Truyen ngan Bao Van nghe_3

Mục lục

Giày và dép_ 2

Không phải tình yêu_ 4

Bông sen trắng bên thành Hoàng Đế_ 7

Quay về_ 9

Tài tử miệt vườn_ 13

Tắm muộn_ 18

Thầy Phùng kỳ quặc khác người 20

Cơn mưa_ 25

Dưới bóng đời xanh lá_ 28

Út lanh_ 30

Một ngày nắng khác 35

Chú Tư_ 37

Chỗ ngồi ưa thích_ 40

Về mái trường xưa_ 44

Kỳ nữ họ Nguyễn_ 50

Hoá ngọc 54

Nắng đổ thì trưa_ 58

Giấc mơ_ 63

Người ở bến Cuồi 69

Chuyện làng Cậy_ 73

Những ngày xưa còn lại 78

Kiến ngãi bất vi 82

Chốn quê_ 87

Phận người gió bay_ 91

Hạnh phúc thật gần_ 94

Hạc đỏ_ 97

Hậu đài 102

Mưa trên cầu Phú Cường_ 108

Cây phượng già_ 111

Giày và dép

Quán nhỏ tồi tàn. Hai chú thanh niên ngồi đánh đầu đít, một ông khách nhổ râu vặt, bà chủ bận rộn với cuốn vở biên đề. Và tôi, một kẻ chỉ còn nước chết và sợ chết. Chuyến hàng của tôi vừa bị công an Trung Quốc túm gọn khi vừa qua khỏi biên giới.

Xơi vã hai chén rượu nồng nàn mùi phân đạm mà không quyết được bề nào, tôi lừ lừ đứng dậy. Móc cả bốn cái túi, quẳng ra trước mặt bà bán quán mấy tờ giấy nhàu nát - Còn thiếu hai trăm, cho nợ.

- Tôi biết chú ở đâu mà cho nợ- Bà quán càu nhàu.

- Nhưng tôi hết tiệt rồi.

- Hết rồi sao còn uống? Xéo đi. Sáng ra đã ám người ta.

Bà quán rút ba nén hương, định xoè diêm đốt vía thì nàng ngăn lại: “Không cần đâu. Tôi mời anh ấy uống thêm chén nữa”.

Lúc ấy tôi mới biết trong quán có nàng. Gò má cao, môi mỏng, tóc ngắn buông mấy lọn quăn xuống trán, với một gương mặt không rõ nét tuổi. Nàng vẫn ngồi tại chỗ, trong góc của mình, buông giọng khá uy quyền: “Bà rót cho anh ấy chén nữa”.

Tôi bưng chén rượu đến bên nàng, cúi người, nâng ngang trán, nói một câu cũng phường tuồng bằng điệu bộ: “Cảm ơn chị. Xin phép chị”. Và ngồi xuống, uống thong thả nỗi đắng cay của mình. Tôi chẳng để ý đến nàng nữa, thì lại nghe: “Chắc anh đang cùng quẫn?”

- Dạ. Xin chị, tôi đã cảm ơn chị rồi.

- Anh đừng cáu thế. Là tôi muốn có một đề nghị với anh...

- Dạ...

- Tôi muốn có người để cùng vào Nam một chuyến. Chuyện làm ăn thôi. Không có gì phi pháp, nguy hiểm. Tôi là đàn bà, ngại đi một mình, nếu anh thấy có thể thu xếp thì đi với tôi, dĩ nhiên không phải lo phần chi dụng.

Tôi ngẩn người nhìn nàng, vừa dò hỏi vừa hy vọng. Nàng không cười nhưng nét mặt đã dãn ra, mềm mại. “Nhưng chị đã biết gì về tôi đâu”.

- Anh đang rất bí. Anh không biết tính nước ra sao để ra khỏi chân tường. Và anh là người đàng hoàng, không phải loại đâm ba chày củ. Không phải tôi nhắm liều đâu. Tôi có linh tính rất tinh, anh sẽ có lợi, tôi với anh có thể cùng có lợi. Nếu anh đồng ý thì ta đi tàu Thống Nhất trưa nay, độ dăm ngày lại ra Hà Nội. Tôi chưa tính được, nhưng anh sẽ có ít nhất năm trăm nghìn đồng.

Những lời ve vuốt tôi ghê quá. Chả nhiều nhặn gì, nhưng tôi tránh phải nghĩ đến cái chết trong mươi ngày tới. Vất vả, nguy hại gì trong chuyến đi này cũng còn hơn chết, và chết còn hơn phải trở về nhà. Đời tôi đã lại le lói rồi, tuy chẳng lên hương, nhưng tránh được bước đường cùng. Khi ra khỏi quán, tôi mừng đến mức trêu bà chủ: “Này, gần trưa rồi mà sao ban nãy bà bảo “mới sáng ra đã ám?”

Chúng tôi bước sang đường, vượt qua sân ga. Nàng đi trước, tôi đi sau, chắc giống chủ nhân và vật nuôi. Con vật được nuôi ngắm nghía, khoan khoái đoán rằng chủ nó có đôi chân rất dài, và có thể thân trên chắc chưa xộc xệch lắm.

Việc đầu tiên nàng giao cho là mua vé tàu. Tôi cầm tiền, hỏi cho có chuyện:

- Chị không sợ tôi cầm tiền rồi đi sao?

- Tôi đã nói là trông anh rất đàng hoàng, dù lúc trong quán mặt anh rất nhàu nát.

Còn hai tiếng nữa tàu mới chạy. Nàng bảo: “Bây giờ anh về nhà thu xếp, báo cho chị ấy...”

- Nói thật với chị tôi không thể về nhà nữa. Không còn gì nữa... Tôi đã tiêu mất chiếc xuyến cuối cùng của vợ tôi, của hồi môn của cô ấy.

- Thì cũng về để nhìn con trước khi đi xa chứ.

- Tôi rất muốn. Nhưng từ lâu tôi không còn có ích gì trong nhà cả. Tôi không nuôi được con.

- Anh đúng là người đàn ông đàng hoàng, chỉ có cái không may mắn. Tôi chắc rằng hậu vận anh sẽ khá hơn.

Suốt đời tôi sẽ không quên những lời ấy. Xúc động quá, tôi lắp bắp: “Xin... xin chị tin tôi. Tôi sẽ gắng sức không phụ lòng chị. Có lẽ tôi sẽ làm được nhiều việc hơn là một người bảo vệ cho chị”.

- Sẽ không có giao kèo gì - Giọng nàng chắc nịch - Tôi không đẩy anh vào chỗ nguy hiểm, mà tôi cũng không thể trông cậy vào ai. Chỉ có điều, anh đừng hỏi tôi những câu thừa, như những việc sắp tới sẽ làm. Tự tôi sẽ bảo lúc cần. Bây giờ ta đi sắm những thứ cần dùng cho tôi và cả anh nữa.

Xích lô rời ga, quay về khu phố buôn bán. Đường Hà Nội lắm ổ gà, nhưng giờ đây, ép sát nàng trong chỗ ngồi chật hẹp, tôi lại thu thú. Xe nẩy tưng tưng, những cú động chạm làm tôi cảm thấy thân nàng mềm, ấm. Bà chủ của tôi lớn tuổi hơn vợ tôi, mặt mũi nghiêm nghị hơn, nhưng vẫn là đàn bà, đang cô đơn, chắc thế. Biết đâu, trong Sài Gòn, chúng tôi sẽ ở cùng khách sạn, sẽ cùng có những lúc yếu đuối. Tôi chẳng lừa nàng, cũng sẽ chẳng ép buộc, nhưng tứ cố vô thân thế này, giữa hai kẻ, có giời mới biết chuyện gì sẽ xảy ra.

“Bà chủ của tôi, số phận của tôi”. Tôi thầm nghĩ, nhích vào góc xe, trân trọng nói: “Chị cứ ngồi cho thoải mái”.

*       *

Quanh hồ Hoàn Kiếm là một trời hàng hoá. Chưa có bao giờ đẹp như hôm nay, non nước mây trời lòng ta mê say, tim tôi rộn rã khi trông thấy đền Ngọc Sơn soi bóng xuống mặt nước xanh vĩnh cửu. Nàng bảo xe đỗ lại, xuống phố Đinh Tiên Hoàng. “Anh cần phải có một túi xách”. Cái cách nàng hỏi giá, trả tiền làm tôi xót ruột, cứ như trong cái ví nhỏ bé kia là cả triệu đô-la. Nàng ngắm lại tôi, nói: “Anh phải có đôi giày nữa”.

- Có cần thiết đến thế không chị?

- Trong Nam đi giao thiệp là phải giày tất đàng hoàng, có khi anh còn phải mướn xe máy xịn đưa tôi đi nữa. Và anh cũng phải có cái áo khoác.

- Chưa chi chị đã tiêu lắm tiền cho tôi quá - Tôi áy náy.

- Tôi đã bảo anh đừng hỏi trước mọi chuyện mà.

Nàng nghiêm giọng, nét mặt cứng lại. Tôi bần thần cầm túi, theo nàng sang phố Hàng Dầu, nơi có những đống giầy chất cao như núi. Nàng là chủ, tôi là người giúp việc, chắc chắn cao hơn loại đầy tớ sai vặt. Lạy chúa, giá tôi cứ đinh ninh điều ấy và răm rắp làm theo thì đã chẳng xảy ra chuyện gì. Nhưng cái thói kiết xác cố hữu của một thằng làm công hết sức có trách nhiệm đã hại tôi. Nàng hỏi số chân tôi rồi đứng trước một giá giầy xịn, bảo người chủ: “Cho tôi xem đôi kia”. Nàng xem xét một cách thành thạo, rồi ném trả: “Chỉ có giày nội thôi à?”. Khi người kia đưa ra một đôi I-ta-li-a chính cống, nàng lại bảo: “Không, chỉ cần giày Thái thôi”.

Đôi giày hơi rộng, đi tất nữa là vừa khít. Tôi rậm rịch chân trong da mềm, bảo: “Cũng không cần giày Thái đâu. Đôi kia rẻ hơn, đi tốt chán”. Tôi đang phởn quá, không để ý thấy vẻ bực dọc của nàng, xấn lại mặc cả. “Tám chục, tám chục nhá. Chín chục thôi, ông nói chắc quá thể. Bằng cả tháng lương của tôi đấy ông ạ. Lộc bất tận hưởng, ông để phúc đức cho khách mới chứ”.

Người bán đồng ý với giá một trăm. Tôi đứng đực người thấy nàng xỉa ra một trăm năm mươi nghìn, đúng giá được “hát” ban đầu, không nói không rằng. Chắc lúc ấy mặt nàng sa sầm lắm, tôi có nhận thấy đâu. Tôi sướng vì có đôi giày mới, lại rầu ruột vì cái thói vứt tiền cho thiên hạ của nàng.

Tôi xin ông chủ giày cái túi ni- lông, gói đôi dép vừa đi. Nó còn rung rúc, chỉ mới đi hai tháng, vứt đi phải tội. Quay lại, tôi ngạc nhiên thấy nàng đã ngồi trên xích lô, giọng nói và nét mặt đều dửng dưng:

- Anh cầm mười nghìn đi mua thêm hai đôi tất. Tôi với anh không đi được với nhau đâu.

Xích lô chuyển bánh. Tôi đứng sững rồi chạy theo “Chị ơi... chị gì ơi... Thế nào thế?...” Rồi dừng lại, không phải vì mệt mà vì nàng không hề quay lại.

Mọi sự sụp đổ quá nhanh. Với một chút hy vọng, tôi quay lại quán nước trước cửa ga. Có lẽ nàng vội lắm, không kịp hẹn tôi chỗ gặp để cùng lên tàu. Người giúp việc - con vật nuôi khốn khổ long tong trên đường phố, chẳng thấy nhà, chẳng thấy người, vướng víu với cái túi xách, nhăn nhó vì đôi giày mới cứa chân. Tôi phải cố lên mới được, nếu không lại phải nghĩ đến cái chết.

Quán nước trước ga vắng tanh. Chỉ có một người khách, thằng cha mặt đần thối như tôi hồi sáng, chân giận đôi dép còn rung rúc./.

(Tạp chí Nhà văn)

Không phải tình yêu

Phan vừa bước vào phòng đã nhìn Ty, bắt chuyện với Ty... Các bạn Ty không dấu được vẻ ngạc nhiên. Trong tiệc sinh nhật Khánh Thương đâu có thiếu những tiểu thơ xinh đẹp. Khánh Thương  con nhà giàu, tính hơi chảnh, lại chuyển trường từ lâu không còn học chung nên Ty cũng ngại đến nhà. Nhưng Cẩm Hương chèo kéo quá. "Hôm qua ta bói bài cho nhà ngươi, thấy con Ji-rô xuất hiện, điềm gặp tình lang đó, cứ đi với ta, không uổng công đâu mà". Ty cười: “Thôi đi bà ơi, sợ không ai giữ túi ví cho mà nhảy phải không, thôi để tui đi cho". Nhạc nổi, từng cặp, từng cặp dìu nhau ra giữa căn phòng lớn, lả lướt. Ty ngồi yên bên đống túi xách, điện thoại di động đủ loại. Những giờ như thế này là những giờ dài nhất của Ty, cứ ngồi nhìn thiên hạ vui chán lại nhìn lên ngọn đèn chùm, chẳng biết làm chi để giết thời gian. Bất chợt có ai đến gần bên. "Em không khiêu vũ?" Phan hỏi. "Dạ... không" Ty lí nhí trả lời, mắt cụp xuống. Ty chưa bao giờ dám nghĩ đến chuyện học nhảy, mà dù Ty có biết nhảy thì chắc cũng chẳng ai mời, thà như thế này lại hơn. Phan như hiểu ý nghĩ của cô, anh ngồi lại nói chuyện với Ty suốt buổi tối, làm nhiều ánh mắt phân bì từ đám đông cứ liếc ra.

Từ hôm ấy Ty đủ can đảm ngẩng đầu đối diện với đàn ông con trai. "Thượng đế không bỏ rơi ai cả. Chỉ vì em không đủ tự tin để nhìn ra sức mạnh của mình". Phan đã nói thế. Hôm sau, Ty để cho các bạn đi học trước, cố tình muộn năm mười phút để được soi kỹ mình trong gương. Lần đầu tiên Ty nhìn thấy vẻ sáng khác thường trong đôi mắt một mí, nhìn thấy màu hồng ửng lên nơi đôi má vốn xanh xao. Ty nhớ câu châm ngôn mà mình đã đọc và đã quên: "Không có phụ nữ nào xấu, chỉ có những phụ nữ nghĩ là mình xấu". Có phải là trông mình cũng ưa nhìn, nên Phan mới nhìn mình, chứ không nhìn ai khác?

"Dạo này sao mi cứ khờ khờ, có vương phải ma tà chi đó không?" Cẩm Hương nói tới hai lần Ty mới giật mình nghe thấy. Đang tính chữa thẹn thì Cẩm Hương đã chu môi dài thượt, phán ngay:

- Thôi, ta biết con ma nào ám mi rồi, coi chừng mơ cao té đau đó nghe.

Câu nói làm Ty sực nhớ lại phận mình. Mình nghèo lắm, đời sinh viên thiếu trước hụt sau, nhiều bữa cuối tháng hết tiền ăn, tụi bạn cùng phòng phải sớt mỗi đứa một góc đĩa cơm để cứu tế. Ăn miếng cơm cũng thấy tủi thân lắm, nhưng phải cố gắng nuốt, nuốt để sống, để học tiếp... Đi kiếm việc làm thêm, đến đâu người ta cũng lắc đầu, ai cũng đòi "có ngoại hình". Trời ơi, người ta bảo mình không có ngoại hình, dễ thường mình là người vô hình mất rồi?

Kỷ niệm về buổi tối gặp Phan đang còn khiến Ty vui lâng lâng thì bỗng trời trở rét, gió bấc lùa vô tư vào phòng khiến cổ Ty bật ra những tiếng ho rát ruột. Người Ty nóng phừng, mắt cứ lập lòe đom đóm... Cẩm Hương dẫn Ty lên bệnh xá. Viêm phổi cấp. Khánh Vân phải xin nghỉ học hai giờ chót để bới cơm cho Ty. "Viêm phổi hay lao phổi?" Ty nghe Vân thì thầm hỏi. Cẩm Hương nhỏ giọng: "Điệu này không lao thì rồi cũng lao mất thôi". Khánh Vân lo lắng: "Có lây không?"

"Nói cho tụi mình biết địa chỉ, tụi mình báo về nhà cho". Ty nghe, giật mình, thều thào: "Đừng... đừng...". Báo về nhà làm gì, mẹ đã khổ lắm rồi, làm sao đủ sức vừa lo cho các em vừa thăm nuôi mình. ừ, ở đây mình chỉ có một thân, có gì thì mình chết là xong... Ty lịm đi, có cảm giác như mình đang chìm lỉm xuống dòng sông chảy xiết.

Khi tỉnh dậy Ty ngạc nhiên, Phan đang đứng bên giường. Thấy Ty mở mắt, Phan cúi xuống mỉm cười, cái nhìn Phan đầy lo lắng, thương yêu. Ôi, cái nhìn như tỏa ra hào quang này, sao quen quá, Ty đã thấy ở đâu rồi nhỉ? Ôi, mình điên rồi, mình chỉ mới quen Phan gần đây thôi, thậm chí sau đêm sinh nhật ấy, mình cứ nghĩ Phan đã quên lửng mình đi rồi cũng nên. Quên là phải, mình đâu có gì đặc biệt để cho ai nhớ. "Sao anh biết Ty nằm đây?" "Tụi bạn em kẹt quá, chạy tới tìm Khánh Thương, gặp lúc anh đang ở đó". Phan đặt mấy hộp thuốc xuống bàn. "Em cứ yên tâm nghỉ ngơi, bệnh của em là do kiệt sức mà ra, nếu lo lắng thì không bao giờ lành". Lâu lắm mới nghe giọng nói ân cần dịu dàng đến thế, Ty không cầm lòng nổi, nước mắt ào xuống, khóc tớt tớt như trẻ con. Phan nhẹ nhàng: "Coi kìa, ốt dột chưa, mà thôi, em thích khóc thì cứ khóc đi cho đã nư".

Khóc xong, Ty ngồi dậy lau mặt mũi thì Phan từ ngoài vào, tay bưng tô cháo nóng. "Ăn đi em, rồi ngủ một giấc, chiều dậy phải uống một bịch sữa nữa. Đến mai anh lại vào, nếu thấy chưa uống cốc sữa nào là anh phạt đó". Phan đi rồi, Ty thiếp ngủ, thấy mình bồng bềnh như ở trên mây. Không biết chuyện cổ tích ngày xưa có hay không? Công chúa ếch gặp hoàng tử là chuyện thật hay bịa? Còn chuyện của mình hôm nay là đời thường hay là cổ tích?

"Đời nay làm chi có cổ tích, đừng tưởng bở. Chắc là y thương hại con Ty thôi, mà xưa nay thương hại không bao giờ là tình yêu..." Cẩm Hương nói, hạ giọng nhỏ như tiếng xì xào, nhưng cũng cố ý chỉnh âm lượng sao cho đủ lọt vào tai Ty. Về phòng được hơn một tuần nay, Ty hồng hào hẳn ra, không còn khuôn mặt xanh mét, gầy nhom, chìa cả răng ra ngoài như trước kia nữa. Phan thường xuyên đến thăm chừng sức khỏe của Ty. Hồng Diệu thì thầm: "Hay là y thích ai trong phòng này, mới mượn kế "di hoa tiếp mộc?" "ừ, con trai bây giờ lắm mẹo lắm...” Khánh Vân, Cẩm Hương phụ họa. "Con gái không đẹp thì phải có của, chứ không đừng hòng lọt mắt xanh mấy chàng. Không thấy tụi con trai lớp mình à, chỉ nhắm mấy cô đi Attila với Spacy...."

Ty nghe hết nhưng vờ như không biết. Phan đâu phải tuýp người như vậy. Từ ánh mắt, giọng nói đến cử chỉ Phan bao giờ cũng tỏa ra một vẻ chân thật, giản dị mà ấm áp lạ lùng... Con người ấy không thể nào lại mượn Ty để mưu đồ một chuyện riêng tư gì khác. Càng không phải lòng thương hại, vì lòng thương hại thì không đủ sức mạnh khiến người ta chịu khó và hy sinh nhiều như thế...

Hôm nay, thứ bảy, Phan lại tới, đem theo gói quà nặng trên tay. Nhìn anh cúi xuống đặt những lon sữa, những trái cam mọng nước lên đầu giường, Ty không khỏi thốt lên:

- Anh Phan, anh có cần em làm chi cho anh không?

Biết Phan không phải như người ta, nhưng Ty cũng muốn hỏi một lần cho chắc. Biết đâu bọn con Vân, con Hương có lý thì sao. Phan cười:

- Có chứ, anh cần Ty mau khỏe, Ty vui, học hành cho tới nơi tới chốn.

- Rồi... Ty nói tiếp mà tim đập ầm lên trong lồng ngực.

- Đừng nói thêm gì hết, cứ gắng cho được như anh nói hãy hay. Ty còn xanh lắm, chưa hoàn toàn ổn đâu - Phan nhìn quanh, nghĩ ngợi: ở đây bảy tám cô chung một phòng ồn ào quá, không khí cũng không đủ mà thở.

Ty cười buồn. Anh nói đúng, cái ồn ào không chỉ ở những tiếng động, mà từ những lời bàn tán xầm xì có âm lượng nhỏ nhưng đủ sức vang dội cả tâm não. Phan không để ý vẻ mặt của Ty, anh bảo:

- Em phải vận động, tập chạy, thở hít, mới mau mạnh được.

- Em chạy ở đâu, thở hít ở đâu bây giờ...

- Được rồi, sáng nào anh rảnh anh đến đưa đi.

Sáng mùa thu trên đồi Thiên An, gió len lỏi qua ngàn ngọn thông vi vu như khúc nhạc của trời. Ty đã chạy mấy vòng, mồ hôi tháo ra, mặt hồng lên dưới nắng sớm. Phan ngồi trên đầu con dốc, vẻ mặt rắn rỏi mà nụ cười hiền lạ lùng. Ty đứng ngẩn ra nhìn anh. Khuôn mặt thanh tú của anh hiện rõ nét trên bầu trời xanh trong vắt, lác đác những ngọn thông non mượt. Dù mười năm hay hai mươi năm trôi qua Ty cũng còn nhớ mãi bầu trời sau lưng khuôn mặt yêu dấu  này.

- Anh Phan!

Ty khẽ gọi tên Phan. Phan đang đắm mình trầm tư, giật mình ngẩng lên:

- Gì em?

- Dạ...

Ty bối rối. Phan kéo Ty ngồi xuống trên cỏ. Chỉ ngồi gần anh thôi mà Ty như cảm thấy cả vầng hơi ấm tỏa ra bao che lấy cả người Ty nhỏ bé. Ty rụt rè đặt tay mình lên bàn tay anh.Không gian yên tĩnh quá. Trên kia là trời, phía dưới là thung lũng cỏ xanh êm mượt. Ty run run, chờ đợi...

Phan ngửa bàn tay lại, cầm lấy tay Ty:

- Tay em bây giờ đã ấm và khô ráo rồi, vậy là em đã mạnh. Dạo trước, mỗi lần anh cầm xem là nó cứ ướt và lạnh buốt đi...

- Dạ, em khỏe rồi. Có tiệm bán hàng lưu niệm gọi em làm phụ ngoài giờ, tiền thù lao cũng được, em tính đi làm được không anh?

- Được chứ sao không, nhưng theo anh nếu em xin hoãn lại ít lâu thì tốt. Vì em sắp phải đi thực tập rồi, mới bình phục mà ôm đồm nhiều việc quá không nên.

Ty ngoan ngoãn "Dạ", ước thầm: Mong sao cả đời mình sẽ luôn được dạ thật ngoan thế này, mỗi lần anh khuyên bảo. ở bên Ty, anh cao lớn, vững chắc, từ tốn, như một cây đại thụ tỏa bóng chở che. "Nhớ nghe Ty, em đừng bao giờ sợ hãi, đừng bao giờ mất niềm tin ở chính mình. Em đừng sợ phải cô đơn, vì...".

*       *

Đợt thực tập dài ơi là dài, cứ mong mãi một ngày về lại Thiên An, để chạy ngược con dốc, để buông mình trên cỏ, để nhìn bầu trời trong vắt sau vai Phan...

Sau hai tháng đi xa, bạn bè trong lớp tụ về, chuyện trò ríu rít. Nhiều chuyện đã xảy ra trong thời gian ngắn ngủi. Cẩm Hương vừa chia tay với người yêu, vẻ thất vọng in hằn trên nét mặt, nhìn vào đâu cũng ánh lên nét nghi ngờ. "Sao không thấy anh Phan mày tới thăm, hay là cũng dọt lẹ rồi. Mình vừa sấp lưng là mấy chả bay lẻ liền, toàn một lũ phản bội".

"Ty ơi, hoa mừng của Ty đẹp quá, anh Phan chọn khéo ghê, chẳng bù với nhóc Thạnh của tao, mua hoa tặng người yêu mà chọn toàn hoa môn đỏ chóe, thứ hoa tao chúa ghét". Nghe Khánh Vân nói, Ty muốn đính chính nhưng lại thôi, không muốn nhiều lời khi liếc thấy khuôn mặt ủ rũ của Cẩm Hương. Nhà xa, cha mẹ không đến, người yêu cũng không có, trống vắng kinh khủng khi vào lễ tốt nghiệp mà không nhận được một bó hoa nào. Ty thì có một bó hồng nhung  ngậm sương đẹp tuyệt.Vậy mà mặt Ty vẫn buồn. Bó hoa này là của một người bạn trai bên khoa cơ khí chứ đâu phải của Phan. Từ ngày Ty thực tập về, quả thật không thấy mặt mũi Phan đâu. Có chuyện gì xảy ra với anh rồi, chắc chắn thế. Chứ một người tốt như Phan đâu phải dễ thay đổi. "Thôi đi Ty ơi, mi không nghe người ta nói sao, cái gì đẹp quá, hoàn hảo quá thì không thể có thực. Hắn tốt quá, tốt đến mức khó tin, nên [/i] chắc chắn phải có gì khúc mắc đây".

Ty cố kiên nhẫn đợi, nhưng rồi biết đợi đến bao giờ. Sắp phải rời ký túc xá rồi. Sau này nếu Phan đến, làm sao khỏi mất dấu? Mà Phan đi đâu, làm gì, hay là Phan ốm đau, gặp nạn... Ty không dám nghĩ đến nữa...

"Dạ thưa o, cho cháu gặp Khánh Thương". O giúp việc tuổi trung niên, chắc chưa thấy ai nói năng với mình lễ phép như Ty nên mặt tươi lên ngay, nhanh nhẹn dẫn Ty vào phòng khách. Ôi, cái phòng khách rộng thênh thang, lát toàn các chất liệu đá và men bóng, rực rỡ và lạnh lùng. Khánh Thương đủng đỉnh từ trên lầu xuống, người thơm phức trong bộ áo ngủ lụa là, vừa thấy Ty đã kêu lên:

- ủa Ty, may quá, mình cũng tính tìm Ty mà không nhớ rõ Ty ở ký túc xá nào, Anh Phan bận quá, nhưng không quên Ty, anh nhờ mình chuyển thiếp mời tới Ty đây.

Thiệp mời? Ty đứng sững. Khánh Thương chạy lên lầu, lấy tấm thiệp xuống, miệng liến thoắng: "May bồ tới vừa đúng lúc, chờ một chút mình trang điểm xong cùng đi chung xe với mình luôn, vừa kịp".

Lễ thụ phong của Phêrô Nguyễn Tiến Phan rất đông người tới dự, Khánh Thương và Ty chỉ là hai chấm bé nhỏ trong giáo đường tràn ngập hoa và tiếng thánh ca. Trước bệ Thánh, Phan nằm sấp, hai tay giăng ngang theo hình thập giá. Ty cúi đầu, nhắm mắt, cố giữ cho mình đừng bật khóc... Khánh Thương nhẹ tay kéo Ty len lỏi bước ra ngoài: "Ra ngoài ni một chút cho dễ thở. Ty xúc động phải không, lần đầu dự lễ Thánh hiến à?" Ty gật đầu, hai đứa ngồi dưới vòm hoa tử quyên trong sân nhà thờ. Tiếng Khánh Thương rành rọt, tự hào:" Giáo hội tuyển trong hơn ba mươi phó tế mới chọn được anh Phan để phong linh mục đó. Anh học giỏi, thông minh, lại giữ nghiêm giáo luật nữa. Ty có để ý không, gặp bạn gái của mình, lúc nào anh cũng bắt chuyện đầu tiên với người xấu nhất, hoặc cao tuổi nhất. Những chuyện nhỏ tế nhị như vậy, trong chủng viện người ta dạy kỹ lắm...".

Ty ngồi yên để cho Khánh Thương thao thao nói về ông anh con dì của nó. "Một năm trước lễ phong, anh được  ra đời sinh hoạt tự do để thử thách, dì mình cứ lo ngay ngáy. Nhiều lần dì cứ mắng mình là quỷ Satăng vì mình toàn trêu anh: "Thôi anh ơi, tu làm chi cho nó phí cả đời..." Thôi, vào đi Ty, xong lễ phong rồi, mình vào xin ban phép lành".

Giữa đám đông giáo dân, tân linh mục đang cầm bình thánh làm lễ, chiếc áo chùng trắng lần đầu khoác lên người khiến vóc dáng anh khác hẳn đi nhưng Ty vẫn nhận ra sau vai anh cả bầu trời xanh bình an ngày ấy. Ty bước lại gần, ngẩng lên, hình ảnh Phan lung linh vì ánh sáng nến phản chiếu trên đôi mắt rưng rưng của Ty. "Thưa cha..."

Linh mục Phêrô Phan nhìn thấy trước mặt mình cô bé Ty mà đã lâu ông không gặp. Bỗng nhớ lại hình ảnh tiều tụy rụt rè của cô bé lọ lem ngày nào, ông bất giác mỉm cười thương mến:

- Rất  mừng vì con đã đến. Con có nhớ  ta đã nói gì với con không?

Ty cắn môi, cúi đầu:

- Dạ, con nhớ.

Ty sẽ nhớ, suốt đời Ty sẽ nhớ... "Em đừng sợ cô đơn, vì Thượng đế không bỏ rơi ai cả". Ty biết rồi, dù Phan không còn bên Ty nữa nhưng phép lành anh đã đem tới cho Ty thì mãi còn - Không phải là tình yêu, nhưng còn lớn hơn cả tình yêu./.

(Tạp chí Nhà văn)

Bông sen trắng bên thành Hoàng Đế

Tôi ở Bình Định, miền Trung nước Việt, xứ sở của những đám mây diệu vợi đọng bóng những cái tên như  thành Phật Thệ hoặc Đồ Bàn của châu Vijaya xưa, thành Hoàng Đế của vương triều Tây Sơn với phong trào nông dân lẫy lừng trong lịch sử. Đây cũng là quê chồng của Huyền Trân công chúa (1306) và quê chồng của Ngọc Hân công chúa (1786) mà quà vu quy giành cho cả hai là số phận của những hoàng hậu khuynh thành. Thi Nại thành trung túng bộ binh chính là câu thơ của vị vua anh hùng và thi sĩ Lê Thánh Tông viết trong cuộc bình trị giang san, xác lập cương giới ở xứ sở này.

Có mối lương duyên nào đó khi Hồng Đức đặt chân về miền Đồ Bàn, Thi Nại và từ đó là những đoàn người thiên di, hoà đời sống mình vào luỹ xưa tháp cũ vùng đất biên viễn, phên giậu của đất nước Đại Việt ở phương Nam, vừa là nơi trấn nhậm, vừa là chốn lưu đày, vừa là cõi khai phóng. Cảm thức lịch sử khôn nguôi xao động khi tôi lang thang về nguồn, dọc dài lộ trình ấy là bóng dáng những Đào Duy Từ, Đào Tấn, Nguyễn Bá Huân, Nguyễn Trọng Trì, Quách Tấn, Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, Xuân Diệu, Yến Lan... và tôi bắt gặp ở mức độ khác nhau trong tác phẩm của họ những bùng nổ và an nhiên, khuôn thước và cách tân, cổ xưa và tươi mới. Núi không phải là người nhưng người đã nhận từ đó một tầm nhìn, một ký thác. Sông không phải là người nhưng người đã nhận từ đó một hướng đi, một giãi bày. Biển không phải là người nhưng người đã nhận từ đó một đối diện, một gợi mở và cả một thách thức. Số phận Tổ quốc, số phận dân tộc, số phận con người và số phận văn chương không thể không hoà quyện với nhau trong những khúc quanh trường đoạn của lịch sử và văn hoá xứ sở này, ở đó máu mồ hôi và nước mắt thường ròng ròng trên gương mặt những câu thơ. Hoà quyện trong mênh mang ảo diệu, trong u hoài trầm thống, trong sâu xa thăm thẳm, trong hào sảng quang minh, trong ý nghĩa đắp bồi và xác quyết của nền văn chương mà dòng giống Hồng Lạc đã có, đang có và sẽ có. Ông vua đồng thời là Tao Đàn nguyên suý, nói nôm na là Chủ tịch Hội Nhà văn của non sông Đại Việt gấm vóc thế kỷ XV Lê Thánh Tông dường như có một vai trò trong  cuộc tham dự thăng trầm ngần ấy thế kỷ, ở đó sao Khuê vẫn thường hằng một nguồn sáng thanh cao và tao nhã.

ở Bình Định, đó là những đôi lòng tay trong muôn lòng tay cả nước nâng niu cuộc hành trình phong sương của tiếng Việt. Chữ Nôm mà Hàn Thuyên làm văn tế, Hồ Quý Ly dùng thực thi cải tổ, Nguyễn Trãi làm thơ, Lê Thánh Tông ngự chế Hồng Đức quốc âm thi tập... lại đâm chồi nảy lộc ở vương triều Tây Sơn, trong dào dạt thiên lương Quang Trung Nguyễn Huệ, thay chữ Hán, giữ địa vị chính thống trong văn bản nhà nước. Bên cạnh đó, công cuộc La tinh hoá tiếng Việt đã được sự tham dự của cảng thị Nước Mặn phủ Quy Nhơn thế kỷ XVII, một trong những nơi Alexandre de Rhodes nhờ vào ý thức cộng tác của các danh sĩ cũng như cư dân bản địa, hệ thống hoá công trình của các đồng sự, với ý nghĩa phôi thai và sinh nở trong Từ điển Việt Bồ La. Dấu vết này hãy còn lưu lại trên một địa danh độc đáo ở Bình Định, đó là dòng sông La Tinh lững lờ chảy qua huyện cũ Phù Ly. Nắng gió hào hoa và dầu dãi của Đàng Trong ngày ấy đã chứng kiến bản khế ước không lời, nhẫn nại và bền bỉ, trong cuộc tao phùng ngoạn mục giữa chữ Nôm và chữ La tinh, sự phát triển quốc âm quốc ngữ.

Trong cảm thức lịch sử, tôi như  một chiếc lá của rừng. Tôi đã từng tham dự Đại hội Nhà văn Việt Nam lần thứ VI, cuối thiên niên kỷ trước. Và bây giờ, trước thềm Đại hội Nhà văn Việt Nam lần thứ VII, vẫn tươi nguyên niềm xúc cảm như hồi ấy, tôi vẫn muốn bày tỏ đôi chút về mảnh đất quê hương, nơi mình sinh sống và sáng tạo, nơi chiếc lá đã tiếp nhận sức vóc và quang hợp từ nguồn mạch của đất trời Bình Định trong đất trời lịch sử văn hoá Việt Nam. Tôi xem cánh cửa Hội Nhà văn mở ra một ngôi đền lộng lẫy gìn giữ và phát huy cốt cách Việt Nam tinh thần Việt Nam văn chương Việt Nam đa sắc thái. Ngày xưa ngay từ trong tên gọi, Tao Đàn với nhị thập bát tú, những người tham dự vào đây là mang ánh sáng khôi nguyên của dải thiên hà. Trong thiên chức trong sứ mệnh, mỗi thời đại có những quan niệm khác nhau nhưng sự cao sáng thì muôn đời vẫn thế. Từ bé đến giờ, tôi vẫn khôn nguôi ám ảnh về nguồn ánh sáng văn chương mà mình tôn kính và ngưỡng mộ. Tôi đến với trang viết cô đơn trong đêm vắng hay chốn đông đảo luận bàn về nghề nghiệp vinh diệu của mình, đều không xa rời tâm thế ấy. Những lúc bất an, tôi nhìn xa ra đông tây kim cổ và soi mặt mình trong gương mặt ngàn xưa đất Việt, lay động khôn cùng. Kỳ lạ thay, một tâm sự vời vợi trong Thiền tông chỉ nam tự, một hiển ước mênh mang trong Khóa Hư Lục của Trần Thái Tông lại có sức an ủi mãnh liệt đến muôn sau hậu thế, cụ thể là tôi, đến nhường ấy. Ông vua vinh quang đương đêm trốn khỏi kinh thành đi tìm chân tâm rồi lại quay về triều phụng mệnh lấy ý muốn thiên hạ làm ý muốn của mình, tâm thiên hạ làm tâm chính mình. Ông thực thi sứ mệnh trị vì với xã tắc thần dân rồi lại một lần nữa rút chân ra khỏi ngai để đi tìm ý nghĩa thâm viễn của phận người, giữa núi rừng Yên Tử hoang sơ. Tôi lại có sự so sánh xa xôi rằng con đường của ông có gì tương thích với hành trình sáng tạo của kiếp văn nhân thi sĩ  truân chuyên và chân cảm?

Trong văn kiện mới, Hội Nhà văn Việt Nam khi dành những dòng định vị cho văn học đầu thiên niên kỷ, đã đúc kết rất hay, rất sâu sắc về số phận văn chương, cái đích đến của mỗi nhà văn, tự ngàn xưa đến ngàn sau. Bí ẩn nằm ở chính bản thân mỗi ngòi bút khám phá và sáng tạo, với biên độ, với chiều kích vô bờ và thông điệp của họ sẽ được xã hội đồng tình chấp nhận khi người ta tìm thấy trong đó ánh hào quang của những nhân cách văn hoá lớn, những đỉnh những tầm sáng tạo của thời đại. Tất nhiên, những ngôn từ to tát ấy sẽ không nguội lạnh khi nó luôn được tắm mình trong sắc diện từng cá thể sáng tạo ở một tổ chức hiện tại đang có hơn tám trăm hội viên và ở cả những người cầm bút trên cả nước.

ở Bình Định, trong thời đại thông tin và kinh tế tri thức này, dù tôi viết về ký ức ngàn năm trong nỗi mặc cảm tha nhân đi tìm nguồn cội, nhưng không phải bằng bút lá tre hay bút máy bút bi, mà bằng máy vi tính. Vâng, không thể khác đi được trước yêu cầu tốc độ cao, nền văn minh đã cung ứng cho con người những tiện ích thường ngày. Sống giữa nhịp điệu công nghiệp, nối mạng cơ quan và nối mạng toàn cầu để hàng ngày ngồi trước màn hình nhấp chuột nhấn phím vừa biết nội tình công việc mà mình đảm đương, vừa nhìn xem thế giới làm gì. Rồi thứ bảy chủ nhật, cơm đùm cơm gói về các vùng quê tục ngữ ca dao cổ tích... Ngồi trên núi Long Cốt, ngọn núi long mạch của kinh đô Đồ Bàn và kinh thành Hoàng Đế xưa, tôi rưng rưng xúc động lần tìm qua những rêu phong, những gạch đá, thư tịch cổ, đền tháp, miếu mạo, chùa chiền, thành quách... Đến nơi này, dù không phải dùng phương tiện internet hiện đại nhưng ít nhiều, dường như tôi vẫn “nối mạng” được cảm thức lịch sử văn hoá, giữa muôn trùng xưa sau. Có những  đêm thanh vắng, trong tần số cảm ứng như  thật như mơ, tôi được nghe trong ngân vang khôn cùng, một tiếng nói của người Việt buổi khai lập, giữa bão giông, giữa sấm sét, giữa mây khói và giữa hương hoa. Vẫn là người Việt muôn xưa, bí thức giống nòi  đượm sâu trong huyết quản nhưng ít bị gò bó vào những tín niệm tưởng chừng như khuôn vàng thước ngọc quy định bởi địa vị xã hội cổ truyền bởi họ đang đặt cược số phận trước miệng hùm nanh sấu của đất mới phương Nam thời trung đại. Người Việt đó đi giữa lấm láp và sáng trong bùn đất với mây trời, trong triết lý dân gian cường tráng, trong cả thâm trầm Khổng Mạnh Lão Trang, trong từ bi  Phật tổ: “Lễ vật lớn nhất của đời người là sự khoan dung”. Khi thời gian lùi xa, ngẩng mặt ngắm vô biên, môi tôi hãy còn dư vị dịu ngọt, tinh tế, dào dạt, uẩn súc của văn chương, của thơ ca, như những sợi tơ tinh trong giăng khắp niềm an ủi vô biên của thân phận.

Bông sen trắng tỏa sáng trên ao, cho dù thượng uyển ngày xưa đã thành vườn thôn dã của bây giờ, nhưng có hề chi, vẫn là bông sen trắng thần hội được vẻ đẹp chân cảm và thánh thiện của trời đất núi sông và cõi người. Nó không thể không khiến tôi sa vào những liên tưởng khó dứt về vẻ cao sáng của người văn, nghề văn khi “nối mạng” với miền non nước phế hưng, bùn lầy cát bụi và ngà ngọc vàng son này./.

(Tạp chí Nhà văn)

Quay về

Việc phải đến đã đến: anh Đàn cưới vợ. Bạn bè nhận được thiệp hồng của anh ai cũng ngạc nhiên. “Trời, thằng vậy mà cũng cưới được vợ sao ta?”. Có đứa còn không tin, gọi điện hỏi, sợ anh xí gạt mình. Nhưng anh Đàn cưới thật, một cô gái lạ hoắc, không do người bạn nào làm mai mối, cũng chẳng phải em gái chị gái của thằng bạn nào. Đám cưới được tổ chức ở nhà hàng Thượng Uyển, đãi ba mươi bàn với thực đơn bảy món, có nhạc sống, có nhảy đầm (sau khi thực khách đã ngà ngà say), có chụp hình quay phim. Cô dâu thay ba lần áo cưới. Anh Đàn mặc com lê, đi đứng như người ngoài hành tinh, nghe đám thợ chụp hình quay phim bày trò gì là anh làm trò nấy. Đặc biệt đám cưới anh có cái lạ, đó là bản Hợp đồng hạnh phúc được một ông đại diện nhà gái soạn thảo và trình bày gồm năm điều, trong đó đặc biệt quan trọng là không quá mười hai tháng kể từ ngày cưới bên A và bên B có nghĩa vụ và quyền lợi ngang nhau trong việc cho ra đời một thằng nhóc, đồng thời nuôi dưỡng thằng nhóc ấy. Cuối cùng hai bên cam kết nghiêm chỉnh thực hiện hợp đồng, bên nào vi phạm sẽ bị tòa án gia đình xét xử.

Rồi bên A (vợ anh Đàn) ký tên. Không chần chừ, anh Đàn thộp cây viết từ tay ông anh vợ ký rẹt vào chỗ dành cho bên B. Cũng may, chứ giá như trong tờ hợp đồng đó có ghi thêm điều khoản, chẳng hạn anh Đàn còn nợ ai đó một triệu đô la Mỹ, trong vòng hai ngày không trả được sẽ bị treo cổ thì anh cũng ký, bởi anh đã say rồi, bữa say rượu cuối cùng của cái thời độc thân. Anh Đàn uống không vì vui cũng không vì buồn mà anh uống như một người ngây dại.

Sáng hôm sau thức dậy anh Đàn thấy mình không nằm ở nhà mình mà nằm trong phòng tân hôn, bên cạnh không phải ca trà đá được đập thật nhuyễn do chính tay cha anh làm mà là... một người phụ nữ, vợ mình. Người phụ nữ ấy nằm cạnh mình, tay cầm sách, nhưng mắt lại liếc nhìn mình thăm dò, mặt có hơi quạu. Cuộc sống chỉ qua một ngày mà cơ bản đã đổi khác.

*       *

Thế rồi vào một buổi chiều cuối năm ở Sài Gòn, thời tiết lem nhem, lẫn trong điệp trùng xe cộ, người ta thấy có anh Đàn của chúng ta. Anh vừa quyết định rời khỏi tổ uyên ương của mình, cái tổ uyên ương anh cùng vợ cố gắng xây đắp ngót nửa năm nay, hay nói nôm na là anh vừa quyết định chia tay với vợ.

Anh Đàn chạy xe chậm, đầu óc nhẹ nhõm, không có gì để hân hoan, cũng không có gì để phiền muộn. Sau khi quẹo một vài con phố, anh Đàn nhớ đến người bạn giờ đây đã cùng cảnh ngộ và anh quyết định lựa một trạm điện thoại công cộng thuận tiện gọi cho người đó.

- A lô, tao đây - anh Đàn nói - nhớ mày quá gọi điện thăm. Hả? Điện thoại công cộng. Ê, giờ chúng ta cùng cảnh rồi ngộ nghen. Tao đang “bỏ của chạy lấy người”. Sao? - Anh Đàn cười hơ hớ - Trở về mái nhà xưa. Đang ngồi với ai mà nghe ồn ào vậy? Chuyển lời chào của Lê Đàn đến tụi nó. Mấy cuốn sách của tao để đó khoan trả, chừng nào muốn trả thì mang lại nhà tao. Nhà nào hả? Nhà ông già tao chớ nhà nào. ờ, ờ. Mẹc xi. Bay.

Tin về vụ anh Đàn chia tay vợ lập tức lan nhanh. Anh chàng nói chuyện điện thoại với anh Đàn, sau khi buông ống nghe, tuyên bố:

- Rồi, nó lại noi gương tôi, thôi vợ nữa rồi!

- Ai? - Mọi người hỏi.

- Thằng Đàn.

- Đàn nào?

- Đàn “mình” chớ Đàn nào.

- Đàn mới cưới vợ bữa đó hả?

Một người đã có tuổi nói giọng muốn cãi lộn:

- Mầy! “Bữa đó” gì. Nó cưới được năm, sáu tháng rồi chứ bộ!

Chắc người có tuổi muốn đề cao thành tích của anh Đàn nên ông mới làm bộ quạu chơi. Ông hỏi tiếp:

- Nó ở đâu gọi cho mày vậy?

- Dọc đường, điện thoại công cộng. Nó đang “bỏ của chạy lấy người”.

Về nguyên nhân vợ chồng anh Đàn chia tay, tạm thời nhóm người này chưa biết. Họ chỉ có thể đưa ra những nhận định của riêng mình, hay nói cách khác là đoán mò. Chẳng hạn:

- Nghe nói bên vợ thằng Đàn là gia đình gia giáo. Tới giờ cơm già trẻ lớn bé đều phải ngồi vào bàn. Đi phải thưa, về phải trình. Thằng Đàn vốn “bụi đời”, sống gò bó vậy chịu sao nổi.

Tiếp theo là một vài nhận định khác cũng thuộc loại “nghe nói, nghe đồn”, trong đó có chi tiết một lần anh Đàn xém nổi khùng với việc sáng nào thức dậy cũng thấy cái bàn chải đánh răng được nặn kem sẵn để một chỗ nhứt định và vân vân những chi tiết đại loại như thế.

Nhưng tất cả những nhận định trên đều trật lất, bởi chính anh Đàn cũng không rõ lắm về nguyên nhân ra đi của mình. Cãi vã thì cặp vợ chồng nào không cãi vã? Mất tự do là có thật nhưng điều đó ai cũng biết trước nên đã có một sự chuẩn bị tinh thần sẵn. Anh Đàn đã đọc hàng trăm câu châm ngôn nói (xấu) về cuộc sống vợ chồng, chẳng hạn như “Cưới vợ là tự mở cửa xà lim bước vào”... Nhưng nói xấu thì người ta cứ nói xấu, nhân loại vẫn tiếp tục cưới nhau, hai điều này, cuối cùng, hình như chẳng quan hệ gì. Anh Đàn cho rằng mất tự do - đó không phải là tên thủ phạm chính gây nên cảnh li tán vợ chồng anh. Cũng cần nói thêm một nguyên nhân nữa, đó là việc họ chưa thực hiện được điều khoản quan trọng nhất trong bản Hợp đồng hạnh phúc. Nhưng chỉ mới sáu tháng, có sớm quá chăng trong khi hợp đồng ghi thời gian thực hiện là mười hai tháng?

Trong khoảng thời gian chung sống với nhau, loại trừ chuyện gia đình đôi bên, anh Đàn thấy ở vợ mình có một khuyết điểm nhỏ, đó là việc nàng đem về nhà quá nhiều bọc ni lông. Trừ mọi hôm đi chợ mua thực phẩm, hàng hóa số lượng bọc đếm không xuể, những hôm đi làm bình thường chưa bữa nào nàng tha về dưới ba cái, cái nhỏ bỏ trong cái lớn, cái lớn trong cái lớn hơn. Bọc đựng hai trái táo, bọc đựng thỏi son môi, có bọc chỉ đựng cái đồ bấm móng tay. Đúng vậy, chỉ một cái đồ bấm móng tay, anh không hề bịa đặt. Ngày xưa, vào thời buổi khó khăn đến độ bọc ni lông cũng hiếm nên mẹ anh Đàn quí chúng lắm. Có những cái mẹ anh phải giặt đi giặt lại để dùng hết việc này đến việc khác, và mẹ anh gọi chúng là loại bọc lào xào do âm thanh chúng phát ra khi va chạm. Thực lòng mà nói, anh Đàn có cảm tình với loại bọc lào xào chứ không ác cảm. Nhưng có điều sau khi đem về nhà, vợ anh không chịu bỏ đi mà... để dành, đến nỗi số lượng chúng tăng lên mỗi ngày có nguy cơ đe dọa đến hạnh phúc gia đình anh ở cả hai nghĩa. Anh Đàn đâm sợ bọc ni lông, cụ thể là sợ những hôm vợ đi làm về. Mà nghĩ cho kỹ cũng không thể trách vợ anh được, bởi một hôm anh Đàn thử ra chợ mua hai cái bọc ni lông thì y như rằng chúng được bỏ vào một cái khác. Lần khác anh mua một cây bút vẽ mực tàu. Sau khi trả tiền, anh cầm cây bút nhanh chóng chạy ra xe. Nhưng không kịp! Bà chủ tiệm còn nhanh hơn, đưa hai ngón tay nhón cái bọc ni lông chạy theo đưa cho anh, ý muốn bảo đó là bao bì của cây bút. Sao bây giờ người ta lịch sự thế. Đi được khoảng hai mươi mét, anh Đàn tấp xe vô lề đường, giận dữ vò cái bọc ni lông thảy vào thùng rác.

Nhưng lý do thôi vợ chỉ vì bọc ni lông thì nghe nhảm quá. Người ta vì bất đồng quan điểm, vì xung khắc tôn giáo, vì không cùng chí hướng nên mới chia tay nhau. Còn Lê Đàn: Do bịch ni lông! Không, vậy thì khôi hài lắm, phải còn lý do nào khác nữa chứ? Hay do nàng chuẩn bị quá kỹ để làm vợ trong khi anh Đàn chưa một ngày chuẩn bị làm chồng?

Anh Đàn nhớ lại, cuốn sách mà nàng đọc trong đêm tân hôn lúc anh “quắc cần câu” chính là cuốn Bí quyết giữ gìn hạnh phúc gia đình, hay còn gọi là Nghệ thuật làm vợ. Dấu hiệu cũ nát chứng minh nàng đã nghiền ngẫm nó không ít. Quả vậy, lật các trang trong, anh thấy nàng gạch dưới nhiều đoạn, câu mà có lẽ nàng tâm đắc nhất: “... những tiếng động ở ngoài đời thô tục phàm phu, dữ tợn che lấp tiếng hát đang nổi dậy trong lòng cô. Phải để cho cô được tràn ngập, quay cuồng, đảo lộn vì vui vẻ, ngây ngất vì yêu đương, để mặc cho cô quên cả thế giới. Những lúc ấy cô cứ hưởng đi, hưởng rõ nhiều tất cả cái hương vị say sưa nồng nàn...” (bỏ một đoạn) “... ai dám uống cạn chén tình trong vài ngày? Hạnh phúc ví như chén rượu ngọt thơm, có uống thong thả từng hớp nhâm nhi mới thấy vị của nó. Chỉ có những kẻ điên rồ mới nốc (chén tình - chữ của anh Đàn) cạn sạch một hơi”.

Anh Đàn thôi không đọc tiếp. Nhưng rồi anh cũng dừng lại chỗ nàng đặc biệt nhấn mạnh ở gần cuối sách (có lẽ thế) vì nàng đã gạch dưới bằng hai màu mực: Trong phòng ngủ, đừng bao giờ làm những việc như lấy kính sát tròng ra khỏi mắt, lấy răng giả ra khỏi mồm... Những điều đó sẽ làm chồng bạn tắt mọi cảm hứng. Anh Đàn nghĩ, nếu là chồng, trước khi lên giường thấy vợ gỡ hàm răng giả thì chẳng những anh sẽ tắt mọi cảm hứng mà còn có khả năng tắt thở.

Tiếp tục: Đừng vội kéo mền che thân thể khi chàng vừa bật đèn. Không nên che giấu thân thể bạn, hãy tự tin bạn luôn là một phụ nữ đầy quyến rũ.

Đừng quá rụt rè...

Anh Đàn quyết định dừng tại đó. Anh thấy mắc cỡ về việc mình đi hơi sâu vào chuyện kín đáo của phụ nữ một cách không mấy quang minh chính đại, giống như anh đang nhìn lén một cô gái từ vị trí mà cô không hề hay biết, do vậy cô càng lúc càng trở nên quá tự nhiên, chẳng hạn cô đang chỉnh tới chỉnh lui chiếc áo nịt ngực sau khi tỉ mẩn nhổ mấy cọng lông nách, nhổ trong một tư thế vô cùng thoải mái...

Nhìn lén một cô gái từ vị trí mà cô không biết do tình cờ, điều đó có thể chấp nhận được và tha thứ, chứ nếu như anh rắp tâm bố trí để nhìn lần thứ hai, thì anh đã trở nên người bệnh hoạn rồi. Anh Đàn cũng vô tình đi hơi sâu vào chuyện kín đáo của giới nữ chỉ có một lần cho đến ngày anh quyết định rời khỏi tổ uyên ương, không dám đụng đến lần thứ hai, dù anh biết trong nó còn chứa nhiều điều lý thú.

*       *

Anh Đàn về đến nhà thì bắt gặp cha mình đang cho chim ăn. Trời, con chim này vẫn còn! Nó bao nhiêu tuổi rồi? Không nhớ tết năm nào, hai cha con thằng bạn về quê, đem gởi cái lồng chim, rồi chẳng hiểu sao chúng bỏ luôn - ở đời vẫn xảy ra những chuyện như thế. Anh bất đắc dĩ phải nuôi, nuôi rồi thương, nó thành con vật cưng của anh. Khi cưới vợ, anh Đàn bắt buộc phải giao nhiệm vụ này lại cho ông già mình. Giờ đây, một buổi chiều cuối năm có mưa, một ông già bảy mươi tuổi đang ngồi lặt từng con cào cào cho chim ăn. Anh Đàn dựng xe, nói:

- Ba. Con mới về - anh nói thêm - con về luôn - rồi bỗng bật cười thành tiếng.

- Về luôn? - Ông già cũng mỉm cười.

- Về luôn!

- Vậy mày cho nó ăn đi!

Ông đứng dậy khỏi cái lồng chim. Anh Đàn ngồi bẹp xuống nền gạch, con chim nhận ra anh xù lông làm nũng. Anh la:

- ý, nó còn nhớ con, ba ơi!

- Nhớ chớ! - Ông già đáp với vẻ hân hoan - Tại mấy lần trước mày về ban đêm, lại đi với người lạ nên nó không nhận ra, hay có nhận ra mà không thèm mừng.

Nói rồi ông bước ra khỏi nhà. Anh Đàn ngồi một mình bên cái lồng chim, anh thấy một con kiến tha cánh con cào cào, tha trong tư thế dựng đứng lên, di chuyển nghiêng nghiêng trông như một cánh buồm. Rồi những con kiến khác cũng tha, chúng đều tha trong tư thế dựng đứng. Một cuộc biểu diễn thuyền buồm được nhìn từ trên cao. Thực vậy, trong một ô vuông gạch đã ố vàng ở nhà anh, không ngờ lại diễn ra cuộc đua thuyền buồm ngoạn mục đến thế.

Ông già trở về, thảy lên bàn gói Con mèo, loại thuốc mà anh Đàn ưa rồi cặm cụi đi pha trà, ông làm công việc pha trà với các động tác chậm chạp một cách có chủ ý. Ba của anh Đàn tuy già nhưng còn tâm lý lắm. Một lần anh bị té xe trật tay, phải băng bột và nằm nhà dưỡng bệnh. Khoảng thời gian đó có hai người bạn tới thăm, mang theo thùng bia. Thấy anh tiến thoái lưỡng nan (bởi hôm té xe anh Đàn cũng có uống chút bia), ông nói: “Uống đi! Mắc cỡ khỉ gì. Sao? Uống không để tao đi mua đá?” Ông đã “hạ gục” anh một cách nhẹ nhàng. Giờ đây trở về sau anh Đàn biết chắc, hễ hôm nào anh có đi nhậu với bạn bè thì khẩu phần sáng sớm của anh chắc chắn sẽ là một ca trà đá đập thật nhuyễn do chính tay cha anh làm.

Mưa bất ngờ đổ rào xuống mái tôn. Ông la, cũng trong trạng thái hân hoan:

- Mưa! Phải hứng nước con ơi. Nhà mình mấy ngày nay cúp nước.

Trong lúc tất tả tìm xô thùng để hứng nước, anh Đàn gặp lại kỷ niệm cũ. Trước đây trong một lần đi công tác ở Côn Đảo, anh có mua về nhà một ký lô gam khô mực, đó là thứ thức ăn mẹ anh thích. Từ đây bắt đầu sinh ra những chuyện buồn cười: thấy mẹ ăn uống khó khăn, anh Đàn bèn mua một cái máy quay khô mực, cốt làm cho nó tơi ra và mềm đi. Cái máy quay mua về không biết gắn vào đâu, cuối cùng phải hy sinh thêm một cái ghế gỗ để anh bắt cố định vào, bắt bằng bù lon con tán hẳn hoi.

Chuyện nghe có vẻ giống như chuyện cổ tích kể về những anh chàng ngô nghê, bởi vì tiền để mua cái máy quay và cái ghế gỗ đã gấp mấy lần tiền của một ký lô gam khô mực, nhưng đó là sự thực, để giờ đây, vào một buổi chiều cuối năm có mưa, anh chợt phát hiện ra nó còn nguyên vẹn trong kẹt cánh cửa sau, trên phần máy quay còn trùm một cái bọc ni lông (lại bọc ni lông) đã hết sức cũ kỹ, không loại trừ khả năng cái bọc ấy được trùm bởi chính bàn tay của mẹ anh sau khi bà quay con cuối cùng và ăn được một phần tư, ba phần tư còn lại được úp cẩn thận trong lồng bàn rồi ra đi, cứ tưởng đi một lát về, nào ngờ đó là lần cuối cùng mẹ anh ra khỏi nhà, bắt đầu cho những cuộc chuyển viện liên miên như một mê hồn trận từ Tây y sang Đông y, từ phẫu thuật cho đến xạ trị, hóa trị, để rồi không bao giờ bà còn tỉnh táo trở về cùng với chị Hai nhạo báng anh đã xài sang một cách ngu ngốc. Đó là kỷ niệm về sự ngây ngô, dốt tính của anh nhưng là kỷ niệm vui.

Thấy anh Đàn còn đứng tần ngần, ông già giục:

- Lẹ lên con, mưa lớn rồi.

Công việc sau đó được tiến hành một cách nhịp nhàng: hai cha con anh Đàn cởi trần, cha anh múc nước vào xô, anh xách đổ vào hồ. Trong lúc làm việc anh Đàn tự hỏi, nếu chiều nay anh về không kịp thì một mình cha anh phải xách đầy hồ nước sao? Anh nói:

- Thôi ba vô đi, coi chừng lạnh.

- Lạnh lẽo gì! Tao coi già nhưng còn gân lắm nghen mậy.

Mà ông còn “gân” thật. Nhìn nước da hồng hào của cha, anh Đàn thấy mừng. Thôi, từ nay ở lại đây, quyết không đi đâu nữa.

*       *

Chạng vạng, anh Đàn trèo lên căn gác gỗ, nơi được gọi là “sào huyệt” của anh khi anh còn sống độc thân, ngồi nhìn ra ngoài. Trời đã tạnh nhưng mây vẫn còn vần vũ hứa hẹn một cơn mưa tiếp theo không bao lâu nữa sẽ đến. Vậy mà phía bên kia con đường nhỏ rõ ràng có hai tên trộm đang thập thò. Không nghi ngờ gì, chúng đích thị là hai tên đạo tặc, một trai một gái. Cô gái mặc váy ngắn, áo cũng quá ngắn nên mỗi khi cô nhón người lên níu cành sơ ri, một tay của cô phải giữ vạt áo kéo xuống hòng che cái khoảng bụng. Chúng đang hái trộm sơ ri, cây sơ ri trồng trong sân nhà đối diện chỉ gie ra ngoài đường một nhánh. Hai đứa loay hoay khá lâu với cái nhánh gie ra nhưng chắc chưa hái được gì. Thằng con trai đeo kính cận, dáng thư sinh, coi bộ không phải dân chuyên nghiệp, song chúng liều lĩnh lắm. Rồi hình như thằng con trai phát hiện được một trái ở trên cao, nó thót người lên nắm cành oằn xuống. Nước mưa đọng trên lá cây làm tóc chúng ướt bê bết. Đứa con gái hái được rồi! Chúng bắt đầu giành giật nhau trái sơ ri. Con nữ tặc nhắm bề tranh không thắng bèn ra hiệu cho thằng con trai há miệng, cứ tưởng nó hào phóng, dè đâu chính lúc đó nó lại bỏ gọn vào miệng mình.

Một buổi chiều cuối năm có mưa, một anh Đàn vừa mới chia tay vợ trở về nhà ngồi trên căn gác cũ nhìn hai tên trộm nghiệp dư tội nghiệp. Trời, trộm cắp gì, ăn chia gì cái thứ chỉ cần bỏ ra một ngàn đồng là mua về cả đống. Thằng con trai còn trẻ quá, chẳng hiểu nó đã kịp đọc bao nhiêu câu châm ngôn nói (xấu) về cuộc sống gia đình? Mà xét cho cùng điều đó quan hệ gì? Kìa, chúng lại phát hiện thêm một trái khác. Đứa con trai lại níu cành oằn xuống cho đứa con gái hái. Bài học thương đau vừa diễn ra còn sờ sờ mà nó vẫn ngu si không chịu rút kinh nghiệm. Lần này, khi nhón lên, con nữ tặc để một tay giữ váy chứ không giữ vạt áo nữa, chắc nó nghĩ khúc dưới quan trọng hơn. Các bà các cô thường vẫn vậy, khi may đo, họ luôn tự tin vào phong độ của mình: váy thật ngắn, thật sát; áo thật phong phanh, mát mẻ, để khi ra đường, chỉ cần có một cậu nào đó liếc mắt là họ lập tức đưa tay kéo, ghì, che, mà khổ nỗi... Hãy nhìn cô gái kia! Chiếc váy của cô làm sao có thể còn dài ra được nữa mà kéo?

(Tạp chí Nhà văn)

Tài tử miệt vườn

Năm 78, tôi đi sưu tầm văn học dân gian ở xã Rạch Đùi. Tại đây, tôi gặp và quen với anh Tư Sẹo. Tư Sẹo cao một mét tám mươi, nặng hơn bảy chục ký, rất đẹp trai. Bên má trái anh ta có một vết sẹo vắt chéo từ sống mũi xuống cằm, coi rất ngang tàng.

- Mấy thằng biệt kích chơi xấu, rình bắn lén tui ngoài bưng. Nghe động hơi hám tụi nó, tui né kịp, không thì tiêu mạng từ hồi năm nẳm.

Bấy giờ Tư Sẹo là công an xã, quyền hành còn hơn cả Chủ tịch; đi đâu ho một tiếng cũng có người dạ thưa anh Tư. Mà anh Tư mới hăm sáu tuổi hà. Độc thân nên anh Tư ăn nghỉ luôn tại trụ sở ủy ban. Ban công an đóng ngay trong ngôi nhà tường của vợ chồng Năm Thạch, chạy dài từ con lộ đá ra ngoài mép nước sông lớn; cặp bên hông nhà là cái ao cá rộng cả ba công đất.

Tiếng là công an xã, nhưng lúc bấy giờ Tư Sẹo suốt ngày đóng bộ sơvin, đội nón phớt, đi giày bốt bằng da, đeo kè kè khẩu côn bên hông; tướng mạo hệt như trong phim cao bồi của Mỹ. Tư Sẹo biết đọc, biết làm tính, nhưng lại chưa hề học qua lớp nào cả. Thuở nhỏ, anh ta được ông Tư Đờn ghi ta phím lỏm dạy cho mấy ngón đờn, mấy ngón ca vọng cổ, và chỉ luôn cho bi nhiêu đó chữ nghĩa. Vậy cũng đủ được coi là người có học ở xóm Rạch Đùi xa mụ mị bên triền sông lớn.

Hôm đầu tôi đến trình giấy tờ, đọc xong, Tư Sẹo hỏi tôi:

- Ông là nhà văn à? Tốt lắm! Tui cũng rành văn chương một cây.

Nói xong, anh ta gọi với vào trong:

- Thím Năm à! Vặn đầu con gà mái nấu cháo nghen thím!

Gà là gà của vợ chồng Năm Thạch. Trận nhậu bày ra cấp kỳ. Khi rượu đã đà đà, Tư Sẹo lôi cây đờn xuống ca liền mấy bản; rồi hắng giọng nói với tôi:

- Ông nhà văn này, để tui đọc cho nghe bài ca dao xứ tôi nghen!

Đó là một bài ca dao ngồ ngộ, rất hợp với tính cách của Tư Sẹo; tôi nghe một lần đã thuộc nằm lòng ngay lập tức.

Tưởng giếng sâu qua nối sợi dây cụt

Ai dè giếng cạn nó hụt cái sợi dây

Qua tới đây mà không cưới được cô Hai mầy

Qua chèo ghe ra biển... đợi nước đầy qua chèo vô.

Sau bữa nhậu ấy, Tư Sẹo mời tôi nghỉ luôn tại trụ sở của anh. Là sinh viên năm thứ hai đi sưu tầm văn học dân gian, được trưởng công an xã mời ăn nghỉ tại trụ sở thì thật là còn hơn vớ được vàng.

Hừng sáng hôm sau, Tư Sẹo mời tôi qua chợ lớn của xã ở bên kia sông ăn hủ tiếu. Cùng đi với anh ta còn có một tay công an nữa, lùn tè, mập ú. Tay này đội nón rộng vành của dân vệ, xách theo khẩu AR16.

Vừa bước vô quán, Tư Sẹo đã lớn tiếng gọi rổn rảng:

- Cô Tư, cho ba tô đặc biệt, tô xương xúp, với be rượu nước nhứt nghen!

Anh ta gọi với giọng đầy quyền thế. Cô Tư chủ quán te te chạy ra, đá đuôi nheo với anh Tư rất lẳng.

- Anh Tư lấy ngót sớm vầy, chắc hôm nay đi họp trên huyện?

- Hôm nay qua đi công tác với ông nhà văn, giúp ông nhà văn này hoàn thành nhiệm vụ đặc biệt. Chuyến  này lu bu công chuyện cả tháng, cô Tư kiếm đứa nào qua tiếp nấu cơm, được hông?

Cô Tư cười tít cả mắt.

- Nhóc. Anh Tư khỏi lo. Được giúp anh Tư, giúp chánh quyền Cách mạng, phải ở không, em qua liền hà! à, mà con Tím được không anh Tư? Con nhỏ này được lắm. Kho cá với nấu canh chua khỏi chê.

Khi biết tôi là bộ đội chuyển ngành, Tư Sẹo càng nể tôi hơn. Từ đó, gặp ai anh ta cũng giới thiệu tôi là nhà văn quân đội. Mới đầu tôi rất ngại, chỉ nhăm nhăm cải chính mình là sinh viên, nhưng sợ Tư Sẹo bể mặt với bà con, thành thử tôi cứ để mặc anh ta nói sao cũng được. ấy vậy mà nhờ anh ta nói quá lên, đâm ra công việc sưu tầm văn học dân gian của tôi được việc trông thấy. Đến đâu tôi cũng được bà con sốt sắng kể cho nghe đủ thứ chuyện trên trời dưới đất. Bởi vậy càng ở lâu tôi lại càng thân với Tư Sẹo, mà càng thân với Tư Sẹo tôi lại càng hiểu về anh ta.

*       *

Trước giải phóng, Tư Sẹo vốn là chân chạy giấy tờ công văn cho xã, sau được sung vào du kích, đánh đấm ra trò; danh nổi tới mức, ở đâu có thằng ác ôn nào cần xử lý, cấp trên cũng phân Tư Sẹo vác bá đỏ đi phục kích. Tư Sẹo không bóp cò thì thôi, hễ đá nheo mắt bóp cò thì y như rằng thằng đó lủng sọ. Vết sẹo trên mặt anh ta không phải là vết đạn hay vết miểng bom miểng pháo gì, đó là vết sẹo do trèo cây bắt tổ chim sao sáo từ hồi còn nhỏ. Vết thương với vết sẹo thì cũng có khác gì nhau đâu.

Tư Sẹo nói với tôi:

- Tui hận tụi nó thua lẹ quá. Đúng lúc tui biết đánh đấm ra trò thì tụi nó thua cái rụp. Thiệt lãng òm ông à! Nhưng mà công việc bây giờ cũng lu bu lắm. Nội ba cái việc tranh chấp bờ ranh, bờ vùng, mình giải quyết cho xong cũng muốn khùng cần cổ.

Tư Sẹo là người của công việc, nhưng lại rất mê cải lương. Tôi nhớ tôi về Rạch Đùi được hơn một tuần thì có gánh cải lương trên tỉnh xuống hát tại xã. Suốt mấy đêm diễn. Đêm nào Tư Sẹo cũng vác ghế ngồi ở hàng đầu, nhiệt tình vỗ tay rốp rốp như pháo nổ, chỗ nào khoái, anh đứng hẳn dậy, hét toáng lên: "Hoan hô đi bà con!". Bà con theo anh hoan hô rầm rầm. Tới đêm cuối, có tay kép phụ bị sốt nằm bẹp dí cả ngày, Tư Sẹo xin với trưởng đoàn cho đóng thế vào. Thấy Tư Sẹo tướng tá ngon cơm, lại ca cũng cọt quẹt, tay trưởng đoàn nước cùng  nên cũng nhận lời. Chừng Tư Sẹo xuất hiện múa kiếm với một vị tướng, đáng lẽ sau ba hiệp Tư Sẹo phải trúng thương lăn ra chết, ai dè Tư Sẹo hứng quá, vung gươm oánh hơn mười hai hiệp vẫn chưa chịu chết. Tay kép chính đóng vai tướng soái đổ mồ hôi hột, van nài: "Ngươi hàng ta đi, ta tha cho mạng sống". Tư Sẹo nương vào câu đó, hét lên: "Mi đừng hòng hy vọng! Hãy coi lưỡi kiếm của ta đây!". Ông bầu đứng sau cánh gà hoảng quá, phải cho cúp điện. Sau khi nhắc Tư Sẹo nhớ kịch bản, điện bật lên diễn tiếp. Vậy mà Tư Sẹo vẫn còn vung gươm đánh thêm hơn hai hiệp mới chịu lăn ra chết. Anh ta chết đẹp tới mức bà con vỗ tay rần rần.

Trước khi gánh hát nhổ sào, kéo ghe đi diễn nơi khác, Tư Sẹo mời cả đoàn về nhà mẹ ruột ở Rạch Vọp, đãi một trận tới bến. Khi gánh hát mới vào tới ngõ, thấy đứa em gái đang quét lá loẹt quẹt trên vuông sân đất, Tư Sẹo vỗ vai em:

- ủa, biểu bây nhốt gà, sao giờ này còn để gà chạy ngời ngời ngoài sân vậy cà. Thôi, vô nhà nhúm lửa bắc nước. Vụ gà qué để tao lo.

Nói xong, Tư Sẹo đứng chạng hảng, móc khẩu con nổ đòm đòm liền mấy phát. Lần đầu tiên tôi tận mắt chứng kiến tài thiện xạ của Tư Sẹo. Mười phát mười con gà nát đầu lăn ra giãy chết. Vậy mà anh ta còn bủa chài kéo lên cả đống cá.

Bữa nhậu hôm đó, dân chúng kéo đến rần ì. Là bởi lần đầu tiên dân Rạch Lọp được tự nhiên đờn ca tài tử với đào kép chánh hiệu của tỉnh. Đàn bà thì mang tới bánh trái, đàn ông thì mồi màng. Ê hề cua ốc, rùa rắn. Nhậu đùng đùng như đám giỗ.

*       *

Một buổi chiều, tôi từ dưới Láng Voi về tới trụ sở ủy ban xã, thấy có mấy người thanh niên đang ngồi lui cui nhổ cỏ trên sân, trong đó có em trai của Tư Sẹo. Hỏi ra mới biết, mấy người đó bị phạt lao động công ích vì tội đá gà ăn tiền, số gà đá cũng bị gom hết về xã cùng với số tiền cá độ.

Sập tối, Tư Sẹo gọi tay công an mập lùn tới hỏi:

- Biểu thằng út nhà tao mần mấy con gà bắt xác nấu cháo. Đằng nào gà cũng chết rồi. Tiền thì đem giao nộp tài chánh. Giao hết, hổng được giữ một cắc, mang tiếng.

Hồi bấy giờ, mọi việc ở xã đều được giải quyết rất cảm tính. Tư Sẹo muốn phạt ai bao nhiêu tiền, giữ ai bao lâu, anh ta đều tự ý tùy theo vụ việc mà định đoạt. Người nào muốn tại ngoại thì phải đóng tiền cho xã. Bởi vậy có nhiều chuyện rất tức cười. Như chuyện đôi trai gái nọ ở xứ khác tới xã gặt mướn, rủ nhau xuống ghe làm tình. Đám thanh niên trong xã rình bắt được, dẫn độ lên công an.

Thấy đôi thanh niên mặt mày xanh lét, Tư Sẹo lớn tiếng hỏi:

- Anh chị là sao với nhau mà ăn nằm dưới ghe nhà người ta?

Anh thanh niên nhìn cô gái. Cô gái nhìn anh thanh niên, rồi cúi mặt ấp úng trả lời:

- Dạ, thưa anh Tư, tụi em sắp làm đám hỏi!

Vậy là Tư Sẹo quay ra nạt đám thanh  niên.

- Tụi bây nghe chưa! Tự dưng dám rình rập bắt bớ vợ chồng người ta. Về ngay! Còn tọc mạch kiểu này, coi chừng tao còng hết lượt bây giờ.

Khi đám thanh niên tẽn tò đi khỏi trụ sở, Tư Sẹo mới hạ giọng nói với hai người:

- Đêm nay tui giữ mấy người ở đây. Sáng mai cả hai phải làm xong bản cam kết cưới nhau đàng hoàng. Nếu gạt tui, tui sẽ báo về chánh quyền sở tại, bỏ tù mọt gông.

Hay như chuyện du kích bắt được tay trộm gà trong xóm giải lên xã. Tư Sẹo ngồi chéo ngoảy trên bộ ngựa, gườm gườm nhìn tay thanh niên, hỏi:

- Bây con ông Bảy lò bún ở Rạch Bắp, phải hông? Nhà dư dả, sao còn đi bắt gà của người ta?

Tay thanh niên ấp úng trả lời:

- Da, con lỡ dại, chú Tư tha cho!

- Chú Tư cái già, tao hơn bây chưa tới nửa con giáp. Bây trả lời câu tao hỏi đã.

Chàng trai vặn vặn hai bàn tay, không dám nhìn thẳng vào Tư Sẹo, nói:

- Tháng sau em đi nghĩa vụ. Lỡ hứa đãi tụi nó một chầu, mà gà nhà em bị bệnh toi, chết sạch không còn một con.

Tư Sẹo vỗ đùi cười hả hả.

- Bây ngu! Bây đi nghĩa vụ thì tụi nó phải đãi. Nhưng thôi! Nam nhi chi chí. Đã hứa thì phải làm. Nè, cầm tiền của tao đi mua lại mấy con gà nầy của người ta. Trưa mời anh Tư mầy tới nhậu luôn. Mà có tiền mua rượu chưa đó cha? Chưa có thì để đó tao lo cho khoản rượu.

*       *

Sau khi tốt nghiệp đại học, tôi được phân công về dạy tại trường bổ túc văn hóa cán bộ tỉnh. Trời xui đất khiến sao đó, Tư Sẹo lại được cử đến trường đi học. Trong hồ sơ anh ta khai trình độ văn hóa lớp sáu.

Gặp tôi, Tư Sẹo cười hề hề:

- Không dè được học với ông thầy. Ông thầy thông cảm, nói giùm với ban giám hiệu. Nhiều thằng đọc viết còn kém hơn tui mà dám khai lớp bảy, lớp tám. Nhưng cái khoản hình học với đại số sao mà rối rắm quá trời. Hổng biết học cái đó để làm gì. Biết vậy tui khai lớp ba thì vừa. Nhưng lỡ rồi, giờ đành chịu cực chớ sao. Coi vậy mà học hành còn lu bu hơn làm công an xã.

Tư Sẹo là người biết chịu cực trong học tập. Suốt ba năm học ở trường, anh ta trần lưng đánh vật với chữ nghĩa, vậy mà vẫn ạch đụi, không bằng ai với ai. Có điều anh ta rất nhiệt tình với công việc đoàn thể.

Hồi đó ở tỉnh người ta gọi tắt trường tôi là trường công nông. Học viên toàn là cán bộ gộc trong kháng chiến và con cái cán bộ, con em liệt sĩ. Đám choai choai không phải là cán bộ đi học, cậy thế gia đình, quậy phá nổ trời.

Tư Sẹo bàn với tôi:

- Thầy đứng ra thành lập tổ võ thuật, tui lãnh chân đội trưởng cho. Lấy độc trị độc. Tụi này phải gom thành lò, có vậy mới ngăn được tụi nó phá quấy.

Té ra Tư Sẹo là con nhà võ nòi. Côn quyền đao kiếm, món nào cũng rành. Đám thanh niên mới lớn, nhờ sự quy tụ luyện tập của Tư Sẹo, tự nhiên nhanh chóng răm rắp tuân theo quy củ nhà trường đâu vào đấy. Mỗi lần văn nghệ, bao giờ cũng có tiết mục đấu võ theo nhạc. Trống thúc, nhạc dồn lên, từng đôi ra sân múa may quay cuồng, loa lóa như trong phim chưởng. Cả đám thanh nữ cũng tham dự. Nữ song đấu với nam. Nhất nữ sử đoản côn phá tam nam mã tấu. Cả hội trường bốc lên ào ào tiếng vỗ tay như bão.

*       *

Lụi bụi mấy năm trời, rồi Tư Sẹo cũng lận lưng được miếng bằng tốt nghiệp cấp ba, về công tác ở ban an ninh của tỉnh. Từ đó tôi rất ít gặp anh ta. Một lần lên bưu điện thị xã lãnh nhuận bút, tình cờ tôi gặp Tư Sẹo. Thấy tôi, Tư Sẹo mừng thiếu điều ôm lấy tôi mà nhấc bổng lên.

- Chà, tui đọc báo tỉnh, gặp bài của ông thầy hoài hà! Truyện ông thầy viết đã ngứa lắm. Mà báo cũng bén. Thơ ông thầy đăng tui cũng đọc. Có bài còn thuộc rành rẽ từng câu.

Tư Sẹo lôi tuột tôi vào quán nhậu. Giữa chốn đông người, Tư Sẹo lôi thơ của tôi ra đọc bô bô như kiểu ca tài tử trên sân khấu.

Tóc còn xanh đời vốn bạc đầu

Có lẽ nào hỡi sông Tiền, sông Hậu!

Chín nhánh rồng ghi một thời thơ ấu

Hái lục bình cho mẹ nấu canh chua;

Tóc mẹ bạc rồi còn tóc ta chưa

Cái màu bạc như bạc đầu con sóng.

Có lẽ nào ta sống không hoài vọng

Con sấu ngoài sông, con rắn trong đồng

Và bông súng, bông sen, bông lục bình tím nữa.

Mẹ dạy con vặn nùn rơm giữ lửa

Và giang tay mở cửa đón khách vào

Kết làm anh em cầm chắc lấy ngọn dao

Khai sáng, đào kinh, lập làng lập ruộng

Đời kế thừa mở ra bốn hướng

Tóc còn xanh đời vốn bạc đầu.

Kể ra Tư Sẹo đúng là người máu mê văn chương thiệt. Thơ thẩn của tôi thì có ra gì, có lẽ anh ta mến tôi nên mới học thuộc. Mà anh ta thuộc nhóc nhách các bài thơ mà chính tôi cũng không biết là anh ta moi ra ở đâu. Đêm qua tôi mơ chết ngoài đồng, chim sơn ca đậu trên nón sắt, chiến tranh đi qua đây, ngực quê hương lủng đầy vết đạn, đổ hết máu ra ngoài con tim, nên chúng mình ốm yếu, người yêu cười xanh xao.

Sau khi đọc rổn rảng một lô một lốc các bài thơ, Tư Sẹo kể:

- Hồi mới lên thành, tôi chạy Honda chưa rành. Một bận đeo phá án trên Sài Gòn, tui phải rượt theo một con nhỏ hai mươi hai mốt. Trẻ khô mà nó xiết ga phóng ào ào, lạng lách thấy mà chóng mặt. Đến ngã tư, nó vượt cắt ngang mặt hai chiếc xe chạy ngược chiều. Tui hoảng hồn đạp thắng. Vậy là nó biến mất tăm mất tích. Sau vụ đó, tui tức muốn điên, tối nào cũng xách xe vô sân vận động tập lạng lách với tốc độ tám chín chục cây số. Cuối cùng tui cũng tóm được nó trên xa lộ Đại Hàn.

Khi nghe tôi hỏi chuyện vợ con, Tư Sẹo hào hứng hẳn lên.

- Vợ tui ở nhà buôn bán lặt vặt. Không có học thì còn biết làm gì ngoài chuyện đó. Bả nguyên là phạm nhân. Nhà nghèo, lúc đầu bả vô viện bán máu. Rồi xoay qua đánh số đề số đuôi. Về sau túng quẫn, bả đi làm gái. Cảnh sát khu vực bắt hoài, bả cũng làm hoài. Không làm, đào đâu ra tiền nuôi mẹ già sáu mươi tuổi đang bịnh lao. Tiếc cho nhan sắc của bả, tội cho hoàn cảnh của bả, tui đứng ra bảo lãnh cho bả tại ngoại. Rồi cưới. Cưới để tiếp bả nuôi mẹ già. Cấp trên mới đầu không cho phép. Tui cãi. Người ta cưới đĩ về làm vợ, chứ không ai cưới vợ về làm đĩ. Cãi riết rồi mấy ổng cũng chịu. Vậy mà hạnh phúc nghen thầy. Tháng sau mời thầy tới nhà ăn mừng cho sanh nhựt của cháu. Thằng cu, tròn như trái quách nghen thầy! Con trai mà da trắng hệt như mẹ nó, môi đỏ hệt như môi mẹ nó. Cặp mắt cũng vậy. To đen lay láy. Biết cười cả bằng môi bằng mắt. Thằng này lớn lên trổ mã, chắc con gái tới nhà sắp hàng xếp lớp.

Đang vui, bỗng Tư Sẹo sựng lại. Mãi một lúc sau mới nói.

- Có lẽ tui phải bỏ nghề. Năm ngoái tui bị mấy thằng trong băng trấn lột chém trúng một nhát mã tấu vào đầu. Gần đây thỉnh thoảng vết thương tái phát, sây sẩm mặt mày, tới đứng cũng không vững. ở quê còn ruộng đất. Nếu còn khỏe thì lại làm công an xã. Bằng không thì làm phó thường dân.

*       *

Nhớ tới ngày sinh nhật đứa bé, tôi đạp xe tìm đến nhà Tư Sẹo. Nhà vắng hoe. Hỏi thì hàng xóm cho biết: đêm qua Tư Sẹo tham gia phá án, bị một thằng du thủ du thực dùng dao Thái Lan đâm lủng phổi, hiện đang cấp cứu trong bệnh viện.

Khi tôi tới viện thì người ta đã chuyển Tư Sẹo lên tuyến trên. Tôi đành thất thểu ra về. Khi ra tới cầu tàu sông lớn, tôi vo tròn cái nón vải liệng xuống sông, bụng thầm nghĩ: Người như Tư Sẹo, không trời độ thì người cũng độ. Sáng  mai tôi đưa cả nhà lên thăm.

Sóng cuốn chiếc nón vải trôi lừng lững. Nếu không chìm, nó sẽ ra tới biển./.

(Tạp chí Nhà văn)

Tắm muộn

Đại hội văn nghệ tỉnh X lần này có mời hội tỉnh của Hà về dự. Do ít người đi nên thường trực mời luôn Hà theo dự cho vui. "Nhân thể cậu xem làm cái... phóng sự gì đấy để dự cuộc thi viết ký hội mình vừa phát động" - Phó chủ tịch hội nói. Tỉnh X như tỉnh Hà, có thế mạnh về du lịch biển nhưng xem ra cũng không ít những tệ nạn xã hội, nhất là mãi dâm. "Xem người, ngẫm ta", nghe có lý lắm! Cứ ở lỳ một chỗ lâu ngày cũng xơ cứng cảm xúc, chuyến "xuất ngoại" này Hà sẽ làm cái phóng sự cho anh em, nhất là bên cánh báo chí "lác" mắt chơi. Viết phóng sự cần trang bị máy ảnh và muốn cho "tới bến" thường phải tốn tiền. Sau khi cạy cục mượn được chiếc máy ảnh xịn của anh bạn về, Hà nói với "bà xã", là người bao giờ cũng mạnh dạn đầu tư vào việc sáng tác: "... Em vay nóng giùm anh cho kha khá, nếu bài hay, trúng giải không những trả được nợ mà còn có cơ may lợp lại cái mái nhà!". Mái nhà của Hà lỗ thủng đinh nhiều đến mức bạn anh hay gọi đùa là "khách sạn ngàn sao".

Đoàn của Hà đến thành phố biển vào buổi trưa trước ngày khai mạc đại hội. Vậy là anh được "tự do" một đêm và nửa ngày. Thời gian quan trọng nhưng gặp trúng đề tài viết mới quan trọng hơn. Nhận phòng, cơm nước qua quít, Hà quyết định thâm nhập thực tế ngay.

Thành phố biển này đúng là sầm uất và đẹp hơn thành phố tỉnh Hà. ở một nơi như vậy tìm cho ra cái phóng sự xã hội có khi còn khó hơn là mò kim đáy bể! Sau gần buổi sục sạo các chợ rồi lang thang ở bãi biển Hà chẳng tìm ra được đề tài nào. Có mấy vấn đề bật ra Hà thấy kha khá thì dường như ai đó đã viết rồi, còn thì xoàng xĩnh về lại thành phố nhà mình viết cũng được. "Dục tốc bất đạt", lại càng không nên gấp hơn trong lĩnh vực sáng tạo. Nghĩ vậy nên với chiếc máy ảnh nơi hông, Hà đủng đỉnh tản bộ như một người du lịch bình thường. Thành phố đã đẹp khi lên đèn lại càng đẹp hơn. Khi Hà lấy xong mấy pô ảnh bãi biển vừa đi thì một chiếc xích lô rà theo. "Đi... vui vẻ hông chú Hai?", người ngồi trên yên xe khá lớn tuổi thật thà hỏi. "Vui vẻ" là làm cái... "chuyện ấy". Gọi vậy cho nhẹ nhàng chứ chuyện đó, có khi vui một chút nhưng buồn đến... suốt đời! Song trong lúc kẹt đề tài, cũng thử thâm nhập một bận xem sao. Biết đâu lại chẳng cảnh giác ai đó hoặc xới lên cho đồng nghiệp những góc nhìn mới hơn vào tệ nạn mang tính... "thời thượng" này. "Có xa và... bảo đảm không?", Hà vừa đi vừa hỏi. "Gần đây thôi, toàn những người ngoài quê vào làm thuê, họ muốn "cải thiện" chút ít mà, nên đảm bảo lắm. Chú Hai lên xe đi!" Nữ lao động ngoài những miền quê đổ về thành phố tìm việc giờ rất đông. Nhưng nếu có tình trạng vậy thì đây là vấn đề lớn, cần tìm hiểu để viết. Nghĩ vậy nên Hà lên xe ngay. Tuy ông ta nói gần nhưng xe chạy khá lâu, cứ hết quẹo phải rồi cua trái. Nhưng không sao, mình nếu kiếm được cái phóng sự hay thì cũng để ông ấy nhờ chút cháo chứ. Chiếc xích lô đi vào khu có vẻ lao động thật, ngút ngàn những phòng ốc thấy đề "cho thuê giá rẻ". Sau khi dừng trước con hẻm, ông xích lô liếc vào nói khẽ. "Chú vào phòng thứ hai có cái cửa dán giấy nhựt trình đó. Tui chờ ở đây". Hà nhìn số xe ghi vào bộ nhớ để phòng bất trắc và đi vào căn phòng ông xích lô chỉ. "Vào trong này đi anh! Mau không tụi bạn em nó thấy", một cô gái hé cửa mời nói với Hà. Anh vào và cô gái chốt ngay cửa phòng. Qua ngọn đèn ngủ không sáng lắm của căn phòng, Hà thấy cô gái này ngoại trừ bộ cánh quá mát mẻ ra thì dáng vẻ đúng là quê mùa thật. "Anh không quen... chuyện này, nhưng nghe nói em ở quê vào...". Cô gái chơm chớp mắt sà vào Hà: "Ai mà lại quen chuyện này đâu anh, chẳng qua... hoàn cảnh thôi!". Hà bắt đầu "tác nghiệp": "Xin lỗi, em tên gì, nói cho anh dễ gọi?". "Em tên... Hoa!". "Giọng nói của em là ở miền... quê nào đấy nhỉ?", anh lại tiếp tục hỏi và khởi động thu nạp của bộ nhớ. Hoa - tạm gọi thế chứ chưa chắc phải tên thật - vừa định trả lời thì có tiếng gõ cửa phòng: "Trả tiền phòng, trả tiền phòng...!". "Bà chủ phòng trọ đòi đó, đưa năm chục trả tiền phòng đi anh!". Sau khi Hà đưa tiền, cô gái tuồn qua khe nền nhà ra cho chủ trọ xong, lại bảo cho cô xin luôn tiền mình. "Cũng năm chục thôi anh!". Hà lôi xấp tiền ra, không còn tờ năm chục nào cả, toàn giấy trăm ngàn. Chẳng là số tiền mang theo hơi nhiều nên vợ anh đổi ra vậy cho gọn. "Thì anh đưa đây rồi em thối cho!", cô vừa nói vừa khéo léo nhón lấy một tờ từ tay Hà. Lấy chỉ một tờ còn đòi thối lại nữa thì đúng cô này là... nhà quê rồi! "Nói thật với em... anh...". Hà chưa hết câu thì cô đã ưỡn người bụm lấy miệng anh, nũng nịu: "ở đây toàn thật không chứ có gì giả dối đâu anh! Chỉ có cái này - cô ta quăng cái "condom" là giả thôi". Thứ ấy là dụng cụ để ngừa HIV, ADIS... rõ ràng cô ta là người lao động, nhà lành, lâu lâu "cải thiện" nên mới cẩn thận lo xa cho mình đến vậy. Cô gái nói xong bỗng dưng đứng dậy làm động tác toan... thoát y khiến Hà thất kinh, vội ngăn lại: "ấy khoan, để tâm sự cho tình cảm chút đã em...!". "Thì mình vừa... vừa tâm sự cũng được vậy, có sao đâu". "Bậy à, từ từ để... còn lấy trớn đã em” - Hà lại mon men phỏng vấn: "Thế... ở quê Hoa làm nghề gì?" "Em làm... ruộng!". "Vậy... hoàn cảnh thế nào mà em phải vào đây, hở Hoa?". Cô ta với giọng đầy nhớ lại: "Hoàn cảnh ấy hả? Hoàn cảnh của em là...". Cô nói còn dở câu thì có tiếng của mụ chủ phòng bên ngoài gắt khẽ: "Hoàn cảnh với hòn cục gì! Mau lên, công an đang kiểm tra nhà bên cạnh kìa!". Mụ gắt khẽ thế kia thì có khi là công an đang kiểm tra thật. Nếu thế thì bỏ mẹ, mình tình ngay lý gian! Hà vội xô cô gái ra và hấp tấp đứng lên. "Thôi anh về đây, hẹn em khi khác", anh nói khi líu nghíu mở cửa thoát ra. "Chớ... không chờ lấy tiền thối sao, anh... gì ơi?". Lại cũng một sự thiệt thà nữa nhưng Hà vẫn khoát tay, bươn nhanh về phía chiếc xích lô đang chờ mình.

Khi xe thoát ra khỏi khu ấy, Hà mới lau mồ hôi trán. "Mồ hôi mồ kê thế kia, chắc ông anh vừa... quần một trận đã đời nhá?". Sao... ông anh? Hà xoay lại, người đạp xe là một thanh niên, chứ không phải ông già ban tối. "ổng chờ lâu quá không được, về ăn cơm rồi, tôi thay ổng. Ai thì cũng chở vậy thôi mà!". Khi xe về đến gần khách sạn, Hà bảo dừng tính tiền. "Dạ, xin ông anh... sáu trăm". Sáu trăm! "Sáu trăm gì? Anh có đùa không đấy?". Anh xích lô lễ phép: "Dạ... tiền công chở, tiền chờ và chở lượt về, tiền tài đến lượt dắt mối, tiền trả cho tụi bảo kê, mặt rô...". "Trời ơi...! Tôi có... "làm" gì đâu mà dắt mối, bảo kê...!". "Ông anh ở trong đó hơn cả tiếng đồng hồ, ra mồ hôi mồ kê đầy mình mà bảo là không... "làm" gì cả". Tay xích lô vẫn điềm đạm: "Mấy bảo kê hồi nãy chứng kiến từ đầu đến cuối, nếu em về nói vậy tụi nó sẽ "thịt" vì tội ăn hớt, nói láo thì... chắc chết em, ông anh ơi...!". "Trời...!" Hà đưa hai tay kêu lên. "Bây giờ vầy - tay xích lô thấy Hà vậy nên cũng thương hại ôn tồn: Nếu quả thật ông anh với cô ấy không "có gì", để... em chở ngược lại chỗ đó, rồi bốn mặt một lời, cho tụi mặt rô rõ thì em chỉ lấy tiền công chở từ tối đến giờ thôi". Hắn nói có lý, song... khuya rồi, chở lại chỗ ấy không những mình nhừ đòn, mà có khi chẳng còn cái quần đùi để về. Hà nghĩ vậy nên móc tiền. Túi quần anh trống trơn! Hà rụng rời. Bao nhiêu là tiền bạc mà vợ con anh vay nóng vay nguội cho anh đem đi đã... không cánh mà bay! Nhất định là mất trong cái phòng có cô gái lao động nhà quê, thật thà ấy. Vậy là phải trở lại, nhưng... ai chịu tin cha bị ăn cướp và có gì để làm bằng? Không khéo phải đến công an cũng nên! Mà đến đó thì... Hà nhìn đồng hồ nhà ai đó, đã hơn mười một giờ! Khách sạn anh ở chỉ mười giờ là đóng cửa, nội bất xuất ngoại bất nhập. Hà ngao ngán bật ngửa người ra trên nệm xích lô và phẩy tay về hướng biển. Anh còn có một người bạn rất thân nơi thành phố này nhưng địa chỉ theo trí nhớ thì cũng chưa chắc chắn lắm... "Biết ngay mà! Lâu vậy, ông anh không làm "la phan" thì em... cứ đi đằng đầu", tay xích lô nói vậy và dướn người đạp xe về phía biển.

..."Không thể chở chạy suốt đêm để tìm địa chỉ vầy đâu ông anh, em còn phải về với vợ con chứ!". Lúc ấy đã hơn ba giờ sáng! Tiếng tay xích lô lại chen tới theo gió biển: "Vả lại, nghe kể số tiền mất, thông cảm em nói thiệt: Tiền công chở cộng với các khoản từ tối đến giờ, chiếc máy ảnh ông anh đang mang không thể trả hết đâu". Ai đêm cũng phải về với vợ con. Hắn nói có lý. ở thành phố này sao ai nói nghe đều có lý hết trơn! Thôi thì đành phải hỏi địa chỉ và năn nỉ "các" lại hắn chiếc máy ảnh, chứ còn biết làm sao nơi phố xa thành lạ vào đêm hôm khuya khoắt như vầy. Nhờ trời, địa chỉ hắn cho đừng là nơi ở dởm!

Còn lại một mình, để chờ sáng Hà lang thang xuống mép biển. Lác đác đó đây dăm người trên bãi cát làm những động tác thể dục sớm. Đã có người thể dục thì chắc khách sạn mở cửa rồi. Cũng may mà còn chìa khóa phòng, Hà vội quay về hướng khách sạn. Anh vừa đi vừa huôi hoai chân tay như người tắm biển, thể dục về sớm. Đi được dăm bước, nhìn vài người ra biển, anh chợt thấy mình không giống họ tí ti nào. Mặt mũi suốt một đêm không ngủ chắc bơ phờ đã đành, nhưng quần áo lại nghiêm chỉnh như... nhà báo! Về cái điệu này, bảo vệ khách sạn sẽ đặt dấu hỏi ngay. Hà bèn quay xuống lại mép biển. Có gì nữa để mà mất, anh cởi quần áo dằn giấu vào một hốc đá, chỉ còn mặc độc chiếc quần đùi cộc. Đoạn, Hà lao xuống mép biển nhúng người vào nước cho ướt rồi chạy theo mấy động tác thể dục về. Sự mát lạnh của nước biển đã làm anh tỉnh cơn buồn ngủ. Chẳng biết đêm rồi có ai trong đoàn hay khách sạn khám phá ra sự anh "tại ngoại" để thâm nhập thực tế không? Phải về xem thử tình hình vắng mặt của mình đêm rồi ra sao.

Còn khá sớm, khách sạn vẫn chưa mở cửa. Phía trước vài hàng cà phê, điểm tâm lục tục dọn bày hàng. Bây giờ Hà mới thấy đói. Từ bữa cơm vội vàng trưa qua đến giờ, mải lo thực tế anh có kịp ăn gì đâu. Hà tập thể dục tại chỗ bên cạnh nơi bán bún riêu. Thấy anh chỉ độc có cái quần cộc chạy tại chỗ nhưng mỗi lúc một gần thúng bún quá, chị chủ quán gắt bẳn: "Xin bố chạy xa ra giùm, sáng con chưa mở hàng!" Hà chợt nhớ vội khuỳnh tay cong chân chạy đi chỗ khác... Mãi rồi cổng khách sạn anh ở cũng mở. Chờ mọi người ra một lúc, Hà làm như vừa mới đi quên gì nơi phòng, chạy về. Chẳng ai trong đoàn biết vừa rồi Hà đi "thực tế" suốt đêm cả. Anh mở cửa phòng mình. Chỉ còn đúng mỗi mười nghìn sót trong chiếc cặp! Thôi thì cũng đủ tiền cho một bữa điểm tâm. Hà đánh thức mọi người đoàn mình dậy tắm biển sớm để còn kịp dự Đại hội bạn. Và rồi anh lại vừa tập theo kiểu thể dục vừa chạy đi.

Nơi Hà giấu quần áo bây giờ đầy người, riêng bộ đồ thì... chẳng thấy đâu! Anh bỗng hồn xiêu phách lạc khi chợt nhớ ra rằng trong túi quần còn cái ví, tuy chẳng tiền bạc gì song lại có nhiều giấy tờ rất quan trọng. Hà thất thểu đi tìm suốt dọc bãi tắm. Cũng may, có thằng bé biết chuyện nên xúm tìm giùm anh. Cuối cùng, nó phát hiện ra có chiếc ví đang dập dờn trên mép nước. Đúng là ví của Hà, ai đó đã lẳng ra sóng biển! Không còn gì nên anh chỉ cho thằng bé có mười nghìn. Nó vòng tay cám ơn rối rít.

Nắng gay gắt khi mặt trời mỗi lúc một lên cao. Giờ này chắc đại hội Văn nghệ đã khai mạc lâu rồi! "Thật là đồ... khỉ gió!" Hà buột miệng vậy khi kiểm tra lại số giấy tờ ướt nước. Anh cũng không biết vừa rồi rủa ai hay là rủa chính mình!

"Cũng may là sợ lỉnh kỉnh mình không mượn theo luôn cái máy ghi âm" - Hà tự an ủi vậy rồi... "nhất thân nhất quởn" cầm cái ví ướt uể oải đi về như một người tắm muộn!

(Tạp chí Nhà văn)

Thầy Phùng kỳ quặc khác người

Thầy Phùng kỳ quặc và vẻ như xoàng xĩnh từ sức vóc tới dáng hình. Bẩm sinh thầy thuộc nòi người kẹ, thấp bé nhẹ cân, chiều cao chỉ xuýt xoát mét rưỡi, trọng lượng chưa đầy bốn mươi ki lô. Đã thế cái đầu hơi to của thầy lại hay sùm sụp cái mũ lá rộng vành. Và đôi chân vốn đã ngắn lại đi kiểu chữ bát, thêm nữa hai bàn chân lại xỏ trong đôi giầy da thô cá sắt, mũi gồ đại bố. Nên trông thầy càng thấp, nhỏ, càng dị tướng dị hình.

Kộp kộp kộp... Đó, thầy Phùng đang bước trên hành lang dẫy lớp học trường Sư phạm sơ cấp tỉnh tôi. Chắc thầy rất muốn oai vệ. Nhưng khổ thế đấy, lúc đứng trông thầy buồn tẻ như cây rủ bóng, còn bây giờ cũng chẳng hơn gì, vì trong thế chuyển động đầu đổ về phía trước, tay vẩy phía sau, trông thầy tất tưởi, vất vả lắm!

Hay là cái tướng ẩn của thầy chỉ hiện ra khi thầy đứng trên bục giảng, trước học trò? Thì đây.

- Tôi là Phùng - Thầy cất tiếng - Phùng nghĩa nôm là phùng phình, là rộng. Nhưng theo nghĩa chữ Hán, phùng là gặp. Nhưng tôi là Vũ Bất Phùng, tức là không gặp. Không gặp gì? Không gặp thời. Nghĩa là lạc thời. Nghĩa là... thời đất nước có giặc, xung phong cầm súng ra mặt trận cũng không đắt!

Thôi thế thì đúng rồi! Khác hẳn! Khác hẳn! Cứ như là một thầy Phùng khác chứ không phải là một thầy Phùng thấp bé, còi cọc, tầm thường. Thoát hẳn ra cái lốt khoác ngoài hàng ngày, giờ đây bao nhiêu quý tướng trên gương mặt, trên thể chất thầy mới phát lộ ra hết. Mặt thầy tròn đầy, đầm ấm. Hai gò má thầy hồng nhuận. Đôi môi thầy là môi thiếu nữ. Hàm răng thầy đều nhỏ như hạt bầu. Và đặc biệt, giọng nói của thầy vừa ấm áp vừa vang vọng, cao quý và quyến rũ lạ thường. Lúc này thầy hiện lên như một kẻ hào sĩ thời hiện đại, vừa thông tuệ hoạt bát vừa hóm hỉnh tài hoa, cốt cách vừa cao thượng vừa có phần ngạo nghễ thông tục.

Ngạo đời tí thế thôi chứ thầy Phùng đâu có phải là kẻ lạc thời! Cuối mùa kháng chiến chống Mỹ, đúng 19 tuổi, vừa tốt nghiệp trường Sư phạm sơ cấp tỉnh, thầy đã xung phong nhập ngũ. Và cuối cùng đã được chấp nhận. Nói cuối cùng được chấp nhận là bởi vì thầy đã phải dùng mẹo. Ví dụ: thầy uống thật nhiều nước, ăn thật no căng để tăng cân; thầy kiễng chân để đủ chiều cao khi người ta đo. Và người ta đã biết tỏng, nhưng rồi chính người ta thể tất cho bầu nhiệt huyết của thầy. Chỉ có điều là dẫu đã được nhập ngũ, thầy vẫn không được như người khác. Không được xung vào binh chủng pháo binh, xe tăng, đặc công hay công binh, bộ binh. Căn cứ sức vóc, dáng hình thầy, có nhẽ thế, người ta phân thầy về ngạch giữ kho thuộc ngành hậu cần. Suốt năm năm cuối cuộc kháng chiến thầy chỉ là anh binh nhất trông coi một cái kho đạn súng cối ở trong một khu rừng gần biên giới Căm pu chia. Suốt năm năm, người ta quên bẵng cái kho và tất nhiên quên luôn cả thầy. Suốt năm năm, chẳng biết người ta còn nhớ hay đã quên mình, thầy cứ việc mình mình làm. Thầy cứ như một kẻ tự vạch ra con đường và tự đi, dẫu chỉ có một mình. Suốt năm năm một mình một bóng cặm cụi, thầy canh giữ an toàn, không suy suyển một viên đạn trong cái kho đạn khổng lồ nơi rừng sâu nọ. Suốt năm năm thầy phải trồng bắp, trồng bí để tự nuôi mình. Phải tự săn sóc thuốc thang lấy khi ốm đau. Suốt năm năm sống trong lo sợ khủng khiếp là không được giao tiếp mãi thì sẽ quên mình là người, không biết mình là ai nữa. Thành ra để luôn nhớ mình là người, thầy phải làm việc, phải tự suy nghĩ, nghiền ngẫm và phải cử động cái miệng, thẻo lưỡi, tức là phải phát ngôn, phải nói liên tục. Nhưng mà nói liên tục một mình mãi thì cũng chán và vô nghĩa quá. Vậy thì hát. Mình hát cho mình nghe, thì cũng được chứ sao. Thầy hát liên tục. Thầy hát lúc dọn dẹp quét tước trong kho. Hát lúc lau chùi từng viên đạn cối. Hát lúc một mình phát rẫy. Hát lúc chặt cây, sửa lán, đóng giá đỡ, chuồng gà, lồng chim. Thầy hát qua ngày này ngày khác và nhờ đó phát hiện ra mình là người có giọng hát. Thầy có chất giọng baritông trầm ấm khá hay. Chứng cứ là mấy con vẹt, con yểng thầy bắt về nuôi cũng đứng ngẩn ngơ quên cả hót vì nghe thầy hát.

Thầy hát trong cô quạnh giữa miền rừng núi thâm u. Thầy hát đủ các thể loại. Từ dân ca quan họ, cò lả, trống quân đến các bài hát thời nay như Thiên thai, Suối mơ, Tiến về Sài Gòn ta quét sạch giặc thù... Đặc biệt là môi thầy rất hay tung tăng mấy câu[/i] hát này trong bài Sơn nữ ca:

Sơn nữ ơi! Đời ta như cánh chim chiều phiêu bạt thời gian vun vút trời mây. [/i]

Sơn nữ ơi! Đừng làm thắc mắc thêm lòng khô cạn từ lâu nước mắt đầy vơi.[/i]

Lời ca trong chất giọng trầm buồn của thầy nghe mà cao ngạo mà nao lòng, muốn rơi nước mắt.

Thế đó, người ta đi vào cuộc chiến tranh thì có đồng đội. Còn thầy, thầy chỉ có một mình. Đó là những năm tháng thầy Phùng hát nhiều nhất và do phải tự thân vận động để tồn tại nên thầy có thói quen tự lực và rất khéo tay. Hoàn cảnh thật là một ông thầy tốt. Ông vun xới cái tài sẵn có, đào tạo thầy thành một người đa năng, việc tay chân gì cũng tự biết, cũng thông thạo hơn người!

*       *

Cuối cùng thì người ta cũng nhớ đến cái kho bị bỏ quên suốt năm năm trong rừng. Và tiếp nhận cái kho nguyên vẹn cơ số đạn xong người ta mới khiêng thầy Phùng đến bệnh viện.

- Đồng chí có một khối u ở bên phổi trái.

- Thật à?

- Sao lại không thật?

Bác sĩ X quang nói, nheo cặp mắt thương mến và ái ngại nhìn thầy, một thân xác quắt queo còm cõi ốm o. Những tưởng thầy sẽ tủi thân tủi phận khóc oà. Nào ngờ thầy ngoạc miệng cười thành tiếng khanh khách:

- Tôi không có khối u ở phổi thì mới là lạ, bác sĩ ạ. Năm năm liền ở trong rừng tôi toàn uống nước dưới tầng lá rụng vì chất độc của máy bay Mỹ rải. Không chết vì nó thì tôi khinh nền khoa học kỹ thuật của bọn giặc này quá!

Thầy Phùng ngạo nghễ hát chờ đón cái chết. Nhưng thầy Phùng không chết. Vì sao? Vì số thầy chưa tận. Vì thầy cầm tinh con mèo. Mèo tiếng thế sống dai lắm! Vì bác sĩ X quang nọ xem nhầm bệnh phẩm. Thành ra cái chết của một ông đại tá béo ú, toàn mỡ là mỡ suốt mấy chục năm trường sống ở hậu phương an toàn định chuyển sang cho thầy mà không thành!

Không chết, thầy Phùng với cái vóc hình như có lỗi với đời, lại được người ta trả về cho nghề thầy. Trở về với nghề thầy, sau những năm tháng một mình một cuộc chiến trong rừng, mới hai mươi tư tuổi mà thầy trông đã lụ khụ và âm thầm như ông lão, tính tình cũng ngày càng lập dị khác đời như người già.

Người ta cho ăn mày là bố thí cho kẻ đáng thương. Còn thầy đang ăn khoai, có ông lão hành khất đến cửa xin ăn, thầy mời ông lão vào, úp bát mì ăn liền cho cụ ăn, rồi còn tỏ lòng cám ơn khi tiễn đưa. Hỏi vì sao thì thầy đáp: Đó là vì nhờ có người ăn xin mà ta mới có cơ hội bầy tỏ hảo tâm của mình. Cũng như ông - thầy nhìn sang ông hiệu trưởng - sở dĩ ông được chức tước to vầy, là nhờ anh em chúng tôi ngu si đần độn, xứ mù người chột làm vua, do vậy ông chớ nên ngạo mạn làm càn.

Trong buồng thầy ở, mạng nhện chăng đầy trần nhà. Ông hiệu trưởng nói kháy: “Thầy Phùng muốn nhờ tay nhện để giữ gìn môi trường sạch sẽ, không có ruồi muỗi!” Thầy bĩu môi lắc đầu: “Buồn trông con nhện chăng tơ. Có câu thơ cao siêu đó đấy, chứ đâu có[/i] phải cái gì cũng lấy vụ lợi làm đầu!” Đi đường thầy đội mũ ngược, để lưỡi chai che gáy phía sau. Thầy giải thích: phải nhớ đề phòng kẻ cắp ở phía sau và trên thế gian này còn ối kẻ không cầm tinh con ngựa mà rất thạo bài đá hậu!

Không! Mặc cho thầy hiệu trưởng sa sầm mặt mỗi khi nghe thầy nói có hàm ý châm chọc. Mặc cho ông hiệu trưởng tỏ vẻ không thích thầy, thầy vẫn là con người thích hợp với nghề thầy, thầy vẫn là người thầy được học trò kính phục và yêu mến, ngưỡng mộ. Đó là vì học trò qua thầy hiểu rõ thế nào là sự tận lực tận hiến chân thành của một người thầy. Đó là vì sức quyến rũ của tấm lòng và tài năng cùng sự uyên bác của thầy. Ôi, những tiết học thầy đứng trên bục giảng! Chẳng còn thấy đâu là cái thân xác quặt quẹo còm nhom của thầy nữa. Thầy biến hóa. Thầy như được hưởng phép lạ. Thầy thoắt trở nên một trang dũng hiệp vừa tài tử duyên dáng vừa oai phong lẫm liệt. Nghề nghiệp cho thầy cơ hội để thầy bộc lộ những năng lực ẩn giấu tiềm tàng. Để bùng cháy những cảm xúc thầm thì. Mắt thầy bừng sáng. Giọng thầy sang sảng. Cử chỉ hoà hợp với lời nói. Những ý tưởng mới lạ xuất thần kết hợp với cách phô diễn đầy màu sắc ẩn dụ đôi khi điểm xuyết cách nói lắt léo, vòng vèo dí dỏm, khiến học trò nhiều lúc ngẩn ngơ như ngợp trong một diệu cảnh huy hoàng. Diễm phúc thay cho những ai có một tuổi trẻ học đường được là học trò của thầy! Hạnh phúc quá khi được nghe thầy giảng một giờ! Thành ra học trò lớp khác thèm được học thầy quá, có đứa còn bỏ cả tiết học lớp mình, lén lút đến nghe trộm bài thầy giảng; chúng làm cho các thầy khác phát ghen.

Thầy dạy môn nào cũng hay. ở môn nào thầy cũng bộc lộ cái tài hoa đặc sắc của mình. Vòng tay một cái là thầy vẽ xong cái hình tròn, tròn xoe cứ như vẽ bằng com pa. Trong giờ địa lý, miệng thầy nói, tay thầy vẽ, mà bản đồ mỗi nước từng nét khúc khuỷu ở đường biên chính xác như bản đồ in. Những con chim, con mèo nhồi bông và những thí nghiệm do thầy khéo léo làm ra trong các môn sinh vật, vật lý, hoá học khiến các thầy khác lại một lần phải ghen tỵ. Thầy dạy nhạc thì thật tuyệt. Chất giọng vàng, giọng bạc của thầy dấy lên cả một phong trào ca hát trong nhà trường. Thầy là một con người đa năng, một nghệ sĩ đa tài. Tuy vậy, môn văn vẫn là môn thầy dạy hay nhất. “Thưa thầy, thầy tha lỗi cho em, nhiều hôm nghe thầy giảng thơ, em cứ như mê mị như ở trong cõi mơ ấy ạ”. Đó là lời tâm sự thành thật của cô Thủy, học trò lớp 9 với thầy. Thủy mười tám tuổi, mặt trái đào, mắt đen thăm thẳm bí ẩn như mắt con gái miền sơn cước, có mái tóc dài chấm kheo chân, có năng khiếu đặc biệt về môn Văn. Em rất ngưỡng mộ thầy và quý mến thầy. Nghe em nói vậy, thầy đáp: “Đừng khen thầy, vì nói hay không bằng nghe giỏi đâu, em!”

Thói đời ở đâu có tài đức, ở đó có đố kỵ ghét ghen. Huống hồ thầy hiệu trưởng Thức lùn tì, tóc rậm bờm ngựa, mắt ti hí, chân dài chân ngắn, tiên thiên bất túc lại vốn con người lòng dạ hẹp hòi. Thật tình thầy Thức trước nay tiến thân đều bằng thủ đoạn kèn cựa, đặt điều vu vạ. Hết lớp 12, thêm hai năm sư phạm nữa, câu viết còn chưa thành, bài toán một ẩn số giải còn sai, nói gì đến vi phân, tích phân với đạo hàm! Kiến thức xã hội thầy còn lỗ mỗ hơn. Đã thế tác phong lại lúi xùi, nói năng lại bộp chộp. Thầy chỉ được mỗi cái tài ganh ghét chê bai người. Thôi thì còn thiếu gì điều thầy Thức sàm báng, chê bai thầy Phùng. Chê từ cái dáng đi biểu hiện nỗi sướng khổ bất định của thầy. Sàm báng cả cái nét chữ bay bướm sinh động của thầy vì cho thế là lẳng lơ, đa tình. Bỉ bai cả việc thầy quyết tâm đi bộ đội bằng việc uống thật nhiều nước và kiễng chân khi đo chiều cao để khắc phục nhược điểm thấp bé nhẹ cân là cố đấm ăn xôi và tiếc thay xôi lại hẩm, vì cuối cùng là như tù giam lỏng trong một cái kho ở giữa rừng. Thầy Thức thấp kém lắm, thầy có biết đâu, khoảng thời gian sống một mình đó là cơ hội hiếm hoi của đời một con người. Con người phải được cá thể hoá đến triệt để trong tập thể. Con người phải tự ngẫm, tự suy xét ra điều hay lẽ phải chứ không thể a dua theo bầy đàn. Con người nhất thiết phải trở nên một kẻ có ích cho nhân quần. Chứ còn danh diện cá nhân đâu có phải là điều quan trọng. Thời gian một mình sống với cuộc chiến năm năm của thầy Phùng hoá ra là một trường học lớn. Nó quý giá gấp ngàn lần cũng quãng thời gian ấy sống nhởn nhơ ở hậu phương của khối người!

Trên thế gian này, con người đâu có sống thân ái với đồng loại mình! Hay theo cách nói lắt léo, hóm hỉnh của thầy Phùng thì con người vốn không ưa nhau, họ chỉ nhăm nhăm tìm cách hại trừ nhau một cách thân ái thôi! Có phải thế không? Câu hỏi này xin cứ treo đó. Còn bây giờ đã đến một bước ngoặt của cuộc đời thầy Phùng rồi. Vào cuối năm học này, cả thầy lẫn trò ở trường sư phạm này đều đang xôn xao và kinh ngạc về một vụ kỷ luật mà nạn nhân là thầy Phùng. Thầy hiệu trưởng Thức nói gay gắt: “Quan hệ thầy - trò là quan hệ thiêng liêng, không thể làm cho ô uế. Thế mà đây, thầy Phùng đã cả gan viết một lá thư tỏ tình với cô học trò Thủy! Vậy, thử hỏi thầy Phùng có còn xứng đáng được tồn tại ở nhà trường sư phạm tiên tiến của chúng ta không?”

*       *

Chưa đến mức phải ra khỏi ngành, thầy Phùng chỉ phải đổi lên dạy ở bản Pao Mao Chải thuộc vùng sâu vùng xa của tỉnh tôi. Từ tỉnh đi bộ ba ngày mới tới bản quê heo hút xa xôi này. Bản này có hai thôn cách nhau ba cây số. Xưa rày ở đây trẻ con chưa hề biết đi học là thế nào. ở đây, cán bộ xã thay vì ký thì ấn dấu ngón tay điểm chỉ vào cuối tờ công văn báo cáo do anh giáo viết hộ.

Năm năm trôi qua đánh vèo kể từ ngày thầy Phùng bị kỷ luật đưa về dạy ở Pao Mao Chải. Và điều kỳ diệu lại đã xẩy ra. Y như thời gian thầy Phùng là anh lính giữ kho đạn súng cối ở trong rừng vậy. Người ta có thể quên thầy, nhưng thầy không quên công việc. Đạn trong kho vẫn an toàn, không suy suyển. ở Pao Mao Chải còn hơn thế. Mặc người ta gây án oan, mặc người ta đầy ải. Năm năm qua, bản này đã có trường tiểu học hoàn chỉnh. Tất cả cán bộ xã đều đã đọc thông viết thạo. Hơn nữa, trường đã có một phân hiệu với hai cô giáo vốn là người Kinh khai hoang tự nguyện tham gia.

Công sức tạo nên điều kỳ diệu này trước hết thuộc về thầy Phùng. Thầy Phùng như kẻ đã tu luyện đạt chính quả, một mình sống trong những hoàn cảnh cô độc biết tự mình thoát ra khỏi sự chi phối của ngoại vật, tự vạch ra con đường đi theo lẽ phải, không cần sự mách bảo, sự an ủi, khích lệ của ai. Thầy Phùng, một bản lĩnh và một tài năng! ấy thế! Một anh nhà báo tỉnh tình cờ lạc đường vào Pao Mao Chải đã phát hiện ra thầy Phùng và trên tờ báo tỉnh anh đề nghị thầy phải được tuyên dương anh hùng. Trong bài báo của mình, anh còn kể tỉ mỉ nhiều mẩu chuyện kỳ khu về thầy. Trong vòng ba tháng thầy đã nói thạo và hát được tiếng Mông. Chính là những bài hát dân ca Mông của thầy đã gọi học trò đến lớp. Cả người lớn cũng mê tiếng hát của thầy. Rồi chính tay thầy phát nương gieo hạt bắp, trồng cây rau để tự nuôi mình và giúp các em có hoàn cảnh khó khăn. Vui nhất là chuyện thầy dựng một cây luồng cao chót vót ở phân hiệu của hai cô giáo đóng cách xa thầy ba cây số rồi bảo các cô mỗi khi cần thầy đến giúp đỡ thì kéo lên ngọn cây cột một mảnh vải trắng để làm hiệu. ở xa, điện thoại không có, trống gõ, kẻng khua cũng không nghe được, chỉ có mắt nhìn thấy thôi! Thầy nói thế và các cô giáo có bận bí quá đã kéo lên ngọn cây nọ cả chiếc áo lót  áo con của mình! Ha!

Tất nhiên là bài báo đã gây ấn tượng mạnh. ủy ban tỉnh điện hỏi Sở giáo dục: Sao không kịp thời nhân Pao Mao Chải thành điển hình tiên tiến? Sở giáo dục lập tức chỉ thị cho phòng giáo dục huyện lập ngay một đoàn kiểm tra đi ngay Pao Mao Chải để xác minh. Và dẫn đầu đoàn kiểm tra này lại chính là thầy hiệu trưởng Thức ngày nao. Thì ra năm năm qua thầy Thức cũng đã kịp nhảy cóc lên chức trưởng phòng. Gặp thầy Thức ở Pao Mao chải, thầy Phùng cười, nói: “Thì ra, con lợn ở đầu đòn gánh này đến chợ, thì ở đầu đòn gánh kia, củ chuối cũng đến chợ!” Thầy Thức tảng lờ, không nói gì, thầy Phùng nói tiếp: “Hoá ra Tôn Ngộ Không hoá phép thần thông quảng đại thế nào cũng không ra khỏi bàn tay Đức Phật Như Lai nhỉ?” Thầy Thức vẫn ngậm môi, không hé răng. Cho đến tận khi đoàn kiểm tra làm xong việc, trước khi rút quân, thầy trưởng phòng mới đến trước mặt thầy Phùng, mắt ti hí lầm lì, nghiến răng trèo trẹo gầm ghè: “Này, đừng tưởng bở! Dám bầy trò kéo áo quần đàn bà lên cột cờ làm tín hiệu để gọi bạn tình, phạm húy điều thiêng liêng như thế, lần này thoát được để thành anh hùng thì thật là kỳ quái đó!”

*       *

Nghĩ thế nào, thầy Thức nói thế, chứ thầy đâu có ý dọa dẫm. Thầy Phùng đã phạm phải trọng tội! Và lặng lẽ chẳng một lời kêu oan, thầy chấp nhận án kỷ luật bị sa thải ra khỏi nghề thầy.

Ra khỏi nghề thầy, cũng lại thật kỳ quặc, thầy Phùng vui vẻ gia nhập cuộc sống thường nhật của một người lao động lương thiện. Thầy trở thành một người thợ mộc khéo tay chuyên đóng bàn ghế và làm các đồ dùng giảng dạy cho các trường tiểu học, các lớp mẫu giáo ở thị xã này. Bây giờ, thi thoảng lại bắt gặp thầy sùm sụp cái mũ lá rộng vành, một mình một bóng ở một vỉa hè nào đó, vừa cặm cụi cưa đục vừa lẩm nhẩm mình hát mình nghe, lòng dạ vẻ rất thư thái thanh nhàn.

Thế đó, thư thái thanh nhàn thật, vì đâu có phải còn một miền xa chưa tới? Một chân trời chưa tỏ? Một ao ước chưa thành? Cuộc đời dấm dẳn như váy ba bức, khi nghiêm túc, lúc tếu táo, đều đã trải. Đời người như căn nhà lớn có nhiều căn buồng nhỏ, buồn vui, cay đắng ngọt bùi đều đủ chỗ chứa. Mới nghiệm ra rằng con người rất cần có những khoảng sống riêng một mình, tự mình trò chuyện, ca hát với mình, tự mình tìm đường và tự xét lấy mình.

Thế đó, ông thợ mộc Phùng ẩn mình dưới bóng cái mũ lá rộng vành, ngày ngày cắm cúi với công việc của mình. Cắm cúi một mình với câu hát quen thuộc thầm thì trên môi, nghe vừa ngạo nghễ vừa nao lòng: Sơn nữ ơi! Đời ta như cánh chim chiều, phiêu dạt thời gian vun vút trời mây. Sơn nữ ơi!...[/i]

Cho đến một hôm bất ngờ có một phụ nữ xinh đẹp mặt trái đào, mắt đen thăm thẳm bí ẩn như mắt con gái miền rừng, có búi tóc lớn, bắt gặp thầy. Người phụ nữ đó nắm bàn tay thầy Phùng, gọi to: “Thầy Phùng ơi! Em là Thủy đây, thầy còn nhớ cái đứa nghe thầy giảng thơ mà mơ màng mê mẩn không?” Thầy Phùng ngẩng lên, lắc lắc đầu: “Có lẽ em nhầm tôi với ai đó rồi!” Người phụ nữ kêu: Không! Không! Em nhầm làm sao được! Nói rồi, hôm sau chị lại trở lại. Cũng tại cái vỉa hè thầy Phùng đang chi chát đập dùi đục. Lần này nước mắt lưng chòng, chị nói: “Lỗi là tại em, thầy Phùng ơi!” Thì ra, hồi đó, chính chị đã viết một lá thư bày tỏ tình yêu với thầy và lá thư đó không hiểu bằng cách nào đã rơi vào tay thầy Thức rồi lập tức trở thành duyên cớ của câu chuyện vu cáo đê tiện với thầy. Chăm chú nghe người phụ nữ kể, nhưng vẫn như lần trước, thầy Phùng lại ngẩng lên, lắc lắc đầu: “Có lẽ em nhầm tôi với ai đó rồi!” Quyết đi đến cùng sự thật, hôm sau nữa, người phụ nữ xinh đẹp tên Thủy lại tìm đến. Lần này, chị xăm xăm bước tới và bằng một động tác dứt khoát, chị đưa tay lật cái mũ lá rộng vành ra khỏi đầu thầy Phùng: “Trời! Anh Phùng! Gương mặt anh thần thái anh tinh anh thế, em nhầm sao được!” Lần này, vẫn là kỳ quặc khác người quá thể, thầy Phùng lại lắc đầu, quanh co: “Tôi cám ơn em, nhưng tôi có một người em sinh đôi, giống tôi như đúc, Thủy à!” Tuy vậy, nói vừa hết câu, nước mắt đã ứa chan chan, thân mình run rẩy trong một linh ứng dị thường và người phụ nữ xinh đẹp tên Thủy đã kịp ngả đầu vào vai thầy, nức nở: “Anh Phùng! Thế nào thì với riêng em anh cũng đừng trốn lẩn nữa, anh ơi!”./.

(Tạp chí Nhà văn)

Cơn mưa

Cơn mưa hạ kéo dài từ hồi đầu tháng Ba, rả rích mãi, mà trời thì buồn như trời tháng Mười, ngâu ngâu một màu xám chì phủ xuống nơi miền quê quanh năm ngập tràn sông nước. Sáng sớm gió hiu hiu se cơn lạnh từ ngoài khơi thổi vào đất liền, thổi vào mùi hăng nồng ngây ngây của loài rong trên biển, khiến tiếng rao hò hơ của ai đó trên những chiếc thuyền độc mộc nghe chập choạng, lạc lõng hơn bao giờ. Những chiếc thuyền nhỏ rẽ sóng, nhấp nhô khi ẩn khi hiện trên sóng, chòng chành trên nước như những nhánh cây lục bình lờ đờ.

Cuộc sống người dân chài trôi qua thầm lặng hiền hoà, hiền hoà như buổi chiều tàn lắng xuống một mùa mưa không có giông bão lớn, những buổi trưa vàng đầy gió có con tàu đánh cá xa bờ trở về mang theo cá tươi rôm rả đầy trên thuyền, tiếng cười nói huyên náo của các chàng trai trẻ với gương mặt còn căng đầy mùi muối mặn sóng nước, căng đầy trên mái tóc một màu cỏ khô bồng bềnh gió sương. Họ đứng xoay tấm lưng trần màu đồng thau về phía mặt trời đỏ rực, phía xa xa là chân trời tiếp biển mênh mông như tấm màn xanh ngắt của đất trời.

Tôi được sinh ra và lớn lên tại một miền quê nghèo vùng ven biển. Cuộc đời vẫn thường có những đổi thay không giống như mình hay nghĩ về một phía còn lại. Khi viết những dòng chữ gửi về cho quê hương là ngày tôi đang sống bên kia bờ đại dương xa xôi hơn nửa vòng trái đất, để đến đất nước Nga xa lạ với tấm hộ chiếu trong tay và mảnh bằng tốt nghiệp trung học loại xuất sắc.

Mỗi khi trời đổ mưa dai dẳng bên xứ người, tôi ngồi trong phòng vắng một mình, không có bạn bè, không người thân… những lúc như vậy lòng tôi quay quắt đi vì nhớ nhà. Tôi nhớ thật nhiều vòng tay ấm áp của mẹ, nhớ tiếng nói khàn khàn của cha vì sóng nước, và nhớ cơn mưa cuối chiều hay đổ xuống khi tôi đi học về bụng đói cồn cào, tôi lao vào trong bếp còn ấm lửa để tìm mẹ, lần nào cũng vậy, mẹ cười rồi ôm tôi vào lòng:

- Con trai đói rồi phải không nào, ôi chao bàn tay con sao lạnh thế này hở?

Tôi phụng phịu rên ư ử trong miệng bâu lấy mẹ cứng ngắt, anh Hai đang đổ nước vào trong lu thấy vậy cười to lên:

- Mẹ đừng nói nữa cậu suýt khóc nhè kìa, lớn rồi mà làm thể bé lắm, tụi con gái đứng ngoài sân nó leo leo cho.

Giờ thì mẹ không còn trên cõi đời, mẹ mất vì một cơn bệnh cảm bình thường. Ngày ấy cha biên thư sang báo tin dữ nói mẹ đi buôn bán đường xa dưới tận miền tây, gặp cơn mưa bất chợt đổ xuống rồi cảm lạnh xoàng, cứ tưởng không có gì trầm trọng vậy mà mẹ đã mất gần mười năm nay.

Thứ bảy có thằng bạn thân ở trọ cùng phòng rủ đi ra phố chiều, lúc đi ngang qua khu phố Tàu nhìn thấy chiếc áo len màu xanh bày bán trong tủ kính, tôi muốn dừng lại mua để gởi về tặng mẹ. Tôi nhớ chiếc áo len mẹ mặc dưới quê đã cũ. Lòng tôi muốn dừng nhưng đôi chân lại quay đi vì lúc đó mẹ đâu còn sống mà mua về.

Ngày mẹ còn sống, cha và anh Hai đi biển có con cá nào ngon cũng mang về nhà, mẹ bào lóc thịt ra rồi cho vào cái cối đá quết, quết càng lâu thịt cá cứ trắng lần ra, mẹ dùng tay vắt từng miếng nhỏ cỡ hai đầu ngón tay, thả từng miếng vào chảo mỡ đang nóng chiên vàng. Hồi đó mẹ thương tôi nhất nhà vì tôi là út, cũng có thể vì tôi ốm yếu nhất, hai chân dài khẳng khiu như hai ống tre sậy.

Mẹ thường bồi dưỡng cho anh em tôi món chả cá Thu nấu với bột gạo xay, mẹ nấu khéo lắm. Cứ nhìn từng sợi bột trắng tinh chảy dài xuống nồi nước đang sôi sùng sục trên bếp thấy mà thích. Chưa hết, mẹ bắt thêm vài con cua biển nuôi trong chạn, bảo anh Hai giã đành đạch trong cối đá, chừng nửa tiếng sau nồi bánh canh được nhắc xuống. Gạch cua đỏ nổi lên đặc quánh thành nồi. Mẹ nhìn anh em tôi ăn mà đôi mắt người long lanh niềm thương yêu vô bờ.

Quê hương tôi ngọt ngào như dòng sông tuổi thơ êm đềm, hiền hoà như ngụm nước mưa đầu mùa. Tôi nhớ những ngày trời hay mưa giông, cơn mưa cuối chiều trút ào trên mái tôn rả rích tiếng rơi lộp độp, chẳng hiểu sao tôi cứ hay ngây ngây đằm thắm nhớ lại những ngày xưa đó thật nhiều, nhớ con đường làng vòng vèo có hàng dừa cao ngả ngớn theo dòng nước trôi, những ngày trời lập đông giá rét, tôi thích ngồi nép chân mẹ đan áo bên bếp lửa hồng tìm hơi ấm. Giờ đây xa quê hương gần mười năm dài nhưng chưa bao giờ tôi có được một điểm dừng chân trọn vẹn để thưởng thức lại món ăn mà ngày xưa mẹ làm.

Tôi bước chầm chậm ra biển vắng một mình, cảm thấy lạc lõng bơ vơ hơn lúc nào, cái bến mà một thời ẩn đầy kỷ niệm tuổi ấu thơ luôn làm cho trái tim nhói đau mỗi khi nhớ nhà. Còn đâu tiếng reo hò phá phách của bọn trẻ con trong xóm cũ, còn đâu những trận đòn đỏ cháy cả mông vì tội leo sang nhà người ta hái trộm trái cây còn chua lòm.

Lần này trở về thăm quê, tôi đứng ngẩn ngơ mãi một mình nơi con hẻm nhỏ, mẹ không còn sống để mừng rỡ chạy ra đón tôi từ ngoài cổng đầu làng, cha cũng không thấy đâu, tôi ân hận vô cùng vì chuyến bay trục trặc lỡ muộn mất hai ngày không kịp về nhìn lại mặt cha lần cuối trên giường bệnh. Chú Ba và cô út Thoa ôm chầm lấy tôi khóc oà. Tôi ngơ ngác nhìn quanh ngôi nhà trống vắng, cố tìm kiếm một chút của quá khứ còn lại mà thời gian vô tình đem tất cả ra đi. Tôi về muộn quá rồi phải không? Cô út vừa khóc vừa nói:

- Thằng Luân về rồi ư? Sao trễ vậy con? Cha con không chờ được nên con về mà không gặp mặt cha… người ta mới chôn người ngày hôm qua thôi.

Tôi lắc đầu nói, có cái gì thật nghẹn ngào:

- Cha con bị bệnh lâu mà sao không có ai báo tin cho con hay để về sớm hơn, con có lỗi với cha mẹ nhiều quá.

Chú Ba nắm chặt vai tôi phân giải:

- Không phải vậy, cha con không muốn con biết tin vì ông sợ làm dở dang việc học hành của con, lúc ông phát bệnh nặng thì con đang bận thi cử gì bên ấy thì phải, sắp nhắm mắt ông mới chịu cho người đánh điện tín sang nhắn con về nhìn con lần cuối cùng Luân à.

Tôi quay đi đưa mắt nhìn lên bàn thờ có tấm hình cha đặt phía sau lư hương còn ngái mùi cát lạnh, một vài bông cúng màu vàng thật buồn trong chiếc bình hoa cũ phai màu:

- Con vô tình quá, thế mà con cứ đợi đến khi tốt nghiệp xong rồi về thăm ở với cha thật lâu cô chú à, bây giờ con về đây có còn ai nữa đâu nào.

Chú Ba xúc động nói:

- Nếu biết con trở về như thế này, cha mẹ con dưới suối vàng mãn nguyện lắm rồi (rồi chú nheo nheo mắt ngắm nhìn tôi từ đầu đến chân) thật chú không ngờ con lại cao lớn đằng này rồi sao Luân? Mới ngày nào tiễn con sang nước Nga học, vậy mà giờ đây trở về có gặp ngoài đường dám chú không nhận ra con đâu.

Tôi cười buồn:

- Mộ cha mẹ ở đâu vậy chú? Con muốn ra thăm và thắp nén nhang cho cha mẹ.

- ừ, chỉ mới hơn năm giờ, thôi đi nhanh chứ không lát chiều hay có mưa giông.

Tôi bước theo những người thân còn lại đi ra nghĩa trang nằm cách nhà tôi chừng một cây số, gió chiều mơn trớn se cơn lạnh làm mấy nhánh cây trên đầu rung rung thật buồn. Nấm mộ cha còn mới nên ngái mùi đất lạnh nằm song song bên mộ mẹ, thật đơn sơ trên tấm bia có những vệt vôi trắng ghi tên tuổi tôi ở bên dưới, tôi cúi đầu quì xuống và nói âm thầm:

- Con trai trở về thăm cha mẹ đây, cha mẹ có nghe tiếng con nói không?

Nén nhang vừa đốt lên ngả nghiêng trước mộ vì gió biển thổi vào lớn quá. Bao nhiêu năm trở về thăm mẹ mua quà tặng cho mẹ chẳng có gì ngoài những đoá hoa biên biển mà ngày xưa mẹ rất thích. Cô Thoa hái đưa cho tôi một bó hoa để tôi cắm chậm rãi lên xung quanh ngôi mộ. Nước mắt tôi chợt rơi xuống tự lúc nào.

Cô Thoa cứ đứng bên tôi khóc hoài. Chiếc áo bà ba màu trắng nhạt nhoà vệt nước mắt loang lổ trên vai cô. Chú Ba lén bỏ đi đâu tuốt đằng xa kia, rồi chú dừng lại nơi có bụi cỏ hoang mọc quanh năm nơi cuối nghĩa trang, khom người đốt điếu thuốc hút phập phồng.

Chiều xuống nhanh để rơi đâu đó những vệt nắng cuối cùng trên nghĩa trang buồn, tôi bất động nhìn đăm chiêu mê mải phía trước, một vài nấm mồ đơn độc nhú lên chập choạng, lẻ loi như kiếp người trôi qua trong giấc chiêm bao chập chờn.

Tôi ngước nhìn trời bởi hình như có vài giọt nước thật lạnh vừa rơi trên vai áo, cũng vẫn là cơn mưa cuối chiều ấy hay sao? Cơn mưa luôn làm cho tôi nhớ hoài kỷ niệm về mẹ. Cô út giục tôi về sớm không nên ở ngoài này lâu vì trời sắp trút nước xuống, đường bị lầy rất khó đi. Tôi lặng lẽ bước ra về, không quên quay đầu ra sau nhìn lần nữa, tôi chầm chậm theo chân chú Ba đi dọc quanh con đường mòn trở về nhà.

Trước ngày rời xa quê để sang lại bên ấy, tôi đến từng nhà hàng xóm thăm hỏi và tìm gặp lại những thằng bạn cũ ngày xưa, nhưng chúng nó cũng không còn ở lại đây, mỗi đứa một nơi lưu lạc phương xa không biết phương trời nào mà tìm. Tất cả hình ảnh đó cứ thấp thoáng đi qua tâm trí tôi. Vâng, tôi hiểu, sẽ không bao giờ tìm lại được hoặc đuổi kịp nó dầu chỉ một lần trong cuộc đời.

Tôi đứng lặng nhìn ra biển mãi, ngày mai ra đi chưa biết bao giờ lại trở về, dường như có tiếng ai từ ngoài khơi xa gọi tên tôi âm thầm, phải chăng đó là tiếng gọi của người anh trai mà lâu lắm rồi tôi mới trở về để nhớ đến anh chăng?… Bọt biển trắng xoá vỡ tan từng hồi lên đôi bàn tay tôi vướng nhiều lắm bụi trần, sóng biển hiền hoà vỗ về ru lòng người như muốn mềm đi những khoảnh khắc để nhớ nhung con người đã bỏ biển ra đi, và những người nằm lại dưới đại dương đời đời vì bão tố. Đại dương mênh mông kia sẽ mãi là một nơi mà họ gởi gắm trọn cuộc đời ngắn ngủi. Các anh không có nhà, không có cuộc đời, cho đến ngàn đời sau có mơ ước nhiều cũng không được một nấm mồ xanh bên thềm.

Anh trai tôi đã ra đi như vậy, lâu lắm rồi tôi không được nhìn lại bóng dáng anh. Buổi chiều cuối cùng hai anh em ngồi chơi với nhau trên bệ đá lớn sau hè, miếng đá to lớn màu rêu mốc không hiểu nó có tự bao giờ mà chiều chiều tôi hay ra đó nằm ngủ. Anh Hai đang kể chuyện nghe sự tích ông thầy chùa cạo đầu cho tôi nghe, chưa đến đoạn kết, thì mẹ gọi anh vào để ăn cơm tối cho kịp  giờ ra biển.

Mẹ nấu món canh cua giã ăn chung với bún khô mà dì Hạnh tôi gởi từ Sài Gòn xuống, dì gởi nhiều lắm vì sợ mưa gió thất thường rồi anh em tôi bị đói như những năm trước. Anh Hai rất thích món bún cua nên mẹ múc cho anh một tô đầy có miếng cua nổi gạch từng dề đỏ lựng. Chẳng hiểu sao buổi cơm chiều hôm ấy cha tôi có vẻ mặt buồn buồn, ông bước ra ngoài hiên đứng nhìn trời, điếu thuốc đỏ lòm hút phập phồng trên tay. Ông nhìn trời thật lâu, không trở vào nhà.

- Con à, ở cuối đằng tây gió lớn kéo về, mà trời tối sậm lại ở đằng đông, cha sợ đêm nay có bão biển.

- Không sao đâu cha, bão mới vừa dứt xong không lẽ lại kéo đến nữa, trên khắp bãi mình có ai bơi xa bằng con không nào (anh Hai đang ăn chợt ngẩng lên cười, trên trán anh lấm tấm giọt mồ hôi) có chuyện gì thì con bỏ thuyền mà bơi vào bờ thôi.

Cha lắc đầu húng hắng ho:

- Bơi sao nổi con, đã có bão thì sóng lớn phủ to đầu như cái nhà, ghe mình ra ngoài đó khác gì lá trôi sông, thôi nghe cha lần này ở nhà rồi chuyến sau cha hết bệnh đi cùng con, để con đi một mình không yên tâm chút nào.

- Hồi trưa, ông Năm ghe nói chuyện với con, ông cằn nhằn đến mùa câu mực mà cha cứ nghỉ hoài, không có cha thì anh em bạn không yên tâm đi xa hơn, cứ vậy thì thua thuyền họ, nghe ông ấy nói mà con thấy khó chịu trong người, lần này con phải đi chứ không mất việc cha à.

Mẹ im lặng lén đưa tay áo chùi ngang mặt, cha trầm ngâm nhìn mông lung ra ngoài trời, tôi còn bé quá lúc đó chẳng biết gì, nắm tay anh mà bi bô nói:

- Anh Hai đi biển về nhớ mang cho em con ốc thổi tù tù, tiếng thổi nghe to hơn con ốc của thằng Tò cơ.

- ừ, để anh ra khơi tìm cho em con ốc chúa lớn nhất xóm, ở nhà học cho giỏi nghen, không được rủ bạn bè đi phá phách vườn nhà người ta nữa đấy.

- Chuyến này anh đi biển về sớm hơn được không? Lần trước anh đi gần một tháng cơ, em chỉ thích anh mang ốc về cho em thật mau thôi.

Tôi còn nhớ lúc đó mắt anh cười hiền lắm, anh vít đầu tôi xuống rồi ra đi thật nhanh vì thằng bạn cùng bè đang đứng ngoài sân chờ.

- Ăn thêm một bát nữa con à, ra ngoài khơi gió lạnh mau đói lắm.

- Thôi con no rồi mẹ ạ, con phải đi chứ không chủ tàu đang chờ.

Đêm hôm trời chuyển gió dữ dằn, sấm chớp xé rách màn đêm, mưa suốt ngót cả tuần liền. Qua đợt bão tố rồi đến trời lặng lại trong văn vắt, nhìn bầu trời xanh trong mà lòng người ở lại muốn rợn người. Con tàu đánh cá không bao giờ trở về cùng với hai mươi người thanh niên trai trẻ. Anh Hai tôi đã ra đi như vậy, anh không có cơ hội để về nhìn lại người mẹ thân yêu ngày đêm mòn mỏi chờ tin con. Thời gian cứ trôi từng ngày, qua đi từng tháng, chiều chiều tan học tôi hay lén mẹ thơ thẩn ra biển một mình, đứng trên bờ ngóng trông ra ngoài khơi chờ anh Hai mang con ốc về cho mình…

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Dưới bóng đời xanh lá

Khi mặt đất ẩm sương mờ mịt màu đêm và bảng lảng khí âm vừa choàng tỉnh, hai nhân vật chính của truyện ngắn này đã yên vị từ lúc nào trên hai chiếc ghế nhựa xỉn màu đối diện nhau nơi quán cà phê Bằng Lăng, cái quán xộc xệch và khiêm nhường bên một con phố lổn nhổn đất đá và gạch vụn của thị xã tỉnh lị. Đó là hai ông già. Một cao to vạm vỡ, tóc phau phau trắng, tiếng nói như sấm rền. Một nhỏ thó, da đen nhẻm, phát âm rời rạc như đang nói thầm trong họng. Đã ba mươi năm nay, từ khi thị xã được giải phóng, không sót một ngày nào, nắng cũng như mưa, hai ông già như dính vào nhau, cái nết ngồi nhâm nhi cà phê tại cái quán nhỏ tồi tàn nhưng đầy ma lực ấy từ lúc trời chưa kịp sáng cho tới tầm chín mười giờ. Họ ngồi rủ rỉ rù rì đủ thứ chuyện trên đời, kể cả những chuyện lặp đi lặp lại mỗi ngày và cả những chuyện tinh khôi mà một trong hai người vừa biết. Họ xưng hô với nhau bằng cặp đại từ nhân xưng tiếng Pháp mà lâu rồi không ai còn dùng đến. Họ đã gần tuổi bảy mươi nhưng sức khỏe và trí tuệ dường như vẫn còn dẻo dai và minh mẫn lắm. Ông già cao lớn vốn là một sĩ quan quân giải phóng, thương binh loại hai, về hưu ngay sau ngày đất nước độc lập. Ông già nhỏ con nguyên là thượng sĩ “mốc” ngụy quân, chỉ đi học tập cải tạo một tuần là được về sum họp với vợ con. Họ là đôi bạn chí thân từ thuở thiếu thời, lúc học trường Pháp, cho đến khi mỗi người do trời đất xui khiến hay do số phận an bài mà đi theo một ngả binh nghiệp.

- Cái trưa ngày ba mươi tháng Tư ấy, toa trốn ở xó nào? - Ông già tóc trắng hỏi, mắt nhìn về vòm trời đang sáng dần, câu hỏi quen thuộc như một lối tu từ trong văn phạm tiếng Việt mà ông đã hỏi bạn mình ba mươi năm nay mỗi dịp kỉ niệm ngày trọng đại này.

Không ngước mặt lên, ông già đen nhẻm thầm thì như đang học thuộc lòng bài văn mẫu:

- Moa nằm dưới gầm giường đẻ của vợ, tay chân như đang lên cơn pa-king-xơn, nhìn thấy toa súng đạn đầy người, mừng và sợ đến phát khóc, muốn lao ra ôm chầm lấy thằng bạn cố tri mà...

Nhấp ngụm cà phê, mắt vẫn không đổi hướng nhìn, người sĩ quan giải phóng quân năm nào nói loa rền:

- Toa mà ló mặt ra lúc đó thì khó xử thiệt! Đằng sau moa là cả một đoàn đang hừng hực lòng căm thù và khí thế thắng trận... Một tiểu đoàn vào được thị xã chỉ còn lại hơn nửa quân số. Đồng đội tụi này nằm lại trên đường tiến công quá nhiều…

- Cái quyết định trình diện toa với tư cách Trưởng ban quân quản là một quyết định khó ăn nhất trong đời moa, hơn cả cái quyết định chọn hướng lập thân bằng cách vào lính thuở nào... - Vẫn nhìn chằm vào li cà phê đặc quánh, vị thượng sĩ ngụy ngày ấy nhỏ nhẹ.

Mặt trời đột ngột chui ra khỏi ngọn rặng dừa phía bờ sông, ban thứ ánh sáng đầy hứng khởi được cất giấu qua đêm xuống chỗ hai ông già ngồi. Nhờ ánh mặt trời mà vẻ phúc hậu của ông già cao to và nét hiền từ của ông già nhỏ con mới hiện lên ngời ngợi giữa cái quán cà phê tuềnh toàng ấy. Không gian bỗng sinh động hẳn bởi sự xuất hiện của cô hàng với gương mặt không thật xinh nhưng ưa nhìn và nhất là với bộ váy áo tân thời cô khoác trên người thoảng lên mùi thơm nước hoa hay mùi hương lạ trời đất ban tặng cho những cô gái trẻ.

- Hương của tụi mình thuở đó giờ nghe đâu định cư ở Hoa Kì. Lạ thật, không thể hiểu nổi vì sao hồi ấy, Hương lại yêu toa và từ chối moa. Toa xấu trai, ít tài hơn moa và vụng về nữa...Ha...ha...ha...

- Nhưng moa chỉ yêu mụ đàn bà xấu xí, quê mùa, sau này thành mẹ sáu thằng con trai của moa thôi! Hương căm moa, trả thù dữ dội bằng cách lao vào vũ trường. Bi kịch! Nhưng nếu moa và Hương lấy nhau, có lẽ cuộc đời sau đó còn bi kịch hơn...

Mặt trời vươn lên tầm cây sào. Gió tây nam bắt đầu gợi trong không trung những luồng sóng nhẹ nhàng, mơn man. Ngoài công viên, những người tập thể dục và đi bộ muộn nhất cũng đã lục tục ra về. Đổi hướng nhìn về phía những ngọn đèn đường tắt muộn do sự lơ đễnh của người cúp cầu dao hay sự cố ý của sự sống muốn tăng thêm chút ánh sáng nhân tạo cho ban ngày khi phải vượt qua một đêm dài đầy màu đen và sự im lặng, ông già có thanh quản khoẻ, bỗng nhiên dịu giọng:

- Toa xem đài truyền hình quay cảnh thả diều công viên chưa? Đẹp, phơi phới! Nơi mấy cái ngọn đồi nhân tạo là chỗ ngày ba mươi tháng Tư, tụi moa ém quân chờ xung phong. Một quả pháo địch rơi vào đội hình, thêm mấy chiến sĩ hi sinh trước thềm hoà bình. Cứ ngỡ những cánh diều bay lên chính là linh hồn của anh em mà ứa nước mắt...

Ông già phát âm như nói thầm ngước cặp mắt hiền từ theo hướng nhìn của bạn mình, rành rọt bảo:

- Cái dòng tên ghép bằng đồng bị gỡ, công viên thành công iên, nhìn thấy chướng, tức muốn nổ con mắt! Hoà bình ngăn nắp rồi, ba cái thứ phá hoại ấy cũng là giặc phải không toa ?

ánh nắng giao mùa Xuân Hạ giữa buổi sáng phương Nam đã bắt đầu thổi nhiệt độ nóng dần lên trên con số ba mươi. Li cà phê đã chuyển sang li trà quạu. Ông già từng là hạ sĩ quan cấp phát quân trang bên kia chiến tuyến nở một nụ cười :

- Cũng may cho moa, là lính, nhưng chưa hề bắn một phát đạn nào nơi chiến trận. Có phải vì thế mà toa chỉ cải tạo moa có bảy ngày? Hay vì moa là bạn nối khố một thời của toa?

Ông già từng giữ chức vụ tiểu đoàn trưởng bên này chiến tuyến, từng bị đạn M.79 của Mỹ găm vào người, vươn bàn tay qua chiếc bàn nhỏ, đặt nhẹ lên vai người đối diện:

- Không! Không hề có chuyện bảo lãnh, ô dù! Thời ấy, đâu đó rạch ròi! Toa đi học tập một tuần là còn nhiều hơn một số đối tượng tương tự. Chính moa muốn như vậy. Đó là khoảng thời gian cần thiết để toa định thần và nhìn mọi việc sòng phẳng và tự tin hơn.

Cô hàng cà phê rực rỡ và thơm tho như một mặt trời của xứ người, xuất hiện giữa hai ông già, thẽ thàng:

- Thưa ông nội, thưa ông ngoại... Có bà bên kia hỏi thăm hai ông đó! Cháu mời bà ấy sang ngồi cùng hai ông nghen!

Cả bốn con mắt nhằm vào một điểm:

- Hư...ơ...ng... - Hợp âm bè đôi ngân vang, trẻ trung và tha thiết.

- Em...! à, không...! Tui về ăn Tết, muốn ở lại chờ ngày này và cũng chờ tìm hai... ông. May mắn quá! Sao trời đất run rủi thế này? Mai em bay rồi... nhưng sẽ quay lại, quay lại... - Bà lão quí phái vừa đi về phía bàn hai ông già đang ngồi vừa nói, gương mặt đầy xúc động, mừng rỡ lẫn tiếc nuối.

Họ ôm chầm lấy nhau, mắt ngân ngấn nước. Không gian lặng đi vì cuộc hội ngộ đặc biệt và bất ngờ.

Khi đã ngồi xuống ghế, bà lão chỉ tay về một nơi nào đó, phía sau công viên, bảo :

- Tui muốn ngồi nhìn lại nơi dự định xin phép nhà chức trách, xây một trung tâm nuôi dạy những đứa trẻ bị nhiễm chất độc màu da cam của quê mình. Di chúc ông chồng người Mỹ của tui ghi rõ như vậy... Ông ấy mất cũng vì nhiễm cái chất quái quỉ ấy ở Việt Nam... .

Ông già cao to vồ vập :

- Bà về ở hẳn đây và mỗi ngày ngồi uống cà phê với hai thằng tui chứ ?

Ông già thấp bé cắc cớ:

- Giờ được trẻ lại, trong hai người tụi tui, bà chọn ai?

Bà lão lườm ngang một nhát dài:

- Sắp xuống mồ còn hỏi lung tung... Mà được trẻ lại ư? Trẻ lại như ngày xưa ư?...Chao ôi! - Bà lão dừng lặng, mơ màng - Chọn ai... thì... chưa biết, có điều cần phải làm khác đi, đó là... em... không quyết liệt và dại dột như vậy nữa! Em... sẽ làm một cái gì đó nhẹ nhàng, giản dị và có lương tâm hơn. Em… sẽ...

Những giọt nước mắt từ gương mặt còn vương lại những nét xinh đẹp của bà lão Việt kiều rơi long lanh trong nắng sớm khiến cả hai ông già, một cao một thấp, một mập một ốm cứ lúng túng như hai chú gà mắc tóc.

Mặt trời thấy vậy, nở nụ cười giòn trên cây lá rồi nhìn theo mãi bóng  ba người già dắt nhau đi về phía con đường mang tên 30 tháng 4.

(Báo Văn nghệ)

Út lanh

Không ngờ bữa nhậu lại vui đến thế. Cả không ngờ nó lại được gầy dựng. Tôi bận, chủ nhà kiêm chức Phó ban phòng chống lụt bão tỉnh, cũng bận. Nước đột ngột lên những căn nhà vượt lũ xây xong không mấy người chịu vô ở, kêu xa ruộng xa kênh ở trển lấy chi ăn? Gọi xuống huyện, nói có nhà báo lên chụp hình từ mấy ngày trước, huyện báo về xã, xã gom mãi cũng chỉ được vài hộ, mỗi hộ 20 ngàn, nếu có đông trẻ con mà lại còn khói bếp nghi ngún nữa thì mỗi con nít 10 ngàn quyết toán vô khoản họp cụm dân cư. Vừa dọn vô, đã hỏi nhà báo đâu, chụp hình nhanh nhanh để còn về ruộng gặt, nước lút lúa rồi kìa. Thì hình đã chụp, số báo ngày mai tỉnh đã căn bản hoàn thành chương trình nhà vượt lũ, có thể còn nèo thêm được dự án tạo việc làm cho các nông hộ từ nay thành người thị tứ, các bà vợ mặc bộ đồ hoa mỏng, ra ra vô vô buồn tênh thế, có khi còn sinh chuyện bởi mấy ông chồng đã theo xáng cạp đi tôn nền vượt lũ mãi rừng xanh núi đỏ nào. Chúng tôi đã chào nhau, nhưng ông phòng chống sau khi dúi vô túi tôi cái phong thơ chút xíu bữa  ăn trưa hình như cảm thấy không yên, đúng rồi, nó mỏng hều nếu so với độ cao hơn mười thước tôn nền mà bụi cỏ dưới đầm còn thoi thóp ngó thấy, không lẽ cỏ xứ này cao hơn mười mấy thước Tây? Ông phòng chống kéo tay, ẩy vai tôi sang bên kia cầu vồng, vô quán nhậu còn có nhiều cầu vồng nữa vắt sang các lều lá dừa nước đang lách tách mưa rơi bởi con cá chép mới hoá rồng xong liền hăng hái phun mưa kẻo người ta cứ tưởng mình còn là cá. Ông phòng chống rất tài, chỉ sau mấy cái bấm bấm mà bẩy tám người hớt hải chạy đến. Mà không chỉ một ông tài. Có mấy người nữa cũng chỉ bấm bấm mấy cái, mà người ở đâu đổ ra ngần ngật, loáng cái đã chật những cái lều quán lá dừa nước. Khăn ướp đá cứng vậy mà họ đập vỡ bôm bốp, tài thật. Lẩu cá linh đầu mùa, ngon rồi, khỏi nói. Li chào mâm, li giới thiệu chủ nhà với khách, li phạt vì chưa uống hết, khỏi nói. Cũng khỏi nói li hết lòng với anh Hai với chị Ba, hay hết lòng với những ai ai nữa, bao nhiêu là người, nhớ sao nổi, thì cứ dô dô đều đều, đúng quy củ hiện hành. Chén đĩa còn ngổn ngang, khói thuốc đang sặc sụa nhưng ai đó đã gọi nhà hàng mang mic ra và lập tức sông nước rền vang những tiếng hát. Ông phòng chống mặt đã hết đỏ, dần tái đi nhưng các lệnh ban của ông em út vẫn răm rắp dô. Em út đây là gồm cả tôi, người ta cứ kêu báo giới là đệ tứ quyền, dóc. Tôi giật mic, hát Tình ca, hát Vàm cỏ Đông, hát Tiểu đoàn ba lẻ bảy, đến câu anh lên xe trời đổ cơn mưa thì còn tạm được, chữ bôi xanh chỉ chậm hơn tôi có nửa phút, chứ em xuống núi nắng vàng thì không thể rực rỡ nổi. Hình như tôi ngô nghê cười, giữa tràng vỗ tay hay quá. Từ ngày các ca sĩ hay xin các bạn một tràng vỗ tay, thì trình độ vỗ tay của xứ này quả có đều hơn, dễ tính hơn. Cũng còn bởi đông nữa, nói giọng bà xã tôi, xứ này thật là vựa người. Tức cười, chỉ có mấy cái bấm bấm, tuyệt nhiên không nói câu gì, không ai nói câu gì mà người đâu túa ra đông dữ, tài thật. Rồi lách tách mưa rơi, lại rơi, dù có thấy ai bấm bấm đâu. Hình như ông phòng chống nói câu gì, tôi thấy ai đó dìu tôi, rắn rỏi rồi mềm mềm. Tôi dặt dẹo mãi rồi cũng bước vô được căn phòng làm bằng mùi son phấn rẻ tiền, khi tiếng chốt cửa xạch một cái thì sực lên thêm mùi dầu gội. Tôi say hơi nhanh, tệ thật, hồi này xuống sức vậy sao? Ngoài kia đang dô dô ầm ầm náo nhiệt, riêng tôi thì buồn, thật buồn. Cả buổi chiều nay và có thể còn mai kia, thầy trò ông phòng chống còn nói về cái “chết” này, họ tranh công với sếp vì li của họ mà tôi gục hẳn. Nhưng còn buồn hơn là da thịt con gái người ta mâng mẩng thế này mà mình thì đang lử lả, lại còn không biết ngượng. Dầu Gội lần lượt tháo đồ của tôi, như tôi cứ thản nhiên lấy máy ảnh ra khỏi túi đồ nghề, chưa biết ai thành thạo hơn ai. Đọc ở đâu ấy nhỉ, rằng khi người ta không còn biết ngượng về sự khoả thân trong tình trạng tê liệt trước kẻ lạ mặt, thì tức là đã hỏng. Thì đã hẳn, chỉ không biết là hỏng từ bao giờ. Dầu Gội lấy chai dầu gió, thoa nhẹ lòng bàn chân, hai bên thái dương, vỗ nhẹ cái mông trần khen còn rắn, rồi dìu tôi vô phòng xông hơi. Mùi sả hương nhu gừng lan toả cùng hơi nóng lay thấm vô nội tạng, thúc mồ hôi xả ra rồi lần hồi ý nghĩ trở lại, dù còn chậm chạp và nửa vời.

Tôi thả lỏng mình trong tình trạng lười nhác, cứ bấm chuông gọi Dầu Gội tuy mới đang xả nước. Dầu gội vừa hát một câu bậy bạ vừa dùng khăn lau người cho tôi và rồi gần như dìu tôi lên giường. Đúng là làm nghề nào quen nghề ấy, nom cô gái chỉ bốn chục kí mà nửa xách nửa vác kẻ bảy chục kí ngon ơ. Bây giờ tôi mới có dịp nhìn kĩ Dầu Gội, chừng hai mươi tuổi, có dáng cao ráo, son phấn chưa xoá hết nét quê dù có vẻ như cô ta ra mặt đoạn tuyệt, phủ ngoài ngón tay chân có lẽ còn ngấn phèn là một lớp sơn tím lịm. Cố nhiên không phải tên cô như thế, sao lại tên như thế được, nhưng tính tôi không muốn hỏi tên những người như cô. Hỏi để thành ra Hương Hoa Lan Tuyết cho nó thêm rách việc. Đã biết tên, ắt phải hỏi quê quán. Biết quê quán rồi, thì lại phải hỏi vì sao em bỏ quê đi làm nghề này. Không hỏi thì thôi, hỏi thì lại phải nghe chuyện tình đời ngang trái, nhà nghèo bệnh trọng. Tôi chán nghe những chuyện buồn, vì nghe mà không có cách gì giúp được, thì hoá ra mình bất lực. Nghe không buồn chẳng hoá ra mình thành người vô cảm? Bề nào mình cũng là người hỏng rồi, ai thèm chấp kẻ đã tự coi là hỏng?  Để em vừa xoa bóp tấm thân mình vừa ê a hát cho cái tai mình được mơn trớn, nó dễ chịu hơn nhiều. Hình như Dầu Gội vô nghề đã lâu, biết làm đủ các thao tác, đấm bóp liên tục mà ít mất sức, lại khiến cho khách dễ chịu. Nhưng, sự dễ chịu có quy luật của nó, cái thằng mất dạy hồi tỉnh dần, nó cũng đòi được bình đẳng với các kinh huyệt khác trên thân thể tôi. Tôi  biết là cần nói mấy lời giống như tình yêu, một tập hợp những lời biện hộ cho vấn đề không phải là mua bán dâm, không phải vi phạm đạo đức hay quy chế nhà hàng cấm nhân viên bậy bạ. Còn Dầu Gội thì cũng không kém, cô nói cô không phải là gái, anh thèm quá thì em chiều thôi, nhưng mà còn bảo vệ, còn mấy đứa nó thấy thì sao. Tóm lại là, tuy em không nói thành lời, nhưng tôi hiểu rất rõ rằng tôi phải cho em nhiều tiền, rất nhiều tiền, thì mới đủ trang trải. Thấy tôi là người mau hiểu, Dầu Gội khinh khích cười.

Dầu Gội tuy vậy mà thiếu kinh nghiệm với đàn ông, em không biết rằng cái vẻ tình yêu không tính tiền của em lại khiến tôi thêm bẽ bàng, khi lật nghiêng xuống giường và hồi chuông báo hết giờ chợt reo lên gay gắt và minh bạch. Tôi hoàn toàn trống rỗng như vẫn thường trong những lần như thế. Không trọng lượng, không tư duy, không cả kí ức. Một giấc ngủ sẽ vùi tôi vào bóng đêm không phán xét đã không thể đến, tiếng chuông hết giờ còn ngân, Dầu Gội cũng đã giục. Tôi không nhìn, chỉ khoát tay ra hiệu cho cô ta tự lấy cái phong thơ hồi nãy ông phó ban phòng chống dúi vô. Vậy đó, bà xã tôi có lí, tiền bạc không tự nhiên sinh ra, cũng không tự nhiên biến đi, nó chỉ đi từ túi người này sang túi kẻ khác và giữ nguyên giá trị. Tôi thấy Dầu Gội mở phong thơ, thản nhiên nhét tiền vô ngực, không có dấu hiệu mừng húm hay chê ít. Như vậy là cái bao thơ vừa đúng giá, tôi chua chát nghĩ.

- ủa, anh dậy mặc đồ vô chớ, hết giờ lâu rồi.

Thế là ngay cả sự chua chát cũng không đi đến tận cùng, nó đã bị cô gái mới đó còn ghì chặt lấy tôi cắt ngang. Tôi mặc nhanh quần áo, soi vào gương, cười một cái cho trạng thái trở lại có chút hồn cốt và bước ra ngoài. Làn gió từ bến sông ùa tới, lay tôi tỉnh hẳn lại và biết mình đang khát. Tôi sà đến chỗ mấy em đang ngồi xúm nhau trên giường bói bài. Kì thật, khi nãy tôi không thấy một ai, bây giờ các cô em xanh xanh đỏ đỏ ở đâu túa ra đông dữ; họ gần như chồng đống lên nhau, đúng là vựa người. Dầu Gội nháy mắt cười, rót cho tôi li trà dắt tôi đến cái ghế bố rồi em cũng ngồi xuống cạnh tôi, trên cái tay ngai, nhưng nét mặt bình thản như giữa chúng tôi chưa hề có chuyện gì xảy ra. Bây giờ tôi mới thấy cô ta lớn tuổi hơn, nhưng xinh đẹp hơn là tôi vẫn tưởng, tôi đã trừ bì đi thì đúng hơn, trừ hơi quá tay. Nhất là đôi mắt, nét long lanh đen là thật, không phải hàng giả. Cũng thật như thân thể cô, thon thả, mây mẩy thịt da. Sau lớp son phấn chưa điệu nghệ, nét đồng quê ẩn được trong ánh đèn hồng bây giờ phơi ra rõ rệt. Không hiểu sao tôi thấy cần hỏi em một điều gì và khi cất lời thì lại là chính cái câu mà tôi kiêng hỏi nhất:

- Em quê đâu?

- Em ở dưới Châu Thành...

Châu Thành? Tôi linh cảm và tôi liền hiểu ngay là mình linh cảm đúng. Tôi hỏi:

- Phải em tên út Lanh không?

- Còn anh là Ký, Ký nhà báo phải hôn?

Lanh nói thế với một thoáng thay đổi rất khó nhận ra trên nét mặt, chứng tỏ em đã nhận ra tôi. Tôi đang tuổi trung niên ít thay đổi, em nhận ra tôi trước là phải. Nhưng em nhận ra tôi từ lúc nào, hi vọng là khi trong phòng massa mọi vật cứ hồng hồng huyền ảo em chưa nhận ra tôi. Như thế có lý hơn. Chứ nếu em đã nhận ra mà em vẫn vô cảm trước hành vi bảy năm trước của tôi? Vô cảm hay đã chai lì, đã “quên đi” như bây giờ đám trẻ hay nói? Vô luận là gì thì nếu như em đã nhận ra tôi, mà em vẫn phẳng lặng thế, thì có nghĩa là niềm căm hận trong em thật là khủng khiếp. Em, mảnh quá khứ êm đềm như con sông quê vẫn chảy trong kí ức tôi hoá ra đã vơi cạn. Em, cơ hội đổi đời sống nhớp nhúa buồn nôn lấy tình yêu và hạnh phúc của đời tôi, mà tôi đã hèn nhát để buột mất. Tôi càng hốt hoảng vì em không hề biểu lộ giận dữ, khinh khi gì; em bỗng trở nên bí ẩn và làm tôi bất yên. Nhưng tôi không có cớ gì nán lại, em đã có khách, em đã bước vô căn phòng giờ đã thành của người đàn ông còn khú đế hơn tôi. Lão ta béo ú, những tảng thịt rung rinh theo bước chuyển động của lối đi hai hàng vì béo quá; hệt như bà vợ tôi, ngồi đẫy một sa lông bố. Nhưng cái chính là lão ta sẽ gọi em là gì là quyền ở lão, trời ơi!

Tôi bắt xe đò trở lại Châu Thành. Mùa nước nổi. Chúng tôi đi làm phóng sự mùa lũ, tôi và một cậu phóng viên tập sự cùng mấy cán bộ phòng chống lụt bão huyện ngồi trên chiếc bo bo lướt băng băng trên sông Hậu. Nước đã dâng ngập đồng, những bụi tre, những vườn cây cũng ngang lưng nước; sóng nước được cái bo bo cao tốc tạo ra đã dập dờn vô đồng, xa tít. Chạy suốt ngày chỉ thấy có bấy nhiêu, đói thì ăn bánh mì kẹp chả, uống bia 333, khát thì nước Lave uống thả dàn, chúng chất đầy cả khoang lái. Cậu phóng viên tập sự lo lắng ra mặt, chỉ những nước là nước, lấy đâu ra một nghìn chữ với vài bức ảnh?  Đợt thực tập này cậu còn thiếu bài, cậu chưa học được cách biến các bản báo cáo thành bài phóng sự nóng hổi. Hồi ấy tôi còn hay mủi lòng, hoặc có thể chính tôi cũng thấy chán kiểu ngồi bo bo, uống bia mà chống lụt bão; nên chiều hôm ấy, tôi xin huyện thuê cho một cái ghe tam bản và chúng tôi lừng chừng vô sâu trong đồng. Dọc con kênh nhỏ mà chúng tôi nhận ra qua hai hàng bạch đàn ngập nước, ngọn phất phơ anh ánh bạc dưới nắng chiều; nhận ra những chòm ấp mái lá xoà trên nước, từng đàn vịt co cụm dưới tán cây, những đứa trẻ nghịch nước da nhăn vì lạnh mà hàm răng cười loá nắng. Một mùa lũ thanh bình. Chợt chúng tôi cùng reo lên, phía trước là một chiếc ghe tam bản, với những hai người con gái, cô chị khoả khoả mái chèo cho ghe khỏi lật, còn cô em đang cố rướn người hái bông điên điển, nửa thân người trên của cô gái nghiêng hẳn khỏi ghe. Cả hai cùng khúc khích cười vì một chuyện gì đó. Cậu tập sự quên phắt bài phóng sự, hối anh lái ghe tấp vô, anh lái chừng cũng mất bình tĩnh trước đôi chân trần làm trắng cả buổi chiều, làm hai cái ghe xô mạnh vào nhau, cô em sẵn thế nghiêng người hái hoa liền rơi tòm xuống nước. Cậu tập sự nhảy xuống cùng lúc với cô chị nhảy xuống vớt cô em nên tôi có cớ nhảy xuống vớt cô. Chúng tôi lặn ngụp luẩn quẩn một lúc thì hoá ra tôi vớt được cô em còn cậu tập sự thì ôm được cô chị. Sau khi cô em bám được thành ghe, tôi còn bơi theo đám bông điên điển trôi dập dờn gần đó. Mọi việc xong xuôi, thấy chị em họ chuẩn bị bơi về, tôi buông một câu ỡm ờ:

- Nhảy xuống vớt người chết đuối mà không được một lời cám ơn sao?

Cô chị chợt đỏ mặt:

- Bày đặt ra thì ướt ráng chịu nha!

Rồi cười mà tha thướt chèo chiếc ghe đi. Nghĩ sao đó, cô em ngoái lại:

- Nhà tụi em kìa, mấy anh vô hong quần áo cho khô còn dìa kẻo tối.

Lời mời chỉ là đùa trêu, nhưng chúng tôi cứ mặt dày mà bơi theo chị em họ. Mặt trời đã xuống thấp lắm, ánh nắng lăn tăn trên đồng nước lênh láng vàng, như tấm chài khổng lồ ai đó đang kéo lên rất nhanh, những mắt lưới vàng rụng xuống rồi tắt ngấm.

Cha mẹ của họ là những người hiếu khách. Có thể còn vì nước đã ngăn cách xóm ấp thành các ốc đảo, khiến ông già ham chuyện ngó thấy chúng tôi mừng như bắt được vàng. Ông bắt chúng tôi thay đồ, mặc quần xà lỏn của ông, bắt con gái giặt đồ ướt rồi mang hong ngoài ngọn tre, bảo bà vợ cho thêm cá linh vô nồi canh đang sôi ùng ục trên bếp còn ông thì tự  cho phép mình đi mua thêm rượu đế mà không cần ai bảo. Căn nhà chỉ gồm mấy cây bạch đàn chôn thẳng xuống đất, vách thưng lá dừa nước, dứng buộc sơ sài. Nơi chúng tôi ngồi là gác lửng, do những cây bạch đàn còn tươi buộc ngang các cây cột, khoả chân xuống là gặp nước. Một chiếc võng bạt đã bạc phếch, vệt  mồ hôi lưu cữu hằn rõ cơ bắp người nằm. Lúc nãy vô nhà là cái ghe chui qua cửa, khách từ ghe bước thẳng lên gác còn ông chủ nhà ngồi trên võng ư ử hát Lục Vân Tiên. Mấy chiếc quần áo vắt quanh dứng, có cái chấm nước. Trên đó là mấy tấm ảnh quảng cáo Coca Cola, ô mô, mấy tờ lịch do Hội Cựu chiến binh kính biếu, năm 1995 là biệt thự ô tô sang trọng, năm 1996 phong cảnh làng quê Thái Lan thanh bình, năm 1997 là hai cô gái áo dài một xanh một đỏ nhưng đều đội khăn tầng cô dâu. Phía trên nữa, mấy tấm ảnh cỡ to, có chân dung một nhà lãnh đạo kèm chữ kí của chính ông, đã ít nhiều khó đọc, nhưng vẫn còn có thể hiểu mấy chữ đó có nghĩa là tặng Ba Hơn để nhớ mãi những năm ở rừng. Rượu đã ngà ngà, tôi hỏi thì biết là đúng ông Ba Hơn đã làm liên lạc, kiêm cần vụ cho người trong ảnh. Hỏi sao không được thưởng Huân chương, nói là không thấy ai bảo làm, mà làm chi cho mất công. ờ, Huân chương có tiền, nhưng tui được cho tiền hoài à, khi còn sống, ổng cho, năm nào cũng cho. ổng chết rồi thì nghỉ cho luôn. Nhiều không à? Bộn bộn đó, ổng biết mình thích rượu mà. Có bữa bom nổ đùng đoàng, đang ăn cơm, tui cõng ổng ra hầm còn chạy vô ẵm chai rượu tây đám trong thành mới biếu. ổng cười khà khà, khui luôn, thầy tu một hơi, tớ một hơi, riết cũng hết luôn. Rượu ngon dữ, đù má thằng Mẽo, ngó luơ quơ vậy mà xài cái chi cũng ngon. Bà vợ chờ mãi mới có cơ nói, nên cái điều bà nói nó chậm hơn nhịp chung, như kiểu hát Karaoke sai nhạc:

ổng xạo đó mấy chú, xã ấp nói làm đơn, làm kê công tác, có chứng nhận của mấy người thì được Huân chương. Ba nó làm sao đó không trúng, bảo làm lại thì cãi nhau với ấp, cho tới giờ đó.

Ông Ba Hơn hứ một cái, ra vẻ không chấp chuyện đàn bà, khiến bà nổi xung:

- ổng đáp nghĩa riêng, cho ông tiền bao nhiêu ông kêu người uống rượu hết. Còn đây là công Nhà nước trả cho tui, mấy chú bảo ông làm trả tui.

Ba Hơn không kịp ngăn tôi hỏi bà có công gì, thì bà đã ấm ức nói:

- Thì công tui chờ chồng, chờ từ mười bảy đến hai mươi chín, mười hai năm trường y nguyên không mất đi đâu. Đến năm ba mươi, ba con nhỏ ni một hôm đi họp trên rừng về, nói ổng chết, tui khóc, nó ôm tui vỗ về. Cực lắm chớ, mấy chú. Mấy người xa vợ bẩy năm là có Huân chương. Tui xa chồng bấy nhiêu sao không Huân chương?

Ông ba Hơn lúng túng, gắp gắp mấy lần mà không đủ một con cá linh cho vợ, nét mặt như van nài vợ đừng ấm ức nữa. Rồi mượn tích Bùi Kiệm mà xàng xê đôi câu về thói đời, lại mượn Vương Tử Trực mà hát câu nghĩa khí. Tôi gõ thìa làm phách, lại vỗ xuống sàn làm trống cố men theo diễn biến tâm trạng của người hát. Thật khó hình dung bên trong con người khô khỏng, chỉ cặp mắt lem nhem ướt kia lại có thể chứa đựng được nhiều cái trái nghịch nhau đến thế, với các cung bậc xa cách nhau lại đột ngột biến đổi đến thế. Kì lạ nhất là giọng hát chứa đựng cả một cuộc bão giông, nhưng không đổ ập xuống ai cả. Bà vợ chống đũa ngồi nghe, đôi lúc còn lắc lư người theo điệu hát, như bị thôi miên. Đêm đã về khuya, trăng suông mùa nước ầng ậng mây xám, khiến ánh vàng nhợt như nhũ phai. Đồng khuya rầm rì oàm oạp sóng, những con sóng như đã cuốn được vào lòng đồng, lại như cuốn được vào vòm trời những câu vọng cổ có thể bảo là hào sảng lại cũng có thể bảo là ảo não.

Cậu tập sự theo ghe về huyện làm phóng sự gửi về toà soạn cho kịp số báo ra ngày mai, còn tôi thì bị ông Ba Hơn giữ lại, nói là để mai chụp cho vợ chồng cha con ông bức hình.

Nhưng chừng ghe đã đi xa, ông nói:

- Mai chú ráng làm giúp tui bản kê công tác, để bả thôi cằn nhằn, mệt. Chớ hổng có chụp hình, chụp chi, hử?

Ông xếp tôi nằm trên chiếc võng mà tôi chắc hơn ba mươi năm qua nó chưa hề được giặt. Tôi tưởng mình say, có thể ngủ ngay nhưng hoá ra cái mùi mồ hôi lưu cữu là không thể xem thường. Lại thêm muỗi bay ràn rạt qua mặt. Nhà chỉ có một cái sàn, bốn người nằm đã chật. Vì vậy lấy cớ muỗi, tôi xuống ghe bơi ra đồng mà ngắm trăng suông, hình dung lại cảm giác ôm được ngực cô gái mà bây giờ tôi đã biết tên cô là Lanh. Nước lạnh nhưng thân thể cô thì ấm và mềm, nó cứ ấm mềm suốt, khiến tôi náo nức thâu đêm.

Lanh dậy sớm, trước cả chị Nhẹn, nhìn thấy tôi lập tức má cô ửng đỏ. Lanh đã nấu xong nước sôi, đã úp xong hai bát mì tôm,  còn đập vô mỗi bát hai hột gà. Nhưng khi ông Ba Hơn ngủ dậy thì kêu dẹp bỏ ba cái đồ thành phố. Ông sai con gái bắt vịt, làm cơm. Ngó thấy Lanh phụng phịu, tôi nói thôi, nhưng ông không chịu. Thật lạ là hai chị em sau đó bắt vịt rất thật lòng, đàn vịt bơi tứ tán, chị một đằng em một nẻo, khi Lanh tóm được con vịt thì đôi mắt đen ánh lên một nét tươi trẻ lạ lùng. Trong lúc tôi băm thịt cho ông đánh tiết canh, chợt ông nói:

- Mầy bảo tao xử sao bây giờ? Con Nhẹn có thằng hỏi, về phía họ tao nó không hơi hướng chi; nhưng về phía cha con Nhẹn, nó lại là cháu kêu con Nhẹn là dì. Bây tính làm sao?

- Cháu mấy đời?

- Mầy nói luật hả? Luật thì không cấm, nhưng xóm ấp mấy ông già cổ hủ lắm. Lo mấy cha nói tao biết mà không ngăn, xỏ lá thằng cha nó, để dì cháu nó lấy lộn nhau, kì!

Tôi nói hổng có sao. Nhưng ông Ba Hơn đã quay sang chuyện khác:

- Tao nói bây ở lại giúp tao làm ba cái hồ sơ Huân chương hả, dẹp, kì lắm. Mầy biết ai duyệt hồ sơ Huân chương không? Nó là thằng ba con Nhẹn đó. Tao đi đánh giặc, nó ở nhà lừa vợ tao, có con với nhau không dám nhận. Bây giờ nó ngồi đó mà hạch tao thiếu cái này cái nọ, mầy nghĩ coi được không? Dẹp!

- Vậy bác nói cháu ở lại làm gì?

- Để tao nói cho mầy nghe chuyện tréo ngoe đó. Không nói ra được, nó ấm ức lắm. Nói ở xóm ấp đây thì tội bả, tội con Nhẹn. Mầy có chữ, tao nói với mầy được, là coi như huề. Chứ thua, tức chịu không thấu.

ăn sáng xong thì mặt trời đã lên cao, xóm ấp Ghềnh Xáng của họ trở nên biếc xanh dưới nắng. Tôi chụp ảnh họ, chụp chung cả nhà rồi riêng từng người. Tôi cố gắng chụp cho ra cái tâm trạng, tính cách ông Ba Hơn, nhưng không được. Ông đã trở nên hiền khô, lại còn hơi ngượng nghịu nữa, vì phải cố cho tươi tỉnh – những người con của ông muốn thế.

Lanh đưa tôi về huyện, chính ông Ba Hơn muốn thế. Ông nói để con Nhẹn đi, thằng kia nó nghĩ có chuyện ba láp. Ông không biết rằng mọi chuyện bi đát của con gái ông đều từ đó mà ra. Hay nói chính xác hơn, đều từ chỗ ông quá tin vào kẻ có chữ, là tôi. Trên cái ghe tam bản, trời nước mênh mông, ở giữa chỉ có một kẻ đa tình đang chán cảnh sống xôi thịt ngoài thành phố với người đàn bà béo hú, khinh người có chữ như cỏ rác, với một thôn nữ da thịt còn mơi mởi đầu óc còn trắng nguyên. Không nhớ rõ tôi đã nói những gì, hình như tôi chỉ mê mải ngắm Lanh và mải mê chụp ảnh. Tôi chụp em lái ghe dáng nghiêng, tóc bay, tà áo bay. Tôi chụp em ngồi bó gối tư lự, đôi mắt đen ánh lên trời xa. Tôi chụp cận cảnh gương mặt đang xao xuyến với đôi mắt đen náo nức.

Chúng tôi đã nói với nhau nhiều chuyện. Lanh biết vợ tôi bán thịt lợn, đó là kết quả tính cách muốn một cuộc sống dễ chịu hơn hoàn cảnh mình có, của tôi. Lanh cũng biết tôi có thằng con nghiện, nó rước về một con bé cũng nghiện. Chúng, mẹ nó và nó cùng con bạn nó khiến căn hộ chúng tôi không mấy khi yên ổn, nhưng khi yên ổn, thì lại rặt chuyện coi đạo lí như cỏ rác; vựa người là bần tiện, bất nhân, khôn thì lừa được người, dại thì bị người lừa; những chuyện hay ho, những gương tử tế được phô ra là để chuẩn bị lừa ai đó, lừa một cái gì đó. Lanh cũng biết cuộc sống của tôi phần lớn ở ngoài đường, ở ngoài quán bia với rất ít thời gian ở cơ quan. Lanh đã rơm rớm nước mắt và khi tôi ôm em vào lòng thì em ôm riết lấy tôi.

Vậy là đã bảy năm trôi qua. Bảy năm rồi hơn một trăm kiểu ảnh kĩ thuật số bị đập nát. Tình yêu là thứ dễ nhận ra, thô lỗ và lý tài đến như vợ tôi nhìn thoáng qua là biết, lạ thật. Bảy năm rồi em bối rối báo tin thai. Bảy năm rồi tôi đưa em vô bệnh viện rồi đưa em ra bến xe đò. Trời ơi, có thể bảy năm qua em đã không đi hết chuyến xe đưa em về Ghềnh Xáng, có thể lắm, em đã thành thạo đến thế, chai lì đến thế. Tôi phải về Ghềnh Xáng, phải dò cho đích xác…

Nhưng, hình như xe đang vô Sài Gòn? Sài Gòn thật rồi, trên tấm kính xe cái biển Sài Gòn - Châu Thành vẫn còn nguyên, bác tài vẫn chưa nhận thấy mình quên. Nhưng hình như không chỉ một bác ta nhầm, tôi biết con người thật của mình mà. Thậm chí, ngày mai, bài báo cụm dân cư vượt lũ vẫn sẽ có mặt ở nơi mà người xếp trang đã dành cho nó.n                V.C

(Báo Văn nghệ)

Một ngày nắng khác

Những gian nhà thông trần quả là hay mách lẻo.

Từ nhà chị vọng sang nhà tôi những  tiếng động lạ: Tiếng gõ mạnh như đang sửa vật gì đó trong nhà, tiếng gõ dứt khoát và có vẻ quyết đoán như chứng tỏ sự hiện diện của đàn ông… Tôi mừng thầm: Thế là nhà chị đã có số chẵn. Chị mấp mé bờ năm mươi…

Rồi tôi quen dần với những hoà âm mới của nhà chị: Tiếng chặt, băm với tần số cao vào những giờ nấu ăn, tiếng lách cách rửa bát lâu hơn như sự tuyên bố công khai về việc nhà chị đang có hơn một người một cách thường xuyên, tiếng hát khe khẽ xen vào chút hạnh phúc gần gũi…

Và khi cả xóm quen với sự xuất hiện của người đàn ông ấy thì bên bể nước các bà chuyên buôn dưa lê bắt đầu đặt ra rất nhiều câu hỏi, thậm chí người ta chẳng cần bóng gió mà hỏi nhau một cách trắng trợn cả khi có chị ở đó. Chị là người sạch sẽ có tiếng trong xóm nên chịu trận nhiều hơn người khác.

Từ khi có người đàn ông chẳng còn thấy chị sang nhà tôi để kể lại những câu chuyện “thời còn trẻ” mà lần kể nào trông chị cũng tươi mới như lần đầu. Chị chỉ sang để lúc thì mượn cuốn sách dạy cắt may quần áo cho nam giới, lúc lại nói sẽ nhờ tôi dạy cách chiết vai áo đàn ông… Chị chạy qua chạy lại nhà tôi nhiều hơn nhưng chẳng mấy khi ngồi, đứng hỏi mấy câu rất nhanh xong, chị vội vã về nhà mình ngay. Trong câu hỏi của chị thường rất nhiều từ đàn ông, nam giới, đám mày râu, cánh ấy… cùng ánh mắt đầy vẻ đồng bọn với vợ chồng tôi.

Chị có vẻ đã sang một giai cấp khác.

Tấm thiếp cưới của chị đã chuyển hẳn nội dung câu chuyện ngoài bể nước.

Chưa bao giờ tôi thấy chị trả lời hóm hỉnh thế khi bị mọi người trêu. Nhiều lúc tôi không nhận ra chị…

Mấy hôm trước đám cưới trời mưa dầm dề làm chị lo lắm vì chị tổ chức tại nhà, không đón đưa gì…

Nhưng hình như ông trời cũng thương chị nên đúng hôm cưới nắng rất đẹp, trời trong và cao xanh….

Chị có vẻ bận rộn lên nhiều từ ngày có thêm một nhân khẩu chính thức. Trông cách chị vui vẻ mà ít hồi hộp hơn, nhanh nhẹn cũng bớt lúng túng hơn so với lúc chưa cưới. Vọng sang nhà tôi cả tiếng chị nũng nịu anh.  Vợ chồng chị thường xuyên ríu rít sang gửi tôi chìa khóa nhà để đi đâu đó vào những ngày nghỉ (tôi không giải thích được tại sao họ phải gửi chìa khoá. Trước đây chị chỉ gửi chìa khóa để về quê vào dịp Tết. Thỉnh thoảng chị lại tặng tôi mấy bông hoa và nói hai nhà cùng có hoa cho vui.

Thế mà người ta cứ bảo tuổi trẻ là thứ không lấy lại được.

Sau vài tuần bỗng không thấy người chồng cùng chị sang gửi khóa, tiếng băm chặt vào những giờ nấu ăn cũng bặt luôn. Nhưng chị vẫn thường xuyên sang tôi gửi chìa khóa nhà vào những ngày nghỉ mà không dặn kèm câu nào. Chị tất bật đi đi về về như người chủ của một gia đình lớn…

Cũng phải thôi, được mấy người đàn bà có gia đình mà ung dung thảnh thơi?!

Với thiên hạ chị đã là người đàn bà bình thường.

Chị đã bước ra khỏi câu chuyện ngoài bể nước, nhưng vào một tối, chị sang và nói muốn hỏi tôi vài việc.

Người đàn ông của chị đã có gia đình. Khi mẹ người ấy ốm nặng, thấy anh có vẻ lo lắng chuyện tiền nong, chị đã đưa anh toàn bộ số tiền trong cuốn sổ tiết kiệm của chị (mặc dù có ít tiền, là người lo xa, chị vẫn phải “chia” ra làm ba cuốn sổ tiết kiệm: Cái đầu tiên dành bố mẹ, cái thứ hai dành cho con, cái cuối cùng mới là của chị. Từ dạo không còn cuốn sổ dành cho mình, chị lại cắm cúi lo kiếm tiền không biết đến ngày tháng. Bây giờ con trai anh lại phải mổ, anh thì lúng túng… Chị phân vân và muốn biết ý tôi thế nào.

Quá bất ngờ, lại không muốn hỏi thêm một cách bất nhã, tôi đành chọn phương án bớt áp đặt chị mà tôi thường dùng cho mình lúc đắn đo để trả lời chị: Làm theo cách mình cảm thấy ít khổ nhất …

Chị về rồi mà những điều chị nói không chịu theo chị, cứ quanh quất bên tôi…

Rồi bố mẹ chị lần lượt qua đời trong vòng một năm.

Mỗi lần về quê lo việc hiếu, khi gửi chìa khóa, chị đều nhờ đưa kèm một ít tiền nếu người ấy có về nhà.

Và có vẻ như chị đã không muốn chìa tay ra nhận lại chùm chìa khóa kèm theo cả chỗ tiền vẫn còn nguyên si, những đồng tiền tất bật…

Hình như những đồng tiền sạch lúc nào cũng tất bật…

Những ngày nghỉ không còn thấy chị gửi khoá đều đều như trước đây.

Chẳng còn thấy chị chạy qua chạy lại hỏi những câu hỏi có nhiều từ về đàn ông hay tặng tôi hoa để “hai nhà cắm cho vui”.

Và phải nhìn ổ khóa mới biết chị đi vắng hay ở nhà.

Tôi buột miệng: “Không được”, khi chị nói chị đã đưa  cho người ấy hết số tiền chị kiếm trong thời gian vừa rồi. Chị có vẻ ngạc nhiên khi nghe hai từ ấy vì xét theo giọng của chị thì những điều chị nói với tôi như chỉ là thông báo, tâm sự chứ không phải kêu ca, than phiền gì. Thế là chị vội vàng thanh minh rằng đấy là chị tự nguyện, rằng anh không đòi hỏi gì, rằng chị rất vui khi được chia sẻ cùng anh…

Im lặng một lúc chị lúng túng thổ lộ với tôi về quan hệ của chị và người ấy.

Chị đã gặp và yêu anh.

Còn anh, anh thương chị nhưng anh nói rõ là anh đã có một gia đình yên ổn.

Chị đã nhờ anh đóng làm chú rể và có mặt ở nhà chị vào ban ngày sau đám cưới hờ một thời gian ngắn. Anh  nhận lời giúp chị sau khi suy nghĩ rất lâu.

Chị nói chị đã có những ngày rất hạnh phúc và chị mong tôi đừng hiểu nhầm người ấy…

Chị yên tâm, tôi chưa bao giờ dám khẳng định là mình đã hiểu thật đúng một người.

Chị đã về hưu.

Dãy nhà của chúng tôi không còn thông trần nữa, các nhà đều lên tầng, nhà chị cũng thế với một tầng rưỡi có sân  cây…

Không thấy chị sang nhà tôi chơi như hồi còn đi làm bận rộn phải “tranh thủ”, cũng chẳng còn thấy chị đi đi về về vội vã…Thỉnh thoảng tôi gặp chị ngoài chợ, trông chị lặng lẽ buồn, chậm rãi uể oải, như không chờ điều gì…

Hôm nay tôi bỗng lại thấy chị hát:

…Vội vã trở về

Vội vã ra đi…

Hai câu hát bình thường vào lúc ấy nghe khác lạ như có cái rùng mình của số phận…

Có phải chị đã tìm được cái gì khác để bận tâm hồi hộp chờ đợi…

Chẳng hề báo trước, chị  lễ mễ ôm sang bảo gửi tôi nào là tivi, đầu đĩa và cả một chiếc vali có vẻ rất nặng.

Chị nói chị tiếp tục đi tìm đứa con (???) đã bị thất lạc thời chiến tranh mà có thời gian chị và người ấy cũng đã từng đi tìm mà chưa thấy…

Có người bạn tin cho chị biết hình như đã thoáng nhìn thấy nó tại Sài Gòn.

Nói xong chị cám ơn rồi về luôn.

Tôi mừng vì thấy chị lại tất bật hối hả bận rộn.

Ngoài kia trời rất nắng, nhưng tôi cảm giác nắng lần này không giống lần trước…

Biết đâu cái lớn lao của con người chẳng nằm ở chỗ biết tìm ra những cách khác nhau để bắt nắng, để hạnh phúc…

(Báo Văn nghệ)

Chú Tư

Trong xí nghiệp cơ khí này, chú Tư là người có thâm niên cao nhất. Chú đã có mặt từ khi Nhà nước mình tiếp quản cơ sở cũ của chủ tư nhân bỏ đi nước ngoài với tư cách một người trong Ban Điều hành. Thế mà hai mươi mấy năm qua đi, trong khi những người đồng trang lứa khác bét nhất cũng là giám đốc công ty, xí nghiệp; thì chú Tư vẫn chỉ là một ông trưởng phòng Hành chính cho tới lúc này.

Hôm nay, phòng Hành chính làm tiệc tiễn chú Tư. Theo giấy tờ thì đến đầu năm sau chú Tư mới chính  thức nhận lương hưu ở địa phương, nhưng trong thực tế, xí nghiệp giải quyết cho chú Tư nghỉ sớm sáu tháng vẫn có lương theo yêu cầu của chú. Cũng theo yêu cầu của chú Tư, vì là tiệc nội bộ nên phòng không mời khách, kể cả giám đốc xí nghiệp. Lúc nghe chú Tư nói vậy, trưởng phòng Ngoan - một cán  bộ trẻ mới được đề bạt kế nhiệm - vẻ ngần ngại nói:

- Cháu thấy là mình không mời ai cũng được, nhưng không mời Ban giám đốc  thì… hơi kì, chú Tư ạ!

- Mày sợ họ trách phải không? Yên tâm đi, để tao lo cho.

Rồi chính chú Tư lên gặp giám đốc. Sau đó, cô Xinh - thư kí Giám đốc - kể cho mọi người biết :”Chú Tư nói với giám đốc thế này: phòng Hành chính tụi nó làm tiệc tiễn tôi, tôi có yêu cầu không mời khách, kể cả ban giám đốc. Thằng Ngoan lấy chuyện đó làm điều áy náy. Bởi vậy, tôi nói cho anh hay, sau này đừng có trách nó mà tội nghiệp”.

Nghe kể, tân trưởng phòng Ngoan mới yên tâm mà tổ chức bữa tiệc vào chiều thứ sáu, sau giờ công nhân tan ca. Được thuận lợi một cái là những người làm việc ở phòng Hành chính đều có xe gắn máy nên không ai bị lệ thuộc vào xe đưa rước công nhân.

Khi chiếc xe ca cuối cùng rời khỏi xí nghiệp, cả khu vực rộng lớn với mấy nhà xưởng, khu văn phòng, từng khoảng sân phủ bóng những cây bàng, cây điệp vàng… trở nên vắng lặng, hiu quạnh. Chỉ còn nhóm trực của tổ bảo vệ chia nhau người ở cổng xí nghiệp, người đi tuần tra. Chú Tư từng ví von khoảng thời gian công nhân không làm việc, xí nghiệp như cảnh sân khấu về khuya, như cảnh chợ chiều. Còn lúc này, khi ngồi uống trà với trưởng phòng Ngoan chờ bàn tiệc được dọn, chú Tư nói:

- Giống như cảnh về hưu của tao vậy!

Trưởng phòng nhìn quanh:

- Chú Tư đừng nói vậy kẻo có người hiểu lầm hoặc xuyên tạc.

Chú Tư cười mũi:

- Hiểu lầm thì sao? Xuyên tạc thì sao? Chẳng lẽ vì vậy mà tao bị cắt lương hưu?

- Đó là cháu nói phòng hờ vậy thôi mà.

- Cũng phải! Mày còn cả một tương lai phía trước… Có lẽ không nên ăn nói như tao chút nào…

*

Chú Tư có cách nói dễ khiến người ta chạnh lòng và ngầm bực bội.

Nhớ thời bao cấp, hầu hết cán bộ công nhân viên đều sử dụng phương tiện là xe đạp để đi lại. Tới những năm bắt đầu đổi mới qua cơ chế thị trường, một số người có điều kiện liền xoay qua mua xe máy để đi. Đó là cái thời của xe Hon-đa đam, Hon-đa 67 bốn thì, của xe Suzuki hai thì… nhập vào miền Nam từ trước Bảy lăm, giá trên dưới một cây vàng, lâu nay nằm “trùm mền” trong nhà dân do không có phiếu xăng, do sử dụng dễ bị phiền hà, tới lúc được “tốc mền” lên, trở thành mặt hàng thời thượng. Đó cũng là thời của xe Tiệp dành cho phụ nữ giá dăm ba chỉ vàng, có mặt trên thị trường nhưng chưa quen thuộc với bà con miền Nam. ở xí nghiệp cũng có vài người “đổi đời”, trong số ấy có Nhanh, cậu phó phòng vật tư, nguyên là bảo vệ của một cán bộ có cỡ của tỉnh thời còn trong chiến khu. Ai cũng biết Nhanh khôn khéo tranh thủ khi làm nhiệm vụ của mình, đã kiếm được khá bộn nhưng chưa bị tố giác,  phát hiện. Khi ấy chú Tư đã là phó phòng Hành chính kiêm phó thư kí Công đoàn. Một hôm Nhanh đi chiếc 67 rà theo chú Tư trên chiếc xe đạp cũ song song với một cô công nhân chung xóm trên đường về nhà. Cậu phó phòng Vật tư nói:

- Chú Tư ơi! Chú kiếm một chiếc xe như của cháu mà đi cho khoẻ… Phó phòng như chú, một chiếc xe máy thì dư sức qua cầu…

Chú Tư sa sầm nét mặt nhưng vẫn chưa nói gì. Cậu Nhanh tưởng chú đồng tình, nói  thêm:

- Khi nào chú Tư cần, cháu sẽ giới thiệu cho chú một chỗ bán xe hữu nghị.

Chú Tư quay qua hỏi cô công nhân:

- Nè, cháu thấy chú ngồi xe đạp so với cậu Nhanh ngồi xe máy thì ai cao hơn?

Không để cho cô gái trả lời, chú nói luôn:

- Chú cao hơn phải không? Nói cho đúng ra, tuy ngồi xe đạp nhưng chú cao hơn cậu ta cả một cái đầu, có phải vậy không cháu?

Cậu Nhanh thấm ý nhưng vẫn cố giả lả:

- Chú Tư bao giờ mà chẳng hơn tụi cháu…

Rồi cậu ta chào, rú ga lủi mất.

Dĩ nhiên, từ cô công nhân mà câu chuyện được loang ra cả xí nghiệp, tới nỗi câu nói “Cao hơn cả một cái đầu” được nhiều người ứng dụng ở nhiều nơi, nhiều lúc. Có điều, cậu Nhanh ngày ấy tuy “thấp hơn chú Tư một cái đầu” nhưng lại tiến thân lên những vị trí cao gấp bội chú. Sau khi lên được trưởng phòng Vật tư một năm, cậu ta bất ngờ được chuyển qua một công ty cấp tỉnh nhận nhiệm vụ phó giám đốc và hiện  nay đã thay thế vị trí giám đốc ở đó. Chiếc 67 của Nhanh đã biến khỏi cuộc đời của cậu phó phòng vật tư ngày ấy, thay vào đó, giám đốc Nhanh ngày nay đi làm bằng xe hơi riêng tự lái!

Anh chị em trong xí nghiệp còn truyền miệng nhau chuyện chú Tư nói trong một cuộc họp có lãnh đạo cấp trên về xí nghiệp cùng tham dự.  Là người chịu trách nhiệm sắp xếp chỗ ngồi, chú Tư là người cuối cùng ngồi vào ghế của mình. Tình cờ sao cái  ghế còn lại của chú lại là một cái ghế đẩu. Vừa ngồi xuống, chú vừa nói với giọng vui vẻ:

- Thiệt, cái số của tôi! Có được cái ghế ngồi thì ghế lại không có chỗ dựa!

Có người vỗ đùi đánh đét, khen “Hay!”; nhưng cũng có nhiều người cau mày cho là chú Tư nói xỏ nói xiên…

Sau này, có ai nhắc lại chuyện ấy, chú Tư còn “biến tấu” thêm: “ở đời, mình luôn cố tìm một chỗ đứng cho chắc ăn. Chỉ bằng vào đôi chân của mình thì khỏi phải dựa dẫm ai”.

*

Bữa tiệc tiễn đưa bắt đầu bằng lời khai mạc đầy văn vẻ và kín kẽ của tân trưởng phòng. Ngồi nghe xong, chú Tư đứng lên cùng nụ cười mỉm:

- Cám ơn cậu Ngoan nhiều lắm.  Nhưng mà cho tôi đề nghị điều này trước khi nhập tiệc coi có được không. Anh em biết rồi đó, trong thời gian công tác, chúng ta đã phải dự nhiều cuộc họp quá rồi. ở đó, khi người ta muốn vui vẻ, có hoà khí thì người ta nói cho vừa lòng cấp trên, nói cho vừa lòng nhau, nghĩa là nói dối hoặc không nói thật. Còn khi người ta nói thật những gì biết về nhau, nghĩ về nhau thì lại là lúc người ta đấu đá, moi móc lỗi lầm của nhau. Bữa nay, mình thử vừa nói  thật, vừa vui vẻ một lần coi có được không? Anh em đồng ý chớ?

Mọi người đều vỗ tay hoan nghênh, kể cả trưởng phòng Ngoan với nét mặt hơi ngượng. Cô Nghĩa, tân phó phòng bước về một góc phòng lấy sức sơn mài được bao giấy kiếng cẩn thận tiến đến bên Ngoan. Trưởng phòng nói với chú Tư:

- Thưa chú Tư, tiễn chú Tư về nghỉ hưu, phòng Hành chính có món quà này xin kính biếu chú Tư để chú Tư treo trong phòng, khi nào nhìn nó thì nhớ tới anh em…

- Cám ơn. Cho tôi mở ra coi liền có được không?

Trong những tiếng lao nhao của mọi người, chú Tư mở lớp giấy kiếng và nâng bức sơn mài bằng hai tay, đưa ra xa phía trước mặt để mọi người cùng coi. Chú gật gù:

- Có ý nghĩa đây: Một ông lão nhàn hạ ngồi câu cá bên bờ ao giữa khung cảnh một khu vườn cây trái… Đích thị là già Tư này  rồi phải không?

Tiệc bắt đầu với một vòng rượu mà theo đề nghị của chú Tư, mọi người đều cạn chén, kể cả mấy người phụ nữ. Bắt đầu cầm đũa, chú Tư mới nói:

- Cái bức tranh sơn mài nhiều ý nghĩa lắm, nhưng coi bộ không hợp với già Tư này. Người ta nói về hưu cũng là về vườn. Nhưng chú làm gì có mảnh vườn nào mà về, mà ngồi câu cá. Hai cha con cu ki với nhau bấy nhiêu năm nay, thằng Thắng đã đi làm rồi mà cha con vẫn ở chung với nhau trong căn hộ của cư xá tập thể…

Cô Nghĩa phó  phòng rụt rè hỏi:

- Cháu nghe nói có hồi xí nghiệp phân chia quỹ đất tập thể cho cán bộ công nhân viên, chú Tư thuộc diện ưu tiên, sao chú Tư không nhận một phần?

- Đúng! Chú thuộc diện ưu tiên. Nhưng hồi đó chú nghĩ: Có được cấp đất, mình cũng không có tiền để làm nhà, chi bằng nhường cho người khác, rồi mai mốt khi nào có điều kiện, mình sẽ xin sau. Ai ngờ đâu sau đó chẳng còn chuyện cấp đất nữa. Trở ngược chuyện hồi đó, sau này mới biết nhiều người cũng không có tiền làm nhà như mình nhưng họ vẫn nhận đất rồi sang nhượng, lấy tiền tích cóp kiếm nhà mà mua…

- Vậy, chú Tư có thấy hối tiếc không?

Chú Tư đáp liền theo kiểu của chú:

- Tiếc thì có nhưng hối thì không, cô gái ạ!

Trưởng phòng Ngoan lên tiếng:

- Đề nghị cô Nghĩa không có giao ban riêng mà trả chú Tư lại cho anh em…

Chú Tư đứng dậy, nương ngay câu nói của Ngoan:

- Chí phải! Không nên giữ khư khư cái gì đó cho riêng mình, mà phải biết chia cho mọi người mỗi người một ít, có vậy thì làm ăn mới lâu dài được! Nào! Tiền hối lộ thì không có ở đây. Tiền biếu xén cũng chẳng có. Tiền ăn chặn ăn bớt cũng không. Chỉ có bình rượu này là chúng ta có thể chia nhau. Hôm nay chia tay, cả phòng uống với tôi li rượu nữa nào…

Nếu người nào để ý, sẽ thấy có vài gương mặt trong bữa tiệc khó chịu về câu nói của chú Tư. Nhưng tất cả đều đứng lên, chạm li với ông già khó chịu cùng lời chúc tụng, nụ cười không biết đâu là thật, đâu là giả…

*

Một tháng sau khi chú Tư về hưu, cô Nghĩa đến tìm chú ở khu cư xá tập thể có chút việc thì mới biết chú đã nhận làm bảo vệ cho một công ty kinh doanh. Cô quành xe đến đó và dễ dàng gặp chú Tư ngồi trong căn phòng bảo vệ ngay cổng vào. Chú vui vẻ hỏi:

- Có chuyện liên hệ với công ty này hả Nghĩa? Cứ vô đi cháu! Chạy thẳng thì tới khu văn phòng. Mọi người ở xí nghiệp vẫn khoẻ chớ?

- Dạ! Nhưng là cháu cần gặp chú…

- Vậy à? Thì dựng xe rồi vô đây… Bổ sung giấy tờ gì phải không?

Cô Nghĩa bước vào phòng bảo vệ, nhìn thấy trên bàn có tờ báo Nhân dân, chai nước lọc và duy nhất một cái li. Chú Tư rót nước vào li mời cô:

- Uống đi Nghĩa! Đừng có ngại. Coi bộ cháu dang nắng không quen, mặt đỏ như uống rượu vậy. Đâu? Giấy tờ gì hướng dẫn chú làm coi.

Cô Nghĩa uống nước rồi nhìn chú Tư:

- Chuyện giấy tờ đơn giản thôi chú Tư à… Lát nữa làm vài phút là xong. Chú Tư cho cháu hỏi thăm công việc của chú ở đây có được không?

- à! Cũng đơn giản thôi! Chú chỉ có việc ngồi ở cái phòng bảo vệ này mỗi ngày từ sáu giờ sáng tới sáu giờ chiều thì giao cho ca đêm. Nghĩ cũng lạ. Mình quen làm việc rồi, ngồi không mới có một tháng, chú muốn điên lên. May tìm được chỗ này làm hợp đồng. Cũng chẳng ưng ý đâu. Ngồi đây, bảo vệ cho một bọn sâu dân trong đó, làm thì dở mà ăn thì cực hay. Cái công ty này không biết phá sản lúc nào nhưng nhà của mấy đứa trong Ban giám đốc cứ cao lên từng năm… Mà thôi! Ai lại ăn cơm của người ta lại đi chửi người ta.

- Cháu nói thật lòng nghe chú Tư. Hay là chú Tư về lại xí nghiệp, hợp đồng làm một việc gì đó, đồng thời cố vấn cho tụi cháu…

- Nghe hay! Nhưng thôi, cứ để đó từ từ tính. Bây giờ, đưa giấy tờ đây coi…

*

Chú Tư xin nghỉ việc ở cái công ty  làm dở ăn hay kia sau hai tháng làm ở đó, nhưng chú cũng không trở lại xí nghiệp như lời đề nghị của cô Nghĩa. AnhThắng, con của chú được mua một miếng đất làm nhà. Hai cha con chú dốc hết tiền dành dụm ra quyết tâm xây một căn nhà nho nhỏ có ba phòng: Một phòng khách và hai phòng ở, một cho chú Tư, một cho anh Thắng. Đích thân chú Tư đứng coi thợ xây nhà để tiết kiệm chi phí và cho chắc ăn.

Cô Nghĩa đến thăm và nói lại ý định ngày nào. Chú Tư cười cười nói:

- Chú nghĩ kĩ rồi! Chú thuộc dạng người không biết nói cho vừa lòng người khác, cũng không biết nói dối mà thói thường bây giờ, người ta lại đang sống với nhau theo kiểu đối phó. Vì vậy, sự có mặt của mình làm cho mọi chuyện đâm ra “lạc quẻ” ráo trọi. Tốt nhất là mình về vườn. Cháu coi đó, chú đang quyết tâm làm cho bức sơn mài hôm nọ thành hiện thực. Chú dành hẳn một khoảnh đất phía trước nhà để làm cái vườn bông nho nhỏ để tìm thú vui…

- Cháu nghe nói chú Tư có chuyện gì với công ty kia phải không?

Chú Tư cười gật đầu, kể:

- Có đấy! Chuyện là thế này. Trong một cuộc họp toàn thể công ty, ông giám đốc có nói đến chuyện giúp địa phương tổ chức lớp “xoá mù”. Chú nói vui vọng lên: “Xoá mù chữ thì giám đốc cứ nói cho đủ là xoá mù chữ. Chớ đã mù đui thì làm sao xoá được!”. Mọi người đều cười kể cả ông giám đốc. Tưởng chỉ là chuyện đùa vui qua đi, nào ngờ một hôm chú được mời lên phòng Tổ chức để nghe nhắc nhở cần rút kinh nghiệm không làm mất mặt thủ trưởng trước  đám đông. Chú hiểu là mình khó ở lại lâu dài nên ngay hôm sau đưa đơn xin chấm dứt hợp đồng.

Cô Nghĩa lắc đầu:

- Chú cứ vậy, biểu chi người ta không ghét!

- Cái tính nết mình nó thế, không sửa được cháu à…

Chú Tư dừng một chút rồi bất ngờ hỏi cô Nghĩa:

- … nhưng cháu thấy chú có cần sửa cái tính nết đó không?

Cô Nghĩa thực sự bối rối trước câu hỏi của một ông già về hưu. May cho cô là đúng lúc ấy thì Thắng về tới.

(Báo Văn nghệ)

Chỗ ngồi ưa thích

Bạn hãy hình dung đây là buổi chiều, một buổi chiều mùa khô có nước bạc, gió dài và rất nhiều thuyền ghe qua lại huyên náo. Chắc chắn bạn sẽ muốn xuống xe dắt bộ khi chạm vào cánh cổng sắt đồ sộ của khuôn viên, bạn sẽ nghe thấy chúng thì thào cái giọng quyến rũ của lịch sử, bạn sẽ tò mò muốn biết xem tay Tướng tư lệnh Vùng hồi trước đã nằm hay ngồi hay đứng ở đâu trong toà dinh thự kia để tự tuẫn vào ngày 30 tháng 4 năm 1975, rồi bạn sẽ phải ngước nhìn những tán sao chứng nhân của biển dâu thời thế. Những chiếc bàn ăn lịch sự dưới những mái quán tách biệt trên mép nước phía sau toà nhà chờ bạn, khu trung tâm thương mại của thị xã lô xô mái tole ốtsnam hình bánh ú đều đều chênh chếch, bờ kia là những giề lục bình thủ cựu và những gốc vú sữa sân nhà ai đó êm đềm không thể tưởng. Bạn sẽ lấy làm lạ sao các nhà đương cục lại qui hoạch khu chợ mới nằm sâu trong nhánh sông như thể muốn gây khó khăn cho thuyền bè và rồi bạn cũng sẽ tiếp tục ngạc nhiên bởi cái xóm nhà đối diện còn nguyên vẻ ngoại ô như là lập dị và chống đối ấy. Một chỗ ngồi có thể bao quát, có thể hứng khởi và cũng có thể thả lỏng tận hưởng riêng tư. Tôi hay chú ý đến cái bến có một cây gừa thoai thoải, sau nó, một hàng rào dâm bụt sơ sài, sau nữa, một mái ngói cũ rất khuất. Hồi xưa, cái hồi sống cũng hay mà chết cũng chẳng hề gì, mỗi khi dân đi Cứ chúng tôi bất thình lình vớ được một cái bến có một cây gừa nhoài ra thì như là về tới vườn nhà, có thể giấu xuồng để tránh lũ máy bay như ruồi của đối phương, có thể tranh thủ tắm giặt phơi phóng dọc đường, có thể lần lên một cái nền nhà bỏ hoang để kiếm ít rau càng cua hay mấy trái ớt hiểm còn sống sót. Một cây gừa một cái bến như vậy nhiều niềm an ủi nhưng buồn, buồn hoang mang đau đớn vì thương cái bến và thương cả những tích tắc sống của mình.

Chắc chắn các gã bạn tôi sẽ lần lượt đến, nhất định không phải vì cái Restaurant còn đậm dấu ấn chém to kho mặn của ngành thương nghiệp quốc doanh. Như đã nói, cái chỗ ngồi nầy dễ làm người ta mẫn cảm yêu thương, cái khuôn viên, cái dinh cơ nổi tiếng nầy từng khiến chúng tôi ao ước được đặt chân vào hồi mọi người còn chung thân với xe đạp. Hình như Quảng đang phóng hon-đa vào, thấp đậm, trễ nải, quanh năm xăng-đan giả da nghèo nghèo và lúc nào cũng xi-vin nghiêm chỉnh. Một gương mặt đầy đặn bị bộ ria kiểng làm cho hơi khó coi nhưng nếu không có hàng ria chắc Quảng sẽ khó coi hơn, thật tình tôi không hình dung được khi vứt bỏ nó trông anh ta sẽ như thế nào. Hình như anh ta đang bị tay bảo vệ có thâm niên công thần vung tay quát tháo gì đó. Thấp thoáng trong tình cảm tôi những nhân viên công sở mình dây tận tuỵ một cách rất ư là chuyên nghiệp, họ được lưu dung ít lâu rồi không hiểu sao họ lần lượt biến mất hết. Quảng đi nhanh về phía tôi nhăn nhó : “Bộ cái ông đó tui biết có gốc nguỵ sao mà ăn hiếp quá trời, bà ơi!” Tôi cười đùa: “Tại vì bộ ria vểnh của ông không giống Đát-ta-nhăng mà giống Nguyễn Cao Kỳ !” Tôi bảo đảm với các bạn rằng những tay “thủ kho to hơn thủ trưởng” như gã bảo vệ ấy quá đông, tràn ngập, những người quanh năm không cầm lên một tờ báo và quen tương cả giày dép lên bô cầu. Thay vì chưởng lại tay ấy một câu để tự vệ thì Quảng lại dè chừng, giữ ý và than thở. Nhân thể, tôi gợi chuyện: “Nghe đồn trước khi tự tử, ông Tướng Vùng đã cho tay vệ sĩ thân tín một trăm cây vàng bảo đi mà lập nghiệp, nhớ đừng có lai vãng thương yêu cái dinh thự nầy, có không?” Quảng trầm ngâm: “Thì cũng có nghe qua qua. Tui cũng bé mọn như bà thôi, hồi đó nếu có đi ngang qua đây chắc tui cũng lo mà lấm lét!”. Tôi thích thú bật cười: “Vậy mà  giờ cả đám tụi mình vô ra đây xả láng không phải để tham quan hay  ngẫm nghĩ thế thời mà để ngả ngốn ăn uống. Hay thật!”. Quảng nhăn mặt: “Bà thì lúc nào cũng ý kín ý hở. Viết lách nói năng tròn tròn như bọn tui cho yên thân đi, bà!” Tôi nhìn chiếu vào Quảng, bóc trần: “Những truyện ngắn trước Bảy Lăm của ông đâu có phi chính trị, có điều bây giờ ông mặc cảm rồi giữ mình cho qua ngày đoạn tháng đó thôi”. Quảng ngoảnh đi, vẫy tay gọi xẹc-via, bảo kêu món trong khi chờ mấy thằng bạn kia là vừa.

Hình như Biên tới cùng với Lương, mà không, chỉ có mình Lương thôi. Lương nho nhã, nhún nhường, ý tứ nên chưa bao giờ bị gã bảo vệ ở bãi giữ xe kiếm ra chuyện để quát tháo. Anh ta sẽ bước tới nhẹ nhàng, viền tóc bạc bên thái dương phong sương lãng tử, anh ta sẽ chúm chím tươi cười ngồi xuống và thụ động với mọi việc, mặc thực đơn cá kèo hay cái gì đó đại loại, chỉ đóng vai một thực khách lặng lẽ, thâm trầm. Nếu có Biên thì sao, Biên sẽ không ngồi sà xuống ngay đâu, sẽ cười cười giòn giã, sẽ xoa xoa hai tay vào nhau chà chà chuyện nầy chuyện kia, sẽ đảo mắt quán xuyến các thứ đủ thiếu trên bàn, cái chính là để giành quyền chi tiền vào phút chót. Họ và tôi là một cái nhóm kỳ ngộ song song với một cái nhóm tôi khác nữa gồm những bạn bè cùng tôi đi từ trong Cứ ra - những người tôi có thể bỗ bã mọi chuyện xô bồ, dân dã. Không hiểu sao giữa tôi và Quảng và Biên và Lương là tình bạn tương kính như tân gồm toàn những chuyện thế thời văn chương báo chí sách vở trong khi giữa tôi và những người từng có với tôi những cái bến những cây gừa những mớ rau những trái ớt hiểm thì lại không có loại chuyện đó. Có lẽ vì tôi đã bứt ra, tôi làm cái việc viết lách trần ai đơn độc còn những người kia thì thành đạt quan trường, vì vậy mà tôi thấy thanh bình với nhóm bạn nầy, những người thường xuyên chật vật với thân phận của mình mà lại ưa dúi vào tay tôi những cuốn sách đáng đọc họ lần ra được từ những tủ sách gia đình không bị tiêu huỷ sau những đợt “truy quét tàn dư sách báo cũ”.

Trong ba gã bạn, tôi biết Quảng sớm hơn hết. Lúc đó đã là mười năm sau hoà bình, Quảng đã ra trại cải tạo và đã bỏ Huế khá lâu để xa hẳn khung cảnh cũ vừa buồn vừa túng đói. Trong một buổi sinh hoạt gì đó tôi không nhớ rõ của cánh văn nghệ địa phương, Quảng đã được bạn bè cùng cánh viết lách ở thành hồi trước chèo kéo tới. Tôi đã đọc những truyện ngắn thương nước thương dân thương cuộc chiến lầm than của Quảng, tôi đã nghe nhiều về Quảng nhưng bộ ria con kiến kia thì thật bất ngờ. Quảng cũng đã đọc tôi, cũng đã nghe về tôi, ánh mắt lướt qua lướt lại thủ thế của anh ta thú nhận điều đó và anh ta đang dựng gai lên như một con nhím buồn cười. Cách xù lên ấy kích động tôi nhưng tôi vẫn đứng xa xa lặng lẽ quan sát anh ta. Quảng là con một liệt sĩ thời Pháp, trở thành hiện tượng của văn đàn Sài Gòn trước khi bị đưa đi quân trường, vừa xong võ bị thì bị sung làm phóng viên Sư đoàn và chưa kịp chết - nói theo cách nói của anh ta - thì chiến tranh kết thúc. Một nhân thân như vậy, một cây bút loé sáng như vậy dù biết rõ thì liệu có nhặt ra được trong sự hỗn độn, đại trà và ghê gớm hồi đó? Và Quảng đã đi cải tạo, rồi ra trại rồi dắt díu vợ con chạy về miền Tây như đã nói. Còn tôi thì sao, tôi cũng có cha là liệt sĩ, cũng làm báo ở chiến khu, cũng chật vật nỗi niềm bị quên lãng khi cha chết và cũng có bi kịch hậu chiến của riêng mình, vậy thì trong cuộc hội ngộ của những cái tên trẻ măng nầy, sao giữa tôi và Quảng lại tiếp tục có một hàng rào vô lý làm chi? Tôi chủ động bước tới: “Anh là Quảng ? Hình như hai ông già liệt sĩ của tụi mình đã bắt tay nhau từ lâu ở dưới âm phủ rồi”. Quảng thận trọng chìa tay ra, bàn tay chai sần vì công việc cu li chặt mía nông trường. Tôi không dám nhiều lời, những người như Quảng thì xoay bề nào họ cũng sẽ thấy như là bị khoét sâu thêm mặc cảm và tổn thương, tôi để cho cử chỉ và con người mình biểu lộ được mọi điều mình muốn nói. Gia tộc tôi đâu có thiếu những người từng ở bên kia như Quảng, những ông anh con cô con dì con cậu con chú, đủ hết, kẻ lính kiểng người say mê lý tưởng Bắc tiến, trong những ngày giỗ lớn của họ mạc, chúng tôi ngồi chung mâm và những người chiến thắng luôn phải ý tứ đừng có mà nhắc tới nguỵ nguyếc gì. Má tôi, cô tôi, dì tôi, những người đàn bà không dễ bị đám con bên nầy bên kia mà từ mặt nhau, họ vẫn cứ quây quần như vậy từ lâu trong bếp và trước vong linh của ông bà tổ tiên trên bàn thờ. Chiến tranh gối đầu mấy thế hệ, nếu dân mình không tự giảng hoà thì hậu chiến sẽ dài bao lâu, mà gia tộc yếu thì người Việt yếu. Người Việt nào cũng cần một gia tộc hoà thuận phía sau mình. Quảng đứng đối diện với tôi, im lặng, đăm chiêu, thăm dò. “Anh viết lại chưa? - tôi nói thêm - Đưa ngay cho tôi mấy truyện trước Bảy Lăm để tôi gởi ra Hà Nội, bảo đảm ngoài đó sẽ thích. Bọn mình phải nhờ cái tiếng thủ đô thì cái khung tỉnh lẻ chật hẹp nầy mới nới ra được”. Bộ ria khó coi trên mặt Quảng, run run, cảm kích: “Bà đương làm công tác từ thiện đó hả? Rơ-mác với Giắc Lơn-đơn cũng kiếm sống cũng tha hương bầm dập mới ra cái đời văn của họ. Tui chưa viết lại chứ có bỏ bút đâu, bà!”

Một cuộc làm quen khiến cả hai thở phào vì đã phải nín thở.

Mãi mấy năm sau nữa chúng tôi mới kéo được Quảng ra khỏi cái chân công nhân tạm bợ ở nông trường, thật sự bắt đầu về với quỹ đạo văn chương. Nhưng Quảng đã rơi ngay vào vòng tay đám đầu nậu chuyên làm sách diễm tình có thể no cơm ấm áo mà cũng trốn tránh được chủ kiến. Như Biên, như Lương, Quảng cũng có một cô vợ và hai con nhỏ phải nuôi, những gã đàn ông tuân thủ nguyên tắc sĩ diện : đàn ông thì phải chạy vạy và cáng đáng trong mọi hoàn cảnh. Thật tình cả ba chưa nuôi được vợ bằng lương sĩ quan cộng hoà thì thời kỳ cải tạo đã xô đẩy họ, lúc ấy những vật dụng quý trong nhà phải lần lượt ra đi cùng với những lần thăm nuôi của mấy bà vợ, sau thì người thành công nhân chặt mía như Quảng, người đành dựa dẫm của chìm tổ tiên như Lương và cũng có người lặn ngụp chợ đen chợ đỏ như Biên. Từ Quảng tôi biết Lương có nguyện vọng sống bằng vốn liếng tiếng Pháp, lại biết thêm Biên, cựu sĩ quan cộng hoà đặc cách văn hoá ưa thích xê dịch, họ tìm thấy ở tôi sự tri kỷ suôn sẻ cho dù những người phụ nữ chuyên nội trợ và ôm con của họ không đánh giá cao quan hệ nầy.

Hoàng hôn rất sẫm vãi xuống cây gừa, cả cái mỏm sông phía tôi ngồi bỗng lập loè xanh đỏ tím vàng thứ đèn câu khách của quán xá. Biên vẫn chưa tới. Cánh chạy bàn đã đưa lên món lẩu cá kèo độc chiêu của họ, những con cá chỉ có ở vùng nước lợ nhiều phù sa của Rạch Giá, những ngọn rau sống nhà quê mà tôi đã nhịn thèm trên đất Bắc. Từ hôm tôi bắt tay lần đầu với Quảng đến cuộc gặp trong hoài niệm nầy đã biết bao lần kỷ niệm 30 tháng 4 nữa trôi qua. Hai mươi năm, rồi hai mươi lăm năm và những con số dầy thêm, nặng trĩu. Đã có một thế hệ tròn trịa, khôn ngoan sau năm Bảy Lăm. Tôi và Quảng đã được in ở Hà Nội một cách dễ dàng, Lương đã thành một dịch giả tài tử đồ đệ của Môvaria và Dumas chỉ vì anh ta lúc nào cũng ngẫu hứng xem xem đã. Riêng Biên, Biên là người có nhiều hành tung kỳ quặc nhất, ví như anh ta có thể ngồi xe đò miền Tây - Sài Gòn mỗi tuần để theo học tiếng Nga vào cái thời tiếng Nga là thống soái. Rồi không thấy anh ta dùng nó vào việc gì - có lẽ không nhà trường nào cơ quan nào thuê một gã thầy từng là sĩ quan nguỵ đi cải tạo nên lại thấy anh ta trở về với chuyện bán buôn hàng họ. Vậy mà anh ta dám từ chối lời bảo lãnh diện hát-ô ở Mỹ để rồi tung hê cái cửa hiệu đồng hồ chạy đi úc học thêm tiếng Anh cho chính hiệu! Giờ thì gã đã đứng chân được ở Sài Gòn dù chưa mang được vợ con lên, cũng như tôi đã bỏ lại cái khung tỉnh lẻ của mình để chen chân ngoài Hà Nội. Sau Biên, Quảng đã tìm cách lên theo, sau đó nữa là Lương, đi hết. Vòng vèo, sàng lọc, dằn xóc mãi rồi thì ai đáng ở chỗ nào đều lần ra được cái chỗ đó. Qua phôn, chúng tôi thường động viên nhau rằng chúng mình đang câu tay nhau, những cánh tay đã dài rộng hơn nhiều, cả bọn đang cật lực với những mẻ cá đời sống xứng đáng với mình.

Chính Biên là người đã tìm ra chỗ ngồi ưa thích nầy cho cả nhóm. Dạo đó, một buổi chiều áp Tết dương lịch sau buổi họp mặt cuối năm của cơ quan Văn Nghệ địa phương, một bầu không khí như được hâm nóng không phải vì khí hậu mùa khô mà vì cuộc chiến ở vùng Vịnh sắp nổ ra, bất cứ lúc nào. Biên nháy cả nhóm: “Đi, bảo đảm các vị sẽ không tìm ra ở cái thị xã nầy một chỗ lý tưởng hơn”. Khuôn viên nằm bên dốc cầu, dinh thự kiến trúc đặc Tây trắng lộng dưới vòm xanh, những cái boong-ke còn sót lại và những chiếc bàn bên mép sông như đã tả. Mỗi người chúng tôi có thể có nhiều nghĩ ngợi khi đặt chân vào cái nơi người ta bắt đầu biến thành chỗ làm ra tiền thời đổi gió nhưng chắc chắn cả bọn đều có một niềm thú vị chung, rằng chúng tôi đã ngồi bên nhau, đã cùng nhau cất bước trên đất bằng và có thể san sẻ cho nhau mọi nỗi.

Biên biến mất trên đường đi tới nhà hàng. Trong lúc chờ cái gã bạn kỳ quặc ấy, Quảng, Lương và tôi tha thẩn nghiêng ngó ngôi nhà và đã kịp làm cho gã bảo vệ cửa quyền kia tức giận. Một hạt sạn, không hề gì, chỗ ngồi vẫn vô cùng đáng giá vì đã mười mấy năm qua, những người từng ở hai chiến tuyến rồi thì cũng đã được bước vào bù khú ở hậu dinh của một tay Tướng Vùng thất trận ngày trước, chuyện quả là hay ho. Cuối cùng Biên cũng đã xuất hiện, trên tay là một chiếc radio Nhật nhỏ xíu: “Tụi mình phải đón nghe, không được bỏ lỡ. Phải săn bản tin BBC sáu giờ xem vùng Vịnh bắt đầu chưa, đúng không?”. Hoá ra gã có máu nhà báo hơn cả Quảng, cả tôi.

Chắc bạn đã có thể hình dung, bữa ăn chỉ còn trong ký ức mỗi cái chỗ ngồi. Chúng tôi thay nhau rọc rạch chiếc radio suốt chỉ vì người nầy sợ người kia không mò đúng sóng. Chúng tôi bứt rứt như có áp thấp nhiệt đới đè nặng những bộ dây thần kinh mẫn cảm. Chúng tôi bồn chồn kỳ lạ khi nhạc hiệu của đài BBC gióng giả trong chiếc radio bên cạnh món cá kèo chưa động tới. Chúng tôi bải hoải khi biết chiến tranh vùng Vịnh đã điểm hoả, như dự đoán. Chìm đắm, ngậm ngùi, thậm chí nghẹn thở, chúng tôi cùng nhau không nói nên lời bởi cái điều kỳ khôi ấy. Lúc đó, tầm mắt tôi phát hiện ra cái bến có cây gừa, buồn mênh mang, buồn khôn tả, một buổi chiều như vừa xích chúng tôi lại với nhau mà như muốn kéo cả bọn cùng ngoái nhìn lại phía sau, những gì đã từng có tên là chiến tranh và hậu chiến.

*

Xin bạn hãy thể tất vì tôi đã mời bạn toạ hưởng một chỗ ngồi mà các nhân vật xuất hiện lác đác, rời rạc, có người còn bặt tăm luôn nữa. Đúng vậy, ở cái buổi không xác định sau rất nhiều năm ấy, thật ra chỉ có mình tôi là hay về lại miền Tây, mình tôi ra với chỗ ngồi ấy, rồi ước giá mà có thể quay ngược thời gian, giá mà cả hai nhóm bạn song song của tôi vẫn như xưa, nghĩa là có thể bỗ bã xô bồ với bọn bạn thời ở Cứ và có thể om sòm chuyện văn chương báo chí sách vở với mấy gã kỳ ngộ sau nầy. Cánh bạn bè thành đạt của tôi giờ thật ít có thời gian cho một bà bạn viết lách xa vời, nếu ngồi lại thì họ sẽ quan tâm chuyện đất cát, nhà cửa, cơ cấu rồi thì đám cưới con ông nào bà nào to hơn. Đám ba gã bạn thì đã bồng chống vợ con lên Sài Gòn hết, tôi gặp Quảng thường xuyên trên mặt báo và trên các giá sách ở Tràng Tiền, Lương nghe đâu đã thật sự già và đang làm Ô-sin tự nguyện cho mấy ả con gái đã lần lượt lấy chồng giàu và đã thay nhau có cháu cho ông. Riêng Biên, Biên thong dong nhất và đi nước ngoài như đi chợ vì cái ghế uỷ viên ban Thư ký của một tờ báo lớn ở cái đất dân xích lô cũng phải đọc báo mỗi sáng.

Thật sự nếu chỉ có vậy thì tôi đã không ngồi viết những trang nầy. Có gì đâu, giai đoạn hậu chiến của cái nhóm chúng tôi thật ra còn may mắn hơn bao nhiêu người dù tôi bị nhiều điều tiếng đời tư, dù Quảng còn đó những vết sần ở bàn tay, dù Lương còn nỗi kinh hoàng  khi nghĩ tới lần vượt biển không thành, dù Biên thường ngạc nhiên sao mình lại dễ phiêu lưu trong chuyện buôn bán hay chuyện “tay không mà dám đi bắt tiếng Anh ở nước úc!” Sở dĩ tôi bị cảm xúc kỷ niệm dắt dẫn một cách sâu nặng thế nầy là vì Biên mới tháng trước đây đã lại biến mất, không một cú phôn, không một mẩu nhắn trên mobile, không một dòng thư cho ai hết, cả Quảng, cả Lương, cả ông thủ trưởng toà báo đã sử dụng Biên nhiều năm qua. Thật tình tôi không hiểu nổi và không chấp nhận được sự thật nầy. Sau đó tôi nghe rằng Biên đã đi Mỹ, đã sang với đại gia đình bên đó, đã mang được cả vợ và hai con, đã bị sức ép chính từ nhà vợ - những người muốn có một cuộc sống Mỹ. Việc ra đi nầy có quá muộn với Biên không, có cần thiết không, có sai lầm không, có phản bội lại tình thương yêu đã có giữa chúng tôi không ? Vợ chồng tôi gửi hú hoạ cho Biên một thư e.mail qua hòm thư Yahoo của Biên mà chúng tôi vẫn giữ. Thư hồi đáp của Biên dài thăm thẳm, lời lẽ không giấu được nước mắt vì đã phải ra đi. Biên chỉ nói Biên muốn lấy bằng tiến sĩ, bấy nhiêu năm hiến thân cho nghề báo đủ rồi, Biên muốn con đường học vấn hanh thông cho con cái, Biên muốn... Chừng như có cả sĩ diện đàn ông vì lý do nhà vợ nhưng cũng có sự kín đáo rất ư là kỳ quặc của Biên như nhiều thời điểm trước của gã ta. Biên tha thiết muốn chúng tôi tin rằng Biên sẽ về, nhất định Biên sẽ về với mọi người ngay khi lấy xong bằng tiến sĩ.

Đằng nào thì đời vẫn là một cuộc biển dâu dằng dặc, khôn lường. Kết thúc chiến tranh đã khó, kết thúc được thời kỳ có tên là hậu chiến còn nhiêu khê hơn. Hậu chiến với tôi vẫn còn, nó còn mãi trong những giấc mơ lúc nào cũng có súng đạn và chết chóc. Với Quảng, với Lương,  thì là những giấc mơ gì, những ngày đi chặt mía hay suýt bị làm mồi cho cá ở ngoài khơi ? Còn với Biên, giấc mơ của Biên trong khi ngủ hay khi thức, Biên mơ mình sẽ rạng danh ở xứ người để thỉnh thoảng về làm chủ chi cho những ông những bà bạn lụ khụ ở cái chỗ ngồi mà cả bọn từng yêu thích, hay thuần tuý đây là một cuộc đánh bắt xa bờ, hay còn những nguyên do kín đáo nào nữa, hở Biên?

(Báo Văn nghệ)

Về mái trường xưa

Xuống xe ôm, mới đi vài bước, ông chợt khựng lại bởi tiếng loa oang oang từ sân trường vọng ra. Ai đó đang đọc diễn văn. Sấn sổ vô lúc này chỉ làm chộn rộn mất trật tự, phiền phức mọi người. Nghĩ vậy ông quảy túi xách tạt qua quán cóc chếch bên kia đường gọi cà phê, ngồi chờ. Chờ ai? Mới tới ông biết ai lạ quen trong đó mà chờ. Chờ gì? Sau lễ lộc nào mà chẳng có liên hoan, chẳng lẽ vì chuyện này?

Ngồi đây, qua lớp rào lưới sắt, ông quan sát khá rõ bên trong. So với trước khuôn viên trường được cơi nới rộng ra và cao bằng mặt lộ, khiến dãy phòng thời ông đi học như bị đẩy giạt ra, mái trũng xuống với màu rêu phong và tường vôi loang lổ úa vàng. Chắc sắp tới người ta sẽ sử dụng nó vào việc khác hoặc phá bỏ đi bởi trông nó có vẻ lạc lõng so với ba dãy phòng hình chữ u ngược, với mái tôn giã ngói đỏ au, tường sơn vàng rộm, ôm lấy khoảng sân khá rộng. Nơi đó, dưới bóng mấy cây dù xanh đỏ mọi người đang tề tựu làm lễ. Đối diện với trường, về phía triền núi là ngôi đình cổ, thờ Khâm sai Thống chế Thoại Ngọc Hầu, người có công lớn trong việc huy động dân binh khai hoang lập ấp, đào kinh Vĩnh Tế, con kinh có giá trị lớn về kinh tế, quốc phòng.

Lão chủ quán khom người đặt li cà phê trước mặt ông: "Thầy đi dự lễ khánh thành à?". Ông chưa kịp đính chính tiếng thầy, lão lại tiếp: "Sao thầy không vô? ở trỏng đông lắm, toàn là quan chức với nhà giàu. Tay hiệu trưởng đang đọc diễn văn đó”. Giọng lão rất chói tai, ông cố dằn lại, mới bước chân về quê, không khéo xảy ra đôi co, hay ho gì. Ông bưng li cà phê đen nhắp một ngụm, mùi bắp rang, cơm cháy lừng lên. Cố cho nó tọt qua cổ họng, ông dằn li, gọi xẵng: "Tính tiền!". "Ba ngàn rưỡi". Lão chủ cộc lốc. Biết bị "chặt", ông móc tờ năm ngàn liệng lên bàn, đứng lên dợm bước. Bỗng lão chủ quán chộp tay ông, nhìn trân trân: "Thầy là… Mầy là… Hai Hoàng phải không?. "Từ, tôi đây". "Mầy không nhớ tao à?". Hai Hoàng đưa tay vỗ trán, giọng dịu lại: "Xin lỗi, tôi nhớ mang máng, ông là…". "ủng, Tư ủng nè!". Lão chủ quán vỗ ngực bình bịch, vẻ hớn hở. "à ạ… nhớ rồi! Sao bây giờ râu tóc mày bạc dữ vậy, ủng? Tao nhìn không ra". "Thì đã có cháu nội, cháu ngoại rồi, trẻ trung gì nữa". Họ cười rân rồi choàng vai nhau ngồi xuống. Đám học trò ngồi uống nước kế bên giương mắt nai nhìn qua, chẳng hiểu hai lão già đang làm trò gì.

"Mầy bây giờ ở đâu? Làm quan cỡ nào rồi?". Tư ủng hỏi: "Quan quyền mẹ gì, tao về hưu rồi. Mấy năm nay tao ở Cần Thơ. Còn mầy, ở sát bên trường sao không vô dự lễ?". "Ai mời mà đi. Thằng hiệu trưởng chỉ mời dân có tiền hoặc chức phận". Hai Hoàng cười khẩy. "Mầy già đầu rồi mà vẫn không bỏ tật nói khoé. Người ta góp của, mày góp công được không?". Đôi mắt bụp của Tư ủng chợt quắc lên: "Thấy cái mặt nịnh của thằng hiệu trưởng là tao ghét rồi, đời nào tao bước chân vô trường. Mầy coi, gần hai chục năm nay tao dựng quán bán nước bên cổng trường, học trò ra vô rất tiện lợi. Hồi đầu năm nay lợi dụng việc xây lại trường sở, nó kêu chính quyền tới đuổi quán để căng-tin tụi nó được độc quyền, buộc lòng tao phải dời qua tuốt bên đây. Lũ học trò muốn qua quán tao phải băng qua đường, mà xe cộ bây giờ mầy thấy đó…”. Đúng là xe cộ ở núi Sam bây giờ ghê thật, hai bánh, bốn bánh qua lại ầm ì như mắc cửi, lại thêm tiếng nhạc, tiếng ồn từ các quán xá, nhà trọ át hẳn tiếng loa bên sân trường. Chẳng nghe được gì, Hai Hoàng bực mình xẵng giọng: "Sao mầy không đâm đơn kiện?". "Đợi mầy nhắc, tao đã gởi cả chục lá đơn rồi nhưng chẳng lay chuyển được gì bởi mấy thằng chính quyền đã ngậm tiền đầy họng rồi, dù tụi nó biết rõ gia đình thằng hiệu trưởng là nguỵ rặt". "Vậy à? - Hai Hoàng tò mò - Tay hiệu trưởng nầy gốc gác ở đâu?". "ở tại xã nầy chứ đâu, nó là con ông Tình làm Hội đồng xã thời Nguỵ, mầy nhớ không?". "Không". "Vậy mầy nhớ thằng Mười không? Cái thằng đen như tràm cháy, hồi nhỏ tụi mình đặt nó là Mười mun đó”. "Thằng Mười nhà ở ngoài bờ kinh?". "Đúng". "Thằng Mười sau nầy làm trưởng đồn Nhà Neo, biệt danh là Mười cọp?". "Đúng! - Tư ủng vênh mặt lên, môi trề trề, nhả từng tiếng một - Cậu ruột của thằng hiệu trưởng đó!". Hai Hoàng ngồi lặng thinh, hồi lâu mới nói, giọng lạnh tanh: "Vậy thì sao?". Tư ủng vỗ bàn cái bốp, mắt trợn khu tô: "Thì sao à? Nó đã từng bắn mầy, từng trói tao, tội ác chất chồng, vậy mà mầy và lũ chính quyền ở đây để cho đám con cháu nó ngoi lên đè đầu cưỡi cổ dân xã nầy!". "Nhưng nó đã chết rồi, mầy lôi nó ra làm chi nữa? - Hai Hoàng thở dài - Nó chẳng có vợ con, chẳng biết trước giờ ai thờ nó?". "Thằng hiệu trưởng ác nhân thất đức đó thờ chứ ai".

Một tốp học trò cả trai lẫn gái vừa xà vô quán, chúng ơi ới gọi nước, huyên thuyên cười nói: "Ông ủng đâu rồi? - Có tiếng đàn bà ong óng phía sau - Vô đập nước đá nè. Già đầu rồi mà còn già chuyện!". Rõ ràng là giọng sai khiến của kẻ có quyền lực. Mẹ sai con cũng chưa nặng lời như vậy. Tư ủng lẹ làng chộp tờ năm nghìn rồi te te quay vô.

Nghe giọng điệu của Tư ủng vừa rồi, nếu là người lạ chẳng tưởng y là con nhà cách mạng gì đây. Thật ra suốt hai cuộc chiến tranh chống Pháp, chống Mỹ Tư ủng chỉ được cái giỏi trốn quân dịch. Chuyện y bị trưởng đồn Mười cọp (đúng ra là lính của Mười cọp) bắt trói và cả đánh đập chẳng liên quan gì đến cách mạng cả. Sở dĩ Hai Hoàng biết rất rõ như vậy là do lúc mới giải phóng ông làm trợ lí chính trị của huyện đội, ông được chỉ huy phân công về xã nhà "giảng bài" cho những người từng tham gia quân đội chế độ cũ nhưng không phải là đối tượng tập trung cải tạo dài hạn. Điểm học tập cũng tại sân trường tiểu học nầy.

Lúc bấy giờ Tư ủng làm phó Chủ tịch xã, phụ trách an ninh, quân sự. Từ sáng sớm anh ta dẫn tiểu đội công an, du kích súng ống, nai nịt chỉnh tề có mặt tại trường để bảo vệ điểm học tập. Những người tới trình diện học tập hầu hết ở lứa tuổi thanh niên, gồm đủ các sắc lính, đa số thuộc loại đơ-dèm, bị bắt quân dịch hoặc làm lính ma, lính kiểng. Họ được tập trung về đây mỗi người mỗi cảnh, tâm trạng không ai giống ai nhưng nhìn chung chẳng có vẻ gì căng thẳng nặng nề. Bằng chứng là họ vẫn bình thản bu quanh các gánh hàng rong, túm tụm chuyện vãn, cười nói bông lơn với cả anh em công an, du kích, bởi họ với anh em dẫu sao cũng là người cùng xóm, cùng làng, không bà con dòng họ thì cũng là bạn bè quen biết trước đây. Còn anh em du kích, công an và cả phó Chủ tịch Tư ủng cũng chỉ tham gia cách mạng khoảng mươi ngày, gọi là "cán bộ ba mươi" nên sự kính nể ở họ nếu có chắc cũng không nhiều.

Nhưng có lẽ phải trừ ra một người: Huỳnh Văn Mười, tức Mười cọp, thượng sĩ trưởng đồn Nhà Neo. Cũng như mọi người hôm đó y đã mặc vào cái áo sơ mi trắng dài tay (có lẽ để che giấu cái vết thẹo, vết xâm) và cái quần tây xám mốc. Mười cọp tới không quá sớm cũng không quá trễ. Kê khai ýi lịch trích ngang xong, y tự động cầm chổi quét sân, tiếp mọi người khiêng bàn ghế từ các phòng học ra, không ăn uống, không chuyện vãn với ai, một mình ngồi dựa cột hành lang, kéo xệ vành nón, đốt hết điếu thuốc nầy tới điếu thuốc khác.

Khi Hai Hoàng bước tới bục mi-cờ-rô chuẩn bị làm việc, Tư ủng chạy vô đặt trước mặt ông xấp danh sách vừa đăng kí rồi quay qua đứng nghiêm. Chẳng biết Tư học đâu tư thế đứng nghiêm mà cái bụng ễnh ra chình bình, cây côn 45 xệ tới gối trông thật tức cười. Hai Hoàng lướt qua danh sách, tổng cộng 76 người, coi như bằng quân số một đại đội. Chỉ một xã mà đã vậy, trong khi tổng cộng số cán bộ, chiến sĩ các khối dân quân chính đảng của huyện hôm từ căn cứ kéo về tiếp quản chính quyền chưa tới năm chục. Tình hình mới giải phóng rất phức tạp, với bấy nhiêu người huyện không tài nào quán xuyến nổi địa bàn. Vì vậy, huyện chủ trương lựa chọn những người xuất thân từ thành phần cơ bản, cơ sở cách mạng, cán bộ chín năm, có người thân đi kháng chiến, không dính dáng chế độ cũ vào các cơ quan ban ngành và nắm các chức vụ chủ chốt ở các xã ấp. Tư ủng nằm trong tiêu chuẩn cuối cùng nầy, chính Hai Hoàng giới thiệu y vô làm xã, một phần vì y khai từng bị lính Mười cọp bắt trói đánh đập, mặt khác cũng vì nể tình thân quen bởi hai người từng học chung thời tiểu học. Hồi đó, làng Vĩnh Tế chỉ có một trường tiểu học. Làng bao gồm cả núi Sam và một đoạn dài kinh Vĩnh Tế vắt ngang qua. Học sinh của trường thường chia làm hai phe, phe núi và phe bờ kinh. Phe núi đông hơn nên thường lấn lướt phe kia. Thường là cãi lộn thôi chớ nếu đánh nhau thì chưa chắc phe nào thắng, bởi phe bờ kinh có thằng Mười làm thủ lĩnh, nó to con và đen mun, đôi mắt lộ nhìn ai không chớp mắt. Nó nổi tiếng gan dạ, một mình dám chấp hai ba thằng, đánh thua không bao giờ thưa méc thầy cô. Hoàng ở Núi Sam nhưng chẳng biết sao lại thích chơi với Mười. Mùa nước lên thường bơi xuồng ra bờ kinh rủ Mười đi câu cá, hái cà na. Mùa khô, có khi hai thằng lội qua kinh Vĩnh Tế lên đồng biên giới hái gương sen, bắt rùa rắn. Riêng ủng chẳng theo phe nào, cũng chẳng chơi thân với ai. Hở chuyên thì thọc méc thầy cô. Nó chỉ kiêng mặt thằng Mười vì có lần nó méc thầy gặp Mười leo vô rào đình bẻ nhãn, thầy phạt Mười quì vỏ mít. Tan trường nó bị Mười đón đường đánh sặc máu mũi. Trong cặp ủng lúc nào cũng có bánh kẹo, trước và sau giờ học miệng nó luôn nhai xàm xạp nhưng đố nhín cho ai miếng nào. Học hết lớp nhì, tức lớp bốn hiện nay, ủng nghỉ học ở nhà tiếp gia đình bán tạp hoá. Số học sinh còn lại sau khi vượt qua lớp nhứt, thi lên đệ thất chỉ còn khoảng một phần năm. Qua mỗi năm lại rơi rụng dần dần, đến năm đệ nhị chỉ còn lại hai người: Lý Văn Hoàng và Huỳnh Văn Mười. Kì thi tú tài bán phần năm đó mặc dù sức học hai người ngang nhau nhưng Hoàng đậu, Mười rớt. Hoàng không học tiếp vì phải theo người anh vào trong chiến khu. Còn Mười phải xách bị vô quân trường theo lịnh tổng động viên của chính quyền Sài Gòn. Trong danh sách học tập hôm ấy cái tên Huỳnh Văn Mười, bí danh Mười cọp được Tư ủng gạch đít và đánh dấu chấm to ở trước, ý muốn bảo Hai Hoàng cần lưu ý phần tử nầy.

ác ôn hay không, với ai có thể Hai Hoàng không biết bởi họ đi lính khắp các phương trời, còn với Mười ông quá rành. Sau khi rời quân trường với cấp bậc trung sĩ, Mười được bổ về Vùng IV chiến thuật. Năm 1970, nằm trong chiến lược mở rộng chiến tranh ra toàn cõi Đông Dương của Mỹ, sư đoàn y cùng nhiều sư đoàn khác vượt biên giới đánh qua Campuchia. Lúc bây giờ tập đoàn Lôn-nôn được Mỹ hậu thuẫn đã lật đổ chính phủ Hoàng gia, chúng mở chiến dịch tàn sát dã man Việt kiều. Trên sông Tiền, sông Hậu ngày nào cũng có cả chục thây bà con ta, nhiều nhứt là phụ nữ, trẻ em bị chúng giết hại thả trôi xuống từng xâu. Dĩ nhiên các lực lượng của ta được chính phủ Hoàng gia cho phép đứng chân bên đó cũng không thể yên ổn được với bọn phản động. Vậy là quân ta lâm vào tình thế lưỡng đầu thọ địch, cùng lúc phải chọi với hai lực lượng quân Lôn-nôn và quân Sài Gòn. Mặt khác các đơn vị ta còn phải căng sức bảo vệ đồng bào Việt kiều nên gặp rất nhiều khó khăn. Thế nhưng lịch sử đôi khi thật trớ trêu, trước thảm cảnh đồng bào ta bị tàn sát, máu chảy ruột cũng mềm, một số đơn vị quân Sài Gòn quay súng tấn công quân "đồng minh" Lôn-nôn. Có trận quân Lôn-nôn bị quân ta đánh tháo chạy, dọc đường lại bị quân Sài Gòn đón đánh tả tơi. Quân Sài Gòn có lợi thế chiến xa, họ càn tới đâu sạch sành sanh tới đó. Đến khi xong chiến dịch, các chiến đoàn họ rút về bên kia kinh Vĩnh Tế, chỉ riêng phần gà vịt heo nghé, lính tráng ăn cả tháng trời chưa hết. Đúng là bọn phản động Lôn-nôn rước hổ vào nhà! Trận ấy Mười bị thương nhẹ ở tay và chẳng biết nhờ chiến tích gì y được cấp trên phong đặc cách lên thượng sĩ, cho thuyên chuyển về địa phương quân. Đổi tới đổi lui một vài nơi, cuối cùng y về trấn giữ đồn Nhà Neo nầy.

Đồn Nhà Neo nằm trong hệ thống đồn bót dày đặc dọc bờ kinh Vĩnh Tế, kéo dài từ Châu Đốc cho tới Hà Tiên. Cách bờ kinh phía tây vài trăm mét là biên giới. Yểm trợ cho hệ thống đồn bót nầy là các đại giang thuyền, xuồng bay nối đuôi vô ra ngày đêm, là các khẩu trọng pháo, trọng liên đặt trên các điểm cao, là các đèn pha cực mạnh quét dọc hai bờ kinh suốt mỗi đêm. Các đơn vị ta từ miền Đông, từ Campuchia muốn về vùng đồng bằng buộc phải vượt qua con kinh nầy. Bề rộng kinh Vĩnh Tế chỉ khoảng năm mươi mét nhưng nhiều đơn vị phải mất đôi ba tháng trụ lại giữa đồng trống đánh địch vẹt đường mới vượt qua được. Dĩ nhiên mỗi chuyến vượt kinh đều trả giá bằng rất nhiều xương máu. ác liệt quá nên cán bộ chiến sĩ ta gọi trại con kinh nầy là kinh vĩnh biệt. Riêng đồn Nhà Neo là một trở ngại lớn đối với các đơn vị địa phương mỗi khi về bám núi Sam hoạt động hoặc làm bàn đạp tiến ra tỉnh lỵ Châu Đốc. Đơn vị Hai Hoàng nhiều lần hạ quyết tâm nhổ đồn nầy nhưng lần nào cũng đều thất bại, bởi trưởng đồn Mười cọp - biệt danh nầy do bọn tề xã đặt cho y - vốn là người cố cựu ở đây. Địa hình, địa vật và cả dân tình y thuộc như lòng bàn tay. Mọi động tĩnh của ta ở bên kia bờ kinh hầu như y đều biết trước.

Trong buổi học tập hôm ấy, cái tên Mười cọp bị Tư ủng gạch đích đánh dấu không phải là vô cớ. Chính Hai Hoàng khi gặp mặt y cũng thấy căm giận trào dâng. Hận thù đâu dễ một sớm một chiều mà quên được nhưng chính sách của Mặt trận lúc đó không cho phép ai trả thù trả oán vì bất cứ chuyện riêng chung nào. Hoà bình rồi mọi người dù đứng ở vị trí nào cũng phải đặt lợi ích dân tộc lên trên hết, hôm đó ông đã nói với anh em binh lính như vậy, kẻ thù chính yếu của dân tộc ta là bọn đế quốc, thực dân, suy cho cùng các anh em cũng chỉ là nạn nhân của chúng. Chính sách của Mặt trận Giải phóng là khoan dung độ lượng với những người lầm đường lạc lối, đánh kẻ chạy đi chớ không đánh người chạy lại. Ông còn diễn giải cho anh em binh lính hiểu được những nét lớn về đường lối, chính sách của Mặt trận; mưu mô thâm độc của bọn thực dân cũ, thực dân mới; truyền thống đấu tranh giữ nước của ông cha ta; sứ mệnh lịch sử của Đảng; nhiệm vụ của mọi người kể cả những người đã từng cộng tác với chế độ cũ. Có lúc ông nói với anh em binh lính như trao đổi tâm tình bởi gần tám mươi con người ngồi trước mặt ông có ai xa lạ đâu, nhiều người thuở nhỏ là bạn học dưới mái trường này, có người còn ngồi chung bàn, chung lớp, dấu tích có thể còn lưu lại trên những mặt bàn học trò kia. Giờ lịch sử đặt mỗi người mỗi vị trí khác nhau, nghĩ cũng đau lòng!

Cuối ngày học hôm đó, Hai Hoàng bảo Mười cọp và các trưởng đồn khác về nhà viết bản tường trình về quá trình làm việc với địch, ghi rõ chi tiết về từng trận đánh, về dân tình khu vực đóng quân… Số phận Mười cọp Hai Hoàng sẽ trình lên ủy ban Quân quản quyết định. Mấy ngày sau đọc bản tường trình của Mười cọp và hỏi thêm nhiều người khác, Hai Hoàng hiểu ra chuyện Tư ủng khai từng có hành động chống chính quyền cũ thật ra chẳng có gì. Hôm đó y may phước trúng một con số đề khá đậm nên nổi hứng vô quán ngồi nhậu một mình. Có tiền, lại sẵn hơi rượu y coi trời đất không ra gì. Ban đầu y chửi bới khơi khơi hàng xóm, cứ uống một hớp chửi một câu. Mọi người xúm lại khuyên bảo, y càng làm nư, khua tay múa chân chửi dài dài từ trưởng ấp, xã trưởng cho tới Tổng thống Thiệu. Xui cho y lúc đó có ba, bốn tay lính đồn Nhà Neo đi ngang qua, chúng xông vô thộp cổ y lôi ra giữa chợ, dộng cho mấy báng súng. Y khóc lóc lạy lục như tế sao, song vẫn bị chúng trói thúc ké xô về đồn. Thấy y van xin thảm thiết quá, nghĩ tình bạn học cũ, trưởng đồn Mười cọp chỉ sai lính nhốt y vô lô cốt cho muỗi chích một đêm cho bỏ tật phách lối. Đáng lẽ y phải bị giải về chi khu mà phần đòn roi tra tấn chắc chắn phải xứng đáng hơn nhiều. Sau đó chúng sẽ tống y vô quân trường thi hành quân dịch, rồi đẩy ra vùng I, vùng II làm bia đỡ đạn. Vậy mà sáng ra khi được thả về, ai hỏi, y vỗ ngực bảo có tiền mua tiên cũng được huống hồ mua thằng trưởng đồn! Rồi từ đó y tự xưng là thành phần đứng giữa, không theo phe nào. Nói nghe gan vậy nhưng khi chuyện tới tai làng lính y hoảng hồn cạo đầu chạy lên núi Sam, ở lẩn quẩn theo mấy am cốc cho tới ngày giải phóng mới hạ sơn về với vợ con.

Nhớ tích xưa của Tư ủng, Hai Hoàng chợt cười khan. Ông ngoái nhìn vô trong, thoáng thấy bóng Tư ủng thót lên xe đạp chạy về hướng Lăng Ông, có lẽ y được vợ sai khiến đi đâu đó. Ông chợt nghĩ phải chi xưa kia y kiên trì theo cách mạng chắc không đến nỗi bệ rạc như bây giờ. Thiếu gì những vị lãnh đạo huyện, tỉnh khởi đầu sự nghiệp từ xã ấp. Ông vẫn còn nhớ như in hình ảnh vừa bi vừa hài cuối buổi chiều hôm đó. Sau khi ông dứt lời, Tư ủng bước lên bục dặn dò cánh trình diện một số công việc cụ thể. Y nói lập bập không đầu không đuôi. Hai Hoàng ngồi kế bên uống nước trà, ra hiệu cho y "thắng" lại. Chợt ông cảm nhận ra… Không, có thể rất nhiều người cùng cảm nhận ra, sau hai tiếng bùm… bùm âm âm từ phía tây là chuỗi âm thanh áo… o, áo… o rít lên rợn gáy. "Pháo kích!". Ai đó thét lên. Nhiều người đã kịp lăn xuống đất. ầm! ầm! Hai tiếng nổ đinh tai liên tiếp vang lên từ phía sau trường, làm rung chuyển cả mái ngói. Không ai bảo ai, mọi người túa ra xung quanh tìm chỗ ẩn náo. Mấy bà, mấy em nhỏ bán hàng rong bỏ mặc bánh trái đổ ngã, quáng quàng bỏ chạy, kêu la van trời. Bùm!… Bùm! Lại hai riếng đề pa nữa, nhưng lần nầy tiếng nổ vang xa ngoài đồng. Hai Hoàng chụp me-cờ-rô kêu gọi mọi người bình tĩnh chú ý lắng nghe tiếng đề pa và tiếng đạn đi, nhanh chóng rời khỏi khu vực nầy. Anh dợm chạy ra sau để xem đạn nổ ra sao chợt phát hiện Tư ủng nằm ngay đơ bên chân bục, đôi mắt trắng dã, đáy quần ướt nhẹp, ông nắm tóc mai y giựt mấy cái y mới hồi tỉnh, mặt ngơ ngác không còn chút máu. Thế là hục hặc ở biên giới Tây Nam đã bắt đầu, Pôn-pốt đã gây sự ngay. Ngày hôm sau Tư ủng dắt vợ con chạy tuốt về quê vợ ở Ba Thê, sau khi gởi lại lá đơn xin nghỉ việc vì lí do hoàn cảnh khó khăn!.

May hôm đó hai trái pháo rơi phía sau dãy phòng học nên không gây thương vong gì. Nhìn hai hố đạn nham nhở đen ngòm, bốc mùi khét lẹt, Hai Hoàng cảm thấy lo lo trong lòng. Hoà bình chỉ có mười ngày… Ông vừa đi vừa suy nghĩ. Khu trường giờ vắng hoe, con lộ nhựa phía trước cũng chẳng có bóng người hay xe cộ. Duy nhất chỉ có chiếc xe jeep của ông đang đậu nép bên cổng đình bên kia đường. Chợt ông phát hiện còn một người ngồi cuối dãy bàn với điếu thuốc cháy dở trên tay, dáng hờ hững như không hay biết chuyện gì xảy ra. Thì ra là Mười cọp. "Không về à?". Hai Hoàng tiến lại hỏi trỏng. "Chưa. Đạn pháo 105 phải không?". Mười cọp hỏi lại. "Chắc vậy". Vẫn trân trân nhìn về phía trước, y nói như để riêng mình: "Hoà bình rồi tưởng được yên rồi". Y liệng điếu thuốc, hai tay ôm đầu. Hai Hoàng ngạc nhiên nhìn y hồi lâu. Đoạn ông bưng khay trà lại, rót ra hai chung: "Uống trà!". "Cám ơn - Mười cọp xê chung trà về phía mình, giọng có vẻ thân thiện - Sau loạt pháo nầy là gì nữa ông dư biết rồi. Mai ông cho du kích mang ba lô theo tôi, xung quanh đồn và bên kia bờ kinh còn nhiều mìn và lựu đạn lắm. Chỉ có tôi biết chỗ và biết cách gỡ. Chắc nay mai sẽ cần tới nó". "Bỏ tiếng ông đi - Hai Hoàng vỗ vai Mười cọp - Lát nữa về tao sẽ báo cho xã đội chuẩn bị, nhưng anh em du kích toàn là lính mới không rành vũ khí đạn dược, mầy kêu đám lính cũ của mày tiếp đỡ nghen". Mười cọp mỉm cười gật đầu, nét mặt tươi ra. "Còn chuyện viết tường trình - Hai Hoàng tiếp lời - là do trên chỉ đạo, cứ trung thực mà viết. Yên tâm, chẳng có gì đâu".

Đầu năm 1977 Hai Hoàng được Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh điều về tiểu đoàn chủ công của tỉnh làm đại đội trưởng, rồi tiểu đoàn phó, đứng chân vùng Bảy Núi.

Cuối năm đó, tiểu đoàn Hai Hoàng về đứng chân ở xã Nhơn Hưng. Vào một đêm tối trời địch bất ngờ bao vây tấn công một tiểu đội của tiểu đoàn đang chắm chốt bên bờ kênh Vĩnh Tế. Qua liên lạc vô tuyến Hai Hoàng biết rõ tiểu đội gặp khó khăn. Địch đông và hoả lực rất mạnh. May mà chốt giữ của tiểu đội vốn là nền đồn của Dân vệ trước đây nên công sự khá vững chắc. Trong khi đó trinh sát tiểu đoàn báo về địch đang phục kích nhiều nơi, đón lõng ta chi viện. Hai Hoàng liền điện cho Xã đội trưởng Huỳnh Vũ Hùng nhờ cho lực lượng đến cứu viện. Khoảng 15 phút sau từ chốt của tiểu đoàn hàng loạt ánh chớp xanh lè chợt loé lên cùng những tiếng nổ ùng oàng rộ lên liên tục. Tiếng súng địch yếu dần rồi im bặt. Sáng ra mới biết phía Pôn-pốt bỏ lại chung quanh chốt 11 xác, tiểu đội ta chết 2, bị thương 2. Ngay trong đêm đó tiểu đoàn địch rút chạy vào sâu bên trong biên giới. Hai Hoàng điện cám ơn Huỳnh Vũ Hùng, Hùng cười to trên máy, nói muốn được lấy vốn lẫn lời bằng… lựu đạn. Anh em du kích xã đang rất cần, sẽ cho người đến nhận. Thật bất ngờ một trong ba người đến nhận là đội trưởng Đội Cơ động của Xã đội, người chỉ huy trận đánh chi viện đêm rồi chính là Nguyễn Văn Mười, tự là Mười cọp! Sau một phút ngỡ ngàng hai người ôm chầm lấy nhau. Hai Hoàng vỗ vai Mười bồm bộp: "Khá lắm! Tao nghe tiếng đội Cơ động đã lâu, không ngờ đội trưởng lại là mầy". "Chẳng riêng gì tao, mười bốn thằng trong đội đều là… Nguỵ hết!". Hai Hoàng bụm miệng Mười: "Cấm! Từ nay tao cấm mày xài từ nầy. Đánh bọn Pôn-pốt thì ai cũng có nhiệm vụ như nhau cả, đều vinh quang cả. Đáng chê trách là những kẻ đã bỏ chạy". Lúc đó, người lính cần vụ mang tới một bi-đông trà đặt lên nền gạch. Hai Hoàng kéo Mười xuống bậc tam cấp. Nơi đây là đình Nhơn Hưng, một bộ phận của Ban chỉ huy tiểu đoàn đang đóng tại đây "Ông Hùng xã đội trưởng giỏi thật - giọng Mười có vẻ nghiêm trang - ổng chiến đấu giỏi mà sử dụng người cũng giỏi. Ai chịu ở lại chiến đấu dù xuất thân bất cứ đâu, ổng đều mạnh dạn giao vũ khí, giao nhiệm vụ". Hai Hoàng gật gật đầu nhưng không nói gì. Hai người lặng yên hút thuốc, uống trà. "Đời người cũng như làn khói thuốc - Giọng Mười trầm trầm, có vẻ triết lí - Mà nè, Hoàng, mầy có vợ chưa?". "Rồi, hồi tao mới chuyển về Tỉnh đội, còn mầy?". "Tao thì ai dám lấy, nghe hai tiếng Mười cọp thì đứa con gái nào cũng hoảng hồn bỏ chạy". Hai người cùng cười to nhưng tiếng cười của Mười có phần chua xót. Như không để ý, Hoàng nói: "Từ nay mầy cho tao khai tử tiếng "cọp" đi. Gọi mầy là Mười… lựu đạn được không?". Mười vụt đứng lên, hai tay cum lại: "Hay! Hay! Lựu đạn đâu? Mầy kêu lính khiêng ra đây". Hiểu được tâm trạng của Mười, Hai Hoàng đứng lên bá vai bạn giọng xúc động: "Mười à! Trăm sông dù uốn khúc, ngược xuôi thế nào rồi cũng đổ về biển. Tao, mầy tuy có thời rẽ ngã hai nơi nhưng giờ đã nhập chung một dòng rồi. Xong cuộc chiến tranh này, có dịp tao mầy về lại làng Vĩnh Tế, thăm bà con chòm xóm, thăm trường cũ cùng thầy cô, bè bạn. Rồi nhậu một bữa cho đã đời, chắc vui lắm, mậy!". Mười xiết chặt tay Hoàng, hai mắt đỏ hoe!

*

… Nắng đã lên khá cao, tấm bạt che mái của Tư ủng bắt đầu toả hơi nóng. Ông Hoàng hớp một ngụm trà nguội cho mát họng. Đám học trò trong quán đã tản từ lúc nào. Xe cộ cũng bớt qua lại, nhờ vậy tiếng loa từ bên sân trường vọng qua nghe cũng được ít nhiều. Hình như tới phần tri ân tri yết gì đó, ai đó đang đọc danh sách các Mạnh Thường Quân, các cựu học sinh đã đóng góp tiền của góp sức với Nhà nước xây dựng lại trường tiểu học nầy. Tên ông hình như cũng được nêu lên, rồi hình như có cựu học sinh nào đó là Việt kiều vừa tặng cả ngàn đô. Ông Hoàng chợt nghĩ tới Mười, phải chi y còn sống, với những thành tích y đóng góp trong cuộc chiến tranh biên giới Tây Nam, chắc y cũng có một chỗ đứng tốt trong xã hội. Rồi y cũng có mặt trong lễ khánh thành nầy. Bạn già gặp lại nhau, vui mừng biết mấy!

Nhưng làm sao mà có mặt! Trong một lần chiến đấu Mười bám đuôi xe tăng và bị bắn cháy, Mười anh dũng hi sinh, thi thể bị cháy đen, đồng đội mang xác anh về chôn trong một cánh rừng sồi.

Hai Hoàng nghe được tin dữ nầy khi tiểu đoàn anh đang trấn giữ mạn bắc Tà-Keo, tình cờ gặp lại hai anh em Đội Cơ động đến xin lựu đạn hồi còn trong nước. Các anh em tường thuật lại đầu đuôi và cho biết sau mấy tháng tham gia chiến đấu trên nước bạn, thấy tình hình truy quét bọn tàn quân đã tạm ổn, các anh em không chính thức ở trong phiên hiệu nào, nên xin được quay về nước để kiếm đường làm ăn, sinh sống. Một năm sau đó do bị bệnh sốt rét nặng, Hai Hoàng được chuyển về nước điều trị. Sau đó anh được chuyển ngành, qua nhiều cơ quan, chức vụ. Trước ngày về hưu ông là phó giám đốc Sở lương thực tỉnh. Rất nhiều lần ông gõ cửa các cơ quan Chính sách, Thương binh xã hội để làm hồ sơ công nhận liệt sĩ cho Huỳnh Văn Mười, nhưng lần nào cũng vấp phải những nguyên tắc rắc rối về hành chính và cả những lạnh nhạt về tình người nên ông đành chịu thua. Có lần ông biên thư về xã Vĩnh Tế hỏi ý kiến, chính quyền ở đó cho biết cha mẹ, anh em Mười không ai còn ở đây. Lúc còn sống ba của Mười không muốn nhắc tới chuyện nầy…

Hai Hoàng đứng lên bước nhanh vào cổng trường xưa. Tư ủng cũng vừa về tới nơi, y vội vàng dựa xe vô hàng rào đình rồi vẫy tay nói với theo: "Hai Hoàng, quay lại lấy tiền thối nè!". Chẳng biết Hai Hoàng có nghe hay không mà ông vẫn bươn bả bước qua cổng trường. Tư ủng ngồi phịch xuống ghế thở dốc. Quán giờ vắng hoe, trên chiếc võng mắc giữa cột quán và hàng rào đình bà vợ ông đang ngoẹo đầu ngủ khò. Bên kia trường tiếng hát của các em học sinh rộn ràng vang lên, tiếng đờn tiếng trống rập rình như thúc giục, Tư ủng chợt thấy lòng nao nao, và ông ngồi lặng yên. Khá lâu, ý chừng cũng mất ba mươi phút, ông chợt thấy có hai người đàn ông cỡ tuổi mình đang nắm tay nhau bước ra cổng trường. Ông rướn người nhìn qua, thì ra là Hai Hoàng và một người mặc sơmi, thắt cà vạt trông quen quen. Ông chộp nắm bạc lẻ chạy qua. Trời! Mười cọp! Ông không thể lầm với ai được bởi tướng tá cao lớn và đôi mắt lộ không hề chớp của y, và dù da dẻ y có phần nhàn nhạt hơn trước. Hay là anh, em gì của y? Tư ủng vỗ vỗ trán xem mình có nằm chiêm bao không?

Hai Hoàng vượt lên đặt tay lên vai Tư ủng, cười: "Mười mung, Mười lựu đạn đó chứ ai. Nó có chết đâu, người ta lầm với ai đó. Nó đã vọt sang Thái rồi sau đó sang úc, im hơi lặng tiếng mấy chục năm qua. Giờ khá giả rồi mới dẫn vợ con về thăm quê, mới về tới hồi chiều hôm qua". Người thắt cà vạt tiến về phía Tư ủng, đôi mắt lộ ánh lên niềm vui. Tư ủng há hốc miệng, đứng như trời trồng.

(Báo Văn nghệ)

Kỳ nữ họ Nguyễn

Ngô Sinh là con một vị cử nhân. Bố ngồi dạy học không ra làm quan. Mẹ chàng mất sớm, cha tục huyền cưới một bà mẹ kế trẻ.

Cha yêu mẹ kế và đám em nhỏ, dẫu thương con vợ trước nhưng tính uỷ mị, không che chở nổi.

Sinh bị mẹ kế đánh đập bất kể lúc nào, có lúc mặt mày tím dập cũng không dám khóc, chỉ một mực van xin: "Con có lỗi, con xin dì!".

Mẹ kế tai quái, bắt làm cả những việc quá sức nên việc đánh đổ, đánh vỡ, hỏng việc, không thể tránh khỏi do đó đánh càng dữ, càng đau Sinh vẫn cắn răng chịu đựng, không dám thở than. Có lúc cha xót con, gặng hỏi, Sinh ứa nước mắt, thưa:

- Thưa cha, lỗi tại con, tại con làm hỏng, làm vỡ, nên dì bực, đánh hơi quá tay thôi ạ.

Ông Cử an ủi mấy câu, thở dài, không nói gì cả!

Rồi, sức chịu đựng cũng có hạn, một bữa, người dì ghẻ không dưng lấy đũa cái đánh liên hồi vào đầu đến lộng óc, Sinh giơ tay lên đầu đỡ, thì giằng tay ra, để đánh nữa. Sinh một mực van lạy: "Con xin dì, con xin dì", rồi chạy vụt ra cổng, bỏ nhà đi…

Ngô Sinh đi ngang cánh đồng, đến bên mộ mẹ, khóc nức nở, rồi lạy ba lạy, chân thất thểu bỏ làng, tha phương…

Lúc đầu chưa kiếm được việc làm nên phải đi ăn xin, sau xin ở chăn trâu cho một nhà giàu. Sinh thường hay thả trâu ở gần vườn nhà một ông cử về hưu, ngồi dạy học trò. Nhiều bữa Ngô Sinh cho trâu xuống ao đầm, nhớ chữ nghĩa cha dạy ở nhà, thường ghé vào chỗ thầy ngồi dạy học, lặng học ngầm thêm.

Sinh dần lọt vào mắt ông cử già. Nhìn kĩ thấy Sinh sau vết lem luốc, đôi mắt rất sáng, tai dài, người đôn hậu, dù lam lũ vẫn giữ được vẻ ung dung, từ tốn. Thầy cho gọi lại, hỏi rõ, biết được gia cảnh đáng thương, nhưng cũng muốn thử tài Sinh, liền bảo:

- Con biết làm thơ chứ?

- Bẩm thầy, sức học con còn non nớt, nhưng xin thầy cứ ra đề, con xin làm.

Thầy ra đề bài thơ: "Nói chí mình!".

Sinh không chần chừ, chấm bút vào nghiên mực viết luôn một hơi:

Dẫu chẳng như ai cũng học trò

Tay không mà dựng nổi cơ đồ

Canh ba trống điểm chưa rời sách

Chiêng xế còn chầu cạnh Đức vua

Chí lớn theo gương Gia Cát Lượng(1)

Tài cao nuôi mộng Quản Di Ngô(2)

Âu ca bốn biển thời hưng thịnh

Dẫu chẳng như ai cũng học trò…

Ông cử già ngạc nhiên về sự thông tuệ, hôm sau còn đem thơ của Sinh ra khoe với những bạn bè thời giật bảng vàng đến chơi. Ai cũng khen, cũng phục. Ông cử liền cho vào thụ học, ban cho giấy vở, dầu đèn và cho mượn sách thêm để có thì giờ ôn luyện. Họ Ngô vẫn đi chăn trâu thuê, và ra sức học hành, chỉ trong hai năm, tài đã vượt tất cả học trò của thầy, dự thi tuyển trong tỉnh để đi thi hương, đỗ ngay đầu xứ.

Lại nói, một đêm làng nơi Ngô Sinh đến kiếm ăn, được thầy nhận cho thụ học, mở lễ hội. Đêm hát mừng xuân, mọi người nô nức đến xem hát ca trù… Ngô Sinh cũng ra dự. Song mặc cảm về phận hẩm hiu, nên không dám len lỏi như đám học trò cùng học, đứng ở hàng đầu Sinh chỉ đứng tựa cột đình nơi tranh sáng, tranh tối để thưởng thức tiếng hát thánh thót của nữ danh cầm được mời đến… Danh cầm hát rồi lại múa. Đám học trò phía trước kẻ vỗ tay, người thì buông lời chen ngang lả lơi… Cô ca nữ nổi tiếng trong vùng đã quá quen cảnh này, nên chỉ tập trung vào múa hát. Bỗng cô phóng mắt nhìn ra phía xa, thấy một dáng học trò, nhìn mình rất chăm chú, mà lại có vẻ rụt rè, mặc cảm, liền để ý…

Trưa hôm sau, Ngô Sinh ngồi xem sách dưới gốc đa, cô đào hát tìm cách đến làm quen.

Lúc này Ngô Sinh đã vào tuổi tráng niên, trông càng tuấn tú. Khi biết được gia cảnh và tài học, cô lại càng quý trọng…

Có chiều đến thăm nơi lều trọ, thấy vách liếp đơn sơ, gió đồng lùa buốt thót, cô đào hát tự tay dọn dẹp. Bữa sau, cô mua tre nứa gọi người đến, sửa sang cho ngôi nhà tinh tươm hơn. Nàng lại đong đầy gạo đổ vào trong chĩnh, mua mỡ về rán; mua đầy dầu cho chàng học đêm, gửi lại chút bạc vụn để chàng mua sắm sách, giấy, bút, mực. Nàng sau đó phải đi hát, kiếm tiền nuôi mẹ nuôi em…

Cứ hết tháng, nàng lại về, xem gạo, nước, giấy vở, tiền bạc, rồi ít nhiều để tiền chu cấp lại. Nàng ở với chàng đẫy một ngày, cư xử như một người vợ hiền…

Một đêm, nàng sắp sửa ra về, thì mưa to gió lớn ập xuống… nàng bỏ lỡ đêm hát, không đi được. Ngô Sinh liền đem thơ hay đời Đường Tống nói chuyện cùng nàng, kể các chuyện nữ lưu đời xưa như Trác Văn Quân, người tình của Tư Mã Tường Như; nàng Điêu Thuyền, đã đem cả một đời tài sắc, theo kế của Vương Doãn, giết Đổng Trác để mong khôi phục được cơ đồ của nhà Hán, hoặc như nữ sĩ họ Đoàn, nữ sĩ Ngô Chi Lan, từng được coi là Nguyễn Hạ Huệ ở Việt Nam, cho nàng nghe.

Biết chàng quý mình trọng mình, nàng lại càng yêu Ngô Sinh. Đêm ấy không kìm giữ nổi, Sinh có ý muốn lả lơi ép nàng chuyện chăn gối. Nàng nghiêm sắc mặt nói:

- Thiếp tuy là phận con hát, song nếp nhà vốn đoan chính từ xưa, chẳng qua vì rớp nhà sa sút nên phải lận đận thế này. Gặp được chàng, cảm động vì cùng cảnh ngộ, lại thấy người có chí, nên mới làm thân và mong được ở gần để chia sẻ, săn sóc. Nếu chàng yêu và trọng thiếp thì chớ để những chuyện thị phi người đời hay mỉa mai nghề con hát xảy ra. Yêu thiếp, thì hãy danh chính ngôn thuận, khi đã thành vợ chồng hẳn hoi, thiếp hết lòng chiều chuộng chàng…

Sinh biết mình có lỗi, hối hận, vội nói lời tự tạ, nàng biết đó cũng là chuyện thường tình, càng biết tấm lòng thành của Ngô Sinh, nên vẫn đi lại chăm sóc như thường, càng thầm yêu thầm trọng…

2. Ngô Sinh thi hương đậu cử nhân. Chàng vinh qui về làng. Cha chàng mừng lắm, đón con từ ngoài bậc cửa. Người mẹ kế thấy chàng làm nên, cũng thân đến tỏ vẻ hối hận, mong Sinh bỏ qua những thiếu sót của bà ngày xưa. Sinh ân cần nâng bà dậy, chỉ nói:

- Công dì vì cha con và các em, trông nom gia đình, mới được thế này, con không bao giờ dám giận dì…

Người mẹ kế rất phục. Nhưng khi Ngô Sinh đưa người đào hát họ Nguyễn ra mắt cha và dì, để xin được kết hôn thì người cha, trước mặt nàng Nguyễn rất ôn tồn bảo:

- Con hết lòng vì Ngô Sinh, ta rất cảm tạ. Chắc là Ngô Sinh sẽ không để con phải thiệt thòi. Con hãy tạm chờ, để ta bàn thêm với dòng họ…

Đến tối, người cha gọi Ngô Sinh vào bảo rằng:

- Con bây giờ mới bước vào đường hoan lộ. Công danh của con có sáng sủa hay không còn phụ thuộc nhiều thứ…! Nếu con lấy vợ là ca nữ, liệu có ổn thoả chăng? Đường quang chẳng đi, sao lại quàng đường rậm? Bạn bè ta, nghe tin con đứng đầu bảng vàng, đã bắn tin nhiều lắm. Họ hứa gả cho con những người đẹp người, đẹp nết lại danh giá, há chẳng hơn ư…

Chàng dập đầu tha thiết xin lấy được nàng Nguyễn. Ông cử nhân vẫn giữ vẻ mặt lạnh lùng, không chút động tâm, rồi phẩy tay áo đi vào!

Nàng Nguyễn đứng ở ngoài thềm đã nghe hết cả. Thấy chàng đau đớn vẫn phủ phục giữa nhà, không đứng dậy, nàng dìu chàng về phòng riêng, không nói nửa câu, chỉ nhẹ nhàng bảo:

- Lòng chàng yêu em thế nào, em biết… Chàng đừng bận tâm… Cha đã không ưng, sợ chàng vì đường vợ con mà lận đận đường thăng tiến; sợ chàng mang tiếng con nhà dòng dõi lại đèo bòng kẻ giang hồ, giăng gió… Chàng hãy bình tâm lo vào sự nghiệp cho hiển hách, khỏi lo cho em…

Rồi xin phép về nhà mình…

Mấy hôm sau Ngô Sinh sang đón nàng, thì ca nữ họ Nguyễn đã bán nhà, bán vườn đem mẹ và em đi một nơi rất xa… mà không hề cho chàng biết…

Ngô Sinh đau khổ mất một thời gian… Chàng làm tri huyện rồi tri phủ, cho người đi khắp nơi tìm nàng Nguyễn, đều không thấy. Cuối cùng chàng cũng phải lấy vợ và sinh con.

Sinh vốn là người học rộng, có chí, sau được Chúa Trịnh đưa vào làm việc ở Viện Hàn lâm. Năm Chúa đi đánh nhà Mạc ở Cao Bằng, mang Sinh theo bên màn trướng… Sinh bầy mưu lập kế, đánh thắng bắt được tướng giặc. Chúa ban thưởng cho trăm lạng bạc và cho tước hầu… Năm sau lại thăng cho làm phó Đô Ngự Sử…

Sinh vẫn nhớ đến người xưa, nhưng vẫn bặt vô âm tín…

Một buổi, nhân chuyến đi công cán đến tỉnh Đông, quan Tổng đốc mở tiệc rồi đón đám hát ca trù đến hát…

Ngô Sinh thấy một người đàn bà bước vào, dáng thanh thanh, nhanh nhẹn, giật mình bỗng nhớ đến hình ảnh nàng Nguyễn xưa… Bụng nghĩ, hay là trời run rủi cho ông lại được gặp tình năm trước.

Cô đào ngồi vào gõ phách. Quan Ngự Sử chăm chú nhìn để tường khuôn mặt. Bởi ngồi xa, nên chỉ thấy đó là cô đào đã luống tuổi. Có lẽ vất vả, nên má xạm, mắt quầng, song tiếng hát còn trong và nhuần lắm… Đặc biệt dáng điệu, lời tạ từ, cách mời kép dạo đàn, dáng điệu trang trọng nhưng khi nàng hát nghe những ẩn ức trong lời hát. Quan Ngự Sử càng thêm tin, có lẽ chính đó là nàng.

Khi tiệc hát tàn, đám hát ca trù định lui ra, quan Ngự Sử họ Ngô thân xuống mời nàng ngồi lại… Hoá ra đó là nàng Nguyễn.

Ngô Sinh cảm động và băn khoăn lắm. Ông cũng chẳng muốn tỏ ra mình đã từng lùng tìm nàng hết nước hết cái, rồi mới quyết định chuyện trăm năm, chỉ lặng lẽ bảo:

- Ta có lỗi với nàng, không thể nào chuộc nổi! Nàng chan hoà nước mắt nói:

- Những việc làm của quan vì thiếp, đã có trời đất chứng giám… Thiếp chỉ tủi thân mình phận bạc nên không được suốt đời hầu hạ tướng công…

- Nàng đã lập gia thất chưa?

- Thiếp đã bạn bầu với một viên quan võ coi việc ở trấn Thái Nguyên, nhưng không may, ông ta đi đánh trận lại bị giặc giết mất… Từ đó trôi nổi, rồi mẹ mất, em bỏ đi… nay chỉ có một mình!

Quan hỏi:

- Giờ ta đón nàng về, nàng có chịu không?

- Nửa phía trước chẳng thấy đâu, huống chi nửa phía sau. Vả lại, thiếp tâm nguyện với chàng, nếu thành lứa đôi thì chim liền cánh, sen liền cành, sống chết bên nhau, không chia sẻ tình yêu cho ai… nay quan đã có vợ, chẳng lẽ thiếp lại tranh giành hạnh phúc của người khác ư?

- Thế nàng không để ta trả ơn nàng sao?

- Yêu nhau, đến với nhau tự nguyện. Những việc làm của thiếp thủa chàng còn hàn vi, xin đừng gọi đó là chuyện hàm ơn… Chàng đã yêu thiếp hết lòng, giờ vẫn còn nghĩ đến thiếp, thế là được…

Quan Ngự Sử họ Ngô cố giữ lấy nàng, nàng nhẹ nhàng cười, từ tạ ra về rồi bảo.:

- Thế nào thiếp cũng đến thăm chàng. Bây giờ thiếp còn phải về quán trọ, kẻo người ta lại cho là đào hát già mà lại còn giăng-dện…

Rồi cười rất hồn nhiên ra về.

Hôm sau, Ngự Sử họ Ngô đến quán trọ tìm thì chủ trọ nói nàng đã xuống thuyền xuôi rất sớm…

3. Quan Ngự Sử về nhà, thưa chuyện lại với cha. Cụ cử họ Ngô thở dài mà nói:

- Cha thật có lỗi đã không cho con toại nguyện. Đó cũng là tầm mắt cha chưa vượt được lễ giáo Khổng - Mạnh… Bây giờ, cha mới hiểu, tại sao con yêu cô ta đến như thế… Cô ấy quả là một kì nữ…

Cụ cử nhìn con, chỉ thấy Ngô Sinh nước mắt chan hoà.

(1) Thừa tướng nhà Hán nổi tiếng về tài dùng binh

(2) Một danh tướng giúp vua Tề, thời Xuân thu - Chiến quốc

(Báo Văn nghệ)

Hoá ngọc

Đối với cánh sĩ tử chúng tôi, không có sự vất vả nhọc nhằn nào bằng những ngày ôn thi. Thôi thì học đứng học ngồi, học ngày học đêm quên ăn quên ngủ cố làm sao để bước chân được vào đại học.

Thấy tôi gầy rộc đi, người xanh xao phờ phạc, mẹ tôi bảo: "Tại con học nhiều quá đấy thôi. Nên nhớ rằng, việc học cũng phải như mưa lâu thấm đất ấy, phải từ từ thì kiến thức nó mới nhuyễn vào trong tâm trí được con ạ". Tôi cãi: "Nhưng chỉ còn hơn hai tháng nữa mà môn lịch sử con thấy mù mờ lắm. Nhiều chỗ phải nhớ, phải thuộc mà con thì học trước quên sau. Đầu óc cứ mụ lên. Vậy mà mẹ bảo hãy từ từ. Lần này mà con lại trượt vỏ chuối nữa thì con bắt đền mẹ đấy". Mẹ tôi cười: "Trượt thì ở nhà lấy chồng. Đằng nào chả thế" - "ứ, con không lấy chồng đâu. Con phải vào được đại học. Nếu không con cứ ở nhà với mẹ". Mẹ tôi vỗ về: "Thôi, đừng có mà quấy. Còn bé lắm đấy. Hay là thế này, ngày mai là đến hội Đền Hùng, mẹ con mình cùng đi lễ. Lên đó mẹ cầu cho. Khối người nhờ đi cầu, đi cúng mà mọi sự được như ý đấy". Tôi vui vẻ: "ừ, hay là thế!".

Sáng dậy, mẹ bảo tôi không được mặc quần bò, áo phông là những thứ hàng ngày tôi vẫn mặc mà phải áo dài, quần thụng, nón bài thơ, tay cầm bó nhang cho ra vẻ người đi lễ hội. Mẹ lại quàng vào cổ tôi chuỗi ngọc trai, một thứ trang sức đắt tiền bố mua cho mẹ hồi hai người mới yêu nhau.

Trời bắt đầu sang hạ, nắng chang chang. Hội Đền Hùng vào ngày chính lễ nên người đông nghịt. Nhưng tuyệt nhiên không có sự ồn ào. Ai cũng vẻ mặt thành kính, lặng lẽ hướng về cõi tâm linh, cội nguồn. Tôi nắm tay mẹ trèo mấy trăm bậc đá, hết Đền Hạ, Đền Trung rồi lên Đền Thượng. Chỗ nào mẹ tôi cũng vào thắp hương khấn vái. Tôi không biết khấn, chỉ chắp tay đứng sau mẹ. Thấy tôi có vẻ mệt mỏi, mẹ bảo tôi ra phía đằng sau chỗ gần lăng mộ Tổ ngồi chờ. Tôi tìm đến dưới một gốc cây chò cổ thụ, tán lá sum suê, có dễ đến vài trăm năm tuổi, ở dưới đặt một chiếc ghế tạo hình giống những thân cây xẻ dọc, chất liệu bằng bê tông, rất công nghiệp nhưng lại mang dáng vẻ sơn lâm dân dã. Tôi ngồi dựa lưng vào gốc chò. Sự mệt mỏi dịu hẳn đi. Một cơn gió thoảng, lao xao cành lá. Tôi nhìn ra thì trước mặt là một phụ nữ rất xinh đẹp, váy áo lượt là, trông gần giống như một diễn viên hát xoan ghẹo. Chị không còn trẻ mà cũng chẳng có nét già. Thật khó đoán tuổi: Lông mày lá liễu, sống mũi dọc dừa, hai hàm răng đen nhưng nhức như hạt na, khăn nhiễu tía vấn tròn trên đầu, ngọn tóc lại thả đuôi lươn…

Chị nhẹ nhàng đến ngồi cạnh bên tôi rồi sờ tay vào chuỗi ngọc tôi đeo ở cổ: "Em cũng có vật quý này?". Tôi gật đầu. Rồi chị nhìn tôi với ánh mắt thân thiện: "Em biết không, đây là máu huyết của chị đổ ra từ hơn hai nghìn năm trước". Tôi ngạc nhiên: "Chị nói gì, em không hiểu?" - "Em không hiểu là phải, vì em học dốt môn lịch sử. Em lại không chịu đọc các câu chuyện dân gian, truyền thuyết". Tôi đáp: "Chị nói đúng. Nhưng sao những viên ngọc này lại có thể là máu huyết của chị?". Chị âu yếm vuốt nhẹ vào má tôi: "Hãy bình tĩnh. Mà em còn chưa biết chị là ai kia mà. Chị là công chúa Mỵ Châu, con vua nước Âu Lạc đây". Tôi vội reo lên: "A, em nhớ rồi! Thì ra chị là vợ của cái anh chàng Trọng Thủy, người đánh cắp nỏ thần năm trước chứ gì? Nhưng chị đã bị vua An Dương Vương giết chết vì tội trái tim to hơn khối óc rồi kia mà". Mỵ Châu bỗng cười rộ lên. Tiếng cười nghe rất lạ, giống như tiếng gào thét oán hờn vọng về từ cõi xa xăm. Dứt trận cười, chị kéo vạt áo lên lau nước mắt rồi lắc đầu nói: "Đấy, đến như em mà còn nói thế thì chị làm sao mà minh oan được. Chẳng gì chúng mình cũng là phận gái với nhau". Tôi giương mắt hỏi: "Chị oan?" - "Đúng. Nỗi oan của chị kết lại thành những viên ngọc em đeo trên cổ ấy" - "Trời!". Tôi thốt lên: "Nhưng chị ở đâu mà lại đến được đây?" - "Chắc em tưởng chị từ dưới địa ngục lên chứ gì? Không phải đâu. Chị vừa ở chỗ cây cột đá thề kia. Nơi ấy, cứ vào những ngày này thì cha chị và Đại Vương Hùng Duệ lại gặp nhau ở đó cùng với anh Nguyễn Tuấn ở bên núi Tản Viên sang để cùng nhắc lại với nhau chuyện cũ. Chị vừa rót rượu cho các vị ấy uống. Hai ông cùng nâng li rồi cùng nắm tay nhau, vuốt râu nhìn về bốn phía và nói: "Hậu sinh khả uý! Khá lắm! Con cháu chúng ta giỏi hơn chúng ta nhiều!".

Nhìn thấy chị ngồi bệt dưới gốc cây, Hùng Duệ Vương hỏi: "Kìa cháu, sao cháu lại buồn? Hôm nay là ngày hội mà". Chị đáp: "Cháu vui làm sao được, khi mà cho đến nay người ta vẫn bảo vì cháu mà nước Âu Lạc mất và cha cháu đã xử tội cháu…". Hùng Duệ Vương giang hai tay đỡ chị đứng dậy, nói: "Thôi nào, Công chúa! Chuyện cũ qua lâu rồi, nhắc lại làm gì. Bác hiểu mà". Rồi Người quay sang nói với cha chị là ông Thục Phán: "Kìa Đại vương! Sao không nói với ái nữ một lời để cho cháu nó nguôi đi. Chẳng lẽ chúng ta lại không hiểu, sự tồn vong của một dân tộc là do mệnh trời, sao lại đi đổ tội cho con trẻ?". Cha chị lặng đi một lúc rồi mới nói: "Thì bác tính, sau khi quân Triệu phá tan thành ốc, nỏ thần vô tác dụng, bố con tôi nhìn trước nhìn sau, chỗ nào cũng chỉ thấy có quân giặc, đành dìu nhau chạy trốn, thì lúc đó rùa thần hiện lên, nói: "Giặc ở ngay đằng sau nhà vua!". Ngoảnh lại là con Mỵ Châu. Cho nên…Thôi thì, nước đã mất, gia đình con cái mà làm gì…". Hùng Duệ Vương gật đầu: "Đó, đó! Sai lầm chính là ở chỗ đó. Vì mình quá tin vào thần thánh. Có phải thần thánh lúc nào cũng đúng cả đâu. Ngay thần Rùa, nếu biết trước cơ trời, nước Âu Lạc tất sẽ mất vào tay giặc thì sao còn tặng vuốt để làm nỏ, lại giúp việc xây thành Cổ Loa?" - "Bác bảo cơ trời là ý thế nào?". Cha chị hỏi. Đại Vương Hùng Duệ ôn tồn đáp: "Là cái lẽ kẻ mạnh tất phải nuốt kẻ yếu. Bác phải biết, đất Nam Việt lúc đó không còn là vùng đất Nam Hải nhỏ nhoi nữa mà đã mở rộng ra cả vùng Quế Lâm, Tượng Quận, thống nhất trong tay Triệu Đà, ngang nhiên chống chọi với nhà Hán đang giữ ngôi thiên tử". Đặt cạch cái chén xuống sàn, cha chị nói: "Cái thằng võ biền ấy, vốn chỉ là một viên huyện lệnh thôi mà!" - "Phải, nhưng hắn lại được thừa tướng Lữ Gia giúp cho về mưu lược. Còn nước Âu Lạc của Đại vương thì vừa mới phôi thai từ nước Văn Lang của họ Hùng chúng tôi, tuy có phần nào khá hơn, nhưng chưa có gì gọi là mạnh. Bác lại vội cho di đô về dưới ấy, đã tốn bao công của vào việc xây thành đắp lũy, sức dân đã kiệt mà người tài giỏi giúp rập cũng chưa có…".

Cha chị không nói gì. Ông cầm lấy be rượu tự rót rồi uống hết chén này đến chén khác.

"Nhưng còn chuyện viên ngọc? Em muốn chị cho biết sự thể đầu đuôi". Tôi hỏi. Chị ngắm nhìn tôi như ngắm một bông hoa hàm tiếu: "Em đẹp lắm! Mà con gái đẹp thì thường hay… khổ đấy". Tôi nói: "Đó là thời các chị thôi. Còn bây giờ em thấy các cô gái đi thi hoa hậu mà vào được đến vòng hai thì lập tức tiền về như nước" - "Thế em bảo lắm tiền là sướng à? Chưa chắc đâu". Bỗng chị đưa tay bẹo lên má tôi, hỏi: "Em đã yêu ai chưa?". Có lẽ lúc đó mặt tôi đỏ ửng lên. Thật khó nói. Tôi trả lời lí nhí trong họng: "Em… Em còn phải học để thi vào đại học chị ạ" - "Cái đó không khó đâu. Rồi em sẽ đỗ. Còn chuyện viên ngọc hả? Em nghe chị kể đây. Chắc em đã biết, Trọng Thủy là chồng chị, người chồng do cha chị đích thân kén cho. Lúc ấy, những người con gái như chị, cha mẹ đặt đâu thì ngồi đấy, chứ có được tự do như các em bây giờ, nay công viên mai siêu thị, rồi meo, rồi chát đâu. Một mình chị suốt ngày tha thẩn trong cung cấm, nào có quen biết ai. Bỗng một hôm cha đưa đến cho chị một chàng trai khôi ngô tuấn tú, nói đây là Hoàng tử nước Nam Việt, sang để cùng chị kết mối lương duyên. Lúc đó lòng chị sung sướng không sao kể xiết. Chàng lại xin ở rể ba năm để học tiếng và làm quen với phong tục Âu Lạc. Trong những ngày cùng chàng chung sống, chị hạnh phúc biết chừng nào. Trọng Thủy đẹp trai, lanh lợi, biết chiều vợ, lại là người phương Bắc, biết nhiều chuyện về nước Tần, nước Sở, thường kể cho chị nghe…". Tôi ngắt lời chị: "Vậy thì ra chị là người con gái đầu tiên lấy chồng ngoại?". Chị đáp: "ừ, ở nước ta thì chị là người đầu tiên, còn ở các nước khác thì đầy. Mà phần lớn là những cô gái đẹp, sắc nước hương trời. Khi về làm dâu nước nào thì thường làm khuynh đảo triều chính nước đó. Không như các cô gái nước ta bây giờ, đua nhau đi lấy chồng ngoại, cốt để kiếm đô la, mong được đổi đời" - "Nhưng sao trước đây, cứ người đẹp, nhất là con nhà quyền quý lại thường đem gả cho các vương công hoàng tử nước người?". Tôi hỏi. Mỵ Châu trả lời, giọng chua chát: "Ngoài việc môn đăng hộ đối ra thì phải nói là, sắc đẹp của chị em mình thường bị các ông ấy dùng vào mục đích chính trị. Ngay mối tình của chị đây với anh Thủy cũng bị người ta lợi dụng. Anh ấy yêu chị tha thiết. Việc đánh tráo nỏ như thế nào, chị không biết. Nhưng chị tin là nếu chồng chị có làm việc đó thì cũng là do mưu kế của ông Triệu Đà. Là con, một khi bố bảo ai nào dám cãi. Cái đêm cuối cùng vợ chồng chị bên nhau có lẽ không bao giờ quên được. Sau những giờ phút ái ân say đắm đến hết mình, anh ấy vùi đầu vào ngực chị và khóc, cho đến bây giờ nước mắt vẫn nóng hổi trên thân áo chị đây này. Anh ấy bảo: "Ngày mai trước khi mặt trời lên là anh phải xa em rồi, chẳng biết chúng mình có còn gặp lại được nhau nữa không?". Chị vội lấy tay bịt miệng anh ấy: "Kìa, sao chàng nói gở thế. Hai nước Nam Việt và Âu Lạc đã kết tình hoà hiếu. Nam Bắc đi lại thông thương. Chàng về bên ấy, xong việc lại sang với em để chúng mình sống cho trọn đạo vợ chồng". Chàng lắc đầu: "Khó nói lắm em ạ. Lòng người tráo trở, chẳng biết đâu mà lường nên cứ phải lo xa. Anh đi rồi, nếu một mai bên này có xảy ra loạn lạc, binh lửa lan tràn thì không biết sẽ tìm em như thế nào đây?". Chị nhìn vào mắt anh ấy, lúc thường thì tinh anh, hiền dịu, nhưng khi ấy, nó sâu vời vợi, chứa đầy trắc ẩn. Chị lựa lời an ủi: "Ngày mai chàng cứ yên tâm là thượng lộ. Vạn nhất có xảy ra chuyện can qua mà phải tìm em thì cứ theo lối có những chiếc lông ngỗng em rứt ra từ chiếc áo này. Nhất định chàng sẽ gặp em"…

Nghe đến đấy, tôi thốt lên: "Ôi, mối tình của anh chị đẹp quá! Rồi sau thế nào nữa? Chị kể tiếp đi!".

Chị Châu kể tiếp: "Rồi anh ấy theo đoàn sứ giả về nước. Nghe nói, Nam Việt Vương Triệu Đà ra tận cổng thành Phiên Ngung để đón. Vừa trông thấy Trọng Thủy, ông Đà đã hỏi: "Nỏ Linh Quang đâu?". Anh Thủy lạnh lùng đáp: "đưa cho tướng Lữ Gia rồi. Mà cha cần thứ đó làm gì? Con lớn rồi, có cần chi những thứ đồ chơi trẻ con ấy!". Ông Đà vuốt râu, cười khùng khục: "Rồi con sẽ biết". Sau đó Triệu Đà cho mở tiệc ở đại sảnh để ăn mừng. Tay nâng chén rượu, ông ta đắc chí nói với Trọng Thủy: "Công việc của con coi như thế đã hoàn tất. Từ nay công tử cứ việc ăn chơi cho thoả thích. Cung nữ xinh đẹp cha kén cho con hàng trăm đứa, tha hồ mà giải trí. Xong việc lớn rồi cha sẽ cưới vợ khác cho con". Trọng Thủy thất kinh, hỏi: "Sao? Chính cha đã cho người đi cầu hôn Công chúa Âu Lạc cho con kia mà. Giờ sao lại cưới vợ khác?". Triệu Đà ngửa cổ ra tu rượu rồi cười ha hả: "Con khờ lắm! Sự kết thân đó chẳng qua là lấy cớ để đột nhập được vào Loa Thành và lấy nỏ Linh Quang. Nay báu vật đó đã nằm trong tay ta rồi thì chỉ còn việc phát quân chinh phạt mà thôi. Cả cái mảnh đất phương Nam gọi là nước Âu Lạc ấy rồi sẽ là quận huyện của ta. Có như thế, Nam Việt ta mới đủ mạnh để đương đầu với nhà Hán đang lăm le thôn tính". Trọng Thủy giậm chân xuống đất, kêu trời: "Nhưng sao cha không nói với con trước để bây giờ cha đem quân sang đánh, con tránh sao khỏi mang tiếng là kẻ gian giảo, phụ bạc?". Triệu Đà vung tay áo, đứng dậy: "Thôi, không nhiều lời. Đằng nào thì ta cũng ra lệnh phát binh rồi. Chỉ ngày một ngày hai là đại quân ta sẽ phá tan thành ốc, làm cỏ xứ Âu Lạc. Nhất ngôn xuất tứ mã nan truy. Dẫu có muốn dừng lại cũng không được nữa". Trọng Thủy nghe xong gào lên: "Không được! Không được! ở đó có vợ tôi! Tôi yêu vợ tôi! Tôi phải cứu vợ tôi!".

Xung quanh không ai nói gì. Trọng Thủy một mình một ngựa phi thẳng đến Loa thành. Bốn bề mịt mù khói lửa. Thành quách tan hoang. Trong hào ngoài lũy chất đống những xác chết. Chàng lần theo những chiếc lông ngỗng tìm chị nhưng không thấy, đành quay trở lại Loa Thành. Hàng tháng trời, anh ấy quanh quẩn, cố tìm lại những dấu xưa, vết cũ, nơi hai người từng chung sống. Bên một cái giếng xây dưới bụi tre ngà, chỗ chị và anh Thủy vẫn thường soi gương chải tóc, anh ấy cúi xuống để tìm hình bóng chị trong cái thăm thẳm mịt mùng. Rồi không hiểu do anh ấy ngã hay là tự lao đầu xuống giếng. Còn chị thì ngồi sau vua cha trên lưng ngựa. Đến chỗ cùng đường, trước mặt là biển cả mênh mông, cha chị ngoảnh lại, hai mắt trừng trừng. Bỗng ông ấy rút gươm ra. Chị nhắm mắt lại. Liền đó chị thấy đau nhói ở ngực, vội đưa tay ôm lấy chỗ dòng máu đang tuôn ra nóng hổi. Dòng máu hoà vào với nước biển mặn. Những con trai tìm đến ăn rồi kết tinh thành ngọc. Nó rắn như kim cương, long lanh màu ngũ sắc…".

Tôi nâng những viên ngọc lên ngắm nghía rồi hỏi: "Chính nó đây phải không chị?" - "Phải rồi!" - "Em tiếc cho mối tình của chị quá!". Tôi nói để tỏ lòng thông cảm với Mỵ Châu. Chị thở dài, ngậm ngùi nói: "Ai cũng nói thế để an ủi chị. Nhưng nước đã mất thì tình còn có ý nghĩa gì".

Tôi lại hỏi: "Nhưng cuối cùng thì lỗi tại ai?". Chị đáp: "Hơn hai nghìn năm nay, mọi người vẫn đổ tại chị đấy thôi. Người ta bảo vì có chị mà Trọng Thủy vào được Loa Thành rồi lấy cắp nỏ thần. Thật là ngây thơ phải không em? Giữ nước phải đâu chỉ trông vào cây nỏ, dù nó có linh diệu đến đâu đi nữa. Cái chính là phải dựa vào lòng người chứ" - "Hay là tại ông cụ? Vua An Dương Vương ấy" - "Cái đó thì hiển nhiên rồi. Vì cha chị làm vua mà để mất nước vào tay ngoại bang, tội ấy còn đổ cho ai được nữa. Nhưng cũng phải thông cảm cho ông ấy. Mẹ chị mất sớm, có mỗi mình chị là con. Cha chị ở vậy, chuyên tâm vào việc lo dựng xây cơ nghiệp, mở mang xã tắc của họ Hùng để lại. Khi có được ngôi vua rồi thì tuổi đã cao, chẳng thiết gì đến cung tần mĩ nữ, suốt ngày chỉ uống rượu và đánh cờ. Có lần chị khuyên ông ấy nên lấy vợ kế để lo liệu công việc hậu cung thì ông cười: "Cha cảm ơn con biết thương cha. Nhưng có con gái bên cạnh lo cho cha là cha mãn nguyện rồi". Khi Trọng Thủy sang ở rể, ông coi như con cái trong nhà. Các ông Đinh Công Tuấn, Cao Lỗ là những cận thần, thấy vậy đã có lời can ngăn, khuyên nhà vua phải cảnh giác. Cha chị vì chiều chị và sợ mất lòng con rể nên không nghe. Các ông ấy liền bỏ triều đình về quê, để mặc cha chị với một kinh thành cô độc giữa đồng không mông quạnh. Cho nên khi quân giặc có tướng mạnh binh hùng kéo sang, một mình vua với một đội quân ít ỏi vốn chỉ quen cuốc đất, đốt lửa đúc đồng thì làm sao mà chống cự nổi. Là rường cột của triều đình, các ông ấy cũng phải có trách nhiệm chứ. Sao người đời lại cứ chỉ đổ lỗi cho cha con chị? Mà thôi, chuyện dài dòng quá! Hãy cứ để cho lịch sử phán xét. Còn em, em có nghe không đấy?". Chị phẩy tay, vỗ nhẹ vào chiếc nón trên đầu tôi. Chiếc nón ngả ra bên cạnh chỗ tôi ngồi, xinh như một bàn tay tiên nữ hứng lấy một quả chò khô có hai cánh mỏng như đôi cánh nhạn vừa rơi xuống lòng nón, tiếng nghe khô khốc như tiếng bước đi của thời gian.

Tôi bừng tỉnh, mở choàng mắt, tìm quanh quất người phụ nữ xưng là Mỵ Châu vừa nói chuyện với tôi xong, nhưng không thấy. Có lẽ tôi vừa qua một giấc mơ. Vừa lúc ấy thì mẹ tôi từ trong đền bước ra, mồ hôi nhễ nhại. Bà dụi mắt, hắt hơi, vì gần một giờ đồng hồ trong cảnh khói nhang mù mịt. Mẹ nhìn tôi, hỏi: "Con vừa ngủ phải không?". Tôi đáp: "Vâng, con vừa chợt ngủ và mơ mẹ ạ. Hay lắm nhá!".

Trên đường về, tôi kể cho mẹ nghe câu chuyện trong giấc tôi gặp Mỵ Châu, đầu đuôi như thế nào. Mẹ tôi bảo: "Tại con học nhiều quá đấy. Nhưng dù sao thì cũng có lợi cho con về mặt kiến thức. Với lại, đó là một giấc mơ đẹp, không dễ gì gặp được đâu. Nó còn là điềm báo kì thi này con sẽ đỗ. Mẹ cũng vừa cầu xin cho con và được các ngài chấp nhận ngay".

Tôi sung sướng cầm tay mẹ bước theo từng bậc đá xuống đền. Những viên ngọc Mỵ Châu tôi đeo trên ngực nhảy lanh canh, lanh canh… Năm ấy tôi đỗ vào Đại học Quốc gia, khoa Xã hội Nhân văn với điểm cao ở môn lịch sử. Không biết có phải nhờ chuyến đi lễ đền năm đó nên tôi được thần linh tiên tổ, trong đó có nàng Mỵ Châu phù hộ hay không?

(Báo Văn nghệ)

Nắng đổ thì trưa

"Cậu đi Thanh Ngàn hoàn thiện hồ sơ này, để Bộ trình Nhà nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú!". Sếp đưa cho tôi túi hồ sơ, bảo vậy.

Đi Thanh Ngàn ư? Tôi ngẩng lên, định hỏi, thì cái lưng to bè của sếp đã khuất sau cánh cửa phòng làm việc.

Đi Thanh Ngàn ư? Tôi âm thầm trong nỗi chơi vơi của người gọi đò, nhưng chưa thấy đò đâu, còn dòng sông thì vẫn mênh mông trước mặt.

Thanh Ngàn không phải là quê, nhưng tôi được sinh ra và lớn lên tại đó. Tại sao tôi lại sinh ra và lớn lên ở cái tỉnh miền núi ấy? Câu chuyện dài dòng lắm, tôi xin được tóm tắt như thế này: Đầu năm 1965, bố tôi theo cơ quan sơ tán từ Hà Nội lên vùng Sáu Mường thuộc đất Thanh Ngàn, để tránh những cuộc ném bom của Mĩ. Vừa đến nơi sơ tán, bố tôi đã gặp rồi quen mẹ tôi, một thôn nữ vùng ngoại vi thị xã, vừa được ngành thương nghiệp tuyển dụng để làm nhân viên bán hàng, phục vụ các cơ quan Trung ương, cũng vừa sơ tán đến đó.

Không rõ vì cuộc chiến tranh phá hoại của Mĩ, mỗi ngày lan rộng, ác liệt hơn, hay vì hồi đó các phương tiện đi lại cũng ít ỏi, hay vì một lí do tế nhị nào đó, bên nội nhà tôi không ai đến được nơi sơ tán để lo việc trăm năm cho bố mẹ tôi. Bố tôi đành phải nhờ... ông chủ nhà nơi đang sơ tán, đứng ra lo liệu việc cưới của bố mẹ tôi từ A đến Z.

Tôi được sinh ra trong hoàn cảnh đó!

Suốt những năm "bom Mĩ trút trên mái nhà", tôi lớn lên và bắt đầu cắp sách đến trường ở nơi sơ tán!

Cuộc chiến tranh phá hoại của Mĩ mỗi ngày một thưa dần, rồi chấm dứt.

Cuối năm 1975, bầu đoàn nhà tôi về ở hẳn ngoài thị xã, cách nơi sơ tán hai ngày đường đi bộ!

Cách đây hai chục năm, bầu đoàn thê tử nhà tôi di rời khỏi Thanh Ngàn!

Nói cho đúng ra, cuộc di dời năm ấy của gia đình tôi là một cuộc trốn chạy nhục nhã, xấu hổ, nên bây giờ sếp phân đi Thanh Ngàn hoàn thiện hồ sơ, tôi rất ngại.

Nhưng việc đi hoàn thiện hồ sơ sếp đã chỉ đích danh, biết đùn đẩy cho ai đây? Tôi đóng kín cửa phòng làm việc lại, ngồi đọc hồ sơ.

Lạy trời! Mong sao người có tên trong hồ sơ không phải là Lếnh, người là cái cớ để gia đình tôi trốn chạy khỏi Thanh Ngàn!

Cái sự tôi sợ đã đến! Lếnh đứng sừng sững trong phòng làm việc của tôi. Đôi mắt tròn, luôn ngơ ngác và thăm thẳm buồn, nhưng không biết buồn vì nỗi gì, đã một thời khiến tôi mơ mộng, không còn ngơ ngác, thẳm buồn nữa. Lếnh nhìn tôi, không nói gì. Đôi mắt Lếnh như gộc củi chắc, rất đượm than đã được vùi lâu trong bếp lửa, nay có người cời ra và vô tình gõ vào, khiến gộc củi nổ tanh tách, té ra những mảnh than rực lửa, không cẩn thận sẽ gây ra một trận hoả hoạn.

Lếnh vẫn độc thân. Chẳng lẽ vì "cái thủa ban đầu lưu luyến ấy", mà Lếnh chưa đi lấy chồng?

*

Tôi và Lếnh quen nhau trong những lần tập văn nghệ, chuẩn bị cho ngày khai giảng năm học mới. Lếnh hát không hay lắm, nhưng ai cũng khen là Lếnh có duyên. Hồi đó tôi còn tồ. Vả lại, một sinh viên như tôi, quan tâm gì đến cái được gọi là duyên của cánh nữ sinh viên, từ khắp nơi đến, nên sinh ra tò mò và thắc mắc: Lếnh duyên ở cái gì nhỉ? Sau này, khi đã trốn chạy khỏi mảnh đất Thanh Ngàn, tôi mới ngộ ra là, Lếnh duyên ở cái sự tự nhiên, hơi hoang dã, điều mà các cô gái thành phố thị xã đã để mất từ lâu.

Sau lễ khai giảng, tôi với Lếnh được phân về cùng lớp. Hai chúng tôi lại được ngồi cùng bàn. Vì, "Lếnh là sinh viên cử tuyển, lực học không thể bằng sinh viên thi tuyển, rất cần có sự kèm cặp". Cô Chủ nhiệm khoa dặn tôi. "Khối người học tưởng như lồi cả mắt ra, mà đã được vào trường đâu, huống hồ...". Tôi định tranh luận với cô Chủ nhiệm khoa, nhưng chợt nhớ ra, mình đang được ngồi cùng bông hoa rừng, thuộc diện hiếm có khó tìm. Tôi nhoẻn cười. Trời cho ư? Cả cái thị xã chưa đi mỏi chân đã hết nơi cần đến này, chẳng ai lạ gì tôi. Bởi rằng, tôi là con của một quan chức cỡ bự, lại là học sinh được vào thẳng đại học, vì có số điểm tối đa trong kì thi tốt nghiệp phổ thông. Khoa nhờ tôi kèm Lếnh là trúng rồi! Với lại khoa cũng phải tính đến thành tích, để còn báo cáo vào những kì sơ, tổng kết chứ!

Mẹ tôi có vẻ mến Lếnh ngay từ lần đầu, tôi mời Lếnh đến nhà chơi. Mặc dù đã tìm thấy ở Lếnh sự ngây thơ của người thôn nữ, lần đầu xa nhà và bắt đầu đặt chân vào cảnh sống tập thể ô hợp. Vậy mà, mẹ tôi lại đối xử với Lếnh bằng thứ tình cảm lễnh loãng, không ra vồ vập, cũng không ra thờ ơ.

Sự xuất hiện của Lến, nhất là khi biết rõ quê quán của Lếnh, bố tôi tỏ ra khó chịu. "Không cẩn thận, chết đuối cả lũ vì vũng trâu đằm ấy!". Nghe bố tôi nói, mẹ tôi "xì" đằng mũi! "Không có vũng trâu đằm ấy, nhà này có người đứng đường!" Thấy bố tôi im lặng, mẹ tôi không thèm rỉa rói nữa. Mẹ tôi khoe, nhờ vào cái "băng" kể lể của mẹ tôi, bố tôi đành phải giấu quan điểm của ông về Lếnh trong cái đầu tròn, lơ thơ tóc, rất đặc trưng của ông.

Thấm thoắt năm học đầu tiên của chúng tôi ở trường cao đẳng sư phạm đã qua đi trong nỗi bâng khuâng. Trước khi trở về với bố mế, Lếnh chủ động rủ tôi đi chơi. "Vào công viên nhé?" Tôi gạ. "Đông người, không thích!" Lếnh trả lời. Thế là chúng tôi đưa nhau về phía bờ sông, con nước đang dềnh, vì đã bắt đầu vào mùa lũ.

Gió rười rượi thổi từ lòng sông lên. Xa xa phía mặt trời lặn, tím sẫm màu của hoàng hôn. Lếnh trải tờ báo lên đám cỏ, rồi bày bánh kẹo lên đó. Tôi ăn bánh kẹo, không cần biết lí do của cuộc chiêu đãi này. Đôi lúc tôi ngả ngớn và Lếnh cũng làm theo, đút bánh kẹo vào mồm tôi. Suốt năm học ngồi cùng bàn, và cũng nhiều lần hai chúng tôi ngồi với nhau trong kí túc vắng vẻ, chưa bao giờ tôi cảm thấy được gần Lếnh như bây giờ. Tôi kéo Lếnh về phía mình. Lếnh lặng lẽ để cho tôi hôn lên má mà đã có lần tôi nhầm là Lếnh đánh phấn.

Ngồi lâu với nhau ở bờ sông vào lúc vắng người là không tiện. Lếnh đứng dậy, giục "về thôi". Khi đó điện trong thị xã đã đồng loạt bật sáng.

Tôi đi bên Lếnh vào giữa lúc thị xã bắt vào quãng ồn ào. Trong tôi vẫn rạo rực vì những cái hôn. "Người Sáu Mường của Lếnh, mỗi lần được người khác giúp, không trả ơn, khó nên người lắm!". Lếnh làm tôi sững sờ. Thì ra cuộc chiêu đãi bất thường này, kể cả những cái hôn Lếnh để cho tôi tự do là để trả cái ơn tôi kèm cặp Lếnh suốt một năm học ư? Đến lúc đó tôi mới biết rằng mình còn tồ lắm! Đã vài lần tôi ép Lếnh cho tôi hôn, vì không tự kìm chế nổi. Lếnh lẩn tránh sự vội vàng của tôi rất khéo, "chưa được đâu". Vậy mà... Tôi thấy mình hèn hèn thế nào ấy! "Có dám đến nhà Lếnh chơi không?" Câu hỏi của Lếnh kéo tôi về với thực tại. "Dám chứ!" Tôi vội vàng trả lời và tiện chân đá tung viên sỏi, không rõ vì sao lại vương trên mặt đường. "Chỉ được đến chơi thôi, không được làm gì đấy!" Lại một câu dặn đánh đố của Lếnh, khiến tôi phải vắt óc tìm tòi, suy nghĩ. Thì ra là thế! Đất Sáu Mường của Lếnh quá nhiều luật tục phiền hà, nghe thì có vẻ rất chặt chiệm, nhưng khi thực thi thì vô cùng lỏng lẻo. Tỉ như, khi trai gái đã yêu nhau là phải tìm được người đủ điều kiện để làm ông mờ (một kiểu ông mối). Ông mờ là người thay mặt nhà trai, đến nhà gái để thăm dò ý tứ, rồi mới được bỏ trầu (người Sáu Mường gọi là "bập cây lấy dấu"). Sau rồi mới được làm lễ nòm gà (lệ này như lệ ăn hỏi). Sau lễ nòm gà là đôi trai gái đã nên vợ, thành chồng.

Tôi đem chuyện Lếnh mời đến nhà chơi ra bàn với mẹ tôi. Mẹ tôi buông thõng một câu như chẳng can dự gì "đi thì đi, ai cấm". Sau khi nghĩ lại, mẹ tôi có vẻ cuống. "Hỏi ý kiến bố anh đã, kẻo lại mang tiếng là tôi không biết dạy con!". Tôi đành phải đem cái chuyện Lếnh mời đến hỏi bố tôi. Với lại, nhân đó tôi hỏi mượn con xe, bố tôi vừa mua để đi cho tiện.

Bố tôi ngồi ngậm tăm trên cái xa lông Tàu. Cuối cùng bố tôi gật, đồng ý để tôi đến nhà Lếnh, với điều kiện, tôi phải đưa chú Vúng lá thư bố tôi gửi chú, trước khi đến nhà Lếnh.

Chú Vúng thì tôi biết. Bởi chú là người kéo bố tôi ra khỏi lưỡi hái của tử thần.

Hồi đó, bố tôi đang giữ chân Chủ tịch vùng Sáu Mường thì bị chứng xơ gan cổ chướng quật quị. Bố tôi được đưa đi rất nhiều bệnh viện, nhưng nơi nào các thầy thuốc đầu ngành cũng khuyên mẹ tôi, đưa bố tôi về nhà, cho ông ăn uống những gì ông còn thèm.

Hôm đó chú Vúng về huyện họp. Nghe tin bố tôi chín phần chết, một phần sống, chú vội vàng đến thăm, rồi chú bỏ cả họp, vội vàng đạp xe quay về, luồn khắp rừng, tìm thuốc cho bố tôi. Nhờ có mấy ấm thuốc, chú Vúng băm đến ngữ, mấy ông thầy lang người phố huyện cố bới móc, vạch vòi cũng không biết là lá, rễ của những cây gì mà bố tôi thoát chết.

Nghe bố tôi bảo, chú Vúng đang làm Chủ tịch xã, nơi bố mế Lếnh đang cư trú. Đến nhà Lếnh chơi mà được ông Chủ tịch xã dẫn đường, chỉ lối thì chẳng hướng dẫn viên du lịch nào sánh kịp.

*

"Nhà Vúng à? Đấy, cái nhà đông người ấy! Chủ tịch đón thầy mo về cúng vía cho con nó đang ốm mà!" Người cuối cùng sau rất nhiều lần hỏi thăm, chỉ nhà chú Vúng cho tôi, nói vậy.

Suốt buổi sáng đánh vật với đường, với xe, đã vài lần suýt cả xe lẫn người lăn tùm xuống vực. Mà đã lao xuống vực thì cả người lẫn xe đều thành cám. Tôi bắt đầu thấm mệt. Chưa đến được nhà Lếnh đã gặp chuyện ma quỉ. May hay rủi đây? Tôi tã tượi trèo cầu thang, bước vào nhà, trình diện chú Vúng bằng lá thư của bố tôi.

Không rõ bố tôi viết những gì cho chú Vúng, lá thư dày đặc bốn trang giấy khổ A4?

Đọc xong lá thư, chú Vúng nói với mọi người bằng tiếng Mường, tôi chẳng hiểu gì, chỉ nghe ríu ra, ríu rít như tiếng chim.

Nghe chú Vúng nói xong, mọi người tản đi. Chú Vúng cũng đứng lên, khoác cái sắc cốt giả da vào vai. Trước khi ra khỏi nhà, chú làu bàu dặn tôi: "Không được đến nhà con Lếnh! Hiểu chưa?".

Tại sao chú Vúng đón tiếp tôi lạ lùng vậy? Tôi đến nhà Lếnh là quyền của tôi. Tôi đâu có phải công dân do ông Chủ tịch quản lí mà chú Vúng cấm đoán tôi?

Tôi định lôi con xe ra, nổ máy, tự tìm đường đến nhà Lếnh. Cần gì! "Mày đến nhà con Lếnh, không có lệnh của Chủ tịch, dân quân nó gô cổ mày lại!" Ông thầy mo túm áo tôi. Đến lúc đó tôi mới biết, ngồi với tôi trong ngôi nhà sàn, rộng như hội trường này, độc nhất là ông thầy mo. Vợ con chú Vúng tản đi đâu, và họ ra khỏi nhà bằng cách nào tôi cũng mù tịt!

Chú Vúng đã về. Chú Vúng trèo cầu thang, lên nhà. Chú Vúng lầm lì ngồi hút thuốc lào vã. Còn gì để nói với nhau nữa! Sự đón tiếp bất đắc dĩ này, với tôi bắt đầu nghiêng về phía nhà Lếnh. Vô lí đùng đùng! Nếu lí lịch nhà Lếnh chẳng ra gì, không ai người ta cử tuyển Lếnh vào học Cao đẳng Sư phạm! Suy nghĩ của tôi bắt đầu rối như nồi canh hẹ.

Đêm ập xuống quá nhanh. Bóng đêm lọc dọc như có vẻ vốc được. Trăng gần quá! Tôi tưởng như trèo lên ngọn núi sau nhà chú Vúng là có thể với được đến trăng. Tôi nghĩ trăng ở đằng sau nhà chú Vúng, vì tôi đang hướng mặt về phía có lối vào nhà. Thực ra nhà chú Vúng khó phân biệt nổi trước và sau. Bởi, cả năm gian nhà chú, duy nhất chỉ có một lối lên là cái cầu thang ở ngay đầu nhà. Còn lại, tuốt tuồn tuột, rặt là cửa sổ, trước sau dễ gì phân biệt nổi!

Tiếng cú mèo thả vào hoang sơ, nghe gắt gỏng như tiếng súng liên thanh bắn giật cục. Mấy người được ông Chủ tịch xã phân công làm nhiệm vụ quản thúc tôi, đang ngồi bên cạnh mâm cơm. Mỗi người đều có một đèn ba pin, thi thoảng lại dọi về phía con cún bụ bẫm, bỗng sủa nhanh nhéc. Miệng tôi đắng ngắt, không muốn nuốt bất cứ thứ gì. Tôi bảo chú Vúng xếp chỗ cho tôi đi nằm.

Sáng hôm sau, chú Vúng gọi tôi dậy rất sớm. Một mâm thịt lợn lửng làm khéo, nấu nướng đúng cách, đổ tràn trên cái mâm lót lá chuối và rất nhiều cơm lam đang đợi tôi. Tôi nhốm nhoám một đoạn cơm lam, vài miếng thịt, cốt sao đủ sức mà về. Đây là bữa cơm nhằm mục đích tiễn tôi. Sắc mặt những người xung quanh nói lên điều đó.

Tiếng ông thầy mo đứng trước nhà, miệng toe toét "Về khoẻ nhá" cứ văng vẳng theo tôi về đến tận phố huyện.

Sau khi được thả lỏng, tôi định quay lại nhà Lếnh. Nhưng tôi là một thằng hèn. Mọi sự ở nhà chú Vúng cùng sự đìu hiu, hoang sơ của một vùng đường ngoạm vào núi mà leo, và đâu đó tiếng mõ trâu lóc cóc, nghe thì tưởng là gần, tìm thì chửa thấy đâu, khiến tôi vít ga để con xe rì rì chạy xuôi.

*

Tôi về thị xã trong tình trạng lơ lửng, nóng lạnh thất thường. "Em không tin là con mình không gặp được con Lếnh!" Chưa bao giờ tôi được nghe mẹ tôi ngọt với bố như vậy. "Ai để chúng gặp nhau. Cả như cô thì thằng bé chết ở xứ đó rồi!" Bố tôi giương giương với giọng giáo huấn.

Tôi nghe rõ ràng những lời trên, khi bất chợt đi qua phòng khách.

Tôi trở về phòng mình, nằm vật xuống giường. Cơn sốt không rõ từ đâu đùng đùng kéo đến. Thế là đã hai năm rõ mười! Những gì xảy ra trên quê hương của Lếnh, đều do một tay bố tôi dàn dựng.

Tôi ngã bệnh. Vẫn chứng nóng lạnh thất thường. Người rộc đi trông thấy. Điều đó khiến các bác sĩ ở bệnh viện tâm thần - thần kinh tỉnh, không làm sao tìm ra mầm bệnh.

Trước sự thúc giục như thể tôi chết ngay của mẹ tôi, bố tôi đành điều xe cơ quan, đưa tôi đi bệnh viện chuyên khoa tuyến trên.

Sau khi lục vấn tôi như thể hỏi cung, bà bác sĩ trực tiếp điều trị cho tôi, ghi vào bệnh án: Bị "sốc" dẫn đến "Stress"!

Tôi được điều trị trong căn phòng đầy đủ tiện nghi, do bố mẹ tôi thuê theo giá dịch vụ. Suốt thời gian tôi nằm điều trị, mặt mẹ tôi lúc nào cũng hơn hớn, khác hẳn với lúc nằn nì bố tôi, đưa tôi đi tuyến trên. Bố tôi cũng có vẻ hỉ hả. Thế mới lạ! Sau khi ra viện, tôi mới biết lí do của sự vui mừng đó: Toàn bộ gia đình nhà tôi đã rời khỏi đất Thanh Ngàn một cách hết sức nhanh và gọn.

"Quên mối tình thời học trò đi con ơi! Thành phố mới là nơi của con". Mẹ tôi vỗ về.

Đúng! Thành phố mới là nơi của tôi. Việc gia đình tôi rời khỏi Thanh Ngàn, với tôi, nhẹ nhàng là không còn phải gặp Lếnh nữa. Phải thanh minh với Lếnh sự hèn của mình, quả là khó!

Thành phố người ta lấy sự học để tiến thân. Với tôi điều đó cũng là động lực. "Anh yên tâm, không xin cho con anh vào được trường đại học nó thích, tôi xin gửi lại Nhà nước hai tấm bằng đỏ!" Một vị giáo sư khả kính nói với bố tôi. Thế là quanh tôi hội tụ đầy đủ các yếu tố, nào là động cơ, động lực, nào môi trường, tiện nghi... Nói chung không học được nên người, chỉ có hạng người hèn! Năm thứ hai của bậc đại học, tôi đã ung dung ngồi ở một giảng đường có tiếng của một nước Đông Âu.

*

Tôi đến Thanh Ngàn nhưng chưa vào Sở Giáo dục và Đào tạo, cơ quan chủ quản của Lếnh. Tôi đến thẳng trường Dân tộc Nội trú, nơi Lếnh đang làm Hiệu trưởng. Tất nhiên là tôi đã chuẩn bị lời xin lỗi. Cho dù lời xin lỗi đó có nhạt nhẽo đi nữa, thì cũng làm tôi đỡ thẹn.

Sau hai chục năm xa nhau, nói rằng Lếnh không thay đổi là sai hoàn toàn. Nhưng khi tôi đường đột đứng trước mặt, thì đôi mắt tròn của Lếnh vẫn ngơ ngác như xưa. Lếnh khoe với tôi rằng, bên trường đại học có ý định mời Lếnh về bên đó làm Phó chủ nhiệm một khoa. "Rời trường Nội trú vào lúc này, tiếc lắm anh ạ. Gần mười năm bỏ công sức ra mới có được cơ ngơi như thế này..." Tôi biết Lếnh định nói gì rồi.

Trưa đó, trường Nội trú tổ chức bữa cơm thân mật để đón tôi. Vẫn đặc sản thịt lợn lửng, nấu nướng đúng cách, và vài hũ rượu cần được bê lên. Tuy là người du học lâu năm, riêng khoản rượu tôi tập mãi, khi vào cuộc vẫn phải ngồi với chị em.

Sau vài tợp ngà ngà, một bạn giáo viên đứng lên, nói rất to: "Để chứng tỏ mối thân thiện, xin đề nghị chuyên viên Bộ, hôn tặng Hiệu trưởng chúng tôi một cái!" Lếnh đến bên tôi với sự đàng hoàng. Không hiểu sao lúc đó tôi lại cúi xuống tìm cái cần mút rượu, trong tiếng vỗ đến đỏ cả lòng bàn tay của các bạn? Thực tình lúc đó tôi sờ sợ. Lần đầu tôi được Lếnh cho hôn là em trả công tôi kèm em học thêm. Lần này...

Về Bộ, tất nhiên là tôi trình sếp hồ sơ đã hoàn thiện của Lếnh. Và tôi cũng trình sếp tờ đơn xin chuyển công tác. Nghĩ kĩ chưa? Sếp hỏi. Vài tháng nữa cháu đã ở đầu bốn. Bất hoặc rồi ạ! Tôi trả lời. Còn bố mẹ anh? Bố mẹ nào o bế mãi được con! Em hèm, để đơn đấy! Sếp nói với tôi bằng giọng không ngọt ngào, nhưng cũng chẳng gắt gỏng gì.

Tôi điện cho Lếnh biết mọi sự ở Bộ và nhắc em chuyện xin chuyển trường. Chợt tôi bật cười. Tôi vẫn tồ và còn ngớ ngẩn nữa là đằng khác. Đường từ trường đại học về trường Nội trú, thủng thẳng đi bộ cũng chỉ mất ba mươi phút đồng hồ.

Tôi ngồi cười một mình.

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Giấc mơ

Dường như phía bên kia hồ có ai đốt lửa. Mà không. Chị dụi mắt, ngẩng lên. Chỉ là nhấp nhánh ánh đèn vàng, đỏ hắt xuống mặt hồ từ một nhà hàng đồ sộ… ừ nhỉ, buồn cười thật, ai mà đốt lửa nơi một cái hồ đẹp đẽ, văn minh như thế này, lại vào lúc trời còn nhập nhọ. Chỉ có ngày xưa, ở trong rừng, cái My hay lẩn thẩn đốt lửa một mình dạo anh Ca vừa mất tích, trong những đêm giá rét tối trời. Mà ngọn lửa cũng âm thầm bé nhỏ vài nhánh tràm khô, như nỗi buồn đau lịm lụi không thể nào chia sẻ…

Chị dụi mắt một lần nữa, cay quá, lại nhập nhoè. Chán thật, cái đồng hồ của nợ, mới có bốn giờ mà đã thả năm tiếng thánh thót làm mình cứ nháo nhào cả lên. Ra đến nơi mới thấy trời vẫn tối, quay về thì ngại. Lạch xạch không khéo thằng Bờm dở giấc, rồi cả buổi trưa cứ nhèo nhẽo chẳng làm được gì với nó cho mà xem. Cả một đống nút chai còn đang dập dở. Mà anh Hoà mấy hôm nay nắng nóng trở trời, cái chân lại đau nhức, bứt rứt không yên.

Những ngọn đèn đường cuối cùng rồi cũng tắt nhường chỗ cho chút ánh sáng tinh khôi đầu ngày. Lác đác đã có người chạy, tập. Chị cặp lại mái tóc, ngửa mặt khoan khoái đón làn gió mát rượi từ hồ lên. Có cả chút tanh tao của mùi cá.

Chị nhẩm tính nếu chưa hết tháng này mà làm kịp số hàng nhận, được thanh toán ngay cộng thêm món tiền nhỏ làm thêm mỗi sáng, thôi cứ về quê góp xây mộ cho bố rồi lên vay giật nhì nhằng tiêu tạm. Chứ mang tiếng ở thủ đô, cả mấy năm trời mới có việc quan trọng này mà cũng không về chỉ gửi chút tiền còm thì cũng ngại ngùng với anh em họ hàng. Đã đành là ai cũng biết mình nghèo…

Tiếng chân chạy, tiếng nói cười đã có vẻ nhộn nhịp. Không gian cũng vừa rạng lên một màu hồng tinh khiết. Chị xoay chiếc cân ngồi lại cho nghiêm ngắn, thói quen ngày xưa mỗi lần bắt đầu vào họp, khi cả tiểu đội đang réo rắt nói cười chợt thấy bóng bà Hồng máu cá. Cảm giác ướt lạnh ở phía dưới, có lẽ là do sương đêm. Chắc phải tới năm giờ rồi, thằng Bờm giờ vẫn đang còn ngon giấc, chút nữa trên đường về nhớ ghé mua nắm xôi ngô rắc nhiều đỗ và đường. Trong tất cả các món quà sáng, nó chỉ "nghiền" nhất món ấy. Chị mủm mỉm cười một mình nhớ đến vẻ mặt ngộ nghĩnh của con khi ngọng nghẹo những thanh âm và ngôn từ của đứa trẻ lên bốn: "Mẹ ơi, nhớ là phải mua xôi ngô nhá, Bờm con chỉ nghiện món ấy xôi!".

Chảy trôi qua trước mặt chị những gương mặt, vóc dáng béo, gầy, già, trẻ. Những áo quần cộc, giày thể thao cùng những bắp chân, cánh tay, màu da nâu, hồng, trắng, bợt… Quái lạ, dáng người nhà chị kia sao trông giống con Thắm thế! ồ mà không, con Thắm đậm người hơn một chút, tóc cũng dài hơn, mỗi lần tắm tiên lúc trời chập choạng ở ngã ba Suối Mành cứ phải mượn cái chun vẫn dùng buộc màn của chị, bó lên một bó lúc lỉu sau gáy vì sợ đêm không kịp khô, mất ngủ. ấy vậy mà sau hai đận sốt rét rụng sạch cả, chỉ còn lại chưa đầy một phần ba. Bây giờ nó đã là một mụ đội trưởng ở nông trường chè tận Tây Nguyên xa tít, người đen cháy mập mạp và nghe đâu đã tự túc "tăng gia" được thằng cu con cũng béo đen như mẹ, tròn như hạt mít và nghịch như quỷ sứ. Lại còn cô bé sinh viên kia nữa chứ (ừ, có lẽ là sinh viên vì mặt và chân tay thanh mảnh, trắng quá!), trông chẳng khác gì cái Nga người Hà Đông, sinh viên văn khoa Tổng hợp năm thứ hai. Hay là nó nhỉ? Mơ à? Cái Nga chết vào mùa mưa 1971, sợi dây dẫn mìn không kịp cắt, cả người vùi trong hố nước bùn loang lổ máu. Chị cùng với cái Thìn, bà Hồng vừa chôn nó dưới gốc săng lẻ cuối rừng, vừa nuốt nước mắt chát mặn hoà cùng xối xả nước mưa…

Cảm giác hơi nhột nhạt như có một ai đó đang nhìn từ phía sau, chị ngoảnh lại. Có thật. Ông ta đang từ từ đi đến trước chị, bước lên bàn cân, nhẹ nhàng và mềm mại như những bước chân mèo.

- Cô nhìn hộ tôi xem thử bao nhiêu? Giọng nói cũng thật nhẹ, lại ấm.

- Sáu lăm cân, bác ạ!

- Cái gì?

- Cháu bảo là bác nặng sáu mươi lăm cân. Chị hơi buồn cười khi thấy người đàn ông giật mình trước con số ấy.

- ồ không, tôi muốn hỏi lại cho rõ cô gọi tôi là gì kia! Giọng vẫn thật ấm, lại dịu dàng và pha chút dí dỏm. Đến lượt chị đỏ mặt vì xấu hổ, ngẩng lên khuôn mặt đang chăm chú nhìn mình. Những đường nét nở nang, mái tóc mềm hơi thưa loáng thoáng những sợi bạc, đôi mắt màu đồng sẫm với những nét chân chim mờ nơi khoé. Ông ta bao nhiêu nhỉ, năm nhăm hay sáu mươi? Chịu, không thể nào đoán nổi. Chị lúng túng mỉm cười chống chế:

- Cháu… à em quên. Em định gọi bác, như gọi ông anh trai ở nhà…

Người đàn ông bật cười, ngồi xuống bên cạnh chị. ý tứ, chị khẽ dịch sang một bên. Thoảng mùi nước hoa thật nhẹ, như là mùi cây cỏ.

- Hình như nhà cô ở mạn kia.

- Sao bác biết?

- Sáng nào đứng tập trên ban công tôi cũng thấy cô vác cân đi ngang qua.

Thốt nhiên, chị đỏ mặt.

Hôm qua mình mặc gì nhỉ? Vội quá không kịp bật đèn, vơ tạm cái áo bay cũ của anh Hoà, đầu thì lúc nào cũng sùm sụp cái nón. Còn hôm kia, rồi trước hôm kia nữa, mình mặc gì nhỉ? Chịu, chẳng thể nào nhớ nổi. Chỉ biết tất cả quần áo trừ hai bộ tàm tạm cất sâu dưới đáy tủ dành riêng cho những dịp về quê hay lễ tế thì chẳng có cái nào ra hồn cả…

- Cô ba lăm chưa?

- Dạ, ba chín ạ!

- Kém tôi hai giáp đấy.

- Vâng, thưa ông. Chị thấy mình đột nhiên chuyển cách xưng hô. Bên cạnh, người đàn ông lại bật cười vẻ thú vị. Rồi đứng lên, rút trong túi quần thể thao ra chiếc ví da mềm, lấy một tờ 20 nghìn đưa cho chị:

- Tôi không có tiền lẻ đâu, cô cứ cầm cả đi, không cần phải trả lại.

Chị lúng túng tìm trong túi soạn tiền thừa, nhưng tất cả chỗ tiền lẻ chỉ vẻn vẹn có 10 nghìn. Mà khi ngẩng lên, đã thấy người đàn ông đi được một đoạn khá xa rồi. Những bước chân sải dài trên vỉa hè ngập nắng.

Ngày mai, mình sẽ trả lại ông ta, nhất định thế. Chị nghĩ. Mặc dù với chị, số tiền này bây giờ cũng thật cần, lại bằng cả hai ngày trời ngồi hì hụi dập nút chai cho đến tận khuya…

Đã ba buổi sáng chị ngong ngóng chờ mà không thấy người đàn ông ra tập. Ông ta ốm chăng? Hay là bận việc? Hay tránh lối khác vì không muốn chị trả lại tiền thừa? Mà tránh sao được khi cái hồ này hình tròn và chẳng ai lại đi nửa chừng rồi vòng lại cả. ốm ư? Không có lẽ, bởi trông ông không có vẻ gì là mệt mỏi hay quá phì để đột ngột trở bệnh… Trong túi áo, cuộn tiền gọn ghẽ 19 nghìn năm trăm cứ cồm cộm một bên, như món nợ canh cánh bên lòng. Dọc đoạn đường đi qua mỗi sáng, chị cũng có ý ngẩng lên những ban công để tìm xem đâu là nhà ông, nhưng không thể. Nào là giàn hoa giấy, hồng leo, ti gôn… đủ màu đủ loại, nhưng tuyệt nhiên chẳng thấy bóng người buổi sớm. Mà bao nhiêu là nhà, bao nhiêu là ban công, nhìn đến mỏi cả cổ, cả mắt.

- Vào đây uống với tôi chén nước đã, cô bạn. Chị giật mình, dừng bước. Người đàn ông không xuất hiện trên ban công mà ngay trước mặt chị, từ phía trong cánh cổng sắt màu rêu. Chưa kịp từ chối, chị thấy chiếc cân đã rời khỏi vai mình sang tay ông và phía trước ngập tràn tiếng nhạc.

Phòng khách giống những căn phòng khách sạn lớn một đôi lần đi qua chị ghé mắt trộm nhìn. Thảm mềm mại dưới chân và chùm đèn pha lê dịu dàng toả sáng. Máy điều hoà chạy êm ro, phảng phất mùi nước hoa hương cỏ. Phía góc phòng bên chiếc dương cầm lớn màu gỗ mun, dáng một phụ nữ áo dài nâu, tóc xoã đang mê mải lướt những ngón dài.

Chị ngại ngùng thu chân dưới gầm ghế. Tự tay ông đặt trước mặt chị một ly trà cúc thơm dịu. Chị khẽ rùng mình. Mùi thơm nhắc nhớ góc rừng hoang hoa cúc dại tím tái thuở nào. Trước đêm trúng mìn con bé Nga còn mò mẫm hái về cắm đầy một ca sắt. Và suốt đêm nằm bên chị, nó thờ thẫn với những câu thơ tình từ thuở sinh viên…

Chị kể với ông về cuộc sống hiện tại của mình, về người chồng thương binh 2/4 và đứa trẻ bi bô như cún con cả ngày. Thêm một chút về cánh rừng thời con gái, những cơn sốt rét và căn bệnh sợ tiếng ồn của chị bây giờ, nhất là khi xem những cảnh bom đạn, chiến tranh trên vô tuyến. Ông ngồi đó, bình thản và im lặng nghe, kín đáo hài lòng với chất giọng trong mềm, những ngôn ngữ giản dị chị đang dùng. Với dáng người mảnh dẻ, hơi khô, nước da xanh xao in dấu sốt rét rừng. Với gương mặt mang những vết nhăn đượm buồn, lo toan về cuộc sống vất vả mà vẫn đẹp vẻ thuần khiết, trong trẻo từ ánh mắt nâu dịu hiền, những vết tàn nhang nhạt màu và khoé miệng thật duyên. Đôi lúc ông chợt nhíu mày, khẽ cắn môi, cặp mắt màu đồng sẫm tối như có một thoáng mây che phủ, một ám ảnh xa xôi phút chốc hiện về…

Người phụ nữ chơi đàn đã lặng lẽ rời khỏi căn phòng từ lúc nào, sau khi thay bằng một bản nhạc của Mô-da trên đĩa. Chị chợt ngừng câu chuyện, bối rối ngượng ngùng khi ông tiếp tục đặt trước mặt mình một ly trà khác.

- Tôi vừa từ Đà Lạt ra. Một số biệt thự cũ trong đó phải thay đổi lại kiến trúc. Bây giờ thì rảnh rồi, từ ngày mai lại có thể tiếp tục chạy thể dục.

Chị không biết nên nói gì nữa.

- Em có thể tới đây bất cứ khi nào mình muốn. Thực ra, tôi luôn sống một mình. Ông tiếp tục sau giây lâu im lặng, giọng ấm, nhẹ. Chị thấy khó thở và nghẹn ứ nơi ngực, cảm giác giống ngày xưa, sau một trận bom tơi tả quần nát cánh rừng.

Mãi cho đến lúc đã bước đi trên đường với cái cân trĩu nặng một bên vai và luồng khí trời khoáng đạt xua đi cảm giác ấm nồng, ngào ngạt của hương trà cúc và hoa cỏ, chị vẫn còn chưa hết bàng hoàng vì những cảm xúc vừa qua. Dường như chưa bao giờ chị trong trạng thái như vậy suốt chín năm chung sống với chồng. Mà không, hơn nữa. Kể cả những tháng năm còn con gái, cả cái lần trong giờ phút tiễn chân thanh niên làng nhập ngũ đợt hai, anh Quân nhà bà Ngần đột ngột cầm tay, nhìn đăm đắm làm chị xấu hổ đến nóng bừng cả người. Mà ngày thường hai đứa cũng nào có chuyện gì. Còn anh Hoà, chồng chị thì tuyệt nhiên không. Ngay cả đến ngày lễ ăn hỏi, xin dâu cũng lúng búng mãi chẳng nói được câu nào. Thì thực ra vợ chồng chị lấy nhau đâu có được tìm hiểu, yêu đương gì. Mãi đến khi anh Hoà ở Hà Nội về làng thăm ông bác ruột, còn chị từ rừng ra cả chục năm trời, tưởng là đã phải ở vậy. Cũng may mà mọi người khéo vun khéo vén…

*

Chị chợt nhận ra mấy hôm nay mình ăn mặc tươm tất hơn thường ngày. Vẫn áo, quần ấy nhưng gấp, là phẳng phiu hơn. Mái tóc cũng chải, cặp gọn gàng và mỗi buổi sáng khi ra đường, chị nán lại giây lát trước cái gương nhỏ nơi góc bếp. Chị luôn cố gắng để mỗi khi đi ngang qua ngôi nhà, giàn ti-gôn và ban công ấy sao cho thật tự nhiên, không ngước nhìn lên. Cũng lại luôn có cảm giác cặp mắt người kia đang lặng lẽ dõi nhìn.

Mỗi khi gặp ông chạy thể dục ngoài hồ, chị khẽ mỉm cười gật đầu chào lại trước cái nhìn cùng những lời chào hỏi ân cần của ông. Có cảm giác như trong đó ẩn chứa những chờ đợi. Lại vừa như bình thản sau những phút giây ngẫu hứng. Và chị không khỏi có lúc thấy hoang mang, dằn vặt pha đôi chút khắc khoải, mong chờ. Một đôi lần, vào buổi tối, chị nói với chồng là đi nhận hàng rồi lang thang một mình qua đoạn đường ấy. Chị đứng ở xa, nơi góc khuất một lối rẽ, lặng lẽ ngắm nhìn ngôi nhà ba tầng đẹp như một khách sạn nhỏ. Chị tưởng tượng sau những khung cửa rèm che lững lờ kia là những căn phòng đẹp đẽ, ấm cúng ắp đầy mùi hương hoa cỏ cùng tiếng nhạc. Chị, cũng có lúc cao hứng hơn, tưởng tượng mình đang sống, đi lại trong ngôi nhà ấy, với bộ quần áo lụa mỏng, dép nhung mềm giống nhiều người phụ nữ sang trọng chị từng thấy. Và người đàn ông khó đoán tuổi, mái tóc tuy hơi thưa nhưng sạch sẽ, lành lặn có giọng nói ấm mượt hơn chồng chị ở bên. Rồi chị tự hỏi mình sẽ làm những gì nếu sống ở đó? Có lẽ sẽ nấu ăn, tưới cây, nghe nhạc… và chắc là sẽ phải đẻ con. Đến đó, chị chợt rùng mình ngừng lại. Cảm thấy hoảng sợ vì những ý nghĩ trôi quá xa của mình…

Một đôi lần, chị cũng thấy thấp thoáng bóng dáng phụ nữ trong ngôi nhà. Họ có vẻ đều còn trẻ. Người tóc ngắn, người tóc dài. Người mặc đầm, người vận đồ jin. Họ thường xuất hiện vào chiều tối và ra đi lúc đã thật khuya, khi tất cả những căn phòng ở đó vẫn còn ánh sáng đèn. Những lần ấy chị chợt thấy hoang mang rời rã, lầm lũi trở về nhà như một kẻ bại trận.

- Dạo này em đi đâu mà không thấy ra đây? Ông lại gần, ngồi bên và hỏi chị vào một buổi sáng, sau cả tuần liền chị chuyển địa điểm sang khu vực khác vì có ý tránh ông.

- Em hơi mệt. Chị nói dối, giọng yếu ớt.

- Tôi muốn giúp em một điều gì đấy. Ông có vẻ chân thành.

- Không, em có sao đâu. Chị cố gắng cười, ngoảnh nhìn nơi khác. Ông đăm đăm nhìn sâu vào chị bằng cặp mắt màu đồng sẫm, như muốn đọc được trong con người chị một điều gì. Còn chị chợt hoảng hốt như bị ông phát hiện ra những lần mình lang thang cửa nhà ông.

- Sao em không tới chỗ tôi? Ông hỏi, giọng có vẻ hơi buồn và chờ đợi.

- Em…

- Tối nay nếu như em tới được, tôi sẽ chờ. Ông nói thật nhanh, thật nhẹ rồi đứng dậy, quay lưng sải những bước dài. Chị lại thấy nơi ngực nghẹn ứ…

*

Chị ngắm mình trước gương một lần nữa và tạm thấy hài lòng với khuôn mặt đàn bà sắp bước vào tuổi bốn mươi của mình. Tuy đã có một vài nếp nhăn nhưng đường nét vẫn còn mềm mại. Chị thoa nhẹ lớp son lên cặp môi hơi se tái vì tắm lâu trong nước lạnh. Cái sắc hồng chợt ửng lên một màu thiếu nữ, cái màu rời rợi sức sống và niềm khát khao từng mất đi giữa những cánh rừng ngút ngàn đạn bom, chết chóc một thời. Chị chợt rũ người trong nỗi bải hoải khôn cùng bởi nhớ lại khuôn ngực trắng ngần xây xước rớm máu của cái My vào một buổi chiều khi nghe tin người yêu mất tích. "Tại sao lại thế được? Tôi giữ để làm gì, cho ai đây? Trở về với em đi, Ca ơi, em cho hết chẳng làm anh khổ nữa…". Vừa gào lên như điên như dại, nó vừa xé toạc áo quần, cào cấu đến xơ xước cả khoảng ngực trinh nữ trong nỗi đau tê điếng của tất cả mọi người…

- Tôi đã tưởng là em không tới. Ông vội vã đi từ trong nhà ra, gạt người đàn bà giúp việc sang một bên để tự tay mở cổng cho chị. Chị nhìn người phụ nữ nọ, cảm thấy hơi xấu hổ. Chợt nhận ra dưới ánh đèn một khuôn mặt khá đẹp nhưng thật buồn và giống ông là rất khó đoán tuổi. Không hiểu ba mươi hay bốn mươi? Một dáng người vàng võ trong bộ quần áo lụa đắt tiền màu xanh.

Ông dẫn chị qua những bậc thang trải thảm lên tầng hai. Chị bàng hoàng choáng ngợp trước vẻ lộng lẫy của căn phòng, hơn nhiều lần so với phòng khách phía dưới. Những ngọn đèn nhỏ li ti từ trần nhà hồng mịn hắt chia ánh sáng dịu đều khắp phòng. Trên tường treo một vài bức thảm tranh màu nâu sẫm lẫn đỏ tươi hài hoà, hình những bầy ngựa hoang tung vó và những cánh đồng hoa tuy líp rực rỡ nồng nàn. Chiếc bàn thấp lạ kiểu như trong những phim của Nhật. Tủ rượu đầy ắp chai, ly lóng lánh. Chiếc dương cầm đồ sộ đang thẫn thờ thả từng giọt thanh âm ngọt ngào, mê đắm dưới những ngón tay của người phụ nữ mặc áo dài nâu, ngồi mê mải không một giây ngoảnh mặt. Bộ phô-tơi góc phòng rộng thênh thang, bọc nhung màu huyết dụ lộng lẫy và chất đầy chăn gối bồng bềnh…

- Hôm nay, em uống với tôi một chút rượu. Ông trẻ hơn thường ngày và đặc biệt dịu dàng trong bộ quần áo ngủ màu lam nhạt.

Ông nói về nỗi ân hận, nỗi đớn đau giày vò suốt hơn hai mươi năm qua, khi đã chối từ cuộc đồng hành đi vào những cánh rừng lửa đạn cùng người con gái mà mình yêu để bay tới một phương trời khác, an nhàn cùng sách vở và bình yên màu tuyết trắng. Rồi ngày trở về trong khát khao hy vọng cũng chính là ngày phải thắp hương lên mộ người thiếu nữ mãi trinh trắng trong nụ hôn mười chín tuổi nơi một góc rừng sâu còn trơ trụi bởi chất độc màu da cam. Ông nói về những người đàn bà đã qua cuộc đời mình. Về nỗi chán chường, sự cô độc. Về cảm giác lạ lùng khi gặp chị, như một nỗi ám ảnh của quá khứ xa xăm… "Hãy đến với tôi khi nào em có thể. Nếu muốn, em hãy ở lại đây. Mà không, thế cũng không được, bởi rồi sẽ có lúc tôi chán em, hoặc em sẽ không thể nào chịu được tôi nữa"… Dường như rượu làm ông chếnh choáng, u sầu và tràn đầy mâu thuẫn. Nhưng ông vẫn ngồi đối diện chị suốt hơn hai giờ đồng hồ. Chị biết mình không thể nhích lên một bước, dù rất thương ông.

Chị ra về khi quả lắc chuông đồng hồ nơi phòng khách thong thả buông mười một tiếng, và khắp cơ thể hầm hập nhiệt độ của một cơn sốt rét rừng đang bắt đầu tái phát. Mười một tiếng chuông trong ngân như những giọt hồng, những giọt sầu muộn ông vừa rót đang chậm rãi nhỏ vào, dần lan toả trong từng huyết mạch chị.

*

Người ta thấy những ngày sau đó, người đàn bà có khuôn mặt đẹp đượm buồn không còn ngồi trước chiếc cân bên hồ mỗi buổi sáng. Có lẽ chị đã sang một khuôn viên ở khu phố khác để tiếp tục kiếm sống, tránh xa cái hồ lộng gió và ngập tràn nắng sớm. Người đàn ông sống trong ngôi nhà ba tầng đẹp như một khách sạn nhỏ gần đó cũng không thấy ra tập thể dục. Những cánh cửa đóng im lìm suốt ngày đêm, không chút ánh sáng, ngay cả tiếng dương cầm cũng tắt. Chỉ có người đàn bà gương mặt khó đoán tuổi, vóc dáng mong manh héo hắt âm thầm vào ra cùng những cánh ti-gôn tím rụng tả tơi.

Còn các ông, các bà nặng bụng vẫn tập thể dục buổi sáng nơi đây thì bực dọc than phiền rằng, chẳng hiểu cái cô ả mặt buồn nọ đã biến đi đâu mất, để họ không biết được là trọng lượng của mình độ này đã tăng, giảm ra sao.

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Người ở bến Cuồi

Nơi nào sông núi hữu tình thì ở đó đàn bà cũng đẹp. Dọc theo dòng sông Son dằng dặc suốt chặng đường vào động Phong Nha đâu chẳng nên thơ, nhưng đẹp nhất phải nhận là đoạn Bến Cuồi với núi màu men sứ quanh co bên dòng nước trong vắt, mùa xuân bạt ngàn những rừng mai nở vàng rực đôi bờ… Con gái Bến Cuồi quanh năm ngồi trên khung dệt cứ là trắng bóc từ ngón chân út trắng lên. Lần nào xuôi sông, tới Bến Cuồi, dân chạy bè bọn Ba cũng cầu mong nước ngừng trôi để được ngắm bao nhiêu là đàn bà con gái tắm sông. Dưới làn nước trong veo, từng tấm thân trắng ngà trắng ngọc cứ dợn lên, còn những mái tóc dài, đen mượt bập bềnh trên sóng lăn tăn…

Năm ấy, Ba mới ngoài ba mươi. Một lần bè anh từ nguồn về, qua Bến Cuồi gặp lúc trời âm u, mây đen vần vụ. Ba tính chống bè đi cho nhanh kẻo mưa tới nơi, bỗng thình lình từ trên một con dốc cao, một bóng người áo quần tung bay, lao vội xuống sông ngay trước mũi bè khiến anh hết hồn. Thoáng nghĩ, hay là ma ràng đóng vai mỹ nữ nhảy trên đọt cây mưng xuống doạ kẻ yếu bóng vía như lời đồn? Không phải. Ba nom rõ một người đàn bà. Thế rồi anh liền ném sào, lao theo. Lặn một hơi, anh túm được kẻ ấy. Vất vả lắm mới lôi được lên bờ, bởi đó là một kẻ quyết chết.

Bốn bề trên bến dưới sông tịnh không một bóng người. Thả mặc chiếc bè rê rấp trong cơn mưa ầm ào trút xuống, Ba dìu ả vô chòi, dốc cả lọ dầu nóng lên ngực, lên cổ, lên lưng ả trong khi mồm ả ộc ra từng bụm nước. Một lát sau, ả hồi tỉnh, nhưng vẫn như mang lạc rừng. Ba lấy áo quần trong bọc ra bảo ả mặc tạm, giục mấy lần, ả mới lúng túng cởi chiếc áo ướt mèm khỏi người trong khi anh bỏ ra ngoài chống bè. Đẩy bè gỗ ra giữa dòng sông. Ba trở vào chòi, đã thấy ả ngồi dựa vách chải mớ tóc rối tung bằng mười đầu ngón tay. Mang tạm chiếc quần đùi của Ba, hai bắp vế của ả phơi ra tròn như cột chuối bóc nõn. Nhất định có lần Ba đã từng ngắm ả tắm sông với cái khố vấn lửng trễ rốn và bộ ngực bề bộn. Nhưng trời cho cái này, lại đang tâm lấy đi cái khác: Khuôn mặt ả đẹp thế, mà bà mụ lại nỡ đắp vào bên má phải một vệt nám đen sì, to như cả bàn tay!…

Mưa tạnh. Chiếc bè cứ trôi. ả tên Nguyệt. Câu đầu tiên Nguyệt hỏi Ba là vì sao lại cứu tôi.

- Vì sao… không mặc kệ tôi? - Giọng Nguyệt tức bực, hổn hển - Có ai khiến anh cứu tôi! Đời tôi… khổ hơn… con chó! Sống mà… làm chi nữa kiếp này!…

Chính ba cũng thầm hỏi mình câu ấy; rất lâu về sau, cái câu hỏi ấy vẫn hiện về lục vấn anh: Tại sao lúc ấy ta không quẳng ả lên bờ, thậm chí mặc ả chết trương cho cá rỉa? Trước khi rời rừng thiêng đưa bè về xuôi, ta đã cúng đủ chư vị thần mong chuyến đi trót lọt, không gặp ma quỷ, không để mọi thứ uế tạp dọc đường vương vào; thế mà ta lại đi lôi một đứa đàn bà chết trôi lên đống gia tài của mình!… Nhưng Ba vẫn yên lòng, bởi đã chia nửa cuộc đời mình cho người hoạn nạn…

Ba lựa lời khuyên giải, rằng người sống đống vàng, rằng một ngày trần gian nghìn năm âm phủ, rằng chết dễ lắm, sống mới khó… Nguyệt lắc đầu, mái tóc đen, lượn sóng trên đôi vai mịn trắng đỏ bầm từng vệt móng tay cào cấu:

- Không! Khô… ông! Cha mẹ chết cả rồi… Anh em không còn ai! Trời bắt tội riêng thân tôi… Trời không thương, người đời cũng coi khinh!… Vậy còn sống làm chi?

Ba lại khuyên răn, còn Nguyệt vẫn khăng khăng một bề, cuối cùng anh phải nổi xung:

- Vậy là vẫn muốn chết? Sông Son sâu lắm, chết nơi nào chẳng được. Nhưng tôi đã trót vớt cô lên tại Bến Cuồi, giờ tôi sẽ chống bè ngược nơi ấy, để cô nhảy xuống đó, nghe chưa?

Nghe thế, Nguyệt bỗng rùng mình, ôm mặt khóc nấc:

- Đừng! Đừng bắt tôi trở lại Bến Cuồi!… Thà chết ở đây. Tôi đã quyết khuất mặt khỏi chốn địa ngục ấy, đừng bắt tôi quay trở lại!…

Sợ hãi, Nguyệt nhắm nghiền mắt, rồi ngã vào Ba, người mềm rã. Đợi Nguyệt khóc chán chê, anh mới hỏi lý do vì sao không muốn làm người nữa. Và người đàn bà đau đớn kể anh nghe tung tích của mình.

Quê Nguyệt, một làng rừng ven sông Son, nơi nổi tiếng với nghề chăn tằm, dệt tơ, dệt đũi. Cả một vùng thượng Phong Nha là mảnh đất cất giữ rất nhiều phong tục và hủ tục. Mười lăm tuổi, con gái đã về nhà chồng. Ai để quá tuổi trăng tròn là cứ thế ế câm ế chảy. Nhà Nguyệt nghèo, cha mẹ chết sớm, anh em li tán mỗi người một xứ, lại bị cái vệt nám trên mặt nên chẳng ai ngó ngàng, mãi tới năm hăm hai tuổi mới có chồng. Tưởng gặp may, nhưng mà rủi. Chồng Nguyệt đã một lần vợ, tuổi cũng gần nửa đời người. Khốn nạn hơn cả, là gã lấy vợ cốt để mà đánh chửi cho hạ hoả những cơn say bò lê bò càng. Vừa đánh, gã vừa chửi. Gã lôi ông bà ông vải của vợ ra mà chửi, rằng mười đời nhà mi ăn ở thất đức, mới phải rặn ra mi với cái mặt nửa người nửa vượn! Gã chuyên nghề lái chó. Nhiều đêm gã dùng sợi dây dẫn chó thối hoắc tròng vô cổ Nguyệt mà lôi, rồi rao nào đây có món cầy bảy món cho không, nào cái giống chó chết này chỉ thả trôi sông!… Ngày nào gã cũng tìm cách đụng vào vết thương trời hành của Nguyệt, khiến Nguyệt không còn dám cất mặt lên bởi mặc cảm xót xa, hèn kém!…

Làng rừng ấy có một tập tục rất lạ kỳ truyền lại từ xa xưa. Nếu cặp vợ chồng nào đang đứng trước tình cảnh sắp sửa "bể đôi", thì thân nhân hai bên phải làm một việc hiếm thấy trong thiên hạ. Dân gian vẫn cho rằng áo quần thường chứa trong đó tính khí, linh hồn, bệnh tật của chủ nhân. Người ta vẫn đưa áo quần người ốm đến thầy lang chẩn bệnh và kê đơn, bốc thuốc thay người, nhất là bệnh ma quỷ. Từ đó, người Bến Cuồi cho rằng trong quần áo đôi vợ chồng kia chứa đầy những thói tật xấu xa làm nên cảnh nhà lục đục, cần phải tống khứ đi. Thế rồi họ chọn mang hai bộ áo quần hai kẻ nọ ra sông giặt kỹ, với niềm tin nước sông Son chỉ chảy một chiều, mọi tội lỗi vì thế mà trôi đi không trở lại. Giặt kì sạch, rồi buộc hai anh chị mang vào người, ngồi bên nhau, đợi khô dần trong im lặng! Đó chính là thời gian cho những kẻ tội lỗi sám hối, đối diện với lương tâm rồi cùng nhau làm lại cuộc trăm năm. Tập tục ấy đã giúp nhiều đôi tròn kiếp bên nhau, song cũng là sợi dây oan trói buộc bao nhiêu kẻ đồng sàng dị mộng. Ai phá lệ, chỉ còn cách bỏ làng mà đi, hoặc tìm đến cái chết.

Vợ chồng Nguyệt đã ba lần mang đồ ướt ngồi lại bên nhau, nhưng gã lái chó vẫn chó má với vợ. Thế là Nguyệt quyết chí quyên sinh cho nước sông Son cuốn trôi mọi thứ và cuốn luôn theo cả kiếp người đau khổ!

- Chừ đi đâu?

Nguyệt rụt rè hỏi Ba câu đó mấy lần. Anh cũng chịu. Gió sông lồng lộng, nàng ngồi tựa liếp, tóc tung bay. Ba liếc ngó nàng, chợt nhận ra dù chưa biết đi đâu về đâu, nhưng đưa nàng từ trong tăm tối ra giữa chốn bao la ánh sáng cho nàng hít thở mọi trong lành căng lồng ngực cũng đã là việc làm cần thiết.

*

Cánh chạy bè bọn Ba vốn người hạ bạn, thường dừng bè mảng bán tại chợ Rồng cách nhà nửa ngày đường. Chợ Rồng một tháng ba phiên bán mua đủ thứ thượng vàng hạ cám. Bọn họ phải đi bè làm sao để hôm trước ngày phiên, đã có thể neo bè ngoài bến chợ, sáng hôm sau khách tới mua. Hàng họ món này thất thường lắm. Có hôm bán xong ngay sau một cái đập tay, hôm phải neo bè lại khá lâu, gặp mưa gió có khi cả tuần. Bán xong hàng, mỗi anh một cách. Anh về nhà ngay nộp tiền cho vợ, anh la cà đây đó chơi bời ít bữa. Riêng Ba thất thường, cũng ham vui, nhưng ả vợ anh vốn loài hổ cái nên cũng khó.

Chạng vạng tối hôm đó, bè Ba vào bến chợ Rồng. Anh đẩy bè vô một nơi khuất, cố ý tránh xa đám đồng hương đồng nghiệp đang lần lượt vô bến. Để Nguyệt lại nhóm lửa thổi cơm, Ba lên quán chợ kiếm cút rượu và gặp mấy bạn hàng cũ. Bữa cơm dọn ra với một cái bát, một cái đĩa sứt góc, một đôi đũa và một cái thìa vốn là đồ dùng của dân chạy bè. Xới cơm cho Ba, Nguyệt nâng hai tay, bàn tay trắng hồng cả đời giờ Ba mới thấy. Bát cơm nguội ngắt trên manh chiếu, trong khi anh chỉ nhâm nhi chén rượu, mắt hoa lên bởi ngọn lửa ấm áp từ con người nàng toát ra…

- Thích không ? - Ba hỏi.

- Đồ nỡm! - Nàng nhiếc khéo anh, cười nheo mắt lá răm - Người ta thấy thì chết. Ai đời không dưng…

- Sao lại không dưng? Trời xui đó mà.

- Hãi lắm! - Nàng cạy nồi, cạp đũa, má ửng lên, thẹn thùng.

Màn đêm buông xuống. Đầu núi trăng lên. Ba cầm theo chai rượu ra cuối bè gỗ ngồi trong tiếng sóng vỗ ì oạp. Một con thuyền gác chèo, căng buồm từ hướng động Phong Nha đi tới mang theo giọng hò một cô gái: "Ơ hò… ơ… chứ sông Son… răng mà nước… lại cứ trong xanh?… Vì sao chàng hỡi… hãy nói tỏ… nói tỏ ngọn ngành… cho thiếp nghe… ơ hò… Thiếp nghe rồi… thì ví dầu thầy mẹ… có đan rọ thả bè… Thả bè… thì thiếp vẫn… tìm về chàng ơi… i…i…". Thuyền xa rồi, tiếng hò vẫn vọng lại da diết, khắc khoải… Trong chòi, Nguyệt cũng không ngủ, cứ lục đục trên manh chiếu. Mảnh trăng nhạt thếch trên trời. Sương lạnh kéo tới khiến Ba khó bề chống chọi với đêm trường. Anh lần vô chòi. Mùi đàn bà sực lên khiến Ba không thể không ôm lấy tấm thân kia. Nàng để mặc anh lục lọi khắp nơi trên tấm thân tròn trịa của mình, nhưng hai bắp đùi cứ khư khư khép chặt lại, tuy nhiên Ba đâu phải tay vừa. Đến lúc nàng chịu chàng, thì trên bờ đã thấp chập chờn ánh lửa và có tiếng gà gáy te te. Trong mờ mờ bóng ngày sắp ló rạng, Nguyệt nằm ngửa, manh áo úp lên mặt, để phơi cả thân hình đầy đặn Ba chưa từng chiêm ngắm. Anh ngồi xuống bên nàng, nhẹ tay lật manh áo ra. Nguyệt không khóc, nhưng nước mắt đầm đìa!…

Ba treo giá lên trời xanh để đuổi khéo hết khách thương đi, rồi cho bè ra neo lại giữa sông. Trên trời, dưới nước, ở giữa chỉ còn hai kẻ sống sót! Người đàn bà trong nàng được đánh thức như con gấu ra khỏi nơi trú đông khi mùa xuân ấm áp trở về. Ba tối mù trong mái tóc dày như mây xoà lên mặt đến ngạt thở. Anh vùng vẫy trong đám cháy những lần ái ân mê mệt, ù đặc mọi cảm giác, rã rời hết tứ chi trong khi nàng rúc đầu vô hốc nách anh mà hít thở rồi ngủ ngon lành, tin cậy…

Qua ngày thứ tư, Ba vẫn chưa biết nên thế nào. Bỏ Nguyệt lại mà đi khỏi đây ư? Đưa nhau đến một nơi thật xa mà sống với nhau ư? Toàn chuyện hão. Đôi lần Nguyệt hé ra ý muốn xin với vợ anh được làm thê thiếp. Nàng nói câu đó vào một đêm anh gối tay nàng, nghe nàng thủ thỉ rằng nàng muốn sống chết bên anh, dù cơ cực đoạ đày!… Thật tội nghiệp. Đàn bà ai chịu chia chồng cho kẻ khác. Ba nghĩ mình ăn nằm vụng trộm với nàng thế này, biết đâu chuyện chẳng đến tai vợ ở quê? Mấy ngày qua, rất có thể tiếng tăm đã theo gió bay về tận làng Hạ rồi. Cách gì thì nội nhật hôm nay cũng phải phá tan cái tổ ấm trên bè gỗ rồi đi người một nẻo.

Thị tứ chợ Rồng sau ngày phiên vẫn rộn rịp trên bến dưới thuyền, kẻ qua người lại như mắc cửi. Không thể nhốt Nguyệt mãi trên bè, Ba đưa nàng lên bờ dạo mấy vòng, rồi sà vào một quán nước. Ngồi chưa ấm chỗ, thì nghe có tiếng chân rậm rịch. Té ra ả vợ của anh đã tới. ả xông thẳng vô quán, chỉ tay sát mặt Nguyệt:

- A! Đây rồi. Mả cha mả mẹ con đẻ nhà mày! Phen này bà sẽ cho mày biết tay! - Túm lấy tóc Nguyệt, ả réo - Người làng mách ta một con mặt nám, một con đĩ rạc. Chính là mày! Bà thì bà băm vằm mày ra rồi quăng xuống sông cho cá nó rỉa!

Lôi Nguyệt ra khỏi quán, ả đánh, ả đấm, ả gào trong lúc nàng vẫn im lặng chịu đựng. Người ả gầy khẳng, chỉ gạt nhẹ một cái cũng đủ lăn kềnh, nhưng Nguyệt biết phận mình nên chỉ tìm cách đỡ đòn, van khóc:

- Lạy chị tha cho em! Oan cho em quá! Em xin nói rõ sự tình!

- Tha này! Oan nữa này! - Vợ chàng Ba càng điên tiết - Sự với chả tình! Đồ thối thây! Quân mèo mả gà đồng!…

Hàng phố hiếu sự kéo đến vòng trong vòng ngoài. Chẳng một ai thương kẻ bị nạn, lại còn lửa cháy đổ thêm dầu:

- Đánh mạnh vào! Thế. Thế… Chà, đàn bà mà phốp pháp, vú bình vôi, miệng nhỏ, môi đỏ, lại thêm hàng ria mép mờ mờ nữa, kiểu ấy đàn ông anh nào rơi vô tay là nó riết cho gẫy đôi xương sống! Lột quần ra, xem xem "cái ấy" to nhỏ ra sao!

Nghe xúi giục, vợ chàng Ba càng điên máu, riết róng đè ngửa Nguyệt ra trên bãi rác để lột sạch áo xống cho hả máu ghen đang sôi sục trong lòng. Bí nước, Nguyệt phải đánh trả bằng cú tung chân đạp mạnh khiến ả nọ bật ra sau, rồi cứ thế mà lăn, vừa lăn ả vừa tru tréo trong tiếng cười vỡ chợ của mọi người. Lợi dụng đang lúc lộn xộn, Nguyệt biến đằng nào không ai biết.

Ba mất nàng từ đó!

*

Càng về già, lão Ba càng sầu não, buồn phiền. Người làng Hạ truyền nhau câu chuyện tình thuở trai của lão với một kẻ không rõ người hay ma, một mụ đàn bà rừng Phong Nha độc vía đã ám vào lão, thu hết hồn cốt của lão, biến một tay buôn bè lanh lợi, khoẻ mạnh thành một thứ ngây ngô ngày ngày chạy theo sau đàn vịt. Mụ vợ lão buộc chồng bỏ nghề chạy bè từ cái đận ấy, rồi giao cho lão một bầy vịt. Lão buồn không biết bao nhiêu là buồn! Lão luôn tự hỏi, không biết Nguyệt giờ ở đâu, làm gì, sống chết ra sao?… Nhiều đêm chớp bể mưa nguồn, lão ra đứng bên bờ sông nhìn lên Trường Sơn mù thăm thẳm; và với lão, đâu cũng là Phong Nha, là Bến Cuồi, là chợ Rồng hết thảy! Bởi ở đó, lão có biết bao kỷ niệm buồn vui. Chính lão cũng nhờ người đàn bà đi qua cuộc đời mình như một vệt sao băng ấy mới biết đích thực tình yêu là gì!…

Tóc lão bạc nhanh, lợp xợp về một bên bởi quen gối đầu nghiêng một phía, cái phía từ đó lão có thể ngó qua cửa sổ là trông thấy rừng núi mờ xa nhạt nhoà sương khói! Ngày nào lão Ba cũng ra bờ sông, rồi chết đuối giữa một chiều rất nhiều gió chướng. Bữa đó, sau khi đã say mèm, lão lừ khừ đi ra bờ sông, dang rộng hai tay, vừa tiến xuống nước, vừa hỏi:

- Đây có phải… sông Son? Có phải Bến… Cuồi? Có phải đây là… chợ Rồng?… Hơ hơ!… Có người chết đuối à? Sao mà cứ… trương mắt ra… mà nhìn cả lũ vậy? Đồ chó! Để… đó cho ta! Ta… cứu!

Mọi lần lão vẫn ra sông một mình nên không ai để ý. Lúc bọn trẻ phát hiện thấy chạy đi báo, mọi người ra tới nơi thì lão đã chìm sâu xuống đáy nước, hai tay ôm ghì lấy một hòn đá! Năm đó, lão Ba vừa đúng tuổi "cổ lai hy"!

Kèn trống hai ngày một đêm rồi đưa tang. Nhưng lúc bọn khiêng đòn rồng vừa ghé vai vào chiếc quan tài sơn son, thì ngoài ngõ có một chiếc xe con xịch đỗ. Bước xuống xe là một người đàn ông trạc ngoài ba mươi, theo sau có mấy cháu nhỏ. Anh vô nhà, trình bày rành rẽ mọi điều tựa một câu chuyện cổ tích. Thì ra đó chính là giọt máu rơi của lão Ba hơn ba mươi năm trước trên bến chợ Rồng. Sau trận đòn ghen đổ máu giữa chợ, Nguyệt tìm tới một làng heo hút dưới chân động Phong Nha làm thuê làm mướn qua ngày. Hạnh phúc vô biên với Nguyệt, là nàng đã mang thai. Rồi nàng sinh con, một thằng cu khoẻ mạnh, hứa hẹn tương lai sẽ là một tay chèo giỏi giang trên dòng sông Son chảy xiết. Cũng có vài đám ngỏ lời, nhưng vốn chim sợ cành cong, Nguyệt cứ ở thế nuôi con. Nàng đặt con tên Phong với nhiều ngụ ý. Thằng Phong càng lớn càng giống ông Ba như đúc… Bà Nguyệt kể hết mọi khúc nhôi đoạn trường cho con nghe, và dặn nếu bà đang sống, thì không được hở môi với bất kỳ ai, coi đó là một lời nguyền!…

Kỹ sư lâm sinh Hồ Phong (anh mang họ mẹ) là giám đốc một doanh ở khu di tích Phong Nha nổi tiếng thế giới. Anh đã tìm cách để được trông thấy ông Ba nhưng vẫn trung thành với lời nguyền của mẹ; tuy nhiên đã định bụng sẽ thưa với mẹ rồi công khai mọi chuyện một ngày nào đó, không ngờ ông Ba đã sớm ra người thiên cổ! Tuy không được gần gũi cha, nhưng vị giám đốc nọ vẫn thường xuyên theo dõi số phận của ông, bởi thế khi ông nằm xuống, là anh có mặt ngay. Anh đã hoãn chuyến công tác sang úc để đến với cha lần đầu tiên và cũng là lần cuối cùng! Vậy là anh đã không còn giữ được lời mẹ dặn, bởi bà Nguyệt vẫn đang còn sống, rất khoẻ mạnh. Đến lúc này anh mới thấy ân hận đối với người nằm xuống. Trong vấn đề này, mẹ anh thực tình không có lỗi gì, bởi số phận cay đắng của bà buộc bà không thể hành động khác được!

Phong dẫn các con đến trước bàn thờ để thọ tang. Bà quả phụ người quá cố xé vải bịt khăn cho mấy cha con anh và rớt nước mắt trong câu nói quá đỗi muộn màng:

- Tôi cũng có lỗi với mẹ anh! Nếu mẹ anh cho biết mọi sự sơm sớm, thì ông nhà đâu đã vội ra đi thế này!

(Báo Văn nghệ)

Chuyện làng Cậy

Sau buổi giỗ đầu bà Mễ, anh em họ mạc ra về. Khăn tất bật thu dọn mâm bát, cửa nhà đâu vào đấy. Việc xong chị ra cái chõng kê dưới gốc mít cạnh chái nhà ngồi thở. Gió trưa hè nắng mới thổi làm hai bím tóc của chị bồng lên để hở ra cái cổ trắng hồng như trứng bóc. Nom thấy chị lúc này đến phật cũng phải chớp mắt. Chị cứ ngồi lặng thế. Chợt từ trong nhà giọng ông Mễ nghẹn ngào vọng ra: - Khăn này, con vào bàn ngồi, bố nói câu chuyện. Khăn giật mình rồi rón rén lại gần tràng kỷ. Giọng ông Mễ vẫn nghẹn ngào: - Con ngồi xuống ghế đi! Khăn khẽ rón rén ghé ngồi vào góc cái tràng kỷ. Có lẽ từ ngày về làm dâu ngôi nhà này, hôm nay Khăn mới dám ngồi vào cái ghế này. Đoán được lòng dạ con, giọng ông Mễ ân cần hơn: - Con về làm dâu nhà này đã dăm năm nay. Con là đứa hiếu thảo thế mà trời không cho phúc lộc! Thôi cũng tại đất cát nhà bố cạn kiệt. Chồng con hy sinh, tính từ ngày xã làm lễ truy điệu đến nay cũng ba năm rồi, mẹ con mất cũng đoạn giỗ đầu, như vậy con đã tròn chữ thuỷ chung, hiếu thảo. Bố không xua đuổi con, nhưng con còn trẻ. Đời người là phải có hạnh phúc, con cứ ở thế này ngày sau về già sẽ không có chỗ nương tựa vả bố chồng, con dâu cùng cảnh đứt quang, gẫy gánh mà cứ ở với nhau thế này tránh sao được miệng lưỡi thiên hạ! Bố có cách này, ông Mễ trầm giọng khẽ nặn tay lên trán rồi nói tiếp: Bố đã bàn với bác Huệ ở trại chăn nuôi của hợp tác, bác ấy đồng ý rồi. Con ra đấy làm công nhân của trại, việc cũng nhàn chỉ nom cái kho và cơm nước cho cán bộ ở trên huyện, trên tỉnh về công tác. Bác Huệ đã dành cho con căn phòng riêng, còn tiện nghi, con cần cái gì mà nhà mình có, con cứ mang đi! Con đừng lo bố lủi thủi một mình. Bố còn có cái Nhân, thằng Đức. Dù kiến giả nhất phận, lại đi công tác xa nhưng chúng nó vẫn là chỗ dựa khi bố có tuổi vả con ra đấy ở vẫn có thời gian về thăm bố được. Ra đấy có công ăn việc làm, có chỗ ở nếu gặp ai hợp cảnh mà họ thương mình thì càng tốt con ạ! Bố sẽ coi nó như là con trai, như thằng Đại chồng con, như cái Nhân thằng Đức, và nếu được như thế vợ chồng con lại dọn về đây ở, bố sẽ sung sướng mà sống thêm nhiều tuổi đấy! Nghe lời bố con nhé! Giọng ông Mễ ngọt ngào. Khăn ngồi lặng, cô nhận ra tâm đức và tấm lòng bao dung, rộng mở của người cha.

Khăn ra trại chăn nuôi, cái trại chăn nuôi ở tít dưới chân núi Cậy cách làng xã một cánh đồng. Ban ngày bà con xã viên đến làm thì nhộn nhịp, đông vui. Hết giờ ai về nhà ấy, một mình Khăn lọt giữa khu lán trại ngột ngạt trong mùi ngan vịt, lợn, gà!… Đêm xuống càng vắng lặng hơn. Nhiều đêm Khăn không ngủ, cứ một mình lủi thủi soi đèn ngó hết chuồng gà, chuồng lợn. Ngó lợn, xem gà chán cô lại xếp kho, quét nhà. Có đêm Khăn đang xếp kho thì thấy anh Đại lù lù đứng trước mặt. Không biết mơ hay thực, lòng Khăn cứ nghẹn lên thổn thức và như có cái vòng tay cường tráng của anh cứ ghì chặt lấy Khăn, khắp người Khăn tràn ngập cảm xúc của cái đêm tân hôn ngày trước! Khăn khép mắt lại và cứ rên lên trong mơ mộng. Khi tỉnh ra, cái kho rộng thông thênh, quanh người Khăn lốc nhốc những thúng mủng, bao tải. Vẫn trong cơn khát vọng, Khăn ghì lấy cái tải cám vật vã rồi kéo tuột lên bụng cứ thế Khăn nằm rên và ngủ thiếp đi.

Đến giờ làm việc buổi sáng, không thấy có hồi kẻng, ông Huệ vội vơ cái túi ngoắc trên vách, thò tay vào rổ vớ khúc sắn luộc vừa đi vừa nhai ngồm ngoàm. Sợ cái Khăn ốm hoặc xảy ra sự cố gì trong đêm, ông lội tắt cánh đồng. Đến nơi thấy trang trại vẫn yên tĩnh, cửa phòng kho chỗ cái Khăn ở đã mở, ông thở phào. Ông nhẹ bước lên cái thềm hè, giọng oang oang: - Khăn ơi. Khăn ơi… Không thấy cái Khăn thưa, ông vội ngó vào cửa. Trời đất con bé vẫn nằm trên sàn kho, hai tay ôm ghì cái tải cám. Ông ngẩn người đứng lặng. Ông nhớ chuyện đứa con dâu của ông ngày chồng nó còn trong B2. Nửa đêm tự nhiên nó dậy đổ lúa vào cối xay, cứ thế xay hết thúng nọ đến thúng kia. Vợ ông bảo nghỉ, nó chỉ một mực: - Con tranh thủ để ban ngày còn đi làm công điểm! Khổ, đàn bà xa chồng đã thế! Đằng này nó mới tý tuổi!… Ông kéo vạt áo lau mắt rồi lặng lẽ quay ra, không may ông vấp phải đám thúng mủng để chồng chất ở hè nhà kho. Đám thúng mủng lật xuống lăn khắp hè. Nghe động cái Khăn choàng dậy. Thấy trời đã sáng bảnh, nó vội lấy cái bao cám trên bụng xuống thềm chạy ra cửa. Nhìn thấy ông Huệ nó lắp bắp: - Cháu dọn kho, mệt quá dậy muộn, bác thông cảm cho.

- ừ, bác biết rồi. Giọng ông Huệ đầy cảm thông. à, mà Khăn này, cháu dọn văn phòng, nước nôi chu đáo vào. Hôm nay có đoàn cán bộ trên huyện về, mừng lắm, à huyện còn hạ phóng cho hẳn một kỹ sư về giúp xã ta phát triển chăn nuôi đấy. Có thêm người về ở tập thể, cháu đỡ phải lủi thủi một mình, bác cũng không phải thấp thỏm lo âu khi canh khuya, gà gáy. - Vâng, thế thì cháu cũng mừng lắm. Một mình ở đây cứ chập tối là cháu phải khoá cổng, chẹn chặt các cửa chuồng lợn, chuồng gà mà vẫn lo bác ạ. - ừ, được cái dân làng xã mình cũng thuần. Thôi, cháu dọn dẹp văn phòng, nước nôi chu đáo để đến giờ còn họp - Vâng ạ! Khăn ngoan ngoãn.

*

Người kỹ sư được hạ phóng về giúp trại chăn nuôi của xã tên là Toản. Sau giờ làm việc với ban lãnh đạo trại, ông Huệ gọi Khăn đến giới thiệu vắn tắt: - Đây là kỹ sư Toản, mới tốt nghiệp khoa Chăn nuôi Trường đại học Nông nghiệp. Huyện ưu tiên cho hẳn xã mình rồi. Bác bố trí cho kỹ sư ở tạm căn phòng xép gần phòng họp cho tiện. Cháu dọn phòng rồi đưa chìa khóa cho kỹ sư. Còn người của trại là cô Khăn. Chồng hy sinh, ở độc thân một mình. Tay hòm chìa khoá của cả cái trại này đó. Kỹ sư có yêu cầu gì thì cứ đề xuất trực tiếp với cô ấy, nhất là việc sinh hoạt trại còn nhiều khó khăn, cơ ngơi nhìn là biết. Tôi tính thế này: Việc ăn uống thì buổi trưa kỹ sư ăn cơm nắm với tôi, buổi sáng, buổi tối thì nhờ cô Khăn nấu cho. Có hai người ăn cùng cho tiện. Nhìn chúng mày tuổi chị, tuổi em ai người ta dị nghị. Thôi hai chị em làm quen nhau, bác phải đến chỗ máy xay xát một tý. Nói rồi ông cùi cũi đi.

Hai người quen nhau rất nhanh. Cuộc sống công việc bộn bề của trại như sợi dây vô hình se tết, ràng buộc họ ngày càng bền chặt. Toản như là cậu em thật thà, chăm chỉ, suốt ngày Toản cùng bà con lặn lội với công việc. Xong cải tạo chuồng trại lại bắt tay vào gây dựng hệ thống ao hồ vừa thả cá, vừa nuôi bèo để tăng nguồn thức ăn cho gia súc, lại việc tìm biện pháp lai tạo giống má để phát triển đàn gia súc cho hợp với hoàn cảnh, môi trường. Công việc làm Toản quên ăn, quên ngủ. Có hôm ở ngoài ao hồ về, quần áo lem luốc đầy phân bùn. Toản vội trút áo quần ra giếng dội ào ào vài gáo nước rồi ngồi vào mâm cơm Khăn đã bày sẵn ăn vội ăn vàng vài bát cơm lủng củng những ngô và sắn. Ăn xong Toản lại dong đèn đọc sách đến tận khuya. Thấy Toản ham việc, một hôm ngồi ăn cơm Khăn bảo: - Toản là người siêng năng nhưng mải việc quá cũng không tốt đâu. Phải dành tý thời gian vào làng vào xóm mà dân vận kẻo con gái làng Cậy nó coi thường cho. Vả làm việc quá sức, ăn uống lại kham khổ ốm ra đấy thì… Khăn mỉm cười. Toản bảo: - Không sao chị ạ! Con gái làng Cậy đẹp lại tợn lắm. Em chân cẳng tập tễnh thế này họ dòm gì đến. Còn việc ăn ở thế này đối với em là thật sướng rồi. Em khổ từ bé mà chị. Toản khẽ ngước nhìn Khăn và vẫn mạch chuyện ấy Toản kể tiếp: - Mẹ em mất lúc em mới 9 tuổi, bố em rước bà mẹ kế về đẻ ra lốc nhốc một đàn em. Nhà đông người ăn, bà mẹ kế lại cay nghiệt, mỗi bữa bà chỉ vục cho em một bát cơm để ở góc mâm. Ăn hết bát cơm là phải đứng dậy, xong bữa bà vét nồi cho vào trạn khoá chặt, bắt em phải dọn mâm bát. Có hôm dọn mâm, rửa bát thôi thì cơm rơi, bẹn cháy nồi em dồn cả vào cái bát loa tô đổ nước lã vào, nhúm trộm vài hạt muối, thò tay ngoáy lộn lên rồi lén vào xó bếp cứ thế húp. Có lần bà ấy bắt được bà ấy còn vả cho mấy cái, cơm thừa canh cặn sặc cả ra lỗ mũi. Bố em thương nhưng phải nhịn. Có một đêm đói quá, không ngủ được em lần ra mộ mẹ nằm rồi lả đi. May hôm ấy có ông Kiệm là cán bộ lâm trường về nghỉ phép, ông đi bắn mò, thấy em ông lôi dậy hỏi. Em chỉ bảo: Cháu nhớ mẹ! Ông ấy đưa em về, lấy cơm cho ăn. Cơm no em tỉnh táo lạ thường. Ông Kiệm bảo: - Cảnh cháu khổ thật, có dám đi lên lâm trường thì theo tao. Em gật đầu và khăn gói lếch thếch theo ông ấy.

Đến chỗ rừng thiêng nước độc, khỏi phải nói những vất vả chị ạ. Ông ấy làm đội trường đội khai thác gỗ. Việc em được giao chỉ đun nước, nấu cơm. Ông ấy quý em thực sự. Số em như có trời phù hộ. Theo ông Kiệm đến lâm trường được thời gian thì lâm trường có trường học. Ông kiệm cho em nhập lớp, ông ấy bảo: Sáng đi học, chiều về vẫn phải cơm nước. Em làm tốt, ông Kiệm và người trong đội rất quý. Sau này lớn lên tìm hiểu em mới biết ngày xưa ông ấy định lấy mẹ em nhưng ông ấy là đứa con hoang nên ông bà em không gả. Ông ấy bỏ đi lâm trường!… Một chân em bị què cũng là rủi ro, gỗ nó lăn phải đấy. Nếu không bị gẫy chân giờ em cũng thành anh bộ đội rồi!… Ngày bị tai nạn, ông Kiệm thương em khóc suốt và ông ấy bảo: - Tàn tật thì phải chịu khó mà học. Có tao đây đừng ngại. Nghe lời ông ấy giờ em thành kỹ sư. Chỉ tiếc ông Kiệm mất rồi! Em không trả ơn được!… Toản thở dài! Khăn cũng thở dài theo không biết nói thêm gì! Hoàn cảnh của hai người cứ tý tách rơi ra từ những bữa cơm thân mật. Họ thực sự quý mến nhau, nhiều đận Toản phải về huyện họp, vắng Toản, Khăn cảm thấy hụt hẫng, bơ vơ. Đến bữa bày cơm ra nhưng không tài nào ăn được. Khăn lại lủi thủi sang phòng Toản mở cửa quét dọn, lau chùi bàn ghế. Làm xong Khăn lại ôm gối bằng gỗ Toản thường dùng làm gối đầu, Khăn cứ xoa xít, hít thở mùi cái gối. Những phút ấy lòng Khăn bỏng cháy khát vọng. Khăn nhắm mắt lại và rên lên một mình. Những ngày Toản đi vắng Khăn thường sống một mình như thế. Sau những giây phút ấy Khăn càng khát thèm hạnh phúc! Khát thèm hạnh phúc Khăn càng xót xa cho số phận. Một buổi chiều lúc mặt trời đã lấp qua núi Cậy. Toản đi họp về, đến nhà thấy cửa sổ căn phòng mở, Toản ngó vào, Khăn đang ôm cái gối hôn hít, Toản rợn tóc gáy nhưng người anh cũng dại ra, anh trấn tĩnh và lẳng lặng đi ra giếng nước, cứ cái gầu anh dội nước ào ào vào người. Khăn vội choàng dậy đặt cái gối xuống giường đẩy cửa chạy ra, giọng niềm nở.

- Cậu tắm giặt đi rồi ăn cơm. Dầu đèn chị đổ đầy rồi đấy. Toản không đáp lại, anh cứ lặng lẽ dội nước vào người. Nước giếng lạnh mát thế mà trong lòng anh cứ nóng rừng rực. Tắm giặt xong Toản ngồi vào mâm cơm Khăn đã bày sẵn trên bàn. Câu chuyện giữa hai người vẫn rôm rả nhưng lại không ai dám nhìn thẳng vào mặt nhau. Họ vẫn xưng chị, gọi em. Dường như cả hai đang cùng phải căng sức ra neo giữ cái đại từ nhân xưng ấy, nhờ nó để che giấu những ánh lửa vô hình đang tự nhen lên trong lòng họ. Nhiều lúc cả hai người như cùng thấy những ánh lửa ấy bén vào nhau muốn bùng bốc lên nhưng lại vướng cái đít nồi đen nhánh nên những ánh lửa ấy cứ âm ỷ trong lòng bếp. Họ cứ sống gắn bó với nhau, chia sẻ với nhau và phải cùng nhau gìn giữ một cái gì vừa có hình thù, vừa không có hình thù mà cả hai đều không hiểu được.

Bữa cơm tối nay cũng ở trong hoàn cảnh, tâm trạng ấy. Khăn cứ chống đũa nhìn bát canh đang bay hơi. Toản thì hùng hục vừa chan vừa hút. Chợt cơn mưa từ núi Cậy ùn ùn kéo đến. Chỉ trong chốc nhát sau những tiếng sấm đẹ nhì nhằng, bầu trời trắng nhoà trong nước. Toản lao bát đũa bảo: - Chị ở nhà dọn dẹp, em lên đập, mưa lớn thế này, đập mà rò rỉ lại đi toi ao cá. Nói rồi Toản vớ chiếc áo mưa đội mũ lao vào đêm mưa. Khăn thở dài nhìn theo.

Mưa gió trắng trời rồi cũng tạnh, khi những ngôi sao nhoè ra ở mí những bờ mây còn đẫm nước. Toản tập tễnh từ bờ đập về. Trên tay Toản một dây ếch dài tới hai chục con. Những con ếch bụng trắng hếu bị cái dây thắt ngang, phềnh lên thở hi hóp. Toản treo xâu ếch lên đầu cái cây xỏ ở trái nhà giọng phấn khởi: - Trưa mai làm bữa tươi mời bác Huệ. Chị chạy cho một cút rượu nhé. - Có ngay. Khăn cười, giọng ấm áp: - Cậu lau người rồi ăn thêm bát cháo, vừa nói Khăn vừa mở vung nồi múc đầy bát cháo đặt lên bàn. Toản lặng lẽ bê bát cháo cứ thế húp vòng quanh. Húp xong Toản đặt bát lên bàn, dốc ngược ấm nước tu một hơi rồi ngả lưng ra giường nằm. Chắc là ngấm mệt, Toản ngủ thiếp đi. Khăn lủi thủi dọn bàn ăn, rửa mâm bát. Trên giường Toản bắt đầu ngáy ầm ầm. Khăn lau tay, rẹm màn cho Toản ngủ rồi khêu to ngọn đèn, lôi quần áo ra khâu vá. Gà gáy đầu canh thì hai mắt Khăn cũng díu lại. Khăn đành tựa lưng vào cái tải ngô rồi ngủ thiếp.

Đẫy giấc Toản giật mình thức dậy, cái bấc đèn hết dầu nhòi lên cục than đỏ đọc, xung quanh cục than đỏ đọc ấy lại loè ra những vệt sáng xanh mờ làm cho căn phòng nhấp nhánh, hư hảo. Toản tròn mắt, cái vệt sáng xanh từ cái bấc đèn tràn ngập nhìn rõ cả hơi thở phập phồng của Khăn! Tội nghiệp! Tại mình nên chị Khăn phải!… Nhưng chị đang ngon giấc thế kia, làm sao được! Toản ngồi lặng nhìn! Trời đất! Gương mặt sao mà như tiên trên trần giáng xuống. Toản rón chân bước lại gần gương mặt càng hiển hiện vừa hiền từ, vừa thánh thiện. Càng ngắm Toản càng mê mẩn. Hai bàn tay rất bản năng, vô thức của Toản cứ tần ngần bò lên hai bắp tay trần của chị! Trời ơi! Sao da thịt đàn bà mát thế! Toản thổn thức, hơi thở nồng nàn từ ngực Toản phả lên tràn khắp cái gương mặt hiền dịu đang ngủ. Cái hơi thở hôi hổi ấy làm cho đôi mắt kia hé mở, bốn mắt soi vào nhau ngây dại! Có lẽ là trời bảo phải thế! Khăn mơ màng rồi vòng tay ghì chặt lấy Toản! Bờ môi họ ngập vào nhau, hai đầu lưỡi tê dại. Rồi những cái cúc áo cứ tuột ra để lộ hai bầu vú bánh dầy căng tròn trắng nõn của Khăn phập phồng dưới ánh đèn xanh óng ánh. Cứ thế họ quằn quại với nhau trong tột cùng khoái cảm, sung sướng.

*

Buổi sáng sau cơn mưa mặt trời rạng rỡ toả nắng. Ông Huệ đi làm sớm hơn. Ông ngó vào phòng thằng Toản thấy cửa khoá im ỉm. Không biết thằng bé đi đâu sớm. Ông lập cập lên chỗ cái Khăn. Ông dòm vào cửa sổ! Giời đất ạ! Ông không tin vào mắt mình, nhưng hai đứa đang bo nhau ngủ cứ lồ lộ trước mắt. Ông loay xoay hai bàn chân díu vào nhau như gà mắc tóc. Rất bản năng, ông với cái dùi đập vào cái kẻng một hồi ba tiếng. Hai đứa choàng tỉnh rồi lục đục mở cửa. Toản mau miệng: - Hôm nay bác đi làm sớm thế? - ừ! đêm qua mưa gió bác sợ!… Ông Huệ bình thản như không biết chuyện gì. Toản bảo: - Lúc mưa cháu lên đập bắt được một xâu ếch đây này. Trưa nay ăn tươi bác nhá! Toản vừa nói vừa kéo xâu ếch treo ở cái xỏ nhà cho ông Huệ nhìn! Ông Huệ cười: - Cháu tài thật!…

Bữa cơm trưa thật là vui, có đồ nhắm lại rượu ngon. Ba bác cháu mà chuyện rất rôm! Đoán được lòng dạ của ông Huệ, khi rượu ngà ngà Toản bảo: - Cháu với chị Khăn sẽ cưới nhau. Ông Huệ tròn mắt. Khăn thì mặt đỏ tưng bừng. Không khí trong mâm cơm lặng xuống. Một lúc ông Huệ cười bảo: - Bác chỉ sợ tuổi tác chênh lệch, bọn bay không hạnh phúc!… - Chúng cháu thương nhau thật mà! Rồi bác xem. Cháu tình nguyện làm người làng Cậy và suốt đời gắn với trại chăn nuôi của bác đấy! - Thật thế thì bác ủng hộ! - Ai đùa chuyện này được! Toản khảng định. Ông Huệ cười khà. Khăn mạnh bạo: - Bác đồng ý, bác phải là chủ hôn cho chúng cháu nhé. - Nhất trí. Nhưng chỉ làm nếp sống mới thôi, vừa nói ông Huệ vừa nghiêng cút rót đầy ba chén rượu, họ cùng cụm chén.

Mọi chuyện xảy ra như có bàn tay của giời đất bày đặt. Đám cưới của Toản và Khăn được tổ chức ngay tại phòng họp của trại chăn nuôi. Nghi lễ giản dị nhưng trang trọng. Ông Huệ làm chủ hôn thay mặt cho cả hai họ và chính quyền địa phương. Bà con làng xã ai cũng mừng nhưng cũng không ít những câu vào, câu ra. Ví như: Chỉ sợ được ba bảy hai mốt ngày!…

Những lời dèm pha ấy cũng bị phủ lấp đi vì mỗi ngày vợ chồng Khăn càng keo sơn, gắn bó. Năm Khăn sinh đứa con trai đầu lòng, có con vợ chồng Khăn càng ấm áp. Bấy giờ dân làng Cậy mới cùng à lên: - ừ, cái việc dựng vợ gả chồng cũng đừng nên ngặt quá về những điều đã cũ kỹ. Cứ để cho con trẻ nó tự tìm hiểu, tự đến với nhau là tốt nhất!… Cả làng ai cũng mừng cho vợ chồng Khăn, trong ý thức họ vợ chồng Khăn như là một khuôn mẫu cho họ noi theo. Ông Huệ và ông Mễ thì rất hài lòng. Một hôm ngồi uống nước với nhau, ông Huệ bảo: - Ngày xưa ông bàn với tôi đưa cái Khăn ra trại chăn nuôi, cái lẽ ấy tôi hiểu! Bây giờ chúng nó có đôi có lứa rồi, thằng Đại nhà mình đã hy sinh, hai đứa cái Nhân, thằng Đức đều kiến giả nhất phận. Chúng nó đã yên bề ngoài phố, tất nhiên chúng nó không bỏ ông nhưng mình là quê theo chúng nó ra phố làm gì! Ông Huệ ngừng lời như để dò xem ý nghĩ của ông Mễ. Tự nhiên ông Mễ vỗ đùi cười ha hả: - Tôi hiểu ý ông rồi! Tôi sẽ đón chúng nó về đây. Coi chúng nó như là con đẻ của mình. Hai ông cùng vỗ đùi cười. Không ngần ngừ gì nữa, ông Mễ đem chuyện này bàn với vợ chồng Khăn. Khăn hưởng ứng ngay, riêng Toản anh còn có điều băn khoăn, ái ngại. Toản thật thà nói với ông Mễ: - Con là đứa trẻ côi cút từ bé! Được bác nhận về làm con cái trong nhà còn gì sướng bằng. Con chỉ e miệng thế gian bảo lợi dụng vào hoàn cảnh, điều kiện nhà bác để sẵn nong, sẵn nế!…

- Anh thận trọng nhưng mà rậm chuyện quá. Đựng trái ý người già! Miệng lưỡi thiên hạ, ai lường được! Vấn đề là ta ăn ở với nhau!… Ông Mễ khẳng định. Khăn bảo: - Bố nói phải đấy anh Toản ạ!

Vợ chồng Khăn chuyển về ở với ông Mễ, ngôi nhà ấm cúng hẳn lên. Hàng ngày hai vợ chồng Khăn đi làm, ông Mễ ở nhà vui thú với đứa cháu, ông khoẻ hẳn ra, gia tộc ai cũng mừng, nhất là cái Nhân, thằng Đức dường như hai đứa có thêm chỗ dựa, chúng giao cả gia nghiệp cho vợ chồng Khăn và ăn ở cũng rất phải đạo. Dân làng Cậy bảo: Ông cụ Mễ hiền lành nên được trời cho lộc. Vợ chồng Khăn thấy thật là hạnh phúc. Toản coi ông cụ như cha đẻ của mình và trong lòng anh luôn tâm niệm phải sống thật xứng đáng với anh Đại! Toản sống và tu tâm như vậy. Nhưng đời người có cái số. Số của Toản là thế! Bữa cơm chiều cả nhà đang xum vầy thì một anh bộ đội lù lù về. Ông Mễ tròn mắt, hét lên: - Ma hay là người? Anh bộ đội ngỡ ngàng rồi lễ phép: - Bố! con là Đại, Đại con giai của bố đây! Nói rồi anh ôm lấy ông. Gian nhà im phắc. Khăn chống đũa nhìn, nước mắt trào ra! Mọi việc rồi cũng rõ khi ông Mễ bùi ngùi chỉ lên tấm bảng Tổ quốc ghi công và bức ảnh Đại lồng trong khung đen trên bàn thờ! Chuyện ở đất nước có chiến tranh là như thế! Mọi người nhìn nhau cùng rơm rớm nước mắt. Đứa con giai của Khăn thì toét miệng cười và nó sà vào lòng ông Mễ cứ thế reo: - Anh bộ đội có nhiều ngôi sao trên cổ áo ông nhề! Ông Mễ khẽ xoa đầu đứa cháu, trong cổ có cái gì cứ nghẹn lại! Toản nhìn cả nhà rồi anh lặng lẽ xuống xếp quần áo vào cặp! Anh lặng lặng gật đầu chào xin phép cả nhà rồi đi thẳng!…

(Báo Văn nghệ)

Những ngày xưa còn lại

Những ngày xưa trở lại từ cú điện thoại đường đột của Ngần tận tây Nghệ An gọi ra Hà Nội cho tôi vào mờ sáng, tầm ít ai ra khỏi nhà. Đã lâu không về thủ đô, sợ lạc, anh ra ga đón em với nhé. Tôi hỏi lại, chuyến tàu sáng à? Ngần "dạ" như xưa, nhưng giọng pha Nghệ nặng hơn, nghe là lạ. Tôi đã chờ một lời hẹn thế này từ những năm tóc xanh mà Ngần biệt tăm. Sao muộn màng vậy em?

Mùa mưa năm 71. Đơn vị thanh niên xung phong của Ngần ở bên kia suối The. Bên này là bãi trú của đội xe tải Mặt trận, cánh lái toàn những tay hảo hán coi bom đạn như cái rác, háu gái. Chiều chiều hai bên ra suối tắm giặt vẫn đong đưa nhau. Có tay còn kiếm được cả cái ống nhòm. Ngần nổi lên trong đám các cô chanh chua, dáng cao, da nâu, mắt nâu sáng, tóc hanh màu hạt dẻ, mới lây tiếng "dạ" của mấy o miền Trung. Em đi hái rau tàu bay với anh nhé. Dạ. Sáng mai anh đi chợ Con Cuông chở thực phẩm, các em có mua gì không?. Dạ. Anh nhớ em. Dạ nốt. Nói gì cũng "dạ" tuốt, thật khó biết ý tứ, tôi thử lòng nắm tay Ngần: Ngồi xuống đây với anh. Lại vẫn "dạ" nhưng Ngần không ngồi mà bước đi.

Miền tây Nghệ An đã không mưa thì thôi, chứ mưa thì sạt lở méo mó đồi núi. Đoạn suối mùa khô lội qua không ướt váy, vậy mà mới mưa tận đầu đã cuồn cuộn ngầu bọt, hăm doạ. Chờ tối nhọ mặt, quăng sợi dây rừng sang cho Ngần buộc vào gốc cây, tay ôm bó bồ kết, tôi sang. Bài bản của lính, "cưa" đổ người đẹp giống như cách đánh cao điểm, phải bóc dỡ từng lớp hàng rào phòng thủ rồi mới tiến lên làm chủ cao điểm. Lấy đó mà suy thì suốt tuần bơi qua suối lũ gặp Ngần nói đủ thứ chuyện mà tôi vẫn loay hoay gỡ mãi hàng rào "dạ" ở ngoài cùng vẫn chưa xong.

Mưa dần nặng hạt, trắng rừng. Mô đá hai đứa ngồi bữa trước, bữa nay nước phóng qua, tung bờm ngựa, khiếp vía. Không thể nán lại trong khu lán trại đang nổi lềnh phềnh trong dòng lũ, đơn vị thanh niên xung phong của Ngần kéo lên lưng núi, ở nhờ bản người dân tộc Tày Hảy. Cái hôm đội mưa kéo nhau về nhà dân, các chị các cô Tày Hảy nhìn chị em thanh niên xung phong từ chiến trường về mà lắc đầu. Con gái con lứa chưa chồng con mà người đuồn đuỗn, chân tay khô nhám như chân chim. Thế mà, thấp thoáng dăm bữa được ăn, được ngủ đẫy giấc, được rỗi rãi chải chuốt tóc tai, cô nào cô nấy đỏ đắn, phổng phao hẳn, cười nói rểnh rảng, rõ tươi.

Đêm ấy mưa tạnh. Trăng trong veo trên nóc rừng. Gần sáng chúng tôi nghe thấy tiếng súng bắn cấp cứu ngoài ngã ba. Loạt ba là báo tắc đường. Loạt năm báo có xe bị cháy. Các cô bắn liên thanh. Ai hi sinh trong đêm? Cánh lái lầu bầu, mẹ nó, đêm mưa cũng rình đánh bom. Trong nhoáng nhoàng đuốc tôi nhận ra Ngần nằm thiêm thiếp trên cáng, mặt trắng bệch. Ngần làm sao? Chả ai trả lời cho thật rõ. Cô đội trưởng tên Phi, quần xắn ngang đùi, to lớn như hộ pháp, tay cầm đuốc, tay vung con dao phát, phừng phừng nổi giận, hét vào mặt cả đám: Đi! Lại hỏi: Đi đâu? Mắt Phi nảy lửa: Đi hỏi tội thằng đểu.

Như cháy nhà. Các cô loạn cả lên, rối tung rối mù. Tôi chạy theo tốp khiêng cáng. Số còn lại kéo theo cô đội trưởng để đi hỏi tội…

Chúng tôi cáng Ngần hò nhau chạy. Còn một quãng nữa là đến trạm cấp cứu thì Ngần tỉnh lại, lơ ngơ: Em đang ở đâu thế này? Tôi dỗ em như dỗ trẻ với rất nhiều lý lẽ rằng em phải vào trạm xá để thuốc men, chuyện gì nói sau. Ngần "dạ", nước mắt thành dòng trên má. Tưởng mọi chuyện đã êm xuôi, nhưng người khiêng võng nhúc nhích đi, cô ngồi vụt dậy, hai tay nắm mép võng, đòi đưa về đơn vị. Võng vẫn dùng dằng đi. Ngần hét toáng lên, không đưa cô quay trở lại thì cô cắn lưỡi. Chả ai có gan thách thức với Ngần vào lúc này. Võng đong đưa quay lại giữa lúc cơn mưa lại ào ào đổ xuống.

Chuyện của Ngần thì sau tôi mới tỏ. Tôi là tội phạm hay liên đới gây đau khổ cho cô trong cái đêm mùa mưa rừng bỗng chợt tạnh?

Một mình, tôi vừa đi vừa chạy trên con đường ngoằn ngoèo trong rừng tìm về bản Tày Hảy. Ngần đón tôi ở cổng bản, nơi có khúc gỗ mọc đầy nấm mộc nhĩ chắn ngang. Quy định miệng của đội thanh niên xung phong con gái con lứa cấm đi chơi xa nếu không có đứa nào đi theo bảo vệ… Cũng không ai được dập dìu với bạn trai ở lán trại dễ gây tơ tưởng cho người khác. Cổng bản là giới hạn điểm tiếp khách không xa, không gần. Tôi đã nói những lời tỏ tình. Ngần "dạ", quẹt diêm soi lên mặt tôi. Bốn mắt nhìn nhau qua ngọn lửa đã cháy gần đến ngón tay cô. Que diêm tắt, tôi choàng tay lên vai Ngần. Từ cơ thể cô phả sang tôi luồng hơi nóng. Mặt Ngần chín dần, nhột nhạt y người đường đột lên cơn sốt. Bỗng nhiên chân tay Ngần thừa thãi, đờ đẫn. Thôi chết, em lên cơn sốt rét thật rồi. ác tính thì nguy. Tôi kéo Ngần đứng dậy: Để anh đưa em về lán. Ngần hất tay tôi, nói như van: Em chịu thôi. Mặc em.

Đêm ấy là mười bốn tháng Bảy ta. Đêm áp Rằm tháng Bảy là đêm sinh nở của muôn loài, đến nỗi, giá ai đói lòng mà ăn khoai môn cũng không ngứa cổ, vì cây vừa ứa ngọt để sinh sôi. Là đêm người bản Tày Hảy mất ngủ vì trâu bò động đực nhộn nhạo gõ móng dưới gầm sàn và lũ mèo cái õng ẹo lượn quanh bản gọi bạn tình bằng tiếng kêu thảm thiết. Đêm mười bốn tháng Bảy ta loài cái rống lên tìm đực…

Ngần chạy thục mạng về chỗ ở quây gọn ở góc sàn nhà trưởng bản. Đội trưởng Phi đi họp vắng, nghĩa là không có người có thể giúp hạ cơn thổn thức trong Ngần. Cô đành ôm lấy chiếc chăn cuộn ở đầu giường, vật vã.

Khổ thân chị em. Khi còn vật lộn sống chết trên cung đường bom đạn thì các cô khô như ngói. Không đứa nào thèm lãng mạn. Cánh lái thấy chị em cười hơ hớ, tưởng bở mà vớ vẩn thì ăn tát. Nay được nghỉ ngơi, ăn ngon, mặc sạch lại sinh chuyện đàn bà thèm trai. Bệnh hystérie thật dễ phát. Bất chợt nghe thấy tiếng khóc rấm rứt nhớ nhà của ai đó, hoặc nhìn sang bên kia giậu thấy khói bếp cơm chiều hàng xóm xanh mờ trên nóc nhà là cô có chạnh lòng, lên cơn. Bệnh dễ lây như khóc cười của chị em ngoài trọng điểm. Một đứa bị, lây cả lán, mặt mũi chín nhừ, chân tay vật vã bứt xé quần áo, như rồ. Nếu có người giúp xoa bóp cho nhau, thì chỉ chừng một giờ cơn bệnh hạ hoả. Còn không thì khốn khổ, cơn thèm bốc ngùn ngụt độ vài giờ mới lặng. Đơn vị ở trong nhà dân, sợ bất tiện, chị em làm riêng hẳn căn lán để khi lỡ có lên cơn thì đóng cửa chị em giúp nhau. Lần nào cũng thế, chị em xoa bóp cho nhau mà nước mắt lặng lẽ chảy trên những gò má nhám nắng.

Trong gian ở hẹp, Ngần một mình co giật giữa đống quần áo, chăn màn tơi tả. Cô đâu biết đôi mắt ngầu lửa vì hơi men nhìn trộm qua khe liếp. Sau này thì chính lão ta trâng tráo đem khoe chuyện với lũ đàn ông mất nết. Rằng gã nổi hết cả rôm sảy khi thấy cơ thể nuột nà phụ nữ cuốn lấy chiếc chăn như rắn cuốn. Gã vội dốc vào miệng cả nửa chai rượu ngâm mật gấu với rễ cây một lá để ngấu đã mấy năm cho tăng thêm dũng khí rồi liều chui qua tấm liếp ngăn lấy lệ. Không hề có sự kháng cự. Người đàn bà phô phang, căng rướn, vồ lấy người đàn ông, ừng ực uống cho thoả thuê cơn khát tưởng đã sắp cháy thành than. Rượu mật gấu và cơn hystérie vật vã, cuốn nhau, sàn nhà run bần bật. Quá nửa đêm tỉnh lại, Ngần mới biết mình đã qua cơn ê chề. Treo cổ? Cô xé vội hai ống quần vải Tô Châu dai nhách, nối chắp đủ một dây thòng lọng. Nghĩ thế nào, cô lại đổi ý, hay là cắn lưỡi? Thè lưỡi, nhắm mắt định cắn mạnh một cái cho xong đời, bỗng cô lại nhớ ra chưa viết thư tuyệt mệnh. Mới viết hai chữ mẹ ơi, nước mắt cô xối như mưa, vuốt không kịp. Thương mẹ quá Ngần không dám liều. Ngần vùng dậy và cứ thế chạy bổ xuống con suối dưới chân bản. Chẳng biết cô đã nghe từ miệng ai, rằng đàn bà, nếu bị nhỡ ra, muốn phá thì cứ ngâm mình trong nước lạnh là xong, chẳng phải thuốc thang gì. Nước suối lạnh làm da thịt em tím tái, rét run. Cố mà chịu còn hơn mang hoạ vào thân sau này, răng Ngần cắn bật máu vành môi. Mãi đến gần sáng chị em trong đơn vị hô hoán đi tìm, thấy Ngần đã là cái xác nổi lềnh bềnh trên dòng nước.

Rừng rậm rì. Vắt và muỗi kinh người. ống quần buộc túm vào cổ chân bằng dây cao su vậy mà tài tình cái giống vắt, nó vẫn bò lên tận đùi, tận bẹn mà cắn. Tốp ngược rừng do đội trưởng Phi dẫn đầu vác hung khí truy tìm lão trưởng bản bừng bừng nổi giận, gạt cây rừng, đi phăm phăm. Bà Phi hộ pháp, dữ tướng, hổ báo coi khinh, lại sợ vắt. Thấy ngưa ngứa ở bẹn, ý tứ kiểm tra, cô nàng suýt ngất vì lôi ra gần một vốc vắt no máu, đen thẫm như những quả bồ quân. Quyết tâm săn lùng thủ phạm! Rừng núi mênh mông thế này, biết "nó" nấp ở xó nào mà tìm.

Mươi ngày sau Ngần nhớn nhác nói với cô đội trưởng, rằng ngâm nước suối cũng chẳng ăn nhằm gì, chết thôi, em mặt mo, mặt thớt mất thôi, biết làm thế nào bây giờ. Cả đơn vị bấm nhau ra bờ suối mật họp suốt cả buổi sáng, đi đến biểu quyết miệng. Một là, cái Ngần không được liều phá thai, cứ đẻ, mày không nuôi thì chúng tao nuôi, nó là con chung của cả đơn vị. Hai là, không đứa nào được bép xép, phải giữ kín chuyện, liệu sau. Ba là, vào mùa khô, đơn vị ra mặt đường, cái Ngần bụng to cho về quê, được mẹ tròn con vuông thì gửi bà, về đơn vị, coi như không có chuyện gì, vẫn đủ quân số. Ngần nghe chị em bàn cho mình, khóc tức tưởi. Bà Phi át giọng, cái thân con đàn bà ở nơi trận mạc nó đã khổ rồi, lại còn khóc cho nẫu ruột à. Mà sợ đếch đứa nào, nói thật nhá, con đàn bà mà định giấu chuyện thì đố có thằng đàn ông nào biết. Rồi xem tao nói có sai không…

Ngần vắng mặt ở trọng điểm mà không ai biết thật, kể cả Liên đội trưởng phụ trách thanh niên xung phong toàn tuyến. Liên đội trưởng, anh chàng ngũ đoản, đeo kính cận dày như đít chai xuống đơn vị nữ thanh niên xung phong phổ biến nhiệm vụ. Đơn vị tập hợp hàng dọc, hàng ngang nghiêm ngắn, khi xướng đến tên Ngần, có tiếng "có" ở cuối hàng quân vang lên. Liên đội trưởng ngờ ngợ: "Đồng chí Ngần mới ốm dậy hay sao mà lạc giọng?". Chị em nhao nhao: "Nó ăn nhiều quả chua đấy". Rồi cười phá lên. Mặt Liên đội trưởng đỏ như gấc. Còn biết nói gì nữa, cho qua. Cả đơn vị nai lưng làm việc thay việc cho Ngần ngoài trọng điểm, chỉ những tiêu chuẩn của em như đường sữa, lương khô, xà phòng, vải sô… là tích lại, ấn đầy một thùng lương khô BA72.

Mùa khô năm ấy trọng điểm U2 bị bom đạn vằm nát thành một bãi bụi khổng lồ. Đi trên trọng điểm như lội. Bụi ngập ngang ống chân, xe chạy, bụi xé ra hai bên như nước. Các chàng lái kể lại đêm qua trọng điểm thấy một cô gái mặt mũi lem luốc, nhảy bám cửa ca-bin nhớn nhác hỏi Xê Tám ở đâu. Nhảy lên nhảy xuống gần hết cả đoàn xe mới gặp được người biết Xê Tám đã chuyển đến chỗ mới. Ngần về đơn vị vừa quen vừa lạ. Mùa khô ấy ác liệt quá, chị em suốt ngày trần lưng dưới bom đạn để giữ đường, non nửa đơn vị là lính mới thay vào chỗ lính cũ hi sinh. Đến bà Phi to lớn giờ cũng chỉ còn một chẽn tay, già sọm. Những cô gái mặt mũi vêu vao, đuồn đuỗn không mông, không ngực vây quanh Ngần đẹp rờ rỡ, trắng trẻo, đầy đặn, cái đẹp của gái một con hoàn hảo. Ngần mở ba lô chia quà cho mọi người. Chả ai để ý đến các thứ cô chia, chỉ chuyền tay nhau tấm ảnh bé sơ sinh ngắm nghía, xuýt xoa như chiêm ngưỡng một thiên thần. Lần đầu tiên những khắc khoải đau khổ vì bị đoạt tình mà lỡ dở vợi nhẹ trong Ngần. Nỗi nhớ con Nhím đầy nghẹn làm bầu sữa căng cứng vì cố nín nhịn loang ra ngực áo cô. Phi bảo, chị em với nhau cả, chả việc đếch gì phải giấu, vắt bỏ đi kẻo cương sữa chịu thế nào được. Ngần quay mặt, vắt bỏ sữa vào góc lán để cuốc xẻng, nghe tiếng reng reng. Ngần không kìm được lại khóc, làm cả đơn vị khóc theo.

*

Đó là mùa khô cuối cùng của chiến tranh.

Đội xe của tôi vào sâu, khi quay lại tìm Ngần, thì Xê Tám thanh niên xung phong đã đi rồi. Tôi phóng tiếp một trăm hai mươi nhăm cây số ra binh trạm Cửa Rừng vừa hay đơn vị của Ngần đã lên xe nhưng còn chờ ngoài bãi khách. Chúng tôi được vài phút đứng với nhau. Vài phút thôi mà tôi nói được những lời yêu thương thành thật. Ngần không "dạ" như ngày nào, mà im lặng đứng nghe. Đến lúc không thể nán lại được nữa vì đã có lệnh hành quân, Ngần chắp tay, em van anh đừng yêu em nữa. Em còn ra gì nữa đâu… Tôi nói thế nào, Ngần cũng chỉ một lời cầu xin tôi đừng yêu cô, khổ lắm anh ơi…

Bây giờ, sau bao nhiêu là chờ đợi chúng tôi lại gặp nhau trên sân ga buổi sáng. Cả người cả cảnh đã khác xưa, lạ lạ quen quen, giống như phần còn lại của nhà ga cổ sau chiến tranh, sơn sửa ốp lát mới nhưng dáng vóc và hồn cốt vẫn thế. Ngần không nhầu nhĩ, đôi mắt to màu nâu không hờn tủi, buồn thăm thẳm như xưa. Cô nói, cô không còn ở nông trường chè miền tây Nghệ An mà ra phố Con Cuông mở quán, anh biết không. Thú thực, tôi chưa biết về Ngần suốt nhiều năm nay. Nhưng bộ lụa màu vàng chanh lấm tấm hoa xoan chìm dưới mặt vải, áo hơi rộng cổ, quần hơi bó đũng mách rằng có thể Ngần đã là người phố huyện. Ngần đã khác, xem ra tự tin hơn, chứ không như cái thời nói gì cũng "dạ", phải xoè diêm soi lên mặt người yêu để kiểm chứng lời tỏ tình thật giả.

Ngần kể, con Nhím được học hành tử tế, xong đại học thì lấy chồng cùng ngành, đã có con, có nhà ở Hà Nội. Vợ chồng nhà Nhím mấy lần vời bà ngoại ra ở trông cháu, nhưng nghĩ mình còn lo liệu được, không muốn quấy quả con, nên Ngần không ra. Mấy năm trước tỉnh đội thành lập đoàn đi tìm hài cốt liệt sĩ, Ngần rảnh rang, xin đi. Trở lại U2 đào bới suốt cả mấy tháng mùa khô phồng rộp cả hai bàn tay mà chả tìm kiếm được bao nhiêu. Mười mấy năm chị em Xê Tám bị bom trong mùa khô làm thay việc cho Ngần trốn về quê đẻ bây giờ chỉ còn mười mấy nắm đất. Nghĩ thế mới thấy mình đau đớn thì đau đớn thật, nhưng rốt cuộc vẫn còn được nhiều thứ, còn con, còn gia đình, còn được sống đến hôm nay. Cho nên, anh ạ, em nghĩ rồi, ra Hà Nội lần này là đi trả lại những gì mà trong lúc cùng quẫn em đã gian dối vơ bừa của người khác.

Tôi bất ngờ. Người ta đã phũ phàng lấy tuổi trẻ của Ngần chứ nào cô lấy gì của người khác? Ngần bảo có đấy, anh không biết đâu. Chị Phi đội trưởng ngày xưa nói phải, con đàn bà mà định giấu chuyện thì đố thằng đàn ông nào biết. Em đã giấu. Cái chiều gặp em ở trạm cửa rừng, em cảm động lắm, thương anh, yêu anh lắm. Mình đã lỡ dở như thế mà anh không chấp, độ lượng bỏ qua cho tất cả thì còn gì hơn đối với em. Nhưng lại nghĩ còn cái Nhím chen vào giữa, liệu sống với nhau, lúc đầu gối, má ấp thì không nói làm gì, lúc xô mâm, sẩy bát thì con anh con tôi liệu có làm sứt mẻ chúng mình không. Nên bụng thì yêu, muốn ngả vào anh, nhưng cắn răng van xin anh đừng yêu em rồi quay đi biền biệt suốt bao năm.

Gọi hai cốc nước mà ngồi lâu quá trong quán cà phê cửa ga nườm nượp khách e bất tiện, tôi xin thêm bánh kem. Gọi để nấn ná ngồi chứ nào Ngần để ý đến ăn uống. Cốc nước cam nóng trước mặt Ngần chưa đụng đến vì còn mải chuyện. Ngần nói toàn những chuyện đau đáu một thời mà đã thức ngủ với nó gần hết một đời. Nói một chặp, chợt cô dừng lại, nhìn tôi cơ hồ như mình lạ với chính mình, gượng cười, anh chịu khó nghe em nói, nếu không em sẽ chẳng bao giờ còn dám nói nữa đâu…

Ngần bày lên mặt bàn nước bộ quân phục cũ, loại quân phục vải Tô Châu cứng như mo cau, màu đất hun và tấm ảnh anh lính nhỏ như con tem đã bợt, như người ngồi trong sương núi.

Chuyện vẫn quanh quẩn thời U2. Phân đội thanh niên xung phong ở trong cái hang đá cách trọng điểm một thôi đường. Tận nơi khuất lấp ấy mà cánh lái xe, pháo thủ cao xạ, công binh vẫn đến thăm nườm nượp với đủ những lý do, người xin tí mắm, tí muối, người nhờ vá giúp tấm áo, có người đến xin xăng cho bật lửa mặc dù thừa biết các cô chả làm gì có xăng. Các chàng nhờ vả nhiều, các cô cặm cụi vá, giặt giũ, phơi một dây ngoài cửa hang đá để tiện đường các anh quay trở lại dù không gặp chủ nhà cứ rút áo mà đi. Cũng có những người không bao giờ quay trở lại. Nhiều tấm áo sống lâu hơn cả đời người được các cô xếp đầy mấy chiếc ba lô. Một trong tấm áo nhờ Ngần vá trong túi có ảnh con con và lá thư tỏ tình. Ngần chưa nói được với người trong ảnh lời nào, vậy mà trong cơn túng quẫn tấm ảnh đã cứu Ngần. Ngày lén trở về quê để đẻ, mẹ lặng lẽ khóc. Ông chú phó chủ tịch xã nhìn đứa cháu từ mặt trận vác cái bụng vượt mặt về quê như nhìn con hủi: Nó là cái thằng nào? Không nơi ẩn nấp, Ngần nhận bừa, giơ tấm ảnh chàng trung sĩ ra: Anh ấy đây. Chúng con trót dại… Không may anh ấy bị hi sinh…

Tưởng là nhận cho xong chuyện, nào ngờ, ở hậu phương thời chiến người ta chỉ cần có thế, luôn tin người ngoài mặt trận là những anh hùng. Bấy giờ là vậy, những gì tốt đẹp nhất đều dành cho người ngoài mặt trận. Tam sao thất bản mà cũng chẳng có ai truy cứu, cái Nhím là con liệt sĩ, được hưởng mọi sự ưu đãi nuôi dưỡng, học hành, xét vào đại học chứ không cần thi cử.

Ngần nói như chưa bao giờ được nói, rồi chợt dừng nhìn tôi ấm áp: "Thôi đi anh". Ngần không uống cốc cam nóng mà vơ ly cà phê đen chưa kịp thêm đường, uống một hơi rồi dứt khoát đứng dậy. Tôi hỏi Ngần đi đâu bây giờ. Ngần bảo đi Bắc Giang, về quê anh lính ghi địa chỉ sau tấm ảnh. Em muốn thắp nén hương tạ tội với người đã khuất rồi nói với gia đình người ta, anh ấy hi sinh còn trong trắng chứ nào đã có em. Tôi lại hỏi, còn cái Nhím, em liệu sao. Ngần bảo, cũng phải nói hết cho con nó biết. Chứ cứ để thế, mỗi người vơ một tí của người đã hi sinh để đắp điếm cho mình thì tệ quá.

Chúng tôi đèo nhau ra cửa ô phía bắc vào tầm giờ cao điểm, người xe, nườm nượp ngược chiều. Những kìn kìn người là người hối hả mải đi làm ăn kia còn những ai đang bận lòng vì ngày xưa cùng em?

(Báo Văn nghệ)

Kiến ngãi bất vi

Đến đây xứ sở lạ lùng

Con chim kêu phải sợ, con cá vùng phải kinh

(Ca dao Nam Bộ)

Hai người, một thầy, một trò, trên chiếc xuồng nhỏ đang đi sâu vào cánh đồng nước hoang vùng Đồng Tháp Mười. Gã học trò đứng trước mũi xuồng, gập người chống chiếc sào dài và nặng trịch xuống nước, chốc chốc lại quay về phía sau nhìn ông thầy của mình, một nhà sư có dáng vóc nhỏ thó và ánh mắt lạnh lẽo. Ông ta ngồi giữ lái, nhịp nhàng và khéo léo dùng cây dầm ngắn đẩy xuồng lướt tới. Họ đã đi suốt đêm trong mưa lạnh để giờ đây có thể tắm mình trong những ánh nắng đầu tiên từ vầng dương đỏ ửng ló dạng làm rạng hồng cả một vùng chân trời tít tắp. Đó cũng là lúc họ nhận ra quanh mình toàn là nước. Cả một biển nước mênh mông, tuyệt không có bóng dáng cư dân, xóm làng, chỉ lơ thơ lau sậy hay mấy cụm cây trâm bầu trên những gò đất thấp, lúp xúp hệt như những hòn đảo chìm dưới mặt nước đục ngầu phù sa, lình bình rong rêu và cỏ dại. Giữa vùng nước bao la, chiếc xuồng mỏng manh như một chiếc lá cỏ dập dềnh vô hướng đang trôi giữa hồng hoang, khi mặt đất bị nhấn chìm trong cơn đại hồng thuỷ tuyệt diệt, chỉ còn lại hai nguyên thể nhỏ nhoi ghi tên vào bản khai sinh mới mẻ của loài người.

Có tiếng cá bầy quẫy nước và những lớp bọt khí sôi lên ùng ục khiến chiếc xuồng sóng sánh, chao đảo. Có tiếng kêu lạ lùng như sấm động của bầy chim hàng nghìn con bay rợp trên nền trời, làm rung chuyển cả một vùng đồng nước khiến gã học trò đứng nơi mũi xuồng giật mình, suýt đánh rơi chiếc sào trên tay. Gã vừa chống xuồng vừa lầm bầm nguyền rủa cái thế giới nước chết tiệt không có bờ bến, không có bóng dáng sự sống con người. Hơn lúc nào hết, gã bỗng ghét cay ghét đắng cái công việc chống xuồng nhọc nhằn và cả ông thầy kỳ dị, khó hiểu. Nửa đêm, một người lạ mặt đến đưa cho nhà sư một phong thư. Đọc xong, ông ta ra lệnh đi ngay dù cơn giông chợt đến, mưa như trút và gió thổi ầm ào. “Khùng!” - Gã lầm thầm chửi trong lúc gạt mồ hôi ròng ròng trên mặt. Chưa lúc nào gã cảm thấy chán ngán, mệt mỏi đến vậy. Gã thèm ngủ và khổ sở với cái ý nghĩ muốn được biết nhà sư sẽ dẫn gã đi đến đâu trong cái thăm thẳm của chốn trời nước lẫn lộn, mịt mờ này. Nhưng gã thừa hiểu, dù có hỏi, ông ta cũng sẽ không trả lời. Tốt nhất là câm lặng hệt như hai năm qua, gã đã từng câm lặng, nhẫn nhục làm theo tất cả mệnh lệnh của nhà sư, kể cả những mệnh lệnh điên khùng nhất...

…Như một sự an bài kỳ lạ của số phận, họ trở thành cặp đồng hành gắn bó suốt chuyến giang trình có lẽ bằng chiều dài nửa vòng trái đất, lênh đênh khắp kênh rạch, sông nước đồng bằng. Gã, một tên trộm khét tiếng và nhà sư, người có cả một kho báu vô giá trong chiếc đãy nhỏ lúc nào cũng dính chặt vào người, ngay cả khi ngủ. Chao ôi! Vàng! Cả một đời khoét ngõ đào tường những nhà giàu có, gã chưa từng thấy một số vàng lớn như vậy vào cái đêm vô tình đi ngang ngôi miếu thờ thần sóng gió. Nín thở nhìn qua khe cửa, gã tận mắt chứng kiến, trong ánh sáng chập chờn của ngọn nến sắp tàn, cảnh nhà sư lôi từ chiếc đãy nhỏ của mình ra những thỏi vàng lóng lánh. Chúng nhiều vô kể, nhiều đến mức gã không sao tin được rằng cái đãy nhỏ xíu kia lại có thể chứa nổi nếu nó không phải là cái túi thần kỳ. Vào lúc đó, một tia chớp loé qua trí não gã: Số vàng ấy đủ để gã sống giàu sang, phung phí đến tận kiếp sau. Đáng để liều lắm chứ! Một giấc ngủ thật sâu bởi làn khói từ mấy cây mê hương mà hắn luôn chuẩn bị sẵn bên người. Một cú thoát qua cửa, nẫng nhẹ chiếc đãy. Một cuộc trốn chạy đến vùng đất xa xôi nào đó tậu ruộng, làm nhà, cưới vợ, sinh con và sống đời vương giả. Mắt gã long lên, vằn tia dục vọng.Tay gã run rẩy khi nắm chặt cây nhang thuốc mê sắp mồi lửa. Nhưng, chính lúc đó, gã bỗng sửng sốt, chết điếng khi nghe nhà sư bên trong cất tiếng: “Vô đi! Ta còn chút cơm chay giúp người lạ đỡ lòng”. Gã rùng mình, tê cứng người! Lạ thật! Cứ như ông ta có đôi mắt nhìn xuyên tường, ánh mắt cứ xoáy sâu, dồn ép, đè nặng lên ngực gã từ phía trước và sau lưng gã, hình như có cảm giác lạnh lẽo của cái chết quanh quất đâu đó khiến gân cốt gã chợt rã rời và cổ gã như bị ai xiết chặt bằng dây thừng. Gã chầm chậm ngoái nhìn phía sau. Tiếng thét hoảng loạn bị nghẽn lại ở cổ họng trở thành thứ âm thanh ú ớ của người câm khi gã nhận ra cảm giác lạnh lẽo của cái chết khủng khiếp đến từ một con rắn dài hơn hai thước nằm chặn mất đường trốn chạy! Nó ngẩng cao đầu thở phì phì trong cái thế đe doạ đáng sợ khiến gã hoảng hốt, lập cập xô cửa miếu, lùi từng bước, từng bước vào gian chính điện và cuối cùng đứng trước mặt nhà sư lúc nào chẳng rõ. Ông ta mỉm cười, khoát tay thành một vòng tròn rộng tựa như đang vẽ trong không gian một thứ ngôn ngữ bùa chú để sai khiến âm binh. Con rắn cúi đầu xuống, ngoan ngoãn như một đứa trẻ, lùi dần ra và thoắt chốc đã biến mất trong bóng đêm mịt mùng. Tên trộm đổ quỵ xuống trước mặt nhà sư. Gã vừa thở dốc vừa dập đầu xuống đất mà lạy. Trán gã đổ máu nhưng mắt gã có dịp nhìn thật sát cái đãy nhỏ chứa cả một kho vàng: “Con lạy thầy! Xin hãy nhận con làm đồ đệ!”. Gương mặt nhà sư vẫn bình lặng, lạnh lẽo, cứ như tạc bằng đá: “Vào cửa Phật là thoát kiếp nhân sinh, chịu tam quy ngũ giới, khổ sở thân xác diệt dục phá chấp. Người có làm được không?”. Gã vẫn lạy trối chết, mặt xanh xám vì sợ: “Con làm được! Làm được?”...

Hai năm trôi qua, kể từ cái đêm cơ ngộ kỳ lạ đó, tên trộm khét tiếng trở thành một gã học trò cúc cung, tận tụy, không thán oán, dằn dỗi, không hỏi han, tò mò. Gã tập quen dần với cái đầu cạo trọc, nhẵn bóng và bộ quần áo nâu sòng thùng thình. Bắt chước nhà sư, gã cũng niệm Phật, đôi mắt nhắm nghiền khi cùng thầy đi qua những khu chợ quê,những lễ hội đông người, những làng xóm heo hút. Thật buồn cười nhờ bộ quần áo nhà chùa mà đi đến đâu, người đời cũng chắp tay cúi đầu chào gã với tất cả lòng thành kính đôi khi, trong vai kịch xuất thần gã tưởng mình chính là người phân phát lòng từ tâm vô biên cho chúng sinh khổ ải. Gã chỉ sợ vào đình chùa, những nơi mà ông Thiện và ông ác hay nhìn gã bằng đôi mắt khó hiểu. Gương mặt họ nửa như bối rối, phân vân, nửa như giận dữ, căm ghét. Tay họ vung khí giới như sắp giáng xuống đầu gã bằng tất cả sự thịnh nộ của thần thánh. Những lúc như vậy, gã kín đáo liếc nhìn và thấy nhà sư lặng lẽ mỉm cười hệt như ông ta đọc được tất cả nỗi sợ hãi, những toan tính, những xung đột căng thẳng thoáng hiện trong đôi mắt thất thần của gã học trò bất đắc dĩ. Nụ cười của nhà sư mới thật là đáng sợ! Nó như một cái nhếch mép mỉa mai, đau đớn nhưng đầy bao dung của kẻ mang thiên chức đi gieo cấy hạt  giống vị tha bỗng thấy cô đơn và bất lực trê3n cánh đồng nhân sinh còn bạt ngàn cỏ ác trên lớp đất khô cằn tình người.

Nụ cười đó, đôi khi, ám ảnh gã nhất là trong những đêm mất ngủ nhưng thật khó mà lung lay được ý chí của kẻ đã quyết hy sinh mọi thứ để làm một cú ngoạn mục nhất trong cuộc đời trộm đạo của mình. Gã vẫn thức khuya dậy sớm, cơm bưng nước rót, gồng gánh mọi thứ đồ lề dù thâm tâm gã chỉ muốn vứt bỏ hết và trở về với cuộc đời phóng túng trước kia. Gã cắn răng nuốt vội những bữa cơm chay nhạt phèo trong khi nhỏ dãi, nhớ đến mùi vị béo ngậy của thịt cá và hương rượu thơm nồng. Gã cúi đầu khi chen chúc đi qua những khu chợ mà bàn tay nghề nghiệp thì lúc nào cũng ngứa ngáy trong cái cảm giác thèm muốn được thọc vào túi tiền rủng rỉnh hớ hênh của bọn nhà giàu. Hai năm trời nhẫn nhục trong kiếp sống khổ hạnh, gương mặt gã dần trở nên khô cứng, lạnh lẽo, không một chút cảm xúc nhưng lòng gã như có lửa đốt, ngọn lửa của thứ ham muốn cùng cực thiêu cháy bỏng rát, nhức nhối ánh mắt và trí não mỗi lần gã kín đáo thèm khát nhìn chiếc đãy nhỏ chứa đầy vàng. Nhưng, cũng trong ngần ấy thời gian, thật khó tin là chưa một lần gã có cơ hội để cuỗm lấy túi vàng và xa chạy cao bay. Ban ngày, chiếc đãy không bao giờ rời xa nhà sư. Đêm, ông ta nằm, hơi thở đều đặn nhưng mắt vẫn mở trừng trừng, chẳng biết đang ngủ hay thức. Vả chăng, ông ta còn có những quyền lực đáng sợ, những thuật pháp kỳ dị mà tên trộm từng sởn người khi chứng kiến. Cư dân trong những làng xóm heo hút dọc hai bên bờ kênh rạch um tùm lau sậy và dừa nước thường quỳ xuống vái lạy nhà sư khi chiếc xuồng nhỏ của ông đi ngang qua. Câu chuyện truyền tụng về ông thường được dùng để lấp đầy khoảng trống của những buổi nhậu rời rạc, buồn tẻ khi men rượu chưa đủ sức làm nóng lên những tính cách  thâm trầm. Người ta kể rằng nhà sư có thể sai khiến được cọp dữ, trị được nọc độc của những loài rắn kỳ lạ nhất, hoặc làm thuốc chữa bệnh, hoặc trừ khử tà ma, thậm chí còn có thể dùng thuật pháp làm nổi cơn giông tố, gió xoáy trôn ốc, xô những cành lá rậm rạp của cây đa cổ thụ xoay về hướng khác không cho chúng đâm thẳng vào mái ngói của một ngôi đình. Mỗi lần cứu giúp cho những gia đình giàu có, người ta thường tặng nhà sư nhiều thứ quý giá. Ông ta không từ chối mà điềm nhiên nhận tất cả rồi chuyển chúng thành vàng, cất vào trong chiếc đãy nhỏ. Mãi sau này, gã mới biết rằng nhà sư làm như vậy là để thực hiện ước nguyện lớn nhất trong đời: Xây một ngôi chùa thật to, đúc một bức tượng Phật bằng đồng và một chiếc chuông đồng cũng thật to ngay trên quê hương mình.

Thật là điên khùng!- Gã nghĩ - Hai năm qua, thật khó tin là gã lại có thể nhẫn nhục sống với một con người có những ý nghĩ kỳ quặc như vậy. Gã không hiểu mục đích cuối cùng của nhà sư là cái gì và thật ra cũng chẳng cần phải hiểu bởi mục đích cuối cùng của gã chỉ là tìm một thời cơ thuận lợi đề cuỗm lấy túi vàng rồi trốn đi thật xa. Gã tự nhắc mình đừng làm bất kỳ hành động dại dột nào. Một con dao đâm từ sau lưng chăng? Không, đôi mắt nhà sư dường như nhìn thấy mọi hướng và sức ông ta có thể quật ngã cọp dữ? Một liều thuốc độc chăng? Cũng không! Mọi thứ nọc rắn độc nhất trên đời với ông ta dường như chỉ là thuốc bổ? Một con người không rượu chè, sắc dục như ông ta khó có thể dùng những phương cách hạ đẳng để quyến dụ? Tất cả đều không thể, đều làm gã phải nản lòng vì mai phục, chờ đợi mà chẳng biết đến bao giờ. Tuy nhiên, trời sinh ra gã là một kẻ lì lợm, đã quyết và sẽ làm đến cùng. Gã thề là sẽ đi theo nhà sư, đi mãi, đi mãi tới cùng trời cuối đất, cho đến khi nào lấy được chiếc đãy vàng mới thôi...

Quá trưa hôm đó, hai thầy trò vượt qua được cánh đồng nước mênh mông. Họ còn tiếp tục đi dọc theo con sông nhỏ và cuối cùng dừng chân nơi một căn nhà rộng bỏ hoang trên giồng cát cao ráo. Có vẻ như căn nhà được xây nên để làm nơi nghỉ chân cho rất nhiều người. Quanh quất đâu đó vẫn còn sót lại những vật dụng cũ nát, những mẩu thức ăn thừa và trong cái bếp được đào vội vã vẫn còn những thanh củi cháy dở. Gã định dọn dẹp qua loa nhưng ông thầy khoát tay ra hiệu không cần. Họ ăn lương khô, rồi nghỉ ngơi trên nền đất trống trải giữa nhà. Suốt chuyến đi dài, nhà sư không nói một lời nhưng, thật bất ngờ, khi chiều xuống đậm, ông ta lại bắt đầu lên tiếng: “Con xuống xuồng và đi đi! Hãy đi thật xa khỏi nơi này! Ta muốn ở lại một mình”. Gã hoảng hốt nhìn thầy nhưng vẫn chẳng nói gì. Hai năm trời sống với nhà sư, gã thừa hiểu tính khí thất thường và những quyết định ngẫu nhiên, quái đản của ông ta. Nhà sư lắc đầu buồn bã nói thêm: “Ta không giấu con nữa! Đây là nơi lính Pháp thường nghỉ qua đêm trước khi tấn công vào căn cứ của ngài Thiên Hộ Dương. Đêm nay, bọn quỷ Tây sẽ đến! Ta phải giúp nghĩa binh tiêu diệt chúng! Súng đạn vô tình! Con không nên ở lại. Thầy trò duyên phận đã hết. Con hãy về đi và nhớ sống đời lương thiện”.

Gã chết điếng người, ngồi thừ một lúc, lòng dạ trào sôi bao ý nghĩ! Thì ra là vậy! Chuyến đi kinh khủng lúc nửa đêm mưa gió chính là để kịp đến nơi này. Đêm nay, căn nhà hoang sẽ trở thành nơi đẫm máu và có thể chính gã cũng không giữ được mạng sống của mình. Một cảm giác sợ hãi choán ngợp tâm trí gã. Chưa bao giờ trong đời, gã nhìn thấy sự nguy hiểm và cái chết lại cận kề, ám ảnh đến vậy. Cũng chưa bao giờ gã lại thấy căm hận kẻ đã buộc gã phải sống nhẫn nhục hai năm qua rồi cuối cùng đầy gã vào chỗ chết đến vậy. Thốt nhiên, gã muốn đứng lên, chạy thật nhanh ra ngoài chiếc xuồng buộc sẵn dưới bến sông. Nhưng về ư?- Gã nghiến răng, ghìm mình lại- Không! Không về được! Về thì bao công lao khổ nhục của gã chẳng lẽ đổ sông đổ biển? Ông ta hoặc sẽ vùi thây ở đâu đó, hoặc sẽ lại tung bay như một cánh chim trời, khó lòng tìm lại được. Nghĩa là gã sẽ mất tất cả? Không đời nào! Sao lại có thể dễ dàng đến vậy? Thật trớ trêu, giây phút bối rối nhất giữa cái sống và cái chết lại chính là lúc gã buộc phải quyết định từ bỏ hay theo đuổi cái kho tàng vô giá mà vì nó, hai năm qua gã đã nuốt nhục uống hờn. Mắt gã trợn trừng ánh lên cái nhìn tức uất, đau đớn. Cánh tay gã run rẩy, những bắp thịt như nở to, căng cứng bởi dòng máu đang sôi lên trong huyết quản rần rật. Nhưng thật lạ, đầu óc gã vẫn tỉnh táo để hiểu rằng mọi hành động và sự giận dữ ngu ngốc hoàn toàn không xứng đáng với công sức mà gã đã bỏ ra trong ngần ấy thời gian. Gã nhìn nhà sư, lúc này vẫn ngồi trong cái tư thế toạ thiền đầy thanh thản. Ông ta đang thử mình- Gã nghĩ vậy và quyết định đi một nước cờ liều lĩnh nhất trong cuộc đời khi dập đầu lạy nhà sư: “Con không đi! Con nguyện ở lại cùng thầy!”. Nhà sư vẫn lắc đầu cương quyết. Mắt ông ta nhắm nghiền như không muốn nhìn cái cảnh tượng gã học trò quỳ gối, trán cúi sát đất và giọng nói đều đều, chậm rãi của ông ta chừng như có một khoảnh khắc hụt hẫng, ngập ngừng: “Ta nghĩ kỹ rồi. Con phải đi thôi. Nhanh lên kẻo không còn kịp nữa!”.

Có lẽ ông ta nói đúng- Gã nghĩ thầm, gan ruột rối bời khi nghe tiếng súng nổ văng vẳng từ một nơi nào đó trong đồng nước mênh mông. Nhưng vẫn phải liều! Phải chờ đợi!- Gã tự nhắc mình bình tĩnh bởi chỉ có bây giờ hoặc không bao giờ gã gặp lại cơ hội lần thứ hai trong đời. Nghẹt thở vì cái giây phút lựa chọn sinh tử, gã vẫn quỳ sụp dưới đất, ngước mặt nhìn thầy, ánh mắt đau đáu, khắc khoải nửa như van vỉ, cầu xin, chờ đợi nửa như căm phẫn, tuyệt vọng, nhục nhằn. Nhà sư vẫn lặng thinh. Gương mặt ông ta như bị bao phủ một lớp sương khói u ám. Những nếp nhăn trên vầng trán, nơi khoé mắt ông ta từng lúc giãn ra rồi lại hằn sâu hơn khiến vẻ mặt cứ biến chuyển liên tục, lúc xám ngắt, lạnh lẽo, lúc cau có, dữ dội, lúc lại hồng hào, ấm áp, nhân từ. Mãi lâu, nhà sư chợt thở dài: “Ta biết, hai năm qua, con cực nhọc theo ta thực ra là vì túi vàng này. Đây, hãy cầm lấy nó và đi đi”. Gã điếng người vì sợ, đôi mắt mở trừng trừng nhìn chiếc đãy mà vẫn không tin, không hiểu nổi những ý nghĩ kỳ dị trong đầu nhà sư. Ông ta ngạc nhiên khi thấy gã cứ há hốc mồm nhìn chiếc đãy mà không thò tay chộp lấy nó: “Sao con không nhận? Bây giờ, nó là của con. Tất cả! Con không tin sao? Đây, vàng đây mà! Ta không gạt con đâu! Đêm nay, ta nguyện chết vì súng đạn của bọn quỷ Tây để cứu được hàng trăm người dân vô tội khỏi vòng kiếp nạn. Thân ta còn chẳng kể huống gì của ngoài thân. Ta giao nó lại cho con!”

Gã nghẹn ngào nhìn nhà sư! Bây giờ thì gã tin rằng tất cả đều là sự thực! Chính mắt gã nhìn thấy nhà sư thọc tay vào chiếc đãy, lấy ra những thỏi vàng ròng và chính bàn tay gã đang run run giữ chặt cái kho tàng vô giá. Chao ôi! Hai năm trời sống trong chờ đợi, khổ hạnh, gã chưa bao giờ nghĩ rằng ở chính cái thời khắc nghiệt ngã này, gã lại có được điều mình mong muốn. Còn chờ gì nữa? Phải đi thôi! Đi thật xa nơi này? Tiếng súng nổ đã nghe rất gần. Gã giàu rồi và hơn lúc nào hết gã thèm được sống. Gã nhìn nhà sư lần cuối trước khi đứng dậy, dè dặt lùi từng bước về phía cửa, rồi quay người chạy thật nhanh ra bến, lấy xuồng chống đi. Trời tối rất nhanh. Phút chốc quanh gã chỉ còn là một bóng đêm mịt mùng.

Thốt nhiên, gã dừng xuồng lại, ngoái nhìn về hướng căn nhà trơ trọi trên giồng cát. Tay chân gã chợt bủn rủn và những ý nghĩ quyết liệt làm trán gã nóng bừng bừng như lên cơn sốt. Khốn nạn!- Gã tự mắng mình- Dẫu là một tên trộm, một kẻ sống cùng cực trong thế giới dối trá, lừa lọc, tàn nhẫn thì ít ra cũng phải có chút nghĩa khí của kẻ xiêu bạt giang hồ. Và thật ra, gã đâu có được túi vàng này bằng sự dối trá, lọc lừa hay những ngón nghề trộm đạo. Ông ta tự nguyện và hào sảng trao cho gã. Đã mang ơn thì phải trả ơn! Dẫu chỉ là nghĩa thầy trò bất đắc dĩ nhưng cái ơn chu toàn không giết của nhà sư đối với gã quả là không thể chối từ. Gã không ngu ngốc để xông vào chỗ chết nhưng dẫu sao, đào một nấm mộ để thân xác nhà sư có chỗ vùi lấp, linh hồn được siêu thoát âu cũng là một việc đáng làm. Nghĩ sao làm vậy! Gã quyết định chống xuồng quay lại, ẩn người trong một bụi đế sậy rậm rì, rất gần ngôi nhà.

Đó cũng là lúc bọn lính Tây vừa đến! Chúng đông vô kể và gần như vây kín cả ngôi nhà! Gã căng mắt nhìn nhưng không thể đếm được. Gã cố lắng tai nghe thứ ngôn ngữ kỳ lạ của chúng nhưng chẳng hiểu được. Chỉ có thể nhận ra sự giận dữ của chúng trong tiếng hò hét, tiếng súng nổ vang dội cùng những ánh chớp loé sáng từ nòng súng hướng lên trời. Rồi bỗng nhiên, gã nghe thấy tiếng của nhà sư. Hai năm trời chung sống, gã khó mà quên được tiếng nói to, trầm và vang của ông ta. Nhưng đêm nay, đó lại là một tiếng hú kỳ lạ. Nó chói gắt, rít xé như tiếng kim loại cọ xát, va đập cứ xoáy ngon ngót vào trong màng nhĩ rồi bất ngờ chùng xuống, đục, trầm như tiếng sấm động làm rung chuyển mặt đất và sau đó mất hút trong không gian đêm vô tận. Một khoảnh khắc yên ắng đến nghẹt thở tựa phút bình lặng đáng sợ của đại dương trước khi cơn bão dữ ập đến. Rồi gió! Gã nghe thấy tiếng gió rít, tiếng nước chảy ầm ầm và cảm thấy chiếc xuồng nhỏ chòng chành bởi những lượn sóng bất ngờ ập tới từ phía cánh đồng nước hệt như một đàn trâu điên dại hàng trăm con đang chạy băng băng về hướng ngôi nhà. Thật không thể tin được! Đó là rắn? Tưởng như tất cả loài rắn của vùng Đồng Tháp Mười từ bốn phương tám hướng nghe theo tiếng hú hiệu lệnh mà dồn về. Chúng bò nhung nhúc khắp giồng cát, chúng tràn vào nhà như dòng nước lũ phá vỡ đập chắn. Vài tiếng súng hoảng loạn vang lên và sau đó chỉ còn lại những tiếng thét thất thanh vì đau đớn, sợ hãi, những hình người bò lết, quằn quại, vật vã điên rồ trong vòng vây của rắn và rắn. Lửa bắt đầu bén vào vách và mái lá lợp băng dừa nước rồi nhanh chóng bốc lên cao thành đám cháy sáng rực cả một vùng trời.

Lửa khói vẫn còn âm ỉ nơi những thanh kèo cột gãy đổ đến tận sáng hôm sau, khi gã tìm thấy nhà sư vẫn còn thoi thóp thở trên bến sông, cách xa chỗ nền đất sạm đen, nham nhở, hỗn độn xác người. Ngực ông đầy máu nhưng sức sống dai dẳng kỳ lạ như vẫn còn bám riệt trong cái cơ thể cứ từng lúc co giật đau đớn. Nhà sư nhìn gã học trò trâng trối, đôi mắt ánh lên sự ngạc nhiên, mừng rỡ rồi phút chốc tối sầm lại trong nỗi niềm sâu thẳm, đầy u uẩn. Ông ta nặng nhọc hỏi: “Sao con trở lại?”. Gã không trả lời, chỉ lắc đầu buồn bã. Nhà sư thở dài: “Ta hiểu rồi! Ta đã sai! Ta ân hận biết bao khi đưa cho con túi vàng! Than ôi, suốt một đời làm điều tốt, vậy mà phút cuối ta cũng chẳng giữ được mình toan tính điều xấu cho người. Phải! Ta đã giấu con một điều! Hãy đưa cái túi ra đây!”. Gã học trò đưa ngay chiếc đãy cho nhà sư như bị thôi miên. Ông ta gắng chút sức tàn, thọc tay vào tận đáy sâu của chiếc túi rồi nhổm người đau đớn hệt như ngón tay bị mũi kim đâm vào. Rất chậm chạp, ông ta rút bàn tay ra khỏi chiếc túi. Gã học trò há hốc mồm trong nỗi sợ hãi buốt người khi nhìn thấy một con rắn nhỏ xíu có lớp vảy vằn vện, nửa trắng, nửa đen và những nốt đỏ chạy dọc sống lưng đang cắn chặt vào đầu ngón tay trỏ của nhà sư. Cả bàn tay ông ta đen sẫm lại và vệt sẫm đen đó cứ từng chút một lan dần lên khuỷu tay. Cắn răng nén chịu cơn thống khổ cùng cực, nhà sư thều thào: “Không có thuốc để chữa nọc độc của con rắn kỳ lạ này. Nó cũng chỉ cắn một lần duy nhất rồi chết! Bây giờ con có thể dùng được số vàng trong đó! Chỉ nên nhớ rằng tận cùng của cái có là cái không. Đừng dùng hết lộc thực của trời!”...

… Mùa thu năm 1865, có một nguời đàn ông trung niên tình nguyện đến gia nhập vào đội nghĩa binh của ngài Thiên Hộ Dương trong căn cứ Đồng Tháp Mười. Ông ta chẳng có gì đặc biệt để nhớ ngoài chiếc đãy nhỏ lúc nào cũng đeo bên người, ngay cả khi xông pha ngoài chiến trận. Một con người quả cảm đến kỳ lạ. Cứ như lúc nào ông ta cũng chỉ muốn xông vào chỗ làn tên mũi đạn để mong được chết nhưng hoá ra, đạn pháo Tây Dương lại luôn tìm cách tránh khỏi người ông ta. Những chiến công đáng kinh ngạc có được vì tinh thần cảm tử đã giúp ông trở thành một nguời tùy tướng trung thành, được nể trọng và yêu mến dưới trướng ngài Thiên Hộ. Năm sau, chiến khu vỡ vì những trận càn liên tục của quân Pháp. Ngài Thiên Hộ mất trong nỗi uất hận vì đại nghiệp chưa thành. Viên tuỳ tướng tìm về cố hương. Ông ta bỏ tiền xây cầu, mua đá xanh đắp con đường, tiện cho người dân đi lại trong mùa lũ, lại mua ruộng đào hồ, diện tích hơn nửa mẫu cho dân có nước ngọt uống quanh năm. Chọn một giồng đất cao ráo, ông ta quyết đem tất cả số vàng bạc còn lại dựng một ngôi chùa, đúc một bức tượng Phật rất to và một chiếc đại hồng chung đặt trên ngôi lầu bát giác. Bất kể ngày mưa tháng nắng, cứ sáng sớm là ông ta lên lầu đánh những hồi chuông thong thả, ngân nga, vang đi rất xa trong không gian mờ sương. Tiếng chuông trầm ấm đánh thức người đi cày ruộng, kẻ đi buôn bán xa gần hay mang lại chút sảng khoái, tịnh tâm cho những lão nông dậy sớm tìm vui bên ấm trà đặc thơm nồng. Chín mươi tuổi, vị tuỳ tướng nổi tiếng một thời của ngài Thiên Hộ, người giàu có nhất mà cũng là người nghèo khổ nhất vì dùng hết vàng bạc của mình để xây cầu, đắp  đường, dựng chùa, đúc chuông, đã nhắm mắt một cách thanh thản sau khi yêu cầu một cỗ quan tài bằng gỗ thường, không ma chay linh đình, không mộ chí đề tên, chỉ cần táng theo ông một chiếc đãy nhỏ mà màu sắc của nó đã phai nhạt theo năm tháng và trong nó chỉ chứa một thứ duy nhất: Bộ quần áo nâu sòng.

(Báo Văn nghệ)

Chốn quê

Buổi trưa, tôi vừa dắt xe đạp về đến cổng, thấy trong nhà có tiếng nói to: “Ta bằng vai với ông nội cháu. Thế bố cháu chưa kể chuyện ta cho cháu nghe à?”. Đích thị đây là giọng của người già mắc chứng nặng tai. Con gái tôi nói lí nhí câu gì đó. Tiếng người khách trách móc: “Hỏng, bố con nhà này hỏng”. Tôi đẩy cửa bước vào nhà, hơi ngỡ ngàng. Một ông già gầy gò, mặt phù da bủng, quần áo không được sạch sẽ lắm đang ngồi ở phòng khách. Con gái tôi chạy lại níu vạt áo tôi vẻ hơi sợ sệt. Tôi lễ phép chào ông và hỏi:

- Thưa cụ, có việc gì…

Ông lão nghiêm nét mặt khiến vẻ tiều tụy hiện lên rõ mồn một. Bỗng ông cười lớn:

- Anh không nhận ra ta à? Bác anh đây. Lão Đại làng Giành đây!

Tôi thấy nhồn nhột trong lòng vì ân hận. Chết thật, sao bác tôi lại ra nông nỗi này. Bác tôi bảo:

- Tôi bận lắm, nhưng kỳ này phải lên anh. Tôi ốm. Thuốc trạm xá mãi không khỏi. Anh nhiều bạn bè, anh nhờ chiếu điện cho bác cái xem sao. Khéo mà kềnh thì gay to.

Tôi pha nước mời bác, hỏi han bệnh tình. Bác bưng chén trà nóng và nói to.

- Hà, trí thức các anh khôn thật. Thửa chè ngon, ngồi quạt điện, làm gì chả mất quan điểm lao động. Định kỳ này lên cũng phải chấn chỉnh cho anh một thể đây.

Tôi hỏi:

- Bệnh bác thế nào ạ?

Bác phàn nàn:

- Đang bận trăm công nghìn việc lại đổ bệnh mới chết chứ! Chân tay run lắm, đi không vững. Lúc đầu bác tưởng béo lên, hoá ra, đây anh xem.

Bác vén quần để lộ cẳng chân sưng đẫm màu sáp, ấn ngón tay vào, để lại một lõm sâu mãi không đầy lên được. Tôi nhìn bác ái ngại, định hỏi thêm về bệnh tình của bác và chuyện dưới quê, thì bác lại chuyển sang bàn về tình hình quốc tế, tình hình chính trị trong nước, về công tác tổ chức của tỉnh, của huyện. ở quê, bác chỉ có cái đài bán dẫn một băng, không có sách báo gì nên càng nói càng thấy bác thiếu thông tin kinh khủng. Tôi không dám tranh cãi, sợ nói trái ý  bác giận . Vả lại, có nói bác cũng chẳng nghe rõ hoặc chẳng muốn nghe. Biết tính bác, tôi cứ vui vẻ để bác mắng mỏ, hoặc nói về thời cuộc, về việc huyện việc xã.

Bữa trưa hôm ấy, vợ tôi đãi bố con tôi tươi hơn mọi ngày vì có bác lên. Món ăn có rau muống luộc, thịt kho đậu và thêm đĩa lòng lợn để tôi và bác nhâm nhi. Ăn được vài lưng cơm, mồ hôi bác vã ra, đôi mắt ươn ướt, tôi mới biết lúc trước bác đói. Tuy nhiên, chăng chắc bụng rồi trông bác tươi hẳn lên, nói cười oang oang và chuyện càng rôm rả. Bác bảo vợ tôi:

- Này cháu, ăn như tết thế này, lương hai vợ chồng trí thức sao đủ? Hay  ngoài lương còn lậu nữa hở?

Vợ tôi ngẩn người, đỏ mặt không biết nói gì. Sợ vợ tôi giận, tôi vội đỡ lời:

- Mấy khi bác lên chơi, vợ cháu chiêu đãi bác đấy.

Bác tôi nghiêm nghị bảo:

-  Tiện thể bác cũng nhắc anh chị thế. Thời buổi bây giờ dễ làm người ta phai màu lắm. Đấy như mấy thằng ở xã, do tôi đào tạo nên mà bây giờ đang hỏng.

Bác lại trở về với đề tài quen thuộc của mình. Tôi đưa mắt ra hiệu cho vợ tôi, ý là tính bác thế. Nhưng vợ tôi lặng lẽ bê mâm bát xuống bếp vẻ không vui.

Hôm sau, tôi xin phép cơ quan nghỉ nửa ngày đưa bác đi  khám bệnh. Cũng may tôi có mấy thằng bạn thân là bác sĩ, nên mọi chuyện được giải quyết chóng vánh. Gần trưa, bác sĩ Hà cầm tờ giấy kết luận các xét nghiệm, gọi riêng tôi vào phòng hỏi độp:

- Này, lão ấy là thế nào với ông thế?

- Bác ruột tớ đấy.

- Lão xuất thân thế nào?

- Bác là cán bộ xã về hưu ở dưới quê. Có sao không?

- Sao cái con khỉ. Tưởng vương tướng gì, mở mồm ra là kêu bận, toàn chuyện gái goá lo việc triều đình. Lại còn chấn chỉnh người ta về quan điểm này nọ nữa chứ.  Tai thì điếc lòi ra có nghe được gì đâu!

- Ông thông cảm, tính bác tôi thế. Bệnh tình ông cụ thế nào?

- Bệnh tật chó gì. Lão suy dinh dưỡng đấy. Về cho ăn khá khá mươi ngày là khoẻ như vâm.

- Ông cho thêm ít thuốc.

- Không phải thuốc thang gì đâu. Về đong thêm mấy yến gạo. Lão ăn khoẻ phải biết đấy.

Tôi nài:

- Ông cứ cho cái đơn thuốc bổ. Công tác tâm lý ấy mà.

Hà cười hóm hỉnh. Hắn ngồi bàn lấy bút ngoáy thật nhanh cho tôi cái đơn thuốc toàn vitamin và nước cất. Bác tôi đứng đợi ở cửa, vẻ hồi hộp hỏi: “Có phải nhập viện không anh?”. Tôi dắt tay bác ra cổng viện, vừa đi vừa giải thích:

- Bệnh bác không nghiêm trọng lắm, nhưng phải điều trị cẩn thận mới dứt được. Cháu xin cho bác ngoại trú ở nhà cháu. Hàng ngày uống thuốc đều  đặn, nghỉ ngơi khoảng nửa tháng là khỏi.

Bác tôi vẻ nghĩ ngợi:

- Thế thì gay nhỉ. Còn bao nhiêu việc ở nhà.

Tôi hỏi:

- Nhà bác gửi bà Xoan rồi, còn việc gì?

Bác tôi trừng mắt:

- Anh không biết à? Sắp đại hội Đảng bộ, tôi mà vắng là chúng nó phá Đảng, anh hiểu không?

Tôi động viên:

- Bác lo lắng cũng phải, nhưng cũng cần chữa bệnh đã chứ. Về nhà bác đổ bệnh nằm đấy thì làm được gì.

Bác bảo:

- Thôi được, tôi nghe anh.

Tôi đưa bác về nhà rồi vào cơ quan xin ứng trước mấy tháng lương. Tôi vào cơ quan vợ đưa tiền cho cô ấy và bàn chương trình phục hồi sức khoẻ cho bác. Vợ tôi nhìn tôi ái ngại. Tôi hiểu vợ tôi vốn người hiền thục nhưng rất dị ứng với bác tôi. Nhưng vì yêu tôi, vợ tôi vui vẻ đồng ý phác đồ điều trị cho bác do tôi đề xuất.

Từ hôm ấy, bữa cơm nào nhà tôi cũng có thịt, cá. Mặc dù đời sống cán bộ lúc đó còn rất nghèo, mới qua thời tem phiếu chưa lâu, nhưng chúng tôi cố không để bác thấy mình thiếu thốn. Hàng ngày, ngoài uống thuốc viên, tôi còn tiêm cho bác đều  đặn. Cũng chỉ là vitamin với nước cất, nhưng phải có uống có tiêm để bác thấy được điều trị thật sự. Tay bác sĩ Hà đoán giỏi thật, đúng là bác tôi ăn rất khoẻ, mỗi bữa ba bốn bát cơm. Có chén rượu trắng bác ăn càng ngon miệng. Khoảng một tuần sau bác đã hết sưng phù, người chắc lại, da trở nên đỏ đắn. Qua câu chuyện hàng ngày, tôi biết ở nhà bác ăn uống kham khổ quá. Mùa nào bác cũng thiếu ăn hai ba tháng. Một suất lương hưu còm của cán bộ xã chỉ đủ đong thóc phân phối của hợp tác xã, mà tiêu chuẩn phân phối mười lăm cân thóc một tháng thì sao đủ ăn. Bác lại chẳng làm gì, vườn bỏ hoang, đất phần trăm không chăm bón cỏ tốt hơn lúa. Những gia đình nhiều lao động làm quần quật quanh năm còn đói. Đồng bỏ hoang mà dân đói vì cảnh hợp tác lắm sãi không ai đóng cửa chùa. Bác tôi từng làm chủ nhiệm hợp tác xã, rồi lên chủ tịch xã. Ông là tác giả tập thể hoá của xã tôi. Cán bộ xã như bác thực chất là ông nông dân suốt ngày đeo túi dết đi họp, dần dà quên hết chuyện đồng áng, quên cả mình là nông dân. Bác luôn tự hào mình là người quan trọng, đã đào tạo mấy lớp cán bộ xã, kết nạp Đảng cho bao nhiêu người. Vì vậy, nói trái ý bác là đổ đình đổ chùa ngay. Tuy vậy, ở nhà tôi ít ngày, bác dần quý vợ chồng tôi, khen vợ tôi dịu dàng tần tảo như bác gái thuở sinh thời. Bác không lên lớp, chấn chỉnh vợ chồng tôi như những ngày đầu nữa. Một hôm bác bảo:

- Đúng  là thuốc bệnh viện tỉnh giỏi thật. Bác khỏi rồi. Anh xem cho bác về thôi. Sốt ruột lắm.

Tôi doạ bác không điều trị thêm, bệnh tái phát thì nguy. Bác đành ở lại thêm một tuần nữa. Sau nửa tháng, bác tôi đã hoàn toàn khoẻ mạnh, tai  cũng đỡ điếc hơn. Vợ tôi mua cho bác cái quần kaki và cái áo sơ mi màu cỏ úa. Mặc vào, trông bác rạng rỡ hẳn. Bác cười oang oang, tự ngắm mình rồi nói:

- Anh chị thật vẽ chuyện, đúng là trí thức tiểu tư sản. Mặc đẹp thế này, về xã họ bảo tôi hoá người thành thị thì ăn nói làm sao?

Bác định gấp lại cất đi để tết mặc, tôi ép bác mặc bộ quần áo mới để về quê. Quê không xa lắm, nên hai bác cháu đèo nhau bằng xe đạp chỉ mất hai giờ. Dọc đường bác luôn mồm hối thúc tôi đi nhanh về bác còn nhiều việc lắm. Lâu lâu tôi chưa về quê, nên không khỏi ngán ngẩm khi nhìn cảnh nhà hoang tàn của bác. Bác lụi cụi tháo sợi dây buộc hai cánh cổng tre, một cánh rơi khỏi trụ đập vào chân, bác lẩm bẩm chửi một mình. Mảnh sân gạch cũ đầy rêu xanh. Khu vườn rộng quanh nhà um tùm cây dại. Tôi đứng giữa sân nhìn ba gian nhà ngói cũ, cảnh sân vườn tiêu điều mà tiếc sót.  Ngày bác gái  tôi còn sống, khu vườn hai sào này mùa nào cũng tốt tươi rau quả. Bác gái trồng rau nuôi gà, chạy chợ, đủ để hai bác sống và nuôi con ăn học. Bác mất, giàn trầu mà bác yêu quý cũng tàn lụi, cây chay để bác ăn trầu vỏ, để lấy quả kho cá cũng bị người làng đẽo hết vỏ, chết khô. Bác tôi có hai con một trai một gái. Anh cả công tác tận trong Nam, mấy lần về mời bác đi để phụng dưỡng nhưng bác không nghe. Chị Ngà tôi là giáo viên, yêu anh Quý người cùng làng. Khi hai người xin phép lấy nhau, bác tôi dứt khoát từ chối. Ngày ấy, vì cùng trang lứa nên tôi mấy lần nói giùm cho họ. Bác tôi bảo:

- Mày ăn phải bả gì mà nói hộ cho chúng. Tao là cách mạng, không thông gia với địa chủ.

Tôi nói:

- Giờ ai còn thành kiến với địa chủ nữa bác? Hơn nữa anh ấy là tiến sĩ, một nhà khoa học có tiếng tăm.

Bác tôi quát:

- Tao đếch cần cái tiếng tăm ấy. Quan điểm dứt khoát.

Hai người yêu nhau quyết lấy được nhau. Thế là bác tôi tuyên bố từ con gái. Bác  gái tôi van xin, khóc hết nước mắt cũng không lay chuyển được bác trai. Giờ hai người ở Hà Nội, mấy lần đưa con về thăm bị bác tôi đuổi khỏi nhà. Gửi quà, gửi tiền biếu bác, bác gửi trả lại. Cuộc sống cô đơn này là do chính bác lựa chọn, và dường như bác hài lòng với hoàn cảnh. Bác luôn nói rằng bác không cần tiền bạc, chỉ cần sống trong sạch, sống để đấu tranh. Mà bác đã sống như thế thật. Căn nhà ba gian lợp ngói mũi cũ kỹ đã lâu không quét vôi, vữa tróc ra hàng mảng. Hai gian nhà ngoài kê hai cái giường cũ, giữa nhà có cái bàn gỗ mộc, một cái ấm tích và mấy cái chén cáu bẩn. Gian buồng trong không có cửa, kê một cái chum đựng thóc, một sợi dây thừng căng ngang để vắt quần áo và vài thứ đồ lặt vặt, thúng mủng của bác gái tôi để lại. Nhà ẩm thấp, lại vắng chủ lâu ngày hôi không chịu được. Tôi dọn dẹp nhà cho bác một lúc rồi xin phép đi. Bác vội nói:

- ở lại ăn cơm chiều hẵng đi.

Tôi dắt xe đạp đến giữa sân, bác chạy ra giữ lại. Tôi nói chỉ xin phép cơ quan được nửa ngày không thể ở lại được. Bác bảo: “Anh mà đi là nhỡ việc của bác. Chiều anh phải ở nhà cho bác mượn cái xe, xuống phố huyện có việc”.

Tôi nói bác mới về, nghỉ ngơi đã. Bác trừng mắt nói:

- Tôi phải đi ngay. Anh không ở lại, tôi đi bộ cũng được. Tôi phải gặp cái tay Hiền làm cho ra nhẽ mới được. Chính tay ấy chủ trương chia ruộng hợp tác cho dân, làm mấy thằng xã này đang hùa theo. Chúng nó làm thế là phá chủ nghĩa xã hội còn gì?

Tôi hỏi:

- Hiền nào bác?

- Cái tay chủ tịch huyện ấy. Tôi nhìn người có sai đâu. Ngày trước hắn về thực tập ở đây, đã bộc lộ rõ tư cách đạo đức kém. Thế mà không biết nó chạy chọt thế nào, giờ về làm chủ tịch huyện mới loạn.

Nghe bác nói, tôi chợt nhớ ra anh Hiền. Ngày ấy anh là kỹ sư nông nghiệp mới ra trường, được cử về tăng cường cho cơ sở xã tôi. Anh và chị Duyên bí thư xã đoàn yêu nhau, không ngờ lại thành chuyện ầm ĩ. Bác tôi đưa chị Duyên ra đảng uỷ kiểm điểm, rồi đánh công văn trả anh Hiền về ty nông nghiệp, đề nghị kỷ luật vì vi phạm đạo đức. Bác tuyên bố: “Đường đường là một đảng uỷ viên lại đi quan hệ luyến ái với quần chúng. Trí thức về cơ sở đáng lẽ phải phấn đấu, lại chỉ biết tán gái, làm ảnh hưởng đến thành tích của địa phương”. Anh Hiền bị trục xuất ba tháng thì chị Duyên xin đi học, rồi hai người cưới nhau ở trên tỉnh. Không ngờ chuyện ấy làm bác tôi còn hận đến bây giờ. Tôi sợ bác lên huyện gây chuyện không hay cố khuyên nhủ nhưng bác không nghe. Bác nói là người cộng sản phải đấu tranh đến cùng với những quan điểm sai trái. Tôi đành phải ở lại để bác mượn xe đạp buổi chiều hôm ấy.

Tôi ở nhà sửa lại cho bác cái cổng tre, quét bụi và mạng nhện trong nhà, phát cỏ lối đi ra cầu ao. Tôi chỉ tiếc vườn ao này giá bác nuôi gà nuôi lợn, thả cá, trồng cây thì đẹp biết bao. Hình như bác quen với tác phong cán bộ bao nhiêu năm, thích chạy quanh làng xã, thích họp hành, nói chuyện quốc gia đại sự, chẳng để mắt đến nhà cửa, vườn tược. Tôi đi quanh nhà quanh vườn càng nhớ bác gái. Bác cả đời làm lụng tần tảo nuôi chồng nuôi con, rất yêu đất đai mùa màng. Tôi đến bên bàn thờ thắp cho bác nén hương, đặt dưới ảnh bác mấy bông hoa dại hái ở vườn. Gần tối, tôi ra chỗ tát ao mua mớ cá, sang nhà bà Xoan vay bơ gạo về nấu cơm. Căn bếp lụp xụp tường đất mái rạ tro than lạnh lẽo. Lâu lắm rồi tôi mới ngồi thổi cơm bếp rạ bắc trên ba ông đầu rau nặn bằng đất. Bao nhiêu thế hệ người Việt với những anh hùng hào kiệt, sĩ phu, bác học đã lớn lên từ những căn bếp này. Cũng có bao nhiêu người sống, tranh đấu,  ghi dấu ấn buồn vui vào việc làng xã như bác tôi. Bác sống không yên và làm bao người khác không được yên.

Tối lên đèn bác tôi mới dắt xe đạp vào cổng. Tôi thắp đèn sắp cơm, kiếm mảnh chiếu cũ trải ra nền nhà mời bác. Bác có vẻ cảm động, nhưng cố giấu. Bác nhìn mâm cơm bảo: “ờ, anh vẫn còn giữ được cái nết con nhà lao động đấy nhỉ!”. Tôi xới cơm cho bác, không hỏi bác lên huyện thế nào, sợ mất vui. Bác có vẻ đăm chiêu bực bội nhưng vẫn kìm nén, điều này hơi trái ngược với tính bác. Ăn cơm xong, bác mới chậm rãi bảo:

- Hỏng hết anh ạ. Chúng nó sắp phá chủ nghĩa xã hội rồi.

Bác kể rằng đã gặp tay Hiền chủ tịch huyện. Hắn nói việc chia ruộng cho dân chúng là đúng. Hắn còn dậy khôn bác rằng đồng để hoang mà dân đói là có tội. Hình như hắn có ý nói bóng gió gì bác. Bác cả một đời đánh đổ địa chủ, giành lại ruộng đất cho dân, rồi xây dựng hợp tác xã tạo ra bộ mặt chủ nghĩa xã hội ở nông thôn. Vậy mà những người do bác và các đồng chí của bác đào tạo đang giũ tung ra rồi. Bác tỏ ra buồn một cách sâu sắc. Đêm về khuya, bác cầm đèn dẫn tôi vào gian buồng. Bác bảo tôi soi đèn, bác bê cái hòm gỗ nhỏ gác trên kèo nhà xuống. Bác thận trọng đặt hòm xuống giường, tìm chìa khoá trên bàn thờ mở hòm. Bác bảo: “Để bác cho anh xem cái quý nhất của đời bác”. Bác lật mấy bộ quần áo cũ, lôi ra một gói nhỏ bọc trong một mảnh giẻ cất tận đáy hòm. Tôi soi đèn, bác từ từ mở từng lớp vải cũ. Mắt bác sáng lên:

- Đây anh xem. Đây là Huân chương chống Pháp, đây là Huân chương chống Mỹ, đây là các Huy hiệu bác được thưởng.

Bác đặt tất cả lên mặt chiếu, gương mặt bác trang trọng, rạng rỡ chưa từng thấy. Hồi lâu bác cẩn trọng gói các thứ lại, cất xuống đáy hòm, khoá cẩn thận và cất hòm về chỗ cũ. Hai bác cháu lặng ngồi dưới ánh đèn hồi lâu. Giọng bác sâu lắng:

- Anh ạ, đời bác chỉ cần thế này là chết cũng sướng rồi. Bây giờ anh hiểu vì sao bác tranh đấu đến cùng rồi chứ?

Tôi nói với bác mỗi thời mỗi khác, những người làm việc hôm nay có vấn đề của hôm nay. Bác cũng không nên can thiệp nhiều, vả lại người có quan điểm như bác chắc không nhiều. Bác quắc mắt:

- Anh nghĩ thế à? Này, những người như tôi còn đông lắm, chưa chết hết được đâu. Chúng tôi không để yên đâu, rồi anh xem.

Tôi sợ bác giận không dám nói gì thêm nữa.

Đêm ấy, tôi nằm nghe tiếng mọt cót két trên kèo nhà, thở hít mùi ẩm mốc trong căn nhà của bác mà không sao ngủ được. Tôi khẽ khàng ra sân ngồi hút thuốc. Trời đầy sao. Không trung đầy ắp tiếng sáo diều. Tôi xa quê đã mấy chục năm, từ ngày cha mẹ mất chưa ngủ lại quê đêm nào. Đêm nay tôi được sống lại những ngày thơ bé, được gặp hồn quê trong tiếng sáo diều mênh mang như tiếng cồng chiêng từ trên trời vọng xuống. Tôi chợt giật mình vì tiếng bác nói to: “Nhớ thành phố không ngủ được à?”. Vậy là bác vẫn chưa ngủ. Ngại nói chuyện với bác phải nói to ảnh hưởng đến hàng xóm, tôi vào giường nằm. Bác vặn to ngọn đèn, lấy quyển sổ bác vẫn giấu dưới gối ngồi ghi chép điều gì đó. Tôi vờ ngủ. Bác vừa ghi chép vừa nói một mình những chuyện bực bội, đến gần sáng mới lên giường nằm.

Sáng dậy, trước khi dắt xe ra cửa tôi đưa bác số tiền còn lại trong túi: “Bác cầm tạm để đong gạo và mua thức ăn”. Bác cười gượng, cầm tiền và bảo:

- ừ bác xin. Chốc nữa phải đi mua ngay đôi pin nghe đài với ít tem thư. Kỳ này bác phải kiện lên tận Trung ương. Giờ bác lên xã đây.

Không tiễn tôi đến cổng, bác vội quay vào nhà để còn chuẩn bị lên xã.

(Báo Văn nghệ)

Phận người gió bay

Nghè Tốn con mõ Tỉnh còn cháu ai thì ông không biết. Vì chính mõ Tỉnh cũng nào biết cha mình là ai. Bà Tầm lỡ thì sáng ấy ra giếng làng thấy một bọc vải rục rịch giở ra coi thì hay một đứa bé mới đẻ. Bé trai. Nó kiệt sức không còn sức khóc được nữa. Bà Tầm mừng hơn được vàng, bưng về nuôi. Vú thì có nhưng sữa đâu, bà đổ nước cơm pha đường thằng nhỏ tỉnh dần. Bà gọi nó là thằng Lượm tức là xí được chớ không phải đẻ. Ngày đầy tháng bà làm con gà mái cúng, nhờ ông ba Tòng có chữ nghĩa đặt tên. Ông chữ nghĩa bảo được nó bên giếng, chữ nho giếng là tỉnh. Nó thành thằng Tỉnh. Tỉnh lớn cùi cụi cùng mẹ. Khoẻ mạnh vâm váp, phải cái lờ khờ. Gái làng nói chuyện với Tỉnh ba câu là bụm miệng cười rúc  rích rồi chào. Ngoài hai mươi vẫn lơ ngơ như cờ không gió. Bà Tầm nhắm nhe nhiều đám cũng công cốc. Đã gần đất xa trời mà không có cháu bế, bà buồn bã luôn ca cẩm với hàng xóm. Nào ai giúp gì bà được. Bữa chợ phiên hôm đó bà về cùng một cô gái mầm mập và nhem nhuốc. Bà đưa bộ đồ đẹp nhứt của mình bảo cô gái đi tắm. Thì ra cô trắng trẻo dễ coi. Bữa ăn chỉ có bà mẹ vui vẻ hơi quá còn Tỉnh và Phiên - tên cô gái, e ấp ngường ngượng. Phiên là tên tác giả tự đặt cho cô từ phiên chợ vì người kể chuyện cam đoan rằng không nhớ tên cô gái.

Dẫu sao sự cố gắng của bà mẹ cũng khiến hai người nhanh chóng thành đôi. Năm tháng sau Phiên sinh thằng cu. Mừng ơi! Nội Tầm mừng quá quên ý nghĩa ông có chữ giảng, bảo đặt tên cháu là Táo. Tỉnh Táo. Sau này khi đi học thầy mới bảo kêu thằng Táo là phạm thượng chữa lại thành Tốn vì học trò mạng Thủy, Thủy sinh Mộc, Chấn Tốn thuộc Mộc. Nhưng đó là sau này.

Mẹ nhắc vợ sinh con so phải sáu tháng mới ngủ chung. Tỉnh bức bối quá cứ đêm đêm ra vườn cuốc đi cuốc lại khoảnh đất mà không gieo trồng gì. Một đêm chưa tới sáu tháng, đang quẳng cuốc ngồi thở dốc, bất ngờ lưng Tỉnh chợt ấm mềm mùi dầu khuynh diệp. Dưới trời sao, trên đất vườn tơi xốp một cuộc quần thảo long trời lở đất vô hồi kỳ trận xảy ra. Sáng ngày, khi thằng Táo khóc ngằn ngặt Tỉnh chạy vô coi thử thì không thấy vợ. Ra vườn rồi dọc theo hàng tre xem thử có đau bụng ỉa chảy gì không. Rồi qua hàng xóm hỏi thăm. Bà Tầm cũng chạy đôn chạy đáo khắp nơi. Không ai biết. Người kể chuyện bảo thuồng luồng không chịu ở cạn. Tác giả cho rằng nàng ớn anh chồng khờ và gọi cái đêm trên đất dưới trời sao là đêm nhân bản. Tỉnh khóc đúng sáu tháng. Rồi thôi. Phải lo nuôi con. Bà nội Tầm tuy chưa đẻ nhưng có kinh nghiệm nuôi con ngoài sữa. Cũng năm đó Tỉnh được thầy lý sai làm mõ. Ông lý có con mắt tinh đời, Tỉnh tuy lờ khờ nhưng có sức khoẻ và chu đáo với công việc. Ngày làm thuê làm mướn đêm ra điếm canh đê, mõ Tỉnh sướng lắm. Gì thì cũng là người Nhà nước. Ngày hùng hục, tối nhiệt thành, mõ Tỉnh cứ nhớ lại cái đêm cuối cùng trên đất rồi tìm cách tự thoả mãn. Thằng Táo đã lên năm. Bà cháu ngày đêm quấn quýt.

Đêm tháng Chạp rây rây mưa lạnh. Người cùng gác không tới. Mõ Tỉnh nằm chèo queo điếm canh. Nghe tiếng lịch kịch, mõ Tỉnh ngó ra thì thấy chiếc kiệu dừng lại, bước ra một bà, bà bảo mưa ướt cho bay về, mai ra đón tao. Lính kiệu rập đầu cám ơn bà Tuần. Tỉnh hoảng hồn vội ra cúi chào. Làng lâu nay vinh dự có người vợ quan tuần phủ, mõ biết. Đôi lần thấy bà về giỗ chạp. Bà phốp pháp và còn trẻ. Có lần bà còn vỗ vỗ  vai mõ lúc mõ cúi chào.

Mõ Tỉnh run: “Thưa bà, ở đây lạnh lắm, để con kiếm củi đốt lửa cho bà sưởi.”

Bà Tuần nói: “Không sao, tôi chỉ đau lưng chút thôi, mấy đứa khiêng kiệu chạy vội xóc quá, anh đấm lưng cho tôi. Nghe thằng lý bảo anh có nghề này khá lắm”.

Mõ Tỉnh run hơn: “Dạ… con không dá…m...”.

Bà tuần vén áo nằm sấp trên chiếu rách động viên: “Anh cứ làm sẽ có thưởng”.

Mõ vâng lời mà tay chân cứ lóng ngóng. Phần sợ đã đành, phần vì mấy năm chưa hề đụng tới da thịt đàn bà. Cái mùi. Trời ơi, đích thị là cái mùi.

“Này anh cứ ngồi lên nhổ cho kêu!”

“Dạ… bà… cho phép…?

“Ngồi lên đi… không sao đâu…”

Mõ ngồi lên sau mông êm. Vừa chồm tới tay lận theo xương sống người đàn bà cùng lúc vật ngửa ra, Tỉnh không sao cưỡng được. Mõ chỉ có quần đùi. Mõ kêu lên tuyệt vọng khi bàn tay đang xuôi theo thân mình kia bỗng ngoặc lên cầm lấy vật cứng. Bà tuần tự lật ngửa lúc nào mõ không biết và với sự trợ giúp của bà chuyện đã xảy ra náo nức rồi đậm đà. Đậm đà đến mức bà tuần thường xuyên về thăm quê. Lão tuần già liệt dương cứ động viên bà đi cho khuây khoả…

Cho tiền mõ Tỉnh không lấy, cuối cùng điều cầu xin của mõ khiến người kể chuyện sửng sốt: Xin cho thằng Táo đi học. Mõ không khờ hoàn toàn, người kể chuyện đoan chắc như thế. Chỗ này thì tác giả không bình bán gì thêm. Thằng Táo lên tỉnh đi học với danh nghĩa cháu bà tuần. Từ đây nó là thằng Tốn. Tiền bạc bà tuần chu cấp, kêu là cháu dưới quê. Trò Tốn sáng dạ học một biết mười miệt mài đèn sách nên hầu như không về thăm quê. Nhớ con đôi lần mõ Tỉnh khăn gói lên tỉnh, nó cau có khó chịu đuổi xua bảo đang mắc học rồi cầm cuốn sách. Mõ Tỉnh rụt rè ngồi nhìn con suốt buổi rồi se sẽ ra về, lòng vui buồn lẫn lộn, vui là chính, thằng nhỏ đọc được những trang chữ dày còn buồn thì ít, mõ vốn khờ. Tốn chỉ xưng với chúng bạn cháu bà tuần còn gốc gác cái làng quê tăm tối với những lời đồn đại chẳng mấy đàng hoàng về thân phận thì lờ tịt. Sau khi đỗ khoá cuối cùng của trường thi Bình Định, tân nghè được xã cấp cho mảnh đất làng bên, mõ Tỉnh hăng hái lên rừng chặt cây về dựng ngôi nhà khang trang cho con, bà nội Tầm chỉ biết khoe với  hàng xóm thầy nghè có việc phải lên Kinh. Thực ra nghè Tốn đang né mặt bằng cách lên chơi với đám bạn học lêu lổng, chờ bổ nhiệm công việc - từ lâu bọn này trợ cấp tiền cho “cháu bà tuần”. Còn bà tuần, duyên phận điếm canh đã vãn vào tuổi ngoài năm mươi, người đàn bà đã biếng thăm quê. Có lần Tốn tìm tới phủ xưng tên, lát sau anh lính ra bảo bà tuần nói không quen biết!

Đến Bảo Đại nguyên niên người ta thấy nghè Tốn về làng cùng người vợ nói giọng trọ trẹ. Bà Tầm đã chết trong mỏi mòn chờ tin từ Kinh. Mõ Tỉnh thất sủng công việc điếm canh, nguồn sống tuổi già bằng việc đan giỏ tre, thúng mủng bán dạo quanh làng, thường thì rượu thay cơm, vài ngày ghé qua ngôi nhà lộc của con để quét tước. Ông lè nhè với người làng con mình đi làm quan xa. Người kể chuyện khẳng định trong lý lịch kê khai sau Cách mạng tháng Tám, lúc được mời làm thành phần nhân sĩ trong Mặt trận huyện, nghè Tốn ghi thành phần gia đình bần cố nông và quãng mười năm ấy có tham gia các phong trào chống sưu cao thuế nặng ở các tỉnh Trung kỳ và là người của Duy Tân, bằng chứng là ngày ông về làng không còn búi tó.

Vậy là nghè Tốn đã về cùng người vợ trọ trẹ và dạy chữ nho cho con cái hạng phú gia của xã tại nhà. Thầy cũng mang về bộ áo dài the khăn đóng có in các thờ chữ   triện, cái dù đen đã cũ. Học trò kính cẩn nhìn lên ô gỗ nhỏ trên cao như của trang xếp ngay ngắn mấy bộ sách thánh hiền, bên trên lợp mái xuôi chống chuột, phía dưới treo cái dù, thỉnh thoảng thầy đi dạo mới được thấy nó xoà ra đẹp tăm tắp. Mõ Tỉnh chỉ dám từ xa ngắm con. Mỗi tháng một kỳ, ông nhận vài ký gạo nghè Tốn gởi, mừng phát khóc rồi dạo làng bán giỏ và khoe con. Một sự trùng hợp rất lạ, tuy không nhớ chính xác năm nào nhưng người kể chuyện bảo một sáng người ta thấy ông chết bên giếng làng. Ngôi nhà rách trong bờ tre nhanh chóng đổ sụp và cái vườn hoang này thường được chọn làm nơi hội họp bí mật của nông hội đỏ.

Học trò rồi thưa dần dù nghè Tốn những năm sau đã chuyển sang dạy chữ quốc ngữ. Dĩ thực vi tiên, không có miếng ăn thì chữ ích gì. Làng xóm rậm rịch hoạt động của Việt minh. Mõ làng ông ổng đêm đen. Những tin đồn ma vương quỷ sứ về làng rợn người. Vài người trai cày trong xóm đến nhà mời ông nghè tham gia công cuộc cách mạng cứu nước, giải phóng dân tộc. Ông cười lắc đầu: “Bằng cuốc cày gậy gộc ư?”. Nhưng ông nói với bà nghè bằng giọng dè bỉu: “Bọn vai u thịt bắp vô học này thì làm được trò gì?”. Ngày ngày bà nghè cuốc đất trồng khoai, trồng rau, ông xếp bằng đọc sách, ngâm ngợi. áo rách cũng phải giữ lấy lề, mỗi chiều đi dạo theo đường làng ra bến sông, nghè Tốn cũng áo khăn che dù chỉnh tề, gật đầu nghiêm trang đáp lễ những lời chào hỏi cung kính của mọi người. áo dù quá cũ đã bị sờn mấy chỗ được bà nghè chằm lại rất công phu nên trông cũng còn tinh tươm lắm. Nghè Tốn tuy đã lâu không còn học trò nhưng người làng vẫn rất trọng vọng người chữ nghĩa; nhiều học trò cũ đã lớn thỉnh thoảng còn đến biếu thầy món quà, tấm bánh. Ông cau mặt quở trách nhưng cũng nhận.

Chiều nay ông nghè lại lững thững ra bến sông hóng gió. Hôm trước tình cờ nghe người học trò làm ăn xa về báo tin ngoài Bắc đói to, người chết lăn lóc đầy đường. Người Nhật bắt phá lúa trồng đay, dân tình điêu đứng tang thương, thầy nghĩ xem chẳng lẽ khoanh tay chờ chết. Làng mình thì chưa ai chết nhưng củ năng củ lác, đọt dứa dại cũng không còn. Trẻ nhỏ ra đồng nhá hạt cỏ may… Cái năm Dậu này… Ông độn ra quẻ Tỵ, là gần vào, giúp vào, con người phải gần nhau giúp nhau đồng lòng rồi mới yên. Hào tư Ngoài tỵ chi, trinh cát, lời tượng nói rằng Ngoại tỵ ư hiền, dĩ tòng thượng dã, bên ngoài gần liền nghĩa là theo hào năm, hào năm là dương, một người hiền cương minh trung chính, lại ở ngôi vua; tức là liền gần người hiền lại theo người trên nữa vì vậy mới tốt. Ông nghè nghĩ không ra, triều đình bù nhìn, vua chỉ long rong vui thú. Điềm báo một ông vua mới! Nhưng liền nhau với ai? Những người đói khổ thất học, chết đầy đường, những trai cày quanh mình ư? Vua của họ là ai? Chưa bao giờ ông lâm vào thế bế tắc như bây giờ. Người học trò đã cúi chào ra về. Những vạch đứt vạch liền nhảy múa trong đầu, mắt hoa lên. Chắc tại mình quá đói. đói lâu rồi, chỉ vài ngọn rau cỏ mỗi bữa…

Ông bước đi nhẹ tênh như người mộng du, người làng nhập nhoà trôi qua, dẫu sao vẫn là nghè Tốn với áo dài khăn đóng, đội dù. Đầu tháng Bảy rồi vẫn chưa có giọt mưa, bãi cát bến sông còn ngút ngát. Rẻo nước phía xa đầy người mò hến, úp, nhủi, hy vọng kiếm được chút gì. Làng xơ xác không còn cây chuối, đu đủ…

Bến sông bập bênh những người hóng gió như ông. Bến sông đã từ lâu không còn cái chợ xổm, làng có gì để bán để mua? Những người hóng gió còm nhom rách rưới. Vài gã hào lý béo tốt cái nghề cầm cố. Người mất đất  mất nhà dạt ra đây che tạm dưới bóng tre, không còn chợ bến cũng đông.

Nghè Tốn quay lại choáng váng trước cái mùi quen thuộc cách đây mấy tháng. Bà nghè đã bới những củ lang non cuối cùng luộc cho chồng trước khi bỏ đi. Cứ ngắt lá ăn dần, rễ củ chỉ bằng ngón tya, chiếc đũa. Đã lâu rồi, cái mùi bột… Bà nghè đã mang đi. Bà đã không thể nuôi nổi ông từ khoảnh vườn nhỏ còn đi xa làm thuê thì ông sĩ diện. Nắm lang luộc rưng rưng trên đôi tay gầy mảnh - cái miếng ăn, trời ơi, mớ chữ nghĩa thánh hiền chao chát đổ phịch xuống mấy chữ nguệch ngoạc: “Em xin lỗi, thầy bảo trọng”. Những dây lang bà nghè vùi lại cũng nhọc nhằn xanh lốm đốm. Nhiều lúc moi thử thấy rễ chưa mẩy bột ông nằm khóc lặng trong vườn thương trách thân.

Người đàn bà làng bên đã bày hai mẹt củ được ủ kỹ trong lá chuối nên còn bốc hơi. Những củ ngón tay vàng ngà bốc hơi. Ông nghè nhắm mắt nhưng cái mẹt củ cứ chòng chành, cái mùi bột tứa đầy trong miệng. Ông nuốt ực và nghẹn cứng trong cổ, đau choáng người. Ông lảo đảo mấy bước về phía mẹt củ, chị hàng chưa kịp mời chào thì tay ông đã chộp lấy một củ bỏ vào miệng, cái dù rơi tự lúc nào, tay còn lại cũng vội vàng lập công với củ thứ hai. Chị hàng thoáng sửng sốt rồi lập tức chợt hiểu, chồm tới, hai tay chẹn cổ ông bóp chặt. Củ thứ hai chưa kịp nuốt trào ra cùng nước dãi, rơi xuống cát. Không một tiếng vang. Nhìn sâu vào trong họng thấy chẳng còn gì, chị hàng đẩy mạnh ông ra cùng với léo nhéo tràng chửi. Chị vừa chửi vừa gạt sạch lớp cát, nước dãi một cách kỹ lưỡng rồi cẩn thận đặt lại củ ngón tay vàng ngà hơi giập lên mẹt. Nghè Tốn nằm giãy đành đạch trên cát, miệng chỉ kêu lên hai tiếng: Trời ơi, trời ơi… Phía xa, cái dù bị gió cuốn lăn lông lốc.

(Báo Văn nghệ)

Hạnh phúc thật gần

ông ngày nào anh không bị vợ ca cẩm. Sáng ra, cầm cái ca múc nước và chụp lấy cái khăn lau mặt là bị trận mở màn:

- Bộ đui sao không thấy ca nước ấm của con nhỏ. Khăn đó của mấy người sao? Mình mẩy đầy lang ben, đụng khăn ai cũng chụp đặng lây cho cả nhà à!

Anh vờ như không nghe. Mới bắt đầu một ngày mà cãi vã thì không nên. Anh mặc đồ. Thằng con trai lớn thò đầu ra khỏi mùng:

- Ba đừng mặc lộn quần con nữa nghe! Với lại, bữa nay cho con tiền thay ruột xe đạp.

Anh nhìn xuống và thấy mình không mặc quần của con. Móc trong túi ra còn mấy tờ giấy bạc, anh lấy đủ số mua cái ruột xe, bỏ vào túi áo sơ mi của nó treo gần đó. Chị vợ liếc một cái:

- Sao hôm qua nói không còn một đồng, bữa nay tiền giựt của ai?

Anh lấy năm nghìn từ mấy tờ còn lại cho vào túi quần để đi đường, số còn lại, anh đưa vợ:

- Tui gom ba cái phế liệu bán được mấy chục, hồi tối tính đưa mình mà quên.

Anh ôm hôn đứa con gái lên ba một cái rồi dắt cái xe cà tàng ra ngõ. Chị vợ lầm bầm mấy câu trong miệng rồi nhìn lại mấy tờ giấy bạc anh đưa. Ra tới đường lớn, anh ghé quán café bình dân kêu một cái đen, trả bù hôm qua thiếu một ly, vậy là hết hai nghìn. Anh lại nghe đói. Hôm qua, ông thầu mời ăn giỗ và đám thợ thầy cứ chén chú chén anh, anh không ăn được gì lại bị uống. Bình sinh, anh không nghiện rượu nhưng lại không dám từ chối sợ mất lòng người trên. Rốt cuộc, chiều về với cái mặt đỏ lừng, anh nằm lăn ra ngủ. Bây giờ thì đói, thôi kệ, gói xôi một nghìn đỡ bụng. Anh vừa đạp vừa ăn. Nghĩ tới thằng con trai mới mười lăm đã lớn ngồn ngộn bằng ba, năm nay bước vào lớp tám, không biết học hành ra sao. Anh chỉ biết đọc, biết viết. Con mồ côi mà!  ở với bà ngoại tới mười tuổi thì ngoại cũng qua đời. Ăn chực ăn nhờ nhà dì nhà cậu thì phải làm, ai đâu có tiền lo cho đi học. Từ mười ba tuổi, anh đã làm quen với cái thùng hồ. Bắt đầu làm cu li, làm chỉ để ăn ba bữa. Nhưng anh siêng năng lại hiền. Ai kêu gì cũng làm, ai sai gì cũng được. Miệt mài được bảy năm, anh đã làm thợ. Trong đám con gái xách hồ, anh chấm đứa coi được nhất, cho dù nó là đứa dữ dằn có tiếng. Con nhỏ thấy anh hiền lại siêng năng và không biết nhậu nhẹt bê tha như những người thợ khác, nó chịu. Đám cưới đãi được bốn mâm: Hai mâm nhà trai nhà gái và hai mâm bạn bè. Thôi thì, giàu cũng cưới, nghèo cũng cưới. Cho dầu xe hoa, cho dầu kèn trống, cho dầu đãi ở nhà hàng, cho dầu cô dâu có thay bao nhiêu lần áo đi nữa thì hạnh phúc vẫn là điều quan trọng. Đám cưới không rước dâu. Cái nhà lá nhỏ của vợ anh đang ở trở thành tổ ấm. Anh không nhà nên ở luôn bên vợ. Ông già vợ anh ngày xưa cũng là thợ hồ. Thời trẻ làm lụng quá sức tới già sanh đủ thứ bịnh. Thằng con trai lớn của anh vừa được năm tuổi, ông ngoại ra đi. Từ lúc vợ có thai thằng con lớn, anh đã không cho làm cu-li nữa. Anh ráng làm để vợ được yên ổn đẻ con và nuôi con. Anh vui mỗi khi về nhà nhìn thấy vợ, thấy con. Anh không biết nói lời hoa mỹ, anh chỉ nói thật lòng. Anh làm lụng vất vả để vợ con được cái ăn, cái mặc. Anh không dám ăn ngon, không đàn đúm bạn bè. Cuối tuần, lãnh tiền xong, đám bạn kéo nhau đi làm một chầu bồi dưỡng. Anh ra chợ mua chút bánh cho con, cục xà bông thơm cho vợ. Tiền lãnh bao nhiêu anh đưa hết cho chị cất giữ. Thấy nhà hàng xóm có cái Ti-vi, anh ao ước sao mua được một cái để vợ con không phải đi coi nhờ coi ké người ta. Nhưng như vậy chừng như cũng chưa vừa lòng chị. Chị bực tức cái nghèo của anh. Chị bực tức cái khờ khạo của anh. Chị muốn được chở đi chơi vào mỗi chiều. Còn anh về tới nhà, cơm nước xong đã nằm lăn ra ngủ. Cả ngày phải vật lộn với công việc, buổi trưa anh thường lãnh làm công chuyện của đám cu-li để có thêm tiền. Anh không dám than thở. Mình là đàn ông, làm không nuôi nổi vợ con thì để mặt mũi đâu.

Từ lúc thằng con lên cấp II, anh thường lén vợ cho tiền nó. Tội nghiệp, lớn rồi mà cứ ăn cơm nguội đi học, cũng phải có tiền uống nước chứ. Chị cằn nhằn những tuần anh đưa tiền ít: “Ăn xài cho dữ, mai mốt vợ con đi ăn mày cho vừa bụng mấy người nghe!”. Anh chỉ cười. Những lần đó, anh cho tiền con mua thêm tập sách. Thằng bé thương ba, nhưng lại sợ người mẹ dữ dằn. Nó ráng lắm mà không học giỏi được. Nó muốn nghỉ học đi làm hồ nhưng anh không chịu: “Con cứ ráng học hết cấp III đi, ba ráng làm nuôi con nổi mà!.

*

Anh vừa về tới nhà đã thấy đứa con nhỏ mếu máo khóc. Nhìn thấy vợ ăn mặc như chuẩn bị đi đâu, anh ngạc nhiên:

- Giờ này mà mình sửa soạn đi đâu?

- Tôi đi kiếm việc làm. ở nhà trông vô mấy đồng lương chết đói của anh, tôi chịu hết nổi rồi!

- Mình... mình đi làm việc gì? Anh ngạc nhiên há hốc miệng.

- Chị Sáu giới thiệu tôi làm ở một quán nhậu. Chỉ làm mấy tiếng ban đêm thôi mà bằng lương cả ngày của anh đó! Được chưa? Bây giờ ăn cơm rồi coi con nhỏ giùm tôi. Tôi đi làm mới có thêm cái ăn cái mặc. Con cái ngày một lớn mà trong nhà trống hoác như vầy, ai chịu nổi!

- Nhưng sao mình không bàn với tôi. Con còn nhỏ, mình bỏ nó ở nhà tội nghiệp lắm!

- Bởi vậy tôi mới đi buổi tối. Anh về giữ con. Anh giữ con không được sao?

Chị nói rồi, quơ cái túi xách bước ra cửa. Con bé khóc thét lên. Anh ẵm xốc lên dỗ dành: “Nín đi con! Ba ẵm con đi chơi nghe! Đừng khóc!”. Thằng con trai vừa về tới cửa, vẻ mặt buồn hiu, nó đã biết chuyện:

- Con thấy mấy bữa nay dì Sáu qua nói gì với má. Con không dè má đi làm ở quán nhậu. Con đã nói ba cho con nghỉ học theo ba đi làm hồ mà ba không chịu.  Mấy cái quán đó phức tạp lắm. Con không muốn má đi làm ở đó đâu!

- Con còn ở tuổi đi học thì cứ ráng học. Biết chữ rồi làm được công chuyện nhẹ nhàng hơn, chứ như đời ba thì cực khổ lắm.

Thằng con buồn ra mặt. Nó nhìn ba bằng ánh mắt cảm thông. Con nhỏ đã nín khóc. Anh ẵm con đi dài theo con hẻm. Một vài người nhìn anh ái ngại.

*

Chị đi làm được một tuần. Đêm nào về cũng đầy mùi bia, rượu. Chị có vẻ ngượng ngùng với anh: “Khách ép thì mình phải chiều! Đi làm thì phải được lòng khách, chủ người ta mới mướn mình”. Anh buồn bã không nói gì. Anh không lạ gì  cái cảnh trong các quán rượu nhưng anh không quen tranh cãi với vợ. Và anh cũng hiểu chị muốn chia sẻ cái gánh nặng gia đình với anh. Anh tuy không vừa ý công việc chị đang làm mà lại không có giải pháp nào tốt hơn. Hôm kia, chị đã mua cho anh bộ đồ, thằng lớn bộ đồng phục. Anh không vui gì khi nhận quà từ những đồng tiền của chị làm ra. Đêm nay, con bé bị sốt, nó không ngủ mà cứ vật vã khóc. Biểu thằng lớn giữ em, anh chạy ra hiệu thuốc đầu hẻm mua cho con một liều. Đã chín giờ rồi. Anh độ chừng chắc một tiếng đồng hồ nữa chị về. Anh cho con uống thuốc và thắc thỏm ngồi chờ.

Đồng hồ nhà bên gõ đều mười hai tiếng, anh giựt mình ngơ ngác. Mòn mỏi quá nên anh đã ngủ quên trên ghế. Chị vẫn chưa về. Anh vặn cao ngọn đèn rồi giở mùng con, con bé chừng chịu thuốc đã ngủ say. Anh bỗng lo sợ, không biết có chuyện gì mà tới giờ này chị vẫn chưa về. Anh khép cửa và đi ra đường. Trời dường như sắp mưa. Hơi nước lành lạnh trong không gian tĩnh mịch làm dứt cơn buồn ngủ. Anh ra tới đường lớn. Có bóng một người đàn bà bước chếnh choáng như một người đang say rượu. Anh ngờ ngợ rồi đi nhanh tới. Người đàn bà quỵ xuống đường. Anh tới gần, sao giống vợ mình quá, nhưng quần áo thì không giống. Anh cúi sát xuống thì chị đã ngã vật ra đường. ánh đèn đường vừa sáng trên gương mặt người đàn bà ấy. Anh thảng thốt: “Trời ơi! Đúng là mình rồi!”. Anh ẵm xốc chị như ẵm một đứa bé rồi bước nhanh về nhà .

*

Khi đã được lau mặt bằng nước ấm, đã được uống chút nước trà gừng, chị tỉnh lại và thút thít khóc. Thằng con trai đã thức dậy từ lúc ba nó ẵm má vô nhà. Nó lăng xăng nấu nước giúp ba và bây giờ lại ngồi bó gối. Anh ngồi kế bên và cứ để yên cho chị khóc. Anh chưa biết chuyện gì xảy ra. Nhưng thấy chị như vậy, anh không nỡ hỏi. Chị vẫn khóc, tiếng khóc phát ra từ cái miệng lúc nào cũng la cũng chửi, bây giờ sao cam chịu quá, tội nghiệp quá! Mãi một lúc, chị đã bớt xúc động, anh khẽ khàng:

- Chuyện gì vậy? Mình nói tôi nghe coi!

Chị nhìn anh như nhìn một người mới gặp. Anh ngồi đó, tay nắm lấy bàn tay chị, chị cảm nhận được những vết chai trong lòng bàn tay anh. Bàn tay đã làm biết bao việc để vợ con đỡ nhọc nhằn vất vả. Bàn tay đã đem cơm, đem áo về nhà dù chỉ là những bữa cơm đạm bạc, những chiếc áo rẻ tiền. Chị ngước đôi mắt đẫm lệ nhìn anh. Tại sao anh không mắng chửi chị, tại sao anh không bỏ mặc chị - con đàn bà hư hỏng, con đàn bà chưa từng ngọt ngào với chồng. Cứ mở miệng là chị mắng chửi anh. Sống với nhau bao nhiêu năm, anh chưa từng la rầy chị. Lẽ ra, chị phải biết thương anh, phải thấy mình có phước hơn biết bao người đàn bà khác. Từ khi cưới nhau, tuy nghèo nhưng chị cũng chưa thiếu ăn thiếu mặc. Có một năm, anh đã làm tới gần giao thừa mới bước thấp bước cao về nhà vì đã gần kiệt sức. Anh đã lãnh quét vôi gấp cho một căn nhà. Anh đã đứng suốt mười hai tiếng đồng hồ để nhận số tiền công hậu hĩ của chủ với đôi chân sưng vù vì tụ máu. Bây giờ nghĩ lại, nước mắt chị lại chảy dài trên má. Chị đi làm trong quán nhậu mới ba ngày đã có người để ý. Đó là một tay chủ tiệm buôn hàng điện tử. Cái nhan sắc mặn mòi của chị, của người đàn bà vừa bước qua tuổi ba mươi đã làm gã động lòng. Biết chị không phải gái làng chơi mà chỉ vì hoàn cảnh mới đi làm việc này, gã quăng lưới. Mấy lần mời chị ăn khuya. Mấy lần đưa về để tạo thiện cảm, chị đã xiêu lòng. Chị cứ nghĩ gã tốt, thấy hoàn cảnh nghèo của chị mà thương. Và đêm nào chị cũng đi ăn với gã. Đêm nay, gã đem đến một gói quà gồm mấy bộ đồ đắt tiền và một số mỹ phẩm. Gã xin cho chị nghỉ sớm và cũng đi ăn. Xong, gã đưa chị tới một nhà nghỉ ở ngoại ô. Lẽ ra chị phải từ chối. Lẽ ra câu chuyện phải dừng lại ở đây. Anh chưa bao giờ có lỗi với chị ngoài chuyện anh nghèo. Chị đi làm cũng vì muốn kiếm tiền thôi. Chị vẫn chưa là người xấu mà! Nhưng điều gì đã khiến chị bước vào nhà nghỉ với gã. Nhìn căn phòng sạch sẽ với chiếc giường nệm trắng tinh, cặp gối, cái mền... mọi thứ đều đẹp, đều hơn hẳn cái giường ngủ tồi tàn của vợ chồng chị, chị lại thấy xót xa cho mình nhưng cũng gờn gợn một cảm giác lo sợ phập phồng. Gã chủ tiệm mở bọc đồ ra để chị no mắt với những bộ quần áo đắt tiền mà chị chỉ thấy trong mơ. Gã biểu chị đi tắm. Chị nghe lời gã như một người máy. Chị không còn là chị nữa.

Đúng lúc chị vừa bước ra khỏi phòng tắm với bộ đồ ngủ tuyệt đẹp thì có tiếng đập cửa, tiếng một người đàn bà nào đó la ó khóc lóc và còn tiếng nhiều người nữa. Gã chủ tiệm không còn hồn vía gì khi nghe tiếng vợ. Gã mở cửa và cả đám người ùa vào. Chị bị người đàn bà với thân hình hộ pháp túm lấy trước tiên: “Con đĩ! Mày dám cả gan giựt chồng tao hả? Mày ăn gan trời rồi!”. ả vừa chửi vừa đấm túi bụi vô người chị. Chị đưa tay chống đỡ và nước mắt trào ra. Người ta cố can ngăn, cố ôm ghì lấy người đàn bà đang trong cơn ghen hừng hực. Gã đàn ông đứng như trời trồng không dám xông vô. Người chủ nhà nghỉ phải dùng hết sức mới kéo được người đàn bà đó ra. Y cũng tìm cách đẩy chị ra cửa rồi biểu “Về mau đi! Còn ở đó làm gì!”, rồi y xởi lởi phân bua: “Chị bớt giận! Làm ầm lên mọi người biết chỉ thêm mất mặt chồng rồi còn làm ăn gì được: Đàn ông ai mà không tằng tịu bên ngoài đôi chút, miễn là biết lo cho gia đình thì tốt rồi? Chị nghe tôi đi!”.

Chị đi như chạy ra khỏi nhà nghỉ, mãi một lúc mới định được hướng về nhà. Chị đi như sợ người ta đuổi theo. Nỗi đau thân xác đâu sánh bằng nỗi đau đang giày vò lương tâm chị. Chị bỗng thấy thương anh, bỗng thấy cuộc đời này anh mới là người chồng xứng đáng nhất. Chị chắc chắn anh sẽ không làm cái việc có lỗi với chị và chị nhớ lại những gì mình đã cư xử với anh. Chị mường tượng giờ này chắc anh đang lo lắng, nước mắt chị lại trào ra. Dường như có một vết thương trên môi. Chị đưa tay sờ và thấy máu. Chị bật khóc thành tiếng và lủi thủi bước đi trong nỗi đau đớn ê chề. Chị chỉ mong có anh bên cạnh lúc này để chị được chở che. Cái ý nghĩ về anh đã giúp chị có thêm sức mạnh. Bước ngã bước xiêu, cuối cùng chị cũng về được để gặp anh.

*

Trời mưa giông rồi cũng dứt. Những hục hặc trong căn nhà ọp ẹp của anh chị cũng không còn nữa từ sau cái đêm kinh hoàng đó. Chị nghỉ làm và mua một chút bánh kẹo bán cho đám con nít trong xóm. Người trong xóm cũng không còn nghe tiếng chị chửi chồng chan chát từ lúc vừa thức dậy. Chị đã thay đổi, thay đổi đến thằng con trai cũng ngạc nhiên. Chị thấy thương chồng biết bao khi so sánh anh với những người đàn ông chị đã gặp. Chị muốn bù đắp lại những tổn thương mà chị đã gây ra cho anh. Còn anh, khỏi phải nói cũng biết anh hạnh phúc đến dường nào. Trời đã thương và đền trả cho anh. Anh đã không trách cái việc làm nông nổi của chị. Anh biết chị không là người xấu, chị cũng vì gia đình mà phải dấn thân. Trái tim biết yêu thương và biết tha thứ của anh đã thức tỉnh con người chị. Chị đã cảm nhận được thế nào là hạnh phúc và chị sẽ gìn giữ nó. Thằng con trai bỗng dưng lại học khá lên. Chính tình thương yêu của ba má và không khí vui vẻ, ấm cúng của gia đình đã tiếp thêm lòng tin và sức mạnh cho nó. Chỉ còn một nguyện vọng vô cùng chính đáng của chị mà anh phải thực hiện cho bằng được: “Em thích được anh chở đi chơi vào mỗi chiều, cho dù là trên chiếc xe đạp chẳng mới mẻ gì của anh!”. Và dĩ nhiên là anh đồng ý.

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Hạc đỏ

Nước sôi đã được rót vào phin và phin đã được đặt trên bàn. Qua các khuôn cửa sổ tràn vào tiếng động ầm ầm dữ dội của hàng tấn nước đen kịt đang không ngừng trút xuống từ một bầu trời thảng hoặc lại nhoằng lên những rạch sáng vừa đắc thắng vừa ngâythơ. Tôi mỉm cười khoan khoái. Giờ thì chỉ còn mỗi việc co hai chân lên, lún sâu vào chiếc ghế và…

-          Cà phê thơm thật !

Hai cẳng chân thoắt cứng ngắc rồi lại thoắt rời ra lõng thõng trong hai ống quần. Sượt qua một bên tai tôi lạnh ngắt là mấy tiếng lào phào thoảng một chút nịnh bợ. Mấy túm rèm cửa đen kịt đang thõng thượt đung đưa đầy vẻ cợt nhạo bên các khuôn cửa mở toang.

-          Ngửi được đâu mà thơm với chả không. Đã tới thì ngồi xuống đâu đó đi, đi lại vớ vẩn va đổ hết đồ bây giờ…

Tôi lằn nhằn. Co hai chân lên, cứ thế lún sâu vào chiếc ghế. Mùi cà phê đã bắt đầu dậy lên phất phơ trong mùi nước tươi mát hoang dã rất…nguyên thủy mà chỉ những cơn mưa thật lớn mới có thể tạo ra. Nỗi bực dọc chợt tan biến. Dị rất khoái cà phê. Đúng ra là mọi chất kích thích cậu khóai tất, trừ hêrôin.

-          Làm một cốc nhé ! – Giọng tôi chùng xuống. – Cốc ở trong cái tủ nhỏ nhỏ sát cầu thang. Thấy chưa ?

-          Có thể… Từ từ đã. Chị vẫn thế, lúc nào cũng sốt ruột. Đây rồi !

Không còn vẻ nịnh bợ nữa, cả vui vẻ lẫn  tự tin đã trở lại trong giọng nói rất khó lẫn. Người to lớn kềnh càng, ưa cao đàm khoát luận, nói năng thì lại nhỏ nhẹ chậm rãi. Vừa nghĩ  tới đây tôi chợt nhận ra cái tối đen cực kỳ thú vị của khoảng không trước mặt đã thay đổi, nó nhẹ hơn, nhạt hơn. Có một cái gì đó lạnh hơn hơi lạnh đang tràn vào từ cơn mưa khiến tôi chợt rùng người. “Cạch !” – Đấy là chiếc cốc thủy tinh, nó vừa được đặt xuống bàn. Ánh sáng nhợt nhạt vì cô độc và bất thường, thứ ánh sáng luôn tồn tại ở đâu đó trong một không gian kiểu này thoắt cái đã dồn về chiếc ghế đối diện. Kềnh càng, nhẹ bỗng và mỏng dính, Dị, nói đúng ra là các đường viền khúc thì sầm sẫm khúc lại lanh lánh đen làm nên cậu đang thu lại rồi yên vị trong chiếc ghế quá lớn với tôi nhưng lại hết sức vừa phải với cậu.

-          Trước đây chị không ngồi thế này !

Dè dặt tiếng nói vang lên cùng sự chuyển động khó nhọc của một đường gấp khúc không đều. Quai hàm cậu vẫn bạnh ra thế, dữ dội và nhọc nhằn…

-          Trước không thì giờ thế. Khách không mời mà lại còn đòi chủ nhà phải lịch sự ! – Càng lún sâu hơn vào chiếc ghế tôi hạ giọng tò mò. – Mưa khiếp thế mà vẫn đi được, hả ?

-          Em đi theo chị từ lúc ở đường Nguyễn Hụê ấy chứ ! – Câu trả lời tỉnh bơ.

-          Hả?...- Tôi bỗng im bặt vì tiếng la quá to vừa buột ra. – Này…Mình nói sè sẽ thôi, con chị mà thức giấc thì…

-          Thì mẹ nó coi như “tiêu” luôn. Đã đủ thứ rắc rối giờ lại còn giao du cả…cả với…

Bật lên khe khẽ một tiếng cười hiền lành. Một cái gì đó giống như là những tình cảm trìu mến thân thiết nhè nhẹ xâm chiếm tâm hồn tôi.

-          Thế từ chiều tới giờ em đã làm những trò gì trong nhà chị, hả ?

-          Chả làm gì cả, nằm ngủ khoèo dưới chân cầu thang. Đường sá chả ra thế nào, cái xe bé tí tẹo của chị xóc kinh hồn, đã thế lại còn mua đường phóng ngoằn ngà ngoằn ngoèo. Thấy chị leo cầu thang em cũng leo theo rồi nhọc quá vấp một cái thế là lăn lông lốc. Rồi ngủ luôn một lèo. Không mưa chắc vẫn còn nằm đó. Mà không…Em đã dậy rồi chứ nhỉ ? Đúng, đã thức giấc lúc chị ngủ khì.

-          Rồi sao ?

-          Rồi đi. Chị đừng dợm người lên thế. Đi bộ thôi. Em đã sang thế giới của em bằng một cái mô-kích có lộn về cũng không bằng chiếc “cúc cu” tí tẹo của chị đâu. Có thể chị không tin nhưng em đã đi trên con đường vọt ra từ óc chị đấy.

Con đường vọt ra từ óc chị ?...

-          Rót cà phê cho em nhé ?

-          Đã xuống hết đâu mà chị rót ? – Cái tiếng nói vừa thấp xuống chợt cao vút lên, rồi tắt. Rồi lại nối khúc. – Em đã thấy cậu ta trong cái đầu mê mê mệt mệt của chị.

-          Em đã có những câu thơ thật hay mà Dị…

-          Em biết, nhưng cứ để chúng đấy đã !

Tôi bất giác thu người. Tiếng nói cộc lốc rất xa lạ này ! Ai mà biết được điều gì sẽ xảy ra, dù gì thì cậu ta cũng chỉ là…

-          Chị đừng hoảng hốt thế. Người ta bịa đấy, bịa tất. Chẳng có sức mạnh nào cả, chị chỉ cần xô nhẹ một cái là em “tan đời”.

Gương mặt thẫm đen chợt vẹo đi lệch lạc.

-          Những nghĩ ngợi của cậu ta có vẻ rất hay đấy nhưng ra tranh lại khác. Chẳng có gì đáng kể. Màu xanh trong những bức đen thật ẻo lả. Eûo lả và đen sì, tối thui…nó là cái gì ? Chẳng là cái gì cả. Lại còn khổ lớn , rất lớn. Đâm sầm vào một khoảng tối thui mênh mông. Để làm gì ? Thế gọi là trừu tượng, hả ?

-          Đâm sầm vào một khoảng tối thui mênh mông…Vậy là em vẫn cảm được ?...

Đôi mắt Dị như muốn bật ra khỏi cái mảng đen vẹo vọ đang ghì chặt lấy chúng. Nhưng chỉ lồi ra được hơn một chút để rồi lại đứng nguyên, bất lực.

-          Em không nói dối chị, chẳng có gì liên quan giữa cảm giác mà em đã nói rằng nó đã mất cùng sự tiêu tan của da thịt và sự cảm nhận như cảm nhận này. – Từ khẽ khàng cái tiếng đang nói chợt vóng lên, tinh quái. – Chị đừng ngọ ngoạy. Đâm sầm vào một khoảng tối thui mênh mông, rồi sau đó… Vậy nó là thế! Nhưng nếu chỉ thế thì hơn gì những câu thơ em viết về nước ? Mà đó chỉ là những bước đầu tiên trên con đường em đã đi. Để rồi em làgì nào ? Tại sao lại cứ phải là gì ? Đúng không ? Tất nhiên làgì hay không là gì,lúc ấy em đã không hề nghĩ tới, nhiều năm sau cũng vậy. Cứ sống, cứ yêu, đã làm rất nhiều điều rồ dại, rồi viết, có lúc không ngừng nghỉ, tuôn trào, lúc thì chỉ vài từ thôi cũng chả sắp xếp nổi.

-          Ừ, nước… Em đọc bài thơ đó đi. Chị đã được nghe nó lần đầu gặp em.

-     Đọc thơ ? Sao em có thể làm điều đó được nữa ?

-          Chị không hiểu.

-          Cà phê được rồi đấy. Chị uống đi không nguội.

-           Rót cho em nhé ?

-          Để làm gì ?

-          Chị hiểu rồi…

Tôi buột thở dài. Phải, chỉ còn dáng vẻ, một cái gì từa tựa như thế, chứ không thể còn thơ trong một ký ức không thịt da. Tôi nhấc phin. Múc một thìa đường cho vào cốc khuấy đều. Sớt một nửa vào cốc Dị. Lúc đặt chiếc cốc trả lại chỗ cũ chợt thấy phần thẫm đen “gọi là” gương mặt Dị khẽ lay động giữa cái ánh sáng có phần còn nhợt nhạt hơn. Lúng túng tôi hấp tấp cầm cốc uống liên tiếp từng ngụm nhỏ. Hấp tấp thở giữa những nhịp đập gấp gáp khó nhọc, hấp tấp nói những lời lúc rõ ràng lúc mù mờ. Rằng Dị đã không công bằng, đã để những mặc cảm lái mình theo một hướng hoàn toàn khác, rằng lúc ở galery trên đường Nguyễn Hụê, lúc bắt gặp những cốc nước màu xanh, hết hồn , tôi đã toan bỏ đi, thì cậu, chính cậu đã xuất hiện và giữ tôi lại chính cậu đã chỉ cho tôi thấy cái miền compact  ngây thơ và thoáng đãng trong các bức tranh vừa mơ hồ vừa xác thực lúc những ngón tay tôi lướt qua; những ngón tay…phải, chính là cậu đã xui khiến tôi cái cách xem này bởi trong niềm ham muốn soi xét và thâu tóm toàn bộ thị giác sáng tỏ thị giác mạch lạc nhiều khi nhầm lạc và trở nên … quá sỗ sàng. Rồi tôi nói tới nước, những câu thơ Dị viết về nước thật hay. Nhịp điệu và giới tính, nước những uốn lượn mê hồn của nước của cơ thể, những uốn lượn tự nhiên đầy ngẫu hứng, duyên dáng, quyến rũ chìm trong bóng tối, chúng nhắc người ta nhớ đến chúng là hiện hữu của đời sống xứ sở này, bí mật sơ khai nguyên thủy dễ thương, hết sức dễ thương và đáng sợ bởi sự tồn tại bướng bỉnh, bất kham của một cái gì đó rất “thủy”… Từ bài thơ tôi lại nhảy sang cách đọc nó. Dị có một cách đọc thơ rất lạ, vẫn bấy nhiêu chữ thôi nhưng chả lần nào giống lần nào, theo các lần đọc từng từ rồi các cụm từ đột ngột  được sắp xếp lại, và ở bố cục chữ đầy ngẫu hứng mỗi lúc ấy, trong những gắn bó và xa cách mới, những âm điệu mới lại bắt đầu…

Trong màn mưa tắt tiếng tôi cứ nói nói mãi. Lộn xộn. Chen lấn. Loại bỏ hoàn toàn cú pháp. Đáng chấm thì phảy đáng phảy tôi lại thở hắt ra cả một đống chấm than. Cứ thế. Rồi bỗng…một, hai, ba…những vạch sáng rực chợt nhoằng lên kéo theo những tiếng ầm ầm khủng khiếp, mỗi tiếng khi giật rung bầu trời lại khiến tôi nảy người lên trong chiếc ghế. Hoàn hồn tôi nhận ra những màu đen đã biến mất trong chiếc ghế còn cốc cà phê đối diện thì…nửa phần đã ở ngoài bàn.

-          Em còn đấy không,Dị ? – Tôi hốt hoảng hỏi vào khoảng không đen ngòm.

-          Còn.

-          Đang ở đâu vậy ?

-          Dưới cầu thang.

-          Núp hả ?

Theo tiếng cười của tôi là một tiếng cười khác. Nó di động. Rồi ngừng khi những màu đen sượt qua tôi.

-          Chị cũng lắm lời thật ! – Dị lầu bầu. Tiếng nói cậu trở lại như là tôi còn nhớ, nhỏ nhẹ, từ tốn, hiểu biết. – Tiếc là chị đã không  “phát lộ” lúc em còn chưa thành ra thế này. Ngày ấy thì lúc nào cũng “bông” “bông” “bông”…_ Ngừng. _Sao chị không hỏi do đâu em biết cậu ta ?

-          Em thình lình “mọc” ra, chưa chết giấc là may, chị lại còn logic được nữa, hả ? Chưa hỏi thì giờ nói, đâu có sao ?

-          Có một nửa đêm đang lang thang ngoài đường em bỗng vấp phải một lũ đua xe, một cơn lốc rồ dại. Thất kinh em dạt bừa vào cửa sổ một ngôi nhà. Tỉnh sợ mới nhận ra mình đang ngồi thu lu ở khoảng trống giữa hai bức tranh đen thui dựng kề nhau. Căn phòng sáng đèn, ánh sáng của đèn ống là thứ em rất sợ, chắc vì thế lúc dạt vào đã nhằm thẳng chỗ này lao tới. Một gã cỡ tuổi em cũng đang ngồi thu lu nhưng ở chỗ sáng nhất trước một bức tranh cũng rất sáng. Quanh gã khá bừa bộn. Rõ ràng gã đang làm việc, cái hành động vẽ vừa được gã thực hiện trước đấy không lâu, bằng chứng là sơn trên con dao vẽ còn ướt.

-          Em không xạo chị đấy chứ ? – Tôi dè chừng, chính cậu vừa nói rất sợ ánh sáng đèn ống còn gì ?

Giống như là cái đầu Dị vừa lắc lắc cùng một vẻ thật thà trăng trắng đang lướt mau qua gương mặt đen thẫm.

-          Đúng là có sợ nhưng nếu muốn với lại chỉ một chút thôi thì chịu được.

Được “diện kiến” với một người có thể nhìn thấy những ý nghĩ của mình, hay thật. Tôi bật cười.

-          Em nói chuyện với cậu ấy chứ ?

-          Sao thế được ? Chị đừng “bẫy” em. Sơn còn ướt trên con dao là em nhìn thấy.

-          Cũng như em chỉ nói được với mỗi mình chị ? Chà, sướng ghê ha ? Nào, rồi sao ? Điều gì đã diễn ra giữa hai anh chàng cùng ngồi thu lu trong căn phòng vào lúc nửa đêm ?

-          Thoạt đầu em cứ tưởng gã ngồi nghỉ hoặc đang tính sẽ làm điều gì tiếp theo nên chú tâm vào ngắm nghía chỗ mình đang nương náu thôi. Không năm tháng, không chữ ký. Khá ngột ngạt. Hẳn là bụi rất nhiều bụi đã bám trên bề mặt lần sần lám nhám của hai bức tranh. Mà có đúng là tranh không ? Cái gì được vẽ ra trên đó ? Không hình hài, đường nét. Không gì cả. Đen đen đen cứ đen mãi, mệt nhoài tối tăm bất lực, và sau cùng là sự buông xuôi yếu ớt trong cái màu xanh côban đầy cảm tính…Tôi đang bị vít kín bởi chính những suy nghĩ của mình, con đường vẫn chưa xuất hiện, nhưng dứt khoát là có,  phải có con đường của riêng tôi. Kiệt lực, bụi mờ, đầy khao khát và vô danh… Giữa những đen và xanh ấy em chợt thấy mình lúc viết những câu thơ về con hạc đỏ…

Im lặng. Đầu Dị rũ xuống.

hạc đỏ

hạc đỏ

những con sinh ra thì đã chết

những con chưa chết thì chưa sinh ra (*)

Ngạo nghễ và đau đớn, những câu  thơ vang lên trong câm lặng của vòm họng tôi, những câu thơ không để Dị yên ngay cả khi đã không còn được sống. Tiếng mưa có chiều đã yếu đi. Tiếng sấm gầm gừ ở đâu đó rất xa Sài Gòn, ngoài biển chăng ?

Tôi rất sợ  những gì đang diễn ra, nó có xu hướng nhấn chìm người ta trong một niềm xao xuyến xa xỉ, rất tốn sức. Phải sao bây giờ ? Tôi biết cách mời một người ra khỏi nhà, còn với Dị !...

-          Chị có tiền không ? – Cái đầu đang rũ xuống chợt ngấc lên.

-          Có, có một ít, nhưng chị không cho em đâu.

Tôi nghe thấy tiếng mình lầu bầu. Chợt bật cười trước cả trò láu vặt lẫn cái giọng hiền lành đầy “thu xếp” của Dị.

-          Nói tiếp đi, nhưng đừng “sầu riêng” quá.

-          Rất chú tâm vào chỗ  mình đang ngồi em vẫn nhận ra cả tiếng xe máy rú rít bên ngoài lẫn tiếng cánh cửa dập khá mạnh do em xô phải lúc dạt vào chả hề tác động đến gã họa sĩ. Tưởng gã dừng tay rồi sẽ làm tiếp ai dè cứ thế ngồi ngồi mãi. Ước gì em có thể biết được đã bao nhiêu thời gian trôi qua. Thế rồi đột nhiên gã đứng vụt dậy. Hấp tấp bước. Em cũng vọt theo luôn. Nghe có vẻ vô lý nhưng đúng là em đã rất thương gã. Em cũng từng thế, bỏ mặc Liên rất nhiều đêm vì những rồ dại của mình tới chừng nhớ được ra thì cô ấy đã… ngủ.

-          Này Dị…- Thốt nhiên tôi đâm nghi ngờ chính mình, không lẽ những lời vừa nói đó được phát ra từ cái khoảng tối trước mặt ?

-           Chị bảo sao ?

-          Không. Không. Em cứ nói tiếp đi. – Tôi vội vàng lấp liếm.

-          Đúng là gã đi thẳng tới chỗ vợ. Tối thui nhưng không hề vấp. Ngồi xuống, lẹ làng và thuần thục gã bắt đầu cởi cúc trên chiếc váy ngủ im lìm. Cởi tới chiếc thứ ba gã bỗng thừ người rồi đột ngột đổ xoài xuống.

-          Em làm như  cây bị đốn ấy. Nằm thôi, gã nằm xoài xuống. Dân làm thơ bọn em chỉ giỏi vóng vót.

-          Thì nằm vậy.- Lại vẫn cái giọng hiền lành đầy “thu xếp”.- Nằm thẳng cẳng, thoáng cái đã ồ ồ ngáy, nhọc nhằn, ngon lành.

-          Nếu là em chị đã xuống tắt đèn hộ cậu ta. Đóng cửa sổ nữa, trộm cắp thì như rươi. Chứ… ai lại đứng thế lúc vợ chồng người ta đang ngủ.

-          Chị chả hiểu gì cả. Mà sao lại không nhỉ ?... Rỗng không và thanh thản, em chưa được ngủ thế bao giờ. Cứ dằn vặt, loay hoay. Lang thang và không sao ngủ nổi...Em đã không biết hết cái cách đọc thơ của mình, trong khi “vấn đề” hình như lại nằm ở đây. Tại sao thế ?

-          ?...

-          Thật kỳ cục. Đúng là em đã trở xuống, đã làm các việc chị vừa nói. Đã nằm xuống cái đi văng đặt ngay dưới cửa sổ mà cậu ấy hẳn đã thường nằm. Cái tranh cậu vừa vẽ xong là một trong ba cái chị đã xem. Thật đẹp. Tắt đèn rồi em lại càng thấy nó rõ hơn. Tràn ra khỏi cả khung lẫn bố lẫn những lằn trắng miên man là sự im lặng, một im lặng tuyệt đối, thuần khiết, từ đó  có thể cất lên bất kỳ một âm thanh nào, những âm thanh lạ lùng nhất , trong sự bật mở và phiêu lưu của ký ức.

“Roeng…” Một âm thanh chói gắt đột ngột vang lên, nó kéo dài với âm lượng không không hề thay đổi. Tiếp đó là khá nhiều tiếng ồn ào.Phải mất tới cả phút tôi mới ý thức hết chúng là gì. Hoảng hốt. Tôi rời ghế. Vội vã bật đèn vội vã mở khóa cửa. Mưa đã tạnh. Ngoài hàng rào lố nhố hai ba người. Cánh cửa vừa mở họ đã ùa vào. Tôi nhận ra người cảnh sát khu vực. Anh ta có vẻ bực bội vì sự chậm trễ của tôi. Cũng giống như đã mất tới cả phút để nhận ra chính tiếng chuông cửa nhà mình phải sau lúc người cảnh sát nói cả tràng, rồi cả ba đã bước hẳn vào nhàtôi mới chợt hiểu ra sự có mặt của họ : Người ta đang truy lùng các phần tử tháo chạy từ một ổ tiêm chích đâu đó gần nhà tôi và một trong ba người này đã thấy một đối tượng trèo qua rào nhảy vào sân nhà tôi. Cái sân bé tẹo với vài chậu cây cảnh chẳng có gì để họ quan tâm nhưng hai cửa sổ không chấn song mở toang thì lại khác. Tôi nói mình đang ngủ không hay biết gì cả, trong nhà chỉ có hai mẹ con, họ cứ việc tự nhiên làm phận sự, vừa nói tôi vừa bật đèn lầu trên đưa tay mời họ. Một người theo thang gỗ thoăn thoắt leo lên, một đi thẳng vào nhà vệ sinh – cả tầng trệt thông thống sáng choang đèn ngoài nó chẳng có chỗ nào có thể là nơi ẩn nấp cho ngay cả một đứa bé. Anh cảnh sát khu vực đứng lại cùng tôi. Bất chợt cả hai luồng mắt cùng rọi vào cốc cà phê có tư thế rất kỳ quặc nửa phần ở trên mặt bàn còn nửa kia đã…ra tới không gian tự do, cà phê trong cốc thì còn nguyên. Mặt tôi lạnh ngắt trống ngực đập thình thịch. Người cảnh sát tiến về phía nó. Tôi cũng đi theo anh ta. Cố trấn tĩnh, làm ra vẻ ngượng nghịu tôi thanh minh, trước lúc đi ngủ hai mẹ con uống cà phê, thực ra là tôi uống, rồi con bé xin một cốc nhưng lại sợ đắng. Nó đang mê ảo thuật thậm chí còn “theo học” một lớp về ảo thuật trên mạng. Chúng tôi đã tới sát bên chiếc cốc. Lần này thì cả hai còn kinh ngạc hơn : chiếc cốc lúc này chỉ rìa ra khỏi mặt bàn có tí ti. Người cảnh sát nở một nụ cười ngớ ngẩn. Anh ta cầm chiếc cốc lên. Dĩ nhiên là nó nguội ngắt. Cùng lúc cả hai đồng nghiệp của anh xuất hiện với vẻ mặt thất vọng. Người cảnh sát đặt chiếc cốc xuống bàn. Anh nói con trai mình cũng rất mê ảo thuật, nó không hề biết có thể theo học qua mạng, nhưng thế lại hóa hay, bọn trẻ mà vào mạng thì…tiền núi. Rồi cảm ơn tôi đã tạo điều kiện để họ làm phận sự. Cũng không quên nhắc nhở tôi phải hết sức cẩn thận với loại cửa sổ không chấn song, tốt nhất nên sơm sớm gọi thợ sắt đến tạo cho nó một dáng vẻ bình thường.

Tiễn họ ra. Trở vào tôi vội vã đến bên cốc cà phê. Nó vẫn thế, chỉ rìa ra khỏi mặt bàn có tí ti. Vội vã tắt đèn. Tôi hấp tấp hỏi :

-          Em còn đấy không, Dị ?

Im lặng. Tôi lại cất tiếng :

-          Dị à, em đang ở đâu vậy ?

Vẫn không một lời đáp.Tôi nhìn khắp cả lượt gian phòng, màu sắc của không gian đã biến đổi, không còn cả tối đen lẫn những nhợt nhạt nữa.Cũng phải. Mưa tạnh. Đèn đường thì đã bật trở lại !

Lẳng lặng trở lại chiếc ghế của mình bỗng dưng tôi thấy rất buồn. Những ý nghĩ tiếp theo của Dị lúc cậu nằm trên  chiếc đi văng một đêm nào, và đêm nay nữa cậu đã thấy gì nghĩ gì lúc trở lại ngôi nhà ấy?

Chỉ còn ít tiếng nữa mặt trời sẽ mọc nắng sẽ chói chang và tôi sẽ lại bận bịu với vô số công việc có thể đo đếm rành mạch trong ánh ngày sòng phẳng thản nhiên.

(Báo Văn nghệ)

Hậu đài

Như mọi buổi chiều tà nắng nhạt, hậu đài của gánh hát vẫn ngổn ngang những hòm xiểng, những đạo cụ giăng mắc bát nháo...

Thầy Quạ chiều nay ngồi trầm tư trên cái thùng gỗ, mắt dõi ra bờ đầm. Nơi bạt ngàn lau trắng đứng yên, bất động. Trời không một chút gió. Những cánh chim chừng như mỏi cánh sà xuống ở phía rìa đầm. Gợn lên ở giữa trời cao, đâu đó in hình những cụm mây trắng. Không gian sao mà im ắng quá! Thầy Quạ thấy nao lòng.

Thầy Quạ co người lại với bộ dạng gầy còm, khô khốc. Thầy ngồi yên bất động như thế cả mấy giờ liền. Bọn đào kép tản đi đâu hết để lại một mình thầy Quạ đơn độc ở hậu đài.

Chiều nay ông chủ ở thị xã về. Thầy Quạ chán ghét ông chủ bao nhiêu lại thấy mình bé mọn bấy nhiêu. Sao phải hạ mình khúm núm với cái bị thịt biết ăn, biết nói, biết chửi bới ấy. Đôi khi thầy ưỡn ngực cao lên, hít một hơi thở dài, để lấy sức bình sinh mà tranh cãi với ông chủ... Nhưng thầy lại không dám. Nộ khí của ông chủ đùng đùng đã đè bẹp hết mọi cố gắng của thầy. Thầy vẫn ấm ức trong lòng, dai dẳng thù hằn ở trong dạ, và vẫn mãi mãi khúm núm dạ thưa khi đứng trước mặt ông chủ.

Ông chủ đã từ thị xã về. Ông chủ đã quát vào mặt thầy Quạ. Ông đã xô đổ những giàn giá đồ nghề, đạo cụ. Ông đá văng con chó nằm dưới chân thầy Quạ. Ông văng tục, như thể ông được quyền nói năng như thế với những người chịu sự sai khiến của ông. Ông chủ đã nói văng nước bọt vào mặt thầy Quạ. Mắt ông chủ trợn lên. Đôi con mắt trắng dã, hung dữ này, thầy Quạ thấy chơi vơi mù mịt cho số phận mình trong những lần ông chủ thịnh nộ.

Thầy Quạ đã khúm núm, đan những ngón tay vào nhau, thành kính đặt giữa ngực mình mà lãnh hội lời ông chủ. Ông chủ gắt gỏng, chì chiết, la hét. Thầy Quạ vẫn một lòng một dạ im thin thít. Lời lẽ ông chủ sao mà vô cùng bạc ác, vô cùng lưu manh, vô cùng hạ cấp... Thế mà thầy Quạ vẫn kính cẩn như một tín đồ ngoan đạo nghe lời răn của kẻ bề trên.

Ông chủ chửi bới xong, la hét xong lại phủi tay ra xe về thị xã. Cái bị thịt tròn quay với cái đầu hói trắng. Thầy Quạ thở phào thoát nạn. Dẫu chịu cực hình trăm vạn lần thầy Quạ vẫn thấy dễ chịu hơn là phải đứng nghe lời ông chủ răn dạy. Những giây phút đó, thầy Quạ thấy cái số phận mình sao mà đắng cay nghiệt ngã quá. Nó là kiếp nạn... phải trải lòng, trải dạ, khom lưng quỳ gối, làm thân trâu ngựa, để cung phụng, phò tá ông chủ đến cùng.

Ông chủ đi rồi, chiều tàn nắng nhạt. Bọn đào kép không phải ra tuồng dạt đi tìm chỗ nghỉ ngơi. Chỉ còn lại cái hậu đài im ắng, cái sàn diễn chơ vơ và một bãi đất trống buồn phiền.

Đào Huệ Hương uống say bí tỉ từ sáng đến chiều, không chịu ra tuồng. Chỉ thế thôi, là gánh hát phải... nghỉ hát. Nghỉ hát! Ông chủ đã gầm lên. Cái hầu bao của ông chủ cũng có chừng, có mực. Không thể nuôi ăn gánh hát mà không thu lợi. Trách nhiệm này thuộc về thầy Quạ. Thầy Quạ là thầy Tuồng, là người chăn dắt đào kép; sắp lớp vở diễn, bố trí chương trình. Tất - tạch - sành - sanh mọi việc thầy Quạ phải biết lo toan. Từ cái màn nhung đêm diễn mở ra. Từ ngọn đèn măng xông đêm đêm phải thêm dầu để thắp sáng, và bấc đèn, không bao giờ được để lụi tàn... Thầy Quạ phải biết lo toan: Lớp phấn son và những bộ xiêm y qua từng lớp diễn. Chỉ có một điều thầy Quạ không bao giờ đụng đến, đó là túi tiền bán vé hàng đêm, ông chủ đã ẵm gọn bỏ vào túi xách của mình.

Thầy Quạ lo toan nhiều lắm. Thầy làm việc cật lực, khòm cả lưng, mờ cả mắt. Thầy cũng la hét như ông chủ, cáu gắt và chửi bới lung tung như ông chủ. Nhưng những giờ phút ấy, là lớp đổi hồn của thầy Quạ. Thầy Quạ không cảm thấy thân phận đắng cay, chua xót, nghiệt ngã của mình. Những giờ phút ấy, thầy cũng hùng chí ra oai, quát tháo không kể xiết. Thầy cũng từa tựa như phường kẻ cắp mà bao giờ cũng xử sự như người bị mất cắp. Thầy cũng từa tựa như một kẻ mưu toan, khi nào cũng mưu cầu lợi lộc, thế mà suốt đời cứ ca cẩm cằn nhằn là mình trắng tay, lỗ vốn.

Huệ Hương không thể ra tuồng. Thầy Quạ biết tỏng mọi điều, nhưng thầy lại im thin thít, không dám tranh cãi với ông chủ.

Thầy cáu lắm. Cơ sự này nào phải do thầy. Thầy đâu phải là một lão già vô tích sự. Lớp tuồng tích thầy dẫn đạo không chê vào đâu được. Lớp đào kép thầy chăn dắt, kẻ nào cũng nức tiếng tài danh. Chỉ có một điều... hằng đêm sau lớp diễn, ông chủ đã chở Huệ Hương trên chiếc vespa đời cổ lỗ, nổ phành phạch chạy thẳng về thị xã. Thầy Quạ đã chửi bới lung tung; cáu gắt khi sáng về cô ả mặt tươi hớn hở. Thầy Quạ đã thấy mình bị mất phần...

Bây giờ cô ả đã phưỡn bụng ra. Thế sao ông chủ cứ nhắm thầy mà dày xéo. Cô ả uống say, phóng xe máy như điên. Cái thói hư tật xấu này là do ông chủ truyền dạy cho ả. Ông chủ lại phủi tay, thầy lại là lãnh quả.

Thầy Quạ đau lắm, cáu lắm, bực lắm, nhưng thầy vẫn một dạ không hở mồm. Ông chủ là thằng lắm mưu gian nhưng cũng là kẻ nhặt được thầy Quạ trong xó tối mang về đổi hồn đổi xác cho thầy, để thầy được làm thầy tuồng...

Chỉ đau cho kép Phi Hùng, rất nhiều đêm rồi phải vác cô ả trên vai với cái bụng cứ to dần trong lớp tuồng Trụ Vương - Đắc Kỷ. Tuồng càng diễn, hết tích Đắc Kỷ đến tích Thúy Kiều. Tích nào lũ con nít ngồi cận khán đài cũng đập thùng, gõ mõ, gào thét lung tung. Tích nào cánh đàn ông cũng chỉ chỏ cười hô hố, và cánh đàn bà thì lấy khăn che mặt, thì thào kinh dị.

Bây giờ thì đào Huệ Hương không chịu ra tuồng nữa. Bây giờ đào Huệ Hương uống say, trên mình chỉ còn đồ lót, và cứ thế cô cả cưỡi xe máy chạy vòng vèo khắp thị trấn. Ông chủ đã phải cáu lên chửi bới chẳng còn gì, và thầy Quạ đã phải cúi đầu chịu trận tới cùng...

2.

Muốn thoát xác phải học phép đổi hồn.

Thầy Quạ đã nói như thế với kép Phi Hùng. Ba năm về trước... chỉ có một con đường đất đỏ, độc đạo xuyên qua trùng điệp cây rừng để vào cái thị trấn miền đầm phá này.

Kép Phi Hùng tóc rậm, mắt sâu, cằm bạnh, vai năm tấc rộng, thân mười thước cao như Từ Hải. Đó là lời ví von của thầy Quạ đã nói với kép Phi Hùng khi thầy đi tìm vai diễn cho nhân vật Từ Hải của thầy.

Kép Phi Hùng ngồi húp sồn sột bát cháo nóng giữa chợ mà lòng nóng ran những điều kỳ diệu. Phải thoát xác, lột bỏ cái kiếp làm thuê vác mướn giữa chợ miền đầm phá. Phải học phép đổi hồn, để nhập vai làm những trang anh hùng hảo hán. Kép Phi Hùng mắt sáng lên. Thầy Quạ khi đó vỗ vai động viên kép Phi Hùng hết lời, tận số. Thế là tên vác thuê làm mướn giữa chợ phút chốc trở thành kép hát Phi Hùng.

Quả sự đánh giá của thầy Quạ không sai. Kép Phi Hùng vào vai, trãi bộ diễn tuồng... lớp nào cũng ngất trời hào khí, lớp nào cũng làm khán giả đứng tim, hồi hộp, lo âu, hồi hộp thán phục. Tiếng thét của kép Phi Hùng vai Từ Hải làm chấn động ba bên bốn bề, làm rung rinh sàn diễn, đánh động cả loài dơi đêm bay rật lên trời, lũ con nít thích lắm, chúng vỗ tay đôm đốp, la ó vang trời.

Thầy Quạ ra chiều đắc ý. Thầy gật gù với chính mình và với mọi người.

Thằng Phi Hùng thế mà được. Nó nhập vai như thiệt. Nó diễn tuồng như cháo chảy. ấy là nhờ nó lãnh hội được phép đổi hồn của tôi.

Ngày ấy, những phép đổi hồn của thầy Quạ làm kép Phi Hùng lâng lâng, ngây ngất. Kép Phi Hùng mỗi lần ra vai, như bị đồng nhập. Hắn múa hát, vung tay ra bộ tưởng như trời đất đã xoá nhoà; không gian, thời gian bị đẩy lùi cả trăm năm; đưa hắn về bên bến Tiền Đường xưa cũ với số phận bạc mệnh của nàng Kiều. Hắn đang thay trời hành đạo, đang đánh quân bóc lột, để đổi một cuộc đời mới cho bá tánh an vui. Hạnh phúc hoan lạc của hắn ở trong lớp diễn. Lời lẽ hắn nói ra sao mà tâm huyết lạ lùng. Hắn bái phục thầy Quạ. Người sắm vai cho hắn; dẫn dắt cho linh hồn hắn siêu thăng trong từng lớp diễn. Những giờ phút ấy, hắn quên mất bản lai diện mục của mình. Quên mất số phận trôi dạt của mình. Quên hết những tháng ngày là thằng làm thuê vác mướn giữa vùng chợ đầm phá.

Thế nhưng, chiều nay... Ngày tàn nắng nhạt!

Kép Phi Hùng một mình ngồi lai rai nhắm rượu, lai rai nghĩ ngợi...

Kép Phi Hùng nhẩm tính như thế là hơn ba năm tròn dài rồi. Ba năm... kép Phi Hùng đã đổi hồn, hoá xác làm không biết bao nhiêu nhân vật có tên trong sử sách. Nào là Trụ Vương, ông vua ham mê nhan sắc của nàng Đắc Kỷ để đến nỗi ngai vàng bị xô nghiêng. Nào là Từ Hải, tên cướp biển miền Việt Đông đã vạch chia sơn hà làm hai cõi, ra tay cứu độ Thuý Kiều. Nào là Hàn Tín mưu thần. Nào là Câu Tiễn Việt Vương... Tất cả đều là những trường đoạn ngậm ngùi, những bi khúc hùng tráng... quyện lẫn nhau, chan hoà nhau, làm nên một âm hưởng diệu kỳ, đỏ rực trong tim hắn, đẩy con người hắn lên chót vót đỉnh cao, để rồi đụng đầu vào cõi bờ hư thực... Đó là khi đêm tàn, ngày rạng sáng, kép Phi Hùng não lòng khi nhìn thấy một hậu đài nhếch nhác, một sàn diễn chơ vơ, sân bãi trống hoách. Đào kép bây giờ là một lũ du tử du thực; họ la cà quán xá, ăn nhậu be bét, cờ bạc bừa bãi và chuyện tình ái thì bê tha.

Trong mắt kép Phi Hùng bây giờ đã ủ chín nỗi buồn.

Ba năm trôi qua rồi, phép đổi hồn dường như đã hết thiêng, đã đến hồi tàn lụi. Kép Phi Hùng đêm đêm với khuôn mặt bôi đầy son phấn, đã chán nản đến rã rời, gã thấy mình bây giờ như một con rối, múa may, quay cuồng, la hét, hát ca chẳng khác gì một phường phát dại...

Chỉ duy nhất một điều, từ tâm thức sâu lắng của mình, nỗi thèm khát Huệ Hương đến bây giờ kép Phi Hùng vẫn không nguôi. Dẫu cái bụng cô ả ngày càng to ra, lớp Đắc Kỷ - Trụ Vương vẫn là lớp kép Phi Hùng mong đợi. Gã phải vác thị lên vai, đè cả phần da bụng mềm mại lên bờ vai vững chắc của gã, và cứ thế, cả con người bốc lửa, nóng hừng hực của Huệ Hương vắt ngang trên vai gã, và gã phải vác cô ả chạy quanh sân khấu một vòng.

Cái bụng Huệ Hương chưa to ra, có lần không cầm lòng đậu, gã đã đánh liều hôn lên bờ môi thị, rồi vác thốc thị lên vai, chạy liền ba vòng không biết mệt. Thầy Quạ lúc đó tức ói máu, ông chủ cáu tiết chửi bới như hàng cá ở hậu đài, còn bọn đào kép thì bưng miệng cười với nhau quên cả vai diễn.

Cái ngày đó xa rồi... Dẫu rằng Huệ Hương chưa một lần đoái hoài đến gã. Dẫu rằng khuôn mặt của ả lúc nào cũng cong cớn, cao ngạo, đỏng đảnh, tưởng như mình là cành vàng lá ngọc. Huệ Hương tiêu xài sang lắm, ăn diện đủ mốt. Tiền bạc ông chủ tốn cho ả không ít, nên ả luôn giữ mình cho cái giá cao sang. Đến như thầy Quạ, đêm đêm muốn mò vào buồng ả để kiếm chác một chút hương hoa, thầy cũng phải quỳ gối, van cầu. ả đã xua đuổi, đã chửi bới. Thầy Quạ vẫn một lòng, một dạ im thin thít. Không biết trong những đêm hiu hắt, vắng vẻ sau cái hậu đài tốt om đó, thầy Quạ có làm ăn gì được không.

Nhưng mà thầy Quạ già quá rồi, hom hem quá rồi. Thầy Quạ chính là tác giả sáng tác nên đào Huệ Hương, như thầy là tác giả làm nên kép Phi Hùng.

Hình như ngày ấy đã xa lắm, cách chừng năm năm rồi. Cái ngày ấy, hậu đài của gánh hát vẫn ngó ra rìa đầm, nơi những người đàn ông, những người đàn bà, đêm đêm sang sáng vác lưới đi về. Họ đi khi chiều tàn tắt nắng, họ về khi trời ửng rạng đông. Cặp vợ chồng đó, người chồng vác lưới đi trước, người vợ theo sau. Họ lầm lũi, nhưng bao giờ cũng thế, khi bước qua khu đất của gánh hát hành nghề, người vợ thường ngoái đầu nhìn lại. Mắt thị to lắm, đen thăm thẳm. Thị có một sắc đẹp trời cho quyến rũ thiên hạ. Thị có một cặp giò dài khêu gợi, và một bộ mông hút hồn những gã đàn ông. Khao khát. Thèm muốn.

Kép Phi Hùng được nghe kể lại rằng chính thầy Quạ là người dày công theo đuổi người đàn bà đó. Thầy Quạ đã dùng ba tấc lưỡi của loài quạ khoác áo thầy tu để thuyết giáo thị, quyến rũ, mê hoặc thị. Thị đã bị ma ám, đã chịu để cho thầy Quạ làm phép đổi hồn thoát xác. Thị về bỏ chồng, đi làm đào hát.

Và cũng từ đó, khi buổi chiều tàn hay trời ửng sáng, trong đám đàn ông, đàn bà mang lưới ra đầm người ta thường thấy vắng bóng người chồng. Nghe đâu, người đàn ông đã bầm gan, tím ruột, uất ức, thù đời... đã bỏ vùng đầm phá mà phiêu bạt đến một xứ sở khác.

Dẫu biết chuyện là như thế, nhưng kép Phi Hùng trong những tháng năm dài ròng rã bên đào Huệ Hương, lòng gã chưa bao giờ nguôi nhớ thương, thèm khát. Đến ngay cả giờ phút này, bụng ả đã to ra, kép Phi Hùng vẫn thèm bồng bế ả, nâng niu ả...

*

3.

Bởi không diễn thì không có cái để bỏ vào mồm...

Ông chủ đã thô lỗ nói với thầy Quạ như thế. Ông chủ còn dằn dỗi hơn, quát vào mặt thầy Quạ... Thầy tuồng là kẻ sắm sanh vai diễn. Bắt cười thì phải cười, bắt khóc thì phải khóc. Cho thanh cao thì được thanh cao. Bắt khổ luỵ thì phải chịu phần khổ luỵ. Thế thì thầy tuồng phải biết động não, biến hoá. Không có Huệ Hương thì đã có Mai Nương, có Tiểu Hoa, có Kiều Ngọc... Trong đám đào tơ hơ hớ đó phải biết chọn lấy một người, tập tuồng cấp tốc, để kịp vào đêm kia phải ra tuồng, phải diễn.

Thầy Quạ cáu lắm, bực lắm. Nhưng muôn đời vẫn thế, thầy thành kính đứng nghe ông chủ dạy. Ông chủ đi rồi, thầy Quạ lại văng tục, lại chửi rủa lung tung. Lại khua tay, múa chân, đá ghế, đá hòm...

Nhưng bực tức thế nào, giận dữ thế nào, thầy Quạ cũng chọn được một đào nương để sắm vai Đắc Kỷ, thế vào chỗ đào Huệ Hương còn đang bận... chán đời, say rượu.

Trưa nay, trời hun nóng, cảnh hậu đài bây giờ nhốn nháo lên vì phải tập tuồng. Đào kép gọi nhau về ơi ới. Đào Kiều Ngọc được chọn thế Huệ Hương. Đào Kiều Ngọc chân không dài, mông không to, nét dại khờ còn vương trên đôi mắt mở to ngơ ngác.

Từ lâu rồi, đào Kiều Ngọc được thầy Quạ chăm sóc kỹ càng. Mỗi bước đi, dáng đứng, mỗi nụ cười, ánh mắt, thầy Quạ đã săm soi, chỉ dạy từng ly từng tí.

Từ dạo đêm đêm ông chủ chở Huệ Hương về thị xã, thì cũng từ đó, ngày ngày thầy Quạ chiều chuộng đào Kiều Ngọc hơn. Cuộc đời bao giờ cũng thế. Anh có phần anh, tôi có phần tôi. Dẫu giang sơn của gánh hát nhỏ bé đến đâu, sự phân chia quyền lợi cũng rạch ròi, ra lẽ. Thầy Quạ chơi trò trống bỏi, thèo leo, thò tay vào những gì thuộc về ông chủ... Thầy Quạ thấy đó là điều phiêu lưu, nguy hiểm. Bõ bèn chi một chút hương đồng cỏ nội; sự nghiệp thầy tuồng mới là một điều cao quý bực nhất. Đỉnh cao này, một đời thầy Quạ hằng mong ước... Bây giờ có trong tay, thầy Quạ tha hồ thi thố phép màu của thầy. Nó linh thiêng lắm, cao quý lắm. Thầy Quạ quyết không làm ông chủ phật lòng, quyết không làm ông chủ nổi giận. Hoa nào cũng là hoa. Mất Huệ Hương thì thầy tạo dựng Kiều Ngọc vậy.

Thế nhưng, điều trớ trêu, khó xử cho thầy Quạ là kép Phi Hùng. Hắn không chịu đóng chung với đào Kiều Ngọc. Hắn hãi cái mùi hôi nách của thị. Đến lớp vác thị lên vai chạy rông một vòng trên sàn diễn, thì kép Phi Hùng đứng sững lại... May mà mới tập tuồng. Diễn thật thì nát đời thầy Quạ. Ông chủ sẽ đào bới đủ mười mấy đời ông vãi của thầy Quạ lên.

Thầy Quạ cằn nhằn với kép Phi Hùng nhưng hắn đã nói, bởi thầy Quạ đã già rồi, cái mũi của thầy đã hết thính rồi, nên thầy không ngửi được cái mùi hôi nách hãi hùng của thị. Cái mùi đó đã làm kép Phi Hùng buồn nôn. Thầy Quạ đã xuống giọng thuyết phục hắn, cầu an hắn: Đó là cái nghiệp của phường tuồng - là nỗi vinh nhục của những người làm đào kép. Hãy gắng lên. Thầy Quạ sẽ bảo đào Kiều Ngọc bôi thêm nhiều nước hoa hảo hạng.

Dẫu thầy Quạ đã nói thế, nhưng kép Phi Hùng biết tỏng; những phấn son và nước hoa của gánh hát toàn là thứ rẻ tiền. Đêm đêm ông chủ cứ cằn nhằn vì cái khoản chi tiêu này vượt trội; bọn đào kép đã dùng son phấn nước hoa quá nhiều.

Ba ngày liền tập tuồng, kép Phi Hùng đã dùng dầu nóng Nhị - Thiên - Đường, bôi vào mũi mình, để trừ khử cái mùi hôi nách kinh hoàng của đào Kiều Ngọc. Thế nhưng, đến ngày thứ tư, vở diễn không ra tuồng được...

Cái buổi chiều ngày thứ tư ấy... Khi trời tà, nắng tắt. Khi bọn đàn ông gánh hát bận tíu tít với trăm công ngàn việc. Sửa lại bức màn nhung; treo lại những tấm phong vẽ trời, vẽ đất, vẽ núi non, nhà cửa... Cánh đàn bà săm soi lại quần áo, son phấn. Thầy Quạ bận chạy lui chạy tới, quát tháo chỗ này, chỉ chỏ chỗ kia... thì một tin dữ đưa về. Người ta phát hiện được đào Huệ Hương uống say, cưỡi xe máy, đâm đầu vào một gốc cây. ả đang bị thương nặng. Người ta bế ả chạy về bệnh viện thị xã.

Kép Phi Hùng lúc ấy mặt đang bôi đầy phấn son, gã giật vội chòm râu giả vất xuống đất, và cứ thế với dung mạo của một phường tuồng gã đón người xe ôm lại, chở gã chạy thẳng về hướng thị xã.

Đào Huệ Hương chưa chết...

Đào Huệ Hương bị hôn mê ba ngày liền trong phòng cấp cứu. Đến ngày thứ tư thị tỉnh dậy. Điều phát hiện đầu tiên của thị là biết nửa người thị không cử động được. Điều thứ hai là thị bị hỏng nặng một mắt. Điều thứ ba là cái thai đã trôi rồi. Những cái biết tự mình phát hiện được làm thị không còn muốn sống. Thị nhắm mắt lại và buông trôi mình bồng bênh trong cõi của những hư và thực, mê và tỉnh, sống và chết.

Đầu tiên đào Huệ Hương thấy mình còn là một cô bé. Một cô bé với cặp mắt to và đôi má phính. Cô bé đang bơi trong một cái đầm lớn mênh mông cùng với lũ cá có những cái vây xanh và mình vàng óng ánh. Cô bé bơi tài lắm. Lũ cá không thể nào bơi nhanh hơn cô được. Bỗng chốc cô bé thấy mình là một thiếu nữ đứng bơ vơ giữa một vùng lau trắng... và trên đầu cô, là một lũ quạ đen. Cô gái hãi hùng co giò chạy. Cặp giò cô dài lắm nên cô chạy rất nhanh; thế nhưng chạy mãi, chạy mãi cô vẫn không thoáy ra khỏi vùng đầm. Cô khóc, bầy quạ đen bu quanh trên đầu cô cũng kêu lên oang oác. Trong cái giờ phút hãi hùng ấy, có một người đàn ông xuất hiện.Cô chăm chú nhìn kỹ, thì ra là chồng cô. Anh ta người vạm vỡ, đưa bàn tay ra dẫn cô về. Anh ta đi trước vác những đụn lưới lớn, còn cô thong thả theo sau. Hình như cô có mang một cái sọt, trong cái sọt đó có đựng những con cá mình vàng óng ánh.

... Nhưng sao bỗng chốc khuôn mặt thầy Quạ hiện ra quá to, có cả khuôn mặt ông chủ đầu hói nữa. Huệ Hương lại thấy mình ôm mặt khóc trong lớp diễn Thuý Kiều - Thấy mình cười khanh khách trong lớp diễn Đắc Kỷ... Nhưng rồi tất cả tối thui, âm u, hãi hùng với những đứa bé bò lổm chổm. Một đứa. Hai đứa. Ba đứa... chúng bằng cái ly, bằng nắm tay, chúng nhỏ như loài chuột. Bỗng chúng gọi Huệ Hương bằng mẹ và bảo khát sữa. Huệ Hương giật mình kinh hãi, đưa tay lên sờ lên bụng mình. Những đứa con chết non từ bụng mẹ.

Huệ Hương buồn bã đưa hai tay lên chắp lại, khấn vái. Nhưng lạ lùng quá, những lời khấn vái là những lớp ca từ của đào hát trong một tích tuồng nào đó.

Huệ Hương muốn nín lại, nhưng miệng lưỡi thì không ngừng tuôn ra. Đến khi Huệ Hương mệt lả, không còn hơi sức nữa thì đứng chặn trước mặt là người chồng cũ. Gã đàn ông này cười khinh bỉ, nhạo báng, hắn mở cái xách to, rút ra toàn là tiền. Hắn nhìn Huệ Hương trừng trừng rồi thẳng tay tung cả xấp tiền vào mặt thị. Đào Huệ Hương lúc này thấy mình chới với, hai tay cố chụp mà không bắt được một tờ nào.

Một tuần sau Huệ Hương chết...

Trước khi chết, Huệ Hương cầm tay kép Phi Hùng đặt lên chỗ trái tim mình. Thị biết rằng, trên cõi đời này, còn một người đắm say thị, không tính toán, không so đo, đã hết lòng hết dạ vì thị. Thế là thị mãn nguyện lắm rồi. Thị là loài nhan sắc, luỵ theo nghiệp nhan sắc của mình. Huệ Hương còn nói rằng, thằng chồng cũ của mình đã trở về thị trấn gần một tháng nay. Hắn trở về, mang theo một con vợ thật đẹp; có cả xe hơi đắt tiền. Hắn tiêu xài xả láng, đãi đằng xả láng. Mục đích trở về của hắn là để trả thù Huệ Hương, trả thù những ngày tháng đói nghèo đã để mất vợ ở cái thị trấn này.

Huệ Hương không thể sống nổi với cảnh trêu ngươi đó. Đi đâu, ở đâu thị cũng thấy trước mắt là nụ cười kiêu bạc, khinh khi của người chồng. Đi đâu, ở đâu tai thị cũng nghe những lời thì thầm, to nhỏ, đàm tiếu của thiên hạ. Cái bụng của thị lần nữa đã phưỡn ra. Thị không muốn che giấu như những lần trước. Thị uống say vì thấy mình hết con đường sống. Phường nhan sắc là phường bất hạnh. Thị chết là do oan nghiệt của chính mình và phép đổi hồn thoát xác của thầy Quạ. Chồng thị cũng bất hạnh, bởi đã nghèo lại có một người vợ nhan sắc. Hắn trở về trả thù... Đó cũng không phải là hạnh phúc của đời hắn.

*

4.

Khi con đường trải nhựa rộng thênh thang, dài hơn trăm cây số dẫn vào thị trấn đầm phá hoàn tất, thì mạng lưới điện cũng đã làm xong. Đó là thời điểm đánh dấu sự sang trang, đổi đời của người dân thị trấn vùng đầm phá.

Tôi theo đoàn nhà báo về làm phóng sự cũng vào dịp đó. Người kể cho tôi nghe câu chuyện của đào Huệ Hương là một ông già, năm xưa chuyên việc soát vé và kéo màn của gánh hát.

Câu chuyện đau quá đã gây ấn tượng cho tôi. Tôi muốn biết hậu kỳ của những lớp đổi hồn còn gì tiếp diễn. Ông già đã chậm rãi kể tiếp và tôi góp nhặt lại từng chi tiết như sau:

... Đào Huệ Hương chết, kép Phi Hùng phát dại. Trong một lần say, hắn không làm chủ mình, đã đập nát hậu đài, đốt cháy sàn diễn của gánh hát.

Ông chủ từ thị xã hay tin đánh xe về, bị kép Phi Hùng đánh gãy cả răng, sưng cả đầu hói. May mà những người làm công cho đoàn hát kéo hắn lại được. Ông chủ hãi quá, vất cả xe, bỏ cả của, chạy lấy người... Chạy thẳng về thị xã không dám kiện cáo gì cả. Còn thầy Quạ, suốt ngày chửi kép Phi Hùng là đồ phản chủ, vong ân, đã huỷ diệt sự nghiệp của thầy Quạ; đã bị kép Phi Hùng đưa ra đầm dận nước. Thầy Quạ uống nước no cả bụng và được chính kép Phi Hùng kéo lên. Thầy Quạ thoát chết nhưng cũng trốn biệt từ dạo đó.

Kép Phi Hùng một thời gian sau cũng bỏ thị trấn ra đi. Một năm trước đây, ở lâm trường X báo đài đưa tin một công nhân trồng rừng, trồng vượt kỷ lục, trong một thời gian ngắn đã trồng được năm vạn cây. Nhìn ảnh chụp người ta thấy giống kép Phi Hùng.

Động tính hiếu kỳ, tôi theo những thông tin có được, tìm đến lâm trường X. Gã trồng rừng đạt kỷ lục đó đã tiếp tôi trong một quán rượu, vào một ngày nghỉ của lâm trường.

- Tôi bây giờ không còn là kép hát nữa, nên cái tên Phi Hùng đã mất tiêu rồi. Vì tôi có nhiều râu, nên bạn bè thường gọi tôi là Hùng râu.

Nhìn Hùng râu cao lớn, ngang tàng như Từ Hải có trong Truyện Kiều, tôi lại mỉm cười. Cuộc nói chuyện với chén chú, chén anh đã đưa hai chúng tôi trở về với thị trấn đầm phá năm xưa. Hùng râu buồn bã kể tiếp cho tôi một sự kiện mới nữa, cũng làm xót lòng không ít...

... Ngày đó, khi bỏ thị trấn đầm phá ra đi, tôi lang thang không đồng xu dính túi. Làm thuê vác mướn tôi không ngại, nhưng nỗi buồn và sự thiếu thốn cứ thường trực bên tôi.

Một buổi chiều mệt lả, trong bọc áo vẫn còn mấy chục, tôi tấp vào một quán bia bên đường. Chủ quán là một cô gái xinh đẹp nhưng sành đời và hơi nanh nọc.

Nhìn khuôn mặt quen quen, tôi hỏi thăm cho rõ. Hoá ra thị có về thị trấn vùng đầm phá. Sau năm ba câu chuyện tôi phát hiện được, chính thị là người vợ sang trọng mà chồng Huệ Hương đã dẫn về dạo nọ. Nhưng sao bây giờ thị lại thế này... Thị phá lên cười sằng sặc, thị nói:

- Chồng giả vợ giả cả thôi.

- Sao lại chồng giả vợ giả?

- Có gì lạ đâu, thằng chồng có con vợ mất nết, chê chồng nghèo, háo hư danh, bỏ chồng theo đoàn hát. Thằng chồng uất hận, lang thang kiếm ăn mãi, nhưng có nên sự tích gì đâu... Hắn theo bọn đi đào đá quý vào trong núi. Tranh nhau đào, cướp giựt, giết nhau mãi, sau cùng ông trời cũng thương hắn, cho hắn vớ được một cục. Hắn nuốt vào bụng. Trốn ngày, trốn đêm, lủi về được thành phố, hắn bán được một bọc tiền. Hắn gặp tôi, thuê tôi làm vợ. Thuê tài xế, thuê xe con sang trọng... Thế rồi cả bọn kéo nhau về cái thị trấn có gánh hát của vợ hắn. Hắn về để trả thù đời, trả thù cả vợ. Hắn tiêu xài xả láng, đãi đằng xả láng. Hết tiền, cả bọn lại rút khỏi thị trấn. Ai về việc nấy. Tôi lại kinh doanh nghề cũ của mình. Hắn lại lủi vào núi theo bọn đào đá quý, lâu rồi không gặp, không biết sống chết thế nào.

Nghe ả bán bia kể lại, lòng tôi lúc ấy não nề vô hạn. Tôi cho ả biết, việc đó đã làm người vợ cũ chạnh lòng, u uất, uống rượu say, đâm xe vào gốc cây mà chết. ả chủ quán rượu đã thở dài mà nói: Nghe đâu người vợ cũ của hắn là đào hát, phường tuồng. Thế mà... thị nặng lòng làm chi, vì đây cũng chỉ kịch cả thôi. Thị diễn trên sàn diễn còn chồng thị diễn giữa cuộc đời. ở đâu thì cũng diễn kịch cả! Nghe ả nói vậy tôi muốn cho ả mấy cái tát. Nhưng nghĩ cho cùng, ả có lý. Những lớp kịch quá chua xót, nát lòng. Những lớp đổi hồn làm tổn thương con người, vi phạm sự sống. Tất cả tôi không muốn nữa. Tôi muốn làm một cái gì cho có ý nghĩa với cuộc đời. Tôi đã tìm đến lâm trường này và xin làm người trồng rừng. Tôi trồng rừng cật lực. Trồng không kể ngày đêm. Tôi muốn phủ xanh núi rừng, mặt đất. Ông có biết vì sao tôi chọn nơi này không! Vì đây là rừng đầu nguồn của quê tôi. Quê tôi ngày xưa lụt lội triền miên không trồng trọt, chăn nuôi, làm kinh tế gì được. Người dân quê tôi đói lắm. Tôi tha phương cầu thực khi còn ở tuổi vị thành niên. Tôi không được học hành gì lắm. Bây giờ tôi cật lực trồng rừng. Mong rằng quê tôi không còn lụt lội. Người dân ăn nên làm ra. Sẽ không còn những đứa bé thất học, tha phương cầu thực, bị rơi vào những lớp đổi hồn buồn bã... như tôi ngày xưa nữa. Ông có hiểu tôi không?

Hùng râu đã rưng rưng nước mắt, hai tay anh đã cầm lấy tay tôi, xiết chặt. Tôi đã nhìn sâu vào mặt Hùng râu và gật đầu...

(Báo Văn nghệ)

Mưa trên cầu Phú Cường

Tháng Giêng, trời se se lạnh, cái lạnh ẩm của buổi sớm mai giữa một rừng cây thưa, giữa vùng đồi hơi chập chùng toàn cây ăn trái, cái lạnh của dòng sông đang thao thiết chảy, thêm cái lạnh không đâu ở trong lòng, khiến Minh phải khoác  thêm áo gió trước khi dắt xe ra đường.

Xe trôi nhẹ xuống con dốc dài xã Phú Cường, đêm qua mưa lớn nên tinh mơ sáng có chút sương mù, sương chập chùng ôm những hàng cây dầu lâu năm trên đồi cao kia, sương hoen mờ đỉnh dốc vắng. Đến đoạn dốc cao Minh phải xuống xe dẫn bộ. Ngang  qua trường Công Binh, nàng cúi đầu dắt xe bước nhanh, nơi ấy với nàng đã vương vấn kỷ niệm…

Chỉ mươi phút sau Minh đã đến miếu Tử Trận, nàng dựa xe vào một thân cây rồi bước vào bên trong.

Minh hơi thất vọng, chưa ai cắm nhang sớm, không có những cọng nhang bẻ hình tam giác… “Anh Hai lại không đến? Hay anh chưa đến”…

Nàng nhìn đồng hồ… “Còn sớm mà!…”.

Đã mười bốn thứ hai rồi anh em không gặp nhau. Chưa bao giờ lâu đến thế. “Anh Hai bận gì? Hay… có bị sao không?…”

Minh quay lại chỗ để xe lấy bó nhang trong giỏ, chợt chép miệng: “Quên bật lửa rồi!…”. Nàng nhìn bên kia đường, quán cà phê cóc đã mở… Sáng sớm xin lửa họ có kiêng không?… Minh ngần ngừ, rồi bước vào miếu, để dựa bó nhang vào góc, lẩm bẩm: “Cha mẹ ơi! Phù hộ cho anh em con…”.

Nàng rút cọng nhang, bẻ hình tam giác rồi để trước trang thờ.

Một cơn gió chợt lạnh! Một chiếc lá khô rơi đậu trên vai áo nàng, như bàn tay ai, rất nhẹ.

Minh rùng mình nổi da gà.

Chiến tranh đã cướp mất cha mẹ nàng cách đây sáu năm. Một trái pháo bất ngờ chụp xuống khi nàng và anh trai đi học.

Anh Bình năm đó mười bốn tuổi, nàng mười hai - Anh Bình học trường Mỹ thuật Sông Bé, được các thầy thương tình kéo vào xưởng sơn mài làm để kiếm tiền anh em sinh sống.

Đến năm anh Bình mười tám, được miễn quân dịch lý do hoàn cảnh, nhưng một hôm anh nói với nàng: “Anh đi lính em à…”.

Anh Bình học quân trường ba tháng, nhờ tình nguyện nên được ưu tiên về địa phương quân, đóng chốt trên cầu Phú Cường, vậy là gần nhà. Đi lính nhàn có lương vậy là khoẻ.

Một đêm, có hai tiếng nổ lớn: Cầu Phú Cường sập, cắt đứt huyết mạch từ Củ Chi qua Sông Bé. Chốt gác trên cầu cũng tan tành, hơn nửa tiểu đội lính địa phương quân banh xác rơi xuống sông. Cả tuần sau mới tìm được bốn xác lính tơi tả tấp dọc hai bên bờ sông, có cả một xác trôi xuống tận Cầu Ngang Lái Thiêu.

Được tin, Minh vật vã khóc suốt mấy ngày.

Bất ngờ một đêm anh Bình về, anh em ôm nhau mừng phát khóc.

Sau đó anh Bình đội bèo bơi qua sông, bên đó là căn cứ Củ Chi.

Từ đó nàng sống nhờ tiền “tử tuất” của anh - nghĩ cũng vui.

Thỉnh thoảng anh em nàng vẫn gặp nhau vào sáng thứ hai - quãng năm sáu giờ, địa điểm là miếu Tử Trận. Ai đến trước thì cắm nhang, bẻ vài cọng nhang thành hình tam giác để làm hiệu chờ nhau…

“Hơn ba tháng rồi còn gì!?…” - Minh lẩm bẩm và thấy lo.

Minh nhớ, năm nàng đậu Sư  phạm tiểu học, trong một lần gặp, anh Bình rủ nàng đi chợ Thủ ăn cháo cá  nóng. Anh đã hất mặt về phía một đám sinh viên sĩ quan công binh ngụy đang cười nói bên kia đường, rồi đưa nàng vào cuộc: “Em hãy tìm cách làm quen với một thằng”.

Nàng đã đỏ mặt gật đầu.

Thế là nàng quen Đức, - cuối con dốc Phú Cường kia kìa, thật dễ dàng và tình cờ làm sao. Hình như Đức cũng thơ thẩn đến đó để gặp nàng? Có phải số mệnh?…

Chiều đó Đức đi giữa tốp bạn, nàng còn nhớ rõ sáu người, nhưng mặt mũi họ nàng quên ngay, chỉ có đôi mắt Đức lấp lánh sáng sau làn kính cận mỏng, và miệng cười tươi quá! Cười như chào, như châm nhẹ người ta… Đức có một vẻ gì đó thư sinh lạc lõng, khác với những bộ mặt câng câng tự mãn của những người kia…

Nhớ rồi, chiều hôm ấy mưa nhẹ, nàng và Thủy nép vào một hiên nhà chờ cơn mưa qua đi. Một tốp sinh viên sĩ quan công binh đội mưa đi tới, họ trông thấy hai nữ sinh áo trắng liền tấp vào tìm cách chọc ghẹo.

Chỉ có Đức là im lặng.

Khi cơn mưa sắp tan, cái miệng cười tươi ấy khẽ nói bên tai nàng: “Chủ nhật tới - cũng giờ này, chỗ này nghe?…”.

Nàng nhìn nhanh gương mặt Đức, đôi mắt sáng lấp lánh cười, rồi gật đầu.

“Có phải mi đó không?…”

Quen Đức, nàng được biết anh đang học năm cuối kĩ sư Phú Thọ thì bị tổng động viên. Đức coi bộ tiếc lắm!

Một chiều chủ nhật, hai người ngồi dưới một gốc dương bên bờ sông, nhìn qua bên kia cầu Phú Cường đang bị đứt đoạn - người ta phải tạm thời vận chuyển giao thông bằng những chuyến phà. Đức nói với nàng: “Anh là dân xây dựng, ghét chiến tranh tàn phá lắm. Mong mau mau hoà bình, biết đâu  anh sẽ được tham gia xây lại cầu đó, để hai đứa mình đi…”. Nàng đã vặn: “Hai đứa mình thôi sao?”. Đức cười rất trẻ con: “Thì nói vậy… cho sang. Anh bắc cầu Kiều em sang mà!”.

Chuyện đó, khúc đầu nàng đã kể cho anh Bình nghe.

Cho đến một chiều, Đức rủ nàng dự lễ mãn khoá sĩ quan công binh. Đức đã chuẩn bị kĩ, dặn đi dặn lại nàng trước hai ba tháng: “Em đến nhé?”.

Minh xấu hổ với chính mình. Nàng được anh trai dặn phải luôn cảnh giác với bọn sĩ quan ngụy - dù là sĩ quan công binh. Tất cả là nhiệm vụ.

Nhưng hình như nàng đang lạc trong một khu vườn lạ? Trên một con dốc lạ? Vườn không rậm, và dốc không cao, không quanh co nhiều, giống như những con dốc ở thị xã Thủ Dầu Một này, mùa đông thỉnh thoảng vương chút sương mù.

Nàng có yêu Đức không?…

Chính Thủy - bạn nàng - cũng công nhận: “Mày và Đức rất đẹp đôi”.

*

Minh chợt nhíu mày… Một thanh niên chạy thể dục đột ngột rẽ vào miếu… Minh lẩm bẩm: “Anh ta cao hơn…”.

Minh thở nhẹ, từ từ bước tới chỗ xe đạp và liếc vào miếu, thấy người thanh niên đang mân mê những cọng nhang bẻ hình tam giác… “Có phải?…”.

Chờ anh ta bước ra, Minh thử gật đầu chào? Anh ta nhìn nàng chăm chăm, mỉm cười: “Minh phải không? Tôi là bạn anh Bình đây”.

Người trai lạ ấy nói thêm: “Mình xuống chợ Thủ ăn cháo cá, rồi nói chuyện”. Minh gật nhẹ.

Hai người  vào đúng cái quán mà anh em Minh vẫn thường ăn. Chàng trai lạ nói: “Đây là cơ sở của ta”. Minh lại gật.

“Sao không nói gì về anh mình?…” Minh lo lo, nhưng chưa dám hỏi, nghĩ trước sau gì anh ta cũng sẽ nói.

Mãi đến khi ăn cháo xong, chàng thanh niên mới ngập ngừng:

- Anh Bình… dặn tôi… đưa cô đi ăn cháo…

Minh sốt ruột:

- Anh tôi giờ ở đâu?

- Anh… hy sinh rồi!…

Minh ôm mặt khóc.

Chàng thanh niên nắm vội tay nàng, bóp nhẹ:

- Cô bình tĩnh!… Từ nay, tôi sẽ thay anh Bình liên lạc với cô…

Minh vẫn khóc. Bà chủ quán dúi cho nàng chiếc khăn tay rồi kéo nàng vào trong.

Sau đó, chàng trai trao cho Minh lá thư tuyệt mệnh của Bình viết cho em gái trước một trận đánh quyết tử. Minh vừa gạt lệ vừa đọc nhanh lá thư.

“… Chuyện với Đức, em cứ  tiến hành.

… Vĩnh biệt em thân yêu. Anh rất thương em. Anh Hoàng là Tiểu đội trưởng của anh, sẽ thay anh chăm sóc em…”.

Người tiểu đội trưởng tên Hoàng ấy còn trao cho nàng một hộp nhỏ cùng những lời dặn dò.

*

Bốn giờ chiều thứ sáu, Minh ôm hộp quà và chùm hoa tigôn hái ở vườn nhà, cùng Đức bước vào gian tiếp tân trong lễ mãn khoá của trường Sĩ quan Công Binh.

Đức rạng rỡ hãnh diện với bạn bè khi có Minh bên cạnh.

“Có thể Đức sẽ nguy!…” - Minh nghĩ - “Vậy mà anh lại vui…”.

Minh rưng rưng, giấu đôi mắt sau chùm tigôn đỏ hồng, tưởng có máu mình pha trong những cánh tim tigôn tan vỡ… “Mình yêu hoa này, nhưng đáng ra hôm nay không nên mang đến…”.

Nàng cắn răng nghĩ đến cái chết của cha mẹ, đến sự hy sinh của anh mình, để lấy lại lòng can đảm và căm thù.

*

Vụ nổ chiều thứ sáu ấy làm nhiều tân sĩ quan ngụy chết, nó gây tiếng vang lớn, vì vào đúng hôm lễ mãn khoá trường sĩ quan Công Binh nổi tiếng của chế độ ngụy miền Nam.

Hôm ấy Đức bị thương rất nặng! Trong giây phút hồi dương anh thật tỉnh táo.

Cho đến tận bây giờ, Minh vẫn còn thắc mắc sao lúc đó Đức không chịu bước theo nàng như lúc đầu? Khi Đức sắp đi thì lại có bạn cụng ly, và anh cứ nể nang nấn ná…

Chỉ cần Đức bước ra khỏi bàn đó trước một phút…

Lúc đó, Minh đã rời xa Đức khoảng mười mét và nấp sau cột bê tông. Tiếng nổ làm nàng choáng đi, nhưng định thần được ngay…

Sau đó, trong đám khói bụi, nàng vẫn còn thấy đôi mắt Đức đang dõi nhìn nàng đăm đăm, rất đau đớn!…

Tim Minh tan nát! Cho đến lúc đó nàng mới biết mình yêu Đức nhiều. Thay vì bỏ chạy, nàng lao đến bên anh…

Trong vũng máu thịt bầy nhầy, Đức gượng ngửng đầu, thều thào hỏi:

“Em có sao không?…”.

Nàng lắc đầu rồi ôm anh khóc nức nở, không còn sợ máu me gì nữa. Đức cố gắng xô nàng ra, cái xô rất nhẹ vì anh đã quá yếu: “Em chạy đi… chạy đi…”.

Nhưng nàng không đi. Lúc đó nàng có dại không?…

Hộp nổ để trên bàn, giữa một đống quà, tất cả đã  tan nát không còn biết của ai.

Dĩ nhiên sau đó Minh và những khách mời bị bọn phòng nhì thẩm vấn nhiều lần. Nàng đều lắc đầu nói không biết, và chỉ khóc.

Có lẽ nhờ Minh là em của một lính Cộng Hoà “đã chết”, nàng lại không chạy như nhiều người khác, mà ở bên Đức cho đến lúc cuối, nên bọn địch hầu như không nghi ngờ gì.

Minh mơ hồ nghĩ trong giây phút cuối ấy, Đức đã biết nàng là ai. Nàng đã nhìn sâu vào đôi mắt từ từ trắng… Anh có đồng tình với em không? Anh có tha thứ cho em không?…

Đức đã mỉm cười, rồi ra đi.

*

Mưa bay bay, Minh vẫn đứng lặng yên, dựa lưng vào gốc liễu già và nhìn về phía bên kia, bến bờ Củ Chi xanh ngát bình yên. Sau chiến tranh, những gì bị tàn phá đã được xây dựng lại. Cầu Phú Cường giờ đã được đúc bê tông rộng đẹp. Có thể trong lòng nhiều người - như Đức hoặc anh Bình nếu còn sống chẳng hạn, do chỉ đứng một bên bờ, sẽ còn bị ám ảnh bởi quá khứ, cảm giác rằng cầu ấy vẫn chưa hoàn toàn được nối kết.

Nhưng đối với nàng, người dân đất lành này, đã từng qua bên kia bờ, từng ngắm nhìn hai phía, đã không còn phân biệt mà chỉ muốn mau mau rũ sạch những vướng mắc hận thù, quên đi khổ đau mà khao khát yêu thương.

Qua bao mất mát, trong ký ức thẳm sâu của nàng thì cây cầu ấy một thời đã đứt, đã gãy đổ, một thời đã được nối tạm bằng gỗ, nhìn xa nửa trắng nửa đen, nửa ánh sáng nửa bóng tối, mập mờ ẩn hiện hình ảnh cha mẹ nàng, anh trai nàng, và Đức…

Bến bờ sinh tử gần nhau quá!…

Mưa bắt đầu nặng hạt, nhưng Minh vẫn đứng lặng, một cành liễu bị gió quật là đà rũ xuống vai nàng, trút những giọt mưa như lệ. Ngay gốc liễu này đây, Đức đã ôm nàng đòi hôn, nàng đã đẩy anh ra. Sau đó Đức rủ nàng đi xem phim Pháp: Aller dans la pluis - “Lữ hành trong mưa - Lãng mạn và buồn quá phải không anh?”. Đức gật, vuốt tóc nàng: “Giữa con tim và lý trí, em chọn bên nào?”. Lúc đó nàng đã thầm giật mình. Hay anh đã biết? Nàng đang bối rối thì Đức lại nói: “Anh muốn cả hai. Có tham quá không em?”.

Nàng lại nhớ khi anh Bình còn sống, nàng đã nhiều lần tâm sự với anh về Đức. Anh nàng đã chăm chú lắng nghe, rồi gật gù: “Anh biết em sẽ lôi kéo được Đức. Hay đó! Ta sẽ có thêm một cánh tay tốt”.

Giờ anh Bình và Đức đã chết cả rồi. Không biết hai người có gặp nhau?…

Ôi chiến tranh! Đức chưa một lần hôn nàng. Thế mà chiều nay, mưa giăng mù phía bên kia Củ Chi, mưa giăng trên sông, mưa trên cầu Phú Cường… Giữa không gian lạnh, thêm giá buốt trong lòng, vẫn nhói trong tim Minh một ngọn lửa nhỏ âm ỉ cháy dài theo tháng năm…

(Báo Văn nghệ)

Cây phượng già

Tôi dừng xe  trước nhà, thoáng nhìn tấm biển đặt giữa lòng đường: Cẩn thận - công trường. Trên đoạn đường chừng vài chục mét, một tốp công nhân, lưng áo in tên đơn vị công tác, người nào cũng đội mũ bảo hộ, đi đi lại lại. Một chiếc xe giảm ga, tiến lên lùi lại thay tay làm hiệu của một công nhân. Khoảng chừng năm phút, chiếc xe đã áp sát cây phượng già. Một vài người tay cưa tay dao đến gần. Lúc này thì tôi đã hiểu chuyện gì sắp xảy ra với cây già nua này. Thường thì năm nào cũng vậy, trước mùa giông bão, công nhân Công ty công viên đều có đợt cắt cây tỉa cành như thế này, để phòng bão gió gây tai nạn cho người và phương tiện đi lại trên mặt đường.

Tôi nhìn chiếc thang điện đã được đẩy lên áp sát ngọn cây, quan sát một công nhân đang cột những đoạn dây thừng to và dài vào thân cây và một vài cành to. Nhiều năm rồi cái cây phượng trước nhà tôi, cành lá mỗi năm một thưa, thân già như muốn đổ xuống đường. Vậy mà ngay khi tiết trời đã sang xuân nó vẫn còn giữ lại vài ba quả khô đen từ mùa hè năm trước! Tôi quen cây phượng già này đến nỗi không còn nhớ gì hơn là trước hè đường vào nhà có một cây phượng! Tôi ngắm nhìn cây phượng, vì sau đây sẽ không còn lần nào gặp lại nó nữa. Một người già ra đi còn để lại tấm ảnh nhưng cây phượng này chắc chắc là không.

Năm 1955 từ khu kháng chiến vào thành phố, được phòng nhà cửa cấp cho một gian nhà trên đường phố này, tôi đã thấy nó. Thành phố những năm sau tiếp quản, nhiều đoạn đường trồng toàn cây phượng. Khoảng mười năm trước, thân nó thẳng, cao tới sáu mét, tán lá rộng xanh màu mạ, cánh mảnh, dày, hoa đỏ rực như lửa. Vào mùa hoa, nhìn từ xa chỉ thấy hoa mà không thấy lá. Còn lúc này, nó già cỗi, một cây to nhưng chưa bao giờ được coi là cổ thụ, vì càng già cây càng thưa cành, thân nhiều sẹo mục, ruột rỗng, gặp mưa to nước từ cao rót vào ruột cây nghe ùng ục như chảy trong một ống cống. Còn rễ lại trồi lên mặt đất như những con trăn từ gốc chui ra.

Thấy tôi đã xuống xe nhưng chưa vào nhà, một công nhân nói: Cái anh phượng già này đáng lẽ phải chặt bỏ từ vài ba năm trước, tổ công tác chúng tôi đã đánh dấu để hạ rồi, chẳng hiểu sao cơ quan lại có lệnh là hãy từ từ…

Anh công nhân nói vậy, nhưng tôi biết là chốc nữa người ta sẽ cắt bỏ nó để thay vào một cây non khác có ích hơn. Bên tai tôi sẽ là tiếng xoèn xoẹt của lưỡi cưa điện, cắt gỗ mà như thái rau, cả cái vật mình, nặng nhưng không rền. Và những con chuột từ bụng cây vọt ra, chạy tán loạn.

Chuyện bỏ đi một cây trên hè đường tưởng là bình thường của một kiếp cây. Nhưng cái bình thường ấy lại xảy ra trước khu nhà chúng tôi, khu nhà có tuổi đời già hơn nhiều lần cây phượng, nhiều người ngày đến ở còn trẻ, nay đã già, và nhiều người trong số chúng tôi, một thời mong có những cơn bão đổ cây gãy cảnh để kiếm củi đun bếp. Trong số những người thế hệ đã qua ấy có bác Thức, công nhân rèn bậc 7/7 của xí nghiệp Cảng thành phố.

Bác Thức từ Thái Lan về nước năm 1962, những năm ở nước ngoài bác có tham gia công tác “phong trào hướng về Tổ quốc”, nên về nước bác được Sở Thương binh - Xã hội Thành phố bố trí công tác ngay. Bác sống giản dị, tốt bụng giúp được ai việc gì bác sẵn sàng làm ngay. Tôi quý bác còn bởi bác đi nhiều, hiểu biết nhiều, có chuyện gì chưa hiểu, hỏi bác, thường được chỉ bảo. Trong chuyện trò, mỗi khi nói về nghề nghiệp, bác không gọi tôi là kỹ sư mà gọi là Ingénieur vẻ tôn trọng. Một lần, bác nói: Tôi thật không hiểu một người được học cao như chú, lương lại thấp hơn lương tôi là thế nào, tại sao nhiều người làm ăn chẳng ra hồn lại lắm tiền, tiêu tiền nhà nước như của vớ được! ở Thái Lan người có học cao là ô tô, nhà lầu, vợ đẹp chứ không nhếch nhác như vợ chồng chú đâu. Tôi cười: Vợ tôi cũng đẹp đấy chứ, nhưng mà đẹp cái con bú dù. May mà cô ấy được cái nết hiền lành, chịu thương chịu khó lao động kéo lại.

Vào những năm còn chế độ bao cấp, một bao than, mấy thanh củi cũng rất quý, vì nhu cầu cuộc sống không thể thiếu than, thiếu củi. Trong khi đó, mỗi khu phố chỉ có một vài điểm bán, và thường xa khu dân cư, nên mua được vài tạ than, mươi cân củi gộc, người mua phải xếp hàng chờ đợi hàng nửa ngày, tiền thuê xe chở về đến nhà tốn kém có khi hơn cả tiền mua. Để giúp đỡ bà con trong khu nhà bớt khó khăn, bác Thức đã bỏ ra mấy ngày chủ nhật, đến các bãi mua bán sắt vụn, chọn mua lại mấy cái vành xe cũ, vài chục cân sắt coóc-nhe phế liệu, gia công lắp  ráp được một cái xe kiểu như xe cải tiến ở nông thôn, cho bà con mượn chở than. Riêng gia đình tôi, bác thường rủ đi cùng mua, khi về người đẩy người kéo đỡ vất vả hơn…

Bác Thức thường nói là rất mong gió bão để kiếm củi. Thường khi bão vừa tan, kể cả trời đang còn mưa và chưa sáng, dân chúng hai bên đường phố, già trẻ, đàn ông, đàn bà đều tay dao, tay cưa ào ra đường, người có sức chặt cành to, người yếu kéo cành nhỏ, nhốn nháo nhưng vui, vì đây là cơ hội kiếm củi thuận lợi nhất. Có những năm, chỉ một vài trận bão, có gia đình kiếm được hàng tấn củi. Trong khu nhà chúng tôi, bác Thức năm nào cũng kiếm được nhiều củi nhất, bác cũng rất chịu khó chẻ nhỏ, phơi phóng, bó xếp cẩn thận, nhưng gia đình bác lại là hộ túng củi nhất, thường những tháng cuối năm bác phải bòn mót từng mảnh củi nhỏ ở cơ quan, trong khi đi đường gặp một cành khô gẫy từ cây rơi xuống, bác cũng dừng xe nhặt bẻ thành những đoạn ngắn cho vào rọ. Trong hoạn nạn mang tính nội bộ này, bác thường tâm sự với tôi: Với cái mụ vợ đốt củi như rơm rạ kiểu Thái Lan này, mỗi tháng trời phải giáng xuống một trận bão may ra mới đủ củi cho mụ đun!

Một lần bác Thức hỏi tôi:

- Quê chú đâu nhỉ?

- Cũng gần đây thôi, bên kia sông Bính.

- Chắc gia đình cũng làm nông nghiệp?

- Vâng. Người nhà quê chả làm nông nghiệp còn làm gì?

- Phải năm bão gió mất mùa nhà chú cũng gay đấy nhỉ?

- Vâng. Có gay. Nhưng mọi sự đều do trời, đời nào mà chả vậy, người làm cứ làm, trời phá cứ phá. Bác cháu mình lại mong có gió bão để kiếm củi!

Qua vài câu chuyện như vô tình của bác Thức, da mặt tôi chợt nóng lên như thể có ai đó chỉ cho tôi một vết nhọ trên má mà tôi không hay biết.

Chợt bác Thức thở dài:

- Chắc là hại rồi. Hay dở gì đều đổ cho trời!

Vào một ngày mùa hè năm 1982, bác Thức từ Cảng về, mặt buồn thiu, gặp tôi, bác nói:

- Tổ chức Cảng đã làm xong hồ sơ về nghỉ cho tôi, thâm niên công tác chưa đầy hai mươi năm nhưng tuổi đời đến tháng tám này là tròn sáu mươi. Ngày ở Thái Lan về tôi mới có bốn mươi nhưng họ lại điền vào giấy hồi hương của tôi là bốn mươi hai, được về quê cha đất tổ là sướng rồi nên bốn mươi hay bốn mươi hai cũng chẳng là cái quái gì. Tôi quê Thanh Hoá, năm 1941 chạy Nhật sang Lào, rồi cứ thế phiêu dạt mãi, từ tỉnh này sang tỉnh khác, có lần đã nhận tiền của bọn mộ phu đi Tân Thế giới, nhưng bạn bè khuyên sang Thái Lan, thế là cùng nhau thuê người đưa qua biên giới Lào. Bên Thái Lan vào những năm 50, kiếm tiền cũng dễ, nên chẳng nghĩ đi đâu nữa. Nhưng từ sau 1955, ta giành được chính quyền, Pháp chạy vào Nam, bọn ngụy quyền Sài Gòn cấu kết với bọn phản động Thái Lan đàn áp, bắt bớ người Việt, kể cả những người đã sinh sống ở nước này hai ba đời. Trong cái chẳng ra gì ấy, với gia đình tôi, lại là may, có thời cơ lại trở về Tổ quốc!

Nói xa nói gần một hồi, bác Thức lại quay lại chuyện sắp nghỉ hưu: ở bên đó, sức khoẻ như tôi thì có muốn nghỉ nó cũng chẳng cho. Còn ở ta… Cũng lạ thật đấy, mấy anh người gầy nhom, ngồi trên ghế, tay cầm bút còn sợ ngã mà vẫn là lực lượng trẻ, tháng tháng lĩnh lương đều. Còn nhiều người sức khoẻ dồi dào lại cho về nghỉ. Đành là đã đến tuổi sáu mươi nghỉ cũng phải thôi, nhưng công nhân như tôi, lao động chân tay từ bé, thân thể luôn được rèn luyện có đánh vật với thanh niên chưa chắc đã thua! Cách đây hai tuần, cán bộ tổ chức gọi tôi lên văn phòng thông báo đến tháng mười này là tôi đủ tuổi về hưu, tôi cải chính nhưng không được. Anh cán bộ cho tôi xem các giấy tờ gốc Thái Lan, mình chịu cứng. Tôi đề nghị tổ chức cho ở lại đến hết năm, họ đồng ý ngay. Thực tình mà nói, có về đúng ngày hay ở lại thêm vài ba tháng cũng chẳng ăn bàn ăn giải gì, có điều mình cần một ít thời gian để rèn một vài bộ đồ nghề dùng cho sau này. Bởi khi đã về nghỉ,  chia tay nâng cốc với anh em rồi, tốt nhất là không đến nơi làm cũ làm gì. Anh em bảo vệ càng không muốn mình lảng vảng đến xí nghiệp.

Một lần, bác Thức gọi tôi vào nhà, pha trà uống, rồi kéo từ gầm tủ ra một hòm đồ, khoe với tôi hai con dao rựa. Gương mặt bác  tươi tắn vẻ mãn nguyện:

- Con dao này nặng ki lô rưỡi là của tôi, còn chú, tướng học trò dùng con dao này nhẹ hơn. Thép nhíp ô tô đấy, mài sắc có thể cạo râu được. Rồi để chứng minh câu nói của mình, bác lướt nhẹ lưỡi dao lên mặt da cánh tay: Chú đã thấy những sợi lông  tơ bay chưa?

- Thấy rồi! Thấy rồi… Thợ rèn cỡ xuyên quốc  gia như bác thì chỉ có nhất, nhất thế giới là cái chắc!

- Nhất thế giới thì tôi không dám nhận, “thiên hạ nhân, thiên hạ tài”, không thể tự phong được. Nhưng tay nghề như tôi, ở Noọng Khai cũng chỉ một vài người, gần bốn mươi năm vừa học nghề vừa làm nghề, thời gian đâu có ít. ấy vậy mà hôm tôi đến phòng Y tế Cảng khám sức khoẻ để đi làm, tay bác sĩ phòng khám cứ hỏi vặn vẹo mãi về bệnh tật này nọ, suýt nữa không được duyệt, hắn nói toàn cơ thể ông thì tốt thôi, duy hai lá phổi lại dày đặc những đốm trắng! Tôi phải giải thích là gần ba mươi năm hít khói than, phổi không rách ra từng mảnh đủ biết sức lực tôi bền chắc thế nào mới được như thế này chứ?

Uống nước, nói chuyện gẫu, nhấc hai con dao ra khỏi hòm đồ rồi lại nhẹ nhàng đặt vào chỗ cũ, chúng tôi như đang mơ về một cuộc chiến, những nhát dao vung lên hạ xuống tới tấp trong mưa. Bên tai tôi là tiếng động viên bác Thức: nhanh tay lên, mở rộng mạch kẻo giắt dao…

*

Một lần khác, bác Thức nói với tôi: Năm nay sẽ nhiều mưa, lắm bão. Mấy thằng cha làm nghề sông nước, quan sát trăng sao, váng nước, rễ cây, bảo thế. Kinh nghiệm của họ cấm có sai. Vừa nói bác vừa kéo tôi ra cổng, chỉ tay vào cây phượng già, nói như luận tội: Anh chàng này chắc chắn không qua được màu bão gió năm nay, trời không quật đổ thì người cũng hạ chết. Loại cây này nghe nói do người Pháp mang giống sang, thời buổi bây giờ nhiều chữ nghĩa mới đặt cho nó cái tên cây phượng, rồi phượng vĩ. Cách đây nửa thế kỷ người dân chúng tôi quen gọi nó là cây ba-dăng, gọi trại từ một chữ tây, tuy thân cây có to nhưng không xẻ đóng đồ được vì gỗ rất giòn, củi không đượm lại rất khói. Bác Thức miệng nói tay băm băm vào không khí.  Và cũng từ lần trò chuyện cuối cùng với bác, mỗi khi xuống xe vào nhà, tôi luôn bị ám ảnh về một tai nạn do cây phượng già này gây ra. Nhưng cây phượng mà bác Thức khẳng định sẽ đổ nay mai, vẫn đứng như thách thức những người có nhu cầu kiếm được nhiều củi vào ngày mưa bão!

Bác Thức nghỉ hưu hai  năm thì mất. Cuộc vận hành của thời gian luôn mải miết chuyển động, vẫn những trận bão tháng bảy, tháng tám, vẫn những cơn lốc trốc cây, đổ nhà. Nhưng tôi không còn cái thú chặt cành gom củi, phần thì không còn tri âm, không còn người phối hợp đỡ đần, phần vì nghề sản xuất than tổ ong phát triển mạnh, gây bếp đơn giản, khéo ủ lò giữ lửa cả tuần mới phải gây lại một lần.

Cây phượng già trước nhà tôi còn đó, mùa hè không còn sinh được nhiều cành, nhiều hoa như xưa, tán lá không đủ rộng che nắng cho khách bộ hành. Nhưng nó vẫn sống, đầu trụi, ruột mục rỗng, rễ trồi lên mặt hè, đêm xuống, làm chỗ trú cho những con chuột tha xương giấu vào trong hốc, thả sức tranh giành, cắn lộn.

Tôi nhớ bác Thức, người đã sẵn sàng con dao nặng và sắc, nhiều lần ướm vào thân cây, cuối cùng đành xếp dao vào hòm đồ, kiên trì chờ những cơn bão. Và bác đã ra đi.

Một tuần sau, cơn bão số 5 hình thành ngoài biển đông, di chuyển chậm. Nha khí  tượng thủy văn luôn thông báo về cơn bão này, cơn bão có sức gió cấp 10 - 11, đe doạ đổ bộ vào một số tỉnh, thành phố ven biển.

Tôi chốt chặt các cửa gian phòng, nằm nghe mưa gió, nhớ về những cơn bão thời trẻ. Tôi nhớ bác Thức và những con dao thép nhíp ôtô, hình dung lại cảnh cây phượng già bị đốn đổ, cẩu lên xe để lại trên mặt đường mấy cánh hoa cuối vụ tơi tả.

(Báo Văn nghệ)

Copyright by