Truyen ngan Bao Van nghe_6

Mục lục

Trại cá sấu_ 1

Hun hút suối Giàng_ 7

Lần mai mối cuối cùng_ 10

Ánh sáng đến từ phương đông_ 13

Hoa tre 19

Bi quan và lạc quan_ 26

Thế giới 27

Thật là giản đơn_ 28

Cội mai lưu lạc 35

Thật là giản đơn_ 43

Người đồng hành_ 50

Người sau cùng trở về làng Vọc 56

Lão Ngược 63

Mẹ ơi hãy yêu con lần nữa_ 65

Hoa hồng ngày sinh nhật 68

Cây phong lan nở hoa_ 69

Long lanh mắt bão_ 72

Anh Dậu của tôi 76

Đắp nguồn khơi mạch_ 81

Ghi chú về những tấm gương_ 85

Khúc sông_ 95

Lãng mạn bê tông_ 101

Chiếc lá bay bay…__ 104

Trăng sáng đồi chè 110

Trại cá sấu

Cần phải sòng phẳng ngay từ đầu rằng trước tác này không có gì liên quan đến thế giới động vật. Phải nói toẹt ra mất lòng trước được lòng sau, cơ quan nào có nhiều nữ nhân viên xấu, nhà ai có nhiều con gái xấu, thì đấy... cái cụm từ đập vào mắt bạn đọc ngay trên tiêu đề: Trại Cá Sấu.

Lối nói này ban đầu thịnh hành trong đám thị dân Hà Nội, rồi sau lan ra cả đằng ngoài, rồi sau lan vào cả đằng trong, lan vương vãi theo cả kiều bào xa tổ quốc. Thời điểm cao trào, một nhân vật phụ trong truyện này còn phát biểu: "Bảo với chúng nó nhá, chúng nó cặp nhiệt độ nhau thì phải kiếm chỗ cho bất khuất, đừng có Nghĩa Lộ quá trước mắt bà, bà Lũng Cú lên, bà thịt băm cho mấy nhát thì anh ả đứt phựt dây đàn". Lối nói ấy cho phép tính từ chuyển hóa thành động từ danh từ, danh từ riêng chỉ một vùng đất có thể biến thành động từ tính từ, chính tả phát âm có thể bị khinh mười lăm phút.

Đọc đến đây, sao cũng có nhà biên tập hạ bút phê viết thế này là hỏng, chọn đối tượng để viết thế này là sai lầm ngay từ đầu. Viết về cái xấu xin hãy chọn cái xấu về tâm hồn về nhân cách, bằng không an toàn nhất là cứ viết về cái đẹp, nếu thiếu cái đẹp nội dung thì ít ra vớt vát bằng vẻ đẹp bên ngoài.

Không, xin được cắn rơm cắn cỏ trình bày với nhà biên tập kiêm nhà phê bình: xung quanh chuyện xấu đẹp, lâu nay mới chỉ thấy người ta viết về ba loại đối tượng:

1- Người đẹp về tâm hồn, và

2- Người đẹp về hình thức, và

3- Người xấu về tâm hồn.

Đến đó là chấm hết. Bộ tứ bình thiếu mất một chiếc. Vế thứ tư hầu như bị phớt lờ. Bị phớt lờ tức là để im lặng cho nó rơi vào lãng quên, một thứ silent treatment. Bị phớt lờ cũng tức là gây tò mò gây thu hút kích động khám phá. Văn chương chỉ chịu viết về ba đối tượng đã được lên khung ấy là thứ văn chương không theo kịp đời sống mất rồi. Ai cũng phải công nhận ngày nay bao nhiêu người đẹp đều đã đeo khẩu trang bằng hết: trong bệnh viện thì họ là bác sĩ y tá hộ lý hoặc bệnh nhân đường hô hấp, ngoài đường họ là những nàng thích khách bịt mặt phóng xe máy cảm tử. Chỉ còn lại những người xấu với nhau không đeo khẩu trang trơ mắt ếch nhìn nhau. Đấy, người xấu là đa số áp đảo khắp nơi mà văn học không chịu dành cho họ một mảnh đất cắm dùi, văn học cứ lờ họ đi, càng thêm kích thích tò mò. Người soạn trước tác này phải thú nhận mình thiếu bản lĩnh, không vượt lên được thói hiếu kỳ tầm thường, cứ bị hút vào bị kéo lê theo cái đề tài các bậc cao thủ văn chương đã ngồi xổm lên. Thôi thì xin phép. Thôi thì vô phép. Xin được bắt đầu:

Năm thứ hai thế kỷ hai mươi mốt ở vùng kia có một trại cá sấu.

*

*    *

Nói rằng cả hai nàng xấu tức là đã nôm na hóa một khái niệm. Hàng phố láng giềng thường bảo hai nàng đẹp giai như bố. Chính xác tuyệt vời. Ngôn ngữ bình dân ấy xứng đáng đưa lên cân tiểu li và bày bán từng chỉ từng lượng.

Nhưng cũng không thể tả chân theo kiểu ông Nam Cao, một nhà văn táo tợn đối diện với cái xấu ngoại hình của đàn bà: "Cái mặt của thị thực là một sự mỉa mai của hóa công: nó ngắn đến nỗi người ta có thể tưởng bề ngang hơn bề dài". Văn chương thị dân ngày nay không ai viết thế. Giọng văn phải được chèn được kê được chêm được đệm như đã trình bày ở trên. Hai nàng nhân vật chính của tôi phải được tả là một mắt nhìn núi Đôi một mắt nhìn sông Nhị, một thân hình rắn giả lươn một thân hình cá trắm lai cá chép trứng, một khuôn mặt sủi cảo một khuôn mặt mưng mưng thủ lợn thiu, răng cửa phi nước đại răng hàm đi nước kiệu. Thôi, nói tóm, hai nàng xấu, nói từ đầu rồi, đay mãi làm gì. Cái xấu ngoại hình là tội của tạo hóa, tội của mười hai bà mụ thợ thủ công mỹ nghệ kém tay nghề, tội của ông bố đẹp giai cứ muốn con gái mình cũng đẹp giai theo.

Cả hai cá sấu đều đã ngoài băm, băm đã vài ba nhát. Cá Sấu 1 an phận, đi làm thì chớ, về nhà ở tịt trong nhà sống chung với ảo tưởng hồi mười tám đôi mươi mình cũng tươi ngon như ai. Cá Sấu 2 hùng hục lao ra ngoài hoạt động xã hội theo mốt mấy bà sồn sồn tứ tuần ngũ tuần lục tuần. Chiều tối mốt phó Đoan đi đánh ten nít. Sáng sớm mốt tiên nữ hạ thủy đến bể bơi. Bể bơi nước biếc đong đưa cái mình xà giả lươn, tròng trành con mắt núi Đôi sông Nhị. Phô trương mời chào đồ ăn sẵn như thế thì ở nơi nào cũng có thực khách. Đàn ông thích đồ ăn sẵn. Cơm nóng sốt, cơm nguội, hơi hẩm một tí, hơi ôi một tí, hơi thiu một tí mà sẵn mà dễ thì cũng xong, chén tuốt.

Nãy giờ xem ra tác giả này thù đàn bà, nhân vật đàn bà nào của gã cũng xấu cũng mưu mô ti tiện cạm bẫy, không thì cũng hoang tưởng thần bí. Xin quý độc giả kiên nhẫn đọc tiếp, nhân vật đàn ông ở đây cũng chẳng kém, thậm chí còn xấu hơn.

Người đàn ông bên bể bơi xơi ngon Cá Sấu 2 là một họa sĩ. Họa sĩ đến bể bơi, có mà chuyện lạ? Đã có một kết luận chưa được kiểm chứng rằng họa sĩ nhem nhuốc màu nước màu dầu đất sét thạch cao là kẻ thù không đội trời chung các loại nước, trừ nước có nồng độ cồn. Nhưng cam đoan không dám bịa tí nào, bể bơi mấy hôm ấy có một họa sĩ hạ cố tìm đến, chàng đi tìm một người mẫu cho công trình sắp tới. Mục tiêu ban đầu chỉ là người mẫu, nhưng mà nàng dễ quá nhưng mà nàng sẵn quá, Họa Sĩ đưa Cá Sấu 2 về xưởng họa ngả bàn đèn trước, ngả xong thì cặp làm bồ. Họa Sĩ thấy cái mình xà của nàng là đẹp, nhất dáng nhì da thứ ba mới đến mặt. Mặt đẹp da đẹp dáng đẹp Họa Sĩ có nhiều rồi, cô bồ mới tuần trước đá đểu Họa Sĩ là một người mẫu kiêm hoa hậu kiêm emxi dẫn chương trình. Bây giờ vồ được Cá Sấu 2 họa sĩ đắc thắng ngầm đã báo oán được con bồ cũ, cho nó thấy tắt đèn thì cao ốc cũng như nhà cấp bốn, cho nó thấy khoảng cách từ cái đẹp đến cái xấu chỉ có một li, cho nó thấy cá sấu chứ không phải nó sẽ nổi tiếng sẽ đi vào lịch sử hội họa.

*

*    *

Hôm gặp nhau lần đầu ở bể bơi, Họa Sĩ khen cái phom Cá Sấu 2, mỗi lời khen là một cục nước bọt bắn tóe ra trúng đâu thì trúng. Một cục thong thả tìm chỗ đậu trên má Cá Sấu 2. Nàng vờ như má mình mất cảm giác, vờ không biết trên má có UFO vật bay lạ chưa được xác định. Nhưng bản tính Họa Sĩ thẳng thắn phũ phàng, chàng thản nhiên lấy mu bàn tay quệt ngang lau sạch má cho nàng. Lát sau cục nữa. Lại lau. Cục nữa. Lại lau. Nàng ngấm ngầm hãnh diện mình được chàng cư xử âu yếm.

Ngay tối hôm ấy cả đôi đưa nhau tới một quán sinh viên. Thủa karaoke còn là mốt, Họa Sĩ đã đi tiên phong. Karaoke là tổng hợp của nhiều ngành nghệ thuật, có âm nhạc, có lời thơ, có điện ảnh truyền hình giao duyên, Họa Sĩ đắm chìm trong đó là dễ hiểu. Nhưng bây giờ sành điệu là phải cầm micrô hát trước khách hàng. Họa Sĩ có vẻ đã sành điệu quán này, chàng giật phắt micrô từ tay emxi băm băm bước ra. áo thổ cẩm Mèo không biết là màu chàm hay màu đen. Nước da thâm không phải vì sắc tố da mà thâm màu lười tắm. Giọng ngầu. Hát bài Giết người yêu. Giết người yêu giết người yêu. Càng thêm chứng tỏ là ta yêu nhiều. Giết người yêu giết người yêu. Càng thêm chứng tỏ là con ấy điêu. Nước bọt phun như sương muối. Khán giả rú rít. Lại đi. Lại đi.

Đọc lên thấy Họa Sĩ có vẻ ngầu. Nếu bạn đọc có cảm giác ấy thật thì đó là lỗi của người viết. Thực sự Họa Sĩ thấp bé như cái dải khoai héo, khung người xộc xệch, đi đứng xiêu vẹo chỉ có chân phải giẫm vào chân trái mà tự ngã, chẳng cần đồng nghiệp đểu đẩy xô ngáng khoèo xin bát cơm nguội. Người thế mà đã xong đời vợ thứ tư, mỗi vợ đẻ một đứa, mỗi vợ khi chia tay đều đã trở thành họa sĩ. Chàng có biệt tài biến tất cả những người đàn bà từng lên giường với chàng thành họa sĩ cho dù trước đó họ là cô bán phở, cô kế toán, cô y tá, cô Ôsin.

Đồ thị xuôi xẻ như vậy thì tương lai của Cá Sấu 2 sẽ ở chân trời hội họa. Hội họa thời nay đồng nghĩa khá giả, có tiền mua biệt thự thời Pháp nội thành, dăm ba miếng đất khu công nghệ cao, một vài quả đồi Sóc Sơn đặt vào đôi ba nếp nhà sàn. Tranh nghệ thuật bán được thì bán không bán được úp tường để đấy chờ sự phán xét của công chúng và thời gian là hai thứ bùa hộ mệnh cuối cùng của kẻ bất tài. Trong khi ngồi chờ, ta vẽ tranh trang trí dễ nhìn dễ bán cho Tây, yếu hơn tí nữa ta vẽ tranh tân gia, tranh ghelơri bờ hồ, tranh xúvơnia. Kiểu gì cũng bán được. Hình họa kém ta trốn vào trừu tượng nguệch ngoạc mù mờ nhìn lâu thấy đẹp. Trừu tượng mãi không ăn thua thì ta trốn sang sắp đặt installation, trốn sang hội họa biểu diễn performance art. Mỗi lần trốn là một lần thu hoạch.

Lần thu hoạch này Họa Sĩ xin được cái tài trợ của quỹ Tô quỹ Pho quỹ Philíp, ba bốn cái quỹ xúm vào đánh hôi mới đủ cho chàng làm một cái giao duyên sắp đặt và biểu diễn. Mượn bối cảnh vườn bách thảo. Những tấm xô vải màn băng bó quanh các gốc cây. Mực đỏ đổ choe choét lên xô trắng. Đấy là thiên nhiên đang bị thương đang đổ máu, hãy cứu lấy thiên nhiên. Thời nay phụ nữ đã có Kôtếch Oai Xóptina luôn luôn giúp bạn tự tin, thời xưa chưa xa thì không tự tin bằng, chỉ có vải màn. Ai vào xem triển lãm của Họa Sĩ nhìn xô trắng mực đỏ cũng tăng nỗi hoài niệm về một thời thiếu tự tin. Nhìn sang gốc cây bên kia, Họa Sĩ và Cá Sấu 2 mỗi người chỉ độc cái khố, trát bùn từ mặt xuống chân, ôm nhau quấn cuộn trong một vũng bùn như hai con cá tát ao thoi thóp giãy đành đạch. Lại còn âm nhạc nữa, mấy cái loa thùng treo trên cây, một bài hát sáng tác riêng cho sô này thất thanh: Bạn có nghe môi trường khóc môi trường cười? Bạn có nghe môi trường khóc môi trường cười? Còn ngoặc thêm điệp khúc: Hi hô hì hồ. Hi hô hì hồ. Như hành khúc bảy chú lùn.

*

*      *

Cá Sấu 2 đang nhem nhuốc ngoi ngóp trong vũng bùn thì được ông đạo diễn điện ảnh tới xem mời đi đóng phim luôn. Vai Mỵ Nương.

Mỵ Nương của Trương Chi? Giao cho một cô cá sấu vai diễn mơ ước của bao nhiêu thế hệ mỹ nhân? Ngày xưa có bao nhiêu mỹ nhân đều chạy hết lên màn ảnh. Bây giờ có bao nhiêu mỹ nhân đều bỏ màn ảnh chạy ngược trở lại ngoài đời, ra đến ngoài đời rồi thì khẩu trang bịt mặt tránh ô nhiễm môi trường. Mười cô Hàn Quốc gặp trên đường chỉ có hai cô đẹp, trong hai cô ấy chỉ một cô có quyền lên phim. Mười cô Việt Nam gặp trên đường chỉ có hai cô xấu, trong hai cô ấy thì cô kém tài hơn lên phim. Các đạo diễn bạn của Họa Sĩ bảo: Quan niệm cái đẹp thời nay không chỉ khác trước mà là cả một cuộc cách mạng.

Ông Đạo Diễn muốn làm cuộc cách mạng bắt đầu từ phim Trương Chi. Người đời bảo anh Trương Chi thậm xấu, trong phim ông Trương Chi đẹp giai ngời ngời. Người đời bảo anh ta hát thì thậm hay, trong phim ông Trương Chi hát như dở hơi. Người ta bảo nàng Mỵ Nương con quan xinh đẹp tót vời, đã thế thì ông chọn ngay một cô cá sấu. Người ta bảo chuyện Trương Chi đâu như ở xứ bắc, đã thế ông cắp ngay Cá Sấu 2 vào Sài Gòn làm phim.

Kịch bản viết Mỵ Nương chèo thuyền thúng đi tìm Trương Chi. Cả đoàn ra đến bờ sông thiết kế mỹ thuật và phó đạo diễn mới bảo vùng này không có thuyền thúng. Đạo diễn gầm lên chết cha tôi rồi, tư tưởng của người ta nhân văn của người ta là ở cái thuyền thúng ấy, nó tròn đầy nó viên mãn nó đối nghịch với tâm trạng chưa thỏa mãn của Mỵ Nương. Nhưng bây giờ muốn có thuyền thúng từ miền Trung gửi vào thì phải chờ hai ngày, đội giá lên mấy triệu, nếu bốc cả đoàn đi ngay ra ngoài Trung thì đội giá lên cũng bằng ấy triệu. Thôi thà mấy triệu ấy để lại chia bôi chủ nhiệm và đạo diễn thêm được vài lượt em út. Không có thuyền thúng đi tìm một cái thuyền nan. Thuyền nan cũng không có. Thôi thuê ngay cái xuồng máy kia kìa, tháo cục máy ra cho có vẻ thủ công. Chủ xuồng đòi ngày công hai trăm ngàn. Chả dại thuê xuồng mà làm hao hụt thu nhập. Cuối cùng phải mượn mấy cây nứa tháo ra từ một bè cá cho Mỵ Nương đứng lên giả vờ làm bè chèo đi.

Mỵ Nương lóng ngóng chèo một lúc cũng xong, cũng gặp được Trương Chi trên bến sông. Chàng bỏ chạy. Nàng đuổi cật lực. Phó đạo diễn hô Trương Chi chạy chậm thôi ra khỏi khuôn hình bây giờ. Người chạy đã không được phép chạy nhanh thì người đuổi cũng phải giảm tốc độ đuổi như giả vờ.

Giả vờ mãi rốt cục chàng và nàng cũng gặp được nhau. Mỵ Nương giáng cho Trương Chi một cái tát uất giận. Trương Chi choáng óc chửi giọng Nam bộ đờ má sao dám tát thiệt, giả bộ thôi nghe, tao đập cho bể sọ đó. Mỵ Nương sợ ngay, hai đúp sau chỉ dám tát  như phủi bụi trên má chàng, động tác hệt như Họa Sĩ chùi nước bọt trên mặt Cá Sấu 2.

Xong. Cá Sấu 2 đi vòng ra sau máy, thấy Đạo Diễn ngồi bên màn hình monitơ đang để cho một cô vầy vò mái tóc sáu mươi hai tuổi đen nhức đáng ngờ. ủa ông già kỳ này tính chuyện vô Sài Gòn hẳn đó à? Sài Gòn hổng phải nghĩa trang văn nghệ sĩ đâu nghe mà anh chị nào về hưu chấm dứt sự nghiệp cũng chuyển vô Sài Gòn. Một anh giai sáu mươi hai để cho một con hăm lăm nói với mình giọng ấy thì rõ ràng anh đã trót ngả bàn đèn nó trên cái giường tuyển diễn viên của anh rồi. Đạo Diễn lả lơi đấu hót với nó, hổng phải nghĩa trang mà là lò luyện thi, người ta về hưu vô đây chuyển sang dạy học cho các lò luyện thi diễn viên điện ảnh triển vọng. Miệng nói, hai bàn tay đạo diễn chu du trên người con kia theo kiểu muốn đặt tay vào đâu thì đặt. Con kia cũng ngả người theo kiểu muốn làm gì thì làm. Giống hệt tư thế Cá Sấu tối hôm trước trong phòng Đạo Diễn. Thế là Cá Sấu đi vòng sang lạnh lùng tát hai cái vào mặt con kia. Tát thiệt. Hổng phải giả vờ cóng róng trầy trật như đóng phim. Này thì nghĩa trang. Này thì lò luyện thi.

*

*    *

Cái đẹp du hành qua nghệ thuật và còn ở lại. Hình như một danh nhân đã nói vậy. Nếu không bỏ quên mất một nửa cặp phạm trù thì cũng có thể nói cái xấu du hành qua nghệ thuật và còn ở lại. Vốn liếng nghệ thuật còn lại của Cá Sấu 2 là một bộ phim. Vốn liếng còn lại là hai ca khúc sáng tác cho riêng nàng, một là Bạn có nghe môi trường khóc môi trường cười, một là bài hát cho phim Trương Chi, ca sĩ lạm dụng luyến láy, hát một nốt thành bảy nốt, hát theo lối rất mất vệ sinh môi trường Anh Trương Chi anh đừng đi anh đừng đi í ì... ị. Xong phim thì Cá Sấu 2 đã có một đám bạn bè văn nghệ mang cả về nhà cho cô chị trổ tài nấu nướng. Bây giờ xin được chuyển sang nhân vật cô chị này.

Người đẹp có cái đáng yêu là hoang tưởng về trí tuệ của mình. Các cô cá sấu cũng vậy, cô nào cũng là một bồ hoang tưởng. Mình không đẹp nhưng duyên thầm, cô nào sau một hồi tuyệt vọng ngắm mình trong gương đều đi đến một kết luận như thế. Hoang tưởng là vũ khí hiệu quả tiêu diệt cái nghiệt ngã của thực tại. Người đẹp người xấu đều nghiện hoang tưởng như nghiện tiền bạc danh tiếng địa vị, chí ít cũng như nghiện rượu nghiện thuốc nghiện giai nhân. Cá sấu 1 thường hội thảo với chị em cơ quan rằng đàn ông trong ngõ phố nhà nàng mười thằng thì cả mười là con yêu râu xanh. Chúng lượn lờ chúng lảng vảng chúng ám quẻ chúng huýt sáo trước cửa sổ phòng nàng. Nàng mà ra khỏi nhà một bước là chúng nhìn chằm chằm hai điểm trên một điểm dưới, chúng nhìn như lột vỏ bóc tem. Mỗi lần người nhà đi vắng lâu, một mình ở nhà nàng đều rơi vào tình trạng trần trụi giữa bầy sói. Chị em cơ quan nghe nàng nói vậy thì biết vậy, gái già băm mấy nhát lại cá sấu thế kia, đã cá sấu lại đắm chìm trong tiểu thuyết là cái thứ xui người ta nuôi dưỡng ảo tưởng.

Đọc sách mãi sinh ra cái bệnh cứ như mình quen hết tác giả. Chị em khen cái áo len mới của nàng trông rất trang nhã, nàng khoe ngay là áo của Bảo Ninh đem tặng. Nàng chìa ra cái ví đầm Gucci khoe ví của Nguyễn Quang Thiều tặng. Nàng mua táo Mỹ đem đến cho chị em ăn bảo táo Hồ Anh Thái hôm qua đi Mỹ mang về. Chị em lại cười thầm, Bảo Ninh Nguyễn Quang Thiều còn nghe được chứ Hồ Anh Thái bọ không ăn của ai thì thôi, ai mà ăn được gì của bọ.

Hồn nhiên vô tư vậy mà có ông thầy bói bảo năm nay nàng hạn lớn, người hư hại nặng. Âu sầu được mấy hôm. Rồi đâu lại hoàn đấy, lại hân hoan yêu cái đời hết anh này đến anh kia tặng quà. Nàng ghé vào nơi bán đồ hiệu chọn một cái đồng hồ thật sành điệu, định bụng đến nói xa xôi với chị em rằng hôm qua anh Nguyễn Huy Thiệp đến chơi anh ấy mới có một khoản nhuận bút thật lớn. Mua xong đồng hồ ra thì cái xe máy đã tan vào cõi vô cùng. Mất xe, thế mà phản ứng đầu tiên là nàng suýt nữa hét lên sung sướng. Thế là cái xe tịch chứ không phải nàng tịch. Của đi thay người.

Nhưng mất cái xe cũng là hạn lớn. Hạn bao giờ cũng dễ đẩy người ta lui vào cõi huyền bí tâm linh. Gã đồng cô bạn của người quen gặp ở quán bún ốc bảo chị phải xoay hướng bàn thờ đi, xoay xong là châu về hợp phố, bao nhiêu đồ đánh mất ùn ùn kéo về tìm chủ cũ cho mà xem. Cá Sấu 1 đưa cho Đồng Cô một triệu mua hộ bàn thờ mới, thêm sáu trăm nghìn mua hộ đồ thờ.

Câu trước nói chuyện lập bàn thờ, câu sau Đồng Cô bảo em có buổi lên đồng hôm nay em đến muộn mất, chị đi với em. Cá Sấu 1 như bị ốp đồng đi theo ngay. Ngang qua Bờ Hồ, Đồng Cô lẻo bẻo người ta vừa bỏ dự án xây thêm ở đây ba cái WC Uôncúp hệ thống ngầm, không thì từ nay cứ đi ba trăm mét lại có quyền tháo nước trong lòng em ra một cái, thôi chết nói chuyện nhà vệ sinh là em lại sắp tiểu luận, chị dựng xe chờ em vào thử chất lượng cái Uôncúp cũ. Nàng sợ cái cảnh phải đứng trông hai chiếc xe trước nhà vệ sinh bảo thôi đi đến nơi rồi hẵng tiểu luận.

Đồng Cô vừa đến nơi, mấy ông bà cung văn hớt hải chạy ra bảo sao đến muộn thế khách ngồi chờ ướt cả đít rồi kia kìa. Gã đâm sầm vào trong, khoác lên người một tấm hoàng bào, thắt ngang lưng một cái khăn nhiễu hoa lý, đội lên đầu một cái khăn xếp tía, tay cầm hai thanh kiếm như hai cái que khụng khiệng bước ra. Các cung văn ồ cả lên úi giời úi giời rồi trào lên hát. Chả mấy khi cậu Hoàng Bơ xe loan giá ngự về đồng. Bên tả có pháp sư dâng câu phú. Bên hữu có các pháp sư thanh đồng chuốc rượu hầu dâng. Gã Đồng Cô vụt một cái thành cậu Hoàng Bơ ông hoàng tử chết trẻ nhảy thách lên[/i] quay cuồng theo tiếng trống tiếng mõ. Cả điện thờ như cũng lắc lư ngất ngư theo, cũng lung lay lúc lắc theo. Các cung văn réo rắt Giăng thanh gió mát tràn trề là tràn trề. Cậu Hoàng Bơ lên ngựa. Cậu Hoàng Bơ ngã ngựa. Cậu cầm chén rượu. Các cung văn nỉ non Chuốc chén rượu đào hội quần tiên chuốc chén rượu đào. Cậu hớp chén rượu, mắt cậu lờ đờ, mặt cậu chan chan mồ hôi, điệu bộ cậu thẫn thờ ẻo lả. Rồi bất thần cậu lại nhảy tót lên như lên lưng ngựa, lại rung lại lắc lại bốp bốp chát chát phi nước kiệu. Các cung văn nài nỉ rên rỉ Cung văn hát hay quá cậu ban tài phát lộc cho cung văn rồi cậu hẵng đi nào. Từ trên lưng ngựa cậu bất thần rung giật toàn thân, một dòng nước sè sè mở vòi chảy ra từ phía dưới cái[/i] thắt lưng hoa lý. Khai mù. Cá Sấu 1 tỉnh ngay khỏi cơn mê muội trong điện thờ, lại còn nghĩ thằng này ăn mặn. Ăn hại nữa.

Quả nhiên. Đồng Cô cầm một triệu sáu ra đi không bao giờ trở lại. Gọi điện đến nhà chả bao giờ gặp. Tìm đến tận nhà, người nhà nó bảo chị biết nó ở đâu bảo hộ tôi, chúng tôi cũng đang muốn gặp nó. Mấy tháng trời tự nhiên thành nặc nô đi đòi nợ mà chẳng đòi được. Xem ra chỉ có ông thầy bói là nói thật, năm nay không chết thì cũng tiền mất tật mang, đã đành hân hoan của đi thay người, tìm đến thánh thần xin thì thánh thần cũng cầm tiền đi nốt không cho lập bàn thờ. Thế thì còn biết tin ai?

Ngơ ngác. Hoang mang. Thần sầu một mình. Đúng lúc ấy cô em sồn sồn dẫn về mấy chàng nghệ sĩ. Căn nhà hai chị em thoáng chốc tràn đầy nghệ thuật, tất cả như một nhà, tất cả nhào trộn hết vào nhau. Tưng bừng thâu đêm suốt sáng, chén rượu cuộc cờ, đánh chắn đánh phỏm, lúc đêm hôm tắt đèn người phòng bên này đi nhầm sờ soạng sang phòng bên kia. Đôi ba ngày lại có cuộc xích mích dù kết cục bao giờ cũng có thỏa hiệp, bông hoa này là của chung. Xích mích tăng huyết áp lên thành mâu thuẫn khi Cá Sấu 2 nhìn thấy Họa Sĩ vừa nói chuyện với chị mình vừa đưa tay lau cục nước bọt đậu trên mặt chị. Thêm cục nữa. Lại lau. Cục nữa. Lại lau. Mâu thuẫn tăng huyết áp lên thành xung đột: chỉ một tháng sau nàng rụng rời thấy chị mình dựng giá vẽ rồi bôi màu lên đó. Cô chị đã thành họa sĩ. Nàng đã cướp sớm mất cái tương lai mỹ thuật của cô em mà đúng lý ra cô em đã lên giường với Họa Sĩ trước thì phải trở thành họa sĩ trước.

*

*    *

Nghe không xuôi. Lý thuyết chiếm hữu thực tế, kẻ nào chiếm đất trước kẻ ấy có quyền canh tác trước, khó vận dụng vào trường hợp này. Mọi cái xấu đều có quyền bình đẳng trước nghệ thuật. Đã là cá sấu thì 2 hay 1, 1 hay 2 đều chỉ mang một ý nghĩa.

Xung đột trong trại cá sấu được những ba nghệ sĩ xúm vào giải quyết. Họ tự thấy phải có trách nhiệm vì cái tội họ hay nhầm 2 thành 1, 1 thành 2 trong những lúc bài bạc khuya sớm. Giải tỏa. Giảm căng thẳng. Lọt sàng xuống nia, chẳng ai lãi chẳng ai lỗ vụ này. Chàng Nhạc Sĩ hóa ra lại có tài hơn Họa Sĩ trong chuyện xem tướng mặt. Chàng sẽ đưa cả hai nàng đi mỹ viện của thằng bạn, mỗi nàng sửa sang tí chút là đẹp tưng bừng, lại giải được hạn. Cá Sấu 1 có cái mũi giải ngân, tiền bạc có bao nhiêu cũng mất, chỉ cần cơi nới cái mũi hẹp là trong nhà sẽ thành đảo giấu vàng. Cá Sấu 2 chỉ cần bơm môi bồi mắt láng mặt căng tai là thành tuyệt thế giai nhân. Chi phí Nhạc Sĩ chịu tất, chàng vừa bán được năm ca khúc cho phim truyền hình, ba cho kịch, hai cho chương trình thời trang. Khi cần sẽ có viện trợ không hoàn lại của Họa Sĩ và Đạo Diễn.

Mỹ viện. La liệt các nàng ngồi chờ tháo băng, băng keo trắng dán đầy mặt, băng viền quanh mắt, băng trên chỏm mũi, băng nâng dưới cằm. ùn ùn các nàng mới đến xếp hàng, tháo khẩu trang bịt mặt ra đứng chờ. Ôi trời, các mỹ nhân đi trên đường bịt kín mặt gợi nhiều phỏng đoán gợi nhiều ao ước, tháo khăn ra mới biết còn thua đám cá sấu không bịt khăn.

Khung cảnh ấy chỉ có chủ mỹ viện mới chịu được. Gã này giọng eo éo bẹt chẹt, dáng đi uốn lượn bạch xà, tay mềm như bún vuốt ve trên người trên mặt các nàng. Như vuốt ve gỗ đá. Đàn ông làm những nghề thường xuyên động chạm vuốt ve đàn bà phần nhiều đều chung tình trạng ấy. Nghề múa, nghề đỡ đẻ, nghề trang điểm, làm đầu, nghề phẫu thuật thẩm mỹ. Họ mà còn biết mơn trớn rung động thì họ đã ăn dày của tạo hóa.

Phòng xử lý vang động tiếng kêu khóc rên xiết của các sinh linh. Cá Sấu 2 mổ mắt. Đôn môi. Hai cánh tay đầy lông mỗi lần rửa tay lại vằn vện chân hổ bây giờ được dán băng keo mỏng như lụa. Chủ mỹ viện phũ phàng xé băng keo xoạc một cái, lông tay đi bằng hết. Sang phần hàn xì răng hàm mặt, que hàn khói tỏa mịt mù mùi bún chả quá lửa. Nàng tru lên từng hồi sói con thèm thịt tươi. Nước mắt nước mũi giàn giụa.

Cá Sấu 1 bình tĩnh hơn nhiều. Cái mũi giải ngân chia tay nhé từ đây. Mấy cô ngồi chờ đến lượt hoang mang bảo nhau nghe đâu có người nâng mũi về không chịu kiêng cữ theo chỉ dẫn, đến khi tháo băng thì mũi đổ như cột điện đổ, để lại hai cái lỗ, hai khoảng trống không gì bù đắp nổi. Cá Sấu 1 cho ra ngoài tai hết. Cắn răng cho một tương lai nhiều tài lộc, một tương lai tuyệt thế giai nhân.

*

*     *

Thôi xong. Đến đây vừa lúc phải biết điều mà dừng bút. Nhà biên tập bảo gã viết ai cũng xấu. Đàn bà xấu. Đàn ông xấu. Một nửa đàn ông là đàn bà cũng xấu. Loại cây bút ấy lần sau chỉ còn một cách cứu vãn là đi viết phim thế giới động vật. May ra.

Nhưng độc giả mình chưa quen hết truyện mà không có kết cục, vậy xin viết thêm vài dòng kết thúc vụ hai cô cá sấu đi mỹ viện. Hôm tháo băng, cả chủ thể lẫn khách thể ai ai cũng hồi hộp. Chủ mỹ viện hồi hộp, chưa bao giờ gã dồn hết tâm huyết và tài năng như hai ca này, gã chắc mẩm đây là kiệt tác của đời gã, xong đây đóng cửa phủi tay ngồi hưởng vinh quang đến hết đời cũng cam lòng. Ba nghệ sĩ hồi hộp, tiền nhuận bút đổ hết vào đây cho một canh bạc nghệ thuật lấy cá sấu làm đối tượng đầu tiên trên hết và duy nhất. Hai nàng cá sấu hồi hộp thế nào thì khỏi nói, hai nàng đã được dành quá nhiều số chữ trong trước tác này.

Tháo băng. Hệ thống Lumière et Son âm thanh và ánh sáng kiểu Pháp rực rỡ chói lói. Ghế xoay tròn, nâng lên cao các thế nghiêng ngửa. Hệ thống gương sáu mặt soi rõ đối tượng hình học không gian.

Nói thì bảo là bịa, nhưng nhân chứng vẫn còn đấy, báo chí đưa tin vẫn còn đấy: Xong mỹ viện, Cá Sấu 2 đã biến thành Cá Sấu 1, Cá Sấu 1 thành Cá Sấu 2.

Hai nàng cá sấu và ba chàng nghệ sĩ kiểu gì cũng dàn xếp được. Chỉ lo cho người đọc thiên truyện này. Nếu quý độc giả có đọc lại từ đầu thì xin đánh số lại cho hai nàng cá sấu. 1 là 2 và 2 là 1. Nhớ nhé, kẻo nhầm.

Hun hút suối Giàng

Hạnh rủ rê mời mọc mãi, cuối cùng tôi cũng bố trí được một chuyến thực tế sáng tác ở suối Giàng.

Chúng tôi đến trọ ngay tại nhà vợ chồng ông Thào A Lý. Nhà chỉ có ba người. Hai vợ chồng họ Thào đã ngoài sáu mươi, bốn con gái lớn đều đã đi theo nhà chồng ở khác bản, trong nhà chỉ còn lại đứa con út Thào A Mỵ, mười sáu tuổi. A Mỵ hàng ngày vẫn đi chăn đàn dê mấy chục con trên núi đá. Nói là chăn, chứ thực ra chỉ mở cửa chuồng cho dê ra ngoài, rồi dùng cây roi lùa cả đàn đến ngọn núi đá nào đó, rồi để mặc chúng ở đấy cả ngày; sập chiều thì hú gọi cả đàn, rồi để mặc chúng đủng đỉnh nối nhau về nhà. Con dê nào bướng bỉnh tách đàn quậy phá, A Mỵ đã có con chó vàng giúp sức, rượt theo, sủa dắng dỏi, buộc nó phải quay trở lại với đàn. Con chó vàng này đã mười lăm năm tuổi, đã già, nhưng vẫn còn nhanh nhẹn lắm. Nó vốn là giống chó săn, nhưng từ khi Thào A Lý giải nghệ, con chó đã chuyển sang giúp A Mỵ lùa dê đi theo hàng theo lối.

Ngôi nhà của vợ chồng Thào A Lý cất chênh vênh trên sườn núi. Dưới núi là một thung lũng nhỏ, quanh năm ngập xăm xắp nước, bốn bề trùng điệp núi đá giăng màn. Trước đây thung lũng để hoang, nhưng tới giờ, đã có vài nhà học theo cách của người Tày trồng lúa. Sớm sớm, chiều chiều, những ngọn núi luôn bị bao phủ bởi mây mờ như sương khói. Vào mùa đông, sương khói càng dày hơn, lâu tan hơn, khiến cho phong cảnh càng bàng bạc một nỗi buồn u ẩn. Phía sau ngôi nhà của Thào A Lý có một rừng mận. Đi hết rừng mận, lên lưng chừng núi, rải rác đó đây là những cây chè vàng đã ngoài trăm tuổi. Thào A Lý quí những cây chè ấy lắm. Bởi lẽ chúng là chè cổ thụ, cao lừng lững tới mười mét, cành lá xum xuê, thân cây hai ba người vòng tay ôm không xuể.

Tôi đi vẽ, Hạnh đi chơi lấy hứng để làm thơ. Mà thực chất thì Hạnh chỉ đi để giúp làm thoả óc lãng mạn sơn cước của tôi mà thôi. Ngặt nỗi, Hạnh lên được ba ngày thì có tin nhắn về thị xã Hà Giang gấp, ở nhà và ở cơ quan, có chuyện cần phải có ý kiến quyết định của Hạnh. Đã tốn kém lên tới đây, chẳng lẽ lại bỏ về. Hạnh nói: “Ông yên tâm. Tớ về vài ngày, xong việc lại lên. Có gì cần, cứ đến gặp trưởng bản. Tớ với trưởng bản thân thiết như chân tay. Chiều nay tớ hỏi mượn cho ông cây ghi ta. Lúc nào buồn thì cứ tửng tửng vài nốt cho vui”. Vậy là Hạnh trở về, còn tôi thì ở lại.

Đêm đầu tiên, khi chỉ còn mình tôi, Thào A Lý nướng thịt chuột, nướng măng lụi mời tôi uống rượu ngô ngâm và mật ong. Đêm núi âm u, thảng thốt những ngọn gió đại ngàn. Heo may thon thót. Tôi với A Lý ngồi bên bếp lửa. A Mỵ với mẹ ngồi bên khung cửi. Tiếng xa lách cách lách cách. Tiếng lửa bếp nổ lách tách lách tách. A Lý nói: “Có nghe tiếng suối Giàng hát không?”. Tôi lắc đầu. A Lý cầm lấy tay tôi: “Nhắm mắt lại mà nghe. Đêm nào nó cũng hát. Bài ca của suối dài lắm!”. Tôi nhắm mắt lại. Quả nhiên nghe được những âm thanh lạ lẫm, như hư như thực, như từ thăm thẳm cất lên, đứt quãng, nghèn nghẹn. Tôi nâng cây đàn lên, xin phép Thào A Lý được hát. Tôi chỉ biết đàn hát quấy quá cho vui khi trà dư tửu hậu. Nhưng đêm đó, tiếng đàn của tôi xuất thần, đến mức Thào A Lý cũng ngồi ngây ra. Rồi thì Thào A Lý cũng cất tiếng hát. Tiếng hát của ông nghe phùng phào, khàn đục, nhưng lay động đến lạ lùng.

Con chim ly bay theo tiếng suối

Con chim ly hát theo lời suối

Nói rằng em đã biết dệt ra thổ cẩm

Biết cầm kim may áo

Biết đợi ta bên ngọn suối

Gọi ta cầm khèn đến hát với em

Hát đến tàn đêm có mặt trăng

Hát đến mọc ông mặt trời trên đỉnh núi

Ơi con chim ly, con chim ly.

Thào A Lý hát mãi. Hát mãi. Rồi ông chỏi tay chống cằm, và lịm đi trong thế ngủ ngồi của núi. A Mỵ dìu cha lên tấm sạp tre có lót tấm chăn chiên, phía dưới nêm một lớp vỏ sui dày, đã tán xơ ra như bông xốp. Tôi ngồi lại thêm một lúc bên bếp lửa có chảo cháo to đang sôi lục sục, rồi cũng đi ngủ.

Sáng ngày, tôi thức hơi muộn. Mây núi đã tan. Thào A Mỵ đang mở cửa cho đàn dê ra ngoài. Tiếng be be ồn ã, đánh thức cả rừng mận xanh ngời lên. Khi đàn dê đã nối đuôi dọc theo con đường núi, A Mỵ hỏi: “Đi vẽ suối Giàng không? Đẹp lắm”.

Tôi xách giá vẽ đi theo A Mỵ. Chừng gần hai tiếng thì đến suối Giàng.

Suối Giàng mùa đông chỉ còn là một rạch nước nhỏ, bắt nước từ đâu đó trên những dãy núi đá. Dường như nước được chắt ra từ đá, trong văn vắt, mát lạnh đến tê buốt. Lòng suối lổn nhổn đá cuội, đủ màu, đủ cỡ. Cây rừng rũ cành, sà thấp xuống sát mép nước. Nước róc rách, xô đẩy những viên đá cuội phát ra tiếng lanh canh. Lá rừng xào xạc. Nắng lọc qua vòm lá, đổ xuống mặt nước lóng lánh. Nhìn cao lên phía dốc núi, lừng lững một cây pơ mu đại thụ. Tại đó có một mỏm đá nhô cao, ngời ngợi nắng mặt trời óng ả. Con dê đầu đàn đã tót lên đứng, ngẩng cao đầu như một vị tướng soái. Chòm râu của nó phơ phất. Cặp sừng nhọn hoắt, hiên ngang chĩa lên trời cao.

Tôi chọn một chỗ thuận lợi dựng giá vẽ, rồi tranh thủ dùng chì mềm phác thảo hình dáng con dê đầu đàn. Những nét phác sơ sài còn dang dở, con dê đầu đàn đã bỏ đi. Tôi biết nó phải đi kiếm ăn, phải đi săn sóc cả đàn dê cái mấy chục con, nên đành phải dùng trí tưởng tượng mà hoàn tất bức tranh. Vấn đề là không gian hoành tráng vẫn còn, sắc màu của rừng, của núi ngập tràn ánh nắng vẫn còn. Và cây pơ mu đại thụ thì vẫn đứng đấy, dòng suối xoã dài tóc nước vẫn rười rượi chảy.

Đang say sưa với sắc màu, bỗng tôi nhận ra A Mỵ đã đứng sau lưng từ lúc nào. Gương mặt tròn ửng hồng nắng sớm. Đôi mắt đen cũng lấp lánh nắng. Những chiếc vòng bạc cũng như sáng lên trên lồng ngực đã căng vồng tuổi xuân thì. ừ nhỉ, tại sao tôi lại không vẽ chân dung của cô gái H’mông này! Mỵ đẹp và gần gũi biết bao. Như hoa mận hay như trái mận? Gì cũng được. Nhưng chắc chắn Mỵ là một phần của suối Giàng, đang róc rách chảy xuống núi sức thanh xuân của rừng. Tôi gợi ý Mỵ ngồi xuống một tảng đá để làm mẫu. Và tôi vẽ. Từng nét, từng nét. Từng gam màu. Từng hoạ tiết. Mỵ hiện dần lên trên giá vẽ. Trẻ trung và duyên dáng. Tôi ngắm Mỵ để vẽ. Tôi ngắm bức chân dung để cảm nhận con người và tâm hồn của Mỵ để vẽ. Đến trưa thì một phần bức tranh đã thành hình.

Mỵ nhìn bức tranh, chợt đỏ mặt. “Đẹp quá thôi! Không phải Mỵ đâu! Tóc Mỵ cháy nắng cơ mà!”. Tôi nói với Mỵ, sáng mai lại đến đây để tôi vẽ tiếp; tôi cần phải thể hiện màu sắc của không gian, của rừng, của suối. Mỵ đồng ý, nhưng lại nói với tôi, rằng Mỵ muốn tôi dạy cho cách hát theo đàn. Rồi rất tự nhiên, Mỵ ngắt một chiếc lá rừng, đưa lên môi, thổi lên một giai điệu. Rồi Mỵ hát. Tiếng hát trẻ trung và trong trẻo.

Tay em biết xe sợi chỉ đan

Anh không có lòng thì thôi

Có lòng thì về, ta ở với nhau một ngày.

Tay em biết cầm kim khâu áo

Anh không có lòng thì thôi

Có lòng thì về, ta ở với nhau một đêm…

Lời ca thân thuộc, bởi tôi đã đọc được trong cuốn sách nào đó; nhưng giọng ca thì thân thiết đến nao lòng. A Mỵ đã lớn rồi, đã sắp qua tuổi mười sáu. Vậy mà từ hôm đến với Thào A Lý, tôi chỉ coi A Mỵ như một cô bé chăn dê trong truyện ngắn của Anh-phông-xơ Đô Đê.

Suốt ba ngày bên suối Giàng, tôi hoàn thành bức chân dung sơn dầu về Mỵ. Và suốt ba ngày sau nữa, tôi lại căng bố lên để hoàn thành tiếp bức sơn dầu về con dê đầu đàn trên mõm đá, dưới gốc cây pơ mu. Với tôi, một chuyến đi thực tế như vậy, đã là đủ lắm, mỹ mãn lắm. Từ đó tôi không chuyên chú vào vẽ, mà dành thời gian để học thổi sáo Mèo, học thổi khèn Mèo. Thào A Lý cho tôi mượn khèn và sáo. Thào A Lý dạy tôi thổi. Tôi học say sưa như tôi vẽ chân dung của Mỵ, vẽ chân dung con dê đầu đàn. Được vài ngày thì tôi đã bập bõm được vài giai điệu của mây ngàn gió núi.

Một lần, Mỵ rủ tôi lên nương ngô sau nhà bẻ bắp ngô đem về. Lên đến nơi, Mỵ chỉ cho tôi thấy một cây cổ thụ đã lún phún chồi non, rồi nói: “Mộc miên đâm chồi biếc là xuân sắp về. Mai anh có đi hái chè với Mỵ không?”

Tôi theo Mỵ đi hái chè. Mỵ dùng thang tre để leo bẻ những búp chè nhú ra từ những cành thấp la đà. Còn tôi leo lên cao. Hai chúng tôi bẻ đầy hai gùi mây thì trở về. Mỵ cho tôi biết, trước đây chỉ bố Mỵ mới được leo hái chè. Từ khi bố lớn tuổi, hàng năm phải nhờ trai bản hái giùm. Hơn một năm nay, Mỵ giấu bố, tự hái chè. Bố Mỵ không bao giờ cho đàn bà, con gái leo lên những cây chè vàng cổ thụ. Vì sao thì Mỵ không biết. Chỉ biết đàn bà, con gái thì hái chè đồi mọc thấp, còn chè vàng cổ thụ thì chỉ đàn ông mới được hái. Việc ủ chè, sao chè là việc của mẹ; gần đây, mẹ đã cho phép Mỵ tự sao lấy chè cho cả nhà. Tôi đã thấy Mỵ ngồi sao chè trong cái chảo gang. Lửa than liu riu, tí tách nổ. Mỵ dùng bàn tay chà chà lên những búp chè hôi hổi ấm nóng. Mỵ rưới vào chảo một ít nước mắm, nói là để chè thêm ngọt, thêm đậm. Những búp chè se dần lại dưới bàn tay trắng trẻo của Mỵ. Sau mấy ngày hái chè, sau mấy đêm sao chè, cả nhà đã có được vài ký chè vàng cổ thụ.

Thế rồi Hạnh đột ngột hiện ra. Anh xách theo cái máy ảnh canon và mấy cuộn phim, nói rằng sẽ ở thêm vài ngày, chụp ảnh cho số Tết. Tôi biết là đã đến lúc phải ra về. Tôi biết, tôi cần phải trở lại suối Giàng một lần nữa. Bao nhiêu ngày ở đây, suối Giàng đã thành kỷ niệm. Hạnh nói: “Việc ông ông làm. Việc tớ tớ làm. Mai ông cứ đến suối Giàng mà chia tay. Trước lúc ra về, tớ sẽ chụp cho ông với gia đình A Mỵ vài kiểu ảnh kỷ niệm. Còn bây giờ thì tớ lang thang săn ảnh. Ngày kia ta về”.

Tôi theo Mỵ dẫn đàn dê ra suối Giàng. Khi đàn dê đã tản ra, tìm ăn những ngọn lá mà chúng yêu thích, Mỵ hỏi: “Cứ theo những dãy núi này mà đi mãi, sẽ tới quê anh à? Quê anh có cây pơ mu, có cây mộc miên không?”. Tôi nói, quê tôi chỉ có cây dừa, cây xoài, và cây sầu riêng thôi. Mỵ hỏi: “Cây sầu riêng là cây buồn à?”. Tôi trả lời: Cây sầu riêng không buồn, nó là minh chứng cho một mối tình buồn của hai người yêu nhau, không lấy được nhau. Mỵ ngắt một chiếc lá rừng, thổi một câu Sli buồn não nuột. Rồi Mỵ hát. “Tay em biết xe sợi chỉ đan… Tay em biết cầm kim khâu áo”. Tôi ngồi lặng nghe Mỵ hát. Con chó vàng cũng nằm xoãi chân bên cạnh tôi, dim mắt lắng nghe. Gió mùa thao thiết thổi, nhưng nắng vẫn hanh hanh khô giòn. Suối Giàng róc rách hoà theo. Giai điệu nao niết như lời tâm sự, lời giãi bày không thể dừng lại được.

Đêm trước lúc chia tay, Thào A Lý đãi rượu quí. Trưởng bản đến chơi, uống rượu say ngật ngừ. Ông nói tôi đàn cho Thào A Mỵ hát bài hát mà tôi đã dạy cho cô. Và Thào A Mỵ hát. Giọng hát run run bên lửa bếp. Lửa bếp bập bùng hắt bóng Mỵ lên vách nứa. Cái bóng rung rung chập chờn. Bên ngoài, đêm rừng đen đặc, gió xao xiết, lành lạnh. Chim từ quy kêu khắc khoải ở đâu đó.

Khi trưởng bản đã ra về, Thào A Lý hỏi tôi: “Uống rượu nhiều, còn nghe tiếng suối Giàng đang hát không?”. Tôi nhớ cây pơ mu và mỏm đá vươn cao trên dốc núi. Hình ảnh con dê đầu đàn hiện lên. Lừng lững, oai dũng. Nếu tôi đến vào mùa hè, tôi sẽ leo lên đấy để chiêm ngưỡng những vì sao. Những vì sao của An Phông Xơ Đô Đê. Và có thể là cả Mỵ nữa, Mỵ sẽ thổi Sli bằng lá rừng. Hết lá này tới lá khác. Tôi sẽ thổi khèn và thổi sáo. Hết bài này đến bài khác. Tại sao lại không, khi mà tôi đã bập bõm được những giai điệu H’mông đườm đượm hương rừng, sắc núi. Suối Giàng sẽ chở tiếng kèn lá, tiếng sáo trúc đi thật xa xuống đồng bằng châu thổ. Châu thổ đã nắng ấm rồi, nhưng suối Giàng thì vẫn còn lạnh. Chỉ hơn một tháng nữa, hoa đào sẽ nở, hoa ban sẽ nở. Còn mộc miên. Mộc miên đã mơn xanh lá biếc. Còn những cây chè vàng cổ thụ. Lứa búp mới đã lại mơn xanh nữa rồi. Bàn tay Mỵ đã biết sao chè cho cả nhà. Biết bao giờ tôi mới có dịp trở lại suối Giàng? Tôi sẽ đi ngược những dãy núi như Mỵ đã nói. Bấy giờ… chắc Mỵ đã biết xe những sợi chỉ chắc, biết may những chiếc váy áo đẹp. Bởi vì hôm nay, Mỵ đã biết xe sợi chỉ đan, biết cầm kim khâu áo. Mỵ đã lớn rồi. Lớn thật rồi.

Gần đến Tết, tôi nhận được thư của Hạnh.

“Tới giờ này Mỵ mới chịu lấy chồng. Tháng trước nó xuống nhà tớ. Khóc nhiều lắm. Buồn nhiều lắm. Nó nói, suối Giàng cũng khóc đấy. Còn bức chân dung của Mỵ, Mỵ đã tặng cho Hội Văn học nghệ thuật tỉnh. Tớ định sẽ treo vào dịp triển lãm Tết; nhưng mà thôi. Tớ sẽ gửi vào cho ông. Nó là của ông, của những ngày ông nghe tớ lên suối Giàng sáng tác. ở tuổi Mỵ, lấy chồng thế là muộn lắm đấy. Mỵ lấy chồng, Thào A Lý sẽ phải bán hết cả đàn dê. Nhưng những cây chè vàng thì vẫn còn. Có điều, cây pơ mu trên dốc núi suối Giàng thì ai đó đã chặt mất rồi. Nó chỉ còn trong bức tranh của ông. Ông đừng bao giờ bán bức tranh ấy nhé!”.

Khi tôi nhận lại được bức tranh, lồng kính treo bức tranh lên phòng khách, vợ tôi nói: “Đẹp thật! Cứ như bông hoa gạo ấy. Đỏ thắm và rực rỡ”. Tôi lùi lại ngắm chân dung của Mỵ, chỉ thấy man mác một nỗi buồn. Nỗi buồn chia xa của tám năm về trước. Và thốt nhiên, tôi nghe cất lên từ trong ánh nhìn của Thào A Mỵ, văng vẳng tiếng hát thao thiết của suối Giàng. “Tay em biết cầm kim khâu áo, anh không có lòng thì thôi”…

Tôi thả rơi mình xuống ghế, hỏi: “Em biết ở Hà Giang,  người ta gọi hoa gạo là gì không? Gọi là mộc miên em ạ! Bức tranh này là “Hoa mộc miên”. Hoa mộc miên của suối Giàng. Anh sẽ treo mãi mãi ở đây, để nhớ về suối Giàng. Suối Giàng từng hun hút chảy trong anh. Em hiểu chứ?”.

Lần mai mối cuối cùng

ông Nguyễn Hữu Tơ là một giám đốc giỏi, đã đành. Có lần ông đoạt giải thưởng “Sao vàng đất Việt”, đấy là cách đây vài năm. Còn giờ, tuy chưa già hẳn, song ông đã được liệt vào loại “lão” trong làng doanh nghiệp. Từ dạo đó, ông bỗng nảy thêm ra một “nghề” mới. ấy là nghề làm mai, làm mối. Cũng tại tính ông thường ngày dễ dãi, xuề xoà. Hễ gặp những cô cậu thanh niên là ông có câu hỏi cửa miệng: “Có gì chưa?”. “Gì” ở đây hàm ý: Có vợ (hoặc chồng) chưa. Có thì ông mừng, chưa thì ông mở lòng giúp liền. Vô tư. Ông thành công mĩ mãn ngay trong “phi vụ” đầu với cậu cháu họ xa bên nhà ngoại. Cậu ta hơi còi, da lại xỉn, nói năng thì không thể nào rành rẽ được âm “lờ” với “nờ”. ấy vậy mà ông gán cho một cô nhân viên phòng tài vụ công ty ông, hiền lành, xinh xắn là thành công liền. Cưới chưa đầy một năm, cô đã cho bên nhà trai một hoàng tử bụ bẫm, kháu khỉnh. Mọi người nắc nỏm khen: Giám đốc mát tay quá! Ông đúng là ông Tơ bà Nguyệt!

Không hiểu sao, sau cuộc mở đầu ngoạn mục ấy ông liên tiếp gặp thất bại. Cậu K giám đốc một công ty trách nhiệm hữu hạn, đối tác làm ăn với ông, tuổi mới gần bốn mươi, tuy đã có một đời vợ (do chuyện hục hoặc nhau gì đó), nhưng còn phong độ lắm. Một hôm sau cuộc thương thảo, trên bàn rượu, cậu ta thổ lộ vẫn “phòng không”, ông Tơ liền vỗ vai an ủi.

- Yên chí. Tớ có cô em họ nội. Tuổi Thìn, gần “đầu ba”. Vì mải kiếm cho được mảnh bằng tiến sĩ, nên đến giờ cũng vẫn “phòng không”. Để tớ tác hợp cho.

- Được cái tiến sĩ thì chắc là về trình độ nhan sắc mới “cấp một, cấp hai” gì đó thôi. Một anh ngồi cùng mâm ranh mãnh nói.

- Bậy nào! Ông Tơ trừng mắt và nói giọng nghiêm chỉnh - Nhan sắc em tớ lúc nào cũng trình độ “đại học”. Do nó mải sách đèn mà quên chuyện riêng tư. Đã bảo thế mà không tin à?

Cậu K nghe “đối tác” miêu tả vậy thì sướng rên. Ông Tơ nói là làm, liền bố trí cho cô câu gặp nhau. Buổi gặp thật tự nhiên, thoải mái, có lẽ họ cũng đều qua cái tuổi “tình trong như đã mặt ngoài còn e”. Thế rồi bẵng đi vài tháng, gặp lại K, chuyện làm ăn thì vẫn suôn sẻ, song hỏi đến chuyện “kia”, cậu ta bảo:

- Cô em bác cao giá lắm. Trình độ cử nhân của em chẳng thể nào so với tiến sĩ.

Tìm gặp cô em, mặt lạnh tanh cô bảo với ông anh họ:

- Anh ta thiếu đứng đắn. Vừa mới quen đã sàm sỡ.

Lại một “phi vụ” khác. Cháu gái ông ở quê ra, mới đỗ cao đẳng Thương mại, muốn kiếm việc làm ở Hà Nội. Thấy cháu khoẻ mạnh, tháo vát, vẻ mặt dễ ưa, lúc nào cũng cười tươi, ông bảo:

- Yên chí. Bác sẽ gây dựng tổ ấm cho cháu, khỏi phải về quê chân lấm tay bùn.

Thế rồi ông để tâm vào đám con trai là kỹ sư, cử nhân trong công ty và các công ty bạn, xem có đứa nào “khơ khớ” thì chấm. Cậu này thật điển trai: Cao trên mét bảy, khuôn mặt vuông vức, cân đối, lại là Bí thư đoàn của cơ quan bên cạnh. Ông khéo léo đạo diễn một cuộc gặp cho đôi lứa. Quả là tài tử giai nhân, vừa quen cả hai đã say nhau như điếu đổ. Lần này với sách lược mai mối tế nhị, kín đáo như vậy, ông chắc mẩm chúng sắp đưa thiệp mời đến nơi rồi. Vậy mà một thời gian sau gặp lại, thấy nụ cười tươi tắn dạo nào đã tắt hẳn trên gương mặt cô cháu ngoan ngoãn, ông hỏi, thì cô oà khóc nức nở: “Anh ta là đồ tham vàng bỏ ngãi. Đã nặng tình, còn lới sới với người khác!”. Lúc đó, ông tức điên, muốn gặp cậu Bí thư đoàn hỏi cho ra nhẽ. Rồi bình tâm lại, ông thấy làm thế là vi phạm cái nguyên tắc đặt ra ban đầu là phải “tế nhị”. Ông đành âm thầm nhận thêm một thất bại nữa.

Sắp Tết Nguyên đán. Tiết trời thật đẹp, se lạnh, khô ráo. Phố phường nhộn nhịp chuẩn bị đón năm mới. Công ty vừa qua một năm làm ăn khấm khá, lòng ông giám đốc thấy thanh thản lạ thường. Vừa ở cuộc họp ra, ông Tơ bảo anh lái xe về trước, để ông một mình tản bộ dọc hè phố mà hít thở không khí trong lành của mùa xuân. Đang đi, chợt thấy phía trước có cô gái trắng trẻo, phốp pháp bế trên tay đứa trẻ bụ bẫm, cứ nhìn ông cười cười ra chiều quen biết.

- Con ạ ông đi! Ông lại gần thì thấy cô gái đang cầm cổ tay mũm mĩm của bé làm động tác “ạ”.

- Cháu...

Thấy ông ngơ ngác không nhận ra, cô gái nói ngay:

- Cháu Hường con bố San ở xưởng in của công ty ông ạ.

- à -    Ông đã nhớ ra và vuốt vào cái má phính bánh đúc của tí nhau, hỏi- Mấy tháng rồi?

- Mười một tháng rưỡi ông ạ.

Nhanh thật. Ông Tơ nhớ lại buổi chiều hôm đó đưa thằng Bình đến nhà Hường. Cái xưởng in chỉ là một bộ phận nhỏ trực thuộc phòng hành chính, một lần ông có việc tạt vào, thì gặp cô gái xinh xắn này đang ở chỗ làm việc của xưởng trưởng San. Cháu đầu của em đấy giám đốc ạ, San nói.

Ông hỏi: Có chồng chưa? Con bé cười rõ tươi, láu lỉnh lắc đầu bảo chưa. Tao có nhiều cháu giai chưa vợ lắm. Tiến sĩ có, kỹ sư có, thợ bậc cao có, sĩ quan có mày thích kiểu gì bác cũng chiều. Ông xưởng trưởng liền đỡ lời cho con gái: Cháu là thợ in, bác cho anh thợ bậc cao là vừa đôi phải lứa rồi. Phải, ông gật và vui vẻ bảo với cô cháu dâu tương lai: Nó là con cô em họ bác, vừa rồi đi thi quốc tế, đoạt danh hiệu Bàn tay vàng Asian đấy nhé. Thợ  điện lạnh, khoản kiếm tiền thì hết chê, mỗi tháng chục triệu ngon lành. Rồi ông  đưa thằng cháu “Bàn tay vàng” đến thật. Chiều hôm đó Hường cũng tiếp vui vẻ, xem ra chúng đã đầu mày cuối mắt với nhau. Lúc ra về ông còn cẩn thận “chốt lại vấn đề” với vợ chồng San: Thế nhé, cô chú biết mặt cháu Bình nhà tôi rồi, cho phép cháu qua lại đây thường xuyên. Tất nhiên là vợ chồng xưởng trưởng gật sái cổ trước chỉ thị của giám đốc. Có bao nhiêu việc nước sôi lửa bỏng phải giải quyết, làm ông quên béng cái vụ mối mai mà ông cho là đã “chắc như đinh đóng cột” ấy. Một lần ông đến chơi nhà cô em họ, hỏi: Thế nào, bao giờ cho ăn cỗ cưới thằng Bình đấy? Bà em lắc đầu ngán ngẩm bảo, cả năm nay chẳng thấy nó nói gì, cũng chẳng thấy nó đưa cô nào về trình diện cả. Ơ hay, không thấy con bé xưởng in đến à? Nghe bà em kể, ông bỗng thấy sượng mặt: Nó chê thằng Bình nhà này lùn, đã sắp cưới một thằng hoạ sĩ trên phố, tay chơi có hạng rồi. Thảo nào, mấy lần họp cán bộ toàn công ty, ông gặp San cứ thấy anh ta có vẻ ngại ngùng, khó nói.

Cũng bởi tại hôm nay tình cờ gặp lại cô cháu dâu hụt kia, như kích thích máu “ăn thua” không biết có tự lúc nào trong ông, thằng cháu giỏi giang, ngon lành vậy mà chịu ế à? Đáng lẽ về nhà, thì ông bỗng có một quyết định chóng vánh: Rẽ phía ngoại thành, tìm đến nhà ông Phong bạn học từ thời phổ thông.

Vừa mở cửa, ông bạn vàng đã reo lên:

- Ngọn gió nào đưa bác lại chơi thế này?

- Bận việc quá - Ông Tơ cười - Bác hưu sớm lại nhẹ mình, muốn đi đây đó thăm ai chẳng còn bị thời gian câu thúc.

- Bà ơi - Ông Phong vừa đưa khách vào đã rối rít gọi - có bác Nguyễn Hữu Tơ đến thăm. Bà trong buồng loẹt xoẹt dép đi ra, mừng rỡ. Chả là bà cũng là bạn học thời phổ thông với ông, hai người bé nhất lớp mấy năm liền cùng ngồi bàn đầu. Hỏi han được mấy câu, ông Tơ đã chủ ý chỉ vào tấm ảnh chân dung một cô gái mặt hoa da phấn treo trên tường, hỏi bà chủ:

- Cháu Mỹ Vân hoa hậu áo dài của thành phố đây phỏng? Hôm cháu nhận giải trên ti vi tôi thấy cả hai bác đứng cạnh mà cứ ngờ ngợ, không biết có phải cái con bé nghịch như con trai hồi hai nhà cùng đi nghỉ mát ở Sầm Sơn không? Gớm chóng lớn quá, cứ bảo sao chúng ta mau già.

Bà Phong miệng thì cười, nhưng không giấu được nét buồn phiền thoáng qua gương mặt. Ông ý tứ hỏi:

- Cháu sắp ra ở riêng chưa?

- Già kén kẹn hom mà bác - Bà Phong ngán ngẩm nói.

- Xem có thằng nào thì gả quách. Ông Tơ nói.

- Hồi trẻ nó gạt tay trái, tay phải không hết cánh con trai đến tán tỉnh. Nhà lúc nào cũng đông như có hội. Cũng có mấy cậu con nhà tử tế, lại đẹp mã, mấy lần tưởng cưới đến nơi, đều hỏng. Mỗi tuổi đuổi xuân đi, giờ sắp “băm” rồi, trên không tới dưới không thông. Vợ chồng tôi nói thì nó cứ ì ra, bảo trâu đi tìm cọc chứ cọc đi tìm trâu à. Giá ngày trước nó nghe chúng tôi, hai nhà ta thông gia thì hay biết bao. Cháu nội bác chắc đã đi học lớp một rồi đấy nhỉ?

Ông Tơ nhắp ngụm trà nóng, thư thả đặt chén xuống bàn, nói:

- Cái số chúng không hợp nhau. ép dầu ép mỡ ai nỡ ép duyên.

Ông nói vậy, chứ khi bà bạn khơi ra chuyện năm, bảy năm về trước làm ông lại thấy tưng tức trong lòng. Ngày đó cậu cả nhà ông vừa ra trường, vợ chồng người bạn đây đã có ý nhắm nhe cho Mỹ Vân. Thế còn gì bằng, hai nhà quen biết từ thuở hàn vi, lại môn đăng hậu đối. Cậu con ông biết chuyện bố mẹ Mỹ Vân bật đèn xanh như vậy thì cũng thích mê tơi, yêu được hoa hậu cơ mà. Nhưng đúng vào thời kỳ cô nàng gạt tay phải, tay trái không hết những kẻ “xin chết”, nào có để ý đến con ông. Cậu cả lặng lẽ rút không kèn không trống, rồi nó bập ngay vào một cô cùng cơ quan, tình yêu sét đánh, thành chồng vợ ngay.

- Bác xem còn đứa cháu nào. .

Chưa để ông Phong nói hết câu, được lời như cởi mở tấm lòng, ông Tơ vào đề luôn:

- Có thằng cháu Bình con cô em họ tôi, hơn Mỹ Vân nhà bác một tuổi, gái hơn hai trai hơn một, bác thấy thế nào?

- Cái cậu có lần đã đến đây sửa giúp tủ lạnh phải không ạ? Bà Phong hỏi lại.

Vâng - Ông Tơ trả lời - Thợ bậc bảy trên bảy, huy chương Vàng thi tay nghề Asian năm vừa rồi đấy.

- Tốt rồi, tốt rồi - Ông chủ nhà bỗng cười khà khà - Bác cứ để chiều nay cháu Mỹ Vân đi làm về, chúng tôi gợi ý nó.

Ông Tơ bỗng cảnh giác:

- Tôi ngại hai đứa nghề nghiệp khác nhau, hoa hậu với thợ...

- Nhưng là hoa hậu ế - Bà Phong ngắt lời - Lần này khác lần trước đấy bác ơi. Bác cứ để chúng tôi quyết. Bác cho tôi cái số di động, mai kia sẽ gọi lại ngay. Kỳ này chúng nó mà hơi hơi với nhau là cho cưới liền. Bác không có con gái không biết, chứ ở nhà tôi giờ cứ như có mìn để gác bếp, lo ngay ngáy không biết nó nổ lúc nào.

Hôm nay, đang ngồi làm việc, máy di động rung gấp gáp, ông Tơ nghe đầu bên kia tiếng bà bạn học hồi phổ thông tuy nói từ tốn, chậm rãi mà vẫn pha chút hồi hộp:

- Bác bảo cậu Bình tối nay đến ngay đi. Mấy ngày vừa rồi vợ chồng tôi phân tích mọi nhẽ cho cháu, lúc đầu cũng có ngủng ngoẳng, e ngại, giờ thì bóng đã đá sang sân cậu cháu bác rồi đấy.

Ông Tơ cảm thấy lòng nhẹ lâng lâng, lần này thì không trệch được!

Ông đang bấm máy số điện thoại của cậu cháu tốt số, thì có tiếng gõ cửa.

- Mời vào! Ông ngửng lên, đã thấy Bình xuất hiện với vẻ mặt tươi hơn hớn.

- Gớm thiêng thế - Ông giám đốc đứng dậy đón - Bác đang định gọi cho cháu đây.

Bình hai tay chìa ra trước mặt ông cái thiếp hồng, giọng trịnh trọng:

- Chúng cháu sắp tổ chức. Mời hai bác bớt chút thời gian…

- Ai cưới? Ông hỏi cắt ngang.

- Cháu cưới chứ còn ai ạ - Bình cười miệng rộng đến mang tai - Cháu “lừa” được một cô nàng người mẫu mới hai mốt tuổi, cao một mét bảy hai bác ạ. Cháu chỉ đứng đến mang tai nàng thôi. Bác mừng cho, cháu bác tuy hơi hạn chế chiều cao, nhưng đủ tài cưa đổ em hoa hậu chân dài đấy. Mà cháu còn mời cả em Hường đến dự đám cưới nữa, để cho em ấy… trắng mắt ra.

Thằng Bình đi rồi, ông Tơ ngẩn ngơ tự hỏi: Đây có phải là lần mai mối cuối cùng không nhỉ?!

Ánh sáng đến từ phương đông

Giáo sư tiến sĩ Uy Liêm lâm nạn đúng vào giờ phút hệ trọng nhất trong sự nghiệp khoa học của đời ông. Là một trong số rất ít các nhà Văn bản học Cổ đại danh tiếng hàng đầu trên thế giới hiện nay. Vị Giáo sư khả kính gốc người Đông Âu này là chuyên gia lão luyện về các loại cổ ngữ đầy bí hiểm trong lòng các Kim Tự Tháp Ai Cập. Con người từng có những đóng góp không nhỏ cho thế giới khoa học, trong suốt mấy mươi năm miệt mài làm việc. Những năm gần đây là thời kỳ quyết định nhất. Đó cũng là lý do khiến Giáo sư và các thành viên trong đoàn khảo cứu không thể sớm rời xa sa mạc như những chuyến đi lần trước... Họ chừng như lãng quên ngày tháng và nền văn minh đô thị.

Điều kiện và thời tiết quá khắc nghiệt, cộng với đam mê công việc ở độ tuổi xấp xỉ thất tuần chưa hề đốn ngã ông lần nào. Mãi cho tới ngày thứ ba trong tuần lễ này thì sự cố xảy ra.

Đã mấy ngày trôi qua trong gian lều chật chội. Không khí nặng nề đặc quánh sự lo âu. Ngày nóng thiêu người với từng trận bão cát dập vùi. Đêm lạnh cóng đột ngột với ánh trăng nhạt mờ trên đầu Kim Tự Tháp vĩ đại. Giáo sư vẫn hầu như bất động. Ông đã hồi tỉnh, nhưng khả năng phát âm đã trở nên rất tồi tệ. Chỉ có cần cổ và mí mắt là còn khá linh hoạt phần nào. Cú trượt ngã trên nền đá âm u và ẩm ướt đã gây nên tình trạng ấy.

Khi đột ngột được báo tin mừng về di chỉ quan yếu nhất vừa được kiểm chứng như trong lý thuyết của mình, Giáo sư vội vã chạy băng qua các hành lang mờ tối trong lòng Kim Tự Tháp. Tâm trạng ông phấn khích chưa từng có. Trước khi ngất đi, Giáo sư còn nhớ rõ hình ảnh, mà - mãi đến cuối đời - ông không mong gì chia sẻ cùng ai. Vâng, hình ảnh quan trọng có một ý nghĩa sâu xa, đầy thầm lặng… Chỉ diễn ra trong nháy mắt. Hình ảnh ấy xem ra thật đơn giản: Cây đèn bấm - một vật tuỳ thân cũ kỹ - tung ra xa với vệt sáng cầu vồng không tắt. ánh sáng lọt thỏm vào một trong những khe hở giữa hai tảng đá khổng lồ vừa mới được xê dịch đi chút ít. Tiếng động lăn lóc nhỏ dần, ánh sáng quay cuồng và mất hút… Cũng là lúc Giáo sư nhói lên cơn đau từ bóng tối. Thứ bóng tối nguyên sinh, mấy ngàn năm tồn tại trong lòng các Kim Tự Tháp.

2

Tám giờ tối thứ sáu cùng tuần, băng ca mới được đem đến. Giáo sư trong tình trạng bất động sẽ được chuyển về trạm y tế bản xứ gần nhất. Chuyến hành trình vòng vèo, đường men giữa những chân núi cát điệp trùng sắp sửa xuất phát. Trước khi chiếc xe đầy bụi rồ ga, ánh mắt Giáo sư trưởng đoàn chợt sáng lên, không chớp. Cần cổ ông rung động dữ dội, môi run rẩy. Hình như Giáo sư muốn nhắn gửi một điều gì rất hệ trọng, nhưng không thể qua cách phát âm đầy khó nhọc?. Sự bất lực sau mọi cố gắng tìm hiểu của những người chung quanh. Cuối cùng, mắt Giáo sư không rời về phía một thành viên trong đoàn. Đúng hơn, ông đang hướng về một dụng cụ của con người ấy nhiều hơn. Anh ta là phó trưởng đoàn. Khi mà ánh mắt của mọi thành viên chung quanh đều đổ dồn về phía thứ vật dụng tuỳ thân đơn giản kia, thì Giáo sư tỏ lộ ý hài lòng với một nụ cười méo mó trên môi. Người phó trưởng đoàn xúc động bước tới và cúi sát gần hơn nữa. Anh ta vội vã chuyển cây đèn bấm sang tay trái để có thể cấp thời làm một động thái đầy ý nghĩa lúc ấy. Mái tóc ngả màu của Giáo sư được vuốt ve nhẹ nhàng trong sự tôn kính, thân thương nhất của một người học trò tin cậy. Mọi người bùi ngùi như đang chứng kiến một thủ tục có tính chất uỷ thác. Vị phó trưởng đoàn nói trong nghẹn ngào, dường như đã thấu hiểu tâm ý của Giáo sư hơn ai hết:

- Vâng, thưa Giáo sư… Xin hãy cứ yên tâm. Ngoài những vấn đề chuyên môn vẫn cứ được tiếp tục xử lý - không thể có sự đổi thay nào - đúng như lý thuyết đã hoạch định. Tất nhiên, hết thảy đều phải qua sự cật lực để đúng tiến độ và ý nghĩa… Phải chăng, sau rốt nên nhắc nhở rằng: Cũng cần lưu tâm bảo quản những vật dụng tuỳ thân hằng ngày mà Giáo sư thường gần gũi. Những kỷ vật bên cạnh sẽ giúp Giáo sư có cảm giác vẫn không rời xa công việc trong những ngày chờ đợi hồi phục? Mọi thành viên ở đây, chắc chắn không thể để Giáo sư thất vọng. Chúc Giáo sư sớm trở lại hiện trường…

ánh mắt vẫn không rời cây đèn bấm của người phó trưởng đoàn, Giáo sư đã khiến mọi người coi đấy là tâm nguyện… Chiếc xe vội vã lăn bánh, phút chốc lao vào lòng sa mạc về đêm. Một cơn bão cát, dường như đang chuẩn bị trên đầu mọi người. Gió ào ạt cuốn thốc các mái lều trơ trọi…

3

Giáo sư Tiến sĩ Uy Liêm là người Đông Âu. Ông ra đời ở một  viện mồ côi, không họ hàng thân thích, là biểu mẫu cho sự thành đạt hiếm hoi, vươn lên từ vòng tay từ thiện của người đời. Phần lớn cuộc đời của nhà khoa học khả kính này thấm đẫm cô độc và lạnh lẽo. Cũng như hình ảnh của viện mồ côi trắng xoá màu tuyết phủ. Nơi mà ông đã phải trải qua thuở thiếu thời được học hành, để dần hiểu rằng, ngay trong sâu thẳm của linh hồn, không thể bật ra được tiếng kêu đơn giản nhất trần thế: “Mẹ ơi”. Đối với những con người như Giáo sư - dù đã thành đạt lớn - đấy vẫn là nỗi trống vắng bao la nhất, mãi mãi không phút nào nguôi trong thân phận làm người. Biển học và trí thức thông thái, danh vọng dường như chỉ là những đám bụi loạn cuồng trong nỗi hụt hẫng, mênh mông kia. Khoa học đã đem đến cho ông niềm đam mê cứu rỗi. Vẻ đẹp của khám phá giúp Giáo sư quên đi những nỗi niềm riêng tư, những chú thích không thể có cho thân phận chính mình. Sự bí hiểm cổ xưa lưu lại trong từng văn bản như thách đố với toàn thể nhân loại. Với riêng ông, giống như ám ảnh về những trùm lấp, đặt con người giữa sự hoang vu không có tiếng trả lời… Giáo sư gắn liền với nghiên cứu ngành văn bản học cổ đại. Ông phải giải mã tất. Nơi nào có truyền thuyết và ký hiệu huyền bí, nơi đó nhất định có mặt Giáo sư. Hang động cổ xưa đâu còn dấu vết mật ngữ, thì nơi ấy sớm muộn sẽ có dấu chân ông lưu lại ít nhiều. Văn bản học cổ đại là cả cuộc đời ông!

Giáo sư triền miên theo những chuyến du khảo đa quốc gia. Ông chung sống, đồng hành với rất nhiều nhà khoa học đủ quốc tịch trên thế giới. Trong tâm khảm ông, Việt Nam là đất nước đặc biệt. Nơi vẫn còn nhiều hang động rất cổ xưa với những di chỉ, thậm chí những văn bản độc đáo chưa từng được nghiên cứu một cách đúng nghĩa. Xứ sở ấy thật nhỏ bé, thế nhưng tiếng vọng lớn vang lên… khắp hành tinh. Thuở trung niên, tham vọng được làm việc ở đây là một trong các hướng sự nghiệp của đời ông. Và Giáo sư đã đến. Nhưng chiến tranh là trở ngại lớn lao cho những công cuộc khảo cứu khoa học có tính vĩ mô và dài hạn. Một thời gian lưu lại, Giáo sư không còn cách gì khác là từ bỏ ý nguyện ban đầu. Ông trở về Đông Âu, và sau đó tìm đến những Kim Tự Tháp Ai Cập. Công việc đã khiến Giáo sư nổi tiếng. Cũng từ đó, sa mạc cuốn ông đi qua gần hết cuộc đời còn lại… Việt Nam, đất nước thần kỳ, còn cho ông cả sự mềm dịu lẫn sức sống và đức hy sinh qua bóng dáng người vợ đã hôn phối tại xứ sở vô cùng kỳ diệu ấy. Chỉ với hai năm hạnh phúc, nhưng đã để lại trong lòng Giáo sư biết bao hồi ức đầy ý nghĩa. Ngay trong lần trở lại quê hương Việt Nam lần đầu tiên, chiến tranh đã cướp đi người vợ của ông. Giáo sư không muốn tục huyền. Ông sống đời cô độc, không vợ con và rất hiếm hoi trở về nghỉ ngơi trong ngôi nhà lặng lẽ ở xứ tuyết Đông Âu. Giáo sư chỉ còn là cái bóng của khoa học vẫn từng ngày, từng năm… đổ dài trên sa mạc mênh mông, xa hút. Cho đến một ngày, ông trở lại với mái nhà xưa. Bây giờ thì tất cả đều khác đi, đã chấm dứt ở Giáo sư với những tháng ngày từng giúp ông quên lãng. Ngay cả vinh quang bây giờ, cũng có thể là sự quấy nhiễu lên con người đầy khó nhọc trong mỗi từng hơi thở ấy. Ông nằm đó, vừa xa lạ vừa thân quen trong chính ngôi nhà mà phần lớn cuộc đời ông… biền biệt, quay lưng. Không có ai chờ đợi!

Sau sự cố, mọi cật lực cho các giải pháp chạy chữa đều không mấy khả quan. Về phía trường đại học, nơi chủ quản và tài trợ công trình… người ta đành hợp tác tạo mọi điều kiện tốt nhất về mặt an sinh cho Giáo sư. Ai nấy đều đồng ý, tránh phí công vào các dịch vụ y tế mà lúc này, đã không còn thực tế. Một người khán hộ thường trực cho Giáo sư là rất cần thiết. Dĩ nhiên, phải là đàn ông, hiểu biết bệnh lý và nhất là có cung cách đối xử thật tế nhị… Cuối cùng, nhu cầu hết sức đặc biệt ấy cũng được đáp ứng cho Giáo sư, một thể xác bất động coi như đã hoàn thành nhiệm vụ khoa học cao cả.

Hôm tổ chức cuộc lễ chính thức tại tư gia Giáo sư Tiến sĩ, mọi việc đều diễn ra hết sức tận tình và chu đáo. Đầu và ngực được kê cao hơn, Giáo sư vẫn với tư thế cố hữu trên giường trải “ra” trắng. Mắt ông hướng về một xứ sở… xa xăm. Người ta không hề vỗ tay để hợp với bệnh tình của Giáo sư. Thay vào đó, là những bàn tay - tuần tự - đến nắn nhẹ vào cánh tay gầy, trơ ra, gần như vô tri của bệnh nhân. Có kẻ thận trọng cúi mình với một nụ hôn đầy tôn kính. Mắt của Giáo sư phải chớp chớp nhiều lần để đáp lễ. Ông rất ít có cơ hội để nhìn ngắm tấm huân chương đã được cài lên ngực vài phút trước. Một thành viên trong đoàn giúp ông úp bàn tay vào lòng. Nơi còn lại chiếc hộp đựng huân chương mở nắp. Điều ý nhị, nói lên tính sở hữu thiêng liêng về niềm vinh dự hiếm có đã được chứng nhận.

Sau cùng, để đại diện về phía đoàn khảo cứu, một thành viên xin được thay thế Giáo sư Tiến sĩ đọc lời đáp từ cảm tạ sâu sắc. Người ấy ký thay cho bệnh nhân lên những tập sách dày cộm, vừa mới in xong. Những món quà trí thức dành cho quan khách dự lễ. Với tư cách mới hơn, bây giờ là vị trí của người trưởng khoa một chuyên ngành của trường đại học, vị phó trưởng đoàn ấy bộc lộ sự ưu ái đặc biệt. Anh ta nói, tưởng như chỉ với một mình Giáo sư Tiến sĩ.

- Để hài lòng Giáo sư, ngoài ra còn có việc cho thu góp lại tất cả những vật tuỳ thân mà ông đã phải rời xa một thời gian vì biến cố bất ngờ. Sẽ là rất thiếu sót, khi không làm được điều quan trọng ấy. Giáo sư Tiến sĩ ắt rằng có cảm giác thiếu vắng qua công việc hàng ngày. Đó là tấm gương lao động miệt mài, cao cả, không vụ lợi. Giáo sư Tiến sĩ còn có cả những hiện vật đơn giản nhất để nói lên ý nghĩa ấy. Từ bây giờ, lúc nào Giáo sư Tiễn sĩ cũng như những vị khách tham quan… đều có thể nhìn ngắm chúng một cách đích thực, chính ngay  trong gian phòng khả kính đặc biệt này. Xin lần nữa nhắc lại, rằng ý nghĩa này không chỉ tồn tại trong buổi lễ hôm nay. Chúng sẽ được lưu giữ vĩnh cửu theo thành quả vang dội của người đã từng miệt mài bên chúng…

Mọi người không che giấu sự cảm động tán thành. Khi tấm vải lớn với “ruy băng” buộc nơ hồng phủ kín một đồ vật lớn, có bánh xe di chuyển đã được cẩn trọng đưa vào gian phòng thanh nhã của Giáo sư Tiến sĩ đang nằm… Mọi người đều hết sức chú ý. Người trưởng khoa mới nhậm chức làm động tác cúi mình, đưa bàn tay về hướng Giáo sư Tiến sĩ trước khi hai thành viên khác cẩn trọng vén tấm vải phủ kín lên. Một chiếc tủ kính với những tầng đặt các hiện vật kỷ niệm… Tất cả đều được mọi người tuần tự nhìn ngắm, trong khi đích thân người trưởng khoa diễn giải tỉ mỉ từng đồ vật một. Chiếc bật lửa kiểu Nga, ống vố thời Lu-i của Pháp, kính viễn vọng nặng trĩu trong cuộc Thế chiến thứ I còn sót lại, những bộ kính đa năng… Túi “rết”, rồi con dao đi rừng mũi vênh Ma-lai-si-a. Mỗi địa danh, là một xứ sở có bước chân Giáo sư Tiến sĩ đi qua. Chúng không có giá trị nhiều lắm về hiện kim. Tất cả chỉ để kỷ niệm và ghi dấu các thời kỳ nghiên cứu của ông.

Đột nhiên Giáo sư Tiến sĩ Uy Liêm ú ớ, ông như muốn bày tỏ điều gì. Mọi người tế nhị gật đầu nhìn nhau. Chắc rằng ông đang rất bồi hồi và lấy làm cảm kích sự làm việc đầy ý nghĩa đang diễn ra trước mắt. Họ lại tiếp tục chăm chú lắng nghe lời diễn giải của thuyết trình viên về kỷ vật. Giáo sư Tiến sĩ ú ớ nhiều hơn, mí mắt ông chớp nháy liên hồi. Trạng thái bất thường khiến người khán hộ chú ý. Trên tay người thuyết viên, lúc này là một cây đèn bấm. Như có linh tính một điều gì, người khán hộ nhìn bệnh nhân và rồi vội vã chỉ tay vào đồ vật đang được thuyết minh. Nó lập tức được ai đó đem đến bên giường.

- Vâng, ánh sáng soi đường - người trưởng khoa tiếp tục nói - Giáo sư Tiến sĩ vẫn không rời, cho tới giờ phút cuối cùng trong công việc. Biểu tượng này chẳng bao giờ thôi chói sáng giữa chúng ta, là những người đã được thừa thưởng kho tàng trí thức hữu dụng từ Giáo sư Tiến sĩ. Nguồn sáng khoa học đủ sức giúp giải mã, phơi bày một nền văn minh uyên bác xa xưa. Thưa quý ngài, có thể nói từ hôm nay… những bí ẩn từ lâu chìm sâu trong lòng các Kim Tự Tháp Ai Cập đã được tỏ bày. Dưới ánh sáng của chân lý khoa học thì không có gì phải mãi mãi chìm sâu qua im lặng mấy ngàn năm. Thưa quý ngài…

Cây đèn bấm được cung kính bấm thử. Nó rất tốt với vầng sáng nhỏ, loé lên. Giáo sư Tiến sĩ đột ngột nhắm nghiền mắt. Có thể thấy nước mắt lăn trào xuống hai bên gò má của ông… Hình như tế nhị không muốn quấy rầy bệnh nhân nhiều hơn, nhất là ngay trong giờ phút này, mọi người nhẹ gót lui ra ngoài hành lang. Giọng nói được hạ thấp, thủ tục từ biệt nhau qua những cái bắt tay dường như chưa muốn xa rời. Cuối cùng, thì sự thanh vắng và nhẹ nhàng trở lại với gian phòng sau khi người trưởng khoa hướng dẫn phái đoàn trở về trường đại học. Một hội nghị quốc tế đang chờ đợi báo cáo chi tiết…

Người khán hộ lặng lẽ khép cánh cửa phòng, kéo rèm ngăn gió và sửa lại nếp chăn cho Giáo sư Tiến sĩ. Những giọt nước mắt vẫn còn đọng lại trên khuôn mặt của ông. Người khán hộ trong không khí đặc biệt sáng nay, đã không dễ dàng phù hợp với các xử lý thường nhật. Có lẽ - anh ta thầm nghĩ - không mấy tốt cho bệnh nhân, nếu cứ để tình trạng xúc cảm cao độ kéo dài qua ảnh hưởng của các kỷ vật như lúc này. Trước khi gợi ý với Giáo sư Tiến sĩ để có thể cất đi cây đèn bấm còn lưu lại bên giường, người khán hộ từ tốn thấm nước mắt cho ông. Một cái khăn thêu tay, rất đẹp. Một cái khăn đã cũ đi vì năm tháng.

Vẫn như mọi lần… Người khán hộ thấy cánh mũi của Giáo sư Tiến sĩ phập phồng. Ngực và hơi thở bệnh nhân dần trở lại điều hoà. Cẩn thận để khăn vừa đủ không che lấp mũi, người khán hộ biết rằng Giáo sư Tiến sĩ đang hít thở bằng cả thể xác lẫn tâm hồn thứ hương liệu biểu cảm nhất đời ông. Chất thuốc an thần vô cùng thích ứng với người bệnh. Trên góc khăn thêu ấy, rõ ràng có nét chứ á đông, tên và họ một người phụ nữ Việt Nam…

4

Người khán hộ thận trọng và ngăn nắp, đem xếp cất các kỷ vật vào lại trong tủ kính khi Giáo sư Tiến sĩ đã thiêm thiếp. Anh ta dừng lại khá lâu với thứ vật dụng đã kích động mạnh mẽ tâm hồn ấy. Sự ngạc nhiên khi nó dị biệt hẳn với mọi thứ khác, bên cạnh… Đấy phải là một kiểu “mốt” hiện đại nhất hiện có bán ở mọi cửa hàng gia dụng… Chẳng hề có lấy một vết trầy xước nào vì công việc để lại nơi đây cả. Tại sao? Khi mà mọi thứ đều biểu lộ một kỷ niệm, một xứ sở mà chủ nhân từng đi qua trong quá vãng… Liệu rằng, thứ đồ vật này không dính dáng gì tới ký ức của con người đã xúc cảm đến không thể cầm được nước mắt?

Người khán hộ xếp cất cây đèn bấm rồi mà vẫn bùi ngùi với ý nghĩ thoáng qua, một thực tế khó nói nên lời: Giáo sư Tiến sĩ có thể là người phơi bày ra ánh sáng những văn bản bí hiểm nhất, câm lặng suốt mấy ngàn năm… Song, với chính cõi lòng ấy - lúc này - như một loại văn bản đã bị khước từ. Để hiểu đích thực ông, dường như không mấy ai quan thiết? Khác với những tiện tích to lớn mà sự nghiệp một đời ông để lại... không ai không tường tận.

Vào những ngày đầu tiên đến đây, khi dọn dẹp lại các phòng ốc thì người khán hộ phát hiện ra những kỷ vật này: Tập nhật ký và một chiếc khăn thêu tay. Giáo sư Tiến sĩ gần như ngất đi vì cảm động. Đem đặt tất cả chúng gần đầu nằm của giường bệnh nhân, người khán hộ nảy ra ý định hết sức tế nhị. Anh ta suy nghĩ rằng, qua những ngày tháng vô cùng trống vắng đối với Giáo sư… một chút gì cho sức sống, đang có nguy cơ tàn lụi ấy, lại là việc nên làm. Nhưng sự tôn trọng trước hết phải được bày tỏ:

- Nếu được Giáo sư Tiến sĩ cho phép, nhất là không có hại gì cho sức khoẻ của ông, có thể phục vụ việc đọc lại tuần tự cuốn nhật ký này chăng? Chúng ta - Giáo sư và cả tôi - nên tuân theo một quy ước này: Chỉ nửa trang vào mỗi buổi sáng, sau khi Giáo sư đã qua những thủ tục an sinh cần thiết… Người đọc không được quyền vượt qua giới hạn, không được phép để mắt tới những dòng kế tiếp. Còn người nghe, nên biết đợi chờ… Có thế, sự hợp tác này sẽ khiến cho Giáo sư Tiến sĩ không cảm thấy nhàm chán với mỗi một ngày tiếp nối trên giường bệnh… Xin ông cứ mở mắt để đồng ý. Bằng không hãy nhắm mắt, cứ coi như đề nghị này đã làm phật ý Giáo sư. Cũng có nghĩa, không được phép đụng tới kỷ vật này?

Người bệnh sáng mắt lên và ú ớ liên hồi. Ông không hề nhắm mắt lại nhưng lần ấy, rõ ràng là nước mắt trào tuôn. Người khán hộ biết mình đã thành công nhiều hơn dự tưởng. Một niềm vui bất ngờ mà khi nhận lấy công việc ở ngôi nhà này, anh ta chẳng bao giờ nghĩ tới. Vâng, Giáo sư đã sẵn sàng…

Và cứ thế, khoảng tám giờ mỗi buổi sáng… loại khẩu phần tinh thần vô cùng đặc biệt ấy đã khiến Giáo sư Tiến sĩ tỏ ra sống động nhiều hơn trong biểu lộ cảm xúc. Hình như ông đang may mắn được trở về với những giây phút hạnh phúc vốn đã chìm sâu trong quá vãng. Tưởng như tuổi trẻ và tình yêu ngắn ngủi vừa trở lại đâu đây… Đã bao năm? Ông vùi xuống đáy lòng.

Đó là thứ văn bản cuối đời, ông tiếp xúc mà không hề dự báo. Văn bản ấy chờ đợi Giáo sư Tiến sĩ ở trong chính ngôi nhà ông phải thường xuyên vắng mặt. Nhật ký của vợ ông để lại. Kiểu viết đơn giản, có nhiều lỗi chính tả ở thói quen của một người đang tập tành ngoại ngữ. Tập nhật ký không dày, và công việc chỉ vừa mới bắt đầu trong chừng tuần lễ trước đây. Cách tiếp cận rất dè xẻn, món quà quý giá này rõ ràng là giá trị lớn lao trong tình thế nơi đây.

5

Giáo sư Tiến sĩ đã thức giấc sau cơn thiêm thiếp. Thường thì ông ngủ rất ít, không như sáng nay khi mà có quá nhiều việc diễn ra khiến thần kinh mệt mỏi… Giáo sư nhìn chằm chặp vào tủ kỷ vật đối diện. Không ai biết ông đang suy tư điều gì. Người khán hộ đang ở phòng bên cạnh. Anh ta trả lời điện thoại để trường Đại học biết tình hình sức khoẻ của bệnh nhân. Thủ tục diễn ra trong vài câu đơn giản. Công việc phục vụ vẫn tiến hành thường lệ. Mọi nhu cầu đã có người khác đảm nhận qua một siêu thị gần nhất, trực tiếp gởi đến tận tư gia. Người khán hộ không phải ra khỏi nơi này. Anh ta chỉ săn sóc an sinh cho Giáo sư Tiến sĩ bên giường bệnh, đồng thời vừa là người quản gia tạm thời của ông. Hợp tác này chịu trách nhiệm pháp lý về phía trường Đại học. Đó chính là nơi ông đã để lại tuổi thanh xuân và sự nghiệp một đời…

Nhẹ nhàng mỉm cười chào Giáo sư Tiến sĩ sau giấc ngủ bất thường, người khán hộ xin lỗi vì xáo trộn vừa qua. Mở cánh cửa tủ nhỏ trên đầu giường bệnh nhân, anh ta ngồi vào bàn và chuẩn bị với cuốn nhật ký vừa lấy ra. Dù đã bị hoãn lại, nhưng quy ước về “mỗi ngày chỉ nửa trang nhật ký” vẫn tiến hành.

…

(Ngày... tháng... năm...) Uy Liêm yêu quý!

Khoa học là cuộc chiến giữa bóng đêm và ánh sáng. Chiến tranh là tồn tại hoặc của bạo tàn, hoặc của tình thương và công lý. Dâng hiến đời mình cho ánh sáng cũng có nghĩa đứng về phía tình thương và công lý… Nỗi niềm của anh - không thể trở về trong ngày sinh nhật tới đây - vì công việc, vì đam mê lý tưởng khoa học, chúng ta hãy cứ vui lòng… Với riêng em thì nỗi niềm ấy đáng trân trọng biết bao nhiêu. Đã từ giã quê hương trong thời bom đạn với nỗi lòng khắc khoải… Nơi mà bạn bè, thân thích của em từng ngày đang sống, chết. Họ cao cả, vì đang thay thế cho người hưởng hạnh phúc như em. Đó cũng là một nỗi niềm khó tả. Sẽ không ai cô đơn, ngoại trừ em. Sự cô đơn ích kỷ.

Uy Liêm ơi… Dù sao, lý tưởng của anh đã được cảm thông và trân trọng ở em. Đừng buồn nhé. Gửi tới anh một kỷ vật như lời nhắn nhủ luôn ở mãi bên anh. Kỷ vật mà chúng ta từng làm việc bên nhau, trong thời gian nghiên cứu ở những hang động Việt Nam. Kỷ vật cũ kỹ từng đẫm mồ hôi cùng những tháng ngày em còn phục vụ trên con đường xuyên suốt Trường Sơn. Cây đèn bấm. Mỗi lần đối diện với bóng tối trong lòng Kim Tự Tháp, anh sẽ thấy hình ảnh em rõ hơn với tia sáng soi đường… sẽ không bao giờ tắt. Tia sáng đã chứng minh cho tình yêu ngày ấy… Món quà sinh nhật quý nhất mà em có thể gửi cho anh. Giữ gìn và chia sẻ cùng em thứ ánh sáng đến từ phương Đông ấy, nghe anh! Tại sao… cứ nghe mãi vọng âm trong không gian: “Quê nhà ơi, con muốn trở về”.

Bây giờ thì thái độ khó hiểu của bệnh nhân đã được “giải mã”. Có lẽ ông đã thất vọng biết bao nhiêu… Một cây đèn bấm từ đất nước Việt Nam. Rõ ràng, người ta đã không tìm ra nó. Cây đèn bấm ấy còn bên trong một Kim Tự Tháp… Như thấu hiểu tâm trạng của Giáo sư Tiến sĩ, người khán hộ nói lên ý nghĩ của mình, sau khi tế nhị cất bỏ thứ đồ vật hiện đại nhưng vô cùng xa lạ ra khỏi tủ kỷ vật trong phòng:

- Xin được sự đồng ý của Giáo sư Tiến sĩ…? Có lẽ, nên hoàn trả lại cho trường đại học thứ vật dụng hoàn toàn không phải của ông. Điều cần thiết, loan báo cho đoàn nghiên cứu ở hiện trường lúc này… Nhất thiết phải tìm ra bằng được dụng cụ tuỳ thân mà ông đã dùng để soi đường?

Dường như Giáo sư Tiến sĩ đã thoả mãn với lời đề nghị này. Ông mở lớn mắt, trong khi nước mắt lại trào, như một đứa trẻ thơ tủi hờn vừa được xoá đi điều gì trong tâm khảm… Người khán hộ lặng lẽ thông cảm và cũng rất muốn bộc lộ niềm vui của riêng mình. Nhưng đấy là ý muốn cá nhân, anh ta cần điều tiết - không để mọi tình cảm thái quá xảy ra ở đây - và là phần trách nhiệm trực tiếp của mình. Dường như anh ta đã có linh cảm đúng về điều này: Phần lớn sức sống và sự làm việc của Giáo sư có liên quan kỷ vật ấy.

Ngoài ra, sự tế nhị trong vấn đề loan báo thực tế về cây đèn bấm cũng đang thuộc về anh ta. Vấn đề quan trọng không ở chỗ bàn bạc về trách nhiệm của sơ suất này. Điều đáng nói là nhanh chóng tìm ra kỷ vật của Giáo sư Tiến sĩ.

6

Câu chuyện được nghe trong một cuộc mạn đàm ngoài hành lang ngôi nhà của Giáo sư Tiến sĩ Uy Liêm. Thời điểm đúng vào một ngày có ý nghĩa đối với bệnh nhân. Sinh nhật của Giáo sư Tiến sĩ do trường Đại học tổ chức. Đồng thời, nhân đấy một ý nguyện của ông đã được công bố như một phần chúc thư cần được bổ túc chính thức về tính cách pháp lý. Mọi việc đã xong…

- Thực may mắn về phía Đại học quốc gia, khi đã có được sự hợp tác rất kịp thời và đầy tế nhị của ông. Chúng tôi muốn nói đến sơ suất về kỷ vật thân yêu của Giáo sư Tiến sĩ. Nhờ đây, dịp sinh nhật của ông đã trở nên hoàn mãn với sự trở lại của kỷ vật này. Cuộc lễ rất thành công và Giáo sư Tiến sĩ đã tỏ thái độ hài lòng với tất cả chúng ta…

- Vâng, thưa ngài trưởng khoa, không có gì… Tôi chỉ làm bổn phận như đã có trong hợp đồng. Còn lại, tất cả thuộc về sự can thiệp của các cơ quan chủ quản. Vâng, cuộc lễ đã rất thành công.

- Để săn sóc một người như Giáo sư Tiến sĩ, quả là vượt khả năng của dịch vụ thông thường. Chúng tôi đã ghi nhận tình trạng này của ông, như một trong những vấn đề cần bổ túc.. Rất có thể, trong vấn đề kinh phí…

- Đã quen thuộc với dịch vụ này ở bệnh viện tư nhân. Tôi vẫn rất ổn định với cuộc sống phục vụ, như một nghề nghiệp trong xã hội ngày nay. Tất nhiên mỗi ngành nghề, đòi hòi những điều kiện không thể như nhau.

- Hình như ông thường viết lách một… cái gì đó?

- Vâng, nhất là về đêm khi bệnh nhân say ngủ. Có lẽ, không gì thích hợp hơn cho tôi, khi đã chọn lấy những dịch vụ như thế này.

- Lần nữa, đại diện trường Đại học xin cảm ơn ông. Nếu chưa xảy ra bất trắc nào cho Giáo sư Tiến sĩ… cho tới khi mãn hạn hợp đồng. Lúc ấy, có thể một hợp đồng tiếp theo cũng rất cần sự hợp tác nhiệt tình của ông. Chúng tôi mong đợi điều này, cũng như chắc rằng Giáo sư Tiến sĩ sẽ đồng ý…

Câu chuyện dừng lại khi vị luật sư đại diện Giáo sư Tiến sĩ vừa quay về. Ông ta đã thực hiện xong thủ tục pháp lý cần thiết ở các cơ quan công quyền. Mọi người tề tựu quanh Giáo sư Tiến sĩ, công khai nghe chúc thư của ông sẽ được đọc lại cụ thể, lần cuối cùng trước khi thực hiện. Trong văn bản thì một phần ba gia sản của Giáo sư Tiến sĩ sẽ được chuyển tới toà Đại sứ Việt Nam, với lý do này:

… Để góp phần xoa dịu hậu quả của chất độc màu Da Cam trên đất nước Việt Nam. Như một nguyện vọng nhằm tưởng nhớ tới người vợ của ông trên mảnh đất thiêng liêng ấy. Cũng là nơi Giáo sư từng có thời kỳ làm việc và đã nhận được những tình cảm, ảnh hưởng sâu sắc lên sự nghiệp của chính mình…

...

Mọi người hoan hỉ bắt tay nhau để chúc mừng nghĩa cử cao đẹp này. Khuôn mặt Giáo sư Tiến sĩ sáng ngời, rạng rỡ. Quan khách gật gù thán phục đại học đường đầy đủ năng lực, nhận biết được trọn vẹn tâm ý của Giáo sư. Hơn thế, nó còn được thể hiện thành một văn bản chính thức về tư cách pháp lý… Quả là một điều kỳ công. Người ta nói về viễn cảnh đầy tốt đẹp của khoa văn bản học. Nơi mà Giáo sư Tiến sĩ đã gây dựng được những người nối tiếp bước chân ông.

Trong một góc phòng lặng lẽ, người khán hộ đang ngồi đọc báo. Anh ta cúi đầu xuống những hàng “tít” chạy chữ lớn. Từ lúc này, tin tức thời sự ở một đất nước đang chuyển biến từng ngày để vươn lên sau chiến tranh khiến anh ta động tâm. Một tia sáng đến từ xứ sở ấy, đang là sức sống ở nơi đây.

Hoa tre

-Bao giờ con mới bớt ham chơi đi?

Tôi chỉ vào màn hình máy tính, bảo bố:

-Con đang làm việc đấy chứ?

-Con nên thi công chức, đã ra trường rồi không nên bỏ phí thời gian...

Tôi không khoái lắm:

-Từ từ rồi tính, bố ạ.

Nhưng bố tôi đã bỏ về phòng, còn ông tôi thì đã đến từ lúc nào, đang đứng sau tôi. Tôi lầm bầm:

-Năm ngoái bố cháu nói như thế đúng, hôm nay thì không đúng.

Lúc đó tôi đang lần mò trên mạng để tìm chìa khoá một phần mềm làm ảnh động. Mạng Internet là một thế giới kỳ ảo. Có vô vàn khoá, cũng có vô vàn chìa khoá vung vãi ở đâu đó… Tôi bảo ông:

-Cháu là một tên  “harker mũ trắng”.

-Là sao?

-Là bẻ khóa, ăn trộm.

-Thời của ông, nếu mắng nhau là đồ ăn cắp thì tệ hại nhất - Ông buồn.

-Ôi ông… Bẻ khóa mà đội mũ trắng thì có phải là kẻ gian đâu. Trên mạng nhiều đứa như cháu, chỉ là tìm kiếm, khám phá… Như một lữ khách lang bang nhiều khi thấy bất bằng chẳng tha…

Ông thở dài:

-Thời của ông đã qua rồi…

Ông đã nghỉ hưu từ hồi tôi còn bé, rồi mắt ông mờ dần, cho đến khi tôi vào đại học thì ông hầu như chỉ quanh quẩn ở nhà. Những câu chuyện của ông đã khiến tôi thuộc lòng. Thời của ông người ta ghét cay ghét đắng kẻ trộm. Bởi vì hồi đó hầu như không có kẻ trộm. Làng quê thời xưa của ông, nhà nọ liền nhà kia, chỉ ngăn bằng một hàng rào lửng bằng cây râm bụt, cây chuối… Nhà nhà đêm ngủ không đóng cửa. Nhà nhà chìm dưới màu xanh của rặng tre… Tôi nghe ông kể mãi, thành quen thuộc đến nỗi ký ức của ông truyền sang tôi lúc nào không biết, và nó biến thành mộng tưởng của tôi. Chuyện của ông nhập vào những câu chuyện cổ tích có thần thánh râu trắng, ruộng đồng tinh khôi và con người thì mộc mạc vô cùng. Ôi thời của ông anh hùng lãng mạn. Ôi, thời của tôi kẻ trộm đã quá nhiều… Vào thời của tôi, nội hàm của từ “trộm” hình như đã khác với thời cổ tích của ông. Biến dạng của hành động trộm cũng đã muôn hình muôn vẻ. Ông buồn chỉ vì tôi dám đùa giỡn với một khái niệm bị thời của ông ghét bỏ. Ông không cần biết khi có máy tính, con người ta thay đổi thế nào…

Tôi bảo ông:

-Cháu muốn làm việc của cháu. Lập một công ty, rồi tự tay làm nên…

Ông nhíu mày khiến cho kính trễ xuống, mắt ông kém lắm nhưng vẫn còn trông thấy lờ mờ, chắc ông đang cố gắng hình dung ra tôi thế nào. Còn bố tôi thì lại đã ra khỏi phòng chuẩn bị đi làm, đang hừ hừ ho khúc khắc.

-Cái thằng bạn của mày chẳng mấy lâu thì  làm chuyên viên, ba năm sau thì lấy bằng thạc sĩ, hai năm tiếp theo xong cái tiến sĩ, ba năm nữa… Vị chi là tám năm sau khi ra trường đã lên Vụ phó ở tuổi ba mấy…

- Sao nghe nói nó học kém hơn cháu nhà mình?- Ông tôi nói

-Bố nó lại về hưu rồi.- Bố tôi nói

-Cho nên cháu có điều kiện hơn nó- Tiếng ông tôi

-Mỗi người một việc. Sao con lại cứ phải như anh ấy?- Tôi bèn nói.

-Cháu ơi, cuộc đời còn trẻ thì phải phấn đấu, bao giờ cũng phải xông lên hàng đầu.

-Thưa ông, đúng là phải xông lên hàng đầu, nhưng hàng đầu ở đâu ạ?

Bố tôi bắt đầu bực, giọng cứng lên:

-Không cả biết hàng đầu ở đâu? Con nhà hỏng to rồi.

Tôi bắt đầu tính bài chuồn. Bố ít kiên nhẫn, tôi mà nói câu nữa, chắc ăn quát inh ỏi lên ngay. Và sau đó, ông sẽ bảo bố, anh nên ăn nói với con ôn hòa một chút, tôi có bao giờ quát anh như thế đâu. Rồi bố tôi sẽ ậm ừ phân trần rằng “nhưng con có cứng đầu như nó đâu”… Hai người đàn ông bề trên của tôi rất không hợp nhau, nhưng khi nói về tương lai của tôi thì lại nhanh chóng nhất trí với nhau.

Bố tôi thường vắng nhà nhiều ngày. Cuộc đời của bố chính là những chuyến đi. Hồi đầu tiên, bố đi học nước ngoài. Sau đó về nước, dạy trường đại học thì đi công tác liên miên. Đến khi có chức vụ kha khá thì lại thường đi họp. Ông tôi có lúc bảo tôi, cháu phải thông cảm với bố cháu. Tôi biết ông nhìn thấy hình ảnh của ông xưa kia, ông đã đi biền biệt chiến trường, bà nhẫn nại nuôi bố, rồi sau đó nuôi tôi. Còn mẹ tôi thì đã bỏ ra đi từ khi tôi mới lên mười, có lẽ không chịu được cảnh bố tôi cứ đi nước ngoài mãi không về. Mọi người thường bảo tôi giống tính mẹ ngang bướng và quyết liệt. Có phải điều đó khiến cho bố càng xung khắc với tôi.

Tôi lỉnh về phòng riêng, bật máy và bắt tay vào làm việc. Thế giới nhà tôi gồm ba người đàn ông, khi gay cấn không có sự hòa giải của phái nữ, tôi rút ra bài học kinh nghiệm là mỗi khi xung đột, tốt nhất là rút lui bằng cách tự cấm vận, cách ly với phần còn lại của gia đình. Nhưng hôm nay, khi tôi vừa định úp tai nghe lên thì nghe thấy tiếng bà Nho.

-Tôi có cái này mang biếu ông đây- Bà Nho xách một cái làn nặng.

Tôi nhìn thấy Thành lấp ló sau lưng bà. Thành cháu ngoại bà Nho, rất giống bà ở dáng người cao ráo và mắt sáng.

Tôi ngồi trong phòng nhìn ra, đằng sau bóng hai người đàn ông, là bóng dáng hai người phụ nữ, chợt căn phòng ngoài ấy rộn ràng và ấm cúng hẳn.

Bà Nho vừa nói, vừa móc trong làn ra những thứ mang biếu ông. Trời ơi, đó là cái măng to tướng, thô lố như cái mũ cối. Tôi chưa nhìn thấy cái măng nào to ụ như thế. Đưa tay sờ sờ vào bề mặt xù xì của cái măng đã bóc vỏ, ông nở nụ cười vui vẻ lắm.

-Lồng ngộc hả? - ông hỏi bà.

-Ôi, cái ông này, bây giờ làm gì có lồng ngộc cho ông. Măng trồng công nghiệp nghe nói để xuất khẩu đấy.

-Thế thì ăn ra gì?

-Thời nay có măng của thời nay.

Bố tôi bắt đầu mặc comple, nói:

-Hôm nay hai bà cháu ở đây ăn cơm với ông cháu, con phải đi họp bây giờ.

-Sao anh cứ họp liên miên thế?

Bà Nho nói xong, bố tôi đã bước ra cổng, ô tô đã lù dù đi đến.

Bố tôi thường không ăn cơm nhà, tôi ăn thế nào cũng xong, nhưng còn ông thì không thể ăn uống thất thường. Bà Nho đi đến nhà tôi phải mất chục nghìn xe ôm, nếu đi xe buyt mất nửa tiếng đồng hồ, đi lại diệu vợi, nhưng ngày nào bà cũng đến một lần.

*

Chúng tôi làm web cho một số công ty, rồi tự tổ chức một trang web của chính công ty mình, mở forum, “choang” vào đó những chủ đề thời thượng, một mặt để giải trí, một mặt cũng là cách làm maketing cho công việc làm ăn của chúng tôi. Chúng tôi nhận được kha khá hợp đồng làm phần mềm và tổ chức mạng máy tính.

Với bố tôi, những hình thù trên màn hình hôm nay của tôi cũng giống những trò chơi điện tử tôi đã say mê năm ngoái, năm kia. Có lẽ vào thời sinh viên của bố tôi, mơ cũng không có được những máy tính mạnh như bây giờ… Tại sao uyên bác như bố tôi lại không nhận thấy thời gian đang làm cho mọi điều biến đổi?

-Vào tuổi của cháu, ông đã đi bộ vượt Trường Sơn, vừa đi vừa đánh biệt kích- Ông tôi tâm sự- Còn ở tuổi của cháu, bố cháu đã đi nghiên cứu sinh ở nước ngoài. Bố cháu rất tiến bộ.

-Cháu đang làm việc, cháu cũng đang tiến bộ.

-Cháu đừng ngang ngạnh như thế- Ông lắc đầu- Cháu đã đưa hồ sơ cho chú Phòng chưa?

Tôi bắt đầu buồn chán. Cứ nói đến chủ đề “tiến bộ” là lại thấy buồn chán. Va nhau chan chát. Có ba người đàn ông mà tranh luận mãi không xong. Tiến bộ theo ông và bố tôi, tức là phải thi công chức vào làm chuyên viên Bộ của chú Phòng. Ông ấy là học trò của bố tôi, giờ làm Thứ trưởng. Tôi trực tiếp nghe thấy chú Phòng bảo bố tôi, thầy cứ cho cháu vào chỗ em, với năng lực của nó, đặt lên bệ phóng cũng là khách quan, không chiếu cố.

Tôi đã từ chối một bệ phóng để thăng quan tiến chức. Tôi là một đứa con hư hỏng trong con mắt của cả ông và bố. Tiến bộ tức là chỉ có một con đường quan chức. Ô hô…

Hôm ấy, tôi bèn đưa lên trang “Forum” của chúng tôi chủ đề: Bạn nghĩ thế nào là tiến bộ?

Khi tôi đang mở mạng để làm việc này, thì ngoài nhà, bà Nho và ông tôi chuyện trò rủ rỉ rù rì.

-Tôi cứ muốn về đó một lần, cái vườn tre ấy giờ thế nào nhỉ?- tiếng ông.

-Thôi, ông ơi, tôi không muốn nhớ đến cái vườn tre ấy nữa. Giờ đã thành phố xá hết rồi.

-Phố xá thế nào được. Chỗ ấy mấy tay huyện ủy đáng lý phải giữ lại làm bảo tàng chiến tích, có thể làm du lịch.

-Hồi ấy ông chả bỏ chạy khỏi đó còn gì?

-Bà cứ nói thế… Thời thế mà. Chúng tôi chỉ biết sẽ đi vào chiến trường, sao dám làm cho bà khổ?

-Không biết là làm cho nhau cùng khổ cả…

-Cả tiểu đội tôi phải lòng bà, yêu bà, tôi biết làm thế nào?

-Ông rõ chán. Hồi ấy tôi chỉ là một đứa bé con thôi. Các chú bộ đội đến thì ai cũng thích tuốt. Nhưng nhớ ông nhất vì ông đến không giống ai. Ai lại đi từ trên đỉnh núi xuống phía sau nhà bao giờ…

Câu chuyện của ông chắp nối suốt thời niên thiếu, khiến cho tôi có thể dựng lại toàn bộ câu chuyện tình lãng mạn của ông. Không, nói đúng ra thì đó không phải là một câu chuyện tình, vì ông và bà Nho chưa hề yêu đương ước hẹn một ngày nào. Thật chả giống chuyện của bọn tôi, nói yêu nhau sau đó vài tuần không biết hết nhau mọi chuyện thì thật là kỳ khôi. Và khi từ biệt cô nào là đứt đuôi con nòng nọc, có lẽ sau đó không bao giờ nhìn thấy nhau ở trên đời này nữa. Ôi cái thời của ông có hậu như cổ tích. Ôi cái thời của tôi nhanh như điện, tiện như máy tính.

Ông đến ngoại ô thị trấn ấy thì hành quân chiếm lĩnh trận địa trên một đỉnh đồi. Đêm đã khuya, nhìn ra xung quanh chỉ thấy lác đác ánh đèn vàng như đom đóm. Tang tảng sáng, định thần mới thấy dưới chân đồi là một lòng thung rất rộng xanh um màu lá tre, bên kia thung có vài nóc nhà.

Ông và một người lính nữa lần theo sườn đồi xuống thung tre.

Trời ơi sao mà lắm tre. Cả một vườn tre tuyệt đẹp. Miền Bắc lúc đó là chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ, nhưng nông thôn thì vẫn yên bình. Đây là một thị trấn ven sông, gần con đường quốc lộ huyết mạch, dân thị trấn cũng phải đi sơ tán về nông thôn hết cả. Nhưng lọt giữa thị trấn lại có một vườn tre đẹp đến ngạc nhiên.

Hai trinh sát tiếp tục đi sâu xuống lòng thung, hướng về một ngôi nhà thấp thoáng trong xanh êm ấm của rừng tre. Vừa đi được mấy bước chân, hai người gặp một giếng nước trong vắt, một cô bé đứng bên cạnh giếng đang ngơ ngác nhìn lên. Đó chính là bà Nho hơn năm mươi năm trước.

-Cái giếng ấy… hai anh bộ đội đi đến, thản nhiên uống nước ngon lành, tôi sợ quá phải kêu lên, các chú ơi, muốn uống lên nhà cháu…- Tiếng bà Nho nhẩn nha…

-Tôi thấy nước giếng trong văn vắt… Có lẽ nhìn ra nuớc trong vì cái khác…

-Vì gì?

-Vì đôi mắt cô con gái đứng ở đó.

-Ôi cái ông này…

Yên lặng…

Tôi không thể tập trung tư tưởng để làm xong phương án web của tôi, tôi chuyển sang chơi game giải trí, sục vào trang web khiêu dâm thì toàn những cảnh chán phèo, một trăm trang giống nhau cả trăm. Sao lại có những sở thích vô vị như thế. Tôi hỏi Thành:

-Em sắp cưới chưa? Người yêu…?

-Tuần trước thì có, tuần này thì không-Thành thản nhiên.

-Tuần sau yêu anh nhá?

-Vậy thì tuần sau xem thế nào?-Thành hơi cười- Tuần sau có thể tình hình sẽ khác, sao không hỏi ngay hôm nay?

Tôi cười khì:

-Anh phải bỏ người yêu đã chứ…

Bà Nho kêu lên:

-Cha mẹ ơi, tiên sư cái lũ này, chúng bay nói chuyện gì thế?

Tôi cười, còn Thành không cười gì cả. Có thể đọc thấy trong đôi mắt cô ta có nỗi buồn thất tình thật sự.

-Ông nghe chưa, chúng nó bây giờ thế có chán không?- Bà nói nhỏ nhẹ với ông.

Ông không nói gì, ngồi yên lặng, ông lấy tay lần lần chén nuớc, bà Nho đưa cái cốc nước vào tay ông. Thành nhìn thấy thế, quay đi thở dài, nói khẽ:

-Em đã hỏi bà em, ngày xưa bà yêu ông thế nào, đã có gì chưa, bà em chửi cha mẹ mày, ông ấy cầm tay tao đúng có một lần. Em cứ nghĩ: Thế sao lại yêu nhau lâu bền thế mà không chán. Có lẽ bây giờ yêu nhau lên giường ngay thì chỉ ngắn ngủi thế thôi…

Thành thoắt ngơ ngẩn, hiền hẳn và lạ hẳn. Cô nói buồn:

-Anh cũng như bọn con trai thời nay thôi, anh cũng yêu đương vội vàng rối rít như thế, tính chiến thắng bằng số lượng… Anh thử làm khác đi, như…

-Như ông anh và bà em hả?- Tôi cười ha ha- Thì lại bị cuốn vào giống mọi người, không biết mình rồi.

Cơn buồn bã của Thành bay biến từ lúc nào, cô ta hiện lại là một đứa ăn nói ghê gớm. Chúng tôi cãi nhau ba mươi phút, đến khi bà Nho bảo xuống ăn cơm, hai bên mới tạm lui binh. Bà Nho bảo:

-Bà nghe các cháu nói chuyện, bà thấy rõ là ông bà sắp xuống lỗ rồi.

-Sao vậy hả bà?

-Ngày xưa ông bà chả dám nói chuyện bỗ bã như thế. Có lẽ thời thế nó thế chăng?

-Thế nói thế nào hả bà?

-Nói thế nào… Khó nói lắm - Bà Nho nhẩn nha nói chuyện - Khi ông  bị thương và ra Bắc, lần ấy là ba năm sau nhỉ?

Ông gật:

-Tôi về thung lũng tre nhà bà, chỉ có ông cụ ho húng hắng. Một gian nhà tối om, leo lét một ánh đèn. Cả phố đã đi sơ tán. Ông cụ bảo con bé cũng đi về quê rồi. Tôi thương ông cụ quá… Tôi loanh quanh trong vườn tre, cảnh vật đẹp mà hoang sơ buồn, tôi trở lại tính ở với ông cụ một đêm… Nhưng đến bữa trưa, tôi mới thấy mấy cô dân quân trên núi xuống. Họ đi đúng đường bọn tôi đi hồi xưa ấy. Họ lập trận địa trên đó mà. Các cô ấy xuống nấu nướng, cùng ăn với ông cụ.

-Khi ông đến nơi sơ tán, tôi bất ngờ quá, bỏ chạy ù té… Nghĩ lại thấy mình lúc đó đã mười chín, ở làng thì đã phải lấy chồng, thế mà vẫn trẻ con.

Mười chín tuổi, gần bằng Thành bây giờ. Thế mà Thành đã trải qua mấy mối tình, có bộ óc của một bà già, có trái tim chông gai tua tủa.

Bà Nho nói tiếp:

-Nhưng giá ông đừng về cái đận ấy thì chả phải khổ.

-Sau đó thế nào, hả bà?- Thành hỏi.

-Chả thế nào cả, ông ấy ra đi, gửi cho bà một cái thư bảo tôi đi không có ngày về, bà cứ đi lấy chồng đi. Bà đợi đến khi có người ra báo là ông đã hy sinh, khóc hết nước mắt rồi lấy chồng. Năm sau đẻ bác con.

Tôi hỏi bà:

-Ông bà không thành, mới lại làm mối cho bố cháu với mẹ Thành chứ gì?

-Cũng có thế. -Bà cười ngặt- Ông ấy không nói nhưng khi dắt bố cháu đến nhà bà, bảo bà gọi mẹ con Thành lên, thì bà biết ý lắm. Nhưng mà ông trời không chiều lòng. Người ta có duyên số cả.

Tôi cười. Tôi tự nhiên mà cười không che giấu được:

-Bây giờ bà có định làm mối cho cháu và Thành không?

-Cha mẹ nhà các anh chị, ông bà bây giờ có mà mặc xác chúng mày. Đã bảo chúng tao đến thời xuống lỗ rồi.

Trong khi bà cháu Thành sửa soạn về thì bố tôi cũng bước vào nhà. Bố tôi đi thẳng vào phòng tôi:

-Hôm nay bố vừa đưa hồ sơ của con cho chú Phòng rồi đấy.

Tôi ngạc nhiên quá:

-Sao bố lại làm thế?

-A, hóa ra bố không được làm cái gì, hả?- Bố tôi nói xẵng.

Tôi đứng lên, tắt điện nguồn máy tính, tôi cóc cần thoát máy theo kiểu của Bin-ghết nữa, bây giờ tôi đang tức điên lên, tôi nói:

-Bố, con đã lập công ty và đang làm ăn tốt.

Bố tôi quắc mắt, ho lớn, quát:

-Mày chọn cách làm thuê hả?

-Không, con làm chủ.

Bố tôi cười khẩy, nhưng nét mặt méo mó. Bố tôi rất quý tôi, đứa con trai yêu dấu, ông cười khẩy vào cái công ty của tôi đấy, rồi nói:

-Đồ toi cơm. Đâu là làm thuê, đâu là làm chủ, hả? Bây giờ cứ có chức quyền thì mới làm chủ được.

Bà Nho vội vã vào, nghe thấy hai bố con tôi to tiếng với nhau, bảo:

-Bố con có chuyện gì nhẹ nhàng phân giải xem- Rồi bà gọi ông- Ông ơi, ông vào đây.

Bố tôi rất tức giận và trở lại phòng mình.

Ông tôi bảo:

-Thôi bà yên tâm về đi.

Bà Nho mang túi vào, để trên giá, nói:

-Tôi không về nữa.

Thành cũng xách cặp tài liệu vào phòng tôi, nói:

-Bà không về, em nghỉ ở đây vậy.

Tôi không nói gì, lại bật máy lên. Trình khởi động bị lỗi, vì tôi vừa tắt phụt điện nguồn. Tôi ngồi lặng lẽ ngắm nhìn Window đang sửa lỗi trên màn hình, tâm trạng ủ ê. Nếu không có máy tính, chắc sẽ đơn điệu và buồn chán lắm. Thế giới tôi đang sống thật sự là huyền ảo, bởi chính vì máy tính. Còn là sinh viên, tôi gia nhập câu lạc bộ “hac-kơ” (harker) trên mạng, thao diễn “crack” (bẻ khóa), rồi tôi có thể thò tay đến những chỗ rất xa, những nơi được bảo vệ cẩn mật. Trái đất đối với tôi bé lắm. Một cái bấm chuột là tôi đã đến đầu kia trái đất. Tôi dần dần biết nhiều điều mà người khác không hề biết. Giữ được lương tâm trong khi có thể ăn trộm dễ dàng mà không làm hại người khác thật là chả dễ dàng gì. Thời đại của tôi chắc mới nảy nòi ra những kẻ như tôi.

Thành nói nhỏ, kéo tôi từ thế giới ảo trở về với thế giới thực:

-Anh cứ làm quan chức như bố anh là sướng nhất. Sung sướng mà không phải mang danh ăn cắp bản quyền!

-Cái chết chính là thế, nhầm lẫn các giá trị, có những kẻ ăn trộm tiền thuế mà giàu có lên.

Thành nhắm mắt, bảo:

-Lao vào con đường làm lụng như anh thì khổ lắm

-Tất nhiên, đã đến lúc nước ta hội nhập, anh mong tất cả đều đàng hoàng không phải ăn trộm nữa.

-Lúc ấy là bao giờ? Đã hết đời anh và em chưa, anh ơi…

Tôi quay lại. Thành đã nằm nhắm mắt trên giường của tôi, gối trên gối của tôi, vươn tay ra trắng ngần khiến tôi thoáng chút xao xuyến. Thành cũng là một phần mềm trời đang cho tôi ư? Tôi chỉ cần đóng cửa phòng, mà cũng có thể không cần đóng cửa phòng, vươn tay ra là có thể… crack được.

Tôi nghe thấy hai ông bà đang rì rầm chuyện ngoài kia.

-Ông cứ mạnh dạn đi mổ mắt đi, chắc là sẽ khá.

-Người ta mổ mắt được, tôi có phải mờ mắt bình thường đâu, tôi bị mảnh đạn văng vào.

-Ông cứ thử đi cho con cháu nó toại nguyện. Với lại, ông bảo ông về vườn tre ấy một lần nữa cơ mà?

-Sao bà bảo người ta phá đi làm phố rồi?

-Tôi bực lên nói vậy thôi. Ông cứ mổ mắt đi, nhìn thấy thì mới về được chứ?

-Năm đó, hoa tre ra, cả đời tôi không bao giờ thấy hoa tre, chỉ duy nhất cái lần ấy

-Ông phải đi mổ mắt thôi.

-…

Tôi ngắm nhìn Thành, Thành lim dim mắt… Tôi đã biết khối đàn bà. Thời cơ như thế này tuyệt vời lắm đấy. Nhưng tôi và Thành có thể là một ca khác. Tôi muốn tôi và Thành phải khác. Tôi đã biết những cuộc tình gấp gáp, quên trời đất rồi chia tay chán chê mỏi mệt. Cuộc sống tình cảm hiện đại hình như cũng cắt khúc những miếng măng chua dầm dấm đựng trong lọ bán ở siêu thị, nó không có cái vị thơm mê như món măng tre lồng ngộc vườn xưa. Tôi cứ ngồi nguyên ở cạnh giường, nhìn Thành liu diu. Bà bảo ngày xưa ông cũng chỉ cầm tay bà đúng một lần.

Chợt Thành choàng ngồi dậy, nói:

-Chăn gối anh hôi xì như tổ cú.

Tôi giật mình. Thành đã đứng lên, mắt long lanh như mắt cáo. Tôi hơi ân hận. Tôi vươn tay ra lúc nãy thì Thành có kêu hôi không?

*

Chú Phòng gọi điện cho tôi:

-Hôm thi công chức nhớ phải có mặt...

Tôi ậm ừ cho qua chuyện:

-Cháu phải đi về quê làm mấy việc ông dặn, ông cháu đang nhập viện mổ mắt.

-Chú nói với bố cháu rồi, cháu bỏ hết mọi thứ đấy đã…

Tôi bèn gọi Thành đến, rủ về quê. Thành dẫn tôi lên ngọn đồi mà ông ngày truớc đã tập kết đóng quân. Từ đây, ông đã trượt xuống núi um tùm sim mua, lau lách để xuống thung gặp bà đang múc nước.

Chúng tôi cũng đi lại con đường xưa ông bà đã đi. Thành trở về nhà ông ngoại, giờ là một ông bác của Thành đang ở. Mọi người nhìn tôi bằng con mắt dò xét, hỏi Thành bao giờ cho các anh chị ăn đám cưới.

Chúng tôi đã lang thang với nhau trên núi, từ đó nhìn trăng lên trải vàng khắp thế gian. Không gian huyền ảo. Nếu tôi không một lần đến nơi này, tôi làm sao biết còn có thứ ánh trăng tinh khiết đến thế. Chúng tôi đã ngồi bên bờ sông, nhìn mặt trời đỏ máu đang chìm xuống bờ bên kia, tôi có cảm tưởng như mình cũng đang chìm xuống. Thành say đắm nhìn tôi và nhìn sông chảy bập bùng trước mặt. Tôi đã nắm tay Thành, bàn tay mềm mát lạnh. Người ta nói bàn tay lạnh thì trái tim nóng. Tôi cũng thấy trong mình sôi sục… Nhưng tôi chỉ muốn mình chết lặng cùng với mặt trời bé bỏng và muốn lắng mãi giây phút xao xuyến lạ kỳ này. Tôi sợ sự thô lỗ của tôi sẽ làm tâm trạng lung linh này biến mất. Tôi muốn mình sống khác với gấp gáp thời nay…

Trên đường về, Thành không nói, mặt ưu tư lắm. Tôi chợt buồn, nói với Thành:

-Tại sao ông và bà có tình cảm với nhau lâu dài đến thế?

Tôi nắm lấy bàn tay Thành, cô ta để yên… Nhưng khi chúng tôi chia tay, cô ta khinh khỉnh cười, bảo tôi:

-Chào anh, bánh bao hấp.

-Anh hấp hả?

-Chứ còn gì…

Tôi trở về nhà, gặp luôn bố tôi ở cửa. Tôi chào, bố tôi gật. Tôi biết ông nội tôi đã mổ mắt, bà Nho ở trong bệnh viện với ông. Bố tôi không nói gì về kỳ thi công chức ở bộ chú Phòng.

Tôi lại cắm vào máy tính. Tôi phải làm tiếp mấy việc của công ty, và phải làm mấy việc của chính tôi. Tôi vào cái trang forum mà tôi tạo ra, trời ơi đất hỡi biết bao nhiêu là ý kiến đã gửi đến bàn về sự tiến bộ.

Không biết tôi đã giam mình trong phòng bao lâu để sống với thế giới mạng ảo, chỉ đến khi nghe thấy tiếng ông bà ở nhà ngoài. Ông và bà đã trở về. Ông trông khỏe khoắn, đôi mắt chớp chớp linh động. Ông đã nhìn thấy rõ ràng. Nét mừng rỡ hiện lên trên gương mặt già nua của ông, khiến ông hình như trẻ lại.

Ông nói:

-Giờ thì tôi và bà về vườn tre ấy được rồi.

-Cháu và Thành vừa về đó đấy. – Tôi vội nói- Chúng cháu quay phim, chụp ảnh tất cả rồi đưa lên máy tính rồi… Ông có xem không?

Bà Nho lườm tôi:

-Thôi để cho ông nghỉ ngơi, mắt mới là không nên nhìn ngắm cái gì nhiều đâu- Bà nói nhỏ - Cháu để cho ông nghỉ.

-Bây giờ tôi vẫn nhớ cảm giác hôm ấy. Khó tả lắm - Ông nói vui- Ông cụ dẫn tôi ra vườn. Măng nhiều chi chít, lên tua tủa. Măng lồng ngộc to như những cái mũ cối có chóp nhọn. Tôi chưa bao giờ nhìn thấy những cây măng to khỏe lạ lùng và nhiều đến thế.

-Mùa măng ấy thì tôi cũng chỉ nhìn thấy một lần- Bà Nho nói.

- Đó là điềm báo mùa hoa tre đấy chứ gì?- Tôi cười với ông.

-Sao, cháu cũng biết hả?- bà Nho hỏi, rồi cười nhẹ với tôi, cái nhìn nhiều ngụ ý- Hay là cháu và con Thành về nhà cũng đúng mùa hoa tre?

Tôi bèn chạy đoạn băng trên máy tính của tôi và gọi ông lại. Đây là núi, đây là sông nhìn từ trên cao xuống. Trượt từ trên núi xuống thung sẽ bắt gặp một khu vườn. Đó là khu vườn tre trong ký ức của ông.

Ông thốt lên:

-Đúng rồi… Đúng nó rồi.

Đến một lúc, cả khu vườn bỗng xôn xao một thứ âm thanh kỳ lạ. Từng chùm hoa trắng ngà nở bung. Như là mây rơi xuống vòm lá tre xanh xậm. Đó là thứ hoa tre kỳ ảo mà ít ai nhìn thấy một lần trong đời. Tôi cũng chưa nhìn thấy. Để làm đoạn băng hoa tre này, tôi đã phải lục lọi biết bao nhiêu tư liệu, mời giáo sư sinh học làm tư vấn và huy động bọn ở công ty tôi làm kỹ xảo…

Ông gật:

-Phải rồi. Này bà ơi, vào đây mà xem này…

Bà Nho đã đứng ở đằng sau ông cháu tôi từ lúc nào rồi. Bà ngạc nhiên lắm, tấm tắc khen: - Không ngờ lên phim ảnh nó lại đẹp như vậy. Thế là ông toại nguyện rồi nhé?

-Tôi phải về nhìn tận mắt chứ!

-Tận mắt làm gì, cũng thế thôi. Ông phải nghỉ ngơi cho khỏe- Bà can khéo.

Ông chợt thừ ra:

-Bà nói phải, bây giờ có về cũng chả còn vườn tre ấy nữa.

Tôi giật thót. Ông biết hết rồi ư? Trước mắt tôi và Thành hôm ấy, chỉ có một dãy phố lô xô nhà với nhà. Làm gì có vườn tược tre pheo nào ở chính cái nơi kỷ niệm thời thanh xuân của ông bà.

Ông thủ thỉ:

-Bà không nhớ sau khi ra hoa, tre sẽ tự nhiên chết hàng loạt đấy à?

Bà Nho rơm rớm nước mắt. Chắc bà xúc động lắm, gật gật:

-Cái năm ấy tre ra hoa, là đúng dịp bị bom rải thảm. Cả trận địa các chị ấy trên đồi đều bay sạch, nhưng măng lồng ngộc thì còn sót lại nhiều. Rồi ông về, tôi và ông khênh ông cụ ra hiên nhà, nhìn xuống vườn tre ra hoa, ông còn nhớ không?

-Nhớ chứ…

Tôi len lén bấm máy nhắn tin cho Thành.

(Báo Văn nghệ)

Bi quan và lạc quan

X và Y giống nhau đến mức kỳ lạ: họ cùng sinh một năm, cùng trình độ học vấn, mà ngay cả trông bề ngoài, ta cũng khó phân biệt được hai người với nhau. Thế nhưng cách nhìn cuộc đời của họ lại khác hẳn nhau, vì X là người bi quan, còn Y là người lạc quan.

Năm gần bốn mươi tuổi, X buồn rầu nhận thấy quãng đỉnh đầu của anh ta đã bị hói. Y thì khác, ngắm nghía mình trong gương, anh lại nghĩ khoảng hói nho nhỏ dễ thương ở trên đỉnh đầu được tóc khuôn lấy xung quanh trông đến là đẹp.

Về cân nặng, họ cũng như nhau: cả hai đều năm mươi lăm cân. X đau khổ thấy mình gầy quá, Y khoe khoang với tất cả mọi người rằng mình mảnh mai nhẹ nhõm.

Vào một ngày buồn, X lẩn mẩn tính đếm thì thấy mình đã rụng mất bốn chiếc răng, Y lại kiêu hãnh nói mình chỉ bị khuyết có mỗi bốn chiếc răng.

X hầu như lúc nào cũng u uất vì đã chờ đợi mãi, nhiều năm rồi, vẫn chưa được lên chức. Y thì ngược lại, lấy làm sung sướng vì chức vụ trưởng phòng bao giờ cũng kèm theo những bực tức và phiền toái.

Về chuyện hôn nhân, họ lấy vợ cũng gần như cùng lúc. Vợ X đã ba mươi tuổi, vợ Y mới có ba mươi.

Một tối nọ, lúc đã khuya, X và Y về nhà. Họ đang đi trên đường thì bỗng một chiếc ô tô phanh “kít” lại ngay trước mũi họ, và mặc dù đã được hãm, xe đang đà vẫn lao thẳng vào họ. X hoảng sợ hồn vía lên mây, khiếp hãi chờ chiếc xe đâm vào mình. Y thì ngược lại, rất bình tĩnh, vì nghĩ vợ mình chắc chắn sẽ nhận được tiền bảo  hiểm.

Họ tỉnh lại ở trong bệnh viện. Họ bị gãy hai chiếc xương sườn mỗi người. X rên rỉ trên giường bệnh, nguyền rủa số phận mình. Y cực kỳ hài lòng thấy mình vẫn còn cả một lô xương sườn thượng hạng rất lành lặn. Ngoài ra, anh khá thích các cô y tá trẻ măng ở bệnh viện, mặc những chiếc blu trắng gọn gàng trông thật quyến rũ.

X nằm bệnh viện suốt hai tuần lễ nặng nề dài dằng dặc. Y chỉ nằm ở đó có mười bốn ngày.

Vì cả hai đi lại còn khó khăn, nên họ được xe chở bệnh nhân của bệnh viện đưa về nhà. X bực bội thấy mình phải nằm rất khó chịu trên chỗ nằm giống như một cái cáng chật hẹp. Y nhìn ra cửa sổ xe thấy một dãy người dài ở ngoài phố đứng xếp hàng chờ taxi. Anh hài lòng mỉm cười và nghĩ ở cái thành phố Budapest này, đi xe “cấp cứu” dễ hơn đi xe taxi nhiều lắm…

Vũ Đình Bình dịch

(Báo Văn nghệ)

Thế giới

Cho dù trong mơ, người mẹ trẻ cũng biết sắp sửa ăn tết.

Cho dù trong mơ, người mẹ trẻ cũng biết chị nên đựng những gì trong túi du lịch - Đều là những thứ ăn tết, chị sẽ cùng với đứa con bé bỏng về quê mẹ xum họp gia đình.

Thế là người mẹ bế đứa con nhỏ ngồi lên một chiếc ô tô đường dài, chiếc túi căng phồng của hai mẹ con để trên giá hành lý ở phía trên chỗ ngồi của chị. Chiếc xe chở đầy hành khách đi ra khỏi thành phố, lao vun vút về phía bình nguyên mênh mông... Người mẹ chưa bao giờ thấy ô tô đường dài có thể phóng nhanh đến như vậy, khiến chị có cảm giác như đang bế con là là bay lên khỏi mặt đất. Chị đã không để ý đến tốc độ siêu bình thường của xe, cũng không để ý đến bầu trời thâm như chì ở ngoài cửa sổ xe ,chị luôn luôn ngẩng đầu nhìn lên giá hành lý. Trong chiếc túi căng phồng chứa đầy tấm lòng của chị: Có áo len chị tự tay đan cho mẹ, có đèn pin chị mua cho bố, có áo khoác ngoài nỉ đỏ chị kén chọn cho em gái, có đôi ủng da “tuần dương hạm”, chị đoán tâm tư của em trai chọn mua, còn có cả quần áo chị thay giặt và tã lót “đái không ướt” của con. Cứ thế, chiếc ô tô đường dài chở hai mẹ con lao như bay trên đường như không muốn dừng.

Lâu lắm, lâu lắm, thành phố đã bị vứt lại đằng sau xa xa, mà làng quê thì vẫn tít tắp không thấy đâu. Bầu trời nặng như chì úp kín cả trái đất và chiếc ô tô đường dài như cái chảo, bóng tối và sự bí bích kéo dài cuối cùng đã làm cho trái tim người mẹ bỗng dưng hoảng hốt. Chị muốn hét lên như tiếng thét bị một tai nạn lớn dáng xuống đầu. Chị nhìn xung quanh, hành khách trong xe cũng nhìn nhau với ánh mắt hết sức lo lắng. Chị kêu lên một tiếng, nhưng lại không nghe thấy tiếng của mình. Chị bóp mạnh vào mu bàn tay của mình, mu bàn tay rất đau. Vậy thì tiếng của chị đi đâu nhỉ? Chị cúi đầu nhìn con trong vòng tay, nó đang mỉm cười với chị.

Nụ cười của đứa con đã làm cho người mẹ bình tĩnh đôi chút, nhưng ngay sau đó người mẹ cảm thấy một trận rung chuyển núi sập đất lở. Trước mặt chị tối sầm lại. Đầu chị húc mạnh vào kính cửa sổ xe, tấm kính vỡ vụn không thành tiếng, cả mẹ lẫn con bị hất ra ngoài xe.

Người mẹ kêu gào trong đêm tối mịt mùng. Chị không nghe thấy tiếng mình, cũng không thể cử động hai chân. Chị biết mình đang gọi “con cưng của mẹ”, mặc dù đứa con đang ở trong lòng, đã bị chị ôm chặt. Chị muốn biết thế giới đã xảy ra chuyện gì. Chị muốn biết thế giới đuổi mẹ con chị đến nơi nào. Khi một ánh chớp rạch ngang bầu trời, người mẹ mới nhìn thấy đất liền dưới chân đang lặng lẽ nứt ra, vết nứt này khiến con người tuyệt vọng trong chớp mắt, trái đất đã nuốt trửng chiếc ô tô đường dài của hai mẹ con và hành khách chật cứng trong xe gần đó. Có lẽ đây là ngày cuối cùng của thế giới. Người mẹ cúi đầu thẫn thờ nói với đứa con. Nhờ có ánh chớp, chị nhìn thấy con đang mỉm cười với mình.

Chỉ có trẻ con mỉm cười trong lúc như thế này! Chỉ có nụ cười của trẻ nhỏ như thế này mới làm cho người mẹ nảy sinh dũng khí khác thường. Chị bắt đầu cố gắng cử động hai chân, chị cũng không kêu nữa. Nụ cười của đứa trẻ đã khôi phục lý trí của chị. Chị biết mình phải dành dụm toàn bộ sức lực còn lại bằng sự trầm tĩnh trong từng giây từng phút. Cuối cùng chị đã leo lên khỏi vết nứt của trái đất một cách kỳ tích. Chị lại bò trên mặt đất. Bầu trời đã sáng dần. Hai chân của người mẹ đầm đìa máu tươi. Chị không cảm thấy đau đớn, bởi vì đứa con trong lòng đang mỉm cười với chị.

Người mẹ trẻ ôm con trong lòng thất thểu đi trên mặt đất vỡ vụn, cánh đồng mênh mông vắng vẻ không một bóng người. Đất liền vẫn khe khẽ rung chuyển. Bầu trời chợt tối chợt sáng, chợt sáng chợt tối, người mẹ không biết đã đi bao nhiêu lâu, hình như thế giới này đã không còn thời gian. Chiếc đồng hồ đeo ở cổ tay người mẹ chỉ còn lại một trôn không. Cái trôn không của đồng hồ khiến người mẹ khóc một cách tuyệt vọng, chị cảm thấy không còn sức mạnh để cứu con và cứu mình, chị cũng không thể nương nhờ vào thế giới này. Thế giới này sẽ mất đi trong sự rung chuyển chầm chậm và lâu dài. Người mẹ ngước mắt nhìn chung quanh, chị đã không có một thứ gì dưới vòm trời. Chị gục đầu lên người con, bắt đầu gào lên một cách không thành tiếng.

Đứa trẻ trong lòng vẫn đang mỉm cười với mẹ.

Nụ cười kéo dài của đứa trẻ khiến người mẹ đang gào khóc ngạc nhiên. Lúc này chị vẫn cảm thấy bàn tay nhỏ xíu của nó đang níu chặt vạt áo của chị một cách rất tin cậy, hình như đang bám chặt cả thế giới.

Đứa bé đúng là đang bám chặt cả thế giới, thế giới này là mẹ của nó, đúng là đứa trẻ có thể mỉm cười với mẹ. Trong mắt của đứa trẻ, thế giới của nó luôn luôn ấm áp và hoàn hảo.

Bàn tay nhỏ xíu và nụ cười mỉm của đứa trẻ lại một lần nữa đã chinh phục người mẹ gào khóc, lại một lần nữa thu lại tinh thần đã suy sụp của chị. Lần đầu tiên chị hiểu mình đâu phải không có một thứ gì. Chị có một đôi cánh tay vô cùng chắc khoẻ, chị còn có nước mắt nóng hổi và dòng sữa ngọt ngào. Chị phải để cho thế giới này sống còn một cách hoàn hảo, chị phải hiến cho đứa con của mình cái tốt đẹp và dồi dào của thế giới này.

Người mẹ bế con lặn lội giữa trời đất đảo điên, mặc kệ gió lạnh thấu xương, mặc kệ gió cát mịt mù, chị thản nhiên vạch áo cho con bú.

Người mẹ bế con lặn lội giữa trời đất luôn luôn thay đổi thất thường, mặc kệ thân hình tiều tuỵ, mặc kệ tuyết lớn phủ kín mái tóc đen trên đầu, quần áo chị rách rưới, chị vẫn hiên ngang đi về phía thôn bản, nơi ấy có nhà mẹ đẻ chị, hai mẹ con chị vốn định về quê ngoại ăn tết.

Đã lâu lắm người mẹ không uống nước. Chị bốc ăn từng nắm tuyết. Đã lâu lắm chị không ăn gì, lấy tay làm xẻng, chị đào bới những củ cà rốt và củ cải nông dân còn để sót trên ruộng, dòng sữa hoá từ củ cải và tuyết vẫn mát ngọt, trong lòng chị đứa bé đang mỉm cười.

Trời tối rồi lại sáng, sáng rồi lại tối. Cuối cùng người mẹ đã nhìn thấy thôn mẹ đẻ, thôn đã thành một bãi gạch ngói đổ nát. Trong đống đổ nát vô cùng vắng vẻ không dấu vết người chỉ trơ trọi lộ ra một bàn tay già nua giơ lên trời. Bàn tay đã cứng đơ từ lâu, nhưng chị đã nhận ra ngay đó là bàn tay của mẹ chị. Người mẹ của người mẹ không bám chặt thế giới, còn em bé trong lòng luôn luôn nắm chặt vạt áo bông bay bay của người mẹ và mỉm cười với mẹ.

Người mẹ ngồi bệt trên đống đổ nát, lại một lần nữa đứng dậy, niềm tin hy vọng lại một lần nữa trỗi dậy trong tuyệt vọng, chị phải đưa con rời khỏi đống đổ nát này, cho dù ngàn dặm vạn dặm, chị cũng phải trở về thành phố của mình, ở đó có nhà chị và chồng chị. Lúc này người mẹ nghĩ đến chồng mình.

Người mẹ bế con lại lên đường, trong chốc lát, băng tuyết đã tan vào đất, không có nước, cũng không có cái ăn nữa. Cặp vú của người mẹ dần dần lép lại. Chị bắt đầu xé áo bông rách bươm trên người. Chị bắt đầu nhai xơ bông trong áo, từng giọt sữa nhỏ xíu lại ứa ra, ở trong lòng mẹ, đứa bé đang cười mỉm với chị. Từ trong mơ, người mẹ trẻ tỉnh giấc. Người chồng chiều vợ và yêu vợ bưng đến cho chị một cốc sữa bò nóng hổi. Người mẹ đẩy cốc sữa bò, nhảy khỏi giường đến chỗ con, đứa trẻ nằm trong nôi màu xanh nhạt mỉm cười với chị. Chiếc túi du lịch căng phồng đang để trên sàn nhà.

Người mẹ quay đầu lại nói với chồng: Anh có biết thế giới ở đâu không?

Người chồng ngớ ra chẳng hiểu thế nào .

Thế giới ở ngay đây. - Chị vợ chỉ vào đứa con đang mỉm cười ở trong nôi.

Chị vợ lại hỏi chồng: Anh có biết ai là thế giới không?

Người chồng càng không hiểu gì hết...

Người mẹ đi đến trước cửa sổ ngợp ánh sáng, nhìn tuyết mới trắng xoá ở bên ngoài và nói: Thế giới là em.

Người mẹ trẻ không nói nữa, trong lòng tràn đây xúc động sâu sắc, bởi vì chị bỗng dưng phát hiện, cõi mộng vốn là một loại hiện thực. Không có giấc mộng kinh khủng này, chị và đứa con của chị làm sao có sức mạnh ôm chặt nhau trong lòng?

Vũ Công Hoan dịch

(Báo Văn nghệ)

Thật là giản đơn

Hoàng tới New York vào đầu mùa hạ. Cha mẹ cậu tới Mỹ với nhiệm kỳ công tác của họ nhiều năm, nên họ quyết định mang theo cậu tới Mỹ với hai nguyên nhân. Tất nhiên là tốn kém, và Hoàng không thể quen ngay được với đất nước mới toang này. Thật đến là vô cùng lạ với thành phố New York, bởi ngay tuần đầu tại nơi ở mới cậu đã kiếm được tới ba mươi nhăm con tem có chữ New in trên hình những đứa trẻ khuôn mặt  rất thân thiện với ba màu da khác nhau.

Việc học tập tất nhiên có khó khăn một chút, nhất là năm đầu tiên để tập nói và viết, nhưng rồi sẽ  đâu vào đấy, như lời bà Robecca, giáo viên đã nói với mẹ cậu.  Nếu ai hỏi, rằng cậu có thích thú tới Mỹ không, cậu sẽ ngay tắp lự trả lời: thích chứ. Còn gì sung sướng hơn là được ở với cha mẹ cậu, hàng ngày không phải lo lắng vì bất cứ điều gì, ví như đi học, ở đây đúng là một trò giải trí. Việc ăn uống như ở Việt Nam là chán nhất, bởi vì sống với bà nội được chiều nên cậu lười cả khi ăn. Khi cậu được mẹ phân công giúp bà thu dọn bát đĩa, cậu thấy  thà đi làm việc nào đó nặng nhọc hơn, như chẻ củi giúp bà chẳng hạn. Còn ở đây, cậu chỉ có trách nhiệm ăn đồ trong  các bọc nilon hay giấy màu  và tống vỏ vào thùng  rác.

Tất cả đều hài lòng! Việc không hài lòng Hoàng phải giấu  nhẹm đi, ví dụ không hề có lắm bạn như hồi  ở Việt Nam; lại nữa, phải học tụt xuống hai lớp. Đôi khi cũng chợt nhớ một bầu trời mênh mông và cánh đồng xanh luôn rì rào gió thổi. Một thoáng nào đó thôi, đấy là thời cậu ở với bà ở ngoại thành Hà Nội. Bố  mẹ thường xuyên đi nước ngoài, ông thì mất lâu rồi. Cậu chỉ còn biết ông qua tấm ảnh thờ. Ông liệt sĩ. Bà thường hay kể về ông rằng, ông hy sinh  ở chiến trường và chưa tìm thấy xác. Những tấm huân chương của ông để lại và khuôn mặt với nụ cười của ông rất hiền. Nó thích hơn là, khi bà kể về những con vật nơi quê hương. Những con vật trong các câu chuyện cổ tích và cả những con vật hoang dại nhỏ bé có mặt khắp trên cánh đồng mà bà lại rất tường tận và nó cũng thường cùng bọn trẻ trong xóm hay săn đuổi.

Chính đó trở thành lợi thế của Hoàng, khi cậu nói với một thằng bạn mới quen để khoe, có chuyện mà kể về nơi cậu từng sống, một xứ xở tất nhiên là xa lạ với đứa bạn ở Mỹ. Thật là chán khi  ai đó chả có cái gì mà kể! Đúng là, không nên để ai coi thường mình, cha cậu dặn vậy, dẫu  chưa có ai coi thường cậu ra mặt, nhưng khi cậu như con chim chích bay trong thành phố sôi động này thì nên thận trọng là hơn. New York, đúng là một thành phố vĩ đại, nhưng không nên nghĩ nó quan trọng quá, hơn cái bản quán gốc gác mà chính cậu  tự  biết là nghèo lắm.  Đó là tâm trạng hiện tại của cậu.

Mãi tới gần nửa năm đầu tiên ở Mỹ học lại từ lớp năm, cậu mới phát hiện ra cùng khu nhà có thằng Jazc khi trên một đường đi học về. Chúng làm quen với nhau lúc cùng bước vào cầu thang máy và Jazc đã giúp nó rất tự nhiên, nhặt hộ nó chồng sách vở đổ tung ra, lại khuân hộ tới tận cửa. Không ai hiểu vì sao, khi Hoàng nhấc lên chồng sách nặng bước vào thang máy  đã xổ ra tung trên sàn cầu thang bữa ấy.

Jazc năm nay 11 tuổi, ở tít trên tầng lầu 52. “Trên đó rất nhiều gió. Mày có lên đấy với tao không?”. Chúng rủ nhau như vậy vào chiều thứ sáu tuần đầu của mùa hè năm nay. “Tất nhiên. Thế mày không sợ cha mẹ mắng à?”. Không! Jazc nói. Cha mẹ tao đi cả ngày. Nhà chỉ có  tao. Ba giờ kém hai phút thì có thằng Vandam. Vandam là ai? Nó là em tao. Mày có biết tại sao nó tên là Vandam không? Không à? Vandam chính là tên tao đặt cho nó đấy. Vandam vô địch! Thằng Jazc dơ nắm  tay dứ dứ vào không khí. Thì ra nó rất mê gã Vandam. “Thế mày đến từ đâu?”. “Việt Nam!” Hoàng bảo. “Việt Nam, nó ở đâu?” Jazc nhăn mặt ra vẻ suy nghĩ như cha nó vẫn làm. Xa lắm! Hoàng cũng chỉ biết trả lời vậy. Cậu khoát tay chỉ về một phía mà bản thân cũng chả hiểu nổi là có thể đi từ phía ấy để tới Việt Nam. Câu chuyện chỉ tới vậy, bởi cửa thang máy tầng 17 đã mở để Jazc đi tiếp. Lúc cửa thang máy sập lại, cậu kịp nhìn thấy thằng Jazc còn cười rất tươi và tiếng chào của đứa bạn cùng nhà mới quen kịp vọt ra: Bye! Bye!

Chúng gặp nhau liên tục vào các bữa ăn trưa sau đó. Đấy là sân sau của trường tiểu học và cùng ăn trưa tại căng tin. Hoàng nhận ra Jazc là đứa mau miệng và rất hay hỏi: có cần giúp gì không? Thằng bạn Mỹ kéo ghế ngồi cạnh Hoàng chủ động. Hoàng tỏ ra lịch sự hơn khi múc súp đưa lên miệng. Cậu cảm thấy nên cẩn thận vì mẹ đã dặn: “Ngay tới cả khi ăn, cũng đừng để người ta nhận  ra  là chúng ta có cách ăn khác vì xuất phát từ kiểu đánh chén khác. Tiếng thìa chạm nhẹ vào đĩa súp. Thằng Hoàng hơi xấu hổ, ngước mắt nhìn đứa bạn Mỹ. Thế nào? Có chuyện gì mới không? Jazc lên tiếng. Thực ra, Hoàng chỉ thấp hơn nó thôi chứ tự cảm thấy nó hưon thằng Jazc  bắt đầu từ buổi hôm nay về độ khôn  nhậy của một kẻ biết là thằng bạn mới  tuy học cùng  hệ lớp năm nhưng kém tuổi mình. “Tao muốn nói với mày là thành phố rộng lớn như vậy nhưng chúng mày không hề có thú vật như ở quê tao”. “Thế à!” Jazc thực sự tỏ ra muốn nghe chuyện. “ừ! Mày có biết con cuốc không?”. Hoàng bắt đầu và đẩy cái đĩa kem ra khỏi cái khay: “Mày ăn đi, tao không muốn ăn cái của nợ này, cái này cho bé bi”. “Mày nói gì?” Jazc hỏi, con gì cơ? Sao mà thành phố lại có thể có thú vật? Không sạo đấy chứ? Thằng Jazc  nhận đĩa kem của Hoàng. Nó vẫn thích món tráng miệng bằng chuối tiêu rán tưới kem hơn, nếu phải trả tiền. Nhưng tội gì, đây tuy không có chuối tiêu rán nhưng là của biếu. Trong khi đó Hoàng trợn mắt, giải thích: “Không phải đi đâu cả, ở ngay cạnh nhà tao, bên nhà là cánh đồng. Người ta trồng lúa, gạo. Mày biết không?” Thằng Jazc lắc đầu. Lúa gạo thì nó biết, cũng chỉ trên phim ảnh, nước Mỹ trồng lúa gạo nhiều như lúa mì, nhưng ngay ở thành phố mà trồng lúa gạo thì mới lạ. Lại có thú nữa!? Nó nghĩ, Hà Nội chắc giống như Châu Phi mà nó đã nhìn thấy thế giới động vật trong nhiều thước phim chiếu ở chương trình du lịch. “Mày không hiểu tao rồi! Chỗ tao có những con cuốc thân đen, chân hồng và sống chung với gà”. “Mày nuôi nó à?” Jazc hỏi. “Không, đó là thứ hoang dã, mày biết không?”. Thằng Jazc nhăn mũi: “Mày nói gì? Con đó tên là gì?”.

Thằng Hoàng không thể nói con cuốc là gì vì thực chất nó không tìm ra cái  tên tương đương. Hoàng đáp ngay: “Tất nhiên là thú hoang, không ai nuôi nó cả, nhưng tao vẫn cho nó ăn chung với bầy gà nhà của bà tao?”. “Thế hả, thế là gà hoang. Được rồi. Mày viết tên con vật đó vào đây”. Jazc đưa cho Hoàng quyển vở. Jazc tính, tối nay về bật máy lên, ấn một cái, sau khi đề tên, và sẽ in ra cái ảnh con vật có tên là cuốc. Nó đúng là một loại gà hoang mà ở những bìa rừng, trảng cỏ trên thảo nguyên không thiếu. Nó cười, Jazc sẽ làm điều đó, để chứng minh cho thằng Hoàng là cái gì cũng không cho ai bịp Jazc cả. Nước Mỹ có tất và biết hết. “Năm mươi xen nhé, mai tao sẽ cho mày biết thế nào là con cuốc của mày”. “Sao? Cược hả”. “ừ!” Thằng Hoàng rướn đôi lông mày lên, nó có trong túi những năm US, chứ năm mươi xen thì bõ bèn gì. Hoàng vốn là đứa hào phóng từ trong bụng mẹ, tỏ ra phớt tỉnh cái lời thách thức của đứa bạn: “Tao trả cho mày  một đô”. Chúng tạm biệt nhau sau bữa ăn trưa ở căng tin nhà trường và vỗ tay vào nhau hệt như trên phim, khi người ta đã thân quen nhau từ lâu rồi.

Đúng  ra là Hoàng đã hứng lên mà kể như thế chứ nó chưa hề  nhìn thấy cuốc. Câu chuyện thật dài. Bởi chính nó chỉ  biết về con cuốc thân đen, chân hồng, mỏ đỏ qua bà nó tả. Còn thực tế thì đã rất nhiều lần rình rập trên cánh đồng nhưng nó chưa bao giờ nhìn  rõ ràng một chú cuốc. Khó lắm cháu ạ, nó lủi nhanh lắm! Bà nó nói thế lại càng làm Hoàng tò mò và bỏ ra mấy buổi chiều để rình ở thửa ruộng nước mà nghe nói có nhiều hang  cuốc ở. Suốt cả tháng chẳng thấy gì cả! Có một lần, vào một đêm trăng hè, nó nghe thấy tiếng kêu rất lạ ngay cạnh bờ ruộng nước gần nhà. Tiếng kêu thót lên trong thanh vắng, thủng thẳng, hoang dại, vô cùng khắc khoải: cuốc cuốc… làm nó giật mình. “Con cuốc bà ơi!”. “Đúng nó đấy!”. Bà nó thản nhiên xác nhận. Thằng Hoàng lao khỏi bàn học như tên bắn, chạy ra ngoài cánh đồng. Đêm miền quê ngoại thành yên tĩnh và trăng soi vằng vặc, thổi ngang là những áng mây tơ. Nó chạy một hơi trên những bờ ruộng cỏ ướt đẫm sương, đến gần chỗ có tiếng kêu thì chẳng thấy một bóng con vật  nào. Nó suýt phát khóc vì điều đó và thấy chờn chợn. Nó đã nằm nín thở, bò, căng mắt trong đêm, cố đợi một lát rồi bỗng chạy thốc tháo về với bà, khi sương đêm lờ phờ bay lên từ mặt con đầm trong ánh trăng  ảo huyễn.

Lại một đêm hè nữa,dịp bố mẹ đi công tác biền biệt ở nước ngoài trở về, nó chợt nghe tiếng cuốc khi họ cứ thì thào bàn việc tìm kiếm hài cốt của ông nó đã bao năm. Nó  không thể ngủ được và nghĩ miên man tới câu chuyện cổ tích của bà kể về sự tích con cuốc. Có thật như lời bà, con cuốc chính là linh hồn những người nhớ nước, vì nước và đã hoá thân như chuyện kể của bà nó không? Tại sao có tiếng kêu mà chẳng bao giờ thấy nó? Hay con cuốc trên cánh đồng của nó cũng không có thực, chỉ là những linh hồn mà  Tiếng Kêu kia chính là linh hồn con người  có thật, còn con cuốc thì hoàn toàn không có. Nếu thế thì đáng sợ quá.  Hay là linh hồn ông nó đã biến thành cuốc về kêu trên cánh đồng làng, cho nên bố mẹ và bà đã tốn rất nhiều thời gian mà họ chẳng bao giờ tìm thấy xương cốt của ông nó. Như vậy thì tội cho ông  nó quá. Cứ suốt đêm lang thang và kêu mãi…!

*

Buổi tối hôm đó thằng Jazc chợt nhớ tới Hoàng. Đấy là lúc cha nó, một chuyên gia tin học đang dán mắt vào ti-vi theo dõi tình hình chiến tranh ở đâu đó. Nó rướn cặp mắt xanh biếc hỏi mẹ: “Việt Nam ở đâu?”. “Sao con lại hỏi thế?”. Mẹ nó giật mình quay lại nhìn Jazc. “Có một thằng Việt Nam mới tới đây. Nó kể về những con cuốc!”. “Nó ở đâu?”. Người mẹ Jazc đưa cái giấy lau nơi khăn bàn của Jazc vừa rớt xuống mấy giọt sữa. “Nó ở tầng 17?” “Con không được chơi với nó nhé!”. “Tại sao hả mẹ?”. “Không tại sao gì cả. Nói chung, người Châu á và người ả  Rập là một bọn nguy hiểm”. Thằng bé cúi mặt xuống uống nốt ly sữa và tiếp tục đuổi theo ý nghĩ về đứa  bạn thấp hơn nó tới năm phân… Trong khi đó, mẹ nó bắt đầu băn khoăn trước câu hỏi của đứa con cưng. Có thực nó là Việt Nam? Bà gặng và lo âu khi Jazc bảo: “Thật!”.

Người mẹ Jazc cũng chưa khi nào tới Việt Nam, và thực chất bà không biết một tí gì về cái xứ xở ấy cả, nhưng những câu chuyện của cha bà về những năm tháng chiến tranh ở đó thực hãi hùng. Bà chợt nhớ tới chiếc chân giả với dáng đi chung chiêng của ông với vết sẹo gồm nhiều bướu thịt phồng lên nơi đầu gối cụt. Bà thấy chúng mỗi lần cha bà tháo chiếc chân giả bằng nhựa ra, gác đùi lên một cái ghế bên cạnh. Chiếc chân giả đó của hãng Đại Bàng, nó giống hệt chân thật, từ màu da tới sự cử động rất nhẹ nhàng, bởi nó được chế tại Mỹ, bằng công nghệ tiên tiến nhất, dành  cho những sản phẩm thuộc thế kỷ XXI.

Chính vì lẽ đó, bà mẹ Jazc khi tắt đèn phòng ngủ  của hai đứa trẻ, Vandam và Jazc, vẫn trằn trọc mãi. Bà có cảm giác hình như có điều nguy hiểm mơ hồ từ đâu đang  đe doạ con bà, mà chính bà không rõ.  Bà vừa nhắm mắt thiu thiu lại choàng tỉnh vì thấy hiện lên một người da  vàng, đội mũ vải và cầm khẩu súng liên thanh bước vào thang máy với con bà. Bà quay lại phía chồng: “Ông có biết ở ngôi nhà này có một gia đình Việt Nam không?”. Người chồng nghe tiếng vợ, chợt quằn lưng , quay sang trái, nhưng đôi mắt vẫn nhắm tịt: “Em nói gì thế? Việt Nam? Đâu ra? Thôi ngủ đi. Điều đó anh chưa khi nào nhìn thấy. Đấy là đôi vợ chồng người Nhật chứ. Bọn họ để xe vào hầm ở ngay trước xe nhà ta. Thôi ngủ đi. Ngày mai anh sẽ hỏi đồn cảnh sát”. “Không! Việt Nam mà. Em không an tâm tí nào cả. Họ ở tầng 17. Jazc nó nói vậy”.

Ngày mai  không có chuyện cha Jazc tới đồn cảnh sát. Cả nhà đi nghỉ cuối tuần ở trang trại của họ, cách khu nhà gần trăm dặm Anh. Tại đó, thằng Jazc đi câu và ăn bánh mỳ quệt mứt trên ghế xích đu mà cha nó làm bằng những đoạn bồ đào cứng. Thằng Vandam thì suốt cả ngày trong ngôi nhà gỗ với mẹ nó và chơi những bài trên màn hình trực tuyến cùng thằng bạn ảo. Jazc giật được con cá, cậu lấy thước ra đo và thả nó xuống nước khi thấy chú cá chưa đủ độ lớn quy định. Đúng lúc cậu thả con cá nhỏ xuống nước thì cậu nghe thấy tiếng súng ở cánh rừng bên trái cậu vọng lên.

Đoành đoành! Lại hai phát đạn nữa lên tiếng. Jazc bỏ cần câu, chạy về phía ấy. Jazc đứng lại, nó thấy cha từ ven rừng bước  ra,đi ủng, ông cầm trên tay hai con chim dính đạn. Jazc chợt hiểu và không biết vì sao nó nhớ  tới câu chuyện của Hoàng. Nó chạy nhanh tới bên người cha và hét lên: “Cha làm cái gì thế? Tại sao cha lại bắn chúng? Những con chim này làm khu rừng của chúng ta có nhiều bạn bè?”. Thằng Jazc bật ra câu hỏi nghiêm chỉnh. Người cha nhún vai. Chính bản thân ông cũng biết là ông không cần thịt chim đến mức phải nổ súng để hạ sát hai con gà hoang này. Nhưng đó là “Một thói quen của một sự vui chơi bị lãng quên mà ngấm vào máu con người vốn từ thời cổ, khi con người phải giết thú hoang để lấy thịt”. Đấy là sau đó hơn một tuần bà giáo của Jazc đã giải thích như vậy. “Điều ấy, chỉ có những nhà nhân chủng học mới lý giải nổi, còn hiện tại, người Mỹ thừa thịt mà đa số vẫn thấy cần phải nổ súng để tìm kiếm chiến thắng. Chiến  thắng, đó là một khoái cảm đáng lưu ý của thời đại chúng ta, chí ra là cho nước Mỹ giầu có, thừa thãi vật chất”. “Vì ít ra hai phát đạn giết hai con chim nhỏ thực sự mang lại khoảnh khắc khoái cảm về chiến  thắng chứ không phải thảm sát để lấy lợi từ hai trăm gam thịt”. Những kiểu lý luận như thế của người lớn rõ ràng là khó chấp nhận với một đứa  trẻ như Jazc. Nó khó hiểu khi những người lớn có nhiều cách lý giải về một hành vi của họ. “Cũng thế cho nên nước Mỹ của chúng ta có rất nhiều đảng phái”. Bà giáo nói thêm với Jazc nhưng nó t hấy mọi lời nói ấy đều chả có ý nghĩa gì với khu rừng và con suối của nó cả. Đấy, cứ xem vụ đâm máy bay vào tháp đôi thì rõ. Người ta thích giết nhau, tàn sát tất cả không chỉ bằng súng săn. Nó đã từng nghe có người kháo nhau như vậy…

Họ đi vào nhà, thằng Jazc không muốn câu nữa. Nó chán nản ngồi vào bàn một cách bực bội ra mặt. “Sao thế?”. Mẹ nó hỏi. “Cha đã bắn bọn gà hoang mẹ ạ. Không chừng đó chính là con cuốc của thằng Hoàng!”. “Con cuốc nào?”. Bà mẹ hốt hoảng nghe đứa con nói. “Mẹ nhìn kìa, tay cha có máu”. Thằng Jazc lại nói. Bấy giờ cậu em, Vandam mới rời ghế và hốt hoảng níu lấy  áo mẹ. Quả thực, trên ống tay áo người cha khi ấy có một vết máu còn tươi lắm.

*

Bọn chúng  ngồi trên thành lan can của đường tàu điện ngầm ngay sát cổng trường. Jazc móc trong cặp ra tấm ảnh  mà Vandam, em nó chụp con chim cha nó bắn hạ trong vỉa rừng. Vandam in từ máy laze của nó theo yêu cầu ông anh. Tấm ảnh rất nét. “Đây có phải là con cuốc của mày không?” Jazc hỏi. Thằng Hoàng ngó vào tấm ảnh. Con vật trong ảnh rất thảm hại, nghẹo đầu, vết máu đỏ rất rõ còn bết trên vòng cườm của nó. “Không. Không phải con cuốc! Trả tao 50 xen đây!”. Hoàng cười. Tao đã bảo,  lông nó đen, chân hồng và không có vòng cườm ở cổ như con này.

Thằng Jazc móc túi lấy ra đồng xu, sòng phẳng dúi vào tay Hoàng. “Tao nhất quyết đòi lại trong một dịp gần đây!”. Nó nói với Hoàng. “Mày sẽ hối hận đấy. Nước Mỹ không có gì là không có, không thấy. Chỉ có điều có thể chúng đã bị bắn ráo cả trước khi chúng tao biết là cần phải vui vẻ với súc vật”. Cái câu này rõ ràng là câu của bà giáo hôm qua nói. Jazc hơi ngượng khi nói lại câu không phải của nó, nhưng nó không thú nhận điều ấy, mặt chỉ hơi xịu xuống. Thằng Hoàng ngần ngừ một lát rồi trả lại Jazc tấm ảnh và bước xuống mặt đường. “Đi về nhà thôi. Tao trả mày tiền. Chúng ta còn cơ hội”. Đấy là lần đầu tiên ở thành phố xa lạ này Hoàng hành xử như người lớn, khước từ một món được cuộc chưa rõ ràng, chưa kết cục cuối cùng. Hoàng do dự nhận thấy cả hai đứa đều không biết con vật đó là con gì. Nhỡ là con cuốc  thật thì bất nhẫn quá. Nó không dám lừa dối một đứa bạn như Jazc, nhưng thâm tâm vẫn cố gắng không tin đó  là con cuốc.  Không thể có con cuốc thực, nhất là ở đây, nước Mỹ. Nó chợt nhớ tới những việc liên quan tới con vật ấy ở quê nhà.Chúng lên tàu đi về nhà. Trên đường về, Hoàng kể cho Jazc về mùa lúa chín trên cánh đồng và nhiều trò chơi của nó. Hoàng  nói, trong gió ăm ắp mùi thơm! Jazc hỏi, thơm như mùi gì. Thằng Hoàng nói bừa là mùi lúa thơm rất giống mùi cốm. “Mùi cốm là mùi gì?” Jazc lại hỏi. Thằng Hoàng không có từ

cốm của tiếng Mỹ. Nó nói bừa: “Đó là mùi giống như mùi bánh chín, táo  chín, hay đại loại cái gì  thơm hơn cả cái đang chín”. Thế là cơn đói sồng sộc kéo tới với Jazc vì nó vốn luôn háu đói. Hoàng còn kể cả việc nướng những con vật có cánh cứng trong bếp lửa mà nhai làm Jazc rùng mình. Thì cũng kinh thật! Jazc hình dung ra hình ảnh của những người da đỏ trong các bộ phim chiếu ở trung tâm giáo dục thanh thiếu niên miễn phí. Hoàng bảo Jazc, không việc gì phải sợ. “Đấy là những con châu chấu hay tương tự như vậy, bụng có mùi thơm vô cùng. Nó tên là gì nhỉ?” Hoàng vỗ tay vào trán hai lần: “Phải rồi, đó là con cà cuống!”. Lại một cái tên mới lạ hoắc với Jazc. Thế thì Hoàng đúng là một tay chơi da đỏ  thực sự!

- Nhưng mày có tin là bọn tao bây giờ cũng nghiêm cấm việc giết thú vật một cách bừa bãi không? - Hoàng chợt hỏi thằng bạn. “Có một nhà văn già lắm ở quê tao viết hẳn một tiểu thuyết về con dế. Con dế mày biết không? Chúng tao chỉ bắn chim và giết gà, chó, bò ngựa khi cần thịt và đói thôi”. Hoàng nói hoàn toàn theo bản năng hay là lời nói ấy giống  như sự giải thích của cô giáo vừa nói với Jazc chiều hôm qua? Bố ai hiểu được. Jazc nghĩ. Nhưng rõ ràng là mọi am hiểu của thằng bạn Việt Nam về cuộc sống cũng làm cho  thằng Jazc thấy thích thú. “Tao không hề lừa dối mày đâu Jazc ạ. Chúng tao có một cánh đồng đầy cả  cuốc và rắn. Nhưng ở quê tao, người ta  chưa thừa thãi thịt và từ bỏ thói quen thưởng thức chúng, thành ra bây giờ quê tao còn có cả quán thú rừng nữa”. Đấy là sự thực mà thằng Hoàng muốn chia sẻ với người bạn của nó trên đường về, sau khi chúng nó vò nát tấm ảnh chụp hai chú chim lạ bị giết và ném vào thùng rác công cộng.

Quả thật khi đó Hoàng thoáng buồn khi cố  gắng diễn tả mọi điều cho đứa bạn biết về quê hương nó. Tự nhiên, nó kể miên man sang chuyện ông nó bị giết trong chiến tranh, bởi nó chưa rứt nỗi ám ảnh về cái chết của ông khi có thể điều đó liên quan tới những con cuốc. Nhưng chuyện này thằng Jazc lại nghi ngờ, câu chuyện đến là trừu tượng! Sao một loài vật lại biến hóa từ những linh hồn con người? “Đấy là một câu chuyện phịa! Hết sức vớ vẩn của mày tự nghĩ ra!”. Lần đầu tiên Jazc phản ứng mạnh như thế và tí nữa chúng cãi nhau  to, nếu thằng Hoàng không tự kiềm chế vì bấy nay Hoàng biết thằng Jazc rất tốt và thực sự thân thiện với nó.

Chúng ta, bạn đọc hãy cùng tôi ý thức rõ hơn là, nước Mỹ hiện nay đứng đầu thế giới về nhiều sức mạnh. Chính vì thế, bọn trẻ không thể bịa tạc gì hơn những điều gì mà tâm hồn của chúng chứa đựng, cất giấu hay đã xảy ra trên thế gian này; nên có giàu tưởng tượng, thì Jazc vẫn phải thấy hiện thực hiển nhiên, phải rõ ràng như ban ngày, có thể ve vuốt hay hít ngửi, sờ mó vào chúng.

Thằng Jazc vẫn hậm hực. Có thể là câu chuyện giữa chúng sẽ nổ ra một trận đôi co mới, nhưng điều bất ngờ trong chớp mắt đã xảy ra, khi chúng bước ra khỏi xe điện ngầm thì vừa vặn New York lâm vào tình trạng mất điện. Chúng lập tức quên ngay những câu chuyện vừa trao đổi khi thấy trước mắt bao cảnh tượng khác thường. Nhạy cảm hơn, thằng Hoàng phát hiện điều đó, khi thấy mọi sự nháo nhào ngay trên cửa đi vào ngôi nhà của chúng ở. Người ta từ trong những lỗ hầm  túa  ra đường phố và thất thanh kêu. Mất điện! Mất điện! Khủng bố… Chúa ơi hãy cứu chúng con!. Đại loại là chúng nghe vô khối tiếng kêu hỗn loạn tương tự như vậy.

Ngay lập tức, thằng Jazc  móc túi lấy điện thoại hỏi về trung tâm tư vấn cho thanh thiếu niên để mong lời giải đáp. Thưa rằng chỉ có tiếng tút tút mà không thấy một ai có thể hầu chuyện bọn trẻ. Riêng Hoàng của chúng ta thì chả biết sợ là gì. Nó dường như không hề có có ý  thức cầu viện một ai, kể cả việc cái thẻ điện từ của nó khi lướt trên phím ở cửa ra vào nhà không tác dụng nữa. “Chạy lên nhà tớ, trèo qua cửa sổ phòng tắm Jazc ơi”. Nó  thét lên thích thú, vì trong  khoảnh khắc này, nó bỗng cảm thấy đây là lúc nó là người lớn, thủ lĩnh hơn thằng bạn Mỹ kia.

Khi đó là thời điểm mới hoảng loạn trong ngôi nhà chúng ở. Ngôi nhà cao hơn cả những đám mây mùa hạ  nặng trĩu  hơi nước, việc đi tới và lui của cầu thang máy hoàn toàn bị đứt nghẹn. Thằng Jazc chạy theo Hoàng như một cái máy và vượt lên trên Hoàng như nhiều lần. Chúng phải nghỉ lấy sức tới sáu bảy lần gì đó và, ngay nơi nghỉ ở tầng 15, thằng Jazc chợt nghe rõ tiếng gọi rất quen thuộc của thằng Vandam, em trai nó. May mà nơi đó có nhiều ánh sáng do người ta lắp tại đấy những tấm thủy tinh lớn. Jazc tìm ngay thấy cánh cửa đang khép kín, nơi vọng ra tiếng của thằng em đang thất thanh đấm cửa và gọi mẹ, gọi anh. Cầu thang máy ngay kế đó chứ đâu xa. Jazc hét lên: “Tao đây. Đừng sợ và la lên như thế!”.

Nói vậy nhưng Jazc rất lo lắng khi đưa bàn tay nhỏ bé của nó ấn liên tục vào nút mở mà cánh cửa cầu thang vẫn khép chặt. Nó ra sức đấm vô vọng vào tấm gỗ màu hơi ngà rất cứng.

“Vâng… em… Anh cứu em với!”. Tiếng thằng Vandam càng thôi thúc, lọt qua khe hở vọt ra cũng làm cho Hoàng thấy cồn cào, nó dậm chân liên tục: phải chờ có điện. Hoặc là tìm cách nào lọt vào đứng cạnh Vandam thôi. Nó nghĩ vậy. Nhưng làm sao có thể lọt vào thang máy được. Thằng Hoàng chạy lăng xăng, nó bắt đầu bồn chồn. Tiếng thằng Vandam chợt lịm dần và hai mươi phút trôi qua, bọn trẻ hơi sợ khi không còn nghe thấy tiếng khóc của thằng em chúng nữa.

Gọi lính cứu hoả ngay! Thằng Hoàng chợt nhớ ra lời giảng tại lớp nó mà bất cứ đứa trẻ nào  sống ở xã hội văn minh này phải biết. Chúng đồng lọt móc điện thoại di động nhưng không hề có ai đáp lời chúng, hệt như tình cảnh khi nước Mỹ  bị tấn công vào hai toà nhà cao nhất của thành phố năm nào. Thằng Jazc thực sự muốn khóc, nhưng nó không thể tỏ ra yếu đuối trước thằng Hoàng.

Phải nói  là thời gian chỉ mới hơn tiếng trôi đi nhưng thực sự là cơn thảm hoạ với thành  phố hiện đại tới mức con người  đã trở nên nô lệ cho phương tiện kỹ thuật mà chính con người  đã sản sinh ra nó. Cũng bởi như thế nên cả hơn chục người lớn tỏ ra  rất lúng túng, khi phát hiện ra có một đứa trẻ cần thoát khỏi thang máy, nhưng họ không có một kế hoạch có khả năng để giải cứu cho cậu bé kia. Bấy  giờ chính người mẹ của Jazc tìm thấy chúng, bà là nguyên nhân làm cho hành lang nơi có cửa cầu thang máy ì ra, chật chội ồn ã hơn, khi bà cứ đấm vào cửa thang máy một cách bất lực với đôi bàn  tay thanh mảnh. Phải gọi lính cứu hoả tới. Đã nhiều lần vài người đàn ông bình tĩnh hơn kêu lên, nhưng không ai liên lạc được với  trung tâm để gọi lính cứu hoả khi chính nơi  đó cũng  mất điện. Khốn nạn. Cái gì cũng dùng điện! Ai đó kêu lên.

Con tôi sẽ chết mất! Bà mẹ Jazc vẫn rên rỉ khi bà vừa được ngửi long não của một tay bác sĩ nào đó từ tầng 19 mang tới. Họ bất lực đứng trước cửa thang máy giờ đây có thằng bé bị nhốt đã im lặng đáng sợ. Người ta lại lộn xộn một hồi nữa khi mẹ thằng Jazc than thở, rằng Vandam, thằng bé con bà có thể lên cơn hen bất kỳ. “Em tôi bị giam trong đó sẽ chết!”. Thằng Jazc bỗng gào  lên như một con chó và chưa khi nào cuống cuồng như vậy.

Hoàng suốt mấy tiếng đồng hồ trôi qua vẫn bám sát Jazc. Nó không làm gì hơn được là cố tìm cách bậy cửa nhưng thực đó là một hành động vô nghĩa, khi nhiều người lớn và khoẻ hơn chúng nhiều lần đã bó tay. Không hiểu sao khi ấy nó lại dại dột tới bên người  mẹ của Vandam và đặt một cánh tay lên vai bà, hệt như những phim nó nhìn thấy khi người lớn muốn thân thiện hay chia sẻ. Hành vi ấy của nó ban đầu làm người mẹ thấy chờn chợn. Bà khẽ rùng mình. Nhưng thằng Hoàng không nhận ra điều đó, nó lại tự nhiên nắm lấy bên tay bà mẹ khi thấy Jazc đưa hai tay nắm lấy  tay trái của bà. Lập tức mẹ Jazc cảm giác bàn tay thằng Việt Nam ấy cũng bình thường như bàn tay của Jazc, thậm chí ấm nóng hơn, nhất là trong lúc này.

*

Thế rồi cảnh sát cũng tới. Thành phố đã quá nhiều tai nạn khắp mọi nơi và lực lượng cứu hoả không gần bằng đồn cảnh sát, tuy rằng như vậy sự có mặt của cảnh sát làm bà mẹ Jazc tức điên lên vì cho rằng họ đã quá lề mề. Cảnh sát không quen với lối cậy cửa bằng tay, họ cứ lần sờ tấm cửa một cách vụng về làm bà mẹ Jazc và một vài người đã tức điên nói ngay là trò mèo thô bỉ. Một viên cảnh sát xin mọi người hãy kiên nhẫn và bỏ đi, hẹn vài phút quay lại. Thực ra là hơn nửa tiếng, rồi họ cũng khuân lên một cái máy đẩy nhằm kéo banh cửa ra. Nhưng khi máy sắp vận hành thì ai nấy mới ngớ ra là chiếc máy này hoạt động bằng điện! Tiếng mắng nặng nề văng tràn ứ hành lang làm hai tay cảnh sát mặt đỏ nựng mà không thể nhận ra, ai đã thoá mạ họ trong hành lang tối, chật và bí? Cần phải có điện! Họ  phân bua với đám người bắt đầu có vẻ sẵn sàng làm nổ tung cả toà nhà. Chính khi ấy, thằng Hoàng chợt kéo thốc thằng Jazc chạy nhanh như ma đuổi xuống đi bộ.

Chúng lao qua đường rộng mà không gặp trở ngại của xe cộ bởi khi ấy nhiều người tràn ra đường làm nghẹn cả con lộ rộng. Hoàng nhớ ra cái cửa hiệu, từng nhìn thấy những cái cưa, rìu và dao… Chúng gõ rối rít vào cửa tiệm. Người bán hàng thận trọng nhìn chúng qua cửa kính thắp sáng bên trong toàn nến là nến và chúng  trông thấy một nòng súng ngắn chín li run rẩy trong tay người bán hàng. “Chúng tôi cần một cái cưa máy!”. Thằng Jazc là đứa hét lên đầu tiên khi nhìn thấy cả hơn chục cái cưa máy. “Mở cửa ra!” Hoàng hét to hơn. Tiếng hét của chúng lọt qua cái khe thả thư. “Không bán chác  gì cả. Mày không thấy là không nơi nào có điện à?”. “Không! Em tôi đang kẹt trong cầu thang máy. Nó sắp chết”. Cái cửa hé mở một cách  phân vân, đủ cho hai đứa trẻ lách qua, lọt vào trong tiệm. Thằng Jazc móc ra dăm tờ đô la nhàu nát, nó tóm lấy chiếc máy cưa đã cũ: “Chúng tôi chỉ mượn tạm nó!”. Gã chủ quán ngớ ra như đứng trước hai kẻ cướp hung hãn. Không có sự phản kháng nào, lại kéo cửa giúp Jazc khi chiếc đòn tay của máy cưa vướng vào cánh cửa ra vào. Chiếc máy thực ra rất nặng. Nhưng khi ấy một con người đang đầy hung hăng thì có đủ sức cầm lấy chiếc máy cưa nhấc cao lên. “Bỏ xuống!”. Thằng Hoàng bảo: “Mày không thấy  là nó chạy bằng xăng à?”. “Tìm  đâu ra xăng bây giờ?”. “Tới trạm xăng!”. “Không có điện thì ai bơm xăng cho chúng ta!”. Hoàng nói và lấy một chiếc rìu. ánh nến lung linh, lưỡi rìu phản ra tia sáng như chớp. Tất nhiên là người chủ quán lấy bằng được ba đô la, đúng giá ghi trên cán rìu. Chúng băng qua đường và leo lên toà nhà nhanh tới phi  thường.

Những người lớn, thực ngạc nhiên tới muốn nổ tan con mắt, dạt ra khi thấy hai đứa trẻ lao tới cạnh cửa cầu thang máy. Thằng Hoàng bổ cái thứ nhất vào cánh cửa. Lưỡi thép sắc cắm ngập tới nửa phân và ngoan cố đứng chết lại. Cái sức mạnh đầu tiên của cậu thể hiện đã phản bội lại đôi tay chả mấy sức mạnh của Hoàng. Lập tức Jazc lao vào, mắm môi mắm lợi ra sức kéo, thì cái  rìu vẫn như mút chặt thêm vào cánh cửa. Bấy giờ trông bà mẹ Jazc thực đáng thương, bà gần như quỵ xuống rên rỉ: “Các người đâu, hãy giúp chúng!”. Người ta hiểu ra và lao tới, thi nhau bổ rìu vào cánh cửa. Chúng ta không nghe thấy gì hơn ngoài tiếng rìu phằm phằm chém vào cửa thang máy làm bằng gỗ rất chắc của hãng Nea, khoá điện của hãng Boxx và những con lăn với viền thép bọc cửa đề rõ to chữ Nationnal in Gemany. Cả  New York khi ấy tưởng chỉ rền vang tiếng rìu phát ra từ trong hành lang. Sau khoảng hai mươi phút gì đó, người ta kéo cậu bé Vandam mặt mũi tím  tái, cậu còn đang co rúm, dán chặt mình vào góc cùng của thang máy, mặt dính đầy vụn gỗ.

*

Người viết lại câu chuyện này không hề cường điệu thêm một điều gì to tát hơn mọi việc đã xảy ra như vậy. Chỉ biết sau đó tất cả đám người lớn công kênh hai đứa trẻ và chiếc rìu được Jazc đưa cao trên tay chúng.

Dường như khu nhà ấy chả khi nào cùng  một lúc ùa xuống cái sảnh ngoài ngôi nhà làm chỗ trò chuyện nếu không có sự cố mất điện. Người ta thấy cậu Hoàng bấy giờ đã thấm mệt, lảo đảo chạy lại với cha mẹ khi nhận ra họ cũng đang nhớn nhác đi tìm cậu. Khi đó, dưới đường đầy ánh sáng, bà mẹ Vandam lúc này đã bình tĩnh lại, nhất là cha Vandam cũng vừa về. Bà chợt nhìn rõ cái chân trái của cậu Hoàng cũng xỏ chiếc giày thuộc hàng chân giả, giống hệt chiếc giày của người cha bà đi, phía chân bị mất ở cuộc chiến Việt Nam. Bà giật thót, thốc gần thằng Jazc và cúi xuống, hỏi rất nhanh: “Jazc! Con có biết thằng bạn của con có cái chân giả không?”. “Biết chứ!” Jazc cười thản nhiên: “Phải tôn trọng những người tật nguyền và không được để họ biết là mình quá chú ý tới tật nguyền họ phải gánh chịu cơ mà! Ông ngoại vẫn thường nói vậy!”. “Đúng, đúng! Nhưng cái chân ấy là cái do hãng mà ông con đã làm. Gần đây, nó chỉ cung cấp thiện nguyện cho những người bị thương trong cuộc chiến ở Việt Nam. Làm sao Hoàng có nó?”. Thằng Jazc sững ra một lát, rồi chạy thẳng tới chỗ Hoàng: “Này Hoàng! Mẹ tớ muốn biết, vì sao cậu bị thương ở Việt Nam?”.

Hoàng thực sự bất ngờ vì câu hỏi ấy. Bởi câu hỏi ấy đã đụng vào nhiều vấn đề còn liên quan tới cái chết của hai người bạn thân nhất ở Việt Nam mà bấy nay Hoàng không muốn nhớ và tiết lộ cho bất kỳ ai. Vâng, buổi chiều đó! Trong đầu nó bỗng hiện ra khối lửa màu da cam của quả bom bi mà máy cày đã xới tung lên khi bọn trẻ đuổi theo con vật mà chúng đinh ninh rằng đó là con cuốc. Nó không muốn nhắc tới cái chân của nó bị dập nát, tướp ra những sợi gân trắng ởn, để nó nhiều năm không được chạy trên đồng làng, dù rằng nó chưa bao giờ trả lời được nhiều câu hỏi còn lửng lơ trong đầu…

Nhưng một người như Jazc thì không nên  giấu làm gì. Hoàng chợt quay lại thực tế và cười rất vô tư: “Có  gì đâu. Đơn giản thôi mà. Lâu rồi. Tớ đuổi theo một chú cuốc và một quả bom bi đã phát nổ”. “Đơn giản! Đơn giản? Có  thật là đơn giản!? Sao cánh đồng lại có bom?”. Thằng Jazc hỏi giật. “Cũng chả biết nữa! Giản đơn là khi tớ lớn lên, vẫn cảm thấy trên cánh đồng làng, bom bi thi thoảng lại sót nổ!”.

Thú thực khi đó thằng Hoàng cười ròn lắm. Và Jazc và Hoàng không thể nào hiểu được vì sao trên thế gian đã lắm việc xảy ra đến như vậy. Do đó thằng Hoàng chỉ kể giản đơn như thế. Nhưng khi lắng nghe rõ cuộc nói chuyện của bọn trẻ, thì người mẹ của Jazc chợt sững người. Bà thoáng rùng mình. Bà muốn nói một lời gì đó với Hoàng mà cổ họng cứ  nghẹn lại. Yên lặng. Có nói gì thì khi ấy  thằng Hoàng cũng chẳng nghe được, bọn trẻ lại thản nhiên quay  về với câu chuyện con cuốc của chúng”. “Này, Jazc này - Hoàng nói - Mày phải nhớ là trong tất cả các cánh đồng ở Việt Nam có rất nhiều cuốc và rắn đấy nhé…”.

Chính lúc ấy hai viên cảnh sát tiến tới kính cẩn đưa cho cha mẹ tờ biên bản và họ cũng mời ngay hai đứa trẻ tới làm chúng đứt ngang câu chuyện. Viên cảnh sát đọc to lời ghi để ba nhân chứng cùng cha mẹ của hai đứa trẻ  cùng ký vào đó: “Việc phá cửa thực hiện bằng một cái rìu”.

Vâng! Đơn giản thế mà không biết. Nó là chiếc rìu để chỉ chặt cây. Nhưng tổ tiên chúng ta ngày xưa không chỉ để chặt cây… Đúng ra là chúng ta đã hay quên những sự việc tưởng là giản đơn lắm!… Có ai đó kêu lên và  giọng đứt đoạn, chìm ngập trong tiếng cười, nói oà ra trên hè đường New York đang ùn ùn  dòng người tràn ra tránh nóng từ khắp mọi ngôi nhà cùng đêm xuống.

Xin nhắc lại là chưa bao giờ ở toà nhà ấy người ta có dịp tìm hiểu nhau và thân mến với nhau trên đường phố như mấy ngày đêm đơn giản là mất điện, lịch sử của mùa hè New York 2003, như ngày có câu chuyện  trên xảy ra mà tôi ghi lại.

(Báo Văn nghệ)

Cội mai lưu lạc

Chị ở Pháp về thăm quê, nói tiếng Việt sõi như người Việt trong nước. Còn tôi là một hướng dẫn viên du lịch. Yêu cầu của chị không giống các du khách khác. Danh lam thắng cảnh, món ăn Huế chị còn biết hơn tôi. Chị chỉ yêu cầu tôi dẫn chị đi tìm một cội hoàng mai đã trên trăm tuổi, cội duy nhất còn sót lại của một Mai gia trang đã quá vãng nào đó.

“Nghe thì lẩm cẩm nhưng đó là ước nguyện của mẹ tôi. Bà tha thiết mong tôi khi về quê nhà, cố tìm cội mai cố tri mà bà tin vẫn còn sống”. - Chị giải thích bằng thứ tiếng Việt chuẩn xác nằng nặng âm sắc Huế. Cảm cái tình sâu nặng, tôi dẫn chị đi tìm dẫu “nhà” của chị chỉ là một nơi chốn trong kỷ niệm.

“Mẹ tôi bảo qua đàn Nam Giao, nơi trước kia vua tế đất trời. Chân đài có hai phiến đá kỳ lạ. Vua lầm rầm tế, thế mà chung quanh vạn người nghe rõ như có hệ thống loa phát thanh. Đi nữa, rẽ phải… qua chiếc cầu nhỏ cong cong rẽ trái, đi quãng nữa hỏi thăm Mai gia trang”.

Mai gia trang ấy tôi chưa từng nghe nói tới trong mười năm làm hướng dẫn viên du lịch. Mai gia trang không còn thì cội mai ấy là một cội mai lưu lạc. ở Huế có nhiều cội lão mai nhưng đa phần là mai kiểng. Còn của chị: “Mẹ tôi nói cội mai ấy gốc gác sơn lâm, sần sùi, khoẻ mạnh, có sức sống mãnh liệt. Xưa, Mai gia trang có đến 50 cội. Xuân về bát ngát sắc vàng”.

Suốt một ngày loanh quanh hỏi thăm, chẳng ai biết một Mai gia trang  như thế. Người phu xe mất kiên nhẫn càu nhàu: “Nhà vườn san sát núi mô mà núi. Mít thơm dày đặc mai mô mà mai. Hỏi người ta thêm cười”. Hôm sau, chúng tôi đi xe đạp để có thể vào sâu các ngõ ngách, nương vườn mà vẫn chẳng có tin tức gì về cội mai lưu lạc. Nhưng tôi không bỏ cuộc vì giọng kể như khơi từ cả một nguồn nhớ của chị.

“Đã bao lần mẹ tôi dẫn tôi về nhà. Đó tề! Cái vòm cổng rêu phong đề ba chữ Mai gia trang. Dưới là câu thơ chữ Hán của Cao Bá Quát: “Nhất sinh đê thủ bái mai hoa” (1). Qua khỏi cổng có bức bình phong bằng chè Tàu, hòn non bộ thu gọn cảnh sơn thuỷ hữu tình, núi non hang động, khe suối, chùa chiền, đình tạ, hoa có bốn mùa. ở đó có những hình nhân nho nhỏ bằng sứ - ngư ông ngồi câu, tiên ông đánh cờ dưới cội tùng, gã sơn nhân vác cành mai vàng xuống núi… Sau căn nhà cổ là một rừng mai…”

- Bác cho cháu hỏi. Cách đây trên nửa thế kỷ vùng này có chỗ nào gọi là Mai gia trang  không? Trồng nhiều mai lắm! - Tôi lặp lại điệp khúc.

- Mai mô mà mai. Chừ đất là vàng. Vườn nào rộng xẻ bán, xây nhà, mở quán còn hơn trồng cái thứ chỉ hữu dụng mấy ngày xuân!

- Thế quanh đây có cội mai nào trên trăm tuổi không?

- Chú ni lạ! Ai mà để ý tuổi mai.

Chúng tôi lại đi, lang thang trong vùng trời kỷ niệm của chị: “Trong căn phòng mẹ tôi, một tủ sách phần lớn là sách cũ đem từ quê nhà. Hai bộ sơn mài Ngư Tiều Canh Mục, Mai Lan Cúc Trúc. Một khay trà bằng gỗ trắc, chân quì đỡ lũ ấm chén Tàu bằng đất nung bóng láng lạnh lẽo. Một chiếc độc bình cổ, loại dùng để cắm mai. Chỉ cần nhìn cái bình ấy, mẹ tôi có thể thấy cả cành mai với những nụ căng mẫm ngời ngợi màu ngọc bích, hé dần màu nắng tháng Chạp quê nhà. Mẹ tôi đồng thời cũng là nguời thầy dạy tiếng mẹ đẻ cho tôi nằm đó, cạn dần sinh lực. Thế nhưng càng ý thức đời mình còn ngắn ngủi, sức sống tinh thần của mẹ càng mãnh liệt. Mẹ kể miên man chuyện quê nhà, khi mệt nhắm mắt lại nghe tôi đọc Kiều… Mẹ sinh tôi ở đất khách nhưng cho một mảnh hồn Việt. Trong nhà nói tiếng Việt, giữ gìn nếp Việt. Nhưng rốt cục chỉ có tôi là giống mẹ. Còn lại Tây hoá cả. Mẹ mất, tôi bơ vơ ngay trong gia đình của mình… Chuyến này tôi qua đây để dọn đường về. Nếu tìm được mảnh đất xưa ai đó bán lại, đắt mấy tôi cũng mua để đem tro bụi của mẹ về”.

Đang kể chị bỗng ngừng rồi sà xuống bên đường nâng trên tay một đoá hoa dại kêu lên:

- Hắn đây rồi! Hoa Ngũ Sắc phải không anh?

- Răng chị biết tài rứa?

- Mẹ tôi tả: “Hoa Ngũ Sắc màu tươi tắn, đỏm dáng, mọc đầy ven sông triền đồi xen lẫn những đốm tím buồn của hoa Bâng Khuâng. Lồng Đèn như quả bóng xanh trong cỏ. Hoa Cẩn màu đỏ có tua dài. Thuở nhỏ mẹ hay hái chúng để chơi trò đám cuới...”

- Chị phải yêu mẹ lắm và mẹ chị phải yêu quê nhà lắm! - Tôi buột miệng.

- Vâng. Ba tôi đi du học thành tài rồi không muốn về nước. Ba đón mẹ qua như bứng cây trồng nơi đất lạ. Cây được chăm bón mấy cũng cằn cỗi dần. Đến khi con cái lớn khôn, thành đạt, mẹ quyết về thì lại ngã bệnh... Rồi chị nói lảng: Tôi còn biết trái sim ăn ngòn ngọt, tím miệng. Trái móc chua chua chát chát mồm xanh lè. Trái dâu núi ăn vào môi đỏ như son.

- Chị giỏi quá! Gặp khách như chị phải đổi vai mới đúng.

- Nhưng tôi chỉ biết đến chúng trong thế giới hoài niệm của mẹ tôi, còn anh thì trước mắt.

- Tôi cũng chưa được ăn trái sim rừng, nếm trái dâu núi. Mà chị Về đây không sợ khổ ư?

- Sướng khổ tùy người. Quê mình khối cái giàu. Chỉ sợ đem cái giàu thật đổi lấy cái giàu “dỏm” phù phiếm xa hoa đó thôi!

Chúng tôi chợt dừng lại bên một ông lão ngồi bên nấm mồ đôi mắt côi cút lặng thinh lang thang trên những hàng mộ nhấp nhô sau lưng một dãy nhà.

- Ôn (2) ơi cho con hỏi!

Tôi nói lớn nhưng ông lão vẫn nghiêng tai ngơ ngác.

- Xưa ở đây nghe nói có một vườn trồng nhiều mai lắm gọi là Mai gia trang phải không ôn?

- Cái chi! Ôn điếc, nói to lên!

- Mai gia trang... Mai... Mai gia trang... một vườn mai - Chị hét to.

Ơn trời cuối cùng cũng lọt vào tai ông lão tiếng “mai” !

- Mai hả? Chặt hết rồi.

- Nhưng xưa kia nhiều lắm phải không?

- ừ, nhiều lắm! Vườn ôn Thản nhiều lắm!

- Đúng rồi! - Chị reo lên rồi ôm chầm lấy ông cụ - Cụ cố tôi tên Thản... Tìm ra rồi anh ơi!

- Chặt hết nhưng còn sót một cội nằm trên một rẻo đất nhỏ của Mai gia trang ôn biết ở mô không? - Chị lại hét.

- Mụ ấy hả? Chết rồi! Mụ nằm đó tề! - Ông lão đưa tay chỉ nấm mồ bên cạnh - Cả tụi thằng Khoan, thằng Lé, con Bưởi, con Bòng, nằm đó hết. Họ đợi tui thế mà con tui xây mồ cho năm năm rồi mà vẫn chưa chết. Buồn, tui ra đây chơi.

- Một cội mai già lắm ở mô ôn biết không?

- “Lão nhi bất tử vị chi tặc”!

Ông lão điếc lác lại lẩm bẩm một mình, chẳng để tiếng nào lọt tai nữa. Chúng tôi đành phải bỏ đi. Chị cứ ngoái nhìn cái bóng bơ vơ bên những nấm mồ còn lòng tôi nằng nặng câu thơ Giả Bình Ao: “Người cùng thời chết cả. Chỉ còn một mình bà. Ngồi giữa bãi tha ma. Bà là bia mộ của những người đã khuất”.

Đến đúng chỗ rồi anh ạ! - Chị phá tan im lặng - Biết mô tôi sẽ gặp quanh đây vòm cổng cũ có câu thơ xanh mực rêu của Cao Bá Quát hoặc cội mai cố tri của mẹ. Mẹ tôi bảo: “Cội mai ấy sát bên nhà, hắt bóng vào phòng ông ngoại. ở đó, bốn mùa, ông theo dõi từng biến chuyển tồn sinh của nó. Ông gọi nó là huynh vì nó có từ buổi đầu lập Mai gia trang. Năm nào đến mùa trảy lá, cội lão nhất cũng dành cho vị cao tuổi nhất của Mai gia trang. Ông vừa trịnh trọng trảy lá vừa lầm thầm xuýt xoa: “Huynh chịu khó để đệ vặt lá cho huynh ra hoa”. Ông thấu nỗi đau mà loài cây ấy phải trải để khai hoa nở nhuỵ cái đẹp. Hàng năm Mai gia trang có hai ngày hội: Ngày xanh đất tức ngày trảy lá và ngày vàng cây là ngày hoa nở rộ nhưng mẹ thích ngày xanh đất hơn. Ngày ấy toàn thể Mai gia trang đều phải ra vườn, hàng xóm cũng tới giúp. Năm mươi cội mai trút hết lá xuống vườn, phủ xanh đất, trơ những bộ xương mai kiều diễm. Mỗi cội mỗi cốt cách - cội sù sì mốc trắng, cội xanh mượt màu rêu, cội mảnh khảnh yểu điệu, cội thanh tân đài các, cội đường bệ trầm tư… Cội mai già bên cửa sổ vượt trội hơn cả. Nó đứng đấy, vươn cái dáng do đất trời và thời gian chạm khắc, gầy guộc mà vững chãi, thách thức và đón đợi…”

Giọng chị bỗng chùng xuống , trĩu nặng: “Ông mất vào mùa mai cuối cùng của Mai gia trang. Mẹ tôi bảo, năm ấy, dường như linh cảm được đẹp lần cuối cùng, cả vườn mai bừng trổ hết hương sắc. Hoa nối hoa, nụ nối nụ, cây nối cây… cả một vùng trời chói lọi bởi cái màu vàng bát ngát ấy của Mai gia trang. Cội mai già toàn thân như toả ánh xanh bởi những chùm nụ căng mẩy, ngời ngợi màu ngọc bích. Ông đã ngã bệnh nằm một chỗ suốt mùa đông ấy, thế nhưng những ngày cuối tháng Chạp đòi mở cửa sổ suốt ngày để chờ mai nở. Tựa tấm thân mỏng như phiến lá bên chồng gối kê cao, ông đăm đắm ngóng cội mai già cho đến khi nó hé nụ cười đầu tiên, nụ cười huynh -  đệ ấm áp như màu nắng tháng Chạp. Ông “đi” thanh thản, cội mai già trong mắt, mãi mãi đẹp ở khoảnh - khắc - vĩnh - cửu ấy!

- Chị kể hay thật làm tôi cũng ngỡ như thấy trước mắt.

- Không phải tôi mà mẹ tôi. Mẹ kể đến chục lần, lần sau hay hơn lần trước. Khi da diết với một điều gì, người ta đột xuất có “khả năng văn sĩ” để với cho tới, trút cho cạn nỗi niềm sâu nặng trong lòng phải không anh?  Chị cười dòn tan, tiếng cười rung cả đoá mai vàng tôi vừa chợt thấy.

- Rồi răng nữa chị?

- Rứa chớ răng! -  Chị trêu tôi bằng cái giọng Huế đặc như để nén tiếng thở dài - Chôn ông xong, các ông con đo đạc, giăng dây, chuẩn bị xé Mai gia trang từng mảnh chia nhau bán!

- Còn mai?

- Chặt - Chị rùng mình - Mẹ tôi bảo mẹ tôi không bao giờ quên khoảnh khắc tàn sát vườn mai ấy. Thuê cả năm người đốn cật lực trong suốt một tuần mới phá xong vườn mai lập từ thời cụ tổ. Cụ vốn là người yêu mai, về quan chỉ bạn cùng mai, lúc chết trối độc một chữ “mai”. Đời con rồi đời cháu hiểu ý nghĩa nhìn mai mà sống, “học cái đức lớn trong hồn hoa nho nhỏ”. Nhưng đến đời các cậu tôi thì hết. Các cậu lớn lên từ Mai gia trang nhưng lại theo Tây học. Khi thành đạt trở về, bóng họ cứ dềnh ra, to lớn, còn bóng ông thì bé lại, lom khom thui thủi trong vườn mai. Họ thấy ở Mai gia trang cái gì cũng gò bó, cổ hủ lạc hậu. Họ ghét cả loài hoa ám ảnh họ tộc đã mấy đời… Bởi vậy khi ông nằm xuống, số phận vườn mai đã được quyết định… Chỉ tội nó không sống trọn mùa xuân cuối cùng. Những cây rựa sắc lẻm huơ lên, hoa mai như đàn bướm bị xé xác, lả tả rơi, nghìn nghịt phủ kín vườn. Nước mắt hoàng mai tuôn mấy ngày ròng chưa cạn… Một người hàng xóm vốn cũng rất yêu mai, chịu không nổi cảnh ấy, bỏ tiền mua rẻo đất có cội lão mai đẹp nhất Mai gia trang, cội mà mẹ tôi tin vẫn còn sống và chúng ta đang đi tìm. Con trai ông ấy là bạn ấu thời của mẹ tôi. Mẹ gọi là anh cu Lực. Mỗi lần nhắc đến đó mẹ lại lấp lửng rồi im lặng.

*

Cuối cùng chúng tôi cũng tìm ra nó, cội mai lưu lạc nhưng chỉ còn… cái gốc, trên “mọc” một người đàn ông đang ngồi rít thuốc.

- Cho tôi hỏi… phải nhà ông Lực đây không?

- Phải, nhưng ông già tui chuyển hộ khẩu ra nghĩa địa rồi, có chi không?

Người đàn ông xoay người nhìn hai vị khách lạ nhưng vẫn không rời “cái ghế” có vô số chân bò tứ tán khắp sân. Chị nhìn nó lắp bắp:

- Gốc… một… cội mai… phải không?

- Răng biết? - Chủ nhà ngạc nhiên.

- Một cội mai già, tuổi cả thế kỷ rưỡi.

- Già lắm… mấy đời rồi!

- Lại rất đẹp, rất hiếm.

- Y chang giọng cha tui… Cái chi đẹp, quí, hiếm, dành cho hắn cả. Nhưng ngó tề! Chặt cụt phần trên rồi mà phần dưới tỉnh bơ, rễ bò tứ tán, tới tận thềm, chui dưới nền nhà. Cái thứ sống dai nhách, càng già càng bám khoẻ. Sống lâu thành tinh rồi. Đồ phá hoại, đồ xui xẻo. Vì hắn mà ông già tui tâm thần. Chừ chặt rồi, bới rễ cũng mệt, hỏng luôn cả vạt sân tráng xi măng. Để đó, ai mua bán quách. Đất này mai ám, làm ăn không ra.

- Để tôi mua cho - chị hớt ngang, không giấu nỗi vui mừng.

Người đàn ông đứng dậy, tò mò nhìn người đàn bà lịch sự như từ trên trời rơi xuống rồi quét tia nhìn tinh quái đến gốc mai cụt đầu, căn nhà lụp xụp, mảnh sân lồi lõm, đáp gọn lõn:

- Mười hai cây vàng. Chắc giá.

- Được.

- Không đổi ý. Đặt tiền cọc đi.

- Nhưng anh mời tôi vào nhà đã chứ. Tôi muốn thắp cho ông cụ nén hương. Xưa ông với mẹ tôi là chỗ quen biết, bạn thời thơ ấu.

- Rứa thì bà cũng gốc gác vùng ni?

- Vâng.

Chủ nhà vồn vã hẳn, mời khách vào nhà, lăng xăng pha nước. Trên chiếc bàn thờ lạnh lẽo, một người đàn ông đang nhìn chị. Ông ta có gương mặt chơn chất dễ mến, không già như mẹ. Đằng sau khung ảnh, ông ta ở ngoài - thời - gian. Chị chưa từng hình dung vị trí ông ta trong cuộc đời mẹ vì bao giờ mẹ cũng “khoá” ngay chỗ đó, quẳng chìa khoá tận đáy kí ức.

- Ông cụ mất lâu chưa anh? - Chị gợi chuyện.

- Chưa giáp năm.

-  Còn cội mai mới đốn?

- Năm mươi ngày ổng xong tui chặt. Khi ổng còn sống, đố ai đụng vào nó, ổng phang chết. “Bồ” ổng đấy! Những năm cuối đời, ổng không được minh mẫn. Cái đáng nhớ thì quên, cái đáng quên thì nhớ. Con gọi là bác, vợ gọi là chị, cây gọi là em đến nỗi bà già tui phát ghen luôn.

- Với cội mai hả? - Chị bật cười.

- Tại ổng cứ em em, anh anh ngọt xớt với nó. Tui bảo mạ ghen làm chi cho mệt, cội mai già khú đế chứ có phải mụ nạ dòng hàng xóm mô mà! Bà già tui tìm đủ cách yểm cây mai mà hắn không chết đó chứ! Đóng đinh, hơ lửa, chặt lén đủ cả rứa mà hắn cứ sống nhăn. Ông già tui thì cứ mỗi mùa mai dõi theo từng nách lá, ngóng từng nụ, đếm từng hoa… Mấy mươi năm, đêm ba mươi Tết nào ổng cũng ra sân, quờ quạng mờ mẫm trong bóng tối để ngắt cho được một đoá mai sáu cánh. Nếu được ông reo to: “Trúng phóc một đoá sáu cánh rồi. Mai phù hộ anh mà! Mạ tui lại đùng đùng nổi giận chạy ra lôi ổng vào… Đoá hoa sáu cánh đó ổng ép rồi cất vào hộp. Chị đợi tui chút.

Chủ nhà vào trong lấy ra một hộp thiếc. Trong hộp, trên miếng nhung lót là những đoá mai sáu cánh nằm kề bên nhau gần kín bề mặt hộp thiếc. Chị ngạc nhiên thấy bên cạnh những đoá hoa thật khô quắt, mỏng tang, phai nhạt lác đác điểm những đoá mai giấy màu vàng. Chúng không phai tàn. Chủ nhà giải thích:

- Đó là những năm cha tui không đón giao thừa bên mụ mai. Ông bận đi xa. Khi trở về, ông cắt những đoá mai sáu cánh bằng giấy đặt vào để mùa mai vắng mặt ấy vẫn có mặt trong cái hộp lưu trữ thời gian của ông. Hoa thật, hoa giả, cả thảy năm mươi ba đoá.

- Anh đếm à?

- Chị không thấy chúng nằm theo hàng à? Vị chi năm  mươi ba mùa mai nở.

Chị lấy tay mân mê một đoá ở góc hộp. Lập tức đoá hoa rã thành bụi dưới tay chị. Chị thụt tay lại lắp bắp:

- Mẹ tôi… Mẹ tôi cũng có một đoá hoa mai khô y hệt đoá này! Một đoá thôi, cất trong cái hộp nhỏ khảm xà cừ. Khi mẹ mất, tưởng gì quí lắm tôi mở ra xem, chạm vào thì rã thành bụi như thế này!

- Mấy người già lẩm cẩm lắm! Thôi trở lại chuyện mình đi.

- Có gì mà trở lại trở đi. Anh hô mấy, tôi đồng ý mấy. Nhà, anh có thể dỡ lấy vật liệu nhưng gốc cây mai thì để nguyên đừng đào xới chi hết. Còn cái hộp này - chị ngập ngừng - nếu anh không giữ thì… cho tôi xin!

- Chị lấy đi! Tui giữ làm chi đồ ba láp đó. Tui khác ông già tui, cái gì đáng đồng tiền bát gạo mới cất.

- Cám ơn anh.

Chị bỏ cái hộp vào túi xách và tôi có cảm tưởng nó trở nên nặng trĩu bởi năm mươi ba mùa thương nhớ.

*

Mấy năm sau, tôi có dịp trở lại vùng đó. Trước thềm thiên niên kỷ mới, “đất núi” cũng chuyển mình. Khó nhận ra nơi tôi và chị lang thang hai ngày trời để đi tìm dĩ vãng. Khu nghĩa địa nhỏ nơi ông lão cô đơn ngồi chơi trên nấm mồ xây sẵn cho mình cũng đã biến mất. Một công trình xây dựng qui mô đồ sộ sẽ trình thế kỷ mới một làng đại học xứng đáng với tầm cỡ của một cố đô văn hoá.

Và nó chợt hiện ra trong tầm mắt tôi, giữa tiếng reo phát hiện của mấy du khách theo cùng. Nó tách khỏi khu vực qui hoạch xây dựng bởi một con đường nhỏ, mảnh mai mà kiên định vạch một lằn ranh giữa hai thế giới. Tôi nhận ra nó ngay bởi cái gốc sần sùi rêu bám, mặt trên nhẵn thín bởi dấu đẵn ngọt và một đám rễ chằng chịt bên dưới đã bám vào đâu là bám cho đến chết. Có điều, từ cái gốc nhẵn thín câm lặng kia lại trồi lên một mầm sống mới, một nhánh mai non tơ mảnh khảnh, rạo rực vươn lên. Cội mai cụt đầu thành cái bình cắm một nhành xuân tuyệt tác. Những du khách đi cùng giở máy ảnh bấm lia lịa như để chộp lấy một hình ảnh tương phản và rất “đời”, một sự hoá thân nhẹ nhàng mà mãnh liêt.

Chị hiện ra từ một căn nhà nhỏ làm bằng tre và gỗ xinh như căn nhà đồ chơi. Chị khoe với tôi lần này chị về dạy văn học Pháp cho sinh viên khoa Pháp ngữ để có cơ hội nghiên cứu văn chương Việt. Chị yêu cả hai nền văn hoá nuôi dưỡng tâm hồn chị. Khoe xong chị trỏ vào gốc mai và bảo:

- Nó đấy! Anh còn nhớ nó không?

- Nhớ chứ! Giờ thì tôi hiểu tại sao chị cố mua cho bằng được cái gốc của “cội mai lưu lạc” ấy.

- Bởi vì mẹ tôi và cả tôi nữa đều tin ở sức sống mãnh liệt của nó. Anh thấy không, nhánh mai con đã cứu vãn danh dự cho “hiệp sĩ cụt đầu”, vẫn trào dâng sự sống!

- Thế chị có mơ gầy lại một Mai gia trang không?

- Không bao giờ anh ạ! Mỗi thời mỗi khác. Để đất làm những thứ hữu ích hơn nhiều - chị trở tay về khu đất đang xây dựng - nhưng tôi trân trọng kỷ niệm. Mọi thứ đều có cội nguồn gốc rễ. Mẹ tôi đã dạy tôi điều đó. Dù mẹ có ở chân trời góc bể nào, tâm hồn mẹ cũng mọc rễ ở đây. Cha tôi có thể tách mẹ tôi khỏi quê hương nhưng không thể tách quê hương ra khỏi trái tim bà… Tôi đã đem tro bụi mẹ về. Căn nhà be bé xinh xinh giữa hoa và lá đó là nơi thư giãn tinh thần và cất giữ kỷ niệm. Đôi khi tôi nghe tiếng mẹ cười, tiếng cười thời con gái, trong vắt. Một người bà con của tôi ở đó trông nhà, hương khói cho những người đã khuất. Còn tôi đi đi về về… Ngày tôi được về hẳn, nhánh mai con ấy chắc đã thành cội rồi anh nhỉ!

Q.H

(1) Một đời chỉ cúi đầu trước hoa mai.

(2) Ông - Người Huế thường gọi là “ôn”.

(Báo Văn nghệ)

Chất liệu

Truyện ngắn của Trang Thế Hy

Tôi đứng xếp hàng mua vé xe trở về nhiệm sở sau những ngày nghỉ Tết. Đứng trước tôi là một ông già ngoài sáu mươi tuổi  còn vạm vỡ, quắc thước, tay xách một giỏ mây đựng một cặp  gà giò  và một mụt măng tre gai. Đứng sau tôi là một thiếu phụ chưa đến bốn mươi tuổi, vóc người hơi nhỏ thó nhưng khoẻ mạnh, đẫy đà. Dáng điệu, cách trang sức, quần áo, khăn dép, hành lý, mọi thứ ở người đàn bà xinh đẹp này đều nói lên rằng chị là cư dân thường trú của một  thành phố lớn, không phải người tỉnh lẻ.

Đã hơn mười giờ sáng. Từ trên cái loa mắc trên cành me tây, vang lên lời thông báo của Ban Điều hành bến xe rằng hôm nay số xe đăng ký chạy về Thành phố Hồ Chí Minh sẽ rất ít để hành khách biết mà toan liệu cho tình huống của mình. Ai thư thả có thể gác lại chuyến đi. Ai gấp nên đáp xe lam qua Mỹ Tho đi xe chuyền. Ai chờ nếu cuối cùng không mua được vé đừng nên than phiền vì đã được báo trước.

Anh thanh niên đứng trước ông già xách va-ly  lên dợm bước ra khỏi hàng. Nhiều người ùa lại xin chỗ của anh. Người đến chậm nhất là chị đàn bà đứng sau tôi. Chị không hỏi xin bằng lời mà bằng một nụ cười rất tươi. anh thanh niên nhìn,  cười lại với chị: “Bước vô chiếm chỗ của em đi”. Vài người trong số ùa lại trước phân bì: “Tôi đến trước và thương lượng trước với anh kia mà!”.  Anh thanh niên lạnh lùng: “Chỗ của tôi, tôi nhường cho ai là quyền của tôi”. Nói xong anh ta cười với chị một lần nữa rồi xách va-ly đi về hướng ngã tư đón xe lam. Chị đàn bà bước vào chiếm chỗ của anh thanh niên, rồi ngó quanh quất, cười vu vơ, không biết cười với ai. Nhưng nụ cười có cái ngôn ngữ lặng thầm của nó: “Bất chấp mọi biến đổi  của xã hội, nhan sắc vẫn cứ là một ưu thế đáng tin cậy trong cuộc sống nầy”.

Từ hướng phòng vé của một tuyến đường nội địa vang lên lời cự nự hơi lớn của một chị đàn bà:

- Lấn vừa vừa thôi. Nếu tôi là một trái chuối chín thì nãy giờ tôi đã dẹp lép như một  trái chuối ép rồi!”.

Một giọng đàn ông cất lên ghẹo:

- Hết chuyện ví sao lại ví mình với một trái chuối chín? Nó ngọt, nó mềm, nó thơm, ai mà hổng ham, hổng nhào vô? Chị phải nói chị là một trái quýt chín còn trên cây, thiên hạ mới ớn kiến vàng cắn và gai đâm không dám xáp!

- Quýt cũng không ổn đâu, một giọng đàn ông khác góp ý. Người ta sợ là sợ những cây quýt còi, gai chơm chởm, không  có trái. Còn đây là một cây quýt đường có một cặp trái no tròn, bóng lưỡng vừa chín tới… Lỡ đã nhìn nó rồi thì con mắt  đâu còn nhìn thấy những con kiến vàng và những cái gai.

Chị đàn bà bị ghẹo, phản ứng lại bằng một câu gì đó có vẻ cáu giận, nhưng không ai nghe vì nó bị trấn áp bởi một trận cười tán thưởng những lời đùa cợt dung tục của cánh đàn ông. Chị đàn bà xinh đẹp đứng trước ông già ngoái cổ nhìn về hướng có sự xôn xao:

- Đừng thèm cự, ráng chịu cho nó quen bà chị ơi! Càng bị ép mình càng đẹp ra chớ không dẹp lép như miếng chuối khô dâu mà chị sợ. Như em nè! Hồi trào ngụy, ông xã em ổng doạ kiếm vợ bé ngày một. ổng chê em tròn vo như cái thùng nước lèo. Bây giờ ổng mê em như mê á phiện. Là vì bây  giờ người em thon, em có “co” nhờ từ ngày giải phóng, em bị ép trong khi chen lấn mua vé xe.

Mấy  tiếng “ép”, “ngụy” và “giải phóng” được chị đàn bà phát âm cách điệu làm cho câu nói có ý nghĩa, châm chọc không phải chỉ do lời lẽ mà còn do giọng điệu và âm sắc nữa.

Nói xong chị đàn bà nhìn quanh quất dò xem phản ứng. Chị thu hoạch được vài thái độ tán thưởng e dè, kín đáo: gục gặc đầu, cười tủm tỉm một mình; tằng hắng có vẻ có lắng nghe, có hiểu; nheo mắt nhìn người nói bằng cái nhìn thiện cảm v.v… Thái độ phản đối biểu lộ trực diện hơn. Một bà già đứng ngoài hàng chờ người thân mua vé, cầm chéo khăn rằn đỏ tém môi trầu, giọng nói gay gắt:

- Mấy cái sa mỡ của cô xọp xuống không phải nhờ cô chen lấn mua vé xe đâu mà nhờ từ giải phóng tới giờ, thịt thà bơ sữa Mỹ nó ít đi. Nói như vậy dễ nghe hơn cô em à!

Một chị đàn bà khác cười gằn:

- Chị nói hơi khó tin. Đàn ông mà chịu ham vợ bé rồi thì vợ nhà có đẹp như tiên cũng không giữ được họ đâu. Còn nếu như chị nói  thật, không phải nói xỏ xiên thì tôi nghi ông xã chị mới học tập cải tạo về, ổng còn nhát, ổng chưa dám trổ mòi.

- Chất liệu cho ông đó, ông nhà văn ơi!

Câu nói của ai đó từ bên hàng mua vé ưu tiên làm tôi quay nhìn qua và gặp một nụ cười của một nhà báo quen mặt nhưng không nhớ tên thỉnh thoảng có gặp  ở các câu lạc bộ, quán cà phê. Tôi cười chào lại và hỏi nhóng thử:

- Chất liệu nằm ở chỗ nào, ông chỉ giùm coi.

Ông nhà báo nhếch miệng, chĩa một bên ria mép về hướng chị đàn bà xinh đẹp. Tôi nhìn ông tỏ ý có nghe ông nói rồi nhìn về phía trước, không muốn bắt chuyện theo hướng đề tài đó. Ông nhà báo không buông tha:

- Theo ông thì chất liệu nằm ở đâu?

- ở số đông thầm lặng không có ý kiến… Hoặc có ý kiến về chuyện khác hơn chuyện xếp hàng mua vé xe.

Đáp xong, thấy giọng mình hơi xẵng, tôi vả lả:

- Có thẻ nhà báo mua vé ưu tiên đỡ quá, hả?

Bỗng từ hướng ngã tư, một thanh niên mặc quần jean xanh nước biển, áo bờ-lu-dông xám chạy lúp xúp vào phòng vé, đến ngay chỗ ông già đứng trước tôi, vỗ vai ông:

- Trời ơi! Bác còn đây hả bác Bảy? Mừng quá! Xe chú út đậu ngoài ngã tư chờ bác. Mau lên, ra đi liền cho nó khoẻ.

- à! Cháu Ngọc, sao mầy biết tao ở đây?

-Dạ, tụi nầy đang ăn sáng tại nhà chú Năm, thím Năm đi chợ về báo là gặp bác ngồi xích lô lên bến xe đi Sài Gòn. Chú út lập tức kêu con ăn nhanh lên, rồi lái xe liền lên đây, sợ bác đi rồi, ai dè còn, mừng quá. Thôi, mình đi bác Bảy.

Anh lái xe vừa nói vừa chụp quai giỏ mây. Ông già giằng cái giỏ lại.

- Mầy ra nói lại với chú út là tao cám ơn chú. Tao có việc riêng của tao phải đi bằng xe đò.

- Bác mà không ra, ông út ổng tưởng con ăn  nói vô phép sao đó với bác, ổng lại rầy con cho coi. Hay là bác chịu khó ra nói với ổng đi.

Ông già cười:

- Ra đặng ổng hốt tao lên xe hả? Tao không mắc mưu thầy trò tụi bây đâu… Thôi trở ra đi con, kẻo chú út chú chờ… Nhớ nói tao cám ơn… Chú biểu mầy vô lần nữa, đừng vô tốn công.

Anh tài xế chưa chịu đi cứ đứng xớ rớ, vẻ mặt bối rối. Chị đàn bà xinh đẹp thương lượng với ông già:

- Ông bác ơi! Bác không đi, thôi bác làm ơn giới thiệu cho con đi, con mang ơn. Con cần  trở về Sài Gòn gấp lắm.

- Tôi sẵn lòng, nhưng giới thiệu như thế nào đây?

- Nói con là em, cháu gì đó của bác …

- Cô xúi tôi nói dối à?

- Thì nói là bác cháu mình mới làm quen ở bến xe nầy.

- Cũng là nói dối. Tôi với cô có làm quen với nhau hồi nào đâu… Tôi đề nghị cô theo thằng em nầy ra ngoài xe thương lượng xin đi nhờ thử coi…

- Ông già nói có lý. Chị đàn bà cười tủm tỉm rồi xách va-ly ra khỏi hàng, đi theo anh tài xế. Ông già dặn với theo:

- Ngọc à! Nếu chú út định vô đây kêu tao, mầy can giùm. Tao nói không đi là không đi, tánh tao mầy biết rồi.

Anh tài xế dạ một tiếng nhỏ nghe xụi lơ, buồn hiu.

Bây giờ nhiều người chú ý đến ông già và bắt chuyện với ông. Được biết hồi chiến tranh ác liệt, chú út nào đó là cán bộ đặc khu Sài Gòn - Gia Định mà một bộ phận nhỏ của cơ quan trên đường di chuyển, từng trú quân tại nhà ông ở một xã căn cứ thuộc huyện Giồng Trôm. Sau giải phóng chú út từng cho xe về rước ông lên Sài Gòn đi tham quan chỗ nầy, chỗ nọ vài lần. Hôm nay ông đi thăm đứa cháu nội mồ côi đang học ở trường Lý Tự Trọng, một trường dành riêng cho con liệt sĩ.

Sau mấy phút thăm hỏi ông già, đến phần bình luận:

- Trời cho đẹp đỡ quá! Mới đứng chầu chực mua vé xe đò, bây giờ chễm chệ ngồi xe du lịch… Nếu mụ bà nắn cho chị ta một cái mặt rổ chằn hay một cái giò cà thọt, chừng nào mới được như vậy…

- Chưa chắc! Đừng tưởng ông “cốm” (+) nào cũng hảo ngọt… Đó là chưa kể những ông hảo ngọt, chơi bời kỹ… Tôi nghi chị ta thương lượng đi nhờ xe không kết quả, mắc cỡ không dám trở vô, leo lên xe lam…

- Khả năng đó rất ít. Tôi đoán chắc  là chị ta đang ngồi một mình ở băng sau rộng thênh thang…

- Sao lại ngồi một minh? Thấy ổng lịch sự với ông già cỡ đó, mình đoán được ổng lịch sự với người đẹp cỡ nào rồi… Theo ông thì sao, ông già?

- Thì sao cái vụ gì?

- Người đẹp đang bị ép như ép chuối trên xe lam hay ngồi chễm chệ trên xe  du lịch?

- Tôi không nghĩ đến chuyện đó. Suy  đoán như vậy để làm gì?

Đáp xong ông già hơi nhếch miệng cười một mình rồi trầm ngâm như trước. Cũng y như lúc nãy, khi có người hỏi tại sao ông lại từ chối không đi nhờ xe của một người quen thân có quyền thế đã tỏ ra rất nể trọng ông như vậy, ông chỉ cười cười, không đáp.

(+)Cốm: tiếng lóng, ít thông dụng, chỉ viên chức cao câp.

(Báo Văn nghệ)

Thật là giản đơn

Hoàng tới New York vào đầu mùa hạ. Cha mẹ cậu tới Mỹ với nhiệm kỳ công tác của họ nhiều năm, nên họ quyết định mang theo cậu tới Mỹ với hai nguyên nhân. Tất nhiên là tốn kém, và Hoàng không thể quen ngay được với đất nước mới toang này. Thật đến là vô cùng lạ với thành phố New York, bởi ngay tuần đầu tại nơi ở mới cậu đã kiếm được tới ba mươi nhăm con tem có chữ New in trên hình những đứa trẻ khuôn mặt  rất thân thiện với ba màu da khác nhau.

Việc học tập tất nhiên có khó khăn một chút, nhất là năm đầu tiên để tập nói và viết, nhưng rồi sẽ  đâu vào đấy, như lời bà Robecca, giáo viên đã nói với mẹ cậu.  Nếu ai hỏi, rằng cậu có thích thú tới Mỹ không, cậu sẽ ngay tắp lự trả lời: thích chứ. Còn gì sung sướng hơn là được ở với cha mẹ cậu, hàng ngày không phải lo lắng vì bất cứ điều gì, ví như đi học, ở đây đúng là một trò giải trí. Việc ăn uống như ở Việt Nam là chán nhất, bởi vì sống với bà nội được chiều nên cậu lười cả khi ăn. Khi cậu được mẹ phân công giúp bà thu dọn bát đĩa, cậu thấy  thà đi làm việc nào đó nặng nhọc hơn, như chẻ củi giúp bà chẳng hạn. Còn ở đây, cậu chỉ có trách nhiệm ăn đồ trong  các bọc nilon hay giấy màu  và tống vỏ vào thùng  rác.

Tất cả đều hài lòng! Việc không hài lòng Hoàng phải giấu  nhẹm đi, ví dụ không hề có lắm bạn như hồi  ở Việt Nam; lại nữa, phải học tụt xuống hai lớp. Đôi khi cũng chợt nhớ một bầu trời mênh mông và cánh đồng xanh luôn rì rào gió thổi. Một thoáng nào đó thôi, đấy là thời cậu ở với bà ở ngoại thành Hà Nội. Bố  mẹ thường xuyên đi nước ngoài, ông thì mất lâu rồi. Cậu chỉ còn biết ông qua tấm ảnh thờ. Ông liệt sĩ. Bà thường hay kể về ông rằng, ông hy sinh  ở chiến trường và chưa tìm thấy xác. Những tấm huân chương của ông để lại và khuôn mặt với nụ cười của ông rất hiền. Nó thích hơn là, khi bà kể về những con vật nơi quê hương. Những con vật trong các câu chuyện cổ tích và cả những con vật hoang dại nhỏ bé có mặt khắp trên cánh đồng mà bà lại rất tường tận và nó cũng thường cùng bọn trẻ trong xóm hay săn đuổi.

Chính đó trở thành lợi thế của Hoàng, khi cậu nói với một thằng bạn mới quen để khoe, có chuyện mà kể về nơi cậu từng sống, một xứ xở tất nhiên là xa lạ với đứa bạn ở Mỹ. Thật là chán khi  ai đó chả có cái gì mà kể! Đúng là, không nên để ai coi thường mình, cha cậu dặn vậy, dẫu  chưa có ai coi thường cậu ra mặt, nhưng khi cậu như con chim chích bay trong thành phố sôi động này thì nên thận trọng là hơn. New York, đúng là một thành phố vĩ đại, nhưng không nên nghĩ nó quan trọng quá, hơn cái bản quán gốc gác mà chính cậu  tự  biết là nghèo lắm.  Đó là tâm trạng hiện tại của cậu.

Mãi tới gần nửa năm đầu tiên ở Mỹ học lại từ lớp năm, cậu mới phát hiện ra cùng khu nhà có thằng Jazc khi trên một đường đi học về. Chúng làm quen với nhau lúc cùng bước vào cầu thang máy và Jazc đã giúp nó rất tự nhiên, nhặt hộ nó chồng sách vở đổ tung ra, lại khuân hộ tới tận cửa. Không ai hiểu vì sao, khi Hoàng nhấc lên chồng sách nặng bước vào thang máy  đã xổ ra tung trên sàn cầu thang bữa ấy.

Jazc năm nay 11 tuổi, ở tít trên tầng lầu 52. “Trên đó rất nhiều gió. Mày có lên đấy với tao không?”. Chúng rủ nhau như vậy vào chiều thứ sáu tuần đầu của mùa hè năm nay. “Tất nhiên. Thế mày không sợ cha mẹ mắng à?”. Không! Jazc nói. Cha mẹ tao đi cả ngày. Nhà chỉ có  tao. Ba giờ kém hai phút thì có thằng Vandam. Vandam là ai? Nó là em tao. Mày có biết tại sao nó tên là Vandam không? Không à? Vandam chính là tên tao đặt cho nó đấy. Vandam vô địch! Thằng Jazc dơ nắm  tay dứ dứ vào không khí. Thì ra nó rất mê gã Vandam. “Thế mày đến từ đâu?”. “Việt Nam!” Hoàng bảo. “Việt Nam, nó ở đâu?” Jazc nhăn mặt ra vẻ suy nghĩ như cha nó vẫn làm. Xa lắm! Hoàng cũng chỉ biết trả lời vậy. Cậu khoát tay chỉ về một phía mà bản thân cũng chả hiểu nổi là có thể đi từ phía ấy để tới Việt Nam. Câu chuyện chỉ tới vậy, bởi cửa thang máy tầng 17 đã mở để Jazc đi tiếp. Lúc cửa thang máy sập lại, cậu kịp nhìn thấy thằng Jazc còn cười rất tươi và tiếng chào của đứa bạn cùng nhà mới quen kịp vọt ra: Bye! Bye!

Chúng gặp nhau liên tục vào các bữa ăn trưa sau đó. Đấy là sân sau của trường tiểu học và cùng ăn trưa tại căng tin. Hoàng nhận ra Jazc là đứa mau miệng và rất hay hỏi: có cần giúp gì không? Thằng bạn Mỹ kéo ghế ngồi cạnh Hoàng chủ động. Hoàng tỏ ra lịch sự hơn khi múc súp đưa lên miệng. Cậu cảm thấy nên cẩn thận vì mẹ đã dặn: “Ngay tới cả khi ăn, cũng đừng để người ta nhận  ra  là chúng ta có cách ăn khác vì xuất phát từ kiểu đánh chén khác. Tiếng thìa chạm nhẹ vào đĩa súp. Thằng Hoàng hơi xấu hổ, ngước mắt nhìn đứa bạn Mỹ. Thế nào? Có chuyện gì mới không? Jazc lên tiếng. Thực ra, Hoàng chỉ thấp hơn nó thôi chứ tự cảm thấy nó hưon thằng Jazc  bắt đầu từ buổi hôm nay về độ khôn  nhậy của một kẻ biết là thằng bạn mới  tuy học cùng  hệ lớp năm nhưng kém tuổi mình. “Tao muốn nói với mày là thành phố rộng lớn như vậy nhưng chúng mày không hề có thú vật như ở quê tao”. “Thế à!” Jazc thực sự tỏ ra muốn nghe chuyện. “ừ! Mày có biết con cuốc không?”. Hoàng bắt đầu và đẩy cái đĩa kem ra khỏi cái khay: “Mày ăn đi, tao không muốn ăn cái của nợ này, cái này cho bé bi”. “Mày nói gì?” Jazc hỏi, con gì cơ? Sao mà thành phố lại có thể có thú vật? Không sạo đấy chứ? Thằng Jazc  nhận đĩa kem của Hoàng. Nó vẫn thích món tráng miệng bằng chuối tiêu rán tưới kem hơn, nếu phải trả tiền. Nhưng tội gì, đây tuy không có chuối tiêu rán nhưng là của biếu. Trong khi đó Hoàng trợn mắt, giải thích: “Không phải đi đâu cả, ở ngay cạnh nhà tao, bên nhà là cánh đồng. Người ta trồng lúa, gạo. Mày biết không?” Thằng Jazc lắc đầu. Lúa gạo thì nó biết, cũng chỉ trên phim ảnh, nước Mỹ trồng lúa gạo nhiều như lúa mì, nhưng ngay ở thành phố mà trồng lúa gạo thì mới lạ. Lại có thú nữa!? Nó nghĩ, Hà Nội chắc giống như Châu Phi mà nó đã nhìn thấy thế giới động vật trong nhiều thước phim chiếu ở chương trình du lịch. “Mày không hiểu tao rồi! Chỗ tao có những con cuốc thân đen, chân hồng và sống chung với gà”. “Mày nuôi nó à?” Jazc hỏi. “Không, đó là thứ hoang dã, mày biết không?”. Thằng Jazc nhăn mũi: “Mày nói gì? Con đó tên là gì?”.

Thằng Hoàng không thể nói con cuốc là gì vì thực chất nó không tìm ra cái  tên tương đương. Hoàng đáp ngay: “Tất nhiên là thú hoang, không ai nuôi nó cả, nhưng tao vẫn cho nó ăn chung với bầy gà nhà của bà tao?”. “Thế hả, thế là gà hoang. Được rồi. Mày viết tên con vật đó vào đây”. Jazc đưa cho Hoàng quyển vở. Jazc tính, tối nay về bật máy lên, ấn một cái, sau khi đề tên, và sẽ in ra cái ảnh con vật có tên là cuốc. Nó đúng là một loại gà hoang mà ở những bìa rừng, trảng cỏ trên thảo nguyên không thiếu. Nó cười, Jazc sẽ làm điều đó, để chứng minh cho thằng Hoàng là cái gì cũng không cho ai bịp Jazc cả. Nước Mỹ có tất và biết hết. “Năm mươi xen nhé, mai tao sẽ cho mày biết thế nào là con cuốc của mày”. “Sao? Cược hả”. “ừ!” Thằng Hoàng rướn đôi lông mày lên, nó có trong túi những năm US, chứ năm mươi xen thì bõ bèn gì. Hoàng vốn là đứa hào phóng từ trong bụng mẹ, tỏ ra phớt tỉnh cái lời thách thức của đứa bạn: “Tao trả cho mày  một đô”. Chúng tạm biệt nhau sau bữa ăn trưa ở căng tin nhà trường và vỗ tay vào nhau hệt như trên phim, khi người ta đã thân quen nhau từ lâu rồi.

Đúng  ra là Hoàng đã hứng lên mà kể như thế chứ nó chưa hề  nhìn thấy cuốc. Câu chuyện thật dài. Bởi chính nó chỉ  biết về con cuốc thân đen, chân hồng, mỏ đỏ qua bà nó tả. Còn thực tế thì đã rất nhiều lần rình rập trên cánh đồng nhưng nó chưa bao giờ nhìn  rõ ràng một chú cuốc. Khó lắm cháu ạ, nó lủi nhanh lắm! Bà nó nói thế lại càng làm Hoàng tò mò và bỏ ra mấy buổi chiều để rình ở thửa ruộng nước mà nghe nói có nhiều hang  cuốc ở. Suốt cả tháng chẳng thấy gì cả! Có một lần, vào một đêm trăng hè, nó nghe thấy tiếng kêu rất lạ ngay cạnh bờ ruộng nước gần nhà. Tiếng kêu thót lên trong thanh vắng, thủng thẳng, hoang dại, vô cùng khắc khoải: cuốc cuốc… làm nó giật mình. “Con cuốc bà ơi!”. “Đúng nó đấy!”. Bà nó thản nhiên xác nhận. Thằng Hoàng lao khỏi bàn học như tên bắn, chạy ra ngoài cánh đồng. Đêm miền quê ngoại thành yên tĩnh và trăng soi vằng vặc, thổi ngang là những áng mây tơ. Nó chạy một hơi trên những bờ ruộng cỏ ướt đẫm sương, đến gần chỗ có tiếng kêu thì chẳng thấy một bóng con vật  nào. Nó suýt phát khóc vì điều đó và thấy chờn chợn. Nó đã nằm nín thở, bò, căng mắt trong đêm, cố đợi một lát rồi bỗng chạy thốc tháo về với bà, khi sương đêm lờ phờ bay lên từ mặt con đầm trong ánh trăng  ảo huyễn.

Lại một đêm hè nữa,dịp bố mẹ đi công tác biền biệt ở nước ngoài trở về, nó chợt nghe tiếng cuốc khi họ cứ thì thào bàn việc tìm kiếm hài cốt của ông nó đã bao năm. Nó  không thể ngủ được và nghĩ miên man tới câu chuyện cổ tích của bà kể về sự tích con cuốc. Có thật như lời bà, con cuốc chính là linh hồn những người nhớ nước, vì nước và đã hoá thân như chuyện kể của bà nó không? Tại sao có tiếng kêu mà chẳng bao giờ thấy nó? Hay con cuốc trên cánh đồng của nó cũng không có thực, chỉ là những linh hồn mà  Tiếng Kêu kia chính là linh hồn con người  có thật, còn con cuốc thì hoàn toàn không có. Nếu thế thì đáng sợ quá.  Hay là linh hồn ông nó đã biến thành cuốc về kêu trên cánh đồng làng, cho nên bố mẹ và bà đã tốn rất nhiều thời gian mà họ chẳng bao giờ tìm thấy xương cốt của ông nó. Như vậy thì tội cho ông  nó quá. Cứ suốt đêm lang thang và kêu mãi…!

*

Buổi tối hôm đó thằng Jazc chợt nhớ tới Hoàng. Đấy là lúc cha nó, một chuyên gia tin học đang dán mắt vào ti-vi theo dõi tình hình chiến tranh ở đâu đó. Nó rướn cặp mắt xanh biếc hỏi mẹ: “Việt Nam ở đâu?”. “Sao con lại hỏi thế?”. Mẹ nó giật mình quay lại nhìn Jazc. “Có một thằng Việt Nam mới tới đây. Nó kể về những con cuốc!”. “Nó ở đâu?”. Người mẹ Jazc đưa cái giấy lau nơi khăn bàn của Jazc vừa rớt xuống mấy giọt sữa. “Nó ở tầng 17?” “Con không được chơi với nó nhé!”. “Tại sao hả mẹ?”. “Không tại sao gì cả. Nói chung, người Châu á và người ả  Rập là một bọn nguy hiểm”. Thằng bé cúi mặt xuống uống nốt ly sữa và tiếp tục đuổi theo ý nghĩ về đứa  bạn thấp hơn nó tới năm phân… Trong khi đó, mẹ nó bắt đầu băn khoăn trước câu hỏi của đứa con cưng. Có thực nó là Việt Nam? Bà gặng và lo âu khi Jazc bảo: “Thật!”.

Người mẹ Jazc cũng chưa khi nào tới Việt Nam, và thực chất bà không biết một tí gì về cái xứ xở ấy cả, nhưng những câu chuyện của cha bà về những năm tháng chiến tranh ở đó thực hãi hùng. Bà chợt nhớ tới chiếc chân giả với dáng đi chung chiêng của ông với vết sẹo gồm nhiều bướu thịt phồng lên nơi đầu gối cụt. Bà thấy chúng mỗi lần cha bà tháo chiếc chân giả bằng nhựa ra, gác đùi lên một cái ghế bên cạnh. Chiếc chân giả đó của hãng Đại Bàng, nó giống hệt chân thật, từ màu da tới sự cử động rất nhẹ nhàng, bởi nó được chế tại Mỹ, bằng công nghệ tiên tiến nhất, dành  cho những sản phẩm thuộc thế kỷ XXI.

Chính vì lẽ đó, bà mẹ Jazc khi tắt đèn phòng ngủ  của hai đứa trẻ, Vandam và Jazc, vẫn trằn trọc mãi. Bà có cảm giác hình như có điều nguy hiểm mơ hồ từ đâu đang  đe doạ con bà, mà chính bà không rõ.  Bà vừa nhắm mắt thiu thiu lại choàng tỉnh vì thấy hiện lên một người da  vàng, đội mũ vải và cầm khẩu súng liên thanh bước vào thang máy với con bà. Bà quay lại phía chồng: “Ông có biết ở ngôi nhà này có một gia đình Việt Nam không?”. Người chồng nghe tiếng vợ, chợt quằn lưng , quay sang trái, nhưng đôi mắt vẫn nhắm tịt: “Em nói gì thế? Việt Nam? Đâu ra? Thôi ngủ đi. Điều đó anh chưa khi nào nhìn thấy. Đấy là đôi vợ chồng người Nhật chứ. Bọn họ để xe vào hầm ở ngay trước xe nhà ta. Thôi ngủ đi. Ngày mai anh sẽ hỏi đồn cảnh sát”. “Không! Việt Nam mà. Em không an tâm tí nào cả. Họ ở tầng 17. Jazc nó nói vậy”.

Ngày mai  không có chuyện cha Jazc tới đồn cảnh sát. Cả nhà đi nghỉ cuối tuần ở trang trại của họ, cách khu nhà gần trăm dặm Anh. Tại đó, thằng Jazc đi câu và ăn bánh mỳ quệt mứt trên ghế xích đu mà cha nó làm bằng những đoạn bồ đào cứng. Thằng Vandam thì suốt cả ngày trong ngôi nhà gỗ với mẹ nó và chơi những bài trên màn hình trực tuyến cùng thằng bạn ảo. Jazc giật được con cá, cậu lấy thước ra đo và thả nó xuống nước khi thấy chú cá chưa đủ độ lớn quy định. Đúng lúc cậu thả con cá nhỏ xuống nước thì cậu nghe thấy tiếng súng ở cánh rừng bên trái cậu vọng lên.

Đoành đoành! Lại hai phát đạn nữa lên tiếng. Jazc bỏ cần câu, chạy về phía ấy. Jazc đứng lại, nó thấy cha từ ven rừng bước  ra,đi ủng, ông cầm trên tay hai con chim dính đạn. Jazc chợt hiểu và không biết vì sao nó nhớ  tới câu chuyện của Hoàng. Nó chạy nhanh tới bên người cha và hét lên: “Cha làm cái gì thế? Tại sao cha lại bắn chúng? Những con chim này làm khu rừng của chúng ta có nhiều bạn bè?”. Thằng Jazc bật ra câu hỏi nghiêm chỉnh. Người cha nhún vai. Chính bản thân ông cũng biết là ông không cần thịt chim đến mức phải nổ súng để hạ sát hai con gà hoang này. Nhưng đó là “Một thói quen của một sự vui chơi bị lãng quên mà ngấm vào máu con người vốn từ thời cổ, khi con người phải giết thú hoang để lấy thịt”. Đấy là sau đó hơn một tuần bà giáo của Jazc đã giải thích như vậy. “Điều ấy, chỉ có những nhà nhân chủng học mới lý giải nổi, còn hiện tại, người Mỹ thừa thịt mà đa số vẫn thấy cần phải nổ súng để tìm kiếm chiến thắng. Chiến  thắng, đó là một khoái cảm đáng lưu ý của thời đại chúng ta, chí ra là cho nước Mỹ giầu có, thừa thãi vật chất”. “Vì ít ra hai phát đạn giết hai con chim nhỏ thực sự mang lại khoảnh khắc khoái cảm về chiến  thắng chứ không phải thảm sát để lấy lợi từ hai trăm gam thịt”. Những kiểu lý luận như thế của người lớn rõ ràng là khó chấp nhận với một đứa  trẻ như Jazc. Nó khó hiểu khi những người lớn có nhiều cách lý giải về một hành vi của họ. “Cũng thế cho nên nước Mỹ của chúng ta có rất nhiều đảng phái”. Bà giáo nói thêm với Jazc nhưng nó t hấy mọi lời nói ấy đều chả có ý nghĩa gì với khu rừng và con suối của nó cả. Đấy, cứ xem vụ đâm máy bay vào tháp đôi thì rõ. Người ta thích giết nhau, tàn sát tất cả không chỉ bằng súng săn. Nó đã từng nghe có người kháo nhau như vậy…

Họ đi vào nhà, thằng Jazc không muốn câu nữa. Nó chán nản ngồi vào bàn một cách bực bội ra mặt. “Sao thế?”. Mẹ nó hỏi. “Cha đã bắn bọn gà hoang mẹ ạ. Không chừng đó chính là con cuốc của thằng Hoàng!”. “Con cuốc nào?”. Bà mẹ hốt hoảng nghe đứa con nói. “Mẹ nhìn kìa, tay cha có máu”. Thằng Jazc lại nói. Bấy giờ cậu em, Vandam mới rời ghế và hốt hoảng níu lấy  áo mẹ. Quả thực, trên ống tay áo người cha khi ấy có một vết máu còn tươi lắm.

*

Bọn chúng  ngồi trên thành lan can của đường tàu điện ngầm ngay sát cổng trường. Jazc móc trong cặp ra tấm ảnh  mà Vandam, em nó chụp con chim cha nó bắn hạ trong vỉa rừng. Vandam in từ máy laze của nó theo yêu cầu ông anh. Tấm ảnh rất nét. “Đây có phải là con cuốc của mày không?” Jazc hỏi. Thằng Hoàng ngó vào tấm ảnh. Con vật trong ảnh rất thảm hại, nghẹo đầu, vết máu đỏ rất rõ còn bết trên vòng cườm của nó. “Không. Không phải con cuốc! Trả tao 50 xen đây!”. Hoàng cười. Tao đã bảo,  lông nó đen, chân hồng và không có vòng cườm ở cổ như con này.

Thằng Jazc móc túi lấy ra đồng xu, sòng phẳng dúi vào tay Hoàng. “Tao nhất quyết đòi lại trong một dịp gần đây!”. Nó nói với Hoàng. “Mày sẽ hối hận đấy. Nước Mỹ không có gì là không có, không thấy. Chỉ có điều có thể chúng đã bị bắn ráo cả trước khi chúng tao biết là cần phải vui vẻ với súc vật”. Cái câu này rõ ràng là câu của bà giáo hôm qua nói. Jazc hơi ngượng khi nói lại câu không phải của nó, nhưng nó không thú nhận điều ấy, mặt chỉ hơi xịu xuống. Thằng Hoàng ngần ngừ một lát rồi trả lại Jazc tấm ảnh và bước xuống mặt đường. “Đi về nhà thôi. Tao trả mày tiền. Chúng ta còn cơ hội”. Đấy là lần đầu tiên ở thành phố xa lạ này Hoàng hành xử như người lớn, khước từ một món được cuộc chưa rõ ràng, chưa kết cục cuối cùng. Hoàng do dự nhận thấy cả hai đứa đều không biết con vật đó là con gì. Nhỡ là con cuốc  thật thì bất nhẫn quá. Nó không dám lừa dối một đứa bạn như Jazc, nhưng thâm tâm vẫn cố gắng không tin đó  là con cuốc.  Không thể có con cuốc thực, nhất là ở đây, nước Mỹ. Nó chợt nhớ tới những việc liên quan tới con vật ấy ở quê nhà.Chúng lên tàu đi về nhà. Trên đường về, Hoàng kể cho Jazc về mùa lúa chín trên cánh đồng và nhiều trò chơi của nó. Hoàng  nói, trong gió ăm ắp mùi thơm! Jazc hỏi, thơm như mùi gì. Thằng Hoàng nói bừa là mùi lúa thơm rất giống mùi cốm. “Mùi cốm là mùi gì?” Jazc lại hỏi. Thằng Hoàng không có từ

cốm của tiếng Mỹ. Nó nói bừa: “Đó là mùi giống như mùi bánh chín, táo  chín, hay đại loại cái gì  thơm hơn cả cái đang chín”. Thế là cơn đói sồng sộc kéo tới với Jazc vì nó vốn luôn háu đói. Hoàng còn kể cả việc nướng những con vật có cánh cứng trong bếp lửa mà nhai làm Jazc rùng mình. Thì cũng kinh thật! Jazc hình dung ra hình ảnh của những người da đỏ trong các bộ phim chiếu ở trung tâm giáo dục thanh thiếu niên miễn phí. Hoàng bảo Jazc, không việc gì phải sợ. “Đấy là những con châu chấu hay tương tự như vậy, bụng có mùi thơm vô cùng. Nó tên là gì nhỉ?” Hoàng vỗ tay vào trán hai lần: “Phải rồi, đó là con cà cuống!”. Lại một cái tên mới lạ hoắc với Jazc. Thế thì Hoàng đúng là một tay chơi da đỏ  thực sự!

- Nhưng mày có tin là bọn tao bây giờ cũng nghiêm cấm việc giết thú vật một cách bừa bãi không? - Hoàng chợt hỏi thằng bạn. “Có một nhà văn già lắm ở quê tao viết hẳn một tiểu thuyết về con dế. Con dế mày biết không? Chúng tao chỉ bắn chim và giết gà, chó, bò ngựa khi cần thịt và đói thôi”. Hoàng nói hoàn toàn theo bản năng hay là lời nói ấy giống  như sự giải thích của cô giáo vừa nói với Jazc chiều hôm qua? Bố ai hiểu được. Jazc nghĩ. Nhưng rõ ràng là mọi am hiểu của thằng bạn Việt Nam về cuộc sống cũng làm cho  thằng Jazc thấy thích thú. “Tao không hề lừa dối mày đâu Jazc ạ. Chúng tao có một cánh đồng đầy cả  cuốc và rắn. Nhưng ở quê tao, người ta  chưa thừa thãi thịt và từ bỏ thói quen thưởng thức chúng, thành ra bây giờ quê tao còn có cả quán thú rừng nữa”. Đấy là sự thực mà thằng Hoàng muốn chia sẻ với người bạn của nó trên đường về, sau khi chúng nó vò nát tấm ảnh chụp hai chú chim lạ bị giết và ném vào thùng rác công cộng.

Quả thật khi đó Hoàng thoáng buồn khi cố  gắng diễn tả mọi điều cho đứa bạn biết về quê hương nó. Tự nhiên, nó kể miên man sang chuyện ông nó bị giết trong chiến tranh, bởi nó chưa rứt nỗi ám ảnh về cái chết của ông khi có thể điều đó liên quan tới những con cuốc. Nhưng chuyện này thằng Jazc lại nghi ngờ, câu chuyện đến là trừu tượng! Sao một loài vật lại biến hóa từ những linh hồn con người? “Đấy là một câu chuyện phịa! Hết sức vớ vẩn của mày tự nghĩ ra!”. Lần đầu tiên Jazc phản ứng mạnh như thế và tí nữa chúng cãi nhau  to, nếu thằng Hoàng không tự kiềm chế vì bấy nay Hoàng biết thằng Jazc rất tốt và thực sự thân thiện với nó.

Chúng ta, bạn đọc hãy cùng tôi ý thức rõ hơn là, nước Mỹ hiện nay đứng đầu thế giới về nhiều sức mạnh. Chính vì thế, bọn trẻ không thể bịa tạc gì hơn những điều gì mà tâm hồn của chúng chứa đựng, cất giấu hay đã xảy ra trên thế gian này; nên có giàu tưởng tượng, thì Jazc vẫn phải thấy hiện thực hiển nhiên, phải rõ ràng như ban ngày, có thể ve vuốt hay hít ngửi, sờ mó vào chúng.

Thằng Jazc vẫn hậm hực. Có thể là câu chuyện giữa chúng sẽ nổ ra một trận đôi co mới, nhưng điều bất ngờ trong chớp mắt đã xảy ra, khi chúng bước ra khỏi xe điện ngầm thì vừa vặn New York lâm vào tình trạng mất điện. Chúng lập tức quên ngay những câu chuyện vừa trao đổi khi thấy trước mắt bao cảnh tượng khác thường. Nhạy cảm hơn, thằng Hoàng phát hiện điều đó, khi thấy mọi sự nháo nhào ngay trên cửa đi vào ngôi nhà của chúng ở. Người ta từ trong những lỗ hầm  túa  ra đường phố và thất thanh kêu. Mất điện! Mất điện! Khủng bố… Chúa ơi hãy cứu chúng con!. Đại loại là chúng nghe vô khối tiếng kêu hỗn loạn tương tự như vậy.

Ngay lập tức, thằng Jazc  móc túi lấy điện thoại hỏi về trung tâm tư vấn cho thanh thiếu niên để mong lời giải đáp. Thưa rằng chỉ có tiếng tút tút mà không thấy một ai có thể hầu chuyện bọn trẻ. Riêng Hoàng của chúng ta thì chả biết sợ là gì. Nó dường như không hề có có ý  thức cầu viện một ai, kể cả việc cái thẻ điện từ của nó khi lướt trên phím ở cửa ra vào nhà không tác dụng nữa. “Chạy lên nhà tớ, trèo qua cửa sổ phòng tắm Jazc ơi”. Nó  thét lên thích thú, vì trong  khoảnh khắc này, nó bỗng cảm thấy đây là lúc nó là người lớn, thủ lĩnh hơn thằng bạn Mỹ kia.

Khi đó là thời điểm mới hoảng loạn trong ngôi nhà chúng ở. Ngôi nhà cao hơn cả những đám mây mùa hạ  nặng trĩu  hơi nước, việc đi tới và lui của cầu thang máy hoàn toàn bị đứt nghẹn. Thằng Jazc chạy theo Hoàng như một cái máy và vượt lên trên Hoàng như nhiều lần. Chúng phải nghỉ lấy sức tới sáu bảy lần gì đó và, ngay nơi nghỉ ở tầng 15, thằng Jazc chợt nghe rõ tiếng gọi rất quen thuộc của thằng Vandam, em trai nó. May mà nơi đó có nhiều ánh sáng do người ta lắp tại đấy những tấm thủy tinh lớn. Jazc tìm ngay thấy cánh cửa đang khép kín, nơi vọng ra tiếng của thằng em đang thất thanh đấm cửa và gọi mẹ, gọi anh. Cầu thang máy ngay kế đó chứ đâu xa. Jazc hét lên: “Tao đây. Đừng sợ và la lên như thế!”.

Nói vậy nhưng Jazc rất lo lắng khi đưa bàn tay nhỏ bé của nó ấn liên tục vào nút mở mà cánh cửa cầu thang vẫn khép chặt. Nó ra sức đấm vô vọng vào tấm gỗ màu hơi ngà rất cứng.

“Vâng… em… Anh cứu em với!”. Tiếng thằng Vandam càng thôi thúc, lọt qua khe hở vọt ra cũng làm cho Hoàng thấy cồn cào, nó dậm chân liên tục: phải chờ có điện. Hoặc là tìm cách nào lọt vào đứng cạnh Vandam thôi. Nó nghĩ vậy. Nhưng làm sao có thể lọt vào thang máy được. Thằng Hoàng chạy lăng xăng, nó bắt đầu bồn chồn. Tiếng thằng Vandam chợt lịm dần và hai mươi phút trôi qua, bọn trẻ hơi sợ khi không còn nghe thấy tiếng khóc của thằng em chúng nữa.

Gọi lính cứu hoả ngay! Thằng Hoàng chợt nhớ ra lời giảng tại lớp nó mà bất cứ đứa trẻ nào  sống ở xã hội văn minh này phải biết. Chúng đồng lọt móc điện thoại di động nhưng không hề có ai đáp lời chúng, hệt như tình cảnh khi nước Mỹ  bị tấn công vào hai toà nhà cao nhất của thành phố năm nào. Thằng Jazc thực sự muốn khóc, nhưng nó không thể tỏ ra yếu đuối trước thằng Hoàng.

Phải nói  là thời gian chỉ mới hơn tiếng trôi đi nhưng thực sự là cơn thảm hoạ với thành  phố hiện đại tới mức con người  đã trở nên nô lệ cho phương tiện kỹ thuật mà chính con người  đã sản sinh ra nó. Cũng bởi như thế nên cả hơn chục người lớn tỏ ra  rất lúng túng, khi phát hiện ra có một đứa trẻ cần thoát khỏi thang máy, nhưng họ không có một kế hoạch có khả năng để giải cứu cho cậu bé kia. Bấy  giờ chính người mẹ của Jazc tìm thấy chúng, bà là nguyên nhân làm cho hành lang nơi có cửa cầu thang máy ì ra, chật chội ồn ã hơn, khi bà cứ đấm vào cửa thang máy một cách bất lực với đôi bàn  tay thanh mảnh. Phải gọi lính cứu hoả tới. Đã nhiều lần vài người đàn ông bình tĩnh hơn kêu lên, nhưng không ai liên lạc được với  trung tâm để gọi lính cứu hoả khi chính nơi  đó cũng  mất điện. Khốn nạn. Cái gì cũng dùng điện! Ai đó kêu lên.

Con tôi sẽ chết mất! Bà mẹ Jazc vẫn rên rỉ khi bà vừa được ngửi long não của một tay bác sĩ nào đó từ tầng 19 mang tới. Họ bất lực đứng trước cửa thang máy giờ đây có thằng bé bị nhốt đã im lặng đáng sợ. Người ta lại lộn xộn một hồi nữa khi mẹ thằng Jazc than thở, rằng Vandam, thằng bé con bà có thể lên cơn hen bất kỳ. “Em tôi bị giam trong đó sẽ chết!”. Thằng Jazc bỗng gào  lên như một con chó và chưa khi nào cuống cuồng như vậy.

Hoàng suốt mấy tiếng đồng hồ trôi qua vẫn bám sát Jazc. Nó không làm gì hơn được là cố tìm cách bậy cửa nhưng thực đó là một hành động vô nghĩa, khi nhiều người lớn và khoẻ hơn chúng nhiều lần đã bó tay. Không hiểu sao khi ấy nó lại dại dột tới bên người  mẹ của Vandam và đặt một cánh tay lên vai bà, hệt như những phim nó nhìn thấy khi người lớn muốn thân thiện hay chia sẻ. Hành vi ấy của nó ban đầu làm người mẹ thấy chờn chợn. Bà khẽ rùng mình. Nhưng thằng Hoàng không nhận ra điều đó, nó lại tự nhiên nắm lấy bên tay bà mẹ khi thấy Jazc đưa hai tay nắm lấy  tay trái của bà. Lập tức mẹ Jazc cảm giác bàn tay thằng Việt Nam ấy cũng bình thường như bàn tay của Jazc, thậm chí ấm nóng hơn, nhất là trong lúc này.

*

Thế rồi cảnh sát cũng tới. Thành phố đã quá nhiều tai nạn khắp mọi nơi và lực lượng cứu hoả không gần bằng đồn cảnh sát, tuy rằng như vậy sự có mặt của cảnh sát làm bà mẹ Jazc tức điên lên vì cho rằng họ đã quá lề mề. Cảnh sát không quen với lối cậy cửa bằng tay, họ cứ lần sờ tấm cửa một cách vụng về làm bà mẹ Jazc và một vài người đã tức điên nói ngay là trò mèo thô bỉ. Một viên cảnh sát xin mọi người hãy kiên nhẫn và bỏ đi, hẹn vài phút quay lại. Thực ra là hơn nửa tiếng, rồi họ cũng khuân lên một cái máy đẩy nhằm kéo banh cửa ra. Nhưng khi máy sắp vận hành thì ai nấy mới ngớ ra là chiếc máy này hoạt động bằng điện! Tiếng mắng nặng nề văng tràn ứ hành lang làm hai tay cảnh sát mặt đỏ nựng mà không thể nhận ra, ai đã thoá mạ họ trong hành lang tối, chật và bí? Cần phải có điện! Họ  phân bua với đám người bắt đầu có vẻ sẵn sàng làm nổ tung cả toà nhà. Chính khi ấy, thằng Hoàng chợt kéo thốc thằng Jazc chạy nhanh như ma đuổi xuống đi bộ.

Chúng lao qua đường rộng mà không gặp trở ngại của xe cộ bởi khi ấy nhiều người tràn ra đường làm nghẹn cả con lộ rộng. Hoàng nhớ ra cái cửa hiệu, từng nhìn thấy những cái cưa, rìu và dao… Chúng gõ rối rít vào cửa tiệm. Người bán hàng thận trọng nhìn chúng qua cửa kính thắp sáng bên trong toàn nến là nến và chúng  trông thấy một nòng súng ngắn chín li run rẩy trong tay người bán hàng. “Chúng tôi cần một cái cưa máy!”. Thằng Jazc là đứa hét lên đầu tiên khi nhìn thấy cả hơn chục cái cưa máy. “Mở cửa ra!” Hoàng hét to hơn. Tiếng hét của chúng lọt qua cái khe thả thư. “Không bán chác  gì cả. Mày không thấy là không nơi nào có điện à?”. “Không! Em tôi đang kẹt trong cầu thang máy. Nó sắp chết”. Cái cửa hé mở một cách  phân vân, đủ cho hai đứa trẻ lách qua, lọt vào trong tiệm. Thằng Jazc móc ra dăm tờ đô la nhàu nát, nó tóm lấy chiếc máy cưa đã cũ: “Chúng tôi chỉ mượn tạm nó!”. Gã chủ quán ngớ ra như đứng trước hai kẻ cướp hung hãn. Không có sự phản kháng nào, lại kéo cửa giúp Jazc khi chiếc đòn tay của máy cưa vướng vào cánh cửa ra vào. Chiếc máy thực ra rất nặng. Nhưng khi ấy một con người đang đầy hung hăng thì có đủ sức cầm lấy chiếc máy cưa nhấc cao lên. “Bỏ xuống!”. Thằng Hoàng bảo: “Mày không thấy  là nó chạy bằng xăng à?”. “Tìm  đâu ra xăng bây giờ?”. “Tới trạm xăng!”. “Không có điện thì ai bơm xăng cho chúng ta!”. Hoàng nói và lấy một chiếc rìu. ánh nến lung linh, lưỡi rìu phản ra tia sáng như chớp. Tất nhiên là người chủ quán lấy bằng được ba đô la, đúng giá ghi trên cán rìu. Chúng băng qua đường và leo lên toà nhà nhanh tới phi  thường.

Những người lớn, thực ngạc nhiên tới muốn nổ tan con mắt, dạt ra khi thấy hai đứa trẻ lao tới cạnh cửa cầu thang máy. Thằng Hoàng bổ cái thứ nhất vào cánh cửa. Lưỡi thép sắc cắm ngập tới nửa phân và ngoan cố đứng chết lại. Cái sức mạnh đầu tiên của cậu thể hiện đã phản bội lại đôi tay chả mấy sức mạnh của Hoàng. Lập tức Jazc lao vào, mắm môi mắm lợi ra sức kéo, thì cái  rìu vẫn như mút chặt thêm vào cánh cửa. Bấy giờ trông bà mẹ Jazc thực đáng thương, bà gần như quỵ xuống rên rỉ: “Các người đâu, hãy giúp chúng!”. Người ta hiểu ra và lao tới, thi nhau bổ rìu vào cánh cửa. Chúng ta không nghe thấy gì hơn ngoài tiếng rìu phằm phằm chém vào cửa thang máy làm bằng gỗ rất chắc của hãng Nea, khoá điện của hãng Boxx và những con lăn với viền thép bọc cửa đề rõ to chữ Nationnal in Gemany. Cả  New York khi ấy tưởng chỉ rền vang tiếng rìu phát ra từ trong hành lang. Sau khoảng hai mươi phút gì đó, người ta kéo cậu bé Vandam mặt mũi tím  tái, cậu còn đang co rúm, dán chặt mình vào góc cùng của thang máy, mặt dính đầy vụn gỗ.

*

Người viết lại câu chuyện này không hề cường điệu thêm một điều gì to tát hơn mọi việc đã xảy ra như vậy. Chỉ biết sau đó tất cả đám người lớn công kênh hai đứa trẻ và chiếc rìu được Jazc đưa cao trên tay chúng.

Dường như khu nhà ấy chả khi nào cùng  một lúc ùa xuống cái sảnh ngoài ngôi nhà làm chỗ trò chuyện nếu không có sự cố mất điện. Người ta thấy cậu Hoàng bấy giờ đã thấm mệt, lảo đảo chạy lại với cha mẹ khi nhận ra họ cũng đang nhớn nhác đi tìm cậu. Khi đó, dưới đường đầy ánh sáng, bà mẹ Vandam lúc này đã bình tĩnh lại, nhất là cha Vandam cũng vừa về. Bà chợt nhìn rõ cái chân trái của cậu Hoàng cũng xỏ chiếc giày thuộc hàng chân giả, giống hệt chiếc giày của người cha bà đi, phía chân bị mất ở cuộc chiến Việt Nam. Bà giật thót, thốc gần thằng Jazc và cúi xuống, hỏi rất nhanh: “Jazc! Con có biết thằng bạn của con có cái chân giả không?”. “Biết chứ!” Jazc cười thản nhiên: “Phải tôn trọng những người tật nguyền và không được để họ biết là mình quá chú ý tới tật nguyền họ phải gánh chịu cơ mà! Ông ngoại vẫn thường nói vậy!”. “Đúng, đúng! Nhưng cái chân ấy là cái do hãng mà ông con đã làm. Gần đây, nó chỉ cung cấp thiện nguyện cho những người bị thương trong cuộc chiến ở Việt Nam. Làm sao Hoàng có nó?”. Thằng Jazc sững ra một lát, rồi chạy thẳng tới chỗ Hoàng: “Này Hoàng! Mẹ tớ muốn biết, vì sao cậu bị thương ở Việt Nam?”.

Hoàng thực sự bất ngờ vì câu hỏi ấy. Bởi câu hỏi ấy đã đụng vào nhiều vấn đề còn liên quan tới cái chết của hai người bạn thân nhất ở Việt Nam mà bấy nay Hoàng không muốn nhớ và tiết lộ cho bất kỳ ai. Vâng, buổi chiều đó! Trong đầu nó bỗng hiện ra khối lửa màu da cam của quả bom bi mà máy cày đã xới tung lên khi bọn trẻ đuổi theo con vật mà chúng đinh ninh rằng đó là con cuốc. Nó không muốn nhắc tới cái chân của nó bị dập nát, tướp ra những sợi gân trắng ởn, để nó nhiều năm không được chạy trên đồng làng, dù rằng nó chưa bao giờ trả lời được nhiều câu hỏi còn lửng lơ trong đầu…

Nhưng một người như Jazc thì không nên  giấu làm gì. Hoàng chợt quay lại thực tế và cười rất vô tư: “Có  gì đâu. Đơn giản thôi mà. Lâu rồi. Tớ đuổi theo một chú cuốc và một quả bom bi đã phát nổ”. “Đơn giản! Đơn giản? Có  thật là đơn giản!? Sao cánh đồng lại có bom?”. Thằng Jazc hỏi giật. “Cũng chả biết nữa! Giản đơn là khi tớ lớn lên, vẫn cảm thấy trên cánh đồng làng, bom bi thi thoảng lại sót nổ!”.

Thú thực khi đó thằng Hoàng cười ròn lắm. Và Jazc và Hoàng không thể nào hiểu được vì sao trên thế gian đã lắm việc xảy ra đến như vậy. Do đó thằng Hoàng chỉ kể giản đơn như thế. Nhưng khi lắng nghe rõ cuộc nói chuyện của bọn trẻ, thì người mẹ của Jazc chợt sững người. Bà thoáng rùng mình. Bà muốn nói một lời gì đó với Hoàng mà cổ họng cứ  nghẹn lại. Yên lặng. Có nói gì thì khi ấy  thằng Hoàng cũng chẳng nghe được, bọn trẻ lại thản nhiên quay  về với câu chuyện con cuốc của chúng”. “Này, Jazc này - Hoàng nói - Mày phải nhớ là trong tất cả các cánh đồng ở Việt Nam có rất nhiều cuốc và rắn đấy nhé…”.

Chính lúc ấy hai viên cảnh sát tiến tới kính cẩn đưa cho cha mẹ tờ biên bản và họ cũng mời ngay hai đứa trẻ tới làm chúng đứt ngang câu chuyện. Viên cảnh sát đọc to lời ghi để ba nhân chứng cùng cha mẹ của hai đứa trẻ  cùng ký vào đó: “Việc phá cửa thực hiện bằng một cái rìu”.

Vâng! Đơn giản thế mà không biết. Nó là chiếc rìu để chỉ chặt cây. Nhưng tổ tiên chúng ta ngày xưa không chỉ để chặt cây… Đúng ra là chúng ta đã hay quên những sự việc tưởng là giản đơn lắm!… Có ai đó kêu lên và  giọng đứt đoạn, chìm ngập trong tiếng cười, nói oà ra trên hè đường New York đang ùn ùn  dòng người tràn ra tránh nóng từ khắp mọi ngôi nhà cùng đêm xuống.

Xin nhắc lại là chưa bao giờ ở toà nhà ấy người ta có dịp tìm hiểu nhau và thân mến với nhau trên đường phố như mấy ngày đêm đơn giản là mất điện, lịch sử của mùa hè New York 2003, như ngày có câu chuyện  trên xảy ra mà tôi ghi lại.

(Báo Văn nghệ)

Người đồng hành

Một tiếng động nhỏ. Ông già chợt mở mắt, đờ đẫn nhìn quanh. Ai? Ai vừa mới khẽ gọi mình, lay mình dậy? Không có ai cả. Hôm nay là mười hai tháng tám năm hai ngàn lẻ bốn. Sáu ngày rồi cất bước lên đường xa nhà vào tới đây, ông  cứ nửa tỉnh nửa mơ, nửa hư nửa thực, lẫn lộn giờ giấc nơi chốn. Ông đang đi. Đi giữa ban ngày. Đi cả ban đêm. Đi trong giấc ngủ. Cũng khó mà gọi được là giấc ngủ. Ông có ngủ thật đâu. Hoặc giả có chợp mắt thì cõi âm cõi dương chập chờn lẫn lộn. Nói âm dương là nói theo kiểu bói toán đồng cốt cho hay, cả đời ông cũng chẳng mê tín thần thánh ma quỷ gì. Ông là cái ông nông dân ở Vĩnh Phúc như bao người nông dân khác; có khác chăng, để phân biệt thì ông là bố đẻ ra thằng Sơn… Nó là anh bộ đội Cụ Hồ, lính giải phóng, liệt sĩ nằm lại đất miền Nam này từ năm Bảy Tư. Tám mốt tuổi rồi nay ông mới vào đây tìm hài cốt nó ở Tây Ninh.

Có hai người đàn bà ngồi ở băng ghế trên nãy giờ mải mê trò chuyện. Khác với một số khách chờ tàu đang ngước nhìn màn hình ti vi treo trên tường kia, hai chị này chỉ nói cho nhau nghe và chỉ nghe nhau nói. Dễ thường đôi bạn đã lâu rồi mới gặp lại nhau. Cứ nghe chuyện thì gia cảnh họ đều giàu có sung sướng. Chồng chị kia làm chức gì lớn lắm, không thấy nói, chỉ nói bay nước ngoài, nước trong, con học bên Mỹ, đã bán nhà cũ cất nhà mới, mua đất sổ đỏ sổ hồng… Còn chị này xem ra cũng khá, có con gái làm công ty nước ngoài, tháng lĩnh tiền đô…

“Giày dép còn có số huống hồ là con người” - Họ ôm nhau nói lúc chia tay - “Cái số tụi mình cũng chẳng đến nỗi nào; nhiều đứa cùng lứa đến giờ vẫn khốn khổ lận đận. Trời còn cho sống đến hôm nay, gặp lại nhau như thế này là quý lắm rồi!”.

Lại còn cô nào kia hình như mới đến ngồi đầu góc ghế bên ấy? Hút thuốc hay đốt giấy mà lại thấy có đốm lửa và khói lên? Khuôn mặt mù mờ chẳng rõ, đôi lúc hình như có ý hướng về phía ông. Là lính trinh sát thời chống Pháp, dẫu biết ý ông già vẫn cúi đầu, lại từ từ nhắm mắt.

- Dạ thưa bố.

- ?

- Con chào bố ạ.

Ông già mở mắt nhìn người lạ. Ai nhỉ? Sao cứ mù mờ. Đã cố nhìn mà vẫn không rõ. Chết thật. Mình già cả sút kém đến thế này ư?

- Chào cô.

- Con đây mà bố.

- Cô là ai? Người ở đâu? Làm gì?

Người lạ xem ra vẻ ngập ngừng, lúng túng.

- Con cũng người ngoài Bắc. Bố vào đây có công việc gì?

- Cô biết rồi sao lại còn hỏi - Ông già chợt nói to. Dễ thường cả tháng nay ông cứ phải nhắc đi nhắc lại cái câu này không biết bao nhiêu lần: Tôi vào đây thăm con. Ba mươi năm rồi tôi mới tìm vào thăm nó. Bố con tôi mới  gặp nhau ngày hôm qua…

Nước mắt từ hai hố mắt ông già lại tuôn ra, chảy ướt đôi gò má.

- Bố.

- Không sao. Cô có muốn nghe thì ngồi xuống đây. Tôi kể chuyện bố con tôi, chuyện người già người trẻ… Bà con làng nước cả mà.

- Cái năm một chín năm hai, cô có biết không? Năm ấy, anh Sơn nhà tôi chào đời. à ra vậy, cô cũng bằng tuổi nó? Sơn là con thứ hai mà cũng là con út. Vợ chồng tôi chỉ sinh có hai đứa.

Để câu chuyện có đầu đuôi đâu ra đấy, ông già ngồi thẳng người lại, hai tay đặt ngay ngắn trên đầu gối:

- Anh Sơn nhà tôi trông gầy yếu nhưng bù lại, trời cho nó cái đầu óc tâm trí sáng láng. Nó ngoan hiền và tốt bụng. Giá như nó xấu hư như con nhà ai đó một tí để tôi phải nặng lời chửi mắng thì trời ơi, có lẽ tôi lại không đau khổ đến như bây giờ.

Năm một ngàn chín trăm sáu chín, cô còn nhớ không? Ngoài ta có nơi Mỹ ném bom xuống cả trường học, bệnh viện. Năm đó, học lớp Mười, Sơn đoạt giải Nhì kỳ thi toán toàn tỉnh. Tôi được thầy hiệu trưởng mời ra dự buổi liên hoan, tận mắt nhìn thấy giấy khen của con từ trên gửi về. Thế rồi, đang học kỳ hai, sắp thi tốt nghiệp phổ thông nó đã trúng tuyển nghĩa vụ quân sự. Mới mười bảy đã đủ tuổi mười tám đâu, lại là con trai một trong nhà, thế mà nó xung phong đi khám tuyển. Cô biết đấy, thời ấy, ngoài ta trai cũng như gái không có phân biệt, đều làm đơn tình nguyện “ba sẵn sàng”, có lệnh trên gọi là đi.

Thế rồi nó lên đường vào B sau Tết Kỷ Dậu, cứ như làn gió vụt đi không trở lại. Con cái người ta còn có tin tức nhờ người ra nhắn gửi. Con mình thì bặt tăm hơi. Cho đến cái chiều cuối năm bảy tư ấy nhận được tin con…

Giấy báo tử về tới Uỷ ban chúng tôi. Trời hỡi! Tôi đọc mà không sao tin nổi. Nguyễn Cao Sơn, con tôi đã hy sinh! Xã làm lễ truy điệu. Bà con khiêng mẹ Sơn ra trạm xá. Tôi ngất xỉu. Vợ chồng tôi cứ tưởng chết luôn đi theo nó. Vậy mà rồi mình vẫn sống, sống cho đến ngày hôm nay. Sống để mà thương nó, nhớ nó. Sống vì nó. Cái lòng mẹ cha mà!

Ba mươi năm qua, tôi lấy ngày 27 tháng 7 làm ngày giỗ con. Cứ nghĩ rằng đất miền Nam là đất nước nhà, rồi sẽ tới ngày bố con tôi gặp lại nhau bên ấy. Chuyện đi tìm hài cốt con vùi lấp ở cánh rừng nào, chôn giấu ở vùng đất nào cũng có lúc nghĩ tới mà sao thấy xa xôi vô vọng. Nhưng bà vợ tôi thì nào có chịu. Lâu lâu bà ấy lại nằm mơ thấy nó về. Sơn nói với mẹ, Bầm ơi, con vẫn sống đây, con có chết đâu. Con mong gặp lại bố mẹ lắm, dù chỉ một lần thôi. Mẹ Sơn khóc. Rồi ngã bệnh cả tuần lễ. Gượng dậy được là lại khóc.

Bước vào năm chín mươi, cả nước người ta đi tìm mộ chồng, hài cốt con, đài đưa tin, ti vi truyền hình, nhắn tìm đồng đội. Gia đình tôi bắt đầu lên kế hoạch đi tìm hài cốt Sơn.

Mười lăm năm gom góp dành dụm tiền. Tiền chính sách liệt sĩ thương binh hai bố con. Tiền bán chè, sắn, hoa trái trong vườn. Tiền nuôi gà nuôi lợn, đan lát, làm công thuê… Nhịn ăn, nhịn mặc, nhịn ốm đau. Nhịn tiêu pha tất tật. Cắn răng, bóp bụng. Không chỉ hai vợ chồng già thôi đâu cô ơi, cả con gái, con rể, cháu ngoại. Vay người này, mượn người kia. Sang đầu năm nay, con cháu ngoại là giáo viên, được phụ huynh người ta thương, họ mới đứng tên vay giúp Ngân hàng Nông nghiệp, quỹ hỗ trợ người nghèo gì đó được triệu rưỡi nữa. Tổng cộng tất cả là hai mươi mốt triệu tám trăm. Đến tháng 7 năm này này, thế mới lạ chứ, sự việc liên tiếp diễn ra  cứ như là Sơn ở trong này dẫn đường chỉ lối cho gia đình ngoài kia. Từ Vĩnh Phúc điện thoại cho Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tây Ninh. Nhờ người, nắm danh sách các liệt sĩ ở nghĩa trang tìm giúp. Điện ra. Điện vào. Chờ. Nửa tháng sau họ cho biết đích xác tên tuổi, ngày hy sinh liệt sĩ Nguyễn Cao Sơn ở Lập Thạch, Vĩnh Phúc…

Lên đường! Vợ chồng tôi, chị gái của Sơn, con cháu ngoại, bốn người đi tàu Thống Nhất vào tới Sài Gòn lúc năm giờ sáng…

ở lại Sài Gòn một ngày, qua đêm. Ngày hôm sau đi xe ô tô khách lên Tây Ninh. Đến nghĩa trang lúc năm giờ chiều. Trời đổ mưa. Từ hôm đi, lúc nào cũng tạnh ráo. Đúng là điềm lành. Chúng tôi được đón vào nhà khách. Tối rồi, tôi bảo bà nó, cứ yên tâm qua đêm đi, sáng mai hãy ra nghĩa trang tìm con. Bà ấy cũng cho là phải, bảo con  và cháu đi ngủ sớm… Đặt lưng xuống giường  tới quá nửa đêm rồi mà vẫn không chợp được mắt. Mưa tạnh từ đầu đêm. Những tia chớp loé lửa ngoài trời chốc chốc lại nhoáng nhoàng bên cửa sổ. Và… cái tiếng gì tự nhiên cứ lùng bùng trong đầu tôi. Thoạt tiên, có ai đó cười reo hát hò. Rồi xung phong! Xung phong! Tiếng trống dóng khua thùng thùng! Tiếng đạn rít, bom nổ. Tôi căng mắt nhìn. Ô kìa! Thằng Sơn, Sơn con tôi! Nó bước vào nhà mặc nguyên bộ quần áo lính xanh màu lá rừng Trường Sơn, hệt như vào cái ngày cuối cùng nó từ đơn vị về thăm nhà để lên đường đi B. Chào bố! Nó cười, loá trắng cả hàm răng, tay khoát khoát cái mũ tai bèo. Tôi sửng sốt ngồi dậy. Tim tôi đập rung lên hoà cùng tiếng trống, tiếng nổ. Con đây mà! Sơn của nhà ta đây! Tôi giơ hai tay ra. Nó ào tới, sà vào lòng. Nó khóc oà. Tôi ngăn lại. Sơn! Bố đây… Ơ kìa, sao con lại khóc? Cả đời có bao giờ bố đánh con lấy một roi đâu. Con sung sướng quá! Nó kêu lên. Thế là bố mẹ và chị vào đây với con rồi! Nó nằm xuống bên tôi, rúc đầu vào nách tôi, nghẹn ngào. Tôi xoa đầu nó, cổ họng tắc nghẹn. ừ bố mẹ vào đây với con đây. Ba mươi năm chờ đợi. Mười lăm năm  chuẩn bị. Vào đây gặp con rồi đưa con về nhà. Sơn ngồi dậy ngơ ngác. Về nhà ta ư? Tôi gật đầu. Chứ còn sao nữa. Gia đình, bà con, cả quê ta… ai cũng trông chờ con. Thừ người ra một lúc nó từ từ lắc đầu. Không! Không được đâu! Con ở đây thôi. Ơ hay? Tôi hoảng hốt cầm tay nó. Nó khẽ rút tay ra. Bố ơi, ở đây đơn vị là nhà của con. Là nhà của chúng ta mà.  Nó cúi đầu nghĩ ngợi rồi ngẩng lên. Thôi con ở lại đây thôi. Tôi hoảng hốt vội ôm lấy nó. Sao lại thế hở con? Tôi la lên. Bố mẹ chờ con ba mươi năm. Gia đình góp công của dồn sức lực mười lăm năm! Sao con lại nỡ… Nó gục đầu vào ngực tôi nức nở. Gặp lại bố mẹ như thế này con vui mừng lắm rồi. Con toại nguyện sung sướng, chẳng còn mong ước gì hơn nữa! Nhưng con không thể theo bố mẹ về ngoài ta được. Con còn anh em, còn đồng chí ở đây; họ  đã không bỏ con, con làm sao xa rời họ được! Bỏ đồng đội ở đây về ngoài đó con sống sao nổi! Con quen sống có anh em rồi. Thôi bố mẹ tha lỗi cho con…

Nó đứng dậy từ từ bước  ra cửa.

- Sơn ơi, tôi choàng dậy, nhào theo ôm lấy con.

Cửa mở tung. Bên ngoài lại vẫn nghe tiếng xung phong, tiếng thét, tiếng rên la.

Bừng con mắt dậy. Đúng là mình vừa nằm mơ. Tôi quay sang vợ khẽ lay vai… Bà ấy cũng vừa chợp mắt. Bà ơi, bà có thấy gì không? Có. Thằng Sơn! Sơn nó về. Con nó vào đây. Nó ôm lấy tôi. Không chờ tôi hỏi thêm, bà ấy thì thào kể. Nó khóc. Nó bảo, bầm ơi, con thương yêu bầm nhất trên đời. Con nhớ bầm lắm. Con sung sướng lắm. Nhưng bầm cho phép con ở lại đây với anh em. Cả nhà xin đừng ai oán trách con… Bà ấy nấc lên. Tôi ngăn lại. Thôi tôi xin. Cố nén, nào yên để cho con và cháu giường bên chúng nó ngủ. Nước mắt bà ấy vẫn còn nhiều lắm, nhưng xem ra đã có cái gì đó khác xưa. Những giọt nước mắt sung sướng. Vâng,  sung sướng…

Sáng mai dậy cả nhà ra đọc danh sách các liệt sĩ nằm tại nghĩa trang. Người người nối hàng, chi chít tên tuổi. Theo người hướng dẫn đi vào! Hàng nghìn nấm mộ hàng nghìn tấm bia. Các tỉnh thành đưa về đây, cả nước con em nằm đó. Vĩnh Phú có. Và con tôi đang nằm ở đâu đây? Tôi đi trước. Bà ấy đi sau. Tim đập. Chân run.  Giữa lối nhỏ, nhìn ra hai bên. Lê Sơn, Trần Sơn. Cũng là Sơn. Không phải. Con cháu mình cả đây thôi. Đi tiếp. Có ai đang nhìn mình kìa? Bố ơi! Ai gọi bên tai? Ai? Tôi chợt đứng sững. Định nhấc bước thì cái chân nó nặng trĩu như cắm xuống đất. Quay sang bên, nhìn xuống… Bàn tay vợ sau lưng cũng vừa nắm lấy vạt áo mình như sợ ngã. Đây rồi! Ngay đây này. Tôi kêu lên, bước sang trái ba bước,  tay chỉ vào tấm bia. Nguyễn Cao Sơn - LậpThạch, Vĩnh Phúc!

Tôi khuỵu xuống, hai tay ôm lấy mộ con. Bà ấy giơ hai tay lên, đập xuống rồi ngã sấp. ới con ơi là con ơi! Em ơi! Cậu ơi!… Mộ con tôi chan hoà nước mắt.

Sơn ơi! Dậy đi con! Bà ấy gào lên. Bố mẹ vào với con để đưa con về nhà đây! Dậy đi con! Dậy mà ăn quà bánh của nhà ta, quà quê ta, quà miền Bắc đưa vào cho con đây! Bánh gai, bánh dợm này bầm gói ngon lắm, giò chân, bưởi Đoan Hùng, toàn những thứ con thích cả. Cái  thời đi học con mới lớn, đời sống quê ta khổ lắm. Thèm ăn cái gì cũng không có. Lần ấy hai mẹ con cùng ốm, biết con thèm bát cơm trắng  không độn nấu cho con ăn, mà con cứ một rằng không hai rằng không, con nhường cho bầm, bầm yếu hơn con. ừ thôi thì dành gạo lại nấu cháo bầm với con cùng ăn, cả nhà ăn nữa… Dậy đi con! Vải thiều, nhãn Hưng Yên, táo mận Lạng Sơn… mua tại Hà Nội đấy, đi đường xa có hơi héo một chút nhưng không sao đâu, còn ngon lắm! Con ơi! Ăn đi con!

Chị của Sơn cùng em gái thắp  hương cho cậu Sơn xong đi vòng cắm hương lần khắp những ngôi mộ chung quanh. Thứ hương bài này chúng nó nhờ người chọn mua ở Hà Nội từ hôm trước khi đi, thơm lắm.

Tôi áp tai vào mộ Sơn, xiết môi hôn đi hôn lại… Sơn ơi! Vậy là phúc phận nhà ta vẫn còn! Trời thương hai mái đầu bạc… Bố tám mốt rồi, bầm cũng bảy chín, chuyến này về tới nhà, khó có thể đi lại lần thứ hai vào đây với con nữa. Cũng sắp tới cái ngày ấy rồi. Bầm của con may còn gắng được dăm năm. Bố sắp đi theo con… Bố biết.

Ông lão giật mình. Đầu vừa gục xuống ngoẹo sang bên khiến ông loạng choạng. Ơ hay? Mình vừa ngủ quên ở nhà ga này sao? Mình vừa nói chuyện với ai ư? Rõ ràng là… Ông già ngơ ngác nhìn quanh. Một hồi còi cất lên kéo dài làm ông tỉnh hẳn. Lại một chuyến tàu nữa mới vừa ra hay vào đây? Trông kìa, người mang vác đồ hàng, kẻ cầm tay túi xách, đẩy kéo va li đi qua trước mặt ông. Một cậu thanh niên dừng lại, áp cái máy điện thoại bên tai vừa bằng cái bánh lá, miệng cười cười nói nói với ai  đó vô hình ở phương trời nào? Chẳng ai nhìn, không ai bận tâm tới ông già này cả. Mình phải về phòng trọ thôi.

Ông đứng dậy, ra khỏi nhà ga, đi qua sân ga. Xích lô, xe ôm, taxi chào khách đón khách, người Nam người Bắc, Tây ba lô đi vào đi ra… Trên bàn cờ nghiêng ngả, ông như một con tốt đơn lẻ, khập khiễng, chệnh choạng đi chẳng theo hàng lối đơn vị, không ai điều khiển. ừ thì mình chẳng đang đi về nơi phòng trọ ở đường Nguyễn Thông đó chứ còn gì. Vợ chồng con cháu, bốn người, mỗi ngày qua đêm một suất là một trăm nghìn đồng, bốn suất vị chi là… ở quê mình số tiền ấy đủ cho một gia đình nông dân tiêu pha qua ngày cả tháng, hơn tháng… ấy đó, bố lại lẩn thẩn rồi. Sơn ơi, bố nói vậy thôi chứ bố có tiếc tiền đâu. Tiếc tiền thì lại chẳng vào đây với con. Bỏ tội, tha lỗi cho bố.

Vợ và con gái ông đang chờ. Nỗi lo lắng, căng thẳng chợt tan biến trên những khuôn mặt già nua, héo hon của họ khiến ông thấy mình có lỗi.

- Ông đi đâu từ chiều tới giờ hở ông?

Vợ ông lạc giọng hẳn đi. Con gái nói theo, gần như gắt:

- ở cái Sài Gòn mênh mông này thanh niên đi lạc đường còn chẳng biết lối mà về nữa là, già cả như bố thì hỏi ai. Lỡ có chuyện gì xảy ra. Chúng con biết làm thế nào!

Ông già cười, nói nhũn:

- Thì bố ra ngoài ga, ngồi cho thoáng. Có dám đi đâu xa. Cứ nhớ cái phòng trọ đường Nguyễn Thông, cây cột điện này…

Họ lại chuẩn bị ra cái quán ở gần cuối đường ăn cơm tối. Trước khi đi con gái thông báo cho cả nhà nghe về chương trình, công việc. Tối nay nghỉ. Sáng mai đi tham quan dinh Độc Lập. Chiều mai, Bến Nhà Rồng. Cô hướng dẫn sáng nay đã dặn. Họ sẽ đưa xe tới đây đón. Mình phải chuẩn bị, đừng  bắt người ta chờ. Mấy thứ quà cáp ông bà nhắc cần đưa cho ai, hai mẹ con đã làm xong.

ở đất Sài Gòn này mới lạ chứ. Ông già xoay trở mình, hai tay gối đầu, mắt nhìn vào lòng đêm. Cái giường nệm này nằm lên như đi tàu, ngồi thuyền. ở đây mà cứ ngờ ngợ xứ nào nước nào. Y như là giấc mơ. Thì đúng rồi, một đời chỉ nghe nói, có ai ngờ nay lại đến Sài Gòn - thành phố Hồ Chí Minh! Ôi giá thằng Sơn còn sống có khi mình lại vào đây với vợ chồng nó như bạn nó. Cái thằng Hoàng, Lê Văn Hoàng cùng vào B một đợt.

Người trong này dẫu chưa quen, mới tiếp xúc, thấy cũng dễ chịu. Họ có vẻ thật. Và tự nhiên. Cái đồng hồ dưới nhà lại nổi nhạc, gióng tiếng. Một hai ba bốn. Cứ như bước chân anh thương binh lộc cộc chống nạng đi lên cầu thang gác.

Ai? Ai đang bước vô nhà kìa. Ông già chưa kịp ngồi dậy thì ai kia đã đứng bên cái ghế sau bàn uống nước.

- Con chào bố.

- ?…

- Con đây mà bố.

- Chết thật! Ai như…

- Con là bộ đội Cụ Hồ. Lính giải phóng đây… ơ kìa! Bố quên con rồi sao? Hồi chiều, ở ngoài ga… Bố nhớ lại đi.

Ông già ngước nhìn. Thoạt đầu, cái cây người xanh màu lá khẽ động cựa kia hơi khó nhận ra bởi sương khói mây mù lởn vởn bao quanh; nhưng ánh sáng từ nụ cười, đôi mắt và ngôi sao trước trán toả lan làm ông nhận ra được khuôn mặt tuổi hai mươi và cả bím tóc chắc và dày trĩu bên vai.

- Con là gái Thái Bình, quê hương năm tấn. Là con của miền Bắc thân yêu đây bố ạ.

Ông già sửng sốt. Cô gái nhanh nhẹn cởi vội chiếc ba lô đặt trên bàn, bước tới ngồi xuống bên ông.

- Con vào đây lâu chưa?

- Cũng như anh ấy… Năm 1969. Nhưng con nằm lại đây muộn hơn một năm. Năm bảy lăm bố ạ!

- Năm giải phóng Sài Gòn! Vậy là… tính xem… hai mươi chín năm phải không con?

Ông già chới với.

- Bố nằm xuống… bố.

Cô gái đỡ ông nằm rồi ngồi sát bên.

- Hai mươi chín năm con nằm lại đất miền Nam. Các anh, các đồng chí ai cũng bảo con đất miền Nam cũng là đất Mẹ Việt Nam, hãy yên tâm đi, nhưng cái lòng con nào có yên được… Bố ơi, con nhớ nhà lắm, thương thầy mẹ con, nhớ chị em con. Con không chịu nổi!

Cô gái lắc đầu, hai tay xoắn vặn trên đầu gối, vật vã.

- Bố ơi, bố sắp ra ngoài ấy… Bố cho con đi với!

- Nhưng mà…

Ông già khựng lại, cố nhận ra ý nghĩa của câu chuyện hệ trọng.

- Nhưng mà sao hở bố? Bố đưa con về ngoài ấy đi!

- Nhưng bố về Vĩnh Phúc, còn con thì… Thái Bình?

- Có sao đâu! Cùng đi tàu Thống Nhất. Cùng một tuyến đường sắt Bắc Nam. Chẳng còn dịp nào nữa…

Tự nhiên thấy mình có lỗi, có tội nữa, ông già cười lấp định nói chữa. Chưa gì nước mắt đã trào ra.

- Ơ kìa, sao bố lại khóc?

- ừ thì chúng ta đến ga Nam Định rồi bố bảo con xuống, bố chỉ đường cho…

- Có thế chứ. Lẽ nào bố lại bỏ rơi con, con gái của bố. - Cô gái cười nũng nịu.

- Sao lại bỏ rơi - Ông già cố nói to mà cổ họng tắc nghẹn.

- Người làng người nước chúng ta còn không nỡ bỏ nhau nữa là các con…

- Hoan hô bố! Bố của Giải phóng quân!

Cô gái khẽ vỗ tay rồi nằm gọn xuống bên ông. Đang định lấy tay xoa đầu nó, nó đã rúc vào nách ông rồi. Cứ y như thằng con ông. Sao chúng bay khéo bảo nhau thế không biết.

- Không có ai vào đây với con cả bố ơi. Đồng chí, chị em… họ còn có người nhà vào. Không bố mẹ thì anh em, người quen. Con thì không. Tuyệt đối không. Bố thấy có tội thân con không hở bố!

ừ nó khổ. Ông già nghĩ. Con mình đã khổ. Nó còn khổ hơn. Ôi biết bao người còn khổ hơn mình nữa ở đất nước này! Có thể bố mẹ nó chết cả rồi. Hoặc nhà nghèo quá kiếm đâu ra được tiền mà vào với nó. Ôi cái đời bây giờ! Đi đâu cũng thấy tiền. Tiền bày ra đấy mà kiếm được nó thì trời ơi, cực khó! Những người nghèo khổ chúng ta!

- Thôi mà, nín đi con. - Ông vỗ về nó rồi cũng khóc theo. - Con yên tâm đi. Đến ga Nam Định con xuống. Ra bến đò Tân Đệ. Bây giờ có cầu rồi. Cầu to lắm đẹp lắm, không phải như cái phà tội nghiệp khốn khổ thời bom đạn năm xưa đâu. Rồi con cứ thủng thẳng túc tắc đường về nhà…

- Ô hay! Sao bố lại để con gái bố đi một mình!

- ờ nhỉ? - Ông già cười - Bố sẽ đi với con. Bố biết chứ. Đàn bà con gái đi đâu cũng phải có bạn gái, tốt hơn nữa phải có đàn ông con trai họ đi bên. Có là nữ bộ đội đi nữa thì cũng phải có nam bộ đội đi kèm, nhất là cái món… đi đêm. Đúng không nào, con gái?

- ối con sợ - Cô gái khẽ kêu, ôm ghì lấy ông - Bố nói đúng… cái tổ con chuồn chuồn. Con chịu bố.

- Bố sẽ đưa con về tận nhà. Nhà của chúng ta. Bố phải đi với con thôi. Có là ban ngày đi nữa thì các con cũng chưa quen đi đâu. Vì sao hả? Vì đường sá quê ta bây giờ khác xưa rồi, nhất là đường thành phố bát ngát, mênh mang. Xe máy xe ô tô vùn vụt qua lại như mắc cửi. Ra tới đường là ai cũng phóc lên xe máy ngồi, rỉn rỉn. Mấy chục năm nay tụi bay quen đi đường rừng lối rú. Cũng phải mất  một thời gian tập làm quen với cách đi đứng… Bố nói nghiêm chỉnh đấy. Tác phong quân đội!

- Hoan hô bố! Đồng chí, đồng đội của chúng con!

- Đồng  hành nữa chứ.

- Vâng. Bố con mình chúng ta đồng hành, cùng đi…

- Nào đưa tay đây cho bố.

Ông giơ cánh tay ra. Ơ kìa, bàn tay nó đâu? Và cả nó nữa cũng… ở đâu rồi? Chờ một lúc mỏi quá, ông mới hạ xuống, chống tay, ngoái đầu nhìn sang bên. à ra nó đã  sang nằm với bà ấy rồi. Con cái mới hay chửa.

Cảm giác hài hoà yên ổn gần như là hạnh phúc ngập tràn lòng ông. Mình cứ nhắm mắt, duỗi dài, nằm yên chờ nó. Ông nghĩ. Cái hồi cu Sơn mới lên ba cũng thế. Nhưng kìa, sao bà ấy, bầm của anh Sơn chứ còn ai nữa, đang chăm chăm nhìn mình? Tay chống giường ngồi dậy, bà quay đầu sang hỏi:

- Ông không ngủ à? Vừa ú ớ cái gì thế?

Tay vuốt ngực cố nén cơn ho, ông hỏi khẽ:

- Bà… bà có… thấy ai vào đây không?

- Ai?

- Thì ai nữa. Con gái… nó…

- Con gái nào?

- Ơ? Con nó vừa nằm bên ấy với bà. Tôi thấy.

Ông thầm thì kể lại từ đầu tới cuối. à ra vậy. Bà gật gật đầu. Lại ghé sát thì thào vào tai chồng:

-  Từ đầu hôm lúc đi nằm tôi thấy thằng Sơn về. Về một lúc thôi. Nó đến chào bố mẹ, chị và cháu sắp ra ngoài kia. Rồi sau đó… Hình như có ai nữa vào đây thì phải? Khổ quá! Mắt thì chập chờn, tai thì lùng bùng tiếng khua gõ.

Con gái, cháu ngoại nằm giường bên kia cũng đã lồm cồm dậy. Gian phòng như có sương khói lởn vởn lại thêm ánh đèn mờ ngoài cửa kính hắt vào trông bốn con người như bóng mấy người âm ngồi ngoài nghĩa trang.

- Có ai vừa mới vào đây phải không bố?

Con gái cất tiếng hỏi.

- Ai?

Ông già hỏi lại con mà ngạc nhiên cho cả chính mình.

- Đúng là có ai vừa mới vào đây.

Đến lượt cháu ngoại lên tiếng. Hai mẹ con đứng dậy đi đi lại lại trong phòng.

- Cửa lớn ra vào vẫn đóng có mở đâu?

- Lạ thật! Lạ thật!

- Đúng là có người vừa mới đi ra!

- Bật đèn lên xem nào!

Đèn sáng. Những khuôn mặt phờ phạc, hốc hác, bợt trắng. Họ nhìn nhau như nhìn ai trong cõi nào. Bà già đang lụi cụi đánh diêm châm lửa, miệng lầm bầm: “Lạy trời! Lạy Phật, thương xót phù hộ chúng con!”. Không có bát hương, họ chia nhỏ bó hương, cắm vào những kẽ hở khắp các cửa lớn cửa nhỏ trong phòng.

*

Những ngày cuối tháng 10 năm 2004…

Tại nghĩa trang liệt sĩ Tây Ninh người ta nhận được một lá thư từ ngoài Bắc gửi vào. Cô giáo trường trung học cơ sở, cháu gái của liệt sĩ Nguyễn Cao Sơn ở Lập Thạch, Vĩnh Phúc thay mặt gia đình thăm hỏi, cảm ơn các anh chị trông coi nghĩa trang.

Ông ngoại em vừa mới mất - cô  báo tin trong thư - Sau chuyến đi Tây Ninh về ông vẫn khoẻ. Ông còn sửa nhà, làm lại bàn thờ, thuê người phóng to ảnh cậu Sơn. Hai hôm trước lúc qua đời ông đi thăm bà con làng xã. Chỉ một cơn trúng gió cảm sốt ông đã mê man. Lúc hấp hối cả nhà đứng bên giường cứ nghe ông lặp đi lặp lại cái câu “Đồng hành! Nào đồng hành!”.

(Báo Văn nghệ)

Người sau cùng trở về làng Vọc

Đã có vẻ sang thu. Về chiều rồi mà bầu trời vẫn xanh ngăn ngắt. Không khí đã không còn oi nồng như mấy ngày trước khi đơn vị Văn mới từ nước bạn trở về. Đất nước hoàn toàn giải phóng đã mấy năm rồi nhưng mãi đến hôm nay, khi công việc hoàn thành, anh mới được về. Không có gì tả nổi niềm vui sướng của Văn lúc ấy. Về nước cũng có nghĩa là về nhà. Tám năm rồi anh không nhận được tin tức gì ở quê hương. Không biết bây giờ mẹ anh sống ra sao khi căn bệnh thấp khớp vẫn thường xuyên hành hạ? Mẫn, cô bạn gái của anh giờ chắc đã thành cô giáo. Liệu Mẫn có về dạy học ở quê nhà như  xưa Mẫn thường mơ ước? Và bây giờ Mẫn ra sao, có còn đợi anh hay đã lấy chồng? ờ, mà kể cũng lạ. Mãi đến khi được phép về quê Văn mới bị dày vò, day dứt bởi những câu hỏi như vậy! Khi còn đang ở đơn vị chiến đấu anh không thấy khổ sở khi nghĩ về người thân ở quê nhà. Khi ấy, đầu óc anh còn phải căng ra để tìm mọi cách đối phó với khó khăn, nguy hiểm lúc nào cũng cận kề, ngay cả trong khi ăn, khi ngủ, thời gian đâu để nghĩ đến những chuyện xa xôi! Xe của đơn vị đưa Văn về đến tận bến đò Sòng. Qua dòng sông Vạc, chỉ cần đi bộ non cây số nữa là làng Vọc của anh.[/i][/b]

Văn hăm hở bước về phía bến đò. Bến đò vắng ngắt. Trong quán nước dưới gốc đa trên bờ sông chỉ có một bà cụ, chắc già hơn mẹ anh nhiều, đang ngồi lim dim, móm mém nhai trầu, bàn tay gầy guộc phe phẩy chiếc quạt mo chừng như để đuổi những con ruồi vô hình ở sạp hàng trước mặt. Trên sạp hàng bày nải chuối goòng đã chín mõm, vài chiếc bánh lá với mấy gióng mía tim hòa. Giống mía rất ngọt nhưng vỏ cứng như cật tre. Dạo còn đi học ở trường cấp ba, chính loại mía này làm cho hàm răng của Văn vốn đã khấp khểnh lại mẻ thêm một chiếc răng cửa. Mẫn khen: “Anh có nụ cười duyên nhất thế gian!”. Văn chỉ cần Mẫn thấy như vậy và anh cứ để nguyên chiếc răng mẻ khoác ba lô đi đánh giặc cho đến bây giờ, anh vẫn chỉ dành nụ cười “nhất thế gian” cho Mẫn. Văn chợt băn khoăn, không hiểu Mẫn có còn khen anh như dạo trước?

Thấy anh bộ đội cứ đứng ngoài cửa, bà lão vội mở choàng cặp mắt kèm nhèm, đon đả mời:

- Bác vào nghỉ chân uống nước. Chỉ một chốc là đò sang thôi!

Không đợi Văn vào hẳn trong quán, bà lão đã rót một bát nước chè xanh sóng sánh như mật ong đưa tận tay anh:

- Uống đi bác! Chè tôi hái từ vườn nhà tận bên làng cơ đấy! Chứ bác về đâu ta?

Đỡ bát nước từ tay bà cụ, Văn thưa:

- Làng Vọc bên kia sông là quê cháu đấy ạ!

- Thì ra vậy! - Giọng bà cụ trở nên mừng rỡ - Tôi hỏi khí không phải, chứ bác thuộc chi nào bên ấy? Nguyễn Đỗ hay Nguyễn Đức? Nếu thuộc chi Nguyễn Đức thì ta là bà con gần với nhau.

Văn nhìn kỹ bà lão. Bà là ai mà anh chịu không nhớ ra. Anh vội đáp:

- Bà ơi! Cháu là con ông Vận. Thày cháu mất hồi cháu còn bé tí. Cháu chỉ còn mẹ thôi!

Bà lão kêu lên mừmg rỡ:

- Giời đất! Thế thì ông nhà tôi là anh em thúc bá với ông nội bên nhà đấy! Chứ bác là Văn hử?

Văn lúng túng:

- Vậy bà là...?

Bà lão cười móm mém:

- ừ! Bác Phan là con trai của bà! - Bà lão bỗng ngậm ngùi - Hai thằng con trai nhà Phan đi bộ đội trước cháu mà chẳng có thằng nào về cả!

Bà kéo chéo khăn chấm chấm lên mắt. Văn kêu thầm:

- Trời đất!

Anh nhớ, bà chỉ có mỗi mình bác Phan. Năm xưa, bác xung phong Nam tiến và đã hy sinh khi bọn anh còn đang học lớp hai. Văn lặng nhìn bà cụ. Anh chợt cảm thấy như mình có điều gì đó gợn lên làm xẹp bớt niềm vui đang dào dạt trong anh. Anh hiểu vì sao bà lại già đến nỗi anh không thể nhận ra. Bà cụ lọ mọ bước ra đưa tay sờ nắn khắp người Văn như để tin rằng anh còn lành lặn trở về. Tay bà run run và mái đầu tóc bạc như cước của bà gật gật. Bà khóc:

- Có thêm cháu về thế này là phúc cho chi Nguyễn Đức nhà ta lắm rồi! Làng ta có vài chục trai tráng ra đi đánh giặc thì chỉ còn dăm người giở lại. Những người về được thì chả có ai còn lành lặn! Ngay nhà Lãm chở đò kia, vợ chồng nó cưới nhau chưa đầy một tuần, chồng nó khoác ba lô đi đánh giặc rồi cũng không về nữa. Đến bây giờ còn chẳng biết chồng nó được chôn cất ở đâu!... Trong làng bây giờ chỉ đa phần là đàn bà, đến con trẻ cũng ít mà ông già cũng hiếm. Nay có thêm cháu về thế này là phúc chi Nguyễn Đức nhà ta còn to lắm!

Văn dìu bà lão vào ngồi xuống chõng. Dưới bến, con đò nan bên kia đã từ từ sang sông mà trên đò không có một người khách nào. Cứ y như người lái đò hiểu thấu nỗi lòng của anh vậy! Văn chào bà lão rồi vội bước ra khỏi quán. Nét mặt rầu rầu của bà làm anh băn khoăn. Văn quay trở vào. Anh đặt ba lô xuống mở ra lấy cả hai mảnh vải áo anh mua về biếu mẹ và làm quà cho Mẫn, đặt cả vào tay bà cụ rồi vội vã xách ba lô xăm xăm đi xuống bến. Dưới bến, người đàn bà chở đò cắm vội sào, hớt hải chạy lên. Đến gần Văn, người đàn bà sững lại. Nét mừng rỡ vụt tắt trên khuôn mặt hốc hác. Người đàn bà hơi khuỵu xuống nhưng đứng thẳng lại ngay.

- Phiền chị cho tôi sang sông với! - Văn nói.

Như đã quá quen với những người khách như Văn, chị lặng lẽ quay lại, nặng nhọc cất từng bước đi xuống bến.

Văn đi theo người đàn bà. Anh thấy rõ vẻ tiếc nuối đến xót xa ẩn sâu trong từng cử chỉ của chị. Và anh cũng không ngờ, cô Lãm, vợ của Tấn học sau anh một lớp, người mà khi xưa mới học hết cấp hai đã có ối chàng trai ngấp nghé, giờ lại tiều tụy đến thế này. Trong ký ức của Văn, Lãm là người đẹp vào bậc “ xiêu đình, đổ quán”. Nhìn đôi tay người đàn bà run lẩy bẩy cởi sợi dây buộc thuyền, Văn vội cầm lấy cây sào:

- Để tôi chèo thử xem còn đưa được con thuyền sang đến bên kia sông không? Đã lâu lắm rồi không được cầm mái chèo.

Người đàn bà không nhìn Văn, bằng giọng ngùi ngùi, chị hỏi:

- Thế... anh về mãi đâu?

Biết Lãm không nhận ra mình, Văn khua mạnh mái chèo trong nước:

- Tôi là Văn con bà Vận đây mà! Cô Lãm không nhận ra tôi hay sao?

Lãm xoay hẳn người lại, nhìn Văn với ánh mắt mừng rỡ:

- Thế là anh cũng đã trở về!

Lãm bỗng òa khóc nức nở như trẻ nhỏ. Văn hiểu Lãm đang khóc cho chính cô ấy. Anh không tìm ra lời nào để an ủi Lãm. Khi con đò cập bến, Văn kéo chiếc ba lô lại gần loay hoay cởi những nút dây buộc. Anh biết trong ba lô chỉ còn mỗi chiếc khăn vuông bằng lụa xếp trên hai bộ quân phục đã cũ, anh lấy chiếc khăn đặt vào tay Lãm rồi xách ba lô nhảy vội lên bờ cát. Mẹ và Mẫn chắc chỉ cần anh về là đủ!

Rời khỏi bến đò, Văn bước vội trên con đường cát ẩm cắm cúi bước một mạch về làng. Tự nhiên, anh chỉ mong đừng gặp ai nữa. Từng lời của bà cụ Phan và những giọt nước mắt của Lãm đã gieo cho anh nỗi băn khoăn, day dứt. Anh bỗng thấy như mình có điều gì đấy không phải với những người trong làng, trong họ. Anh bước vào mảnh sân đất hẹp. Mẹ anh đang ngồi trên bậu cửa, anh đến gần, bà mới hỏi:

- Chiều nay em Mẫn chưa về như, anh giáo?

Văn lặng người. Mới vừa nhá tối, mẹ đã không nhận ra anh hay mắt mẹ kém quá rồi? Và có anh giáo nào hay về đây cùng Mẫn? Mẹ cũng nghĩ anh không còn để trở về với mẹ? Văn xót xa ngồi xuống cạnh mẹ, anh thì thầm:

- Con đây mà! Mẹ không nhìn thấy con à mẹ?

Mẹ anh giật bắn người như chạm phải lửa. Mãi một lúc sau bà mới lắp bắp:

- Con... Thằng Văn về thật như?

- Vâng! Con đã về đây mà. Mẹ...

Bà cụ Vận xoay hẳn người lại. Bà nhìn chằm chằm vào mặt anh nghẹn ngào:

- Mẹ nhìn thấy nhưng không nghĩ là con còn sống để về được.

Bà đứng lên, ôm lấy anh mà khóc như mưa như gió:

- Văn ơi! Sao mãi tận bây giờ con mới về? Chiều nào mẹ cũng ngồi ở chỗ này đợi con... Cứ tưởng mẹ không còn được gặp con nữa...

Văn nhìn xuống, một bên bậu cửa nhẵn bóng như đánh véc ni. Có tiếng xích xe đạp lạch xạch ngoài ngõ. Mẫn ào vào trong sân. Chiếc xe đạp đổ kềnh xuống đất mà hai bánh vẫn xoay tít. Mẫn đứng đấy, không nói một lời. Cô trân trối nhìn Văn. Thấy Mẫn về, mẹ anh đẩy anh về phía cô. Bà giục:

- Con ra với nó đi! Không có nó chắc con không còn được gặp mẹ!

Anh bước lại gần Mẫn. Cô vội lấy hai bàn tay bưng mặt. Đôi vai gầy của cô rung lên từng chặp. Nước mắt lọt qua kẽ tay từng giọt, từng giọt rơi xuống biến mất trên nền sân đất. Văn biết, những giọt nước mắt của nỗi vui mừng khôn tả ấy dành cho anh. Anh cũng không biết nói gì vào lúc ấy. Vài phút sau đã có tiếng bước chân rậm rịch ngoài ngõ và tiếng người lao xao:

- Chú Văn về thật rồi!

- Anh Văn về rồi đấy!

- Thằng Văn đã về rồi hử?

Văn chưa kịp chạy ra chào, mọi người đã kéo vào đầy chật cả trong sân. Ông Vàn, trưởng chi Nguyễn Đức, lách mọi người đến nắm chặt tay Văn lắc lấy lắc để, hồ hởi:

- Khá, thằng này khá! Cấp sĩ quan rồi hả? Trận mạc có khác, chững chạc hẳn ra! Đợt này về mày phải lo nhiều chuyện lớn đấy cháu ạ!

Tiếng ai đấy chen vào:

- Lớn gì thì lớn nhưng trước mắt phải cưới vợ cái đã! Để người ta chờ mòn cả vóc dáng thế mãi được sao?

Mọi người cười ồ. Bọn con gái đấm lưng nhau thùm thụp:

- Phải đấy! Anh Văn cứ chọn ai gầy nhất trong đám này thì lấy!

Ông trưởng chi Nguyễn Đức trừng mắt:

- Bọn này đến hay! Cưới vợ thì cưới, nhưng chúng mày nói thế là thế nào? Thử nhìn lại xem, sao đàn bà con gái trong làng này chẳng có ai beo béo lên được một tí thế hả?

Một người nào đó đùa:

- Tại thiếu hơi đàn ông đấy mà!

Câu đùa không đúng lúc ấy làm cho mọi người lặng đi để cho ông trưởng chi Nguyễn Đức loay hoay mãi mới gỡ được thế bí:

- Lũ con gái chi Nguyễn Đức đâu cả rồi? Không đi mà lo nước non giúp bà Vận với thằng cháu Văn đón khách à? Sao còn đứng túm tụm với nhau mãi thế!

Các bà, các cô vội chạy đi lo mỗi người một việc. Mẫn cũng lẫn trong đám các bà, các cô nhưng chỉ một thoáng sau anh đã không nhìn thấy cô đâu nữa. Những chiếc chiếu được trải ra ngay trên mảnh sân đất và chỉ có những người đàn ông ngồi ở đó. Họ ngồi không đầy một chiếu và họ hầu hết cũng đã qua chiến trận như Văn nhưng mỗi người trong họ đều đã để lại nơi đã qua một phần xương máu của mình. Chuyện của họ xoay đi, xoay lại cũng chỉ những kỷ niệm chiến trường. Họ kể cho nhau nghe về những trận đánh, về những người đã hy sinh và cả về những chuyện ngộ nghĩnh của những anh lính trong rừng vắng. Tất cả những chuyện ấy bây giờ chỉ là kỷ niệm. Họ làm như đã quen với cuộc sống hiện tại của mình để yên lòng những người ở nhà đã chờ đợi họ. Trong số ấy có cả những người không lúc nào nguôi nỗi mong đợi có bước chân người thân yêu trên lối ngõ dù biết rằng họ chẳng bao giờ còn trở về được nữa. Họ giấu nước mắt trong vạt áo bạc, cất tuổi thanh xuân trong vóc dáng hao gầy, trong mái tóc ngày một mỏng đi và họ gọi những sợi tóc trắng trên đầu là tóc sâu. Trong sân, trên những chiếc chiếu cói, mới có, cũ có, những người đàn ông không ngồi cùng một chiếu nữa mà ngồi tãi ra cho có vẻ đông đúc hơn. Họ vẫn ôn lại chuyện cũ và khoan khoái rít điếu cày rồi ngửa cổ nhả khói thuốc lên trời. Họ cảm thấy làm như vậy có thể làm cho những người đàn bà đang tất bật ở trong bếp, ngoài vườn kia đỡ thấy trống trải.

Theo sự xếp đặt của ông trưởng chi Nguyễn Đức, không đến một tháng sau, đám cưới của Văn được tổ chức cũng trong mảnh sân đất hẹp nhà anh. Đám cưới của Văn hầu như tất cả mọi người trong làng đều đến dự. Văn để ý tìm mà không hề thấy Lãm trong đám khách khứa, họ hàng. Anh biết vì sao Lãm không đến. Anh định bụng, đến lúc vãn khách sẽ chạy ra bến đò ngó thử. Trong đám cưới, đàn ông say sưa trong khói thuốc, trẻ con khoe nhau những chiếc kẹo giấy đủ màu vừa bốc trộm được nhưng Văn biết nhiều người đã không thể dự hết buổi lễ thành hôn. Họ sợ không thể kiềm chế nổi nỗi buồn của riêng mình. Lúc cô dâu chú rể ra chào hai họ nhiều người  đàn bà không cầm nổi nước mắt khi nhận miếng trầu đáp lễ của đôi vợ chồng mới cưới. Cô dâu không ai khác ngoài cô giáo Mẫn, người đã đợi anh ngót chục năm trời đằng đẵng. Nhiều lần nghe Mẫn giảng bài thơ Đợi anh về của Xi-mô-nốp, các cô trò nhỏ đã khóc khi cô giáo dừng lời. Học trò thấy niềm tin mãnh liệt lấp lánh trong ánh mắt cô giáo. Chúng cũng có chung niềm tin như cô bởi cha anh chúng đến bây giờ vẫn chưa trở về với chúng. Đêm tân hôn, Mẫn đã đọc cho Văn nghe lại bài thơ ấy trong những giọt nước mắt chứa chan hạnh phúc. Bên ngoài phên cửa sổ quay ra vườn hình như có tiếng khóc nức của ai đó vọng vào. Văn chồm dậy hé mở phên liếp nhìn ra. Anh thấy hình như có một tấm lưng thon thả đang chìm vào trong bóng tối của cây nhãn ở góc vườn. Văn không hiểu điều gì đã xảy ra. Sao lại có người đến khóc ngoài cửa sổ căn buồng này trong đêm tân hôn của vợ chồng anh? Văn đứng lặng nhìn hút vào trong đêm mờ ảo. Mẫn đến bên cạnh chồng. Văn thì thào:

- Anh thấy có ai đó...

Mẫn âu yếm tựa vào Văn. Cô cũng thì thào:

- Không có ai đâu. Bây giờ chỉ có chúng mình với nhau thôi anh ạ!

Văn lặng yên để cho Mẫn kéo tấm phên liếp xuống. Suốt đêm ấy Văn không thể chợp mắt vì tiếng khóc tức tưởi cố nén của người đàn bà nào đó cứ ám ảnh anh.

Những ngày sau đấy, Văn cảm thấy hình như mọi người nhìn vợ chồng anh bằng con mắt không mấy thiện cảm. Trong cái nhìn của đám đàn bà con gái có chút thèm thuồng, ghen tỵ. Đàn ông lấy việc trở về lành lặn của anh làm chuyện đùa. Có người còn mượn chén rượu trong đám giỗ họ, giơ cái chân cụt đến đầu gối ra ngắm nghía và tặc lưỡi:

- Không biết làm thế quái nào mà chú Văn nhà ta cũng vào trận ngót chục năm trời như cánh ta  lại về quê lành lặn như thế nhỉ!

Có những tiếng cười nói hoạ theo:

- Cậu ta biết cách tránh đạn chứ sao!

Mọi người vừa uống rượu, vừa cười tán thưởng và rồi họ lại nói sang chuyện khác. Không ai để ý là họ vừa nói gì và vừa nghe thấy gì. Thế nhưng câu chuyện về Văn cứ lặp đi lặp lại khi những người đàn ông trong làng uống rượu. Nhiều lần, ngụm rượu thơm nồng trở nên đắng ngắt trong miệng Văn. Nghe câu nói như thế mặt anh trắng bệch ra như bị trúng gió. Đêm về, anh đưa tay sờ khắp người mình và anh chợt ngạc nhiên. Anh buồn. Sao anh lại không một lần bị thương, không có một vết sẹo dù là nhỏ? Anh đã tám năm lăn lóc ở hết mặt trận này đến mặt trận khác. Nhiều đồng đội của anh đã bị dính ngay từ trận đầu. Trong nhiều trận đánh, chính người đi sau anh bị, còn anh lại không. Có lần, đơn vị anh vừa đánh, vừa rút để bảo toàn lực lượng, anh vừa cõng đồng đội bị thương trên lưng vừa bắn trả  địch đang truy kích, về đến nơi an toàn anh ngất đi. Thấy anh dính đầy máu, cứu thương đã băng kín người anh. Khi anh tỉnh lại, mọi người mới biết trên người anh không có chỗ nào bị chảy máu. Ăn hết tô cháo, anh lại khỏe như thường và lại trở về đơn vị tiếp tục chiến đấu cho đến khi miền Nam hoàn toàn giải phóng. Khi được lệnh đi nhận nhiệm vụ mới, anh cũng không lúc nào ngơi tay súng. Sau mỗi trận đánh, anh vẫn trở về nguyên vẹn. Thật buồn cười, những trận sốt rét rừng dạo ấy cũng chẳng quật ngã nổi anh mặc dù sau nhiều trận anh đã phải hai tay hai gậy mới theo kịp đồng đội. Những khi ấy, chẳng ai có thời gian đâu để nghĩ những chuyện như bây giờ...

Rồi vợ chồng anh cũng sắp có con. Mẹ anh mừng hơn bắt được của, bà bấm đốt ngón tay tính từng ngày một khi mọi việc xung quanh vẫn diễn ra bình thường theo quy luật của cuộc sống. Một lần Văn tát nước ở ngoài đồng về đã thấy Mẫn thẫn thờ ngồi lặng ở cuối giường trong căn buồng tối. Văn gặng hỏi mãi, Mẫn mới ngập ngừng kể:

- Chị Hòa ở xóm ngoài đợi em ở cổng trường. Chị ấy hỏi, sao anh Thăng mãi không về cưới chị ấy? Em không biết trả lời sao cả. Từ hôm đám cưới của mình, gặp em mấy lần, chị Hòa đều hỏi câu ấy.

Văn ngồi xuống cạnh vợ. Mẫn bật khóc tức tưởi:

- Chị Tâm, hiệu phó trường em phải lôi em đi không thì chị Hòa còn hỏi mãi. Chị Tâm bảo: “Thôi em đừng chấp. Cô ấy như người tâm thần. Gặp ai cô ấy cũng hỏi như thế đấy!”. Nhưng em cứ thấy chị Hòa tồi tội thế nào... Chẳng lẽ mình có lỗi gì ư?

Văn thở dài. Anh không muốn nói cho Mẫn biết, từ hôm anh về, cô Hoà cũng đã nhiều lần túm áo anh căn vặn: “Sao anh về được mà anh Thăng của em lại không về được?” Văn đã không biết trả lời sao. Mấy hôm nay, cô Hòa còn đón đường anh năn nỉ: “Anh cho em một đứa con. Em cũng muốn có con như Mẫn” làm anh ngượng tái cả mặt mặc dù khi ấy chẳng có ai. Bây giờ anh đi đâu cũng len lén như kẻ trộm.. Văn chỉ sợ cô Hòa trông thấy. Lúc này, anh cũng không biết an ủi vợ thế nào đành khẽ khàng vuốt nhè nhẹ đôi vai gầy của Mẫn. Biết làm sao được! Hai vợ chồng Văn cứ ngồi lặng lẽ trong căn buồng tối cho đến khi ngoài sân tiếng con gà mẹ đã lục cục dẫn con lên chuồng.

Vài tháng sau, Mẫn sinh con trong sự mừng rỡ của cả nhà. Bạn bè và bà con trong làng, ngoài xóm đến mừng cho vợ chồng Văn. Hòa không đến cùng mọi người, cô cứ thập thò ở ngoài ngõ và nước mắt đầm đìa trên mặt. Mãi đến những ngày sau, khi người làng còn bận bịu với ruộng lúa, vườn khoai ngoài đồng thì Hòa đến nhà Mẫn với cái gói có hai chục trứng gà vỏ còn hồng những phấn. Hai người lặng lẽ nhìn nhau. Mẫn bồng con nhỏ đặt vào tay Hòa. Hòa nâng đứa bé lên ngang và khẽ ấp khuôn mặt mình vào bụng nó. Con bé thật xinh. Nó bé nhỏ và dễ thương như con mèo. Cặp mắt to đen khác thường của nó cứ mở thao láo. Mái tóc mượt mà dài trùm kín đến vành tai. Bàn tay nhỏ xíu có những ngón hồng hồng của con bé quờ quạng một cách vô thức chạm nhè nhẹ vào mái tóc lộ rõ những sợi hung hung đang chuyển dần sang màu trắng chỗ chân tóc của Hòa. Cô cứ ấp mặt vào khắp người đứa bé và cố hít cái mùi trẻ con một cách thèm khát. Sau lần ấy Hòa thường xuyên đến để bế con nhỏ, âu yếm nó thỏa thích và lần nào cũng có một thứ gì đó để làm quà. Những lần Hòa đến, Văn đều cố tình lánh mặt. Mẫn và bà cụ Vận nhận biết rõ sự thèm khát của Hòa và cả hai mẹ con đều cảm thấy như mình cũng là người có lỗi. Con bé được vài tháng, nó đã biết u ơ “nói chuyện”. Hòa lại đến và bế nó trên tay. Chị đắm đuối vuốt ve nó và bỗng hoảng hốt bồng con bé ra sân cho nó nhìn thẳng lên mặt trời đang chói chang tỏa nắng. Con bé không hề chớp mắt. Hình như nó không cảm thấy sự chói chang của những tia nắng đang chiếu thẳng vào mắt. Không thể tin, Hoà giơ nó lên cao hơn. Vẫn vậy. Chị nhìn kỹ vào mắt nó và thảng thốt kêu:

- Giời ạ! Con bé không có con ngươi mắt!

Hòa loạng choạng bế con bé đặt vào giường. Chị bật khóc rồi bỏ chạy ra ngõ. Mẫn và bà cụ Vận vội từ dưới bếp chạy lên. Con bé đang “nói chuyện” một mình và hua cả tay lẫn chân tìm cách lật úp người để lẫy. Mẫn ôm vội con vào lòng, cũng bế nó ra sân để nhìn sâu vào mắt con. Đôi mắt to, đen lay láy của con bé có hàng mi dài cong cong nhưng nó cứ nhìn thẳng mà không hề chớp mắt vì chói nắng. Tròng mắt của nó không có con ngươi thật. Con bé nhoẻn cười phô hàm lợi hồng hồng còn Mẫn thì khuỵu xuống giữa sân đất cát bỏng rát vì nắng. Loay hoay mãi, bà cụ Vận mới dìu được cả hai mẹ con vào trong nhà rồi chạy đi tìm Văn đang làm ở đội kỹ thuật của hợp tác. Tin không may ấy của con bé nhà Văn nhanh chóng lan truyền trong họ, ngoài làng. Nhiều người bỏ cả công việc đến thăm và ai cũng khuyên vợ chồng anh đưa con bé lên thành phố tìm thày thuốc giỏi để chạy chữa. Các bà, các chị gom được một gói tiền đem đến dúi vào tay Mẫn. Cùng với số tiền dành dụm được định để sửa lại ngôi nhà đã quá cũ kỹ, vợ chồng Văn bồng bế con đi lên bệnh viện tỉnh. ở đấy, người ta khám xét rất kỹ nhưng vẫn không làm gì được. Các bác sĩ lại giới thiệu cho cháu lên bệnh viện Trung ương. Sau hàng tháng trời đi hết bệnh viện này đến bệnh viện khác, vợ chồng Văn lại ôm con về quê với lời nhận xét của các bác sĩ ghi trong bệnh án: “Dị tật bẩm sinh, không có phương pháp điều trị”. Nỗi thất vọng đè nặng lên cuộc sống của ba người lớn trong nhà. Chỉ có con bé là vẫn vô tư  u ơ “nói chuyện” một mình. Bà cụ Vận gầy sọp đi. Mỗi bữa, bà không ăn hết được một lưng cơm. Bà không mấy khi ra khỏi nhà vì mặc cảm là người có lỗi khi trước lúc nào cũng vây lấy bà. Bà như con chim bị mắc lưới cứ lùng nhùng trong nỗi mặc cảm nặng nề, không sao thoát ra được.

Thời gian trôi đi, con bé lớn dần. Những câu hỏi vô tư của nó về những vật xung quanh mà nó không hình dung được làm vợ chồng Văn rầu rĩ như lá héo. Nhưng cuộc sống không thể ngừng lại. Theo lời khuyên của họ hàng, vợ chồng Văn lại sắp có đứa con thứ hai. Lần này, Mẫn khỏe hơn lần trước nhiều làm cả nhà chứa chan hy vọng. Đi dạy một buổi, một buổi Mẫn về làm vườn và chăn nuôi lợn nái. Nhà Văn lại dành dụm được một số tiền, tuy không nhiều nhưng cũng đủ để cho anh hy vọng vài năm nữa sẽ sửa lại được ngôi nhà vách đất, mái rạ đã dột từng đám mà mùa mưa cũng như nắng anh vẫn phải leo lên dọi lại. Rồi Mẫn sinh con trai. Một thằng cu thật kháu khỉnh. Mới lọt lòng nó đã khóc váng cả gian phòng. Đôi mắt lanh lợi của nó cứ hướng nhìn ra chỗ có ánh sáng. Không chỉ dòng họ Nguyễn và chi Nguyễn Đức mà cả làng ai cũng hởi lòng, hởi dạ bởi ngoài làng, trong họ lại thêm được một suất đinh nữa. Các bà, các chị gom từng quả trứng gà trong ổ để đem đến mừng cho thằng cu. Riêng vợ chồng Văn với bà cụ Vận là thấp thỏm một nỗi lo không dám nói thành lời. Mới tròn một cữ nó đã biết hóng đèn. Ban đêm đi ngủ mà tắt đèn là nó cứ ọ ẹ mãi không yên, Văn lại phải thắp đèn lên nó mới chịu. Mỗi lần đi làm về Văn lại ngồi bên võng thằng bé, anh kiếm mảnh giấy đỏ, treo lên cho nó bay phơ phất và sung sướng thấy thằng bé cười toe toét nhìn theo. Anh yên tâm. Cả nhà yên tâm. Thằng bé không bị như chị nó.

Đã hết kỳ nghỉ, Mẫn lại đi dạy học. Văn vẫn cùng tổ kỹ thuật theo sự hướng dẫn của phòng Nông nghiệp huyện sản xuất thực nghiệm các giống lúa mới có năng suất cao. Ngày ngày, bà Vận ở nhà trông hai đứa cháu. Văn đi làm về sớm thấy con chị ngồi đưa võng cho thằng em. Nghe con gà mái cục tác trên ổ, nó giục:

- Con gà mái mơ đẻ trứng rồi đấy bố ạ! Bố ra cất quả trứng đi có chuột nó tha mất!

Văn hơi ngạc nhiên:

- Sao con biết là con gà mái mơ đẻ trứng?

Con bé hồn nhiên:

- Bằng con mái vàng thì nó chẳng cục tác nhiều thế đâu!

Văn ngậm ngùi. Thì ra con bé “nhìn” bằng tai. Buổi trưa, bà Vận đang ngồi nhặt mớ rau muống ở cạnh cửa, con bé hỏi:

- Rau già lắm hở bà? Cháu nghe bà cấu mãi mới được một cái cuộng rau.

Bà cụ khẽ lắc đầu:

- Cháu bà giỏi quá! Cháu chịu khó ngồi đu võng cho em một chốc nữa nhá! Bà đi thổi cơm.

Con bé nghiêng đầu hướng ra ngoài ngõ. Nó reo:

- Mẹ về! Mẹ về!

Một lúc sau mới thấy Mẫn dẵt xe đi vào. Nụ cười méo mó trên khuôn mặt bà Vận:

- Ô, mẹ nó về thật kìa!

Con bé vỗ tay reo:

- Con nghe thấy mẹ về mà!

Mẫn dựa xe vào bờ hè. Chị chào mẹ chồng rồi sà đến ôm con gái vào lòng:

- Con mẹ giỏi lắm!

Con bé hướng khuôn mặt có  đôi mắt đen lay láy nhìn mẹ, nó hỏi:

- Hôm nay không nắng lắm hả mẹ? Thế mà cũng bức mẹ nhỉ! Mẹ ngồi dịch ra một tí để con quạt mát cho mẹ nào!

Nó cầm lấy cái quạt nan, tự dịch ra cách mẹ nó đủ tầm rồi quạt lấy quạt để. Nó âu yếm hỏi:

- Mẹ có thấy mát không? Mồ hôi còn ướt lưng áo mẹ đây này. Để con quạt mạnh thêm tí nữa nhá!

Những giọt nước mắt chảy dài trên má Mẫn. Chị cố nuốt nước mắt để cười với con bé:

- Con gái mẹ tài quá! Thôi, mẹ hết bức rồi! Con ngồi đây đưa võng cho em để mẹ đi thổi cơm kẻo cả nhà cùng đói nhá!

Con bé gật đầu. Mẫn đứng lên như chạy trốn. Ngồi đun bếp, mồ hôi lẫn nước mắt thi nhau rơi trên nền đất nóng. Nhiều năm qua, Mẫn đã quen chịu khổ nhưng những câu nói ngây thơ của con bé thì chị không sao quen nổi. Những lần như thế, Mẫn cảm thấy gan ruột nẫu cả ra.

Một buổi chiều chủ nhật, việc đồng áng đã thư thư một chút, cũng không bận lắm với bài vở của học trò, Mẫn bồng thằng cu ra đầu hè ngồi hóng gió. Nắm chân tay thằng bé, chị chợt giật mình. Hình như chân tay thằng bé đang teo lại, các khớp chân tay tấy đỏ và to ra một cách khác thường. Mẫn hoảng hốt đặt thằng bé xuống giường và thấy thằng bé không nhổm bò như mọi bận. Nó nằm im nhìn chị. Mẫn thảng thốt gọi con. Thằng cu toét miệng cười với chị  nhưng nét mặt nó không còn vẻ tinh nhanh như mọi bận. Mẫn lại bồng con lên. Chị ấp mặt vào bụng thằng bé và chị không dám nghĩ điều gì. Bà Vận vội ra bờ dậu tuốt nắm lá cúc tần đem về bỏ vào nồi rang cho nóng lên để chườm vào những chỗ sưng cho thằng bé. Bà nghĩ, chắc nó bị phong thấp như bà. Chỉ vài hôm sau, tay chân thằng bé teo đi trông thấy. Hai vợ chồng Văn cuống cuồng bế con lên bệnh viện huyện rồi lên bệnh viện tỉnh. Các bác sĩ khám đi khám lại cũng không tìm ra bệnh. Họ viết giấy giới thiệu lên bệnh viện mãi tận Hà Nội. Trong nhà có đồng nào Văn vét hết đem theo lên bệnh viện. Thấy vợ chồng Văn mãi không về, họ Nguyễn Đức và làng Vọc lại quyên góp tiền, gạo cử ông trưởng họ lên tận nơi xem sự thể thế nào. Nhìn thằng bé, ông lắc đầu ngao ngán. Nhìn vợ chồng Văn tiều tụy, hốc hác vì lo cho con, ông trưởng họ Nguyễn Đức lại càng ngao ngán hơn. Hơn một tháng sau, tất cả các bác sĩ đã lắc đầu. Họ cho biết, khi ở chiến trường anh đã bị nhiễm một loại chất độc gì đó. Họ khuyên: “Anh chị không nên sinh thêm con nữa!”. Mẫn gục xuống ngay chân giường bệnh của thằng bé. Cực chẳng đã, Văn tay bồng con, tay dìu vợ tìm lối về quê. Mẫn như không còn đủ sức nhấc nổi đôi chân. Cứ vài bước chị lại vấp dúi, vấp dụi. Chị không dám bồng thằng bé. Lúc nào chị cũng đờ đẫn nhìn đi tận đâu đâu. Về đến nhà, người trong họ, trong làng và đồng nghiệp ở trường đến thăm, Mẫn có vẻ sợ hãi và tránh mặt hết cả. Suốt ngày đêm, chị cứ ngồi ru rú trong xó buồng. Không cho ai động đến và cũng không nói với ai lời nào. Cho đến một hôm, khi Văn ở dưới trại giống lúa trở về, không thấy Mẫn ở nhà, Văn hỏi con gái:

- Mẹ đâu con?

Con bé cũng có vẻ lo lắng:

- Mẹ bảo là mẹ đi ra trường, hôm nay mẹ có buổi dạy. Mẹ đi mãi mà không thấy về bố ạ!

Không kịp hỏi gì thêm, Văn vội nhào ra ngõ. Anh tìm thấy Mẫn ở ngoài sông. Mái tóc dài của Mẫn dập dờn trong làn nước.

*       *

Nhiều đêm, Văn không hề chợp mắt. Bà cụ Vận cũng khó ngủ như anh. Bà cụ đã trở thành lẩn thẩn. Bà thường ngồi bó gối ở góc giường, nhìn đăm đăm vào bóng mình trên vách. Bức vách trát bằng rơm và bùn đã bị mưa gió làm cho rã ra từng mảng bằng bàn tay. Thi thoảng, bà Vận lại thò bàn tay qua những lỗ thủng ấy như để cất giấu một vật gì. Hai đứa nhỏ con anh thiếu người chăm sóc nhưng anh không thể không đi làm. Ban ngày tất cả phó mặc cho bà cụ Vận. Thi thoảng có ai đó ghé qua giúp bà cụ cơm nước, tắm táp cho bọn trẻ và những việc mà bà cụ không làm được. Đôi lần anh có hỏi nhưng mẹ anh không nhớ người ấy là ai.

Đêm nay, hình như trời đã bắt đầu trở gió. Cây xoan già đầu ngõ lào thào trút từng đám lá xuống nền đất. Việc ở trại giống không thể để cho ai làm thay được vì trại giống của anh đang được phòng nông nghiệp huyện giao cho làm thực nghiệm lai tạo một loại giống ngô mới nên anh không thể về sớm  hơn. Xong việc, anh mò mẫm về nhà. Đêm đã gần về sáng. Trong nhà có ngọn đèn hoa kỳ vặn nhỏ như hạt đỗ xanh đặt trên chõng tre. Bà cụ Vận ngồi lòng khòng, hai đầu gối nhô cao quá đầu. Thấy bà ngủ gà ngủ gật, Văn đến đỡ bà cụ nằm xuống rồi vội vã vào buồng với hai đứa trẻ.  Anh giật mình. Một người đàn bà đang ngồi canh cho con anh ngủ. Thấy động, người đàn bà quay lại và vội vã vén màn bước ra, cúi đầu bẽn lẽn:

- Tại... thằng bé khóc to quá...

Văn sững người. Anh khẽ kêu:

- Lãm!

Người đàn bà từ từ ngước khuôn mặt hao gầy nhìn anh. Văn lặng đi khi bắt gặp ánh mắt thao thiết của Lãm. Văn mấp máy môi định nói một câu gì đó thì Lãm vội bỏ chạy. Nhiều lần đi làm, Văn thấy con đò của Lãm buộc ở bên này sông mà anh không để ý. Anh đứng lặng giữa nhà nhìn hút theo bóng Lãm lẫn vào màn đêm. Heo may đã về khẽ buông tiếng thở dài trong rặng tre đầu ngõ./.

(Tạp chí Nhà văn)

Lão Ngược

Hắn tên là Ngược, vì khi hắn đi chả ai thấy hắn nhìn xuống dưới bao giờ mà lại cứ nhìn lên, chắc hắn có tật như vậy từ nhỏ nên cha mẹ hắn đặt tên cho hắn như vậy chăng? Tên trong hồ sơ đầy đủ là "Phí Bá Ngước". May là hắn không làm lãnh đạo, chứ không thì khổ cho ban tổ chức phải giới thiệu lúc họp hành, đọc xong họ tên không khéo lại méo cả mồm. Tên là vậy nhưng trong công việc cũng như trong hành động và chắc là cả trong suy nghĩ của hắn thì ngược lại với tất cả mọi người. Vì vậy từ khi đi làm mọi người thấy thế mới đặt lại tên cho hắn là Ngược. Gọi dần thành quen, thấy ai gọi hắn cũng thưa và còn cho đó là chuyện bình thường gọi thế nào mà chả được. Hắn Ngược ở chỗ, mọi người nghĩ xuôi còn hắn thì ngược lại. Phòng làm việc nơi hắn công tác có ông thủ trưởng là người lịch lãm nói năng ra dáng con nhà hay chữ vừa từ tốn lại nhẹ nhàng khéo léo mà chả để mất lòng ai. Ông biết tiến, biết lui, chẳng ai nghe thấy ông to tiếng bao giờ. Bởi trong ông không có cái dây thần kinh nóng nảy, cáu gắt. Ông khéo đến mức trong khi ông chủ trì cuộc họp mọi câu chữ và nội dung đều được ông chuẩn bị đầy đủ, chu đáo đến từng chi tiết nhỏ. Từ chuyện chuyển đổi vị trí của cán bộ, nhân viên đến chuyện lên lương, chậm lương, trừ thưởng của từng người được ông rào trước, đón sau không một tý sơ hở đến nỗi chẳng ai có thể tham gia được một tý gì. Kết thúc cuộc họp ông hỏi mọi người có ý kiến gì không? Có nhất trí không? Chả ai có lý do gì để thêm bớt được bởi sự hoàn hảo trong ngôn từ của ông đã trình bày.

Nhưng hắn thì không như thế, hắn bảo: "Bây giờ mọi người chỉ biết an phận thủ thường, ngại va chạm và co mình cho gọn". Lại có một lần trong cuộc họp giao ban, ông thủ trưởng nói: "Từ nay đến ngày kỷ niệm truyền thống... chúng ta phải phấn đấu hoàn thành bằng xong khối lượng công việc...” Hầu hết mọi người kém chuyên môn và tránh đối đầu thì a dua khẳng định là xong, mà còn xong trước thời gian vài ngày. Ông thủ trưởng đang say sưa thắng lợi, nghĩ đến lúc cắm cờ. Bỗng ông liếc chéo sang bàn bên cạnh thấy Ngược ngồi nhìn ngước lên trần nhà. Không hiểu hắn nhìn con thạch sùng lười nhác hay nhìn cái quạt trần mới mắc. Tiêu chuẩn của hắn là không được dự họp giao ban, nhưng vì chuyên môn của hắn hơn người, tính toán dự toán, khối lượng hắn giỏi nên cuộc họp nào liên quan lại phải mời đến hắn. Ông thủ trưởng cất giọng sang sảng, thế nào anh Ngược có ý kiến gì không? Ngược chẳng nhìn ông mà lại thủng thẳng: "Theo tôi là không thể xong được".

- Anh bảo sao?

- Thưa anh! Tôi bảo không xong.

- Anh lấy cơ sở nào mà bảo không xong, quan điểm chính trị của anh ở chỗ nào? Anh có biết ngày hoàn thành công việc là ngày gì không?

- Dạ biết! Ngày thì có mặt trời, trời sáng. Còn đêm thì tối, có đêm thì có trăng, có đêm thì không!

- Này anh Ngược, anh phải ăn nói cho cẩn thận.

- Vâng! Thưa anh, tôi nghĩ là cuộc họp để bàn công việc thì phải nói cho đúng với tinh thần cuộc họp, phải bàn cụ thể cho ra nhẽ từng chi tiết một. Tôi chán cái kiểu khi họp ai cũng chỉ nghe một người, đề ra chủ trương, rồi lại kết luận mà không có cơ sở thực tế. Phải thấy được khó khăn để cùng chia sẻ trách nhiệm và cùng nhau bàn bạc, phải lấy công việc làm trọng chứ không phải lấy sự bảo sao nghe vậy.

Ông thủ trưởng quá giận vì chỉ có hắn là người duy nhất dám cãi lại ông, một con người lâu năm trong nghề, mình đầy lý luận và kinh nghiệm, thế mà hắn nói trái với ông! Nếu không trị đến nơi thì nó sẽ coi thường ông, vậy thì phải xử ngay không thể chậm trễ. Ông tuyên bố giải tán cuộc họp, về đến phòng làm việc, ông cán bộ tổ chức có mặt ngay.

- Thế nào anh, phải xử lý thằng Ngược ra sao?

- Còn sao với giăng cái gì? Anh ra ngay quyết định đưa nó về phân xưởng sản xuất phụ để cho nó lao động cải tạo cho biết thế nào là lễ độ. ở đây chỉ có tôi, tôi đã nói là không ai được cãi.

Nửa tiếng đồng hồ sau, tờ Quyết định kỷ luật được ký và được thực thi ngay trong ngày. Thế là hắn phải thực hiện kể từ lúc ký. Cho chết, nhìn cái mặt cứ ngước mãi lên trông đến là ghét. Hắn thì chẳng quan tâm nhiều đến chuyện thay đổi vị trí làm việc. Nhận quyết định và đi làm ngay không buồn cũng không tỏ vẻ khó chịu. Xuống phân xưởng quay than tổ ong, thấy mọi người làm việc nặng nhọc mà năng suất không cao bởi cái máy đã cổ lỗ lại không ai chịu cải tiến, chế độ dầu mỡ cũng tra không đúng quy trình. Thế là hắn bắt tay vào sửa ngay, ai cũng sợ hắn, nếu thân với hắn mà thủ trưởng biết thì chết. Mà tài thật, chiếc máy chỉ qua tay hắn có gần một giờ đồng hồ mà chạy rất êm và không bị chết đứng như mọi khi, sản phẩm ra rất đẹp, ít vỡ và năng suất lại tăng lên gấp đôi. Khi hắn đang say sưa cải tiến và hướng dẫn những công nhân đang sản xuất thì có phái đoàn của Bộ về làm việc, trong đó có cả một số chuyên gia nước ngoài. Công việc phải thảo luận cũng như những kiến thức chủ yếu lại nằm ở trong cái đầu của hắn. Ông Tổ chức lại xuất hiện tại phân xưởng với yêu cầu hắn phải về văn phòng làm việc. Hắn lặng im không nói mà cứ chú ý vào cái công việc đang nghiên cứu dở. Ông Tổ chức cầm tinh sao Thái bạch lên tiếng đến lần thứ ba.

- Thế nào anh Ngược, anh có nghe thấy tôi nói gì không?

- Không!

- Thế anh chống mệnh lệnh hả?

- Chống ai? Lệnh nào?

- Xí nghiệp yêu cầu anh về Văn phòng làm việc.

- Yêu cầu bằng mồm à! Không được, tôi xuống phân xưởng theo quyết định của thủ trưởng hẳn hoi, chữ xanh dấu đỏ. Tôi chỉ thực hiện quyết định của người cao nhất!

Ông Tổ chức ra về, và gần một tiếng đồng hồ sau một cái Quyết định số khác được ban xuống. Hắn cầm cả hai tờ Quyết định cùng chữ ký và con dấu với nội dung có hiệu lực kể từ ngày ký. Hắn lên thẳng phòng ông thủ trưởng đưa cả hai tờ quyết định khi ông đang có khách, hắn hỏi ngay là tôi phải thực hiện quyết định nào? Ông thủ trưởng ngớ người vì đúng là cả hai quyết định ông đều ký một ngày.

Thời gian cứ theo quy luật mà tiến lên phía trước chẳng khi nào ngừng nghỉ. Hắn cứ như thế mà sống và làm việc theo ý nghĩ của riêng mình. Như những người khác biết lựa thời cơ, biết sống theo ý muốn của người khác thì được an nhàn và yên thân nhưng hắn lại không như thế. Công bằng mà nói thì hắn là người tốt. Nhà ai có công có việc, đặc biệt là việc hiếu thì hắn không từ nan một chút nào, cứ như lo việc tang, khâm liệm cho cụ quê ở tận cuối miền Trung ra thăm con gái và các cháu, không may cụ bị cảm đột ngột và chết lúc nửa đêm, gia đình người con bàn đưa cụ về quê mai táng. Ông trưởng và phó phòng vừa ngại vừa sợ. Gần 12 giờ đêm lại cho người đến gọi hắn đến động viên. Hắn bỏ ngoài tai những lời sáo rỗng. Thế là hắn lại cùng vợ chồng người con gái ông cụ xấu số đưa cụ lên xe ô tô tải chở thi hài cụ về quê. Từ việc chụp ảnh và sau này tiến bộ có quay phim ca mê ra, việc gì hắn cũng biết, cứ có ai nhờ đến là hắn vui vẻ giúp ngay. Cả cái ông Trưởng phòng hay trù úm và nhiều lần dọa kỷ luật hắn về chuyện làm thơ, viết báo ngoài nhiệm vụ và còn vu cho hắn cái tội nói xấu lãnh đạo. Vu cho hắn nhiều tội nhưng xí nghiệp vẫn cần đến hắn, ông ta còn quyết tâm làm nhục hắn, vừa kéo bè cánh cho nhân viên đi theo dõi hắn từng cử chỉ, và nhằm đúng ngày hắn đi thi ngoại ngữ bằng C tiếng Anh thì ông ta cử hắn đi làm thường trực bảo vệ. Hắn cứ ung dung nhận công việc chẳng cần quan tâm đến con người quyết tâm làm hại và hạ nhục hắn, thậm chí đến ngày ông hưu trí, hắn cũng chả buồn quan tâm đến việc đã qua, vẫn cứ giúp đỡ như những người khác. Có người bảo: "Đầu óc đâu mà không biết tức giận là gì?"

Hắn bảo! "Chuyện vặt. Cuộc sống còn bao nhiêu việc để làm, thù oán người khác thì chẳng khác nào mình cũng như họ! Hãy nghĩ khác đi một chút, và nên dành thời gian để làm việc khác cần hơn".

Thời gian thấm thoắt thoi đưa, năm tháng qua đi để lại đằng sau cuộc đời và số phận của một con người với biết bao kỷ niệm buồn vui. Đã hết thời trai trẻ, bước vào cái tuổi "ngũ thập tri...” Những  ngày nghỉ cuối tuần trở về quê nghỉ để tránh bớt đi những cái ồn ào của nhịp sống đô thị. Đêm đông thì thường dài, một đêm hạ tuần trời đất lạnh về sáng, trăng đêm còn lại rất mỏng và sắc cùng với sương đêm hòa trộn đất trời làm một. Lão trở dậy theo bản năng đồng hồ sinh học nhưng trời còn tối lắm, nếu không có trăng thì không gian chắc phải cắt ra được từng mảnh nhỏ. Nghĩ về những cái đã qua, và cả những cái sẽ diễn ra trong bước đường sắp tới, vẫn chỉ những câu hỏi tại sao, làm sao quanh hắn người ta lại không sống với nhau cho tốt hơn được nhỉ.

Hắn cố sống cho tốt, cho thực với chính mình thì người ta lại cho hắn là sống ngược. Nhiều người cũng hiểu cho hắn, biết ơn hắn, nhưng họ cứ sợ, sợ một cái gì đó vô hình mà chẳng dám nói ra? Mải nghĩ, trời đã rạng sáng, mặc thêm quần áo ấm, hắn xuống nhà dưới dắt xe, đạp cần khởi động, nổ máy và lên xe về thành phố. Mặt trời đã ló lên trong sương sớm, trời vẫn lạnh nhưng có dấu hiệu buổi trưa trời sẽ ấm dần lên./

(Tạp chí Nhà văn)

Mẹ ơi hãy yêu con lần nữa

Thành say mê nhìn con thạch sùng đang giẫy đành đạch trên nền lớp học. Bất chợt, ánh mắt nó lóe lên một niềm vui gần như cuồng dại. Nó đem con thạch sùng còn ngoe nguẩy giãy chết để lên ghế Mi - người bạn gái ngồi cạnh nó trong lớp. Thành không ghét bỏ gì Mi, nhưng vì nó không thích do Mi điệu. Thành thấy ngứa mắt. Những đứa con gái điệu thường không tốt. Cái đó, Thành đã có kinh nghiệm.

Mẹ Thành đã gần 40 tuổi, cái tuổi chẳng già mà cũng chẳng trẻ. Mẹ vẫn còn hăng lắm. Mẹ quăng vèo cái di động của ba vào tường chỉ vì một tin nhắn nào đó tình tứ với ba. Thật hết biết! Tự nhiên hôm đó, Thành lại thấy ba cáu, khổ mẹ quá, bị ăn một cái tát, hệt như thuở nào Thành bị ba tát vào mặt. Ai bảo mẹ bật lại ba, chứ không như Thành. Căn phòng của Thành trên tầng 4, ba mẹ ngại leo, ít người kiểm tra phòng riêng của Thành. Ăn đòn của ba mỗi khi phạm lỗi xong, Thành leo lên phòng, gieo mình xuống đệm mút đánh uỳnh một cái, rồi úp mặt, rồi lăn lộn, nước mắt vòng quanh. Ba Thành cục, mẹ Thành chanh chua, Thành cũng quen dần cái lệ ăn đòn mỗi khi Thành học dốt hay ai đó phàn nàn về Thành. Điều tất yếu là hôm nay, mình sẽ cho cái gì hưởng cùng trận đòn ấy với mình. Thành nghĩ vậy. Mỗi khi mẹ đi đâu đó, khi mẹ đẹp nhất trong những bộ váy xẻ Thượng Hải, Thành lại được mẹ mua cho những đồ vật độc đáo, quần áo xịn, nhưng Thành vứt hết. Thành hành hạ lại những thứ đồ đó mỗi khi bị ăn đòn xong. Mà ba Thành thì cứ đánh con xong là chẳng cần biết Thành có phản ứng gì không nữa. Thành còn lén mua một bao cát để đấm cho cái tay biết thế nào là đau. Đấy là khi Thành bị oan. Chẳng hạn, hồi xưa, phụ huynh phải ký tên vào mỗi bài học. Ba mẹ Thành đi đâu suốt, chả ai về nhà, chẳng lẽ Thành nhờ chị Tư người ở hơn Thành có năm tuổi ký tên làm bố mẹ Thành? Chữ ký của mẹ Thành cũng dễ, thế nên Thành bắt chước và bị phạt. Chao ôi, cái con lươn từ chiếc roi da của ba ghê thật. Nó buốt, buốt lên tận mặt Thành, làm nóng cả giọt nước mắt khi Thành ấm ức phân trần rằng, chẳng có ai ở nhà để cho con xin chữ ký cả. Oan, oan cái con mẹ Đốp ấy, ba Thành mắng Thành như thế. Thành chả hiểu gì cả. Lớn lên, mỗi lần bực bội vì oan ức, Thành lại đấm vào bao cát, miệng lầm bầm, oan này, mẹ Đốp này, cho mẹ Đốp chết này... Đấm bao cát xong, Thành chờ đợi. Tiếng chân của chị Tư loẹt quẹt phát ghét lên vì đó chắc chắn không phải tiếng chân của mẹ. Thành tự động nhảy xuống và biết ba mẹ lại đưa cho Thành tiền ăn quà sáng vào mỗi ngày hết tuần.

Mười mấy tuổi, hình như Thành đã có râu rồi thì phải. Tự dưng Thành thấy cứng cứng ở cằm. Mà bằng này tuổi, Thành biết, thuở xưa là có vợ con lâu rồi. Thế mà trước đó, Thành vẫn bị ăn đòn. Đấy là khi lục cặp Thành để lấy tờ giấy trắng, tình cờ từ cuốn sách tiếng Anh bức vẽ hình cơ thể con người rơi ra. Ba tái mặt, nhìn Thành. Thành sợ ba, tuy không hiểu sao ba nổi giận. Và Thành nghĩ: mình sẽ bị ăn một táng (cái này Thành học được trên phim gangster - oánh nhau - người ta bảo là ăn táng). Ba gằn giọng giống như bố của tên tội phạm: Mày vẽ cái gì đây? Thành nhìn ba, hốt hoảng: Không, con có vẽ gì đâu, sách giáo khoa đấy chứ? Mày nhìn lại đi, sách nào mà dạy mày những điều thế này? Nói mau! Mẹ cha ơi, hóa ra, thằng Hải ngồi bàn trên nó vẽ bậy bạ vào cái hình người ở trần, toàn những thứ cơ quan của phụ nữ! Thành đỏ mặt: Con không vẽ mà, con có biết gì đâu, bạn Hải bạn mượn sách của con. Mà những cái này, ở sách giáo dục công dân, phần giáo dục giới tính, bọn con cũng được học hết mà!

à, mày còn ngụy biện à, con cái mất dạy, làm tao xấu hổ. Mẹ mày thì chỉ suốt ngày tiền! Lại ghen tuông, thời gian đâu quan tâm đến con cái...

Thành cảm thấy bẽ bàng. Nó không vẽ thật mà. Thành nhớ, cái lần nó ngại nhờ chị Tư mua cho nó cái quần bé, quần trong ấy, mà mẹ nó chỉ hay mua cái quần đùi thôi. Ngày tới có tiết thể dục, nếu không có cái quần bé thì Thành thà nghỉ học còn hơn. Mẹ thì đi công tác chả biết đến bao giờ mới về. Cuối cùng Thành cũng mượn được của thằng Hùng, bạn duy nhất chịu được cái tính khí thất thường của Thành.

Ba đi xuống nhà, Thành lại đấm bao cát bùm bụp. Thành quăng cả cuốn sách vào tường như ngày nào mẹ quăng quần áo và đồ dùng của ba. Thành thấy hình như thời gian cũng muốn phản bội Thành thì phải. Nó chậm quá, chẳng nhanh đến năm 18 tuổi để Thành đến tuổi thành niên, không phải chịu sự bảo trợ của ai. Thành thích xem những bộ phim hành động, màn hình nhảy loang loáng. Chứ thấy bộ phim có cảnh ba mẹ hôn con chúc ngủ ngon, Thành cười giễu cợt, kêu vớ vẩn, đúng là bắt chước Tây, chứ ở đây, lấy đâu ra. Ba mẹ Thành có bao giờ rảnh rỗi để leo lên tận tầng bốn, để nâng niu Thành và hôn lấy một miếng đâu. Dường như chả có ai yêu Thành cả. Nhiều lúc, Thành muốn hỏi ba mẹ nhiều điều, nhưng rồi ba mẹ như cũng quá xa vời. Chẳng cần thiết. Thành quay số hỏi 1080, vấn đề nào cũng rõ như ban ngày, kể cả việc giải đáp tâm tình tuổi mới nhớn.

Thực ra, Thành biết, mình còn tồ lắm. Nhìn thấy con gái xinh và điệu, Thành không phải ghét ngay lập tức. Thành sợ một ngày nào đó, môi của các cô nàng sẽ nhẩu ra, sưng đỏ như máu nhờ xăm môi. Thói đỏng đảnh, bình đẳng nam nữ như bạn Mi của Thành nói, sẽ làm cho chẳng ai sợ ai. Mẹ Thành đâu có sợ chồng. Mẹ rình ba suốt cả mùa hè. Thành thừa biết mẹ nghi ba có bồ, nhưng Thành thấy dửng dưng, vì hình như mẹ Thành cũng có thì phải. Đọc báo Giới phụ nữ của mẹ vứt trên salon, Thành thấy có cô nhà báo nào đó nói, hiện nay đang có mốt ngoại tình. Mẹ Thành thì cũng a dua lắm, cho nên mẹ theo mốt là điều dĩ nhiên, Thành cũng chả ngạc nhiên. Kể ra, tự dưng ba mẹ hôn Thành trước khi đi ngủ thì Thành mới lạ cơ.

Có lần, mẹ Thành khóc bù lu bù loa. Hôm đấy, mẹ nhìn Thành với con mắt lạ lắm. Thành dửng dưng. Mẹ lại than thân trách phận, rồi tự dưng mẹ bảo hình như Thành không có tim hay sao, con thấy tôi khổ thế này mà chả biết an ủi một câu cho đỡ đau lòng. Thôi, mày cút đi với thằng cha mày cho tao đỡ ngứa mắt, đúng là nòi  nào giống ấy. Mẹ nấc, Thành nín thinh, nghĩ tới con Mi nước mắt lưng tròng khi ngồi lên con thạch sùng chết cứng.

Ban đêm, Thành thường nghĩ linh tinh. Đôi khi, tính hung bạo của Thành nổi lên. Thành vặt hết gai của cây hoa xương rồng nhỏ xíu trên cửa sổ. Thành thấy cô độc. Giá có ai đó trong căn phòng im ắng này thì tốt biết bao? Hay con người cũng là một cỗ máy, một con rôbốt biết di chuyển giật cục từng bước theo một sự điều khiển nào đó? Con rôbốt ấy hẳn cũng lạnh lùng như ba, mỗi khi về đến nhà? Chiếc chun quần, đồ chơi của Thành từ thuở nhỏ, giờ thành dùng nó làm thành viên đạn bắn bôm bốp vào tờ giấy rách lỗ chỗ vẽ ba mẹ đưa một em bé là nó đi chơi. Cái đó, Thành vẽ lâu rồi, từ hồi lớp năm - và nó được chín điểm mà không ai để ý khen Thành.

Con biết không? Là nam nhi phải đại trượng phu, đầu đội trời, chân đạp đất, phải như con đại bàng tung cánh giữa bầu trời cao. Ba từ năm mười hai tuổi đã biết đi phụ đào đất kiếm tiền chứ đâu có được sung sướng như con. Được bao nhiêu tiền, ba phải nộp cho bà nội để nuôi các em nhỏ. Vất vả và nhọc nhằn mới kiếm được đồng tiền. Ba muốn con trai của ba phải tự chủ, sống độc lập. Đừng để ai đó phải phiền lòng... Thành nghe giọng thằng Hùng trầm đều nhưng cũng thật hùng dũng nhắc lại lời ba nó nói. Thằng Hùng sướng thật. Ba nó quan tâm đến nó như một người bạn. Không bao giờ ba nâng niu tao như một em bé, mà ba chỉ bảo tao như một người đàn ông, cho dù tao rất nhỏ. Tư cách, mày có hiểu tư cách là gì không? Cái đó, ba tao dạy, nó đi kèm với nhân cách và lòng tự trọng, sẽ tạo nên một bản lĩnh vững vàng... Thành bĩu môi, ba mày thất nghiệp à mà dạy mày lắm thế? Ba tao cũng muốn dạy tao, nhưng ba tao bận lắm, không có thời gian đâu mà dạy với chả dỗ. Bất giác, Thành bỗng nóng bừng mặt khi nhớ đến những cái tát nghiêm nghị của ba. Kể ra, sống một mình cũng có chết đâu. Thành có ba mẹ mà cứ như sống một mình đấy thôi. Đi họp phụ huynh, mẹ nhờ nhân viên đi họp giùm. Đợt nào quên thì thôi, khỏi họp, đóng tiền là xong, mẹ Thành bảo thế. Mai sau, không hiểu Thành có nên có con không nhỉ? Giá mà người ta phát minh được biện pháp, hỏi một sinh linh có muốn ra đời không, nếu sinh linh đồng ý thì hãy đẻ. Như Thành, thấy chán, đôi khi chả muốn ba mẹ sinh ra mình nữa. Nhưng nếu không có mặt trên đời thì làm sao Thành biết bao nhiêu thứ tồn tại nhỉ? Thôi, tốt nhất là cứ phải có mặt trên trần gian cái đã.

Trong giấc mơ, Thành mỉm cười, khi đưa tặng mẹ một bó hoa hồng rực nhân ngày 8-3. Mẹ cười thảng thốt: Ôi, con tặng mẹ ư? Còn hoa của ba nhân ngày Cha đâu? Thành cười sằng sặc: Làm gì có ngày của Cha hả mẹ? Những tiếng cười ở đâu êm dịu rồi bùng lên như xoáy vào đầu Thành. Trong một con thuyền đang chòng chành sắp bị bão biển và sóng dữ đánh chìm, Thành thét lên, ba ơi, cứu con với. Không có ai. Giữa một biển nước, đột ngột Thành bay vụt lên trên trời và không sao hạ cánh được. Lúc đó, một bóng đen đeo trên người một cái bảng, đằng trước có đề dòng chữ ghi bằng phấn: Tao là mẹ Đốp đây. Bóng đen cười khinh bỉ Thành làm cho Thành tức tối không chịu nổi. Một tảng đá to đè lên ngực Thành. Thành dùng hết sức lực chống lại, và chợt có một bàn tay mát dịu xoa lên phía trán nóng rực của Thành. Hé mắt, Thành bỡ ngỡ khi thấy mẹ đang lo lắng. Bên cạnh là ba đang cầm một cốc nước cam. Tiếng mẹ thì thầm: Tỉnh dậy đi con, sốt cao quá trời, uống nước cho mát nào con. Thành vội nhắm mắt. Nó mặc cho cái nóng đang dâng lên, mắt nhắm nghiền mà khoan khoái trong sự hờn dỗi chút xíu. Lớn rồi, nhưng chả hiểu sao, Thành thấy con mắt mình cay cay khi nghe những lời hiền dịu của mẹ. Thành nhớ, có một chuyện kể về những em bé ốm thường được ăn phở. Hay thật, dường như chỉ có ốm mới có thể hưởng sự quan tâm của ba mẹ hay sao? Bất chợt, Thành ao ước, thà mình cứ ốm mãi thế này. Lạ nhỉ, hôm nay ba mẹ có chuyện gì mà chẳng thấy cãi nhau nữa. Và Thành thấy mình thật hạnh phúc, khi quanh Thành, vẫn còn có ba mẹ, vẫn còn nhiều niềm vui. Trong con người Thành, sự sung sướng như phát cuồng lên khi Thành phát hiện ra, ba mẹ còn rất quan tâm đến Thành. Bất giác, Thành siết chặt tay mẹ rồi tự nói thầm với chính mình: Mẹ ơi! Hãy yêu con lần nữa như mẹ đã từng sinh con ra trên đời! Thành thấy niềm hy vọng ấy bay quanh Thành như mơn trớn rồi nó nhẹ nhàng vút lên cao, như đi tìm một chân trời mới./.

(Tạp chí Nhà văn)

Hoa hồng ngày sinh nhật

Tôi quay lại. Chúng tôi rẽ vào một con đường vắng và dừng lại ở dưới tán một cây a-ca-giu lớn. Thẩm thần người, cắn môi. Hai giọt nước mắt từ từ lăn trên má. Thẩm nghẹn ngào, mãi mới nói được:

- Em phải bỏ học thôi anh Phương ạ!

Hàng ngày, xem cách ăn mặc đi đứng, tôi đinh ninh Thẩm hẳn thuộc gia đình khá giả. Thẩm học khá, rất thông minh, giỏi cả toán, văn... Con gái thế là hiếm. Cũng bởi học giỏi thế nên khi phải bỏ học, chắc Thẩm đau đớn lắm. Tôi không biết làm thế nào, chỉ nhìn vào mắt Thẩm, cứ lắp bắp mãi chỉ có một câu:

- Không cố hơn được ư? Thẩm!... Không cố được ư?..

Thẩm chỉ lắc đầu, nước mắt ràn rụa... Thẩm nghỉ học thật. Ông bố ốm lâu, bà mẹ tuổi cũng gần sáu mươi, không xông pha được như trước, Thẩm đành phải giúp mẹ chợ búa, làm chỗ dựa chính của gia đình.

Sau đó, chính gia đình tôi cũng bị quy oan trong cải cách ruộng đất. Cha tôi đã già, nhà cũng khá neo đơn, xem ra khó mà cầm cự học hành nổi. Mấy lần, tôi đã định nộp đơn đi thi trung cấp nhưng vẫn cố gắng bám nốt mấy tháng học cuối cùng. Tôi phải vào núi Tam Đảo kiếm củi đem ra chợ bán và thường gặp Thẩm ngoài chợ. Từ ngày nghỉ học, Thẩm theo mẹ bán hàng khô và các tạp phẩm khác ở chợ. Cô vào tuổi dậy thì, càng xinh đẹp... Thấy tôi lam lũ, Thẩm chủ động đến hỏi chuyện. Phiên chợ sau, Thẩm tìm đến gặp tôi ở chỗ hàng củi, nói chuyện rất lâu. Thẩm bảo:

- Còn một học kỳ nữa thôi (thuở ấy, chương trình phổ thông là 9  năm), anh không bỏ được đâu! Phải gắng lên!

Tôi chua chát nói:

- Nhà mình xiêu liêu lắm rồi... Khó mà trụ được!

Thẩm rút túi ra một bộn tiền, nhét vào túi áo tôi:

- Em đã bỏ học rồi! Anh không được bỏ nữa!

Rồi bỏ đi, tôi không làm sao đưa lại được... Khi về, đếm lại, một số tiền khá lớn, có thể đong được vài tạ gạo... Thầy tôi còn ngờ vực sao tôi lại có số tiền này, tôi kể thật, mãi người mới tin và bảo:

- Cô ấy có lòng tốt và thành ân nhân của nhà này rồi. Thôi con hãy cố gắng học hành... kẻo phụ lòng người ta...

Rồi tôi vào đại học và gia đình cũng được sửa sai. Tôi thầm rất quý Thẩm và những muốn đi xa thêm chút nữa! Tôi gặp Thẩm, xin trả lại số tiền dạo trước. Tôi bị Thẩm mắng cho một trận như té nước vào mặt. Thẩm dữ thật! Cô giận thực sự. Sau này về nhà ngẫm nghĩ mãi, tôi vẫn chưa cho là mình đã lý giải đúng: "Hay là Thẩm yêu mình!". Tôi đang định chớp lấy cơ hội này, thì gia đình Thẩm chuyển lên tỉnh, để buôn bán thuận tiện hơn.

Rồi bẵng đi đến tận bây giờ...

Thẩm không còn lộng lẫy như trước nữa, nhưng vẫn đẹp. Chúng tôi hàn huyên một lúc, được biết Thẩm đã được người nhà giúp chạy được một chân lao động ở một nhà máy ở Moldavie. Bởi quen người bạn của tôi đang làm luận án phó tiến sĩ ở đây, Thẩm biết tôi sang và có cuộc hò hẹn này... Tôi hỏi Thẩm:

- Thẩm không giúp mẹ nữa ư?

- Cụ thuê được một cô cháu họ giúp chạy hàng rồi! Anh tưởng em mê chuyện buôn bán lắm hả? Này, đừng khinh nhau nhé. Em đã theo lớp bổ túc buổi tối và đã có bằng cấp ba rồi đấy! Này, anh đừng tưởng chỉ có mình giỏi văn chương đâu nhé! Em cũng thích văn chương lắm đấy! Ngày mai, anh có muốn thăm nơi Puskin viết: “Đoàn người Di-gan không?".

Và chúng tôi đi... ở Moldavie, mùa này đang bán khá nhiều nho và táo... Cả nho và táo ở đây rất đều và ngon. Thẩm xách đi đầy một làn. Những quả nho tím mọng, thơm ngon bên những táo vàng ròn, rất đẹp. Thẩm gọt táo và bày nho lên chiếc bàn nhỏ trên chiếc ô tô du lịch đường trường cho tôi ăn... Chúng tôi không muốn nhắc đến quá khứ nữa. Một cảm giác dễ chịu, bâng khuâng tự đến và tự đi... Có lẽ đây là một ngày vui, một ngày hạnh phúc trong đời tôi. Moldavie là một xứ sở đẹp... Những ruộng nho. Những rừng phong. Đồi núi mang đậm sắc châu Âu, chứ không phải đất xứ cực rét như ở Matxcơva... Chúng tôi lặng lẽ ăn táo rồi ăn nho và ngắm cảnh. Chắc Thẩm cũng như tôi, từ cảnh đẹp của nước bạn, lại nghĩ đến vùng quê đất cọ của mình... Có lúc, tôi lim dim mắt, tưởng tượng đến những phút mình đứng trước rừng cọ, ngắm cọ ngồi, cọ đứng, cọ ông, cọ bà, cọ tơ, cọ non... Dáng cọ nào nhìn cũng đẹp... Hay những khi qua rừng cọ gặp mưa, gặp gió. Mưa qua cọ. Mưa nhỏ cũng thành mưa to. Mà mưa rào ở rừng cọ thì rộn ràng từ nước, từ lá..., lúc đó chỉ có trời và có cọ, còn mình thì như bị lút giữa phút trời đất mưa gió giao hòa ấy...

Chúng tôi đi thăm ngôi làng Puskin bị lưu đầy, gặp những đàn bò lai đi dọc đường làng và những ngôi nhà cổ kính, lợp bằng một thứ cỏ rất đẹp... Và chúng tôi đến chính ngôi nhà vốn là của một bá tước, thời Puskin đến đây. Ngôi biệt thự, giữa một khu vườn rộng. Cửa mở để cho khách tham quan. Phòng khách có hai nơi tiếp khách đối diện nhau, một phía trang hoàng theo kiểu quý tộc Thổ Nhĩ Kỹ, còn một phía thì trang trí theo kiểu châu Âu thế kỷ 19. Hàng rào quanh vườn khá đẹp. Thẩm đi loanh quanh khu vườn hồng và mắt không ngừng ngắm những bông hồng không biết trồng từ bao giờ, bông tuy nhỏ nhưng màu sẫm khá đẹp và rất thơm. Thẩm chớp chớp mắt nhìn tôi rồi hỏi:

- Có lẽ trước đây Puskin và người yêu người Di-gan cũng đã từng bên nhau dạo quanh đám hoa này...

Cái chất lãng mạn thuở học trò xưa, Thẩm vẫn chưa hề đánh mất. Đôi mắt Thẩm ngước nhìn lên bầu trời, ngắm những cây táo cổ thụ vẫn còn lưu tại đấy và mùa này vẫn cho quả. Những quả táo vàng nhưng nhỏ hơn những quả táo chúng tôi vừa ăn. Thẩm bảo tôi:

- Anh có dám trèo lên cây, hái cho em một quả không?

Tôi nhìn Thẩm cảm ơn và khẽ nói:

- Ai lại thế, em!

Tôi bật lên tiếng em lúc nào không biết. Thẩm không nói gì, lặng lẽ tiến đến túp lều tranh ở cuối vườn, nơi mà cô hướng dẫn viên du lịch giới thiệu, đó là chỗ hẹn hò của nhà thơ Nga vĩ đại với cô gái Di-gan, nguyên mẫu sau này Puskin dựng thành nhân vật chính trong truyện thơ dài nổi tiếng của ông.

Chúng tôi đến bên lều, ngồi trên thảm cỏ, lặng lẽ không nói, nhưng đều nhận ra những cảm giác đầm ấm và thơ mộng.

Và, không đừng được nữa, tôi nắm tay Thẩm. Thẩm để yên rồi rụt lại, đặt tay lên đầu gối rồi gục đầu lên mu bàn tay. Tôi hơi bối rối, chợt cảm thấy hay là mình đã làm một điều gì không phải với Thẩm. Tôi rụt rè hỏi:

- Thẩm lập gia đình rồi ư?

Chỉ thấy Thẩm chan hòa nước mắt. Thẩm cắn môi im lặng không nói một câu nào.

Rồi Thẩm lại mất hút. Tôi nhiều lần viết thư cho Thẩm, đều không được trả lời... Nhưng cứ đến ngày sinh nhật, tôi lại nhận được những bông hoa hồng gửi qua bưu điện, theo lối "điện hoa". Người đưa hoa đem đến tận nhà. Những bông hồng nhỏ, rất giống thứ hoa hồng chúng tôi ngắm ở ngôi làng Moldavie, nơi Puskin đi đày, với một dòng chữ quen thuộc: "Chúc anh hạnh phúc. Người quen cũ”. Địa chỉ ghi trên điện hoa dẫu có, nhưng không phải là nơi ở của Thẩm. Có lần tôi theo địa chỉ đến tìm thì người chủ nói, đó là ngôi nhà Thẩm vừa bán lại tháng trước. Vậy là một địa chỉ mượn. Hình như sau những ngày bôn ba, Thẩm đã là một doanh nhân thành đạt. Thẩm vẫn hằng theo dõi những thăng trầm trong đời tôi, nhưng không bao giờ Thẩm để tôi lần được ra tung tích của Thẩm. Và những hồi hộp, bâng khuâng của tôi, hằng năm, chỉ dồn lại đợi chờ những bông hồng ngày sinh nhật./.

(Tạp chí Nhà văn)

Cây phong lan nở hoa

Hai ngày loanh quanh các ngõ to ngõ nhỏ, nó và con bạn cũng không tìm được chỗ trọ. Một phần vì buổi này bọn sinh viên đã lên nhiều, phần nữa vì cái tính kỹ càng của nó. Chỗ thì xập xệ mái tôn, mới nhìn đã thấy bít bùng khó thở vì nóng nực và chật chội, chỗ thì giá điện lên tới cắt cổ, cao gấp ba gấp bốn lần so với giá thành điện công... Những buổi chiều tối vừa và vội miếng cơm lại vắt chân lên cổ mà đi dạy kèm. Tất bật và chán chường, lúc nào cũng lan man suy nghĩ chẳng ở đâu sướng bằng bên mẹ.

Người đàn bà cho thuê trọ nhìn hai đứa ra điều cảm thông khi cơn mưa vừa ập tới: "Nhà cô hết chỗ rồi. Cứ vô đây trú mưa, chốc nữa cô dẫn qua nhà con bé Hảo. Bên đó nó ở một mình nên thoáng lắm".

Trời mưa chưa tới mười phút đã ngớt. Những cơn mưa chiều mùa này nhanh đến nhanh đi. Đọng trên mặt đường những vũng nước không đều nhau, bánh xe chạy qua bắn lên tung toé. "Con bé" Hảo nhà chúng tôi được giới thiệu là một chị chừng hơn ba mươi. Người nhỏ thó, khắc khổ. Mới bước vào đã nghe sộc lên mùi chua ngoét của phân mèo và tiếng mấy con mèo con lóe chóe. Nhà không có bàn tay người đàn bà thì nói là không muốn dọn dẹp, không cần biết chăng? Nền xi măng ẩm mốc, bụi như nằm im, chờ chực một bàn tay, bàn chân đi qua để bám theo. Chợt thấy ngại không muốn bước vào, nhưng nghĩ sẽ không thể kiếm được chỗ trọ nếu cứ mãi cầu toàn, lại vịn tay men theo cái cầu thang gỗ dốc ngược lên phía gian phòng cho thuê phía trên. Gian phòng vừa được tu sửa sạch sẽ, có lẽ để vừa ý khách trọ, ban công hướng ra một vùng toàn cây cảnh của nhà bên cạnh. Coi như mình cũng được hưởng xái chút ít cảnh sắc thiên nhiên vậy. Tôi thầm nghĩ tới lúc rảnh rỗi, sẽ trồng thêm cây cảnh, sẽ tha hồ với hương sắc hoa lá, cái ban công này thật lý tưởng với ý nghĩ đó. Vừa chuẩn bị dọn tới thì anh Kì - người yêu cái Nga xách giò phong lan tới tặng. Những cành lá xanh rì bám trên gốc cây khô mục nâu xỉn như chẳng hứa hẹn gì cho một đợt hoa. Anh Kì dặn dò: "Cố chăm đi, hoa lan vàng đấy, khi nở, sẽ đem niềm vui tới cho mọi người".

Lịch kịch dọn đồ cả một hôm thì cũng xong xuôi. Thằng bạn thân ngoác miệng cười: "Bọn con gái dọn đồ mệt nhỉ, lắm thứ linh tinh quá, sao không vứt bớt?". "Vứt thế nào được, toàn đồ cần thiết, đồ kỉ niệm. Mà tôi không mệt gì lắm!". “Bà chuyển hết mệt về phía tôi rồi còn gì?". Thằng bạn cười một cái rất cam chịu, rất đáng yêu. Tiễn nó ra khỏi cổng, vừa ngoảnh lại đã thấy chị Hảo đứng nhìn theo: "Bạn trai em đó hả?" "Nó chỉ là một đứa bạn trai thôi, chơi thân với em từ dạo cấp III, chưa bao giờ có tình cảm nổi với nhau", tôi giải thích cầu kỳ. Chị Hảo khẽ ừ, mỉm cười thân thiện.

Chỗ trọ buổi đêm rất yên tĩnh. Ra ở trọ lại nhớ kí túc lúc nào cũng chộn rộn tiếng cười nói bạn bè, dẫu lúc còn ở vẫn không ít lần bực bội những lúc trái khoáy. Nga đi dạy tuần năm buổi, đi chơi với anh Kì vào thứ bảy, chủ nhật. Thế là kín sạch các buổi trong tuần. Tôi đi dạy bốn buổi, chưa bắt đầu đi học nên bọn bạn chẳng đứa nào biết chỗ mà ghé vào. ở nhà các buổi còn lại, thường ngồi từ trên ban công ngóng xuống con hẻm bên hông nhà. Nghe nguyệt quế nhà bên đang rộ hoa, thơm ngọt. Thi thoảng lại có tiếng xe rồ ga lách qua, nghĩ vu vơ một lát thì chán, quay vào đọc sách hoặc bật máy vi tính xanh rì lên mà chơi line. Hôm nào chán hơn nữa thì xuống phía dưới, nơi chị Hảo đang vừa ngủ gật vừa xem ti vi, để cùng sụt sịt với mấy diễn viên Hàn Quốc thất tình, xinh như hoa.

Chị Hảo buổi ngày đi làm phụ công việc cho nhà người khác. Một kiểu Ôsin nhưng không ăn nhờ ở đậu. Làm nhà này một buổi, một buổi qua nhà khác làm. Cũng chỉ là những việc giặt giũ, dọn dẹp, nấu nướng thôi, nhưng hôm nào cũng phải miệt mài, nên cứ chiều về lại như một cành cây gầy guộc chực rũ xuống. Chị không còn hứng thú gì vào việc dọn dẹp nhà cửa cho mình, dẫu chỉ mình ở. Bởi mệt quá và buồn quá. Hễ mở cửa nghe mèo kêu đói thì thấy thương, cũng nấu một bữa qua quýt cho cả người và mèo. Nấu xong, có khi mèo chỉ nhấm nháp chút ít, người thì thèm ngủ hơn thèm ăn. Bữa cơm bỏ dở cho tới chiều mai đi làm về lại đổ đi, lại nấu bữa mới...

Nga không thích chị Hảo, bảo đàn bà con gái gì mà nhà cửa lúc nào cũng ẩm mốc chua loét mùi cứt mèo. Mỗi lúc anh Kì có ý muốn vào nhà chơi nó lại ngại quá mà từ chối. Nói thế nhưng chẳng bao giờ Nga cầm cây chổi mà quét nhà giúp một lần, dẫu ngày ngày vẫn phải đi chung lối qua hai phòng nhà mới tới cái cầu thang gỗ phía sau mà leo lên gác. Nga lí sự: "Mình dọn dẹp phòng mình ở, thế  là được. Nếu muốn tao dọn nhà giúp thì mày bảo bà ấy quẳng hết đám mèo hen ấy đi. Có chết tao cũng chẳng dọn phân mèo, hôi nhức mũi". Nga thà hàng ngày nín thở lúc đi qua cái góc nhà có mấy con mèo ấy chứ nhất định không dọn, để hôm nào cũng kêu ca và trách móc chị Hảo bê bối.

Thực ra, chị Hảo không muốn bọn con trai vào nhà. Mỗi lần có đứa nào gọi điện hay đến hỏi chị lại tỏ thái độ không vừa ý, dù không nói ra. Cái Nga đêm nằm rù rì với tôi: "Có lẽ bà ấy ế nên ganh tị với bọn mình có người tới!". Chẳng ai dám chắc. Bởi chẳng bao giờ chị kể cho bọn tôi chí ít một điều gì đó về chị.

Nhà có đến ba cái bàn thờ, cao gần áp sát trần gỗ, một cái thờ bà quan âm nhân từ, một cái thờ bố mẹ chị, và một cái chẳng rõ thờ ai mà không có một tấm hình. Nhưng không vì thế mà nhà cửa trang nghiêm thêm chút nào, có khi lại mang cảm giác u ám hơn khi nhìn những luồng khói hương đọng lại loang lổ trên tầng gỗ. Những hôm  ngày rằm, mồng một, chị kê thêm chiếc ghế cao lộc ngộc, vừa kiễng chân vừa rướn tay lên cắm hương. Hôm trước, khi đưa Nga đi chơi về, anh Kì nhìn thấy, hôm sau mới kiếm thêm mấy khúc gỗ cưa cưa đóng đóng cho cao thêm lên. Dáng đứng mỗi lúc thắp hương của chị bớt khổ hơn. Anh Kì từ hôm ấy tiếp xúc với chị Hảo dễ chịu hơn. Nga để ý thấy chị Hảo xởi lởi với anh Kì, lại cau có: "Già rồi còn thích cỏ non!".

Dạo này, thứ bảy, chủ nhật Nga không bận rộn. Tôi vẫn thường ra ban công đứng, ngóng xuống đường như một thói quen. Thấy anh Kì đứng đợi phía dưới, gật đầu chào, nụ cười xa vợi. Tôi thành đứa truyền tin, báo giờ lúc anh đến, lúc anh về. Nga nhăn mặt: "Kệ ông ấy. Giờ chỉ là người dưng". "Có chuyện gì à?". Con Nga không trả lời. Thật lạ, không có lấy một lý do giải thích, yêu nhau chừng ấy năm để thành người dưng ư? Vẻ mặt Nga câng lên một cách đáng ghét, rồi chúi mũi vào một tờ báo, vừa đọc vừa nghêu ngao: "Mỗi khi chiều xuống cần có một tiếng cười, để ngậm ngùi theo gió bay". Tôi chợt thấy thương anh Kì. Những lúc tiếng xe anh Kì mệt mỏi xa dần, lại thấy như ngậm ngùi. Nhớ tới Quý, chẳng biết giờ anh đang làm gì?

Rồi một hôm, sau một thời gian, chợt vắng hẳn tiếng xe anh Kì. Nga nói không rõ lý giải hay an ủi: "Chắc bận việc gì". Nó vẫn cắm cúi đọc báo và nghêu ngao hát nhưng không giấu được vẻ bồn chồn. Có lúc nó đứng bần thần nhìn giò phong lan. Thấy tôi  nhìn ra, nó cuống quýt như một đứa mắc lỗi, rồi hỏi vu vơ: "Bao giờ hoa lan nở nhỉ?". ừ, bao giờ... bao giờ...

Tuần sau vẫn vậy. Tôi đứng ngoài ban công thấy thiêu thiếu khi chỉ có những tiếng xe rồ qua và đi xa. Nga ngồi bó gối nhìn ra chờ đợi, rồi uể oải đứng dậy đi về phía tôi. Hai đứa đứng lặng bên nhau chỉ để hi vọng một tiếng xe quen. Cây phong lan vẫn xanh rì một màu lá, nhưng từ lúc nào đã tách ra từ cái nhành sần sùi một nhành nụ mập mạp và non xanh.

Con Nga dạo này đâm khó tính. Buổi chiều đi học về mấy con mèo con quấy chân, nó đá một con hất ngược vào tường. Tôi thảng thốt nhìn theo con mèo kêu những tiếng ngoeo ngoeo rền rĩ vì đau. Chị Hảo từ sau bếp chạy ra, đưa mắt nhìn. Tôi ấp úng: "Em xin lỗi, cái xe của em lỡ tông vào". Nga ngúng nguẩy đi lên phòng. Cả tôi và chị Hảo nhìn theo.

Ngồi xem ti vi, không hiểu sao, chị Hảo hỏi dò tôi: "Nga còn yêu Kì không?". "Em nghĩ là có!". "ừ, Kì là người tốt, gặp được người tốt khó lắm em ạ"... "Nó gọi điện lúc chiều, hỏi thăm hai đứa, bảo gửi lời xin lỗi Nga vì mấy hôm không đến được bởi bận công tác ở Tây Nguyên. Bọn em còn trẻ lắm, nông nổi và chưa mất mát gì nên chưa hiểu được... Yêu nhau, sao lại làm khổ nhau thế  nhỉ?". Đôi mắt chị Hảo chợt mênh mông buồn. Cho tới giờ tôi mới thấy được đó là một đôi mắt đẹp, nhưng buồn. Có lẽ bởi nét mặt thường mỏi mệt của chị không đủ sức tôn lên bất cứ một nét đẹp gì. Chị đưa đôi mắt mỏi mệt nhìn lên bàn thờ, thoáng chút ấm áp. Lặng đi một lúc, giọng chị như nghẹn đi...

Chị Hảo là con một, gia đình khá giả nhưng hiếm muộn, bố mẹ chị tới gần năm mươi mới có được chị. Chị được cưng như cục vàng. Người yêu chị là một anh chàng vùng biển miền Bắc. Chị từng yêu cái giọng ngọt, nụ cười duyên và vẻ rắn rỏi ở anh đến có thể bất chấp hết thảy. Anh mới vào lập nghiệp với hai bàn tay trắng, chỉ là người chở hàng thuê cho bố chị. Nhưng có hề gì, tình yêu của một cô gái hai mươi lý tưởng lắm.

Nhưng anh chàng ấy thì không hề lý tưởng như chị mong đợi. Chiều con, dù có mong ngóng một nơi môn đăng hộ đối, bố mẹ chị vẫn đành lòng cho tổ chức đám cưới. Cưới xong thì trao quyền chủ cửa hàng cho anh. Nhưng cũng từ đó cái thói ong hoa càng ngày càng rõ ở chồng chị. Nhất là khi bố mẹ chị mất, anh chàng còn lấy dần của cải cho gái, rước gái vào tận nhà, ngay trước mặt chị. Của nả ngày một tẩu tán, làm ăn thì thua lỗ, chểnh mảng, chị cắt đứt quan hệ với anh khi không còn một chút tình nghĩa. Cái mà anh để lại cho chị, là đứa bé hoài thai trong bụng tới tháng thứ sáu mà anh không hề biết và chồng chất nợ nần của anh. Đau khổ, nhưng vẫn còn hạnh phúc là một đứa con mong đợi. Chị thầm nghĩ tới dáng hình nó những khi mệt mỏi nhất. Chị tưởng tượng ra hình hài nó với bàn tay nhỏ xíu xiu nằm gọn trong tay mình, cái gót chân hồng nõn sẽ cựa quậy. Nó sẽ giống chị thôi, đừng giống con người phụ bạc kia. à không, mong là nó không giống mẹ ở cái khổ... Vậy mà chính chị lại không được nhìn nó, dù chỉ chốc lát. Con bé sinh thiếu tháng, nó yếu đến nỗi ngằn ngặt khóc không thành tiếng, sức mẹ nó yếu quá không giữ nổi. Chị đã tưởng mình không vực dậy nổi, cứ mỗi lúc mê man tỉnh dậy, chị lại sực nhớ ra đứa bé, lại thấy như giấc mơ hôm nào hiện về. Có con bé dễ thương trên đám mây rất hồng, đang đưa tay về phía chị... mà mây thì cứ trôi, cứ trôi... xa quá! Nước mắt chị lại vòng quanh trên má, mắt nhắm nghiền mơ về một vầng mây xa.

Tôi không biết mình đã ngồi xích lại bên chị từ lúc nào, mắt chị ráo hoảnh và xót xa mà mắt tôi thì ầng ậng nước. Tiếng cô phát thanh truyền hình chào và cảm ơn cuối ngày thật ấm nhưng thật lạc điệu. Màn hình ti vi chuyển màu xanh nhức mắt rồi mất tín hiệu, phát tiếng rè rè đặc trưng. Chị Hảo thở dài rồi rướn người tắt phụp. Nhìn dáng chị gầy gò tiều tụy hơn, tôi ngỡ như trong lòng mình vỡ òa những thổn thức...

Nga ngồi chờ tôi ngay giữa cầu thang gỗ, khuất trong bóng nửa sáng nửa tối của ánh đèn phía trên hắt xuống. Chẳng biết tự  bao giờ, nhưng có lẽ đã nghe hết câu chuyện. Tôi ngước mắt lên, gặp một ánh mắt lấp loáng rất buồn và rất thương yêu từ Nga...

Buổi sáng, tôi và Nga dậy từ rất sớm. Nằm lặng đi một lúc. Cũng như tối qua, chẳng biết bắt đầu bằng câu chuyện gì. Chợt thấy đong đưa ngoài ô cửa, giò phong lan đêm qua đã nở hoa lúc nào, một màu vàng sáng trong còn ngậm mát những giọt sương, lung linh và lung linh... Nga khẽ reo lên. Ngồi thần ra một lúc, nó dặn: "Tao xuống dọn dẹp, tí nữa mày xách giò hoa xuống, treo trước sân nhà nhé! Chắc chị Hảo sẽ thích lắm". Tôi nhìn theo dáng Nga đang tự giác xách chổi và cây lau nhà về phía mấy con mèo. Vẳng lại phía sau lời nó hát: "Sống trong đời sống, cần có một tấm lòng"...

Phía bên ngoài ô cửa sổ, màu hoa lan vẫn rất đỗi dịu dàng trong những tia nắng mới. Có phải mày muốn đem niềm vui tới không hoa?

(Tạp chí Nhà văn)

Long lanh mắt bão

Tất cả các nhân vật chính đều là tôi.

Tôi và nàng luôn ở hai cực của một thế giới khác biệt.

Một tối thứ bảy nàng nhận lời đi chơi với người đàn ông hơn nàng tám tuổi, tốt nghiệp Đại học Ngoại thương đã bốn năm, đang làm việc cho một công ty nước ngoài, lương khá đã có nhà riêng. Nói chung rất ổn. Anh chàng tỏ ra chỉn chu , tóc cắt ngắn gọn gàng, cằm nhẵn bóng, chân đi giày Tây, áo quần sơ vin tươm tất. Anh ta có một nốt ruồi khá to cách cánh mũi một khoảng 2cm, nhìn vào mặt sẽ thấy nó đầu tiên sau đó mới thấy cái mũi cao, khuôn mặt hơi xương xương, hàm bạnh. Lúc chuẩn bị lên ngồi sau xe máy hạng xoàng đã cũ, nàng nhìn khắp lượt trên người anh ta. Đây là lần đầu tiên nàng ngắm một người đàn ông mới quen kỹ thế.

Họ dạo loanh quanh các phố đối với nàng còn xa lạ. Bốn năm học ở Hà Nội nàng hầu như không bước chân ra khỏi ký túc xá. Đến trước con đường chạy ngang công viên, anh ta bảo nàng, hay ta ngồi đây hóng gió.

Nàng nói “không”. Anh ta hỏi vậy em thích đi đâu? Có nhiều khi nàng không biết làm gì, đi đâu, gặp ai, nói chuyện gì chứ chẳng riêng lúc này nàng chẳng thuộc lấy vài km đường phố. Nhưng để tỏ ra sành sỏi nàng khoát tay trái chỉ đi hướng này, anh ta ngoan ngoãn đưa nàng đi. Hồ Tây mờ ảo dần hiện ra trước mắt, vô số chiếc đèn phân thân một nửa sáng trên cao, một nửa chìm sâu dưới đáy nước. Lúc này nàng mới biết mình đang trên con đường Cổ Ngư huyền thoại. Cổ Ngư đẹp như trong cổ tích, nàng đã ao ước được dạo trên đó cùng Vĩnh không chỉ một lần.Tự ngượng với lòng mình đã rủ đàn ông đến chốn của tình ái, nàng im lặng mặc anh ta lách qua những hàng gánh tù mù đèn nến rồi tà tà lượn sát vào hàng rào bao quanh mép nước. Có rất nhiều xe máy dựng sẵn và từng đôi trai gái trên xe ôm nhau siết chặt.

Chưa bao giờ Vĩnh đưa nàng đến con đường Cổ Ngư mơ ước này. Anh cho những chốn đó xô bồ đầy cạm bẫy sẽ làm vẩn đục tâm hồn trong trắng và ảnh hưởng đến học tập của nàng. Chốn riêng của hai người là khuôn viên ký túc xá, góc tường sau thư viện, nhà trông xe, trên sân thượng, nơi nào cũng nhờ nhờ tối để hai người đủ mờ ảo trong nhau. Cũng có một đôi lần, Vĩnh bảo để em đỡ nhớ nhà, anh đưa em ra cánh đồng gần trường, hay lắm. Đi trên những bờ cỏ mượt đầy thi vị, khi đẫm sương, lúc lại giăng mắc đầy hoa cỏ may, cả hai đều thấy tâm hồn hoà hợp đến kỳ lạ. Lần cuối cùng Vĩnh đưa nàng ra khỏi ký túc xá là để đến công viên Thủ Lệ.

Nàng  như đứa trẻ được khám phá. Tất cả đều khác lạ với những thứ ở quê nàng, kể cả hương lúc lên đòng và mùi hăng của cỏ, khi xa nhà nó khiến nàng nôn nao. Còn phố phường thì thật mê cuồng, đẹp và sang trọng như trong cổ tích. Ở đâu bên Vĩnh nàng cũng thấy hạnh phúc mụ mị. Không hiêu sao sau lần đó Vĩnh đã viết cho nàng: “Em là hiện thực tôi không thể với tới, tôi đau đớn mà yêu em”.

Vĩnh cách nàng một sải tay với, áo kẻ ca rô buông thả phong trần như nàng thích, cánh tay trần đen cháy có những chiếc lông dài lưa thưa màu hạt dẻ vòng ôm một cô gái cao gầy tóc xão ngang vai, váy hai dây ngắn bó sát cặp eo thon và cặp đùi dài thẳng. Nàng mặc chiếc quần ka ki trắng của một đứa bạn cho nàng hôm trước cùng với chiếc áo sơ mi xanh nước biển may kiểu thụng, có hai cái túi to dán chỗ ngực, là chiếc áo hàng thùng nàng mua nơi vỉa hè. Bộ quần áo này khiến nàng dễ che giấu tấm thân gầy guộc nhất. Nàng trông rõ Vĩnh, choáng váng ngã từ trên xe xuống: “Anh...” Nàng không hề cảm thấy có sự lố bịch nào, dù bản thân cũng đang đi vào chốn tình ái cùng một người đàn ông khác, đâu có gì khác với việc Vĩnh đang ôm cô gái kia? Chân nàng khuỵ xuống cỏ đau đớn tê dại như quỳ trên tấm trải bằng vỏ ốc. “Cô có chuyện gì thế?” Lơ mơ, nàng nghe Vĩnh hỏi. Rồi Vĩnh quay vào với cô gái: “Không có gì đâu em, chẳng biết cô ta là ai mà ra đến thế?” Nàng cũng lặp lại vô hồn: “Không, không có gì”. Rồi nhào lên chiếc xe có người đàn ông nãy giờ vẫn chưa hết ngạc nghiên: “Đi, đi đi, mau lên anh, đưa em ra khỏi chỗ này”. Cổ Ngư đặc quánh ái tình lùi xa, đến một con phố đẹp cũng có một công viên nhỏ kề bên, anh ta rẽ vào.

Tâm trí nàng bấn loạn như sắp lên cơn thần kinh. Anh ta dựng xe chắc chắn, ôm vai nàng dỗ dành: “Có chuyện gì xảy ra với em thế?” Nàng không nói gì. Anh ta hỏi đến câu thứ ba thì nàng bảo: “ Anh đưa em đi uống cà phê”. Quán cà phê tồi tàn anh ta đưa nàng vào hôm ấy không có lấy một người khách. Cô chủ ngái ngủ ngồi vỗ muỗi nhìn nàng rũ rượi ra chiều ái ngại nhưng vẫn nghiêm cẩn pha một ly cà phê đen đặc sánh theo yêu cầu của nàng. Lần đầu tiên sau khi nốc hết một cốc cà phê sánh đen nghét đắng đó, anh ta không can ngăn nàng, chốc chốc lại hỏi: “Có chuyện gì xảy ra với em?”, nàng trở về với cái đầu như treo ngược trên giàn lửa, bụng dạ cồn cào như có người xóc sỏi vụn liên hồi không dứt ở trong và suốt đêm nàng không sao ngủ được. Nàng nhớ mẹ,  muốn nhảy tàu về cái làng Cả quê nàng, gục giữa tiếng côn trùng mà khóc. Nàng lại nhớ Vĩnh, muốn chạy băng đến với anh. Vĩnh sẽ ôm nàng vào lòng, sẽ dỗ dành an ủi và nàng lại thấy được yêu thương che chở như ngày nào.

Kỳ lạ là nàng đã không phát điên khi ấy. Nàng đã nghĩ những ai đau khổ không thể khổ hơn nàng, và cả những ai bị say cà phê cũng không thể điên loạn cồn cào hơn nàng. Thật kỳ lạ là sao nàng lại không phát điên.

Suốt một ngày hôm sau nàng nằm dính bệt trên giường như tàu lá héo. Trọng lượng của nàng lúc này cân nắn nót được 37 kg trong khi nàng cao 1m58cm. Cô bạn gái ở cùng lay cái xác bất động của nàng xổ ra một tràng như sách viết: “Dậy đi, chuẩn bị nó đến mà đi chơi. Mà Lam ơi, cứ nhìn cái nốt ruồi của thằng này thì tao đoán nó ki bo lắm đấy. Nhưng mày cứ gật đi, chấm dứt những ngày lang thang mỳ tôm không người lái mà chui rúc trong cái xó nhà ổ chuột này đi. Nó cũng có thể xin cho mày một việc làm khá khẩm ổn định hơn cái công việc trông cái quầy hàng sách chán ngấy và chẳng phản ánh tý chết tiệt cái chuyên môn của chúng mình. Nhưng để dò xem thì hôm nay mày để tao mơi nó một chầu kem. Mày dậy đi, ôm cái mối tình chết héo của mày bốn năm thế là đủ rồi. Mày không còn cái hồn vía con người nữa, lại còn bố mẹ ở quê.”

Khi anh ta đến thì cả bọn kẹp ba trên chiếc xe máy, chạy thẳng vào khu Bách Khoa. Mặt đường nhựa còn toả ra thứ hơi nóng như rang người ta trên chảo gang. Đi qua một dãy dài ki ốt, mắt nàng mệt mỏi lướt nhẹ trên các biển hiệu chè Huế, ốc luộc, quẩy nóng, mực nướng, cá chỉ vàng, cơm, bia các món xào, phở bò Nam Định, chuyên bò đặc biệt... Đầu lưỡi nàng tiết ra thứ nước nhạy cảm, dấu hiệu đầu tiên của sự thèm ăn sau hơn một ngày nhịn đói lại bị say cà phê. Họ vào một quán nhỏ biển hiệu Kem Tràng Tiền, Thuỷ Tạ, Hoàng Cầu, sữa chua đánh đá, nước hoa quả, chè đỗ đen. Anh ta hỏi các em ăn gì, gọi đi, tự nhiên. Bạn nàng goị kem, quay ra bảo nàng phải ăn cái bánh ngọt lót dạ đã, nàng lắc đầu. Thật ra nàng chẳng thiết gì cả. Cuộc ăn uống này là của nó, để thoả mãn cái trò tướng số ăn theo nói leo dớ dẩn mà nó mới đọc được ở sách báo nào đó. Nó ăn xong cái kem thì ăn thêm hộp sữa chua nữa là hai, nàng cũng ăn như thế, bụng sôi èo èo, chắc là vì lạnh, cơ chừng không khéo nàng đau bụng. Anh ta trách  nhẹ nàng làm khách, bảo anh còn ăn mười cốc nữa, kem cốc là món khoái khẩu nhất của anh, các em cứ thoải mái nhé. Nàng quay nhìn ra đường, chóng mặt, người và xe đuổi nhau quay như điên, trong khi lượng vỏ cốc trên bàn cứ thế đầy thêm, cuối cùng lên tới con số 18, bốn của nàng và bạn, 14 của anh ta. Cô bạn hết đụng chân lại nháy mắt với nàng. Nàng hiểu ý nó, anh ta có vẻ không ki bo mà ngược lại, hết sức vô tư, hồn nhiên, được đấy. Nàng phì mũi, thật thô lậu, nó phản cảm đến mức, ngoài sự vô cảm, trong nàng hoàn toàn trống rỗng.

Họ về đến phòng trọ, cô bạn ý tứ kiếm cớ tắm gội, mất hút ra phía sau nhà. Nàng thấy kiệt sức, cố ngồi dựa lừng vào tường, tóc rũ như cô hồn. Anh ta hỏi câu gì nàng cũng chỉ không gật thì lắc.

Trời bỗng giông gió rồi mưa đổ ào ào, anh ta tỏ vẻ quan trọng bảo phải về cất quần áo phơi trên gác từ chiều kẻo ướt. Anh ta đi rồi, nàng sốt như hoá dại, nửa đêm cô bạn phải đi gõ cửa một hiệu thuốc bên đường mua Efferangan, về pha đổ vào miệng nàng.

Sau đó anh ta có gọi điện mấy lần nữa đến nơi nàng làm việc.

Nàng nhưng nhức nhớ Vĩnh. Cái nhìn đầu tiên của Vĩnh khi họ vô tình gặp nhau ở hành lang khoa Báo chí, trường Nhân văn, nơi nàng học, khiến tâm trí nàng bấn loạn. Vĩnh đẹp trai, dáng điệu phong trần và đầu óc đầy hiểu biết, một chàng trai Hà Nội hơn nàng bốn tuổi đủ để nàng tự tin trước bạn bè và hạnh phúc trong tình yêu. Đọc lại dòng chữ: “Em là hiện thực tôi không thể với tới, tôi đau đớn yêu em”, nàng nhớ những lúc bên nhau, cay đắng hiểu Vĩnh muốn nói gì.

Người bạn trai học khoa Địa lý cùng Vĩnh đến rủ nàng đi ăn ốc luộc. Nàng thích ăn ốc. Những kẻ cô đơn vẫn thường có cách hợp lý khi tìm đến nhau. Thành gặp nàng ngày đầu tiên nàng lơ ngơ xách đồ đến ký túc xá, giúp nàng khênh giát giường về phòng trọ. Sau đó họ thân với nhau như anh em, cùng là những sin viên nghèo xa nhà.

Chừng 10h khuya, chỉ còn vài đám con gái ngồi bóng gió, cuối sân là dãy hàng ăn đêm sáng đèn. Những con ốc trễ nải qua tay nàng có vị đắng, chẳng hiểu ốc không ngon hay nàng muốn ốm. Thành nhìn nàng ăn, tủm tỉm cười. Nàng nhìn Thành uống rượu như uống nước lã, bảo uống vừa vừa thôi, nhày nào thấy anh cũng say xỉn. Thành bảo rượu ngon lắm, em uống thử. Nàng nhướng mắt một cái, bưng cốc lên. Nàng nghĩ đến Vĩnh cũng thường uống rượu như thế này, có gì ngon nhỉ? Nàng ngửa cổ nhắm mắt uống cạn một cốc, cay rát không những cổ mà cả mắt mũi tai, phải kêu thật nhanh thật nhiều ốc không cần chấm nhét vào miệng để khỏi phải khạc nhổ. Cái đèn dầu chao chao, các thứ nước chấm gừng vàng ớt đỏ rượu trắng rượu tím trên bàn đung đưa một hoá hai, hai hoá bốn, Khuôn mặt Thành trắng sáng, đẹp hơn rất nhiều so với nước da đen nhuộm nắng An Giang của anh ta. Những khi có chút tiền học bổng, anh ta mời nàng đi ăn bát bún để khỏi sôi bụng mà ngủ ngon hơn, nàng không thấy anh ta trắng sáng như thế này, dù bao giờ anh ta cũng uống rượu. Anh ta cầm tay nàng, bảo đứng lên đi, em say rồi. Nàng cười mệt mỏi mà khuôn mặt, vì rượu lại rạng lên như đoá hoa, bước bên thành nhẹ như bấc.

Cổng sắt chắn lối vào khu nhà hàng ở đóng im ỉm. Nàng mơ hồ nghĩ sẽ trèo qua như có lần đi chơi cùng Vĩnh về muộn đã trèo. Nhưng chân nàng chừng nhũn, đứng không vững, tay nàng chừng lỏng, treo trên vai lỏng như một mớ vải rách ướt nước. Thành xốc vào nách nàng, dìu nàng đi. Ra khỏi khuôn viên ký túc, nàng vịn vào Thành nôn thốc ra tất cả những gì đã nhét vào bụng từ chiều đến giờ. Em say rôi, nàng cười, em say rồi, không đi được nữa đâu. Anh có thương em không? Nàng không biết đã hỏi Vĩnh hay hỏi Thành vào lúc ấy, vì trong mắt nàng lúc này một hoá hai, hai hoá bốn hết cả. Rồi người nàng dính chặt vào người Thành để Thành mang nàng đi, đến khi cả hai đứa mệt lả dựa lưng vào bức tường ký túc xá ẩm mốc, muỗi nhiều như vơ được, nàng lầu bầu vài tiếng rồi thiếp lịm. Thành ngồi bên cạnh nàng, đầu óc lơ mơ chẳng say chẳng tỉnh. Thành thấy vẻ đẹp của nàng trở nên mê hồn chưa từng có, cũng lại chua xót nhận ra nét mặt tàn tạ bắt đầu nhuốm lên nàng một màu ủ dột. Lần đầu tiên nghĩ đến Vĩnh thấy  căm giận. Đã từ lâu Thành cũng đem lòng yêu nàng, nàng đã ngủ, nhưng cả khi tỉnh thức nàng  cũng không hề hay biết điều này.

Tang tảng sáng hôm sau, tiếng chổi che quét phía cuối vườn trường đánh thức nàng và Thành tỉnh dậy, ngơ ngác nhìn sững nhau một giây. Nàng chẳng nói gì, chỉ giấu mặt chạy về phòng mình, thấy cửa vẫn khép hờ đợi nàng, không ai biết nàng đã trải qua một đêm như thế. Ai cũng say ngủ vì hôm nay chủ nhật, tất  cả được nghỉ học.

Nàng nằm co ro như con mèo hen mùa đông, trong đầu lóc xóc vài  cái vỏ ốc đá bạc đi vì bị tróc hết lớp vỏ rêu, lộ ra màu xương vôi trắng.

Hai tháng sau, nàng hoảng loạn thì thầm với tôi rằng, hình như nàng có cái gì đó trong bụng, nàng muốn nôn ra, như nôn món ốc luộc, như nôn rượu, ớt và gừng cay, muối đắng, nhưng mà hình như không phải món ốc luộc, không phải muối ớt và gừng, mà là một cái thai, một đứa trẻ đang kêu gào trong bụng nàng.

Thành bỏ học về An Giang, đem theo nước da cháy nắng mà trong một đêm nào đó nàng bất chợt thấy nó sáng trắng lên trong men rượu một lần cháy trong nàng một lần hủy hoại. Trước khi bỏ đi Thành chỉ gặp nàng có một lần, nói với nàng rằng lạy trời em hãy giữ đứa con cho anh, anh sẽ đưa em về quê nói với ba mẹ. Nàng sợ chết khiếp. Vĩnh bắt nàng và Thành quỳ xuống nhận tội. Thành quỳ cắm mặt xuống đất. Nàng thì nhìn cả hai thằng đàn ông đau khổ mỗi thằng một kiểu đầy thách thứcm vùng vằng, các người đã làm khổ tôi, giờ thì  các người mặc tôi, các người  cút đi! Chẳng ai trong các người xứng đáng với tôi cả.

Chỉ một mình Thành bỏ đi, còn Vĩnh đưa nàng đến bệnh viện, lại nói sẽ tha thứ cho nàng. Nhưng gương mặt nàng mỗi ngày một xanh xao héo úa.

Trong những quầng mây đỏ buổi chiều bao giờ cũng ẩn chứa mầm giông bão, mà tôi không thể hiểu được vì sao họ vẫn yêu nhau.

Nàng không tổ chức kỷ niệm ngày sinh như các bạn trong phòng. Vĩnh đem đến một bông hồng tặng nàng. Hai người lên sân thượng ngắm trăng thượng tuần, ăn hai quả táo và uống chung một lon coca-cola. Vĩnh ôm nàng, chúc cho nàng những điều tốt đẹp nhất. Chợt Vĩnh rút tờ giấy trong cặp bật lửa đốt, cặp mắt rượi buồn ngước lên trời thành kính: “Nếu tôi làm điều gì khổ cho em thì tôi không đáng sống dưới gầm trời này!”

Nàng run lên vì cảm động, thương Vĩnh, xót xa mình, lần đầu tiên trong đời tin một cách mù quáng vào hai chữ “số phận” đã khiến hai người không thể xa nhau. Tất cả đã qua rồi! Những ngày đã qua trôi trong mắt nàng như ảo ảnh. Sẽ không bao giờ anh rít lên với em nữa chứ: “Tại sao cô đã phản bội tôi? Cô nói đi, Vì sao cô phản bội tôi?” Cái dùi sắt nằm dưới đáy hòm của nàng đã gỉ sét. Vĩnh đã bắt nàng giữ nó kể từ cái ngày tai hoạ, để nếu Thành một ngày quay lại, chiếc dùi đó sẽ trở thành một “bản án cho người phản bội”. Nàng chẳng nhớ đã bao nhiêu lần Vĩnh xộc đến chỗ nàng: “Cái dùi ấy cô còn giữ không?” Nàng kịp giật thót, rồi nhẫn nhục gật. “Đưa ra đây cho tôi, cái thằng anh khốn kiếp của cô nó lại ra đấy”. Mắt nàng đẫm lệ, nàng lặng lẽ lấy chiếc dùi ra cho Vĩnh, miệng mếu máo: “Em xin anh đừng làm điều gì tội lỗi”. Vĩnh cầm chiếc dùi lao ra khỏi nơi nàng như thể nó vừa được phóng vào Thành khiến nàng thất kinh. Rồi Vĩnh mất tích luôn mấy ngày. Rồi lại trở về đầy yêu thương. Vĩnh chỉ răn đe nàng: “Cô hãy nhớ nó sẽ là bản án cuối cùng nếu cô còn phản bội tôi một lần nữa!” Rồi Vĩnh ôm lấy nàng, đổ gục trên thân thể nàng. Rồi Vĩnh và nàng lại yêu nhau như điên dại trong những khát khao không bao giờ với tới được.

Nàng nghĩ, không cần nói gì với anh cả, đêm nay mình sẽ vứt nó đi, chắc lúc nay anh đã quên nó rồi.

Nhưng nàng đã quên việc ấy.

Họ không nói lời chia tay, nhưng cũng không có cuộc hẹn hò nào nữa. Tất cả lặng lẽ kết thúc sau một lần nàng đến, Vĩnh mở cửa: “Em đấy à? Có việc gì không?” “Không! Em đến thăm hai bác” “Vậy mẹ anh ở nhà ngoài, chào em nhé!” Cánh cửa sắt từ từ bị đóng lại. Nàng lao bừa vào một con ngõ mà chưa hề biết nó sẽ dẫn nàng tới đâu, hay chỉ là ngõ cụt lại hất nàng trở về với niềm tê tái bị xua đuổi. Trước mặt nàng chỉ có nắng, nắng nhảy nhót qua làn nước mắt cay đắng. Nắng xiên vào mặt, vào tay vào lưng nàng  cháy rát.

Đã quá quen với những ứng xử thất thường  của Vĩnh, nhưng đây là lần đầu tiên, nàng thấy mình lố bịch. Nếu nàng có một chút tỉnh táo, thì vì cảm giác lố bịch này, đã không xảy ra chuyện ở Cổ Ngư.

Tôi nhủ nàng, chẳng có lúc nào tệ hơn lúc này. Hãy quên Vĩnh đi.

Thực ra bao giờ Vĩnh đến nàng cũng có cảm giác bão táp sắp đổ ụp xuống nàng, thứ bão táp hạnh phúc. Nhưng lần này thì khác. Hai tuần sau đêm Cổ Ngư định mệnh, cả hai bỗng lặng lẽ, bình thản và già nua. Với nhau, họ đã trở thành người lạ. Vĩnh bảo nàng đưa lại chiếc dùi sắt. Nàng thản nhiên trao. Chiếc dùi không lao vào Thành, Vĩnh cũng không ném lại phía nàng cái bài ca của bản kịch bi ai thê thiết ngày nào nữa. Vĩnh nói  với nàng: “Thực ra anh đa tha thứ cho em ngay từ ngày đó, nhưng chúng ta đã không đủ khôn lớn để hiểu mình và để hiểu nhau. Coi như chúng ta có số phận”. Nàng nghe nó vô nghĩa dần trong nàng.

Đêm nào cũng rơi vào hoảng loạn mê sảng.

Tôi và nàng luôn luôn ở hai cực của một thế giới khác biệt. Tôi chẳng biết phải làm sao để nàng bớt cô đơn trong thế giới của nàng.

Có một hoạ sĩ mà tôi nghĩ sẽ hiểu nàng trong đau khổ toả ra ánh hào quang của “Người đàn bà nghịch cát”. Nhưng rồi không phải. Lại có một người đàn ông quê mùa nhưng đứng đắn tốt bụng, yêu nàng như yêu một nữ thần, còn nàng có thể dựa vào anh ta như dựa vào một cái bóng lớn. Nhưng mọi cố gắng của tôi nếu không khiến nàng nhìn cuộc đời u ám hơn thì cũng phát sốt như hoá dại.

Sẽ không bao giờ là tình yêu với người đàn ông nào mà nàng  phải gặp đến lần thứ ba để hiểu, như cái anh chàng có nốt ruồi trên má với niềm đam mê ăn kem mãnh liệt ngày nào.

Nàng chỉ tin vào những ánh chớp.

Hơn một năm sau, nàng ký tên vào đơn xin kết hôn với một người đàn ông khác. Tôi nhìn những giọt lấp lánh đã quá lâu rồi mới trở lại trong ánh chớp đôi mắt đẹp của nàng mà biết rằng mắt bão. Nhưng tôi  cũng không biết nàng dũng cảm, cứ để cho bão tố cuốn nàng đi.

(Báo Văn nghệ)

Anh Dậu của tôi

Anh tên Dậu, người hơi cổ! Trong cơ quan tôi, anh Dậu là người nhiều tuổi chỉ thua giám đốc. Người tên Dậu, tầm tuổi này, không cần phải hỏi, chắc chắn anh tuổi Dậu, ất Dậu, vậy là năm nay nếu không tính tuổi mụ, năm mươi chín, sang năm về hưu. ấy là đúng luật, còn ngoại lệ thì chưa biết thế nào. Tên nghe quê mùa, đến cái chữ lót Văn Dậu, càng quê. Cũng thì Dậu, nhưng mà Ngọc Dậu, Vũ Dậu, Quang Dậu... đâu đến nỗi. Nhưng mà cái tạng mình nó thế, có Quang, có Vũ cũng thế thôi, anh cười trừ mỗi khi chúng tôi trêu đùa.

- Nếu đúng như tử vi phán, tuổi Gà của tớ, nếu là gà trống thì phải biết, gáy một tiếng không chỉ người ta, mà cả trời đất cũng phải nghe, nhá! Đằng nàỵ...

Đằng này là gà mái, anh bảo thế, cục tác đến đâu chỉ rát cổ đến đấy. Lý lịch trích ngang ngắn gọn: suýt chết đói năm bốn nhăm, lúc đỏ hỏn, hai mươi tuổi đi lính, ba mươi tuổi hòa bình thì chuyển ra đi học sử. ờ, con người kia mà làm sử thì phải đấy. Nhưng... tổ chức phân công anh đi làm báo. Hai mươi nhăm năm làm báo, viết báo, nghèo quá thợ hồ, may có cái huy chương Vì sự nghiệp báo chí kéo lại!

Cách đây mười năm, khi tôi xin được vào làm chân phóng viên tờ báo ngành, đã thấy anh Dậu ngồi đó, lù lù hay lừng lững tôi không nhớ, nhưng anh ngồi đó, khiến tôi mãi về sau này, cứ nghĩ tờ báo Công Thương ngày nay là của anh. Trong lúc tôi đang “rét” thì anh ân cần rót nước mời, lại còn hỏi xem để xe ở đâu, có chế độ gửi xe miễn phí chưa? Cảm động thật, vừa ra trường, bụng toàn từ vựng với lại ý tưởng, được ông anh già quan tâm, coi như bạn, bằng vai phải lứa, có lẽ suốt đời tôi không quên anh. Nhưng chỉ ít lâu sau, độ hai cuộc họp, tôi biết anh chẳng là cái thá gì. Gà mái thật rồi, có biết gáy ghiếc gì đâu mà người ta nghe. Tội nghiệp!

Tôi là một kẻ cuồng chữ, hễ có dịp là bắt bẻ, là tranh luận. Cái này là do các thầy dạy tôi ở trường đại học dạy như thế. Thầy bảo “tranh luận thì mới ra chân lý”, “đấu tranh thì mới phát triển”. Nghe thầy thì bị người ta chụp cho hai ba cái mũ, đủ cả Bắc - Trung - Nam! (Chỗ này tôi phát hiện ra: người miền Bắc đội mũ cối, người Trung đội bê-rê, người Sài Gòn có mũ chìa, còn dưới miền Tây Nam bộ người ta lại đội mũ phớt! Có bản sắc lắm). Tôi bị mấy cái mũ: nhẹ nhất là nông cạn, ngựa non háu đá, nặng hơn là kiêu căng, gây mất đoàn kết! Tôi đau khổ và coi thường tất cả, một lũ vô học, chỉ lo ngậm miệng ăn tiền. Đấy, cái tay phó kia, chả khác cái đuôi của giám đốc, ve vẩy đến không biết xấu hổ, mà chức nào cũng có, phần nào, chỗ nào cũng được chia, cấp trên tặng cả bằng khen! Mẹ kiếp! Tôi nhổ bọt đi xuống cầu thang, hùng hùng hổ hổ. Vừa ngẩng lên gặp ngay anh Dậu.

- Có chuyện gì thế chú mày?

- Bác còn cái mũ nào cho em một cái!

Anh Dậu hiểu ngay:

- Bậy nào? Ra kia uống nước tớ nói cho mà nghe...

Anh nói cho tôi nghe đủ thứ. Người nào cũng có quyền, kia kìa, anh bảo vệ kia chỉ thua có giám đốc, dưới một người trên cả trăm người, có phải là tể tướng không nào? Người nào cũng có cái sở trường của họ, ai biết phát huy sở trường, người ấy thành công. Nịnh à? Nịnh thì không tốt, không tốt cho người nghe nịnh, cả cho người đi nịnh. Nhưng nịnh có cái hay của nó. Cái nịnh nó thuộc về “bản sắc” rồi, trách làm gì. Vua chúa được bề tôi hô “vạn tuế”,  dù sống có khi chưa đầy sáu chục! Nếu có anh nào hô “sáu mươi”, thì lại cho là nó  phạm thượng. Chú mày thấy có lẽ chỉ ở phương Đông ta mới có cái câu hô ‘“vạn tuế”, chứ ở bên Tây chắc không có đâu nhỉ? Mà nịnh cũng phải có khiếu, độ trăm người, may ra mới có một hai anh biết nịnh, chứ có phải ai cũng biết đâu. Số còn lại chỉ a dua thôi, không xấu, cũng chẳng tốt... Hiểu không?

Tôi hiểu lắm, tôi hiểu từ trong sách đến ngoài đường. Nhưng sao có những kẻ như thế mà cấp trên lại cứ tin dùng?

- Cấp trên cũng có cái khó của cấp trên. Cấp nào, người nào cũng có cái khó của mình, chú mày ạ! Đến ông Thành Hoàng cũng có cái khó của mình nữa là...

Anh Dậu kể chuyện ông Thành Hoàng của làng anh, vốn là một chiến sĩ gan đồng dạ thép, đánh Bắc, dẹp Nam. Chẳng may tử trận, lại được giờ thiêng nên cả làng tôn làm Thành Hoàng. Từ ngày làm Thành Hoàng làng mình, ông ta giữ nghiêm lắm. Trai không trộm cắp, bê tha, gái thì chính chuyên, chung thủy. Người trong làng, già ra già, trẻ ra trẻ, cha ra cha, con ra con... Cán bộ liêm khiết, nghe dân, dân thì trọng cán bộ, chấp hành đầy đủ các chính sách! Cậu bảo thế có tuyệt vời không? Ngày rằm, mùng một, sóc vọng... dân làng biện lễ mọn dâng Ngài, thơm thảo là chính, nhưng mà kính cẩn vô chừng!

Thế rồi biến động, chú ạ? Chả biết động từ đâu, trong làng bỗng nổi lên vài kẻ tham. Mà tham thì cũng là phải! Người không tham lam, không biết giành giật là người ngố, cũng chẳng phải người tốt. Mà có tham, có đấu tranh (cái này đúng  với lý thuyết của ông thầy chú nhá), thì xã hội mới tiến bộ. Làng tớ cũng sôi động hẳn lên, cả ngàn năm chưa thấy bao giờ.

Có một cuộc tranh chấp ra trò, đổ máu hẳn hoi. Chả là có miếng đất nằm kề bên nhà cha con Si Sự, bị nhà Đức Thành vây lấn. Lâu nay miếng đất đó bỏ không cho trẻ con đánh bi đánh đáo. Thế rồi cái thời “mét đất - cây vàng” mới đâm ra quý. Nhà Si Sự bảo là của mình, vì ngày trước tổ tiên để cho làng làm chỗ “giao lưu”. Còn nhà Đức Thành cãi rằng đã bỏ tiền mua từ mấy năm nay. Ai bán? Lão ất bán! Lão ất đâu? Bán rồi bỏ lên Cầu Giẽo rồi! Đi mà tìm! Hai bên sửng cồ rồi đánh nhau, chính quyền hòa giải cũng chẳng ăn thua, thế là kéo nhau ra miếu Ngài? Thành Hoàng mọi ngày tủm tủm, nhận lễ, nhận vái, hôm nay đâm ra khó xử.

Thành Hoàng cũng có cái khó của Ngài chứ chú? Ngài thấy nhà Si Sự hiền lành, nhưng yếu thế, còn nhà Đức Thành có ngang đấy nhưng lực lại mạnh. Nó mua hay không có mà biết, nhưng nó lắm tiền, nó mua thật thì sao? Lại nữa, cái này mới khó cho Ngài đây, mọi lần nhà Si Sự cúng quẩy có sơ sài, khoai lang luộc, tép kho, ổi xanh... Ngài chả động đến. Còn nhà Đức Thành mùa nào thức nấy: thị, bưởi, bánh khảo lại có khi nguyên cả mâm xôi, con gà luộc... Bây giờ Ngài biết đứng về bên nào? Khó thật đấy! Sau, Ngài nghĩ, tốt nhất là xử hòa. Ngài báo mộng cho trưởng thôn rằng: miếng đất ấy dữ lắm, làm chuồng trâu thì được, chứ mà làm nhà thì nó vật cho chết tươi! Ai mà cố tình giành giữ thì sưng hầu, tắc cổ, đổ ruột, nổ gan ra đấy!

- Sao làm chuồng trâu bò thì được, còn làm nhà thì lại chết người? Trưởng thôn vặn lại Thành Hoàng. Ngài mới tủm tỉm mà bảo:

- Trâu bò nhốt chung lâu ngày thì nó quen nhau, còn con người ở chung lâu dần thì lục đục, húc nhau! Thế nhé, cứ thế mà làm?

Tôi nghĩ là anh Dậu bịa? Nhưng cái giọng kể của anh nó cứ nhẩn nha, đều đều không khoa trương, không cố để thuyết phục người nghe, nhưng cũng không hời hợt, dường như chính tai mắt anh đã chứng kiến, thấy sao nói vậy. Những bài báo của anh cũng thế, giọng điệu chân thực, chi tiết mạch lạc, có bình luận thì cũng dựa vào những ý kiến, cái nhìn của người trong cuộc. Sếp bảo không nóng, không bỏng, nhưng anh em đọc thì thấy lôi cuốn, từ nhân viên tạp vụ, đánh máy đến đồng nghiệp, bạn bè. Thỉnh thoảng vẫn có thư của bạn đọc gửi về, khen tấm tắc, đồng cảm.

Cứ mỗi lần nói chuyện riêng với anh Dậu (chuyện riêng thôi, chứ lúc họp hành nghiêm túc, chả thấy anh nói những điều người như bọn tôi muốn nghe), tôi lại thấy ngộ ra một cái gì đó. Cái gì đó là cái gì đó, chứ cũng không dám chắc nó là cái gì. Chỉ thấy bình tâm hơn, thanh thản hơn. Thế rồi tôi cũng tiến bộ! Tôi tiến bộ là do tôi nhận thấy, chứ chưa chắc các sếp của tôi hoặc người ngoài đã đánh giá thế. Sau ba, bốn năm làm việc, ở chung với anh Dậu, tôi vững vàng hơn, đỡ nhảy bổ vào những chuyện ngang tai, trái khoáy. Nói chung là tôi lớn lên, già dặn, nhưng trong bụng vẫn ấm ức. Tôi hỏi anh Dậu:

- Anh học sử chắc có nhiều sách lắm nhỉ? Hôm nào cho em mượn vài cuốn?

- Chú mày thích đọc loại gì?

- Tiểu thuyết lịch sử, thí dụ như Phong thần, Hán Sở tranh hùng, Đông Chu liệt quốc… Em chưa đọc đầy đủ, nhưng cũng biết trong đó có những nhân cách lớn...

Anh Dậu lại tủm tỉm (như ông Thành Hoàng!):

-T¹ng cËu chØ ®äc tiÓu thuyÕt t×nh c¶m th«i, dÝnh vµo nh÷ng c¸i ®ã nhai sao næi?

T«i hơi bị tự ái:

-Sao anh coi thường thằng em thế? Em đã từng “nhai” những cuốn luận đề như Miếng da lừa, Thao thức... Nhưng quả cũng khó bập thật. Tiểu thuyết chương hồi của Trung Hoa em không thích lắm, nhưng lúc này cũng muốn ngó vào coi sao. Nghe nói có nhiều âm mưu, thủ đoạn điển hình lắm...

- Đấy đấy! Anh Dậu trỏ vào mũi tôi. Loại sách này không dành cho người ấm ức, thất thế, đọc nó dễ bị “tẩu hỏa nhập ma” lắm. Muốn đọc nó phải là người trung dung, bình thản, đọc để giải trí, vỗ đùi “tiên sư anh Tào Tháo”... Mà chú mày, anh biết, đang có điều ấm ức trong lòng...

Tôi không cãi, im lặng, có lẽ là để thú nhận. Nhưng tôi không thể nào làm người trung dung được. Tôi còn phải phấn đấu, phải tiến bộ, hay ít ra cũng phải là người nếm trải. Sống trung dung, dĩ hòa chính là để ngậm miệng ăn tiền. Tôi không cần tiền!

Nhân nói đến tiền, tôi cũng phải nhắc tới chuyện này. ở chỗ tôi, tuy báo không bán được, nhưng kiếm tiền không khó lắm. Khối anh nhờ quảng cáo mà giàu lên đáo để. Nhưng làm quảng cáo không phải ai cũng làm được, phải kiên trì, đeo bám, thậm chí phải làm cho họ (những doanh nghiệp, nhất là những anh giàu có) kính nể hoặc... mà ký cho mấy trang. Cứ mỗi trang, hoa hồng ba-bốn chục phần trăm, kiếm được vài-ba triệu. Dễ như “thò tay vào túi lấy đồ”, chả cần nghiệp vụ, chuyên môn, thậm chí cũng không cần phải có thẻ công vụ, hay thẻ hội viên Hội nhà báo! Anh Dậu cả đời chả lấy được cái quảng cáo nào, khổ thật. Đã thiệt thòi lại bị cho là “không tích cực tìm kiếm tài chính”, cuối năm, cuối vụ chả bao giờ được khen thưởng, biểu dương. Nhưng anh không nói, anh ngậm miệng mất tiền chứ không phải ngậm miệng ăn tiền như tôi nghĩ.

- Anh quen nhiều thế, lại toàn là giám đốc, sao không bảo họ làm cho mấy cái quảng cáo?

- ờ… cũng khó! Nhưng mà hình như mình không quảng cáo nên vẫn còn được họ coi là bạn. Có một lần, mình bạo gan hỏi thằng bạn, mà là bạn chiến đấu hẳn hoi, nó trả lời: “Xin lỗi bạn, chỗ tôi không có nhu cầu quảng cáo”. Mình ngượng quá, rồi hai bên chẳng gặp nhau nữa. Mất bạn! Tiền ai mà chẳng thích, nhưng cứ nghĩ bạn mình nó cười khẩy, lại thôi. Chịu khó viết, cũng có tiền...

Thế rồi anh cũng được một cái giải thưởng của Hội nhà báo. Giải nhì, tiền chắc không nhiều. Ai cũng mừng cho anh. Ai cũng bắt tay, nồng nhiệt, sau câu chúc là kèm theo một câu:

- Thế nào? Trúng giải thì phải khao chứ? Lộc trời, bất khả hưởng tận...

Anh cười trừ, không tỏ ý vui hay khó chịu. Nhưng đến một hôm, ông phó giám đốc (ở chỗ tôi cũng có giám đốc) nói thế, anh Dậu nhẹ nhàng:

- Xin phép anh, cho tôi nói câu này. Khối người hưởng “lộc trời” bạc tỷ đấy thôi sao họ không phải khao nhỉ? Hoa hồng quảng cáo mua xe, xây nhà... mà chẳng phải trình làng. Còn vài đồng nhuận bút còm, với cái giải hão, mà các anh cứ làm như tiền gian là thế nào? Tôi nói thế, không phải anh bỏ quá. Số tiền giải thưởng tôi đưa cho vợ hết rồi ạ…

*

Anh Dậu của tôi có bàn tay xù xì, những ngón tay ngắn và thô, nhưng anh là người cực kỳ khéo tay. Chữ viết cực đẹp (cái thời chưa có vi tính, anh đã viết giấy khen thuê, kiếm tiền), và anh mà cắt khẩu hiệu thì còn đẹp mê hồn? Tôi khen thì anh bảo là chết vì cái khéo tay ấy đấy. Khéo tay thì chỉ làm thợ được thôi, làm thuê được thôi, không làm chủ, không làm lãnh đạo được.

- Hồi trước mình cứ tưởng với cái lý lịch và thành tích ấy, hòa bình dứt khoát mình sẽ làm quan. Ai ngờ, toàn ngộ nhận, suýt bỏ mạng. Sau hóa ra, cái tinh lực nó dồn vào đầu ngón tay hết rồi, con mắt quen nhìn kỹ rồi, lụy cái đẹp rồi...

Hồi trước, bao giờ đến Tết, anh cũng cặm cụi ngồi cắt dán khẩu hiệu, băng rôn, trang trí cơ quan. Anh làm say mê, nhiệt tình như một đứa trẻ. Mà ai đến, nhìn vào cũng tấm tắc ngợi khen. Những lúc ấy anh sướng lắm, cũng như một đứa trẻ. “Hồi còn ở bộ đội, mình làm tuyên huấn mấy năm...”, anh nói thế với những ai khen chữ của anh. Thế rồi, một năm gần đây, sếp chúng tôi quyết định chi tiền ra mua khẩu hiệu, băng Chúc mừng năm mới... từ ngoài tiệm. Anh Dậu cụt hứng, hai bàn tay hóa thừa, lóng ngóng...

Nói thật, tôi quý anh Dậu, mê cái khẩu hiệu của anh, nhưng tôi tán thành ý sếp. Thời buổi này mà còn thủ công, cắt cắt, dán dán, quấy hồ, mài kéo... rõ vớ vẩn. Chỉ khi nhìn thấy cái băng rôn căng lên, khắp thành phố, chỗ nào cũng giống nhau, tôi mới biết, mình đã mất bản sắc, và anh Dậu buồn đến nỗi Tết năm đó, anh bị ốm, không lên liên hoan tất niên cùng cơ quan! Không biết anh ốm thật hay giả vờ, nhưng như thế là làm khổ mình.

Năm ngoái anh gả chồng cô con gái đầu lòng. Anh vui lắm, hay rủ tôi ra quán. Những lúc ấy, tôi thấy anh lại ưu tư. Hỏi mãi, anh mới nói:

- Có chuyện này, anh không biết hỏi ai. Chú mày nghe xem nhé...

Tưởng chuyện gì. Năm trước, ông Tình ở chỗ tôi, cũng lấy vợ cho con trai. Cái khó của ông Tình là thằng con lại ở với mẹ nó, bà vợ cũ ông đã ly dị. Bây giờ, ông Tình cũng có vợ và con rồi. Nhưng theo luật, đám cưới con phải có cha, dù không ở với nó. Đến khi ông tham gia vào, thì bà vợ ông chỉ cho ông được “một mâm” mười hai người. “Đấy, ông mời ai thì mời, tôi chỉ lo được có thế thôi”, bà vợ đáo để. “Họ đến thì có quà, có tiền chứ bà làm gì mà bủn xỉn thế?” Ông Tình nói lại. “ờ, bủn xỉn thế đấy! Tôi nuôi nó từ bảy, tám tuổi, rồi lại ăn học, tốn kém đủ điều. Nay cưới vợ cho nó, tôi muối mặt mời ông. Nếu ông không bủn xỉn thì đứng ra mà lo cho nó...”. Ông Tình im lặng, nhịn nhục. Đúng dịp ấy họp chi bộ, ông thật thà xin lỗi. “Tôi có thế thôi, chỉ dám mời các anh lãnh đạo, còn thì xin lỗi anh em trong cơ quan. Xin hẹn vào dịp cháu gái của tôi lấy chồng, mời anh em đến uống chén rượu nhạt”.

- Bây giờ, mình cũng cưới con, không biết có nên mời ông Tình không?

Tôi được dịp cười tủm tỉm, trêu anh:

- Cái này cũng khó! Mà em có bao giờ nghĩ đến chuyện này đâu? Sao anh hỏi em? Anh thử hỏi ông Huỳnh xem.

Ông Huỳnh là giám đốc, thủ trưởng cao nhất ở chỗ tôi.

- Mình đưa thiếp mời, mời anh Huỳnh, anh ấy hỏi mời những ai trong cơ quan. Mình nói mời cả, ai bận thì thôi, không trách. Chỉ có ông Tình...

- Mời chứ! Ông Tình sao?

- Nói thật với anh, tôi nghĩ mãi, không biết nên thế nào. Dạo trước cưới con ông ấy không mời mình, bây giờ mình ấn cái giấy mời vào tay người ta... Có nên không?

Ông Huỳnh nói ngay:

- Mời ông ấy chứ sao lại không? Cả cơ quan cùng được mời, riêng ông Tình không mời thế nào được?

- Vâng? Anh Dậu đáp nhỏ. Tôi cũng nghĩ thế. Nhưng tôi mời, ông ấy đâm khó xử. Không đi cũng dở, mà đi cũng dở! Tôi không mời, thì ông ấy có trách tôi chịu. Chứ tôi cứ mời, chẳng hóa ra làm khó cho người ta...

Ông Huỳnh xua tay:

- Anh thật lẩm cẩm? Nếu cần thì phải đẩy cái khó cho người khác chứ!

Tôi im lặng, vì chả biết nói thế nào. Cuối cùng, anh Dậu nhận cái khó, cái tiếng không đẹp về phần mình.

Lại nhân chuyện đám cưới, xin nói thêm một tí. Dạo này, ở lứa tuổi anh Dậu, ai cũng có con cái trưởng thành, cưới hỏi liên miên. Tất nhiên anh Dậu được mời và phải đi, vừa để trả nợ miệng, vừa đề phòng, anh còn một cậu con trai sắp tốt nghiệp đại học nữa, cũng đang chờ cưới. Đó là cái nghĩa, còn cái tình, anh bảo, đã đến lúc anh phải ngồi lên vai vế rồi. Miếng ăn chả là bao, nhưng chuyện đời nó phải thế.

Chuyện bà Phấn, kế toán trưởng gả con gái cho Việt kiều chẳng mấy chốc cơ quan biết hết. Chắc đám cưới phải to lắm, bao giờ mời, những ai được mời, cứ lao xao mãi, cho đến khi bà Phấn phát thiếp mời hết lượt. Cả tôi và anh Dậu đều được mời. Tôi ngồi cạnh anh Dậu trong bàn toàn người cơ quan. Được một lúc, thấy anh cứ nhấp nhổm, rồi đứng dậy đi ra đi vào. Lúc sau, anh dòm vào túi tôi:

- May quá! Chú có cái phong bì kia, cho anh xin...

à tôi quên phong bì mời của bà Phấn, phải ghé mua một ngàn ba cái bao thư để bỏ tiền mừng. May thế nào, lại còn một cái vẫn để trong túi. Tôi đưa cho anh, anh lấy ra tờ bạc một trăm ngàn, rồi lẳng lặng đi ra. Tôi láu cá, đi theo rình, thấy anh đến bỏ vào cái thùng nhận tiền của nhà đám. Quái, ông này quên à?

Lúc anh vào, tôi không kìm được tò mò, hỏi nhỏ:

- Lúc nãy anh quên bao thư tiền mừng à?

Anh tủm tỉm:

- Không quên, nhưng mà... thấy nó thiêu thiếu!

Tôi không hiểu, cố hỏi:

- Thiêu thiếu cái gì?

Anh gạt ngang: “Ôi dào, có chuyện gì đâu? à, mình “bổ sung”! Anh cười bẽn lẽn, làm tôi càng thắc mắc, hỏi dồn, khiến anh phải “thành thật khai báo”:

- ở nhà bà vợ mình bỏ vào có một trăm ngàn, đến đây, nhìn quanh mình mới thấy, như thế là quá ít so với cái tiệc của nhà người ta... Mình thấy ngượng!

- ối trời, ông anh tôi sao mà chán thế? Giá chung bây giờ là một-trăm. Ai chả thế? Anh lại “phá giá” rồi. Tôi bụm miệng cười. Nhưng sao anh bỏ thêm mà không thấy viết tên lên bao thư, người ta biết ai với ai?

Anh Dậu lắc đầu:

- Chả cần! Gia đình người ta chắc không trách, và cũng chả biết cái bao thư  này của ai đâu.

- Thế anh bỏ thêm làm cái gì? - Tôi cấm cảu.

- Mình làm thế chỉ cốt để không xấu hổ với chính mình thôi! Chú mày biết thì để bụng, đừng nói ra nhé!

Giọng anh thành thật, và

đúng, anh mãi mãi là người thành thật, ngay cả với chính mình.

Ôi! Anh Dậu ơi là anh Dậu!n

(Báo Văn nghệ)

Đắp nguồn khơi mạch

Làm người, sống ở đời phải có thắc mắc lớn, ai đó đã nói với Diệc như vậy nhỉ? Hắn không nhớ, nhưng ít nhất đó cũng là một câu tổng kết “có tầm”, để giờ đây hắn vẫn ghi trong lòng. Chà, thật là một vấn đề không dễ, nhất là đối với những kẻ như hắn, vốn xưa nay ngoài mối mâu thuẫn với Phó Giám đốc Công ty ra thì chưa có gì phải băn khoăn nhiều. Sếp Phó ghét hắn, vì cả hai cùng yêu một người đàn bà góa nghễnh ngãng nhưng có của, chuyện ấy thật dễ hiểu. Thế còn đường đời thì thắc mắc cái cóc gì? Mà lại là thắc mắc lớn? Đùa đâu, đó có phải là nỗi hoài nghi chăng?

ờ thì hoài nghi, ai chẳng có lúc phải hoài nghi. ở cơ quan Diệc có một gã suốt ngày hoài nghi, cái gì cũng hoài nghi, kể cả đến cái tên của gã. Gã tên Mai, Phí Hoàng Mai, một cái tên đàn bà, mà lại gán cho số phận một đàn ông? Nhưng mà thôi, hãy tạm quên chữ “Mai” nghĩa là “Mơ” như có kẻ rỉ tai gã, làm gì phải vòng vo tam quốc mới ra được một cái tên người? Gã nghĩ đến chữ “mai” nghĩa là “sau hôm nay”, không phải “qua”, không phải hiện tại, cũng chẳng là quá khứ.

Gã đi hỏi một tay thông thái trong cơ quan, thằng cha Tốt “hâm”, tiếng là hâm nhưng lại nhiều chữ. Y bảo: “Tên cậu tiếng Tàu đọc là mái, có bộ thỉ, nghĩa là mù mịt khói, chứ không phải là bộ thổ, nghĩa là chôn cất, lại càng không phải méi có bộ vương là hoa hồng, hay bộ mộc là cây mơ cây mận, bộ vô là nấm mốc...”. Mai nghe một lúc thì tai ù đặc, mắt hoa tít, chẳng thiết nghe Tốt hâm diễn thuyết hăng đến sùi cả bọt mép. Xem ra cái vốn chữ Hán của Tốt cũng chẳng làm cho y sang trọng thêm bao nhiêu, nếu không muốn nói biệt danh “hâm” kia cũng chính từ đó mà ra.

Nhưng cứ cho Tốt hâm là đồ bỏ, thì cuộc đời có lẽ cũng chẳng đơn giản hơn được bao nhiêu, và Mai vẫn thắc mắc. Trong các cuộc họp gã là người phát biểu hăng nhất, đặt biết bao tình huống sóng gió. Nào cơ quan ta chưa mạnh, tại sao? Nào vì cớ gì cán bộ gặp cấp trên lại xoa tay bốc khói? Rồi thì nên tổ chức lại công việc cách nào cho có hiệu quả... Trong khi bị công an ách xe dọc đường, Mai dồn dập xổ ra hàng tràng, sao phạt tôi mà không phạt thằng thồ vịt? Cớ gì cấm đi xe hút thuốc, trong khi các anh vừa thổi còi vừa cười nụ? Đèn đỏ rẽ phải mà cũng là phạm pháp?... làm họ tối tăm mặt mũi. Đi chợ mua rau (Mai cũng giống Diệc, sống một mình vì đến giờ ngót nửa thế kỷ vẫn phòng không), gã cũng thắc mắc với hết thảy mọi người, từ bà hàng khô, cô rau đậu, anh lạc sống, đến thằng bé bán bún rối... đến mức lần sau khi mới thấy gã từ xa, bọn họ đã rỉ tai nhau: “Anh vì-cớ-gì sắp đến rồi kìa”. Và cuối cùng, gần đây nhất, Mai đã bị kẻ xấu dắt mất xe máy trong khi mải đuổi theo chất vấn ông lão qua đường vẩy bùn đuôi dép lên kính gã mà vẫn giả điếc cắm cúi đi.

Rõ ràng hoài nghi không hẳn đã dễ, lại càng khó nói đó là một đức tính lớn, cho những thành công lớn, mà những kẻ thành đạt từ bao giờ đã ngầm gieo niềm tin vào Diệc.

Vậy phải chăng đó là ý thức lớn? Nghe có vẻ trăn trở, nhưng cũng tù mù.

ý thức, nói theo Tốt “hâm” thì đó là cảm-quan-cảnh-giác khi đối mặt với những-bức-xúc-nóng-bỏng-xảy-ra-quanh-mình, với sự-vận-động-không-ngừng-nghỉ của thế giới vật chất và tinh thần, theo-dòng-thời-cuộc. Lại một định nghĩa rối như canh hẹ. Mẹ cha cái đồ sính chữ, Diệc có phải là thằng Mai “điên” kia đâu mà Tốt “hâm” định “thao tác”. Thà cứ nói toẹt theo kiểu mụ Nhong cơm bình dân, “em nhìn ai ít tiền biết ngay”, có phải dễ nghe hơn không? Nhưng thôi, không có những thằng như Tốt “hâm” lắm lúc cũng buồn. Hôm trước Tốt xung phong trực ca đêm thay Diệc, vừa trực vừa sửa cái máy hút bụi cho cơ quan, hôm sau không lĩnh tiền bồi dưỡng suất thay, thì cũng xứng đáng để dịp này tha thứ.

Diệc tự nghĩ, ý thức như sự tinh khôn tỉnh táo ở đời. Vậy thì có vẻ một ý thức lớn hẳn cũng đắc dụng cho sự thăng tiến. Đấy cứ xem cô Đoan bên Thanh niên thì rõ. Chồng đi công tác EU (bây giờ người ta gọi châu Âu như gọi chó vậy mới lạ) hàng mấy năm chưa về, nhưng vẫn không rơi vào tay các “huynh”, các “đồng sự” thừa thân ái thiếu đàng hoàng. Rồi cha Tư cung tiêu tiếp thị, cái lão đáng nể thật, khách để quên cả triệu bạc trên xe mà cũng tìm tận nơi trả lại, để rồi chuyến ấy cơ quan tiêu thụ được mớ máy nổ cũ với giá cắt cổ, Thủ trưởng nở mày nở mặt hứa sẽ nâng lương sớm cho lão. Rồi tay Thành “lác” trợ lý tổ chức nữa, vừa loe ngoe ở quê ra đã có tên trong danh sách tham quan Thượng Hải. Có lẽ do dáng đạo mạo cùng thứ ngôn từ dè xẻn thi thoảng chú chàng mới phát tiết, làm cho ai cũng có cảm giác chú chàng nghiêm túc, cẩn trọng?

Nhưng cái ý thức ấy chẳng phải dễ mà học được, hay nói cách khác hình như nó thuộc tạng sẵn của từng người.

Như mụ Lơi “tươi” phát công văn chẳng hạn, mặt lúc nào cũng hơn hớn thế thì ý thức cái nỗi gì? Hai thằng con ngoài giá thú khiến hoàn cảnh mụ thật đáng cười ra nước mắt, nhưng chứng nào vẫn nguyên tật ấy. Gặp ai dọc đường là mụ cuống lên, ríu rít sờ chân nắm vai, đến cha Phụng “trâu” tán bỉ thế mà cũng có lúc phải ngại. Tháng trước mụ Lơi được Công đoàn thương tình cho đi an dưỡng Đại Lải ba tuần, nhưng mới được mấy ngày đã bị trên trại đánh xe con mang trả, vì tội xí xớn với tay tiếp phẩm đáng tuổi con, rõ dơ. Mà chẳng nói đâu xa, ngay như bản thân sếp Kiêu, Phó Giám đốc kiêm Trưởng phòng Hành chính, hở ra là trích dẫn nghị quyết, mở miệng là nề nếp cơ quan, đi toa-lét cũng tranh thủ mang lọ hồ dán lại cái biển “Tiết kiệm nước”, vậy mà rồi nào có ra gì. Đợt cuối năm Thành “lác” tỉ tê với Giám đốc sao đó, lôi Vũ Đức Kiêu ra trước hội nghị phê bình về tội làm mất mặt khách đến công tác. Họ bảo công ty kinh doanh gì suốt ngày mắng khách không chịu chùi giày vào thảm, mắng bạn hàng uống nước không đổ cặn chén, phả khói chẳng tránh ngọn đèn... rồi từ đó cắt khoản chè thuốc ngoại giao để giữ vẻ phong quang cho phòng đợi.

Vậy thì cái ý thức lớn xem chừng cũng lắm phiền toái. Lão Hán “gàn” cắt tóc đầu phố bảo: “Suy tính cảnh giác làm chó gì cho già người. Cứ như em đây, mỗi bữa góc lít, vợ chê nặng mùi ngắn nghĩ thì mình dài chuôi, đã sao?”. Diệc về vắt tay lên trán tự nhủ: chả lẽ lúc nào cũng cứ phải đăm chiêu so đo mới là người có ý thức?

Bẵng đi một thời gian, lại có kẻ bảo Diệc: quan trọng ở cái tình. Những nhân vật lớn bao giờ cũng có trái tim lớn. Chết thật, quả là điều này hắn cũng có nghe đôi lần nhưng chưa bao giờ suy ngẫm cho đến thấu đáo.

Thì đã rõ, tối nào trên tivi chẳng thấy cảnh Đức Giáo hoàng Dung dăng Bay gì đó, dang rộng vòng tay như muốn ôm chầm cả thế giới. Chả biết ông ấy cáu bao giờ, ở đâu, chứ cái đà ấy mà suy thì có lẽ ông ấy yêu được đến cả... bọn nghiện!

Rồi “các víp nhớn” cũng gần được như vậy, kẻ tươi cười người lịch duyệt, thấy con trẻ là cúi gập người, ôm hôn rõ chặt, một tay vỗ sau lưng bạch bạch, tay kia ghì đầu cọ má, cứ như thể sắp nhận chúng về nuôi nấng vĩnh viễn. Mà chẳng nói đâu xa, thằng cha Phùng “hô” gần nhà Diệc mới hết ý, chỉ nhờ thói quen gặp ai già cả cũng nán lại cầm tay thủ thỉ, thấy người cơ nhỡ là rơm rớm nước mắt... mà vừa rồi cũng được bầu vào Ban Hòa giải quận, thỉnh thoảng ngồi xe đi họp, có ca táp số căng phồng, bông hoa cài ve áo bằng lụa, cả khu lác mắt. Ra thế, cái tình lớn chưa biết, chứ ít nhất cũng phải hạ mình tỏ vẻ yêu thương những người xung quanh, những kẻ thiếu may mắn hơn mình. Điều này thì Diệc làm được, và hắn sẽ quyết làm đến nơi đến chốn, ít nhất cũng chẳng kém cạnh gì Phùng “hô”.

Nhưng rõ là cái số kiếp Diệc hèn mọn không được bằng người. Vừa mới hạ mình làm thân với cô Yến thọt y tế cơ quan là đã có chuyện. Khắp nơi dậy lên tiếng đồn hắn mưu xin thuốc cho mụ điếc đầu ô, xin tiêu chuẩn khám trái tuyến cho thằng em con ông chú họ... Rồi thì “chắc cô Yến nắm bí mật của cậu Diệc, không dưng bỗng con sói ve vuốt con cầy hương?”. Diệc bực lắm, nhưng lòng người nông cạn, hắn chẳng chấp, tiếp tục nhún nhường.

Mỗi sáng đến cơ quan Diệc bỏ ra nửa tiếng đi hỏi thăm hết lượt những người lương thấp, gật gù an ủi thông cảm những kẻ sa cơ, cúi xuống ve vuốt cái chân đau của thằng Tê vi tính, cho đến tận khi cái Dung trực nhật phải quát vào tai, gọi Diệc lên giải trình với Trưởng phòng Hậu mãi mới thôi. Trưởng phòng hỏi: “Anh la cà quá đấy, tập catalô hôm qua tôi đưa đã soát chưa?”. Hắn tiếp tục chủ trương yêu thương: “Mấy cái bản vẽ đó đáng gì anh, lát nữa em làm cũng thừa sức kịp... Ông cụ anh ở quê ra đợt này gặp rét chắc oải nhỉ?”. Trưởng phòng bỏ bút giương kính, mắt chất ứ: “Cảm ơn, tôi giữ cụ trong nhà ấm chẳng sợ. Nhưng anh... nên tập trung cho công việc, dạo này dư luận kêu mảng Chăm sóc kỹ thuật lắm đấy”. Chà, thế là nhờ có câu hỏi thăm thần tình mà Diệc đã qua được lời khiển trách nhãn tiền. Con người nói chung yếu đuối, thấy lý thì kinh thấy tình thì vương mà, đừng có ai còn dám bảo Diệc này là ngố nữa nhé.

ấy thế nhưng “cái tình” mà Diệc kiên trì theo đuổi vẫn không phải là cứu cánh. Hay nói đúng hơn cái vẻ bề ngoài tỏ ra có tình thường bị người đời xuyên tạc là đớt đát, cải lương.

Trong một cuộc họp toàn cơ quan, tay Thành (lại vẫn tay Thành “lác”) đã đứng dậy ám chỉ rằng nhiều cán bộ trong công ty thơn thớt nói cười, bi lụy hóa cuộc sống, đạo đức giả... Chú chàng còn hướng về phía góc Diệc ngồi, bóng gió rằng đó là thả con săn sắt bắt con cá mập, là giăng bẫy chủ trương, đầu cơ tình cảm, rồi bắt chước cách hắn vừa sụt sịt an ủi cô Lâm mất trộm mèo, vừa nháy mắt chia vui với anh em thằng Tiến “xiếc” trúng xổ số cào năm chục ngàn đồng, làm cả hội trường cười rầm rầm lên đến mấy phút. Đã thế thì Diệc sẽ chứng minh cho cái đồ móc máy ấy biết thế nào là sự cao thượng vô tư, lòng ái nhân không bến bờ của hắn.

Ngay hôm sau Diệc bí mật tranh thủ buổi trưa đi kê lại toàn bộ bàn ghế trong gian phòng chung, làm tất cả hết cập kênh vặn vẹo. Hắn xuống đường bỏ tiền túi mua cho mỗi người một hộp dầu gió ngoại, bỏ vào từng ngăn kéo để khi trái gió dở giời họ có cái xịt mũi đỡ khổ. Rồi hắn lựa lúc không ai để ý, sang nhà ăn chỉnh lại cái chuông reo cho nó đỡ chói tai, mọi người đỡ nhức óc... Cứ thế, Diệc cặm cụi quan sát, ai có khó khăn gì là giúp luôn, nhưng đều giúp sau lưng, không để họ biết để khỏi hàm ơn. Và hắn hởi lòng hởi dạ khi thấy mình đã phủ nhận được hoàn toàn lời đánh giá “lột truồng sự thật” của tay Thành “lác”. Đúng là cái đồ hãnh tiến, chú mày tưởng ai cũng cơ hội và cầu lợi như chú mày ư?

Và kết quả đã dần dần hiện rõ.

Đầu tiên là việc em Lâm thủ quỹ phòng kêu mất hóa đơn xuất hàng, không còn chứng từ để thanh toán đợt phụ tùng lẻ gần hai trăm triệu. Diệc cũng trong diện phải đền, vì hôm thanh toán cô Lâm chưa kịp vào sổ. May mà kiểm tiền trong két vẫn còn gần đủ, mỗi người chỉ mất dăm trăm. Đồng nghiệp nhìn nhau rồi nhất loạt hướng về phía hắn: “Sao thế ông Diệc?”. “Suốt ngày anh em đông đủ, chỉ buổi trưa ông lọ mọ, hóa đơn mất vì đâu?”. “Thôi đúng rồi, ăn vụng khéo chùi mép, chỉ thủ tiêu số giấy tờ ứng với khoản tên mình, bái phục bái phục”... Diệc đau lắm, nhưng chẳng biết nói gì. ở đời càng thanh minh càng nặng tội, chi bằng cắn răng bước qua, đợi ngày phục hận.

Nhưng vụ ấy còn chưa dứt thì đã đến việc khác. Một hôm cái Lý “hoăng” sổ mũi hắt hơi, Diệc bảo lấy dầu gió mà tra kẻo khổ. Nào ngờ con bé tra nhầm vịt dầu máy khâu, lụt phổi ngạt thở phải cấp cứu, anh em lại được dịp dè bỉu: “Tưởng gì chứ làm hại con bé bảo dưỡng thì dễ quá”, “Đồ hèn hạ”... Rồi mấy lần đến giờ làm việc mà cơ quan phòng nào phòng ấy vẫn cửa đóng im ỉm. Giám đốc ra đầu hành lang nhìn cái chuông reo như tiếng mèo mướp mà lắc đầu quầy quậy. Ông ta hằm hằm đi tìm Thành “lác”. Dĩ nhiên Bảo vệ dễ dàng tìm đúng thủ phạm sửa chuông là Diệc. Và bản kiểm điểm vì tội “Làm yếu chức năng thiết bị cơ quan”, cùng mức kỷ luật hạ một bậc lương, theo Thành “lác” vẫn còn là nhẹ.

Vậy đấy, cái tình cho không biếu không rõ ràng là chẳng ai cần, đồ rẻ là đồ thiu, thật cay đắng quá. Diệc về nằm nghĩ đến nát nước vẫn u u minh minh. Thì rõ đời người có số. Tốt “hâm” đến chơi chia buồn, bảo: “Nhân gian hồ hải, tức cõi người ngút ngát. Tên cậu là Diệc có nghĩa cũng là, toàn diện cũng là, cái gì cũng đúng với cậu, từ hùm beo đến mèo chó”. Nhìn Tốt “hâm” đã sắp bắt đầu sùi bọt mép, Diệc ngứa tiết muốn đuổi cổ y, nhưng nghĩ kỹ thì thấy khó cãi, bèn tặc lưỡi móc rượu cho Tốt uống. Thôi đành cam chịu, yên phận bèo trôi nước chảy, may ra được tiếng là tiệp thời mẫn thế.

Một hôm, nhân đầu năm ngày rộng tháng dài, Diệc vơ vẩn lên chùa vãn cảnh.

Đang đứng thắp hương, hắn bỗng thấy sư trụ trì vướng áo cà sa vào vây đuôi chim hạc, lúng túng mãi không thoát. Hắn nhanh tay gỡ giúp, còn thuận miệng Nam mô hỉ xả. Sư cụ cảm cái ân gỡ áo, mời vào hậu cung kiến ngãi, nhân đấy luận đàm về tâm can thế sự. Lời sư cụ cao khoát miên viễn, Diệc chẳng hiểu mấy, nhưng ra về vẫn thấy như được tẩy rửa đốn ngộ, tâm trạng trí não bỗng chốc sáng trong minh bạch.

Sang tuần Công ty thay thủ trưởng. Giám đốc cũ bị điều đi nơi khác vì tội làm ăn kém cỏi, còn để Thành “lác” lũng đoạn gây mất đoàn kết. Giám đốc mới về lập tức mời Diệc lên tham kiến.

Diệc ung dung nhãn huệ. Hắn nghĩ chẳng việc gì phải khép nép nhún nhường, đằng nào thì cũng đầu chày đít thớt toàn tập, có mất gì đâu, thế là hắn nổi cơn hùng biện. Những lời ngay thẳng đầy nhuệ khí của Diệp được sếp mới đánh giá cao. Ông bảo cậu có chủ kiến, lại biết coi trọng tâm linh, giúp tớ khơi mộc dẫn thủy, công ấy là công nền tảng. Diệc bảo tôi dốc lòng chí công vô tư, chỉ sợ cấp trên e dè, việc “nhớn” mà nhút nhát coi như hỏng. Hai người chẳng mấy chốc đồng điệu khăng khít, cô thư ký mới nhìn Diệc như nhìn thần tượng.

Diệc về gọi bọn Mai “điên” và Tốt “hâm” đến, lấy rượu ngon cùng lời tin cậy khoản đãi, từ đấy trí tuệ như được nhân ba nhân bốn. Chẳng mấy chốc “bố trí” được cho Mai vào chân Kiểm tra, Tốt lên ban Đối ngoại, còn tự mình nhận chức Cố vấn, tháng ngày dốc sức giúp Công ty làm ăn phát đạt. Bao nhiêu những kẻ trước kia vốn coi thường bọn hâm lũ dở, giờ bỗng chốc giương mắt nhìn thời thế thay đổi, không muốn cũng phải dập đầu khiếp hãi. Đã có đứa lấp ló mang quà đến nhà Diệc nhờ vả, lại có phòng liên hoan nào cũng mời Diệc, ra về kèm kỷ vật, phong bì. Hắn không thù chấp riêng ai, nhưng cũng chẳng tạo bày phe cánh. Uy tín Diệc dường như đã được đặt đúng bệ phóng.

Cuối năm ấy, Diệc lên thay ghế Phó Giám đốc của Vũ Đức Kiêu mắc tội kém năng lực. Khi nhận bàn giao công việc, Diệc hỏi kẻ thất thế: “Bây giờ anh về đâu?”. Đức Kiêu trầm ngâm: “Tôi sang ban Cán sự  Tổng Công ty, làm mấy năm nữa chờ nghỉ hưu”. Diệc nắm tay sếp cũ ân cần: “Bên ấy gần đầu não, anh nghe ngóng chủ trương, Công ty vẫn phải nhờ cậy”. Kẻ ra đi cảm cái tình chung thủy, mấy năm cuối đời giúp Diệc ăn ở với cấp vĩ mô đúng mực, nhờ thế mọi việc đầu xuôi đuôi lọt. Cả Tổng Công ty nức tiếng Trần Dân Diệc là hiện tượng vụt hiện.

*

*   *

Có kẻ đứng ngoài bàn: Hôm nay mây mù, ngày mai quang tạnh, có gì đáng băn khoăn? Nhưng tôi không nghĩ thế.

Tôi là hàng xóm cùng khu tập thể với Diệc, lại là bạn đồng liêu cùng thoát ly một đợt, tôi biết từng hang cua hốc tép nhà hắn. Số là trước đây ở quê, Diệc học cùng và yêu em gái tôi, hai đứa tưởng đã nên duyên chồng vợ. Nhưng rồi em gái tôi trẻ người non dạ, chẳng biết đi xem bói toán thế nào, bị kẻ xấu phán là Diệc chỉ giăng hoa mãn kiếp, nên nó sợ. Diệc bỏ quê đi từ đó, suốt mấy năm không về. Bà mẹ già phần tiếc dâu hụt, phần thương con trai lận đận, càng về già càng lẩm cẩm khó nhọc. Rồi từ lúc nào bà mắc chứng hát bóng, tức càng buồn càng cười ấm ớ, càng cô đơn càng hát vống lên, chữa thuốc gì cũng chẳng khỏi. Có bận Diệc về mang mẹ li quê, nhưng ra đến đường quan lại phải chở bà về vì bà vừa hát vừa đập đầu vào thành xe làm nhịp. Cho đến lần biết tin Diệc say mê mụ góa nghễnh ngãng đầu ô thì bà mẹ hắn điên hẳn, rồi bà ngã xuống sông chết đuối, để lại nỗi buồn không thứ gì lấp nổi trong Diệc.

Nhưng ở đời tình đâu dễ quên, nghĩa đâu dễ dứt, nên cô em tôi sau này bị thằng chồng rượu chè đánh cho mấy lần thì cũng ân hận. Nó tìm lại thầy bói năm xưa có ý trách. Lão thày mất dạy bảo ngày ấy lão nhầm, chính ra Diệc có số “hoành qua phì”, tức giàu sang không ai địch nổi, làm nó càng ngạt ngào ân hận.

Tôi biết Diệc vẫn có ý trách hận người xưa chuyện cũ, nên bình thường vẫn tìm dịp gần gũi đỡ đần hắn được đến đâu hay đến đấy, mặc dù đến chính bản thân tôi cũng còn trăm nghìn khốn khó. Vậy nên khi thấy Diệc cởi mở được hoàn cảnh, cải thiện được tư thế, thì tôi lập tức sang chơi mừng hắn.

Hôm hắn dọn nhà đi khỏi dãy tập thể, lên khu biệt thự mới tiêu chuẩn cán bộ đầu ngành, tôi có sang chơi lấy cớ chúc mừng. Hắn chẳng buồn đáp lại lời chào của tôi, chỉ thủng thẳng mát mẻ:

- Cái số mình nó lươn nó chạch, chỉ chui rúc bụi bờ được thôi.

Tôi biết trong bụng Diệc vẫn còn ý trách em gái tôi, nên không tự ái mà ngược lại, làm bộ vui vẻ:

- Có cái bụi lẻ, bờ thừa nào cho đồng hương ké cẩm tí.

Chẳng ngờ Diệc cáu, mắt hắn vằn lên như hai cục tiết:

- Ông im mồm đi. U tôi ở quê chết vì em gái ông. Sự nghiệp tôi lận đận vì cái mặt ám quẻ của ông. Tôi không ngoi ngóp để được như ngày hôm nay thì có lẽ cũng thành cái bia cho lũ lĩ nhà ông bôi bác? Bây giờ ông còn giả bộ?

Thôi chết, vậy là đã rõ. Thì hóa nỗi hận trong lòng Diệc vẫn âm ỉ cháy suốt từ mấy chục năm ròng, biến hắn thành kẻ càng ngày càng hiểu sai chúng tôi quá thể.

Nhưng tôi biết làm gì bây giờ? Khi con người ta đã bị thành kiến và thù hận chế ngự, thì đồng loại càng níu giữ càng có cơ đẩy hắn đi xa. Cái tình đồng hương, cái nghĩa keo sơn xưa may chăng cũng chỉ còn như cái bóng, để đó mà nhìn ngắm ngậm ngùi được thôi. Nghĩ vậy tôi đành bẽ bàng chào lui và thầm chúc cho ông bạn bình an.

*

*   *

Cho đến hôm nay, khi Diệc đã ngấp nghé đến chức Phó Tổng Công ty, đã cưới hẳn mụ góa nghễnh ngãng đầu ô, và nhân tài sản lên đến cỡ đếm trên đầu ngón tay của cả thành phố, thì tôi vẫn chưa hết băn khoăn về hắn. Tôi lân la tìm vị sư trụ trì bữa trước, hỏi Ngài xem đã nói những gì với Diệc mà hắn đổi đời nhanh thế, thì sư cụ cười:

- Tín chủ đó tuy nặng căn quả, nhưng được đức hồn nhiên. Căn quả cùm giữ bước chân nhập thế, nhưng hồn nhiên lại là dòng thánh gột rửa hết cát hung. Hèn tăng tôi chẳng nói gì, chỉ lấy cái mù mịt mà khích lệ mạch thanh tươi trong lòng người ngủ mơ mà thôi.

Tôi về nghĩ mãi những lời xa xăm ý vị, nhưng ngấm được chút nào lại là chuyện khác. Có thể vận số của Diệc đã đến kỳ xoay chuyển, lại trùng đúng vào dịp vị cao tăng kia phát xuất cao ngôn, hay là ngược lại chưa biết chừng. Gần đây tôi có nghe chuyện đám Tốt “hâm” và Mai “điên” kể thì lại càng không biết đâu là hư đâu là thực. Bọn chúng nói rằng, sếp mới vốn rất mê tín. Chính cái lần Diệc gặp sư trụ trì thì vợ chồng ông ta cũng đang đi lễ tạ. Thấy Diệc từ hậu cung bước ra, phía sau có cao tăng đứng chắp tay cung kính, thì sếp tưởng Diệc gần gũi với thế giới tâm linh, nên chủ trương dựa vào Diệc để điều hành công việc. Lại có lần em gái tôi kể chuyện nó nằm mơ gặp bà mẹ Diệc đang múa hát. Bà bảo bà vẫn coi nó như con dâu, và sẽ phù hộ cho Diệc nối lại duyên xưa. Vợ tôi nghe chuyện về mắng tôi té tát: “Anh em nhà anh như cái của nợ ở đời chứ ai báu gì. May mà chú Diệc dứt khoát được với quá khứ. Mụ điếc thế mà tươm”.

Thì cũng có thể như vợ tôi nói thật. Nhưng cái quan trọng là sao tôi cứ phải mất một thằng bạn từ thời nối khố? Chã lẽ nhà Phật giúp được Diệc giàu sang mà không làm cho hắn biết nguôi quên được tủi buồn cũ?

Từ đó, tôi vẫn hay lên chùa nhưng những lời nguyện cầu thì có phần khác trước.n

(Báo Văn nghệ)

Ghi chú về những tấm gương

Tặng người trẻ tuổi…)

...Và đã xảy ra như vậy.

1. Tôi phải bắt đầu bài giới thiệu về mình như thế nào đây? Tên tuổi. Quê quán. Năm sinh. Sở thích v.v và v.v...Thôi, xin được ngắn gọn thế này: Tôi tên Vàng, mười chín tuổi (lấy năm 2003 trừ với năm sinh), hiện đang ở trong một nơi được gọi là nỗi ô nhục của thế giới. (Điều này không phải do tôi đặt ra mà đó chính là lời phát biểu của một quan chức Liên Hiệp Quốc. Vị này cho rằng, những khu nhà ổ chuột chính là nỗi ô nhục của thế giới). Nói vậy, nhưng tôi thấy không có gì phải nhục cả. Tôi đã một mình đến thành phố này. Đã tìm được một chỗ ở. Đã kiếm được một việc làm. Và đang tập trung cho kế hoạch đến trường đại học. Tôi chỉ có một mình thôi, không người dìu dắt, không nhà tài trợ, không có bạn bè. Nhưng có hề gì. Tôi muốn làm thằng đàn ông thật sự.

Buổi sớm, tôi bước ra khỏi phố nghèo. Những con hẻm nhớp nhúa, hôi hám. Nhưng có hề chi. Khi đi ngang qua một hẻm chợ chồm hổm, tôi liếc mắt nhìn những con cá lóc đen trũi quẫy trên mâm nhôm, những bông hoa hồng phớt phai nở trong xô nhựa, lòng thấy lấm chấm vui, rồi dấn chân đi nhanh đến chỗ làm.

Tôi đang phụ việc cho tiệm Cắt kiếng Xuyên. Gọi thế, bởi gã chủ tiệm tên Xuyên nằm ở điểm giữa, trên một đường hình cung, trước mặt là dòng kênh. Dòng kênh này chảy ngoằn ngoèo rồng rắn khắp thành phố. Dòng kênh đang trong quá trình trùng tu, làm mới, nước vẫn còn lưu chuyển màu đen nhưng đã tạm im mùi hôi thối. Và hai bên bờ, cây, cỏ đang dậy xanh.

Sáng nào cũng vậy, tôi phải đập cửa ầm ầm thì thằng Cò mới bò dậy mở cửa. Cò làm việc ở tiệm kiếng đã lâu nên được ông chủ tin cẩn giao cho trông coi tiệm. Cò lớn tuổi hơn tôi, nhưng ngoài miệng tôi kêu bằng anh còn trong bụng vẫn gọi là thằng. Lần nào thằng Cò cũng nhăn nhó, “Đ... tối mày không ngủ được hay sao mà mới sáng sớm đã mò ra đây phá tao? Tôi cười: “Thôi, rửa mặt đi, làm li cà phê cho tỉnh táo. Ngủ gì mà ngủ như heo”. Cò làu bàu: “Mày heo thì có”. Cò ghét tôi đập cửa kêu hắn dậy sớm, nhưng thích được tôi bao cà phê. Cò là hạng người dễ dãi, tầm thường. Hắn có thể đi với bất cứ ai làm bất cứ việc gì nếu như được bao ăn uống hoặc cho tiền.

Quán cà phê cách tiệm kiếng chừng chục mét. Chúng tôi ngồi bàn vỉa hè cho thoáng tiện thể ngó chừng cửa tiệm. Quán cà phê nhỏ như cái lỗ mũi nhưng có tới năm em phục vụ. Toàn các em gái miền Tây, tuổi mười sáu, mười bảy, nhưng mông mẩy, ngực vun hết cỡ. Tiền lương không đủ để các em ăn sáng. Do đó, các em thường chiều chuộng khách để kiếm chút tiền bo, cặp bồ với bọn dân chơi hay mấy bố già để được cung phụng. Bọn tôi là dân nghèo nên các em có phần hờ hững. Khi ở quán, thằng Cò luôn ngồi không yên, cứ ngọ nguậy, nhấp nhỏm liên tục, mong có em đến giỡn hớt chơi. (Hồi mới gặp nhau, nhìn bộ dạng của thằng Cò như vậy tôi cứ tưởng hắn bị kiến cắn). Còn tôi, tôi ngồi im nhìn cây, cỏ đang lên xanh phía hai bên bờ kênh. Có một cái cây nở từng chùm hoa vàng rực mà tôi không biết là cây gì. Có những buổi sớm tôi cứ ngồi nhìn cây hoa đó. Hơi thở tôi rung thơm cánh hoa.

Rồi thì ông chủ đến. Gã phẩy tay ra hiệu cho bọn tôi về tiệm. Gã Xuyên người béo ục ịch, mắt trồi, môi thâm, chân đi chữ bát, mặt mày lúc nào cũng nháo nhác và khó đăm đăm. Trông gã xấu xí thế mà có cô vợ xinh đáo để. Đã một nách hai con nhưng vóc dáng bà chị chấp xa lũ con gái. Tôi thích được nhìn ngắm chị nhưng năm thì mười hoạ chị mới đáo qua tiệm kiếng một chút rồi đi ngay. Nghe nói chị không làm gì ngoài việc ở nhà trông hai đứa nhỏ. Gã Xuyên làm được bao nhiêu tiền đều mang hết về cho vợ. Nhưng nghe đâu gã cũng chơi mấy dây hụi nóng, nguội gì đó.

Gã Xuyên chỉ vào hai chúng tôi, ra lệnh: “Hai đứa mày chở tấm gương lớn, khung nhôm nầy đi giao cho địa chỉ này ngay đi”. Nói rồi gã đưa cho tôi tờ giấy lịch nhàu nát, ghi nguệch ngoạc, “Gươn buồn tấm, bà T, số nhà... đường, điện thạ...” (Gương buồng tắm, bà T, số nhà.... đường... điện thoại...). Gã Xuyên luôn viết sai chính tả như thế. Cũng giống như những cô em miền Tây ở những quán cà phê trong thành phố này, nếu có biết được đôi chữ để viết thư  tình thì cũng viết như thế này: “Xao lau quá anh hông viếc thư cho em. Bộ anh cua thườn em hả? Hay là anh ỷ mình đẹp chai, nhà dầu...” (Sao lâu quá anh không viết thư cho em. Bộ anh coi thường em hả? Hay là anh ỷ mình đẹp trai, nhà giàu...).

Thằng Cò chở tôi đi. Tôi ngồi đằng sau giữ tấm gương. Phải giữ cho gương luôn thăng bằng, nhưng tay đừng quá cứng nhắc mà luôn mềm mại, uyển chuyển. Phải kịp thời ra tín hiệu để cho thằng Cò xử lí. Thằng Cò lái xe thuộc loại có nghề, luồn lách, trôi chảy giữa phố xá như một con lươn trong lòng bùn. Tôi, mặc dù rất coi thường thằng Cò nhưng về mặt này thì phải nể nó. Nếu như không có một thằng chạy xe máy giỏi thì thằng ngồi giữ tấm gương đằng sau sẽ khốn nạn. Nhưng đôi khi cũng mắc kẹt. Thằng Cò nhổ toẹt bãi miếng bọt, chửi tục rồi nói, “Đ..., kẹt xe rồi. Giữ cẩn thận nghen mày. Coi chừng mấy thằng chạy ẩu, tán bể tấm gương thì tao với mày ăn cám đó. Tôi không nói gì. Tôi nhìn vào tấm gương. Trước tiên tôi thấy cái mặt tôi. Một thằng nhà quê, mắt to, mũi bự, miệng rộng. Rồi, tôi không nhìn cái mặt của mình nữa. Tôi nhìn một cặp trai gái đang ngáp vắn ngáp dài. Thằng con trai ốm như con cò ma, tóc tai lởm lởm, vàng hoe, còn đứa con gái môi đỏ, mắt xanh, váy cũn cỡn đang ngồi tênh hênh. Rồi tôi nhìn thấy một lão già râu tóc bạc phơ đang đẩy cái khung sắt có gắn bốn bánh xe để tập đi. Gương mặt lão buồn bã như muốn khóc. Nếu như không có râu tóc, thì gương mặt lão trông tựa một đứa trẻ chực khóc, mong trở về nhà. Tôi nhìn thấy một cô gái mặc áo dài công sở, khuôn mặt đeo khẩu trang kín mít chỉ hở ra đôi mắt không biết vui hay buồn? Tôi nhìn thấy. Và xe chạy đi. Nhiệm vụ của tôi là giữ cho tấm gương được an toàn. Nếu như tấm gương bị vỡ thì ngay lập tức tôi phải trả giá.

Tôi ngồi ở tiệm, dùng một miếng giẻ rách lau những tấm kiếng (trước khi được tráng thuỷ để thành gương thì tất thảy đều là kiếng). Những tấm kiếng to, nhỏ, hình vuông, chữ nhật đủ kích cỡ, đủ hình dạng. Tôi vừa làm vừa nhìn ra phía bờ kênh. Một ông mặc áo xanh công nhân đang dùng cái máy cắt cỏ hươ xoèn xoẹt. Động tác của ông ta chứng tỏ đấy là một người có thâm niên trong nghề. Những ngọn cỏ lia lịa dụi ngã kịp dậy lên một mùi hương. Tôi thương hương cỏ lạ.

Tôi đã ở thành phố này ba tháng tám ngày. Ngày hôm nay là ngày thứ chín của tháng thứ tư. Tôi đã để dành được sáu trăm ba mươi tám ngàn. Tôi luôn đếm từng ngày như vậy vì tôi yêu cuộc sống này. Tôi muốn được sống có ý nghĩa. Nhưng, ý nghĩa cuộc sống là gì? Có đêm tôi nằm mơ thấy cảnh mình đang ngồi sau lưng thằng Cò, hai tay khư khư giữ tấm kiếng. Nhưng tấm kiếng bị bể lởm chởm. Và hai bàn tay tôi máu chảy ròng ròng. Tôi đau đớn, còn thằng Cò thì thản nhiên lúc lắc người rồng rắn xe giữa phố. Tôi uất quá thét lên một tiếng. Tỉnh dậy, mở mắt mãi trong đêm tối giữa nơi “nỗi ô nhục của thế giới”.

Có lần thằng Cò dụ: “Nếu mày muốn biết mùi đời thì chi ra đây hai trăm bảy chục ngàn. Hai trăm là tiền cho gái còn bảy chục là tiền thuê phòng khách sạn bình dân ở bến xe Miền Đông”. Tôi chưa có kinh nghiệm gì về gái gú, đàn bà. (Kinh nghiệm duy nhất của tôi là, với đàn bà, con gái ban đêm họ đẹp hơn ban ngày. Tôi biết được điều đó là nhờ hồi ở quê có mấy đêm đi tán gái). Tôi hỏi: “Có đẹp bằng chị Xuyên không?”. Thằng Cò cười khậc khậc: “Bằng, bằng cái gót chân chị Xuyên mày. Mày tưởng hai trăm ngàn là to lắm hả?” Tôi bảo: “Vậy tôi để dành tiền mai mốt đi học. Từ nay anh đừng nói  chuyện đó với tôi nữa”. Thằng Cò im lặng hồi lâu rồi nói: “Mà mày nghĩ vậy cũng đúng, mất tiền làm chi cho bọn gái đó. Mày đẹp trai, cao một mét bảy tám thế này rồi sẽ có khối em xinh đẹp tự nguyện nộp mạng...”. Tôi ra vẻ thạo đời, cắt ngang lời Cò: “Đứa nào cũng thèm tiền hết anh ơi. Mà anh thấy, thời buổi này có ai sống mà không vì tiền?” Thằng Cò thở dài: “Mày nói cũng phải” nhưng rồi nó liền giở giọng tếu táo: “Có ai sống mà không vì tiền đưa tay lên coi nào?”. Tôi định đưa tay lên.

...Và đã xảy ra như vậy.

2. Có một ông nhà văn đặt làm một tấm gương 0,8x 2m, dày 10 li để vừa làm cánh cửa phòng viết vừa làm gương soi. Với một tấm gương dày đến 10 li thì dù bên ngoài có xảy ra động đất hay khủng bố thì bên trong vẫn cứ êm như ru. Ông nhà văn này có thói quen vừa viết vừa nói chuyện một mình vừa liếc nhìn cái mặt mình trong tấm gương lớn. Có khi ông đứng hẳn dậy, ưỡn ẹo, thõng thẹo trước tấm gương, nhe răng cười một cái, hay làm động tác khẽ cúi người chào ai đó. Khi chúng tôi lắp xong cánh cửa tấm gương, ông nhà văn không những trả tiền sòng phẳng mà còn “bo” hẳn cho hai thằng năm chục ngàn đồng. Ông ta nói: “Chở một tấm gương vừa to vừa nặng như thế này đến đây an toàn là giỏi. Giỏi thiệt. Cho nên, làm cái gì cũng đòi hỏi phải có tính chuyên nghiệp. Tôi là tôi rất mê những người làm việc chuyên nghiệp”. Thằng Cò chỉ tôi cười toe toét: “Nghề của em là chạy xe, còn giữ những tấm gương là nghề của thằng này. Nó cao một mét bảy tám, hai tay nó mà dang rộng chắc cũng phải đến hai mét...”. Ôâng nhà văn cười, gật gù: “Hay, hay lắm. Nghề của chàng là giữ những tấm gương. Thôi, cảm ơn nhé!...”

“Thôi, cảm ơn nhé!” – Tức là thôi, chúng mày biến đi cho tao nhờ. Người thành phố ăn nói như thế đấy. Lòng tôi vân vi một nỗi buồn mơ hồ. Nếu như thằng Cò là người anh em của tôi thì ngay bây giờ tôi sẽ ôm choàng lưng nó mà khóc một trận thoả thích. Nhưng, ngay cả trên yên xe tôi vẫn giữ khoảng cách với thằng Cò. Mắt tôi mở to nhìn đăm đăm đường phố. Đường nào cũng có vài ba đống cát ngổn ngang, đường nào cũng bị đào xới, vá víu, nham nhở. Tôi nhớ những con đường làng cỏ xanh ở quê. Tôi cũng nhớ cha mẹ và những đứa em. Nhưng họ có nhớ tôi không? Họ có bao giờ lo lắng cho tôi không? Tôi thấy mình như người không gia đình, mọi chuyện tôi phải tự quyết định thôi. Tôi sẽ vào đại học, nhưng tôi sẽ học cái gì đây? Tôi yêu thích những hiện tượng kì lạ của cuộc sống cũng như nhận ra rằng nỗi đam mê lớn nhất của mình là được nhìn ngắm cuộc sống. Tôi đếm từng ngày qua và quắt quay và hoang mang và đau đớn vì mình không làm được gì. Mà, ngày thì cứ vội qua. Tôi sẽ ở cái tiệm cắt kiếng này bao nhiêu lâu nữa? Đến chừng nào thì tôi mới đủ tiền để vào đại học?

Gã Xuyên bảo tôi: “Hết tháng này mày ra tiệm ở chung với thằng Cò cho vui. Nhưng nhớ lo giấy tờ đầy đủ để tao đi đăng kí”. Tôi vui quá, vậy là từ nay khỏi mất một khoản tiền thuê nhà. Cũng có nghĩa là ông chủ Xuyên đã tin cẩn tôi. Thằng Cò nháy mắt, cười: “Ừ, ở chung với tao cho vui. Cũng đỡ phải chịu cảnh ngày nào mày cũng dựng tao dậy sớm”. Gã Xuyên lại nói, giọng như tâm sự: “Vàng này, mày vẫn nuôi ý định vào đại học đấy hả?. Ưø, học đại học cũng tốt. Nhưng không phải cứ đại học mới nên người. Không phải tao dạy đời mày đâu, nhưng cuộc sống là miếng cơm, manh áo. Công việc ở tiệm cắt kiếng này không danh giá gì nhưng cũng đủ sống. Nếu mày muốn yên thân thì anh mày sẽ truyền nghề…”. Tôi bảo: “Cảm ơn anh, có lẽ em phải vào đại học thôi. Em đến thành phố này là để làm việc đó…”. Gã Xuyên phẩy tay: “Được... được rồi. Tao đã hiểu ý nguyện của chú mày rồi”. Thằng Cò nhìn tôi không mấy thiện cảm: “Nghề của chàng là giữ những tấm gương. Nhưng chàng chẳng chịu ngồi ở cái tiệm cắt kiếng tệ lậu này đâu…”. Gã Xuyên nhăn nhó, nạt: “Thôi, làm việc đi, đừng lắm lời”.

Ở chung với thằng Cò tôi khỏi tốn một khoản tiền nhà trọ, nhưng lại gặp nhiều chuyện phiền phức bực mình. Cái gì của tôi thằng Cò cũng ngang nhiên lấy xài như đồ công cộng. Khi ngủ, thằng Cò có tật ôm riết và rờ mó khắp người tôi. Có lần tức quá tôi đã co thẳng chân đạp mạnh nó một cái văng vô vách. Thằng Cò thức dậy, la làng, tay chộp lấy miểng kiếng tính cắt cổ tôi. Nhưng tôi giả bộ ngủ say như chết. Thế là từ đó mỗi đứa ngủ một góc. Trong cái toilet nhỏ chút thằng Cò dán đầy hình phụ nữ khoả thân. Lớp hình mới chồng lên lớp hình cũ. Có chỗ mông mới mông cũ, ngực mới ngực cũ cứ lẫn lộn. Không biết thằng này có bịnh hoạn gì không mà nó rất  ghét bọn nam ca sĩ. Trên bức tường chỗ bồn cầu nó dán hình một nam ca sĩ trẻ đang nổi tiếng chúc ngược cái đầu xuống. Đến khi tấm hình ố vàng thì thằng Cò lại sưu tầm một tấm hình khác mang về.

Tôi phải đi khỏi tiệm cắt kiếng khốn nạn này thôi. Hằng đêm tôi cầu nguyện điềm lành và vận may đến với mình: “Cầu Chúa, con mong được người cứu giúp...”

...Và đã xảy ra như vậy.

3. Một ngày đẹp trời. Khi tôi đang ngồi vừa lau những tấm kiếng vừa nhìn ra phía bờ kênh, nơi đám cây cỏ đang dậy xanh thì một hột kiếng bắn mạnh vào mắt phải của tôi. Tôi mơ hồ thấy đường bay của hột kiếng từ tấm kiếng lớn mà gã Xuyên với thằng Cò đang hì hụi cắt. Tấm kiếng trên tay tôi rớt xuống vỡ tan tành. Tôi đưa hai tay lên ôm mặt. Gã Xuyên liệng con dao cắt kiếng, kêu lên: “Thôi. Chết rồi...”

Tôi nằm một tuần ở bệnh viện trong tình trạng mù loà với miếng băng quấn dày quanh đầu bịt kín cả hai con mắt. Gã Xuyên với thằng Cò thay phiên thăm nuôi tôi. Lần nào vào thăm, gã cũng rên rỉ: “Trời ơi, sao xui thế không biết. Tao làm nghề này đã hai mươi năm mà có bao giờ xảy ra điều tệ hại như vậy đâu. Có lẽ phải thay cái mũi dao cắt kiếng thôi... Chú mày đừng có trách tao nghen... Đây là tai nạn mà...”. Tôi hỏi: “Em bị mù một mắt rồi phải không anh?”. Gã thở dài: “Chưa có kết luận chính thức. Còn nước còn tát. Chị Xuyên nói có tốn bao nhiêu cũng phải lo chạy chữa cho mày. Nếu không là mang tội...” Nhưng tôi vẫn chưa thấy chị Xuyên vào thăm tôi. Thằng Cò vào, nói: “Mấy em ở quán cà phê gởi lời thăm mày. Tụi nó hỏi, không biết mày có bị mù không?” Tôi im lặng. Tôi muốn đánh chết thằng Cò. Không phải vì những điều nó nói mà đơn giản vì tôi muốn được đánh ai đó.

Rồi chị Xuyên vào. Tôi nhận ra mùi chị khi chị đứng ở đầu giường dùng hai bàn tay xoa lên trán tôi. Lúc đó tôi như muốn khóc. Chị Xuyên gọt táo đưa cho tôi ăn. Chị nói: “Nếu không có vụ tai nạn này thì chị đã nhờ chú chở mấy tấm gương về gắn trong phòng ngủ của chị. Chú biết không, trong phòng ngủ của chị treo cả thảy bốn tấm gương lớn. Nhưng không hiểu sao vừa rồi tất cả bị nổ lốm đốm. Soi vào đó chị thấy một thứ ánh sáng màu vàng như mắt cá ươn...”. Rồi chị lại nói: “Buồn cười lắm. Không hiểu sao từ nhỏ chị đã thích những tấm gương. Em đã nghe câu chuyện nào về tấm gương chưa?” Tôi lắc đầu. Chị Xuyên kể: “Chuyện này là chuyện cười. Có một ông nông dân gần cả đời quanh quẩn chốn hoang sơ, một lần ra chợ tỉnh, dạo quanh các tiệm tạp hoá thấy một tấm gương. Ông ta soi mình vào đó rồi kêu lên: “Ôi, cha kính yêu của ta đây mà”. Thế là ông ta bỏ một số tiền lớn để mua tấm gương đó  mang về cất trong một cái rương. Từ đó mỗi buổi sớm ông ta mở cái rương nhìn... người cha kính yêu, mong người chúc điềm lành rồi mới ra đồng. Bà vợ thấy hành động kì quặc của chồng, sinh nghi. Một hôm nhân lúc chồng đi vắng, bà mở cái rương ra rồi la lên: “Trời đất ơi, thì ra lâu nay ông ta lén mình để gặp... cái mụ già khó ưa này đây ma...”. Tôi cười. Bất giác tôi đưa tay quờ nắm bàn tay mềm mại của chị Xuyên. Tôi muốn được hôn lên đôi bàn tay ấy cũng như là muốn được hôn lên khắp người chị...

Không có người đến thăm. Tôi ăn uống, đi lại, tiểu tiện trong tình trạng mù loà. Lại thêm một ngày không người đến thăm. Bác sĩ tháo băng quấn quanh đầu, chỉ băng con mắt phải tật nguyền để mở con mắt trái lành lặn. Vị bác sĩ nói: “Anh có thể xuất viện được rồi đấy. Uống hết thuốc thì vào tái khám. Chứ nằm mãi ở đây tốn tiền giường...”. Tôi hỏi: “Con mắt của cháu có bị mù không?” Vị bác sĩ ngần ngừ giây lát rồi nói: “May mà nó không ảnh hưởng đến con mắt kia đấy...”

Đúng lúc ấy thì chị Xuyên vào, trông chị lạnh lùng như một người dưng. Chị dúi vào tay tôi một bọc giấy: “Chị đã thanh toán tiền viện phí cho em rồi. Còn đây là ba triệu, coi như là tiền anh chị bồi thường tai nạn cho em. Đây là rủi ro ngoài ý muốn, em đừng thưa kiện làm gì. Mà có thưa cũng không ai xử đâu. Đấy là chị nói hết lí hết tình như vậy. Em cầm tiền rồi đi kiếm chỗ khác mà ở mà lo chữa trị tiếp con mắt. Em đừng về tiệm nữa. Sắp tới anh chị cũng sẽ sang tiệm cho người khác...” Tôi im lặng hồi lâu rồi bảo: “Nhưng em phải về tiệm để lấy đồ”. Chị đưa cho tôi một cái túi xách du lịch còn mới, nói: “Đồ đạc của em chị đã bỏ hết trong này. Không thiếu cái gì đâu. Em yên tâm...”

Tôi ngồi ở một trạm chờ xe buýt. Tôi đi về đâu đây? Hỡi, cha mẹ, những người thân yêu của con, dù các người không chút quan tâm lo lắng đến con thì con cũng xin trở về đây. Con đã sai rồi. (Đây là điều mà tôi thiết nghĩ nên nói cho quí vị biết: Cha tôi là một người mù, bà nội tôi bị mù, ông cố nội tôi cũng mù. Những đứa em của tôi mắt dần loà nhoà. Trong nhà, gần như chỉ có tôi là có một đôi mắt sáng tuyệt vời. Nhưng tôi đã bỏ họ mà ra đi...). Cha, mẹ ơi, giờ đây con đã gánh chịu sự trừng phạt rồi. Con không muốn làm một thằng sinh viên chột mắt chút nào đâu. Trên thế gian này có thằng sinh viên nào chột mắt không?!...

Mưa bay giăng giăng. Cả người tôi bỗng dưng nổi lên một cơn ngứa ngáy chưa từng thấy. Đó là một cơn ngứa lịch sử. Tôi muốn xé toang cả quần áo, bấu rách cả thịt da. Cơn ngứa ngáy mỗi lúc một gia tăng. Mưa vẫn bay giăng giăng. Gió cuộn cát cứa cổ chân. Lật ngửa trước mắt tôi là một tờ báo cũ có hình một đứa bé trần truồng đang nằm nghiêng dụi đầu bình yên trên một tấm kiếng, phía sau là bức tường gỗ và hơi nước đang lan tỏa mịt mờ. Dưới bức ảnh có chú thích: Đứa bé đang làm giảm cơn ngứa dựa vào khả năng làm mát của kính, gỗ, nước đá và không khí... Trời ơi, đứa bé đó chính là tôi lúc lên ba tuổi. Trần truồng và thánh thiện. Thánh thiện và trần truồng là hình ảnh thường trực của tôi ngày thơ bé trong một ngôi nhà có nhiều người mù.

Gió đã cuốn tờ báo bay đi. Nhưng tôi đã ghi nhớ. Kính, gỗ, nước đá và không khí đó là những thứ cần thiết cho nơi chốn tôi trở về. Có thật một nơi chốn như thế? Một chiếc xe buýt dừng bến. Tôi ngồi một chỗ ngồi.

****

...Và đã xảy ra như vậy.

(Báo Văn nghệ)

Gió không ngừng thổi

Truyện ngắn của  Đỗ Bích Thúy

hào Mí Chá ở Lũng Pục là một thằng trai đẹp, trán cao, vuông, lông mày rậm, mắt sáng, hai hàm răng rất trắng và miệng cười làm chết người, bọn con gái ở Lũng Pục rất nhiều đứa thích nó, nhưng nó là một con ngựa chỉ thích ăn cỏ trong vườn hàng xóm. Cái thằng hư thế không biết, nó không giống bố nó là ông Thào Mí Sùng một tí nào. Mấy hôm nay người Lũng Pục xôn xao cả lên vì chuyện thằng Chá tự dưng mất tích. Nhà ông Sùng như có đám, cả Lũng Pục cũng như có đám theo. Người Lũng Pục xưa nay vẫn thế, mấy chục nóc nhà sống với nhau như anh em ruột thịt, một con bò cày nhà ai bị ngã núi thì cả bản xúm lại góp mỗi người một ít tiền cho nhà ấy mua ngay một con bò mới, huống hồ lần này lại là chuyện mất tích của thằng con trai duy nhất nhà ông Sùng. Bọn thanh niên bổ đi tìm, sang Pải Lủng, sang Cao Mã Pờ, sang Khâu Bủng, chỗ nào có nhiều con gái đẹp là tìm đến, ba ngày sau thì đưa được thằng Chá say khướt về.

- Tìm thấy nó ở đâu thế? Người già nhao nhao, mắt vằn lên vì tức giận.

- Ây dà, nó uống rượu ở nhà một đứa gái goá bên Cao Mã Pờ...

- Cái gì? Uống rượu ở nhà một đứa gái  goá à? Trời đất ơi, gầu Mông ơi là gầu Mông, sao lại chui vào váy một đứa gái goá thế hở?

Thế này thì không được rồi, không được rồi. Mỗi người một câu thi nhau trút xuống đầu thằng Chá. Trong khi bố nó, ông Sùng như già đi hàng chục tuổi, ngồi gục một góc bên cạnh chai rượu ngô đã cạn, mẹ nó nằm như một tấm váy ướt trong buồng. Đứa chị thì mặt tái xanh, cầm khăn lau mặt cho thằng em vẫn đang say sưa ngủ, bọt mép sùi cả ra.

*

Năm mười tám tuổi ông Sùng đã lấy bà Kía, ở với nhau bảy năm mới đẻ được một đứa con gái, là cái Sèn. Nhưng cái Sèn đã lớn mà mãi không có em, mẹ chồng bà Kía đã đi khắp cả vùng Quản Bạ, Yên Minh, lên cả Đồng Văn, Mèo Vạc, mang về đủ thứ thuốc mà con dâu cứ như con bò đực, không đẻ nữa. Trước lúc chết, bà gọi con dâu vào buồng:

- Phải có một đứa con trai, con dâu à, nếu không thì sau này... bà già khóc nấc lên, hai giọt nước mắt hiếm hoi lăn ra từ hai hốc mắt trũng sâu. Bằng mọi cách phải có một đứa con trai, phải giữ được đất của họ Thào ở Lũng Pục, phải có người thờ cúng tổ tiên, nhớ chưa.

Bà Kía nước mắt ròng ròng không mở miệng nói được câu nào, chết lặng nhìn mẹ chồng ra đi. Bà Kía gần như được mua về nhà chồng. Bố mẹ chết sớm, Kía ở với chú thím, chú thím nghèo, đông con, từ sáng sớm đến đêm khuya chỉ biết hùng hục làm lo đổ đầy ngô xay vào chõ mèn mén cho lũ con gần chục đứa đang tuổi ăn tuổi lớn, thế nên Kía không được dạy dệt vải, thêu thùa, khâu vá, Kía chỉ giỏi cầm cái cày đi sau con bò và bỏ hạt ngô xuống hốc đá  mà thôi. Bố mẹ chồng đã phải bỏ ra hai trăm đồng bạc trắng để lấy được Kía về làm dâu. Ngày đầu tiên về nhà chồng, mẹ chồng dẫn Kía xuống bếp. ở bếp có con ma bếp, ma bếp cai quản việc sinh đẻ của đàn bà và phù hộ cho việc chăn nuôi gia súc. Vì thế không được dẫm chân lên bếp lò, không được gõ vào thành bếp, lúc nào muốn nhấc chảo cám lợn ra phải cho một hòn đá vào giữa... tất cả những điều đó bà mẹ chồng dặn kỹ như dặn một đứa con gái sắp đi lấy chồng chứ không phải với một đứa con dâu mới về. ở nhà chồng Kía được thương yêu, được đùm bọc, được chăm sóc khi ốm đau, ngày Kía đẻ con Sèn bố mẹ chồng làm một cái lễ cúng ma buồng to lắm, to như cúng cho một thằng cháu trai. Con Sèn lớn nhanh, rất ngoan nhưng dù thế nào nó vẫn không phải là con trai. Bố chồng, rồi mẹ chồng đã lần lượt đi theo ông bà tổ tiên, mà Kía vẫn còn một món nợ chưa trả được.

Ngày ngày Kía hùng hục giành làm hết việc, lúc nào cũng dựng sẵn một thùng rượu ngô ở góc nhà và vài tảng thịt khô trên gác bếp để chồng gọi bạn đến chơi. Kía sợ chồng buồn, chồng buồn thì Kía càng có lỗi quá. Kía cũng buồn, buồn lắm, vừa buồn vừa thương bố mẹ chồng chết chưa nhắm được mắt, thương chồng sắp đến tuổi ông mà chưa được làm bố một thằng con trai, nhưng cái buồn giấu tận đáy lòng không làm phai mờ đi nhan sắc của người đàn bà miền núi một con, cặp má đỏ hồng, da căng mịn, mái tóc rất dày và hai cánh tay khỏe mạnh, Kía vẫn làm chồng mệt lử sau mỗi đêm uống rượu với thịt bò khô.

Mẹ chồng chết đã nửa năm, một đêm, Kía cầm lấy tay chồng, khẽ khàng:

- Mình tìm cho bố nó một người vợ nữa nhé?

Chồng Kía ngồi bật dậy:

- Cái gì, vừa nói cái gì thế?

- Mình tìm thêm cho bố nó một người vợ nữa. Phải đẻ một đứa con trai bố nó à, mình đã hứa với tổ tiên rồi, bằng mọi giá phải có một đứa con trai để sau này còn có người thờ cúng, có người giữ đất.

Chồng đưa tay bịt mồm Kía, Kía gạt ra, nói tiếp, rất nhanh:

- Nghe mình, mình sẽ tìm một đứa gái tốt, một đứa gái biết đẻ, mình sẽ coi nó như em gái mình, mình sẽ bảo nó cách làm vợ...

Chồng Kía nắm chặt lấy hai vai vợ, lắc mạnh:

- Nghe đây này, có chết tôi cũng không lấy ai nữa, có chết ngay bây giờ tôi cũng không cho bất cứ người nào bước chân vào nhà này, nhớ chưa.

Kía nghẹn giọng:

- Mình đã hứa với bà nội con Sèn rồi... biết làm thế nào?

- Làm thế nào thì mặc kệ, tôi không biết.

- Nhưng... mình đã đưa nó về đây rồi.

- Cái gì? Đưa ai về đây?

- Là đứa gái con nhà Lừ bên Cao Mã Pờ. Mình mang nó về đây rồi, nó đang ngủ với con Sèn đấy.

- ái chà, vợ mình đã coi mình như con lợn con dê rồi đây, định mang mình đi lấy giống hở. Đâu, nó đâu, xem cái mặt dày thế nào mà dám bước chân vào nhà này.

Kía không kịp níu áo thì chồng Kía đã xồng xộc bước ra ngoài, xông thẳng đến trước cửa buồng con gái. Nhưng cũng lúc ấy, cánh cửa phía trước kèn kẹt mở ra, rồi tiếng bước chân dẫm lên đống đỗ tương phơi dở ngoài hiên lạo xạo vội vã... Người mà Kía định đưa về làm vợ hai cho chồng đã nghe thấy hai vợ chồng nói chuyện với nhau, bỏ đi mất rồi.

Chồng Kía ra bếp ngồi, vớ lấy cái điếu cày rít sòng sọc, một lúc sau lại lấy thêm chai rượu, rót uống một mình cho đến sáng.

Từ đấy, Kía không dám nhắc đến chuyện tìm vợ mới cho chồng nữa. Mà không lấy thêm vợ nữa cho chồng thì lấy đâu ra con trai cho họ Thào cơ chứ. Mỗi lần đưa con đi hàng mấy cây số ra suối tắm giặt Kía lại đằm mình trong nước suối, chỉ mong nó làm cho mình xấu xí đi, khô héo đi. Tại sao một người đàn bà không đẻ được nữa lại cứ nở ra như một bông hoa chuối đỏ rực, căng mọng thế này? Nhưng nước suối, cả những mớ lá cây úa vàng chảy trong lòng nó cũng không làm Kía khô héo đi. Giá mà chồng Kía bớt yêu vợ đi một tí thì có khi đã khác.

Một buổi chiều, đã muộn rồi nhưng Kía vẫn cố nán lại trên nương để bẻ nốt chỗ ngô. Năm nay ngô được mùa, bắp nào cũng to, dày hạt, cầm nặng trình trịch, năm nào cũng được thế này thì người Mông không bao giờ lo đói. Đang lúi húi bẻ ngô thì một người đàn ông xuất hiện ngay trước mặt Kía. Là Vàng Chỉn Tờ trên Khâu Bủng. Kía biết người này, người này có họ xa với nhà chồng. Vàng Chỉn Tờ nhìn Kía cười cười:

- Muộn rồi sao chưa về hở chị dâu?

- Cũng đang định về đây. Lâu lâu không thấy chú đến chơi, ông bà trên ấy có khoẻ không?

- Khỏe, khoẻ lắm. Em cũng khỏe, chị có tin không?

- Chú nói gì thế, khó hiểu quá.

Tờ sán lại gần, nhìn Kía cười cười, nuốt nước bọt ừng ực. Kía lùi lại, nhìn quanh. Trời đang sẫm dần, cả một dải nương ngô đã vắng ngắt. Tờ vẫn cười:

- Thấy bảo anh Sìn dạo này không khoẻ, muốn có con trai mà mãi chưa được.

- Từ từ rồi khắc có, đi đâu mà vội.

Kía lúng búng mấy câu nhưng Tờ đã sấn đến, đè nghiến Kía xuống đất. Kía gào thét, giãy dụa, Tờ cười hềnh hệch, nước dãi rớt ra thành dòng:

- Để em cho một đứa con trai, chị dâu à, nghe em, em cho một đứa con trai, khỏi phải lo lấy vợ mới cho chồng.

Trời tối đen, nương ngô rất rậm và cao, tiếng gào thét của Kía bị át đi bởi tiếng gió từ trong thung lũng đang phả ra ào ạt... Mãi cho đến khi có tiếng trẻ con thét lên bên cạnh, tiếng gậy đập lẹt đẹt ngay bên trên Kía. Là cái Sèn, bố đi đám cưới để Sèn ở nhà một mình, sợ quá nó đã mò lên nương ngô tìm mẹ.

Nếu không có Sèn ở bên cạnh đêm ấy thì có lẽ Kía đã không về nhà, đã ra bờ vực và nhảy xuống. Chỉ có một nơi nào đó sâu thẳm, tối đen mới có thể xoa dịu nỗi tủi nhục mỗi lúc một dâng lên trong lòng Kía. Nhưng con Sèn còn bé quá, không thể nào để nó lại được.

Sau hôm ấy Kía bị ốm, hàng tháng liền không dậy được, cũng không ăn nổi thứ gì. Cứ cầm lấy bát cháo thì cái mặt đầy dãi rớt của thằng Tờ lại hiện lên, cơn buồn nôn lại ào đến. Sùng đã đưa thầy Sa man về nhà, nhưng thầy Sa man cũng chịu, và không cần phải dầm mình dưới suối nữa thì Kía cũng đã khô héo đi như một quả đậu giống để trên gác bếp. Nhưng trong lúc mê lúc tỉnh, điều kinh hoàng nhất mà Kía cảm thấy lại là một sự sống đang hình thành trong bụng mình.  Đúng vậy, đó là điều kinh hoàng nhất mà Kía phải đối mặt. Cái sự sống rất bé nhỏ ấy, đúng là nó, đang cựa quậy, dần thành hình hài trong bụng Kía. Ôi trời ôi, nếu mà nó mang cái mặt giống như cái mặt đầy rớt rãi và đôi mắt đục ngầu thì sao? Nếu mà nó giống hệt như thế thì sao? Hàng ngày Kía sẽ phải nhìn thấy nó, đối diện với nó, ôm ấp nó, trời ôi, thế thì có tội lớn quá, thế thì có chết khô bảy lần có chết ướt mười lần cũng không gột rửa hết.

Thế mà không để ý đến nỗi sợ hãi vô ngần của Kía, đứa bé cứ lớn dần lên trong bụng. Phải bỏ nó đi thôi, không thể để nó ra đời được. Nó là ma quỷ, nó là rắn rết, nó là hổ báo, lợn rừng, nó không phải người, nó không được ra đời, không thể để nó ra đời rồi mang họ Thào được. Đêm khuya, trời rét căm căm, Kía mò mẫm ra vườn cải, phía sau chuồng dê, Kía lấy một cái khăn to, quấn chặt lấy bụng rồi bám lấy dóng chuồng dê nhảy chồm chồm, nhảy đến mệt lử, mồ hôi vã ra đầm đìa. Nhưng đứa bé, dai dẳng như một sợi mây, dứt khoát không rời khỏi Kía. Đã thế tao sẽ nhịn ăn, nhịn ăn cho mày chết đói. Kía lẩm bẩm. Nhưng chồng Kía không để cho Kía nhịn, nếu Kía không ăn thì Sùng cũng không thể ăn được, nếu Kía chết thì chồng Kía cũng chết theo. Con Sèn ngồi một góc ôm bát mèn mén còn đầy nguyên, nghe bố nói với mẹ mà nước mắt ròng ròng. Khốn khổ quá, vậy là Kía đành phải để đứa bé lớn lên trong bụng mình.

Một đêm tối trời, mưa rả rích, Kía lên cơn đau bụng. Đứa bé sắp ra rồi, chồng Kía vẫn ngồi khoanh chân bên bếp uống rượu với thịt bò khô, hai gò má tái xanh, tóc rối bù. ở trong buồng Kía không dám gọi chồng. Một nỗi sợ hãi cộng với tủi nhục, cộng với đau đớn tột cùng làm Kía không cất nổi tiếng gọi. Kía bám lấy mấy mép giường, nghiến răng, cong mình lên và rồi đứa bé trôi tuột ra khỏi bụng mẹ. Nó khóc váng lên. Trong lúc lơ mơ Kía chỉ nhận thấy ánh mắt lấp lánh của con Sèn bên ánh đèn dầu, còn chồng Kía đang ôm đứa bé, nhìn chằm chằm vào mặt nó.

Đó là một thằng bé trai có khuôn mặt sáng như ánh trăng. Kía nhìn con chim bé tí như quả ớt chỉ thiên của nó mà tối tăm mặt mày. Vậy là nỗi sợ hãi lớn nhất của Kía đã hiển hiện ngay trước mặt. Thằng bé sẽ là người đàn ông nối dõi của dòng họ Thào ở Lũng Pục. Chồng Kía vừa đào lỗ chôn nắm nhau của nó ở chân cột nhà chính vừa nói:

- Chỉ tại mày mà tí nữa tao mất vợ, phải ăn cho khỏe, lớn cho nhanh để thay tao làm trụ cột cái nhà này, đừng có để cho bố mẹ mày phải khổ vì mày nghe chưa.

Thằng bé như nghe được lời Sùng nói, tiếp tục khóc váng lên. Tiếng khóc của nó làm chấn động cả Lũng Pục, ánh đuốc lập loè từ mấy chục nóc nhà toả ra, người Lũng Pục ùa đến xem mặt thằng bé. Mừng quá, mừng cho nhà Sùng quá, người tốt như thế mà không có con trai nối dõi thì ông trời thật là không phải.

Cứ thế, thằng Chá lớn lên nhanh như thổi. Năm nó một tuổi, tròn trùng trục như một cái cối xay. Trong lễ mừng tuổi nó, Sùng đưa cho nó một cục sắt để sau này rèn dao đi nương. Như mọi đứa bé trai khác, thằng Chá đã được bố nó giao cho trọng trách làm chủ gia đình, và phải trở thành một thằng trai giỏi giang, thạo việc.

*

Đã lâu rồi, Sùng không làm cái việc của một người chồng với vợ. Thằng Chá đã lớn rồi, nó thôi không còn bú mẹ nữa, nhiều đêm nằm giữa một bên con, một bên chồng Kía thao thức không ngủ được. Cái mùi mồ hôi rất thân thuộc ở ngay bên cạnh, Kía chỉ mong được vùi mặt vào đấy mà hít hà cho thoả, nhưng Sùng luôn luôn ngủ rất nhanh và rất say. Sùng đã quên vợ rồi sao? Hay tại Kía bây giờ không còn được như trước nữa? Suốt thời gian mang thằng Chá trong bụng, sinh nó xong, Kía đã như một cái cây bị phơi khô, có phải vì thế mà

Sùng không còn muốn gần gũi vợ nữa? Nhưng sâu thẳm nhất, sau mỗi lần trằn trọc vật vã, là một nỗi sợ hãi khôn tả. Nỗi sợ hãi nằm sẵn trong lòng Kía, thỉnh thoảng lại trỗi dậy.

Kía nằm nhích lại gần, xoay người khe khẽ, vòng tay ôm lấy cổ chồng. Sùng chưa ngủ, bằng chứng là hơi thở của Sùng dồn dập, lồng ngực Sùng dưới cánh tay Kía phập phồng. Kía phả một hơi thở thật nóng vào mặt Sùng, nhưng Sùng chỉ quay lại ôm lấy Kía, vỗ vỗ vào vai như dỗ trẻ con ngủ rồi thôi. Nằm trong vòng tay chồng một lúc lâu, tự dưng Kía thấy tủi thân quá, Kía chuồi ra, quay lại ôm lấy con, lặng lẽ khóc. Sau lưng Kía, Sùng thở dài thườn thượt. Tất cả những vồ vập, hồ hởi của Sùng trước đây giờ đã không còn bóng dáng. Chẳng lẽ... chẳng lẽ điều Kía lo sợ nhất, Sùng đã biết chuyện xảy ra trong nương ngô, lại là sự thật? Nghĩ đến đấy Kía bủn rủn chân tay. Không thể như thế này mãi được, Kía phải hỏi cho ra nhẽ, hoặc là Sùng cứ đuổi mẹ con Kía đi, hoặc là Sùng phải chửi rủa, phải đánh đập, chứ Sùng đừng như một cục đá thế này. Kía quay phắt lại, lay chồng:

- Bố nó ngủ chưa?

- Ngủ rồi. Có chuyện gì à?

- ừ, có chuyện. Bố nó à...

- Gì thế?

- Có phải bố nó... bố nó... biết...

- ầy dà, có chuyện gì mà ấp úng mãi thế, nói tuột ra xem nào.

Trong bóng tối Kía bấu chặt mấy ngón tay vào tấm chăn. Kía đang run bắn lên. Nếu như  Sùng chưa biết thì sao? Có thể Sùng chưa biết lắm chứ, nếu không thì làm sao khi Kía sinh một đứa con không phải con đẻ của Sùng, Sùng lại yêu thương nó, nâng niu nó đến thế, mỗi khi thằng bé nghịch dại, người mắng nó, cầm roi vụt vào mông nó không phải Sùng mà là Kía. Nghĩ đến đấy, ý định hỏi cho rõ lại trôi tuột đi trong đầu Kía.

*

Thế là thằng Chá cứ lớn lên trong nỗi sợ hãi sâu thẳm của mẹ nó. Nó không hề biết điều đó, chỉ biết rằng nó được nuông chiều, và vì nó là thằng con trai nối dõi dòng họ nên vai trò của nó rất quan trọng, mỗi khi nó ốm đau thì cả họ cuống lên lo lắng, gà vịt lũ lượt theo nhau đến kêu inh tai dưới bếp. Nó chẳng biết làm gì hết. Việc nhà bố nó, mẹ nó, chị nó làm tất, nó chỉ việc mặc quần áo đẹp, cắp cây sáo vào nách và ngồi trên lưng con ngựa tía rong ruổi hết chợ này đến chợ khác. Và vì nó có một cái mặt rất đẹp, lại thổi sáo hay như dứt ruột người ta ra nên ở đâu đám con gái cũng vây quanh nó, đứa nào được nó liếc cho một cái thì mất ngủ mấy đêm liền.

Trước tết, nó bảo sang Cao Mã Pờ chơi với mấy thằng bạn trai. Mẹ nó bảo:

- Tết đến nơi rồi, nhà nào cũng lắm việc, mày chơi với ai. Không đi đâu hết, mấy hôm nữa còn cùng bố mày sửa nhà.

Nó cãi:

- Đã hẹn chúng nó rồi, không đi không được.

Bà Kía nhìn thằng con trai câng mặt cãi lại, tức lộn ruột, định cho nó một cái tát thì ông Sùng ngăn lại:

- Để nó đi cũng được, sửa nhà có một tí thôi, bố với chị Sèn làm một lúc là xong. Ông Sùng quay sang Sèn: -  Sèn à, cho nó đi, nhỉ?

Sèn gật đầu. Vậy là thằng Chá nhảy tót ra cửa, chỉ một loáng tiếng lục lạc đeo trên bờm ngựa đã xa tít.

Nó đi chơi đến sáng mùng một tết mới về đến nhà, mặt gầy xọp đi, quần áo xộc xệch, đầu tóc rối bù, chân đi đất. Không thấy nó dắt ngựa theo, bà Kía hỏi, nó thản nhiên:

- Chơi bạc, gán cho chúng nó rồi.

Nói xong, chui lên gác ngô ngủ một mạch ba ngày liền. Nó không biết con ngựa ấy đối với bố nó quan trọng thế nào. Đấy là con ngựa mà người bạn thân nhất của ông Sùng đã để lại tặng ông trước khi chết. Một con ngựa tía đẹp hiếm thấy ở vùng núi đá này, chân dài, bụng thon, ức nở, bờm dài và lúc nào cũng mượt óng. Ông Sùng đã chăm bẵm con ngựa suốt mấy năm trời, cho đến khi thằng Chá lớn thì ông đã nhường cho nó. Con ngựa chỉ làm đẹp cho nó thôi, nhìn nó cưỡi trên lưng ngựa, cả hai lao như bay trên triền núi chênh vênh, đứa gái nào cũng mê tít. Vậy mà chỉ vì thua bạc, hết tiền, nó gán luôn con ngựa cho người ta.

Bà Kía leo lên gác gọi thằng Chá dậy, nó dúi đầu vào trong đống ngô dứt khoát không ra. Nó đã thức liền mấy đêm liền, giờ phải ngủ, không ngủ thì chết mất. Bà Kía cầm chân cố lôi nhưng nó cứ ì ra, đành hậm hực xuống nhà. Đúng lúc ấy thì ông Sùng đã đội mũ nồi, lấy thêm con dao nhọn còn nguyên trong bao da, cả cái đèn pin nữa, đi ra cửa. Bà Kía giật mình:

- Ông đi đâu đấy, đang tết mà.

- Có một tí việc, tôi phải đi.

- Nhưng việc gì chứ?

- ừm, đàn bà biết gì mà hỏi.

Ông Sùng đi hết đêm, đến sáng hôm sau thì về đến nhà, dắt theo con ngựa tía. Thằng Chá vẫn còn ngủ như chết trên gác ngô, bà Kía định leo lên lôi nó dậy nữa thì ông Sùng bảo:

- Kệ nó, để cho nó ngủ.

- Phải cho nó một trận mới được. Tức quá đi thôi, ai lại để bố già thế này phải đi chuộc ngựa cơ chứ.

- Thôi mà, đằng nào cũng lấy được ngựa về rồi.

- Phải đấy, làm sao ông lấy được ngựa? Mang tiền đi chuộc à?

- Làm gì có tiền. Có mỗi cái này thôi.

Ông Sùng chìa con dao nhọn ra. Bà Kía rùng mình:

- Ông... làm gì chúng nó?

- Chẳng làm gì cả, chỉ giơ cái này ra là chúng nó khắc phải trả. Nhưng chỉ doạ được một lần thôi, lần sau thì chắc chúng mang con ngựa đi bán luôn chứ không chờ mình đâu.

Thằng Chá nằm trong đống ngô nghe hết câu chuyện. Nó không dám dậy, biết ăn nói với bố thế nào, con ngựa quý thế mà loáng một cái nó gán luôn cho mấy thằng bên Cao Mã Pờ, nếu nó là bố thì có khi chặt chân thằng con trai rồi.

Bà Kía ốm. Thầy Sa man đến gọi hồn về, gọi mãi không được, thầy Sa man bảo:

- Chắc là phải để bà ấy theo tổ tiên thôi.

Thêm chuyện thằng Chá sang Cao Mã Pờ ăn ngủ ở nhà một đứa gái goá nữa, bà Kía càng không thể dậy được.

Ông Sùng ngồi bên cạnh vợ, tay nắm chặt tay vợ, râu tóc đã bạc trắng sau mấy đêm liền không ngủ. Ông hỏi rất khẽ:

- Có mệt lắm không?

Bà Kía hơi lắc đầu:

- Không mệt đâu, chỉ buồn ngủ thôi.

- Không được ngủ đâu, bà vợ à, không được ngủ đâu. Phải cố thức, nhé.

Bà Kía chớp mắt thay cho cái gật đầu. Bà cũng biết, mình không được ngủ, nếu mà ngủ thì sẽ không dậy nữa. Nghe giọng chồng như sắp khóc bà thấy thương chồng quá. Bà biết mình sắp đi theo tổ tiên rồi. Trước lúc đi, nhất định bà sẽ nói sự thật cho ông Sùng biết. Phải nói cho ông ấy biết thì bà mới nhắm mắt được, sang bên kia mới dám nhìn mặt bố mẹ chồng. Nhất định bà sẽ nói.

- Đừng ngủ, bà vợ nhé. Không được ngủ đâu. Bà có dặn gì tôi, con Sèn với thằng Chá không?

Bà Kía nghe chồng hỏi, nhưng không trả lời, nắm nắm lấy mấy ngón tay khô khốc của chồng. Bên ngoài tiếng con Sèn rấm rứt khóc vọng vào.

Đêm đã khuya lắm, bà Kía vẫn chưa ngủ, không phải bà cố thức mà vì bà tiếc, bà không muốn ngủ, chẳng ở được với chồng với con bao lâu nữa mà ngủ thì tiếc quá. Bà chỉ nhắm mắt nằm đấy thôi. Thằng Chá mấy hôm nay lại đi chơi rồi, không biết bao giờ mới về. Nhà chỉ có con Sèn với ông Sùng đi ra đi vào. Ông Sùng vén chăn lại cho vợ rồi bước ra ngoài. Con Sèn vẫn ngồi bên bếp tẽ ngô.

- Không ngủ à Sèn, để mai làm cũng được mà.

Sèn không trả lời, hỏi lại bố:

- Mẹ ngủ hay thức thế bố?

- Ngủ rồi. Thức mãi thì cũng phải ngủ chứ.

Ông Sùng lấy điếu cày, cho một cục thuốc lào to tướng vào nõ điếu, châm lửa hút liền mấy hơi, phả khói mù mịt:

- Sèn à, có chuyện này bố phải nói mới được.

Giọng Sèn chợt thảng thốt:

- Chuyện gì thế bố?

- Chuyện này... lâu lắm rồi, cũ lắm rồi, bố định không bao giờ nói cho con biết, nhưng giờ... mẹ sắp bỏ bố con mình để đi theo ông bà rồi, bố phải nói thôi...

- Bố à, có chuyện gì mà bố phải giấu lâu thế. Có chuyện gì mà con không biết?

- Sèn à, sau này, lúc con đi lấy chồng rồi, không biết bố như thế nào... ông Sùng thẫn thờ nhìn ra ngoài cửa tối đen, ngoài đó từng đợt gió rét mướt đang thổi mấy cái vỏ ngô trên sân đá lạt sạt. Sèn nhìn ông hoang mang.

- Sèn à, thằng Chá ấy, thằng Chá em con ấy, nó không phải là con đẻ của bố. Con biết không? Nó không phải là con đẻ của bố đâu, thật đấy. Giờ mẹ sắp đi rồi, bố định hỏi xem mẹ có muốn cho nó đi nhận bố đẻ không. Cả con nữa, con có muốn thế không? Con là con gái lớn, bố để con quyết định đấy. Có nên hỏi mẹ con không hở Sèn?

Mọi dồn nén của bao nhiêu năm đã phút chốc vỡ vụn ra làm Sèn bải hoải, rụng rời. Mười bảy năm nay lúc nào Sèn cũng nơm nớp lo một ngày bố biết sự thật, bố sẽ giết chết mẹ, giết chết thằng Chá mất. Cũng chỉ vì thế mà Sèn không dám đi lấy chồng. Sèn sợ mình đi lấy chồng rồi thì không còn ai bênh mẹ, bênh em. Thằng Chá ấy, cho dù nó mất nết, cho dù nó là một thằng trai hư hỏng thì nó cũng là em của Sèn, là ruột thịt của Sèn. Mỗi khi thằng Chá làm sai việc gì Sèn lại nhăm nhăm bênh nó. Sèn chỉ sợ bố hắt hủi nó thì mẹ lại tủi thân. Cái buổi chiều ngoài nương ngô năm nào ám ảnh Sèn cho đến giờ, Sèn không tin vào người đàn ông nào hết ngoài bố Sèn ra, nhưng ngay cả bố, Sèn cũng không dám nghĩ rằng bố chịu đựng được. Sèn gục đầu vào vai bố khóc nức lên:

- Bố à, bố ơi.

Sèn chỉ kêu được thế. Bố Sèn đang bấu chặt mấy ngón tay gầy guộc vào vai Sèn, như thể Sèn là chỗ nương tựa cuối cùng trước khi bố như một con ngựa dũng mãnh ngã xuống vực sâu.

Trong lúc ấy, ở trong buồng, bà Kía lặng lẽ kéo chăn lên ngang mặt, nhắm chặt mắt và thở thật chậm. Gió vẫn đang rít lên bên ngoài, những mảnh vỏ ngô bị cuốn lên, đập cả vào tường nhà lẹt xẹt...

(Báo Văn nghệ)

Khúc sông

“Sông có khúc, người có lúc”

(Tục ngữ)

Cuối cùng ông chủ tịch xã cũng dẫn tôi về làng Vạn theo con đường nhỏ đầy cỏ gừng và lá rụng men theo sông Nghèn. Chúng tôi đi được chừng một cây số thì trời nhá nhem tối. Bóng đen cùng sương mù từ dưới sông bốc lên lởn vởn quanh những bông lau trắng rũ rượi, rồi dâng cao, dày đặc cả khoảng không vừa nãy còn trông rõ vô vàn cánh hoa bần đỏ bay lăm răm. Chẳng còn nhìn thấy màu sắc và đường nét của mọi vật nữa. Bên phải chúng tôi, dòng sông thầm thì, thầm thì… Cái tiếng sóng như tiếng người trò chuyện ấy khiến tôi không thể không ngoảnh đầu lại. Và tôi chợt thấy một bóng đen giống người đàn bà có mái tóc bay vật vờ đang tiến về phía chúng tôi. Người đàn bà lắc lư như đi trên các ngọn sóng. Tôi dụi mắt. Bóng đen ấy biến mất.

- Anh nhìn thấy gì không? - Tôi hồi hộp hỏi anh chủ tịch xã.

- Không!

- Có ai ở dưới sông.

- Lâu nay dân đồn đại: Cứ đêm khuya khoắt có một người đàn bà từ dưới sông lên chăm sóc lão Trìu. Bịa. Bịa tất! Từ khi xã mở đường mới, dân làng Vạn không ai qua lối cũ này. Rồi lão Trìu lên bờ ở, khúc sông này vắng như nghĩa địa. Mà sao anh lại quen biết cái lão Trìu ấy?

- Hồi ông ngoại tôi còn sống có một mùa hè mẹ tôi gửi tôi về đây ở với ông. Gần hai mươi năm rồi.

- Lâu thế mà còn nhớ? - Anh chủ tịch xã nói và dừng lại. Chúng tôi đã ra khỏi con đường rợp đầy bóng cây. Trời sáng hơn. Tiếng sóng thầm thì chỉ còn là tiếng vọng mơ hồ. Trên đầu chúng tôi một ngôi sao rơi về phía tây cháy một đường sáng dữ dội giữa nền trời đen.

- Đến nơi rồi - Anh chủ tịch xã nói giống như tiếng thở phào - Vậy là tôi đã đưa được anh đến tận nhà lão Trìu. Anh vào nhà mà thăm hỏi lão ấy, còn tôi phải đến gặp ông thôn trưởng bàn công việc. Mà anh nhớ về nhà khách của xã đấy!

- Vâng - Tôi đáp nhanh.

… ẩy nhẹ cánh cửa liếp, tôi bước vào. Bầu không khí ẩm ướt thơm lừng mùi thuốc bắc, mùi chuối chín và một thứ mùi gì nữa lần đầu tiên tôi bắt gặp. Không nghe thấy một giọng nói, một bước chân nào và cả ngôi nhà như đang ngủ yên. Một ngọn đèn dầu toả sáng trắng soi rõ từng đường nét trên những tấm ván thuyền thưng bốn phía chung quanh, mấy quả chuối vàng ươm cùng hai cái bát trên chiếc chõng tre, cái giường đang buông màn và tấm lưới lòng thòng. Đâu đây, sau lưng tôi, có tiếng lạch xạch như tiếng cửa liếp xê dịch. Tôi quay đầu nhìn. Chẳng còn nghe gì nữa. Im ắng đến rợn người. Tôi bước những bước dài về phía giường gỗ và vén màn. Ông Trìu nằm nghiêng, đầu ngoảnh về phía cửa sổ - phía sông Nghèn - lưng quay lại tôi. Người ông gầy gò, co quắp như một con tôm mùa hạ. Mái tóc bạc, lưa thưa của ông uốn về phía sau vành tai để rõ chỗ hõm như cái lỗ đáo đựng đầy bóng tối nơi thái dương. Dưới cánh tay dài xuội dọc hông, những cái xương sườn sau lần áo mỏng thé cứ dồi lên, xẹp xuống. Dáng vẻ ông, thần sắc một nửa khuôn mặt ông khiến tôi không dứt được ý nghĩ về cái chết - cái chết tàn nhẫn không chừa một ai ở cõi trần thế nhọc nhằn này.

- Để yên cho ông ấy ngủ.

- Ai đấy? -  Tôi ngẩng đầu, quay lại, hỏi.

Không có tiếng đáp. Vậy nhưng tôi vẫn ngoan ngoãn tuân thủ tiếng nói của ai đó, ở đâu đó. Mắt không rời ông Trìu, tôi đi thụt lùi đến bên cái chõng tre và ngồi xuống.

Tôi nhớ lần đầu tiên tôi gặp ông Trìu là một buổi sáng mát mẻ: Tôi ngủ dậy, trời còn lờ mờ nhưng nhà đã vắng ngắt. Ông tôi đã đến Uỷ ban hành chính xã, còn bà tôi nói như dân làng Vạn là “đi bán mặt cho đất bán lưng cho trời”. Tôi ra sân, theo lối ngõ lên đường làng, rồi xuống bờ sông Nghèn. Tiếng chim hót, tiếng cây cối lào xào, tiếng sóng thầm thì làm tôi thấy thích thú. Tôi len giữa bãi lau bên bờ sông, theo những tiếng kêu chim chíp, chim chíp, chắc là tiếng chim. Tôi nhìn thấy một con thuyền gỗ vẻ cũ kỹ, nằm dưới một gốc bần già nua. Trên thuyền có một người đàn ông ngồi. Ông mặc cái áo vải nâu nom rõ từng sợi thô rám và cái quần màu xanh rách gấu. Khuôn mặt ông lộ rõ vẻ hiền từ nhẫn nhục. Hình như tiếng động tôi gây nên đã đánh thức ông khỏi những suy nghĩ triền miên nào đó; ông ngẩng đầu nhìn tôi:

- Lên đây! Lên đây chơi với ông. - Ông nói như đọc được ý nghĩ tôi. Rồi ông đứng dậy đi về phía mũi thuyền cúi khom người nắm sợi dây nối với gốc bần kéo mạnh. Con thuyền rùng mình, lao vào bờ sát chỗ tôi đứng. Ông đưa hai cánh tay to lớn đen đúa về phía tôi, giúp tôi xuống thuyền.

- Con cái nhà ai vậy? - ông hỏi sau khi lấy cái gàu làm bằng mo cau múc nước dưới sông lên cho tôi rửa chân.

Tôi đáp:

- Cháu là con bố Châu, cháu ông Hộ. Ông cháu làm việc trên xã ấy!

Ông Trìu bật lên một tiếng cười khô.

- Ông biết. Ông với ông cháu là bạn bè từ hồi nhỏ. Chà, hồi ấy bọn tao chơi với nhau mới thích! Sau này ông cháu làm nên ông xóm rồi ông xã, có quyền…

Dù giọng ông không có vẻ tức giận, chỉ hơi day dứt thế nào ấy và cái nhìn thì vẫn hiền từ nhưng tôi vẫn thấy sờ sợ. Tôi ngồi thu người lại, im thít.

Thấy vậy, ông vuốt mái tóc tôi:

- Lâu nay ông thèm nói chuyện, suôn mồm thế, cháu đừng giận. Chuyện người lớn bọn tao… Chà! ối  thứ… Thế bố Châu của cháu có về thăm làng không?

Tôi lắc đầu, ông cũng lắc đầu theo. Đoạn ông cho thuyền trôi ra giữa sông. ở đây, gió mạnh hơn, sóng lớn hơn. Hai bên mạn thuyền sóng vỗ ì ọp. Tôi nghiêng ngửa theo nhịp thuyền lắc.

- Thích không? - Ông hỏi.

- Thích lắm ạ - Tôi sung sướng đáp.

Khuôn mặt ông nở một nụ cười.

Bàn tay có những ngón to, thô ráp của ông mềm dẻo buông tấm lưới màu vàng ươm. Xong, ngồi chồm hỗm ghìm thuyền đứng yên một chỗ, ông nheo nheo mắt dõi theo những cái phao lưới trắng xếp một đường ngoằn ngoèo trên mặt sông đầy hoa bong bóng. Phao ngoi ngóp, tức là có chú cá sa lưới. Lúc ấy, ông rút cái vợt dắt nơi cạp quần trao cho tôi, còn ông vớ cái mái chèo ngắn chèo thuyền lướt tới…

Những ngày sau đó, chờ cho ông bà ra khỏi ngõ là tôi ba chân bốn cẳng tót xuống sông với ông Trìu. Cái gì ở ông đối với tôi cũng đều mới mẻ và hấp dẫn. Ông nói chuyện mới hay làm sao! Ông gọi tên các loại cây, từ cây bé đến cây to một người ôm không xuể ken dày hai bên bờ sông, gọi tên các loài cá, từ anh Bống, chị Thờn Bơn, chú Chép, dì Trôi, bác Trê, ả Diếc… Ông lấy tên các loài cá đặt tên cho từng khúc sông: Khúc Bống, khúcTôm, khúc Hẻn, khúc Mè…

Từ ấy, tôi không rời ông nửa bước. Chúng tôi cho thuyền lênh đênh dọc sông Nghèn, buông lưới, cất te, thả câu, chắn sào. Người tôi nhanh chóng cháy đen và ngửi đâu cũng nghe mùi bùn lẫn mùi hoa bần. Bữa nào ông lên chợ Nhu bán cá, một mình tôi lái thuyền đi coi câu và đánh lưới như một anh dân chài thực thụ. Chợ về ông mua cho tôi một cái bánh gói bọc ba lớp lá chuối, ruột bánh xanh lơ, mịn màng thơm phức mùi hành phi mỡ.

Chăm chú nhìn tôi ăn, ông hỏi:

- Ngon không con?

- Thưa bố ngon lắm ạ.

Ông cười. Nhưng nụ cười bỗng tắt ngay. Khuôn mặt ông trở nên buồn thiu. Vì sao một con người tốt bụng cần cù như ông mà lại không có vợ, không có con? Câu hỏi cứ thắt lấy tim tôi.

- Bánh cô Thảo đó - Bất ngờ ông nói, giọng trầm, mắt nhìn vu vơ lên những nhụy hoa bần bay lang thang.

- Cô Thảo nào ạ? - Tôi buông hỏi.

- à… Cô Thảo - Bánh - Gói… ờ… phải, mày không biết… Rồi tao sẽ đưa cô ấy về nhà. Tội nghiệp, cũng một thân, một mình.

- Ông có nhà đâu ạ? Tôi ngớ ngẩn hỏi.

Câu hỏi vô tình của tôi đâm phải một chỗ nào đó trong lòng ông. Ông bật dậy, giẫm thình thoạng lên sạp thuyền:

- Cái gì đây, hả? Cái này không phải là nhà của tao, hả? - Ông đổ  người xuống thở hổn hển. Còn tôi thì tái mặt, người run bần bật. Lặng đi một lúc, rồi ông nhào tới ôm chầm lấy tôi, dụi dụi cái cằm rám râu vào trán tôi.

- Đừng! Đừng giận ông nhé! Giọng ông gần như thầm thì - Trước kia ông có nóng thế này đâu… Trước ông có nghèo thế này đâu. Ông có nhà hẳn hoi, nằm cạnh lối rẽ vào chợ Nhu, thế đất đẹp lắm. Đang yên thì thằng con ông chủ tịch xã mang vợ con từ ngoài thành phố lù lù về. Rồi ông chủ tịch xã sai người mang dây rợ đến cắt đất của ông… “Một thân, một mình chỉ cần sáu mét vuông” - Hắn nói thế. Dạo ấy, ông nằm thuyền. ở nhà bụng dạ nó chẳng thảnh thơi chi, ngoảnh phía nào cũng thấy tường nhà người cao ngút ngợp. Nghèo, cực trăm bề. Hết cách, hắn xây hố xí ngay cạnh hè nhà ông. Đến thế thì Phật cũng không nín chịu được. Ông mới cầm lấy cổ áo hắn vứt hắn xuống hố vôi. Khổ nạn cho ông là hố vôi chưa nguội, hắn bị phồng da, phồng một chút nơi bàn chân. Xã đòi ông lên. Xử phạt. Ông phải bán hết mọi thứ, gán cả nhà cho hắn, chỉ còn mỗi cái thuyền. Buồn, ông cho thuyền xuôi sông Nghèn, tính sang xã khác, nhưng người ta đuổi về vì không có cái hộ khẩu. Ông sống hơn nửa đời gặp người hiền, gặp bậc thánh nhân cũng lắm mà gặp kẻ ác cũng nhiều, cứ như cỏ lác bên sông ấy.

Nước mắt tôi ứa ra…

- Nín đi… Nín đi!… Ông Trìu thì thào vào tai tôi - Không hề chi mà!

Tôi nép sát vào người ông.

Một giọt nước mắt của ông rơi xuống má tôi.

Sau đó ông mang giỏ cá lên chợ Nhu bán, tôi ở nhà lau ván sạp. Hôm ấy chẳng hiểu sao ông dặn tôi phải lau cọ ván sàn sạch sẽ như thế nào, phải trèo hái hoa bần bỏ vào khoang cá để cản mùi ươn ra sao? Mặt trời sắp lặn, ông mới về, theo sau ông là một người đàn bà to lớn mặc quần láng đen, áo nâu, ướm màu hoa bần, đầu đội một thúng bánh gói vun chóp nón. Ông Trìu không theo lối cũ mà tắt ngang bãi lau, rẽ lá xào xào. Vừa chạy ông vừa khua tay gọi tôi:

- Ê! Cặp bờ! Cặp bờ!

Tôi vứt giẻ lau, vớ sào, quay thuyền. Mũi thuyền ẽo ợt chưa kịp áp bờ ông đã nhảy phốc lên.

- Ghìm chặt - Ông nói và vội vàng đến luống cuống, kéo tấm ván bắc xuống gốc bần làm cầu. Nom ông  khác hẳn, như một thanh niên.

Người đàn bà một tay kéo ống quần, một tay khuỳnh lên đầu giữ thúng bánh. Đặt hai bàn chân to bè lên cầu, chị nhún hai nhún, tấm ván gỗ dày hơn hai đốt ngón tay oằn cần câu. Chị bước ào ào xuống thuyền. Con thuyền lắc mạnh, chúi mũi, tưởng lật.

Thấy tôi, chị ta chun cái mũi tẹt có rất nhiều đường đỏ li ti, hỏi ông Trìu:

- Con à?

- Đếch đâu! Cháu ông Hộ, chủ tịch xã đó.

- Chơi với cả cháu chủ tịch xã kia à? Ghê! - Chị ta nói, giọng ồ ồ như nước chảy nhưng nghe hiền khô.

Ông Trìu rít một điếu thuốc lào nhả khói, trầm ngâm:

- Ông Hộ mới lên làm chủ tịch, được đồn là chủ tịch có tâm.

Người đàn bà đặt thúng bánh xuống, chắp hai tay trước ngực vái ông Trìu hai vái.

- Xin ông! Thứ chuyện to tát ấy, loại ở lều chợ, ở thuyền như tôi  và ông cổ thấp vươn đâu đến mà bàn.

Ông Trìu khảy khảy ngón tay út vào khoé miệng, cười hề hề. Người đàn bà cười theo. Họ cười khá lâu. Tôi thấy gương mặt hai người rạng rỡ, còn trong mắt họ thì có những tia sáng phản chiếu như ngưng đọng.

Ông Trìu lấy bốn cái bánh gói dúi vào tay tôi một cách hào phóng và thân mật:

- Cháu về đi! Ông có khách mà.

… Tối ấy, vầng trăng vàng rực gác trên ngọn cây bần đằng khúc sông cá Bống. ánh trăng lấp loáng chảy run rẩy trên mặt nước thẫm đen. Đó đây hiện lên những mảng màu hồng mỏng tang, mờ ảo. Tiếng sóng thầm thì, thầm thì còn bên sông, trong bãi lau lách tiếng côn trùng rộn lên rạo rực. Thuyền ông Trìu không buộc vào gốc bần như những đêm trước mà trôi lừ đừ giữa sông. Trong khoang thuyền có mái che làm bằng phên nứa kẹp lá cọ vẳng tiếng nói chuyện rì rầm lẫn tiếng cười khúc khích. Rồi im lặng. Rồi vang lên tiếng lập cập. Con thuyền rùng mình. Chòng chành. Chao đảo. Sóng dồn lên nhau, đuổi nhau ào ạt, đập vào bờ, tung toé nơi gốc bần.

*

Có tiếng động từ phía giường ông Trìu nằm; chắc cánh tay nằm dọc hông của ông  rơi xuống giường, tiếp theo là tiếng thở khò khè vẻ khó nhọc. Tôi đứng bật dậy. Cái giọng nói lúc nãy lại vang lên:

- Để cho ông ấy ngủ. Tỉnh, ông ấy đau lắm!

Tôi đưa mắt nhìn quanh. Một khuôn mặt hiện ra giữa khung cửa, nơi giáp ranh ánh sáng trời và ánh sáng đèn. Khuôn mặt méo mó lúc rõ lúc mờ, cái bóng chập chờn nơi cánh cửa, tia chớp loé lên trong màn đêm tối sẫm phía xa, những cái đó gây cho tôi một cảm giác sợ sệt. Tôi bóp chặt những ngón tay vào nhau bước về phía cửa và thận trọng chân lên thềm.

- Lại đây! - Tiếng nói phát ra từ bóng đen có hình thù người giữa sân.

Ngay lúc đó những tia chớp từ phía sau nhà chảy tràn xuống sân, xuống khối đen giờ đã hiện rõ một người đàn bà to lớn mặc áo cộc tay, quần xắn cao quá gối. Trăng đã lên.

- Chị Thảo! - Tôi mừng rỡ.

- ờ… Thảo đây. Nói nhỏ nhỏ! - Giọng chị ồ ồ cố nén - Lúc nãy ở dưới sông lên thấy anh và chủ tịch xã, tôi nép vào bụi mưng nghe hai anh nói chuyện, biết anh về thăm ông nhà tôi. Quý hoá quá. - Chị vuốt dọc cánh tay tôi, hổn hển - To đẹp thật. Anh chẳng giống ông anh chút nào.

Chị vẫn nói ào ào, cử chỉ vẫn mạnh mẽ như ngày xưa, chỉ khác là khuôn mặt đầy đặn cứng cỏi, đường nét linh lợi đã biến đâu mất.

Chị ngồi xuống sân, duỗi dài đôi chân bám đầy bùn, nghiêng người, kéo tôi ngồi xuống bên cạnh.

- Tôi gọi anh ra vì sợ anh làm ông ấy thức. Để cho ông ngủ. Tỉnh dậy, ông ấy kêu rên không ai chịu được. Lại còn đòi xuống sông tắm nữa đấy chứ.

- Ông đau lâu chưa? - Tôi hỏi.

- Ba tháng hai ngày rồi. Tôi chạy đi chạy về với ông ấy.

- Thế trước đó? - Tôi hỏi.

Chị cúi xuống nhìn vào một chỗ nào đó trên người mình. Đưa tay vuốt ngực, rồi trút một tiếng thở dài thườn thượt, chị nói bằng thứ giọng bùi ngùi:

- Xửa xưa ấy, có cái chi ở tôi làm ông ấy phải lòng. Người tôi có xinh xắn chi, của nả thì không có, nhà cửa cũng không, kẻ thân, người thích cũng không nốt. Vậy mà phiên chợ Nhu nào bán xong cá ông cũng sà vào quán tôi ăn bánh gói. Ăn bánh thì một, ăn ớt thì mười. Giỏi chịu cay đến khiếp. Ăn xong cứ ngồi, ngồi nhìn tôi chăm chăm. Một bữa, tôi ế bánh, ông ấy bảo mang cả xuống thuyền, ông mua cho khách. Thì xuống. Đó là bữa tôi  gặp anh. Hồi ấy anh bé con, gầy khẳng, da nhợt như da cá mái… Thấy ông ở một mình, tôi thương. Nghĩ mình ở một mình, càng thương. Tôi làm vợ ông ấy. Tuy chẳng đăng ký, đăng kiếc chi, vẫn là trao xương gửi thịt cho nhau, chúng tôi thương nhau lắm. Hai, rồi ba năm tôi vẫn không có con. Chán quá. Đàn bà nó thế. Có chồng là phải có con. Tôi mới nói với ông: Vợ chồng ta khoẻ như trâu cả, không đẻ con chắc vì ở trên thuyền nó cứ chòng chành, chòng chành. Phải lên bờ làm mái nhà, tre pheo chi cũng xong. Chiều lòng tôi, ông ấy lên xã xin đất. Họ chỉ cho một bãi đầy cây xấu hổ và cứt chó sau lăng cụ Thượng lại còn bắt nộp ba mươi ngàn đồng. Trời! Có bán cả thuyền, cả tôi, cả ông ấy cũng không đủ. Tôi ít khóc mà mắt cứ ướt nhoè. Một hôm, ông ấy cãi nhau với tôi rồi đuổi tôi đi. à, đã thế thì xong. Tôi đứng đầu mũi thuyền nhảy phốc một cái, bíu tay vào cành bần, rồi theo thân cây tuột xuống gốc, đi thẳng. Nói là đi thẳng nhưng bảy lần tôi ngoảnh đầu lại nhìn. Ông vẫn đứng trên thuyền khóc hô hố. Cho khóc!… Mãi sau này tôi mới biết, ông bày ra cái sự ấy chỉ vì thương tôi, muốn tôi có con. Tôi về chợ Nhu nhưng cái lều tôi ở không còn nữa. Thay vào đó là một ngôi nhà to, cao. Hỏi ra mới biết nhà ông thợ may Hài. Ra thế. Đang cơn tức, tôi định lành làm gáo, vỡ làm môi nhưng ông Hài mau miệng đã mời tôi ở lại trong chái nhà dưới. Vợ ông ta chết từ nảo nào. Dần dà tôi làm vợ ông ta. Trở thành vợ ông ta lúc nào tôi cũng không hay nữa. Tôi thì to khoẻ, ông Hài thì ngày một còm nhom. Ông ta bị bệnh gì đó trong ngực. Thế là không có con. Thế là ông ta nhiếc móc, chửi mắng tôi. Rồi còn đánh tôi bằng thước đo vải nữa chứ. Là thế nhưng ông ta vẫn giữ riết lấy tôi, ban ngày ban mặt cũng tìm cách dày vò con người tôi. Ông Trìu hỏi han ai mà biết hết chuyện. Một bữa, ông mang giỏ đến trước cửa nhà ông Hài, rao: “Ai mua… c… á…n…ày!…”. Nghe tiếng ông, tôi như người lên cơn sốt. Tôi biết ông muốn gặp tôi. Tôi gọi ông vào. Trời ơi!… Bữa đó mắt ông ấy nhìn tôi…

Ông ấy đổ tuột giỏ cá xuống giữa sân. Cá choài lung tung, giãy đành đạch. Vừa nhặt cá ông vừa giãi bày gan ruột ra. Rồi ông khuyên tôi về thuyền với ông. Tôi cố nén khóc nhưng nước mắt cứ giọt ngắn, giọt dài. Được bao nhiêu tiền tôi nhét cả vào túi áo ông, rồi bớp một con cá chạy vào bếp. Ông Hài biết. Là dân kẻ chợ, ông ta khôn ngoan đáo để. Ông ta đổi cho anh thư ký Uỷ ban xã cái áo Pôpơlin lấy cái giấy đăng ký kết hôn làm cái xích để xích tôi vào người ông ta. Thỉnh thoảng, ông Hài lại khua khua mảnh giấy trước mặt tôi, doạ: “Mi mà bỏ tao về với thằng Trìu, tao kiện, xã sẽ trói gô nó…”,.

Trong nhà có tiếng ho.

- Ông thức! - Tôi nói.

- Không phải đâu. Ho trong giấc ngủ đó. Để cho ông ấy ngủ.

- Sáng mai ta đưa ông đi viện chị ạ - Tôi bàn.

- Đi rồi đấy chứ! - Chị lắc đầu ngửa mặt lên trời - Cách bữa ông đến bán cá ở nhà tôi chừng một tháng, tôi cứ thấy nóng ruột, máy mắt mới chạy về thuyền ông. Ông ấy ốm, người nóng hầm hập. Tôi ôm lấy ông, còn ông thì rê bàn tay khắp người tôi. Suốt đêm ở giữa sông. Sông Nghèn bữa đó chẳng hiểu sao sóng cứ ào ào. Sáng ra, tôi chèo thuyền đưa ông đến viện huyện. Người ta bảo, ông bị bệnh phổi, thêm bệnh thấp khớp vào tim không chữa được. Tội nghiệp! Anh tính, suốt đời sông nước làm chi mà không bệnh tật. Mấy ngày ông ở viện, tôi về làng kéo con thuyền lên, tháo ra, dựng cái nhà này. Tôi muốn lúc sắp chết, ông ấy không còn phải chòng chành. Hàng chục năm chòng chành đã đủ. Tôi đã tính sai bụng ông. ở viện về, ông nhìn ván thuyền thưng quanh nhà, nước mắt chảy tràn. Suốt ngày ông nằm nghiêng, ngoảnh mặt về phía cửa, phía sông Nghèn ấy. Tôi bèn ra chợ mua cái võng lác. Tôi bồng ông lên võng, rồi  vừa chao võng vừa hát. Tôi hát thế này:

Rủ nhau xuống biển mò cua

Đưa về nấu quả mơ chua trên rừng.

Ai ơi, chua ngọt đã từng

Non xanh, nước bạc xin đừng quên nhau.

Ông ấy tưởng mình đang nằm trên thuyền, nguôi, vui và có vẻ khoẻ ra.

Ông Hài kiện tôi lên xã thật. Xã đòi tôi. Họ lệnh cho tôi không được bỏ ông Hài đi lại với ông Trìu. Tôi nói là ông Trìu ốm, phải chăm sóc ông ấy. Họ lại bảo, tôi là mụ đàn bà không ở trong đoàn thể xã hội nào nên phẩm chất tôi non kém. Mặc! Chẳng ai giữ được tôi hết. Ông Hài chửi bới tôi, tôi giả điếc; ông ta đánh, tôi tránh. Cơ mà đạo vợ chồng, đêm tôi vẫn ủ cho ông ta ngủ, gần sáng, tôi lén dậy đến với ông Trìu. Hôm qua ông Trìu nói với tôi, nghe thật thương. Ông ấy nói thế này: “Bà tha tội cho tôi. Xuống dưới đó tôi sẽ làm con ma đi theo giúp đỡ bà. Giờ bà thương tôi, cho tôi xuống sông tắm một trận, tắm nơi khúc sông cá Bống, nơi có cái ghềnh đá và cây bần già ấy…”. Thế đó. Người còn sống sờ sờ, còn ăn chơi, còn ngày rộng tháng dài, có ai nghĩ được như ông nhà tôi không? Ông ấy… ông chồng tôi ấy… sắp chết còn muốn được nhìn sông. Sông Nghèn là cái sung sướng, cái cực khổ của ông…

Chị Thảo khóc nấc, tôi ôm lấy hai vai chị, an ủi chị bằng những tiếng thì thào mà chính tôi cũng không hiểu mình nói gì.

Trong nhà vang lên tiếng rên hừ hừ. Tiếp đó là tiếng lạch xạch; chắc người ốm đang cào cấu lên phên nứa hay mặt chiếu. Chị Thảo đứng nhanh dậy. Tôi theo chị vào nhà. Chị cúi gập người bên giường ông Trìu, khóc nức nở. Tôi quỳ gối xuống đất, áp ngực vào thành giường lay gọi ông. Ông không nhận ra tôi nữa. Khuôn mặt ông nhăn nheo mỏng như tờ giấy, chập chờn trước mắt tôi. Ông khua khoắng đôi tay với sự cố gắng nào đó đến nỗi những đường gân nơi cổ nổi cộm lên, và khi đó, đôi bàn tay ấy gặp tay chị Thảo, bíu lấy, im phắc.

Nửa đêm về sáng ông Trìu tắt thở.

Chị Thảo không khóc, không nói. Chị tắm cho ông Trìu, mặc cho ông bộ quần áo màu đỏ, xong ngồi lặng yên như một gốc cây dưới chân ông Trìu.

Gà gáy lần thứ nhất, chị nói:

- Ông chỉ có một điều ước là tôi có con.

Gà gáy lần thứ hai, chị nói:

- Ông thèm ăn một bữa xôi đậu xanh với thịt gà luộc.

Gà gáy rộ, chị bảo tôi:

- Anh ngồi chỗ này canh chừng cho ông cẩn thận. Bên hàng xóm có mèo.

Rồi chị đi nhanh ra khỏi nhà. Tôi không kịp hỏi chị đi đâu.

Tôi không thể kể với bạn đọc những gì xảy ra trong lòng tôi suốt ba tiếng đồng hồ một mình với ông Trìu đã là người cõi âm, trong ngôi nhà xa lạ, giữa đêm hôm khuya khoắt chỉ nghe mỗi tiếng sóng khắc khoải ngoài sông Nghèn vọng vào và tiếng ngọn đèn dầu nổ tí tách.

Trời mờ sáng, chị Thảo về. Người chị ướt đẫm, đôi mắt đỏ kè. Vành khăn tang trắng khiến dáng điệu chị thiểu não hơn.

Chị đến bên ngọn đèn cháy leo lét, toả ánh sáng trắng dã, thắp một bó hương. Hất lá màn lên, một tay bế ông Trìu, một tay cầm bó hương nghi ngút khói chị đi qua trước mặt tôi, ra sân. Bên ngoài, mặt đất phủ đầy sương trắng. Những ngọn cây, chị Thảo và ông Trìu, những đốm lửa và khói hương vật vờ… trôi về phía sông. Cho đến lúc ấy, tôi mới sực tỉnh, tôi chạy theo chị.

Dưới gốc bần già hiện lên một con thuyền giống hệt con thuyền của ông Trìu ngày xưa. Tôi sấp, ngửa đến được bên gốc bần thì chị Thảo đã đặt ông Trìu nằm trên thuyền và đang cho thuyền ra giữa sông.

- Chị Thảo! - Tôi gào gọi.

Tóc xoã xượi, đôi vai xuôi xuống, chị mệt mỏi quay nhìn tôi. Con thuyền chòng chành. Sương trắng dưới sông cuộn lên quyện lấy khói hương như một tấm vải liệm phủ lấy ông Trìu.

Trên tất cả những cái đó, cao ngất giữa thinh không, những đám mây trắng thanh sạch đứng im, còn hai bên thuyền những bụi lau ngã bông trắng rũ rượi, những cây bần buồn thiu tung nhụy hoa như những cái kim khâu đỏ máu xuống sông.

Dân làng Vạn kéo ra mỗi lúc mỗi đông, đứng chen chúc sau lưng tôi, bàn tán về sự việc đang diễn ra. Tôi mải dõi theo con thuyền.

Ông Trìu đã đến khúc cá Chép, sang khúc cá Hẻn… Ông sắp về khúc cá Bống, nơi có cái ghềnh đá và cây bần, nơi ngày xưa…

(Báo Văn nghệ)

Lãng mạn bê tông

Bản thiết kế cầu Nam Trường của Phạm Ngọc Thiện qua nhiều lần nâng lên đặt xuống, cuối cùng nó được xếp vào “Viện Bảo tàng!”. Hay thì hay đấy nhưng hơi lãng mạn! Dùng bản thiết kế này, Nhà nước tốn thêm hàng chục tỷ bạc. Chưa hết, đơn vị thi công phải mời chuyên gia cầu người nước ngoài chỉ đạo và phải thuê thiết bị chuyên dùng. Thiết bị ấy nước ta bói cũng không ra. Không có nó chắc gì đảm bảo được kỹ thuật thi công và tiến độ thời gian.

Giám đốc Công ty Tư vấn thiết kế Giao thông - thủ trưởng của Thiện là Vũ Tiến Sơn rất buồn. Ông biết, người ta không thể chọn tác phẩm đầu tay của một anh chàng kỹ sư mới có ba bốn năm tuổi nghề. Chọn thiết kế của Thiện, Ban dự án ăn nói thế nào với những cây đa cây đề. Tuy vậy, ông cũng mừng cho cán bộ thuộc quyền mình. Vì thiết kế của Thiện đã lọt vào vòng cuối. Vòng này chỉ còn bốn tác phẩm. Thế là quý lắm rồi. Ông cứ tưởng Thiện sẽ buồn - đến ông cũng còn buồn nữa là. Thậm chí Thiện còn có những phản ứng tiêu cực. Lô gích thông thường là như vậy. Vì thiết kế của Thiện đứng đầu mà người ta lại gạt đi… Nhưng Thiện không hề như ông tưởng. Anh thản nhiên như không, vui hay buồn không ai biết. Tuổi đời còn trẻ mà có thái độ như vậy với thất bại của mình, hẳn Thiện phải là có bản lĩnh. Vì lẽ đó, Giám đốc Vũ Tiến Sơn rất yêu chàng kỹ sư trẻ. Ông bèn tìm hiểu sâu hơn gia cảnh, bản thân Phạm Ngọc Thiện.

Năm 1979, lúc ấy Thiện mới bảy tám tuổi, bố anh bị thương ở biên giới Lạng Sơn. Ông được đưa về quân y viện Năm điều trị. Các bác sĩ tận tình nhưng đành bó tay vì vết thương rất nặng lại bị nhiễm trùng. Lãnh đạo viện bèn báo cho mẹ Thiện. Nhận được tin dữ, bà Hường - mẹ Thiện bèn xin Hiệu trưởng cho bà nghỉ dạy ít ngày để vào chỗ chồng. Ông Hiệu trưởng cấp II đồng ý ngay và còn cử phó Hiệu trưởng cùng đi với bà. Bà Hường lễ mễ dắt cả con đi theo. Trước khi bố Thiện đi xa, ông nói với mẹ Thiện: “Sau ngày giải phóng miền Bắc không lâu, ông nội thằng Thiện nói với anh: Bố già rồi, con mới mười hai tuổi. Con cố học rồi đi theo ngành giao thông về bắc một cái cầu qua sông Cái cho dân đỡ khổ. Có Cụ Hồ việc ấy chắc sẽ làm được. Pháp là thế mà Cụ còn đuổi được nữa là… Khi ấy anh nghe để mà nghe. Mấy năm sau ông mất. Anh đã đủ khôn và biết láng máng gắn với dòng sông ấy là kỷ niệm đau buồn của ông nội… Học hết phổ thông anh nộp đơn thi vào Giao thông. Cùng thời gian ấy, anh có giấy báo nhập ngũ. Thế là anh không thực hiện được tâm nguyện của ông. Mong ước mà ông dặn lại có chăng chỉ con chúng ta mới làm được”. Bà Hường nuốt từng lời của chồng trong nước mắt.

Bố Thiện hy sinh, mẹ Thiện mới hai mươi chín tuổi. Bà ở vậy nuôi con, lo cho con ăn học. Tốt nghiệp PTTH, Thiện nộp đơn thi vào Đại học Y. Mẹ anh thủ thỉ kể lại chuyện bố đã nói với mẹ năm xưa. Nghe mẹ kể xong, Thiện hỏi mẹ:

- Vậy là mẹ khuyên con thi vào Giao thông?

ánh mắt ươn ướt, mẹ Thiện đáp:

- Bố con muốn nhắn nhủ điều gì nó ở cả trong câu chuyện mẹ vừa kể.

Tin bản thiết kế của Phạm Ngọc Thiện lại được chọn bất ngờ quá khiến nhiều người khó tin. Anh chàng kỹ sư tập việc gốc gác rau muống, chắt bóp mãi mới mua được cái bình bịch Tàu mừng quá bằng mua được ô tô Nhật sịn, hơi sức đâu có ô vàng, ô bạc mà chạy chọt! Có người tò mò dò tìm mới vỡ lẽ. Chuyện này rất nghiêm túc. Nguyên do, vị Thứ trưởng đọc biên bản cuộc họp chọn thiết kế cầu Nam Trường. Đến phần đánh giá thiết kế của Phạm Ngọc Thiện, biên bản ghi: “Tư duy thiết kế sáng tỏ, hiện đại. Tính khoa học vững vàng. Nhưng giá thành công trình quá đắt. Nhìn chung, thiết kế của Phạm Ngọc Thiện có nhiều sáng tạo nhưng chưa phù hợp với thực tiễn nước ta. Nhận thức được những hạn chế ấy, tác giả xin rút lại thiết kế”.

Vị Thứ trưởng ngờ ngợ… Tác giả bản thiết kế này còn trẻ lắm! Ông bèn cho người đi lấy bản thiết kế của Phạm Ngọc Thiện. Xem xong, ông đưa cho hai người bạn có chuyên môn cao nổi tiếng cả nước nhờ đọc và cho nhận xét. Ông vốn là người thận trọng. Trước khi nói, khi quyết định việc gì, ông đều cân nhắc. Vì lâu nay ông đã nghe thiên hạ kháo: Cán bộ ta đều qua trường “Bách khoa” nên rất giỏi, việc gì cũng làm được. Đang làm chính trị phốc một cái sang quản lý kinh tế. Hôm nay làm khoa học mai đã phụ trách ngoại giao. Lê-ô-na Đờ-vanh-xi là một người khổng lồ của thời kỳ Phục Hưng nếu tái thế ông cũng phải ngạc nhiên…

Sau khi nhờ bạn “thẩm định” thiết kế, vị Thứ trưởng đã có “cẩm nang” trong tay. Ông bèn triệu tập một cuộc họp. Dĩ nhiên có các tác giả mà thiết kế của họ đã lọt vào vòng chót. Ông yêu cầu từng tác giả đánh giá “tác phẩm” của mình một cách khách quan, trung thực trên tinh thần khoa học và nếu được chọn thì chọn bản thiết kế nào. Các tác giả đều đánh giá cao thiết kế của Phạm Ngọc Thiện. Nhưng nó hạn chế là phải thuê chuyên gia và thiết bị nước ngoài. Đã vậy lại còn tốn thêm của Nhà nước số tiền không nhỏ. Lúc ấy, vị Thứ trưởng mới lật ngửa lá bài. Các “cao thủ” thiết kế đều khen bản thiết kế của Phạm Ngọc Thiện và khẳng định: “Với hoàn cảnh hiện nay, những điều kiện khắt khe trong thiết kế của Phạm Ngọc Thiện đặt ra đều khắc phục được”. Thấy nhiều người đã nghiêng về Phạm Ngọc Thiện, vị Thứ trưởng bèn nói: “Các điều kiện khó hay dễ mà thiết kế nêu ra, đơn vị trúng thầu phải giải quyết. Nếu sợ khó, chúng ta sẽ luôn kéo xe chạy theo người khác. Nếu cứ tư duy theo cái đã định hình, kiểu tư duy theo một chiều thuận đã ngự trị lâu nay thì nhà thiết kế không khác gì anh thợ chụp ảnh”.

*

Từ khi thấy người ta khoan khảo sát để chuẩn bị xây cầu Nam Trường, sư bà Huệ Thanh cứ căng mắt ra nhìn. Người ta xây cầu thật ư? Chuyện này nghìn năm nay có một. Sông rộng, đò chèo mỏi tay. Nước sâu hai ba tầm sào. Lũ về như ngựa lồng. Triều lên như cơm sôi. Vậy mà cũng xây được cầu à? Con ngòi trước chùa Long Tỉnh rộng có chừng dăm bước chân xây được cái cầu cũng còn khốn khổ, đằng này sông rộng như bể.

Sư bà chạnh lòng nhớ lại gần sáu mươi năm trước… Giá như chuyến đò ngang trưa hôm ấy không lỡ. Giá như ngày ấy bên sông Ninh này đã có nhịp cầu. Nước chảy bèo trôi. Gần sáu mươi năm thoáng qua như một giấc mộng. Tuổi xuân của bà âm thầm như một cái bóng ẩn trong chùa. Bỗng một ngày sư bà bàng hoàng tiếc mái tóc. Soi gương, đầu trụi lủi chỉ thấy lông mày đã trắng như mây. Sư bà bèn lên trước Phật đài rung cảnh tụng kinh. Bà xin Đức Bồ Tát che chở cho những người sẽ xây cầu cho cây cầu sớm mọc lên để gái trai đôi bờ không chịu nỗi oan khiên.

*

Giám đốc Vũ Tiến Sơn mừng xiết đỗi. Ông quan sát Phạm Ngọc Thiện thấy anh thản nhiên như không. Ông bực mình nói với Thiện:

- Trái tim cậu hoá đá rồi chắc!

Thiện đáp:

- Thưa thủ trưởng, cái gì đến nó khắc đến.

- Đành rằng như vậy nhưng tôi rất lo.

- Thưa thủ trưởng, em biết. Nếu thủ trưởng cho phép, em sẽ lui tới đơn vị thi công may ra có thể giúp được họ điều gì chăng.

Giám đốc Vũ Tiến Sơn giật mình! Lớp trẻ bây giờ đã vượt xa thế hệ ông. Điều ông chưa nói ra, Thiện đã biết, có nghĩa là Thiện đã ý thức được điều gì đang chờ anh ở phía trước. Anh băng xuống hiện trường. Lý thuyết trên giấy dù có tiếp cận thực tế đến mấy cũng vẫn là lý thuyết. Bài học ở công trình cầu Đuống còn sờ sờ ra đó.

Được Thiện sát cánh với các kỹ sư thi công, tổng chỉ huy công trường vững lòng lắm. Những điều kiện khắt khe mà thiết kế đặt ra được tập thể kỹ sư tìm ra giải pháp thi công thích hợp đầy tính sáng tạo, bạo dạn. Thời đánh giặc, ta còn hàn được tên lửa để bắn rụng “pháo đài bay” có lẽ nào nay xây dựng đất nước ta cứ ỉ vào nước ngoài. Tổng chỉ huy công trường rất tin vào đội ngũ trí thức của Công ty. Hầu hết họ còn trẻ. Họ không là những kẻ “điếc không sợ súng” mà họ có năng lực thật sự.

Thiện cảm phục đội ngũ kỹ sư, công nhân cầu. Họ đã biến những nét vẽ trìu tượng trên giấy của anh thành vóc dáng, hình khối. Nhịp cầu dần dần hiện lên. Nó như con rồng chân găm xuống Thuỷ cung, thân vươn qua không gian mơ ước. Dân chúng đôi bờ nơi cây cầu vươn qua cảm như đang chứng kiến một chuyện lạ diễn ra trên dòng sông nơi những con đò ngang đã ngự trị hàng nghìn năm. Một cụ già tóc râu như cước chiều chiều ra ngắm cầu. Cụ hồ hởi nói với mọi người: “Giờ tôi mới thấy hết ý nghĩa của những giọt máu đổ xuống đất này cách đây gần năm mươi năm”. Cụ còn kể cho mọi người nghe trận đánh đẫm máu trên đường 51 nằm cạnh con sông Ninh vào mùa thu năm 1952. Rồi cụ thong thả nói đầy tính triết lý: “Không có những giọt máu rơi ngày ấy làm gì có những nhịp cầu hôm nay”. Mọi người đang lắng nghe cụ nói bỗng có một bà sư lách đám đông tiến đến trước Thiện. Sư bà nhìn Thiện một lúc lâu rồi lên tiếng:

- A di đà Phật, thế này không phải, tín chủ có phải là cốt nhục của ông Thư?

Thiện giật mình! Anh chăm chắm vào sư bà. Có lẽ sư bà đã trên tám mươi tuổi, mặt như Phật, da như cánh sen, lông mi, lông mày như bông. Sư bà là ai mà lại biết ông nội mình? Thiện bèn cung kính:

- Bạch đức Từ Bi, người sao lại biết ông nội cháu?

Sư bà thủng thẳng:

- Am mây cách đây không xa. Nếu tín chủ quá bộ tới am mây, nhà chùa sẽ nói rõ nỗi trầm luân kiếp người.

Sự linh cảm mách bảo khiến Thiện không bỏ qua cơ hội nghìn vàng. Anh khiêm từ:

- Bạch đức Từ Bi, nay đã là mười hai. Vài ba ngày nữa là rằm, cháu sẽ đến chùa dâng hương và thăm đức Từ Bi.

Sư bà khẽ gật đầu rồi quay gót.

*

Ngôi chùa khiêm nhường ẩn dưới bóng một cây gạo lớn dễ cao tới bảy, tám ngũ. Cứ nhìn lớp vỏ sù sì, mông mốc của nó, ta biết ngay nó đã thấm đẫm thời gian và chứng kiến bao vui buồn nhân thế. Cách chùa không xa là sông Ninh lặng trôi. Nó hiền hoà thế mà lẽ nào…

Hẹn sư bà ngày rằm nhưng mười tư Thiện đã tới. Anh tránh ngày rằm vì ngày rằm đông khách. Thiện đến thăm sư bà lúc hoàng hôn nhuộm úa mái cổ tự. Sư bà Huệ Thanh đón khách bằng cái gật đầu khe khẽ và nụ cười nhuốm màu hư vô. Thắp hương vái Phật xong, sư bà đưa Thiện xuống trai phòng. Chùa không dùng điện. Trai phòng được chiếu sáng bằng một cây hoàng lạp. Trăng mười tư đã mọc hắt xanh mong manh vào trai phòng qua một cửa sổ khá lớn hướng ra tịch viên. Màu hoàng hôn, màu trăng, màu hoàng lạp pha vào nhau tạo nên một thứ ánh sáng rất u linh. Từ vườn sau, hương ngọc lan thoảng vào nhà gặp trầm thơm tạo thành mùi hương xa xôi, siêu thoát. Một giọng nói như từ cõi thăm thẳm vọng tới: “A di đà Phật, năm ấy ông nội tín chủ mười chín còn tôi mười bảy. Giời xui hay sao ấy, chúng tôi qua đò quen nhau rồi có tình với nhau. Hai nhà cách nhau con sông Cái rộng. Mùa tháng bảy lũ về, nước sông sôi ầm ầm. Gặp triều cường, nước nguồn chựng lại, sông thành bể. Cách sông, thương nhớ nhau, chúng tôi chỉ biết nhìn qua đầu sóng. Ngày ấy bến Nam Trường chỉ có một con đò nhỏ, ọp ẹp. Ban ngày, đò chở hết mướn cũng chỉ được dăm ba người. Ban đêm, ai muốn qua sông có lạy bác lái đò cũng không chở. Nhưng với ông Thư, người lái đò không nề hà. Vì hai người có ơn sinh tử với nhau. ấy là vì một lần đò bị đắm. Ông Thư như con rái cá, ngụp lặn cứu cả chuyến đò gồm bốn người. Từ hôm ấy, người lái đò cho chúng tôi gặp nhau mỗi tháng một lần trên đò vào ban đêm. Chuyện này chỉ có ông lái đò biết. Dăm sáu tháng sau, tôi bắt ông Thư phải thưa với bên ấy. Rồi họ nhà trai sang ăn hỏi. Nhưng đúng ngày vu quy, chúng tôi bị rẽ duyên”. Thiện kinh ngạc hỏi: “Thưa nhà chùa, sao lại có chuyện đó?”. Thoáng nét cười chua chát trần gian, sư bà đáp: “Nhà trai thuê một cái thuyền gỗ lớn chở được vài ba chục người để đón dâu. Vùng này nếu phải đón dâu bằng thuyền, nhà trai, nhà gái chỉ đi chung một thuyền. Người ta kiêng đi hai thuyền. Vậy thì phải thuê thuyền lớn. Thuyền đưa nhà trai qua sông đón dâu rời bờ được vài tầm sào bị đắm. Có một lỗ thủng lớn ở thành thuyền được trít kỹ bằng đất mà không ai biết. Thuyền nổi không việc gì. Người xuống đông lỗ thủng trát bùn ngấm nước bục ra. Đò nặng, người đông xô đẩy nhau, chưa dập bã giầu đò chìm…” “Thưa đức Từ Bi, có cứu được người không?” “Cứu được nhưng không cứu được cả. Một người bị nước cuốn đi, không tìm được thi thể. Có lẽ thi thể đã trôi ra bể”. “Thưa sư bà, vì đắm đò mà sư bà đi tu?” “A di đà Phật. Tôi phải nương cửa nhà chùa để ông nội tín chủ thành gia thất với người khác. Ông ấy còn phải hương khói chứ có như tôi đâu. Thực ra tôi không muốn vào chùa mà  ở vậy cả đời. Nhưng ông nội anh quyết chờ tôi, rồi lại còn nhiều người mai mối… Không đừng được tôi đành xuống tóc vậy!” “Thưa đức Từ Bi, sao chủ thuyền ấy ác thế?” “Không phải chủ thuyền ác mà có kẻ khác muốn hại chủ thuyền. Họ có thù với nhau. Nhưng thôi, chuyện cũ rồi hãy để gió cuốn đi. Tuy vậy, tôi mừng cho ông Thư lắm bởi ông Thư đã có hậu duệ là tín chủ”. Thiện cảm phục đến bàng hoàng. Anh chắp tay vái sư bà nói: “Thưa đức Từ Bi. Người chịu đắng cay mà lại mãn nguyện cho ông nội cháu thì người đã thành Phật rồi…”

Thiện không hé răng cho sư bà biết anh đã thiết kế cầu Nam Trường. Nhưng sư bà biết cả song vẫn coi như không biết gì. Tuy vậy, sư bà bằng lòng lắm.

*

Cầu Nam Trường được khánh thành. Dân hai bên cầu, dân vùng Thiên Trường vui như hội. Người vui nhất có lẽ là Thiện. Anh không ngờ chính anh đã góp phần xứng đáng làm cái việc mà ông nội anh hằng mơ ước. Việc ấy bố anh không làm được bởi bố anh phải cầm súng ra trận. Cảm xúc về cây cầu này, có nhà thơ đã viết bài Lãng mạn bê tông:

Xin giã biệt những con đò chung thuỷ

Lãng mạn bê tông nối những hẹn hò

Cầu mới vươn qua hai thiên niên kỷ

Nâng Nam Trường vươn tới những ước mơ…

Thông cầu hai ngày thì có một đám cưới. Cô dâu một huyện, chú rể một huyện nhưng chỉ cách nhau một bóng cầu. Việc gì phải đi xe cho rắc rối. Họ đi bộ đón dâu. Khi cô dâu chú rể thướt tha qua cầu, có một sư bà lông mày như cước nói thầm: “Giá như chiếc cầu này ngày ấy đã có…” Rồi sư bà chạnh thương những con đò bây giờ chỉ còn là bóng hình xa xôi…

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Chiếc lá bay bay…

Vậy mà đã mười lăm năm rồi. Nhanh thật. Vác-sa-va thay đổi nhiều quá. Khi xe chạy qua trung tâm thành phố, Quang nhìn mãi mới trông thấy ngọn tháp của toà Cung Văn hoá. Trông nó lọt thỏm giữa những toà nhà chọc trời mới xây xung quanh. Thế mà một thời, Cung Văn hoá trông uy nghi, bề thế nhất Vác-sa-va, dù đứng cách xa dăm bảy cây số vẫn trông thấy ngọn tháp cao vút trời của nó.

Thuê xong khách sạn, vẫn thấy còn sớm, Quang gọi tắc xi, cùng con Vots đến công viên Oa-zien-ki, nơi ghi những kỷ niệm sâu sắc nhất trong những ngày sắp rời xa Ba Lan. Oa-zien-ki vẫn như xưa càng làm anh bồi hồi, xao xuyến. Ngay cả cái ghế dài cạnh gốc cây sồi rất đỗi quen thuộc thuở nào vẫn còn đây, có khác chăng là người ta quét lại nước sơn màu nâu, bóng và nuột hơn. Con Vots già nua chậm chạp trườn dưới ghế rồi dí cái mũi như miết vào lớp cỏ đã úa vàng, miệng rít lên ư ử. Nó đang xúc động.

- Xuỵt! Im nào Vots.

Quang vỗ nhẹ lên lưng con chó, nhắc khẽ vì thấy nhiều người đang dồn về khu vực anh đang ngồi. Anh để ý, thấy những hàng ghế xung quanh cũng đã kín người.  à, hôm nay là Chủ nhật. Một sự tình cờ thật thú vị. Vậy là nếp sinh hoạt văn hoá rất sang trọng của dân Vác-sa-va vẫn không thay đổi. Không biết tự bao giờ, cứ sau mùa đông băng giá, vào giữa xuân, khi trời ấm lại, từ 12 đến 1 giờ trưa ngày Chủ nhật hàng tuần, tại khu vườn hoa thẳng cổng chính công viên này, người ta lại tổ chức biểu diễn nhạc Sô-panh. Khán giả là tất cả những ai yêu âm nhạc, du khách mến mộ Sô-panh. Người biểu diễn là những nghệ sĩ tài danh, từng đạt giải cao trong các cuộc thi biểu diễn nhạc Sô-panh quốc tế. Thuở ấy, Chủ nhật, Quang và Thảo vẫn hay dạo ở công viên này và bao giờ hai người cũng đến sớm, chiếm chiếc ghế cạnh gốc cây sồi già, vừa khá kín đáo, vừa là vị trí thưởng thức buổi hoà nhạc tốt nhất. Có một lần, anh và Thảo được thưởng thức một chương trình do nghệ sĩ Việt Nam Đặng Thái Sơn biểu diễn. Hôm đó, hai người xúc động trào nước mắt, lòng hạnh phúc và kiêu hãnh vô cùng khi thấy tiếng vỗ tay hoan hô cuồng nhiệt kéo dài như không muốn dứt của khán giả dành cho người nghệ sĩ tài ba đến từ Tổ quốc mình.

Con Vots lại dúi dúi đầu vào lòng anh, miệng vẫn kêu ư ử. Thôi nào, Vots thân yêu. Tao cũng đang xúc động lắm đây. Nhưng bây giờ, chúng ta phải giữ trật tự để thưởng thức những bản nhạc, hay nói đúng hơn là không khí âm nhạc tuyệt vời mà đã bao năm mới được gặp lại. Mày không thấy đó sao, xung quanh ta bây giờ đã chật kín. Hàng nghìn người đang hướng về người nghệ sĩ và chiếc đàn dương cầm đặt dưới chân bức tượng Sô-panh và cây bạch dương được cách điệu như bàn tay của nghệ sĩ muốn vươn xa theo tiếng nhạc… Tiếng xì xào lặng dần. Công viên trong một khoảng khắc chỉ còn tiếng lao xao của gió và lá. Quang thấy nhiều gia đình, có cả trẻ con nằm trên xe đẩy hoặc lững chững chơi quanh bố mẹ. Không hiểu khả năng thưởng thức âm nhạc của những đứa bé đó như thế nào, nhưng rõ ràng chúng ý thức được không khí tôn nghiêm nơi đây, không hề có một tiếng khóc hay một tiếng ồn ào. Đến cả những con chó, nhiều loại, nhiều màu, chúng cũng chỉ phủ phục bên cạnh chủ. Chợt Quang thấy một chú phoóc, có lẽ không chịu nổi cảnh gò bó, nhẹ nhàng bò chui qua mấy hàng ghế rồi nhảy ra khu vực bên ngoài.

Sau lời giới thiệu, người nghệ sĩ dương cầm mặc trang phục cổ điển với chiếc nơ đen trên cổ và áo khoác đuôi tôm cúi hào khán giả rồi ngồi vào đàn. Buổi hoà nhạc bắt đầu. Công viên Oa-zien-ki bỗng trở nên mờ ảo, chập chờn trong tiếng đàn. Nhìn người nghệ sĩ gập người, chao lượn trên mặt bàn, Quang có cảm giác như không phải người nghệ sĩ điều khiển cây đàn mà chính tiếng đàn đang điều khiển ông. Và không chỉ riêng ông ta mà điều khiển hàng trăm, hàng nghìn khán giả cũng lắc lư theo… Có lúc, mọi người bỗng lặng im khi tiếng đàn vút lên cao… lên  rất cao rồi bỗng oà ra… vỡ tung…

Bản nhạc thứ nhất kết thúc. Người nghệ sĩ vẫn ngồi lặng trước cây đàn tựa như tâm hồn vẫn đang bị cuốn theo bản nhạc. Cả không gian cũng lặng di chốc lát rồi tiếng vỗ tay bỗng rộ lên, to dần, to dần và vang lên mãi… Quang cũng đứng dậy theo mọi người, vỗ tay cho đến khi bản nhạc thứ hai bắt đầu. Vẫn là một khúc nhạc buồn của Sô-panh sáng tác trong những năm phiêu bạt, xa quê, nhưng anh không nhớ được tựa đề của nó. Hình như bản Từ biệt nỗi buồn thì phải. Tiếng đàn dương cầm rung lên, dội mãi vào lòng Quang nỗi buồn da diết. Và có lúc, tiếng đàn cứ trôi bồng bềnh… bồng bềnh rồi lắng lại, làm cho Quang rơi vào một trạng thái chơi vơi rất khó tả. Hình như là sự cô đơn… Phải rồi! Đó là sự cô đơn… Sự cô đơn đến tận cùng giữa đất khách quê người…

Có lẽ cuộc đời đầy bi kịch của nhạc sĩ thiên tài đã tạo cho ông sáng tác ra những bản nhạc buồn, chứa đựng nỗi niềm của người con xa xứ. Ông ra đi khỏi khu làng nhỏ ngoại ô Vác-sa-va khi mới bước vào tuổi thanh niên, nhưng đâu ngờ không bao giờ còn được trở lại với quê hương yêu dấu của mình. Mười tám năm lưu lạc xứ người là quãng thời gian quê ông phải chìm vào cảnh loạn lạc, binh đao, không cho ông trở lại. Nỗi buồn xa quê, nhớ quê ông đã gửi vào những bản nhạc bất hủ, gửi về quê hương. Và sau này, theo lời nhắc gửi của ông trước khi qua đời trên đất Pháp, bà con quê hương ông đã đón trái tim ông về và đặt vĩnh viễn trong Nhà thờ “Cây thánh giá” giữa thành cổ Vác-sa-va… Chợt liên tưởng đến hoàn cảnh của mình, Quang bỗng thấy anh cũng có những cái trùng  lặp với Sô-panh. Anh cũng rời xa quê cùng vào tuổi của ông ta, và cũng đã mười tám năm chưa được trở về quê nhà. Vậy mà mình… Quang bỗng thấy chạnh lòng… Nhưng rồi ngay lập tức anh đuổi được ý nghĩ đó ra khỏi đầu và bật cười, tự giễu: “Rõ vớ vẩn, mày đã là gì mà lại dám đi so sánh với một vĩ nhân”…

Lại một bản nhạc khác, vẫn là giai điệu buồn muôn thuở của Sô-panh làm Quang bỗng thấy bồi hồi, day dứt. Tiếng đàn như riết sâu mãi vào những kỷ niệm vui buồn thuở xa xưa ấy… Bất giác, anh thở dài, ước gì có Thảo cùng thưởng thức với anh.

Cũng trên chiếc ghế này đây, hơn mười lăm năm trước, Thảo đã dứt anh, dứt mối tình đầu để dấn thân vào cuộc phiêu lưu đầy mạo hiểm. Hai người gặp nhau và đến với nhau thật hồn nhiên, tươi trẻ, cũng từ những buổi dạo công viên Oa-zien-ki này đây. Hồi đó, trông Thảo mảnh mai, “thân liễu đào tơ” lắm. Quang không thể tưởng tượng nổi, sau này chính Thảo lại là người chịu bươn chải, dám chấp nhận những thử thách nguy hiểm. Còn anh, khi Ba Lan thay đổi thể chế chính trị, cuộc sống đang yên lành bỗng đảo tung lên làm cho anh hoang mang, hụt hẫng. Lúc bấy giờ, hầu hết lưu học sinh người Việt Nam thích ứng rất nhanh, vừa học vừa xoay sang buôn bán, không những đủ tiền ăn học mà nhiều người giàu sụ lên. Riêng Quang, anh như con bò ngơ ngác trong những biến đổi đến chóng mặt của xã hội Ba Lan lúc bấy giờ. Ngoài trang sách, những thí nghiệm, công thức, anh gần như không thể làm được gì hơn. Thảo cũng gắng hết sức để Quang hoà vào cuộc sống với mọi người nhưng cũng phải bất lực. Hai người lâm vào cảnh khốn khó giữa xứ người. Rồi một hôm, Thảo bàn với Quang, theo chúng bạn trốn sang Đức, vào trại tỵ nạn một thời gian rồi sẽ tiếp tục chuyện học tập sau. Quang không thể chịu nổi khi nghĩ mình bỗng dưng thành người sống bất hợp pháp. Thuyết phục không được, Thảo đành bỏ anh, theo một nhóm bạn, vượt biên sang Đức tỵ nạn.

Thảo đi rồi, Quang mới thực sự cảm nhận được cô đối với anh cần thiết biết chừng nào. Mất nửa năm, Quang lao đao, học hành cũng chẳng nên, mà cuộc sống ngày một bế tắc. Đúng lúc đang tập tạnh theo chúng bạn đi buôn, thì Quang nhận được thư của Thảo. Thì ra, Thảo yêu anh hơn anh tưởng. Cô đã làm mọi cách để bố trí cho anh sang với cô theo một đường dây đưa người sang Đức. Quang vừa mừng, vừa run, nhưng anh không còn sự lựa chọn nào khác.

Trước ngày xa Ba Lan, Quang lại một mình ra công viên Oa-zien-ki. Đó là một ngày định mệnh của đời anh. Hôm đó cũng có hoà nhạc Sô-panh, nhưng anh như kẻ mất hồn, đầu óc chỉ luẩn quẩn với chuyến vượt biên sắp tới. Buổi hoà nhạc tan lúc nào, anh cũng không để ý, cho đến lúc công viên đã trở nên vắng vẻ, Quang mới lững thững rời khỏi ghế, chuẩn bị về.

Chợt một giọng yếu ớt từ chiếc ghế bên cạnh: “Cậu thanh niên… tôi… tôi...”. Đó là một bà cụ già đang run rẩy ôm con chó khá to, lông màu vàng như tơ. Ngỡ bà cụ gọi ai đó, anh nhìn quanh, không thấy ai ở gần, bèn đến với bà. Bà gọi… cháu ạ? Bà cụ gật đầu, phủi chiếc lá vàng trên ghế, mời anh ngồi. Có chuyện gì đây? Quang dò xét rồi ngồi xuống bên cạnh. Anh để ý thấy con chó, hai mắt đen láy đang nhìn anh đau đáu, miệng khẽ rên hư hử… Bà cụ chưa già lắm, nhưng trông thật tiều tụy. Vừa vuốt vào đầu, vào cổ con chó, bà vừa thì thào. Cậu ơi… Tôi sắp… chết rồi. Sao ạ? Bà bị bệnh gì? Quang hỏi lại. Tôi...  Bà cụ dừng một lát, lấy khăn tay nhỏ chấm chấm vào đôi mắt  sâu, màu lam đùng đục đang dàn dụa nước mắt. Dạ… xin bà bình tĩnh ạ. Quang linh cảm một điều gì đó rất hệ trọng mà bà cụ sắp nói với mình. Con chó vàng bỗng dũi dũi đầu vào lòng bà, miệng cũng ư ử, hai mắt nó cũng như chủ, ươn ướt, hết nhìn vào mặt Quang như dò xét, lại nhìn vào bà cụ, vẻ cầu  cứu.

Tôi sắp chết rồi. Bà cụ nhắc lại, nhưng lần này không còn lào thào, run rẩy như lúc nãy. Và… con Vots này sẽ phải mồ côi, sẽ thành chó hoang… Cứ nghĩ đến điều đó, tôi không nhắm mắt nổi. Thế ư? Bà có thể nhờ người thân. Bà cụ gượng cười, một kiểu cười chua xót, mỉa mai - Tôi không còn ai thân thích. Hai con tôi ư? Bà nén lại để lấy hơi rồi nghẹn ngào - một thằng sợ liên lụy cộng sản nên đã từ tôi, đang tranh cử ở vùng phía Bắc. Một thằng khác đang ở Mỹ, đã mấy năm rồi không có tin tức gì… Rồi bà lại nấc lên. Thưa… Bà hãy bình tĩnh… Quang an ủi. Vâng. Bà cụ lại chấm nước mắt, rồi vuốt vuốt lên lưng con chó - Cậu ơi… Có lẽ tôi chẳng còn sống được bao lâu nữa, nên muốn nhờ cậu hãy  thương tôi, thương con Vots này, thay tôi nuôi nó…

Quá bất ngờ, Quang không kịp phản ứng. Bà cụ lại tiếp, giọng ra chiều tin tưởng - Cậu mà nuôi nó, tôi mừng lắm. Nó tốt lắm… tốt nhất trên đời này… Rồi cậu sẽ được Chúa phù hộ, sẽ gặp nhiều may mắn. Đã mấy tuần nay, hôm nào tôi cũng ra đây, tìm người thay tôi nuôi Vots… Bây giờ tôi gặp cậu… tôi yên tâm lắm… Rồi bà cụ còn nói gì đó, tiếng chỉ còn thì thào rồi bỗng gục đầu vào thành ghế, lịm đi. Con chó rít lên ư ử, hai chân trước cào cào vào tay bà chủ. Quang hoảng quá, dáo dác tìm một ai đó đến giúp thì bà cụ tỉnh lại - Khô...ô…ng sao đâu. Thôi cậu hãy đưa con Vots này đi. à… Bà cụ run rẩy lục trong túi áo khoác cũ kỹ và nhàu nát, đưa cho Quang bọc giấy ni lông xanh - Đây là giấy tờ của Vots… Cậu giữ lấy… Bà lại lập cập lấy dây xích nhỏ, cài một đầu vào vòng trên cổ con chó, rồi đưa sợi xích cho Quang. Đến lúc này thì con chó mới thực sự hiểu được tình cảnh của mình, nhảy lên dụi đầu vào lòng bà cụ, miệng tru lên những tiếng vừa man rợ, vừa buồn thảm, làm Quang rủn cả người. Bà già run run tay ôm lấy đầu con chó, ấp vào lòng mình và thì thào gì đó với nó một  chốc rồi đứng dậy, cố ra vẻ kiên quyết, chống gậy trệu trạo bước đi, không ngoái lại. Dẫu nhìn từ phía sau, Quang vẫn biết bà cụ đang vô cùng đau khổ, hai vai rung lên. Hình như bà cụ đang khóc… Con chó kéo căng sợi xích, lôi Quang theo bà cụ ra đến bến xe buýt trước công viên. Nhưng Quang biết, nó thực sự hiểu hoàn cảnh của mình, dẫu buồn vì vĩnh biệt chủ cũ, nhưng nó vẫn theo sự điều khiển của Quang.

Đêm hôm dó, con Vots hầu như không ngủ được. Quang cũng không ngủ được. Phần vì phải chuẩn bị cho chuyến đi, phần cùng mấy đứa  bạn bàn tính xử lý ra sao với con chó này. Lúc bấy giờ Vots thực sự là của “nợ”, là sự vướng víu cho cuộc hành trình bất đắc dĩ của Quang. Hay là cứ thả nó ra làm bạn với lũ chó hoang đang chạy lông nhông khắp đường phố Vác-sa-va lúc bấy giờ. Không nỡ nào. Cứ nghĩ đến hình ảnh bà cụ Quang lại phải xua ngay ý nghĩ đó ra khỏi đầu. Đã thế, trời vừa sáng, con Vots lại cứ đòi ra khỏi nhà. Quang đưa nó ra ngoài trời và lại đành phải theo nó ra công viên Oa-zien-ki. Công viên buổi sáng vắng ngắt. Nó lại lôi anh ra bến xe buýt, nơi chiều hôm trước bà cụ đời xe về nhà. Rồi như một cái máy, Quang theo con chó lên một chiếc xe buýt, chạy được mấy bến anh lại theo nó xuống và vào một khu nhà tập thể cũ kỹ, tồi tàn. Dẫn anh đến trước một căn hộ, con chó mừng lắm, chồm người lên cửa, sủa mấy tiếng khàn đục. Quang biết đó là căn hộ quen thuộc của chủ cũ, nhưng cửa khoá ngoài. Một người hàng xóm cho biết, đêm qua, bà cụ đã phải vào bệnh viện cấp cứu, chắc là khó qua khỏi…

Hôm sau, Quang cùng một người bạn và Vots bắt đầu chuyến phiêu lưu đầy mạo hiểm, vượt biên sang Đức theo đường dây mà Thảo đã chuẩn bị. Có lẽ cuộc đời Quang chưa bao giờ cảm thấy nhục nhã và căng thẳng như thế. Nhất là lúc chuẩn bị qua biên giới, Quang và người bạn phải chui vào cốp xe con để tránh sự kiểm soát của công an biên phòng. Người lái xe - cũng là thành viên trong đường dây đưa người sang Đức, nhìn con Vots, nói với Quang:

- Đành phải chia tay với con chó quý của anh ở đây thôi - Tình huống bất ngờ, Quang chỉ còn biết khẩn khoản xin cho Vots đi cùng. Người lái xe vẫn kiên quyết - Nếu cậu không chịu đành ở lại cùng chó vậy.

- Nhưng… nhưng tại sao chó lại không đi được. Người còn…

Quang chưa hết lời, người lái xe bật cười:

- Người còn biết chui vào cốp xe, chứ con chó của anh vào cốp, lúc biên phòng họ chặn xe, nó gây ra tiếng động thì sao?

Người lái xe nói rồi nhún vai, vẻ kiên quyết, ra hiệu cho  người bạn đi cùng anh chui vào cốp xe. Trong giây phút tuyệt vọng đó, Quang chợt nhớ tới hồ sơ của con Vots, vội đưa cho người lái xe. Anh ta xem kỹ, vẻ hài lòng rồi ra hiệu cho Vots nhảy vào trong xe, ngồi chễm chệ hàng ghế đầu với anh ta. Còn anh phải chui vào cốp, nằm ép vào sát người bạn đường. Trong tư thế co quắp, hai người nằm như nêm trong cốp, không được trở người suốt mấy giờ liền. Nhất là những lúc xe phải dừng lại cho công an biên phòng, thần kinh anh căng ra như dây đàn. Thật khủng khiếp. Nhưng lạy Chúa lòng lành, mọi cái rồi cũng qua. Họ cũng đến nơi cần phải đến. Thảo đón Quang, chưa kịp mừng đã phải kinh ngạc và nổi cáu khi thấy anh đưa thêm một con chó cùng tỵ nạn. Thật ra, Thảo cũng rất yêu vật nuôi, nhất là chó. Khốn nỗi là ở Đức, trại tỵ nạn không chấp nhận cho đem chó vào. Thật đúng là bỏ thì thương, vương thì tội. Anh… anh kiên quyết không bỏ con chó này thật à? Sau một hồi thuyết phục không được, Thảo không còn giữ được bình tĩnh, hỏi Quang - Vậy thì anh chọn đi - Em hay là con chó của anh? Thảo nói như muốn khóc. Anh cần có em nhưng không nỡ… Hay là em thử thuyết phục ông quản trại một lần nữa xem. Quang khẩn khoản. Trời ơi… người ta cho mình tỵ nạn là tốt lắm rồi, chứ sao lại cho cả chó nữa… Thảo đã tỏ ra bất lực, bật khóc. Thôi, đành phải từ giã chú mày thôi Vots ơi… Tớ có tội với bà chủ của mày, có tội với mày… Quang quỳ xuống, ôm cổ con Vots, thì thào. Hãy tha lỗi cho tớ nhé. Nào tớ có muốn thế này đâu… Bây giờ thì con Vots hiểu cái gì sắp xảy ra với nó rồi. Từ lúc Quang  đang làm thủ tục nhập trại, Vots thấy người quản trại cứ nhìn nó bằng con mắt đầy vẻ ái ngại, làm nó sợ. Rồi cậu chủ và người bạn gái của cậu ta nói gì đó rất căng thẳng, hẳn là liên quan đến sự có mặt của nó, đã làm cho Vots lo thon thót.

Cậu định bỏ con chó thật hả? Một giọng hỏi chắc nịch bằng tiếng Anh bỗng vang lên. Vâng! Người quản trị trả lời thay cho Quang. Cậu ta muốn nhập trại tỵ nạn nhưng lại không muốn bỏ rơi con chó. Kể cũng tội…

Đó là ông giám đốc trại tỵ nạn. Ông ta xuống kiểm tra số tỵ nạn mới nhập trại, tình cờ chứng kiến chuyện của Quang với Thảo và con Vots từ nãy giờ.

Ông ngồi xuống cạnh Quang, hai mắt đăm đắm nhìn vào con chó. Một lát sau, ông ta lẩm bẩm, tuyệt… thật là tuyệt… Con chó này cậu nuôi lâu chưa? Ông ta hỏi Quang. Quang đưa hồ sơ của con Vots và kể vắn tắt bằng tiếng Anh cho vị giám đốc nghe việc mình gặp bà chủ cũ và phải nhận nuôi nó như thế nào. Vị giám đốc nghe rất chăm chú rồi đọc kỹ hồ sơ của con Vots. Ông ta suy nghĩ một lát rồi dứt khoát: Tôi rất thông cảm với cậu và “mê” con chó này lắm. Nhưng tôi không thể. Nguyên tắc là nguyên tắc. Nhưng thôi, tôi sẽ có cách giúp cô cậu và con chó đáng yêu này. Hôm đó, ông giám đốc đưa Vots về nhà ông ta. Quang cùng đến. Và anh thực sự yên tâm khi thấy ông chủ trại có cả một đàn chó với rất nhiều chủng loại, giống nòi, mà con nào cũng quấn quýt, tỏ ra yêu quý ông lắm. Duy chỉ có một con đã già lắm, lông rụng gần hết, đang nằm thở khó nhọc trên một tấm nệm. Ông vuốt ve nó, nói với Quang, đây là con chó ở với ông lâu nhất, bây giờ nó đã quá già, chắc chẳng còn sống được bao lâu nữa. Ông bảo rằng, Quang và Thảo cứ ở trong trại tỵ nạn của ông một thời gian, ông sẽ liên hệ với người bạn là giám đốc một trại tỵ nạn ở Ca-na-da, rồi cho cả ba sang đấy. ở đấy, người tỵ nạn được đem cả chó vào trại.

Ông giám đốc trại tỵ nạn tốt bụng không để Quang và Thảo phải chờ lâu, mấy  tháng sau, họ đã cùng con Vots được ông ta bảo lãnh,  gửi sang Ca-na-da như đã hứa. Rồi từ đó, cuộc đời của Quang, Thảo bắt đầu một giai điệu đẹp. Và con Vots luôn bên cạnh họ, như một nhân vật thân thiết nhất trong gia đình… Càng ngày, Quang càng phải công nhận Vots không những là một con vật trung thành, khôn ngoan mà nó còn luôn đưa đến cho gia đình anh rất nhiều may mắn. Đúng như lời bà chủ cũ khi giao Vots cho anh…

Và bây giờ, Quang đã là một nhà vật lý như mơ ước, công trình  anh đang nghiên cứu sẽ còn chắp cánh cho anh  bay xa trên con đường khoa học. Còn Thảo, không trở thành người nghệ sĩ mà thành một bà chủ Nhà hàng Châu á nổi tiếng ở Ôt-ta-oa rồi. Nhưng hình như càng thành đạt, càng làm được nhiều tiền thì thời gian với họ càng trở nên quý báu, hiếm hoi. Chẳng vậy mà sắp xếp, lựa mãi Quang mới có chuyến về thăm quê này. Thảo đang “mùa làm ăn” và phải lo cho hai thằng con học hành, sẽ về sau. Vả lại, chuyến này, Quang muốn ghé lại Vác-sa-va, thăm bạn bè thuở hàn vi và cũng muốn có dịp cho con Vots được trở lại Ba Lan lần cuối. Anh hiểu, nó đã già lắm, chắc cũng chẳng còn sống được bao lâu nữa…

Buổi hoà nhạc Sô-panh đã tan. Quang và Vots theo dòng người ra cổng chính. Mới hơn một giờ trưa, Quang đang chưa biết nên trở về khách sạn hay liên lạc với đám bạn thì con Vots bỗng tỏ ra nhanh nhẹn, hăm hở chạy đến bến xe buýt. Chẳng lẽ nó vẫn nhớ tuyến xe ngày xưa với bà chủ cũ của nó ư? Quang không tin, nhưng anh vẫn chiều theo ý nó. Vác-sa-va có nhiều xe buýt mới, trông sang trọng, lịch sự hơn thuở xưa, nhưng màu sơn, số xe, các tuyến xe vẫn không  hề thay đổi. Tuy nhiên, con Vots đã không nhận ra được số xe ngày nào nó và người chủ cũ vẫn hay đi từ nhà ra Oa-zien-ki. Nó đã tỏ ra sốt ruột, chuyến xe nào ghé vào bến nó cũng hít hà, đánh mùi rồi thẫn thờ ngồi nhìn Quang. Thật tội nghiệp. Vots thân yêu, tài đánh hơi nhớ đường hẳn không giúp mày tìm được đường về nhà chủ cũ rồi. Bao nhiêu năm rồi còn gì, những chiếc xe thuở ấy, bây giờ hẳn không còn cái nào còn lưu hành nữa. Giá hồi ấy, khi theo Vots về thăm bà cụ lần cuối cùng, anh để ý số xe, số bến, bây giờ có thể lần ra. Sau gần một giờ tại bến xe, con Vots đã hoàn toàn bất lực. Quang dẫn Vots đến bến xe tắc xi bên cạnh. Nhưng nó không chịu, cứ ép vào người Quang, mắt nhìn anh vẻ cầu khẩn. Rồi chẳng đợi Quang đồng ý, nó cứ đi bộ dọc theo con đường lớn, hướng về đại lộ Sô-biêc-xki. Vots! Quang lắc đầu. Làm sao có thể tìm vu vơ được nhà bà chủ của mày. Mà bà ấy chắc là đã chết lâu rồi. Không hiểu con Vots có hiểu được ý nghĩ của Quang không, nhưng nó vẫn lon ton chạy trước. Chốc chốc  đứng lại hít hà đánh hơi và chờ anh. Thôi, đành chiều mày vậy. Gần hết cuộc đời mày mới được trở lại thăm quê, và chắc gì đã có chuyến tiếp theo. Nghĩ vậy, Quang cứ lẳng lặng bước theo con chó. Và Quang thực sự kinh ngạc khi chính con Vots đã đưa anh lần theo con đường gần hai cây số rồi rẽ vào một khu tập thể mới cải tạo, khá khang trang, đẹp mắt. Không có lẽ, đây là nơi ở cũ của con Vots với bà chủ của nó sao. Quang cố nhớ lại nhưng đành chịu. Thôi được, tao tin mày, tin ở tài đánh hơi của mày, tin ở tình cảm son sắt của mày. ừ… mà biết đâu, thuở ấy, có thể có những lần bà cụ cùng mày đi bộ từ nhà ra công viên Oa-zien-ki? Mà chỉ cần một lần như thế,  thì những con chó khôn ngoan như mày sẽ tìm lại được.

Cho đến khi con Vots dẫn Quang vào chân cầu thang một nhà cao tầng, đứng trước một căn hộ, dù mới sửa sang nhưng vẫn không lấp hết dấu vết cũ, anh mới thực  sự tin đó là  căn hộ của bà cụ nuôi Vots năm xưa. Cả anh và Vots cùng hồi hộp sau mấy lần bấm chuông. Đón  tiếp anh là một người trung niên, tự giới thiệu là người con trai của bà chủ cũ của Vots. Qua đôi ba câu chuyện xã giao, gượng gạo, anh được biết, ông ta đã quá mệt mỏi với những cuộc chạy đua chính trị. Sau lần thất bại nặng nề của đảng mình, ông ta cùng gia đình chuyển từ Gdan’sk về đây. Dẫu vậy, con Vots vẫn được chủ nhà cho phép vào thăm các phòng trong căn hộ. Mải nói chuyện với chủ nhà, Quang không để ý đến Vots, nhưng lúc ra về, nó bần thần, xúc động lắm. Theo yêu cầu của anh, chủ nhà đưa cho anh sơ đồ tìm ngôi mộ của bà cụ.

Quang gọi tắc xe, cùng Vots xuống nghĩa trang Xmen-tar Voi-xki. Đây là nghĩa trang đẹp nhất Vác-sa-va, nơi an nghỉ của hầu hết các vị nguyên thủ quốc gia Ba Lan, các tướng lĩnh, hàng vạn chiến sĩ vô danh đã chết trong các cuộc chiến tranh trước đây. Nghĩa trang có từ nhiều thế kỷ trước. ở đây không phân biệt giàu nghèo, sang hèn mà các ngôi mộ được chôn cất theo các lô đất của từng dòng họ, đại gia tộc từ trước. Có lẽ vì thế mà bà cụ được an nghỉ ở đây.

Hồi đang học tại Vác-sa-va, Quang cũng đã đến nghĩa trang này vài lần, chủ yếu là vào ngày Mồng một tháng Mười một, ngày “Thần Thánh”(*), giống như ngày “xá tội vong nhân” - Rằm tháng Bảy ở Việt Nam, để viếng mộ mấy người Việt Nam xấu số chôn cất ở đây. Hồi ấy so với bây giờ, nghĩa trang gần như không thay đổi. Đã tầm chiều, màu vàng mùa thu trong nghĩa trang đang xuộm lại, thấp thoáng những ngọn nến ẩn hiện trong các dãy mộ, trông mờ ảo, lung linh, đẹp như một công viên. Xen trong những hàng cây, bên những con đường rộng, thẳng là những hàng mộ xây đa dạng, nhiều kiểu cách nhưng nhất nhất đều theo quy hoạch, chẳng rõ từ đời nào, trông thật đẹp và hiền lành. Đi trong nghĩa trang nhưng hoàn toàn không có cảm giác lạnh lẽo, sợ hãi mà có cái gì đó thật trầm tĩnh và buồn. Không ít mộ người ta xây thêm ghế nhỏ bên cạnh, không phải để cho người chết mà để cho những người đang sống ngồi tâm sự với người dưới mộ. Quang thấy đây đó, những bóng người đang ngồi như chết lặng bên những ngôi mộ. Nhiều nhất là những bà cụ già, chắc là đang tâm tình với cụ ông…

Mộ bà cụ nằm ngoài rìa dãy mộ của những người cùng dòng họ. Mộ mới chỉ được kè đá xung quanh, chưa được xây cất công phu, trông thật lẻ oi. Tấm hình trong kính, gắn dưới cây thánh giá cũng đã úa  vàng. Nhìn ảnh, Quang không hình dung nổi đó là người chủ cũ của con Vots. Có  thể vì khuôn mặt trong ảnh trẻ và trông béo tốt hơn khi anh gặp. Anh không hiểu qua tấm ảnh hay hơi của người dưới mộ lẩn quất đâu đây mà con Vots nhận ra người chủ cũ. Nó không rít lên như mỗi khi xúc động, chỉ đi vòng quanh ngôi mộ để ngửi, để nhìn đăm đắm  từng hòn đá, từ bát nến lâu ngày bám bụi bặm, bẩn thỉu. Quang dọn dẹp, quét mớ lá úa vàng từng lớp dày trên mộ và thắp nến. Anh thầm khấn với người dưới mộ, rằng anh đã cưu mang con Vots như ý nguyện của bà. Anh cũng cảm ơn bà đã ban cho anh một con vật vừa tình nghĩa vừa mang nhiều vận may cho đời anh. Kìa… Vots, hãy tâm tình với người chủ của mày đi… Vots  ngước nhìn Quang với cái nhìn khác thường, hình như ẩn chứa sự biết ơn và thành kính - Quang cảm thấy như vậy, rồi run rẩy bò lên nằm áp người trên ngôi mộ, đầu gác sát vào tấm ảnh dưới cây thánh giá. Chẳng hiểu nó nghĩ gì, tâm tình gì với người dưới mộ mà mắt lim dim, nằm im rất lâu như thế…

Vẫn biết rằng chó là loài vật vô cùng khôn ngoan và trung thành, tận tụy với chủ, nhưng Quang bỗng thấy nao nao buồn. Một đợt gió lạnh ào tới làm anh rùng mình. Cả nghĩa trang xào xạc tiếng lá khô. Một chiếc lá bay bay trong gió, chao qua, chao lại trước mặt anh rồi nhẹ nhàng rơi xuống cạnh con Vots. Đó là chiếc lá phong, mỏng tang, thẫm đỏ như pha máu, có năm cánh giống như một bàn tay người, đang cố xoè ra, bám vào nấm mộ. Một chiếc lá khác cũng đậu nhẹ nhàng lên vai anh. Lại mấy chiếc lá nữa… Anh ngước lên, rất nhiều chiếc lá như thế đang bay, múa trên không trung trước khi rơi xuống đất. Bây giờ anh mới để ý, đầu hàng mộ là một cây phong cổ thụ đang trong mùa thay lá…

Nến đã cháy gần hết, Quang vỗ nhẹ vào lưng con Vots. Con chó sực tỉnh, uể oải đứng dậy, bước theo Quang ra khỏi nghĩa trang. Trời đang chuyển tối, bỗng trở nên huyền ảo trong ánh điện vàng vọt từ các vòm lá trên cao và những ngọn nến chợp chờn hắt lên từ những ngôi mộ. Cả hai cùng im lặng bước. Xung quanh họ vẫn xào xạc những chiếc lá bay bay…

Vác-sa-va, ngày 5-11-2004

(*) Ngày Thần Thánh - Cũng như nhiều nước khác ở Châu Âu, người Ba Lan ngoài tên gọi theo khai sinh còn được đặt tên thánh. Quan niệm của họ, khi chết, con người lại trở về với tên thánh của mình (T.G).

(Báo Văn nghệ)

Trăng sáng đồi chè

Thác nước đầu núi như một dải lụa từ trời buông xuống, ánh lên lấp loáng. Đám dân khai hoang, trú ngụ trong những mái nhà lúp xúp dưới chân đồi, sau một ngày tay dao, tay cuốc đang lịm dần vào đêm. Chợt có tiếng trẻ khóc. Con chim đang ngủ trên cành xoan giật mình hoảng hốt, vỗ cánh bay vụt vào đêm. Tiếng Thảo ru ời ợi:

à ơi

Sáng giăng, sáng nửa vườn chè

Một căn nhà nhỏ đi về có nhau…

Tiếng ru cũng ngái ngủ, vậy mà kiến hiệu như một liều thuốc. Tiếng trẻ im bặt. Những tưởng Thảo đã díp mắt lại mà ngủ theo con, nhưng không, cô khe khẽ lừa thằng cu vào trong cái màn nhuộm nâu đã rung rúc, rồi lặng lẽ đi ra chái bếp, vơ những cành khô, nhóm lửa sao chè. ánh lửa hắt sáng cả khoảng sân những miếng sắn lát cũng sáng trắng lên như đám vẩy cá vương trên thớt. Chờ cho chảo nóng, Thảo lui cui vào xó bếp, bốc ra một rổ chè và đổ ụp vào lòng chảo, rồi thong thả dùng hai đũa cả, to như bơi chèo thuyền thúng, đảo qua đảo lại. Tiếng đũa sục xuống đáy chảo sàn sạt, vang lên trong đêm. Khói bếp bốc qua ống khói, cuốn bằng sắt tây, phun ra sau lò, làm bức vách đen sì như thể treo cái khăn thâm. Hơi nước bốc lên ngùn ngụt từ những búp chè, toả mùi ngai ngái, nồng nồng, khiến đôi mắt Thảo cứ phải nheo nheo. Mùi phân bón rải trên luống chè, bốc lên thum thủm. Cô cứ phải khịt mũi như bị cúm.

Nghe tiếng ống quần lật phật ngoài ngõ, biết là mẹ về, nhưng cô vẫn mải miết sao. Vừa vào đến sân, bà lão đã toang toác:

- Cha tiên nhân. Rõ là thân làm tội đời nhá.

Cô vẫn không ngẩng lên, nhấm nhẳng:

- Bu kệ tôi.

- Kệ à? Tao chẳng ăn bạc thước. Không biết đường chạng qua một nắng hãy sao cho đỡ tốn củi?

- Người ta mất tiền mua thì phải sao suốt, làm thế uống ngái lắm.

- Thương người thì khó đến thân. Đấy, một tay sao chè, một nách bồng con, còn chưa sáng mắt ra à? Khôn ăn người, dại người ăn.

Bà lão ngồi phệt lên bờ bò. Thảo với cái chổi rơm chiềng ra:

- Bu này...

Bà lão cầm cái chổi, nhưng không kê ngồi, mà lặng lẽ đứng dậy, lúi húi quét những lát sắn vào góc sân.

- Bu cứ để rốn thêm một nắng nữa hẵng…

- Phơi gì lắm cho hao. Thêm lưng thêm vực cho thằng cu.

Bà lão cũng khịt mũi một cái rõ to, rồi lủng bà lủng bủng:

- Mùi phân bốc lên thế này, cơ chừng lại giở giời.

Bỗng thằng cu lại khóc thét lên, tựa hồ như có ai bấu véo. Thảo toan nhổm dậy thì bà lão đã quăng chổi, tông tốc chạy vào:

- A, bà thương, bà thương... Con mẹ nó cứ đầu cắm đít chổng, bỏ cháu bà như củ khoai, củ ráy thế vầy.

Thằng cu lại nín.

- Cha tiên nhân. Có mùi khét rồi đấy.

Thảo vội bổ nhoáng bổ nhoàng, xúc mớ chè đã chín tái như rau cần xào ra cái nong, đoạn, nhặt những búp bị cháy, ném ra vườn, rồi lại vào xó bếp, bốc ra một rổ khác. Thấy mẹ đang lật đật vò mớ chè, cô bèn giục:

- Bu cứ ngủ đi, để đấy cho tôi.

- Cha tiên nhân. Vò chè rồi chân đen như chân cuốc. Thôi, phứa lên.

Đêm ấy, trăng sáng rờ rỡ. Thảo tha thẩn hái chè, nhưng mắt ngong ngóng dõi xa, ngó gần... Bỗng từ dưới chân đồi, có tiếng sáo trúc ngân nga vọng lên:

Màn đêm xuống không trăng sao

Lòng tôi nhớ tới hôm nào

Từ biệt làng đi chiến đấu

Vào đồn giặc dưới ánh trăng sao.

Một chốc, có tiếng loạt soạt giữa những luống chè, cô biết ngay là Phúc đang bươn bả lên đồi.

- Sao mà có người lấy đêm làm ngày thế kia?

Cô bỏ nắm búp chè vào xoỏng, cất giọng giễu cợt:

- Trăng sáng như ban ngày thế vầy, mà có người lại thổi những là, màn đêm xuống không trăng sao, thì mới tức cười.

Phúc đặt cái sáo lên tán chè và cũng sà vào hái ba búp ở xa, bảy búp ở gần để sán lại bên Thảo. Khi đã nghe thấy hơi thở hồi hộp của Phúc, át cả tiếng lách tách của búp chè gãy trong những kẽ ngón tay, Thảo lại lên tiếng cật vấn:

- Anh sắp từ biệt làng đi chiến đấu cơ à?

Ngẩng lên nhìn thấy mái tóc viền ánh trăng, tưởng như cô đang toả hào quang, Phúc ngơ ngẩn hồi lâu mới hỏi:

- Ai bảo? Anh diện nhà con một, tình nguyện còn chả được.

- Thấy từ trời vọng xuống thế...

Phúc chợt hiểu, ngượng ngùng lảng chuyện:

- Anh đi học về, chỉ ước ao làm một con mương, dẫn nước từ thác đầu núi về tưới chè cho cho cả làng.

Thảo hốt hoảng:

- Chớ nhá. Người già bảo, động vào thác là thế mạng đấy.

Phúc bốc lên:

- Trên đời chỉ sợ mỗi một người... Thế, cái chuyện hôm nọ, ý em thế nào?

- Chuyện gì cơ?

- !

Có tiếng Phúc thở dài, Thảo vội trách mà như thanh minh:

- Chỉ sợ người ta ra thành thị, thấy cô phi-dê diện guốc bảy phân, lại quên cái đám chân cuốc nhà quê.

- Đâu hơn thì lấy, đâu bằng thì đợi nhá. Ngày mai, có ô-tô về chở sắn, anh bám theo.

- Nhanh vậy à? Em có cái này…

Cô dúi cho cái khăn mù-xoa, Phúc liền giở ra, xuýt xoa:

- Có dễ đến bốn hào, ngang cân chè.

Cô lặng lẽ cười. Trăng mênh mông. Sương đêm buông xuống ướt đầm. Những luống chè vồng lên như những lớp sóng xanh. Cô lại thong thả ngắt từng búp chè, mà nom như đang vớt ánh trăng bỏ vào xoỏng.

*

Cái xe Zin mui xanh đầu trắng, đỗ ngay ở sân hợp tác xã. Các gia đình kìn kìn gánh sắn lát đến cân. Sắn nhiều đến mức phải đóng gióng cơi thêm thùng xe. Ông chủ nhiệm răng vẩu, chạy đôn chạy đáo thúc giục cân cân gánh gánh, cứ làm như tản cư không bằng. Anh lái xe mở nắp ca-pô lúi húi chữa chữa cái gì đó. Thảo gánh sắn ra đầu sân, nhìn thấy thế, vội che nón nói với mấy cô bạn:

- Kìa, nom cứ như con thỏ ngồi trong mồm cá sấu.

Anh lái xe nghe tiếng, ngoái cổ lại, ngoạc mồm ra cười. Bọn Thảo đang chột dạ, cũng cười rỡ cả lên. Ông chủ nhiệm chạy ra quát:

- ù lên, còn đứng đấy mà cười à? Mà này, con Thảo, mày thổi cơm cho anh tài xế nhá.

Thảo chối đây đẩy:

- ấy không đâu, để bếp hợp tác thôi.

- Gạo, hợp tác chi. Này, có khách, không độn sắn, nhớ nhá. Gà thì bắt của nhà mày, rồi tao trừ xuất nghĩa vụ. Mày ăn nửa công bếp núc. Mỗi một khách, bôi ra bếp hợp tác, rồi khách ba chủ nhà bảy...

- Kệ...

- ù lên, rồi cho lấy mình một chồng...

Có tiếng bọn thanh niên í ới gọi: “Phúc đâu, về giúp nàng bắt gà kìa, rồi tha hồ mà nếm...”. Phúc như không để ý. Anh vừa khoác túi dết, vừa giúp bà con cân sắn đổ lên xe. Quẩn quanh mãi, Thảo mới máy được Phúc ra sau nhà kho để đưa túi chè. Đêm qua, sau lúc chia tay, cô vội nhóm bếp đánh mốc mẻ chè cho Phúc mang đến trường làm quà.

- Trưa, về cơm nhá.

Phúc mân mê cái mụn trứng cá bọc, to như hạt đỗ, mọc trên cánh mũi sư tử của mình, ngượng ngùng đáp:

- Ngại...

Buổi trưa, nắng như thiêu. Chè trên đồi, tuy có bóng xoan che, nhưng búp lá cũng bị héo quắt. Mái nhà lợp nứa bị cong ngược cả lên như lông gà xước. Hai bên con đường đất đỏ chạy qua làng, những bụi cây chó đẻ, cây cứt lợn héo rũ. Ông chủ nhiệm dẫn anh lái xe vào đến ngõ đã bô bô:

- Xong cả chưa? Con gái mà kề rà kề rề.

Thảo mau mắn:

- Tươm cả rồi đấy ạ. Mời bác với anh ra giếng rửa chân tay cho mát, rồi xơi cơm. Cháu đã kéo nước lên chậu rồi đấy.

- Bà cụ đâu?

- Bu cháu về xuôi chưa lên. Bác chả cấp giấy giới thiệu, để bu cháu lên xã xin giấy thông hành là gì?

- ờ ờ. Cứ ron rỏn, ron rỏn. Mà bà cụ cũng vẽ, có thẻ cử tri thì đi khắp miền Bắc cũng được, lại cứ đòi xin thông hành cho vững dạ. Thôi, sắp mâm ù lên.

Nhác thấy anh lái xe đang đứng trước sân, phanh cái ngực sần sùi như da cá sấu Thảo xấu hổ, vội lủi vào bếp. Bất chợt, anh ta liền vung tay lên, chỉ thác nước đầu núi, mà rằng:

- Anh mà biết hoá phép, sẽ bắt thác nước kia về, xây một cái hồ bán nguyệt cho em...

Lũ gà đang trú nắng ở chái bếp, thấy có người vung tay lên, tưởng tai hoạ lại đổ xuống đầu, vội táo tác chạy túa ra.

Trên mâm chỉ thấy có hai cái bát con với hai đôi đũa, anh ta liền thắc mắc:

- Còn cô?

Ông chủ nhiệm gạt đi:

- Đàn bà con gái ai lại lên ngồi với khách. Thôi, hai anh em ta, chén.

Anh lái xe thì lại từ khách biến thành chủ, lặng lẽ xuống bếp lấy bát đũa cho Thảo. Cô đành phải ngồi mà tiếp thức ăn cho khách và gẩy từng hột cơm trong bát của mình. Lâu lâu mới được ăn cơm không độn, cảm thấy hẻo hẻo thế nào ấy. Anh lái xe bảo:

- Cô Thảo cũng biết cái tích ngụ ngôn “Cá sấu và thỏ” à? Nom hiền hiền mà hóm ra phết. Rồi có ngày sẽ biết đâu là thỏ, đâu là cá sấu nhá.

Anh ta chọn miếng phao câu mà gắp cho cô. Cô liền gắp lại cho anh. Gắp đi gắp lại, có lúc hai đôi đũa đan chéo cánh sẻ vào nhau, khiến cô ngượng chín người. Cả đời chưa có ai lại chiều chuộng và trò chuyện với cô vui vẻ thế vầy.

- Mày pha ấm chè móc câu đãi anh tài xế. Con này sao chè khéo lắm. Dân nghiện chè biết tiếng chè cô Thảo đấy nhá.

- Cháu vụng về thì có. May quá, cháu vừa kịp đánh mốc đêm qua.

Anh lái xe buột mồm hỏi:

- Mốc à?

- Ông chủ nhiệm cười hô hố, bảo:

- Chè móc câu sao xong đen sì sì, phải cho vào chảo nóng mà xoa đi xoa lại, ngả màu xam xám cho đẹp mã. Chứ ai đời lại dùng chè mốc đãi khách quý? Thật ra, dân trồng chè lại hay uống chè vón. Anh cũng không biết à? Chè vón là những lá bánh tẻ, khi sao bị vón lại như cúc áo dài của các cụ ngày xưa. Cái tang ấy uống mới đậm, chứ không phải cái sự bán hàng ăn lấy chũm cau đâu, Thảo nhề?

Cô chỉ còn biết cười. Cái ông chủ nhiệm bô lô ba la, ruột để ngoài da, chưa chi đã khoe cả chuyện trong nhà. Vừa pha chè, cô vừa lẩn thẩn nghĩ: “Chả nhẽ, cái anh chàng trời ơi đất hời này lại uống trước Phúc?”

- Rồi mày dọn giường cho cánh ta ngả lưng một chốc.

- Cái cậu bảo đi nhờ, sao không vào ăn cơm cùng nhỉ?

- Nó có gói sắn luộc với muối vừng rồi.

*

- Cứ khen con bà tốt nữa đi, chưa đến tháng mười một đã ễnh ra rồi.

- Tay Phúc tẩm ngẩm tầm ngầm mà đấm chết voi.

- Chưa chắc nhá? Nghe đâu như ông chủ nhiệm nhìn thấy tay lái xe chở sắn thì phải, nhưng lờ đi. Da vẩy nến, nó cọ cho thì thấy ông bà ông vải...

- Cái hồi còn mồ ma bà cụ, thấy vẫn ru thằng cu thế vầy:

Chồng tôi thi đỗ khoa này

Bõ công đèn sách những ngày lấy tôi

Kẻo không rồi chúng bạn cười

Rằng tôi nhan sắc cho ngườì say sưa...

- Chớ có độc mồm, cùng cảnh đàn bà con gái cả, không nói mạnh  được đâu. Hôm trước cười người, hôm sau người cười.

Hằng đêm, Thảo lầm lũi ra đồi chè, tỉa lá già, cắt cành sâu và xới cỏ, cuốc luống, mãi đến khi cái bụng kềnh càng như con cóc mới chịu thôi. Bởi thế, nên đồi chè nhà Thảo bước lún bàn chân, luống đều tăm tắp, tán chè xoè mâm xôi, búp non mơn mởn, nom đẹp như một bức tranh.

Đông qua, chè tới kỳ bị đốn đau. Những cành chè bị chém vát gần gốc, nom những thân chè khô khẳng chỏng chơ như những chiến binh đeo tên, vác giáo. Xuân đến, những búp chè đau đớn nứt ra từ những mũi tên, ngọn giáo ấy, để rồi gặp những giọt mưa còn vương tiếng sáo từ trời cao rơi xuống, là lại tốt tươi mơn mởn.

Thảo lại lặng lẽ vơ những cành chè khô, đánh đống vào chái bếp để làm củi. Những lời ong tiếng ve đầu nương cuối xóm đều lọt vào tai cô. Nhưng cô chỉ biết nuốt nước mắt vào lòng. Cái sáo Phúc để quên trên tán chè, cô đã cất lên giường thờ, mà những tưởng đêm đêm vẫn vi vút cất lên giữa trời. Khi Phúc chằm vặp thì mình lại lửng lơ... Bây giờ, chả còn mặt mũi nào mà nhìn người ta nữa. Thế mà Phúc vẫn coi như không hay biết gì, khi trở về vẫn đến thăm. Chẳng thà Phúc khinh bỉ, thậm chí chửi mắng lại nhẹ người...

- Em có lỗi...

- Không hẳn thế. Trách hoàn cảnh, khác chi trách ông trời.

Thảo khóc nấc lên như trẻ bị đánh đòn.

*

Tiếng pháo cưới của Phúc và Thảo vang động cả xóm làng. Người làng bàn ra tán vào cũng chẳng kém gì pháo ran.

- Có con rồi mà còn bày vẽ. Rõ là con ăn cưới bố mẹ nhá.

- Ăn cơm trước kẻng tý thôi. Thế mà cứ bảo...

- Suỵt nghe đây này:

Đêm nay mới thật là đêm

Ai đem giăng sáng vãi lên vườn chè…

Đêm trăng sáng, Phúc lại lấy sáo trúc ra thổi:

Xóm quê tôi bên bờ sông Hồng

Đò xưa về bến cũ

Khắp thôn trang đang tưng bừng

Nô nức khắp cánh đồng

Đến nay mai đây thành nông trường

Đời vui lên phơi phới...

Thảo nghe tiếng sáo du dương giữa trời, lòng bồi hồi như thuở ban đầu. Thằng cu cũng bện Phúc, cứ hếch mặt lên mà nghe sáo và đòi tập thổi. Phúc dạy nó thổi, nước dãi tỏng ra đầy cả ống sáo. Nó vẩy mạnh một cái, nước dãi bắn cả lên mặt Phúc. Cái sáo bị đập vào gốc chè, giập nát. Phúc thản nhiên rút cái khăn mùi-xoa lau mặt và nói vui:

- Cái khăn này, bây giờ có dễ phải bốn nghìn đồng, vẫn ngang cân chè.

Thảo chạy lại, chí ngón tay vào trán thằng cu một cái, khiến nó ngã ra dưới gốc chè. Cô ôm mặt khóc không thành tiếng. Tất cả như lặng đi, chỉ có tiếng thác nước đầu núi âm âm vọng lại, lúc xa lúc gần.

Ngôi nhà “lông gà xước” nay đã quặc ngói. Con mương trần mình ra dẫn nước từ thác đầu núi về tưới tắm cho cả làng. Đồi chè đang thay giống mới. Đêm đêm, Thảo không phải thức sao chè nữa, mà đã có máy sao chè quay tay. Thằng cu đã là kỹ sư, lại đang học lên cao, cũng cái ngành về thuỷ lợi. Người làng bảo, nó nối nghề cha, rồi sẽ về xây dựng thuỷ điện đầu núi cho mà xem.

Nhưng có chuyện này, sau khi mương máng xây xong, Phúc bị bệnh gì lạ lắm, người khô dần, cứ như bị vắt kiệt nước. Ngày ngày, cơm không ăn, chỉ toàn uống nước chè cắm tăm, giường đệm cũng kêu đau lưng, chỉ có lót chè móc câu mới chịu. Người già bảo, chắc hẳn ứng vào lời nguyền của thác đầu núi. Người thì bảo, đến như làm cái nhà mà chủ còn bị ốm, huống hồ thay trời chuyển nước thế này. Ông chủ nhiệm già thì đoán, có dễ nhiễm chất phóng xạ mới háo chè đến thế. Nhớ cái đận, nhà máy điện nguyên tử Tréc-nô-bưn của Liên Xô bị sự cố, dân làng chả góp chè chở sang để chống phóng xạ là gì? Những điều đó, khiến dân làng bán tín bán nghi.

Sau khi sang cát cho ông Phúc, dân ngụ cư xây một cái mộ, to như mộ tổ. Nghe nói, một đêm trăng sáng, có người lén đến thắp hương bên mộ, nom hao hao như cái anh lái xe chở sắn ngày nào. Hỏi bà Thảo, thực hư ra sao, nhưng bà chỉ im lặng. Bà đã bị thất thần từ hôm ông Phúc quy tiên. Thỉnh thoảng, lại thấy bà bưng tai ngóng lên trời, tựa hồ như vẫn nghe tiếng sáo trúc từ cao xanh vọng xuống.

Đêm nào, bà cũng như bóng ma, lần lên đồi hái chè, lèn đầy hai túi áo cánh, rồi lại mò ra mộ ông Phúc mà rắc xung quanh. Bà Thảo lấy đêm làm ngày, đi lại giữa đồi chè và ngôi mộ, cứ như người liên lạc giữa hồn ma ông Phúc với dân làng.

- Ông ấy nhà tôi bảo, đừng có quãi phân lên luống chè, uế tạp, mà khi mưa xuống thì trôi hết, phí phạm. Phải đào lỗ cạnh gốc chè mà cốm xuống. Chả gì bằng đào sâu chôn chặt.

Rõ là cái giọng của cõi âm, nhưng dân làng cũng nghe theo, đồng loạt cốm chè. Quả nhiên chè lên tươi tốt mà lâu lâu mới phải bón phân.

- Ông nhà tôi lại bảo, chẳng may mà ông trời làm chè mất giá, thì cũng đừng phá bỏ. Bây giờ, thế gian náo loạn, không ai màng mai sau gặp thời vận, chè lại là bạc, là vàng. Làm giàu, ăn nhau cái gan, cái chí.

Hồn ma bảo như thần bảo, hồi Liên Xô sụp đổ, rồi Mỹ đánh I-rắc, ta mất thị trường chè rất lớn. Cả làng điêu đứng, đến các doanh nghiệp còn lúng túng nữa là… Nhưng phúc đức làm sao, ông Chính phủ khôn khéo ký kết được với cái anh Nga tiêu thụ chè. Thế là chè lại lên hương.

Lại một đêm trăng sáng vằng vặc, soi tỏ đồi chè. Người làng thấy một cái xe tắc-xi phóng vun vút trên con đường bê-tông qua làng. ánh đèn pha sáng quắc, soi rõ từng rặng chè trồng làm hàng rào ở hai bên đường. Đến ngõ nhà bà Thảo thì xe phanh két lại. Anh cu mở toang cửa xe, chạy vào sân gào lên thảm thiết:

- ới bu ơi. Bu đâu rồi?

Dân làng tá hoả chạy đến, bảo:

- Bà cụ không ở trên đồi chè thì ra ngoài mộ ông cụ, chứ đi đâu?

Cả làng cùng đổ đi tìm từng luống chè, ngôi mộ, cho tới hừng đông cũng chẳng thấy tăm hơi. Bỗng anh cu hướng về thác đầu núi, quỳ thụp xuống mà vái lạy:

- Bu ơi, bu đừng bỏ con mà đi.

Thần hồn nát thần tính, dân làng cũng vái lạy như tế sao. Anh cu ngã vật ra đồi chè, hồi lâu mới tỉnh. Các cụ gặng hỏi mãi, anh cu mới kể rằng, thấy bóng hình mẹ, mặc quần áo trắng, xoã tóc, bay ngược thác đầu núi, lên trời.

(Báo Văn nghệ)

Copyright by