nhà gia thế”, những là tướng, tá, kỹ sư, bác sĩ cả. Con cháu địa chủ trốn làng, trốn đội cải cách, đi tha phương tứ xứ mà rồi cứ giỏi giang, cũng nên người này kẻ kia hết. Có người ba, bốn biệt thự, Sài Gòn, Hà Nội, đủ cả. Có người đi nước ngoài như đi chợ, con cái thuê gia sư học phí mỗi tối vài chục đô-la…

Đáng lẽ chị phải ngoan ngoãn mà hầu hạ từ già, trẻ, lớn, mén nhà người ta; phải thấy rằng mình thật là chuột sa chĩnh gạo! ấy thế mà sướng không biết đằng sướng, lại còn đòi quyền bình đẳng cơ! Chúng mày ba đời ăn củ chuối, củ mùng, cạp đất vắt đất mà sống, lại đòi hỏi bình đẳng với cành vàng lá ngọc nhà chúng ông à? Ruộng nhà chúng ông cò bay thẳng cánh, đất cát cả cái phường này, xưa là vườn của ông nội nhà ông đấy. Cụ là quan huyện nhá. Ba anh em cử nhân Hán học nhá! Chú và bác tao là tướng của quân đội Cộng sản nhá!…

Mẹ tôi mừng như người chết sống lại. Tưởng rồi quá lứa lỡ thì, ai ngờ lại vớ được của hiếm!  Thỉnh thoảng ông con rể biếu đồng quà tấm vải, mẹ tôi, ai đến cũng mang ra khoe. Là khoe ông rể chứ không phải khoe quà. Mãi đến lúc chị Vân Lạc không giấu được vẻ mệt mỏi, rầu rĩ, ngồi một mình ứa nước mắt hai hàng, bà mới hiểu ra. ừ, nòi ấy nó ác. Cứ tưởng thời buổi dân chủ thì nó khác đi! Không ở được thì thôi,  đừng cố quá mà khổ. Nhà nó ác thế thì đến đời con  mình hết phúc rồi. Con đưa cháu về đây ở với  mẹ cho vui cửa vui nhà! Không mẹ ạ, lương giáo viên của con không đến nỗi. Lại còn dạy thêm, cũng có đồng ra đồng vào. Chẳng túng thiếu gì. Nhà con con ở. Đâu có ở nhà họ mà họ làm tội con được!…

Mỗi lần tôi về, mẹ tôi thở dài,  dặn:

- Tau lo cho con Lạc. Mi ở gần, chạy qua chạy lại, có gì còn bênh nó, đừng để thằng ấy bắt nạt chị. Làng ta, hai đứa bị nhà chồng, bị hai thằng chồng, bức hiếp, bỏ nhà đi. Năm tê con Viên nhà bà Mai chết dưới đồng Si. Năm ni con Lục nhà cố Thuật, chết dưới cống cầu Lác.

- Mẹ đừng nói gở. Chịu không nổi thì bỏ. Nhà chia dọc thóc chia ngang, lấy nhau mới làm nên cả, chớ của ông của cha chi nhà họl.

- Được rứa thì nói chi nữa! Con Lạc nó lành quá. Tính hay nhường nhịn. Mà đã nhịn, người ta càng được  nước, lướt áp mình. Bảo với chị, cố chịu cho con có cha, nhưng mà quá quắt thì thôi. Can cớ chi mà để quân ác bá làm tội làm tình!

Là mẹ nói với tôi, chớ đời nào có ai lại đi khuyên bảo người khác chuyện để bỏ.  Tôi cũng không nói với chị được. Không ai nghe lời người khác mà bỏ chồng, bỏ vợ cả. Tôi cũng không nghĩ chuyện xấu nhất sẽ xảy ra. Ngu gì mà chết, thiệt thân! Nhà mình, nó đưa mụ đàn bà khác về ở. Con mình, để cho kẻ kia hành hạ à? Mình chết thì nó sướng rơn, nó ăn mừng chó nó thèm hối hận đấy! Đôi khi, tôi cũng lấy chuyện thiên hạ để nói xa xôi với chị như thế. Chị chỉ cười. Cười mà héo hắt cả khuôn mặt.

Ngày chị gặp lại Giang, chị vui lắm. Chị kể với tôi hết. Giang bây giờ là Tổng biên tập một tờ báo uy tín ở Sài Gòn. Lần ấy, chị đi nhận giải thưởng cuộc thi truyện ngắn của một nhà xuất bản phía Nam. Giang là giám khảo. Giang nhận ra chị, dù người ta đã cắt tên tác giả trước khi chấm. Giang bảo thi thoảng vẫn đọc chị trên báo, rằng giọng văn của chị sang lắm, rằng không hiểu tại sao cái miền đất khắc nghiệt quê mình lại sinh ra được một cây bút tài hoa như chị. Chị thú nhận là chị hoàn toàn không có chút ý thức nào về làm văn chương. Khổ quá, cay cực quá, chẳng biết kêu ca với ai, thì viết ra thôi. Toàn chuyện của mình cả. Viết xong, cứ thấy lòng nhẹ đi. Như thể mình vừa trả đũa được ai đó vậy!

Giang bây giờ thành người thầy của chị. Anh giúp chị ngộ ra nhiều điều. Trước, chị chỉ viết theo cảm tính, theo sự dẫn dắt của bản năng, của thói quen. Giờ, chị đã có thêm hiểu biết về kỹ thuật, văn phong cũng hiện đại hơn, “nét” hơn nhiều.

Thấy chị vui, tôi cũng mừng. Tôi chỉ dặn chị cẩn thận kẻo lão ấy biết thì khổ. Đàn ông, họ ăn vụng khắp thiên hạ thì chẳng sao, nhưng hễ biết vợ nhà ăn lén một miếng thì coi chừng! Với lại còn con Thuý nữa, nó biết thì tai hại lắm. Hơn nữa chị là giáo viên, càng phải giữ. Em là phụ huynh, em cũng không muốn cho con em mình học với một người thầy không đứng đắn.

- Chị và Giang, không có chuyện ấy đâu! Tình yêu thánh thiện mà em. Chị và anh ấy nhớ nhau, chuyện mấy cũng không chán. Giang bảo chưa có ai làm anh thú vị như chị. Vợ Giang còn trẻ, xinh mà ngoan, chứ không bướng ngầm như chị. Năm ngoái tới giờ, Giang bay ra hai lần rồi. Bảo nhớ chị quá mà ra chứ  bận lắm, không kịp về quê nữa. Ôm nhau chuyện một buổi đỡ nhớ lại vào. Em nói thế cũng đúng. Nhưng giáo viên nhà chị cũng là người, cũng có nhu cầu như mọi người khác. Tại sao cả xã hội này lại cứ muốn bọn chị phải không được có một lỗi nhỏ nào? Chị không muốn, chị không thể là người hoàn hảo! Chị dạy ngon lành là được rồi!

Chị vui được độ vài năm. Nhất là năm đầu, cái lít điện thoại của nhà chị từng dãy dài cùng một số đường dài mã 08 hoặc di động vùng 3. Đôi lần tôi đến, gặp chị đang chuyện với Giang. Gọi bạn xưng mình nhưng giọng thì thật trìu mến, dịu ngọt. Chị ra dấu cho tôi ngồi chơi, rồi lại chuyện cả giờ bên máy. Tôi nghe toàn những tiểu thuyết ông Lựu, ông Trường, những Mô-pat-xăng… Có lần, chị Vân Lạc còn chìa điện thoại ra ngoài trời cho Giang ở Sài Gòn nghe tiếng mưa của quê nhà.

- Bà chị định bóp miệng chồng con hay sao mà gọi điện thoại Sài Gòn mấy tiếng vậy cà?

- ừ, thì tiết kiệm cả đời, bây giờ xài sang chút xíu có sao đâu! Cũng phải sống cho mình nữa chớ! Tiền chị chớ của ai đâu. Tiền bán phổi, giờ mua máu nuôi tim đó.

Từ hôm đi Sài Gòn về, chị pha vào đôi từ Nam bộ. Chắc là vì nói chuyện với Giang nhiều quá nên quen. Tôi thấy mừng vì càng ngày chị càng viết chắc tay. Và quan trọng nhất là chị sống thanh thản hơn. Song, tôi vẫn thấp thỏm lo về chị.

Nhưng rồi những cuộc điện thoại của chị với Giang cũng thưa dần, ngắn dần. Tôi hỏi, chị bảo “vẫn thế!”. Nhưng tôi biết cả hai người đã khác. Tôi thấy chị lại lười dùng kem dưỡng da, sữa rửa mặt, như vài năm trước.

*

- Ngày… Trời oi thế này, chắc sắp mưa. Mình đau đầu quá. Có lẽ vì mất ngủ kéo dài. Thuốc ngủ cũng chẳng tác dụng gì. Bác sĩ không tìm ra bệnh. Mọi người giục đi khám thì cứ đi thế. Mình biết bệnh của mình. Không có thuốc nào chữa được đâu.

- Ngày… Sao mà mình sợ thức ăn thế. Vân Đan trông thế mà chịu khó. Nó đổi hết cháo này sang cháo khác. Nó dỗ mình khéo hơn cả dỗ con nó ốm. Không hiểu sao hễ cái gì vào đến dạ dày là lại muốn lộn hết cả ra ngoài.

- Ngày… Hôm nay, mình thấy mắt mờ hơn, chân tay run rẩy. Cầm bút cũng khó rồi. Chắc mình chẳng sống được bao lâu nữa. Mình không muốn chết. Mình phải sống để nuôi con Thúy trưởng thành, và để ngăn nó đừng đi vào lối của mẹ đã đi. Mà cũng chẳng ai ngăn được. Mình cũng vậy, có nghe ai đâu. Đàn bà dại hết cả phần đàn ông, trong tình yêu. Biết mình dại lắm, mà bày đường khôn chẳng thèm đi.

- Ngày … Vẫn không có điện thoại của K. Biết rõ anh không thể là của mình, giờ anh cũng không còn quan tâm đến mình nữa, vậy mà lòng mình không nguôi được. Không thể cố được. Mình chết mất!

- Ngày… Lẽ ra, ngay từ đầu, mình phải tránh thật xa anh ấy. Mình vẫn biết thế, nhưng không tránh được đấy chứ! Tài năng thế, nổi tiếng thế, quyến rũ thế, đàn bà con gái được yêu K là vinh dự rồi. Được anh yêu là cả một kỳ tích. Rõ ràng mình không xứng với K. Mình không giữ được anh là phải. K không chán mình mới là lạ. Nhưng mình vẫn không muốn chấp nhận sự thực này…

- Ngày… Vẫn nhớ K lắm. Không ai trên đời này yêu say mê như vậy cả. Chắc chắn thế! Đôi khi mình nghĩ rằng K không đáng được yêu nhiều như vậy. Đúng là K không xứng đáng với tình cảm sâu nặng và tuyệt đối của mình. Không xứng đáng với một tình yêu trong sáng, thiện lương. Đã biết vậy, sao còn đau lòng, còn buồn đến cạn kiệt thế này?

- Ngày… Có con gì đang rút hết sinh khí, đang đục rỗng xương tuỷ mình. Giá có một tai nạn, làm mình mất trí nhớ, để quên được K thì tốt.

- Ngày… Dù sao mình vẫn không thể quên K. Kỷ niệm như lửa, cứ thiêu mình. Từ khi yêu K, mình nghĩ rằng mình và Giang chỉ là bạn. Không, có thể đấy cũng là tình yêu, nhưng là một tình yêu rất khác. Trước, mình cũng nhớ Giang lắm, nhưng là nỗi nhớ khác. Gặp nhau là hết nhớ. Còn với K, sau mỗi lần gặp, mình càng nhớ nồng nàn hơn, khắc khoải hơn. Chỉ muốn chết thôi - Em đang chết, K ơi!

- Ngày… Thực ra mình không bất ngờ vì điều Vân Đan đã cho mình biết rõ ràng về anh ấy. Tất cả, mình đã linh cảm được, đã lờ mờ đoán ra được, sau mỗi lần gặp và cái cách anh đối xử với mình, với những người đàn bà xung quanh. Nhưng mình sẵn sàng bỏ qua tất cả. Anh ấy là người không bao giờ thiếu đàn bà đẹp vây quanh. Có kẻ háo  danh, nhưng cũng không ít kẻ mê muội, như mình. Cái thuộc tính của đàn ông là chiếm đoạt. Thì thôi, trách anh làm gì. Chỉ cần anh vẫn giữ liên lạc. Như thế đâu có phải là đòi hỏi quá nhiều?

- Ngày… Vẫn không có tin tức gì của K. Mỗi lần nghe tiếng chuông điện thoại là mình lại run lên. Hôm nay là ba tháng chín ngày rồi. Chẳng bù cho dạo trước, ngày nào K cũng gọi. Có khi vừa đặt máy đã lại gọi. Anh nhớ em lắm. Nhất định phải gặp nhau. Mấy trăm cây số, một buổi xe thôi là được ôm em rồi…

- Ngày… Tại sao tôi đã được ôm anh, được âu yếm anh, thoả nỗi khát  nhớ bao ngày dồn lại rồi, mà lại còn nghe lời Vân Đan để quay lại đấy? Tôi cần nhìn tận mắt anh làm chuyện đó với người đàn bà khác, cũng hệt như với tôi, để làm gì? Tôi đã không chịu chấp nhận những gì mình có, đã tham lam, nên bây giờ đã mất tất cả. Một chút tình cảm rơi vãi mà cũng không có. Ôi! Đau quá. Có ai chọc ngoáy trong đầu tôi thế. Chịu không nổi nữa rồi…

*

Cuốn nhật ký  dừng lại ở cái ngày chị tôi phải vào viện cấp cứu. Tội nghiệp chị Vân Lạc u mê của tôi. Chị Vân Lạc khốn khổ của tôi. Sao lại đi yêu một người tiếng tăm như thế. Hôm chị nói ra cái tên đó, tôi đã tưởng một người nào khác, chứ không thể nào nghĩ chị tôi quen biết một nhân vật như vậy. Nghe đến đó - nhà báo như tôi cũng giật cả mình. Chị tôi thà chết, không chịu níu kéo một người đã muốn rời bỏ mình. Giá tôi được đọc những dòng nhật ký này sớm hơn, hẳn tôi đã cứu được chị. Nó được viết bằng quyển vở học sinh - chị để lẫn trong chồng giáo án. Ôi, thưa ngài K đáng kính! Thà ông cứ trăng hoa, cứ sa đoạ một cách đàng hoàng, thà ông chịu tai tiếng, thì nó đi một nhẽ! Ông có thể lên giường với bất cứ ả đàn bà nào, nhưng ông phải trừ chị Vân Lạc của tôi ra chứ. Chị ấy tin vào tình yêu, là cái mà ông không thể có. Chị ấy chết mà vẫn yêu, vẫn không trách hận ông!

Con Thúy lại thiếp đi. Tôi đỡ nó nằm xuống. Tôi áp má mình vào bầu má mịn màng mềm mại của nó. Mới mười bốn tuổi đã phải chịu nỗi đau quá lớn, nó không hiểu tại sao nó mất mẹ! Cả tôi còn không muốn tin là tôi vĩnh viễn mất người chị gái. Tại sao một con người có thể biến mất khỏi mặt đất một cách dễ dàng như thế được!

Không, nhất định tôi phải tìm K, bắt ông ta trả giá. Giỗ đầu chị, ông ta sẽ phải quỳ trước bàn thờ này!

*

Nhưng tôi đã không làm được điều ấy!

Chính đứa con gái tội nghiệp của chị tôi, bảy năm sau đó, đã làm được. Khi ấy, nó là hoa khôi của trường Ngoại ngữ. Lúc ấy tôi mới hiểu tại sao con Thúy học giỏi văn thế, lại nhất quyết thi vào Ngoại ngữ. Nó bảo cháu nhất định làm phiên dịch.

Ngày giỗ chị Vân Lạc năm ấy, trời không mưa. Chỉ có mây đen lớp lớp bay đầy trời. Mẹ tôi bảo “mây kéo lên ngàn trời mưa như trút”. Thế mà hôm ấy, bầu trời vần vũ, sấm, chớp, và sét như điên cuồng, vẫn không mưa nổi một hạt.

(Báo Văn nghệ)

Sau tang lễ

Thế là Nhân ra đi.

Chẳng ai ngờ được!

Chẳng ai ngờ được!...

Mới thứ Năm tuần qua, trong cuộc họp hội đồng, Nhân vẫn ngồi ở bàn đầu, góc ngoài cùng, gần cửa sổ, chỗ quen thuộc của Nhân. Như thường lệ, Nhân cắm cúi với đống giấy tờ, thỉnh thoảng ngẩng lên cười, hòa nhã dịu hiền. Đôi kính cận trễ xuống tận chóp mũi nom chút khôi hài.

Nhân ra đi, đem luôn theo lòng tin vào tướng số của Phong. Tai Nhân to và dài, dái tai dày dặn, tròn trịa, vững vàng. Đã nhiều lần Phong từng ngắm nghía đôi tai Tiên tai Phật ấy, lòng thèm thuồng và hơi chút ghen tị. Chà, ông Nhân tha hồ sống nhé, cầu phải trên trăm tuổi. Nhân cười vui vẻ, bà nội tớ năm nay một trăm mười tuổi rồi đấy. Hay quá vậy, sao tui chưa thấy lên báo? ồ, không lẽ tự nhiên đi khoe. Chừng nào người ta biết thì tự tìm tới chứ. Được, hôm nào ông dẫn tui vào thăm bà, tui chụp ảnh, viết bài nhé, chắn chắn bà cụ sẽ được ghi vào Guinnes. Xì, ông mà bày đặt viết lách, lo tập đánh máy vi tính cho rành đã. Nghe ông mổ thóc thấy mà chán. Phong đập vai Nhân. Giỡn hoài cha nội, nào đánh thi coi ai hơn ai, chầu cà phê, dám không? Cả hai cười hi hi.

Và hôm nay Nhân đâu còn nữa!

Phong xòe bàn tay trái của mình ra, căng mắt nhìn kỹ con đường sinh đạo mờ nhạt ngắn ngủi. Phong không còn lo sợ khi nhìn thấy sự mờ nhạt và ngắn ngủi ấy. Đường sinh đạo của Nhân rất rõ ràng, đậm nét và kéo dài đến tận cườm tay đó thôi!

Hôm kia hết tiết thứ năm, Phong đến bệnh viện. Nhân nằm bất động trên giường, chỉ có khuôn ngực bị hằn rõ dấu của dụng cụ hô hấp nhân tạo, (mà trước đó nhiều người cứ lầm tưởng là hình cái kiếng xe), đang phập phồng đều đặn nặng nề theo nhịp thở, nhờ sự trợ giúp của cái máy kềnh càng bên cạnh. Phong cố mường tượng ra người nầy là Nhân, bạn thân thiết, bạn đồng nghiệp. Đầu Nhân quấn băng trắng toát. Mắt nhắm nghiền... Tim Phong thắt lại. Bàng hoàng. Mắt cay cay. Lay nhẹ tay Nhân, Phong thầm thì: “Nhân ơi, tỉnh dậy đi Nhân. Phải sống nghen Nhân. Nhân ơi!”.

Bước ra ngoài rồi, Phong lại quành vô, năm lần bảy lượt. Ra tới bãi xe, không dưng Phong quành vào, đứng nhìn Nhân thêm một hồi qua khung cửa kính, qua vùng sương phủ, môi mím chặt lại. Có phải linh cảm về cuộc chia li vĩnh viễn nên quyến luyến không nỡ ra về? Không, lúc ấy Phong vẫn tin, dù bắt gặp ánh mắt lộ vẻ trắc ẩn và vô vọng của bác sĩ. Tai Nhân to và dài, dái tai tròn trịa, dày dặn vững vàng! Rồi Nhân sẽ tỉnh lại. Sẽ mỗi sáng đến trường. Sẽ lên lớp. Sẽ tán dóc, kể chuyện cười lăn cười bò muốn bể bụng ở văn phòng... Sẽ cùng nhâm nhi li cà phê, cùng lặng người với nhạc Trịnh Công Sơn. Nhân ghiền nhạc quá chừng. Mê nhất em đi qua chuyến đò thấy con trăng đang nằm ngủ. Con trăng là quán trọ và trăng tên lãng du...

Bốn giờ sáng. Trời không trăng, tối mịt. Tiếng phèng la sắc lạnh giục giã: Xèng! Xèng! Xèng!... Giọng đọc kinh khàn đục, ngái ngủ. Có âm hưởng nào buồn hơn hở trời? Tiếng gào khóc. Tiếng í ới gọi nhau đẩy xe tang. Không biết trong quan tài Nhân có vẫy tay từ biệt ngôi nhà yêu dấu? Đám tang vào nhà thờ. “Xèng! Xèngl Xèng! Cùng giọng đọc kinh ngái ngủ, cùng tiếng kêu khóc...” Âm hưởng ấy đã đi sâu vào ký ức của Phong. Bạn thử tưởng tượng những đêm mưa gào gió thét, âm thanh trên vọng tới tai bạn? Phong đã từng nghe, từng giật mình. Thao thức trăn trở. Cố dỗ lại giấc ngủ nhưng không thành. Đành bò dậy. Nhấp ngụm trà mà thương quá cho kiếp người.

Còn giờ đây Phong đang lặng lẽ hòa vào dòng người ấy, ngợp trong những âm thanh ấy. Nhà thờ đã đông. Vợ Nhân có lẽ không còn nước mắt để mà khóc. Trông chị gầy rộc, mỏi mệt, kiệt sức. Nhưng dường như đằng sau nỗi đau chất ngất kia, đôi mắt chị ánh lên vẻ cương quyết, như sẵn sàng vượt qua con đường khúc khuỷu gồ ghề ở phía trước trong những năm tháng còn lại. Cuộc hành trình đơn độc chắc hẳn không dễ dàng. Vợ Nhân kể, lúc Nhân đang lạnh dần, chị dồn tất cả sức lực xoa bóp người anh, cố gắng níu kéo anh ở lại với cõi trần từng giây một. Khi tay chị vừa chạm đến bàn tay anh, anh bỗng nắm chặt lấy tay chị, nước mắt ứa ra. Chị thảng thốt. Trong khoảnh khắc ngắn ngủi thiêng liêng ấy, ý thức chị bỗng sáng lòa. Chị cảm nhận sâu xa tình nghĩa vợ chồng. Cảm nhận sâu xa lời nhắn nhủ thiết tha yêu thương trong câm lặng. Đó là khoảnh khắc duy nhất báo hiệu sự sống tâm linh của Nhân sau năm ngày hoàn toàn hôn mê. Là khoảnh khắc giao cảm cuối cùng của vợ chồng chị. Cũng từ giây phút ấy, bao kỉ niệm êm đẹp trong gia đình lần lượt quay về. Hình ảnh Nhân gắn liền với nụ cười hiền hậu luôn nở trên môi. Hễ có chuyện giận nhau, bao giờ anh cũng là người làm lành trước với chị. Những câu pha trò dí dỏm khiến chị phải bật cười. Những cử chỉ âu yếm làm chị xúc động. Thương nhất là anh luôn tỏ vẻ như có lỗi vì không lo cho vợ con được đầy đủ, sung sướng như người khác. Buổi sáng cuối cùng, chị đang ngồi chồm hổm giặt đồ, dù đang phải vội vàng vì đi công tác khá xa, anh vẫn đem cái ghế nhỏ ra lót cho chị. Dịu dàng hôn chị. Nói vài câu vui đùa trước khi dắt xe ra đi. Và anh đã ra đi vĩnh viễn...

Phong lắng nghe tiếng ca thánh vút cao lên tận chóp nhà thờ, lắng nghe giọng giảng trầm ấm của vị linh mục, mang máng lĩnh hội được đó là những lời an ủi gia đình người đã khuất. Nỗi đau thương dường nhẹ vơi. Phong ngoại đạo, cứ nhìn theo xung quanh mà làm theo. Thỉnh thoảng lại ngậm ngùi quay nhìn sang lối đi giữa , nơi có chiếc quan tài, trên phủ mấy giải khăn tang và mấy ngọn nến trắng đang rưng  rưng nhỏ lệ.

Cạnh Phong, một cô giáo lớn tuổi, sắp nghỉ hưu, cũng không theo đạo, nên trong chương trình tang lễ cô đang tự hình dung, sắp xếp cho mình không có cảnh nầy. Còn những cảnh khác có lẽ giống hệt. Cô chợt nhìn các đồng nghiệp ngồi quanh. Tất cả đều lộ rõ niềm thương tiếc chân tình. Không biết đến phiên cô có được như Nhân? Rồi cô bỗng giật mình, lắc đầu, cố xua tan những hình ảnh đáng sợ đó. Đừng mà, đừng nghĩ tới! Nhưng ai rồi cũng... ừ, biết vậy nhưng phải quên đi để sống. Không sao, hàng giây trên thế giới nầy những đứa trẻ vẫn chào đời. Người ta vẫn đang sống và người ta vẫn phải chết. Cuộc sống vẫn cứ tiếp diễn. Sinh tử là qui luật. Sợ nó nó vẫn cứ đến. Dẫu bạn không muốn ngày tàn, ngày vẫn cứ thản nhiên tàn. Dẫu bạn cố gồng sức ghì chặt mùa xuân, mùa hạ vẫn cứ xộc đến. Chừng nào cả trái đất nầy sống mà chỉ có mỗi bạn chết, thì hẵng sợ. Nhưng bạn cũng cần biết rằng nếu bạn trường sinh bất tử trong khi nhân gian ai nấy rồi phải chết thì càng đáng sợ hơn. ừ, biết rồi, nhưng vẫn cứ… sờ sợ. Không sao, nếu sợ để sống đẹp hơn thì cũng nên sợ. Nầy, có nhớ Thiền sư Mãn Giác nói gì không: Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận.  Đình tiền tạc dạ nhất chi mai.

Bỗng dưng từ bên ngoài, bản hợp xướng khúc ca mùa hè trỗi lên từ trên những vòm cây cao sẫm màu hãy còn lẫn trong bóng đêm. Xao động cả đất trời. Gần như át cả tiếng đàn Organ trong nhà thờ. Rồi giai điệu buồn muôn thuở ấy nhỏ dần nhỏ dần, vang xa vang xa và tan biến vào không gian mông lung sâu thẳm. Nhân ơi, hè về rồi đó. Tháng Tư rồi đó. Trường mình mấy hôm rày tất bật chuẩn bị thi học kì hai. Tất bật làm hồ sơ thi của học sinh cuối cấp. Chừng vài tuần nữa, sẽ vắng Nhân trong ngày đi duyệt sổ . Sẽ vắng Nhân trong phiên họp thứ Năm tới… Sẽ vắng Nhân... Vắng Nhân... Vắng Nhân... Mãi mãi.... Nầy, chữ ông Nhân đẹp, viết giùm cái biên bản họp coi, mấy hôm rày chuyển trời, tay tui mỏi quá! Nhân ơi, giao cậu làm đồ dùng dạy học đấy! Thầy Nhân điều khiển chương trình buổi lễ khai giảng nhé! Thầy Nhân xét duyệt danh sách học sinh nghèo để tặng quà, trong trường nầy, thầy nắm rõ hoàn cảnh các em nhất. Nhân đi coi xe mua giùm tớ với, tớ chẳng rành. Anh Nhân dạy thay cho tôi buổi mai nghen, tôi bận đưa cháu nhỏ đi khám bệnh. Ôi, sao tui khổ thế nầy, phải cộng điểm bao nhiêu là lớp, ông Nhân phụ chút coi!... ừ, việc gì cũng có thể nhờ Nhân được. Và ai cũng có thể nhờ Nhân được. Nhân luôn giúp đỡ mọi người một cách vui vẻ, tận tụy và nhiệt tình. Giờ vắng Nhân rồi...

Tựa cánh chim câu lướt qua cửa sổ! Hè tới rồi ! Mới hè năm ngoái, bọn mình dung dăng dung dẻ ở Long Hải, rồi Đà Lạt. Lũ chúng mình chia nhau từng cái ngoe cua mỏng mảnh ngọt bùi. Chia nhau từng miếng nai rừng cháy xém thơm lừng trên lò than đỏ hồng. Cùng nhau hút rượu cần ở đảo Nam Qua. Trong chiếc thuyền nhỏ, những người không biết bơi cẩn thận đeo phao. Riêng Phong, tự hào, hí hửng khoe khoang chuyện mình bơi giỏi. Hăng hái lên lớp cho cả thuyền về lợi ích của việc bơi lội. Lớn giọng khuyên các bậc phụ huynh dẫn con cái đi tập bơi. Có phúc đẻ con biết lội./ Có tội đẻ con biết trèo. Nhân đang xỏ tay vào áo phao, Phong trêu, cặp tai to thế, sợ gì.

Trời mờ sáng. Lễ cúng vừa xong. Phong cố nén tiếng nấc khi chiếc xe tang được đưa ra khỏi nhà thờ, lăn bánh vào nghĩa địa. Sắp đến phút chia li vĩnh viễn rồi. Đám tang đi bộ trên con đường hãy còn vắng vẻ. Những ngôi nhà hai bên đường vẫn im ngủ. Các em học sinh đồng phục chỉnh tề, cũng đến từ bốn giờ sáng, đang đi ở hàng đầu, mang những vòng hoa. Các em lặng lẽ khóc. Mỗi giáo viên trong trường cầm một nhánh huệ trắng tiễn Nhân, cũng lặng lẽ khóc. Những người đưa tang khác cầm trên tay bông cúc vàng. Ai nấy cúi đầu bước chậm.

Con đường trong nghĩa địa có lẽ được quét sạch từ chiều qua. Lá khô dạt sang hai bên. Hai hàng tràm cao vút rũ xuống từng chùm hoa vàng rực. Mùi cỏ cây lang thang đâu đây trong gió sớm. Những ngôi mộ lạnh sương đang trầm mặc suy tư.

Thầy Chủ tịch công đoàn đọc bài điếu văn, bị ngắt quãng nhiều lần vì nghẹn ngào xúc động: Than ôi! Dây đứt lìa đàn. Lá xanh về cội... Than ôi! Phận mỏng... Người nhà Nhân không kìm được, lại than thở, kêu khóc. Bạn bè cắn chặt môi, đưa khăn tay lên, khóc thương Nhân bằng những giọt nước mắt chảy tự trái tim. Nhân ơi, bạn xứng đáng được nhận phần thưởng vô giá ấy. Ngẫm kĩ, đó đâu phải điều dễ dàng?

Từng người một tiến đến, nhìn xuống lòng đất, ghi nhớ hình ảnh Nhân lần cuối. Những nhánh huệ trắng thơm mát tinh khôi, những đóa cúc vàng ấp iu hoài niệm lần lượt gửi xuống. Đứa trẻ ba tuổi, con nhỏ của Nhân, được bồng đến. Cháu ngơ ngác. Có lẽ không hiểu được chuyện gì đang diễn ra. Bé thơ ơi, chia tay bố đi con. Từ nay, mỗi sáng con sẽ không còn được nhận nụ hôn yêu thương của bố trước khi bố đi làm...

Ngày xưa, Lý Bạch tiễn bạn, lòng buồn như áng mây trôi, như bóng chiều tà.  Huy thủ tự tư khứ/. Tiêu tiêu ban mã minh. Nguyễn Khuyến sầu thảm khóc bạn hạt lệ như sương/. Hơi đâu ép lấy hai hàng chứa chan. Còn Phong chỉ biết thầm thì với bạn: “Chúc Nhân ngủ ngon”. Chỉ được chừng đó. Chỉ biết đau nhói cả trái tim và mắt cứ nhòa mờ, cay xè.

*

- Thầy Phong! Lễ chào cờ xong rồi, vào đi chứ!

Phong giật mình đứng lên. Học sinh đang nhốn nháo thu xếp ghế. Sân trường rộn tiếng cười nói la hét tươi vui của lũ nhỏ.

Trong văn phòng, một số thầy cô vừa ngồi vào bàn. Phong rót trà vào tất cả số li trên khay. Uống đi, để tỉnh táo vào lớp. Uống đi để tỉnh táo trong bài dạy.Vài người đang xúm xít chỗ tấm bảng phụ vẫn dành riêng cho thông báo đột xuất, hoặc lời nhắn. Hôm nay, trên bảng có những dòng chữ viết bằng bút lông màu đen, nét chữ chân phương. Tuyệt đẹp: “Hạnh phúc đời người là khi sinh ra, ta khóc mừng cuộc hạnh ngộ những khuôn mặt thân thương đang tươi cười chào đón. Và khi ta ra đi,  khi phải chia li ta mỉm cười vẫy tay từ biệt những đôi mắt nhòa lệ tiếc thương ta. Nhân yêu mến, bạn là người hạnh phúc!”. Cạnh đó, Nhân, trong tấm hình chụp chung cả hội đồng giáo viên, đứng ở góc phải hàng trên cùng, đang cười hiền lành. Tiếng một cô giáo. Tui đọc bài nầy trên báo rồi, nhưng bữa nay mới thấm thía. Cô giáo khác. Kì lạ thiệt, tui vẫn chưa quen được với ý nghĩ là thầy Nhân đã mất.

ừ chẳng lẽ Nhân đã vĩnh viễn đi vào cõi thiên thu? Nhưng đó là sự thực! Là sự thực! Giờ đây Phong không còn tin vào tướng số, nhưng vẫn hoài nghi về sự rủi may bí ẩn của số phận. Nếu Nhân nhanh hơn một giây hoặc chậm lại một giây, liệu có xảy ra cú va quệt chết người không?

Văn phòng hôm nay không khí trầm buồn nhưng ấm áp. Ai nấy hãy còn ngơ ngác trước sự mất mát quá bất ngờ. Có người cầm li trà còn nguyên đã nguội ngắt bởi mãi triền miên suy tư. Vài cô túm tụm lại, kể nhau nghe những việc làm và những lời nói đầy dự cảm chia xa của Nhân trong mấy ngày trước đó. Thầy hiệu trưởng cười buồn, bảo tại xảy ra chuyện nên các cô mới nghĩ vậy.

Hình như hôm nay, mọi người cảm thấy gần gũi, thân thiết nhau hơn? Những vết rạn, vết hằn, vết nhăn có thể từng dày vò lòng ai đang được xoa dịu? Trước cái chết và trong nỗi đau biệt li, người ta khôn lớn, độ lượng hơn chăng?

Biết đâu giờ nầy có người đang dừng chân, quay lại nhìn con đường đi qua, chợt nhận ra mình đã rồ dại, lạc hướng. Mà suy ngẫm được nhiều triết lí ở đời. Hay chí ít cũng chiêm nghiệm được kiếp nhân sinh phù vân, nước chảy qua cầu, bóng câu cửa sổ. Lại mong manh đến tội tình. Có nghĩa gì đâu mà tị hiềm đố kị toan tính nhỏ nhen? Có nghĩa gì đâu mà oán trách giận hờn nghiệt ngã? Hãy ca hát vang lên! Hãy vỗ tay reo mừng! Hãy nở tung ngàn đóa hoa hương sắc với đời! Kẻo không còn kịp.

- Trống đánh rồi! Lên lớp thôi!

Giọng thầy Chủ tịch công đoàn buồn thiu.

Phong bước lên cầu thang, theo thói quen đếm thầm, một hai ba bốn. Bước mạnh lên. Còn điều gì nữa mà mấy hôm rày cứ bảng lảng đâu đó hoài chưa đọng lại thành ý? Mười bảy mười tám mười chín... Phong ngỡ ngàng khi trước mắt hiện ra kiệt tác hội họa của một nghệ sĩ tài hoa đến diệu kì: Trời xanh ngát, mây trắng phau, những dãy núi mờ xa tận chân trời như phủ khói, đôi chim nhỏ vừa xoãi cánh bay vút lên cao, những vệt nắng ban mai lấp lánh trên các phiến lá. Cả sân trường đỏ rực hoa phượng. Đỏ đến nao lòng. Học sinh đang xếp hàng vào lớp. Chúng nói cười ríu rít, hồn nhiên đùa nghịch... Nhịp vui tươi rộn rã biết nhường nào! Ôi, tại sao người ta phải chết dễ dàng như vậy khi còn trẻ? Mắt Phong lại cay xè. Thương Nhân phận mỏng!

Còn điều gì nữa sao chưa đọng thành lời? Còn điều gì nữa? Cố tập trung xem! Đây rồi! Phong ồ lén sung sướng. Lòng thanh thản nhẹ nhàng: Bao năm qua, Phong chưa bao giờ -  dù trong ý nghĩ - có lỗi với Nhân.

(Báo Văn nghệ)

Sau khi lãnh thưởng

Bữa tiệc có trên một trăm vị khách cả già lẫn trẻ được tổ chức ngay tại khoảng sân rộng của "Cung điện Mùa Hè". Số là chiều nay cơ quan Hội Liên Hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh P làm lễ ra mắt trụ sở mới của Hội vừa xây xong cách đây mấy tháng, đồng thời trao giải thưởng cho các cá nhân đoạt giải trong cuộc thi viết ký "Chào mừng Kỷ niệm 28 năm giải phóng tỉnh P" được Hội phát động từ năm ngoái. Trụ sở mới tọa lạc trên đường Độc Lập chạy dọc theo bờ biển thị xã T. Đứng trước ban công, người ta sẽ được tự do phóng tầm mắt ra biển khơi xa tít tắp, lòng như phần nào trút bỏ bao nỗi ưu phiền mà mình trót chuốc lấy trong cõi nhân gian chật hẹp; hoặc sẽ được tha hồ thả hồn đến những ước muốn thanh cao bằng thứ cảm xúc mơ màng mà lắng sâu. Trụ sở được kiến trúc theo lối truyền thống nhà cấp 2 kết hợp với model hiện đại từ hình dáng bên ngoài đến bên trong nội thất. Nó không quá lớn và quá hào nhoáng để giúp cho ai khi đặt chân đến đều không bị cái cảm giác choáng ngợp vồ chụp mà chỉ thấy sự gần gũi, dễ chịu như khi ở nhà mình vậy. Trước mặt và hai bên hông là những rặng phi lao xanh thẫm trải rộng ra tầm mắt. Ai đó đã đặt cho nó cái tên "Cung điện Mùa Hè" nghe thật hấp dẫn. Có lẽ là vì cơ quan văn nghệ nên họ gọi như vậy để thêm chất Văn Nghệ cho vui vậy thôi. Và chiều nay, cũng bởi lẽ ở cơ quan VHNT nên hầu như tất cả thực khách đều ăn uống khá là nghệ thuật, nghĩa là người ta ngồi lại thành từng bàn một, vừa thưởng thức các món ăn bình dân, vừa nâng ly chúc tụng và đàm luận về tình hình thời sự văn nghệ tỉnh nhà. Tuyệt nhiên không có tiếng la ó nổ trời như ta thường thấy trong các buổi tiệc liên hoan tổng kết cuối năm ở các cơ quan. Thi thoảng chỉ nghe ở phía góc sân bên trái lâu lâu cất lên tiếng "Dzô" một cách lạc lõng tựa tiếng sấm trên thinh không lúc mùa thu. Chả rõ từ lúc nào và ai là kẻ đầu tiên đem cái mốt ăn tiệc vừa cụng ly đánh "choảng" một phát đồng thời miệng thét lên một tiếng "Dzô"  kinh hãi ấy du nhập vào mảnh đất vốn lạc hậu với những kiểu cách ăn uống "thời thượng" như thế. Cái "mốt" ấy giờ đây đã lan tỏa từ phố phường sầm uất tới tận nơi thôn cùng xóm vắng mỗi khi được dịp ăn nhậu thả cửa mà không mất một đồng tiền túi. Ta cứ thử hình dung ra cái cảnh tượng thật khôi hài rằng trên cái bàn tiệc hừng hực khí thế xung trận ấy mà lạc vào một vị khách già miệng mồm móm riết, lúc cụ đang bưng bát lẩu húp ngon lành thì bất ngờ bị cái tiếng "Dzô" kinh khủng ấy hiếp vía ắt cụ sẽ lăn đùng ra làm cho mọi người tưởng nhầm là cụ đã say bất tỉnh nhân sự rồi, phải lập tức tẩy cụ ra khỏi cuộc vui ngay thôi!

Chiều nay Y cũng có mặt. Cách đó mấy hôm, Y nhận được tin mình trúng giải Khuyến khích từ một người bạn văn thân thiết tên là Quân làm cho tinh thần Y phấn chấn hẳn lên. Y phấn chấn vì hai lẽ: Danh dự và Tiền thưởng. Danh dự vì Y là một cộng tác viên của báo đài địa phương lâu nay chẳng có tên tuổi và tác phẩm nổi trội khiến cho các đồng nghiệp viết lách coi khinh khả năng của Y, còn với món tiền thưởng 500.000đ sẽ cứu giải cho cái gia đình nhỏ của Y thoát được cơn nguy khốn trong kỳ giáp hạt. Ngay từ hôm qua, Y vội vã lôi đôi giày mốc thếch ở gầm tủ ra đánh bóng trở lại và sai vợ là cẩn thận bộ quần áo mặc đã hơi lâu. Với chiếc cavat màu hoa cà được thắt khéo léo và nổi bật trên chiếc áo màu xanh da trời, trông Y bảnh bao, chững chạc hơn mọi ngày. Y đón xe ôm và có mặt đúng lúc các quan khách đang tề tựu đông đủ trước tiền sảnh trụ sở Hội trong bộ dạng một kẻ phong trần. Với mái tóc hơi dài và xoăn cộng thêm khuôn mặt hao gầy, ngăm đen chứng tỏ Y là người thường ngày ăn uống kém chất bổ dưỡng và hay mất ngủ vì lo toan cơm áo đời thường. Y làm gì có nhiều tiền để ăn cho mập ra! Làm cái anh cộng tác viên quèn ở tỉnh lẻ e không đủ nuôi miệng chứ đừng mong chuyện làm giàu cho vợ con. Đàn ông vốn được xem là trụ cột của gia đình nhưng với Y bấy lâu nay vẫn chưa thể hiện được mình là một cây cột cái trong nhà. Y có nhiều dự định phát triển kinh tế gia đình, chẳng hạn về phía vợ tạo lập đất đai trồng cỏ nuôi bò, nai. Quê vợ Y là miền bán sơn địa vừa có núi đồi thơ mộng vừa có đồng ruộng tốt tươi, rất thích hợp cho Y theo đuổi công việc này. Cầm mảnh bằng cử nhân Ngữ văn chính quy loại khá trên tay, vậy mà Y không tài nào tìm được cho mình một chỗ đứng phù hợp với sự học ở cái nơi cần nhiều thân thế hơn là năng lực này.

*       *

Tiệc đã tàn, khách khứa lần lượt chia tay ra về trong niềm hân hoan, tràn ngập tình bằng hữu đậm đà men bia. Duy Y chiều nay không muốn để thứ cảm xúc giả tạo ấy len lỏi vào hồn. Y không thích tự tâng bốc mình và tâng bốc người khác thông qua cuộc tiệc mà giới văn nghệ sĩ địa phương hay mắc phải. Bia rượu rất dễ làm cho người ta ban đầu là một người đàng hoàng, lịch thiệp bỗng chốc trở thành một kẻ ba hoa, bặm trợn nếu nốc quá đà. Chính vì lẽ đó nên chiều nay Y chỉ cụng ly cầm chừng cho phải phép. Đến khi toàn bộ các bóng đèn được đồng loạt bật lên thay cho ánh sáng tự nhiên ở khu vực trụ sở Hội, Y lần tay nắn lại chiếc phong bì tiền thưởng cho chắc ăn lần nữa và chuẩn bị rời gót. Bất chợt Y phát hiện ra Quân và Bin, hai người thân quen nhất của Y trong bữa tiệc chiều nay từ trong phòng tiền sảnh bước ra. Y đột nhiên nổi hứng chạy đến và ra lời đề nghị:

- Chúng mình đi hát vài bản karaokê đi!

Quân tính tình điềm đạm, luôn cân nhắc trong mọi tình huống. Quân không thích lui tới những chốn giải trí tầm phào, tốn tiền vô bổ. Đã bao lần Quân bị anh em văn nghệ kéo đi karaokê ôm hay đi gội đầu ở những tiệm hớt tóc có chủ nhân là nữ. Sau những lần đi ấy, Quân cảm thấy mình như một kẻ trụy lạc, không xứng đáng với những lời văn trong sáng mà anh đã viết ra trong những truyện ngắn đăng trên báo làm cho giới văn nghệ sĩ ở địa phương cảm phục, do đó Quân tự hứa sẽ luôn luôn kiềm chế những lời mời mọc như thế của bạn bè. Riêng với lời mời của Y tối nay, Quân đồng ý vì nể bạn hơn là sự thích thú. Hơn nữa vì có sự tác động của Bin, bạn cùng cơ quan nên Quân mạnh dạn hơn. Quan hệ với nhau bằng tình bằng hữu có chung chí hướng trên con đường phụng lập văn chương nên cả ba hiểu lòng nhau hơn ai hết.

Ngồi trên xe máy trực chỉ về trung tâm thành phố N. Cả Y và Quân đều mù tịt về những địa chỉ cần tìm đến. Chất lượng âm thanh và giá cả phải chi ở những địa điểm hợp với túi tiền hầu như cả hai đều rất lạc hậu. Chỉ có Bin là có vẻ rành rọt hơn cả. Bin có đầu óc thực dụng hơn hai người bạn này. Phương châm sống của Bin là "hòa nhập chứ không hòa tan", kể cả việc hưởng thụ những khoái lạc trong điều kiện mình được phép.

Vòng qua các dãy phố chừng vài mươi phút, cuối cùng Bin nhớ trực đến địa điểm bọn anh đã hơn một lần đến. Nó nằm kiêu hãnh bên đại lộ I với tấm biển chớp nháy đỏ xanh treo trước trán rất ư ngạo nghễ, đầy sức quyến rũ cho những kẻ ham chơi bời, không biết kiềm chế khi có men bia bốc mạnh trong người. Ba người mạnh chân bước lên cầu thang và an tọa trong căn phòng bóng nhoáng, dàn karaokê hiện đại bậc nhất được bật công tắc một lần nữa, nhạc nền tấu lên dìu dặt. Môt mùi hương thật khó xác định là hương gì bao trùm khắp căn phòng có diện tích thoải mái cho ba cặp tình nhân hờ tự do đú đởn. Chủ nhà hàng karaokê này là một người đàn bà trạc ngoại tứ tuần. Nếu lấy trực giác mà rọi vào cái gương mặt to bè bè trát bự phấn và đôi mắt lúc nào cũng mở thao láo như chực ăn tươi nuốt sống người khác của bà, ắt ta sẽ nhận ra ngay đây là mẫu người sẵn sàng chấp nhận mọi xử phạt hành chính nếu có công an bất ngờ ập đến kiểm tra mức độ chấp hành nội quy đăng ký kinh doanh. Không cần hỏi ý khách, gã bồi bàn khệ nên mang vào phòng chục chai bia nhãn hiệu Sài Gòn. Âm nhạc và men bia quả là có sức bức phá nhiệm màu vô song. Một khi cơ thể con người bắt đầu ngấm đầy hơi men và được hát lên những bài hát có giai điệu mượt mà, lúc ấy con người bỗng chốc có một nhu cầu cần được chia sẻ một các bức bách với người khác giới. Thứ nhu cầu ấy giống như người tù trong đêm ba mươi tết khao khát được đón giao thừa với những người thân. Uống cạn ly bia thứ năm, Y chợt ghé tai hỏi Bin đang say sưa với một bản nhạc sến:

-  Có thấy cô đơn không?

- Có! - Bin đáp gọn lỏn như anh ta đã chờ câu hỏi ấy của Y ngay từ lúc mới bước vô căn phòng này.

Y đứng bật dậy như một chiếc lò xo bị nén lâu ngày và nói với hai bạn: "Hai vị chờ tôi một lát nhé!" rồi nhanh nhảu quay xuống quầy tính tiền hỏi bà chủ:

- ở đây có "ẻm" nào kêu hát cho vui với tụi tôi được không chị?

Sau một giây cân nhắc, bà chủ đáp:

- Anh chờ cho mười phút để tôi gọi tụi nó tới.

Y trở về phòng hát với nụ cười tươi rói trên môi. Quân ngồi như một pho tượng để nghe Bin ngon giọng với bài "Ca dao em và tôi". Đúng mười phút sau, cánh cửa phòng bật tung ra, ba cô gái xuất hiện trong trang phục thoạt nhìn là muốn cắn ngay một miếng cho bõ cơn thèm. Ba nàng lập tức sà ngay vào lòng ba chàng làm văn. Bốp! Bốp!  Bốp! ba chiếc khăn lau mặt trắng muốt được ướp nước hoa thơm nức đồng loạt được bóc vỏ. Mỗi cô nhận một người chăm sóc một cách cẩn thận giống như các bà mẹ trẻ chăm sóc con mình trước bữa cơm chiều. Quân lúc này y như một tên tù nhân được đối phương ưu đãi phần ăn, vẻ mặt anh không biểu lộ sự thích thú song cũng chẳng chối từ, còn Bin thì ra chiều thỏa mãn lắm. "Bỏ đồng tiền ra để được người đẹp lau chùi, nâng niu, dại gì mà không tận hưởng!" - anh nghĩ thầm như thế và để mặc cho cô gái có bộ ngực như muốn nứt ra trong chiếc áo mỏng tang đầy nhục cảm sờ mó khắp người. Riêng với Y, có lẽ tối nay Y may mắn hơn hai người bạn kia vì Y có một săn sóc viên đẹp như một minh tinh màn bạc gọi Y là "bồ". Y chợt nghĩ: "chả lẽ ả này biết mình là người trả tiền cho cuộc chơi tối nay hay sao?" Lúc người đẹp đưa chiếc khăn lên lau mặt cho Y, không hiểu sao Y phất tay một cách cao ngạo:

- Thôi khỏi, cám ơn!

Cô gái cảm thấy như bị xúc phạm, ngồi đờ ra trong giây lát. Để gỡ thẹn, cô châm đầy ly bia và mời Y nhỏ nhẹ:

- Uống đi anh.

Y tiếp ly bia trên tay người đẹp tợp một ngụm rồi lại đặt xuống bàn. Cô gái lại ngồi im chẳng biết phải làm gì với cái gã kỳ khôi này. "Đã bước chân đến chỗ này rồi mà còn làm bộ làm tịch như một ông thầy tu không bằng ấy!" - cô ta nghĩ trong bụng như thế. Chẳng rõ Y ngượng vì sự có mặt của Quân và Bin hay vì Y nhát gái nên đã gần nửa giờ trôi qua mà Y vẫn tỏ vẻ phớt lờ người đẹp đang nằm gọn trong lòng. Đến lúc nốc cạn chai bia thứ ba, Y thấy trong người máu giật rân rân, không thể kiềm hãm được nữa rồi, Y đưa tay ra vuốt mái tóc dài mượt mà của cô gái. Y chậm rãi rồi từ từ lần xuống tấm thân nõn nà và điểm dừng là đôi mông tròn căng của cô. Hương vị đàn bà pha lẫn hương vị bia rất dễ đánh gục cánh đàn ông háo sắc trong một căn phòng mình hoàn toàn làm chủ và hoàn toàn tự do hành động. Nhưng với Y lúc này, khi ve vuốt lên mái tóc đẹp, thân hình khêu gợi, và đôi mông hấp dẫn của cô gái, Y sự liên tưởng tới người yêu cũ của Y thuở còn là một chàng sinh viên văn khoa đầy hào hoa phong nhã. Một cảm giác thăng hoa, đê mê tràn ngập trong tâm hồn đang xơ cứng của Y bởi sự nghèo túng hành hạ bấy lâu nay. Cái cảm giác tuyệt vời ấy kéo dài được chừng hai mươi phút thì nỗi sợ phải mất khẳm tiền đánh thức lý trí của Y. Y nhoài người về phía Bin nói nhỏ vào tai bạn:

- Thôi về chớ Bin?

Bin dường như cũng đã thỏa mãn với cuộc vui nên đáp:

- "Boa" cho tụi nó rồi về.

- Bao nhiêu? - Y thật thà hỏi.

- Cho tụi nó mỗi đứa năm chục! - Bin lạnh lùng nói như ra lệnh và đứng dậy đi toalet. Nghe Bin nói thế Y giật bắn người. Trời ơi! Mỗi đứa năm chục ngàn. Chỉ có một tiếng đồng hồ mà đi tong 150.000đ ư? Trong khi Y hồi hộp chờ cái giải thưởng đã hơn nửa năm trời mà chỉ có 500.000đ, trong túi Y chỉ toàn là tờ năm chục ngàn đồng, mười tờ năm chục cộng lại là năm trăm.

Giá như tờ mười ngàn thì ấn cho mỗi cô ba tờ một chục cũng được, đằng này chỉ toàn tờ năm chục, nghiệt quá! Vả lại Y có làm gì nhiều cô gái ấy đâu. Y chỉ nhẹ nhàng vuốt ve mấy lượt thôi kia mà! Một trăm rưỡi ngàn quy ra bao nhiêu tạ thóc? Vợ Y làm một sào ruộng khoán trong ba tháng đầu tư giống má, phân thuốc, ông cán chỉ lãi được một tạ thóc. Một tạ thóc chỉ bán được 150.000đ. Vậy mà chỉ trong vòng một tiếng đồng hồ Y đã nướng gọn một tạ thóc! ấy là chưa kể đến tiền giờ hát karaokê và tiền bia tổng  cộng hết 250.000đ. Chao ôi, phải mất gần hai tạ thóc mới đủ khoản chi oan nghiệt này.

Sau giây phút lòng dạ như lửa đốt, Y bình tâm trở lại và chạnh lòng nghĩ đến ba cô gái đang ngồi chờ bọn Y đưa khoản tiền "boa". Y đồng nhất sự phấn chấn của Y vào buổi chiều nọ khi hay tin mình được trúng thưởng với sự phấn chấn của ba cô gái khi nhận được tờ giấy bạc 50.000đ.  Biết đâu họ cũng có gia đình đang cần những đồng tiền của họ làm ra?". Nghĩ được thế nên Y mạnh tay rút xấp tiền ra đếm ba tờ năm chục đưa cho cô gái tình hờ của Y. Chỉ chờ có thế, ba người đẹp đứng dậy bái bai ba chàng làm văn rồi chuồn thẳng, để lại căn phòng một mùi trần tục khê nồng.

Về đến nhà thì mọi người đã ngủ say. Y cởi giày vớ, quần áo rồi leo lên giường ngủ với vợ con. Nằm mãi mà Y không tài nào chợp mắt được. Sáng mai ra biết ăn nói với vợ sao đây? Cái giá tiền thưởng Y đã khoe với vợ từ hôm kia rồi, chả lẽ chỉ đưa cho vợ xem có 250.000đ, còn 250.000đ nữa bốc hơi đâu mất? Nằm nghĩ nát óc mà Y vẫn chưa tìm ra giải pháp đối phó với tình thế này. Bỗng đầu Y lóe lên một sự nói dối rất thông minh: "Em ơi! Giải thưởng chỉ có 300.000đ mà anh nghe nhầm là 500.000đ. Tối hôm qua tụi anh đi hát karaokê anh đóng góp hết 50.000đ, còn đây 250.000đ, em cầm để đi chợ". Vốn là người chân chỉ hạt bột, nghe Y nói thế, chị vợ tin ngay. Chị nói như để an ủi chồng: "Thôi, có bao nhiêu thì mừng bấy nhiêu". Y thở phào nhẹ nhõm coi như đã trút được cái ách quàng trên cổ từ tối hôm qua.

Chuyện tưởng thế sẽ qua đi và trở thành một kỷ niệm trong đời chẳng mấy hay ho. Bẵng đi hai tháng sau, nhân sắp khai giảng năm học mới, vợ Y lục tìm trong tủ sách gia đình để tìm tập vở mới con gái đầu lòng lãnh thưởng hồi năm học vừa qua để chuẩn bị cho con bước vào năm học mới. Khi bắt gặp cuốn tạp chí Văn nghệ tỉnh P mới tinh, chị tò mò lật xem. Lật đến tờ cuối, chị thấy đăng tải danh sách những người trúng giải kèm theo số tiền rõ ràng. Lúc này chị mới biết mình bị chồng phỉnh, trong lòng buồn lắm. Đến bữa cơm Y thấy vợ có thái độ khác với mọi ngày nên lấy làm lạ. Ăn xong, chị nhỏ nhẹ hỏi chồng:

- Sao trên cuốn tạp chí Văn nghệ ghi giải KK 500.000đ mà "ông" nói với "tui" chỉ có 300.000đ thôi?

Đến nước này thì Y hết đường chống chế, chỉ biết nhe miệng cười hổ thẹn như kẻ ăn vụng bị bắt quả tang. Y thành thật kể hết đầu đuôi câu chuyện cho vợ nghe và mong vợ một sự thông cảm, tha thứ cho lần dại dột này.

Trước khi đánh giấc ngủ trưa cho khỏe người lại, nằm đu đưa trên võng, Y chợt ngẫm nghĩ đến câu ngạn ngữ rất phổ biến trong dân gian: Cây kim giấu kín trong bọc lâu ngày cũng phải lòi ra!./.

Những người yêu tôi

Mấy hôm rồi trời trở gió, không khí khô mà lại lành lạnh. Thời tiết này dễ làm cho người ta mắc bệnh cúm, thứ bệnh mà tôi dễ mắc phải nhất. Năm nào cũng hai lần tôi phải sụt sịt mũi, một lần lúc chuyển từ mùa mưa sang mùa nắng, một lần lúc chuyển từ mùa nắng sang mùa mưa. Bị bệnh là chuyện chẳng ai mong muốn trừ khi điều đó có lợi. Tôi thì nỗi sợ bị cảm đã trở thành nỗi ám ảnh nên không bao giờ tôi mong mình gặp phải căn bệnh này.

Trong cơ quan đã mấy người phải sụt sịt. May sao trong đó chưa có tôi. Dạo này công việc nhiều, giấy tờ sổ sách bỗng nhiên lộn xộn, phải tính toán, cân đối đủ thứ, đau cả đầu. Mà phòng nào cũng như thế chứ chẳng riêng gì phòng tôi. Sếp thì vẫn thường tạt vào hỏi han, có vẻ như quan tâm lắm nhưng hẳn là sếp chỉ đi kiểm tra thuần túy xem có cô nhân viên nào lơ là công việc không mà thôi. Giờ ăn trưa, Bình tạt qua phòng tôi dặn:

- Đăng ơi đi ăn với Bình nhé.

Tôi gật đầu đồng ý. Mấy chị cùng phòng nhìn nhau cười ý bảo hai chúng nó là một đôi. Bình có khuôn mặt sáng sủa, da nâu, tóc mỏng, thấp người và làm việc rất giỏi. Bình có vẻ mến tôi và anh công khai điều đó mặc cho tôi có đồng ý hay không. Những lúc buồn hay mệt mỏi có Bình ở bên pha trò nói chuyện tếu cũng đỡ căng thẳng, thế nên dù rất muốn xác định một thái độ rõ ràng nhưng dường như tôi cũng không thể biết con tim tôi hướng về Bình bao nhiêu phần trăm.

Khi chúng tôi đang chờ người mang thức ăn ra thì chuông điện thoại reo. Nhìn số tự nhiên tôi ngập ngừng. Đó là cuộc gọi của Kiên, lại một người không chịu chấp nhận giữa hai đứa chỉ là tình bạn. Cả với Kiên, tôi cũng không thể nào hiểu được tình cảm của mình. Hai đứa thân từ hồi sáu tuổi, đến giờ cũng đã gần hai mươi năm. Có lẽ một tình bạn thân quá lâu giữa chúng tôi đã làm cho mọi thứ trở nên lẫn lộn khó phân định. Bình nhận ra ngay sự bối rối của tôi, anh nhắc.

- Nghe đi Đăng, đừng để người ta sốt ruột.

Tôi cầm máy. Bên kia, tiếng Kiên rất ân cần, một kiểu quan tâm mà những lúc căng thẳng hay lo âu tôi luôn thèm được nghe.

- Đang ăn cơm phải không, tính sang rủ Đăng rồi mà bên công ty có một việc đột xuất, giờ Kiên phải đi Bình Chánh, có muốn mua về quà gì không?

- Đi Bình Chánh thì có quà gì, ngoài đó đang xây dựng nhiều, hay là đem về cho Đăng một ít bụi và cát vậy.

- Nếu có gì hay thì Kiên sẽ mua nhé, còn bây giờ thì phải ăn cơm cho thật no nê nhớ không? Ăn giùm cả phần Kiên nữa vì trưa nay Kiên phải nhịn đói này.

- ừ, Đăng sẽ cố ăn.

Khi tôi cúp máy, chợt giật mình thấy Bình đang nhìn tôi im lặng.

- Anh sao vậy? - Tôi hỏi.

- Anh đang lo, đối thủ này săn sóc em ghê quá, chẳng biết có còn cơ hội cho anh không?

- Anh sợ à?

- Không, anh rất quyết tâm.

- Tối nay Đăng có rảnh không, anh đến chở đi xem phim?

- Không được đâu, tối nay em bận.

Thật ra là tôi đang mệt mỏi và căng thẳng. Mấy hôm nay phải làm việc bù đầu bù cổ, tôi chỉ thèm ngủ một giấc thật lâu, nếu được tôi có thể ngủ cả ba ngày ba đêm.

Trưa nay toàn món mà tôi thích nhưng sao tôi chẳng thấy ngon, cổ tôi hơi rát, như thế nghĩa là tôi sắp bệnh, trước tiên là đau họng, sau đó cảm cúm, rồi sẽ ho và sốt. Cứ nghĩ đến bấy nhiêu là tôi cũng muốn bệnh thật.

Mãi hơn sáu giờ tôi mới ra khỏi cơ quan. Phố xá đông đúc người và xe cộ. Nghĩ cũng lạ, người ta ngán lắm rồi cảnh ồn ào bụi bặm của thành phố lớn vậy mà vui hay buồn, mệt mỏi hay đơn giản là muốn đi đâu đó loanh quanh người ta lại hòa mình vào trong phố, lại góp phần tạo nên những cảnh kẹt xe, chen lấn, ồn ào... Gần đến nhà tôi thì trời đổ mưa. Giá mà còn xa tôi cũng sẽ làm như bao người khác, nghĩa là lôi áo mưa ra mặc nhưng chỉ còn hơn năm phút nữa là tới nhà, vả lại bộ đồ này dù sao cũng phải đem giặt. Tôi quyết định mặc kệ, lôi cái lý an ủi mà tôi ưa thích ra biện hộ: "thà ướt người còn hơn ướt áo mưa". Về đến nhà thì khắp người tôi sũng nước. Cơn mưa rào này to và nặng hạt khác thường. Đúng là chẳng có gì trái tính trái nết cho bằng mưa nắng của đất trời. Loay hoay mãi đến gần tám giờ tôi mới hết những việc vặt. Giờ thì có thể ngủ một giấc ngon lành rồi đây. Tôi nằm thoải mái trên tấm nệm, tắt hết đèn ngủ thật say sưa. Dường như tôi đã ngủ ngay khi tôi vừa đặt lưng xuống cái tổ êm ái của mình. Tiếng gọi của một ai đó nhà bên làm tôi thức giấc. Bây giờ là mười giờ, tôi mới thiếp đi có hai tiếng mà tôi tưởng như mình đã ngủ đủ cho cả cuộc đời. Cơn buồn ngủ đã bỏ tôi mà đi đến một nơi nào xa lắc. Tôi trở dậy bật đèn, kiếm cuốn tiểu thuyết đọc. Quyển Cám dỗ này tôi mua đã lâu mà vẫn chưa xem hết mười trang đầu. Các con chữ như nhảy múa trước mắt tôi. Gấp sách, tôi ngồi thẫn thờ, nghĩ ngợi mông lung. Giờ chẳng biết Kiên đang làm gì ngoài Bình Chánh, mà cũng có thể là đã ngủ rồi. Bình thì sao nhỉ. Hai người đó cũng mến tôi, vậy lúc này họ có đang nghĩ đến tôi không? Lúc này tôi đang sắp bệnh, lại rất mệt mỏi nữa, nếu là một người bạn tinh ý họ nhất định sẽ gọi điện. Bây giờ nếu ai trong hai người gọi cho tôi trước tôi sẽ chọn người đó, tôi tự nhủ như vậy và xem đồng hồ, giờ là mười hai giờ hai mươi phút. Thời gian có lúc vùn vụt trôi mà sao có lúc thật là chậm chạp.

Tôi ngồi nhìn như thôi miên chiếc điện thoại. Nó vẫn bình thản không đổ chuông như tôi mong chờ. Rồi tôi nửa nằm nửa ngồi, khi chờ mong một điều gì bạn thường liên tục làm những việc gì đó thật vụn vặt như thay đổi tư thế thường xuyên chẳng hạn. Tôi nghĩ nếu điện thoại đổ chuông thì tôi sẽ vồ lấy nó ngay, và tôi sẽ nghe được giọng nói của người quan tâm tôi nhiều và sâu sắc nhất.

Không gian im lìm, có rất nhiều âm thanh vọng vào chỗ tôi nằm nhưng không có tiếng chuông điện thoại. Và bỗng nhiên chuông reo. Tiếng kêu nổ ra bất ngờ giữa đêm yên tĩnh làm tôi giật mình. Tôi nhìn cái máy nghi ngại, không vội cầm dù chỉ ít phút trước đây tôi đã cho rằng mình sẽ chụp ngay lấy ống nghe. Tiếng chuông khoan thai từng hồi. Chẳng biết ai là người gọi cho mình. Bình thì chắc là không phải mà liệu có chắc là Kiên đang gọi cho tôi không? Mà dù là Bình hay Kiên thì tôi sẽ vẫn vui kia mà. Tiếng chuông như giục giã mà tôi thì vẫn chưa cầm máy. Rồi như sợ người ở đầu dây bên kia hết kiên nhẫn đợi chờ, tôi cầm ống nghe.

- A lô.

- Làm gì mà lâu bắt chuông quá vậy con, mẹ cứ tưởng con đi đâu chưa về, đang định gác máy.

- Con đang ngủ nên không nghe. Sao mẹ biết con ở nhà mà gọi.

- Giờ này mà con gái không ở nhà thì còn đi đâu. Lớn rồi, đừng làm điều gì để người ta chê trách.

- Con biết rồi.

- Nhớ giữ gìn sức khỏe đó. Thay đổi thời tiết, không khéo lại bệnh cho thì khổ.

- Con chắc là sắp bệnh rồi. Cổ con đau rồi mẹ à.

- Mai nhớ uống thuốc đi. Đừng uống nước đá nhớ không.

- Con nhớ rồi, nhưng mà mẹ đừng cúp máy nhé. Mẹ nói chuyện lâu lâu với con được không?

- Cái con này, tào lao quá. Gọi đường dài mà đòi mẹ nói lâu. Thử hỏi có được mấy khi mày gọi về nhà cho mẹ chứ.

Tôi cười trừ. Đúng là tôi ít gọi về thật. Tôi như con chim đã lớn, đã tìm được một khoảng trời thênh thang nắng gió, có đồng xanh và cả nguồn thức ăn bất tận, tôi quên dần quên dần cái tổ nơi mà tôi đã từ đó bay đi. Tự nhiên tôi ứa nước mắt:

Con nhớ nhà, con nhớ mẹ, nhớ Đà Lạt lắm mẹ à.

Tin vào cuộc sống

Cô gái có cái tên rất đẹp, Hương Duyên. Trời bắt cô câm nhưng không điếc. Phải, ông trời bắt cô chịu như vậy chứ cha mẹ nào muốn con cái mình như vậy. ý thức tàn tật đến với cô thật khủng khiếp.

Mẹ Hương Duyên kể với mọi người rằng, khi cô lên bốn tuổi, xem một chương trình của chuyên mục Những bông hoa nhỏ nói về một cô bé có giọng hát rất hay, Hương Duyên xem một cách say mê, thậm chí còn múa theo cô bé nhỉnh hơn mình một chút trên vô tuyến rồi cất giọng hát ú ớ. Cô bé Hương Duyên ngạc nhiên lắng nghe những âm thanh phát ra từ cổ họng, nó khác hẳn âm thanh trong trẻo ngọt ngào của cô bé ca sĩ kia. Thử mãi, thử mãi, Hương Duyên không chịu, cô cào cấu cổ họng, bắt mình phải phát ra những âm thanh cao vun vút, nơi những con chim họa mi hót véo von, nơi những bông hoa hồng nở một màu đỏ rực cháy. Cho đến khi mẹ Hương Duyên đi lên gác, thấy con mình nằm lịm trên sàn nhà, cổ họng đỏ tấy lên những vết xước, nước mắt giàn dụa, bà cuống lên, bế Hương Duyên đi cấp cứu.

Không biết một người câm mà không điếc có phải vẫn còn một chút đặc ân của ông trời hay không? Hương Duyên luôn lắng nghe những âm thanh của cuộc sống. Đôi mắt to tròn như mải nhìn ngắm về một nơi xa xăm nào đó. Rồi khi nào hứng lên, Hương Duyên định nói, tiếng ú ớ phát ra. Cô im lặng. Đôi mắt cụp xuống như lỡ quên, mình không thể nói được. Những lúc đó, trông Hương Duyên buồn lắm.

ở nhà đến năm mười tuổi, ba mẹ cho Hương Duyên đi học ở trường câm điếc. Thời gian đó, cô được tiếp xúc với mọi người cùng hoàn cảnh, Hương Duyên cảm thấy cuộc sống của mình còn may mắn hơn rất nhiều. Những bức tranh vẽ bè bạn, cảnh vật, hoa và mÑ mang những nét trong sáng, hồn nhiên ra đời. Rồi những ngày tháng tươi đẹp ấy cũng qua đi. Đã đến lúc Duyên phải ra trường. Cô lại trải qua những năm tháng trống rỗng tẻ nhạt. Cô hay đóng chặt cửa, chỉ khi nào mẹ gọi, Hương Duyên mới mở cửa. Ba đi công tác xa đã được bảy tháng. Nhà chỉ có hai mẹ con. Không gian quạnh quẽ. Mẹ Hương Duyên đã cố hết sức để làm cho cô cảm thấy vui, nhưng bà đành thở dài bất lực khi thấy cô cứ mãi rơi vào tình trạng lạc lõng. Rủ đi đâu, Duyên cũng ra hiệu con bận đọc sách, mẹ đừng quấy rầy. Bút vẽ, toan màu, cô để bụi. Bà khóc, thầm mong cô có nhiều nghị lực hơn. Tối tối, bà vuốt ve mái tóc của Duyên. Mái tóc dài ngang vai, rất mượt và thẳng. Bà thủ thỉ, đọc lại cho cô cuốn sách Những tấm lòng cao cả mà thuở bé cô yêu thích. Nhưng hình như, Duyên không còn để ý đến những nhân vật trong truyện. Duyên chỉ vào cuốn Cánh buồm đỏ thắm rồi dựa đầu trên vai mẹ, đôi mắt cô mơ màng nghĩ về chàng hoàng tử nào đó. Chỉ một lúc, Duyên lấy cuốn sách trong tay mẹ, gập lại, không muốn mẹ đọc nữa. Mẹ bảo hai mẹ con ngủ với nhau, Duyên lắc đầu đưa tay sướt qua đầu mẹ rồi ngang ngực mình, ý nói, con không còn là đứa trẻ nữa đâu mẹ ạ, con lớn lắm, cao hơn cả mẹ rồi đấy. Cô cười, nụ cười thật tươi để mẹ yên tâm rồi ngoan ngoãn chui vào chăn đi ngủ.

Mẹ của Duyên không biết rằng, có những đêm, Duyên ngồi bên cửa sổ, gió thổi lồng lộng. Trong bóng tím mờ của chiếc đèn ngủ, Duyên đeo chiếc Headphone nghe bản giao hưởng số 5, khúc Định mệnh của Beethoven. Một bản nhạc mà có những người không hề thích nghe, nhất là trong đêm khuya. Bản nhạc ấy, với Duyên, như một ấn định về cuộc đời cô. Có phải khi thấy mình là một người có ích, cuộc sống đó mới là một cuộc sống phải không?

Bố Duyên về mang theo một chiếc modem nối mạng Internet. Thường, chiếc máy tính để phòng bố, Duyên ít khi sử dụng, cô chỉ ngồi vẽ linh tinh trên máy, chơi trò chơi và nghe nhạc. Giờ, máy được mang xuống phòng Duyên và chỉ trong hai ngày, cô đã hiểu được cách vào mạng và một số chức năng công dụng của Internet. Vuốt những ngón tay thon trên bàn phím, Hương Duyên ngỡ ngàng thích thú trước một chân trời mới lạ. Cô đọc báo điện tử, thậm chí có cả trang Web (diễn đàn điện tử) của học sinh trường mù. Cô lại chát với những người đang có mặt trong trang Web đó. Trong phòng có rất nhiều nickname: Skeptic (kẻ hoài nghi) và nhấn chuột vào nickname: Faith (niềm tin):

Skeptic: Chào bạn!

Faith: 2 u!

Skeptic: 2 u? Tôi không hiểu?

Faith: là chào bạn (hi, you!). Bạn hay hoài nghi à?

Skeptic: Sao bạn biết?

Faith: Nick của bạn nói lên điều đó!

Skeptic: Còn bạn? Niềm tin luôn rực cháy à?

Faith: Dĩ nhiên. Niềm tin của tôi luôn mạnh mẽ, nó giống như tôi vậy.

Skeptic: Bạn học lớp mấy? Rất ít người quan tâm đến trang Web này, bạn tìm thấy cái gì thú vị ở đấy?

Faith: Có phải u đang cố tỏ ra hoài nghi không? Tôi thích sự trong trẻo, thật thà đến hồn nhiên mà rất tinh tế, nhạy cảm của những người tham gia diễn đàn này. Tôi đã đi làm. Còn u?

Skeptic: Tôi học xong phổ thông và đang ở nhà.

Faith: Sao thế?

Skeptic: Sao là sao?

Faith: Thôi được. U có vẻ thực sự là người luôn hoài nghi. Hoài nghi là tốt, nhưng u cần biết, không nên hoài nghi quá mức. Cái gì cũng có mức độ thôi.

Faith: Sao u không thi đại học?

Skeptic:  Chẳng sao cả, đơn giản là tôi không thích. Thôi tạm biệt!

Không chờ cho Faith có phản ứng, Hương Duyên ngắt kết nối, thoát ra khỏi mạng. Cô không ngờ, thế giới ảo lại có những điều hấp dẫn hoàn toàn mới lạ đối với cô.

*       *

Những hôm sau, cũng vào giờ ấy, Duyên lên mạng và thấy nickname đó đã nhấp nháy. Faith chào cô và trách cô out (thoát) khỏi mạng bất ngờ. Cô xin lỗi và hỏi, tại sao Faith cũng hay vào Net muộn giống như cô? Faith gửi một khuôn mặt nhe răng ra cười và hỏi, u lại nghi ngờ à? Duyên nói không. Những giờ chat thật tuyệt. Duyên và Faith khá hợp nhau về những quan niệm khi đọc một số tác phẩm nổi tiếng. Anh thích họa sĩ Bacon, Duyên cũng vậy. Faith cho biết anh làm cho một công ty và làm thêm cho một nơi khác vào buổi tối. Faith hỏi cô có thích hát không, hãy cho anh số điện thoại, anh sẽ gửi cho cô một bản nhạc và yên tâm, anh chỉ nhân danh tình bạn mà thôi.

Hương Duyên chết lặng. Có cái gì bóp nghẹt con tim. Cô không nói gì và cuống quýt chào tạm biệt anh.

Những ngày sau đó, Duyên tìm cách trốn tránh, cô hoảng hốt nhìn cái điện thoại, không biết mong chờ hay sợ hãi. Cô ao ước, mình có thể nói alô một cách hoàn thiện với Faith và nhắm mắt nghe bản nhạc anh gửi tới rồi nghĩ tới sự kinh hoàng của Faith nếu như chỉ thấy tiếng ú ớ đáp lại. Duyên quên bẵng một điều, làm sao Faith có thể gọi vì cô chưa bao giờ đưa cho anh số điện thoại nhà mình.

Hai tuần sau, Duyên dũng cảm vào mạng và nhận được email của Faith kèm theo một bông hoa hồng đỏ và một bản nhạc:

"Chào kẻ hoài nghi!

Tại sao u luôn kết thúc bất ngờ thế nhỉ? Mấy ngày nay u đi đâu vậy? U có điều gì khó nói à? Net, là ảo, nhưng đôi khi có những tình bạn là thật. Hãy nói những gì u nghĩ với tôi, có thể tôi sẽ giúp được gì cho u? Chỉ nên hoài nghi một nửa thôi nhé. Hãy trang bị cho mình niềm tin, giống như tôi đây nè. Gửi tặng u bông hoa để chứng minh cuộc đời đẹp như một bông hoa và bản nhạc kia để u ngủ ngon hơn.

Bye!"

Bản nhạc Romance d'amoure vang lên, dịu dàng, tha thiết, mãnh liệt, khác với khúc Định mệnh trong bóng đêm. Duyên thầm cảm ơn và thấy yêu cuộc sống bởi mình vẫn còn đôi tai để nghe, đôi tay để làm, đôi chân để đi và con tim nguyên vẹn để cảm nhận. Cô nghe đi nghe lại. Trong phòng Duyên có treo một bức tranh do họa sĩ nào đó vẽ năm 1952. Bức tranh khá đơn giản. Có hai cô du kích nhỏ, ống quần xắn cao lộ hai bắp chân thon thả, eo con kiến và mái tóc dài buông ngang hông. Hai cô canh gác cạnh một cái chòi nhìn ra sông chảy lững lờ. Hôm nay, Duyên cũng nhìn hai cô thiếu nữ, cái nhìn như muốn sẻ chia bản nhạc êm dịu ấy...

Faith đã bằng lòng làm người bạn ảo của Duyên. Anh không đòi hỏi biết số nhà và điện thoại của Duyên nữa. Anh viết:

"Skeptic ơi! Tôi không muốn nghe nickname này của u nhiều đâu, hãy nói cho tôi biết tên thật đi. Chúng ta sẽ là người bạn sẻ chia mọi chuyện. Bây giờ, trên thế giới, người ta cũng có xu hướng tìm người bạn tinh thần như vậy, là share-heart (chia sẻ chân thành từ trái tim) đấy. Tôi tin rằng, có ngày nào đó, tự u sẽ cảm thấy muốn gặp tôi. Bất cứ lúc nào u muốn... Tôi tôn trọng quyết định của u / Faith."

Duyên vui lắm. Cô cảm nhận được sự chân thành bằng một linh cảm đặc biệt của người nhạy cảm. Mẹ Duyên như lạ trước vẻ đẹp bất ngờ do sự vui tươi của Duyên đem lại. Bà âu yếm, ủng hộ những chuyến đi sáng tác xa gần của Duyên. Cứ hoạt động, không còn tinh thần trì độn nặng nề nữa, là bà vui sướng. Chẳng phải niềm vui của những bà mẹ chỉ ở những người con đó sao? Hạnh phúc là có một người để yêu, một công việc để làm và có một lý tưởng để theo. Hãy làm việc hết sức mình, Hương Duyên thầm nhủ. Cô sẽ làm, để đánh tan đi những nỗi đau trong con người yếu đuối. Thực tế, mình câm. Câm thì không có quyền à? Có ai ngăn cấm mình đâu? Rồi ai cũng biết. Kệ họ chứ. Tại sao mình phải từ chối cái sự thật ấy? Sự thật bao giờ chẳng có mùi đắng. Nó làm cho mình đau. Nhưng mình vẫn phải sống mà không trốn được. Vậy thì hãy sống cùng sự thật ấy nhé. Bất ngờ thay, khi nghĩ đến đó mà nước mắt Duyên không chảy như những lần trước. Cô đã trưởng thành rồi sao?

Faith hướng dẫn cho cô sử dụng đồ họa trên vi tính khi biết tài vẽ của cô. Anh còn nói: sẽ không có bất cứ cái gì cho một con người không biết ước mơ và không kiên nhẫn thực hiện ước mơ đó. Sự nản lòng chỉ là bước cản nhỏ trên đường đi mà thôi. Hãy có một ý chí vững mạnh.

Đêm nay trong giấc mơ, Duyên thấy mình mặc một chiếc váy suông màu trắng. Cô đang  hát. Bài hát cất lên từ tình yêu cuộc sống thật say mê và chan chứa niềm tin. Có ai đó phía dưới kia đang chờ cô, rồi tất cả bùng lên, hừng hực như một ngọn lửa mạnh mẽ không bao giờ tắt. Duyên mỉm cười, miệng lắp bắp Alô trong mơ. Những ánh sao nhấp nhánh ngoài trời.

Đêm trôi nhanh./.

Nhỡ đò

Cứ mỗi lần đến với tôi là em lại khóc. Những giọt nước mắt long lanh trên mắt em làm tan nát cả lòng tôi. Thương em ư? Trách em ư? Giận em ư? Có cả ba thứ tình cảm đó. Chỉ một quyết định vội vàng mà em phải trả giá cho hơn mười năm trời toàn bằng nước mắt. Chỉ một phút yếu đuối mềm lòng mà em đã biến cuộc sống của em thành địa ngục. Em như con ruồi nhỡ mắc vào vòng tơ nhện, càng giãy giụa lại càng tuyệt vọng mà thôi. Em hỏi tôi: "Trời có mắt không?". Tôi bảo: "Cái đó cũng tùy ở từng người", “nếu trời có mắt sao lại đày đọa em đến mức này?". Tôi bảo: "Những sai lầm của con người, cả những dục vọng đầy đọa con người đấy chứ, có phải trời đâu!" Hơn chục năm, từng ngày từng đêm, em phải đối mặt với thằng chồng cả ghen và dữ đòn, ông bố chồng tham lam, già thích chơi trống bỏi, bà mẹ chồng cay nghiệt, những cô em chồng ghen ăn tức ở... Cái cộng đồng quái ác ấy bao vây em như một thiên la địa võng, thế mà em vẫn sống được, chịu em thật. Chỗ dựa duy nhất của em là đứa con gái mới lên tám tuổi. Nó chỉ bảo vệ được em, mỗi khi em bị đòn hay bị chửi mắng, sỉ nhục bằng cách ôm lấy em mà khóc. Em bảo: "Em thoát đi đâu bây giờ? Con em còn bé quá. Em không nỡ để nó lớn lên thiếu bố hoặc thiếu mẹ!". Tôi tức mình bảo em: "Thì cứ vì con em đi. Cứ sống, cứ chịu đựng như thế khác nào em đày đọa con em. Đời người ngắn lắm!". Em kể, vừa rồi em tích góp được tiền dạy thêm cộng với hai chỉ vàng bố mẹ cho hồi em đi lấy chồng mua được cái ti - vi Sam-sung màu. Hai mẹ con xem được đúng hai đêm. Ngày thứ ba, khi đi dạy học về, em thấy con gái mếu máo: "Mẹ ơi! Ông lấy mất ti-vi rồi! Ông bảo ông đòi nợ công ông nuôi bố!". Em chết lặng người vì cái khoản nợ trớ trêu ấy. Em biết thế nào là mất của. Đòi lại làm sao được. Em kìm, cố không để nước mắt rơi trước mặt con gái. Em an ủi con: "Thôi ông già để ông xem. Mẹ con mình lại đến nhà cô Thanh xem nhờ. Con lại được đi chơi với bạn Sơn. Nín đi, con". Em động viên con, nhưng cũng là động viên mình.

Còn chồng em, trước đây là nhân viên kế toán của Phòng thương binh - lao động và xã hội, do thông đồng với trưởng phòng ăn chặn tiền tuất của các gia đình liệt sĩ, anh ta phải đi tù sáu tháng. Cay cú với đời, anh ta trút cả hằn thù lên đầu em. Có lần, em thay quần áo chuẩn bị đến trường, thì không biết hắn uống rượu ở đâu về. Hắn lừ lừ nhìn em: "ừ, cô đẹp, cô đẹp thật! Đáng mặt vợ thằng này lắm". Vừa  nói, hắn vừa xông đến vật em ra giường. Em giãy giụa: "Anh bỏ tôi ra! Tôi còn phải đi dạy học!". “Này, mày là vợ tao, tao muốn làm gì, lúc nào là quyền của tao, nghe không? Hay mày để dành cho thằng nào? Tao thì chém làm trăm mảnh!". Nó hung hãn tát em, xé quần áo em. Em đến lớp muộn ba mươi phút, với một vết tím trên mặt. Em phải nói dối là ngã xe. Hiệu trưởng chắc đã đoán được. Ông cảm thông và bảo em vào lớp.

Tôi biết em tin tôi, nên những chuyện đó em chẳng giấu tôi. Nghe em mà lòng tôi sôi lên nỗi căm giận. Tôi to tiếng với em: "Thế em còn bám lấy cái địa ngục ấy làm gì”. Nói xong tôi mới thấy giật mình. Mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh, sao tôi lại can thiệp sâu vào chuyện nhà em. Tôi là gì với em? Chẳng là gì cả. Đến bây giờ tôi là người ngoài cuộc. Còn chăng là một chút tình thầy trò sót lại mà thôi. Ngày xưa thì cũng có đấy. Một mối tình dở dang, không đầu không cuối! Mà chỉ tại tôi thôi.

Ngày ấy, tôi là giáo viên dạy văn ở Trường cao đẳng Sư phạm, còn em là giáo sinh khoa văn. Tôi dạy và chủ nhiệm lớp em. Thời ấy, em là một cô gái đẹp, đẹp đến nao lòng, làm ngơ ngẩn những người đàn ông mới chỉ thoáng gặp em thôi. Tôi là chàng trai ra trường mới được một năm, chưa vợ, tôi có quyền được yêu. Nhưng tôi sợ, tôi mặc cảm trước bao nhiêu chàng trai giàu có. Tôi nghèo, tôi chẳng hào hoa. Tôi làm sao xứng với em được. Nhưng tôi còn ngại một ranh giới vô hình: Quan hệ thầy trò. Hồi ấy nhà trường đã xuống lệnh: cấm giáo viên yêu học trò. Ai vi phạm sẽ cắt lao động tiên tiến, đề nghị Sở chuyển lên công tác miền núi. Đến bây giờ nghĩ lại sao hồi ấy cái ranh giới cỏn con ấy mà mình không dám vượt qua. Hèn quá! Giữa tôi và em có một niềm say mê giống nhau. Tôi thích thơ và chịu khó làm thơ. Em cũng vậy. Nhưng em hơn tôi bởi cái giọng đọc thơ, ngâm thơ đầy truyền cảm. Nhưng như thế cũng chẳng có gì bảo là tình yêu được. Tôi và em có nhiều kỷ niệm khác nữa. Có lần tôi dẫn cả đoàn giáo sinh trong đó có em đi thực tập ở một trường cấp hai. Đó là cuối năm thứ ba của em. Một lần tôi đến thăm phòng em ở. Có mình em ở nhà. Em đưa cho tôi một mảnh giấy, em bảo: "Em có bài thơ mới viết. Thầy về nhà đọc hộ em!". Em nói mà mắt long lanh khác lắm! Tôi cầm mảnh giấy ấy. Vừa mới bưng chén nước em mời thì đèn điện trong phòng vụt tắt. Chỉ có em và tôi trong bóng tối. Lúc ấy tự nhiên lòng rung cảm đột xuất của tôi nổi lên. Tôi liền cầm tay em. Ô! Em không giật tay ra, mà cứ để yên. Hình như em thở gấp gáp lắm. Tiếng thở của em làm tôi sợ. Tôi sợ có ai bắt được. Để em lại một mình, trong bóng tối, tôi bỏ của chạy lấy người. Tôi về đến phòng ở của mình thì có điện. Giở mảnh giấy em đưa chẳng có bài thơ nào cả. Chỉ có vẻn vẹn mấy dòng "Hạnh phúc là gì hở thầy? Em muốn đi tìm một sự đồng điệu về tâm hồn. Tìm mà chưa gặp được. Đến bây giờ gặp rồi, em lại thấy đơn phương!". Mãi mấy hôm sau tôi mới dám gặp em đưa cho em mảnh giấy: "Em hỏi hạnh phúc là gì ư? Em đã học Nam Cao khi ông nói nó là cái chăn hẹp rồi sao? Đó là thứ của quý hiếm mà kẻ có người không. Riêng tôi, tôi không có được. Tôi chỉ là anh giáo viên nghèo, không còn cha mẹ, không của cải, không địa vị. Tất cả đều là không. Tôi chẳng có hạnh phúc để chia sẻ cho ai. Tôi cũng chẳng dám lôi kéo ai vào cuộc đời mình để họ phải gánh chịu nỗi bất hạnh của mình!".

Sau đó tôi gặp em. Nhìn mắt em, tôi biết em buồn. Nhưng biết làm sao được. Hương ơi!

Tôi còn một kỷ niệm nữa với em. Lần đi thực tập ấy, chúng tôi kéo nhau vào rừng lấy củi. Không may khi xếp củi lên xe đạp, cái đầu sắt dây chun bật vào mắt làm vỡ tan một bên mắt kính cận của tôi. Tưởng tôi bị đập vào mắt. Hương đã ôm lấy tôi mà khóc. Những giọt nước mắt ấm nóng của em rơi trên vai áo tôi. Cho đến mãi tận bây giờ, tôi vẫn như thấy cái ấm nóng của những giọt nước mắt ấy. Em vừa khóc vừa bảo: "Thầy ơi! Sao thầy khổ thế! Em có thể chia sẻ với thầy được không?". Tôi buồn bã nhìn em: "Đừng! Đừng! Hương! Đời em phải sung sướng hạnh phúc!".

Ngày tiễn Hương ra trường, em đã khóc nhiều. Em ngồi lặng trong phòng tôi, mắt em đầy sự trách móc. Biết làm sao được. Tôi cũng yêu em đến cháy lòng. Nhưng tôi sợ, sợ em khổ khi gắn bó với tôi, sợ tai tiếng vì tôi dám bước qua cái ranh giới thầy, trò...

Em đi rồi, tôi lặng lẽ ngồi ghi vào nhật ký: "Cầu mong em hạnh phúc. Xin em hãy coi anh như không tồn tại trên cõi đời này khi em bước những bước đầu tiên trên con đường giàu sang và danh vọng, khi em lên xe xuống ngựa, kẻ đón người đưa. Còn khi nào em cô đơn và đau khổ thì anh lại đến bên em, an ủi và chia sẻ cùng em".

Khoảng hai tháng sau khi ra trường, tôi nhận được một phong bì. Tưởng thư em nào ngờ, chỉ vẻn vẹn một thiếp mời dự đám cưới của em. Sao em vội lấy chồng thế? Sao em chẳng viết cho tôi lấy một dòng? Có thể em giận tôi. Thôi thì đành chúc em hạnh phúc.

Còn tôi mấy năm sau, tôi cũng làm cái nghĩa vụ của tạo hóa là lấy vợ. Nhưng sao cái gia đình tôi cứ trục trà trục trặc hoài. Sao đời tôi cứ lận đận thế! Vợ tôi cũng chán chường vì lấy phải một anh chàng đụt như tôi. Cô ấy bảo thẳng vào mặt tôi sau mấy ngày chung sống: "Cái tôi cần thì anh không có, cái anh có thì tôi không cần!". Tôi thừa biết cô ấy cần cái gì rồi. Còn cái tôi có là những bài thơ, thì có lẽ ngoài tôi ra chẳng ai cần đến nó. Buồn thay! Tôi cũng không muốn biến cuộc sống của cô ấy thành địa ngục. Tôi chủ động trao đổi với cô ấy chia tay nhau. Tôi giao cho cô ấy hết. Vài gian nhà và những thứ vợ chồng tôi sắm được. Tôi lại trở về với gian nhà tập thể, với những cuốn sách và những bài thơ của tôi.

Bẵng đi khoảng mấy tháng, tôi không thấy em đến. Tôi đoán có thể em đã cải thiện mối quan hệ với chồng rồi chăng? Gần nửa năm sau, tôi nhận được thư em. Em kể:

Sau lần đến gặp anh tình hình của em càng bi đát hơn. Chồng em bỏ nhà ra đi làm thợ mộc mãi ở Tây Bắc. Bố anh ta khuyến khích: "ừ đi đi! Làm thằng đàn ông mà biết một con đàn bà là hèn". Anh ta dặn bố: "Tôi giao nó cho ông, ở nhà thấy nó léng phéng với thằng nào, ông cứ giết nó cho tôi!". Nghe lời khuyến khích của bố, hình như anh ta đã có thêm những người đàn bà ở Tây Bắc rồi.

Mẹ con em ở hai gian nhà nhỏ gia đình chồng cho từ khi mới lấy nhau. Từ ngày anh ấy ra đi, ông bố chồng quấy nhiễu em quá thể... Nghĩa là không sống nổi ở đấy, em đã làm đơn thôi việc và đưa bé Thu sang Hải Dương nhờ bà dì ruột em ở đấy. Bây giờ thì đời sống mẹ con em đã khá hơn nhiều. Em làm đại lý cho nhà máy xi măng. Việc buôn bán làm ăn có nhiều thuận lợi. Em viết tiếp: Em đã ly dị xong. Hiện em đang rất cần một người đàn ông đến với em bằng tình yêu chân thành. Chỉ có anh mới đưa đến cho em tình yêu để em được yên ổn đỡ bị quấy rầy vì các loại "sếp" và các loại "thượng đế". Hãy mau xuống với em, anh nhé! Em cần anh, cần lắm đấy. Hạnh phúc của em tuy có muộn mằn nhưng được yêu và được sống với người mình yêu là em mãn nguyện lắm rồi".

Nhận được thư em mà lòng tôi cứ bồi hồi, mất ngủ mấy đêm liền. Cả em và tôi đều là những người tự do, không bị ràng buộc. Tại sao đã yêu nhau, yêu đến cháy lòng mà lại không đến với nhau nhỉ.

Trưa thứ bảy, dạy học xong, tôi quyết định đạp xe đến với em. Tôi khát khao được gặp em quá rồi. Bao nhiêu ý tưởng và dự định cả đêm qua mất ngủ tôi nghĩ ra, phen này phải cùng em thực hiện. Cuộc đời tôi và cuộc đời em rồi đây phải khác, phải tốt đẹp và hạnh phúc hơn. Lời giải của câu đố hạnh phúc chúng tôi đã tìm ra chăng? Có thể. Nó nằm ngay trong đời tôi và đời em từ hôm nay và mãi mãi về sau. Liệu em và tôi có tìm được tiếng nói chung hay không. Có thể! Bởi cả một quãng dài hơn mười năm đau khổ đã dạy tôi và dạy em quá nhiều.

Vừa đi, vừa suy nghĩ, tôi đã đến bến đò. Dòng sông Đuống mùa này nước đỏ ngầu, cuồn cuộn. Chỉ cần vượt qua sông này là không còn cái gì có thể ngăn trở tôi đến với em nữa. Nhưng kia! Con đò đã đưa khách đến giữa dòng sông. Con đò chậm chạp tiến lên từng tí một, giữa những xoáy nước. Chờ thì lâu lắm. Phải mất hàng giờ đồng hồ. Mặt trời đang ngả về Tây. Sang chiều rồi. Tôi lẳng xe đạp xuống mặt đê và ngồi phệt xuống bãi cỏ. Thôi, hãy nghĩ về em cho đỡ sốt ruột vậy. Một ý nghĩ theo chiều nước lại chợt nảy trong tôi. Em cần tình yêu hay cần sự yên ổn? Nếu cần sự yên ổn thì tôi đâu có quyền và uy, hai thứ bảo bối để bảo vệ cuộc sống cho em! Nếu em cần tình yêu thì tình yêu lẻ loi và muộn mằn của tôi có đủ sưởi ấm cho lòng em hay không? Hay rồi để một mai, em chán chường thất vọng, còn tôi lại âm thầm đau khổ.

Em là người đã biết vượt lên trên mọi bất hạnh để làm lại cuộc đời. Riêng điều đó thôi, em đã có bản lĩnh hơn tôi nhiều. Còn tôi, tôi chỉ là một kẻ siêu hình. Những quan niệm cũ, những cách sống cũ trở thành cái cố hữu trong tôi. Tôi ngại và sợ thay đổi. Hình như tôi thiếu sự dũng cảm. Tôi tin ở tình yêu của em, nhưng tôi vẫn lo sợ. Khi yêu, người ta chỉ nhìn thấy cái đẹp của nhau. Khi chung sống với nhau rồi, cái thật, cái xấu của  một người mới bộc lộ. Đến với em, có nghĩa là tôi sẽ chung sống với em dưới một mái nhà, nằm chung với em trên một chiếc giường. Tôi sợ giữa em và tôi "đồng sàng dị mộng". Em tỉnh táo lo toan những điều rất thực tế. Tôi lại cứ ngơ ngác như kẻ mơ ngủ. Sự khác biệt đó làm tôi sợ. Tôi sẽ làm gì để cùng em vun đắp cuộc sống gia đình, hay lại trở thành kẻ ăn bám, để gánh nặng lên vai em. Tôi chẳng có gì, nhưng lòng lại thừa tự trọng với tự ái. Đến lúc đó liệu em có tình yêu đối với tôi nữa hay không?

Tôi cứ nằm dài trên bãi cỏ chân đê. Không gian mênh mông của trời, của nước làm cho lòng tôi tỉnh táo hơn. Những câu hỏi, những tình huống về tình, về lý cứ dồn dập đến với tôi. Đến hay không đến với em? Câu trả lời sẽ quyết định cả phần đời còn lại của tôi và em nữa. Hay là... cứ để ngăn cách giữa hai ta bằng dòng sông cuộn chảy kia, cứ để sống mãi trong tôi và em những hoài niệm tốt đẹp về nhau? Như thế có tốt hơn cho em và tôi?

Một chuyến đò sang sông... Hai chuyến đò sang sông. Người lái đò tưởng tôi là khách vãng cảnh sông nước nên cũng chẳng gọi. Trời đã chiều. Nắng đã nhạt. Dòng sông đã chuyển sang màu tím. Chuyến đò cuối cùng đã rời bến sang ngang. Tôi nhổm dậy, định cất tiếng gọi... Nhưng rồi lại không cất nên lời...

(Tạp chí Nhà văn )

Đồng tiền trong tay mỗi người

Khán vừa mở cửa thì lập tức hàng năm bảy người vội chen theo để giành lấy chỗ đứng tốt nhất ngay trước chiếc bàn mà Khán sẽ ngồi vào. Biết rất nhiều ánh mắt cầu cạnh đang nhìn mình, Khán khủng khỉnh, chậm chạp mở hết các cửa sổ, rồi cầm chổi lông gà quét đi quét lại mặt bàn, rồi lại nhẩn nha ấn từng phím điều khiển tốc độ của chiếc quạt trần để chọn mức gió thích ý nhất, xong mới khệnh khạng ngồi vào bàn làm việc. Ai vội, mặc. Một ngày có đến tám tiếng đồng hồ, maratông chứ có phải chạy một trăm mét đâu mà phải vội !

Khán đan hai bàn tay vào nhau, mi trên từ từ hạ xuống rồi mở lên, tạo ra một cái nháy mắt trễ nãi như ngầm bảo cho mọi người biết rằng họ đang làm Khán khó chịu. Rồi chờ cho mọi người hơi dãn ra, Khán mới ề à qua làn môi nhênh nhếch:

- Hôm nay trời nóng đấy. Xin mọi người vui lòng để hết sổ lên bàn rồi ra ghế đá ngồi chờ. Tôi sẽ gọi lần lượt từng người theo thứ tự.

Khán hơi ngả người trên ghế, thích thú nhìn những cái dáng líu ríu kéo nhau ra cửa. Đăng nói đúng. Đã tốn tiền để được ngồi vào cái ghế này thì phải biết treo cao chữ “khó” để kiếm tiền, chứ để khách hàng cầu được ước thấy thì có mà ăn cám!

Tốt nghiệp đại học, vừa đúng lúc phòng giao dịch tuyển nhân sự, Khán hồ hởi nộp hồ sơ và tin rằng mình sẽ được tuyển dụng. Ở vùng sơn cước này, có đốt đuốc ban ngày cũng chẳng tìm đâu ra người như Khán: tốt nghiệp đại học loại giỏi, biết hai ngoại ngữ, giỏi vi tính, lại có khả năng giao tiếp tốt. Khán luôn cho rằng mình là người mà tất cả mọi cơ quan đều cần. Tự tin thế, nên Khán hoàn toàn bất ngờ về thái độ dửng dưng của ông giám đốc khi tiếp nhận hồ sơ. Sau khi xem xét tỉ mỉ các thứ giấy tờ mà Khán đã phải trải qua hơn mười lăm năm đèn sách mới có được, ông giám đốc hạ mục kỉnh trễ xuống mũi, nhướng mắt nhìn Khán:

- Ư… ờm, đủ cả đấy, nhưng phải chờ thôi. Tỉnh cho tuyển bốn người, hôm qua đến giờ đã nhận được bảy cái như vầy- Ông vỗ vỗ bì hồ sơ, cười nhạt -  Còn ba ngày nữa mới hết hạn nhận hồ sơ. Chọn ai, bỏ ai là do tỉnh quyết định. Chà, cũng gay đa!

Một thoáng bất bình, nhưng Khán cũng kịp hiểu ra rằng, ngoài cái chức năng gọi là tham mưu ra thì ông ta có nào quyền hành gì trong việc tuyển dụng này đâu! Tuyển ai, loại ai là do tỉnh. Tỉnh tuyển, huyện dùng; dùng không được thì huyện đổ do tỉnh tuyển nhầm người; tỉnh đổ do cơ chế nó thế, chỉ biết người được tuyển qua mớ giấy tờ phô tô công chứng chứ có thấy mặt mũi, có tiếp xúc, có tìm hiểu được gì đâu mà biết! Có vẻ như những người soạn ra các quy định trong nền hành chính đã tính toán trước, nên đã tìm cách “tập thể hoá” mọi sai sót có thể có, để ai cũng có thể “chịu hoàn toàn trách nhiệm” về lĩnh vực công tác của mình một cách vui vẻ và tự giác.

Buồn và thất vọng, Khán rủ Đăng ra quán cóc để tìm sự chia sẻ. Đăng cười tủm tỉm:

- Mày phải cố lên. Vào được chỗ đó mới kinh tế!

Cố? Hừm, cố cái con khỉ. Cái gì cố được thì Khán đã cố rồi. Nhà nghèo, Khán đã cố nên mới được ăn học đầy đủ; đã cố nên mới có bằng cấp nọ, chứng chỉ kia. Đăng cười vào những cái cố ấy của Khán và phán lạnh tanh:

- Tiền. Phải cố bằng tiền, mày hiểu không? Theo chỗ tao được biết thì phòng giao dịch cần tuyển bốn người, nhưng thực ra chỉ có một; vì ba suất kia, một dành cho cháu gọi cựu bí thư huyện ủy bằng cậu ruột, một dành cho con thủ trưởng cũ của chính ông giám đốc, và một dành cho gã cháu vợ vừa mới ra tù tháng trước của một vị “chóp bu”. Còn một suất, tính sơ sơ đã có bốn kẻ đua nhau, vậy thì cơ hội của mày là mấy phần trăm? Mày nghe tao, phải ra tiền, ….

Hừ, tưởng gì chứ tiền là vật ngoại thân, không có thì lấy gì mà cố? Thấy Khán có vẻ không mặn mà lắm với kế sách của mình, Đăng trấn an:

- Mày đừng lo, tao biết một chỗ chạy không xong việc không lấy tiền. Còn như mày không có tiền thì tao cho mượn. Hy sinh vài tháng lương đầu cho yên việc rồi sau đó cứ ngồi rung đùi mà thu lại, chả thiệt đi đâu mà trù trừ!

Khán im lặng, và trong quan hệ giữa hai đứa xưa nay thì sự im lặng ấy xem như là đã phó thác và mặc nhiên chấp nhận cho Đăng muốn làm gì thì làm. Đăng học hành lở dở nhưng việc đời thì hết sức khôn khéo và quyết đoán. Xưa nay, hễ thấy khó khăn khi phải quyết định việc gì thì Khán lại đẩy nó cho Đăng và hoàn toàn yên tâm tin tưởng. Và lần này cũng vậy, Khán được tiếp nhận mà không cần phải chạy vạy đâu cả. Tất cả đã có Đăng...

Thấy Khán đi làm cả tuần rồi mà về nhà vẫn hút thuốc lá rẻ tiền, Đăng bảo:

- Mày học ở trường thì giỏi, nhưng học ở đời thì cù lần thấy ghét. Mày biết, hồi tao còn làm ở xã ấy hả, chỉ là thằng giữ con dấu thôi  mà thuốc người ta mời  hút phù mỏ cũng hổng hết. Mày biết tại sao không? Bất cứ ai có việc cần lên xã cũng thủ sẵn một gói thuốc để xã giao. Cộp dấu là công đoạn cuối rồi, nên gói thuốc cũng hết nhiệm vụ. Thế là khi được mời, tao chỉ kéo điếu thuốc ra nửa chừng rồi giả đò như vội, bỏ luôn đó để đi lấy dấu ra đóng. Xong việc, tao lại vờ lúi húi làm việc khác. Thế là, thay vì được một điếu thì tao được gần một gói, lùa vào hộc bàn để dành hút một cách điều độ mà tư cách vẫn “sạch”, vẫn “nghiêm” như thường!

Đăng như có cả một tủ cẩm nang dạy cách kiếm tiền, có điều, xem ra dù có đọc từ tên tác giả của cuốn đầu tiên cho tới giá bìa của cuốn cuối cùng thì Khán cũng chẳng học được gì. Những điều học được trên ghế nhà trường tốt đẹp quá, cao quý quá khiến Khán không thể nào thò đũa vào những món “nộm” có trộn cả nhân cách của mình trong đó. Lần đầu tiên được một bà cụ mời cơm khi đi thẩm định dự án, Khán đã nghe như món nợ nhân nghĩa trĩu nặng trên vai mình.

Mà nghĩ, đời cũng lạ thiệt. Trong khi Khán đang cố gắng làm một công chức tốt, đang cố gắng phụng sự cho mọi người thì rất nhiều trong số những người đang được phụng sự ấy lại tìm cách tha hoá Khán. Chính cái tính ích kỷ, hay tranh giành của mọi người đã làm Khán thay đổi. Họ xun xoe tâng bốc, trao cho Khán cái quyền được ban ơn, rồi lại xúm xít tranh nhau cái ơn ấy. Người thì mời điếu thuốc, kẻ lại bâng quơ như hứa hẹn: “Chà, trời lạnh thế này, xong việc mình ra quán làm một xị thì ấm phải biết!”. Ở đời, đến ngón tay mà mút mãi còn nghiện, nên cứ bữa nào không được xun xoe xinh gôm, thuốc lá là Khán lại thấy như mình bị xem thường, đâm ra cau cau có có, việc cứ nhủng nhẳng hoài chẳng xong.

Hai cánh cửa phòng làm việc khép hờ, đủ để ngăn sự dòm dỏ của những người bên ngoài, khiến cho gã đàn ông cuối cùng còn nấn ná ở lại cảm thấy tự tin hơn. Gã cười hềnh hệch, kéo ghế ngồi đối diện với Khán nhưng ánh mắt lại lia nhanh ra cửa rồi lẹ tay móc một chiếc bì thư nhàu nhĩ trong túi quần ra dúi xuống dưới tập hồ sơ trước mặt Khán. Xong, gã nháy mắt cười với Khán như thể vừa kết thúc nghĩa vụ trong một giao dịch ngầm mà không cần nói ra thì cả hai bên đều hiểu. Đây không phải là lần đầu Khán được dúi phong bì, nhưng đây là lần đầu Khán ngồi im, cố làm ra vẻ khinh bạc để làm chỗ ẩn nấp cho cả lòng tham lẫn sự xấu hổ. Khán đang rất cần tiền.

Đi làm đã gần ba tháng rồi mà cuộc sống của Khán cũng chẳng thay đổi gì mấy. Nhận lương ra, véo lại vài tờ để nuôi mình, còn thì đưa hết cho Đăng để trả dần số tiền chạy chọt việc làm. Đưa thì nhận, chứ Đăng cũng không nhắc, và cũng chẳng đếm bao giờ. Khán nhẩm tính, phải tùng tiệm thế này chín tháng nữa mới “hoà vốn”. Thế mà đùng một cái ...

Đăng bỏ việc ở xã, theo mấy tay chạy mánh vốn vẫn hay la cà ở quán cá phê gần nhà để học cách kiếm tiền. Đăng buôn gỗ, buôn mây, buôn chim, buôn thú,... toàn những thứ hàng cấm, lãi cao nhưng, như một nghịch lý, lại hết sức an toàn. Mỗi tháng đôi lần, Đăng đến một số quán xá, lật sổ thanh toán những bữa tiệc mà mình không dự; sục sạo đi tìm chim hoa cá cảnh và để quên đâu đó vài cái phong bì... Thỉnh thoảng, Đăng cũng bị bắt, bị phạt, nhưng cái nghĩa vụ làm ra số liệu cho mấy tờ báo cáo thành tích là phải thế. Việc làm ăn đang hanh thông thì Đăng bị bắt, thật sự bị bắt, mất đứt một xe tải chất đầy thú rừng. Đăng chạy tới chạy lui, lo lót chỗ này, nài nỉ chỗ kia, phờ phạc như thú thọt gặp cháy rừng mà xem ra vẫn khó bề an ổn.

Chiếc xe máy mới coóng được Đăng đem gá tiệm vàng. Đăng đang rất cần tiền, nên dù Đăng không nhắc thì Khán cũng không thể dây dưa món nợ của mình. Ác nỗi, thời buổi cơm cao gạo kém, bà con thân thích toàn sống bằng hạt gạo nảy lên từ giọt mồ hôi, nên chạy đã hết cửa rồi mà Khán chỉ mượn được tròm trèm số tiền còn nợ của mình. Ai đưa tiền cũng gãi đầu nại khó, nhắc trả sớm để còn có việc.

Nghĩ nát óc, Khán cũng chẳng tìm ra cách gì để thoát được sự vây lấn của nợ nần. Đêm nằm, Khán ngầm đánh giá hoàn cảnh của từng người để tính xem nếu có tiền thì trả cho ai trước. Việc tưởng chừng cỏn con ấy thôi mà cũng khó nghĩ, vì người dễ dãi thì lại quá nghèo, còn người không quá nghèo thì lại hay so đo kèn cựa. Nợ thì trông nhưng trả thì tranh, không khéo họ mạc lại mất lòng nhau. Tính toán, sắp xếp chán rồi Khán lại thở dài ngao ngán. Cái đáng lo nhất là tiền. Không có tiền thì tính việc trả ai trước ai sau phỏng có ích gì!

Khề khà trong hơi rượu, có lần Đăng đã oang oang ngay tại nhà Khán về cái lợi thế kiếm tiền mà Khán đang có nhưng chưa biết tận dụng. Khán chỉ cười cười, không hưởng ứng. Cao hơn cả nỗi sợ sẩy chân mất việc, Khán sợ chính nỗi ray rức bất an của mình mỗi khi làm việc gì ám muội. Tuy nhiên, Khán không cãi, vì không có khả năng tranh luận mà cứ tranh luận là vô hình trung bắc thang cho sai lầm leo lên. Với Khán, sống bằng lương chay dẫu có chật vật thật, nhưng miễn được thanh thản là quý rồi.

Khán áy náy liếc mắt nhìn lướt qua chồng hồ sơ có chặn cái phong bì, rồi lại lén nhìn người đàn ông trước mặt. Khác với mọi người, gã có vẻ tự tin đến mức cao ngạo, ngồi chễm chệ rung đùi móc thuốc ra hút rồi đút luôn vào túi mà không hề có ý định mời Khán, như thể một phong bì là quá đủ rồi nên nếu thêm một điếu thuốc là hớ vậy. Thái độ của gã khiến Khán thấy mình chẳng khác gì mớ rau chợ muộn, tủi thân trong cái thế biết họ cần mà vẫn phải mềm môi cầu cạnh. Cách đây ba hôm, sau khi thẩm định, Khán đã từ chối cho vay vì dự án của gã không hội đủ các điều kiện cần thiết. Đành là cũng có khi để được sống và làm việc theo pháp luật thì cũng phải mất tiền để vượt qua sự trì trệ, nhưng với cái vị thế cỏn con của Khán mà không muốn làm sai thì đừng mong đồng tiền lạc đến túi mình. Mà nghĩ cho cùng, để được làm việc, Khán cũng phải mất tiền; vậy thì hà tất phải giữ sự trong sạch trong khi nợ nần đang thúc bách sau lưng. Mà, chuyện cũng đâu có gì lớn, sơ suất hay chưa quen việc thì chẳng thế hay sao?

- Thôi, được rồi. Anh ra ngoài chờ một lát – cuối cùng Khán nói.

- Chắc chắn là được chứ?

Khán gật mà không dám ngẩng đầu lên. Gã khẽ nhếch mép cười, đứng dậy, dùng chân đá rộng cánh cửa rồi bước ra ngoài. Chờ cho cái bóng đổ dài trên nền xi măng của gã vừa khuất, Khán hấp tấp rút vội cái phong bì rồi thẫn thờ nhìn tờ mười ngàn lem luốc dầu mỡ nằm ép mình giữa hai mặt giấy.

Chỉ là đồng bạc mười ngàn nhưng Khán cứ day dứt suốt cả một buổi sáng. Cả day dứt vì tiền lẫn đã là tiền mà chỉ có mười ngàn lại có thể xô Khán té nhào vào vũng đục. Sự bẽ bàng khắc lên mặt Khán đầy nếp nhăn và người thì cứ lừ nhừ như say sóng.

Khán vừa đóng cửa sổ chuẩn bị về thì một bà cụ lập cập bước vào. Khán nhìn bà cụ qua khoé mắt mệt mỏi như đang nhìn một kẻ tội nợ. Chiếc nón lá cũ mèm kẹp nách, bên trong là lỉnh kỉnh khăn choàng, đãy trầu và  cả mấy món đồ chơi con nít. Bà cụ hấp tấp đặt cuốn sổ lên bàn, sơ ý để rơi nón làm tất cả đổ tung ra nềân nhà. Nhìn bà cụ đang phung phí thời giờ vào sự cập rập của mình, Khán hắng giọng:

- Hết giờ rồi. Mời bác đầu giờ chiều quay lại, nhá! – Khán nói lớn, để rủi bà cụ có nghễnh ngãng thì cũng không phải nói lại lần hai.

Gương mặt bà cụ nghệch ra lộ rõ vẻ tiếc nuối, nhưng gần như ngay lập tức, một nụ cười xun xoe đã đẩy những tia hy vọng thoáng gợn trên những vồng da nhăn nheo:

- Con thông cảm. Thương giùm cảnh mẹ, tuổi cao nhà xa...

Khán hất hàm kéo tia nhìn của bà cụ hướng lên chiếc đồng hồ treo tường lúc này đã chỉ mười một giờ hai mươi lăm phút, rồi lại cúi xuống sắp xếp lại bàn làm việc.

- Mẹ cũng biết là trưa...

- Cám ơn bác đã hiểu!- Khán nói như giễu cợt.

- ... Nhưng nhà mẹ xa lắm. Mẹ sợ chiều về không kịp – Bà cụ cố vật nài.

Khán đã thấy bực bội, nhưng còn biết tôn kính những nếp nhăn xếp thành tia quanh đôi mắt đùng đục của bà cụ nên chỉ ngưng lại một giây nhìn bà một cách khó chịu rồi lại cúi xuống tiếp tục việc của mình.

- Con chịu khó nán lại giúp mẹ, rồi mẹ cho tiền hút thuốc!

Tiếng “cho” của bà cụ làm Khán vừa phật ý, vừa thương hại. Cách nói của bà có cái gì đó mộc mạc, chân thành, giống hệt cách nói mà mẹ Khán vẫn thường dùng hồi Khán còn nhỏ. Mẹ vẫn hay dùng lời hứa để đánh đổi với con sự vâng lời, rồi bằng sự bao dung và khát khao của trái tim người mẹ, mẹ lại tự huyễn hoặc rằng, dù sao thì con mình cũng là đứa ngoan ngoãn!

Những hồi ức về mẹ khiến Khán trở nên vui vẻ ngồi lại đến gần mười hai giờ để giải quyết nốt hồ sơ còn lại. Xong việc, Khán hẹn bà cụ chiều đến lĩnh tiền rồi vội vã dọn dẹp ra về. Bà cụ cuống quýt cám ơn rồi lập cập lần túi móc ra một đống tiền lẻ, lặng lẽ đếm cất bớt một ít rồi đặt hết phần còn lại lên bàn:

- Mẹ gởi con uống nước!

- Ơ, không! Con không lấy tiền của bác đâu! – Khán kêu lên.

Bà cụ khẩn khoản:

- Ai sao mẹ vậy, nhưng mẹ chỉ còn có từng này, mong con đừng từ chối!

Khán trố mắt nhìn bà cụ, một bà - cụ - có - nét - gì - đó – giống - mẹ, lòng đầy tự ái. “Ai sao mẹ vậy”(?) Hoá ra bà cụ nghĩ Khán đã nhận tiền của tất cả mọi người ư? Hừ, đã vậy thì Khán sẽ lấy hết, lấy để thoả mãn cho lòng tự trọng bị xúc phạm. Dại gì  “có tiếng mà không có miếng” kia chứ!

***

Phẩy tay khi người phục vụ chìa thực đơn ra, gã vừa lau mặt vừa nói mà không thèm ngước lên:

- Cho một rùa nướng, một tê tê xào sả ớt và một chai rượu ngọc dương! Mà nè, trong khi chờ nấu nướng, cho trước gói ba số và một món gì đó để nhâm nhi, hớ!

Khán giật mình nhìn gã, thầm lo cho cái giá của những món đặc sản mà gã đã và sẽ gọi. Khi theo gã vào đây, Khán tính chỉ gọi món gì nhẹ tiền một chút. Là người mời và có nghĩa vụ thanh toán, nhưng xem ra Khán không kiểm soát được tình hình nữa rồi. Lấy hết can đảm, Khán khều nhẹ tay gã:

- Nè, cái món ấy...

- Sao? Tiếc tiền hử ?

- Ơ, không... không... em chỉ ngại vì nghe nói ăn thịt chó, rùa, rắn thì...

Gã cười vẻ kẻ cả:

- Chú mày yên tâm. Món này bổ phải biết. Ăn xong chỉ có mà phừng phừng như động cỡn!

Khán yên lặng nhìn ra cửa, nhẩm tính những gì có trong túi quần, gương mặt chảy sể ra.

Không phải Khán không dự liệu được rằng hồ sơ của gã có vấn đề, có thể bị bác. Nhưng việc gã cứ oang oang như muốn nói tuột ra trước mặt trưởng phòng về cái phong bì nhàu nát ấy thì Khán hoàn toàn không hề nghĩ đến. Gã đẩy Khán vào cái thế phải tự đấu giá để mua lại tư cách của chính mình. Bây giờ mà gã có nổi hứng bắt Khán phải quỳ gối lạy lục thì Khán cũng không dám từ chối, nói gì đến việc đãi đằng.

Những món nướng, món xào như dăm bào ghém chặt trong kẽ lưỡi. Khán nói cười miễn cưỡng, miệng đầy bứ như trẻ nít ngậm cơm.

Gã điềm nhiên ăn uống, điềm nhiên nói, điềm nhiên cười. Mỗi lần gã lom lom nhìn một thực khách mới vào thì Khán lại thon thót lo. Gã mà nổi hứng chơi trò “mượn rượu đãi bạn” thì khốn. Hình như uống rượu một mình cũng nhạt, gã cụng ly, buộc Khán cùng uống với gã. Rượu ngà ngà, gã cao hứng kể cho Khán nghe những tâm sự riêng của gã, những chuyện không đầu không đũa, những cái tên lạ huơ lạ hoắc, những lý sự thiếu trí tuệ nhưng lại lắm ngông cuồng. Khán giấu nỗi chán ngán trong lòng để cố nặn bờ môi thành những nụ cười tán thưởng. Như một kẻ suốt đời hễ hỏng chân là ngã, bỗng một ngày được bay cao nên cũng muốn nhổ một bãi nước bọt xem nó rơi thế nào, gã nhích chân mày nhìn Khán:

- Chú mày ngu lắm! Mà ở đời nếu đã ngu thì đừng tham, vì đã ngu mà còn tham thì sẽ chết vì cái tham của mình đấy!

Gã ngừng một lát, nhìn chằm chằm vào bộ mặt sượng sùng của Khán, chờ cho hai vành tai Khán ửng lên mới thình lình chém tay vào không khí:

- Mày vì tham nên mới làm việc mờ ám, đúng không? Không ai làm việc mờ ám mà muốn người khác biết cả, nên cứ ra sức giấu. Nhưng có một việc cần phải minh bạch, đó là đếm tiền. Đời người có gì quý hơn danh dự không mà mày lại đem bán theo kiểu “ưng cho nhiêu thì cho” thế hả? Mày có biết vậy là ngu lắm không? Và giờ thì mày đang ra sức mua lại cái mà mày đã bán đấy! Mày có biết danh dự mà sang tay thì đội giá lên mấy lần  không? Không biết, đúng không? Hừm,  hôm nay thì không may cho mày rồi, vì tao không ngu. Tao không ngu nên chẳng bao giờ bán rẻ cho ai cái gì mà biết chắc là họ sẽ phải mua bằng mọi giá. Tao sẽ bán đắt đấy, mày có dám không mua không, hử? Mà nè, mày có câm đâu cứ ngồi đực mặt ra như thế, hả?

Khán cắn chặt môi, cố giữ nhũn để không làm gã phật ý. Nhưng gã không cho Khán im lặng. Gã là người có quyền, và gã đang dùng cái quyền ấy để cạy răng, buộc Khán phải nói. Nhưng nói gì bây giờ? Gã chửi Khán, rồi gã còn bắt Khán phải công nhận là gã đã chửi đúng nữa thì thử hỏi có trời đất nào chịu nổi không? Máu nóng dồn lên cổ, Khán chỉ muốn đứng bật dậy trợn mắt lên mà quát vào mặt gã, nhưng rồi như một người đã tả tơi sau chín đấm rồi mà vẫn hy vọng sau đấm thứ mười thì trận đòn sẽ kết thúc, Khán vội khoả lấp bằng cách nâng ly giả lả mời gã uống. Gã lừ mắt nhìn Khán rồi dằn mạnh cái ly xuống bàn làm rượu bắn lên tung toé:

- Tao nói có gì sai à? Sao mày không trả lời?

- Dạ, không sai...

Dường như chỉ đợi có thế, gã hừ mũi rồi nâng ly nốc cạn. Thêm vài ly nữa, giọng gã bắt đầu nhừa nhựa, nhưng gã vẫn chưa có biểu hiện gì là sẽ dừng bài thuyết giảng của mình. Giọng gã ồ ề theo từng hơi thở ngắn mệt nhọc nghe như tiếng gào của một con thú sắp chết. Thế mà gã vẫn cứ nói, vẫn ngông nghênh thuyết giảng răn đời. Và rồi, không hiểu vì  không còn sức để nói nữa hay vì không biết mình đang nói cái gì, gã cúi đầu yên lặng giây lâu rồi lừ lừ đứng dậy:

- Tau về!

Không đợi Khán trả lời, gã liêu xiêu đi ra cửa. Gã đã đi khuất rồi, đi lâu rồi mà Khán vẫn ngồi lặng im như hoá đá. Tờ hoá đơn thanh toán đã được đem đến, và cô gái phục vụ đã bỏ về lại quày, kín đáo nhìn Khán. Lấy hết can đảm, Khán lê bước lại quầy và đặt hết những gì có trong túi lên trước mặt cô gái, lí nhí xin nợ lại phần còn thiếu. Cô gái nhìn Khán từ đầu đến chân như nhìn một kẻ dị dạng, cong cớn:

- Ăn nhậu thì cũng biết lượng cái túi mình mà gọi chứ! Ở đâu ra lạ hoắc, ai mà dám cho anh thiếu, hử? Anh muốn gì thì nói với bà chủ, tôi là người làm thuê, không có quyền...

Cái chứng minh nhân dân và chiếc xe đạp ở lại thay người, Khán lầm lũi đi ra cửa, nghe sau gáy nóng ran như đang có hàng trăm con mắt đang nhìn theo giễu cợt.

Trong lúc Khán đang cố giấu mình trước mọi con mắt đang nhìn mình lạ lẫm thì ánh nắng buổi chiều lại kéo dài cái bóng của Khán ra trải suốt con đường. Khán cúi mặt lầm lũi bước, tai không nghe tiếng của dòng người xe xuôi ngược, da không cảm nhận được không gian lồng lộng gió chiều, mắt không thấy chấp chới những cánh cò về tổ. Bỗng Khán giật mình khi thoáng thấy bà già khi trưa đang đứng cách đó không xa. Khán toan tìm lối khác để không phải gặp lại bà, nhưng chợt nhận ra dường như bà cũng không để ý gì lắm đến những người xung quanh nên Khán chỉ đi chậm lại. Chiếc xe đò trờ tới, anh lơ xe nhảy xuống, vội vã như muốn nhấc bổng bà để quẳng lên xe nhưng bà cố trì lại để ngã giá. Hình như bà bảo hồi sáng bà đi chỉ có hai nghìn nhưng nhà xe cứ nhất quyết phải bốn nghìn mới chở. Hình như bà bảo bà già rồi, không làm gì ra tiền, mong nhà xe thương hại...

- Thôi, bỏ! Mẹ thằng này, làm lơ xe bao nhiêâu năm rồi mà ngu thế! Công an hốt một cái thì mất mấy trăm nghìn, mày biết không? – Gã tài xế râu xồm bực bội quát.

Chiếc xe dường như còn chưa dừng hẳn đã vội lăn bánh. Người lơ xe nhẹ nhàng nhảy lên xe đóng cửa lại. Bà già tất tả chạy theo, lướt ngang qua trước mặt Khán:

- Đi, tôi chịu đi. Bốn ngàn cũng được!

Chiếc xe đò chạy thẳng, một làn khói đen phụt ra rồi tan loãng vào không khí. Cái dáng liêu xiêu của bà cụ chậm dần rồi dừng hẳn.  Bà đứng nhìn theo mãi cho đến khi chiếc xe khuất hẳn rồi khuỵu xuống, bưng mặt khóc.

Khán sững sờ lén đưa tay nắn nhẹ túi quần như tìm kiếm một chút cơ may để cứu chuộc lại lỗi lầm,  dù vẫn biết chẳng còn gì trong ấy.

Mà đó đã là chuyến xe cuối cùng trong ngày.

(Báo Văn nghệ)

Cơn mơ diều sáo

Không có ngọn gió nào đến đây vào cái lúc đêm khuya tĩnh mịch. Cả ánh trăng, ánh trăng rười rượi buồn kia cũng như đang mải tung tỏa đâu đâu, bỏ quên mụ cùng nỗi lòng chân nhang cháy dở. Cuộc đời là một cú leo dốc, phải không nhỉ? Nhưng ai bắt mụ phải leo? Thế thì phải nói là tuột dốc mới đúng chứ, cho đến khi không kìm được mình thì lao thẳng xuống vực, tan xương?

Làm đàn bà mà cũng nhọc cực vậy ư? Sao bảo đàn bà là hoa của đất? Thôi không chua chát nữa, thử xem xem mụ đã có tội tình gì... Khởi nguồn từ cái tuổi hoa niên...

*

*   *

Ngày ấy mụ đẹp lắm, đẹp nhưng vẫn kín đáo, chồi nụ, chứ không phô phang sàm sỡ như lũ con gái ngổ ngáo bây giờ. Vẻ đẹp của mụ thật khó nói, chỉ biết loài chim sâu cây ổi đầu hồi thường vẫn tự nguyện sớm sớm về chuyền cành hát cho mụ nghe, ngấn nước lăn đến ngang chừng giọt gianh thì dừng lại lâng lâng cho người đẹp soi ngắm. Còn trai làng thì mỗi khi đi qua trước cái cổng tre liêu xiêu nhà mụ đều đêm về thao thức vơ vẩn.

Mụ mồ côi cha, phải phụng dưỡng mẹ già đã đến tuổi lẩn thẩn. Mụ không trách số phận, bởi đó là một cái gì mụ không nhìn thấy, đã đành, lại còn vô tính vô tình hay coi thường những người tốt nết. Nhưng cũng chẳng sao, số phận bắt mụ vất vả, nhưng lại bất ý để rơi cho mụ tuổi trẻ, sức khỏe, và cái đầu biết nghĩ. Mụ tự thấy mình chẳng nên cao giá, nhưng cũng không đến nỗi phải xo xúi. Đại khái nếu nhạt phận phai duyên, quá bóng ngủ trưa, thì chí ít cũng có thể sớm tối vơ váo tấm chồng khối người ao ước. Và đôi lúc mụ vẫn nhìn vào gương, cười với mình thực lòng nhí nhảnh.

Mụ ít nằm mơ, nhưng đôi khi giấc mơ có đến thì bao giờ mụ cũng nhận ra mình đang xao xuyến trước một đấng cao vời. Người ấy nhiều lông, khắp mình có vảy, nhưng mỗi lần xuất hiện thì như che khuất vòm trời, rộng dài khó tả, và đặc biệt giọng nói như khánh giục chuông ngân, chỉ nghe cũng đủ bải hoải. Người ấy mỉm cười với mụ, quăng vứt đao khiên, giang tay thênh thang ôm choàng lấy mụ, trong khi mụ luống cuống không cả dám kêu. Người ấy đặt lên mái tóc mụ nụ hôn âu lâu, làm cho những sợi óng ả mới gội hoa bưởi cứ cuống lên mà xoắn bết vào nhau. Mụ không biết giấu cảm xúc vào đâu, tay chân cứ đuỗi ra, hệt như lũ em dại vô tư đứng ngoài xa mà tênh tênh, lêu lêu bà chị nô đang lả mềm trong niềm bấn loạn. Rồi nụ hôn của người ấy cứ trôi đi, rơi đi, mỗi phân mỗi ly là muôn dặm đê vỡ làm mụ tê dại. Mụ chưa được hôn bao giờ, nhưng trong mơ thì nụ hôn ấy vừa buồn cười vừa táo tợn. Người ấy hôn mà như đánh chiếm mụ, từng cứ điểm một trên khắp cái giang sơn gấm vóc bấy giờ đang còn nguyên khai và ngổn ngang như một trận địa. Mụ vừa muốn chống lại vừa muốn tung hê ấn tín mà dâng đất nộp thành, đầu hàng thật nhanh. Có ai nhục nhã như mụ chưa? Mà cũng có ai thỏa thuê tận mãn được bằng mụ? Cuối cùng là tam tứ tướng soái cùng bị bắt, địch quân trói gô những kẻ thất trận, niềm đau và vinh quang cùng lúc vút bay đến tận thiên đỉnh. Hình như có một tiếng kèn đâu đó vừa rúc lên từng đợt. Một chuyến bay dài, một lời ai điếu... Giấc mơ chỉ bất chợt kết thúc khi mụ miên man trút ra một tiếng thở dài... Ôi cuộc đời huyền hoặc.

Sau những đêm nằm mơ, bao giờ mụ cũng thấy đau khắp mình mẩy. Mụ cứ nghĩ đó là do trong lúc quằn quại thì mụ đã va đập vào đâu. Mãi đến hôm cái Mướt nhà ông lang Cân đến chơi, bảo đấy là những cơn đau con gái, thì mụ mới biết mình đang dần trở thành thiếu nữ. Thì ra là vậy, thảo nào người ấy, cái người trong mơ táng tận kia, cứ lảm nhảm điều gì đó về mẹ. Mụ mà cũng có thể giống như một bà mẹ được ư? Một niềm vui thích xen lẫn xấu hổ từ lúc nào lại nhè nhẹ dâng lên trong lòng.

Bà mẹ già của mụ tuy lẩn thẩn nhưng đâu phải câm điếc. Thấy mụ hân hoan thì bà tưởng con gái hóa điên. Bà ra bờ ao thắp hương vào một cái miệng hang sâu hun hút, xì sụp khấn vái. Rồi bà cứ để nguyên hoa tre hoa khế vương vãi trên đầu mà về chửi mụ. Bà chửi rằng bớ cái con nặc nô yêu tinh cầy cáo kia, sao mày dám ám vào hạt lúa củ giáy của bà. Nó mà bụi bờ, bỏ bà cô độc thì bà trát phân bôi trấu vào cái tổng kho nhà tổ bố mày. Mụ lúc đầu hơi sợ, nhưng phần vì đã quen, phần cho bà cụ mê ngủ, nên vừa chạy vừa cười rinh rích. Cái Mướt đến chơi quát mụ không được hỗn. Nó ôm choàng lấy bà cụ, dìu vào chõng bảo bu ơi ngủ đi. Nhưng mụ không kể cho cái Mướt nghe. Nó thì biết gì về mộng mơ lướt phướt. Hoặc sau này lúc nào nó lấy chồng thì mụ sẽ kể, thật tỉ mỉ, để nó phát cuồng lên mà khát thèm.

Mụ quyết rồi, mụ không thèm lấy chồng làng. Trong mắt mụ đám trai cày ngộc nghệch lau nhau chẳng đáng nửa gắp chuyện. Mụ sẽ đi xa, đi tận đâu chưa rõ, nhưng nhất định phải ra khỏi bức hoành bệ đắp phía ngoài chợ Tổng. Đêm đêm khi giấc mơ hiện về, mụ vẫn thấy cái người nhiều lông lắm vảy kia đượm gió pha sương. Có nghĩa là số phận mụ thuộc về giang hạ, à quên, thiên địa. Cả tháng nay mụ thường để ý, và mụ đã lờ mờ nhận thấy.

Bên kia sông có một bãi gỗ buôn bán dập dìu. Thuyền bè các nơi tụ về, xe trâu kéo gỗ đi các ngả. Trong đám thợ làm công có một gã phong trần, lưng gù nhưng mắt sáng. Mỗi bận mụ sang đó kiếm củi gã vẫn đứng góc khuất nhìn mụ trân trối. Xưa nay mụ vẫn lắm người ngắm kẻ rình, nhưng chỉ ánh mắt của người ấy giờ đây mới đủ làm mụ rộn rạo. Đằng thẳng mà nói, mụ chẳng coi gã ra gì, nhưng hình như mỗi lần gã nhìn, mụ thấy khắp trên người như bị sâu róm bò. Một lần mụ mạnh bạo quát vào mặt gã: “Dơ chưa, trúng gió à?”, chẳng ngờ gã tiến đến, lừng lững, làm mụ phát hoảng, quăng cả dép lẫn củi, ù té chạy. Thế rồi đêm đó gã đến. Mụ đang day lưng cho bà mẹ lẩn thẩn thì nghe gió thổi như tiếng sáo diều. Bà cụ đã ngủ từ lúc nào, và chỉ một cái kẹt cửa là mụ đã nằm gọn trong hai vạt áo cánh nâu của gã.

Gã bảo cô kêu tôi sẽ đi luôn. Mụ bảo tôi im thì anh làm gì tôi? Gã rút ra một bọc tiền bảo tôi cho cô xây nhà tậu ruộng. Mụ nhìn bọc vải thấy nó nặng trĩu, đoán nhiều lắm, nhưng không cầm, chỉ bảo: “Tôi mà đã im thì cần gì tiền. Nhưng anh lấy tiền mà mua tôi thì là đồ hèn, cũng bằng như bọn mạt hạng”. Gã không nói nữa, cúi đầu như sắp khóc. Mụ thương tình bảo thôi về đi, người tử tế không đi đêm về hôm. Gã biến vào bóng tối để mụ đứng bên mái hiên như cái chum nước vừa đầy vừa lạnh vừa thao thiết, đến tê người.

Cuộc tình đầu đời của mụ như quen mà như lạ. Mụ chưa hiểu gì về gã, nhưng lại biết gã đã thật lòng. Cái cách gã nhìn mụ và vẻ oằn xuống của cái lưng gù cho mụ cảm giác thư thái. Mụ không làm cao, chỉ nung nấu ý muốn gửi thân phương xa. Mụ không đoan trang, chỉ mù tịt về cách đáp đền tình cảm giới tu mi quyết tử. Mụ cũng không biết một “chuyện dài lâu” thì phải cần đến những “thủ tục” ra sao. Thật may là bà lão lẩn thẩn đang ốm, và mụ có thể một mình gặm nhấm cái bánh ngọt theo kiểu từ từ. Có ai tranh mất của mụ mà lo. Nhưng chính vì miếng ngon ăn một mình mà mụ thành ăn dở.

Mấy đêm sau gã phu lại đến. Gã bảo tôi sắp thôi việc, chuẩn bị về quê tận miền biển. Lần này thì mụ khóc, mụ tiếc cho cuộc tình mới chớm nở đã trái ngang. Mụ bảo tôi muốn theo anh, nhưng ngay bây giờ thì chưa được, bu già ốm không thể bỏ. Mụ bảo nếu anh thực bụng thương thì xin quay lại bãi gỗ, nấn ná thêm ít bữa, đợi bu tôi có thế nào sẽ định. Lúc ấy trăng đã chói lói trên đỉnh đầu. Gã nghe mụ nói mà như người đớt. Rồi như hóa dại, gã ôm nghiến lấy mụ. Mới đầu mụ còn nằm im như ngẩn ngơ, nhưng đến khi gã gặm mãi vào cái vành tai non con gái thì mụ không chịu được nữa. Mụ vùng lên ghì lấy gã mà đu mà hít. Gã làm đúng như cái người trong mơ đã từng làm, và mụ cũng bấn loạn như đã từng chết đi sống lại. Chỉ có khác là mụ không dám cho gã đi đến tận cùng, mụ sợ vỡ lở sớm hỏng việc. Mà hình như gã cũng không có cái ý định ấy. Sau khoảnh khắc mê tơi, khi đã hổn hển rời vườn tiên tố nữ, gã không nói gì, chỉ nhìn mụ với đôi mắt ngầu đỏ. Mụ hỏi anh có thật bụng thương tôi không? Gã chỉ thốt được đúng một câu: “Sao cô...”

Rồi gã ra đi không bao giờ trở lại. Mụ vật ốm mất gần chục ngày, may lúc ấy bu già lẩn thẩn của mụ lại khỏe. Bà chăm con gái mà thỉnh thoảng lại ra cầu ao vái tạ cái miệng hang sâu hun hút.

Mụ thương và nhớ gã phu gỗ, nhưng mụ đoán có nhẽ gã đã có vợ, chỉ chơi bời chứ không dám xây thêm một công quốc. Mụ chỉ nghĩ gã đúng là một con đực, có lực mà không biết nghị. Thì mụ cũng việc gì phải tiếc. Khỏe lại mụ càng phơi phới, những cơn đau con gái giờ đây chỉ càng giống như những lằn roi quất xiên cho cái sắc đẹp của mụ phải đau đớn quá mà bật trồi lên thêm.

Trước vẻ thanh xuân của mụ, đàn ông trong làng như hóa rồ hóa dại. Chả ngày nào vắng người luẩn quẩn khúc vắng gốc ổi, còn tối tối vẫn có những vụ choảng nhau trên đê. Thật kỳ cục, mụ chẳng đoái hoài đến ai mà họ vẫn ghen nhau. Thế mới biết nhà quê đáng thương. Mụ âm thầm chuẩn bị cho một chuyến đi hằng mơ. Và cuối cùng thần phật đã thấu tình mà giải phóng cho mụ. Một lần ra bờ ao khấn cái hang sâu, bà bu già lẩn thẩn của mụ bị rắn sọc dưa mổ trúng mắt, về nhà khạc ra một bãi đờm xanh như rêu vón rồi mất, mụ thành người cô độc. Hết tang, mụ gửi nhà cho cha con ông lang Cân, dặn cái Mướt thỉnh thoảng khói hương cho bu, hẹn khi nào đứng số sẽ về. Cái Mướt khóc mắt đỏ hoe, nhưng mụ đã quyết rồi, sông dài biển rộng tất cả đâu phải chỉ toàn nước lã?

Một chuyến xe ca đầy những hành tỏi dưa chuột đưa mụ đến một nơi sầm uất, rặt người là người. Từ bé mụ giờ mới thấy cuộc đời sao mà trùng điệp. Giữa muôn thác lũ nổi chìm, mỗi người chẳng khác cọng rác nhàu nát sấp ngửa, thoạt nhìn thì miên man, nhưng dõi kỹ cũng khúc nhôi lắm nỗi. Đã có lúc mụ phát hoảng, định quay về mảnh vườn bãi sông, nhưng hình như số phận vẫn trốn nấp đâu đó, âm thầm giục mụ dấn bước. Vả lại mụ sợ cái Mướt nó trêu. Cái con ranh ấy mà vén mũi lên, du mông sang một bên giễu ai thì người đó cứ gọi phải độn thổ. Cũng may, tìm đến một người mới quen trên xe, mụ được giới thiệu ra khu trại trồng hoa đận cuối ngoại ô. Người chủ nhận mụ là một bà sồn sồn có ông chồng làm to nhưng sắp bỏ. Bà chủ tốt bụng cho mụ ở không lấy tiền, chỉ trông coi và mỗi ngày tiếng rưỡi đồng hồ tưới hoa khu vườn vào lúc chập tối. ổn định, mụ hàng ngày đi làm cỏ thuê cho cả khu, công việc nhênh nhang nhưng cũng có tiền quấn túi ni lông.

Xa quê, mụ vẫn ăn mặc tươm tất và để ý người đời trùng điệp. Mụ chẳng khinh trọng ai, nhưng tuổi trẻ và nhan sắc hơ hớ của mụ nó như cái thỏi nam châm hút hồn thiên hạ. Đến cuối tuần thì mụ đã phải pha nước tiếp mấy bác trẻ quanh vùng, và sang tháng lối vào vườn hoa đã có những vụ quệt xe lăn rãnh.

Trong số những đồng hồ kính trắng hàng ngày lượn lờ bông lơn, mụ ưng nhất một tay thương binh một tròng mắt giả. Cái cách người ấy nhìn hơi đáng sợ, nhưng tiếng nói ấm trầm, sâu hút, và thấm tháp thì lại quá đỗi thiêu đốt. Mụ không bỏ bùa cho người ấy, nhưng hình như đôi lần vô ý để lộ khuôn trăng qua hàng cúc cài lơ đễnh áo bảo hộ tím chàm. Và rồi đêm đầu tiên họ ngồi bên nhau là khi mụ đã đuổi được hai thanh niên đi “en-rồ” ám suốt buổi tối. Người ấy nấp chỗ khuất đột ngột xuất hiện làm mụ suýt ngã. Mụ bảo em chưa kịp tắm rửa. Người ấy nói tôi muốn xin việc ổn định cho cô. Mụ mời người ấy vào nhà. Người ấy bảo mai vợ cũ tôi về chia tài sản...

Mụ không hiểu mình đã ôm người ấy chưa, nhưng cái cách người ấy cư xử với da thịt mụ thì quá đỗi đáng nhớ. Lúc viên mãn nhất, trong đầu óc mụ lại thấy xuất hiện những cảnh trong mơ, những ấn tín lình sình, những nụ hôn chiếm đóng. Hình như đàn ông là thế, kiểu gì họ cũng quy đàn bà về hình ảnh một bà mẹ dịu hiền nào đó của họ. Còn đàn bà như mụ thì chất ngất bải hoải tựa cái gốc cây sắp mục, sắp hồn lìa khỏi xác.

Nhưng rồi người ấy cũng tỉnh lại. Mụ còn chưa kịp cài đám cúc chắc như răng cá sấu thì người ấy đã ngồi thừ ra như bị ma đe. Mụ xán đến bên muốn củng cố mối tin, nhưng người ấy vẫn không quay lại dù cũng kéo mụ ngả đầu vào một bên vai ấm áp lúc bấy giờ đang rung bần bật. Mụ chợt có cảm giác mất mát, muốn nũng nịu bắt đền người ấy. Nhưng khi nghe một tiếng thở dài như nước thủy triều rút, mụ lại co mình về trong nỗi hoang mang. Phải chăng người con gái như cái dây tơ, gảy lên có tiếng kêu là xong, còn thì toàn bộ bản đàn phải do cơ mưu người đàn ông bày biện? Nếu vậy thì mụ đây nào có chùng chình, mụ đã gắng kêu đến sắp đứt cái thanh âm tiền định. Mà sao khi lũ họ đã thử phím lựa dây xong thì lại buông cần lỏng khấu? Thế thì mụ còn biết làm sao? Chẳng lẽ sáo đàn cứ tự nhiên phải nhảy chồm chồm lên sân khấu mà hành vân lưu thủy? Có mà thành ma ám quỷ giục? Nhưng không thì đau đớn quá. Ơi hỡi cái tấm tình phong hoa tuyết nguyệt, ơ hờ cái màn đời cợt đùa suông nhạt, những đắm say nồng đượm ở đâu?

Chỉ sáu tháng ở đợ làm mướn khu bãi trồng hoa mà mụ đã bốn lần mừng hụt. Ngoài tay thương binh chột mắt thì mụ còn dính thêm đến ba keo sụt bờ lở ruộng nữa, nhưng đều huyễn hoặc cả. Có chú nghê vàng con nhà quan to bên kia sông, nhãng học nhưng lại hiếu sắc, quấn mụ được vài tuần thì bỏ, lấy cớ ông bô bà via cấm. Có ông dân xây to như kiêu gạch xếp cố, quê tận vùng đạo Thiên chúa, bậm bạch tưới hoa được dăm hôm cũng chuồn, bảo tôi với cô khác nhau tổ thờ, khó bền. Còn thằng cha buôn hoa mới đây nhất thì tuy bạo liệt hung hăng, nhưng lại lụy tiền đến quái gở. Ai đời vừa ôm hôn người yêu vừa luồn tay về chuyển ví xuống ngăn sâu túi trong, sợ rơi, làm mụ bị cái cùi trỏ tì lên mạng sườn đau đến suýt ngất. Cả bọn họ, không ai bảo ai, cứ đến giai đoạn sáp nhập lãnh thổ thì buông rơi trách nhiệm, đuổi cốc xua cò, làm mụ vừa bẽ bàng vừa thắc mắc. Mà nào mụ có giăng bẫy cài chông gì cho cam? Mụ chỉ một lòng một dạ quy thuận thiên duyên, buông chèo xuôi lái, mặc sóng xô nước đẩy, mà rồi vẫn giữa dòng mắc cạn. Thật cay đắng quá. Hay là bọn họ khinh mụ quê mùa? Hay là đàn ông chê người nghèo khó, sợ phải cưu mang mãn kiếp? Sau những đận như thế, mụ bao giờ cũng tàn đêm thao thức. Nhưng cái trí óc mụ nó cạn, cái thân xác mụ nó đốn, để rồi mụ lấn bấn mãi vẫn chưa biết làm sao. Bao nhiêu tuần trăng là bấy nhiêu lần mụ khấn vong linh mẹ, nhưng hình như bu già oán giận mụ bướng gàn mà không chịu về giúp, chỉ có tiếng gió như tiếng ai huýt sáo là cứ day diết réo rắt mãi không nguôi.

Nhưng chả mong thì đến cuối năm đó, cuộc đời mụ cũng rẽ sang ngả khác.

Bà chủ sồn sồn sau lần dẫn chồng về giám định vườn hoa bỗng gặp vận hên, được sang tận “Pa di” “Boọc đô” chữa bệnh chỉnh béo. Ông quan to thay vợ cai quản điền trại, cai quản luôn cả mụ bấy giờ đang cơn chống chênh. Một đêm gió bấc mưa phùn, mụ đã được ông ta ban cho cái ơn biết thế nào là đàn ông sau cơn say, trăn vầy cọp xé... Ông ta bảo mụ việc chó gì phải du dương, cứ ở đây chăm hoa tưới cây vài năm, miễn là đừng vãi con rơi cứt, thì rồi ông ta sẽ cho vốn về quê mà làm mẹ thiên hạ. Mụ ghê tởm cái tương lai ông ta thoán định cho mình, nhưng niềm lạc thú mà ông ta đang xối xả rót lên đời mụ bấy giờ thì sao mà mãnh liệt và dễ nghiện. Ngay cả trong những cơn mơ bấy lâu, cái người nhiều lông lắm vảy lồng lộng của mụ cũng chẳng làm được đến vậy. Và mặc dù vẫn thiêm thiếp bên cõi tiên bồng, thì mụ cũng không thể phủ nhận rằng cuộc sống trại hoa của mụ bây giờ thật đã khác xa những gì mụ từng tưởng tượng. Và mụ chẳng việc gì phải chối từ hay dè bỉu. Ngày ngày mụ vẫn đi vun hoa rẫy cỏ, nhưng tối về lại róc rách kỳ cọ sẵn chờ “quan anh”. Tiếng gió rít, tiếng mưa tuôn ư? Mặc xác. Chiêm bao xưa, ước vọng cũ ư? Kệ thây. Đến khi nào mụ có tiền làm bậc mệnh phụ, thiên hạ sẽ biết mụ thuộc giống gì. Chứ bấy giờ chả quỳ dưới chân mụ như cái mướp tép, con cún ngô thì mụ chớ bảo.

Và ngày ấy đã đến, đến thật chóng vánh.

Mặt trời vừa lên khỏi ngọn hồng xiêm, lúc mụ còn chưa buồn ra khỏi giường sau một đêm nồng nã, thì ba bốn chú công an mặt mũi non choẹt đã lục tục kéo vào. Lệnh bắt giam ông quan to mắc tội dâm loạn đến độ vô sinh đã được đọc ngay dưới giàn quất hoàng dương mụ từng chải tóc. Người ta hỏi mụ quan hệ thế nào với can phạm? Rồi khi mụ lỡ lời bảo từng trao thân gửi phận, thì họ liền giao ngay cho bên tệ nạn xã hội, tống mụ vào trại cải tạo heo hút mãi gần ngọn núi gì có ba đỉnh nhọn chọc thủng cả mây trắng. Rồi mụ bị tống về quê.

Nhưng mụ không về. Đã ra đi thì mụ không thể về theo cái kiểu ấy. Nhờ gói tiền còm cõi mà mụ cũng đủ can đảm vào phố kiếm việc chứ quyết không chịu ngồi chợ lao động cho nó mất thể diện. Dòng đời đưa đẩy mụ đến với một nhà hàng có cái đầu dê vàng treo bên ngoài mốc thếch, mọc cả tổ ong bầu đất. Phần vì quyết chí đổi đời, phần đã có chút dạn dĩ và “kinh nghiệm học hỏi” trong trại, mụ nhanh chóng hòa mình vào thế giới đèn mờ trướng rủ. Đàn ông thích vẻ ngây ngô rực lửa nơi mụ. Nhà chủ ưng cách tiếp khách lăn xả của nhân viên non. Lắm hôm đã hai ba giờ sáng mà vẫn còn khách cao cấp gọi điện đón xe. Mụ biết thế là dơ dáy ô uế, nhưng vì chưa biết thoát ra kiểu gì, hơn nữa cũng muốn nhân đà này ky cóp thêm nên đành đưa chân nhắm mắt. Thấm thoắt mà đã hơn chục cái tết giữa đồng người.

Thi thoảng mụ vẫn để ý nghe ngóng tin quê, nhưng chốn ấy giờ đây dường như đã có phần xa lắm. Mụ chẳng biết gì nhiều, chỉ mong manh rằng cái Mướt đã lấy chồng, đâu như cùng làng cùng xóm, đẻ sòn sòn năm sáu bận rồi hoạn. Cái con ranh ấy thế mà sướng, ra đường thấy đàn ông đái bậy còn úp nón chạy thục mạng, vậy mà bây giờ cũng tí sửu dần sàng. Còn như mụ thì chán ngán quá. Đàn ông đến, nhưng chỉ vầy vò trác táng, chứ cấm thấy ai nói được với mụ một lời tử tế. Tiền nong mụ định ky cóp mà cũng nào có ra gì, được đồng nào vào áo quần son phấn là xong. Cả chục năm trời dành dụm được cái dây mặt đá tám chỉ, mà đợt chạy công an đã bị đứa bạn cùng phòng cuỗm mất. Nó cứ bảo em thề có cái đầu dê làm chứng, nhưng mụ lạ gì. Tuy thế, nếu không nhờ nó kéo quân đến đánh tháo thì mụ đã bị cái bà phu nhân phó phường phó quận gì đó dần cho tàn xương. Vả lại, bố đẻ nó chạy thận cả mấy năm nay, em trai nó nghiện ma túy nặng, thì mụ cũng chẳng lòng nào mà trách. Có giận thì chỉ giận cái số cái kiếp mụ thôi, ba chục đến nơi rồi mà vẫn đuổi hình bắt bóng.

Không, mụ không thể chịu hèn đớn mãi. Mụ quyết định rồi, ở đời này đàn ông làm được điều gì thì đàn bà cũng phải gần được như thế, chứ lại lép mãi ư? Lẳng lặng, mụ tập uống rượu hút thuốc. Những lúc say sưa cuồng loạn, mụ đã lôi cả cái đầu dê vàng mọc tổ ong bầu đất xuống múa thử và cười khanh khách. Rồi mụ lên chùa mắng sư, quăng cả vàng hương lẫn bài vị ra sân. Bát hương cháy đùng đùng, còn bài vị thì tả tơi rơi rụng. Thật lạ, từ đấy mụ thấy mình mỗi ngày một khác, đêm ngáy rền vang, còn ngày thì như có lửa đang cháy. Đã chẳng ai dám quở phạt mụ thì thôi, mà ngược lại, mụ bắt đầu kiếm được tiền bề bộn. Mỗi sáng mụ vơ được hàng nắm xanh đỏ la liệt bên gối. Mỗi đêm mụ lại được khách bo tờ ta tờ tây. Nhà chủ khi trước kiệt xỉ, đến sữa rửa mặt còn không dám mua, nay thả lỏng cho nhân viên mặc sức đánh quả. Cuối tháng mụ đã sắm được máy di động. Cuối năm tài khoản vãng lai của mụ đã thừa sức mua “a còng”. Nhưng mụ không mua, mụ kết thân với một khách chơi chuyên quản chợ đầu mối, dùng tiền cho vay lãi nóng, mỗi tháng thu đến mấy chục phần trăm. Lão kia sợ lở chuyện đồi trụy, cứ cung cúc giúp mụ. Chỉ mấy năm sau nữa mà tài sản của mụ đã đủ tầm mua đất khu Sin Cô, bãi Trấu, ai cũng phải kinh ngạc.

Nhưng cũng chính từ đấy mụ xuống mã thảm hại. Da thịt mụ trước nõn nà như đọt sen mầm giá thì giờ đây ngày mỗi ố xạm, bầy hầy ẽo ợt. Mụ hoảng sợ cho cái tương lai vô định đang lù lù hiện lên. Có phải đỏ bạc đen tình là đây chăng? Không, mụ phải giành lấy phần của mụ trước khi quá muộn. Bao nhiêu cái hĩm thị nở còn biết khuynh thiên đảo địa, chứ mụ thì kém gì? Thần phật trên chùa đã trừng phạt mụ ư? Thần phật là cái thá gì? Bọn họ làm khổ mụ thì có, mụ quyết không chịu.

Thì phút lóe sáng của mụ đã đến. Ba sáu tuổi đầu, mụ xuất tiền đi mỹ viện “xốc lại đội hình” lần cuối. Lão tiến sĩ gà trống nuôi con xem chừng đã chịu lún trước sự vô tư “cả vật chất lẫn tinh thần” của mụ. Mụ giao hẹn rồi, sự nghiệp khoa học của anh thì em không biết, hai suất học bổng Nga, úc cho các con anh cũng đã sẵn sàng, nhưng gian xép sát miệng cống mà gọi là nhà của anh thì dứt khoát phải nâng cấp, để xứng làm buồng hạnh phúc. Lão bơ phờ mất mấy đêm rồi cũng đồng ý. Mụ ngày ngày nhờ người móc nối, quyết lo xong vụ “anh xã” có ghế ngồi xứng phẩm hàm, chiều về hì hụi ngâm rượu cường dương tráng khí cho “đằng ấy”, sợ tuổi “lục nghênh nghênh” nó không đùa với ai lâu. Và xem chừng sự gắng gỏi của mụ cũng không đến nỗi hoài hủy. Cuối năm lão lên Viện phó. Chớm xuân mụ bắt đầu thèm chua. Đêm đêm nằm bắt chồng quài tay “dưỡng giả an thai”, mụ mơ màng đến ngày “phụng nghi mẫu”. Quay sang thấy “tiến sĩ cụ” đã ngáy từ lúc nào, hai cánh mũi bành ra như hai cái vảy rắn đen xì xịt khí thì mụ cũng chán. Nhưng thế là tốt rồi.

Hóa ra tốt là tốt đen, khố đen khố đỏ.

Khi mụ lên cáng vào phòng mổ thì cũng là lúc tiến sĩ viện phó đến tuổi nghỉ hưu. Cầm tờ quyết định trên tay, lão buồn chán bỏ đi “chát chít” tâm sự với hai đứa con riêng tận Men Bơn Khắc Cốp, mặc mụ ngất lên ngất xuống với cái đuôi thai thòi lòi kéo mãi không hết. Thì ra mải nghiên cứu đề tài tiến sĩ, lão đã nhiễm sóng cao tần vi ba từ khi nào, để họa cho mụ bây giờ gánh chịu. Mụ không trách lão, nhưng mụ chẳng còn hy vọng gì ở cái cuộc đời này nữa. Nhân lúc các bác sĩ hộ lý vắng mặt, mụ đã dốc cả lọ thuốc mê vào miệng, quyết đi tìm bu già để khóc một trận cho vơi cho nhẹ.

*

*   *

Cho đến hôm nay, sau mấy năm bàn hoàn trong nhà an dưỡng, mụ đã phần nào hồi tỉnh. Chiều theo ý thích của mụ, cái Mướt đã dựng lại căn nhà cũ dột nát ngày xưa, thành một cơ ngơi nghiêm ngắn, trong ngoài thoáng tiện. Mụ quyết định không đi đâu nữa, mà ở nhà trông cây làm từ thiện. Nhân có người bán rong đi qua mời, mụ mua nuôi một con kỳ đà cổ rụt làm vui. Ban ngày, nó tha thẩn đớp gián bắt ruồi, còn đêm đến lại biểu diễn trò leo cột, cãi bóng đèn khá ngộ. ứơc vọng được khóc với bu già không thành, nhưng mụ cũng không vì thế mà cố thực hiện. Đã lâu lắm rồi, có nhẽ kể từ cái ngày mụ lên chùa nổi loạn, những giấc mơ gặp người nhiều lông lắm vảy cũng không về nữa, mà thay vào chỉ là tiếng gió giữa trời đuổi nhau vi vút. Những lúc như thế, mụ bao giờ cũng trở dậy, thắp một nén nhang ra ngoài chum nước, rồi trở vào vỗ về con kỳ đà đang chẹp chẹp miệng, chả biết đang mê hay tỉnh.

(Báo Văn nghệ)

Trước và sau phiên phúc thẩm

Cú điện thoại lúc hai giờ sáng dựng tôi dậy. Bà nội ở quê đang ốm nặng. Tôi vồ lấy ống nghe và trong thâm tâm đoán biết chuyện gì đó đang xảy ra. Tôi lập cập hỏi cô em gái: “Thu phải không em ? Bà thế nào rồi?”

Im ắng giây lâu rồi mới có giọng một phụ nữ tự giới thiệu:

- Mình là Chung, Liên Chung đây. Có còn nhớ không?

Tôi ấp úng:

- Xin lỗi....

- Liên Chung ở dự bị Lomonosov đây.

- à, chào Chung. Có việc gì mà mình hân hạnh được phục vụ khuya thế này?

- Đương nhiên là có việc mới gọi đến Thống. Thống phải hành động đấy. Đã tỉnh ngủ chưa?

- Rồi ! Cách đây hai mươi năm Chung bảo nhảy vào lửa Thống cũng nhảy, còn bây giờ khôn rồi, có cho biết lý do thì mới dám hành động.

- Chưa bao giờ Thống dại cả, việc này chỉ cậu mới có thể gỡ được. Cậu biết không, tuần sau ông án ngồi chánh tòa xử phúc thẩm Quốc đấy. Là bạn học cũ, Thống giúp Quốc đi. Chung khẩn cầu Thống  đấy.

- Tớ biết làm gì nào?

- Cậu không phải hỏi nữa. Chung tin ở Thống ! Chung cảm ơn Thống rất nhiều.

Chung nói thế và dập máy. Còn tôi thì ngồi thừ ra và sau đó, giấc ngủ không thể trở lại với tôi được nữa.

Chung, án và Quốc đều là bạn học cũ của tôi hơn hai mươi năm trước. Hồi đó chúng tôi có hai mươi đứa, người ngót nghét ba mươi, kẻ mới tròn mười tám tuổi, được gửi đến học tiếng Nga tại khoa dự bị của trường đại học tổng hợp quốc gia mang tên nhà bác học vĩ đại Lomonosov. Các anh chị lớn tuổi trong đơn vị đã qua bộ đội và thanh niên xung phong, trong số này có anh án. Anh án nghe đâu trong quân đội đã đeo đến lon thượng úy. Anh làm đơn vị trưởng, tính tình khá nghiêm khắc nên không những bọn trẻ chúng tôi ghét mà cả mấy anh chị cùng trang lứa với anh cũng cảm thấy khó chịu. Lớn tuổi rồi, anh học tiếng Nga khá vất vả nên đêm khuya anh chui vào toa-lét trấn giữ và học như gào trong đó khiến ai không may mà bị chột dạ thì chỉ có nước sang phòng khác. Nhưng cũng nhờ thế mà chỉ một thời gian sau anh đã vượt hẳn chúng tôi. Anh lại có kiến thức xã hội và hay đưa ra những nhận xét sâu sắc dí dỏm nên bà giáo chủ nhiệm lớp rất qúi. Chung, nhân vật gọi điện thoại cho tôi, là hoa khôi của đơn vị, không biết lớn tuổi như anh án thì thế nào chứ lũ con trai chúng tôi còn biết có hai anh hai mươi tám tuổi nữa, người nào cũng hơn một lần tặng sách có kẹp một lá thư gồm một nửa văn xuôi và một nửa thơ tỏ tình cho Chung. Nhưng đến ngày tuyết rơi, chúng tôi đứng trên tầng mười ba nhìn xuống, thấy Chung và Quốc khoác tay nhau đi chợ thì mọi người đều nuốt khan khối buồn đau vào lòng. Tôi tự giải thoát mình bằng một cú đi bơi ba suất nước nóng gần sáu tiếng đồng hồ mà nỗi hẫng hụt chống chếnh phải hơn một tháng sau mới hết.

Chung và Quốc yêu nhau rất “hiện sinh” dưới con mắt của bọn tôi lúc đó. Hai người sống chung như vợ chồng chẳng kiêng dè gì dư luận. Cứ nửa buổi lại học lại thấy họ biến đi rồi gần giờ nghỉ trưa mới thấy họ trở về mặt mũi phờ phạc. Có lần bà lao công còn nói nhỏ vào tai tôi: “Hai đứa đồng hương của mày chúng nó làm gì đó trong toa-lét ấy! Bậy quá!”. Tôi biết vậy nhưng không nói với ai vì cũng có lúc tôi đã nồng nàn nhớ trộm yêu thầm Chung nên phải tỏ ra cao thượng. Nhưng chuyện ấy rồi ai cũng biết vì chắc bà lao công không chỉ nói riêng với tôi. Việc đến tai anh án. Anh họp cán bộ chủ chốt gồm chánh phó đơn vị trưởng, ban chấp hành chi đoàn. Tôi là phó bí thư nên cũng được dự. Theo lời anh án thì hai người này không những làm việc trong toa-lét mà còn cả trong thang máy, trong rạp xem phim, ở góc phòng xem ti vi công cộng nữa (điều này anh án nói đúng vì một năm sau khi chúng tôi được chia đi các trường thì Quốc cười vỗ vai tôi: “Hôm các cậu họp để kiểm điểm tớ, tớ với Chung hoạt động ở tầng trên, ngay trên đầu các cậu đấy”). Sau một cuộc kiểm điểm suốt từ tám giờ sáng đến mười hai giờ đêm ngày chủ nhật, Quốc và Chung tuy không nhận khuyết điểm nhưng họ tỏ ra kín đáo về chuyện ấy hơn.

Anh án thì vẫn như trước vẫn nghiêm khắc một cách riết róng. Bản thân tôi cũng có lúc đã thề “không đội trời chung” với anh. Số là một lần nhà trường bắt phải đi thử phân xem có trứng giun hay không. Để cho chắc tôi “xin” của cậu bạn người Nga chút chút. Người ta căn cứ vào chất lượng cụ thể, xét cho tôi thoát khỏi phải đi nhà thương Tai Voi. Đây là bệnh viện cách ly dành cho những người mắc bệnh nhiệt đới như: giun sán, cảm cúm. Vào đây bệnh nhân chỉ được ăn cháo và uống thuốc tẩy giun ngày năm liều để diệt bằng hết loại động vật không xương sống ký sinh trong gan ruột. Không biết đứa nào mách anh án về trò láu cá của tôi. Anh đích thân dong tôi lên phòng bệnh xá trưởng nhà trường. Người ta xét nghiệm lại. Tôi bị tống vào nhà thương Tai Voi mười ngày. Lúc vào nặng năm mươi nhăm kg, lúc xuất viện chỉ còn bốn mươi sáu kg và phải đi tắc xi mới về đến ký túc xá được.

Cách cai trị của anh án đến một ngày anh phải trả giá. ấy là lần anh bị ốm phải xin phép nghỉ giữa giờ. Quên không cầm chìa khóa từ một người cùng phòng nên khi về ốp (kí túc xá) anh phải mượn chùm chìa khóa của trực lao công tầng trên để mở cửa phòng ở. Cũng đúng hôm đó, Chung bị mất 120 rúp, đó là tất cả số tiền tiết kiệm trong sáu tháng của cô. Trong đơn vị rộ lên sự nghi ngờ cho anh án. Đặc biệt, Quốc nói toẹt ra rằng, chiều hôm ấy thấy ông án đi bưu điện gửi quà về nước. Chung làm đơn gửi tất cả anh em trong đơn vị. Anh Hòa là đơn vị phó kiêm bí thư chi đoàn đi đến từng người tìm hiểu nhưng thực ra là gợi ý cho mọi người có cùng cách nghĩ chính anh án là người lấy 120 rúp của Chung. Anh Hòa làm việc này phần vì trách nhiệm “anh em ủy thác” như anh nói, còn một phần nữa mà ai cũng biết là anh có tư thù với anh án. Anh án đã có lần nêu ra trong cuộc họp đơn vị là anh Hòa trong một lần làm ảnh trong buồng tối đã giở trò sàm sỡ với chị Hiên và chị ấy đã cho anh Hòa một bạt  tai nẩy lửa.

Cuộc họp xét kỷ luật anh án về tội ăn cắp được mở vào tám giờ sáng một ngày chủ nhật giống như cuộc họp kiểm điểm Quốc và Chung. Anh án kiên quyết phản đối cuộc họp này nhưng mọi người ồ lên: “Anh phản đối tức anh là thủ phạm!”.  “Không có anh, chúng tôi vẫn họp”. Anh án đề nghị phải có đại diện của Đại sứ quán xuống dự, mọi người gạt đi: “Mời sứ quán càng ôi việc thêm, giải quyết nội bộ trước đã”.

Anh án đùng đùng bỏ ra nhưng rồi không hiểu sao anh quay trở lại. Anh Hòa gọi anh là đương sự và bắt ngồi riêng sang một bên. Sau khi đọc lá đơn của Chung, anh Hòa lần lượt chỉ định từng người phát biểu. Ai cũng nhân dịp này kể tội anh án và nói một cách lấp lửng việc anh án lấy cắp là có cơ sở. Tôi là người thứ mười sáu được hỏi. Anh Hòa nhìn tôi khuyến khích. Các bạn trẻ nhìn tôi đầy thỏa mãn, có đứa còn đưa tay gạt mạnh như một nhát chém. Tôi nhìn về phía anh án. Anh đã mất hết cái vẻ “oách” thường ngày, râu cằm anh mọc lên lởm chởm, mạch máu ở thái dương anh giật giật, hai bàn tay đan vào nhau ấn các khớp ngón kêu rôm rốp.

Tôi đứng dậy, hai tay tựa vào ghế có Chung ngồi ở phía trước. Nàng quay lại nhìn tôi, đôi mắt rực lên như có ánh chớp. Tôi chậm rãi nói:

- Thưa các anh các chị.... thưa các bạn qúi mến. Tôi nói thế này không biết có được không?

-Vòng vo quá! - Cậu Thắng cùng nấu cơm chung với tôi lên tiếng.

Anh Hòa gắt:

- Im lặng.

Tôi đằng hắng và nói tiếp:

- Nói các anh các chị, các bạn lại cười, bảo anh án là người tốt thì tôi không dám chắc nhưng bảo anh ấy ăn cắp 120 rúp thì tôi không tin. Bạn  Chung xem có đánh rơi ở đâu không?

Tiếng ồn ào ồ lên phản đối tôi. Anh Hòa nhìn quẹt ngang tôi ,bảo:

- Đồng chí có còn nói nữa không?

- Vâng, tôi không tin là anh án ăn cắp.

- Thế ai vào đấy? - Quốc bật đứng dậy hỏi độp vào mặt tôi.

- Bình tĩnh Quốc! Thưa các anh, các chị, cái lý của chúng ta đưa ra để kết tội anh án không vững chắc. Thứ nhất, anh án không ở chung phòng với Chung. Anh ấy  vì đau bụng mà có mượn chìa khóa trực tầng để vào phòng mình.

- Thì chính đấy là chứng cứ.... - Thắng lại cắt lời tôi.

- Xét xử phải trọng chứng hơn trọng cung.... - Quốc bảo.

Tiếng ồn ào lần này quyết liệt hơn. Cậu Thắng hiến kế với anh Hòa:

- Để khỏi mất thì giờ tôi đề nghị bỏ phiếu kín. Phiếu chia làm ba loại: Có lấy cắp, không lấy cắp và để đảm bảo dân chủ thì nên thêm phiếu trắng cho những ai còn lưỡng lự  như cậu Thống.

Chả biết có nguồn lực ở đâu mà tôi trở nên dũng cảm và lý lẽ:

- Tôi chống ý kiến của đồng chí Thắng. Xưa nay chưa ai dùng cách bỏ phiếu kín để kết tội một người.

Anh Hòa cảnh cáo tôi:

- Chưa có thì hôm nay có. Đồng chí đã gắn mình vào một tập thể thì phải nghe theo tập thể. Hay là đồng chí là đồng lõa của đương sự?

Tôi ương ngạnh:

- Tôi chống đến cùng việc bỏ phiếu kín.

Đương sự án đứng dậy định nói nhưng anh Hòa gạt đi.

- Bây giờ chưa phải là lời nói cuối cùng - Và anh Hòa kết luận:

- Tôi thấy bỏ phiếu kín là giải pháp duy nhất. Biết  đâu anh em mình lại giơ cao mà đánh khẽ đương sự.

Việc bỏ phiếu kín được tiến hành ngay. Kết quả là mười sáu trên hai người khẳng định anh án ăn cắp và đòi đuổi về nước, hai người bỏ phiếu chống (chắc là của anh án và tôi) và hai người bỏ phiếu trắng.

Cuộc họp kết thúc, những cặp mắt thường ngày thân thiện, giờ nhìn tôi như thù địch. Cậu Thắng và một người nấu ăn chung cùng phòng với tôi trả lại phần tiền tôi đóng góp bằng một câu lạnh lùng: “Bắt đầu từ chiều nay tùy nghi di tản”.

Biên bản cuộc họp được gửi ngay lên phòng quản lý lưu học sinh của Đại sứ quán. Người quản lý khối sinh viên dự bị xuống triệu tập một cuộc họp bất thường. Ông phê bình anh án rất gay gắt vì là trưởng một đơn vị mà để xẩy ra mất đoàn kết đến mức phải bỏ phiếu kín để kết tội nhau ăn cắp. Ông đưa 120 rúp cho Chung, bảo để khắc phục hậu quả. Cuối cùng ông dặn, không được để  cho nhà trường và người nước ngoài biết chuyện này. Giọng ông buồn như có pha nước mắt:

- Các em phải biết rằng, biết bao nhiêu người đổ mồ hôi sôi nước mắt, biết bao nhiêu liệt sĩ thương binh đã đổ máu nơi chiến trường, chính bản thân bố mẹ các em cũng phải nhịn ăn để dành, lo lắng cầu mong cho các em công thành danh toại, trước là báo hiếu mẹ cha, sau là cống hiến cho Tổ quốc thế mà các em nỡ xử với nhau tàn nhẫn như kẻ thù. Tôi mong rằng, sau buổi họp này mỗi em tự vắt tay lên trán, tự vấn mình xem sống như  thế đã phải hay chưa? Cư xử với nhau như thế đã phải đạo hay chưa?

Tất cả chúng tôi, từ  anh Hòa, anh án, đến cậu Quốc, cậu Thắng đều cúi đầu. Tôi thấy có bạn nữ sụt sịt khóc.

Sau buổi triệu tập của vị cán bộ Sứ quán, anh án thoát tội và cũng không bị mất chức đơn vị trưởng song cuộc sống sinh viên của chúng tôi mất hẳn không khí tự nhiên. Ai cũng cố thu mình lại, bản thân anh án cũng đã tự điều chỉnh như có lần anh cảm ơn và thổ lộ với tôi. Riêng chuyện tình của Quốc và Chung thì vẫn hoạt động đều đặn nhưng đi vào “tinh vi và chất lượng” như lúc chia tay ở khoa dự bị hắn đã nói với tôi. Và cũng trong lần thổ lộ gan ruột ấy, hắn còn thú nhận: Hắn với Chung chả mất 120 rúp nào cả. Hắn xui Chung bịa ra thế để trừng trị anh án. Hắn cũng kể rằng, hắn và Chung đã khéo léo trả lại 120 rúp cho ông Sứ quán tốt bụng để lòng dạ được thanh thản trước khi bước vào năm học mới!

*

Mùa hè năm ấy, hai mươi đứa chúng tôi được chia về bảy trường đại học. Có trường xa Moskva đến ba ngàn cây số. Ký ức buồn của năm học dự bị khiến tôi ít có mối liên hệ với các thành viên của đơn vị cũ. Thỉnh thoảng giở album ảnh ra xem, nhìn gương mặt đẹp và đôi mắt rực rỡ tinh anh của Chung, tôi lại thấy hơi sờ sợ nhưng tôi tự nhủ bằng câu hát trong nhạc Trịnh: “Tình yêu như trái phá con tim mù lòa!”. Có lẽ ngày ấy, vì quá yêu Quốc mà Chung đã đồng phạm một việc độc ác thế chăng?

Mãi đến năm 1995, một buổi chiều, tôi đang trồng một khóm hồng vừa mua ở chợ phiên Hoàng Hoa Thám thì có tiếng chuông cổng. Tôi ra mở. Trước mặt là hai người đeo kính râm, đầu đội mũ quả dưa  “chế tạo tại Liên Xô”, miệng cả hai đều ngậm tẩu. Người đứng trước hỏi tôi giọng nằng nặng:

- Có bán đất không?

Tuy khó chịu về câu hỏi khiếm nhã đó nhưng tôi vẫn bình thản nói:

- Hình như các anh nhầm địa chỉ.

Cả hai cười sặc lên và bỏ mũ quả dưa khỏi đầu. Tôi nhận ra anh Hòa và Quốc. Tôi đổi thái độ, niềm nở mời hai người vào nhà. Họ bảo tôi, ngồi ở sân cho mát. Câu chuyện thăm hỏi qua loa được ít phút thì anh Hòa khoe, anh ấy và Quốc sẽ mua hết đất phường tôi ở. Quốc cụ thể hơn, bảo  rằng đã mua được hai mươi hai miếng, vốn lưu động có gần ba mươi lăm tỷ. Tôi nói đùa với họ: “Các bác mua đâu cũng được, trừ chỗ này cho em cắm dùi”. Anh Hòa cười vang: “Miếng này đẹp đấy, ông bán giá cao cho chúng tôi, lấy ít tiền dư gửi tiết kiệm mà sống hoặc ra ngoại thành kiếm mấy sào làm bất động sản chờ thời cơ! Bán nhé!”. Tôi cũng đùa lại với vẻ cương quyết: “Các bác quyết  mua thì em cũng quyết giữ”. Mặc dù tôi nói thế nhưng bốn con mắt của hai nhà buôn đất vẫn cứ láo liên quan sát mảnh vườn với căn nhà cấp bốn của tôi và dò hỏi về nguồn gốc của nó. Vẫn còn tò mò về số phận của cô Chung xinh đẹp, tôi dò hỏi Quốc thì anh bảo họ đã ly hôn, Quốc đã lấy vợ khác đầu hai trẻ lắm và xinh hơn Chung nhiều.

Rồi có một ngày xem ti-vi tôi thấy Quốc đứng trước vành móng ngựa. Bản tin tóm tắt về vụ án lợi dụng vị trí công tác để chiếm đoạt tài sản của nhà nước và công dân mà Quốc là bị cáo có nói, Quốc vay tiền ngân hàng và lừa người trong cơ quan chiếm đoạt nhiều chục tỷ đồng để buôn đất gây hậu quả rất nghiêm trọng. Bản án dành cho Quốc là 20 năm tù.

*

Sau cái đêm phôn cho tôi, Chung nhắn tin vào máy di động, hẹn gặp tôi vào buổi trưa ở một quán cà phê vườn. Khi tôi đến thì thấy Chung đã ngồi chờ. Nàng vẫn đẹp và thon thả như xưa. Người phụ nữ bốn mươi bốn tuổi này vẫn giữ được cái nhìn lấp lánh trên đôi mắt đượm buồn. Nàng xin lỗi vì đêm qua đã đường đột gọi điện. Nàng nhắc lại tình cảm của tôi đối với anh án ngày ở khoa dự bị Lomonosov. Nàng muốn tôi có lời với anh án, chứ với tội này, với những điều mà Quốc đã gây ra cho anh án dạo trước, chắc anh án sẽ kết án tử hình Quốc mất. Tôi động viên Chung rằng, chỉ tội phản quốc, tội giết người, tội buôn bán ma túy người ta mới xử khung án nặng như thế. Các tội về kinh tế có thể được nương nhẹ hơn. Chung không tự tin, nàng giở cuốn Luật hình sự  và nói số tiền mà Quốc chiếm dụng, thấy rơi vào khung án dài dằng dặc: “Nếu gây hậu quả nghiêm trọng thì có thể bị xử từ chung thân đến tử hình”. Tôi nhìn vào nét mặt đẹp đang đau đớn khôn cùng của Chung, hỏi một câu thật ngớ ngẩn.

- Chung và Quốc đã ly hôn rồi mà!

- Thống ơi! - Giọng nói của chung như muốn khóc - Hiện nay Quốc không có ai thân thuộc cả. Cô vợ sau đã xin ly hôn từ ngày Quốc bị bắt tạm giam. Bà mẹ mù lòa  của Quốc được họ hàng ra đón về quê rồi. Mình nghĩ, mình với Quốc dù một ngày cũng nên nghĩa huống chi chúng mình đã có một mặt con với nhau. Nếu có phải lạy Thống thì mình cũng xin lạy.

Chung nói và đứng dậy định lạy thật. Tôi phải hứa với Chung là sẽ đến tìm anh án để chạy cho Quốc không bị nâng lên khung tội chết.

Hứa là như vậy nhưng gặp anh án không dễ. Tôi liên hệ điện thoại nhưng máy nhà anh bận thường xuyên. Người ta bảo khi sắp xử một vụ án lớn anh thường ngắt máy điện thoại cố định và đổi sim di động. Phục mãi, một lần vào cuối giờ làm việc tôi gặp được anh đi ra ở cổng cơ quan. Anh nhận ra tôi, thái độ rất niềm nở. Tôi tranh thủ trình bày chuyện của Quốc và khẩn cầu anh nương tay. Nghe xong, anh bảo vụ án này rất nghiêm trọng lại đang trong thời kỳ thực hiện cải cách tư pháp. Tôi năn nỉ thêm thì anh ra hiệu có người đang nhìn thấy cuộc nói chuyện. Sau đó, anh thân mật rủ tôi đi uống bia nhưng hễ tôi nhắc chuyện của Quốc thì anh gạt đi ngay.

Tôi thông báo cho Chung biết tình hình cuộc gặp anh án. Nàng buồn rầu nhận xét: “Chắc là ông ấy sẽ ra đòn thù! Thôi đành phải đi thuê thêm một luật sư giỏi nữa”.

Buổi xử chung thẩm, Chung có mời tất cả bạn học ở dự bị Lomonosov nhưng cuối cùng chỉ tôi có mặt. Chung xin với tôi ngồi cạnh cô và đưa cho tôi chai nước lọc với mấy viên thuốc trợ tim. Chung còn lo xa dặn, nếu Quốc bị tử hình, cô có mệnh hệ gì thì nhờ tôi che chở cho đứa con chung của họ.

Nghe vị đại diện Viện Kiểm sát luận tội, tuy là người ngoài cuộc nhưng da gà cứ nổi lên hết đợt nọ đến đợt kia. Còn sống lưng thì có một luồng buốt lạnh thỉnh thoảng lại nhói lên óc. Nghe xong bản luận tội, Chung gần như lả đi. Tôi phải cho cô uống mấy viên thuốc trợ lực. Kết luận của Viện Kiểm sát đúng như phỏng đoán  của Chung tức là Quốc có thể bị kết án từ chung thân đến tử hình. Sau sự tranh  biện của luật sư và lời nói cuối cùng của Quốc, số phận bị cáo hoàn toàn thuộc quyền định đoạt của hội đồng xét xử mà anh án là chủ tọa phiên tòa.

Phút tuyên án.

Với giọng đọc rành rọt và khô riết , anh án kết luận: Vụ án này, bị cáo có biểu hiện vơ tội về mình. Vì để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, không để sót người, sót tội, không xử oan sai, không để tảng băng trôi có phần chìm, tòa phúc thẩm hủy bản án của cấp sơ thẩm và trả hồ sơ cho cơ quan công an điều tra lại.

Có nhiều tiếng vỗ tay tán thành. Chung vẫn trong tình trạng thất thần. Chợt trước mắt tôi hiện lên vẻ mặt đắc chí của anh Hòa ngày anh dẫn Quốc đến nhà tôi mua đất và cả cái ngày anh chủ tọa cuộc họp bỏ phiếu kín, kết tội anh án mấy mươi năm trước.

Liệu anh Hòa có phải là phần chìm của tảng băng trong kết luận của tòa phúc ?

(Báo Văn nghệ)

Chiếc xe đạp

Ngửi cái ngào ngạt của gia vị đang nóng dần lên trong những xoong nồi lớn nhỏ của bà chủ tiệm cơm người Huế, ý nghĩ duy nhất chiếm toàn bộ tâm trí Thân là giờ đây anh không còn phải vật lộn với một cái gì tối tăm ngây dại đã xuyên thấm khắp người anh suốt mấy ngày vừa qua. Quên đứt sự hiện diện của những người khách khác trong quán, Thân khẳng định sự giải thoát đầy ơn phước ấy vừa hoàn tất nơi anh bằng vẻ ngon miệng tận lực bên bàn ăn sáng trưng. Đang cuối mùa mưa, bầu trời thoáng đãng sáng trong ở phía trên thành phố tràn trề những nồng ấm dịu dàng và thương mến của phương Nam. Khi nhìn thấy một bàn tay béo múp đặt nhẹ chén canh rau ngót xuống cạnh đĩa cơm của mình, mắt Thân ánh lên một tia vui thích và trong tích tắc tia mắt ấy làm thay đổi vẻ mặt của anh.

- Dạ, dì gọi con,- một giọng nói trung bộ nhẹ nhàng vang lên từ khoang bếp của tiệm cơm, và nó chạm tới sự êm dịu của thời gian đang dâng lên trên môi Thân làm anh ngửng lên, nhìn về hướng vừa phát ra những âm thanh đó. Ngay lập tức, Thân đọc thấy trên gương mặt nhỏ nhắn của cô gái đang đứng trước bà chủ tiệm một cảm xúc khiến anh giật mình kinh ngạc. ở đó, Thân bắt gặp hình thức biểu hiện của những cố gắng điên cuồng của anh nhằm giữ sự tự chủ mỗi khi toàn thân anh run lên trong một cơn đói dại người. Sự liên tưởng đột ngột này ngăn đôi tai thính nhạy của anh nghe tiếng bát đĩa chạm vào nhau lách cách hòa với giọng của bà chủ tiệm đang sai bảo những người giúp việc. Trong miếng cơm tiếp theo đột nhiên được  Thân nhai chậm lại giữa vòm miệng xuất hiện một chút bùi ngùi mơ hồ. Và chính Thân không ngờ anh sẽ mãi khắc họa cái buổi chiều kỳ lạ này trong ký ức của mình với ý nghĩ càng lúc càng chắc chắn rằng vẻ mặt của cô gái kia là tấm gương mà anh bắt buộc phải nhìn vào đó để thấy hình ảnh của con người anh trong những ngày vừa qua.

Bằng tất cả sự vô tâm của tuổi hai mươi tám vừa được khôi phục trong người, Thân nhanh chóng đẩy lùi sự nhắc nhở về một niềm đau mà rồi đây anh còn phải chịu đựng lâu dài. Anh lặng lẽ tiếp tục bữa ăn của mình.

- Xe mượn của người ta, để mất rồi lấy gì mà đền. Sao con không gởi xe, tốn năm trăm đồng thì có hơn không,- bà chủ tiệm nói trong khi cô gái đỡ tô canh nghi ngút khói từ tay bà với vẻ im lặng và ánh mắt của một người đã khóc trong cơn tủi hổ đầy lo lắng trong đêm hôm trước,- ở thành phố này thì phải luôn nhớ là chiếc xe mình đang ngồi dưới mông nhiều lúc cũng bị mất, huống gì con khóa nó rồi để ngoài hiên Bưu điện... Mà sao lại chọn cái Bưu điện không có chỗ gửi xe mà vào, sao dại vậy con...?.

Vượt lên những tiếng động trong tiệm cơm đang mỗi lúc mỗi đông khách, hai tiếng cuối cùng của câu nói vừa ra khỏi miệng của bà chủ tiệm đập nhẹ vào sự chú tâm nhai nuốt của Thân. Có một sự mách bảo khác thường xảy ra trong Thân là anh cần nghe hết điều mà bà chủ tiệm nói như đang độc thoại kia. Anh gọi cơm thêm.

Một người đàn ông chọn chỗ cho mình cạnh bàn ăn của Thân. Sự xuất hiện của người đàn ông kéo bà chủ tiệm ra khỏi khoang bếp để đi đến chỗ ông trong lúc ông vừa lấy chiếc mũ vải cũ mèm trên đầu xuống vừa cười một cái cười thân tình, vui vẻ với bà. Chỉ mấy phút sau, bên cái cách ăn rất khoan thai của người đàn ông là giọng kể của bà chủ tiệm về việc cô gái làm mất chiếc xe đạp. Thoạt nghe, Thân nghĩ đây là một ngẫu nhiên trùng hợp với việc anh làm trong buổi sáng hôm qua để có được sự ngon miệng ở bữa cơm này. Nhưng thật lạ lùng là phần lớn tri giác của anh giờ đây vẫn cứ hướng về phía câu chuyện đang được nói ra trong khung cảnh khá ồn ào của tiệm cơm. Cuộc nói chuyện ở bàn bên cạnh rót đầy đủ vào tai Thân việc cô gái đến Bưu điện để gởi số tiền công của mình trong tháng này về nhà giúp đứa em trai đóng học phí bằng chiếc xe đạp mượn của một sinh viên ở trọ cùng nhà. Dựng chiếc xe sát cửa ra vào Bưu điện rồi khóa nó lại, cô gái bước vào quầy giao dịch. Chỉ sau cái khoảnh khắc đủ để cô gái cầm lấy tấm giấy chuyển tiền từ tay nhân viên Bưu điện rồi quay trở ra với ý định trông chừng chiếc xe thì nó đã biến mất khỏi chỗ mà cô để nó. Nét vui nhộn trên gương mặt của người đàn ông dần dần biến mất và ông nói một cách chậm rãi rằng ở thời buổi này kẻ trộm còn nhanh hơn chớp lóe trên trời và chúng không bao giờ đếm xỉa đến sự giàu nghèo, sướng khổ của chủ nhân của những thứ mà chúng có thể lấy cắp. Lời nói này làm Thân nhớ lại cái giật thột nơi trái tim anh khi anh đặt mười đầu ngón tay lên chiếc xe đạp của ai đó dưới mái hiên của một Bưu điện trong sự thôi thúc quyết liệt của cơ thể như đang rã ra vì một cơn đói quái quỷ không cần phải được giải quyết bằng cái ăn. Với sự giúp sức hoàn hảo của Tám Mập, Thân đã lấy được xe nhanh đến mức chính anh cũng không ngờ tới. Đó là chiếc xe đạp đầu tiên Thân ăn cắp được và nó cho anh có hẳn một lần thỏa thuê đáp ứng đòi hỏi khẩn cấp của cơ thể trước một thói quen đang vã mồ hôi. Bây giờ, chiếc xe đang ở chỗ Tám Mập và nó sẽ được đem ra khu Chợ Sắt chiều nay.

Cô gái mang tới bàn Thân ly trà đá trong khi anh trả tiền cơm. Bà chủ tiệm cầm lấy tờ giấy bạc mà Thân đưa ra đúng lúc người đàn ông gọi cô gái và hỏi cô có muốn nói chuyện với ông không. Phải mất một phút, Thân mới dứt được cái nhìn của mình ra khỏi vẻ ngập ngừng của cô gái bằng ý nghĩ lướt qua tâm trí anh rằng mỗi ngày có biết bao nhiêu là chiếc xe đạp bị mất cắp ở trong thành phố này và chiếc xe đạp mà anh lấy cắp sáng hôm qua chắc chắn không phải là chiếc xe mà cô gái để mất. Nhưng nếu nó đúng là chiếc xe mà cô gái đã để mất thì lúc này nó cũng đã thuộc về anh, có ích đối với anh và chỉ sau vài giờ đồng hồ nữa thôi nó sẽ thuộc về người khác.

Thân đứng lên. Bên ngoài, trời rất nắng. Thân rời bàn ăn và bước đi trong giọng nói nhỏ nhẹ của cô gái rằng cô mong được bà chủ tiệm cho cô mượn tiền mua một chiếc xe đạp rồi cô sẽ hoàn trả bằng tiền công của mình trong những ngày sắp tới, và điều làm cô cảm thấy tiếc hơn cả là bây giờ không còn nữa hộp trà ngon mà cô mang theo trong giỏ xe với ý muốn đem biếu người đàn ông ngay sau lúc ở Bưu điện về. Người đàn ông bật cười và nói ra trong sự ngạc nhiên là đúng ra cô gái phải tiếc chiếc xe và oán giận tên kẻ cắp nào đó. Đáp lời người đàn ông là đôi mắt khẽ chớp rất nhanh những cái chớp mà con người thường dùng mỗi khi muốn ngăn sự tuôn trào của nước mắt với một lý lẽ lạ lùng của cô gái là bây giờ cô cảm thấy nỗi buồn tủi trong cô trước rủi ro này không quá lớn bởi nếu không phải là cô thì vào lúc đó một người khác biết đâu đang khốn khó hơn cô sẽ bị mất chiếc xe đạp của họ tại mái hiên Bưu điện ấy.

Đã hơn chín giờ tối. Từ vô số những đám mây đen kịt trên bầu trời rộng đang trút xuống thành phố luồng mưa xối xả. Phía trước Thân, cô gái bước nhanh trên con hẻm nhỏ dẫn về ngôi nhà cô ở trọ. Thêm một cơn rùng mình lan khắp người Thân làm anh khẽ so vai lại. Anh bắt đầu cảm thấy khát se họng và chiếc xe đạp mà anh đang dắt trong tay trở nên nặng trĩu. Từ trong thâm tâm Thân cũng chẳng hiểu anh đang làm gì dưới cơn mưa đêm này nhưng anh lại biết rõ là ngày mai anh sẽ không có thứ mà đôi lúc còn cần thiết hơn cả máu cho cơ thể của anh. Cái lạnh của nước đã thấm dần vào da thịt gợi anh nhớ thứ đó chuyển dịch trong hình dạng của một mũi kim tiêm sắc nhọn hoặc bốc khói trên ngọn lửa bé xíu. Anh chờ đợi giây phút cô gái mở cửa của một ngôi nhà nào đó ở con hẻm này trong cảm giác dường như anh là người duy nhất trên trái đất có thể thấy hết sự khắc nghiệt của thời gian. Nhận ra mình đang run rẩy, Thân thầm trách cái quyết tâm trả lại cô gái chiếc xe đạp không rõ từ đâu tới đã bắt anh trở lại tiệm cơm trên chính chiếc xe này rồi lần dò theo cô đi như sẽ không bao giờ ngừng lại trong cơn mưa bướng bỉnh này. Ngang qua một cột đèn nữa thì Thân thấy rõ suốt từ đầu đến cuối con hẻm chỉ còn anh và cô gái. Anh trở nên lo lắng nếu có lúc cô gái ngoái nhìn về phía sau và biết đâu là như thế thì cô sẽ phát hiện chiếc xe đạp trong tay anh. Vì thế mà mặc dù cô gái cứ chăm chú bước đi trong chiếc áo mưa rộng màu vàng thì anh vẫn cố gắng đưa nhịp chân mình chậm lại.

Dừng lại trước một ngôi nhà ở cuối con hẻm, cô gái rướn người và với tay mở cánh cổng được chốt phía bên trong. Bởi cách cô gái chừng hơn hai mươi bước nên Thân vẫn tiếp tục đi. Bỗng một ánh chớp dài và sáng rực rạch ngang bầu trời. Thân nắm chặt hai bàn tay hơn để ghìm một thoáng chao đảo đang chực xuất hiện trong mái đầu để trần ướt đẫm của anh rồi vượt qua cánh cổng khi cô gái vừa khép nó lại và anh biết rằng sau cánh cổng là một lối đi nhỏ đang tối thẫm trong màn mưa. Anh nghe tiếng chốt cửa nhẹ  nhàng của cô gái vang lên giữa những âm thanh rào rào của cơn mưa. Tựa chiếc xe đạp vào khoảng tường của ngôi nhà ngay sát cánh cổng, anh chủ ý gây nên tiếng động mà cô gái có thể nghe rồi bước thật nhanh vào góc hẻm tối om. Thân lại nghe tiếng cái chốt cổng được kéo và dường như ngay lập tức có một luồng hơi nóng khủng khiếp từ bộ quần áo anh đang mặc thiêu đốt khắp người anh. Và, vào cái giây đồng hồ đầu tiên cô gái nhìn thấy chiếc xe đạp trong một cơn ngạc nhiên kỳ lạ, Thân ngã sấp xuống mặt đất đã bắt đầu ngập nước, ngực đè lên chiếc hộp trà vừa văng ra từ túi áo của anh.

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Thiếu nữ bên sông

1. Đến quãng ấy, dòng sông như bị vặn gẫy nghiêng. Dải bờ đê cũng bị vặn nghiêng, mở ra một doi đất nhỏ trông như cái cùi tay chỏ. Những tia nắng buổi chiều lung linh trên mặt nước luôn cuộn chảy, đục lờ lờ như một nồi canh cua đồng pha loãng. Lâu lắm mới có một con thuyền giương buồm xuôi về cửa biển. Còn lại là rặng tre, cây đa cổ thụ của làng Tam Lạc phía bên kia sông. Đứng trơ trọi bên kia sông còn có một cái miếu canh quét vôi màu trắng, trông đã ố vàng, nhem nhuốc. Chỉ có thảm cỏ ven đê là tuyệt đẹp. Sau những ngày mưa xuân, cỏ lên xanh mịn màng đang được nhuộm bởi một sắc nắng vàng trong như hổ phách. Chính ngay ở cái đầu mỏm doi cắt ấy, là hình ảnh của một người đàn bà đang tung lên trời tấm lụa màu xanh, còn ướt nước. Người đàn bà đang giặt áo.

Trong cái nền óng ả, tươi mịn của sắc màu, sự sâu thẳm của không gian ẩn hiện trên bức tranh sơn dầu có cảm giác như nghe thấy được cả tiếng đập áo của nàng vọng vào thinh không êm ả của một buổi chiều trên sông Trà Lý.

Đã nhiều giờ đồng hồ qua đi, Hoài không hề để ý tới những giọt mồ hôi chảy ra thấm rịn vào lưng áo. Anh đã dồn tất cả tâm trí, sức lực tài hoa vào cây cọ vẽ. Đã nhiều tháng nay, chưa bao giờ anh có được cái giờ khắc say mê với công việc như vậy. Dòng sông quê thân thiết với Hoài suốt những năm thơ bé gắn liền với cây cầu Bo, những quả ổi Bo, cùng với thị xã nhỏ bé bên sông. Vậy mà những ấn tượng tạo nền cho một bức tranh khiến anh ưng ý, đã có lúc bị lãng quên. Hoặc giả, là anh chưa nhìn thấy, chưa rung động con tim của một hoạ sĩ. Có chăng, điều đọng lại trong ký ức Hoài về nơi chôn nhau cắt rốn lại là những hình ảnh khủng khiếp của những ngày chiến tranh. Bom nổ. Phố xá tan tành, hoang vắng. Những đêm lửa đạn giăng đỏ trời. Và cái âm thanh để cho người đi qua đêm thị xã biết rằng sự sống vẫn còn là tiếng chuông nhà thờ cất lên vào lúc tảng sáng… Xa hơn chút nữa, là ký ức của một đứa trẻ lên 10, mỗi lần theo bạn bè leo lên bờ đê chơi, nhìn về thị xã, đố nhau ngôi nhà nào cao nhất? Rốt cuộc, vẫn chỉ có cái tháp nước hình tròn cắm bốn chân xuống đất trông như một cái dù khổng lồ. Kế đến hai tháp chuông nhà thờ sát cầu Bo làm từ thời Pháp hình sóng lượn là ngôi nhà bốn tầng mang tên “khách sạn”. Cái khách sạn là công trình giá trị nhất của một thị xã chỉ có hai đường phố chính và vài dãy phố đâm ngang. Nó là niềm tự hào của mọi người. Đã có lần Hoài theo cha đi ăn phở. Anh không quên được ô cửa sổ nhỏ nơi mua vé. Một ô khác rộng hơn là nơi nhận phở. Còn các tấm bàn đá, ố đen vì nước mắm, giấm, ớt và thứ nước váng mỡ của phở rơi rớt ra thấm vào, bốc lên mùi khăm khẳm. Về sau, anh giám đốc khách sạn có sáng kiến nấu thêm món cháo lòng, bán giá hai hào một tô cho người đi làm ăn sáng.

Nhưng Hoài không có cơ hội được “ăn cháo”. Anh xa thị xã từ rất sớm. Để rồi giờ đây anh mới nhận ra vẻ đẹp tuyệt vời của dòng sông, khiến anh nao lòng, rơi nước mắt và anh đã phải chờ đợi nhiều ngày để có được buổi chiều nay, cầm tới cây cọ vẽ. Anh gặp người thiếu phụ một cách tình cờ, nhưng lại như một định mệnh trong bàn tay sắp đặt của tạo hoá. Chỉ một lần nàng đi mua hoa đào vào ngày giáp Tết. Một tia mắt nhìn mà các nhà tiểu thuyết thường gọi đùa là tiếng “sét ái tình”! Anh không rõ về nàng. Không biết nàng ở đâu. Chỉ lơ mơ hiểu rằng nàng có một đứa con. Chồng chết vì một tai nạn đắm tàu. Sống với nàng còn có một bà mẹ chồng hơi khắc nghiệt.

Nhưng nàng mới ở tuổi ngoài 30, lại đẹp nữa, ít ra là trong con mắt của Hoài. ánh sáng từ đôi mắt của người thiếu phụ như mách bảo với anh rằng, nàng khao khát sống, khao khát vươn tới những điều mới lạ. Và điều quan trọng hơn là trái tim xao động của nàng muốn được yêu. Chao ôi, tình yêu đâu phải là tội lỗi. Nó là bản tính của con người mà thượng đế đã ban tặng. Nàng không thể tự giết mình trong nỗi cô đơn, trong những ý nghĩ bệnh hoạn khốn cùng. Nàng cần phải yêu và được yêu. Nàng đã có qúa nhiều buồn chán, đau đớn. “Anh có biết chùa Kỳ Bố Hải khẩu”. - “Chưa…chưa, tôi chưa biết” - “Nếu anh muốn em sẽ đưa anh đi chơi. ở đấy có nhiều cảnh đẹp, tha hồ cho anh vẽ”.

Người thiếu phụ không quên lời hứa. Nàng đã dành trọn một buổi chiều đưa Hoài đi thăm ngôi chùa cổ. Một ngôi chùa nhỏ, lợp ngói tam quan. Mảnh sân lát gạch rộng rãi, được che phủ bởi một cây quéo cổ thụ, tán lá ôm trùm cả một khoảng đất rộng sân chùa. Ông từ già giữ chùa sau tuần nhang, hào phóng giao cho hai người một sự yên tĩnh, thanh bần, ẩn chứa đầy vẻ huyền diệu của một ngôi chùa cổ đã có mặt bên bãi sông này từ hơn một trăm năm trước.

Trên tảng đá cạnh cầu ao, Hoài ngồi hàng giờ để thu vào tâm tưởng hình ảnh cánh cò trắng đang chới với chao trên ruộng lúa. Làng xóm xa nhoà hơi sương ẩm ướt. Tiếng con thuyền gỗ chở gạch va vào bờ làm mặt nước xao động. Nàng ngồi bên cạnh Hoài im lặng lắng nghe một cách chăm chú những câu chuyện không đầu không đuôi của Hoài. Thỉnh thoảng người thiếu phụ lại mỉm cười. Có lúc nàng tỏ ra ngạc nhiên về một điều gì đó có vẻ như xa lạ. Như thể, anh đang mở ra cho nàng một khám phá mới về thế giới đầy phức tạp của con người. Thực ra có gì ghê gớm! Chỉ là cuộc sống của người lính Hoài đã trải qua. Cuộc sống vất vả của một anh hoạ sĩ nghèo. Những suy tư, trăn trở của anh về một bức tranh bỏ dở, những chuyến đi vừa để kiếm sống, vừa thu nhận cho mình những âm ba của cuộc sống con người, mong một ngày kia sẽ làm được một cái gì đó có ích cho nghệ thuật. Có lẽ, anh đã làm nàng xúc động. Cái thế giới xung quanh của nàng lâu nay chỉ quanh quẩn trong mấy dãy phố chật hẹp. Ngày hai buổi nàng đến cơ quan và gặp lại những gương mặt đồng nghiệp đã trở nên quen thuộc đến nhàm chán. Anh giám đốc công ty, vốn là một anh phó chủ tịch huyện ở miền núi xa xôi, có người nhà làm ở ban tổ chức, cất nhắc đưa về thành phố. Công ty kinh doanh sản xuất, đòi hỏi đầu óc sáng tạo, năng động, nhạy bén với thị trường. Nhưng anh giám đốc vẫn nghĩ mình là anh phó chủ tịch huyện, dưới có các ban bệ giúp việc. Thêm căn bệnh hay xoi mói, xét nét cấp dưới, duyệt chi từ vài ngàn đồng để mua cái chổi quét rác trở đi. Nên công ty luôn rơi vào tình trạng làm ăn thua lỗ, bế tắc… Cuộc sống đó làm cho nàng trở nên tù túng, đông đặc. Không ai có thể nói giúp cho nàng cởi bỏ sự dằn vặt của một trái tim đã bị tổn thương, yếu đuối và cô đơn. Rằng: Làm sao nàng phải sống, phải nuôi con, phải đối phó với những cuộc kiểm điểm, kiểm tra… Rằng, làm sao nàng có thể tiêu phí hết những buổi chiều buồn vô vị cùng những đêm mùa đông dài lê thê bên cạnh đứa con đang lên cơn sốt, trong khi đồng lương của một cán bộ nhà nước như đánh đố mỗi lần cầm giỏ đi chợ.

ấn tượng về nàng, Hoài không quên được. Và đấy là lý do kích thích anh cầm lấy cây cọ vẽ một bức tranh về dòng sông, cùng với hình ảnh về nàng. Sau một lúc thuyết phục, nàng đồng ý làm người mẫu để cho Hoài vẽ. Nàng đã đứng trong dòng nước chưa tan giá cả giờ đồng hồ. Khi những đường nét đã hiện hình lên bức tranh, Hoài không còn để ý đến nàng nữa. Lúc ấy nàng đến ngồi bên anh, hơi lùi về phía sau một chút. Cuốn sách nàng để xuống vệ cỏ, không đọc mà chăm chú vào từng nét bút của anh. Bức tranh ấy cứ mỗi lúc một khác. Như thể dòng sông đang cuộn chảy trước mặt đang có một ma lực huyền diệu trong cây cọ và những sắc màu kỳ ảo ùa lên tấm vải. Cả những sợi nắng, dải bờ đê kéo dài thành vệt xanh chảy vào chân trời. Nàng không dám cất lên tiếng nói, chỉ nghe hơi thở nhẹ phả vào phía sau gáy của anh, lâu lâu cùng với một tiếng thở dài. Hoài như quên hết. Cái vẻ đẹp của người con gái trong bức tranh có một phép thuật cuốn hút anh, thúc gọi anh đi tới.

Đến một lúc chính Hoài giật mình ngừng tay.

Sau lưng anh cách vài mét người thiếu phụ đang nức nở. Đôi vai nàng run nhẹ. Những giọt nước mắt ứa ra ở gò má. Nhưng đôi mắt nàng lại sáng long lanh, xúc động. Bất giác, Hoài quăng cây cọ. Anh đáng trách quá, thật vô tâm. Như để chuộc lỗi với nàng, anh bước tới ngồi xuống vệ cỏ cạnh nàng. Ngập ngừng trong giây lát, nhìn đôi mắt nàng, anh cầm lấy bàn tay có những ngón nhỏ, thanh thoát, mềm mại. Hoài hôn lên đôi mắt đẫm lệ ấy.

2. Vào mùa xuân 1992, hoạ sĩ Việt Hoài có cuộc triển lãm tranh ở Hà Nội. Hoài chọn 42 bức tranh sơn dầu, bạn bè đồng nghiệp, các nhà phê bình mỹ thuật đều có lời khen phòng tranh của Hoài. Một vài người khách nước ngoài ghé Galéri của Việt Hoài muốn chọn mua một vài bức. Bức tranh “Thiếu nữ bên sông” của anh có tới bốn người đặt mua. Nhưng Hoài chưa muốn bán. Có một người Anh kỳ nèo đòi trả những 2000 đô, song ông ta chỉ nhận được ở người hoạ sĩ trẻ cái lắc đầu.

Ngày cuối cùng, một người đàn ông có tuổi đến tìm gặp Hoài. “Gia đình tôi, cụ thể là vợ tôi yêu cầu tôi đến xin được gặp ông và muốn mua bức tranh “Thiếu nữ bên sông”. Tôi biết người ta trả ông khá cao rồi. Tôi có thể trả ông cao gấp hai, gấp ba giá ấy?”. “Tranh của tôi có giá cao vậy ư?”. Hoài nhìn ông ta. “Tôi không hiểu gì về nghệ thuật. Nhưng vợ tôi muốn vậy. Mười ngày nữa là sinh nhật cô ấy… Ngập ngừng giây lát, ông ta nói tiếp - Vợ chồng tôi muốn mời tác giả tới nhà, ông sẽ chỉ giáo cho nên treo tranh ở chỗ nào”.

Đấy là một ngôi biệt thự đẹp nằm cách trung tâm thủ đô vài chục cây số. Con đường trải nhựa chạy giữa những làng đồi vùng trung du, dọc theo triền sông Đà. Lắng tai có thể nghe thấy tiếng còi tàu thủy chở khách trên sông. Dọc đường đi ông chủ không ngớt lời khoe với Hoài những nhà xưởng, các thứ hàng mỹ nghệ xuất khẩu do công nhân của ông làm ra xuất sang Tây Đức, Mỹ, Pháp… Rằng ông chủ xưởng gỗ đã có công đào tạo lại vợ ông, vốn chỉ là một công chức quen sống bám vào nhà nước nay trở thành một người có tiếng tăm trong giới thương trường…

Hoài còn đang ngỡ ngàng trước đám tranh tượng, đồ gốm quý cái thì treo, cái xếp trong góc tường, trên tủ thì người đàn ông đã đưa vợ ra chào. Thoạt nhìn qua, anh đã nhận ra nàng. Nàng vẫn trẻ và đẹp. Ăn mặc sang trọng và quý phái. Đôi mắt đã được mỹ viện trông đẹp hơn nhưng lại mất đi vẻ ngây thơ chất phác. Hình như nàng cũng nhận ra Hoài, nhưng lại chào anh bằng một cái nhìn lãnh đạm, như thể họ chưa hề quen biết nhau bao giờ và một âm sắc xa lạ: “Chào hoạ sĩ!…” Rồi vịn vào vai chồng - Đây là tác giả bức tranh phải không anh?”. “Phải! Ông Việt Hoài, hoạ sĩ!”. Anh chồng nói với vợ rồi quay sang hỏi Hoài: “Ông coi thử bức tranh tặng vợ tôi treo đâu thì đẹp nhất?”.

Hoài nhìn nàng và nói: “ở đây không có không gian thích hợp treo bức tranh ấy”. “Sao vậy? Nhà tôi rộng hơn sáu trăm mét vuông kia mà”. Hoài nhìn ông chủ xưởng gỗ: “Thưa ông, tôi chưa có ý định bán bức tranh ấy”. “Ông điên à. Tôi sẽ trả ông với cái giá năm nghìn đô. Năm ngàn đô là hơn bảy mươi tám triệu đồng, ông hiểu không?”. “Năm ngàn đô chứ năm vạn đô tôi cũng không bán”. Trong lúc ông chồng đỏ bừng mặt, giận dữ đi tới tủ rượu ở góc nhà, nàng khẽ hỏi anh: “Anh quên em thật rồi sao?”. Hoài nhìn lướt qua gương mặt nàng: “Xin bà thứ lỗi… Tôi chưa bao giờ được gặp bà…”.

Chiếc xe con trả Hoài về thành phố. Đi cùng anh chỉ có người lái xe. Cả hai cùng im lặng. Gió thổi ngả nghiêng những cánh rừng bạch đàn trên các triền đồi ven sông. Hoài thấy buồn và như có một lớp sương mù giăng trước mặt.

(Báo Văn nghệ)

Thiêu thân truyện

Cái vầng sáng bồn chồn thương nhớ đó

Cứ đêm đêm nhắc nhở gọi ta về

Lê Anh Xuân

Chiếc điện thoại di động nằm trên bàn rung lên. Anh Bưng với tay cầm máy:

- Alô? Bảy hả? Đang cơm trưa văn phòng. Một mình chớ mấy (cười). Ủa, bộ mày chưa nối mạng sao? Thời buổi này chưa nối mạng đừng nghĩ tới chuyện làm báo. Ờ, ờ, khoảng hai mươi tám đô. Phải mua cái mô đem chớ mậy. Dễ ợt, để bữa nào rảnh tao cài cho. Rồi, rồi. OK!

Anh Bưng thả máy xuống bàn, uể oải múc cơm ăn, mắt thờ ơ nhìn xuống đường. Nắng như thiêu như đốt đang đổ xuống đầu đám đồng bào thành phố không biết đi đâu mà lúc nào cũng đông như kiến.

Chiếc điện thoại di động lại rung lên, màn hình sáng xanh. Anh Bưng cầm máy:

- Alô! Anh Ba hả? Đang cơm trưa văn phòng. Anh nói thằng nào? Thằng Xi em ti được hơn chớ anh! Tháng trước nó mới mở cho mấy cha ở Cần Thơ cái quép sai văn học đồng bằng sông Cửu Long miễn phí, tha hồ đưa lên đó cái gì mình thích. Sao? Nếu cần, anh bảo bả liên hệ qua i meo của em cho tiện. Nguyễn Hoàng Bưng a còng hát xe em chấm vê en chấm com, viết liền không hoa. Dạ, vậy nghen anh!

Anh Bưng lại thả máy xuống bàn, lại uể oải nhai cơm. Đám đồng bào thành phố vẫn không ngừng hành quân như kiến. Độ ba phút sau điện thoại lại rung.

- Tôi nghe! Ổng vô hồi nào vậy? Hẹn với ổng tám giờ sáng mai tại cà phê Arnol 688. Rồi. Phần chú, nhớ mang theo cái đĩa mềm. Thời buổi này ưu tiên những người xài tin học, ai hơi sức đâu ngồi mà gõ! Không lo, anh mày có thẻ miễn phí. ờ, ờ. Bai!

Thôi nhìn đám đồng bào thành phố phía dưới đường, anh Bưng đưa  mắt nhìn lên cái ti vi treo trên cao. Màn hình hiện ra cảnh sông nước miền Tây, đúng hơn là sông nước Cà Mau: một đám con nít mình mẩy lấm lem, tay thùng tay gậy đang hiện diện trên một bãi bùn, chung quanh lơ thơ vài cây mắm, bần, đước non…

Lần này anh Bưng chủ động bấm điện thoại:

- Alô, chú Biền hả? Ở đâu vậy? Mở ti vi lên coi, đang có phim về xứ mình đó, kinh Bảy. ờ…

Anh Bưng tắt máy, tắt hẳn. Chăm chú nhìn lên màn hình, theo dõi… Kể từ giờ phút đó, cái điện thoại  di động coi như không còn quấy rầy anh nữa.

*

Ở đầu bên kia thành phố, trên tầng 12 của một chung cư hiện đại, Biền mở ti vi. Ống kính đặc tả đôi chân lún sâu trong bùn; một con vọp nằm chôn mình kín đáo; một bàn tay moi nó lên… Rồi cảnh một ngã ba sông chiều tà, đàn chim về tổ xếp thành hình chữ V; cảnh đêm với mấy người đàn ông và đám trẻ con đốt lửa nướng những con vọp… ống kính lại đặc tả một ly rượu đưa lên môi, que tre lể (xỉa thịt) con vọp chấm vào chén muối ớt…

Cùng với đoạn phim trên là lời bình:

“… Có thể nói, đám cư dân nhí của làng Côlôrađô này chính là các tay săn mồi thiện nghệ. Những con hào - nguồn dinh dưỡng chủ yếu của chúng - dù ma mãnh đến đâu, dù vùi mình xuống bùn đến mất tăm cũng đừng hòng trốn thoát. Ở đây chúng không săn mồi bằng mắt, mà chúng săn mồi bằng tất cả các giác quan tinh tường của mình… và tôi đảm bảo với quý vị rằng, đối với chúng, chưa chắc có thứ sơn hào hải vị nào sánh bằng cái thứ chúng moi lên từ bùn đất…”.

… Nếu đoạn phim vừa rồi không phải quay ở làng Côlôrađô; nếu bây giờ anh Bưng không ngồi ở cơm trưa văn phòng và Biền - chú em ruột của anh Bưng - không nằm chót vót trên lầu 12 của một chung cư hiện đại, thì hình ảnh mấy người đàn ông đốt lửa nướng vọp và những đứa trẻ em lem luốc kia chính là hình ảnh của đại gia đình Bưng - Biền tại làng Lung Lá. Giờ đây, anh Bưng có thể  rủ thằng em mình nhấm nháp hình ảnh quê nhà bằng mọi cách kể cả cách nhấm nháp qua ti vi. Tuần trước đi Tây Ninh về, anh ném trước mặt Biền mớ lá nhào. Chú em Biền chưa kịp hân hoan với món lươn um lá nhào lâu ngày không được thưởng thức thì anh Bưng muốn đổ quạu:

- Mẹ, nhào mà hổng phải… nhào! Mày hửi thử coi.

Chú Biền ngắt một tí chót lá vò vò rồi đưa lên mũi, mặt bỗng nhăn nhúm:

- Nhào gì mà kỳ cục. Hôi rình vầy làm sao ăn?

- Thì đem về mày coi chơi cho đỡ… thèm rồi liệng chớ ăn uống gì được.

Nhưng Biền không liệng. Chú cắm mớ lá nhào đó vào chiếc bình thủy tinh lớn như cắm hoa chỉ vì một lý do: chú thấy nếu liệng thì tội nghiệp anh mình. Mới hôm kia, ghé qua chỗ Biền để bàn chuyện đám giỗ bà nội, nhè ngay bữa cúp điện. Trèo lên hết 12 tầng lầu, vừa tháo giày quăng ra xa, anh Bưng chửi thề:

- Mẹ, đúng là địa ngục trần gian! Sống kiểu này thà chết sướng hơn. Đây là cái hộp hại điện chớ không phải chung cư hiện đại. Lấy cho ca nước đá…

Chú Biền chọc tức ông anh:

- Chưa chết được đâu anh vì ở đây còn có… nước đá, chớ Lung Lá dưới mình làm gì có!

Anh Bưng:

- Đách họ! Lung Lá của tao cần gì nước đá, chỉ thở không khí ở đó thôi cũng đủ sống trăm năm. Đúng là càng già càng dại. Giờ thì hết đường về…

Anh Bưng kết thúc câu nói của mình bằng cái  thở dài.

Hồi mới giải phóng, anh Bưng bất đắc dĩ phải ra chợ sống do anh là… cán bộ. Nói bất đắc dĩ không quá, bởi sau khi cân nhắc thiệt hơn, cuối cùng anh đành viện đến phép thắng lợi tinh thần để tự an ủi mình khi buộc phải rời bỏ làng quê: “Tao thuộc phe thắng, ngu sao không ra chợ ở cho sướng?”. Vậy là bỏ Lung Lá. Sống ở chợ mấy năm, người đâm bệ rạc vì kém vận động, nhất là ngại gian khổ. Mấy lúc ngồi vui bên mâm nhậu, anh Bưng hay nói vui với bọn Biền: “Hồi đó sao mình mun thấy ngán. Nguy hiểm vậy, cực khổ vậy mà lạc quan trăm phần trăm. Bây giờ yêu nước thì yêu, chớ chiến tranh kiểu đó nữa chắc tao… chiêu hồi! Ha ha!” - Anh cười sảng khoái rồi tiếp: “Nói vậy chớ còn lâu mới chiêu hồi! Bằng mọi giá phải trường kỳ kháng chiến. Mạnh dùng sức, yếu dùng thế. Chừng nào đối đế đánh không lại mày thì tao tìm cách… bóp dái, chớ quyền gì mày đi đè đầu cưỡi cổ tao?” - Anh bỗng sửng cồ với tên đế quốc tưởng tượng.

Anh Bưng là con người tự do, thứ tự do hơi hoang dã. Chưa bao giờ anh xài quần nhỏ quần lớn như người ta; tất cả với anh đều phải thong dong, kể cả trong lẫn ngoài. Mấy bữa uống rượu say, hôm sau anh không mang dép, chê nặng, vả lại - anh nói - “tội tình gì lại đi bỏ tù đôi chân của mình!”.

… Cã ai ngờ thời cuộc đẩy đưa, hai anh em Bưng - Biền của họ chẳng những không được về quê mà còn văng lên tới Sài Gòn. Chú Biền, như ta đã biết, sống trong cái hộp  cách mặt đất độ bốn chục thước, còn anh Bưng đành mua miếng đất nhỏ nằm tuốt ngoại ô, cất căn nhà nhỏ. ở đây ban đêm nhìn về hướng trung tâm, chỉ thấy một quầng sáng màu lửa mà có lần anh Bưng đã ví loại người như anh và chú Biền nói chung chẳng khác gì những con thiêu thân, cứ nhắm mắt cắm đầu lao vào quầng lửa ấy…

Chiều, từ căn nhà nhỏ ở tuốt ngoại ô Sài Gòn, anh Bưng bấm điện thoại trong trạng thái hân hoan:

- Alô, chú Biền hả? Có hai chuyện quan trọng: Một, hồi trưa coi hết phim chớ? Hoá ra phía bên kia trái đất cũng có chỗ giống y chang xứ mình. Cái làng Côlôrađô đó có khác gì làng Lung Lá? Nhưng mà họ dịch tầm bậy, chú có để ý không? Con đó là con vọp. Hào làm gì sống trên cạn? Nhớ hồi đó có ngày tui với chú bắt cả thùng thiếc… Rồi, rồi. Chuyện thứ hai, đố chú biết ai đang ở nhà tui? Có ngon đoán thử coi? Thua chưa? Cậu Tư Tàn với thằng Nghiệp! Ra liền nghen! Tui đang làm mồi. ờ, ờ, từ giờ không điện đóm gì nữa nghen. Tui tắt máy luôn, cả điện thoại bàn. Chớ sao! Độc lập tự do là trên hết! Chờ!.

Anh Bưng nhổ dây điện thoại bàn, quay sang nói với người đàn ông đen đúa mà anh gọi là cậu Tư Tàn:

- Xong, kể từ giờ phút này đố cha thằng nào quấy rầy.

Cậu Tư Tàn:

- Thằng Biền ra không?

- Ra chớ cậu. Nghe cậu lên nó mừng húm. Có điều từ “cái hộp” của nó đến đây cũng phải nửa tiếng.

… Anh Bưng ở trần mặc quần cụt, đi đất, tay cầm đũa, chạy tới chạy lui lăng xăng. Hai người đàn ông nông dân đen đúa ngồi ở hai đầu đệm được trải dưới gốc xoài trước nhà anh. Bốn, năm con cá lóc cỡ cườm tay nướng trui đặt trên tàu lá chuối, chén muối hột cùng mấy trái ớt xanh, dĩa mắm sống và nải chuối chát… Thấy chưa đủ, anh Bưng bước đến bồn hoa moi lên một… củ gừng. Anh giải thích với cậu Tư Tàn:

- Con chỉ trồng thứ gì ăn được. Cậu coi, bông vợ con trồng chưa kịp lớn thì gừng của con đã lớn hơn.

Rồi anh rót rượu:

- Thiệt ra mà nói, không có thứ nhà hàng nào bằng nhà mình. Mẹ, đi nhậu mà ăn ta ni, mang giày thì… trào máu. Cậu với con!

Anh Bưng uống cạn rồi đưa ly cho cậu Tư Tàn, vỗ đùi cái bép biểu lộ sự khoái trá; quay lại thấy Biền đang vật lộn với con cá lóc nướng bằng đôi đũa, anh Bưng nạt:

- Dẹp đũa đi! Chú mày đúng là mất gốc!

Rồi anh  tóm con cá nướng, bẻ đôi chia cho cậu Tư Tàn và anh thanh niên tên Nghiệp, lại bẻ đôi con khác cho Biền và anh:

- Thiệt ra mà nói, ăn bốc là ngon nhứt; cũng như, nói xin lỗi, ỉa đồng là số một, đố có thứ cầu tiêu máy nào sánh bằng.

Hai anh nông dân thứ thiệt nhìn anh cựu nông dân lắc đầu, cười thán phục.

Chú Biền nhớ lại, hôm công ty phần mềm Nét Ngọc tổ chức hội nghị khách hàng trên sân thượng Majestic Hotel, tình cờ anh em Bưng - Biền của họ cùng dự. Như mọi người, hôm đó anh Bưng cũng “ăn ta ni”, mang giày, thắt cà vạt. Kết thúc nội dung hội nghị, đến phần tiệc đứng, anh Bưng cụng ly qua loa với mấy nhà doanh nghiệp rồi lẻn đến nói nhỏ vào tai chú em mình:

- Ăn nhậu kiểu gì kỳ cục. Nó bày coi đẹp mắt chớ có mướn tao cũng không dám đụng đũa. Đồ “phồn vinh giả tạo”! Về!

Rồi anh Bưng lẻn ra ngoài. Chú Biền gặp ông anh mình chỗ chờ thang máy. Anh Bưng nói:

- Thiệt ra mà nói, thế kỷ hai mươi chỉ có hai phát minh giá trị, một là cái máy giặt, hai… con dao gọt mướp, còn lại đều đồ bỏ!

Đến giờ này anh Bưng vẫn ngạc nhiên lẫn thích thú về tính hiệu quả của thứ dụng cụ bếp núc giản đơn (con dao hai lưỡi) mà anh cho là phát minh thế kỷ!

Chú Biền nói:

- Chớ thang máy không là phát minh à?

- Không.

- Vậy thì đi bộ!

Anh Bưng cười hề hề:

- Ngu sao đi bộ mậy!

Mấy phút sau thang máy đưa anh em họ xuống đất. Tại cửa ra vào khách sạn, một thanh niên mặc đồng phục (tất nhiên là ăn ta ni, mang giày) đứng dập gót mở cửa cho hai thượng khách Bưng - Biền.

Nhưng đó là chuyện ở Majectic Hotel, còn bây giờ…

… Bỗng thấy anh Bưng từ trong nhà bước ra sân, cũng… ăn ta ni và mang giày. Ai cũng ngạc nhiên. Cậu Tư Tàn hỏi đi đâu. Anh Bưng đáp:

- Đi rước thằng Cuội, bữa nay nó học thêm. Cậu, thằng Nghiệp, thằng Biền cứ nhậu lai rai, khoảng nửa tiếng con về!

Đúng hai mươi lăm phút sau anh Bưng về, không thấy thằng Cuội đâu, cậu Tư Tàn lại hỏi, anh đáp:

- Rước chỗ thầy Anh văn đưa qua thầy Toán. Chín giờ lại có thằng sinh viên đến kèm môn Lý, nhưng hôm nay thì hồi! - Anh Bưng nối dây điện thoại bàn, bấm số - Alô, nhà T hái phải không? Nhờ chị nói dùm, cháu Hải Tần hôm nay bịnh, Thái khỏi đến, dạ, để lần sau. Cám ơn.

Anh Bưng lại nhổ dây điện thoại, cởi quần áo, tháo giày liệng ra xa, ngồi xếp bằng xuống  mâm:

- Thiệt ra mà nói, hồi đó con có học hành gì đâu. Chính xác là chưa hết lớp ba. Vậy mà vẫn “trưởng thành” như thường, nào thua kém ai! Còn đám con nít bây giờ… toàn một lũ gà công nghiệp! Vô cậu!

Anh Bưng uống cạn, có vẻ kém vui, chắc anh mắc cỡ về tình trạng học thêm của con mình. Chú Biền biết, giữa anh Bưng và vợ đã từng xích mích về chuyện này, ban đầu anh làm căng, cuối cùng chịu nhịn. Gặp Biền, anh chắc lưỡi: “Kệ mẹ. Nó đã là con của cơ chế chớ đâu còn con mình!”. Từ đó chuyện học thêm của thằng Cuội thành chuyện hiển nhiên. Tội nghiệp, chị Bưng thương con nhưng nào biết, dù thằng Cuội được đầu tư học tập tốt hơn năm ba lần so với con cái của hai người nông dân đang ngồi kia thì có khác gì nhau, bởi nền giáo dục của chúng ta không được thế giới công nhận… ngay cả ở Đông Nam á chúng ta đang ở hạng cuối và ngày càng tụt hậu; rằng giáo dục đại học của ta đang tụt thấp hơn 50 bậc so với đại học của Thái Lan… chỉ bởi vì các nhà lãnh đạo giáo dục nước nhà thiếu tự trọng và thiếu lòng yêu nước, dù họ hiểu rõ mười mươi căn bịnh trầm kha(*).

Chị Bưng về, chở thằng Cuội phía sau. Vợ chồng anh Bưng hợp đồng đưa đón con nhịp nhàng như một dây chuyền sản xuất công nghiệp. Sau khi chào khách, chị hỏi:

- Thái tới anh?

Anh Bưng:

- Hôm nay nghỉ. Anh đã gọi điện hồi rồi.

Chị Bưng tỏ vẻ phật ý, nhưng chỉ chừng một giây thôi, không ai nhận thấy ngoài chú Biền. Chú bèn vỗ đít thằng cháu cưng của mình đồng thời cũng là vật thí nghiệm(*) của nền giáo dục nước nhà mà không khỏi  có chút xót xa không biết cho mình hay cho nó. Mới 12 tuổi mà nó đã cao chồng ngồng, mắt đeo kính cận dày như cái đít chai. Nó lừ lừ đi ngang mâm mà chẳng thèm chào hỏi ai. Anh Bưng nạt:

- Thưa ông cậu, cậu Nghiệp, chú Biền…

Thằng Cuội khoanh tay như cái máy…

-Thưa ông cậu, cậu Nghiệp, chú Biền…

Rồi nó vào nhà, mở nắp đàn oóc, cho chơi chế độ trống đùng đùng, người giần giật theo nhạc. Mấy năm đầu giải phóng, các người đồng chí của anh Bưng cho vợ mình đi học đạo diễn, con cái vào nhạc viện, đứa piano, đứa công rờ bát… thành một phong trào. Thấy gai mắt, anh nói: “Mẹ, con tao nữa tao cho học thổi sáo. Chỉ cần trồng một bụi trúc, cho mày thổi thấy mẹ mày luôn!”. Giờ đây, có lẽ còn nhớ lời tuyên bố xưa kia của mình, nên anh lại… mắc cỡ. Anh Bưng nhắc khéo con:

- Lo tắm rửa đi con. Nhạc nhẽo ầm ầm mệt quá.

Thằng Cuội liếc anh, đậy nắp đàn, vào buồng riêng mở máy tính. Chị Bưng bưng vào cho con tô cơm với hai cái đùi gà, nó vừa ăn vừa chơi trò đá banh, người cứ nhấp nha nhấp nhổm trên ghế, miệng lảm nhảm như… thằng khùng. Có thể giờ đây các giác quan của anh em Bưng - Biền không còn tinh tường để bắt những con vọp như tụi con nít ở làng Côlôrađô, nhưng nếu chỉ để ứng xử thôi, thì còn tinh tường lắm, ít nhứt cũng hơn đám con cháu họ - đám “gà công nghiệp” này.

Tiệc vui vẫn được tiếp tục trong không khí buồn, bởi tin tức mà hai ông nông dân mang lên từ Lung Lá cũng buồn nốt: Làng xóm điêu tàn vì người ta phá lúa nuôi tôm, nay chẳng còn con tôm nào; hai nông dân này giờ cũng đang tìm cách mon men đến với ánh đèn đô thị. Tội nghiệp anh Bưng, kể như anh đã hết đường về!

Khuya, chú Biền bước ra sau hè nhà anh mình, nơi không ít lần anh Bưng quảng cáo “mát lắm, gió lồng lộng…”, hướng mắt về phía trung tâm. Sài Gòn ban đêm nhìn từ xa chỉ thấy một quầng sáng mầu lửa, cái quầng sáng  mà có lần anh Bưng đã ví họ như những con thiêu thân, cứ nhắm mắt cắm đầu lao vào. Nơi đó hẳn giờ này đồng bào vẫn còn đông như kiến, cà phê Arnol 688 chắc vẫn tấp nập; nơi đó đảm bảo bốn cái thang máy lộ thiên toà nhà chú Biền sống vẫn hùng hục lên xuống như bốn con quái vật, không ngừng…

Và mới đây lại có thêm hai con thiêu thân chấp nhận lao vào cái quầng sáng màu lửa ấy…

(Báo Văn nghệ )

Thiếu nữ bên sông

1. Đến quãng ấy, dòng sông như bị vặn gẫy nghiêng. Dải bờ đê cũng bị vặn nghiêng, mở ra một doi đất nhỏ trông như cái cùi tay chỏ. Những tia nắng buổi chiều lung linh trên mặt nước luôn cuộn chảy, đục lờ lờ như một nồi canh cua đồng pha loãng. Lâu lắm mới có một con thuyền giương buồm xuôi về cửa biển. Còn lại là rặng tre, cây đa cổ thụ của làng Tam Lạc phía bên kia sông. Đứng trơ trọi bên kia sông còn có một cái miếu canh quét vôi màu trắng, trông đã ố vàng, nhem nhuốc. Chỉ có thảm cỏ ven đê là tuyệt đẹp. Sau những ngày mưa xuân, cỏ lên xanh mịn màng đang được nhuộm bởi một sắc nắng vàng trong như hổ phách. Chính ngay ở cái đầu mỏm doi cắt ấy, là hình ảnh của một người đàn bà đang tung lên trời tấm lụa màu xanh, còn ướt nước. Người đàn bà đang giặt áo.

Trong cái nền óng ả, tươi mịn của sắc màu, sự sâu thẳm của không gian ẩn hiện trên bức tranh sơn dầu có cảm giác như nghe thấy được cả tiếng đập áo của nàng vọng vào thinh không êm ả của một buổi chiều trên sông Trà Lý.

Đã nhiều giờ đồng hồ qua đi, Hoài không hề để ý tới những giọt mồ hôi chảy ra thấm rịn vào lưng áo. Anh đã dồn tất cả tâm trí, sức lực tài hoa vào cây cọ vẽ. Đã nhiều tháng nay, chưa bao giờ anh có được cái giờ khắc say mê với công việc như vậy. Dòng sông quê thân thiết với Hoài suốt những năm thơ bé gắn liền với cây cầu Bo, những quả ổi Bo, cùng với thị xã nhỏ bé bên sông. Vậy mà những ấn tượng tạo nền cho một bức tranh khiến anh ưng ý, đã có lúc bị lãng quên. Hoặc giả, là anh chưa nhìn thấy, chưa rung động con tim của một hoạ sĩ. Có chăng, điều đọng lại trong ký ức Hoài về nơi chôn nhau cắt rốn lại là những hình ảnh khủng khiếp của những ngày chiến tranh. Bom nổ. Phố xá tan tành, hoang vắng. Những đêm lửa đạn giăng đỏ trời. Và cái âm thanh để cho người đi qua đêm thị xã biết rằng sự sống vẫn còn là tiếng chuông nhà thờ cất lên vào lúc tảng sáng… Xa hơn chút nữa, là ký ức của một đứa trẻ lên 10, mỗi lần theo bạn bè leo lên bờ đê chơi, nhìn về thị xã, đố nhau ngôi nhà nào cao nhất? Rốt cuộc, vẫn chỉ có cái tháp nước hình tròn cắm bốn chân xuống đất trông như một cái dù khổng lồ. Kế đến hai tháp chuông nhà thờ sát cầu Bo làm từ thời Pháp hình sóng lượn là ngôi nhà bốn tầng mang tên “khách sạn”. Cái khách sạn là công trình giá trị nhất của một thị xã chỉ có hai đường phố chính và vài dãy phố đâm ngang. Nó là niềm tự hào của mọi người. Đã có lần Hoài theo cha đi ăn phở. Anh không quên được ô cửa sổ nhỏ nơi mua vé. Một ô khác rộng hơn là nơi nhận phở. Còn các tấm bàn đá, ố đen vì nước mắm, giấm, ớt và thứ nước váng mỡ của phở rơi rớt ra thấm vào, bốc lên mùi khăm khẳm. Về sau, anh giám đốc khách sạn có sáng kiến nấu thêm món cháo lòng, bán giá hai hào một tô cho người đi làm ăn sáng.

Nhưng Hoài không có cơ hội được “ăn cháo”. Anh xa thị xã từ rất sớm. Để rồi giờ đây anh mới nhận ra vẻ đẹp tuyệt vời của dòng sông, khiến anh nao lòng, rơi nước mắt và anh đã phải chờ đợi nhiều ngày để có được buổi chiều nay, cầm tới cây cọ vẽ. Anh gặp người thiếu phụ một cách tình cờ, nhưng lại như một định mệnh trong bàn tay sắp đặt của tạo hoá. Chỉ một lần nàng đi mua hoa đào vào ngày giáp Tết. Một tia mắt nhìn mà các nhà tiểu thuyết thường gọi đùa là tiếng “sét ái tình”! Anh không rõ về nàng. Không biết nàng ở đâu. Chỉ lơ mơ hiểu rằng nàng có một đứa con. Chồng chết vì một tai nạn đắm tàu. Sống với nàng còn có một bà mẹ chồng hơi khắc nghiệt.

Nhưng nàng mới ở tuổi ngoài 30, lại đẹp nữa, ít ra là trong con mắt của Hoài. ánh sáng từ đôi mắt của người thiếu phụ như mách bảo với anh rằng, nàng khao khát sống, khao khát vươn tới những điều mới lạ. Và điều quan trọng hơn là trái tim xao động của nàng muốn được yêu. Chao ôi, tình yêu đâu phải là tội lỗi. Nó là bản tính của con người mà thượng đế đã ban tặng. Nàng không thể tự giết mình trong nỗi cô đơn, trong những ý nghĩ bệnh hoạn khốn cùng. Nàng cần phải yêu và được yêu. Nàng đã có qúa nhiều buồn chán, đau đớn. “Anh có biết chùa Kỳ Bố Hải khẩu”. - “Chưa…chưa, tôi chưa biết” - “Nếu anh muốn em sẽ đưa anh đi chơi. ở đấy có nhiều cảnh đẹp, tha hồ cho anh vẽ”.

Người thiếu phụ không quên lời hứa. Nàng đã dành trọn một buổi chiều đưa Hoài đi thăm ngôi chùa cổ. Một ngôi chùa nhỏ, lợp ngói tam quan. Mảnh sân lát gạch rộng rãi, được che phủ bởi một cây quéo cổ thụ, tán lá ôm trùm cả một khoảng đất rộng sân chùa. Ông từ già giữ chùa sau tuần nhang, hào phóng giao cho hai người một sự yên tĩnh, thanh bần, ẩn chứa đầy vẻ huyền diệu của một ngôi chùa cổ đã có mặt bên bãi sông này từ hơn một trăm năm trước.

Trên tảng đá cạnh cầu ao, Hoài ngồi hàng giờ để thu vào tâm tưởng hình ảnh cánh cò trắng đang chới với chao trên ruộng lúa. Làng xóm xa nhoà hơi sương ẩm ướt. Tiếng con thuyền gỗ chở gạch va vào bờ làm mặt nước xao động. Nàng ngồi bên cạnh Hoài im lặng lắng nghe một cách chăm chú những câu chuyện không đầu không đuôi của Hoài. Thỉnh thoảng người thiếu phụ lại mỉm cười. Có lúc nàng tỏ ra ngạc nhiên về một điều gì đó có vẻ như xa lạ. Như thể, anh đang mở ra cho nàng một khám phá mới về thế giới đầy phức tạp của con người. Thực ra có gì ghê gớm! Chỉ là cuộc sống của người lính Hoài đã trải qua. Cuộc sống vất vả của một anh hoạ sĩ nghèo. Những suy tư, trăn trở của anh về một bức tranh bỏ dở, những chuyến đi vừa để kiếm sống, vừa thu nhận cho mình những âm ba của cuộc sống con người, mong một ngày kia sẽ làm được một cái gì đó có ích cho nghệ thuật. Có lẽ, anh đã làm nàng xúc động. Cái thế giới xung quanh của nàng lâu nay chỉ quanh quẩn trong mấy dãy phố chật hẹp. Ngày hai buổi nàng đến cơ quan và gặp lại những gương mặt đồng nghiệp đã trở nên quen thuộc đến nhàm chán. Anh giám đốc công ty, vốn là một anh phó chủ tịch huyện ở miền núi xa xôi, có người nhà làm ở ban tổ chức, cất nhắc đưa về thành phố. Công ty kinh doanh sản xuất, đòi hỏi đầu óc sáng tạo, năng động, nhạy bén với thị trường. Nhưng anh giám đốc vẫn nghĩ mình là anh phó chủ tịch huyện, dưới có các ban bệ giúp việc. Thêm căn bệnh hay xoi mói, xét nét cấp dưới, duyệt chi từ vài ngàn đồng để mua cái chổi quét rác trở đi. Nên công ty luôn rơi vào tình trạng làm ăn thua lỗ, bế tắc… Cuộc sống đó làm cho nàng trở nên tù túng, đông đặc. Không ai có thể nói giúp cho nàng cởi bỏ sự dằn vặt của một trái tim đã bị tổn thương, yếu đuối và cô đơn. Rằng: Làm sao nàng phải sống, phải nuôi con, phải đối phó với những cuộc kiểm điểm, kiểm tra… Rằng, làm sao nàng có thể tiêu phí hết những buổi chiều buồn vô vị cùng những đêm mùa đông dài lê thê bên cạnh đứa con đang lên cơn sốt, trong khi đồng lương của một cán bộ nhà nước như đánh đố mỗi lần cầm giỏ đi chợ.

ấn tượng về nàng, Hoài không quên được. Và đấy là lý do kích thích anh cầm lấy cây cọ vẽ một bức tranh về dòng sông, cùng với hình ảnh về nàng. Sau một lúc thuyết phục, nàng đồng ý làm người mẫu để cho Hoài vẽ. Nàng đã đứng trong dòng nước chưa tan giá cả giờ đồng hồ. Khi những đường nét đã hiện hình lên bức tranh, Hoài không còn để ý đến nàng nữa. Lúc ấy nàng đến ngồi bên anh, hơi lùi về phía sau một chút. Cuốn sách nàng để xuống vệ cỏ, không đọc mà chăm chú vào từng nét bút của anh. Bức tranh ấy cứ mỗi lúc một khác. Như thể dòng sông đang cuộn chảy trước mặt đang có một ma lực huyền diệu trong cây cọ và những sắc màu kỳ ảo ùa lên tấm vải. Cả những sợi nắng, dải bờ đê kéo dài thành vệt xanh chảy vào chân trời. Nàng không dám cất lên tiếng nói, chỉ nghe hơi thở nhẹ phả vào phía sau gáy của anh, lâu lâu cùng với một tiếng thở dài. Hoài như quên hết. Cái vẻ đẹp của người con gái trong bức tranh có một phép thuật cuốn hút anh, thúc gọi anh đi tới.

Đến một lúc chính Hoài giật mình ngừng tay.

Sau lưng anh cách vài mét người thiếu phụ đang nức nở. Đôi vai nàng run nhẹ. Những giọt nước mắt ứa ra ở gò má. Nhưng đôi mắt nàng lại sáng long lanh, xúc động. Bất giác, Hoài quăng cây cọ. Anh đáng trách quá, thật vô tâm. Như để chuộc lỗi với nàng, anh bước tới ngồi xuống vệ cỏ cạnh nàng. Ngập ngừng trong giây lát, nhìn đôi mắt nàng, anh cầm lấy bàn tay có những ngón nhỏ, thanh thoát, mềm mại. Hoài hôn lên đôi mắt đẫm lệ ấy.

2. Vào mùa xuân 1992, hoạ sĩ Việt Hoài có cuộc triển lãm tranh ở Hà Nội. Hoài chọn 42 bức tranh sơn dầu, bạn bè đồng nghiệp, các nhà phê bình mỹ thuật đều có lời khen phòng tranh của Hoài. Một vài người khách nước ngoài ghé Galéri của Việt Hoài muốn chọn mua một vài bức. Bức tranh “Thiếu nữ bên sông” của anh có tới bốn người đặt mua. Nhưng Hoài chưa muốn bán. Có một người Anh kỳ nèo đòi trả những 2000 đô, song ông ta chỉ nhận được ở người hoạ sĩ trẻ cái lắc đầu.

Ngày cuối cùng, một người đàn ông có tuổi đến tìm gặp Hoài. “Gia đình tôi, cụ thể là vợ tôi yêu cầu tôi đến xin được gặp ông và muốn mua bức tranh “Thiếu nữ bên sông”. Tôi biết người ta trả ông khá cao rồi. Tôi có thể trả ông cao gấp hai, gấp ba giá ấy?”. “Tranh của tôi có giá cao vậy ư?”. Hoài nhìn ông ta. “Tôi không hiểu gì về nghệ thuật. Nhưng vợ tôi muốn vậy. Mười ngày nữa là sinh nhật cô ấy… Ngập ngừng giây lát, ông ta nói tiếp - Vợ chồng tôi muốn mời tác giả tới nhà, ông sẽ chỉ giáo cho nên treo tranh ở chỗ nào”.

Đấy là một ngôi biệt thự đẹp nằm cách trung tâm thủ đô vài chục cây số. Con đường trải nhựa chạy giữa những làng đồi vùng trung du, dọc theo triền sông Đà. Lắng tai có thể nghe thấy tiếng còi tàu thủy chở khách trên sông. Dọc đường đi ông chủ không ngớt lời khoe với Hoài những nhà xưởng, các thứ hàng mỹ nghệ xuất khẩu do công nhân của ông làm ra xuất sang Tây Đức, Mỹ, Pháp… Rằng ông chủ xưởng gỗ đã có công đào tạo lại vợ ông, vốn chỉ là một công chức quen sống bám vào nhà nước nay trở thành một người có tiếng tăm trong giới thương trường…

Hoài còn đang ngỡ ngàng trước đám tranh tượng, đồ gốm quý cái thì treo, cái xếp trong góc tường, trên tủ thì người đàn ông đã đưa vợ ra chào. Thoạt nhìn qua, anh đã nhận ra nàng. Nàng vẫn trẻ và đẹp. Ăn mặc sang trọng và quý phái. Đôi mắt đã được mỹ viện trông đẹp hơn nhưng lại mất đi vẻ ngây thơ chất phác. Hình như nàng cũng nhận ra Hoài, nhưng lại chào anh bằng một cái nhìn lãnh đạm, như thể họ chưa hề quen biết nhau bao giờ và một âm sắc xa lạ: “Chào hoạ sĩ!…” Rồi vịn vào vai chồng - Đây là tác giả bức tranh phải không anh?”. “Phải! Ông Việt Hoài, hoạ sĩ!”. Anh chồng nói với vợ rồi quay sang hỏi Hoài: “Ông coi thử bức tranh tặng vợ tôi treo đâu thì đẹp nhất?”.

Hoài nhìn nàng và nói: “ở đây không có không gian thích hợp treo bức tranh ấy”. “Sao vậy? Nhà tôi rộng hơn sáu trăm mét vuông kia mà”. Hoài nhìn ông chủ xưởng gỗ: “Thưa ông, tôi chưa có ý định bán bức tranh ấy”. “Ông điên à. Tôi sẽ trả ông với cái giá năm nghìn đô. Năm ngàn đô là hơn bảy mươi tám triệu đồng, ông hiểu không?”. “Năm ngàn đô chứ năm vạn đô tôi cũng không bán”. Trong lúc ông chồng đỏ bừng mặt, giận dữ đi tới tủ rượu ở góc nhà, nàng khẽ hỏi anh: “Anh quên em thật rồi sao?”. Hoài nhìn lướt qua gương mặt nàng: “Xin bà thứ lỗi… Tôi chưa bao giờ được gặp bà…”.

Chiếc xe con trả Hoài về thành phố. Đi cùng anh chỉ có người lái xe. Cả hai cùng im lặng. Gió thổi ngả nghiêng những cánh rừng bạch đàn trên các triền đồi ven sông. Hoài thấy buồn và như có một lớp sương mù giăng trước mặt.

(Báo Văn nghệ)

Chung kết

Hồi mới tiếp quản, anh Hai có dắt con chó Phèn theo. Một con chó giống tạp nửa cỏ nửa săn, vóc dáng sồ sề, lông lá quê kệch nhưng được cái nước là siêng năng, trung thành và dũng cảm. Hồi còn chiến tranh, con Phèn sống trong căn cứ với anh Hai và các đồng chí của anh, nó là một con vật hữu ích. Ngày ngày nó đi săn đuổi, bắt nào rùa, chim, chuột mang về giúp cho bếp ăn tập thể phong phú. Anh Hai lượm nó trong một trận đánh vào ấp chiến lược của căn nhà bị giặc đốt cháy, Phèn mới bằng bắp chân, nằm tru tréo, không biết chủ nhà tản cư nơi nào. Đem về căn cứ nuôi dưỡng, anh Hai cho Phèn ngủ chung một mùng, một nóp, tâng tiu nó như trứng mỏng. Bởi vậy con Phèn không rời anh một bước. Anh Hai đi bất cứ đâu, nếu có điều kiện cho theo, Phèn cùng đi dù là thời gian đến năm mười ngày, hoặc đường xa đến mấy trăm cây số. Tuy sống có ba năm trong chiến tranh nhưng con Phèn với anh Hai có rất nhiều kỉ niệm. Một lần, anh Hai dẫn Phèn đi bám tình hình giặc, vì đơn vị biết chắc có một cánh quân biệt kích ngụy đang rình mò gần đâu đây. Trời nhá nhem tối. Anh Hai với con Phèn sắp lọt vào ổ phục kích của địch. May thay con Phèn phát hiện, báo động. Anh Hai chạy tạt một phía, con Phèn chạy xắn vào hướng giặc để dẫn đường đạn cho chúng bắn theo, mà cứu chủ. Anh Hai chạy thoát. Giặc rút. Anh trở lại tìm, gặp con Phèn bị đạn bắn gãy một chân trước, một chân sau. Nằm quằn quại. Anh Hai ôm Phèn về căn cứ, thuốc men cứu chữa. Gần một tháng, hai chân Phèn mới lành, nhưng xương bị cong quều thành tật. Phèn đi đứng không được gọn gàng, nhặm lẹ như trước, nhưng sức khoẻ không có gì giảm sút. Một lần nữa, đêm gần sáng, cả hai còn ngủ say thì có một tốp lính biệt kích ngụy mò vào tấn công. Con Phèn phát hiện giặc còn ngoài xa, nó báo động. Những người trong cứ kịp thời đối phó. Giặc rút. Anh Hai bị thương. Con Phèn cũng bị thương. Anh cùng con Phèn nằm chung bệnh viện. May là anh Hai chỉ bị có mấy vết thương ở phần mềm, con Phèn thì nặng hơn, một mảnh đạn M16 xuyên qua phổi. Anh Hai với con Phèn ra viện một lượt. Lần này con Phèn thật dũng cảm. Cũng nhờ nó lao vào cắn tay tên lính biệt kích bồng súng ngắm bắn vào anh Hai, làm đường đạn lệch đi, không thì anh chắc…

Rồi không mấy lâu sau, miền Nam hoàn toàn giải phóng. Từ khi ra ở chợ, Phèn có phần lựng bựng trước môi trường mới. Căn nhà gạch bông bóng loáng của người ta  giao lại cho gia đình anh Hai ở, thường xuyên được lau chùi sạch sẽ. Người chủ nhà trước có để lại cho anh Hai một con Phóc, loại chó kiểng, rất sang, sạch sẽ, lông trắng muốt như bông gòn, có ba đốm đen tựa vẽ mực. Cái đẹp nhất của Phóc là mớ lông trên trán dài phủ che kín cả hai mắt, muốn nhìn vào vật gì nó phải nhướng lên trông nặng nề. Thân hình Phóc nhỏ bằng đầu gối người lớn, có giọng sủa và tiếng kêu phân biệt, mà kiểu nào nghe cũng êm tai, nhỏ nhẻ. Phóc còn biết đi hai chân sau, một khi cần thiết làm trò vui gì đó cho vừa bụng chủ.

Khi nhà cửa chỗ nơi ở xong xuôi, anh Hai phân ngôi vị cho hai con chó:

- Con Phóc sạch sẽ, kêu sủa cũng nhỏ nhẹ, đúng lúc nên ở nhà trên khỏi làm dơ bẩn và ồn ào. Còn con Phèn thường hay sủa toáng ồm ồm không đúng lúc và hay lùng sục mương cống dơ dáy, phải ở nhà dưới chỗ làm bếp, cho tiện.

Không biết con Phóc có nghe được lời chủ hay không, nó vui vẻ kêu lên một tiếng “ẳng” dịu dàng và toại nguyện, rồi chạy tung tăng đến nơi cạnh chiếc tủ li, nằm lên tấm vải ga sạch bóng của chủ dành riêng cho nó. Riêng con Phèn thì chẳng hiểu được tiếng chủ nói gì, nhưng qua cử chỉ và điệu bộ khi được chủ dắt xuống nhà bếp, nó biết  đó là được phân công nhiệm vụ cho mình. Phèn ngước mỏ tru lên một tiếng để tỏ ra hài lòng, nhưng tiếng của nó nghe sao vừa ồm ồm lạc điệu làm người ta phải chảy nước mắt sống. Rồi Phèn cũng bắt chước Phóc chạy nhảy tung tăng một cách vụng về đến nỗi làm suy suyển chiếc tủ chén, chủ phải trừng mắt, nó mới thôi. Phèn cũng chạy lại nằm trên tấm manh bao bố tời rách của người ta để chùi chân gần đường đi lên nhà trên. Thế là cả hai toại nguyện! Số phận chó má, dù là chó mới hay chó cũ, xin miễn được chủ biết tới, phân công, giao chỗ cụ thể, chúng nó tự hào và hãnh diện lắm rồi! Kể từ đó, con Phóc, con Phèn đều có giang sơn riêng, không con nào vi phạm lãnh thổ của con nào. Tất cả tâm tư, tình cảm của chúng cứ hướng vào sự “biết tới” của chủ trong từng phút, từng giờ.

Mặc dù vậy, nhưng con Phèn thường thấy thiếu thốn tình cảm. Bởi vì anh Hai đi làm việc suốt, khi về phần nhiều thì ở nhà trên, chỗ lãnh địa của con Phóc, dưới bếp có người giúp việc và chị Hai. Hồi nào cùng với chủ ngủ chung một mùng, nằm chung một bệnh viện, đi đâu cũng khăng khít bên nhau, bây giờ tuy ở chung một nhà mà sao có cái gì ngăn cách quá, khó gặp nhau quá! Hoàn cảnh ăn ở như vậy biết phải làm sao? Phải chấp nhận thôi! Chó, con Phóc, con Phèn còn có hai cuộc đời, hai số phận khác nhau, huống chi là chó với người. Có vài lần Phèn nhớ anh Hai quá, lần lên nhà trên, nhưng người giúp việc sợ dơ nhà, vội đuổi trở xuống. Một cái vuốt đầu, một cử chỉ thân thiện qua ánh mắt của chủ thôi, con Phèn bấy giờ khao khát đến nóng bỏng trong lòng.

Cũng có lần, có việc anh Hai xuống bếp, thấy ánh mắt đau đáu nhớ nhung, chờ chực của con Phèn, anh động lòng, dừng lại vuốt ve nó vài cái. Chỉ ngần ấy thôi, làm con Phèn sung sướng run lên, cảm động đến rơm rớm nước mắt. Nhưng cử chỉ âu yếm của chủ với nó như thế càng  ngày càng ít đi, ít đi. Sống ở chợ búa ồn ào mà con Phèn cảm thấy cô đơn lạ! Lòng nó luôn quặn  thắt, thân thể lần lượt ốm dần đi. Ôi, xã hội loài người thay đổi thì số phận và hoàn cảnh của loài chó cũng bị thay đổi theo. Không biết con người có nghĩ tới việc làm thế nào mình đừng bị thay đổi hết bản chất hay không, chớ chó thì bẩm sinh ngàn đời không hề muốn thay đổi. Nhưng biết làm thế nào để vượt qua cái hoàn cảnh éo le nhân tạo này cho mình còn giữ được lương tâm và đặc tính chó? Bởi chó là phải tuyệt đối nghe lời chủ dạy, tuyệt đối làm theo lệnh chủ bảo. Nhiệm vụ chính của chó là phải làm sao cho chủ hài lòng. Con Phèn luôn để ý xem “người bạn chó” Phóc của nó ăn ở, kiểu sống ra sao để được lòng chủ mà làm theo. Tiếng sủa nhã nhặn, tiếng kêu êm ái, lúc nào nên rầy, lúc nào nên êm, tướng đi phải làm dáng, kiểu mừng chủ khi anh Hai đi làm việc về, con Phèn để ý học cho kỳ được. Từ trong nhà Phóc chạy ra tận cổng, khi còn cách chủ một đoạn nó nhóng người lên, đi bằng hai chân sau, đưa hai chân trước lên “bắt tay” với chủ. Và ngay lúc đó sủa lên ba tiếng như lời chào mừng. Chủ hài lòng. Mặt mày chủ rạng rỡ, và chủ bồng con Phóc lên tay, đi thẳng vào nhà. Ơi, sướng làm sao! Nếu Phèn chỉ được một lần âu yếm của chủ đối với nó như vậy thôi, thì mãn nguyện suốt tháng. Phóc làm được thì Phèn cũng phải làm được. Cái hại cho chủ thì đừng nên, chớ cái vui cho chủ thì dù khổ hạnh cách mấy cũng phải làm cho kì được. Phèn cương quyết sẽ làm theo kiểu Phóc.

Một hôm, anh Hai mãn buổi làm trưa về. Phèn đã có ý định nên nằm chực gần cửa cổng. Khi Phóc chưa kịp chạy ra thì Phèn đã lao tới. Với bộ mặt hăm hở, nó tỏ ra mừng rỡ, hớn hở chồm lên. Hai chân trước có một chân mang tật quều quào, đưa lên đòi bắt tay chủ. Phèn đi bằng hai chân sau, nhưng cũng lại một chân bị thương gãy thuở nào thành tật cong gọng kiềng, nhích tới cà xích cà xụi. Anh Hai chưa từng thấy khi nào có một con chó dị hụ như vậy giễu cợt anh. Đã vậy mà con Phèn còn sủa lên ba tiếng ồm ồm muốn điếc tai. Con Phèn càng bắt chước con Phóc biểu thị sự vui vẻ đón tiếp chủ bao nhiêu thì anh Hai lại càng thấy nó lố bịch bấy nhiêu. Anh đứng chựng lại, ngơ ngác. Con Phèn thấy vậy tưởng chủ dừng lại để “bắt tay” mình. Sung sướng biết bao, nó cố lê tấm thân trên hai chân tật nguyền, chồm tới. Bởi cái kiểu đi cà đơ xích xuội nên con Phèn bị mất đà, chụp bổ vào người anh Hai. Trên thân áo trắng bong của anh Hai bị mấy vết bùn to tướng kéo dài kẻ sọc. Anh Hai lùi lại một chút, nhìn Phèn bằng ánh mắt đổ lửa. Con Phèn chợt thấy thái độ nổi giận của chủ đang đổ trút vào mình, nó biết rằng mình đã làm một việc sai lầm. Nó hoảng sợ, chựng lại để chờ xử phạt. Hai cái lùi giữa chủ và chó tạo thành một cự ly đúng tầm. Một cú sút chí tử của anh Hai phóng ngay vào ngực con Phèn…

Sau một cái đá của chủ giáng vào người, con Phèn lủi thủi trở xuống nhà bếp nằm suy nghĩ. Nó hoang mang mất mấy ngày. Đó là tội học đòi, nhưng lố bịch quá nên bị chủ trừng trị. Nó biết rằng mình không thể nào có năng khiếu nịnh hót đó được. Đây là lần đầu tiên cũng là lần sau cuối, Phèn xin thề mình phải giữ lại cái tính nết trời cho của mình. Mình cũng có nhiều khả năng khác giúp chủ, tại sao lại đi bắt chước người ta làm cái chuyện không phải tay nghề để bị ăn đòn?  Thôi, ai có kiểu sống thích nghi của người ấy, mình phải trở về với nhiệm vụ nô bộc chuyên nghiệp và sở trường, chớ không có khả năng tiếp tân như con Phóc vậy.

Từ đó, đêm đêm Phèn đi tuần tiễu quanh nhà, xem chừng kẻ trộm cho nhà chủ. Nó thường nằm úp ở cạnh cổng xem rồi vòng ra sau cửa rào hậu nhà bếp. Đối với những con mèo hoang, những con chó đói lảng vảng tới muốn gây chuyện quấy phá nhà chủ, Phèn nhận biết ngay và đánh đuổi liền. Việc đó nó không có gì phân vân là mình làm đúng hay sai. Nhưng còn việc cần phải phân biệt con người, kẻ nào là người gian, người nào là người ngay? Với đầu óc chó và cặp mắt chó của nó khó mà phân biệt nổi hàng đàn, hàng lượt con người, chợ búa tới lui này. Thôi thì bước đầu Phèn  phải theo dõi vào lịch của chủ, hễ thấy thái độ chủ bất bình với người nào thì kẻ ấy là người gian, tiếp sức xông ra đuổi đi liền.

Có một lần giữa trưa, Phèn thấy một ông lão ăn xin cứ đứng lằng nhằng và thập thò bên cánh cổng. Anh Hai thì đang cùng với mấy người bạn ăn mặc sang trọng đứng sau chiếc hòn non bộ ngắm hoa cảnh. Lẽ ra trước những giờ phút thiêng liêng ngoạn lạc ấy không ai được quyền rầy rà, quấy phá gì đến chủ của nó chớ! Đằng này lão già ăn xin cứ nhậm nhằng những gì trong miệng và đưa hai tay với với vào phía chủ của nó hoài. Con Phèn liếc chừng vào thái độ của chủ. Chốc sau nó nhận thấy vẻ mặt chủ bực bội, khoát tay chỉ vào lão ăn xin, ra dấu cho nó đuổi đi. Chủ đã ra lệnh, có dịp lập công cho toại lòng mong ước, con Phèn lao ra, nhe răng doạ  dẫm. Nó táp sát sạt vào người lão già ăn xin. Nó cắn gấu áo lão, vung mạnh. Lão già ăn xin hoảng hốt quay người bỏ chạy. Nhưng hai chân lão dường như đi không vững. Lão té sấp rồi lại bườn dậy, chạy. Lão bò lết đến nơi chiếc bị và cây gậy.

Được một lần lập công thoả chí, con Phèn hí hửng đến mấy ngày. Phải chi nó lên được nhà trên để phổ biến cho con Phóc biết thế nào là vinh dự của một con chó có dịp được biểu hiện sự trung thành tuyệt đối với nhà chủ. Nhưng nhà trên thì không lên được. Vào đó bẩn gạch sẽ bị ăn đòn. Chủ đã nhiều lần trừng phạt Phèn về việc ấy rồi. Phèn ức trong bụng quá! Ở chung một nhà có hai con chó mà cũng khó lòng gặp nhau để tâm sự chó với nhau cho thoả mãn. Chó đã không tâm sự với người được rồi, nhưng với đồng loại cũng bị cách ngăn ghê gớm!

Một lần nữa con Phèn có dịp lập công! Vào một hôm nó nằm dưới nhà bếp bỗng nghe ở nhà trên có tiếng người lớn ồn ào. Rồi tiếng kêu của con Phóc cũng nổi lên om sòm. Ngày thường thì Phóc dù có kêu hay sủa cũng nghe êm tai, bây giờ sao lại nghe giọng sợ sệt, hoảng hốt dữ vậy? Đúng là có một chuyện gì đây, chuyện gì cần đến chó, nhưng phải là một con chó mạnh bạo, dũng cảm và trung thành nhất mới kham nổi. Con Phóc thì… cậu công tử bột đó ngày thường xu nịnh cho được lòng chủ chớ gặp việc khó đừng hòng gánh vác nổi. Chỉ có mình, một con chó đã từng dám hi sinh mạng sống để làm bất cứ một việc gì có lợi cho chủ, thì lúc khó khăn này mới là lúc lập công. Nghĩ vậy con Phèn rất tự tin, quên mất điều cấm kị về khu vực lãnh thổ mà chủ đã quy định từ lâu. Nó chạy bổ lên nhà trên. Quả là một khu vực chỉ có những con chó sang trọng như con Phóc ăn ở mới  hợp. Nền gạch tráng men láng bóng, mát rượi bàn chân.

Đến nơi, Phèn trông thấy một cảnh tượng trước mắt, quả thật y như nó tiên đoán. Anh Hai đang loay hoay tìm cái cây để đập con chuột chù to lớn, mình đầy ghẻ lở. Con chuột tấn công con Phóc sát nhíp. Phóc ta vừa hoảng vừa kêu vừa lùi vào góc chiếc tủ li. Đúng là một thời cơ lập công lớn với nhà chủ, Phèn lao tới ngay, vồ lấy con chuột chù. Con chuột né tránh và chạy chui vào kẹt chiếc tủ li. Không bỏ lỡ thời cơ cho đối phương trốn thoát, Phèn lao theo. Nhưng tấm thân Phèn thì lớn, kẹt tủ li quá hẹp, Phèn lao rầm vào cửa kiếng. Những chồng li tách và chén dĩa quí giá bằng sứ hảo hạng, pha lê tuyệt vời bị ngã đổ loảng xoảng. Cái gì đổ vỡ cũng mặc, xin miễn hạ được con chuột chù là đáp ứng được sự vui thích cho chủ. Với bộ óc chó, Phèn nghĩ như vậy. Nó xông vào bất kể mảnh kính nhọn đâm vào mặt, cắn nát đầu con chuột chù lôi ra. Phèn đinh ninh rằng trước hết là được chủ vuốt đầu khen  hay, rồi sau đó là bao nhiêu cử chỉ, điệu bộ và lời tán thưởng. Nó tha xác chuột đến trước mặt chủ, nhả ra. Óc và máu chuột tuôn đầy nền gạch bông bóng loáng. Với vẻ kiêu hãnh của một kẻ đắc thắng, con Phèn hí hửng ngước mắt nhìn lên anh Hai, chờ đợi…

Bây giờ anh Hai đã tìm được khúc cây để đập chuột, cầm trên tay. Sẵn cây, anh Hai quất mạnh vào đầu con Phèn một cú đổ lửa. Bị chủ bất bình là Phèn biết ngay rằng mình đã làm một việc sai  rồi. Nó nằm bẹp xuống trước mặt anh Hai để chờ nghe lời dạy dỗ và chịu tiếp những ngọn đòn trị tội…

Từ dạo làm bể đổ chiếc tủ li, bị đòn, con Phèn biết mình đã vi phạm một tội rất nặng: Lập công không đúng chỗ. Nó từ bỏ dứt khoát ý định léo hánh lên nhà trên, ngày đêm cứ xẩn bẩn xó bếp. Nhưng cứ ăn không ngồi rồi, không làm gì có lợi cho nhà chủ, Phèn không chịu nổi. Rồi tự nó xác định cho mình một việc làm: Canh chừng kẻ gian quanh nhà, kẻ trộm đột nhập vào nhà.

Sống ở chợ lâu ngày cũng quen, hễ ai thập thò cửa sau hoặc có thái độ lấm lét mỗi khi xâm nhập vào nhà, đó là kẻ gian; còn ai tự nhiên ung dung đi thẳng vào nhà, không tỏ thái độ gì sợ sệt, với cặp mắt chó gác cổng của Phèn, nó cho đó là người sang trọng, chân chính. Bởi vậy có nhiều khi nó rượt đuổi những đứa trẻ con đi lang thang móc bọc cạnh hàng rào, chạy thôi trối chết. Rồi những đứa rình mò bẻ phá hoa trái ở vườn sau, Phèn cũng gầm gừ chạy tạt. Với bộ mắt chó của nó: Hầu hết người thập thò sau là kẻ gian! Phèn làm như vậy, thỉnh thoảng cũng được chủ ban cho vài cái vuốt ve thờ ơ, một câu khen ngợi vô tình. Chỉ chừng đó thôi, đối với Phèn bấy giờ còn hơn được ban thưởng  cá thịt và những lời dạy dỗ kinh điển thuở xưa. Ôi, quí giá biết bao! Một khi chủ còn nghĩ đến chút công lao của một con chó già tận tụy trung thành đã hết trí, hết thời này, dù chết Phèn cũng cố nhe răng ra mà cười. Thời buổi này, hoàn cảnh này, môi trường này khó thích nghi công việc của những con chó như Phèn từ trong rừng ra, phải ráng vớt vát lập công thêm được chút nào vui chút nấy. Có nhiều khi nhớ lại những ngày được sống bên chủ thuở xưa mà còn nghe đau đáu trong lòng. Chủ ôm vào lòng mỗi khi lập được công, chủ cho ngủ chung qua những đêm muỗi cắn, chủ cùng Phèn đi trị bệnh bị đạn bắn chung một quân y… Ôi, hạnh phúc biết bao! Luyến nhớ biết bao! Thôi thì chỉ còn canh chừng kẻ trộm là trách nhiệm của mình. Đã sai lầm học đòi tiếp tân một lần, vi phạm lãnh thổ nhà trên cắn chuột một lần, hai chuyện đó suốt đời xin chừa. Nhất định lần thứ ba này, Phèn phải cắn được kẻ trộm để chuộc tội lại với chủ.

Một đêm, Phèn nằm ở xó bếp bất chợt nghe có tiếng động ở cửa sau. Nhìn ra nó thấy có một người đàn bà ăn mặc sang trọng đang thập thò hé cửa có ý định bước vào. Rõ ràng là kẻ gian! Dù cho ăn mặc sang trọng thế nào, hễ bộ tướng lấm lét, đi cửa sau thì nhất định là kẻ gian. Phèn quả quyết như vậy, và cố nằm chờ mụ gian manh kia bước vô chút nữa là lao ra lập công lớn. Đúng lúc mụ gian kia xô rào bước vào trong, con Phèn lập tức lao vút ra, ngầu vào quần mụ, lôi lại. Mụ hoảng hốt la toáng lên, và một tay với về phía chó như định phản ứng. Một thế thuận lợi hiếm có, Phèn chỉ cần nghếch mỏ lên là ngậm bàn tay có nhiều chiếc móng nhọn hoắt và đỏ như máu của mụ. Tiếng kêu thất kinh của người đàn bà, rồi tiếng chân chạy đùi đụi từ nhà trên xuống. Nhưng Phèn vẫn ngậm cứng bàn tay mụ đàn bà kẻ gian kia, nhất định không nhả. Nó đinh ninh rằng đây là một dịp lập thành tích lớn với chủ. Nhưng đến lúc con Phèn nghe một tiếng “bốp” của cây gài cửa từ tay anh Hai giáng xuống đúng vào đầu, nó mới biết là mình đã hành động sai. Bị chủ đánh nhất định mình đã làm một việc sai phạm rồi! Con Phèn ngoan ngoãn nằm bẹp mình xuống đất, cụp tai lắng nghe lời nói và điệu bộ của chủ dạy. Nhưng nó chỉ nghe anh Hai nói thầm thì một câu mà với bộ óc chó của nó không hiểu được đó là ý nghĩa gì: “Đã bảo bà ấy về quê mấy hôm rồi, sao lại thập thò cửa sau cho bị?…”.

Mấy ngày sau. Có nhiều người khách  kém lịch sự, ăn nói thô lỗ, cử chỉ lố lăng tràn ngập trong nhà anh Hai từ trước tới sau. Anh Hai bữa nay cũng gác lại cái phong thái nhã nhặn bên ngoài, cứ thoải mái như những người khách. Họ cười nói om sòm và cụng li xoang xoảng. Họ quây bên nhau ngồi đầy nghẹt nền  gạch bông nhà trên, nơi giang sơn của con Phóc. Bực bội quá, Phóc bỏ xuống nhà sau, vùng lãnh địa của con Phèn, có ý xả đi không khí khó chịu. Phóc đi lững thững và hi hí cặp mắt lừ đừ trong lớp lông mịn che phủ. Con Phèn hôm nay đi đâu vắng? Phóc ngồi xổm trên bậc thềm mơ màng qua từng cơn gió phất. Bỗng Phóc nghe có một mùi gì khen khét tạt tới. Cái mùi khó chịu làm Phóc bật nhảy mũi. Rồi Phóc cố nhướng đôi mắt lên nhìn qua lớp lông che phủ. Nó chợt giật mình! Chỗ góc hè, thân thể con Phèn đã trụi lủi, nứt nẻ đang nằm trên bốn cây xốc tréo. Phèn còn nhe răng ra cố cười lên một nụ cười đau khổ cuối cùng. Thân thể nó cứng đờ, vàng ruộm. Có những giọt mỡ cứ rơi xuống bếp than làm khói bốc lên xèo xèo. Nhìn cảnh thê thảm ấy, con Phóc uể oải ngáp dài, nước mắt chảy ra. Sau đó con Phóc rên ư ử như bị thấm đòn. Với cách nghĩ đơn giản của chó, Phóc thấy rằng số phận con Phèn tuy chấm dứt nhưng cũng làm vui cho nhà chủ náo nức được một ngày. Còn mình, nay tuy được chủ cưng chiều vì biết cách sống khéo léo, nhưng rồi cũng đến ngày chung kết cái số phận chó vậy thôi, chừng ấy chỉ trả lại cho chủ và những thực khách thô bạo kia độ lưng lửng một tô là nhiều.

(Báo Văn nghệ)

Đợi sáng

“Không hiểu sao dạo này chị thường thức dậy vào lúc tảng sáng, lúc mà mọi người đang giấc ngủ say. Chị cố nhắm mắt ru giấc ngủ trở lại, đầu óc căng như mặt trống. Chị lặng ngắm hai đứa con đang say giấc nồng. Thằng anh dài dài thuồn thuỗn, ngực phập phồng ngáy vo vo. Con em thì nghịch ngợm xoay ngang, chân tay dang rộng miệng chóp chép hơi sữa. Chị mỉm cười sung sướng. Hai đứa con thiên thần của chị đây. Chị yêu chúng nó biết nhường nào. Ngắm con ngủ ngon, người chị chùng lại, thở ra thật khẽ.  Chị không tài nào ngủ được nữa. Xoay người thật nhẹ, chị nhích dần ra khỏi anh. Chồng chị vẫn ngủ mê mệt và trễ nải, cánh tay buông thõng. Cảm thấy ngột ngạt, chị rón rén ra khỏi giường, cẩn thận giắt lại màn cho các con. Chị mở toang cửa ban công đón làn gió mát rượi mơn man cánh tay trần. Trời đông đã hừng sáng. Tận chân trời những đám mây hồng hiện ra.

Mắt nhắm, hai tay nắm chặt lan can, ngực hướng về phía mặt trời, chị lặng im đón đợi bình minh.

Từ nhiều năm nay, chị treo ở chính giữa nhà bức ảnh mà chị nâng niu trân trọng nhất. Đó là bức ảnh chụp chị đang đứng trước biển. Cả người chị tối sẫm, hai bàn tay vươn về phía ánh sáng mặt trời. Ông mặt trời mới nhú khỏi mặt nước. Sóng biển xô bọt trắng xoá.

Chị nhớ chị đã vô cùng ngạc nhiên khi có người bất ngờ đem đến tặng chị bức ảnh đó. Và người chụp hình chị lại hết lời xin lỗi vì đã trót chụp trộm chị. Ngày ấy chị còn trẻ, hai mắt luôn mở to, mặt phinh phính non tơ. Sau bốn năm miệt mài ở trường sư phạm, chị bước vào nghề giáo. Đứng trước bao cặp mắt trẻ thơ, chị mê đi, hăng say quên cả nhọc nhằn. Cuối năm ấy, công đoàn nhà trường tặng thưởng cho chị một tấm vé đi nghỉ mát. Chị hồi hộp sung sướng. Lần đầu tiên chị được làm người lớn. Xe ô tô đưa chị đến nơi, chị hát thầm những bài hát của miền đất đó. Chị lâng lâng thấy mình bé nhỏ trước bao cảnh đẹp đất nước.

Sáng tinh mơ, áo tắm, chân trần, chị chạy thẳng ra biển. Cát ở đây thật mịn và thật sạch. Cả bãi tắm vắng tanh. Chị soải tay lao xuống mặt nước biển ấm. Từng con sóng vỗ nhẹ mơn man cơ thể chị. Chị trườn nhẹ như cá. Mặt trời từ từ nhô lên khỏi mặt nước. Chị vươn hẳn mình dậy, ngắm giây phút huy hoàng nhất của một ngày. Chị cảm thấy hạnh phúc, nước mắt chực trào mi. Chị đảo mắt quanh tìm người chia sẻ nỗi niềm nhưng bãi biển vẫn vắng lặng. Thẫn thờ, chị quay lại bờ.

Ngày ấy chị chưa từng yêu ai. Tình yêu đối với chị là thiêng liêng và cao xa vời vợi. Chị ngỡ mặt trời đang lên kia là chính người mình yêu. Chị chạy dọc theo mép nước hét vang những câu vô nghĩa. Chị giơ tay đón ánh mặt trời và thiết tha năn nỉ “hãy đến đây với em, người em yêu dấu”.

ấy vậy mà có một chàng hoàng tử đến với chị thật. Ngày hôm sau, khi chị đang ngụp lặn ngoài xa, chợt phát hiện có người đẩy phao bơi tới gần.

- Này cô bé, anh mang phao lại cho bé đấy. Cẩn thận đấy bé ạ.

Chị cười khanh khách không trả lời và ngụp lặn mất hút. Khi trồi lên, chợt bắt gặp khuôn mặt lo lắng tái nhợt của anh.

- Này bé ơi, sao ra xa thế, cá nó lôi đi mất đấy.

Chị cười bĩu môi:

- Không dưng ai khiến lo cho người ta. Anh cứ lo cho anh đi. Đưa phao cho em, sợ chính anh lại chìm đấy.

Thế là chị quen anh. Anh cảm phục con gái thành phố mà bơi như chính tông con nhà thuyền chài. Còn chị cảm anh bởi giọng nói ấm áp, bởi cái dáng đi khoẻ mạnh và bởi cái gì chính chị cũng không hiểu nổi. Rồi anh tặng chị bức ảnh, búc ảnh chụp trộm người con gái anh yêu. Hai bàn tay chị vươn cao chạm tới ông mặt trời, tia sáng tẽ quanh người chị như nan quạt, biển xa trắng ánh bạc.

Rồi chị yêu anh bất ngờ như chính cuộc gặp gỡ. Chị chưa kịp hiểu hết về anh, vậy mà hút hồn theo con người ấy. Chị run rẩy và bé nhỏ siết bao khi anh ôm lấy chị và hôn lên đôi mắt chị.

- Anh yêu em, còn em?

Chị không cất nổi lên lời, chỉ chìm sâu vào đôi mắt anh và lặng lẽ gật đầu. Chị hiểu, chị sinh ra là để dành riêng cho anh.

Cả chuyến đi ngắn ngủi ấy, chị dành trọn vẹn cho anh. Những lúc mặt trời lên, chị nắm tay anh sóng đôi trên bờ cát. Cát mịn và mát lọt qua kẽ chân. Anh nhặt cho chị vô số những con ốc và những hòn đá cuội trắng tinh, tiếng anh thì thầm lẫn vào tiếng sóng.

- Anh yêu em, em có nghe thấy không?

Tiếng chị thì thầm như bung ra từ trái tim:

- Em cũng yêu anh lắm lắm. Tại sao em lại yêu anh? Em cũng không biết nữa.

Chị sung sướng ngả đầu vào ngực anh. Hai trái tim cùng đập thổn thức. Và những nụ hôn bất tận cùng thấm đẫm vị mặn của biển.

Chia tay anh, chị thấp thỏm chờ đợi. Xếp những hòn đá cuội thành hình tên anh, ảnh anh tặng chị treo nơi phòng ngủ. Những con ốc xinh xinh chị xâu thành chuỗi hạt và đeo nơi trái tim phập phồng thương nhớ. Chị cùng lũ học trò mỏi mắt ngóng anh. Chị hoài nghi: Hay anh chỉ là giấc mơ. Thì anh đến. Anh mang một ba lô căng đầy kẹo bánh chia cho lũ học trò của chị. Lúc chúng nó mải xúm xít chia quà thì hai bàn tay chị đã lọt thỏm trong lòng bàn tay anh. Anh ngắm chị thật lâu và khẽ vuốt tóc.

- Thế nào, bé chờ anh có lâu không - cô giáo của anh?

Chị phụng phịu, hai mắt ứ đầy nước. Anh, đúng là anh thật rồi.

Niềm hạnh phúc của chị đến và đi thật đột ngột.  Anh đến cùng với tin nóng hổi:

- Anh phải chia tay em vì có lệnh tổng động viên đây. Chiến trường phía Bắc đang rất cần anh. Tạm biệt cô giáo nhé, anh sẽ về với em. Nín đi cô giáo của anh, kẻo học sinh chúng nó ê ê cô giáo khóc nhè đấy.

Vậy là từ đó đã hơn hai mươi năm. Anh đi và vĩnh viễn không trở về. Anh đã gửi lại hơi thở cuối cùng của mình nơi chiến trường ác liệt. Chị nhận tin sét đánh khi mới hai mươi tuổi đầu.

Nguôi ngoai, chị cũng lấy chồng và có con. Bức ảnh năm xưa chị vẫn nâng niu giữ gìn.

Mặt trời đã lên bên khe núi, ánh nắng trải khắp thành phố. Tiếng xe phun nước rửa đường đã ủ đâu đây. Nhiều tốp công nhân áo xanh ồn ã kéo nhau đi làm. Chị vươn vai uể oải vài động tác thể dục buổi sáng. Rồi hối hả bươn bả với hàng núi công việc của gia đình và xã hội đang chờ bàn tay chị.

Chị vẫn mất ngủ vào lúc tang tảng sáng và chị vẫn đợi bình minh từ ngày ấy.

*

Cô giáo ngừng đọc. Rõ ràng truyện mình viết đây, cặm cụi mất nửa tháng ròng đánh vật với chữ nghĩa, báo người ta in rành rành, cả một minh hoạ to tướng, chị vẫn ngỡ ngàng như đọc của ai khác. Hình ảnh chàng hoàng tử bên bờ biển lập tức hiện về. ánh mắt đắm đuối của chàng vẫn như ngày cũ. Văng vẳng bên tai mấy tiếng “Anh yêu em”. Và người con gái hóng mắt ra tít biển khơi, vô vọng nhưng đầy hối thúc, cuộc đời lặng thầm không biết trôi nổi đến đâu.

Những chuyện dở mếu dở cười xuất hiện, khi báo đăng truyện nọ.

Bắt đầu những bức thư. Chẳng hiểu ai mách mà những bức thư vẫn về đúng địa chỉ của chị. Ai cũng tự giới thiệu mình là nhân vật trong truyện. Một thư: “Tôi đã tưởng lạc mất em từ cái phút chia tay bên bờ biển năm trước. Tôi không chết, chỉ bị thương nặng vào phổi phía phải. Tôi vẫn điều dưỡng tại trại thương binh nặng. Em, thế là tôi sống lại rồi, tôi tìm được em rồi, dù chỉ trong mộng tưởng…” Một thư khác: “Cô giáo của anh, chính anh là người chụp lén em tấm ảnh... Chính anh đã thấp thỏm trước tin em lấy chồng. Xin em giữ mãi kỷ vật lặng thầm của riêng hai chúng mình”. Lại một thư, lần này nét chữ con gái: “Thưa cô, em phải nói ngay để cô đỡ ngạc nhiên. Em là em gái của anh em, người được cô miêu tả trong truyện. Anh em đã mất bởi  vết đạn quá sâu. Trước khi ra đi anh em dặn em phải tìm bằng được cô, mối tình riêng của anh. Em đã mò mẫm hỏi tin, đã đăng báo nhắn. Không ngờ...”. Những bức thư đủ kiểu, thực hư thế nào không rõ. Chỉ bốc đồng viết, đâu ngờ lại diễn biến quá sức tưởng tượng. Đọc những chữ thiên hạ gửi, ngắm nghía những con tem với những mẫu phong bì khác nhau, chị lâng lâng niềm vui riêng. Ra thế, cuộc đời vẫn ngổn ngang phía trước, vẫn đầy những huyền thoại, những niềm tin đâu đó đốt nóng tâm khảm và trái tim mình.

Nhưng lạ, bức ảnh chụp chị nâng mặt trời bỗng dưng biến mất? Chị đi dạy học về, sững mắt thấy trên tường chỉ còn lại một chiếc đinh treo và một ô vuông tường sẫm màu hơn mảng tường khác. Chị hỏi con, chúng đều lắc đầu. Bực chẳng nhẽ... chị đành hỏi chồng. Chồng chị dửng dưng: “Đẹp nỗi gì cái ảnh ố màu ấy, nhà mình sáng sủa thế này, treo nó chỉ tổ bẩn nhà”. “Nhưng ông cất nó ở đâu, ông đưa lại tôi”. “Ô hay cái bà này, sao bỗng dưng bà lại nổi đoá lên vậy? Hoài cổ mà sống được à? Bao nhiêu công nợ đang thúc réo, hay ho gì ảnh mới chẳng ảnh”.

Chị hiểu vì sao chồng chị lại tỏ thái độ ấy. Chị tìm lại tờ báo có truyện đăng, thấy những nét bút bi đỏ gạch chi chít dưới các dòng chữ, những nét đậm nhạt khác nhau, những nét gạch tưởng rách cả giấy. Chị hiểu, đây không còn là truyện viết lách văn chương nữa rồi.

Bức ảnh bị tháo đi, coi như mất, coi như đóng lại một kỷ niệm xa cũ.

Nhưng mặt trời thì vẫn còn đó, sáng nào cũng vượt dần khói ngọn núi trước nhà, hồng rực những tia nắng. Và chị vẫn giữ một thói quen giống như nhân vật truyện chị viết, mình mình biết, mình mình hay. Dậy thật sớm đón buổi đầu ngày của riêng lòng mình. Buổi sáng trước biển,  không khí thật trong trẻo, thật thanh sạch, thật quyến rũ. Cứ nghĩ trời đất sinh ra những buổi ấy chỉ dành cho mỗi chị. Chị đến lớp học phấn chấn hơn và háo hức muốn viết tiếp một vài chuyện nữa, hay dở đâu không biết, nhưng chắc chắn viết được.

Vệt ảnh trên tường mờ dần, nhưng trong chị lúc nào cũng thăm thẳm nhớ đến buổi sáng của chuyến đi ấy, chẳng biết chuyện của người trong văn hay của chính bản thân mình?

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Nhẫn

-Chú út ơi! Có khách vô nhà chú!

Tiếng con nhỏ hàng xóm vọng từ bên kia bờ dừa qua. Ông út Được hất hết mớ cám còn lại trong thùng xuống ao cá, phủi tay đứng dậy. Ông đi về phía bà đang ôm cái gối ôm nhỏ đong đưa trên cái võng giăng giữa hai cây xoài. Ông vịn đầu võng cho nó ngừng lại, dịu dàng:

- Về mình, nhà có khách! Người quen đó.

út Hường để ngón trỏ lên miệng cười ngây ngô:

- Xuỵt! Nhỏ thôi, thằng Nhẫn nó mới ngủ đó!

- ờ, để con ngủ ở đây đi! - Ông vờ nhỏ giọng - Về nhà chút ra!

Vô tới cửa, út Được đứng sững nhìn người đàn ông ốm nhom, xanh ẻo đến phát sợ đứng kế người đàn bà xớ rớ đứng đỡ như sợ ông ta ngã sụp bất cứ lúc nào. Người đàn ông nhìn vợ chồng út Được run lẩy bẩy:

- út Được, tui là Ba Cẩn đây! Ba Cẩn nè! - Người đàn ông ho rũ rượi.

út Được sầm mặt. Làm sao mà ông không nhận ra kẻ tử thù của ông. Kẻ giết ba ông. Kẻ cướp vợ ông. Kẻ giết thằng Nhẫn. Kẻ đã làm cho út Hường sống dở chết dở. Ông đã từng muốn ăn gan uống máu hắn cho xứng những tội ác hắn đã gây cho gia đình ông, cho bà con vùng Sóc Ven.

Ba Cần ho ằng ặc. Người đàn bà đứng đỡ hắn hình như là vợ hắn, đưa cái khăn tay lên miệng hắn. Dứt cơn ho Ba Cẩn sụm xuống đất thở không ra hơi. Người đàn bà cẩn thận lau miệng cho Ba Cẩn. út Được thoáng thấy cái khăn đầy máu, máu bầm, máu tươi lẫn lộn. Chị ta bỏ cái khăn vào bọc rất nhanh, mếu máo:

- Chồng tôi ung thư giai đoạn cuối. Cả mấy tháng nay vất vả tìm ông bà, ổng suy kiệt dữ rồi. Tôi xin ông, cho vợ chồng tôi được vô nhà nói chuyện.

Nhìn cái bộ dạng sắp chết của Ba Cẩn, những giọt nước mắt lã chã của vợ hắn, lửa hận thù của ông nguội xuống nhường chỗ cho lòng trắc ẩn. Ông cộc lốc:

- Vô đi!

Người đàn bà vội vã đỡ Ba Cẩn vào ngồi lên bộ ván ngựa. út Được quay lại tìm vợ. út Hường đứng ngoài bờ rào ẵm cái gối ầu ơ, không biết gì đến xung quanh. Ông đưa tay ngoắt:

- Vô nhà đi mình, đứng ngoài nắng bệnh đó.

út Hường ngoan ngoãn vô nhà. Người đàn bà đang giúp Ba Cẩn cởi cái áo sơ mi ở ngoài ra cho đỡ nực. Cái áo may ô trắng như bám sát vào bộ khung xương của Ba Cẩn. Cái lồng ngực xẹp lép cứ dồn lên, chạy xuống. út Được bất nhẫn không nhìn nữa. Ông cầm khay bình ly lên:

- Ngồi đó đi, tui đi nấu nước rồi muốn nói gì thì nói.

út Được xuống bếp. út Hường đứng cạnh bộ ván dỗ dành cái gối một lúc. Ba Cẩn nhìn trân trân út Hường. út Hường nhìn hắn cười:

- Làm ơn xích bên. Tui để con tui xuống cho nó ngủ!

Ba Cẩn đưa tay nắm lấy tay út Hường, nước mắt chảy ra:

- út Hường! Tui nè, thằng Ba Cẩn chó đẻ nè! Nhận ra tôi không? út Hường!

út Hường nhìn Ba Cẩn cười:

- Ba Cẩn? Quen hả?

Nụ cười của út Hường bỗng trở nên méo xệch, miệng há hốc. đôi mắt dán chặt vào vết sẹo chạy vắt từ cổ tay đến tận đầu xương cùi chỏ. Vết sẹo đen tím giần giật. Một tia sáng tâm linh xuyên suốt ký ức mịt mờ của út Hường.

*

út Hường, út Được và Ba Cẩn ở cùng xóm Chùa Việt. Nhà Ba Cẩn nghèo nhất xóm, nhà út Hường, út Được lại thuộc loại khá giả nhất vùng nhưng họ thân thiết như ruột thịt. út Được hoạt bát, thông minh, được học hành tử tế. Ba Cẩn lầm lì, tính rất cộc, suốt ngày phải đi giữ trâu mướn. Học về là út Được chạy đi tìm Ba Cẩn, cùng rủ út Hường đi câu cá lòng tong bằng bông dừa. Trong khi út Hường mải mê với những con cá nhỏ xíu, trắng lấp loáng, út Được mở sách ra, lấy cọng dừa vẽ xuống đất dạy Ba Cẩn học.

út Hường mười chín tuổi, đẹp nhất vùng, làm bánh khéo nhất xóm. út  Hường làm công tác phụ nữ xã. út Được được bầu làm bí thư xã đoàn. Ba Cẩn tham gia du kích xã, sau lên xã đội trưởng luôn, ai cũng khen giỏi. Một hôm, họp với xã uỷ xong, út Được kêu Ba Cẩn đưa út Hường về, mình ở lại bàn thêm vài việc với mấy chú. Trời sắp tối, dọc con đường từ điểm họp về nhà vắng hoe không bóng người. út Hường dung dăng đi trước, bỗng bị Ba Cẩn nắm tay lôi lại. Ba Cẩn ngỏ lời cầu hôn út Hường. út Hường từ chối vì đã nhận lời út Được. út Hường và út Được thương nhau từ lâu, vả lại gia đình hai bên có hứa gả con cho nhau từ lúc hai người còn nhỏ xíu. Ba Cẩn sầm mặt nói:

- Tui phải cưới được út Hường! - Hắn ôm xốc út Hường lên - út Hường phải là của tôi!

út Hường vùng vẫy kêu cứu. út Được và hai du kích  vừa về đến khúc đường nghe tiếng kêu cứu, chạy đến. út Hường khóc nức nở, ôm lấy ngực áo bị xé rách. út Được cởi áo che cho út Hường. Giận quá, út Được vung tay tát Ba Cẩn:

- Đồ hèn!

Ba Cẩn nghiến răng, mắt vằn đỏ. Sự việc đưa ra tổ chức Ba Cẩn bị khai trừ cắt chức xã đội trưởng. Ba Cẩn giận dữ, mấy ngày sau bỏ ra vùng địch biệt tích.

Ba năm sau, gia đình út Được quyết định tổ chức đám cưới cho hai người. Đám cưới tưng bừng. Cô dâu được rước về, thật đẹp trong bộ áo dài màu hồng, khiến cho xóm giềng xúm vào khen không ngớt. út Hường thẹn thùng khoác tay út Được vào lạy bàn thờ ông bà. Phía sau, hai người bỗng rần rần nhốn nháo. Mấy chiếc xe zéep chở đầy lính dân vệ thắng két nối đuôi trước nhà út Được. Mọi người sững sờ nhận ra Ba Cẩn đóng lon thiếu uý chấp tay sau đít đi thẳng vào trước bàn thờ đưa tay hất đổ đôi đèn “loan phượng” vừa lên ngọn. Ba Cẩn mặt lạnh như tiền quát:

- Các người tụ tập làm loạn hả? Giải tán!

Đám lính dân vệ chĩa súng vào từng người xua họ ra khỏi bàn tiệc. Đám cưới đông vui bỗng chốc chỉ còn trơ lại ba má út Được và cô dâu, chú rể.

Ba Cẩn chỉ tay vào ba út Được và út Được, hất hàm ra lệnh:

- Bắt, bắt trói hai thằng Việt cộng này lại!

Ba út Được bước lên khoác tay phân bua:

- Ba Cẩn à, bữa nay là ngày cưới của hai đứa nó. Cháu thông cảm!

- Ai là cháu của ông?

Ba Cẩn vung tay tát “Bốp! Bốp”. Ông già ngã chúi, má in hằn năm ngón tay. út Được gầm lên xông đến. Bốn thằng dân vệ đứng cạnh chụp lấy út Được, đè xuống đất đấm đá túi bụi. út Hường lăn xả vào gào thét:

- Thả ra, không được đánh ảnh! Thả ra.

Một thằng dân vệ tức giận quay lại định tát cho út Hường một bạt tay. Ba Cẩn trừng mắt. Thằng lính hạ tay xuống. Ba Cẩn quát:

- Đưa ông già kia về quận nhốt. Lôi thằng bí thư xã đoàn kia ra sân khai thác cho tao!

Bọn lính làm theo lệnh. Ba Cẩn bước lại xoay mặt út Hường cười khỉnh:

- Cô thấy sao hả? Tui thắng hay là nó thắng?

- Đồ hèn! - út Hường hét.

Má út Được khóc ròng, chấp tay xá Ba Cẩn:

- Dù sao cũng tình nghĩa xóm giềng! Cậu tha cho cha con nó! Cậu muốn gì tui cũng chịu!

Ba Cẩn nhìn út Hường cười đểu giả:

- Tui muốn con dâu của bà. Chỉ cần cô ta ở với tui ba ngày tui sẽ thả ông già với út Được ra.

- Không! - Má út Được ngã xệp xuống nhà.

út Hường nghiến răng căm hờn. Ba Cẩn cười đắc thắng:

- Không hả! Vậy ba bữa sau bà đi lãnh hai cái đầu về. Tụi bay đâu? Đánh cho nó khai! Đánh chết bỏ!

“ặc!”, “Hự!”, “ực!”. Tiếng từ ngoài sân vọng vào không ngớt. Má út Được chịu hết nổi. Bà lê bằng đầu gối đến trước mặt út Hường:

- Má lạy con! Má đã coi con là dâu! Má lạy con! Con cứu lấy ba con, cứu lấy út Được. Hai người đó chết, má cũng không sống nổi! Má lạy con út Hường ơi!

- Má! - út Hường ôm lấy bà khóc ngất - Má ơi, má đừng làm vậy tội con lắm má ơi! Con bằng lòng! Má ơi! út Được ơi!

Ba Cẩn bật cười hắc hắc. Tiếng cười khoái trá như tiếng gừ man dại rờn rợn của một con cọp sắp sửa ăn thịt người. út Hường gục xuống như một cây chuối non bị phạt ngang ngọn.

Ba ngày sau, ba của út Được được thả ra.

Ông về đến, một thứ ngột ngạt tang thương trùm lên nhà của ông.

Ba Cẩn ở trần đang loay xoay khẩu súng lục. út Hường ngồi bó gối nép sát trong kẹt vách. Vợ ông đang như chết rồi, ngồi dưới chân bàn thờ gia tiên. út Hường nhìn thấy ông kêu: “Ba!”, nước mắt chảy ròng ròng. Vợ ông chạy xô lại mếu máo:

- Ông về rồi, út Được đâu?

Ba Cẩn cười khẩy độc ác:

- Tụi lính giải nó lên Chí Hoà rồi, vài bữa đày ra Côn Đảo. Việt Cộng cán như nó làm sao mà thả được. Tui thả ông là vì tui trả công con dâu ông ngủ với tui ba đêm. Bây giờ còn đòi út Được hả?

Râu tóc ba của út Được dựng đứng. Răng nghiến vào nhau ken két. “Xoẹt!” Cây mác vót vắt trên vách nằm gọn trong tay ông. Ông gầm lên:

- Thằng khốn nạn!

Ông lao vào Ba Cẩn chém xả một đường. Ba Cẩn vừa lúc xỏ tay vào áo, theo phản xạ tay trái lên đỡ. Lưỡi mác bén ngọt bập một đường vào cánh tay hắn. Tiếng thét. Tiếng rú. Tiếng súng nổ. Chỉ trong tích tắc. Cây mác trong tay ba út Được rơi xắn mũi xuống đất, cắm phật. Máu từ ngực ông phọt thành vòi. Máu từ tay Ba Cẩn thành dòng xối xả.

Thằng Nhẫn chào đời. út Được bị đày ra Côn Đảo biệt tăm. út Hường quay mặt vào vách không nhìn hình hài ấu nhi được kết tụ từ sự cưỡng đoạt đê hèn, từ uất hờn chồng chất, từ nỗi đau mất mát không gì thay thế được. Má út Được bồng đứa bé lên. Nó khóc oa oa vì đói. Bà nước mắt lưng tròng:

- út Hường ơi, con thương lấy cháu! Nó là máu thịt của con, là hài nhi vô tội! Con là con của má. Má coi nó là cháu nội của má mà. Nhà tan, cửa nát, gia đình tang thương như vầy, con có mệnh hệ nào má sống với ai?

Tiếng khóc của đứa bé mỗi lúc càng lớn như cồn cào ruột gan. út Hường quay mặt lại ngường ngượng đưa tay đón đứa bé, cho nó bú. Thằng nhỏ hụt hửi há cái miệng nhỏ xíu, nút lấy dòng sữa tràn ra từ bầu vú mẹ. Khẽ ôm nó vào lòng út Hường cảm nhận máu của mình đang chảy trong người đứa nhỏ. Má út Được cười như mếu:

- Để má đặt tên cho nó… Nhẫn! Thằng bé Nhẫn. Lòng nhẫn nhịn của con nè…

- Nhẫn! - út Hường nước mắt chảy dài - ừ, Nhẫn.

Hai người đàn bà người nằm, người ngồi, khóc thút thít.

út Hường và má út Được quyết lòng bám lại mảnh đất ông bà để lại dù nó nằm giữa vùng tranh chấp của quân giải phóng và quân nguỵ Sài Gòn. Họ ở lại để giữ phần mộ của ba út Được, để làm cơ sở liên lạc cho cách mạng. Thật ra trong tận đáy lòng của họ là chờ út Được. Họ cùng niềm tin là út Được sẽ trở về. Cả vùng ai cũng biết chuyện của út Hường và Ba Cẩn. Bà con thương cảm ngậm ngùi  lắc đầu. Bọn lính đồn, lính quận cũng không gây khó dễ gì dù Ba Cẩn đã lấy vợ, được phong làm quận trưởng Châu Thành không một lần nào về lại Gò Quao.

Sau Đồng Khởi, vùng giải phóng mở rộng ra tận Định An. Thằng Nhẫn đã mười một tuổi, biết leo lên tiếp má lợp lại mái nhà, biết giúp nội róc lá dừa, chẻ củi. Nó quấn lấy mẹ, đeo theo nội, hiếu thảo ngoan ngoãn khác hẳn những đứa trẻ cùng trang lứa khác.

út Được bỗng trở về, đột ngột đến nỗi út Hường đứng sững nhìn không nói được tiếng nào. Má út Được bước được vài bước tới chỗ út Được đứng, sụp xuống khóc ngất. út Được bước lại ôm lấy má mừng tủi. Hai má con đưa nhau vào nhà đốt nhang cho ba út Được. út Hường lặng lẽ đi phía sau không nói một câu nào. út Được vừa vái ba xong, thằng Nhẫn từ ngoài chạy vào sững lại:

- Má, nhà có khách hả má?

út Được quay lại nhìn nó. Thằng Nhẫn nhìn người đàn ông lạ mặc bộ đồ bà ba đen bằng vải hột dền, gương mặt vuông góc cạnh. Ông ta nhìn nó như dò xét, rồi bực tức, rồi như căm ghét. Tia mắt sáng của ông ta như xoáy thẳng vào mặt nó. Thằng Nhẫn chợt rùng mình lắp bắp:

- Dạ, chào cậu! - Nó thụt lùi lại đứng nép sau lưng má.

Má út Được bước lại nắm tay thằng Nhẫn, kéo lại trước mặt út Được:

- Ba của con đó! Thưa ba đi con!

- Thiệt không nội? - Thằng Nhẫn dè dặt. Thấy nội gật đầu, nó nhảy cỡn lên reo hò - Vậy là con có ba rồi. Má nói ba bị giặc đày ra Côn Đảo không biết chết hay sống. Giờ ba về rồi, ba sống rồi! - Nó nhảy chồm lên ôm cổ út Được, mếu máo. - Ba về rồi, đừng đi nữa nghe ba!

út Được đứng trơ ra. ánh mắt van lơn của má, của út Hường hướng về ông. út Được gượng gạo giơ tay vỗ vỗ lưng thằng Nhẫn:

- Không được, ba còn phải đi công tác, đi đánh giặc.

- Con cũng đi! Con đi đánh giặc với ba.

- ừ, chừng nào lớn đã.

Rồi từ đó thằng Nhẫn có ba. út Được là cán bộ tuyên huấn của khu được đưa về tăng cường cho huyện. Mười lăm tuổi thằng Nhẫn xin vào đội du kích huyện. Nhẫn nói nó sẽ đánh giặc giỏi cho ba vui. Nhẫn đánh giặc giỏi thật: gài trái, đánh đồn, tham gia chống càn cái nào cũng được khen. Mười bảy tuổi Nhẫn được kết nạp Đảng, được phong làm tiểu đội trưởng.

Mấy tháng đầu năm bảy mươi lăm, quân giải phóng đẩy mạnh nhổ đồn bốt, mở rộng vùng giải phóng chuẩn bị cho tổng tấn công. út Được đi suốt. Nhẫn cũng vậy, tiểu đội của Nhẫn được phân công theo bảo vệ út Được. Một bữa, Nhẫn về nhà mặt giận gầm gầm, không nói năng gì leo tuốt lên bộ ngựa ngồi ôm gối. út Hường đang đơm nốt nút cái áo sơ mi trắng may để Nhẫn mặc vào ngày độc lập. Xong, út Hường giũ giũ cái áo hỏi:

- Gì mặt mày quạo đeo vậy con?

- Con là ai hả má? Tại sao ba ghét con?

út Hường im lặng. Nhẫn bắt đầu tuôn hết những gì cảm nhận được từ ngày có cha. Nó càng muốn làm cho ông hài lòng, ông càng lạnh lùng xa lánh nó. Không phải chỉ với nó không mà cả với má nó cũng vậy. Ngày qua, tháng qua, năm qua, nó vẫn không hiểu tại sao. Một đêm nọ tình cờ trở về nhà, đứng sau vách Nhẫn nghe bà nội vừa khóc vừa nói: “Trước kia má lạy út Hường chịu hy sinh để cứu ba, cứu con. Giờ má lạy con vì nghĩa mà đừng có ghẻ lạnh với mẹ con nó như vậy”. Mặt ba nó sạm lại, giọng nói rít róng: “Má đừng ép con! Mỗi lần nhìn cái khuôn mặt đúc của cái thằng giết ba, cướp vợ con má biểu con làm sao chịu nổi? Còn nghĩa ân với út Hường, tới giờ con vẫn là chồng của cổ đó”. Nội nói nghẹn giọng: “Con ghẻ lạnh hắt hủi như vậy, má con chịu không nổi chứ đừng nói tới út Hường”. Nhẫn lờ mờ đoán mình có liên quan đến cái chết của ông nội, là nguyên nhân ba má không ở chung nhà. Nhưng tại sao? Nhẫn không dám hỏi má vì sợ má buồn, không dám hỏi ba vì sợ ba giận.

Hồi trưa này ba với mấy chú huyện uỷ họp để bàn kế hoạch đánh chốt đồn Ngã Ba để mở rộng vùng giải phóng về hướng thị xã. Chốt đồn này do đích thân Ba Cẩn quận trưởng quận Châu Thành xuống chỉ huy. Nhẫn đứng ngoài nghe hình như Ba Cẩn xưa là người của mình sau đi đầu thú nên rất thông thuộc cách đánh của quân mình. Nhẫn xin góp ý kiến là giả đánh trực diện nhưng đưa một cánh quân kết hợp với du kích Châu Thành, đánh bọc theo kinh Tà Niên lên. ý kiến của Nhẫn được mấy chú vỗ tay khen hay. Ba sa sầm nạt:

- Ra ngoài! Bảo vệ thì lo chuyện của bảo vệ đi!

Nhẫn cúi mặt bước ra ngoài đi thẳng một mạch về nhà. út Hường ngồi thẫn ra. Nhẫn hỏi dồn một chập. Cuối cùng út Hường vừa khóc vừa kể cho con nghe khoảng thời gian tủi nhục, tang thương của gia đình. Đêm đó Nhẫn dẫn tiểu đội bảo vệ theo đoàn quân đi đánh đồn Ngã Ba. Nhẫn kịp nói với út Hường là sẽ mặc áo mới của má may trong để có hơi của má mạnh tay đánh giặc.

Trận đánh ác liệt diễn ra cho tới sáng. Đồn Ngã Ba bị hạ, quân nguỵ tháo chạy về thị xã. út Được và tiểu đội của Nhẫn truy kích theo một nhóm quân chạy về theo hướng bắc, nghe nói có Ba Cẩn trong đó. Tiểu đội tản dần chỉ còn Nhẫn bám theo sát út Được. Trời sáng hẳn. Một bóng người đang cố bò qua một con mương cạn. Hắn bị thương ở chân thì phải. Người đó vừa lên khỏi mương. út Được nhận ra đó là Ba Cẩn. Họ chỉ cách nhau có một con mương chừng hai sải tay. Ông gầm lên:

- Ba Cẩn, mày chạy đâu?

Ba Cẩn rất nhanh quay lại, đưa súng lục nhắm ngay ông. Trong tích tắc Nhẫn tràn người đẩy út Được té nhủi. Nhẫn kêu lên:

- Ba!

Tiếng kêu của Nhẫn như có một mãnh lực thiêng liêng xuyên qua tâm thức của Ba Cẩn. Hắn bỗng rùng mình. Khẩu AK trong tay Nhẫn nhằm ngay Ba Cẩn nhưng không bắn. Ba Cẩn không biết thằng nhỏ này là ai mà dám lấy thân hứng đạn cho út Được? Thằng nhỏ nó gọi ai là ba? út Được lên đạn khẩu K54 đánh rốp. Ba Cẩn bừng tỉnh bắn ngay. Nhẫn nghiêng người hứng lấy phát đạn thay cho út Được. Tay Ba Cẩn bỗng run lên không thể bắn tiếp được. út Được sững sờ, đưa tay đỡ ngang người Nhẫn. Máu từ cái lỗ sâu hoắc trên lồng ngực cường tráng của Nhẫn tuôn ra. Nhẫn quỵ xuống, nhìn út Được gượng cười, thều thào:

- Ba… ba thương má với!

Nhẫn thở hắt, mềm oặt trên tay út Được. út Được nước mắt tuôn dài, áp mặt mình vào mặt Nhẫn đau xót:

- Con! Con của ba!

“Con!”, tiếng mà từ khi ông gặp Nhẫn đến giờ ông mới có thể gọi. Nhẫn cố hết sức tàn quay sang nhìn Ba Cẩn. Ba Cẩn rùng mình khi nhìn thấy ánh mắt buồn đầy oán hờn đó. Nhẫn nấc lên trút hơi thở cuối cùng. út Được ôm chặt Nhẫn vào lòng. Trong lòng ông nỗi ân hận gào thét. út Được ẵm xác Nhẫn lên lừ lừ bước đến bờ mương đối mặt với Ba Cẩn. Ông rít:

- Thằng chó đẻ! Mày nhìn đi! Con mày đó. Nó không nỡ bắn mày vì nó biết mày là ba nó. Vậy mà mày giết nó. Mày đâu phải là con người thì mày làm gì có cảm giác thiêng liêng của tình cha con!

Ba Cẩn buông rơi súng. Hắn thụt lùi hoảng loạn.

- Không. Không. Không!

Ba Cẩn sụp lỗ trâu té sấp. Hắn bường dậy cố lết cái chân bị gãy để chạy trên mặt ruộng khô nẻ vừa gặt xong. út Được không thèm nhìn theo. Ông đặt Nhẫn xuống cởi cái áo bà ba đen bên ngoài ném đi. Chiếc áo sơ mi trắng của út Hường mới may cho nó gần như đỏ máu. út Được xốc xác Nhẫn lên vai đi về hướng nhà. Ông sẽ để thằng Nhẫn nằm cạnh ông nội nó…

*

út Hướng run rẩy:

- Thằng Nhẫn chết thật rồi phải không?

út Được nhìn vợ xót xa. út Hường chợt già khọm đi đến thảm não. Ông ôm vợ vào lòng, vuốt ve:

- Con nó hy sinh rồi! Cũng tại tui, mình chửi tui đi. Phải chi ngày đó tui cương quyết không cho nó đi đánh đồn. Mình chửi tui đi! Mình đánh tui cũng được!

- Nhẫn ơi!

út Hường bật khóc. Hai mươi mấy năm qua lần đầu tiên út Hường biết khóc. út Được nước mắt chảy dài. Ba Cẩn quỳ sụp xuống chân hai người, rên rĩ van xin:

- Tôi giết con tôi! Tôi hại hai người nhà tan cửa nát. Xin hai người hãy giết tôi đi để tôi được đền tội của mình!

Ba Cẩn lại ho ằng ặc. Vợ Ba Cẩn vội đỡ lấy ông ta. Bà ta nước mắt ngắn dài:

- Chồng tôi bị dày vò khốn khổ mấy chục năm nay. Ông ấy sắp chết rồi. Xin ông bà tha cho ông ấy! Đừng giết ông ấy, xin ông bà!

- Giết nó? Để làm gì? Ông bà đi đi! Mang theo tội ác, lòng ăn năn của mấy người đi đi!

út Hường gạt nước mắt, quay sang út Được:

- Mình đưa tui đi thăm con đi! Chắc nó nhớ tui lắm!

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Mưa dài

Thầy mẹ đẻ Kẹo  khi thầy đã lên lão. Muộn mằn vì trước đó thầy mẹ đã bốn lần hữu sinh vô dưỡng. Bốn lần, toàn con trai, chẳng đứa nào ở quá ba tháng. Nghe bà đỡ kêu: “Cái đĩ!” thầy thở phào: chắc là nuôi được. Con bé bằng cái bóng đèn, da đỏ như đồng, khóc choe choé.

Mụ Bơ, bà đỡ trong làng túm cái đùm rốn, cắt xoẹt bằng thanh nứa cật, bảo: Rõ là bằng cái Kẹo. Thôi, gọi là Kẹo cho dễ nhớ, dễ nuôi!

Kẹo mười tuổi, mẹ đã kịp sổ liên tục ba thằng cu. Nuôi được tất. Cả làng cười: giờ thì phanh không kịp, bõ những lúc kêu cầu hết đền nọ đến phủ kia. Chỉ có là đói. Cả nhà mình mẹ là lao động chính, thầy thì khoẻ nhất làng, nhưng ở nhà, chẳng phải vì lười biếng. Ngày trước, làng Kẹo là vùng du kích, xung quanh toàn làng tề. Thầy hai lăm tuổi, làm xã đội trưởng, cao to đến mấy thằng tây cũng chỉ đứng đến tai. Chỉ một cọng đu đủ, thầy có thể ngâm mình dưới ao vài tiếng. Có lẽ cả làng chẳng có cái ao nào thầy không thuộc từng cái “mà” ếch, từng bụi bèo tây. Thầy là nỗi kinh hoàng của bọn Pháp mỗi khi càn vào làng. Chúng treo giá thầy đến mấy chục đồng. Mẹ lúc  ấy mới về làm dâu, đi chợ  thấy ảnh thầy treo ở chợ, sợ chết khiếp, lao về đổ vật ngoài sân. Thầy bảo bu mày yên tâm, bu mày cứ giải tôi lên bốt lĩnh thưởng, cầm tiền đi nhanh kẻo về đến nhà tôi đã ở nhà trước rồi. Thế mà trong một trận càn chẳng tốn nhiều đạn, bọn chúng đã lôi được thầy và hai anh cán bộ huyện dưới ao nhà cụ bá Thược. Thầy bị trói giật cánh khỉ, giải đi dọc làng, mặt mày đầy máu. Chúng quẳng thầy và hai anh cán bộ lên xe, chạy tuốt về thị xã. Đến đêm, thầy trò về, quần áo tả tơi. Thầy làm thế nào để thoát được, đến thầy cũng không nhớ rõ. Hai anh cán bộ đã bị giặc bắn chết mất xác. Đội du kích của thầy không có dịp đụng độ với bọn Pháp lần nào để thầy trả thù, vì sau đấy Pháp thua. Pháp thua mà thầy cứ canh cánh, ấm ức.

Kẹo mười bốn tuổi, học lớp bảy trường làng, da nâu hồng, mắt lấp lánh như có nước, cái mũi thẳng như tây. Thầy nghe ai quở quang lại lầm lì mất mấy ngày. Từ ngày có chị em Kẹo, thầy không đi nữa, suốt ngày quanh quẩn, thơ thẩn chơi với thằng Tần, thằng Tảo, đun bếp nấu cám nuôi lợn. Rỗi việc, Kẹo bảo mẹ sắm cho đôi sọt đi hót phân rơi. Bạn hót phân của Kẹo là cái Mạch, con chủ nhiệm Tang, chung bờ dậu nhà Kẹo. Mạch hơn Kẹo một tuổi vừa đen vừa lác. Mạch rủ Kẹo đi hót phân, vì sắp đến tuổi cập kê, xấu thế, không mua được tiếng “đảm” thì chẳng ma nào ỏ ê. ở quê, xấu đến mấy mà có được tiếng “đảm” cũng đắt như tôm tươi. Mà đảm hay không chỉ có ra đường người ta mới biết, ở nhà thì áo gấm đi đêm, có là con ông chủ nhiệm cũng chỉ thêm điểm chiếu cố. Kẹo đã lớn bổng, ra dáng thiếu nữ, đứng cạnh, Mạch chỉ đến tai.

Đi hót phân, mấy ngày liền Kẹo chỉ về không, sọt mới nguyên như vừa mua ở chợ. Hoá ra Mạch lác nhưng mà lác tinh, đi cùng Kẹo mà mắt nó cứ với tít đâu. Thấy chấm đen nào nằm xa xa trên mặt đường, Mạch lại hô: “Của tao!”. Đến nơi, Mạch không thèm hót vội, bẻ cành phân xanh, cắm lên bãi phân trâu đánh dấu. ở làng này, cả mảnh đồi hoang, chỉ cần bổ vài nhát cuốc nham nhở, là đất đã có chủ, để mấy năm cũng chẳng ai đụng đến, huống hồ bãi phân trâu. Cứ  thế, Mạch đủng đỉnh đi, và cứ “của tao” liên tục. Nhìn Kẹo khóc, mẹ quát, ngu thế đi với nó làm gì. Nhưng mà hôm nào Mạch cũng sang gọi, và Kẹo lại líu ríu chạy theo. Sau cái Mạch biết, nếu cứ “của tao” suốt thì sẽ mất đứt một đứa bạn làm nền cho cái sự đảm đang của mình, nên nó quy ước cứ hô “của tao” bốn lần thì thứ năm là của Kẹo.

Bạn hót phân với nhau hai năm thì Mạch lấy chồng. Chồng Mạch có nghề đánh xe trâu thuê trong làng. Mạch giã biệt đôi quang và hai cái xương be trâu khô, cả đời không lo sắm lại lần nữa, vì chồng đã lấy, nhà lại sẵn nghề. Trước hôm về nhà chồng, Mạch lôi kẹo ra chái nhà thầm thì: “Anh Trương nhà tao thích mày đấy. Cứ đòi mẹ tao sang hỏi cưới mày”. Kẹo tối tăm mặt mũi. Mạch nhổ toẹt xuống đất,  cầm cọng cỏ may ngoáy vào mũi, nhăn mặt bảo: “Mày chê anh tao chứ gì? Anh ấy thế nhưng khôn lắm đấy, cứ sợ tao đi lấy chồng rước hết của đi, hầm hè với tao cả ngày. Mày lấy anh ấy được hưởng tất cả của cải nhà tao, sướng chán, cứ như tao hót phân trâu bao năm, cuối cùng cũng chỉ lấy được thằng đánh xe trâu. Thiếu cái gì trời cho cái nấy, buồn cười thật!”.

Mạch thì buồn cười, còn Kẹo khóc hết nước mắt. Anh Trương của Mạch thường gọi là Quay, hồi bé một lần bị cảm gió tưởng chết, cả nhà đã làm ma, định đưa ra đồng, quan tài lục đục mới mở ra xem, thấy Quay đang đạp ván bò ra. Quay sống nhưng thành tật, chân đi không vững, tay khèo, ú ớ mãi mới nói hết một câu, người nghe phải quen tai mới luận ra được Quay nói gì. Thế nhưng Quay lại thích kể chuyện, lúc kể chuyện Quay hào hứng lắm, bọt sùi ra trắng từng cục bên mép. Bọn trẻ con thích Quay lắm, chúng xúm theo Quay hàng đống mỗi lúc Quay ra đường.

Mẹ Mạch chưa kịp sang hỏi Kẹo cho Quay, Kẹo đã trốn làng đi. Gọi là trốn làng, vì cuộc chạy trốn có quy mô gia đình. Không trốn, thì chỉ có nước làm vợ Quay, hoặc sẽ khốn đốn nếu từ chối, chưa kể nguy cơ làm gái già, dù Kẹo có xinh xắn và ngoan hiền bằng thật. Ai lại dám vuốt mặt ông Chủ nhiệm mà rước Kẹo về. Gái làng đã chết hết đâu.

Kẹo được nhận làm cấp dưỡng ở mỏ tít trên Tây Bắc. Người ta thương Kẹo bé, ít tuổi nên giao việc nhẹ. Kẹo khai với tổ chức tên em là Kiều. Chệch đi thế cho đỡ xấu hổ.

Kiều chăm chỉ lắm. Kiều sợ nếu không chăm chỉ, người ta sẽ hkông cho Kiều ở lại. Mà rời chốn đó là phải về nhà, phải lấy Quay, dù bố Quay đã lên tới chức Chủ tịch xã, quyền hành nhất vùng, con nhà ai muốn ra khỏi làng, hay muốn đi lái xe - cái nghề sang nhất lúc ấy - chỉ cần qua bố Quay là xong.

Hai mươi tuổi, lần đầu tiên từ ngày trốn làng, trốn anh Quay, trốn sự ưu ái của nhà ông chủ nhiệm - giờ là ông Chủ tịch, Kiều mới dám về làng. Mà không dám về một mình. Đi cùng  Kiều là một người đàn ông. Sự trở về của Kiều kèm theo sự xuất hiện của người đàn ông ấy làm cho không khí trong làng chợt sôi lên. Buổi tối thầy Kiều phải tiếp đến chục đámk hách đột xuất. Người đàn ông đi cùng Kiều ngồi xếp giữa sân cùng thầy tiếp khách, khuôn mặt con trai hiền lành chập chờn trong ánh đèn dầu.

Vừa mở mắt, giọng bà phu nhân Chủ tịch vảnh vót qua bờ rào: Trốn chúa lộn chồng đi mà cũng có thằng mắc lừa theo cơ đấy! Tiếng đập đánh hự, con mèo “cheo” lên một tiếng rồi nhảy vọt sang sân nhà Kiều. Cả nhà lặng đi.

Kiều viết thư về, thông báo sắp được chuyển sang văn phòng làm công tác quản lý hồ sơ, thư viện, đang là “đối tượng” và có thể được học hàm thụ đại học. Vì thế, đám cưới như đã định sẽ hoãn lại, lo việc lớn trước. Thầy mừng rơi nước mắt. Thầy thuộc lòng từng “mà” ếch trong ao của làng, chưa bao giờ nghĩ đời mình, con mình lại có vinh dự như thế. Con hơn cha nhà có phúc, thầy bảo bao giờ Kiều có tin mừng sẽ bán cả đàn lợn lấy tiền đi đường lên chơi với đứa con gái đã làm rạng rỡ cả dòng tộc.

Đàn lợn đã bao lần thay thế, tiền bán lợn thầy giấu kỹ dưới đáy bồ thóc, không dám tiêu, sợ bất ngờ Kiều đánh thư về. Kiều đã hai tám tuổi. Như thế cầm bằng là ế. Mẹ thỉnh thoảng lại khóc thầm.

Cuộc đời dạy người ta không nên đòi hỏi nhiều quá. Gặp nhiều may mắn, người ta hay sống trong băn khoăn, bất ổn, nơm nớp, lo sợ; hoặc là muốn được nhiều hơn nữa. Mà điều ấy còn khủng khiếp hơn việc không có ân sủng nào. Thầy bảo: phấn đấu làm người tốt là đủ con ạ. Không phải lấy thằng Quay đã là một hạnh phúc rồi. Kiều khóc: con chỉ muốn biết là vì sao thôi. Vì sao mọi điều tưởng như tốt đẹp lại trở nên tồi tệ. Thầy bảo, đừng cố tìm hiểu vì sao. Cuộc đời phức tạp lắm, có những điều tưởng đơn giản mà đến lúc nhắm mắt vẫn chẳng hiểu vì sao.

Thế mà có một người hiểu. Đấy là trường phòng hành chính, thủ trưởng trực tiếp của Kiều. Thấp và béo là đặc điểm thường có ở các thủ trưởng, nhưng ông lại cao như tây, gầy như ta. Học hết lớp bốn, ông được sung vào đội thông tin lưu động. Qua mấy buổi dõng dạc đứng trên xe trâu đọc loa tuyên truyền đóng thuế, người ta bỗng phát hiện ông nói ngọng. Không phải nói tiếng địa phương, mà ông bị rụt lưỡi, tức là lưỡi ngắn. Giá nó là cái lưỡi gà của cái bơm xe, hẳn đội thông tin đã thay cho ông một chiếc, nhưng đây là của trời ban tặng, đành chịu, dù trình độ lớp bốn lúc đó quý hơn vàng ròng. Người ta đành giao cho ông nhiệm vụ đẩy xe bò chở dụng cụ loa đài đi khắp huyện. Bất mãn, ông bỏ đi cho đám người kia biết tay. Chẳng biết đội thông tin có giải tán vì thiếu ông không, nếu còn, hẳn giờ ai đó gặp lại ông sẽ chết ngất. Ông không còn là cái loa ngọng thuở nào, mà đường đường là một trưởng phòng hành chính của cái mỏ to nhất nhì nước dù phòng hành chính chỉ gồm dăm bà lao công, nấu bếp, sang nhất là mấy cô phục vụ kiêm chuyển phát công văn. Có lẽ vì thế mà ông tự tin, ông có thể diễn thuyết hàng giờ trước đám nhân viên vô số những điều cao siêu, thay vì quán triệt làm thế nào để cơm ít cháy,  vì rằng nhiều cháy thì khó chia, chỉ béo mấy thằng bẻm mép lại mặt trơ trán bóng chuyên vào bếp tán tỉnh mấy cô cấp dưỡng muộn chồng hòng đắp thêm miếng cháy. Bao nhiêu cô ế chồng ở cái mỏ này đã qua tay ông, chẳng phải tán tỉnh gì cho dơ dáy. Mấy bà không chồng úp mở, ông là cái hạng ít nói nhất trong cái chuyện ấy. Người ta hỏi rồi mới làm, còn ông cứ như phản lực bổ nhào, xong việc vẫn chẳng có lấy một nhời, có khi còn ngáy như sấm trên bụng con người ta. Đến tai, ông chửi, lũ đạo đức giả, tư sản rởm. Không ngủ dễ thường ông làm thơ lúc ấy à?

Trưởng phòng diện áo comple, quần xanh công nhân, hất hàm, cô có biết vì sao cô không được chuyển lên văn phòng, không được đi học hàm thụ, không được nhiều thứ mà cô cho là xứng đáng với cô không? Kiều run lên. Có thể ngay bây giờ cô sẽ biết cái điều bao năm qua làm cô đau đớn, điều đã biến cô từ một kẻ thèm khát yêu thương trở nên chai lì, biến người cô yêu thành kẻ gần như xa lạ… Trưởng phòng bảo, nếu biết trước cô là con gái một kẻ đã từng làm Việt gian chỉ điểm cho giặc về đốt làng bắt giết cán bộ, cô cố  tình thay tên đổi lốt thì không bao giờ cô được bước chân vào cổng cơ quan! Ông cười khẩy: “Cô không ngờ lại lộ tẩy phải không? Tôi thì tôi không bất ngờ, vì cô tử tế quá. ở đời này tử tế như thế chỉ có để che giấu một cái gì đó xấu xa mà thôi”. Trưởng phòng vừa nói vừa quăng tờ xác nhận lý lịch của địa phương có chữ ký loằng ngoằng, không xem Kiều cũng thừa biết của ai. Trưởng phòng bảo, lãnh đạo cơ quan biết đã mấy năm, nhưng thống nhất theo dõi thêm, giờ muốn hỏi ý kiến Kiều để kết luận. Kiều như chết rồi gặp thuốc hồi sinh. ý kiến ạ, thầy em là người tốt, em đảm bảo thế… Trưởng phòng đứng lên, lao ập vào Kiều: “Cô em ơi, cô em ngây thơ lắm, ngoài tôi ra bây giờ chẳng ai đảm bảo được cho bố cô  đâu”. Chưa kịp ú ớ, Kiều đã nằm gọn dưới nền đất nện lổm chổm, sát mặt cô là gương mặt nhăn nhúm của trưởng phòng. Cái lưỡi thiên hạ đồn bị rụt nhưng hoá không phải, nó dài và ướt nhớt như lưỡi sên. Cô em ạ, cô em đẹp lắm, cần cái chó gì cái danh hão, sao cô không sống cho sung sướng, để cái thân xác đẹp đẽ thế này mai một phí hoài cả đi, phí cả của giời… Kiều im lặng vật lộn, hốt hoảng thấy mình đang đuối dần. Tiếng chân đi qua phòng rình rịch, Kiều líu lưỡi kêu ai cứu tôi với. Cả đoàn người bật cửa xộc vào.

Lão trưởng phòng vốn gây nhiều thù oán, chẳng được lòng ai, giờ là dịp trả thù. Đánh rắn phải đánh dập đầu, mọi người bắt Kiều làm bản tường trình, có hơn hai mươi nhân chứng ký. Trưởng phòng bị kỷ luật, đưa xuống công trường. Lý lịch của Kiều cũng được công khai. Trước cơ quan, Kiều có tài hơn cả Tôn Ngộ Không, đội lốt và dối trá. Thật kinh  khủng vì cơ quan quan trọng như vậy lại có một người như cô. Các cuộc họp trưng cầu ý kiến nên bố trí công việc cho Kiều thế nào để đảm bảo an ninh quốc gia…

Nhưng mà không chỉ có thế. Tin đồn chỉ là tin đồn, dù khối kẻ chết vì tin đồn. Còn cái này là thật. Cái đồ đàn bà thối tha, dù đàn ông nó có sờ mười mươi thì cũng ngậm miệng lại, chớ có mà kêu. Làm hoa cho người ta hái, làm gái cho giai nó vờn. Giai nó như cái gậy thằng ăn mày, cho thì nó khua tới, không cho thì nó đi. Kêu lên cho cả làng biết là có thằng nó muốn sờ tôi đây à? Râm ran khắp cơ quan là những trận cười, thêm bớt vào mà cười cho đã.

Cuối cùng thì người ta bảo, đổi cô sang bộ phận lao công, vì cô là cấp dưỡng, nắm giữ sinh mạng cả trăm người. Không thể tin cô được.

Ngày đầu tiên ở tổ lao công, một chị có dư ba mươi năm thâm niên quét cơ quan - nếu đo những nhát chổi của chị, có lẽ đã đến tận chân trời, bảo, mày ngu thế, sao không kiện cả tổ chấy cái thằng nào vu khống cho mày, đào cả mồ mả nhà nó lên. Mày cứ nhịn thế chẳng trách thiên hạ tin là thật. Đời này khối kẻ gái đĩ già mồm, có bằng thật nó còn cào ra  mà ăn vạ. To mồm thắng năm mươi phần trăm rồi em ạ…

Kiện ư? Hẳn là cô phải kiện lão Tang hàng xóm, bố của Quay, của Mạch. Nhưng  mà lão Tang khôn lắm. Lão có nói điều gì rõ ràng đâu, chỉ là dư luận cho rằng, có tin đồn rằng… Sự đểu giả của những kẻ có chức có quyền, có thêm màu sắc của chữ nghĩa thật là khủng khiếp.

Hình như trong đau khổ người ta nhất định phải tìm một ai đó, để dựa dẫm, để chia sẻ. Với Kiều đấy không thể ai khác anh Lập. Từ lâu, tình yêu của Kiều đã chết. Những lúc Kiều quằn quại trong câu hỏi vì sao cuộc đời vùi dập thì Lập chỉ một mực tình yêu. Lập hiền lành quá, tử tế quá, Lập không hiểu trên đời ngoài tình yêu, Kiều còn cần cả danh dự. Những lúc gặp, loanh quanh một lúc anh lại mê mẩn chuyện cưới xin. Nhìn Lập, bỗng nhiên một nỗi chán ghét trào lên. Kiều thấy cái đầu tròn, cái trán hói sớm sao mà già nua, xấu xí. ánh mắt tha thiết, cô chỉ thấy ghê ghê, dù Lập là thần tượng, là chỗ dòm ngó của khối cô muộn chồng trong cái mỏ thiếu trầm trọng hơi đàn ông này. Chủ nhật, Kiều ngồi sau xe đạp của Lập đi chơi chợ. Có lúc xe xóc, bừng tỉnh, nhìn cái gáy cạo sạch của Lập, cái tai dày vảnh lên như thỏ, đột nhiên cô chỉ muốn nhảy xuống đi bộ. Bao nhiêu năm rồi như thế, Lập vẫn miệt mài đợi.

Thật bất ngờ, cơ quan đồng ý cho hai người lấy nhau, mặc Lập nằm trong danh sách đào tạo cán bộ nguồn. Chấp nhận, đơn giản vì sau đấy hai người không thể ở lại cơ quan. Mà đi thì nhẹ nợ. Chẳng biết thế nào, chứ Kiều cứ như quả bom hẹn giờ, chẳng biết phát nổ lúc nào.

Lập đưa vợ về quê. Mấy chặng ô tô, Kiều như dải khoai úa. Đi bộ đến bờ con sông, Lập chỉ bên kia là thị xã. Đứng lặng hồi lâu, Lập mở va li, bóc túi hồ sơ của Kiều, nhặt tờ giấy oan nghiệt, chậm rãi xé vụn, thả xuống dòng sông cuộn chảy trong chiều chạng vạng…

Hai vợ chồng tá túc trong căn phòng tập thể của phòng văn hoá thị xã - cơ quan mới của Lập. Kiều đi học cô nuôi dạy trẻ, về làm cô giáo trường mầm non Phường. Ngày bế mấy chục đứa trẻ, đêm về cầu khẩn trời đất cho sinh linh bé nhỏ nào đang lang thang trong vũ trụ đậu vào hạnh phúc nhọc nhằn của hai  vợ chồng. Ba năm, cái giường giẻ quạt xoay ngang xoay dọc khắp nhà. Vừa xoay được một hai hôm ai đó đến chơi bảo hướng không hợp là lại xoay. Càng xoay, hình như bụng Kiều càng bé lại.

Cái nốt ruồi trên cánh tay Lập bỗng nhiên sưng u. Lập nổi hạch khắp người. Bác sĩ bảo Lập bị ung thư nốt ruồi giai đoạn cuối. Kiều bàng hoàng, bấm vào tay, vào mặt xem mình mơ hay tỉnh. Nỗi bất hạnh, sao nó không  ung thư, vỡ mủ đi?

Ba  năm làm vợ ngắn như giấc chiêm bao. Kiều đóng cửa, tá túc trong căn phòng nhỏ cơ quan cho mượn. Mỗi lần đi qua căn nhà xưa đã từng như hạnh phúc, cô đi như chạy.

Trời vẫn có mắt. Kiều nhặt được con bé trong cái bọc giẻ trước cổng cơ quan. Con bé đỏ hỏn, ghẻ lở đầy mình. Kiều cần có người chia sẻ. Nó cần  có người che chở. Cuộc đời có những điều xảy ra như sắp đặt. Con bé lớn từng ngày, trắng như bột, chầm chẫm như cái cối đá, chỉ có điều, gần hai tuổi mới biết ngồi. Kiều ôm con về Hà Nội, cầu trời đất thương số phận hai mẹ con cô. Nhưng mà trời thì xa lắm, có ai gặp trời bao giờ, kêu trời nghĩa là kêu vào không trung. Bệnh viện kết luận con bé chậm phát triển. Những người quan tâm đến cô bảo, lòng tốt cũng phải có hạn, nên gửi con bé vào trại trẻ mồ côi, tàn tật. Kiều im lặng. Làm sao có  thể gửi nó cho ai, có thể bỏ mặc nó, khi từ lâu nó đã từng là hơi thở của cô. Kiều không dám đưa con vào lớp. Cô đóng cái cũi nhỏ, đặt ở chái nhà trẻ, thả nó vào đó, chốc chốc lại chạy ra ngó. Chỉ vì nó không bình thường, trời mới dun dủi nó đến với cô. Nó là món quà không hoàn hảo của thượng đế. Cuộc đời cô là những chu kỳ bất hạnh. Chu kỳ nọ khép lại, chu kỳ khác bắt đầu.

Nhưng không chỉ có cuộc đời cô trái ngang. Đau khổ tồn tại trong mỗi kiếp người, chỉ có ai nhận thấy, ai chấp nhận và ai gục ngã. Cô hiểu thế khi con bạn thân nhất quyết dấm cho cô một đám. Người đầu tiên là một sĩ quan chuyên nghiệp ở nhà máy quốc phòng trong thị xã, tuổi trạc ngũ tuần. Vợ anh ta liệt đã gần hai mươi năm, có một đứa con gái mười lăm tuổi. Con bạn bảo, vợ anh ta không sống được lâu nữa, bác sĩ nói thế. Khi nào cô ta chết, Kiều và anh ta có thể lấy nhau. Ngay từ lần gặp đầu tiên, người đàn ông ấy đã dặn cô đừng gọi điện đến nhà, vì điện thoại lúc nào cũng ở ngay đầu giường, cô ấy chỉ bán thân bất toại thôi, đầu óc vẫn minh mẫn lắm. Kiều bảo con  bạn, tao không đủ sức cầu trời cho người đàn bà kia mau chết để tao nhanh được thế chỗ, để đẻ cho anh ta đứa con trai nối dõi như cả nhà anh ta đang mong. Kiều cay đắng nghĩ, có phải đàn ông ai cũng có thể đi kiếm sẵn một người đàn bà, chờ vợ chết để gài ngay vào cuộc đời như thay một cái áo? Kiều bảo, mày thử đoán chị ta bao giờ chết, để tao còn liệu may áo cưới cho khỏi lạc mốt. Con bạn hấm hứ, mày nói nghe lạnh cả gáy.

Người đàn ông thứ hai hơn Kiều năm tuổi, là phụ xe ở công ty xe khách. Vợ anh ta nghiện hụi họ, vỡ nợ có tới hơn trăm triệu, phải trốn vào tận Tây Nguyên, mấy năm không có tin tức. Theo luật, như thế là đủ điều kiện ly dị. Buổi ra mắt của người đàn ông ấy thật hoành tráng. Năm đứa trẻ thau tháu ùa vào nhà cô như cơn lốc, cơn lốc có vị tanh tanh của loại năm, sáu tuổi, mùi mồ hôi chua loét của mười hai, mười ba tuổi sau trận bóng bưởi. Cơn lốc xoáy vào bé Mai, chỉ chỏ, trêu chọc. Ông bố vốn dân lơ xe, bặm trợn thô tục là thế, giờ đủ ngón đòn vẫn không dẹp nổi vụ bạo loạn. Kiều hốt hoảng ôm lấy con, bế thốc ra ngõ. Cô gắt con bạn: Con bé chỉ trông vào tao. Gắn vào cái đoàn tàu ấy, chúng nó khổ, con tao khổ, khổ tất… Con bạn bảo, thế thì mày đừng nghĩ sống với thằng nào nữa, để tao giới thiệu đám này, mày khỏi lo mọi nhẽ, có khi còn có điều kiện đưa bé Mai đi Trung Quốc châm cứu. Nghe nói ở bên ấy họ chữa bệnh này giỏi lắm.

Người đàn ông thứ ba ngoại ngũ tuần, là trạm trưởng trạm kiểm lâm, mấy chục năm trấn giữ cửa rừng, sát thủ của bọn lâm tặc, bọn buôn lậu lâm thổ sản. Lâm tặc, buôn lậu càng bị truy đuổi, trạm trưởng càng giàu nứt đố đổ vách. Đời chẳng có gì phàn nàn nếu mụ vợ không nhiều hơn đến sáu tuổi. Chả là ngày xưa trót nghe lời bố mẹ cưới vợ ở quê hòng chăm bố mẹ lúc tuổi già, bản thân tha hồ tung tẩy. Ông trời ác thế, cưới vợ được mấy năm thì bố mẹ theo nhau về tổ tiên, bỏ lại cái hậu quả cả đời anh ta phải gánh. Giá như bà lão yên phận tóc vấn răng đen hội viên Hội bảo thọ, chăm lo con cháu, mải mê việc chùa chiền thì đi một nhẽ. Đằng này bà lão vẫn yêu chồng. Đàn bà gần sáu mươi mà yêu thì thật kinh khủng. Một lần vào ngày nghỉ, cơ quan có việc tìm thủ trưởng. Cậu nhân viên lễ phép cháu chào bà, bà mới ở quê ra, bà cho cháu hỏi chú X… Khổ thế, chẳng trách dân gian bảo đàn bà là thứ mau già lâu chết, đồ cổ mà không có giá, càng cổ càng tởm. May mà trong cái rủi có cái đỡ rủi, sau sự kiện đã thành huyền thoại ấy bà lão tự ái tút về quê, anh được tự do, em ạ. Anh không bỏ vợ đâu, dù bà lão có tởm đến thế nào. Già mà đầu chèn mấy hòn sỏi, bao nhiêu nhà cửa trang trại bà lão đứng tên hết, anh mà bỏ thì chỉ có ra đường. Anh tìm đến em, để rửa nhục cho mấy chục năm xưng anh xoen xoét với kẻ đáng chị cả của mình thôi.

Ngay sau lần ra mắt đậm chất bi hùng ấy, anh ta rủ Kiều đi chơi. Lòng vòng thị xã suốt buổi sáng, non trưa Kiều ngỏ ý muốn tìm mua cho bé Mai bộ quần áo. Nhắc lần thứ ba, anh ta tần ngần vòng xe đến đầu công viên, có mấy chiếc xe đẩy bán rong hàng Made in China sặc sỡ xanh đỏ. Kiều bảo tự nhiên đau bụng không muốn mua nữa. Anh ta mừng rỡ, bảo trưa rồi, chúng mình tìm chỗ nào nghỉ. Kiều buột miệng: Đi đâu? Anh ta hất hàm: Gần đây thôi, có mấy nhà trọ, cũng rẻ thôi! Kiều bảo: Cảm ơn anh, nhà trọ thì rẻ, nhưng mà tôi thì hơi đắt đấy!

Con bạn phàn nàn, lão ấy bảo cám ơn mày, vì mày mà lão ấy cảm thấy con mụ già ở nhà cũng không đến nỗi nào.

… Kiều quen Hưng bởi thằng Cún con anh học lớp mẫu giáo của cô.  Thằng bé bốn tuổi, khôn như rận. Nó kể mẹ cháu hay gọi bố cháu là “con bò đực”. “Con bò đực” không thích ở nhà mà tiêu tiền cho sướng, cứ đòi đi làm để còn đú đởn. Cô hỏi vì sao mẹ không bao giờ đón con, nó bảo mẹ còn bận đánh bài, mẹ bảo bắt “con bò đực” đón con để còn nhớ đường về nhà, kẻo lại la cà với mấy con jup ngắn váy dài đầu đầy chữ mà dạ dày lép kẹp.

Con bạn nhăn nhó, mày chê đống gai sồi ngồi đống gai găng. Chê thằng vợ ngắc ngoải vớ thằng vợ sư tử cái còn gọi bằng chị. Cô không lý giải nổi vì sao yêu Hưng. Có thể vì lần đầu tiên biết cô, nhìn thấy bé Mai, Hưng đã bế thốc nó lên, áp mặt  vào má nó, mắt anh ngấn nước. Có thể vì thế, vì ngay lúc đó, một dòng ngọt ngào bỗng tràn vào cô, không cần biết vợ anh còn khoẻ hay đang nằm liệt, có vỡ hụi họ lô đề trốn nợ hay tóc vấn răng đen tha thiết yêu chồng…

Hưng bảo cuộc đời anh chỉ mơ ước được đổi đời để lấy người con gái anh yêu. Học xong đại học rồi mà anh còn phải đi xuất khẩu lao động để nuôi hai đứa em học tiếp. Sang Đức, lạ nước lạ cái, hai năm không mua nổi chiếc xe đạp. Bạn bè giới thiệu anh áp tải hàng cho Tuyết. Tuyết sang Đức từ lâu, sành sỏi trong mọi ngón kiếm tiền, chỉ thiếu một tay đàn ông áp tải hàng áp tải tiền và áp tải cô chủ - tuy nhiên phải là người tử tế, chứ không phải mấy thằng vào nhà mắt cứ chọc vào đống hàng để định giá cô chủ. Sợi dây thừng dần siết chặt, con bò ngoan ngoãn sa vào vùng cỏ non mà không biết đó chỉ là những sợi cỏ rắc làm mồi, còn lại chỉ là vườn cỏ nhựa. Đi đăng ký mà cứ như trò đùa. Hưng thật thà, anh lấy em nhưng chỉ yêu có một người thôi. Tuyết đã bay từ Đức về đánh ghen một trận trước cổng nhà máy cô công nhân người yêu Hưng làm việc rồi lại bay sang Đức. Mười lăm năm sống chung chỉ có hận thù. Về nước, nhà mặt phố cho thuê mỗi tháng hàng chục  triệu, tiền ngân hàng mấy trăm ngàn đô, Tuyết chỉ ngồi tụ tập đánh bài. Quân phản trắc. Tuyết bảo Hưng thế. Đã một lần phản trắc thì có thể phản trắc hai lần, ba lần… Hay thế, phản trắc để có phần lợi cho cô ta mà cũng thành tội phạm. Thế mới biết sự ghen nó cũng nhiều kiểu. Quân phản trắc ngoài giờ làm phải lập tức đón con về nhà. Thằng lớn lớp sáu, thằng bé mẫu giáo. Hàng tháng phải nộp hết lương, mỗi sáng nhận phát chẩn tám ngàn tiền  ăn sáng ăn trưa và một cốc trà đá. Đổ xăng mang hoá đơn về thanh toán. Không có tiền hết đường trăng hoa.

Thằng Cún con anh là người  đưa chuyện gia đình đến cho Kiều, tất nhiên cô cũng không thể cấm nó mang chuyện ở lớp, cả những sơ sẩy của Kiều và bố nó về nhà cho mẹ nó lĩnh thưởng. Buổi sáng nó bảo: “Cô ơi, hôm qua cháu bảo với mẹ cháu là “con bò đực” của mẹ quý con cô giáo lắm, “con bò đực” hay giấu hoa trong cặp đem tặng cô giáo. Mẹ cháu bảo sẽ đến mổ bụng xem gan của cô đấy!” Kiều lặng đi, nhưng lập tức trấn tĩnh: có gan ăn cắp có gan chịu đòn. Cô sẽ nói thẳng vào mặt con sư tử cái đó rằng, nếu không dùng để ăn thịt thì hãy buông tha anh.

Người đàn bà ấy không lao vào cấu xé Kiều. Chị ta bình tĩnh, cô tin vào tình yêu của cái kẻ gọi là chồng của tôi kia ư? Anh ta chẳng yêu ai đâu ngoài cái người đàn bà vì sự phản trắc mà ở ẩn trên thâm sơn cùng cốc kia. Tôi đã cố làm tất cả, chỉ để chứng minh rằng anh ta nhầm lẫn. Giờ thì ngược lại. Một cái giá không tính được bằng bất cứ điều gì. Cô có hiểu điều này không, lẽ ra tôi cũng đã hạnh phúc, nếu biết bằng lòng với phần mà cuộc đời dành cho tôi. Một lão xe ôm còn có thể đem hạnh phúc đến cho tôi hơn thế, nếu như lão yêu tôi. Tại tôi. Tôi đã muốn một cái áo quá rộng, muốn thứ không phải của mình. Dù muộn, tôi vẫn quyết định buông tha anh ta, buông tha cho chính tôi, và quyết định gặp cô. Tôi đã hiểu, người tốt thì không đáng bị hành hạ…

… Lần đầu tiên từ khi có bé Mai, Kiều bỏ con ở nhà để đi. Tây Bắc nghe gần mà hun hút như ngược về quá khứ. Đường về bản lắc lơ mấy giờ lội bộ qua những con dốc tai ngựa phải căng, tiếng mõ trâu khua lốc cốc, tiếng hú gọi âm u giữa cơn mưa rừng sầm sập đổ. Sững lại bên bờ con suối đang vật mình trong cơn lũ, Kiều choàng tỉnh như vừa qua một cơn mộng du. Mình tìm người đàn bà của Hưng làm gì nhỉ? Van xin người ấy nhường anh cho cô ư? Hình như Kiều đã không định thế, bởi cô tin, dù có đào đến tận xương tuỷ, dù có chôn xuống bảy tầng âm phủ, chẳng khiến cô yêu được những người đàn ông đã gặp, cũng không làm chết đi tình yêu với Hưng. Đã có một người đàn bà dùng tiền và hôn thú để sở hữu một người tử tế, cay đắng nhận ra sự thật thì đã đánh mất cả cuộc đời. Vậy làm sao cô có đủ sức mài mòn một phần nỗi khắc khoải tìm về của hai con người đau khổ kia? Họ lạc nhau đã quá lâu rồi. Cô không có quyền nhân danh tình yêu vị kỷ của mình để đẩy hai người đi xa hơn nữa.

Kiều bỏ lại dòng lũ sau lưng, dấn bước, mong ra kịp thị trấn trước khi chuyến tàu cuối cùng về xuôi. Cô quáng quàng vấp vào đám dây rừng bò ngang lối đi, chợt nhớ bé Mai quay quắt. Cô lầm bầm, sao mình có thể bỏ con qua đêm với hàng xóm mà đi. Bốn năm qua, chỉ có con bé đợi Kiều ở nhà, chỉ có nó thật sự cần cô, thật sự là của cô. Có nó, cô thật sự thấy mình quan trọng với thế giới này. Vậy mà hôm qua trước khi đi, Kiều đã không kịp hôn lên trán con. Có thể  vì thế mà nó sẽ khóc nhiều hơn. Tình yêu là món quà quý báu thượng đế ban tặng cho con người, nhưng quý báu hơn, thượng đế còn cho người ta tin, có một thứ còn thiêng liêng hơn cả tình yêu. Đấy là tình mẫu tử. Chuyến đi chẳng vô nghĩa, bởi đã cho Kiều nhận ra điều giản dị ấy. Cô run lên khi nghĩ, nếu kịp tàu, sáng mai, mình sẽ gặp con.

Chuyến tàu vừa vào ga. Khách xuống tàu nhốn nháo. Đây là ga cuối, mười phút nữa, chính con tàu ấy sẽ quay đầu đưa Kiều về xuôi. Tim Kiều đập mạnh. Hình như cô vừa thoáng thấy dáng người thân yêu, lâu lắm đã là một phần của cuộc đời cô vừa lẫn vào đoàn người ra cửa. Cô muốn gọi, muốn chạy theo, muốn nói một điều gì đó mà cổ họng nghẹn lại. Có lẽ cô chỉ muốn nói với Hưng rằng, trời miền núi mau tối lắm, anh phải đi thật nhanh mới kịp đến nơi trước khi màn đêm rủ xuống.

(Báo Văn nghệ)

Hoa mộc vương

“Về đây khi gió mùa thơm ngát” - Khúc tha hương lãng mạn gợi bao buồn nhớ. Nỗi lòng yếu đuối của ta như được tựa vào những khi lạc bước đất trời phương Nam.

Ta là đứa con của núi. Tiền chiến ai đó đã đưa “Đàn chim Việt” ngược non? Ta chỉ biết bài ca đã nằm lòng từ khi bé tẹo. Ngày đó me thường ngồi đan áo bên cửa sổ, trong nắng non sớm thu đang độ tàn. Tiếng hát của me khe khẽ, mênh mang nỗi niềm nhớ cha đang nặng vai bồ thuốc bắc viễn du trời Nam. ấy là ngày xưa, xưa lắm rồi! Bóng me, lời ca mảnh như tiếng suối đầu ngàn luôn vang trong lòng ta mỗi khi vào Nam công chuyện.

Năm tháng đợi chờ rồi cũng qua. Cuối cùng cha đã sớm trở về cùng mái tóc bạc. Đôi mắt người như lạc vào ký ức mỗi khi một mình bên ấm trà. Giờ đã là người thiên cổ. Me cũng đã đưa tiếng hát về bên kia chân trời. Đọng lại hư không một nét cười dịu hiền. Những ngón  tay lặng lẽ đếm thời gian, cuộn len màu xanh màu lá chẳng bao giờ thôi lắc trong làn trúc. Hương hoa Mộc Vương thoảng một góc thềm đầy nắng, thứ ánh sáng trong vắt như được lọc qua lớp thủy tinh màu vàng.

Đêm. Me khóc thầm. Ta biết, vì bàn tay vương mùi hạt bưởi đã chạm vào hàng lệ âm ấm trên má me. Me nắm tay ta áp lên cặp môi mềm mại hôn nhẹ, rồi khẽ trở mình ôm ta vào lòng. Ta ngửi thấy mùi bồ kết và hương hoa Mộc Vương quen thuộc.

- Sao me lại khóc?

- Me có khóc đâu!

- Má me ướt đây này?

- Me thương con, ngủ đi nào.

Me vén vạt áo chàm, ta ngoan ngoãn đón bầu vú căng đầy, nún cặp môi lên cả nốt ruồi nhỏ dần trôi vào giấc mơ. Ta mơ đêm trung thu, chiếc đèn ông sao được thắp sáng, một thứ ánh sáng huyền ảo, diệu kỳ rực lên từ những chuỗi hạt bưởi bắt lửa lép bép. Bao nhiêu là đèn ông sao bay ra từ những vì tinh tú. Trên trời cao hằng hà những hạt kim sa nhấp nháy. Me nắm tay ta, cha nắm tay ta bay bay trong gió thu dịu êm.

Sáng. Me không còn nằm bên. Ta ngồi dậy định lên tiếng gọi, chợt nghe có tiếng me thầm thì. Qua khe hở những tấm ván thưng, ta thấy cha ngồi lặng, tóc phủ trên vầng trán thẫn thờ. Me không còn khóc nhưng giọng buồn trôi như mây thu.

- Người Tày mình có câu - “Rễ cây ngắn, rễ người dài, người ta chỉ có thể giữ được tay, được chân, sao có thể giữ được lòng nhau!”. Em chẳng thể ngăn anh, bao giờ đường cây chắn lối, cầu sông đứt dây, thuyền mảng chìm đáy nước anh hãy trở về đất Cô Sầu nghèo khó này, cửa nhà chỉ khép hờ, cầu thang đủ bảy bậc đón anh.

Ta chưa đủ lớn để nghe hiểu điều me nói, nhưng con tim bé nhỏ trong ngực chợt hiện lên lo lắng mơ hồ. Giọng cha trầm trầm:

- Ta có lỗi với hai mẹ con em! Kiếp sau nếu có, xin làm trâu ngựa hầu hạ mọi người! Giờ có nói sao ta vẫn chỉ là kẻ bội tình, trong lòng đây còn đầy tình yêu thương Món ơi!

Me ôm mái đầu cha, ngọn đèn dầu ngả nghiêng trong đôi mắt thẳm buồn. Ta chợt hận cha. Cha đã làm gì khiến me buồn? Me buồn vì cha ấy là điều ta thấy cha thật đáng ghét. Ta trở lại bên giường, kéo chăn che kín đầu. Những ý nghĩ vẩn vơ không thể đưa  ta trở lại giấc mơ bay cùng những vì sao dưới ánh trăng tròn. Ta bỗng tiếc nhớ.

Cha đi, gà không còn gáy. Tiếng tắc kè vọng từ đỉnh Phja Phủ. Ta đếm đủ bảy tiếng. Lẻ nắng, chẵn mưa, nhưng hôm nay trời quần mây đục. Mưa thu thánh thót thềm đá. Bồ thuốc Bắc cha để lại, nắp choóng cật giang kín bưng không ngăn nổi hương cỏ cây toả ngát, một mùi thơm làm ta luôn nghe thấy bước cha về.

Trẻ nhỏ dễ quên nỗi buồn. Tuy đôi lúc lòng ngơ ngác, ấy là khi nhìn trộm mấy thằng cùng lứa ôm cổ cha chúng cười vang, tiếng cười làm tung cánh bầy sẻ đá như nắm dẻ rừng vãi lên trời cao.

Tết, cha trở về. Me và ta mừng khôn tả. Cha đã trở về Cô Sầu cùng một đứa bé gái hơn ta ba tuổi. Cha bảo:

-  Đây là Thoa, chị con.

Me bước về phía chị, bàn tay trắng nõn mon rừng vuốt lên mái tóc đuôi gà. Me thầm thì âu yếm:

- Con xinh đẹp lắm! Hai chị em con thật giống nhau.

Cha nói:

- Nó chỉ biết nghe tiếng Kinh thôi.

Me tiếp lời:

- Em San của con cũng biết nói tiếng Kinh mà.

Ta thật sự lúng túng. Vẻ bối rối của chị Thoa cũng nói lên điều đó. Cảm giác xa lạ, gần gũi mong manh khiến ta như kẻ câm. Khuôn mặt chị chợt bừng sáng. Chị bước về phía ta cùng nụ cười thật đẹp. Một mùi thơm thoảng ra từ tiếng nói của chị:

- Em đi học chưa?

Ta gật đầu.

- Chị đang học lớp ba, chắc em học lớp hai phải không?

Ta lắc đầu.

- Vậy là lớp một rồi! Tám tuổi mới lớp một là chậm đấy! Chị cũng thế, chậm một năm nên bây giờ mới lớp ba.

“Nói cứ như người lớn…”, ta thầm nghĩ rồi rụt rè gợi ý:

- Có thích xem hoa Mộc Vương không?

- Em phải gọi là chị chứ!

- Cũng được.

Ta không biết mình có chị. Cha đưa từ đâu về người chị xinh đẹp này? Me tỏ ra quý chị, điều đó đủ xoá đi sự ngần ngại trong cái đầu bé con của ta.

Ta đưa chị ra vườn sau nhà. Một mùi hương, lan toả nhẹ nhàng, thanh khiết. Đôi mắt chị long lanh:

- Có phải loài hoa em vừa nói đó không?

- Mộc Vương!

- ừ, phải rồi! Mộc Vương, cái tên nghe thật lạ!

- Trước mặt chị đấy!

Mắt chị lộ vẻ kinh  ngạc. Có lẽ chị hình dung loài hoa toả hương thơm sang trọng này thân thoả, lá mềm nép mình đâu đó, đâu biết rằng những bông nở như sen hồng mà không phải sen, thơm ngát như linh hương mà không phải linh hương. Những nụ, bông vươn trên những cành già nua khiêm nhường e ấp, không rậm dày như đào, mơ để vẫn khoe những chiếc lá xoè tựa bàn tay trẻ nâng ngửa đón gió về. Tất cả đều vươn lên từ một thân cây, vỏ dày cứng bằng một nửa vòng  tay ôm, cao tầm đầu người lớn, trầm mặc hệt vị tiên ông đang ngủ. Chị bước thật nhẹ, khẽ đặt bàn tay nhỏ bé lên một bông mới nở. Những cánh hồng nhạt dần về đài vàng rực, long lanh như những giọt thủy tinh khiến giọng chị run rẩy:

- Thật kỳ lạ! Chưa bao giờ chị biết đến loài hoa này!

- Nó chỉ ưa sống trên núi cao giá lạnh! - Ta tỏ ra hiểu biết.

- Cha nói với em chứ gì?

Ta bối rối, gật đầu thú nhận.

- Thấy chưa! Em biết không, cha chúng mình giỏi lắm! Cha biết rất nhiều chuyện cổ tích nữa kia.

Ta đồng tình với chị điều đó nhưng trong bụng thoáng chút ghen tị, bởi cảm giác tình cha con bấy lâu ta vẫn độc quyền đang bị người khác hồn nhiên thế chỗ. Dẫu sao ta không muốn chị mất đi niềm hứng thú:

- Chị có muốn trồng loài hoa này không?

- Em nói sao? - Đôi mắt chị lộ vẻ kinh ngạc.

- Cha đã chiết sẵn vài cành, khi nào chị về quê đem theo mà trồng.

Chị chợt buồn lặng.

- Cha bảo từ nay chị em mình sẽ sống chung một nhà! Quê chị ở Hải Phòng, mẹ chị đã theo cha dượng vào Nam rồi.

- Sao chị không đi theo mẹ?

- Mẹ bảo, bao giờ vào trong đó ổn định sẽ ra đón chị, nhưng chị biết, mẹ nói vậy, vì cha dượng không muốn đưa chị theo, nhưng chị nghĩ thế nào mẹ cũng sẽ tìm chị.

Cái ngày đó đã đến. Một người đàn bà cao, gầy nhưng cặp mắt tuyệt đẹp vẫn ám ảnh ta tới bây giờ, nó ẩn buồn, một nỗi buồn như không thể thoát ra khỏi đó. Cha hệt đứa trẻ mắc lỗi, không bước chân ra cửa. Đã một tuần trôi qua chỉ mình me vui vẻ. Ngày nào me cũng cùng người đàn bà đó vào bếp nấu ăn, cùng ra mỏ nước chân núi gánh nước, giặc giũ. Chỉ mình cha tha thẩn bên cây Mộc Vương. Dường như ông muốn tìm sự bình yên trong hương thơm dịu êm.

Một buổi sáng me gọi ta đến:

- Mai là ngày “căm đắp”, hai me con ta về bên “cung tai” đón giao thừa, lâu rồi không về thăm chắc con nhớ ông bà lắm phải không?

Ta bối rối khi nghe quyết định bất ngờ của me. Ta không muốn đi. Mai đã là mùng một tết, những thằng bạn của ta chuẩn bị đuốc ngày mai rủ nhau thuôn hang, leo núi. Những băng pháo tép đã hong khô trên bếp, tiếng nổ của nó hấp dẫn kỳ lạ. Ta không muốn xa chị Thoa. Chỉ mới ở với nhau hơn mười ngày ta đã yêu quý chị biết bao! Ta đã hứa sẽ đưa chị cùng leo núi, vì chị luôn chiều chuộng, chăm sóc ta, ta muốn được đền đáp. Ta chưa kịp nghĩ cách nào để từ chối đã lại nghe me giục:

- Thôi nào nghe me đi.

Chị Thoa hướng về ta cặp mắt buồn lặng. Cha tránh nhìn vào mắt ta. Bên cây Mộc Vương hai vai ông chùng xuống như đang chịu một sức nặng. Người đàn bà lạ ngồi ghé mép giường, khuôn mặt nhợt nhạt thảm hại.

Đó là tết Bính Thân. 1965.

ở Cô Sầu mùng năm vẫn còn nguyên không khí tết. Me dắt ta trở về. Đầu ngõ vương đầy xác pháo đỏ. Lũ bạn đứa nào cũng diện quần áo mới. Nhìn thấy ta chúng gọi váng, nhưng ta không thể nhập cuộc chơi. Trước cửa nhà một cỗ xe đã thắng ngựa. Con ngựa hồng cúi đầu, hai lỗ mũi phả hơi như khói. Trên thùng xe có mái bằng cót uốn, chị Thoa vẫy  ta đến gần nhưng ta không thể!? Me đang bước đến bên người đàn bà nọ, họ ôm nhau rồi cùng khóc. Cha vẫn im lặng. Từ bao giờ không còn nghe giọng nói của người ta không nhớ? Ông tự đánh xe, đưa hai người lặng lẽ rời phố Cô Sầu.

Phía xa ta thấy chị Thoa nâng cành Mộc Vương, thấp thoáng những cánh hồng lay động, lòng chợt lo, một loài hoa chậm nở, lâu tàn liệu có sống nổi nơi đất lạ?

Đêm cuối năm. Gió hun hút qua những đồi thông, khiến giá lạnh thấm sâu hơn vào da thịt. Với Đà Lạt lần này ta may mắn được ở lại lâu hơn mọi bận. Sau giờ làm việc với Sở Lâm nghiệp, ta tiếp tục hành trình khám phá những ngôi nhà cổ, những con đường nhỏ ẩn dưới những hàng thông cổ thụ. Đêm nay ta ra đi trên đường Phước Thành. Trăng cao nguyên tròn quá! Chợt nhớ ra ngày rằm. Cảm nhận trăng Đà Lạt cũng co lại vì lạnh. Chỉ hương thơm muôn loài hoa giá lạnh không thể ngăn giữ, nó nối dài suốt con đường qua. Ta chợt dừng bước, đâu đó thoảng hương hoa quen thuộc? Có gì thẳm sâu trong ký ức đang lay động khiến con tim ta bồi hồi? Ta bỗng thốt lên giữa con đường vắng - “gì nhỉ… gì nhỉ?”. Một gã đàn ông đầu đội mũ len, áo khoác dạ đen dài quá gối, điệu bộ rụt rè bước đến:

- Anh mới ngoài Bắc vô hả?

Ta nhìn gã cảnh giác. Trong bóng tối chẳng thể đoán tuổi, nhưng rõ ràng ta nhìn thấy hàm răng cửa lộ ra ngoài môi của gã. Có lẽ gã đang cười. Nụ cười chẳng biểu lộ điều gì. Ta “ừ hữ” nhạt nhẽo, bước đi. Hình như gã không muốn bỏ cuộc:

- Anh không nhận ra hương của loài hoa gì sao?

Câu hỏi bất ngờ khiến ta giao động!

- Tôi không biết nữa, rất quen nhưng chưa thể nhớ ra!?

- Hoa Mộc Vương đấy!

- Mộc Vương? - Ta không thể kiềm chế nổi xúc động.

- Thế ra anh cũng biết loài hoa này? Lạ đấy, giống hoa này chẳng dễ trồng chút nào.

- ở đâu? - Ta ngắt lời gã.

Gã vẫy tay hiệu cho ta bước theo. Chẳng tâm trí nào để ý đến nụ cười đắc thắng của gã, ta bước theo như bị hồn ma dẫn đường. Dừng lại trước cổng sắt tối thui, gã lật vạt áo khoác, móc bên cạp quần một túm chìa dễ đến một ký lô. Trong bóng tối không thể hình dung cách nào gã tỉa ra chiếc chìa khoá cổng trong cả chùm như một bộ sưu tập, rồi mở ra nhanh, gọn không gây tiếng động nhỏ.

Ta ngất ngây trong hương thơm kỷ niệm. Theo làn gió đưa, đôi chân ta hồi hộp bước tới. Giọng gã cất lên phía sau:

- Vào nhà đã, đợi tôi bật đèn, lát nữa tôi sẽ đưa anh ra đó.

Ta bồn chồn bước theo. Không gian mờ ảo gây cho ta cảm giác chờn chợn. Cảm được sự bất an trong lòng khách, gã tiến về phía ổ điện góc nhà bật công tắc. Đèn nê ông toả sáng, ta nhận ra căn phòng bày biện rất nhiều đồ sứ, tường treo vài bức tranh cổ vẽ trên giấy dó. Mải ngắm những đồ vật lạ ta không biết gã mất hút từ khi nào? Điều đó cũng chẳng gây cho ta sự ngần ngại. Ta bước đến bên khung ảnh đặt giữa bức tường phòng khách. Con tim chợt đập rộn. Sao? Có lẽ nào? Cha ta kia! Đúng là cha rồi! Sao có ảnh cha trong ngôi nhà này? Bàn tay ta như được ai nâng lên. Chạm vào tấm ảnh ta như cảm được hơi ấm của người lan toả khắp thân thể. Đôi mắt nhìn như cười, bộ râu và mái tóc phai sương không che nổi cặp môi mệt mỏi như vẫn giấu kín những điều không thể nói.

- Cậu ngồi xơi nước.

Ta quay lại. Chợt nhận ra tất cả những ngọn đèn trong nhà đều đã được bật sáng, người đàn bà trên sáu mươi, dáng cao gầy, mái tóc búi lại sau gáy đã điểm bạc đang đứng nhìn ta với ánh mắt thất thần. Hình như ta cũng đang nhìn chị với ánh mắt như thế. Thời gian làm thay đổi tất cả  nhưng đôi mắt thì không. Sao không thể cất lên lời. Mọi vật quanh ta như nhoà đi, giọng nói bỗng cất lên khó nhọc:

- Chị có phải không?

Chị run rẩy bước về phía ta:

- Em có đúng là em của chị không? San ơi!

- Em đây, San của chị đây!

- Đúng thật rồi… Chị Thoa của em  đây San ơi!

Chị Thoa của ta đây thật sao? Người chị bé nhỏ, xinh đẹp luôn nói với ta những lời âu yếm cách đây bốn mươi bảy năm đó sao? Và ánh mắt nhìn ta thật buồn ngày cha đưa chị rời khỏi phố Cô Sầu trên chiếc xe ngựa, khiến lòng ta luôn nhớ thương, mong một ngày chị em được đoàn tụ giờ có phải là giấc mơ?

- Trời thương chị em mình đấy San ơi! Em ngồi xuống ghế đây để chị được ngắm em nào.

Chị nắm tay tôi dắt đi như một đứa  em nhỏ ngày nào, nước mắt chị nhạt nhoà, nhưng lại luôn miệng dỗ dành tôi đừng khóc để còn tâm sự.

Chị kể cho ta nghe ngày đó trên bến cảng Hải Phòng, trong tiếng còi tàu giục giã nhổ neo, mẹ chị đã quỳ xuống van nài cha quay trở về. Khi con tàu rời bến, trong làn mưa bụi mờ mịt, cha vẫn đứng dõi mắt trông theo. Khi bóng cha chỉ còn là một chấm mờ, chị nhận ra có thể không bao giờ còn gặp lại cha nữa. Chị đã khóc và đòi quay trở lại bến, nhưng con tàu đã đưa chị đi, đi mãi nhưng không bao giờ chị quên được cha, me và cả em nữa. Chiến tranh đã ngăn lại ước mơ đoàn tụ. Cuộc đời xô đẩy chị và mẹ đến đất này. Người cha dượng đã bỏ theo một người đàn bà Pháp. Mẹ ở vậy nuôi chị, tự xây một ngôi chùa và tu  tại nhà. Chị có gia đình và hai đứa con. Một trai, một gái nhưng chúng sang Mỹ sinh sống.

- Chồng chị người Quảng Ngãi, tính anh ấy hơi kỳ nhưng tốt lắm! Sợ chị buồn lại đi tu như bà trước kia, ngày nào vào  giờ này anh ấy cũng tha thẩn ngoài đường, chỉ chờ có ai đi qua, nói giọng Bắc là tìm cách mời bằng được về nhà, cũng chỉ là để chị nói chuyện cho khuây khoả và đỡ nhớ quê ngoài Bắc. - Chị chợt lên tiếng - mình ơi! Lên đây, cậu San đây này, cậu San mà em vẫn nói chuyện với mình đấy!

Người đàn ông ta luôn canh chừng xuất hiện. Không còn chiếc mũ len trên đầu xem ra không xấu xí, già nua như ta tưởng. Đôi mắt anh hấp háy xúc động:

- Tôi đã nghe ra mọi chuyện rồi, đêm nay cậu San nghỉ lại, hai chị em còn chuyện với nhau, gần hết đời rồi mới gặp lại nhau cơ mà!

Ta vội khẩn khoản:

- Chị ơi, đêm nay chị em mình sẽ không ngủ, có bao nhiêu chuyện em cần biết, và nhiều chuyện em muốn kể cho chị nghe, nhưng bây giờ em muốn ra ngắm hoa Mộc Vương!?

- Đi nào, cả hai chị em mình cùng ra đó đi! - Chị quay sang nói với anh - mình ơi bật điện ngoài vườn lên cho sáng.

Anh cười tủm tỉm:

- Rồi! Sáng trưng.

Những làn gió se lạnh thổi đến, chị vừa bước vừa như tựa vào ta tìm hơi ấm. Ta ôm lấy bờ vai gầy gò của chị. Giọng chị âu yếm:

- Em biết không, tóc em bạc hơn cả tóc chị rồi đấy! Mai về nhà để chị ngồi nhổ cho.

Ta gật đầu rồi bước đi trong im lặng. Trong ánh sáng đèn ta nhận ra những đoá hoa Mộc Vương bừng nở, những cánh hồng nhọn như những bàn tay vẫy cố nhân. Ta bỗng chạnh lòng thương nhớ những ngày xưa:

- Chị ơi, có phải cành ngày đó không?

Chị bước đến, đặt bàn tay run run lên một bông Mộc Vương:

- Phải, cha đã cho và chị đã đem theo lên vùng đất này, giờ thì em thấy đấy, nó đã giúp chị nuôi hy vọng sẽ có ngày chị em mình được đoàn tụ, và bây giờ thì đây, thật hạnh phúc biết bao.

- Còn cây Mộc Vương ngoài đó, sau ngày cha mất ít lâu không hiểu sao nó trút hết lá, những cánh hoa cũng rơi rụng đầy gốc, rồi lặng lẽ chết, nó đã chết trong sự buồn tủi khi không còn tri âm.

- Cha từng nói với chị, loài hoa này sống có tình lắm, dường như nó biết nghe cả những lời nói của con người.

- Khi nào chị sang bên kia sống với các cháu?

Không gian chợt lặng đi, giọng nói của chị thầm thì trong hương hoa dịu êm:

- Chị hỏi thăm rồi! Các cháu nói “má sang thì cứ sang chứ đừng luyến tiếc Mộc Vương, hải quan họ cũng không cho phép đem theo đâu” thực tình chị hiểu chúng không muốn cho chị biết, Mộc Vương kén đất lắm, chúng không sống nổi nơi đất lạ, vì thế chị không muốn xa nó, em cũng nối một cành về quê mà trồng, nhìn thấy Mộc Vương như thể chúng ta nhìn thấy cha mẹ vậy.

- Vâng.

Ngoài kia tiếng thông reo trong gió lạnh ran lên từng hồi như mưa đổ. Ta ngồi xuống tựa lưng vào gốc cây, chợt nghe có tiếng ca vọng về từ dĩ vãng, những âm thanh miên man hoà quyện dâng lên tít trời cao, rồi thì thào trở về trong tiếng nói của chị, tiếng nói của mẹ cha, tiếng nói của loài hoa Mộc Vương, một loài hoa ưa sống trên vùng đất lạnh chậm nở, lâu tàn.

(Báo Văn nghệ)

Copyright by