Truyen ngan Bao Van nghe_2

Mục lục

Nỗi buồn đi qua mái hiên_ 2

Chiếc đồng hồ một kim_ 4

Sương muộn_ 8

Chị Bùi 12

Mùa cá đỏ_ 17

Những mảnh đời 22

Mưa ơi, đừng xối xả! 26

Ngụy biện_ 30

Cô gái bán hoa_ 31

Mướp_ 34

Dì tôi 35

Truyện ngắn của Nguyễn Hữu Nhàn_ 39

Chuyện những cái đồng hồ chuông_ 46

Bong bóng xà phòng_ 47

Dấu nứt đêm_ 48

Hoa ướt sũng_ 52

Vườn cò Bằng Lăng_ 59

Những mùa thu_ 61

Nữ văn phòng_ 66

CHA VÀ CON VÀ… TÀU BAY_ 69

Anh ở đâu?_ 73

Huyền thoại của làng_ 76

Miền sống_ 81

Thì thầm trong đêm_ 86

Ngõ Bằng lăng_ 90

Nơi ấy là rừng xanh_ 95

Vô cùng xưa cũ_ 102

Nỗi buồn đi qua mái hiên

- Mưa đá, mưa đá chúng mày ơi!

Tiếng bọn trẻ ngoài đường bất chợt reo lớn và kèm theo đó là những tiếng vỡ giòn lao xao ban đầu thưa nhỏ rồi lớn dần. Giờ thì như vãi sạn trên mái hiên. Thụy kéo rèm che nhìn xuống đường. Mưa đá thật, mưa trên thành phố vung vãi như những viên sỏi tròn đẹp, nó đến nhanh rào rào rồi lại lộp độp xen trong làn mưa tuôn theo sau. Loáng chốc, lều bạt căng qua con hẻm nhỏ vào nhà Thụy chuyên bán món ốc ban chiều đã quăng quật, chỏng chơ vài chiếc bàn con chưa kịp dọn ướt đẫm nước. Chỉ có mưa và mưa xối xả, không còn một bóng người mà lúc chiều Thụy phải len lách cho xe tránh từng nhóm nam, nữ tụ tập chìa mông lấn đường, đầu và mặt cúi, miệng môi dẩu ra chùn chụt mút ốc nhồi mặc cái nóng hầm hập toả trên mặt đường, phía bếp lửa sùng sục trào bọt, cả không gian nhỏ hẹp che tạm bạt nhựa mà trên ấy đang có tiếng sấm rền vòng vọng như ngưng đọng của đặc quánh vì nóng, vì hơi người.

Thụy quay vào, với tay bật công tắc điện, mắt lơ đãng nhìn tấm lịch trên tường rồi bật cười. Lũ bạn đã về phía Nam  đúng một tuần sau cái đêm bị mưa đá trên Trung Tự. Cũng vẫn một con hẻm giăng đầy bạt nhựa, vài cái bàn đóng vội bằng gỗ tạp và hàng ghế nhựa cáu bẩn. Cả bọn gọi món  ốc nhồi kèm chai rượu và chổng mông chỏ miệng mút chùn chụt thì bị mưa sầm sập quét ngang để tháo qua chạy nhoáng nhoàng. Đang đà lao vào hiên quán, nghe lũ nhỏ hò hét “Mưa đá, đá…”. Vũ và Hoàng chợt khựng lại rồi nhào ra chen vào đám nhỏ để nhặt từng hạt đá vung vãi mặc quần áo ướt dầm dề, đôi giày vừa đánh xi  sạch bong lõng bõng nước.

- Lần đầu tiên trong đời thấy mưa đá, lại ngay trên đất Hà Nội, hay thiệt nghe.

Vũ bảo, nheo mắt cười ngỏn nghẻn  tay còn nắm khư khư vài hạt đang nhỏ nước.

- Đã bảo về mà mấy ông chẳng nghe, giờ sao đây?

Thụy giũ áo, tay vuốt tóc, giọng nhấm nhẳn.

- Thì nơi nào chả được, nhưng  đây là chỗ năm trước ta từng ngồi, giờ phải tao ngộ. Mưa này thì hên thấy bà, từ nhỏ đến giờ… Tiếng Hoàng khoả lấp.

- Thấy bà rên thì có…

Diễm chen vào trong tiếng cười ồ và lũ lượt kéo về nhà Thụy để gầy cuộc nhậu mới.

Giờ thì nhóm bạn phía Nam đã đi, vài đứa ngoài này lại bận việc tối mắt tối mũi sau khi tranh thủ họp mặt. Vả lại, chúng còn gia  đình, con cái. Lâu lâu réo gọi nhau đi shop, ăn bát miến ngan, đi hiệu sách, uống ly cà phê trên Phạm Sư Mạnh, ào ào chuyện trò trong chốc lát rồi bái bai. Chỉ có Thụy sau giờ lên lớp, về nhà ngó qua hai đứa em đang châu đầu học để chuẩn bị thi và nhìn mái hiên mỗi khi trời tối. Bao lâu rồi, Thụy hay nhìn mái hiên lúc ban chiều mình cũng chẳng biết như xem đó là một nhu cầu hàng ngày, vắng thì nhớ.

- Này, bà Diễm còn ở đó không?  Tôi đã bảo bà là tránh xa xa cho con Thụy lấy chồng, cứ xà nẹo, quặp lấy nhau mãi vào!

Duy tận vùng biển Nha Trang đậm đặc gió, lào khào muối mặn gọi nhấm nhẳn ra ngoài này rồi nhờ Diễm chuyển máy cho Thụy, nhỏ giọng:

- Hà Nội giờ sao rồi, hai người đừng làm tổ chuồn chuồn, ra đường ngóng lá vàng rơi chút coi, hay qua phủ Tây Hồ ăn giùm đĩa tôm đón gió nhé!

Tiếng cười của Du hiện hữu ngay cạnh và cũng xa xôi, như gợi nhớ những ngày họp mặt ồn ào rồi tự dưng tất cả biến mất. Hoàng miệt  trong nhắn tin “Nhớ ngoài ấy lắm nhưng không ra được?”. Thảng hoặc, Vũ gọi “Thụy đọc cái này trên báo, nghe đài… có thằng Kiên trong ấy…”. ừ, Thụy cũng thường xuyên đọc, chúng nó đi nhiều, tung tẩy viết, không như Thụy, lâu lâu mới được cái truyện nhưng chẳng ra hồn. Sao tham được, bọn nó là dân chuyên nghiệp, không viết thì buộc chuyển nghề, đối ngất ngư. Có bận, mấy tháng trời mới nhận điện thoại Kiên, hắn rên rỉ “Tôi kiếm cái cê Anh văn nên chẳng đi đâu được, húp cháo rã họng đây”. Hỏi Diễm, nó nheo nhéo trong máy “Chả rên cho tiêu mỡ, cê dịch gì thằng nớ!” rồi cười khà khà.

Cái năm hội nghị các cây bút trẻ, lâu rồi, từ cuối thế kỷ hai mươi lận. Gặp nhau lần đầu nhằm vào mùa thu Hà Nội ở Láng Trung ngõ Đội Cấn, cũng ậm à ậm ừ nhìn nhau so sánh tài sức vì chỉ thấy trên báo chứ đâu thấy mặt, lúc ấy còn ngố ra phết. Nhưng đầu thế kỷ sau, cũng vào mùa thu Hà Nội, lá vàng vương vãi khắp ngả đường, cả bọn đã túm tụm tán phét bên đĩa lạc rang cùng bia vại, nam như nữ, mặt ngời đỏ vì men và cũng vì thấy thân nhau như từ kiếp trước, có thể bá vai bá cổ rong ruổi khắp Hà thành với đủ giọng Bắc, Nam. Mỗi năm đã có từng đứa nhón chân vào cửa ngôi nhà mơ ước và lại có dịp bay ra phía Bắc để bá cổ bá vai huyên thuyên mọi chuyện, túm tụm tán dóc trời nam, mây bắc. Chỉ có một chuyện bọn nó không cho Thụy biết, đó là làm sao kiếm cho Thụy một chàng… phá như chúng nó. Vì dần dần, Thụy nhận từng tấm thiệp đủ màu sắc. Sau này, Diễm ra học cao học, ghé ở chỗ Thụy và lúc gác chân lên nhau, Diễm kể cho Thụy chuyện ấy. Gã Vũ bảo anh Mạnh ngoài này được, tên Hoàng nói anh Khai miền Trung hay hơn, nhưng Thụy vẫn dửng dưng với những người ấy dù được vài lần đưa đón, cho dù nửa đêm nằm cạnh Diễm nhìn cách nhu mì ngủ, miệng chóp chép gọi tên con và cảm thấy hơi hướng của chồng nó vẫn toát ra từ cơ thể căng tràn để Thụy trằn trọc đến sáng, lúc kéo rèm cho ánh ban mai ùa vào, lại cảm thấy buồn trong ngày mới bắt đầu đi qua mái hiên.

Ngày sinh nhật Thụy, nhóm ngoài này đến với bó hồng rồi bày biện mâm bát. Điện thoại phía Nam nheo nhéo “Yên chí, dù trễ thì bọn này vẫn bay ra tổ chức lại, sắp có hội nghị…”. Mạnh và Khai chở đến hai bé chíp hôi mắt còn ngơ ngác nhưng miệng không kịp kéo da non. Thụy điềm nhiên co chân gõ bát theo thằng Đình và con Lan “Yêu nhau cởi áo cho nhau… về nhà…”, còn đầu thì nghĩ cách xin sếp cho nghỉ ít tiết đứng lớp trong vài hôm nữa. Tốp bạn, kẻ trước người sau ra trong ngày, gọi nhau í ới lên Giảng Võ, ngồi bệt ra sàn của cái quán nửa Tàu, nửa Hàn và rượu ta ngâm đủ loại. Hoàng mở nắp chai rượu ki cóp mang ra từ trong ấy có mùi thơm lừng lựng, giọng kẻ cả “Mừng sinh nhật nhóc!”. Ly chạm ly, mắt nheo nheo nhìn về góc Thụy ngồi, hình như có chút cay cay nơi sống mũi. Thụy than “Rượu nặng quá đấy!”. Vũ cười cùng Hoàng với Diễm “Trời ơi, rượu mừng tuổi mà…”, Hoàng lặng thinh quờ tay sang Thụy nắm chặt. Ngoài quán, chiều đang dần buông, điện đã bật sáng, nỗi buồn lần này chưa kịp kéo đến.

Một tuần bọn nó bỏ cơm hội nghị hết nửa. Kéo nhau nghêu ngao tìm quán mới và thăm quán cũ, ngồi bệt trên thảm cỏ từ hồ Tây sang bãi cát sông Hồng dưới chân cầu Thăng Long mùa này nước cạn trơ khấc, nhắc hoài kỷ niệm khi hàng cây ven đường lả tả lá rơi, khi mặt hồ vẫn còn gờn gợn cơn gió mỗi độ thu về. Vũ nhặt chiếc lá vệ đường đưa cho Lan, nhại giọng “Xin chiếc lá vàng làm bằng chứng yêu bọn mày!”. Bao năm qua, cái túi rỗng của cả bọn đu bám trên người còn giờ thì đã rủng rỉnh hơn nhưng vẫn không quên. ừ, thì cũng quán cóc vỉa hè đường Đội Cấn xào xạc gió, lả tả lá rơi, cái chân gà luộc gặm dở bên ly rượu rót đầy, chúm môi mà uống, há họng để khà. ừ, thì cũng phải ngồi vào quầy bar nhếch mông đong đưa gót, nheo mắt ước lượng chai nào ngon dở, bơ nào phết bánh mì đen, súp nào lõng bõng khoai cùng gân nhiều hơn thịt và cười phá lên, cũng giống khi lên tận Quảng Bá hoặc về lại Yên Phụ vào quán lẩu bò, hai đầu bàn có hai xoong nước lèo sùng sục sôi nóng như bễ lò rèn để xì xụp chan húp, Hoàng quệt mồ hôi chửi đổng lúc nhìn Lan “Mày khép giùm tao cái chân mang giày khủng bố lại, hớ hênh mãi, phát sốt!”, con Lan bỏ đũa cong cớn “Thì ông cứ ăn đi cho tôi nhờ, hay gì mà nhìn, thế không chán à!”, có tiếng sặc bún của Vũ. Và khi ở sân quán Bà Triệu số 34, ngồi độ gần nửa đêm chợt nhớ quán cóc bên Trung Tự bán ốc năm nào. Vũ, Hoàng lôi tuột cả bọn lên taxi vọt đến vừa vặn cơn mưa đá rào rào thiếu điều lãnh đủ.

Hội nghị bế mạc, thằng Vũ nằm ráng một ngày thì điện thoại réo tít mù như dế vung râu từ tờ mờ sáng. Nó đến nhà vẫy tay bảo Diễm, nheo mắt nhìn Thụy “Tôi bay trước có việc, gửi lời thăm chúng nó”. Hoàng về sau cùng bởi còn xuống Tuần Châu. Khi đến, nó giấu trong tay áo đoá hồng gần héo, đưa Thụy “Mai mình về, Thụy năm nay có tin vui nhé…” rồi lên ga xuôi Nam. Hà Nội vẫn nhộn nhịp, chỉ có Thụy chợt thấy trống vắng, may mà còn Diễm ở lại vài ngày cho xong luận văn tốt nghiệp. Đêm cả hai ôm nhau tỉ tê trò chuyện và phảng phất đâu đây hơi hướng chồng Diễm vẫn còn. Ngày mai Diễm cũng vào trong ấy, nó rủ Thụy vào, vào ngay mùa này để thấy biển xanh nắng gió của Du, khu rừng tràm vào mùa trổ bông xứ Diễm, dòng sông mênh mông đôi bờ đậm chất phù sa của Vũ, vùng cát trải dài nhiều hình dạng độc đáo của Hoàng và mỗi đứa sẽ hộ tống Thụy lần lượt đến từng vùng cho tới nơi Diễm từng bảo là giang san của nó tận cuối phương Nam, cả bọn họp mặt đôi bờ châu thổ đất chín rồng với những đặc sản không chỗ nào sánh bằng, biết đâu có chàng hào hoa phong nhã với giọng ca cải lương xuống xề mùi mẫn đang đợi trong ấy. Thụy gật, nhưng còn lâu Diễm ơi.

Diễm đã đi, giọng nói tiếng cười cuối cùng của tốp bạn phương Nam rơi vào thinh không khi cánh máy bay chao trong trưa nắng. Sao không có một người nào mang ánh mắt như Vũ, nụ cười giống Hoàng, giọng trầm đục của Du, mái tóc của Khai hay phong thái của Mạnh để tập hợp thành một người cho Thụy khỏi nhớ tất cả. Yêu tất cả cái hay, cái dở vô cùng dở, vô cùng xấu xí đến muốn nhăn nhó và phì cười mà nhớ, mà thèm không khí cũ. Mà nó giống như tiếng sấm rền chớm hạ cứ vòng vọng dội xuống, rồi đợt mưa ào đến, như người ta vãi nắm sỏi thành hạt mưa đá trên mái hiên kia  cứ long lanh, lóng lánh rồi tan dần, tan dần chảy xuôi để sau đấy,  lại  tập hợp những áng mây vần vũ tạo thêm đợt mưa đá chợt đến rộn rã và chợt tan biến để đọng thêm nỗi buồn theo tháng ngày.

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Chiếc đồng hồ một kim

Không nhớ từ bao giờ chúng tôi không thường liên hệ với nhau? Vậy mà gần hai chục năm, suốt những năm sáu mươi thế kỷ trước, giá có ai tiên đoán rằng hai nhà chúng tôi rồi sẽ cách mặt và đầy nghi kỵ như hiện thời, thì không ai trong chúng tôi tin nổi. Từ khi bố tôi được chia căn hộ ngoại thành, chấm dứt cảnh chen vai thích cánh mỗi sớm mai nhăn nhó trước nhà xí công cộng? Không phải, sau đó Quách thậm chí còn rất hay lên chỗ tôi vẽ nhờ. Nghèo, lại quen chen chúc cả đời, chúng tôi chỉ dùng hết có ba buồng kể cả phòng khách, phòng thứ tư nhà đất quy định làm phòng khách thì Quách nhanh chóng biến thành xưởng vẽ của mình. Mẹ tôi cằn nhằn, bố tôi bảo: Con cái muốn nên người thì phải chơi với trẻ con Tàu. Nhưng hai nước đang đánh nhau đó thôi? Đó là việc của người lớn. Bố tôi chỉ nói thế rồi ra hiệu đình chỉ tự do ngôn luận bằng cách lấy cuốn Tam quốc diễn nghĩa chữ Hán, dù sờn rách nhưng vẫn là chữ Hán, ra đọc, rồi dịch cho tôi nghe. Tôi rất hoang mang, vì bố tôi vừa dịch vừa bắt bẻ dịch giả quốc doanh, bất chấp bản dịch ấy đã có cả một cụ nghè hiệu đính. Tôi không dám cãi. Về sự cấm đoán, bố tôi không thua bất cứ một người Tàu thủ cựu nào.

Có vẻ như tính cách bố tôi chả phải do vốn Hán ngữ không ra ngoài cuốn Tam quốc diễn nghĩa hun đúc, thậm chí, ông đã rất kính phục La Quán Trung ở chỗ viết chính thống nhưng cái giả dối của anh Lưu Bị vẫn phơi bầy được và cái chết ở thành Bạch Đế của Lưu đi đến chấm dứt nhà Hán bốn trăm năm là hệ quả tất yếu của tính cách ấy. Ông ta biết đánh Ngô là sai chiến lược, Khổng Minh đã nói thế, nhưng Trương Phi không biết thế, Phi chỉ biết có tín nghĩa nên họ Lưu đã sa vào bẫy của chính mình; ông ta đã vì nghĩa nhỏ mà quên mất lý tưởng ban đầu là phục hưng cơ đồ nhà Hán – một ngọn cờ ông ta vẫn dùng để gây vốn chính trị. Tôi ngờ rằng số Hán ngữ của bố tôi chỉ vừa đủ để ông trở thành Phó giám đốc xí nghiệp xe đạp hợp doanh vốn là của ông thân sinh ra Quách. Là Phó, nhưng phó thực quyền, còn là trưởng, nhưng ông chủ cũ chỉ có hư danh. Có lần Quách hỏi bố, bố ơi, sao làm giám đốc mà bố chỉ có ậm ừ mặc cho xí nghiệp ngày một thua lỗ? Ông chủ cũ nói tiếng Việt không sõi lắm, nhưng đủ để tôi hiểu rằng, bên Trung Quốc cũng vậy, cái này không sai a, cái này Trung Quốc bảo đúng a!

Quách và tôi có số phận kỳ lạ. Năm 1960, khi chúng tôi chỉ mới thôi mặc quần cộc, đã đánh trống cà rùng đi khắp các phố hô cải tạo tư bản tư doanh, loa cứ chĩa vào ngôi nhà sâu hoăm hoắm của Quách mà đả đảo. Quách hô to nhất, đơn giản vì nó khoẻ nhất. Mấy phút sau, ông bố của Quách quần áo tề chỉnh chạy ra, tôi đã dợm chân bỏ chạy, chúng tôi sợ nhất món võ Tàu dù chưa bao giờ có đứa nào trong chúng tôi thật mắt nhìn thấy; thì ông lại hô đả đảo cùng với chúng tôi, giọng lơ lớ tả tảo a! Khi bắt đầu đi học, Quách có tiêu chuẩn vào Trường tiểu học Tân Hoa, tôi nhất mực đòi bố phải cho học cùng Quách, vậy mà thành. Nhà tôi thuê là nhà của Nhà nước, nhưng thực chất đó là một phòng của ngôi biệt thự nhà Quách trước đó vẫn ở, nay đã dọn xuống ở nhà kho. Như thế, chúng tôi cũng coi như ở phố Tàu, em gái tôi cũng học Tiểu học Tân Hoa. Học Tiểu học Tân Hoa thì vẫn 2 + 2 = 4 thôi, chỉ có thêm môn Hán ngữ tân thời, nên cũng coi như chả hơn gì. Chỉ hơn được cái là đi học trên cái xe đạp tự chế của Quách tiên sinh, chở năm đứa con của hai nhà. Nhà Quách gồm Quách, Quân rồi Bân; còn nhà tôi, tôi chỉ có một em gái tên là Quế. Các bậc cao niên ở Hà Nội hẳn còn nhớ những năm sáu mươi trước, sáng sáng thấy cái xe đạp dị hình, mỗi yên xe nằm trên một bánh xe, ổ trục của nó gắn với bàn đạp và xích líp truyền tải. Người chế xe không nhằm làm giảm lực cho kẻ sử dụng, bắt các chú nhóc phải vận động nhiều hơn là đi bộ và không thể dựa dẫm; đứa nào lười đạp xích xe vấp ngay và bánh xe cũng sền sệt mài trên đường ngay lập tức. Mệt nhưng vui.

Rất tiếc là bố tôi đã bất lực trong việc điều hành xí nghiệp hợp doanh, ông cũng không thể tự chế ra cái xe đạp hợp tác tự nguyện như Quách tiên sinh với các cộng sự của mình, xí nghiệp thua lỗ, đời sống chúng tôi gieo neo triền miên. Đó là những năm ăn độn khoai lang, ngô răng ngựa, hạt bo bo rồi săm lốp xe đạp. Bố tôi lo nghĩ thành bệnh nói nhiều. Hàng ngày, cứ sau bữa cơm chiều, bố tôi lại tập hợp cả lũ chúng tôi ngồi ngay ngắn nghe ông giảng về chính sách thắt lưng buộc bụng và không được trộm cắp. Tôi nói bố để cho anh em chúng con học kẻo mai đến lớp không thuộc bài bị chúng nó ê. Ông bảo học dốt đi một tí không chết ai, chứ trộm cắp lãng phí tài sản xã hội chủ nghĩa thì sụp đổ cơ đồ. Vậy rồi ông thao thao bất tuyệt về cơ hội được thử thách lòng trung thành với sự nghiệp trong đói khát khiến chúng tôi cảm động chảy nước mắt còn ông thì ngất xỉu. Mẹ tôi hú gọi, Quách tiên sinh điều ngay xe chở bố tôi vào bệnh viện. Tại đây, bố tôi được cho biết ông không cao huyết áp, tim phổi gan dạ dày bình thường, chỉ là do đói quá thôi. Sau khi cho uống sữa, truyền đạm, bố tôi lại về làm việc. Nghĩa là sáng sáng đến xí nghiệp cùng bộ tứ kiểm điểm bàn cách tháo gỡ sự trì trệ cho sản xuất phát triển còn chiều chiều thì gọi chúng tôi lại, ngồi ngay ngắn nghe ông nói về chính sách thắt lưng buộc bụng và cơ hội được thử thách lòng trung thành với sự nghiệp trong đói khát. Vào một trong những buổi tối mà điện của Hà Nội còn màu đỏ, Quách tiên sinh mang đến nhà tôi một hũ sành rượu bổ, trên màng xi trùm hết miệng hũ có viết Di dưỡng, bằng chữ Hán, cố nhiên và bốn con số 1939. Bố tôi không bia rượu, vả lại từ mười năm nay bố nằm trên Yên Kỳ mà theo luật thừa kế, hũ rượu thành của tôi. Tôi lại là người khoẻ mạnh, cũng ít dùng, chỉ sau mỗi khi nghe các ông bụng bự nói về chống tham nhũng thì mới uống một ly nhỏ, hiệu quả tức thì, huyết áp không tăng. Tiên sinh còn biếu bố tôi hai hộp sữa, một ký đường vàng nói thác ra rằng của Công đoàn thăm bệnh. Sau khi nghe bố tôi nói nốt bài người quân tử thì bần tiện bất năng di, tiên sinh nói: Chính uỷ. Sao giám đốc lại gọi tôi là chính uỷ mãi thế, tôi là phó cho ông, đây lại là chuyện giữa hai người bạn? Chính uỷ cho cậu cả Chi đi bán bánh khoai với cả Quách nhà tôi, cho cô Quế đi làm bánh rán với cô Bân bên tôi rồi bỏ mối cho các quán trà, sống được đấy. Có điều luật nào cấm không nhỉ? Mà ông vẫn chưa tiệt nọc tư bản tư nhân ư? ở Việt Nam có câu đói thì đầu gối phải bò thôi, chính uỷ a. Lại chính uỷ, xí nghiệp be bét chứ có phải trại lính đâu mà chính uỷ. Thôi thế này tiên sinh ạ, cái việc cho các cháu sang bên tiên sinh học việc rồi làm thêm, tôi giao cho nhà tôi quyết, coi như tôi không biết gì đấy nhé.

Rốt cuộc, chỉ có Quế sang nhà Quách tiên sinh học nghề bánh rán, còn tôi vì sĩ diện mà không làm bánh khoai với Quách. Thực ra, đó là một nghề dễ, khoai lang luộc ráo nước, trộn với bột mỳ quấy loãng có pha màu thực phẩm thành thứ bột như người ta nặn tò he. Quách khác người ở chỗ nó béo tốt trắng trẻo, dùng ngay thân mình mà tiếp thị, từ tiếng Việt sõi nó giả giọng Tàu lơ lớ, rao: Ngộ chỉ ăn pánh khoai mà ngộ péo tốt tắng tẻo a, pánh khoai, pánh khoai a! Mồm nói, mắt nói, tay thì thoăn thoắt nặn bánh thành con lợn, con voi; vừa nhận tiền vừa nói, nói không ngừng nghỉ, xe bánh khoai của nó xúm đông xúm đỏ chả cứ gì trẻ con, người lớn cũng sấn vào chật như nêm cối. Còn tôi nghĩ ra mẹo làm bông y tế. Bấy giờ ngành y tế nhận bông của Xí nghiệp Bạch Tuyết trong Sài Gòn, đưa ra ga Giáp Nhị chỗ Công ty Dược phẩm Trung ương. Tại đây người ta giao gia công cho người nhà của công ty, thành những cuộn bông 10 gam, cuốn trong loại giấy hẩm một mặt nhẵn một mặt ráp, thành thử con dấu Bông y tế đóng bằng mực đỏ cứ nhoè nhoẹt, đồ thật mà cứ như đồ dởm. Tôi nhờ Quách thổi bán cho tôi loại polime hình ống, đến nhờ anh Đông làm ở nhà in lấy cho mấy chữ chì, ghép thành Bông y tế sắc sảo minh bạch. Lại nhờ Quách in lưới cho nhãn 10 gói, có dấu chữ thập đỏ trên nền xanh cô ban, có chữ Bông y tế đỏ to và Loại 10 gói đỏ nhỏ. Nó còn chế giúp tôi cái máy dính ni lông bằng điện để dán hai đầu túi bông. Vậy là đồ giả thành đồ thật. Hàng của tôi bán như tôm tươi, không kém gì xe bánh khoai của Quách, ấy là chưa kể, nghề của tôi gần như cũng từ Quách mà ra cả. Quách cứ đi bán bánh khoai ba tháng hè và các sáng chủ nhật là nó đủ tiền ăn học cho đến hết Đại học Mỹ thuật công nghiệp rồi về làm nhân viên thiết kế mẫu xe đạp và vẽ đề can. Tôi cũng nhờ Bông y tế mà tốt nghiệp Bách Khoa về làm Trưởng phòng kinh doanh rồi khi bố tôi nghỉ hưu thì làm Phó giám đốc kỹ thuật còn cụ Quách tiên sinh thì nghỉ hưu. Quách hợp tác với tôi chế ra xe kiểu dáng Ska của Tiệp, sơn màu xanh cô ban bán cũng rất chạy. Cô cậu nào sĩ, cần thì Quách có ngay một bộ đề can Ska y sì phoọc, giá chỉ một cây Rubiquen hoặc Hero. Vào năm 1978 chúng tôi đã hút loại thuốc ấy và uống Heineken. Nhưng sự phồn vinh dựa vào giả tạo không được bao lăm. Bố tôi bảo mẹ tôi nhờ bà mối xuống nhà Quách tiên sinh xin cưới Bân cho tôi. Mẹ bảo chờ thời cuộc thế nào hẵng hay. Bố giải thích, nhà bác Quách mấy đời ở đất này, chúng tôi cộng tác với nhau gần hai chục năm nay, có gì mà ngại. Nhưng bà mối mang câu giả nhời về là nhà gái không đồng ý gả. Bố tôi tức tốc xuống nhà Quách tiên sinh. Hết xẵng lại ngọt, hết gặng rồi lại vân vi về nhẽ chữ tín ở đời; nhưng Quách tiên sinh vẫn nhã nhặn từ chối. Chữ tín mỗi thời mỗi khác, chính uỷ ạ. Nhưng ngày xưa, khi hai nhà hứa hôn, tiên sinh đã chẳng rằng cả Chi tuổi Ngọ, con Bân tuổi Tuất, chúng nó tam hợp; ông Canh Thân tôi Giáp Tý nên hợp cả thông gia lẫn dâu rể. Ông đã nói thế, quên rồi sao? Chính uỷ cứ sống bằng tuổi tôi rồi sẽ hiểu a.

Bân theo một bà cô họ về Hồng Kông rồi sang định cư bên Canada. Sau đó, Quách chở bàn in lưới lên gửi trên nhà tôi, nhân thể báo tin. Tôi hoang mang hỏi, cụ Quách có về cố hương không? Còn vợ chồng Quách? Quách bảo, cụ thì bảo cố hương pa ở dưới Văn Điển, còn vợ tao thì nói anh di tản thì em tự tử. Tôi biết Quách ở lại là vì anh là trưởng nam của Quách tiên sinh, nhưng thật không ngờ lý do Bân ra đi lại phức tạp đến thế. Đây là một phần thư Bân viết từ Canada:

“Chi ơi, khi anh đọc những dòng này thì em đang co ro trong xứ lạnh. Thư Hà Nội thường đến vào mỗi chiều, như thế, bên này trời sắp sáng, cái giá lạnh đã tê tái dần và em cũng thiếp đi được. Mỗi người tị nạn được cấp ngay nhà ở, chăn nệm, áo quần chống rét. Nhưng cái giá lạnh trong lòng em thì không một Cục cư trú nào tiên liệu nổi.

Không phải em ít yêu anh, cũng không phải chuyện chính trị chính em gì, chính trị là việc của đàn ông. Em không tin chắc tuyệt đối, nên em hỏi lại anh, khi anh Quách báo tin cho anh, anh có điên đảo không? Có hỏi đi bao giờ và liệu còn có cơ níu em lại kịp không? Nếu không có câu trả lời, thì tức là em đã đúng. Anh yêu em, đúng. Ngoài em ra, anh không có bạn gái nào, đúng. Nhưng chỉ có thế, anh là người của công việc, của sự nghiệp và nếu chỉ có thế thì em không thể nào chịu nổi. Ba em bảo, anh là người đàn ông chân chính, coi sự nghiệp hơn tình ái. Ngày xưa, ba bảo anh sang làm bánh khoai với anh Quách, anh đã không sang. Ba chỉ nói thế, chứ ba không nói vì sao ba đã hối hôn chúng ta, nhưng em thì em hiểu và em cũng chắc rằng anh đã hiểu. Còn Quế thì khác hẳn, Quế đã xay bột cùng anh Quân em và tình yêu của họ đã nảy nở. Nhìn đôi tay họ quấn quýt ngào bột, nhìn mắt họ long lanh ngắm nhau, em oán anh vô cùng. Có thể nói, tình ruột thịt giữa hai nhà ta đã đâm chồi nảy lộc ngay dưới tinh thần tự chủ tự lập của anh. Em ra đi cũng vì hai người, anh Quân của em và Quế, từ lâu rồi đã là chị của em dù Quế còn kém em vài tháng và đáng ra đã là cô em chồng tài đảm của em. Người Việt Nam đã rất ít khi gả bán kiểu đổi hột, huống gì là ba em mà nhất là vào lúc này? Nên em phải ra đi, dù biết trước chân trời em đến là mịt mù bất trắc. Hẳn là anh cũng biết cho là như vậy, nên em chỉ còn phải xin lỗi về sự ra đi không báo trước mà thôi. Nhưng tính em anh biết rồi đấy, em rất sợ nước mắt, nó làm nhũn mủn mọi ý chí kiếm tìm.

Em cầu chúc cho bố mẹ mạnh khoẻ, sớm có cháu nội bế bồng. Em của anh: Quách Tú Bân”.

Tôi đã rất buồn nhưng còn hơn thế là một nỗi đau nó khiến tôi buộc phải nhìn lại chính mình, đau nhất là không thể biện minh trước những gì mới chỉ là tiên liệu của Bân. Biết nhau từ nhỏ, yêu nhau có dễ gần mười năm rồi, Bân nói năng nhỏ nhẹ, thường chỉ những câu vâng dạ chứ chưa bao giờ em tranh biện hơn thua điều gì, cả với người khác cũng thế. Vậy nên, cùng với gương mặt đầy mà nhẹ nhõm sáng, tôi mới đinh ninh em là người hiền thục, người sinh ra để làm mệnh phụ phu nhân, làm vợ những quan chức cỡ tôi vươn tới. Cùng với nỗi đau, lại có thêm một bí ẩn của nhà họ Quách mà tôi không sao hiểu nổi, trong khi tôi cứ tưởng mình đã thân thuộc. Cái thằng Quân kém tôi hai tuổi, không mấy khi nó tỏ ra thân thiện với anh rể tương lai, nếu chưa kể đôi khi nó chợt nhìn tôi bằng ánh mắt xa lạ.

Mà không chỉ có tôi bị bất ngờ trước chuyện của Quân Quế. Khi tôi đưa Quách xem thư của Bân, nó còn tròn đôi mắt ốc nhồi lên mà nhìn tôi như nhìn kẻ ngớ ngẩn: Bỏ mẹ, có chuyện ấy thật? Bọn này quấy thật! Sau đó, chúng tôi bằng những cách khác nhau đều hỏi em của mình và đều nhận được một câu trả lời duy nhất: Đúng, chúng em yêu nhau. Tôi vội bàn với bố mẹ tôi lo liệu công việc cho chúng nó. Nhưng việc tưởng dễ, hoá khó. Bố tôi chưa muốn gả chồng cho con gái vì tôi là cả, đang tuổi hăm nhăm trung cung, lấy vợ đẹp nhất đời người. Mà chưa lấy được vợ vì bị chính nhà giai kia hối hôn. Anh phải lấy vợ đã, em nó mới hai mươi, thằng kia hăm hai, đi đâu mà vội. Mẹ tôi vẫn nức nở khen Quân cao ráo lắm tài, nhưng giờ thì ức vì bị từ chối không gả Bân cho tôi, càng phụ hoạ thêm, nói trắng ra là không gả. Em gái tôi cũng tuổi Mậu Tuất, chẳng phải đứa vừa, nó bảo không gả cũng lấy. Nhà bây giờ rẻ như bèo, hai ba cây vàng được ngay một căn hộ, riêng tiền bỏ ống của nó cũng đủ. Thương ôi, nếu những lời ấy mà vào thời buổi yên hàn thì rồi nếu có kẻ nói đi người nói lại, em gái tôi trước sau gì cũng lên xe hoa. Lại thêm chuyện này nữa, thằng Quân đang làm thợ chính ở Quốc doanh đồng hồ bị mất việc. Bố tôi, nhân danh Phó chủ tịch Hội hữu nghị Việt Trung thành phố, làm hẳn tờ công văn xác nhận nhân thân nhà họ Quách. Nhưng lão thủ quỹ ở đó khăng khăng bảo thằng Quân nó giỏi lắm, khoá nào nó cũng mở được, mã két khó mấy nó cũng lần ra. Để nó ở đây, mất quỹ tôi không chịu trách nhiệm. Sau, tôi mới biết lão thủ quỹ có con gái đòi lấy Quân không được, đặt điều bảo bố vậy. Mỗi sự kiện đều có những kẻ tìm cách xen ý đồ cá nhân như thế, âu cũng là điều khó tránh.

Chính Quách chạy bổ lên Nghĩa Tân tìm tôi, kéo tôi lên Hữu Nghị Quan lôi hai kẻ bất trị về. Chúng tôi chạy xe Honda 67, thay nhau cầm lái, từ tám giờ tối đến ba giờ sáng thì gặp hai đứa ở trong đồn Cửa Khẩu. Họ giải thích Quân có thể đi, còn cô Quế muốn đi phải có giấy kết hôn, nếu không thì là phạm tội vượt biên. Thoạt đầu chúng tôi tìm kế hoãn binh, vận động cả hai, về làm đăng ký kết hôn rồi sẽ đi, cũng chưa muộn gì. Quế bảo, chả ăn thua, chúng em đã lên phường, họ bảo kết hôn giả vờ để di tản, bây giờ đang có nhiều vụ như thế lắm, cứ để chúng tôi thẩm tra kỹ càng, việc lấy nhau là việc của trăm năm đi đâu mà vội. Quách bảo, sao nghe nói chúng mày có vàng? Quân nói, có mấy cây, đưa cả rồi đấy chứ, nhưng cứ thay ca luôn xoành xoạch. Rốt cuộc, cả chúng tôi, cả Quế thống nhất để Quân đi, vài ba năm yên hàn rồi sẽ tính. Chúng tôi để hai đứa ng?i riờng với nhau. Không biết chúng nói với nhau thế nào, đến sáng thì Quế đưa nốt cái lắc năm chỉ cho Quân làm vốn ăn đường còn chúng tôi kẹp ba chở Quế xuôi Hà Nội.

Nhưng người tính không bằng giời tính. Mãi mười hai năm sau, năm 1990, khi cụ Quách lâm chung, Bân từ Canada bế cháu ngoại về chịu tang,  Quân thì vẫn bặt vô âm tín. Em gái tôi quấn khăn xô khóc cụ Quách như con dâu khóc bố chồng, sau đấy thì xuống tóc đi tu. Chính tay tôi vuốt mắt cho cụ Quách. Đó là đôi mắt mang mang cố quốc, cả đời. Nhưng trước khi nhãn lực tàn, niềm cố quốc chợt trở nên gấp gáp mà ánh lên niềm nuối tiếc cả trần gian. Khổ thân cụ, khi còn sống thì này với nọ, còn bây giờ thế giới chỉ là một, là Trần Gian mà bên kia là âm Ty suối vàng, lát nữa cụ sẽ đến. Khi lâm chung, cụ Quách còn hỏi tên thằng cháu ngoại, biết nó tên Chi, cụ nở nụ cười, cầm tay Bân đặt lên tay tôi rồi nắm chặt chúng lại, bàn tay vẫn còn âm ấm.

Sau lễ ba ngày, Bân lên Nghĩa Tân một mình thăm vợ chồng tôi. Theo như Bân nói thì em hạnh phúc, mang về bao nhiêu đồ quý biếu bố mẹ tôi, có cả quà cho vợ con tôi, toàn màu rực rỡ tươi thắm. Nhưng tôi vẫn ngờ ngợ, mãi hôm tiễn em lên sân bay Nội Bài để về quê chồng, em chợt ứa nước mắt hỏi tôi: Anh ơi, chứ tiền kiếm được bằng bán bánh khoai, bằng bông y tế nó có tội tình gì mà rẻ rúng nó hở anh? Mà cứ đổ xô đi làm ông này bà nọ? Tôi đáp quấy quá rằng làm bông y tế hay làm giả đề can xe là gian lận sở hữu kiểu dáng công nghiệp. Bân chua chát cười: Anh sống giàu sang bằng lương cả đấy ư? Tôi chỉ còn biết giả vờ thơm thằng con trai của Bân mà che giấu bộ mặt đỏ gay đỏ gắt.

Mãi hôm làm lễ thất tuần Quân mới về được, trong bộ dạng một sĩ quan quân đội sao mũ ẩn vào trong. Tôi hiểu tại sao Quân mặc thế. Quân đã là kiểm sát viên cao cấp của Viện Kiểm sát thành phố Nam Ninh. Quân mang lên trao cho mẹ tôi cái lắc vàng của Quế đưa ngày li biệt, Quân cũng trình cho tôi xem giấy chứng nhận Quân vẫn chưa lấy vợ, có đề nghị Đại sứ quán tạo điều kiện để Quân kết hôn. Sau khi bố tôi dịch cho mẹ tôi nghe thì bà khóc nấc lên, bảo rằng “vợ anh” đưa nó đi tu rồi. Tu? Tu ở chùa nào? Không ai rõ, tôi luôn để ý tìm em nhưng cứ nghe nói đang ở chùa nào khi tới thì ở đấy lại bảo em vừa đi chùa khác. Lúc chia tay, Quân trao cho tôi cái đồng hồ, nói: Em gửi cho Quế cái đồng hồ em tự chế, anh đừng thấy nó chỉ có một kim mà nghĩ nó hỏng, nó vẫn đang chạy đấy.

Tôi ngó qua chiếc đồng hồ sau khi Quân ra đi. Nó hình vuông, vỏ bằng bạc, to vừa bằng nắp dưới cái bật lửa Zipo mà Quân vừa tặng tôi và chỉ có một kim thật, kim bằng bạch kim và đang chỉ đúng con số 12. Tôi cất nó vào tủ áo em tôi, cùng với cái lắc vàng tích tụ từ những năm bánh rán.

Lại cũng như Quân, em gái tôi chỉ trở về khi sắp làm giỗ 49 ngày cha. Bố tôi kém cụ Quách bốn tuổi nhưng mất sau cụ chỉ vừa vặn một năm, cho nên chúng tôi chưa bao giờ được ăn giỗ bố của nhau. Em tôi nâu sồng, không đi xe máy vù vù như sư sãi bây giờ. Em niệm kinh cho cha thâu đêm, hôm sau đòi đi sớm. Giữ không được, tôi bèn đưa kỷ vật của Quân. Em nhìn cái lắc vàng mặt không biến sắc, cả nhìn chiếc đồng hồ một kim cũng vậy. Nhưng tôi giật mình khi thấy chiếc kim đồng hồ chỉ sang con số 1, vậy ra mỗi năm nó chỉ chạy có một giờ? Quế hỏi vì sao anh giật mình? Tôi giảng giải lại cho em, nghe xong em bỗng thổn thức rồi oà khóc, giật vội chiếc đồng hồ rồi chạy ra xe buýt. Xe lăn bánh đi ngay.

(Báo Văn nghệ)

Sương muộn

Năm năm của một thời con gái đã qua đi. Bây giờ thì… Thật là nghiệt ngã. Cô gái bướng bỉnh ngày nào đang ngồi một mình trong phòng điều trị của Trung tâm chẩn trị HIV, AIDS với mẫu xét nghiệm dương tính. Mọi cái sụp đổ? Không! Thượng đế đã ưu ái cho Uyên tính kiêu ngạo của một người không thích ân hận, không thích ăn năn, chê cười sự sám hối. “Đau khổ à?”, “Có thấy đã muộn rồi không? Uống thuốc đi!”. Anh y tá bận bịu, lạnh lùng bước lại chỗ xe thuốc với cái nhìn vô cảm để lại. Uyên trừng mắt nhìn anh y tá rồi lấy mấy viên thuốc bỏ vào bọc ni-lon. Một nữ công bước vào với lời lẽ trách móc. “Sao không gọn gàng giùm chút. Quần áo phơi móc lung tung. Giấy, hộp sữa xài rồi sao không cho vào sọt. Đàn bà con gái gì mà bừa bộn, bầy hầy”, “Bà cút đi cho tôi nhờ”, “Cô, cô…?” “Tôi là người được các người năn nỉ đưa vào đây, tôi có quyền được phục vụ, không thích thì tôi về…”. “Cô, cô…?” “Cút đi!”. Sáng sớm. Bác sĩ đến khám. Uyên lấy từ góc giường ra một bọc thuốc, trả lại. “Bác sĩ mang thuốc về giùm. Tôi không thích uống thuốc. Tôi muốn được trả tự do!” “Tự do!?” “Chưa có luật nào bắt ép chúng tôi trị bệnh cả. Tôi muốn được cư xử công bằng. Bệnh của tôi, bệnh của cá nhân tôi, tôi chịu. Tôi không muốn nhờ vả ai” “Nhưng cô không được nhởn nhơ gieo rắc mầm bệnh cho người khác”. “Tôi không gieo, không rắc. Ai đến với tôi thì họ phải nhận chịu”. “Nhưng cô có biết căn bệnh quái ác nầy nó không từ ai. Cô biết chứ?’. “Người cần biết bây giờ không phải là tôi nữa…”.

Một bác sĩ tâm lý được điều tới cùng với một nhân viên bảo vệ. “Cô có học, cô phải biết tự trọng. Đừng để người khác bị làm phiền vì mình nữa. Cô có bệnh, căn bệnh nguy hiểm nhất thời đại. Vì nghĩa vụ với cộng đồng, chúng tôi chữa trị cho cô, với mục đích là khống chế sự phát triển của bệnh giúp cô, cũng nhằm ngăn chặn sự lây lan trong cộng đồng. Cô phải hỗ trợ chúng tôi thực hiện điều cần thiết nầy chứ. Được như vậy, chúng ta có quyền hy vọng về một ngày mai tốt đẹp hơn”. Đến lượt Uyên phản kháng bằng sự im lặng. Bác sĩ khám, hỏi Uyên, cũng không hé răng nói nửa lời. Tới giờ tắm thì tắm, tới giờ ăn thì ăn, tới giờ chích thuốc thì chích. Bác sĩ  tâm lý, bác sĩ điều trị, ai nói gì thì nói, Uyên cứ lặng thinh như đã hoá thành cây gỗ. Phải đến khi tình cờ phát hiện ông thầy giáo lên lớp dạy cho hàng trăm bệnh nhân kiêm trại viên môn đạo đức học với đầu đề “Nhân phẩm, nhân cách trong đời sống phụ nữ”, Uyên mới gầm lên như một con cọp khiến cả hội trường căng  mắt, ngoác mồm, nín lặng. “Hắn là tên đầu trộm đuôi cướp, là tên bịp bợm, một gã sở khanh, một tên điếm đực… Tẩy chay hắn… phải tổng cổ hắn vô tù…”. Tên thầy giảng trá hình bất ngờ bị lật tẩy liền ôm giáo án tháo chạy. Cũng từ đó sự sụp đổ về tinh thần, sự tàn tạ về thể xác hiện đến ngày một vội vàng hơn với Uyên cùng bóng đen của thần chết. Một con quỷ, rồi nhiều con quỷ cứ xuất hiện trong những cơn ác mộng cả ngày lẫn đêm. Và có một con ma dễ thương đã tìm đến Uyên, kêu “Mẹ… mẹ” như thể nó chính là đứa con ngày nào bị Uyên ruồng rẫy, bỏ đi… Tiềm thức về thiên chức làm mẹ như một bản nháp vụng về, ngờ nghệch của đứa trẻ quê chơi nhà chòi còn lưu lại đâu đó trong tăm tối đời người cứ ẩn hiện cùng lũ ma con khiến Uyên thành kẻ điên loạn bên những cơn gào thét hãi hùng. Uyên chìm vào cơn mê thiếp trầm luân của luật nhân quả, quờ quạng nhặt từ rác rưởi nhân gian những điều sám hối tật nguyền. Có lẽ nào… có lẽ nào Phật Trời lại đi bắt tội một chúng sinh chỉ vì nó muốn có cuộc sống tốt đẹp hơn người…?

Ngày xưa đó… cái ngày xưa vừa xa vừa gần còn núp náu đâu đó trong nỗi đau đời người vì cuộc mưu sinh. Ngày đó…

Khu nhà trọ bẩn chật, nhớp nhúa “phố sinh viên” càng nhầy nhụa hơn sau những ngày mưa dầm. Mùa đông ở bên kia chân mây mù và những tiếng sấm rền. Thu phương Nam ngắn ngủi như những ngày con gái, nhắm mắt lại với dăm ba điều tưởng tượng là hết. Uyên thở dài nuồn nuột, bất giác cất lên tiếng rên ư ử như  tiếng của một loại côn trùng. Bài hát về mộ địa có giai điệu vọng về từ cõi âm của nhạc sĩ họ Trịnh vừa kết thúc với những điệp khúc thê lương còn rớt lại trong lòng cô sinh viên năm thứ hai khoa văn đang trốn nợ. Tiền thuê nhà, tiền điện, tiền học phí, tiền mấy bộ váy dạ hội, tiền mỹ phẩm cao cấp, tiền vay nóng cho những cuộc chơi thâu đêm… cứ loạn lên trong đầu cùng những điệu nhảy bất lương của những con số. Mọi thứ khủng bố! Vậy mà anh ta vẫn bỏ mặc Uyên cho chủ nợ: “Cô muốn giật những đồng tiền mồ hôi nước mắt của vợ chồng tôi à? Năm tháng rồi, một triệu cô biết chớ! Tôi phải làm phải  ăn”. “Hàng tao là hàng hiệu, mầy tưởng đồ sida chắc. Liệu mà trả sớm cho tao, không thì đừng có trách. Tao hẹn cho mầy hai ngày nữa. Đó là ân huệ cuối cùng!”. Bao nhiêu lời đe tiếng búa ấy cũng chưa đáng bằng một câu của bà cho vay nóng – chủ “ngân hàng chợ đen” ở khu phố này. “Hết tuần này mà mầy chưa trả đủ vốn lẫn lãi thì tao sẽ xin mầy tí tiết!”. Lại mưa. Lại những giai điệu đưa hồn người ra nghĩa địa. Uyên buông thõng tay xuống gầm bàn, vô tình chạm lên bụng mình: một món nợ chưa được tính!? Uyên nấc lên, rồi đổ gục xuống cùng với cơn tuyệt vọng, sự hung hãn yếu đuối vật vờ thật đáng nguyền rủa mình. Thiên đàng ở đâu? Thiên đàng ở đâu? Một người khách trẻ vừa rũ mưa bước đến bên Uyên, ân cần: “Uyên, mình đây”. Uyên ngước lên, nước mắt ràn rụa nhưng gương mặt lại toát lên vẻ cáu gắt, bướng bỉnh. “Bạn đến làm gì?…” “Mình đến thăm Uyên. Vào nhà trọ, người ta bảo thấy Uyên ngồi ngoài nầy. Có gì cho mình chia sẻ với. Mình vừa về quê lên. Có thư của bác trai gởi, Uyên đọc đi”. “Tôi cần thứ khác, không cần cái lãng mạn nhà quê lượm thượm, cải lương nầy”. Uyên quẹt nước mắt, mạnh mẽ như một cú giật chỏ, cố bảo vệ phong cách cứng cỏi trước người bạn trai thời phổ thông của mình. “Xóm mình vừa có điện. Mỗi hộ phải đóng ba triệu đồng. Quê bây giờ vui lắm. Ai cũng nhắc Uyên, cứ hỏi sao hè rồi Uyên không về”. “Về làm gì ở cái xứ khỉ ho cò gáy ấy”. Anh bạn nhìn Uyên, vẻ ái ngại, nhưng chợt nhớ đến tính cách của cô bạn gái, bèn nhẫn nại vỗ về. “Mình đi ăn cơm bụi đi”. Như một sự xúc phạm, Uyên lồng lên. “Cơm bụi? Bạn đi đi! Cảm ơn lòng tốt của bạn. Đi đi! Tôi muốn được yên. Nghe chưa…?” Biết mình lỡ lời, anh bạn vụng về. “Xin lỗi Uyên. Mình có thể ăn cơm ở cái quán nào kha khá… cũng được”. Mấy người trong quán nhìn chàng trai e ngại. “Cho mình xin lỗi. Lâu ngày không gặp, mình muốn ăn cơm với Uyên thôi mà”. Uyên lại gầm lên: “Tôi không ăn, bạn đi đi. Cút đi cho tôi yên”. Chàng trai lặng lẽ bước ra trong cơn mưa bong bóng phập phồng nhập nhoà sương bụi.

Trời chập choạng. Các ngõ hẻm dẫn vào khu nhà trọ lầy lội nước đen. Đám sinh viên chen nhau ra phố khi mưa vừa ngớt hạt. Bên nầy một đám trai gái đang nằm vật vựa sau những liều heroin giải sầu. Bên kia một đám nhậu với đủ thứ ngôn ngữ. Chỗ nọ một đám chửi nhau vì mất người tình.  Bên đây một bọn vun vút vào mặt nhau những lời lẽ của chợ trời vì một vụ mất cắp. Đằng kia một đám xã hội đen đi đòi nợ mướn với lưỡi lê, mã tấu trong tay cùng những tiếng chửi thề. Bên phải một sòng bạc. Bên trái một ổ đánh đề. Cà phê đèn mờ. Karaoke ôm. Nhà nghỉ cho thuê giờ. Quán cơm. Quán phở. Quán mát xa. Hiệu cho thuê quần áo. Cầm đồ… Một nhà chứa đồng tình luyến ái nam. Mấy con chim đêm nhấp nhổm bên vườn hoa chào hàng bằng những nụ cười và những lời tiếp thị. Những tiếng huýt sáo vu vơ. Những tiếng nói sạch sẽ trôi vào bóng tối. Những số phận rữa ra bên những nụ cười ngây dại.

Uyên về đến phòng và quăng mình lên giường. Bà chủ nhà trọ xuất hiện và bất ngờ cho Uyên biết một tin vui: Bà đã nhận đủ tiền trọ từ một người nhà của Uyên. Uyên trố mắt như không tin vào tai mình: “Bà nói… có phải anh Thịnh…?” “Không, cậu trai đó có tên là Hoà, hiện học Cao Thắng Sài Gòn”. Hoá ra là chàng trai bị Uyên tống cổ bữa trưa. “A lô! Có phải Hoà đó không? Cho Uyên xin lỗi. Hoà đến với Uyên ngay bây giờ đi. Đêm nay Uyên cô đơn lắm. Đến với Uyên nghen…”. Lọ dưa bồn bồn ai để trên kệ ăn làm gợn lên lăn tăn những cảm xúc quê nhà. Chắc là chàng trai hàng xóm đã mang nó từ nhà lên cho Uyên. Một chút huyền diệu của tuổi học trò thời phổ thông vừa theo gió theo mây trở lại. “Hoà còn nhớ cái đêm hè cuối cùng bên bến sông không? – “Đêm ấy mình bị đánh, bị nhéo, bị cắn tơi bời. Nhớ cả nồi chè đậu khét và mấy củ khoai lang nướng nữa” – “Không phải, nhớ chỗ đống rơm cạnh cây cau có hoa rụng trắng… Đêm nay Uyên muốn Hoà không còn trẻ con nữa, được chứ…?”. Ngọn lửa từ đôi mắt ấy, từ câu nói ấy đã đốt cháy sự lo sợ không đâu của chàng trai trẻ quê mùa có đôi tay chai sần của anh “nông dân nải” và người thợ cơ khí chưa kịp lành nghề. Uyên với tay tắt đèn. “Nào mình trả công cho Hoà đây…!”.

Chân thành, say đắm, những cảm nghiệm phút chốc về sự trưởng thành của bậc nam nhi trong ái ân hương lửa và một chút xót xa vì những điều chưa trọn. Hoà chia tay Uyên khi trời chưa kịp sáng, khu nhà trọ chìm  khuất dưới bóng mây mưa bên những ánh đèn đỏ lự, dáng khụm khọ của những người phu  quét rác, những cái ngáp ngủ của các cô gái vui đêm.

Thịnh – anh chàng sinh viên năm thứ ba khoa Triết – vừa về đến căn phòng trọ với thân hình nhầu bã, nhem nhuốc nhục dục, vứt một nắm tiền cùng cái hợp đồng sống thử mà anh ta đã ký với Uyên mới được tròn 6 tháng 8 ngày. “Cô hãy giữ lấy. Tôi thanh lý hợp đồng với cô. Tôi không còn trách nhiệm gì với 5 tháng 22 ngày còn lại. Thử bao nhiêu đó đủ rồi. Tôi chán ngấy cái thói moi tiền, ăn vạ của cô. Ra đường mà kiếm, có thể khá hơn đấy. Với cô, xem như tôi đã “ăn bánh trả tiền”. “Còn cái nầy… Anh định sao?”. “Cái gì?”. “Cái bầu”. Thịnh cười khẩy “Điều 5 của hợp đồng có ghi rõ: trong thời gian sống thử, bên A phải bảo đảm không được có thai, không được lợi dụng việc có thai để vòi vĩnh gây khó khăn cho phía đối tác. Cô thích thì cứ ra toà”. “Anh là một thằng đểu”. “Tôi hay là cô? Cô khéo mồm khéo miệng lắm, cứ đi mà gạ thằng khác hoặc gặp bác sĩ mà giải toả”. “Đồ khốn nạn, bất lương…”.

… Cái thư của gia đình bị ném trên bàn chợt gây cho Uyên cảm giác khó chịu. Uyên bước tới, xé toạc nó ra. “Chị Ba ơi! Ba má nhắc chị cố tập trung học để ra trường với điểm cao, xin việc dễ. Ba má rất tự hào về chị. Tháng rồi, ba má phải bán 20 giạ lúa để gởi tiền lên cho chị đấy. Ai đến nhà mình ba má cũng khoe: “Con Uyên nhà tôi nó học tới Đại học Văn lận đó. Ba má cứ lấy chị ra làm gương để bắt em noi theo. Em vừa làm ruộng, làm rẫy, tối phải học bài, cực lắm. Nói nhỏ nầy nghe: chị có mấy bộ quần áo giạt nào không, gởi cho em đi. Sao hè chị không về, cả nhà trông. Ba định lên Sài Gòn thăm chị, nhưng ra đến bến xe thì bị móc túi mất tiền hết trơn, đành quay về. Ba sẽ lên thăm chị sau khi thu hoạch hè thu. Vài lời cho chị. Em dừng bút (hỏi riêng chút nghen: chị còn “iu” anh Hoà không hay đã cho ra rìa rồi. Anh Hoà ghé, cả nhà vui. Ăn bồn bồn nhớ công em nhổ nghen”.

*

Ba tháng sau, đang trong giờ thực hành môn thiết kế máy gia dụng nông nghiệp. Hoà được ông bảo vệ chạy vào báo tin hệ trọng: Bố dưới quê lên! Hoà thu xếp ra phòng trực thì bất ngờ bắt gặp bộ mặt đằng đằng sát khí của ba Uyên: “Thưa bác…?”. “Ra quán uống nước, nói chuyện”. Hoà khẩn trương đi theo mệnh lệnh với tinh lính chẳng lành. “Mầy có biết mầy đã làm hại đời con gái nhà tao…” “Dạ ai…?”. Hoà há hốc mồm như đang bị mắc xương. “Nếu mầy không tính cho xong thì tao sẽ kiện mẹ con mầy…”. Hoà ngồi ngất ngứ trước những đòn tra tấn dành cho tên tội phạm. “Nó có bầu rồi, mầy liệu mà nói với mẹ mầy đi cưới! Tao… Tao… (bất ngờ ông già gân giọng cổ khóc rống). Nó là đứa con gái tao thương, tao quý nhất… Nó là con cậy con nhờ… Vậy mà mầy nỡ làm tan nát đời nó… Hu. Hu. Hu…”. Người Hoà nhão ra như bột sau những giây phút sững sờ. Mãi sau Hoà mới định thần. “Bác ơi… cháu xin lỗi… Để rồi cháu thu xếp. Cháu không ngờ sự thể đến nỗi như vậy…”, “Mầy… mầy… nghĩa là mầy…”, “Cháu… không biết… nhưng mà cháu yêu Uyên thật… cháu hứa…” – “Về, mầy phải về quê với tao để ba mặt một lời… với má mầy…”.

Trường có danh sách những sinh viên phải thi lại. Hằng hà sa số những cái tên. Uyên là một trong những cái tên đặc biệt nhất: thi lại 5 môn! Đang cố tai ngơ mắt điếc cái sự đời “lềnh khênh con bọ nhúc” để ôn thi trả nợ thì một người đàn bà có dáng vẻ mệnh phụ phu nhân, mắt xanh mỏ đỏ chẳng thua dân sành điệu đã dừng xe con trước cổng trường bước sầm sầm vào lớp trống “Cô có phải là cô Uyên?” – “Phải, tôi đây. Có chuyện gì?” – “Chuyện gì… chuyện gì à…?.” Bốp! bốp. Uyên quay choáng rồi ngã vật ra nền gạch, mặt đỏ như tôm bị hơ lửa. “Ai cho phép cô giật kép người khác” “Tôi… Tôi…”. “Thằng Thịnh… Nó là kép của bà, nghe chửa? Đây, hợp đồng có chữ ký của nó đây, vén mắt lên mà đọc rồi tránh xa nó ra, nghe chửa!?”. Đức phu nhân ném bản photocopy vào mặt Uyên rồi vênh váo trở ra xe. Trong xe lờ mờ hiện ra khuôn mặt khả ố của gã sinh viên  họ “đểu” cùng với tiếng: “Bye, bye!” Như vừa trải qua trò chơi “Cảm giác mạnh”, Uyên bất thần tháo cúc áo ngực, lằm mằn dưới lưng rút ra sợi dây nịt bo bản, rồi chạy lao theo chiếc xe du lịch nghĩa địa vừa để lại một vệt khói đen cợt bỡn với cô gái lõi đời tự vỗ ngực sống với triết lý: “Ngày mai luôn ở phía sau một đêm tối”. Uyên đến ngay chỗ xăm mình! Uyên xăm lên ngực, lên mông và nơi tôn quý nhất dành cho giống đực những hình ảnh của sự phỉ báng đích thực từ một giống cái kiêu ngạo. ấn tượng là bức tranh tiền sử: nơi bắt đầu của kiếp người, với rốn là tâm điểm, được điểm xuyết bằng mấy nét hoa văn rằn rện, một cái đầu của gã đàn ông vừa nhú ra với khuôn mặt hao hao mặt của “công tử” Thịnh (biệt danh ngày nào cô đặt cho người con trai hào hoa của mình). Rồi Uyên đến một trong những quán bar sang trọng tự thưởng cho mình một chai Wishky. Khi liểng nghiểng về đến phòng, Uyên bấm điện thoại di động gọi vào máy nhà trọ của Hoà, giọng đặc quánh “Nếu thích thì đến, tui chờ… Còn sợ thì trốn luôn đi…” – “Tôi nói với cô không có cậu Hoà ở nhà…” – “Không có à… lại trốn… lại một thằng hèn…”.

2

Chiều cuối năm. Những bệnh nhân không có gia đình nhận về nuôi dưỡng được bệnh viện tổ chức cho đón Tết. Trừ những con bệnh đã chuyển sang giai đoạn AIDS, số còn lại được tập hợp, sinh hoạt bằng nhiều chương trình vui nhộn như: văn nghệ, làm bánh mứt, chăm sóc rẫy hoa, tiếp đón người thân gia đình. Và thình lình, một người thân không được chờ đợi đã đến tìm Uyên – người đầu tiên kể từ ngày Uyên nhập viện. Cố lau nước mắt vì niềm kiêu hãnh bị xúc phạm, cố kiềm nén cơn tủi thân đột ngột kéo tới như từ một tính cách khác, Uyên gật đầu cho phép bảo vệ đưa người vừa đến vào phòng. Một người đàn ông xa lạ, khập khiễng bên đôi nạng gỗ đang ngơ ngác ngó tìm như thể vừa bước vào một cõi xa xăm.

…

“Anh đến để làm gì?” – “Thăm Uyên”. “Năm năm rồi, tôi đã quên tất cả… Tôi cũng chẳng buồn nhớ đến anh” – “Tôi với Uyên vẫn là…” – “Tôi không thích nghe chuyện thần tiên đâu. Anh đừng nhắc nữa. Tôi đã gieo gió thì tự tôi biết gặt bão! Anh không cần phải thương hại tôi” – “Nhưng trong tâm tưởng tôi, Uyên vẫn là người của hai gia đình…”  “Đó là trò chơi, sự đùa giỡn của trí thông minh thôi, anh tin là thật à?” – “Cha mẹ hai bên đã… kể từ cái đêm ở bệnh viện Từ Dũ ấy… Tôi vẫn đi tìm Uyên… sau lần bị tai nạn…  Tôi vẫn đi tìm Uyên…!”.

Cố cắn nuốt mấy giọt nước mắt khi nghe Hoà nhắc đến lần  đi sinh non ở bệnh viện Từ Dũ rồi bỏ con lẻn trốn ra ngoài… Uyên bất chợt gục xuống, người run bật lên, tay ôm ngực “Uyên sao… Bác sĩ… bác sĩ ơi…”. Sau khi được bác sĩ chăm sóc, Hoà dìu Uyên lại giường. “Uyên nghỉ một chút đi… Hoà ngồi đây”. Vừa quạt cho Uyên, vừa bâng quơ nhìn quanh quất, bỗng Hoà trông thấy những tờ giấy đầy ắp chữ nằm im trên bàn, những bức vẽ có hình một đứa trẻ con bụ bẫm, xinh đẹp vun vứt ngổn ngang, có cả bức được dán lên tường. Tò mò, Hoà cầm một trang giấy lên, đọc thầm.

“Có phải mi đã quấy rầy ta không? Mi được ai đó nhặt về nuôi dưỡng hay đã trở thành một sinh linh bé bỏng tội tình, thoáng qua như cơn gió rồi biến vào hư vô? Một cuộc dạo chơi không thú vị. Mi đã đầu thai nhầm chỗ. Nếu có kiếp khác, ta sẽ đợi mi trong một ngày tái sinh”. “Ngày… tháng… ôi cái linh hồn bé xíu, tật nguyền của ta… Sao mi lại là con khi ta chưa chuẩn bị làm mẹ bao giờ. Lẽ ra mi phải sống để ta còn nhìn được chút nguyên lành mà tạo hoá đã dành cho ta. Mi tinh khiết như giọt sương, mong manh như chiếc lá non bên cơn bão đời người. Hãy tha thứ cho ta như tha thứ cho một sinh vật, một con thú hoang trong cõi sinh tồn nghiệt ngã…” “Ôi… con gái của ta… Ta vẫn không thể nào chối bỏ được mi… Ta cầu mong cho mi được sống, được vẹn nguyên hình hài… được cười mụ như ta ngày nào thơ bé… hãy tha thứ cho ta… con nhé!”. “Đêm qua ta lại thấy con về với chiếc áo cánh tiên. Ta yêu con như vầng trăng, cơn gió, nhẹ nhàng đến rồi nhẹ nhàng biến tan… Ôi, thiên thần bé nhỏ của ta…”. Hoà lặng lẽ nhìn những giọt nước mắt vừa được giấu kín trong mi mắt của Uyên, những giọt nước mắt từ lâu anh đợi chờ.

Chiều, Hoà chống nạng lên phòng hành chính xin làm thủ tục đưa Uyên về. “Anh lấy tư cách gì bảo lãnh?” – “Chồng” – “Chồng!?” – “Tôi có giấy đăng ký kết hôn đây”. Chuyên viên hành chánh cầm lấy tờ giấy kết hôn, mắt vẫn không dứt được cái nhìn nghi ngờ: “Là chồng sao từ lâu nay không thấy anh đến bệnh xá”. “Tôi và Uyên thất lạc nhau năm năm rồi. Xin chị hãy tin” – “ừ, thì tin. Nhưng anh phải làm tờ cam kết”. “Dạ, tôi sẽ làm”. “Chiều mai anh trở lại”. “Dạ, cảm ơn chị”.

Hoà ngập ngừng, bịn rịn. Uyên vẫn ngủ say với gương mặt thánh thiện chưa một lần anh trông thấy, trừ khi nó hiện ra trong giấc mơ đầy thi vị và ngọt ngào. Sợ quấy rầy Uyên, Hoà lấy từ ví ra bức ảnh của con gái, ép vào trang giấy, cùng những dòng chữ để lại.

“Uyên, Hoà về. Mai Hoà sẽ đến đón Uyên về ăn tết với con. Con gái chúng mình năm nay đã học lớp lá rồi, dễ thương, giống mẹ. Hãy tin ở ngày mai. Hoà của Uyên ngày xưa và cả bây giờ”.

Hoà tần ngần bước trong nắng chiều hôm. Người bảo vệ cùng cô chuyên viên nhìn theo chiếc bóng gập ghình bên đôi nạng gỗ rồi lẳng lặng quay đi cùng với cái gật đầu dài.

Trong phòng, Uyên choàng dậy khi có cơn gió thiu chiều se sẽ đi qua nỗi buồn của người cô phụ. Bài hát không tên đâu đó vọng về cùng giai điệu xa xăm nhắc nhớ những ngày  cay cực đã qua cho một phận người. Con gái – ừ mới đó mà đã xa lắc, xa lơ cái thời con gái. Chợt nhận ra trong cảm giác sự trống vắng đến nao lòng cùng những linh cảm mơ hồ về một điều phúc lành ẩn hiện đâu đó trong sắc tím nhờ của buổi hoàng hôn cuối năm còn đọng lại nhạt nhoà bên ô cửa. Uyên vùng dậy, mong manh như vệt mây hiu hắt, nhìn ngó mông lung rồi bước đâu đâu về phía cổng. Mảnh giấy trên bàn đã nghiêng ngả và tấm ảnh trẻ con của  đứa bé xa lạ. Rồi Uyên ngước lên. Mặc cho những giọt nước mắt cứ tự nó chảy tràn trên má, cô bước ra cửa nhìn hun hút vào bóng chiều tan.

“Có thật là chữ  của Hoà… có thật là…”. Uyên áp lá thư vụng về và tấm ảnh có đôi mắt đen thơ dại trong veo của đứa bé mà ngày xưa Uyên đã không kịp  nhìn nó một lần… lên má, lên môi, khắc khoải nghe từ lặng im tiếng gọi trở về với tình yêu và sự sống.

(Báo Văn nghệ)

Chị Bùi

Chị Bùi không biết gì nhiều về lịch sử và những tích tuồng về cái rẻo đất xương xẩu này. Đơn giản chị là một cô gái làng chài, sinh ra trên cát, bạn với con còng gió, với bông hoa muống biển, có tới trường làng cũng ngồi bệt ngay trên cát học được dăm ba chữ. Con gái miền biển tuổi mười lăm, mười bảy là đã được rắp ranh gả chồng, đẻ con, sáng sáng chiều chiều chờ chồng đi biển về là mang cá, mang mực ra chợ. Nếu một ngày chồng đi biển không về thì thắp hương khấn. Tìm được xác chồng dạt vào đã là phước, chôn cất, chờ ngày đoạn tang thì có thể tái giá. Nếu chồng bị cá mập, thuồng luồng nuốt chửng ngoài khơi không để lại “bóng chim tăm cá”, thì cứ thế ôm con mà chờ, góp thêm hình hài vào muôn nghìn khối đá trơ gan trước biển.

Ký ức của chị cũng có một người đàn ông. Người ấy đi qua thời thanh xuân của chị trong mười ngày đêm. Trong suốt 40 năm chờ đợi, chị cố lưu giữ một hình ảnh mờ nhạt như tia nắng vàng nhấp nháy nơi khoé miệng anh và một khoảng trống nhỏ trong bàn tay. Anh nói giọng Quảng, vùng phía Nam Trung Bộ. Một anh bộ đội miền Nam tập kết sáng sủa, hiền lành có cái răng bịt vàng và bàn tay trái cụt một ngón. Hiệp định Giơ-ne-vơ đưa anh ra Bắc. Anh ở trong đoàn công tác về giúp làng chị tiến lên hợp tác hoá. Sáu tháng sau, từ nơi đóng quân, anh một mình về làng cưới chị. Họ sống với nhau đúng một kỳ nghỉ phép, gấp gáp tới mức chị chưa kịp đọc thuộc cái tên xã, huyện bản quán của anh. Rồi anh đi. Có một tiếng gọi nào đó, không cao giọng nhưng rất quyết liệt đã kéo anh bứt ra khỏi vòng tay mới chớm biết ái ân của chị. Và thế là đi mãi, đi biệt. Đó là vào năm Canh Tý 1960. Rất lâu về sau, trong những đêm dài cô đơn vắng lặng, chị nằm nhớ anh và mơ hồ hiểu cái tiếng gọi thiêng liêng kia, mạnh hơn chị, có lẽ là... tiếng súng. Tiếng súng cứ vọng âm âm từ đâu bên kia vĩ tuyến 17, nơi quê hương anh. Cái âm hưởng hùng mạnh này đỡ chị, giúp chị níu giường níu chiếu chờ anh tới 15 năm sau.

Năm 1975, chiến tranh kết thúc. Từ phương Nam, nhiều người đàn ông  trong làng chị trở về. Họ đi ô tô, nhảy xuống trên đường quốc lộ, ngỡ ngàng một chút, rồi xốc ba lô theo lối mòn về làng cát. Có người đàn bà tóc xổ tung và một lũ con chạy bấp bổng như điên dại lao ra đón. Lại có những người đàn bà xao xác chạy theo hỏi thăm  tin tức về chồng mình. Vài ba ngày lại có một cuộc hội ngộ như vậy. Nhiều người về da xanh mét, có người bị thương vào đâu đó, nhưng ai cũng mừng vì chiến tranh đã kết thúc. Có lần vào buổi trưa, đang vắng lặng thì có tiếng quát tháo đầu làng. Mọi người chạy ra, gặp một thương binh chống tới hai cái nạng khó nhọc bước trên cát bỏng. Một người đàn bà nhào tới mếu máo... cười: Cụt chân cũng tốt, đi biển vẫn được, ngồi lên thuyền kéo lưới ý mà. Lại một lần có chiếc xe hồng thập tự  về tận ngõ xóm, có cả cán bộ uỷ ban, khiêng xuống một người ngắn cun củn cụt hết cả chân tay, mù một mắt. Lại một trận vang làng, khóc giàn giụa và cười cũng ra nước mắt. Được đúng một buổi rồi chiếc xe hồng lại chở anh đi.

Chị âm thầm chờ anh. Mãi không thấy: Anh không lớn lên ở đây, liệu có nhớ lối mòn trên cát mà về? Trong tâm tưởng chị không bao giờ nghĩ anh  đã chết. Khác những người đàn bà hay ngóng lên phía Tây, lên đường quốc lộ, chị hay đứng ở rạn đá nhìn ra biển. Trong mười ngày ngắn ngủi ấy chị đã hai lần dẫn anh ra biển tắm, đã thấy anh bơi lặn như con tấy. Con tấy ở quê chị thường sống trên cạn nhưng lặn bắt cá dưới nước rất giỏi. Không hiểu sao chị cứ nghĩ nếu còn sống, anh sẽ về từ hướng biển. Nếu đã chết, xác anh cũng dạt vào từ biển. Đôi mắt chị nhiều lúc ướt nhèm nhìn một cái rều rác nào đó cũng giật mình. Rồi chị bỗng nhìn quanh. Lên rạn đá có bao nhiêu hình hài cũng đứng im như chị, cũng nhìn ra biển như chị. Chị hoảng sợ nghĩ, một mai không khéo mình cũng thành đá. Chị bèn ngồi xuống. Chị ngồi rất lâu. Tuổi xuân của một người đàn bà như gió thổi, như sương sớm thoảng qua trên đầu.

Trong bốn năm sau đó, bố mẹ chị lần lượt qua đời. Anh chị em trong gia đình dựng nhà mới. Trong ngôi nhà cha mẹ chỉ còn vợ chồng con cái anh cả và chị. Chị bỗng thấy thừa thãi, vướng víu như cái mụn cóc trên mặt, cái cối xay giữa nhà, xoay trở hướng nào cũng không ổn. Tới chừng nổ ra cuộc chiến tranh biên giới thì chị càng cảm thấy không thể ở mãi trong nhà cũ. Nhân có đợt giãn dân lên vùng gò đồi dưới chân đèo Ngang, chị đăng ký ngay. Những tháng đầu, chị cắm mặt xuống đào bới gốc sim, gốc me khoanh một khoảng đất, dựng một mái lá. Chỉ mấy ngày sau, chị đã thấy dường như căn nhà quá rộng, chỉ đặt mỗi cái giường đơn bằng gỗ mộc. Những đêm nằm thao thức nghe gió hú đồi hoang, chị hoang mang không còn thấy cái cảm giác cũ, cái rộn rạo, náo nức nơi người đàn bà, thường trở về đều đặn mỗi tuần trăng. Trong “tuần trăng mật” ngày ấy, cái “vườn xuân” của chị đã không kịp trổ một nụ  hoa, hồng một trái chín. Cơ chi kỳ nghỉ phép của anh kéo dài thêm dăm ngày nữa!? Hơn 20 năm trời đằng đẵng chờ đợi, hàng trăm “hạt giống” không gặp được phù sa đã rơi rụng vào khoảng không. Chị không nuối tiếc, chỉ bỗng giật mình. Đời người hữu hạn, tuổi xuân trong đời người đàn bà ngắn ngủi. Chị hay quyến bọn trẻ con vào nhà, mua kẹo cho chúng ăn. Nhưng, ăn hết kẹo, chúng lại kéo nhau đi bắt chuồn chuồn hái hoa dại ngoài đồi. Rồi trong đêm chị bỗng nhớ lại một ánh mắt, ánh mắt một người đàn ông, không phải người đàn ông chồng chị.

Chuyện cũng lâu lắm rồi, mỗi một mình chị biết. Hồi ấy, chồng chị đi mới được hai năm. Phong trào hợp tác hoá đang lên mạnh. Mỗi sáng, khi các thuyền đánh cá, câu mực trở về cửa lạch, chị cùng mấy bạn gái trong “hợp tác xã mua bán” về cân cá, mực, mang lên nhập cho huyện. Những lúc ấy, chị mơ hồ thấy nóng nơi vành tai. Có khi ở vùng lưng, vùng ngực: Có một đôi mắt âm thầm, buồn bã bám riết theo chị. Ông ta là một trung niên đã ba đời độc đinh. Vợ ông lại sòn sòn đẻ bảy đứa con gái. Những năm ấy người ta rất hay bị lôi ra trước chi đoàn vì đã làm thinh trước vài câu  ỡm ờ của ai đó. Có đến cả chục năm, chị loay hoay che chắn ánh mắt ấy trong khi “cỗ máy cái” của ông ta tiếp tục cho ra đời thêm ba, bốn thị mẹt, đủ một tá nhân mạng trong hộ làng chài. Chị thoáng nhớ đến cái sự này trong đêm nằm nghe gió giật liếp cửa, nghe lõm bõm tin chiến sự từ biên giới vọng về, khi cái rộn rạo trong tấm thân đàn bà của chị như lò lửa đang tắt dần. Chị bỗng thấy lo lắng. Một hai... năm sáu... mười một, mười hai tháng qua đi. Năm qua đi. Đã lâu chị không sinh hoạt ở đoàn thể nào. Đoàn thanh niên thì chị đã quá tuổi mà hội phụ nữ, hội bảo vệ bà mẹ trẻ em thì phải là bà mẹ, phải có trẻ em chứ. Đằng này... Thời gian gần đây chị hay đi lấy củi trên lưng chừng Đèo Ngang. Có thể vì mùa đông đang tới gần mà cũng có thể không phải vậy. ở lưng đèo có đền thờ bà chúa Liễu Hạnh. Hàng năm cũng không thấy lễ hội gì, nhưng hương đèn thì ngày nào cũng cháy. Dựng gánh củi dưới bậc đá, chị sửa áo xống đi vòng cửa phụ vào điện chính đốt hương lên “Tứ phủ cộng đồng” từ Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thoải, Mẫu Địa. Đâu đấy, lại ra ngồi trên bậc đá nhìn xuống làng. Trong hương khói mông lung chị mơ màng nhớ đến hai người đàn ông. Một người xứ trong, sống với chị một kỳ nghỉ phép rồi ra đi, biến mất vào giữa đất trời bom đạn. Một người ở gần đây, nơi làng cũ, cách một thôi đường. Người ngư phủ ấy cũng đang ngày một già đi, tuyệt vọng như chị.

Một ngày, chị sửa một cái lề bạc đội lên đèo vào đền Chúa Liễu. Chị đốt hương, dâng hoa, quỳ khấn rất lâu trước Mẫu Tứ Phủ. Chị nói gì với Mẹ Sáng Tạo, không ai nghe. Chỉ có tiếng gió ngàn xào xạc như vọng tiếng hương hồn các bậc anh liệt tiền bối của vùng đất binh đao máu lửa trả lời chị. Chị không hiểu gì lắm về đạo Mẫu, nhưng chị tin Mẹ đã hiển hiện, cai quản dải đất này hẳn rộng lòng mà chia sẻ nỗi chống chếnh trong chị, đủ quyền năng cho chị bước qua rào cản. Chị lại đốt hương khấn vái tượng Tứ Phủ Chầu Bài, Ngũ Vị Tôn Ông. Và cuối cùng chị dừng lại thì thầm rất lâu, tha thiết trước tượng Tứ Phủ Tam Hoàng, Tứ Phủ Thanh Cô thờ các cô cậu nhỏ tuổi. Rồi chị xin được âm dương, thỉnh ba nén nhang quày quả về. Tới nhà, chị lập một bàn thờ nhỏ. Dưới bát nhang thờ Mẫu, chị đặt một bát nhang nhỏ hơn, lại cắt ở đâu đó trong báo ảnh hình chiếc mũ tai bèo quân giải phóng, dán lên tấm bìa, phủ vải điều đặt lên thờ. Chị về làng cũ thắp hương khấn vái ông bà cha mẹ, lí nhí chào anh cả, chị dâu rồi cắp nón ngẩng mặt đi về phía cửa lạch. Nơi ấy, có những người từ biển đang về, có những người đang sửa soạn ra biển. Chị đi tìm một đôi mắt buồn.

Những cồn cát hoang vắng vùng duyên hải miền Trung mọc đầy cây dứa dại, những cây phi lao đổ nghiêng gãy ngọn, những đám cỏ rười tươi tốt đã che chở chị. Những vùng đồi hoang với thảm cỏ sạch lác đác bụi sim, cây chổi, những cơn gió Tây Nam thổi ầm ào lang thang suốt đêm đồng loã cùng chị.

*

Cái người nằng nặc kéo tôi về quê chị Bùi là một anh chàng dạy văn trung học cơ sở, một cộng tác viên quen thuộc của bản báo. Ngồi trên rạn đá dưới chân Đèo Ngang, Hiếu kể tôi nghe về cuộc đời người đàn bà trong phần chuyện trên đây. Quanh chỗ chúng tôi ngồi, nhấp ngô muôn hình vạn trạng những khối đá chả ra hình gì cứ như nhảy dựng lên trong mỗi đợt sóng biển. Người mới đến thì vậy nhưng ở lâu với đá, như Hiếu nói, thì lại tưởng tượng ra bao nhiêu hình hài. Nào đá ông sư ngồi thiền, đá bàn cờ, đá ngất ngư như người say rượu, đá mồ côi như trẻ con, đá vọng phu như vợ mong chồng... Té ra trong hỗn hợp đá cũng cả một thế giới với bao số phận vui buồn. Hiếu đột ngột hỏi:

- Thế cậu có định viết không?

- Có chứ, sẽ viết hẳn một bài báo.

- Trời ạ, bài báo thì nói được cái gì. Chẳng lẽ lại tuyên dương hay phê phán một người đàn bà như chị Bùi.

- ừ thì “triển khai” thành một bút ký mới đủ dung lượng - Tôi chống chế.

- Dung lượng! Dung lượng! Ông tưởng tôi không đủ dung lượng à? Viết một bút ký thì đâu đến lượt ông. Viết bút ký! Gọi tên những nhân chứng ra, rồi kể, rồi bình, hả?

ừ nhỉ, anh bạn dạy văn nói đúng, chừng đó làm sao nói được đời người đàn bà trải qua chiến tranh. Không phải một mà là hai, ba cuộc chiến tranh trong một đời người: Chiến tranh vệ quốc, chiến tranh giải phóng, cuộc chiến biên giới với cả cuộc chiến trong quan niệm, trong nội tâm, trong huyết quản. Viết một bài báo, một bút ký về chị Bùi, còn bao nhiêu người đàn bà khác?! Phải bao nhiêu bài báo, bút ký mới đủ đây?!

- Tất nhiên, tất nhiên phải viết thành truyện - Đột ngột tôi cuống lên - Nhưng chị ta đâu, tôi cần gặp chị để... ít nhất là miêu tả chân dung, hình tượng...

- Chân dung thì tôi sẽ “miêu tả” giúp ông - Hiếu nói chậm rãi - khó quái gì cái chân dung. Một người phụ nữ miền biển chờ chồng bốn mươi năm thì chắc là không thể thi hoa hậu hoàn vũ, nếu không muốn nói là da dẻ sần sùi như quả mướp đắng, đen nhẻm, mặn mùi mắm biển và khô đét hệt tàu lá chuối mùa gió Lào. Còn ông ngư phủ có công tặng chị đứa con trai thì cậu chẳng cần gặp mà cũng không bao giờ gặp được nữa. ông ta đã ở lại tít ngoài khơi trong cơn bão năm kỉa năm kia, cơn bão có cái tên ngoại văn nghe hay lắm. Nhưng không sao, chiều nay thằng cu đi học về, gặp nó, cậu tưởng tượng ra ngay thôi.

Cụ thể là thế này. Chính cái phần đằng sau là cái nút, Hiếu dành cho tôi viết trọn vẹn một câu chuyện.

Thằng con chị Bùi học liền bốn năm môn văn do Hiếu dạy, nay đã lên phổ thông trung học. Bởi vậy mà thành thân thiết. Cám cảnh mẹ goá con côi, Hiếu thường đến chơi giúp chị dựng cái giàn bầu, che lại chái bếp. Lâu dần, anh hiểu hết hoàn cảnh chị, định viết, nhưng sợ chị buồn, lại thôi. Giữa năm nay chị bỗng cho mời Hiếu đến nhà, chìa cho anh xem một bức thư. Bức thư đi quãng đường hơn 300 kilômét hết 6 tháng 9 ngày. Nguyên do là thư gửi về quê cũ lại chỉ đề mỗi cái tên, bưu tá hỏi mãi không ra, đành vứt lăn lóc ở văn phòng xã. Mãi mới có người nhớ ra, mang lên, thư của ban lãnh đạo một đơn vị thuộc Bộ Lao động – thương binh xã hội gọi là trung tâm phục hồi chức năng tâm thần”. Đại ý thư viết: “Thương binh 1/4 tên là... về điều trị từ năm 1963. Trong suốt 39 năm thường xuyên trạng thái mất lý trí, bỗng một buổi sáng tỉnh lại nói rành mạch rằng có vợ tên là... ở tại… Chị y tá nhanh tay ghi được trước khi anh lại chìm vào giấc mê thế kỷ. Ban lãnh đạo theo địa chỉ lên đây gửi hú hoạ, may ra... Nếu chị có chồng tên là.. hãy đến Trung tâm phục hồi... ở xã... huyện... tỉnh”.

Chị Bùi tiếp được thư ngồi lặng một buổi rồi bắt đầu đi... vay tiền. Khổ nỗi dân ở đây nghèo, không ai có nổi vài trăm tiền mặt. Chị Bùi bèn nhắn thầy học của thằng Mạnh. Và, Hiếu đã hăng hái, không phải cho vay tiền, mà là xin phép ba ngày đưa chị đi. Suốt đời giáo học dạy văn chương, Hiếu sẽ không bao giờ quên những gì trong buổi sáng ở Trung tâm điều dưỡng ấy. Có chừng mươi người mặc pi-gia-ma đang đi lại ngất ngư, lẩn thẩn quanh sân. Ông giám đốc chỉ vào một người nói:

- Theo hồ sơ trước đây chuyển tới thì đồng chí ấy tên là...

Chị Bùi đi như mộng du, chập chờn từng bước. Đằng kia, người đàn ông cũng đứng lại, ngơ ngác. Tất cả y, bác sĩ, điều dưỡng viên đều trong trạng thái như sắp ra trận. Có tới mấy phút, cả trời đất cây lá và cả gió đều thốt nhiên lặng đi. Bốn mươi năm, nỗi chờ mong kéo gần hết một đời người. Cái hình béo bệu thất thần kia là chồng chị?! Còn cách chừng hai mét, người thương binh bỗng nhoẻn miệng cười ngây dại phô hàm răng trăng hớn và chị Bùi lập tức dừng lại ngay, lặng đi một lúc rồi khẽ lắc đầu. Toàn thể những người có mặt như nín thở, không ai bảo ai đều bước nhanh về phía hai người. Chị Bùi thảng thốt:

- E không phải, không phải chồng tôi...

- Chị nói gì vậy, không phải anh ấy à?

- Không phải, chắc chắn là không phải.

Cả Trung tâm điều dưỡng, cả Hiếu đều bàng hoàng ngơ ngác. Trớ trêu thay cho con Tạo, cho lịch sử cho thân phận con người. Thật đáng thương, thật nghiệt ngã cho nỗi chờ mong của người đàn bà. Lỗi này thuộc về ai đây?! Người đàn ông béo phị dáng đù đù trước mặt chị Bùi vẫn cười dài dại phô hàm răng trắng đều tăm tắp. Thế là chị vẫn một mực lắc đầu. Bỗng có người kêu lên một tiếng “chết!” rồi hối hả chạy đi. Lát sau, anh ôm ra một cái cặp ba dây phủ đầy bụi vứt cái “oạch” xuống sân. Người ta lật dở từng xấp, từng trang bệnh án, hồ sơ trợ cấp. Lớp lớp giấy má chồng lên nhau như sắp mủn ra. Cuối cùng, một người cầm lên cái lý lịch quân nhân lấy tay phủi bụi trao cho chị.

- Chị xem cái ảnh trên bìa này, may ra.

Chị Bùi trợn tròn đôi mắt nhìn đăm đăm vào bức ảnh rồi hối hả chạy tới chụp lấy đôi bàn tay người thương binh lập cập sờ nắn. Và, rồi, trong phút chốc chị bỗng khuỵu xuống nức nở:

- Anh ơi, anh ơi, anh Doan..ơ... i! Em chờ anh mấy mươi... Em có tội với anh rô... ì, anh Do...an...

Thực ra, trong cái ngày đầu tiên gặp lại ấy chị Bùi vẫn chưa gần gũi anh Doan được nhiều. Chị cứ bần thần ngơ ngơ ngác ngác khiến mọi người đã trộm nghĩ không khéo cú sốc mạnh làm chị cũng tâm thần luôn. Mãi tới bữa cơm do ban lãnh đạo của Trung tâm mời, chị Bùi mới vỡ nhẽ rằng, anh Doan không chỉ bị thương vào đầu. Một mảnh đạn làm anh vỡ hàm, mất hết hai nửa hàm răng bên trái có cái răng bịt vàng. May mà còn hai bàn tay cụt một ngón.

- Gần đây - Hiếu kể tiếp - Chị có vẻ quyết tâm làm một việc gì đấy. Một hôm chị tới trường, gặp thầy hiệu trưởng xin cho mình được về ở hẳn nhà chị trông coi thằng cháu. Còn chị đã ra lại ngoài ấy rồi. Chị nói sẽ ở lại nuôi anh rồi lựa chiều đưa anh về.

Rồi Hiếu đột ngột hỏi:

- Này ông, người điên có già đi không?

- Có chứ - tôi trả lời không chắc lắm - vẫn cứ già đi nhưng tốc độ thì rất chậm, vì đầu óc họ hầu như không làm việc gì cả, cứ lang thang tuỳ hứng.

Thảo nào, ông mà thấy hai người ngồi với nhau thì rất khó coi. Chị Bùi già như bà lão bảy mươi trong khi anh Doan cứ béo tốt phây phây dài dại. Chắc là bởi một người thì mỏi mòn chờ đợi, người kia lại cứ... vô tư...

Thực ra câu chuyện cũng đã có thể tới hồi kết. Nếu có thể dựng đề cương trình tự thì thế này: Năm năm chín - sáu mươi anh Doan - là một bộ đội miền Nam tập kết đẹp duyên cùng chị Bùi. Sau tuần trăng mật, anh Doan lên đường làm nhiệm vụ ở đoàn tàu không số vận chuyển vũ khí vào miền Nam bằng đường mòn trên biển, bị thương, tâm thần nặng suốt từ bấy đến giờ. Chị Bùi chờ chồng 40 năm và bây giờ chị sẽ nuôi anh cho tới... răng long, đầu bạc.

Rủi thay hay may thay chị lại có một đứa con riêng. Có lẽ chính cậu học sinh lớp 12 này mới là đoạn kết của câu chuyện. Hiếu nói:

- Thực ra cái nhiệm vụ chị nhờ mình sau đây mới nặng chất hiện thực nhất.

Chị Bùi sửa một cái lễ tạ đức thánh Mẫu trên lưng chừng Đèo Ngang, cất bát hương và chiếc ảnh mũ tai bèo trên bàn thờ giữa nhà xuống, khóc nói với Hiếu:

- Chừ đây chồng tui đã về rồi. Tui phận làm vợ phải nâng khăn sửa túi cho chồng, chưa đưa anh ấy về được thì cũng phải ra vô nhiều lần. Thằng Mạnh đã lớn, tui nhờ thầy:

Chị cứ yên tâm mà đi lo cho anh, thầy trò tôi tự liệu được.

Chị Bùi im lặng một lúc mới nói vẻ quyết đoán:

- Thưa thầy! Đó mới là một lẽ. Còn chuyện này nữa nhờ thầy… Thằng Mạnh chưa hề biết cha hắn là ai, nay đã lớn đi học trường huyện, không khéo gặp phải chị em ruột cùng cha khác mẹ. Thanh niên bây giờ…

Hiếu đã hiểu, và ngoài cái chuyện viết lách trên đây anh còn nhờ tôi cùng đi, dẫn thằng Mạnh về nơi xóm chài có căn nhà người đàn ông quá cố, họ sẽ gặp bà mẹ đích và mười chị em gái của Mạnh để đàm đạo, xin ý kiến của gia đình về việc cuối năm thằng Mạnh làm lý lịch thi đại học sẽ khai họ và tên sao đây. Vẫn giữ họ của chị Bùi như thời mẫu hệ? Đổi sang họ của ông bố đẻ ngư dân đã qua đời hay lấy họ của người thương binh tâm thần quê một làng nào đấy ở phương Nam xa xôi, nơi thằng Mạnh chưa một lần đặt chân đến ?

(Báo Văn nghệ)

Mùa cá đỏ

(Lời bình

Chuyến xe vào ngày thứ bảy nào đó trong tháng, chuyến xe quen thuộc, tài xế quen thuộc duy hành khách thì nhìn nhau nửa cười nửa không như lạ như quen. Mỗi người một túi thức ăn căng phồng đủ cho một tháng. Chuyến xe đi về phía rừng sâu, âm u, dằn xóc, gã lái xe có cái vết sẹo thoạt nhìn ai cũng phải sởn tóc gáy. Chuyến xe chở những thân nhân của người tù đi về phía trại tù. Chính vì vậy mà truyện được bắt đầu với không khí gồ ghề buồn và một gã tài xế bặm trợn.

Nhân vật nữ chính mang theo đứa con gái có hai cái sừng tóc hai bên đầu, quyết tìm chỗ làm ở gần Trại để cho người chồng có thể nhìn thấy và khóc được, bởi “khi Sơn khóc chị thấy anh gần với cuộc sống hơn”. Chị, một phụ nữ mẫn cảm, thiên lương, tự trọng, phải đi làm công cho một hàng chả cá, cá đỏ, có gã chủ hàng xảo quyệt, có ngón trộn thứ bột gì đó vào chả cá để khách hàng ghiền. Vợ một người bị tù -  chắc chắn là oan - vì thuốc phiện, được chở che bằng gã tài xế từng đi tù cũng vì thuốc phiện và lão chả cá coi thuốc phiện là ngón gia truyền... Truyện cứ thế gân guốc, khốc liệt, các nhân vật cứ thế âm thầm đọ sức nhau như mọi cuộc đọ sức xưa nay giữa lương tri và tội lỗi. “Có lẽ đến ngày Sơn mãn hạn tù thì chị không còn biết sợ hãi nữa. Cuộc đời này...”

Mùa cá đỏ đã từng in trên Văn nghệ với cái tên khác, nghe không hay bằng. Giờ gặp lại nó trong tập truyện của Nguyên Hương với cái tên gan ruột của chính tác giả khiến tôi mừng quýnh. Và những dòng ghi nhận này như là một nghĩa cử với một truyện ngắn mà mình từng thán phục, tâm đắc.-Dạ Ngân)

Chuyến xe vào thứ bảy thường là những khuôn mặt ấy, đôi khi xuất hiện khuôn mặt mới. Khuôn mặt  mới thường lo âu sợ hãi và tò mò nhìn quanh hỏi han đường đi nước bước. Nhưng sau một vài chuyến thì giống nhau, chỉ im lặng nhìn qua cửa hoặc ngủ cho đến khi xe tới nơi.

Tài xế tên Vành có cái  thẹo dài từ thái dương bên phải xéo xuống má rồi chạy qua quai hàm. Đó là một tay giang hồ nghe nói đã hoàn lương. Khách do tài nào đưa đến thì tuỳ, do Vành đưa đến thì đố có quán nào lấy quá giá, quán ăn hay quán trọ cũng vậy. Khách thường xuyên biết rõ điều này nên thường chọn xe Vành mà đi.

Chuyến này xe có một khách mới, vị khách ngồi trong lòng mẹ. Hai sừng tóc buộc nơ hồng ngúc ngắc theo nhịp xe. Người mẹ là khách quen. Chị áp đầu con sát ngực mình mỗi khi xe sụp ổ gà, lúc cô bé ngủ say thì hai sừng tóc đã sụp xuống xuôi xị. Rồi cô bé choàng tỉnh sau một cú xóc mạnh, cái miệng nhỏ líu lo gì đó nhưng gặp cái nhìn của Vành qua kính chiếu hậu, cô bé nín bặt vòng tay ôm siết cổ mẹ. Vành nhìn mình trong gương, vết thẹo thật gớm ghiếc, đó là một cái thẹo lồi.

Xe tới nơi lúc hai giờ. Vẫn còn kịp vào trại. Đội quân xe thồ phóng tới. Trong tích tắc chỉ còn lại Vành, cái xe đỏ quạch bụi, và mẹ con cô bé.

- Sao không đi luôn cho rồi? – Vành hỏi.

Cô bé luồn ra sau lưng mẹ. Vành bật tiếng cười khô. Giọng người phụ nữ mệt mỏi:

- Ngày mai vào trại. Bây giờ tôi tìm chỗ trọ đã.

- Trọ? Còn sớm mà - Vành ngạc nhiên. Rồi Vành lấy làm lạ trước nỗi ngạc nhiên của mình. Có bao giờ Vành chú ý đến ai như thế này đâu. Và ngay lập tức Vành nhận ra tại sao, tại cô bé nhỏ xíu này, vẻ sợ hãi tò mò không giấu giếm.

- Lần này tôi trọ lâu nên muốn nhờ anh chỉ cho chỗ nào rẻ mà tốt tốt.

- ở dài ngày thì đằng kia. Họ cho thuê tháng. Cứ nói là Vành giới thiệu.

Đến giờ cơm chiều, cả thị trấn đã biết tên người phụ nữ - Thùy Nhi, Phan Thị Thùy Nhi, một cái tên thật yểu điệu. Và sau giờ cơm chiều, tức là giờ mà xe thồ lẫn xe khách đã xong cuộc nhậu ở các quán, sau cái tên yểu điệu đã gắn thêm hai chữ thuốc phiện. Trại  cách xa thị trấn bảy cây số nhưng đặc điểm của từng ngêi tï th× ai còng rõ. Chồng của Nhi là Sơn, từng là công nhân Nhà nước và bây giờ đang ở tù vì buôn bán thuốc phiện.

*

Phía bên này là những cái sọt không chồng lên nhau cao ngất ngưởng, phía bên kia là những giỏ cá hấp còn bốc khói, chảo nước vẫn hừng hực hơi dù củi đã tàn. Lão đứng cạnh chảo, cánh tay gân guốc quẳng mạnh khúc củi vào góc đang có một đống củi vun cao gần sát trần.

- Sao biết tôi cần người làm?

- Tài xế Vành nói.

- Biết làm chả cá không?

- Dạ biết.

Lão nhìn chị từ đầu  xuống chân, trên đầu là cái nón lá và dưới chân là đôi dép da màu nâu đế thấp. Rồi lão quay người về phía bếp đưa tay nhấc cái chảo xuống. Chị rùng mình, cái chảo thật to và sâu, đủ để nhúng thúng cá ngập lút vành, nó lại đang đầy nước nóng. Bắp tay lão nổi gân lục cục như những khối u và cái thẹo chỗ khuỷu trở thành khối u to nhất. Đặt chảo xuống, lão xoa xoa hai tay rồi ngoảnh nhìn chị như thể ngạc nhiên khi thấy chị còn đứng đó. Giọng lão rè rè qua kẽ răng:

- Mai tới. Thử một ngày rồi tính.

Chị cố giấu nỗi vui mừng. Từ lúc đặt chân đến đây hay nói đúng hơn trên đường đi đến đây chị chỉ sợ không xin được công việc này. Nếu không chị chẳng biết sẽ làm gì. Nỗi vui mừng kiếm được việc khiến khi về đến nhà trọ chị mới thấy lạnh vì ướt, trời mưa.

*

Chị quay mặt ra ngoài hít một hơi dài trước khi ngồi xuống, thật ra bên ngoài cũng tanh nồng mùi cá.

- Dao đằng kia, con nào vừa tay tùy ý – Lão hất  cằm về góc nhà.

Dao phay, dao chặt, dao mổ, dao bằm… Dao cán gỗ, dao cán sắt, dao to dao nhỏ… Chị cầm hú hoạ một  cái. Một người bốc vác quăng chồng rổ rá cao ngất ngưởng xuống, chống tay cười:

- Con dao đó để gọt trái cây thôi.

- Để yên cho người khác làm. Lo việc của mày đi – Lão lừ mắt.

Chị cúi nhìn  đống cá đỏ thật to choán một góc nhà. Cá đỏ rẻ nhất trong các loại cá làm chả được mà lại ngon không kém nên vào mùa cá đỏ khắp nơi làm chả, khách không sành khó phân biệt được đâu là chả cá thu, đâu là chả cá mối… Chị rất giỏi nấu nướng, đặc biệt là món chả nhưng một đống cá như thế này thì chưa bao giờ. Chị quay mặt nghiêng mũi lau vào vai như lớp vải áo có thể lọc bớt mùi tanh tưởi rồi ngồi xuống. Trước tiên là chặt đầu rồi mổ ruột lôi ra thật sạch. Chả cá, chỉ sót một tí xíu ruột là rất tanh. Một con, hai con, ba con… vừa làm chị vừa liếc nhìn ông chủ đợi phản ứng nhưng lão chẳng nói gì. Cắm cúi một hồi, chị vươn vai ngước lên thì không còn ai, chỉ những chồng sọt và rổ rá chất đống.

Làm xong, chị rửa cá rồi xẻ đôi theo mép bụng, phải xẻ sát xương thì mới không hao thịt. Rồi chị nạo cá ra một cái khay lớn và sau đó là nhồi.

- Cô không xay cá sao?

Giọng lão vang lên đột ngột ở sau lưng khiến chị giật mình.

- Không thấy cối, tôi tưởng ông không cần say.

- Không thấy gì thì hỏi. Chỗ này mà cứ bày đồ đạc ra đó thì có cái gì mà còn. Nhưng không xay cũng làm được à?

- Dạ được, bóp qua rồi nhồi kỹ. Chỉ có điều sót xương còn dài dễ đâm vô tay.

- Vậy thì xay đi cho yên chuyện. Cối đây.

Lão xỉa ra một cái cối bằng gang  xỉn màu nhơm nhớp.

Chị phân vân một chút rồi quyết định rửa cái cối. Lão thở phì ra, một tiếng cạch, lão dằn cái rổ đựng gia vị xuống thớt. Rồi lão lại đi và quay lại với một can dầu đã chiên qua nhiều lần lọc lại, màu nâu xỉn. Chị nhận ra lão di chuyển không hề gây tiếng động.

Xay xong, nêm nếm gia vị và đến việc cuối cùng là đập. Hốt cá lên rồi quăng mạnh xuống, lại hốt lên rồi quăng mạnh xuống… Ban đầu vụn cá và gia vị văng ra lung tung, sau thành một khối dẻo quánh quăng xuống đâu nằm im đó. Chị bắc chảo lên bếp chuẩn bị chiên thì giọng lão vang lên từ sau lưng:

- Đi đâu một tí rồi về làm tiếp.

Chị thấy gờn gợn. Đi đâu một tí là đi đâu? Chị nhìn lão.

- Có một thứ làm cho chả ngon hơn, đó là bí quyết gia truyền – Lão nói qua khoé môi mím lại.

Chị hiểu. Lão nắm gì đó trong lòng bàn tay. Chị đứng lên đi ra cổng. Chợt chị thấy sợ hãi. Thuốc phiện! Đúng rồi, chính nó, trong lòng bàn tay lão là bột màu trắng. Khách hàng ghiền chả của lão mà đến.

Mà mình là người làm món chả này! Chị thấy toàn thân ớn lạnh.

- Rồi. Làm tiếp đi – Giọng lão lại vang lên, cũng từ sau lưng.

Chị thu hết can đảm nhìn vào mặt lão. Hàng lông mày ngắn ngủn, đôi mắt tối và cái miệng với đôi môi như bấm vào nhau, vô số nếp nhăn chi chít từ trán xuống mang tai kéo qua cằm đụng phải cái thẹo thì ngừng ngang lại, cái thẹo như một con rít đỏ ửng và láng lẩy nhìn rất kỳ quái.

- Dạ thưa…

- Sao?

Chị không biết nói gì thêm nữa, lẳng lặng đi nhanh vào trong. Những con ruồi đang bu quanh cái thớt bay vù lên.

*

Xe chở cá đến vào lúc một hai giờ sáng, một nửa  xe đổ vào nhà lão, nửa kia là của hai đầu nậu khác. Đích thân lão đứng ra cân cá cho bạn hàng bán lẻ. Đến bốn giờ sáng là xong việc. Ngày nào cũng như ngày nào. Còn ban ngày là để làm món chả cá bỏ cho các quán ăn. Trước chị, lão đã  thuê vài người rồi nhưng cứ được vài ba bữa nửa tháng là lão đuổi hoặc họ tự đi. Bà chủ chỗ trọ của chị kể vậy. Chị thắc mắc:

- Khi người này đi mà chưa thuê được người khác thì làm sao có chả bán?

-  ờ hay vậy. Lão tính toán sao mà cứ vừa thôi người này là cũng vừa có người kia ngay.

Mình sẽ là người tự đi hay bị lão đuổi đây? Chị tự hỏi, thấy buồn đến tuyệt vọng. Mấy hôm nay chị dò tìm có công việc nào khác không nhưng chẳng biết ai đang cần người làm. Phục vụ quán ăn thì chị không thể, chị không sợ khổ, chỉ sợ tăm tiếng đến tai Sơn rồi anh thất vọng càng quẫn hơn. Chị có mặt ở đây cùng với con trong ba tháng hè này là để anh hiểu cuộc sống của anh không chỉ của anh mà còn cần cho hai mẹ con nữa. Đã có lần anh tự tử.

Nhưng biết làm gì đây? Mỗi lần lão yêu cầu chị tránh chỗ khác để lão trộn bí quyết vào đống cá xay là chị thấy kinh hoàng. Rồi chị lại như được an ủi – Sơn nói với chị là Sơn không hề biết trong va ly của anh có thuốc phiện, anh bị oan. Trước kia chị không tin điều này nhưng giờ thì chị muốn tin. Rồi chị cay đắng hình dung ngày nào đó mình cũng vào tù vì những miếng chả cá tẩm thuốc phiện này. ừ, hai vợ chồng sẽ được gần nhau! Lúc đó ai động viên ai đây? Biết chị đưa con theo và ở lại đây suốt ba tháng để mỗi tuần đều có dịp vợ chồng cha con gặp nhau, Sơn khóc như mưa. Anh nói chị hãy về đi, nơi đây không phải là đất sống cho những người như chị và con. Một vài tháng thăm anh một lần là đủ rồi. Khi đàn ông khóc… Dẫu đau lòng,  chị vẫn thích anh khóc hơn là nhìn thấy anh cười. Nụ cười qua cái bàn rộng trước mặt cán bộ trại giam khiến anh lạnh lẽo xa xôi làm sao. Khi Sơn khóc chị thấy anh gần với cuộc sống hơn.

- Cô đem con bé theo à?

Đã quen với những câu hỏi vang lên từ sau lưng nên chị không còn giật mình nữa, chỉ thấy rờn rợn. Chị trả lời mà không quay mặt lại.

- Dạ.

- Đi tới đây làm rồi gởi nó cho ai?

- Cho bà chủ nhà trọ. Nó lớn rồi, tự chơi quanh nhà được.

- Có tiền trả công không?

- Bà nói không lấy tiền. Tối về tôi giúp bà dọn dẹp nhà cửa.

- Vậy à?

Sau vài ba câu hỏi xem ra hơi tò mò, lão thốt hai tiếng vậy à một cách dửng dưng. Rồi cầm con dao, lão rạch miếng chả dày trên mâm đứt làm hai, nhát rạch một tay mà sắc ngọt.

- Tí cầm một nửa này về cho con nhỏ.

- …

- Không trừ tiền công đâu mà lo.

Trừ tiền công là một chuyện, chị lo chuyện khác. Trên đường về chị quăng miếng chả vào một lùm cây ven đường.

Hôm sau lão cũng gói nửa miếng chả đưa cho chị. Chị cũng quăng vào lùm cây ven đường. Hôm sau nữa cũng vậy. Quăng xong, chị khóc. Đây có phải là oan gia oan báo không? Chồng đi tù vì thuốc phiện, và con thì được cho không những miếng chả… Chị hốt hoảng nghĩ lỡ ra khi chị đang làm chả ở đây thì ở nhà con của chị cũng đang ăn… Ôi không!  Chị sẽ thôi cái việc làm chả này ngay lập tức. Về tới nhà trọ, chị ôm riết con vào lòng như là sắp chia ly.

*

- Sao vậy?

Khuôn mặt lãnh đạm của lão ánh lên vẻ ngạc nhiên. Chị im lặng nhìn bầy ruồi bu quanh chồng sọt ngất nghểu dựa sát tưởng. Nhận ra mình đã quen mùi ở nơi này nên không thấy nôn nao nữa. Nhưng lão thì chị vẫn sợ.

- Cô về nhà à?

- Tôi vẫn ở đây. Nhưng tôi sẽ…

- Người khác trả cô bao nhiêu?

- Dạ không phải vậy. Tôi chưa xin được việc ở đâu cả.

- Đó có phải là… vậy nên cô quăng mấy miếng chả của tôi vô bụi không?

Chị tái mặt giật mình. Lão cười khừ qua cổ:

- Con chó tha cái gói tươm dầu mỡ chạy ngang ai cũng nhìn thấy. Của ở đâu mà ngày nào cũng làm rơi rớt.

Chị lạnh người.

- Khách khen chả cô làm rất ngon. Cô cho cái gì vô cá mà nó ngon vậy?

Chị nhìn lão trân trối. Lão định làm gì chị đây?

- Tôi đâu biết cô, chỉ là nể tài xế Vành. Mà nó trước cũng là tay buôn thuốc phiện.

Chị choáng váng.

- Đâu phải khi không mà Vành nó hỏi thăm cô hoài. Hả? Cô cho cái gì vô chả cá của tôi? Nói đi? Tại sao cô không dám cho con cô ăn?

- Đó là tôi sợ… - Chị nói như hụt hơi.

- Sợ cái gì?

- Sợ ông. Cái bí quyết gia truyền của ông…

- Không phải bí quyết của cô à?

- Tôi có bí quyết gì đâu. Chả cá làm sạch ruột là không tanh, nhồi kỹ  thì dai nhiều, gia vị nếu chỉ bằm thì không tiết hết vị thơm nên tôi giã nát bấy để ngấm đều trong cá.

- Vậy thôi à.

Chị gật đầu. Mắt lão nheo lại:

- Vậy sao cô không cho con cô ăn?

- …

- Cô không nói tôi sẽ hỏi Vành. Khi nào có câu trả lời thì tôi mới trả tiền công cho cô - Mặt lão lạnh tanh – Không qua mặt tôi được những cái trò ruồi đó đâu.

Chị cắn răng để khỏi oà khóc mà nước mắt vẫn trào ra. Những giọt nước mắt không phải vì tiếc tiền công, không phải vì bị nghi oan, không phải vì bị hăm doạ. Chị khóc vì không thể ở lại đây được hết ba tháng hè như đã định. Sơn nói đúng, nơi đây không có chỗ cho những người như chị và con.

*

Chiếc xe sụp ổ gà khựng lại rú lên rồi rùng rùng lăn qua. Chị giữ đầu con đừng bị lắc lư, con bé tưởng mẹ dỗ ngủ mà chưa buồn ngủ nên cứ ngoắt đầu ra. Rồi chạm phải ánh mắt của tài xế nhìn mình trong kính chiếu hậu, con bé vội úp mặt vào vai mẹ. Chị ôm con chặt hơn rồi cũng nhắm mắt lại. Đủ những ý nghĩ rối rắm trong đầu chị, ý nghĩ cuối cùng là tí nữa, khi xuống xe chị sẽ cám ơn tài xế Vành đã chỉ cho chị một chỗ trọ rất tốt và chỉ cho chị một chỗ làm, dù không lấy được tiền công. Và nếu có gì rắc rối lão gây ra cho Vành thì xin hãy thông cảm cho chị.

- Chẳng có gì rắc rối cho tôi đâu, đừng lo. Nhưng tại sao lão nghi chị cho thuốc phiện vô chả cá?

Câu hỏi vang lên thật khác tính cách lầm lì và ít nói của Vành. Hành khách đã xuống xe hết, chỉ còn hai mẹ con chị. Vành và cái xe đỏ quạch bụi như hôm nào đưa chị đi.

- Chính lão làm vậy – Tức giận vì oan ức, chị bật ra rồi ngay lập tức sợ hãi vì đã nói.

Vành trố mắt rồi bình tĩnh lại rất nhanh:

- Sao chị biết?

- Lão bắt tôi phải đi nơi khác mỗi khi… - Chị im bặt.

- Tôi chỉ muốn biết để tìm cách lấy tiền công giùm chị thôi, lão không dám làm gì chị đâu. Còn có tôi đây mà.

Còn có tôi đây mà. Câu nói làm chị thấy tủi thân ghê gớm, chị phẫn nộ với cuộc đời và cả với bản thân. Chồng ở tù vì thuốc phiện còn mình thì được một kẻ từng buôn thuốc phiện che chở! Đâu phải khi không mà Vành nó hỏi thăm cô hoài. Câu giễu cợt của lão âm ỉ trong tai chị. Chị cay đắng bật khóc. Đứa con hoảng sợ ôm cứng chân mẹ. Rồi thấy mẹ vẫn khóc, nó giận dữ nhìn Vành. Chị lau nước mắt ngoắt người cầm tay con dắt đi. Đi, như thể những bước chân này là chấm hết với những ngày qua, với lão, với Vành, với bà chủ nhà trọ tốt bụng, và với niềm mong muốn thiết tha rằng sự có mặt của chị và con ở đó trong ba tháng hè sẽ là bằng chứng cho tình yêu có thể cứu rỗi được những gì đang vụn vỡ.

*

Một tháng sau, thứ bảy, chị và một túi thức ăn căng phồng ra bến xe quen thuộc và ngồi lên cái xe quen thuộc, quanh chị là những khuôn mặt quen thuộc, mỗi người cũng một túi thức ăn căng phồng đủ cho một tháng. Mọi người nhìn nhau nửa cười nửa không như lạ như quen. Tài xế Vành nhìn qua kính chiếu hậu. Chị cũng gật đầu chào qua kính chiếu hậu.

Hai giờ trưa xe đến nơi. Đám xe thồ trờ tới. Vành quay lại chị:

- Khoan đi vô trại đã, lão muốn gặp chị.

- Tôi phải đi ngay, lỡ tí mà không có xe thồ.

- Tôi lo chuyện đó cho chị. Tới lão đã.

- Làm gì?

Nụ cười khiến cái thẹo bên má Vành nhăn nhúm lại:

- Lấy tiền công.

- Thôi, tôi không cần.

- Nhưng lão cần phải trả.

Chị đứng yên không nhúc nhích. Mắt Vành tối sầm:

- Chính tôi giới thiệu chị tới chỗ lão nên tôi phải giải quyết chuyện này cho xong.

Chị sờ sợ rồi thở dài lẳng lặng  đi theo Vành. Có lẽ đến ngày Sơn mãn hạn tù thì chị cũng không còn biết sợ hãi nữa. Cuộc đời này…

Mùi tanh bay từ xa. Và mùi chả cá chiên cùng mùi khói củi dầu oi oi. Lão đứng sừng sững trên ngưỡng cửa, hàng lông mày ngắn ngủn nhướng lên rồi lão cười:

- Cô cũng nghĩ là tôi cho cái thứ đó vô chả cá hả?

Kiểu cười của lão khiến chị không biết phải nói sao, như là lão khoái trá vì chị cũng không đoán ra bí quyết của lão là gì. Lão móc trong túi ra một nắm tiền xỉa về phía chị:

- Công của cô đây.

Chị không cầm. Vành đưa tay cầm lấy rồi cúi xuống nhét vào ngăn ngoài túi xách của chị. Chị giận dữ nhìn Vành:

- Anh nói gì mà lão chịu trả tiền?

- Tôi nói với lão là tôi không đưa thuốc phiện cho chị. Mà người như chị thì cũng chẳng ai dám đưa thuốc phiện dù vì cái gì. Chị sẽ tự khai báo mà không đợi tra khảo. Vậy thôi. Còn cái chuyện tôi hay hỏi thăm chị là vì…

Vành bỏ lửng câu nói, khuôn mặt xám lạnh âm u. Lão lầm bầm:

- Nó hay hỏi thăm cô là vì cái hồi nó ở tù giống chồng cô bây giờ thì vợ nó bỏ theo thằng khác. Cái thẹo trên mặt nó là sầu đời uống say quá bị xe tông đó.

Dứt câu, lão lừng khừng bước vào trong, bóng lão chờn vờn trên bức tường ám khói ruồi bu đầy.

Vành cúi xuống xách cái túi của chị lên, cái túi chị thấy nặng mà trong những ngón tay gân guốc của Vành nhìn nhẹ tênh. Chị im lặng bước sau Vành, thấy lòng thanh thản hơn.

(Truyện rút trong tập “Website thương nhớ” – Nxb Trẻ, 2005.)

Những mảnh đời

1.

Thằng Nên tai sứt vừa lê đôi chân rã rời về  “nhà” của nó vừa rủa. Nó muốn rủa thật to để thiên hạ cùng nghe thấy nhưng nó mệt quá nên những câu chửi của nó không thoát ra khỏi đôi môi khô xác. Hôm nay là ngày gì mà nó đen đủi thế. Mẹ khỉ, mấy lần nó chỉ mới định đến gần mấy cái sạp hàng để xem cho  được tờ lịch mà vừa mới lết đến gần đã bị con mụ hàng vải to béo như con trâu chửa vung cánh tay to như cây chuối hột đuổi cuồi cuội. “Sáng ra mày mà đến ám hàng tao thì tao bẻ nốt cái chân lành kia, đừng có trách”. Còn cái nhà chị gầy nhẳng, dài thượt như con cá rô đực nó nghe phong thanh các bà bán hàng ở chợ thì thào với nhau là vì chị ta không đẻ được nên thằng chồng lười như hủi của chị ấy cứ rượu vào là đánh dập đánh vùi chị, rồi đòi lấy vợ khác. Các bà ấy bảo, có cho kẹo thằng chồng cũng không dám bỏ. Cái thứ đã hèn, đã vụng lại xí trai như gã thì chỉ già mồm doạ thế thôi chứ rời vợ ra có mà chết nhăn răng. Người đàn bà khốn khổ chắp tay vái nó từ xa “chị lạy mày hôm nay tao chưa bán được gì, mày đi chỗ khác cho tao nhờ”. Rồi chị lẩm bẩm những câu xót xa mà chẳng hiểu sao nó nghe được “đúng là mỗi người một nỗi khổ, con cái nhà ai mà lại để sống vất vưởng, khốn nạn thế kia”… May mà nó nhặt được mấy bắp ngô hai đứa bé ăn dở chứ không thì… Ra đến cửa hàng bia thì bọn bia bọt say ngất ngưởng nhìn thấy nó là xua tay cười hô hố bảo mấy đứa phục vụ “đuổi nó đi chúng mày, mất mẹ nó ngon. Kinh bỏ cha ra”…

Cái chân què của nó hôm nay có vẻ sưng tấy đau buốt hơn mọi ngày, nó nghiến răng cố lết trên con đường mới tráng xi măng. Chiều đang buông xuống. Nghĩa địa đã bắt đầu nhuốm màu xám quen thuộc. Những cây thánh giá gầy béo và những mái mả cong queo in trên nền trời cuồn cuộn những đám mây rối và những đàn chim bay vội. Hình như mới có mả chôn. Mùi hương thoang thoảng. Thằng Nên cố ngước đầu nhìn lên ở ngay cạnh cái mả nó vẫn coi là nhà của nó những vòng hoa sặc sỡ còn tươi  rói. “Ôi giá hôm nay chỉ cần người ta bố thí cho mình số tiền bằng giá một vòng hoa bé nhất kia thì…”. Thằng Nên bò chậm chạp phần vì nó quá mỏi, phần vì nó sợ chân hay tay sẽ vướng phải cái xi lanh nào của bọn nghiện cứ đêm đêm là mò vào nghĩa trang chờn vờn như những bóng ma để chích choác. Nó nghe thấy bảo con người ta có số có lúc. Bây giờ khổ thế này nhưng nhỡ có lúc nào đấy đỡ khổ thì sao. Hồi bà nội sống bà bảo “ai giàu ba họ, ai khó ba đời đâu”. Vậy thì phải cố mà sống, đừng vướng vào cái thứ hút hít, chích chiếc ấy. Dính vào thì chả phải lâu đâu, chết đứ đừ ngay ấy mà.

- A thằng Nên  về rồi phải không? Thằng Leo thong manh reo lên the thé. Nó nhấp nhểnh cái nạng ra sát thằng Nên. Chưa ăn chứ gì?

- Sao mày biết? Nên thều thào nói không ra hơi.

- Nghe mày bò thì biết. May là tao ở nhà đấy chứ không thì. Thôi vào nhà đi.

Hai đá dìu nhau vào cái mả của thằng Lẹo. Thằng này dúi vào tay thằng Nên gói giấy báo nằng nặng:

- Ăn đi, cơm trứng cúng đấy. Tao ăn rồi. Có cả muối đàng hoàng nhé. Mày biết thế nào không? Ban ngày tao có nhìn thấy gì đâu, nên tao phải phục sẵn gần chỗ ấy. Tao cũng giả vờ khóc thảm thiết, thế là chẳng ai đuổi tao cả. Rồi nghe tiếng xẻng mai đắp mả, tao cũng loay hoay bê mấy hòn đất vứt vào. Cho đến khi tao thấy tiếng khóc xa dần là tao sờ lên mả. Mẹ khỉ, lão này chắc lúc sống làm to đây. Hoa cứt gì mà nhiều thế. Tao phải vạch mãi mới thấy bát cơm quả trứng. Còn muối tao xin của mấy con bé cắt cỏ đấy. Chúng nó cứ bảo tao giả vờ mù để đi ăn xin thế có tức không? Ăn chậm thôi không nghẹn thì khổ.

- Mày có ăn nữa không? Nên chìa nắm cơm chạm vào tay Lẹo.

- Thôi. No rồi. Thoải mái đi. à Nên này…

- Gì thế?

- Hôm nay tao không ở nhà là mày mất nhà đấy?

- Sao lại thế?

- Trưa nay có một thằng không biết từ đâu lại. Nghe chân nó là tao biết. Đầu tiên nó vào mả của thằng Cân què định ngả lưng, tao đuổi bằng được. Rồi nó lại đến mả của thằng Quí lùn tao cũng phải hét thật to, cuối cùng cu cậu đến mả mày định xí phần, tao quát om lên doạ nó. Tao bảo mày chỉ giả vờ què chân để đi ăn xin thôi, chứ thực ra mày rất khoẻ. Để nó khiếp tao kể ngay cái chuyện mày lao vào bọn ăn cắp ở ga Hàng Cỏ để cứu tao.

- Nó cũng què hay sao mà sợ? Thằng Nên no bụng cười khùng khục.

- Không thằng này lành. Hình như nó cũng yếu hay sao ấy. Tao nghe giọng nó thều thào lắm. Nó bảo. Nếu là mả của chúng mày nhận phần rồi thì  nó đi. Nó lại còn nói phét là nó không thích ở chung với đứa nào cả.

- Thôi tao về đây!

- Về làm chó gì. Mắt tao nhức lắm. Chỉ nửa đêm là mưa thôi. ở đây ôm nhau mà ngủ cho ấm. Thằng Cân, thằng Quí chưa thấy về. Thể nào cũng bị mưa cho mà xem. Thôi nằm xuống đi. Mày bò cả ngày mà không thấy mệt sao.

2.

Gần như ngược lại với cảm giác nhức mắt của thằng Lẹo thong manh. Đêm ấy không mưa,  trời chỉ nổi cơn giông khan. Gió ù ù trên các ngọn phi lao, cùng với sấm chớp ì ùng nhoang nhoáng ở trên cao. Không gian ngột ngạt, ậm ạch nhức nhối như người đàn bà đẻ khó. Thằng Nên sứt nhắm mắt lại cố ngủ nhưng thằng Lẹo hôm nay hình như có chuyện gì làm nó vui vui, nó nói luyên thuyên và kể lăng nhăng những chuyện ở đâu đâu. Mấy lần thằng Nên bảo nó im lặng để ngủ, nếu không Nên bò về mả của nó, Lẹo chỉ dừng mồm được một lúc rồi lại nói khơi khơi. Trong cơn ngủ chập chờn, loáng thoáng thằng Nên nghe thấy nó bảo. Mấy đứa con gái tuy nói nó thế thôi nhưng tốt bụng lắm. Chúng nó khuyên thằng Lẹo nếu đúng là kém mắt thật thì đừng bò lung tung một là vướng vào kim bọn nghiện hút, hai là nhào xuống mương thì khổ. Chỗ ấy trông thế mà sâu lắm bởi vì đấy là hố đấu ngày xưa ông cả Thiện nào đấy đào lên lấy đất nung gạch. Lẹo có vẻ thích thú hích khẽ vai Nên nói khẽ rằng nó lạ quái gì cái mương ấy vì nó ở gần cái mả đứa con gái chết vì sài uốn ván lúc mới mười ba tuổi vì bị dẫm vào đinh ván thôi. Thằng Lẹo lại cười khình khịch. Mẹ khỉ có thế mà cũng chết, bao nhiêu lần chân nó bị đủ thứ đâm vào máu chảy toe toét còn chẳng nhằm nhò gì. Mười ba tuổi chết thì phí quá. Cái mả ấy nhỏ lắm, nhưng được cái có khóm hoa xương rồng tốt nhất nghĩa địa. Bọn cắt cỏ nói với thằng Lẹo là bố mẹ con bé ấy vừa bán được mấy trăm mét đất kiếm bạc tỉ nên sắp xây lại mộ cho nó to lắm. Có cả mái che trông như mái đền, cả ảnh con bé bằng đá, nền mộ lại lát đá ganitô nằm tha hồ mà mát. Lúc ấy có khi tao chuyển ra cái mả ấy nhường cho thằng Cân què cái mả này. Người nó cao nên nằm ở mả cũ cứ phải co quắp như con tôm. Co như thế cả đêm mỏi lắm. Cái mả này thì nằm ngồi vô tư đi. Nếu cái thằng dặt dẹo đến nghĩa địa hôm nay còn ở lại đến khi đó thì bảo thằng Cân nhường cho nó cái mả cũ.

- Mà cũng chẳng cần phải thế, bọn cắt cỏ còn bảo mai kia hàng loạt mộ mới sẽ xây. Ngay cả cái mộ mày đang ở cũng cải tạo lại cho to hơn, đẹp hơn.

Thằng Nên nghe thấy thế giật mình choàng dậy tỉnh cả ngủ:

- Đẹp thế này thì xây lại làm gì? Chúng nó nói bậy đấy.

- à mày thức rồi đấy à. Nghe đây này. Đấy đấy. Rõ ràng mới đến nhạc phim trong ti vi nhé. Đấy đấy. Sấm to nhé. Đến bản tin hãy ngủ. Để tao kể cho mà nghe. Cái mả chỗ mày nằm ấy là của một ông hồi sống làm gì gì ở trên huyện này đấy. Nghe nói vì chuyện lằng nhằng nên bị đi tù. Chẳng biết có phải trong tù bị đánh hay vì uất quá mà chết. Ông ta có một đứa con gái đi xuất khẩu rồi lấy chồng Tây giàu lắm. Vì thế nên gửi tiền về cho mấy đứa em bảo xây lại mả bố. Xong chụp ảnh gửi sang cho chị ấy biết. Còn cái mô đất mà thỉnh thoảng tao với mày hay ngồi ấy, cạnh đấy cũng là mả đấy. Chiều nay có người về thắp hương khóc hu hu: “Con ơi là con ơi. Bây giờ mẹ mới về thăm được mộ con. Để tháng Mười này mẹ sẽ về xây cho con nấm mồ thật to để dưới ấy con mát mẻ”.

Nên sứt bật cười:

- Mày khóc giống thật đấy.

- Chứ sao. Chả thế mà bọn con gái cắt cỏ bảo nếu đám ma nào trong làng cần khóc thuê chúng nó sẽ đưa tao vào. Nhưng mày này?

- Sao cơ?

- Cái con mụ khóc con thảm thiết thế, nhưng lúc con bé còn sống thì mụ ấy tệ lắm đấy.

- Lại bọn cắt cỏ kể cho chứ gì.

- Im tao nói cho mà nghe. Chính mụ ta bỏ theo trai, bố con bé đi lấy vợ khác. Y hệt như nhà tao, trăm mụ dì ghẻ có mụ nào tử tế đâu. Nó bị bố và dì đánh con bé ghê lắm. Nó lại còn bị vu ăn cắp tiền của bà ta nữa chứ. Mà có nhiều nhặn gì. Đâu có mười nghìn thôi. Con bé uất quá tự tử đấy. Dở quá. Việc chó gì phải chết. Cứ bỏ nhà lang thang như tao là xong hết.

- Khiếp nhỉ – Nên sứt thở dài.

Một ánh chớp loè lên. Nên vỗ vỗ vào vai Lẹo thong manh:

- Này, này ở sau cái gò kia như có người. Mày có nhìn thấy gì không? Hay là bọn thằng Cân, thằng Quí về.

- Không phải đâu. Tối nay chắc hai cu cậu lại sợ mưa nên ngủ luôn ở chợ rồi. Tao nghe tiếng chúng nó tao biết chứ. Chắc là cái thằng ban sáng định chiếm chỗ của mấy đứa mình đấy.

- Gọi nó vào đây nói chuyện cho vui.

- Vớ vẩn. Nó khinh người bỏ cha ra ấy. Ban ngày tao có nhìn thấy gì đâu thế mà tao bảo nó dắt tao ra chỗ vũng nước để tao rửa một cái. Nó chối đây đẩy. Kệ bố nó. Loại ấy ma cũng chẳng thèm chơi.

3.

Hôm sau trời vừa nhọ mặt người thì thằng Cân què, thằng Quí lùn về. Hai thằng có vẻ hớn hở gọi thằng Nên sứt và thằng Lẹo thong manh sang chỗ trú ngụ của Quí lùn. Đấy là cái mả to vào loại nhất nhì ở nghĩa địa này. Dạo mới đến thằng Quí lùn đánh vần cho cả bọn nghe mới biết là mả chung nhà ông Phạm Văn Năm gì đấy. Con cái nhà này chắc làm ăn sung túc nên cái mả vừa to vừa rộng. Trên tường mả đính ảnh chạm bằng đá của hai ông bà và người con cả. Cả ba hao hao nhau bởi cặp mắt phủ màu đá xam xám luôn gườm gườm bực bội nhìn đám ăn mày toạ hưởng gia tài, mồ mả con cháu mất bao nhiêu tiền của  xây cho họ. Ba bát bình hương to tướng có hình rồng cuốn mây. Mặt tiền của mả trồng hoa mười giờ và cỏ tóc tiên. Trừ lỗ thông thiên hình bán nguyệt còn mặt trên liền một khối đá ganitô giả cẩm thạch trắng có vân xanh nhạt. Thằng Cân đặt cái túi có vẻ nặng trĩu xuống hỏi ngay:

- Hôm qua chúng tao không về thằng Lẹo chắc đói lắm hả?

- Không sao đâu. Tao ăn cơm trứng của đám ma. No kếnh bụng thằng Nên về còn được chén nữa là.

- Hôm nay thằng Nên ở nhà?

- ừ tao mệt quá. Không hiểu sao chân đau buốt.

- Tao cũng thế đấy. Giở giời hay sao ấy. Quí lùn nói chen vào, càng nói nó càng tỏ ra cay cú. Bố tiên nhân nó. Có thằng Cân biết đấy. Nếu ngày trước con mẹ Tốn không bẻ quặt tay tao vào như bây giờ thì chưa biết chừng hôm nay chú ở đoàn xiếc đã nhận tao rồi. Hại tao quá. Mấy hôm nay chỗ tay gẫy cứ như có kiến bò trong xương.

- Thôi ăn đi đã. Hai thằng ở nhà đói rồi đấy. Hôm nay tao lọ mọ đi thế nào lại vớ được đám cưới. Vừa thấy tao đến là con bé ôsin của nhà ấy mang cho tao cả một túi ni nông toàn thịt, với xôi đóng khuôn hẳn hoi. Chắc nhà mày vừa đặt thừa cỗ. Ngon không?

Thằng Nên vừa nhét miếng thịt vào mồm vừa gật đầu. Màn đêm đã phủ màu đen quánh xuống nghĩa trang. Tiếng nhái bị rắn đớp kêu ré lên thất thanh xen trong tiếng sấm ì ùng xa xa. Một lúc sau, trời đất im ắng như đợi chờ điều gì đấy. Trên mái mả, đã có tiếng lộp độp của những giọt mưa đầu.

- May quá về đến nhà thì mưa – Thằng Cân gật gù - à quên tao xin được cả cây nến.

- Thôi cất đi, lúc nào cần hãy… - Quí lùn bỏ giở câu nói, mắt nó trố ra khi nó nhận ra một bóng người xiêu vẹo đang lao đi trong làn mưa rơi chéo:

- Người! Có người chúng mày ạ.

- Chứ còn sao nữa. Lẹo thong manh ngồm ngoàm nói. Nó trợn trạo nuốt cho trôi miếng xôi giữa cơn nấc vì nghẹn. Thằng ấy không chơi được đâu hôm qua nó đến định chiếm hết chỗ của thằng Cân, thằng Nên, rồi thằng Quí tao giữ mãi mới được đấy.

- Thằng nào? Thằng Quí vừa dõi theo cái bóng xiêu xẹo đang đi trong ánh chớp nhoằng nhoằng.

Mưa bắt đầu nặng hạt rơi rào rào xuống. Sự ngột ngạt cùng cái nóng bức bỗng chốc  tan biến hẳn. Xen trong tiếng mưa là tiếng nhai của bọn ăn mày nhóp nhép. Thằng Cân ái ngại:

- Nó đến cái gò có bụi cây chăn trâu, chỗ ấy có độc cái mả mái bé tí thì nó ướt hết còn gì nữa. Hay là để tao gọi nó vào đây. Chứ mưa to quá, ướt như chuột lột lại sinh cảm mất thôi.

- Kệ nó. Thằng ấy ích kỷ lắm. Hôm qua tao bảo nó dắt tao ra vũng nước rửa tay nó không thèm trả lời.

- Mày cứ hay thù vặt. Hay là nó không nghe  thấy. Thằng Cân vẫn vươn cổ nhìn ra.

- Không thằng ấy lạ lắm. Hôm nay tao với thằng Lẹo ở nhà buồn quá rủ nó vào nói chuyện cho vui, thế mà tao gọi khản cả cổ nó không thèm đến. Tao tưởng nó câm hay điếc, tao lò dò đến tận nơi ai ngờ cứ mỗi lần tao sắp đến gần thì nó cố lảng xa. Tao gọi thật to, thì nó quay lại bảo “kệ mẹ tao”.

- Nhưng mưa to thế này cơ mà. Bây giờ gọi chắc nó sẽ đến.

- Chưa chắc. Thằng Nên đưa tay vuốt vuốt cổ họng. Thằng này tao thấy buồn cười lắm. Nhìn nó lảo đảo đi, tao thấy nó có vẻ yếu. Ngay bọn trẻ chăn trâu đến gần nó cũng xua đi, có lúc nó lấy đá ném chúng nó rồi chửi ầm lên “cút đi, cút hết đi, tao không cần, không cần chúng mày”. Bọn chăn trâu trêu chán rồi cũng bỏ mặc nó. Lúc ấy tao thấy nó gục đầu trên mô đất. Thằng Nên nói chậm như dãi bày.

- Bắt đầu lạnh rồi đấy. Thế mà nó… - Thằng Cân lẩm bẩm – Hay là đưa tao manh áo mưa hôm nọ thằng Quí lùn nhặt được ở bãi rác ấy.

- Để làm gì? Thằng Lẹo hỏi.

- Tao ra chỗ thằng ấy bảo nó đến đây. Chỗ này còn được hai thằng nữa vẫn rộng chán.

- Kệ mày. Chúng tao nói rồi đấy.

Cả bọn im lặng nhìn theo dáng cao cao của thằng Cân. Vài làn chớp loé lên xanh lét. Mưa dội rào rào. Một tiếng sét nổ vang. Ba thằng chợt thấy thằng Cân cập rập chạy về, đằng xa thằng ăn mày lạ lẫm tay cầm cái gậy ngoằn ngoèo giơ lên như chực bổ xuống. Thằng Cân khom người vừa trèo lên bệ mả vừa hổn hển nói:

- Đúng là thằng dở hơi. Tao vừa đến góc mả thấy nó đang nằm còng queo trên nóc. Cu cậu run cầm cập. Tao vừa mở mồm bảo nó đến chỗ mình thì nó vùng dậy vớ ngay cái gậy. May mà tao chạy được. Nó đúng là điên rồi thôi kệ nó vậy. Điên thì cũng biết rét chứ nhỉ. Chớp loé lên một cái, tao nhoáng thấy mặt nó ghê ghê thế nào ấy.

- Mày cứ lo hão. Kệ xác nó. Thôi đứa nào ăn xong thì nằm xuống đi, ngồi thế này lạnh lắm. Quí lùn thở dài.

4.

Sáng hôm sau trời quang mây tạnh. Khi mặt trời dọi ánh nắng vàng rực vào trong mả làm ánh lên những bát bình hương, làm nổi rõ những tấm thân còm cõi, méo mó của đám ăn mày trong mớ quần áo rách bươm đang ôm nhau ngủ mê mệt. Thằng Cân cựa mình, nó mở mắt và từ từ nhấc cánh tay còng queo của thằng Quí lùn đang ôm ra khỏi, rồi đến cẳng chân khẳng khiu của thằng Nên. Nó khe khẽ đứng dậy vươn vai nhìn ra xa xa. Thằng Cân nhíu mắt. Nó từ từ trèo khỏi bê mả đi về hướng gò có những bụi cây chăn trâu… Một lúc sau ba thằng choàng tỉnh khi nghe thấy tiếng thằng Cân gọi giật giọng, thất thanh:

- Sao sao, chuyện gì mà kêu ghê thế? – Quí lùn đưa tay lên che mắt cho khỏi chói hốt hoảng hỏi.

Thằng Cân bước thấp bước cao khua khua tờ giấy bọc trong túi ni lông mỏng:

- Nó chết rồi. Sợ quá chúng mày ạ.

- Ai chết? – Thằng Nên tỉnh ngủ hẳn.

- Thằng ấy đấy. - Cân hổn hển chìa túi ni lông đựng tờ giấy. - Này Quí, mày đọc xem.

- Cái gì thế? - Quí lùn tay run run rụt rè như cầm vào miếng sắt bỏng rẫy.

- Của thằng ấy đấy. Tao nhặt được ở bàn tay nó. Chắc là nó rét quá, lại ốm nữa. Giá hôm qua nó nằm với tụi mình thì đâu đến nỗi.

- Thôi im cho thằng Quí đọc xem nào. - Lẹo thong manh nóng ruột.

Quí lùn rút tờ giấy ra khỏi túi ni lông có lỗ thủng lỗ chỗ, nó nhẩm nhẩm.

- Đọc to lên nào – Nên sứt giục.

- Từ từ. Được rồi. Chúng mày nghe nhé: “Tao bị si đa chết lúc nào không biết, tao thấy bảo bệnh này lây ghê lắm, nên mặc dù tao rất muốn đến chỗ chúng mày nhưng tao lại sợ chúng mày lây bệnh của tao, rồi lại chết. Thế là tao cứ phải làm như tao ghét chúng mày lắm. Chúng mày tha cho tao. Có gì bảo người ta chôn tao với. Chôn khéo khéo vào không có cũng bị lây đấy. Tao xin chúng mày đừng giận gì tao cả nhé”.

Quí lùn buông thõng tờ giấy. Bốn thằng ăn mày im lặng như bốn pho tượng trong buổi sáng đầy nắng rực rỡ. Tiếng con chim chiền chiền hót gióng giả phía gò có bụi cây chăn trâu.

(Báo Văn Nghệ Trẻ)

Mưa ơi, đừng xối xả!

1.

Chúng tôi làm việc cho ông Gofhua – Marino đến nay đã là 12 năm 3 tháng. Ông người Mỹ này tuyển người không giống ai. Quảng cáo vỏn vẹn có mấy dòng trên báo: Cần hai chuyên viên giúp việc, tuổi từ bốn lăm đến năm lăm, viết và nói tiếng Anh, tiếng Pháp thông thạo…

Báo phát hành lúc 4 giờ sáng, chưa đến bảy giờ người đến xin việc đã xúm đông xúm đỏ trước cổng biệt thự. Đúng tám giờ Ông G.Marino chững chạc bước ra, tủm tỉm cười, râu mép rung rung. Ông tự giới thiệu họ tên, quê quán thân tình như một người bạn. Giới thiệu xong ông cầm cái danh sách mà những người đến xin việc đã tự ghi ra giấy trước đó, gọi từng người một vào nhà để ông trực tiếp phỏng vấn. Thật lẹ, những người vào trước tôi, ông đều hỏi chuyện không quá năm phút. Tôi hồi hộp khi ông gọi đến tên mình. Ông bắt tay tôi thật chặt, thân thiện như một người đã quen biết từ lâu. Chả cần hỏi tôi bao nhiêu tuổi, trước đây làm gì, sinh sống ra sao, vợ con thế nào… nghĩa là ông không cần lý lịch trích ngang. Ban đầu ông hỏi tôi bằng tiếng Pháp, âm sắc và ngữ điệu rất Paris. Những câu hỏi đó là có biết làm vườn không? Có biết nấu đồ ăn cho chó Bécgiê, chó Nhật không? Tôi đều trả lời không những biết mà đã từng làm, làm một cách thông thạo. Dĩ nhiên là tôi nói dóc. Tôi sinh ra và lớn lên ở Sài Gòn, học trường Taberd từ nhỏ, mười tám tuổi vào lính học sĩ quan Đà Lạt.

Từ trong nhà, một phụ nữ Mỹ xấp xỉ tuổi ông bước ra. Ông giới thiệu bà Erik Hagen, vợ ông. Bà Hagen lịch sự nghiêng đầu chào. Bà nói chuyện với tôi bằng tiếng Anh, giọng nặng chịch, khó nghe giống như người Nghệ An bắt chước giọng Hà Nội. Bà lại hỏi những câu mà ông chồng đã hỏi. Tôi lại liến thoắng trả lời gần giống như trả lời với chồng bà. Bà gật đầu có vẻ bằng lòng với thứ tiếng Anh tôi đang sử dụng chẳng khác gì một trí thức người Anh sinh sống ở Luân Đôn.

Ông Marino khoát tay mời tôi ra ngoài, tiếp tục gọi người khác vào phỏng vấn. Cuộc phỏng vấn tất cả những người đến xin việc được ông bà người Mỹ thực hiện không quá một giờ đồng hồ. Bà Hagen đọc danh sách bốn người trúng vòng sơ tuyển trong đó có tôi và anh Nguyễn Hùng Cường, người mà tôi mới làm quen khi đứng trước cổng chờ xin việc.

Mười mấy con người tuổi trên dưới năm mươi không có trong danh sách được gọi, lục tục kéo nhau ra cổng. Cổng khoá chặt. Ông G.Marino cầm chùm chìa khoá tung lên tung xuống trên bàn tay trái, tay phải ông đút túi quần rút ra một tập đôla, liếc nhìn, tôi biết toàn loại giấy một đô. Ông “thông báo”: những người không trúng tuyển vòng đầu cho phép ông được gửi mỗi người năm đô và quý vị hãy coi đây là tiền lệ phí trả công đi lại. Nhiều người nhận và nhiều người lắc đầu từ chối để lòng tự trọng không bị tổn thương.

Qua những câu chuyện trao đổi từ sáng tới giờ của những người đến xin việc làm, tôi nhận biết họ phần lớn là những công chức của chế độ cũ hoặc lính tráng như tôi, vừa đi cải tạo học tập về. Một số nữa là những người như anh Cường từng cầm súng chiến đấu phía bên kia, họ là lính cụ Hồ.

Lúc còn bốn người chúng tôi, những kẻ đã trúng vòng sơ tuyển được ông chủ hẹn năm ngày nữa quay lại thử tay nghề để chọn hai người. Trước lúc tiễn chúng tôi ra về, ông đưa cho mỗi người một phong bì, nghĩa là động tác lịch sự hơn lúc nãy cho những người bị loại vòng đầu. Tất cả chúng tôi không ai từ chối trước cử chỉ này của ông, đó là văn hoá Mỹ, văn hoá thực tế chăng?

Tôi rủ anh Cường ghé vào quán cà phê vườn ở đường Lê Quý Đôn, hai anh em ngồi nhâm nhi và trò chuyện. Anh Cường gốc người Hà Nội, hơn tôi bốn tuổi, học trường Albert Sarraut. Năm 1954, giải phóng Hà Nội, anh đang học năm cuối ban tú tài. Cũng theo anh cho biết, năm anh đi bộ đội đã có hai con, một cháu lên ba và một cháu mới biết bò. Cháu lớn là con gái, cháu nhỏ là con trai. Anh Cường ba lô, súng ống hành quân vào Nam đánh nhau với Mỹ và lính Việt Nam cộng hoà chúng tôi cho đến ngày đất nước thu về một mối. Tôi cũng “thành thực khai báo” lí lịch của tôi cho anh Cường nghe, tôi là sĩ quan Đà Lạt khoá mười tám, ra trường đi lính nhảy dù, đánh nhau với các anh khắp bốn vùng chiến thuật từ Đông Hà đến các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long và các đồn điền cao su đất đỏ miền Đông. Câu chuyện sơ giao tôi kể tóm tắt, hay ho gì mà khoe lại chiến tích của kẻ thất trận. Anh Cường ngược lại có vẻ thích thú nghe, anh gợi lại trận sống mái giữa đơn vị anh và quân dù chúng tôi giành nhau từng tấc đất trên cổ thành Quảng Trị năm 1972. Thấy tôi không mặn mà nhắc lại một thời lửa đạn máu xương của hai phía đã đổ, anh quay sang thăm hỏi chuyện gia đình. Tôi cho anh biết vợ tôi đã vượt biên qua Mỹ ngày tôi còn nằm trong trại cải tạo ở vùng rừng núi heo hút ngoài Bắc. Cô ấy đã lấy chồng và có hai con riêng với viên sĩ quan công an, người đã từng theo cô vào trại giam thăm tôi, hứa “bốc” tôi ra sớm. Cuối cùng hắn bốc cô ấy ra biển và đến miền… đất hứa! Tôi hẹn anh Cường hôm nao thư thả mời anh đến nhà, thăm ông bà già và các con tôi, anh sẽ hiểu tại sao tôi không đi diện HO.

Tôi rút bì thư ông G.Marino đưa lúc nãy ra coi. Ông chủ hào phóng quá, chưa làm gì mà đã “xí cô hồn” cho mười đô. Coi như tiền trên trời rơi xuống! Anh Cường rủ tôi tới nhà hàng Thanh Thế nhậu chơi. Vỗ vai tôi, anh Cường bảo:

- Có hai mươi đô, anh em mình dư sức qua cầu. Anh nói câu này bằng tiếng Pháp. Bốn chữ “dư sức qua cầu” anh nói bằng tiếng bồi làm tôi không nhịn được cười và nhanh chóng nhận ra anh là người thông minh, hóm hỉnh.

Hai anh em chúng tôi vừa lai rai, vừa trò chuyện. Chúng tôi băn khoăn không hiểu ông chủ lựa bốn người để thử tay nghề là thử những việc gì rồi chỉ chọn hai người. Mấy câu đối thoại giữa ông bà chủ Mỹ với tôi và với anh Cường đều y hệt nhau, nghĩa là họ chỉ thử tay nghề bước đầu bằng khả năng nói tiếng Pháp, tiếng Anh và sau đó, chung khảo, là khả năng làm vườn và chăm sóc mấy con chó thuộc hai chủng loại khác nhau (Tây và Nhật) chứ không phải thuê chúng tôi làm nhân viên cho hãng nước giải khát của công ty họ. Nói gọn là làm người ở mà bây giờ dân Sài Gòn quen gọi là ôsin. Chúng tôi là loại Ôsin… cao cấp!

Công việc làm vườn, nhổ cỏ, vun gốc, tỉa cành, tưới cây… chắc không khó lắm. Khó nhất là việc nấu ăn cho hai con chó Tây và mấy con chó Nhật. Không biết lũ chó này ẩm thực có giống nhau không. Anh Cường gật gù:

- Ông đừng lo, mọi việc tôi sẽ thu xếp. Tôi sẽ học nghề thật nhanh rồi phổ biến lại cặn kẽ cho ông.

Rượu bia vào gây hưng phấn, tôi xả lả:

- Em tin chiến thắng nhất định về tay hai anh em mình!

Quán  vắng. Trong suốt buổi nhậu, hai anh em tôi đều ngả nghiêng say. Đến khi ra cổng để ai về nhà nấy, tôi kêu anh Cường là anh Hai, và anh Cường gọi tôi là chú Ba tựa như chuyện xưng hô ấy đã có từ lâu lắm rồi.

*

Tôi là Cường, trung tá quân đội nhân dân đã phục viên. Hoàn cảnh gia đình tôi cũng giống hoàn cảnh nhiều gia đình ở miền Bắc. Tôi ra trận, vợ con ở lại Hà Nội. Tôi đi biền biệt hơn mười năm mới trở về thủ đô. Vợ tôi đã chết sau vụ B52 ném xuống phố Khâm Thiên nhà tôi. Hai đứa con may mắn sơ tán ở vùng quê, được chăm sóc học hành đầy đủ. Ngày gặp tôi, hai cháu vui mừng, nhắc nhiều đến mẹ, thương mẹ không sống đến ngày hôm nay. Tôi đưa hai cháu vào Nam, sống với chú ruột tôi, một ông công chức chế độ cũ. Đời sống chú thím tôi không phong lưu lắm, nhưng cũng chẳng đến nỗi nào, còn đủ sức chăm lo bầy con mới lớn và hai cháu con tôi ăn học. Chính nhờ chú thím tôi mách bảo, tôi mới nhớ ra chị Bằng người giúp việc của gia đình tôi những ngày Hà Nội chưa giải phóng. Hiện giờ chị đang công tác ở ủy ban Nhân dân một huyện ngoại thành. Công việc nấu ăn, làm vườn, ngày xưa chị thạo lắm. Tôi nhớ ngày đó nhà tôi cũng có nuôi một con chó Bécgiê. Lần theo địa chỉ, chắp nối lại do nhiều người mách bảo, tôi tìm đến nhà chị. Hai chị em gặp nhau vui mừng không để đâu cho hết. Tôi cho chị biết tôi đã phục viên. Dù lãnh chức lãnh đạo một quận, nét đôn hậu, chân thật của một người giúp việc ngày xưa ở chị vẫn còn nguyên vẹn. Chị bảo tôi đưa thằng nhỏ con tôi về sống với chị, chị nuôi cho ăn học đàng hoàng. Còn tôi cũng phải tục huyền, chứ cứ ở vậy là không nên.

Khi tôi hỏi về cách nấu thức ăn cho chó Bécgiê, chị tỏ ra ngạc nhiên, vặn hỏi đi, vặn hỏi lại là để làm gì? Tôi cười và nói dối vừa mua con chó Bécgiê Đức nuôi cho vui cửa vui nhà. Chị tin, hướng dẫn tôi rất tỉ mỉ về cách chọn mua thịt bò ở chợ, cách xào nấu món ăn riêng cho chó. Tôi nhớ nhất chi tiết người ăn thịt bò thích gia vị là tỏi và hạt tiêu, còn chó thì không, chó thì giống người ở một điểm là thích xào thịt bò hơi tái một tí..

Lúc hai chị em trò chuyện với nhau, hai con chó Nhật quấn quýt dưới chân. Chó của nhà chị, quả là may mắn. Tôi làm như vô tình chỉ vào con chó Nhật lông xù, lại chỉ vào con phốc lớn hơn nắm tay và hỏi:

- Hai đứa này ăn uống có khó như Bécgiê không?

Chị cười:

- Hai con cún này dễ tính hơn. Mình ăn gì cho nó ăn nấy, trừ rau dưa. Nhưng phải  cho vào đĩa đàng hoàng, chứ đổ cơm thịt xuống đất là nó không chịu ăn.

Tiện tay chị bế con phốc vào lòng vuốt ve. Con chó Nhật lông xù, hai mắt rơm rớm lệ, ghen tức với con phốc được chiều chuộng, hai chân sau dựng lên, hai chân trước vái như tế sao. Chị cười, cúi xuống, dùng một tay bế cả con xù đặt vào lòng mình bên cạnh con phốc. Tôi vuốt ve hai con chó Nhật, thầm thì như nói với hai con người:

- Phải cho thức ăn vào đĩa, tụi mày mới chịu xơi. Hơi bị tự trọng đấy cún ạ!

Việc học nghề của tôi chỉ có vậy. Tôi đến phổ biến lại cho Trần Mai Lâm – viên thiếu tá quân dù, người em vừa kết nghĩa. Hai anh em chúng tôi ra chợ mua thịt bò, thịt lợn, các thứ rau về nhà nổi lửa làm món ăn cho người và cho chó.

Bốn người chúng tôi đúng hẹn, đến thi tay nghề. Ông bà chủ và chị giúp việc nhà quan sát chúng tôi làm vườn, nấu ăn, cách nghe và trả lời điện thoại bằng tiếng Pháp, tiếng Anh. Kết quả như mong muốn, tôi và Lâm đã gạt được hai đối thủ, giành phần chiến thắng. Một chiến thắng cũng chẳng lấy gì làm vinh quang!

Ông  chủ G.Marino kí hợp đồng lao động với chúng tôi. Trong hợp đồng ngoài việc hai chúng tôi  thay nhau trực điện thoại, làm vườn, chăm sóc mấy con chó, còn phải dạy tiếng Việt cho ông bà một ngày hai giờ. Chúng tôi được hưởng lương khởi điểm một trăm đô la tháng.

3.

Tôi là Hương Lan, con gái ông Nguyễn Hùng Cường. Tôi học ở Liên Xô được hơn hai năm, Liên Xô tan rã, bọn nghiên cứu sinh, sinh viên chúng tôi xất bất xang bang vì không còn được cấp học bổng. Những sinh viên con nhà khá giả, được gia đình gửi tiền sang tiếp tục đèn sách. Số này rất ít. Phần đông ở lại lao động, buôn bán vặt. Tôi viết thư cho ba, chờ ba một lời khuyên. Chờ hơn bốn tháng mới nhận được thư phúc đáp của ba. Ba bảo tôi về nước. Tôi bán tống bán tháo vải vóc, quần áo may sẵn, dầu cù là các loại… Nghĩa là tất cả “gánh hàng xén” tôi bươn chải mấy tháng nay trên đường phố Maxcơva, mua vé về Sài Gòn.

Ban đầu ba tôi nói ỡm ờ là làm công chức cho một hãng nước ngọt liên doanh giữa Mỹ và Việt Nam. ít lâu sau, thấy ba đi sớm, về muộn, giờ giấc thất thường, tôi đâm nghi. Tôi quyết định “theo dõi” hành tung của ba. Một buổi chiều cuối năm, trời Sài Gòn nóng như đổ lửa, tôi phóng xe bám theo ba ở một khoảng cách rất gần. Ba cắm cúi đi, không nhìn ngang nhìn ngửa, cũng không ngoái lại phía sau. Từ đó, tôi biết được chỗ ba làm và thực chất công việc của ba. Tôi buồn và thương ba vô cùng nhưng giấu kín điều đó trong lòng.

Tôi cứ ngỡ là bà con trong dòng họ, các bác, các chú đồng đội của ba không ai biết hiện ba đang làm thuê bằng nghề giúp việc nhà cho vợ chồng một gia đình người Mỹ. Tôi đã lầm, nhiều người còn tỏ tường hơn cả tôi. Một hôm chú Tường – nguyên thiếu tá, cấp phó của ba, nay là giám đốc xí nghiệp Nhựa quốc doanh  đến nhà gặp tôi. Hai chú cháu trò chuyện đủ các thứ trên đời. Cuối cùng chú Tường nói:

- Kể cũng thương ba cháu, ngày ra quân, lãnh luôn một cục, nên bây giờ hàng tháng không có lương hưu. Mà ba cháu cũng gàn. Các bác, các chú mấy lần thu xếp cho ba cháu một chân bảo vệ ở xí nghiệp, ba cháu không chịu làm vì mặc cảm thua thiệt với những người xưa kia là cấp dưới, nay đang giữ chức vụ lãnh đạo ở xí nghiệp. Mặc cảm với anh em đồng đội, lại không mặc cảm với ông chủ nước thua trận, sẵn sàng làm thuê cho họ. Ba cháu vừa gàn, vừa khó hiểu. Lan Hương này, cháu nên cùng các chú góp ý kiến với ba, thôi làm người ở đợ mạt hạng cho ông chủ Mỹ mà về làm cho ta. Làm cho ta dù ở cương vị nào, bảo vệ hay nấu cơm ở xí nghiệp thì vẫn là làm chủ. Nếu ba cháu không thích làm ở xí nghiệp chú, các chú sẵn sàng xin việc cho ba cháu ở chỗ khác. Ba cháu còn khoẻ lại giỏi ngoại ngữ, hỏi có thiếu gì công việc để bố trí?

Tôi ngồi lặng nghe chú Tường phân tích, gật gù cho xong chuyện để chú vui lòng, thật ra tôi hiểu tâm trạng ba tôi, quan niệm sống của ba tôi. Hồi mới về nước, nhiều lúc tôi đã nghĩ giống như chú Tường đã nghĩ, dần dần, qua trò chuyện với ba, qua thực tế tôi đã trải, tư duy tôi thay đổi. Ngày Liên Xô tan rã, nhiều người Việt Nam đi hợp tác lao động bên đó, hùn vốn lại với nhau mở siêu thị buôn bán hàng hoá đủ các chủng loại nhập từ Việt Nam, từ các nước Đông Âu, các nước Châu á… Hàng trăm người làm công cho các siêu thị của người Việt là người Nga khoẻ mạnh, không ít người có học hàm, học vị cao. Họ lao động hết mình, xứng đáng với đồng lương các ông chủ bà chủ người Việt trả mà không hề mặc cảm mình là dân tộc của một quốc gia đã từng hùng mạnh, đứng đầu một phe. Người anh họ của tôi, di tản sang Mỹ, hiện là chuyên gia tin học, vừa rồi về nước kể cho tôi nghe ở Mỹ hiện nay có rất nhiều nhà máy thuộc các tập đoàn kinh tế của các ông chủ người Nhật. Những người làm thuê cho các hãng của Nhật đủ các quốc tịch, phần đông vẫn là người Mỹ. Vậy đó, công nhân và trí thức Mỹ đâu có hề mặc cảm về thân phận quốc gia hợp chủng quốc từng thắng trận lẫy lừng trước nước Nhật trong đại chiến thế giới thứ hai? Quá khứ là quá khứ, hiện tại là hiện tại. Ba tôi làm thuê cho bất cứ ai đó là việc bình thường. Làm thuê cho người Tàu, người Nga, người Pháp, hay người Mỹ đều phải ý thức đầy đủ về công việc mà mình đang làm, hết lòng với nó và được hưởng một đồng lương xứng đáng, chứ không chịu “ăn” bánh vẽ là làm chủ của chú Tường.

Ba, chú Lâm và tôi rất ý hợp tâm đầu về quan điểm làm chủ và làm thuê trong thời hiện tại, thời điểm mà Đông xích lại gần với Tây, thời mà nhân loại thích đối thoại hơn đối đầu, thích sống hoà thuận vui chơi và làm việc trong cùng một mái nhà.

Ba tôi và chú Lâm làm việc cho ông bà chủ Mỹ đã hơn mười năm, cứ sáu tháng tăng lương một lần. Bây giờ lương ba và chú Lâm mỗi tháng là ba trăm đô dù công việc vẫn không thay đổi. Hai ông già bây giờ sống thân tình, thương yêu, đùm bọc, chia sẻ buồn vui cho nhau dù cả hai chưa ai quên hẳn quá khứ.

Bà ngoại tôi có lần bảo với đông đủ bà con trong họ hôm dự đám giỗ ông nội tôi:

- Anh Cường và anh Lâm đánh nhau vỡ đầu sứt trán, bây giờ lại làm thuê cho một ông chủ. Kể cũng buồn cười thật, đa đoan hết chỗ nói.

Mọi người trong đám giỗ chợt sững lại rồi phá lên cười. Gió cuốn tiếng cười bay ra ngoài đường!

Ba tôi và chú Lâm, hai ông già không hề mặc cảm, hay mặc cảm được họ giấu kín trong lòng?

Tôi và cậu em trai nhiều lần năn nỉ ba nghỉ việc, về nhà điền viên với các cháu nội ngoại. Ba chỉ lặng im, mặt buồn buồn.

Có lần mấy cha con, ông cháu ngồi ở ban công nhìn trời mưa xối xả ngoài đêm đen nhập nhoà ánh điện, ba bỗng hỏi tôi:

- Con tưởng ngày xưa ông nội là quan huyện làm thuê cho Pháp và bây giờ một viên sĩ quan cấp tá như ba làm thuê cho Mỹ là do ông nội và ba tự chọn ấy à?

- Thế, theo ba, ai đã chọn việc làm thuê cho ông nội và ba?

Ba tôi không trả lời, quay lưng bước vào nhà.

Mưa mỗi lúc một to. Bóng đêm nhập nhoà ánh điện. Mưa ơi, đừng xối xả nữa.

(Báo Văn nghệ)

Ngụy biện

Một bữa nọ nhà văn Bandắc quở trách người giúp việc của mình:

- Nói dối là điều không tốt. Chúng ta không bao giờ được che giấu sự thật đối với những người gần gũi của mình.

- Nhưng chính ngài lại nói rằng khi mõ toà đến kê biên tài sản thì con phải nói rằng ngài không có nhà đấy thôi – Người giúp việc cãi lại.

- Chính thế – nhà văn nói – Bởi lẽ những tay mõ toà không thuộc số những người gần gũi của chúng ta.

Món ăn ngon

Nhà thơ Pháp Frăngxoa Côpê có lần nói:

- Muốn làm món xà lát ngon thì phải cần đến bốn người:

- Một người hoang phí chuyên về khoản dầu thực vật.

- Một người keo kiệt chuyên về khoản dấm

- Một nhà hiền triết chuyên tra muối

- Một người điên để tra ớt.

Sai lầm và nhầm lẫn

Có người hỏi Mác Tuen rằng sự khác biệt giữa sai lầm và nhầm lẫn là ở chỗ nào.

Nhà văn bèn đáp:

- Nếu như ngài cầm cái ô bằng lụa của người khác treo trên mắc áo thay vì cái ô bằng giấy của mình thì đó là sai lầm. Nhưng nếu thay vì cái ô bằng lụa của mình, ngài cầm cái ô bằng giấy của người khác thì đó là nhầm lẫn.

Câu hỏi và lời giải đáp

Khi một cuốn sách mới của Vích to Huygô vừa ra mắt độc giả, nhà văn do muốn biết sách của mình có bán chạy không bèn gửi cho nhà xuất bản tấm bưu thiếp trên có vẻn vẹn một dấu hỏi(?)

Lời giải đáp của nhà xuất bản cũng vắn tắt như vậy bằng một dấu chấm than(!)

Xác định tuổi

Một bà quí phái tuổi quá ngũ tuần hỏi nhà văn Bécna Sô: “Xin ông thử đoán xem tôi bao nhiêu tuổi?”

Bécna Sô ngắm bà ta một lát rồi nghiêm trang nói:

- Nhìn hàm răng trắng bóng của bà, giống như 18 tuổi, nhìn mớ tóc quăn bồng bềnh của bà, vào khoảng 19 tuổi, nhìn eo lưng uốn éo của bà, nhiều nhất là 14 tuổi.

Bà quí phái nọ vui thích reo lên: “Vậy ông có thể nói chuẩn xác tuổi của tôi được không?”

- Có thể chứ – Sô đáp – Xin bà đem những con số mà tôi vừa nói cộng lại.

(Báo Văn nghệ)

Cô gái bán hoa

Thành phố đêm trăng. Đèn sáng rực khắp nơi nhưng không át được thứ ánh sáng huyền ảo có màu vừa bàng bạc vừa xanh lơ của trăng rằm tháng Sáu cao trên đầu. Trời không mây. Gió ấm thổi nhẹ thật dễ chịu. Thậm chí phảng phất mùi gì đấy các thi sĩ thường hứng lên gọi mùi trăng. Đúng hơn, có lẽ đó là mùi hạnh phúc.

Ông đang cảm thấy hạnh phúc, cái hạnh phúc bình dị của một người không đòi hỏi nhiều ở đời. Chỉ mong muốn cho, nếu có cái để cho. Một người tốt, chân thành đến mức ngây thơ, do vậy nhiều khi lạc lõng và dễ bị tổn thương. Người tốt thường dễ tổn thương.

Đứng dưới vành trăng tròn vằng vặc ấy, ông thấy người lâng lâng  như bay lên được. Cảm giác này làm ông nhớ tới chuyện khoa học đã chứng minh rằng khi đứng đúng dưới trăng tròn, trọng lượng ta sẽ nhẹ hơn chút ít. Nhẹ hơn bao nhiêu? Ông không biết, nhưng quả người ông đang rất nhẹ. Ông còn nhún người, nhảy lên một cái như trẻ con.

Ông mỉm cười, đưa mắt nhìn quanh, hài lòng thấy ai cũng no đủ, ăn mặc đẹp, phố xá khang trang, xe cộ bóng lộn nối đuôi nhau nườm nượp. Ông hạnh phúc với ý nghĩ rằng ông và cả dân tộc đã phải chịu vất vả, hy sinh mấy mươi năm không uổng để có được ngày hôm nay.

Khi hạnh phúc, người ta dễ xúc động, dễ nẩy ra ý định làm một việc gì đấy thật lớn lao, phi thường, thật tốt cho người khác.

Nhân vật chính câu chuyện này của chúng ta đang ở tâm trạng đúng như thế khi ông nện gót giày đi dạo dọc theo một trong những đường phố đẹp nhất của Hà Nội.

Các bạn tò mò muốn biết người đó là ai? Chính là giáo sư N. xấu số tôi viết trong truyện Say nắng năm ngoái! Ông giáo sư thơ ngây, “mắc bệnh tim to” và độc thân đã nghỉ hưu ấy, một hôm trời nắng đẹp quyết định dạo phố, tự cho phép mình hút thuốc ba con năm, uống rượu vang Pháp, vào hiệu “gội đầu máy lạnh”, nơi ông, vì “say nắng” để mình lọt vào vòng tay một cô gái trẻ rồi bị đưa lên đồn công an... Ông là bạn thân của tôi. Chuyện xảy ra đúng như thế. Có điều, ông không treo cổ tự tử khi bị báo nêu đích danh, mặc dù có ý định ấy, may tôi và mấy người bạn nữa kịp can ngăn. Thường vẫn thế, trong đời mọi việc không đơn giản và quyết liệt như trong truyện. Tôi phải xin lỗi bạn đọc vì cái kết phịa nhưng theo tôi hợp lô-gich ấy. Tuy nhiên, lâm vào hoàn cảnh tương tự, có lẽ tôi cũng có cái ý nghĩ cực đoan kia như ông. Chúng tôi đã là những người già, hơn thế, lại có học, tự trọng và còn biết xấu hổ.

Vậy là giáo sư N., lần này ban đêm, dưới ánh trăng, lại lâng lâng bước đi trên đường phố thủ đô xinh đẹp. Có nói ông bị “say trăng” cũng chẳng sai nhiều lắm. ánh trăng làm người ông mềm ra, hơi hơi mệt một cách dễ chịu. ý tưởng về việc làm “tốt”, “vĩ đại” vẫn lởn vởn trong đầu. Tiếc rằng ông không còn trẻ, người gầy nhom, lại giữa lúc thanh bình hạnh phúc thế này, chắc có ít điều kiện giúp ông thực hiện được cái ý tưởng đáng khen ấy. Nên ông cứ thong thả bước đi, cho đến lúc bất chợt nhìn thấy một cô gái đứng bên góc phố, tay cầm bó hoa chìa phía trước. Người, xe đi ngang qua cô rất đông, nhưng chẳng ai để ý. Cũng đúng thôi, ban đêm ai mua hoa? Mà rồi hình như hoa đã héo, chẳng đẹp tí nào. Không hiểu hoa gì, chỉ thấy trăng trắng một cục. Còn cô gái thì rõ ràng đang tuyệt vọng vì ế ẩm. Chắc cô ta buồn và cảm thấy bất hạnh... Bất hạnh? Giữa đêm trăng tuyệt đẹp thế này, ở một thành phố cũng tuyệt đẹp với bao con người hạnh phúc thế này mà bất hạnh?

Giáo sư N. như khựng lại, nhăn trán một cách khó hiểu, nhưng rồi ông hăng hái đi lại gần cô gái. Cơ hội thực hiện việc làm “vĩ đại” đã đến.

Ông móc túi lấy hết số tiền mình có đưa cho cô (không nhiều, nhưng cũng kha khá), rồi cầm bó hoa héo lên tay. Vậy là ông đã biến được con người bất hạnh, có lẽ duy nhất của thủ đô đêm nay, thành người hạnh phúc! Ông mỉm cười, sung sướng và hồn nhiên như đứa trẻ.

“Bác... Anh không mua hoa gì nữa à?”

Ông không hiểu, đứng đờ ra hồi lâu.

“Tôi già rồi. Cô gọi bác cho tiện.” Cuối cùng ông nói. “Tôi đã mua hết hoa của cô rồi đấy thôi.”

“Em bán cả hoa kia nữa.” Cô kia ấp úng nói, phớt lờ yêu cầu thay đổi cách xưng hô.

“Hoa nào?”

Cô gái có vẻ lúng túng, chắc lần đầu gặp phải ông khách chậm hiểu thế này. Cô phải đành nói thật:

“Em là gái bán hoa... Nếu thích, anh đưa em đi đâu đó, làm gì thì làm. Chỉ cần cho em dăm chục nghìn. Ba chục cũng được.”

Giờ thì ông giáo sư già hiểu. Có cái gì nhoi nhói trong ngực. Nhìn kỹ, ông thấy cô gái còn trẻ, chắc chưa đến hai mươi, không xinh đẹp nhưng ưa nhìn, có vẻ thật thà chất phác kiểu nhà quê.

“Bác từ quê lên à?” Cô gái hỏi, chuyển sang bác, xưng em. “Em cũng từ quê lên đấy. Quê em Thái Bình. Bác ở đâu?”

“Tôi người Hà Nội, sống ở đây sáu mươi năm rồi.”

ông đáp, vẫn chưa hết ngỡ ngàng. Nó hẵng còn là một con bé. Một con bé ngốc nghếch!

“Sao cháu không ở quê, lại lên đây làm nghề này?”

“Ôi, sao đàn ông người nào cũng hỏi em câu ấy nhỉ? Nhất là các ông già.” Cô gái nói to, giọng khó chịu và thách thức. “Hỏi ra vẻ thương lắm. Rồi sau lôi con người ta tới xó xỉnh nào đó! Tại sao không được lên đây? Hà Nội của riêng các người à? Hà Nội không cần những đứa nhà quê như em à? Chỉ giỏi đạo đức giả. Thôi, không cần dài dòng. Có muốn thì ta đi. à mà lúc nãy đưa nhiều tiền rồi đấy. Đủ cho cả hai loại hoa. Không phải trả thêm nữa đâu. Dân quê bọn em cũng tự trọng, sòng phẳng như ai!”

Giờ thì giáo sư N., nhà vật lý lý thuyết đã đọc hàng núi sách về chuyên môn mình trong căn hộ “hang chuột” ở một nhà chung cư kiểu cũ  hiểu cặn kẽ các hạt vật chất và phi vật chất vô hình, đang bối rối thực sự không hiểu cô gái trẻ con trước mặt đang nói gì, vì sao có thể nói như thế, và quan trọng hơn cả là ông phải làm gì bây giờ. Hình như vụ gội đầu thư giãn ở quán Minh Hồng năm ngoái không giúp ông hiểu biết thêm nhiều về cuộc sống hiện đại. Thường vẫn thế, những người quá chân thành, cả tin chẳng bao giờ rút được bài học nào cho mình.

Ông im lặng khá lâu, cho đến lúc suýt bị cô kia đuổi đi thì bỗng nói, giọng quả quyết:

“Thế thì đi!”

“Đi đâu?”

“Về nhà tôi.”

“Không sợ sư tử Hà Đông à?”

“Tôi sống một mình.”

“Được đấy. Vậy ta đi. Nhưng nhà anh có xa không? Em không muốn đi bộ lâu, mất thời gian. Hôm nay chưa được khách nào. Anh không còn tiền thuê xe à?”

Ông nhìn cô, nghiêm giọng nói:

“Tôi nhắc lại: Đừng xưng anh em. Bác cháu dễ nghe hơn.”

“Cũng được. Nhưng bác bác cháu cháu, rồi làm chuyện ấy ngượng lắm. Có người còn vừa làm vừa hỏi có sướng không con. Kinh!”

“Sẽ không có chuyện ấy!”

“Không? Vậy về nhà làm gì?”

“Rồi cháu sẽ biết. Yên tâm. Bác chỉ mong điều tốt cho cháu thôi.”

“Hay bác định đưa cháu về đồn công an? Đừng, đừng! Cháu van bác. Sợ lắm. Cháu bị bắt một lần rồi...”

“Công an nào! Vớ vẩn. Thôi, không nói nhiều nữa. Nào ta đi!”

Rồi ông cầm tay cô gái dắt đi.

Trên cao trăng vẫn sáng, thơ mộng và quyến rũ. Vẫn ngay trên đỉnh đầu, nhưng ông không còn cái cảm giác lâng lâng lúc nãy. Có thể các nhà khoa học đã sai khi kết luận về sự giảm trọng lượng do sức hút mặt trăng. Quang cảnh phố xá, người xe vẫn thế, tuy nhiên, bức tranh hạnh phúc bây giờ đã không còn trọn vẹn, vì trên nó ông phát hiện thấy một vết ố nhỏ, là cô bé này. Không hiểu sao ông thấy như mình có lỗi đã để nó xuất hiện. Đột ngột và nhanh chóng, ông phác qua trong đầu một kế hoạch xóa sạch vết ố ấy. Làm được, đó mới chính là việc “tốt, vĩ đại” ông vẫn mong ước.

*

Bà hàng xóm to béo và tốt bụng rất ngạc nhiên khi bị giáo sư N. gõ cửa vào đêm khuya - lúc ấy mười rưỡi và bà đã đi ngủ. Bà sống một mình với đứa cháu gái được gửi từ quê ra nhờ nuôi hộ. Hơn thế, ông còn xin bà cho một cô gái không quen biết ngủ tạm, ít nhất cũng mấy tối.

“Người bà con bác à?”

“Không. Chỉ một cô gái bán hoa tôi gặp ngoài phố.”

Là người từng trải, bà hiểu đúng nghĩa của từ này.

“Trời! Lại còn dẫn về nhà? Nếu quả bác cần thì sao không đưa về phòng mình?”

“Bà hiểu sai rồi, tôi chỉ đơn giản muốn giúp cô ấy đổi nghề.”

“Giúp cách nào?”

“Tạm thời chưa rõ lắm, nhưng phải giúp, và chắc giúp được. Nhà tôi rộng, nhưng cho ở đấy không tiện. Vậy mới nhờ đến bà. Có thể cô ấy đói, bà có gì cho ăn hộ. Mai tôi nói hết mọi chuyện.”

Vậy là tối hôm ấy cô gái bán hoa ngủ lại nhà bà hàng xóm. Bà này thương người, lại rất quí ông giáo sư nên đã nhận lời. Bà không chỉ cho cô ăn mà còn bắt tắm rửa thật kỹ. “Khi nào mòn hết nửa bánh xà phòng này mới thôi,” bà dặn thế. Còn cô gái thì suốt dọc đường đi trước đó đã được nghe nói về kế hoạch của ông nên cũng yên tâm. Cô cũng kể nhiều về mình và được ông tin một cách tuyệt đối như tất cả những người tốt bụng có lòng trắc ẩn khác. Dẫu có bị lừa nhiều lần, họ vẫn không bao giờ thay đổi được sự cả tin ấy.

Sau đó ông gọi điện cho tôi, bảo phải đến ngay có chuyện quan trọng. Hiểu tính bạn, tôi đồng ý mà không căn vặn điều gì, dù đã mười một giờ đêm.

“Tôi có lòng, ông có tiền. Vậy ta thử giúp con bé!” Ông nói sau khi kể tôi nghe vắn tắt sự việc.

“Tôi cũng có lòng,” tôi đáp, hơi chút tự ái. “Ông mãi vẫn không chừa được cái tính bốc đồng. Không khéo lại chuốc vạ vào thân.”

“Thì đã sao? Suy cho cùng, những gì tôi làm mấy mươi năm qua trong lĩnh vực vật lý lý thuyết, cũng như cả trăm truyện ngắn nhân đạo, dạy đời của ông, không bằng cứu được một con người cụ thể như cô gái này...”

“Có thể như vậy. Nhưng Lỗ Tấn bỏ nghề y chuyển sang viết văn với ý nghĩ cùng một lúc giúp được nhiều người hơn.”

“Ông không ví mình với văn hào Lỗ Tấn đấy chứ?” Giáo sư N. nhìn tôi châm chọc. “Tôi đùa thôi. Công bằng mà nói, truyện ông không đến nỗi. ít ra đọc xong người ta thấy yêu đời và còn muốn sống. Chứ như nhiều vị bây giờ viết gì mà khiếp - độc ác, tục tĩu, toàn một màu đen xịt. Tuy nhiên, cái tốt, cái thương người của ông vẫn chỉ trên trang giấy, còn đây là một cô gái tội nghiệp, bằng xương bằng thịt và đang chờ ta kéo ra khỏi vũng bùn...”

“Nếu cô ta không muốn được kéo ra thì sao?”

“Không thể có chuyện ấy. Không ai muốn sống trong bùn nhớp nhúa”

“Nếu cô ta lừa ông, hoặc sau bao nhiêu vất vả, đâu lại vào đấy?”

“Thì coi như tôi tính sai một con số, ông viết một câu văn sai ngữ pháp. Đời còn dài mà. Vả lại, có sai mới có đúng.”

Tôi thấy đuối lý trước những lập luận giản dị ấy.

Hai ngày sau, với tiền của tôi (ông bảo mượn, sau con gửi về sẽ trả), sự năng nổ đáng khâm phục của ông và cả sự giúp đỡ của bà hàng xóm, cô gái bán hoa được ở trong căn phòng mười lăm mét vuông tầng bốn một ngôi nhà chung cư với giá thuê ba trăm năm mươi nghìn đồng một tháng, trả trước ba tháng. Ông bỏ tiền sắm cho cô những vật dụng cần thiết cùng năm mươi cân gạo, hai chai nước mắm và một nồi cá kho lớn. Những thứ này do bà hàng xóm gợi ý và lo liệu. Để tự nuôi sống mình, ông thuê cho cô một góc cửa hàng (chỉ cách nơi ông gặp cô lần đầu mấy chục mét) cùng một triệu  đồng làm vốn để cô mua hoa về bán. Tôi hỏi sao nhất thiết bán hoa chứ không phải cái gì khác, ông nói để cô vẫn là cô gái bán hoa như ông nghĩ lúc đầu. Bán hoa làm đẹp cho đời chứ không ngược lại. Một ý tưởng thật độc đáo và đáng yêu!

Mọi việc có vẻ suôn sẻ. Ông hớn hở ra mặt. Tôi cũng vui lây với ông, một lần còn đi theo đến cửa hàng hoa và căn phòng mới thuê. Cô gái tỏ ra chí thú và cũng ngoan. Tuy nhiên, độ một tháng sau, bỗng một thằng lẻo khẻo mặt đầy mụn và hay ngáp vặt tìm đến nhà giáo sư N. làm ầm lên, như thể ông “ăn cướp vợ” hắn. May có anh bảo vệ tống hắn ra ngoài, nhưng cũng khối người trong chung cư nghi ông làm điều bất chính. Sau đó vài tuần thì ông chủ nhà đem tiền đến trả, không cho thuê nữa, với lý do nhà ông bị biến thành nhà chứa, và rằng cô gái bán hoa vẫn đêm đêm ra đứng đường “bán hoa” ở chỗ cũ, bắt được khách lại dắt về phòng mình.

Giáo sư N. nhất quyết không tin, đang đêm bắt tôi cùng tới đó để xem thực hư thế nào. Nể bạn, tôi phải đi theo. Cô gái tối ấy ở nhà. Khi chúng tôi gõ cửa bước vào thì hai anh công an khu vực đột ngột xuất hiện (chắc rình sẵn từ trước đâu đó). Một anh nghiêm mặt nói: “Đáng lẽ các cụ nên làm gương cho con cháu, đằng này...” May ông chủ nhà kịp đến thanh minh hộ.

Hôm sau thì cô gái bán hoa biến mất, tất nhiên đem theo tất cả những gì có thể đem theo được.

*

Nhiều bạn đọc cứ hỏi những gì tôi viết có đúng thật sự xảy ra như thế không. Câu hỏi thật khó. Vừa đúng lại vừa không. “Văn nói láo, báo nói phét,” người đời hay nói thế. Viết văn là hư cấu, tất nhiên, nhưng không phải hoàn toàn. Muốn hay không, vẫn phải có một liều lượng sự thật nhất định, rồi từ đấy thêm thắt, khái quát thành câu chuyện còn thật hơn cả ngoài đời có thật. Không thì ai chẳng viết được văn, nếu đã học ngữ pháp và ít nhiều biết cách kể chuyện. Cứ tin tôi đi, nếu ai đó viết giả dối hoặc phịa hoàn toàn, sớm muộn người ta cũng phát hiện ra. Không một kỹ thuật nghề nghiệp nào che giấu được điều ấy. ở những nét cơ bản, câu chuyện tôi kể trên đây là có thật, xảy ra với ông bạn già của tôi là giáo sư N., và trong chừng mực nào đó, cả với tôi nữa. Vốn lạc quan và luôn tin vào sự tốt đẹp ở đời, tôi thích và thường viết những câu chuyện có hậu.

Thực tế cuộc sống còn có những người như cô gái bán hoa kia. Tôi nghĩ ít thôi nhưng vẫn có. Hay đúng hơn, tôi mong muốn nó ít. Vì vậy tôi đang vắt óc tìm một phần kết đẹp hơn cho truyện ngắn này. Tạm thời chưa tìm ra. Tôi sẽ rất biết ơn nếu ai đó trong bạn đọc gợi ý hộ. Cả bà vợ được tôi hỏi ý kiến cũng lắc đầu (Tôi có thói quen chuyện gì cũng hỏi vợ, cả chuyện viết lách). Bà ấy chỉ phán một câu, với cái giọng châm biếm không ác ý hàng ngày: “Rõ mấy ông già lẩm cẩm!”

Tôi không hỏi giáo sư N., thậm chí giấu không cho biết tôi viết truyện này. Ông vừa ở nhà tôi về xong. Như cú “say nắng” năm ngoái, lần “say trăng” này cũng làm ông buồn. Vấn đề chẳng ở tiền bạc và công sức. Ông buồn vì cô kia bỏ đi không một lời nhắn lại. ông bảo tôi chắc cô làm thế vì hoàn cảnh bắt buộc, và rằng nếu nói ra, có thể ông sẽ giúp được. Tính ông dễ buồn, nhưng buồn không lâu, và rồi cuối cùng bao giờ cái bản chất tin người, thương người cũng trội lên lấn át tất cả. Tôi dám chắc nay mai ông sẽ lại bị “say” lần nữa, và lần nữa ông sẽ lại hăm hở lao vào một việc nào đó “tốt và vĩ đại” để giúp người khác. Thì ông đã nói, nếu bị lừa, đó đơn giản cũng chỉ là phép tính ông tính sai. Sai thì tính lại! Cuộc đời là cả triệu phép tính, tính sai một phép cũng chẳng sao.

Còn tôi? Tôi cũng thừa giấy mực và nghị lực. Trót viết sai một câu thì viết lại. No problem, như người Anh thường nói. Hơn thế, bây giờ tôi sáng tác trên máy vi tính, tha hồ tẩy xóa, tha hồ viết, cho đến khi tìm được cái cần tìm mới thôi! Dẫu không được như Lỗ Tấn, tôi cũng mong bạn đọc không vì một cô bán hoa tráo trở nào đó mà buồn. Đời vẫn đẹp. Suy cho cùng, theo cách nói của giáo sư N., cô ta cũng chỉ là con số sai trong cả triệu con số đúng của cuộc đời. Trong nghề của tôi, một câu văn chưa chuẩn không thể làm hỏng cả một truyện ngắn hay. Miễn là cả giáo sư N., tôi, và tất cả chúng ta còn “có lòng” với đời.

(Báo Văn nghệ)

Mướp

Chuyện đó xảy ra cách đây nhiều năm nhưng tôi vẫn còn nhớ rất rõ. Hồi ấy, nhà tôi có nuôi một con mèo. Theo hình dáng bên ngoài nên tôi đặt tên nó là Mướp. Mướp có bộ lông vằn vện như hổ, đôi mắt sáng quắc trông rất dữ dằn nhưng kỳ thực, nó là một con mèo rất hiền lành. Nó thường lủi thủi một mình, không thích ai bế ẵm, mà nó cũng chẳng thích gây gổ với mấy con mèo hàng xóm. Bữa ăn, tôi chỉ xẻn cho nó một ít cơm với mấy cọng rau. Nhưng, nó cũng chẳng kêu la, xin xỏ thêm. Có những trưa tôi nhìn thấy nó nằm sưởi nắng ngoài sân. Đôi mắt lim dim, một con bướm đậu bên tai nó cũng chẳng thèm đuổi. Tôi cứ nghĩ nó là con mèo lười nên chẳng bao giờ quan tâm đến nó. Thời gian cứ bình thản trôi như nó vốn có. Rồi một hôm, Mướp bỏ nhà đi ba ngày. Tôi cũng chẳng cần biết nó đi đâu, làm gì. Ngày thứ tư thì nó về, gầy sọp đi một nửa. Nhưng nó đã có bụng. Rồi thì nó đẻ, nó đẻ non. Bốn con mèo chưa đủ lông, đỏ hon hỏn. Duy có một con trông còn cứng cáp nhưng xem yếu ớt lắm, khó sống nổi. Mẹ tôi gói ba con kia lại, chép miệng tiếc rẻ: “Thôi, đành vứt đi vậy”. Mướp, cố giữ lại con cuối, nó ấp con vào lòng, liếm hết mình mẩy con mèo đang thoi thóp thở. Nhưng, cái việc làm đó dường như là tuyệt vọng. Mẹ tôi gói nốt con kia vào rồi chôn ra sau vườn. Hôm đó, Mướp bỏ ăn, nó kêu gào suốt. Đến đêm, tôi vẫn còn nghe tiếng gào dứt ruột của nó. Anh cả nói: “Chắc nó nhớ con, tội nghiệp”. Từ dạo ấy, tôi bắt đầu chú ý đến nó hơn và từ dạo ấy, nó càng trở nên lầm lũi hơn. Nó chỉ quanh quẩn ở xó bếp nhưng không bao giờ ăn vụng. Mỗi bữa, tôi cho nó thêm một miếng thịt nhưng nó chỉ nhấm mấy cọng rau rồi lại bỏ ra ngoài vườn cào cào như lục tìm cái gì đó.

Tháng ba, nhà tôi có thêm một con mèo nữa. Đó là một con mèo cái đen tuyền trông rất thích mắt. Khác với con Mướp, nó thường giụi đầu vào lòng hoặc quanh quẩn bên người để được âu yếm vuốt ve. Nó hay gây sự với mấy con mèo hàng xóm rồi đánh nhau, có khi chảy cả máu. Bữa ăn, nó thường lân la sang chỗ con Mướp để tranh ăn. Cứ mỗi lần như thế, con Mướp lại quay lại rồi lặng lẽ ra khỏi bếp. Rồi, cũng như Mướp, con Đen có chửa. Vì được cả nhà chăm sóc nên nó “mẹ tròn, con vuông”. Mẹ con con Đen ở trong cái ổ rơm cạnh cánh cửa bếp. Mỗi lần con Đen liếm láp âu yếm lũ mèo con, tôi lại thấy con Mướp đứng khép nép sau cánh cửa, nhìn với vẻ thèm thuồng. Một lần, con Đen ra ngoài sân sưởi nắng, con Mướp liền khẽ vào ổ, lén chăm sóc bọn mèo con. Nhưng khi nó đang tận hưởng sự mặn mòi của tình mẫu tử thì con Đen xuất hiện. Mướp hốt hoảng nhảy vọt ra khỏi ổ rồi lao vút qua cửa sổ. Con Đen xù lông, mắt long lên vì tức giận nhưng rồi sau vài phút, nó lại dịu đi và vào ổ cho lũ mèo con bú.

Thời kỳ đổi mới, xóm tôi rộ lên nạn bắt mèo. Những con mèo gầy giơ xương như của bà Phương, mà còn bị chúng nó câu bắt huống chi con Đen nhà tôi vừa béo, vừa đẹp lại là giống mèo quí thì không thoát khỏi. Con Đen mất rồi nhưng con Mướp vẫn còn. Tôi đã tưởng con Mướp từ nay sẽ ung dung vào ổ. Thì bỗng một hôm, mẹ tuyên bố với cả nhà:

-  Lũ mèo con giờ đã mở mắt có thể ăn cơm được, phiên chợ tới sẽ đem bán. Tôi giật mình, phần vì tiếc vì tôi vốn quí mèo con, phần thì thấy tội cho con Mướp. Tôi cố năn nỉ nhưng không thay đổi được quyết định của mẹ. Ngày mẹ đem lũ mèo con đi bán, con Mướp lăn lộn khắp nhà. Nó lại kêu lại thét, lần này còn dữ dội hơn lần trước. Tôi cũng thương nó lắm. Mấy hôm sau, không thấy nó đâu nữa. Không biết nó có bị bắt không? Hay nó đi xa nên bị lạc? Hay bão thế này, nó đã bị cây đè chết rồi? Mướp ơi!…

(Báo Văn nghệ)

Dì tôi

Sẩy cha còn chú, sẩy mẹ bú  dì...

(Tục ngữ)

Dì tôi mang tên một loài hoa rất đẹp: hoa Ngọc Lan. Từ nhỏ tôi đã yêu quý những bông hoa Ngọc Lan trắng muốt, thon dài như một ngón tay xinh. Chưa kịp hé những cánh hoa bé bỏng, Ngọc Lan đã toả mùi hương ngạt ngào nhưng thanh khiết. Bà tôi thường chưng một đĩa hoa Ngọc Lan trên bàn thờ ông ngoại vào ngày giỗ. Bà yêu Ngọc Lan lắm nên mới đặt tên này cho cô con gái út tội nghiệp không hề biết mặt cha. Bà sinh ra dì tôi ngay sau ngày ông ngoại bị Pháp giết. Từ đó bà ở vậy tần tảo nuôi hai mụn con gái. Gánh hàng la ghim trên vai đã theo bà đi từ vùng tản cư về thị xã suốt cả chục năm ròng. Hoà bình lập lại, ông tôi được công nhận là liệt sĩ, tấm bằng Tổ quốc ghi công mang tên ông được bà treo ở nơi trang trọng nhất trong phòng khách. Bà tôi cũng được nhận Huân chương Kháng chiến do có công liên lạc cho Cách mạng. Chúng tôi thường tự hào nhìn bức tường đầy dấu tích chiến công của ông bà ngoại và đòi bà kể cho nghe chuyện ngày xưa. Câu chuyện của bà bao giờ cũng bắt đầu bằng năm ất Dậu với những người chết đói đầy chợ đầy đường. Ông bà tham gia chống Pháp để không còn ai phải chết đói nữa. Tôi thường nằm trong lòng bà, nghe bà kể mãi rồi ngủ thiếp đi…

Từ nhỏ tôi đã không thấy dì tôi ở nhà. Dì đi học đại học ở Hà Nội. Dì học giỏi, lại có lý lịch tốt nên được giữ lại ở trường. Tôi chỉ gặp dì khi dì lấy chồng. Chồng của dì cũng dạy đại học. Cả nhà tôi đi tàu hoả ra Thủ đô dự lễ cưới của dì. Đó là chuyến du lịch đầu tiên trong đời tôi. Tôi ngỡ ngàng trước đám cưới sang trọng của dì. Bao nhiêu là hoa, là bánh kẹo! Dì tôi mặc chiếc áo dài xanh trứng sáo, cành hoa trắng muốt gắn trên mái tóc dài sao giống hoa Ngọc Lan thế. Trong lòng tôi dì là người vừa giỏi lại vừa đẹp, là người tôi yêu mến nhất dù chỉ mới gặp lần đầu.

Sau đám cưới trở về thị xã, tôi nhớ dì lắm lắm. Tôi chờ thư của dì như lời hứa nhưng lâu lắm cũng chẳng có lá nào. Cả nhà xúm lại viết cho dì hết thư này sang thư khác. Bà tôi chờ mãi không thấy hồi âm, sợ dì gặp chuyện chẳng lành mới nhờ người đánh dây thép ra trường đại học hỏi thăm. Dì tôi vẫn khoẻ mạnh, chỉ vì quá bận việc nên chưa kịp viết thư. Mãi nửa năm sau bà mới nhận được thư dì. Bà đeo kính đọc, rơm rớm nước mắt. Tôi đòi bà đọc to lên xem dì có viết cho tôi dòng nào không thì bà lắc đầu, đưa lá thư cho bố mẹ tôi. Đọc thư xong bố mẹ tôi thở dài, bảo tôi ra ngoài chơi. Tôi miễn cưỡng bỏ đi nhưng trong lòng vô cùng buồn bực. Tôi chưa biết chữ, không thể biết dì viết những gì nhưng cũng đoán được rằng cả nhà giận dì. Những ngày sau, tôi loáng thoáng nghe được câu chuyện giữa bà và mẹ: Dì tôi muốn bà cho tiền như những ngày dì còn đi học vì dì còn phải trả nợ đám cưới. Thì ra dì tôi cũng vòi bà  cho tiền như tôi! Những lúc có gánh cháo lươn hay bánh rán đi qua phố, tôi thường đòi bà cho ăn bằng được. Bà cười móm mém, moi từ trong túi áo mấy tờ bạc lẻ đưa cho tôi. Tôi sung sướng đổi nó lấy vài cái bánh hay sì sụp húp bát cháo lươn nóng hổi, lòng vô cùng biết ơn bà. Tôi biết bà tôi vất vả lắm mới kiếm được tiền. Nhà tôi ở trước bến xe liên tỉnh. Bà cho khách chờ xe thuê giường ngủ, mỗi đêm được hơn đồng bạc. Bà phải thức suốt đêm để chờ khách, vì xe vào bến bất kể giờ nào. Bà ngủ bù vào ban ngày, nhưng nhà mặt phố ồn ào, loa phóng thanh oang oang cả buổi. Bà tôi lại khó ngủ, cứ  trở mình luôn luôn. Bà còn bị bệnh thận hành hạ, phải ăn nhạt, lâu lâu lại bị phù hai chân, đi lại rất khó khăn. Tôi chỉ dám vòi bà những món tiền nho nhỏ, những đồng bạc lẻ  bà để sẵn trong túi áo, dành cho tôi. Nếu tôi ngủ dậy muộn bà vẫn mua cho tôi những món quà đạm bạc, để khi thức dậy tôi lại vui mừng ôm lấy cổ bà, cười khanh khách. Vậy mà bà lại buồn khi dì tôi xin tiền. “Chắc dì cần nhiều tiền lắm, bà không có đủ để cho nên bà buồn”. Tôi nghĩ thế, rồi chợt nhớ đến chuyện bố mẹ tôi nói về chú và dì. “Cả hai người đều lương cao lắm”. Mẹ thường tấm tắc khoe với bố. Ông chỉ cười nụ, thường không bàn luận gì. Duy cái hôm bà khóc khi đọc thư dì, bố bảo với mẹ: “Học cho lắm vẫn là bất hiếu. Cưới hỏi rình rang vào, bây giờ lại hành tội bà già bệnh tật!”.

Tôi biết bất hiếu là tội to lắm. Bà vẫn dạy tôi thế. Tôi nghĩ đến đám cưới sang trọng của dì ở Thủ đô, đến những gói quà cưới chất cao ngất trên chiếc bàn dài, lòng thầm nghĩ sao dì không bán đi mà trả nợ. Bố mẹ tôi vẫn thường bàn nhau phải bán đi thứ này thứ nọ để trả tiền thuốc men mỗi khi bà ốm. Sao dì tôi không làm thế nhỉ? Tôi băn khoăn nhưng không dám hỏi. Mấy năm sau dì tôi về thăm nhà. Gặp dì tôi mừng lắm, quên bẵng câu chuyện buồn ngày nào. Cả nhà đón dì vui vẻ lắm. Tôi đi ngủ với cái vòng nhựa đỏ trên cổ tay, món quà dì cho tôi lần ấy.

Nửa đêm, giấc ngủ của tôi bị đứt quãng vì tiếng ồn ào. Dì tôi đang cãi nhau với cả nhà. Dì vừa khóc vừa kể lể. Tiếng mẹ tôi quát lên bảo dì im đi. Khách trọ bị đánh thức, giương những con mắt ngái ngủ lên nhìn. Chuyện gì lạ thế này? Tôi chẳng khi nào thấy mẹ cãi lại bà, thế mà dì tôi đã cáu gắt, nhiếc móc bà rồi chạy sang hàng xóm, lu loa với mọi người. Họ xúm đông xúm đỏ nghe dì tôi nói. Tôi hiểu dì đang kể xấu về bà và bố mẹ tôi. Bọn trẻ con cùng phố, ngày thường đã hay bắt nạt và trêu trọc tôi, nay được dịp  lè lưỡi chế nhạo, chỉ chỏ dì tôi rồi cười hi hí. Tôi cảm thấy xấu hổ và tức giận. Bao nhiêu yêu thương tôi dành cho dì trong phút chốc bỗng biến thành nỗi uất ức. Tôi chen vào giữa đám người vô công rỗi nghề, nắm lấy bím tóc dài mượt của dì tôi, giật mạnh một cái. Tiếng dì thét lên sau lưng tôi, nhưng tôi chạy về nhà, rút chiếc vòng dì cho ném vèo qua cửa sổ. Thế là hết! Tôi đã hiểu thế nào là sự thất vọng của bà, nỗi phẫn uất của bố mẹ khi thấy họ ngồi như những pho tượng bất động. Từ phía nhà hàng xóm vẫn không ngớt vọng sang tiếng la khóc của dì. Mệt mỏi và sợ hãi trước biến cố lạ lùng này tôi ngủ thiếp đi trong lòng bà. Sáng hôm sau, khi tôi thức dậy thì dì đã ra đi. Câu chuyện tối qua như một cơn ác mộng, không bao giờ tan biến hẳn trong trí nhớ non nớt của tôi.

Những năm sau đó Mỹ ném bom miền Bắc. Cả nhà tôi cùng sơ tán về nông thôn. Tôi theo cơ quan bố mẹ về Đông Vệ, còn bà tôi thì sang tận Lai Thành. Tôi nhớ bà lắm và thường nhận việc mang cho bà khi dăm cân gạo, lúc vài lạng thịt mà bố mẹ được cơ quan chia cho. Những hôm ấy, tôi chọn đường đi tắt qua sân bay trực thăng cho gần. Sân bay này có từ thời Pháp, nay để hoang, ngổn ngang những phuy xăng dầu đã cạn. Tôi chọn con đường ấy cũng vì có một mương nước  trong vắt chảy dọc theo. Dưới đáy mương, những con ốc nhồi béo mẫm lê la kiếm mồi. Tôi chỉ việc thò tay xuống bắt, bỏ vào chiếc túi vải, mang cho bà. Tôi được ăn ốc nhồi hầm chuối xanh thoả thích. Bà tôi vốn nấu nướng rất khéo. Ăn xong tôi sà vào lòng bà, hít hơi trầu nồng ấm toả ra. Chợt nhớ đến dì, tôi hỏi:

- Bà ơi, dì cháu có viết thư cho bà không? – Bà ngồi lặng, dân dấn nước mắt:

- Không. Bà đã từ dì rồi cháu ạ.

Tôi không hiểu hết “từ” là gì, nhưng thấy bà rất buồn nên không dám hỏi tiếp nữa. Một buổi chiều, máy bay ném bom gần nơi bà ở. Mặt đất chao mạnh như đưa võng. Bà cháu tôi không kịp xuống hầm. Tôi run lên vì sợ hãi. Bà đẩy tôi xuống đất, nằm ép người lên, che chở cho tôi. Trận bom qua rồi, tôi thấy bà gượng ngồi lên nhưng không  đứng dậy được nữa. Bà bị mảnh rốc két găm vào lưng. Trưa hôm sau thì bà qua đời trước nỗi đau câm lặng của bố mẹ và tiếng gào khóc không ngừng của tôi. Dì tôi nhận được tin nhưng không về. Chắc vì chiến tranh còn ác liệt. Năm sau, hiệp định Pari được ký kết. Máy bay không còn ném bom nhưng dì tôi vẫn không về. Tôi biết bố mẹ buồn lắm. Chúng tôi thường ra trước mộ bà, thắp những nén nhang thơm ngát, thầm thì khấn vái, mong cho vong linh bà được nhẹ nhàng nơi chín suối.

Rồi tôi lớn lên, xa mẹ cha đi học ở một trường nghệ thuật. Một ngày bất hạnh, tôi nhận được tin cha mẹ cùng mất vì tai nạn giao thông. Tôi không còn ai thân thích ngoài dì tôi và đứa em gái. Sau cơn choáng ngất, tôi nhờ người đánh điện cho dì, báo lại sự tình rồi nhào lên chuyến tàu chợ về quê. Tôi hớt hải chạy đến bệnh viện, nhưng không còn được thấy mặt bố mẹ nữa. Tôi cùng em Hiền ra ngôi mộ đôi, nơi cơ quan và bệnh viện đã chôn cất bố mẹ từ hai hôm trước, ngồi mãi cho đến tối mịt. Tôi không biết phải nhờ cậy ai trong lúc chưa có công ăn việc làm, lại phải nuôi đứa em gái vừa tròn mười tuổi. Họ hàng bố tôi ở tận biên giới phía Bắc, tôi chỉ mới đôi lần về quê cha. Ông bà nội không còn, tôi thật sự bối rối trước biến cố đau thương này. Và dì tôi trở lại, đúng lúc tôi đang cần một sự giúp đỡ. Dì bảo tôi để dì thu dọn giấy tờ. Dì lục tìm tất cả các ngăn tủ những giấy tờ liên quan đến căn nhà nhưng không thấy. Ngày hôm sau, ông luật sư của thị xã đến, mở bản chúc thư bà đã gởi cho ông nhiều năm nay. Bà để lại căn nhà cho chị em tôi khi tôi tròn mười tám tuổi. Dì tôi bật khóc. Tôi chợt hiểu thì ra dì về đây không phải vì xót xa  trước cái chết của cha mẹ tôi hay ân hận vì đã đối xử tàn tệ với bà ngoại. Dì trở về với hy vọng được sở hữu căn nhà này. Khi ông ấy về rồi, dì tháo tất cả bằng ghi công, huân chương của ông bà xuống, gỡ ra và cuốn thành một cuộn. Dì mang theo người cùng với các loại giấy tờ khác. Căn nhà trở nên trống vắng lạ lùng: “Cháu còn đi học. Để dì nuôi em Hiền cho!”. Dì tôi nói rồi ra đi, mang theo em Hiền. Theo lời dì, tôi ở lại cho thuê căn nhà rồi ra Hà Nội tìm dì và em gái. Em Hiền mừng rú lên, bắt tôi đưa đi dạo quanh nhà. Em kể với tôi em chưa được đi học. Em nấu ăn, rửa bát, trông con cho dì. Em khóc, đòi tôi cho em đi theo. Tôi thật sự uất ức nhưng cũng thật bất lực. Làm sao tôi đem em theo khi đang là sinh viên, lại thường xuyên đi thực tập nhiều nơi, chỗ ở không ổn định? Tôi dẫn em quay về, định bụng ngày mai sẽ xin với dì cho em Hiền đi học. Thời gian rảnh, em sẽ giúp dì việc nhà. Chú, dì và hai con đã ngủ trên chiếc giường đôi kê gần cửa sổ. Tôi và em Hiền nằm ở chiếc giường một kê ở góc nhà. Đêm hè nóng nực, lại không có quạt, tôi trằn trọc mãi không sao ngủ được. Bên kia căn phòng, hai chiếc quạt, một lớn một bé cùng chĩa vào chiếc giường đôi cạnh cửa sổ. Em Hiền cựa mình. Tôi lùa tay vào tóc em: mồ hôi và bụi đất kết thành đám, dính chặt vào nhớp nháp. Tôi ngồi dậy, đến bên chiếc bàn,  quay cái quạt nhỏ lại phía em Hiền. Một lúc sau tôi bỗng giật thót mình vì em Hưng, con trai dì đã tỉnh giấc. Nó đạp mạnh chân và dì tôi thức dậy, phát hiện ra tôi đã xoay chiếc quạt nhỏ đi. Thế là dì tôi rít lên. Dì đay nghiến:

- Cái thứ người cá nhân chủ nghĩa! Chỉ biết có mình!

Cả nhà thức dậy, dì vẫn không thôi nhiếc móc. Chú tôi hình như cũng quá quen với tính dì, không nói câu nào. Tôi cảm giận cơn giận trong lòng mình bùng lên như cái lần dì sang hàng xóm, lu loa kể lể chuyện bất hoà của gia đình. Tôi dằn giọng:

- Bố mẹ cháu mới chết mà dì đã đối xử với chúng cháu như thế! Dì mới là người chỉ biết có mình!

Cái Hậu, con gái út của dì lúc đó mới chín tuổi, nhảy xổ vào tôi:

- Mày dám cãi nhau với mẹ tao à?

Chú tôi can nó ra. Tôi nằm xuống giường, ôm chặt em Hiền vào lòng, nước mắt tôi ướt đẫm cả tóc em. Hôm sau, mặc cho chú tôi khuyên can, tôi nhất định đưa em Hiền về quê, bỏ dở khoá học. Chúng tôi về ở tạm tại một góc căn nhà đã cho thuê nhờ sự hảo tâm của người thuê nhà. Tôi đan len, bán thuốc lá trước thềm nhà nuôi em Hiền ăn học. Rồi em lớn lên, thi đậu vào Nhạc viện. Niềm vui lớn nhất của tôi là nghe em hát qua chiếc máy ghi âm em mua tặng tôi cùng cuốn băng thi tốt nghiệp khoa trung cấp thanh nhạc của em.

Tôi mãn nguyện với những gì mình đã làm được cho em Hiền, con chim sơn ca bé bỏng của tôi. Em đã thay tôi bay đi khắp các phương trời tôi hằng ao ước. Mãi đến khi lấy chồng tôi vẫn còn một nỗi day dứt khôn nguôi là không giữ được kỷ vật gì về ông bà ngoại, ngay cả đến một bức ảnh của hai người. Khi các con trai tôi đã lớn, nhân dịp tiễn con ra học ở Hà Nội, vợ chồng tôi đến thăm dì, với hy vọng sẽ xin được một tấm ảnh nhỏ của ông bà ngoại.

Dì tôi ở trong khu biệt thự mới xây. Dì đã nghỉ hưu. Các con dì đều đi làm cả, chỉ còn dì ngồi ở nhà giữ cháu. Dì đón chúng tôi với vẻ mặt không buồn cũng không vui. Tôi xin phép dì thắp cho ông bà ngoại và bước vào gian thờ, nơi đặt hai bức ảnh lớn. Ông ngoại tôi nhìn nghiêng, người mà cả tôi lẫn dì đều chưa một lần gặp mặt. Còn bà ngoại tôi nhìn thẳng với ánh mắt buồn, nghiêm nghị. Tôi ngắm mãi khuôn mặt kính yêu đã khắc trọn vào tim tôi. Nhiều lần tôi đã tiếc mình không phải là hoạ sĩ để có thể vẽ lại khuôn mặt ông bà ngoại, không phải phiền đến dì tôi.

Nghe tôi trình bày ý nguyện, dì hẹn lần sau “sẽ tìm xem còn sót lại tấm ảnh nào nữa không?”. Dì không nhận ra nỗi thất vọng của tôi mà vẫn say sưa kể về các con: “Chúng nó đều được học bổng đi nước ngoài nhờ năng lực, phẩm cách và lý  lịch tốt…”. Tôi hiểu trong những chuyến du học đó có phần đóng góp máu xương và công sức của ông bà tôi, những người đã chết đi mà không được nhìn mặt con gái út. Dì tôi, người chưa bao giờ thắp một nén hương trên mộ mẹ mình đang kể lể rất tự hào về những đứa con. Chúng có biết những gì mà mẹ chúng từng hành xử với bà ngoại? Khi dì tôi trở về với đất, liệu chúng có lặp lại với dì những điều dì đã làm với bà, với những người thân nếu chúng biết rõ sự thật?

Chúng tôi từ biệt dì. Tôi nhìn lại phòng khách lần cuối, nơi treo đầy những tấm bằng Tổ quốc ghi công và Huân chương Kháng chiến. Những tấm bằng dì tôi đã gỡ từ bức tường nhà bà ngoại, đem về đây để làm rạng danh cho cái gia đình nhỏ của dì. Tôi cầu mong bà ngoại tha thứ cho dì tôi, đứa con gái út mang tên hoa Ngọc Lan, một loài hoa thơm ngát, thanh cao mà bà hằng yêu quý lúc sinh thời.

(Báo Văn nghệ)

Truyện ngắn của Nguyễn Hữu Nhàn

Ông Chung khẽ khàng bước vào nhà, đứng im sau lưng lão Khổn. Vì mải chùi bụi cho bộ tam sơn trên bàn thờ họ nên lão Khổn không biết có khách vào nhà. Ông Chung cười, “hèm” một tiếng. Lão Khổn quay lại, giật mình. Lão gườm gườm nhìn ông Chung như nhìn quân thù quân hằn. Mặt lão gãy gập, nhìn ai cứ như chọc thủng người ta bằng những ánh mắt nhọn và sắc lẹm. Vì thấy ông Chung mỉm nhìn lên bàn thờ, ánh mắt lão Khổn càng dài và nhọn hơn.

Bàn thờ họ Ngô Hữu vốn vẫn ở nhà ông Chung từ nhiều đời này. Ông Chung là trưởng họ Ngô nhưng lại khai sinh theo cụ tổ họ ngoại là Lý Hữu Chung. Vì bên ngoại không có con trai, cụ tổ họ Ngô cho con trưởng sang ăn hương hoả nhà ngoại, cúng bên ngoại nên phải đổi sang họ Lý. Theo tục lệ “Ngũ đại mai thần chủ” tức là thần chủ cụ tổ năm đời đã mai táng, con cháu không phải cúng giỗ nữa. Cháu đích tôn của họ Ngô lại về cúng tổ họ của mình. Việc đổi họ xưa nay khó khăn nên con cháu ngành Lý Hữu không muốn đổi về họ Ngô Hữu là họ gốc của mình. Vì cháu chắt nhà Lý Hữu nhiều đời giàu có phát đạt nên bàn thờ họ Ngô từ bấy đến nay vẫn ở nhà trưởng họ mang tên họ Lý Hữu là vì thế.

Trải qua nhiều đời hai cành Ngô, Lý luôn hục hặc tranh giành cái bàn thờ họ. Nhân cúng giỗ tổ họ tháng trước đa số đầu đinh có mặt đã giơ tay biểu quyết chuyển bàn thờ từ nhà ông Chung sang nhà lão Khổn. Nhờ tiền bán đất và tiền công làm ô sin của ba đứa con gái làm từ Đài Loan gửi về hàng tháng, lão Khổn giàu bốc lên có tiền mua chút quà cáp đút lót anh em họ mạc để giành cái quyền trưởng họ về mình. Hôm qua nhân lúc ông Chung lên huyện họp hội giáo viên hưu, lão Khổn bèn hô hào anh em sang khiêng bàn thờ họ về nhà mình. Lão tin mười mươi ông Chung về sẽ tức lồng lộn. Đằng này ông ta lại cười nên lão mới tức. Xưa nay ông ta cậy con nhà khá giả có học xem thường mình nghèo khó nên cứ có điệu cười khẩy, cười mỉm, cười đểu với mình. Lão phải làm cho ông Chung tức, bõ bao đời thua kém anh em nhà Lý Hữu. Lão chùi hai tay vẽ nguệch ngoạc vào hai vạt áo trắng những hình ngón tay màu thâm sẫm. Lão hất hàm hỏi:

- Ông tức lắm phải không?

Ông Chung cười:

- Bận gì mà tôi tức. Tổ tiên được rước sang nhà chú ở nhà tầng chả oai hơn ở bên tôi nhà gỗ cũ kỹ à. Nhưng đáng lẽ không nên đặt đối diện với cửa hố xí thế này.

Lão Khổn bèn túm cổ tay ông Chung lôi tồng tồng vào buồng vệ sinh chỉ chỏ các thứ sành sứ bóng loáng và nói:

- Thế này mà ông dám gọi là hố xí à? Đây là toa-lét nhé.

- Toa-lét để tiểu tiện, đại tiện thì không là hố xí ư?

- Này - Lão Khổn hét to - Cái chuồng hôi cổ lỗ nhà ông mới gọi là hố xí nhé. Của người ta sang trọng thế này, đắt tiền bằng vạn ngôi nhà ở của các ông đấy, cho nên không được gọi là hố xí mà phải là toa-lét nhé. Nhà nào có toa-lét mới sang trọng ông biết không. Toa-lét là bộ mặt của nhà tôi chứ đừng tưởng.

Chính vì muốn phô trương cái toa-lét lão Khổn mới thiết kế làm nó ra mặt tiền của ngôi nhà ba tầng hình ống. Một cửa toa-lét mở vào trong nhà. Một cửa mở ra hành lang thẳng với bậc tam cấp lên cửa lớn. Đêm ngủ chỉ cần đóng cửa ra hành lang thì ngôi nhà vẫn liên hoàn khép kín không sợ phải ra vườn đi vệ sinh gặp gió máy.

Lão Khổn chỉ chỏ nói tên từng thứ vật dụng ở trong phòng vệ sinh. Cái La-va-pô thì lão gọi là “ba lô”; vòi Rô-bi-nê gọi là “bi lê”. Ông Chung quay mặt đi, cố nhịn cười. Khi ra sân, lão khoe cái bể phốt ngầm dưới đất to năm mét khối, chia hai ngăn. Ngăn bé hai mét khối chứa nước tràn từ ngăn một ra. Khi đầy ngăn nhỏ, nước chảy chứa vào cái bể nằm sát đường làng. Đoạn đường này xưa nay vẫn là nơi bán phân bắc và nước giải. Do có nghề buôn bán phân từ xa xưa nên làng có tên nôm là kẻ Phần. Phần được gọi chệch từ phân ra. Chợ Phần tháng họp sáu phiên vào các ngày 2 và 8. Chợ họp lúc gà gáy. Người đi bán mua đều đem theo đèn bão, đèn pin hoặc đốt đuốc cho sáng. Vì phân cũng có phân thật và phân giả nên người đi mua thường phải có đèn đóm tốt hơn để kiểm tra chất lượng hàng hoá. Lão Khổn khoe “nước phốt” của nhà lão (thực ra là nước lấy từ bể phốt) giờ đã có giá bán đắt như tôm tươi. Hồi đầu, dân làng chưa tin chất lượng của “nước phốt” nên lão phải quảng cáo bán chịu và khuyến mại cho không một gánh nếu mua hai gánh. Mỗi gánh tính là hai nồi đình đầy tràn. Cuối vụ những nhà dùng “nước phốt” tưới cây trồng đều thấy tốt hơn dùng các loại phân tưới khác. Phân lân ngâm trong “nước phốt” dăm ngày còn dùng chữa được bệnh huyết dụ chân thì của cây ngô đông trồng ở các chân ruộng trũng. Thế là “nước phốt” nhà lão có uy tín. Người ta đua nhau ghi tên đăng ký trước để được mua hàng của lão. Bây giờ lão không cần khuyến mại mà còn nâng giá mỗi gánh thêm một nghìn đồng.

Ông Chung kéo lão chủ nhà ra đường. Đoạn đường làng là nơi họp chợ Phần giờ đây nhà ống xây hai bên, hình thành cái phố Phần. Phố Phần chưa rải nhựa. Đất đỏ pha cát sỏi lẫn những hạt phân chuồng phân bắc vương vãi khắp nơi. Cái phố quanh năm suốt tháng có mùi khai thối. Gặp trận mưa rào đầu vụ thì cả phố bốc lên mùi hôi nồng thối khẳn của đủ loại hàng hoá truyền thống của dân làng Phần.

Chỉ lên bức tường lừng lững ở mặt tiền ngôi nhà cao tầng, ông Chung nói:

- Ông phải trang trí cho bức tường này đẹp hơn lên ông ạ.

- Ông bảo nên trang  trí thế nào?

Ông Chung dim mắt vẻ đắn đo, nói:

- Phải viết thật to mấy chữ WC và hình nam nữ dắt tay nhau.

- Viết vẽ như thế có ý nghĩa gì?

Ông Chung đáp:

- Vê đúp xê tiếng Anh viết đắt chữ đáp-liu-si là nhà vệ sinh, tiếng Pháp là toa-lét.

Thấy ông Chung nói với vẻ nghiêm chỉnh, không có kiểu cười sỏ lá, lão Khổn gật gù:

- Đúng đúng, tôi cũng nhìn thấy toa-lét ở các công sở đều có viết như thế. Theo ông, bức tường này nên sơn màu gì?

- Bôi xanh đỏ vào cho sặc sỡ.

Ông Chung nói với vẻ mặt tỉnh bơ để lão Khổn khỏi nghi ngờ. Ông biết rõ hạng người giàu sổi vốn thích ra oai khoe mẽ. Họ chỉ thích nói, không thích nghe. Có tiền thì họ có quyền. Họ chỉ trọng người giàu, còn là khinh tất, người có học mà nghèo không những chỉ bị khinh mà họ còn ghét vì đố kị do thua kém ở đường học hành. Không phải ông không giận lão Khổn về cái bàn thờ tổ nhưng tình thế khó khăn bắt ông phải nhịn nhục. Ba đứa con trai học đại học ở Hà Nội đã ngốn sạch của nả của ông. Cả nương chè, ruộng sắn non cũng phải bán lấy tiền cho chúng ăn ở. Thằng cả tốt nghiệp mới thi được vào làm cho một ông chủ nước ngoài lương tháng năm triệu nhưng cuối tháng mới được lĩnh. Trước mắt ông phải có vài ba triệu cho hai thằng em nộp học phí và chi ăn ở tháng này. Nhìn anh em trong họ ngoài làng ông biết chỉ có lão Khổn có tiền. Lúc này nếu ông khái tính hục hặc với lão Khổn cho đàn con lỡ dở việc học hành thì không được. Ông dè dặt nói:

- Tôi sang nhờ chú thím một việc đây.

Nghe hai tiếng “chú thím” lão Khổn cau mặt lại. Rồi lại hỏi, hơi sẵng:

- Việc gì?

- Làm ơn cho tôi vay vài triệu. Tháng tới thằng cả có lương tôi trả ngay.

- Tiền lương có mà vắt mũi, trả nổi à?

- Lương cháu những năm triệu một tháng đấy.

- Ông nói phét. Gần bằng lương của ô sin kia à?

- Đương nhiên đại học không sánh nổi ô sin rồi.

Vì vay tiền nên ông Chung cứ phải đến làm giúp để lấy lòng lão Khổn. Lão Khổn chắp hai tay sau lưng đứng ngắm nghía xem ông Chung phun sơn lên mảng tường trước bàn thờ họ hai chữ WC thật to. Lão gật gù bảo:

- Ông trang trí hộ tôi thêm hình trai gái dắt tay nhau ở gần cửa toa-lét nhé.

- Được.

Ông Chung quay mặt để giấu đi cái cười mỉa. Ông nhủ thầm: Mình sẽ vẽ thật loè loẹt vào đây để sự lố lăng kệch cỡm này sẽ tự vả vào mặt kẻ hợm của.

Trổ thủng tấm mi ca lớn hình đôi nam nữ tóc bồng dắt tay nhau đi vào toa-lét, ông hỏi lão Khổn:

- Tôi phun theo hình này, ông ưng chưa?

Lão gật gù nói:

- Đẹp đấy. Nhưng trên ngực con bé cho phồng tí nữa thì eo khắc thắt lại.

- Ông thích trang trí thêm những gì thì bảo để tôi làm luôn.

Lão Khổn khịt khịt mũi ngắm nghía bức tường, đầu ngoẹo bên nọ bên kia ra dáng ông chủ lớn, nói:

- ở mé bên kia cửa ông vẽ cho cái hồ có vài cây liễu rủ với đôi chim hoà bình bay liệng bên trên, nhé. Nếu vẽ thêm vài anh lính bồng súng đứng gác nữa thì oai hơn.

Ông Chung gật gù tán vào cho lão Khổn thêm hưng phấn. Mấy anh thợ nề đang xây thêm bể chứa “nước phốt” nghỉ tay vào nhà vừa xem vừa ca ngợi bức  tranh tường đang được thể hiện. Trên mặt bàn sa lông lão Khổn để đầy cốc bát, xoong to nước chè xanh và lọ thủy tinh đựng đầy đường kính. Lão Khổn mời:

- Mời anh em uống nước. Nước chè xanh cho đường vào uống thoải mái đi.

Gần đây lão ra sức mời khách vào nhà uống nước. Uống xong lão mời họ vào tham quan toa-lét. Thế là lão làm cho chất lượng “nước phốt” nhà mình sẽ đậm đặc hơn. Hôm nọ có người phàn nàn “nước phốt” nhà lão dạo này loãng quá. Trước đây mua một gánh về hoà thêm hai gánh nước lã tưới cây vẫn tốt ngợp thế mà đợt này mua về tưới ngay vẫn chẳng thấy cây nào bị quăn lá, chứng tỏ “nước phốt” có vấn đề. Biết vào vụ đông người ta cần nhiều nước phân bón tưới lão bắt bí, nói:

- Ông chê thì thôi, chả nhẽ tôi bán hàng đểu cho ông à?

Thực ra vừa đoạn vì đắt hàng lão đã ra sức xả nước lã vào bệ xí làm cho nước bể phốt loãng ra. “Nước phốt” tràn bể chứa lão bèn tích vào can nhựa để tiêu thụ dần. Mép tường rào trước nhà lão xếp một dãy những can nhựa to 20 lít nhìn như một nhà đại lý nước mắm.

Lão múc nước ra bát rồi đặt ngang cái thìa trên miệng lọ đường trắng, mời ráo riết:

- Uống với đường cho ngọt các vị ạ. Uống ráo riết vào.

Nhìn thấy hai ba ông vác cày theo đuôi những con trâu lão ra tiền sảnh, mời:

- Họ trâu vào nghỉ uống nước đã các vị. Vào đây tôi đãi nước chè đường mà.

Họ xắn quần, có ông mặc quần cộc, tay cầm doi tre đi vào nhà sau khi đã buộc trâu vào ven đường và dựng cày ở bờ tường đá ong. Chân họ vương đất cát, lão Khổn bèn chạy trước vào toa-lét. Vừa chạy vừa khều tay vời họ vào.

- Vào đây rửa qua chân tay mặt mũi cho mát các ông.

Rồi lão dựng lên cái nắp nhựa của cái xí bệt, nói:

- Các vị cứ thoải mái mà đại tiểu tiện vào đây. Xong việc ấn nút này một cái thì nước xả ra trôi sạch xuống bể phốt.

Một ông thấy lạ cứ xoa đi xoa lại rồi sờ sệt mãi cái bệ sứ sáng bóng, hỏi:

- Thế này thì đặt chân ngồi vào chỗ nào?

Lão Khổn giải thích:

- Các ông đúng là lạc hậu. Ngồi bệt chứ ai ngồi xổm. Cái xí xổm, kiểu khác, ít tiền thôi. Đây là xí bệt giá nửa tấn thóc kia đấy.

Một ông nông dân lè lưỡi lắc đầu nói:

- Chúng tôi mà có cái này thì để mà ngắm chứ đố dám ngồi vào.

Lúc vào nhà thấy án gian bàn thờ lừng lững trước cửa buồng vệ sinh, một ông nói:

- Tổ tiên nhà các ông sướng thật…

Ông ta nói đến đấy thì ngừng lại chỉ mỉm cười, mắt không rời khỏi cái bàn thờ lớn. Thực ra lão Khổn cũng đã cân nhắc chán chê rồi về chỗ kê cái bàn thờ ấy. Vì bàn thờ đặt chỗ kín đáo cũng được, để gian bên, thẳng cửa lớn, dành chỗ kê bộ tủ, sa lông khảm sà cừ đắt tiền còn khoe người đi ngoài đường cũng nhìn thấy. Vì biết ông khách đang cười sỏ lá, lão nói:

- Này, ông cười kiểu gì đấy. Đây là toa-lét, không phải cái hố xí mà ông cười, nhé.

Ông kia bèn cười hề hề, nói:

- ờ ờ “toa lét”.

Một ông hỏi:

- Vì sao bàn thờ nhà ông Chung lại rước sang đây nhỉ?

Lão Khổn nói:

- Đây là bàn thờ nhà họ Ngô chúng tôi đấy.

Ông Chung bóp nẫy. Máy phun sơn như xịt khói vào hình trổ trong tấm mi ca. Ông cười nói:

- Tổ tiên nhà chúng tôi muốn sang đây ở cho hiện đại các ông ạ.

*

Ông Chung về nhà bị vợ và các em trai phàn nàn:

- Nó cướp bàn thờ nhà mình ông còn sang nhà nó làm gì.

Ông Chung cười, nói:

- Kệ nó. Lúc này không nên tranh giành vội.

Thực ra ông Chung có thể kiện lên xã. Vì đồ thờ tổ họ thực ra chỉ có giường hành đặt các linh vị và bát hương lớn. Còn lại từ án gian, kỷ, đài của bộ tam sơn đến cây nến, mâm bồng… đều do cụ nội nhà mình mua sắm. Bàn thờ họ nhưng mỗi năm chỉ cúng tổ họ một lần còn là thờ gia thần gia tiên của gia tộc nhà ông, bàn thờ là của nhà ông, ông có quyền đòi lại nhưng vì phải vay tiền của lão Khổn nên ông đành phải nín nhịn. Bị vợ con anh em phàn nàn ông phải làm ngơ cứ như người bị điếc không nghe thấy gì.

Một hôm ông đến phố Phần, đứng ngoài đường ngắm nghía thật lâu nhà lão Khổn. Lão đứng trên tiền sảnh hỏi với ra:

- Ông ngắm gì đấy?

Ông Chung lắc đầu nói:

- Ông phải vứt ngay mảnh giấy dầu quảng cáo bán “nước phốt” đi. Nhìn nó nhếch nhác thủ công lắm.

- Thế quảng cáo bằng cái gì?

- Phải viết trên biển tôn to rồi treo trên cổng giống như biển các công ty thì mới oai.

- Được, tôi sẽ làm. Mời ông vào uống nước.

Ngồi xuống ghế sa lông, ông Chung dè dặt nói:

- Tôi lại sang phiền chú một tí đây.

Lão Khổn khó chịu, nhíu trán lại nói:

- Tôi bây giờ thờ tổ họ, tức là trưởng họ. Trưởng họ phải ở vai anh, tôi không gọi ông là “chú” thì chớ, ông không có quyền gọi tôi là “chú”, nhé.

- Thế tôi phải gọi chú là “bác” à?

- Tùy – Lão Khổn hất hàm, nói: gọi “bác” hay gọi “ông” cũng được. Cốt nhất không được gọi tôi là “chú”.

- Thế thì tôi gọi chú là “ông” vậy.  Ông còn oai hơn chú.

Lão Khổn đắc chí lắm, đi đâu cũng khoe mình là trưởng họ vai anh ông Chung. Lão còn khoe ba đứa con gái của lão làm ô sin mỗi tháng gửi về gần hai chục triệu. Lão phê bình ông Chung dại dột đầu tư cho ba đứa học đại học là vô tích sự. Ông Chung phải che miệng cười. Cái thế của ông bây giờ chỉ nên nghe. Có cười cũng chỉ cười ngầm trong bụng. Chớ cười hở răng mà bọn giàu có quyền thế bóp ra dấm.

Giờ thì lão Khổn có thể làm mưa làm gió ở làng Phần. Với danh nghĩa hội trưởng người cao tuổi – Cái chức chẳng ai thiết làm nhưng vào tay mình, lão biến nó thành quyền hành để sai phái mọi người, trước hết là ông Chung. Càng sai bảo ông Chung được nhiều, lão càng  hả lòng hả dạ vì bao đời nay anh em nhà lão đều lép vế với anh em ông Chung. Do lòng ghen tức lão phải tìm cách trả thù ngầm, hành hạ ông Chung. Nếu có gan chống lại, lão sẽ đòi nợ. Không có tiền trả ngày ngày lão cứ đến cổng gào thật to cho bẽ mặt. Đứa con gái lão sai đi gọi ông Chung, bố nói chưa dứt câu nó đã vâng dạ nhảy cù đớ qua bậc tam cấp:

- Đứng lại bố bảo. Chúng mày bây giờ là con nhà giàu có, đi đứng phải ra dáng con nhà giàu có, nhé. Chớ có nhảy cù đớ mà ông bảo.

- Con bé vừa quay ngoắt nhảy một bước lại bị bố thét:

- Hượm đã. Lão Chung bây giờ vai dưới tao, chúng mày phải gọi ông ta là “chú”. Không phải gọi “bác”, nghe chửa!

Lão Khổn chắp hai tay sau lưng đi đi lại lại trước cửa nhà mình ở đoạn đường vừa gọi là phố Phần vừa gọi là chợ Phần. Chợ vừa tan lúc mơ sáng, mặt đất còn vương vãi những tàn đóm và phân gio. Nước thiếc đầy thùng sánh ra rớt xuống đường từng bãi  thâm, nhìn mặt đường, chết quên: mặt phố lốm đốm như đắp da báo. Lão khều tay gọi ông Chung đến gần, bảo:

-           Có lẽ phải nhờ chú viết cho cái biển tôn thật to treo trên đầu cổng thay cho mảnh giấy dầu quảng cáo bán “nước phốt” cho đỡ nhom nhem chú nhỉ.

Ông Chung tức vì bị lão Khổn gọi là “chú” nhưng lại buồn cười về sự lố lăng của lão. Ông thích thú nói:

- Đúng, viết trên mảnh giấy dầu thấy thủ công lắm. Ông bây giờ làm ăn lớn chuyên kinh doanh nước phốt, phải có biển đề là “Công ty sản xuất kinh doanh nước phốt” nghe mới hoành tráng ông ạ.

Mấy ngày sau một tấm biển tôn lớn đã được trưng lên trước cổng nhà lão Khổn. Ông đi qua bà đi lại đều phải dừng chân xem và luận mãi vẫn chưa hiểu công ty nước phốt là công ty gì. Ông Chung cười trả lời chất chưởng với mấy người thiên hạ:

- Là Công ty sản xuất nước chấm đặc sản của riêng làng Phần mới có các vị nhé.

Lão Khổn cầm tay ông Chung lôi ra vườn chò. Vườn chò sát với bờ rào nhà lão Khổn. Khu vườn rợp bóng chò nâu chò chỉ. Giữa rừng chò còn sót lại cái miếu hoang. Miếu nhỏ một gian xây tường đá ong, mái bể dột nát. Phía trong sát đốc hậu người ta bắc sàn lửng làm giường thờ. Trên bàn thờ từ xưa đã không có long sàng bài vị ngai ỉ gì, chỉ có một bát hương một cái cặp bằng cây song bẻ quặt lại sơn son thiếp vàng tượng trưng cho cái cặp gắp phân và một ống nứa để ngày tiệc bịt một đầu nhồi chuối chín rồi đùn ra cái đĩa giống hệt đống phân bắc làm hèm cúng thần. Nhờ có sự phù hộ của thần gắp phân mà người làng Phần mới ăn nên làm ra. Tương truyền thần gắp phân linh thiêng nên cái miếu có hàng trăm năm không ai dám phá phách. Khu rừng chò có miếu Phần thiêng liêng nên xã cắt đất chia chẳng ai dám nhận. Do vậy đất nhà thánh mới còn lại đến giờ. Lão Khổn chỉ chỏ bảo:

- Ông tính toán chi li hộ, hết bao nhiêu vật liệu tiền nong để tôi họp dân vận động đóng góp  ta tu sửa lại để còn phục hồi tín ngưỡng, chú nghe chửa.

Ông Chung ngẫm ngự định kiếm cớ bận từ chối nhưng đang mắc nợ nên ông phải ừ ào xong chuyện. Ông băn khoăn nói:

- Ông nên họp dân trước xem bà con có hưởng ứng phục hồi không.

- Sao mà không phục hồi. Cả nước đang phục hồi văn hoá truyền thống kia mà.

Tỏ ra người hiểu biết, lão giải thích cho ông Chung biết miếu Phần có từ xa xưa. Nghe các cụ truyền lại thì dân làng Đồng Vệ Vĩnh Tường Vĩnh Phúc còn thờ thần gắp phân sau làng mình. Họ cũng thờ cái cặp gắp và cúng chuối bóc dồi như làng mình… Những tục lệ thờ cúng ấy không phải ông Chung không biết nhưng lão nói ông cứ nghe tỏ ra mình chưa biết cho lão phởn chí. Bọn có tiền có quyền hay chủ quan ngỡ mình biết hơn mọi người. Ai cãi lại họ chỉ thiệt thân. Chi bằng ngậm miệng ăn tiền là tốt nhất.

Ông Chung vừa về đến nhà một lúc lại thấy đứa con gái út lão Khổn gọi ơi ới ngoài cổng:

- Chú Chung ơi chú Chung, bố cháu bảo chú sang ngay bố cháu bảo cái gì ấy.

Bà Chung te tái từ sau bếp chạy ra định mắng chửi con bé. Ông Chung bèn túm lấy tay vợ lôi lại và bịt mồm cho bà im. Ông vươn cổ nói to ra cổng:

- ừ, chú đến ngay, cứ về đi!

Rồi ông nói với bà:

- Bà sinh sự với nhà nó, bố nó đòi nợ, bà lấy đâu ra tiền để trả bây giờ.

- Nhưng cái quân láo, dám nhận làm anh còn sai phái ông như sai đứa trẻ không bằng.

Ông Chung thở dài lắc đầu, nói:

- Tôi còn sốt gan sốt ruột bằng vạn bà.

- Ông sốt ruột cái gì?

Ông Chung không nói không rằng đi ra cổng. Ông đang sốt ruột mong cho con cái mau thành đạt, mau cho sớm kết thúc hồi nhố nhăng của bọn giàu sổi đang làm khổ thân ông và làm khổ muôn người.

(Báo Văn nghệ)

Chuyện những cái đồng hồ chuông

Ở một nhà nọ, chủ nhân là người thích sưu tập đồng hồ, đặc biệt là loại đồng hồ có đánh chuông. Trên tường nhà ông ta treo rất nhiều đồng hồ với đủ loại, hình dáng khác nhau. Hàng ngày, cứ hết một giờ là tất cả lũ đồng hồ lại đánh chuông. Cái thì đánh chuông thánh thót, cái thì ngân nga, ngân nga, cái lại đánh chuông trầm đục như tiếng cồng... Những tiếng chuông được đánh đồng loạt tạo thành một bản nhạc với nhiều giai điệu khác nhau nghe thật rộn rã,vui tai.

Cuộc sống của lũ đồng hồ cứ thế vui vẻ trôi đi trong tiếng tích tắc, tích tắc… để rồi đến giờ lại đánh lên những tiếng chuông thánh thót... Nhưng một hôm, sau khi đánh chuông, một cái đồng hồ bỗng giở chứng. Nó vênh váo: “Này nhé, mình tuy còn nhỏ như thế này nhưng tiếng chuông của mình nghe rất vang, còn hơn cả anh quả lắc to kềnh to càng kia kìa…”. Tất nhiên là anh quả lắc đời nào chịu kém! Và ngay lập tức, một cuộc cãi vã om sòm nổ ra. Lũ đồng hồ, đứa nào cũng cho là tiếng chuông của mình to nhất, vang nhất. Cãi nhau mãi chẳng phân thắng bại. Một cái đồng hồ rụt rè đưa ra ý kiến: “Hay là mình thử đánh lại xem sao?” Nhưng cùng đánh chuông một lúc thì khó có thể phân biệt được cái nào hơn cái nào! Lúc này lòng đố kỵ đã làm lũ đồng hồ mờ cả lý trí, quên  mất thực sự mình là gì. Thế là cả bọn tự động đánh chuông, mạnh đứa nào đứa ấy đánh, chẳng theo giờ giấc nào cả. Không những thế, đứa nào cũng ra sức đánh thật to để cố át những đứa trước…

Hành động điên rồ ấy đã làm ông chủ phát cáu. Làm sao có thể tin vào lũ đồng hồ được khi chúng cứ đánh chuông lung tung như vậy. Không những thế lại còn kêu liên hồi làm nhức cả đầu nữa chứ. Điên tiết, ông chủ bèn gọi thợ đến tháo tất cả các bộ phận đánh chuông ra. Từ đó, lũ đồng hồ chuông đi đời. Suốt ngày chúng chỉ nằm im lìm trên tường chẳng còn đâu mà thánh thót, ngân nga nữa.

Ông chủ cũng quên dần chúng, không còn thích sưu tập đồng hồ có đánh chuông.

(Báo Văn nghệ)

Bong bóng xà phòng

-A, bay rồi, bay rồi!

- Nhìn kìa, cao không kìa!

- Quả của tao cao hơn, đến ngọn hồng xiêm kia kìa!

Những tiếng hò reo chỉ lắng xuống khi có tiếng quát từ nhà bên cạnh “Mấy đứa ranh có cho ai ngủ trưa không hả?” Nhưng cũng chỉ được một lúc. Làm sao có thể chơi thổi bong bóng xà phòng mà không reo hò cho được cơ chứ.!

Phía sau nhà tôi có một khoảng đất rộng, nơi tụ tập trẻ con lau nhau của cả phố. ở đó, chúng tôi chơi đủ mọi trò: bi, quay, chơi khăng, đánh đáo… nhưng hấp dẫn nhất vẫn là thổi xà phòng. Vốn chậm chạp nên các trò khác tôi chơi toàn thua nhưng riêng thổi xà phòng thì tôi là số một. Khó nhất là khâu pha xà phòng làm sao cho bóng có thật nhiều màu mà lại bền và lâu mới nổ. Để tạo màu, tôi cho thêm vài giọt mực xanh, đỏ. Thậm chí nghe nói trong nước lã có nhiều vi trùng, sợ chúng “cắn” làm cho bóng chóng nổ, tôi pha bằng nước đun sôi. Tóm lại, tôi luyện nhiều đến mức thành chuyên gia thực thụ. Không cần đong đếm gì cả, cứ thuận tay pha là được những quả bóng óng ánh đủ màu sắc. Tay nghề của tôi “siêu” đến mức  tất cả tụi bạn đều phải nịnh nọt để tôi pha xà phòng hộ. Dĩ nhiên là tôi rất nhiệt tình, khi bỗng nhiên trở thành người- không- thể- thiếu. Tôi chỉ giữ riêng cho mình bí quyết để tạo màu vàng óng ánh: pha ba phần xà phòng kem với một phần xà phòng bột.

Nhưng phát kiến sau này mới khiến tôi trở thành cao thủ. Hồi đó, tất cả thổi bong bóng xà phòng bằng những cọng rơm ngắt từ chổi quét nhà hoặc bằng cọng rau muống, cho đến khi có “phát minh” của tôi. Hôm ấy, đang làm toán, nghĩ mãi không ra tôi buồn tay cuộn tờ nháp lại, nhìn ngó xung quanh như  một cái ống nhòm. Chợt nảy ra một ý hay: tôi lấy cái ống ấy, nhúng vào cốc đựng xà phòng. Quả bóng hiện ra khiến tôi sững sờ. Khỏi phải nói vẻ mặt của tụi bạn tôi hôm đó khi lần đầu tiên chứng kiến một quả bóng to bằng quả bưởi, vàng sóng sánh như mật ong xen lẫn vài vệt tím hồng. Và tất nhiên, tỷ lệ thuận với kích cỡ quả bong bóng xà phòng chưa- từng -thấy này  là những tiếng reo hò khiến nửa phố phải tỉnh giấc.

Một lần, tôi tình cờ đọc được trên báo tin về một kỹ sư người Bungari  hay Hungari gì đó đã chế được một “dung dịch” đặc biệt. Vẫn là những quả bóng xà phòng rực rỡ sắc màu ấy thôi, nhưng vấn đề là nó không nổ và bạn hoàn toàn có thể đặt nó trên tay, hệt như một quả bóng bàn vậy. Phát minh kỳ diệu này khiến tôi sướng phát điên lên. Ngay tối hôm đó, tôi hì hục “cày” hết một bức thư dài cả trang giấy. Tôi nói rằng mình say mê thổi bong bóng xà phòng như thế nào,  các “bí quyết” pha màu của tôi, kể cả màu mật ong. Cuối thư tôi rụt rè xin ông ấy gửi cho một lọ dung dịch bong bóng xà phòng không vỡ. Sáng hôm sau, tan học về tôi liền ba chân bốn cẳng chạy ra gửi bưu điện. Cả tháng sau đó, tôi cứ thấp thỏm mong chờ cái lọ thần kỳ không- bao- giờ- đến đó. Lý do thật đơn giản mà sau này tôi mới biết. Tôi đã dán một con tem dùng rồi - cắt ra từ một phong bì cũ rích ở nhà, lại còn gửi ra nước ngoài nữa chứ. Ngoài ra, tôi chỉ đề địa chỉ của mình ở trong thư mà thôi. Vậy là mơ ước về một quả bóng rực rỡ không - bao - giờ - vỡ biến thành mây khói. Nhưng dường như những sắc màu rực rỡ ấy đã ngấm vào tuổi thơ tôi. Dường như đứa trẻ trong tôi chỉ lớn lên mà chẳng già đi. Dường như  tôi vẫn hay thổi cho mình những quả bong bóng xà phòng đẹp tuyệt trần. Chỉ có điều chúng liền tan biến đi khi ta chạm tay vào... Một lần, sau khi nhỡ tay làm vỡ quả - bóng-  kỳ - diệu - nhất - từng- có- trong - đời, tôi tự an ủi mình bằng quả bóng như thế này:

Tôi không muốn vĩnh cửu

Như trái đất già nua

Cứ xoay quanh mình mãi

Chẳng đến đích bao giờ

Chỉ xin được làm một

Quả bong bóng xà phòng

Mỏng manh rồi vụt biến

Nhưng rực sắc cầu vồng.

Dù đã tự an ủi như vậy nhưng tôi vẫn không nguôi hy vọng. Biết đâu, một ngày nào đó tôi sẽ giữ lại được cho mình một quả bóng không- bao- giờ- vỡ. Một ngày nào đó. Biết đâu…

(Báo Văn nghệ)

Dấu nứt đêm

Lúc ba ngọn đèn rọi vào khoảnh gọi là sân khấu ấy vụt tắt ngấm trong vài chớp mắt, để lại sáng bừng lên báo hiệu vở kịch chấm dứt, người đàn ông đã đủ thời giờ ngửng lên vòm trời đêm. Một chùm năm ngôi sao ngọn mờ ngọn tỏ vẫn còn đấy, tự bao giờ. Rồi ông cúi xuống vùng ánh sáng đang toả trên khắp người cô ta, nhất là khuôn mặt. Miệng cười nhẹ, cô lùi ra sau cho người nam và người nữ giữ vai chính bước tới, nhận những tràng vỗ tay không ầm ĩ mà thân mật. Cuối cùng, chàng đạo diễn với đuôi tóc dài và anh kéo đại hồ cầm từ sau cột gỗ đi ra, nắm tay cô dong tới ngang hàng với cặp diễn viên để gật đầu chào. Thêm một lượt vỗ tay nữa rồi đám khán giả đứng dậy. Người vội vã bước ngay ra cánh cửa che bức màn mong manh, người lục đục chồng những chiếc ghế vừa ngồi, đẩy vào một góc, quanh mấy cái bàn sắt nhỏ. Thể như khi ngày rạng sáng, thiên hạ lại giở bàn ghế này ra, vui vẻ bày tách cà phê buổi sớm.

Mùa hè năm nay chắc sẽ ra đi nhanh hơn, ông đoán thế. Khi cái nóng cứ rút cao đến cực điểm lúc đứng trưa, song chỉ đôi giờ là đột ngột bị ngọn gió không biết từ đâu nổi lên cuốn hút, đẩy thốc lên trời, cho thành phố bất chợt dịu mát cuối buổi chiều. Thường như vậy là mùa thu ngấp nghé. Hơn bao giờ, từ ngày dọn sang ở bên này con sông ông đã để tâm nhìn trời và ngó không gian. Nửa thành phố bên đây sông mang vẻ u trầm của gạch đá lẫn sự bình dị của một thứ đời sống hòa trộn lửng lơ giữa người và mặt nước lặng lẽ. Hình như không ai phải chạy đâu xa để kiếm tìm, từ điều thực dụng tới mộng mơ. Cứ thong dong vài bước là có thể vào ngay một cửa hiệu bày bán nghìn thứ linh tinh. Những thứ chẳng ăn nhập với nhau, khó lòng xếp chung theo một hệ thống lô -gích của cuộc sống. ở tủ kính vài món đồ chơi bên cạnh cái giá lồng mấy cuộn giấy WC, dăm ba cái xoong dưới chân tấm cạc - tông dựng hình cô gái đẹp cười tình tứ, tay uốn ngọn mascara chải vành mi cong. Quành sang góc phố bên kia là một phòng triển lãm mà tranh dựa chân tường, và trên sàn dở dang mô hình một phần Âu Châu nằm hai bên một giải sông xanh uốn lượn. Nhiều lần ông đi qua, những mảnh gỗ ép dùng xây dựng nào thành Viên, nào Luân đôn... vẫn ngổn ngang bừa bộn. Có lẽ người nghệ sĩ, hay chỉ đơn giản là một nghệ nhân thủ công thực hành lắp ráp, thích bỏ những buổi chiều lơ lửng cạnh ly bia, dưới tán cây đầy hương nồng mùa hạ hơn là quỳ bò trên sàn để dán ghép, hít thở một thứ văn hoá quá xa vời.

Cũng chẳng bao lâu, sau khi đến ở căn phòng trên bụi trúc, ông khám phá ra cái kịch trường nhỏ bé bình dân, sau sân gạch ấy. Chỉ là hàng hiên một căn nhà mái kéo dài ra, lợp thêm vài mảnh, ngăn với vuông sân bằng ba bức tường gạch thô sơ. Khó biết được đó là nơi chốn người ta có thể đến tìm, bắt gặp đôi điều ở ngoài cuộc sống. Không đèn màu rực rỡ, không bảng tên lóe sáng, chẳng có gì gợi hình trừ một tấm bảng đen học trò với nét phấn trắng quẹt vội tên vở kịch và ngày trình diễn dựng sát bờ tường. Lắm khi người ta quên ghi cả giờ mở màn. Chắc đâu cần thiết cho chừng ba bốn chục khán giả dường đã quen thuộc nơi chốn. Nào có sân khấu để vén màn, họ diễn trên cùng sàn đất với người xem, đầu những hàng ghế thấp, giữa mấy đọt cột đỡ mái che vốn là thân cây già cỗi. Nhiều lần, lúc chờ đợi vở kịch bắt đầu, ông nhìn ngắm chúng, ở những vết sẹo loang lổ nơi cành bị chặt lià thân. Trong bóng tối lập lửng, vết đứt nhô lên, sần sùi, bệnh hoạn, nhưng có gì cứ rút sâu tầm mắt ông vào đó. Cũng may, một chốc thôi thì ba ngọn đèn đã rực nhóa, người đàn bà áo đỏ từ lúc nào lừng lững đứng đấy, đánh thức đám khán giả bằng lời rao sang sảng về bi kịch của bà ta. Rồi người nam diễn viên sau thân cây đi ra, nhập cuộc. Cả hai vừa vùng vẫy vừa quấn lấy nhau trong một tấn tuồng khép kín. Những đối thoại lúc rức cao, buốt xoáy với ánh đèn nhức sáng, phơi trần, lúc bỗng dưng đứt hẳn, ngưng bặt, im lặng, không cả hơi thở, chỉ còn tiếng trầm ngân của những sợi giây đàn.

Cô ta xuất hiện ở màn thứ nhì, khi người đàn bà đã bỏ đi. Cô là đứa con lạc về để vực ông bố đang cúi gục trên những trang đời viết dở. Cúi xuống trên vai người cha với màu áo xanh nhàn nhạt khói, gương mặt cô biểu lộ những cảm xúc không phải xót xa mà ánh lên điều gì lấp lánh, tương phản với niềm tuyệt vọng của người đàn ông. Cô di chuyển chậm trên nền gạch, mỗi bước chân, cử động chính xác trong tự nhiên lẫn bất ngờ. Lời nói của nhân vật là những câu rành mạch, đau, sâu và sắc. Tiếng cô cất lên với thanh âm là lạ. Khán giả xì xào cô ta từ nơi khác đến và ban kịch này lần đầu ghé qua đây.

Người đến xem đã đi hết rồi, ông vẫn đứng lại đầu sân, dưới bóng tối phủ cả bức tường gạch rạn nứt của một ngôi nhà hai từng bọc khoanh một phía. Cạnh bên kia của mảng sân cũng bọc bởi một căn nhà tương tự với những nhành cây leo bám chặt vào tường, và tuốt trên cao, hai cửa sổ đóng kín. Màu xanh bầu trời sắc lại, thẳm hơn với đêm khuya. Ngày còn ở hữu ngạn con sông, chiều tối đi về trong phần thành phố hiện đại, ngập nhoà đèn đóm ấy, chẳng có mấy lần ông để ý nhìn trời. Như thể thực tế của đời sống con người chỉ đọng lại ở tầng lớp sền sệt thấp, có vươn lên thì cao lắm là kích thước vài chục tầng lầu. Nên sao, trăng, mây trời là điều vời vợi, lửng trên đời sống. Có lẽ ông bắt đầu nhìn lên đêm xanh từ hôm đến nhà kịch này. Cũng không hiểu vì lý do gì ông nán lại, sau khi khán giả đã ra về. Rồi sau đó bước theo tiếng cười của cô ấy, chạy suốt từ khoảnh sân ông đang đứng đến con tàu điện. Những chuyến tàu điện đưa ông và bốn người trong ban kịch về nơi họ ở mỗi đêm. Anh chàng nam diễn viên luôn luôn là người đầu tiên bước khỏi khung cửa trống, khi hai mảnh màn đã vén lên. Dừng lại giữa sân châm điếu thuốc, anh có bâng quơ hướng mắt về phía ông. Người đàn bà áo đỏ ra sau, đôi mắt sâu còn đọng những vệt chì sậm xanh dù sự hoá trang của những người trong ban kịch này thật đã là đơn giản. Cuối cùng là cô ta và anh nhạc sĩ đại hồ cầm. Luôn luôn, ở lúc ấy, ông thấy mái tóc cô càng ngắn hơn, cái ngắn rất vị thành niên khiến mọi đường nét trên gương mặt tựa đều thu gọn lại, cùng một lúc trở thành mong manh trong không khí hơi se sắt nửa đêm và dưới bầu trời dường ngút cao hơn. Cặp diễn viên chính vừa đi vừa nói chuyện rào rào đùa bỡn, như thể vở kịch dài gần ba giờ đồng hồ với vỏn vẹn ba nhân vật chưa đủ làm họ thấm mệt. Cô ta ít nói nhưng tiếng cười thỉnh thoảng vang lên, trong và nghịch ngợm, đã khiến ông nghĩ đến ánh mắt cùng những vì sao lấp láy. Ông đi theo họ, con đường mở rộng với đêm. Trạm tàu điện ở cuối phố, hai con tàu với tuyến đường khác nhau. Nhưng ngay buổi đầu ông đã lững thững leo lên cùng một chuyến. Không ngại gì, ông sẽ đổi sang tuyến khác để về đến căn phòng trên bụi trúc. Ông còn cả một đêm trước mặt. Sau nhiều năm tháng, bất chợt một ngày người ta nhận ra đêm không cùng.

Người đạo diễn luôn ở lại nhà kịch lâu hơn. Cặp diễn viên chính thường hôn nhau bất chợt, cười rít lên và xuống cùng một trạm. Người đàn bà áo đỏ hay mặc áo thun chẽn ngoài vở kịch, tóc xoã màu đồng óng, dáng đi đong đưa khêu gợi, có gì già dặn. Nhưng ông đoán đấy chỉ là già hơn tuổi bởi giọng nói còn vang ấm thanh xuân. Anh chàng chơi đàn dáng trẻ sinh viên, là người duy nhất đem âm nhạc vào vở kịch, nhưng tiếng đàn anh đã biết thúc hối thêm những cuồng nhiệt, đứt đoạn hơn những chia biệt, mênh mông hơn những khoảng trống, và đẩy sâu tận cùng cảm xúc khi tiếng nói đã ngừng. Chàng ta đi đứng nhẹ nhàng, đùa nghịch với hai chân, có khi chực đổ cả đàn xuống đất. Bước bên cạnh, mấy lần cô giơ tay níu, giọng cười rúc lên tự nhiên, từng chuỗi. Không hiểu tại sao ông thích nghe chúng, như thể bắt gặp lại tiếng reo của những chiếc phong linh treo từng chùm ở cửa nhà một thời thơ ấu, rung lên khi gió chuyển.

Trên xe, người đàn bà ngồi thẳng người, hai chân mở ra, vững chãi. Trong khi ở ghế đối diện cô hơi dựa vào vai chàng nhạc sĩ. Mắt khép hờ, miệng vén nét cười trẻ thơ trên gương mặt, lặng im nghe ba người kia nói chuyện. Thỉnh thoảng anh đánh đàn gõ nhịp mấy ngón tay trên đùi, tự nhiên huýt sáo hay hát một đôi câu. Khi ba người ấy đã xuống xe điện thì bấy giờ cô duỗi người ra, gác chân thản nhiên lên bờ ghế đối diện. Cử chỉ bất ngờ buông thả. Chẳng còn mấy ai trên xe, ngoài ông ngồi cách hai hàng. Hẳn cô nhận ra ông là người khán giả chăm chỉ và kẻ đã đồng hành mấy đêm nay trên chuyến xe khuya cuối cùng, cho đến lúc cô tới trạm ngừng và bước xuống. Có khi bỗng nhiên ngoảnh lại, cặp mắt lánh lên dưới ngọn đèn soi trạm đỗ. Có lúc quay đi vội vã, dáng người biến nhanh vào bóng tối phủ đầy bên kia bờ đường. Cứ nhìn theo thế, cô đơn thoáng từ đâu ngập ngợp, chập chùng. Hình như chẳng phải nó chỉ phủ chụp mình ông mà cả cô ta nữa, nó dập tắt ngúm chuỗi cười reo trong trước đó. Nỗi cô đơn tỏa như lụa quấn lấy đôi chân, ông chực vấp ngã khi bước xuống toa xe. Vuốt những sợi tóc hơi ẩm sương đêm, lao đao, ngây ngất. Có phải sự mỏi mệt của linh hồn hay chính là thời gian. đã lâu, ông chẳng còn nghĩ đến ngày và tháng, cuộc sống trật tự yên ổn, già khốc, bao bọc bằng những ràng buộc thân thiết, hệ lụy miên man thành một bức tường kiên cố. Sự yên ổn vây kín đó chẳng những chặn đứng thời gian mà cả không gian. Tất cả kín bưng, không cánh cửa, hoặc giả nếu có thì khác gì cái cửa văn phòng ông từng ngồi đó bao năm, nó mở ra một hành lang trơ rỗng, rồi hành lang lại đâm vào những căn phòng làm việc vuông vức, nghẹt thở khác.

Đêm hôm đó, phấn trắng nguệch ngoạc tên vở tuồng mới trên tấm bảng đen. Đám khán giả thêm vài khuôn mặt lạ. Ông vẫn chăm chăm nhìn ngắm vết sẹo chương bấy xù xì trên thân cây già, cho đến lúc tiếng dây đàn bứng lên bục bục thay cho những hạt mưa nặng khởi đầu của vở kịch. Chỉ vách tường gạch mỏng ngăn cách không gian này và con đường xe cộ ngoài kia. Nhưng không ai khó chịu vì tiếng ồn của phố, ít nhất là ông, chẳng còn gì hiện hữu ngoài vùng sáng đang khoanh tròn quanh mấy nhân vật.

Cô ấy giữ vai người đàn bà lúc tỉnh lúc say, khi hiền hoà đến nhút nhát, pha cả ngây thơ, khi lên cơn bạt mạng, phóng túng. Ông rợn người theo với chuỗi cười khang khác, và bàng hoàng ở hình ảnh cuối cùng. Cô ta, không, người đàn bà trong vở kịch, đã bị đời quật ngã, nằm tan hoang trên mặt đất, hai ngáng chân dạng ra như tình cờ. Giữa chúng, sự tình cờ rưng trắng bởi màu da trong sâu khuất vừa hé lộ, làm đám người xem lặng thở, ray rứt thật lâu. Thật lâu, sau khi người kéo đàn đã ngừng cây mã vĩ.

Cũng khuya hôm ấy, cơn giông cuối mùa đổ xuống thành phố, đúng ngay lúc cô ta bước rời con tàu điện. Chiếc váy xanh nhạt và tấm áo trắng mỏng manh lạ, khác hẳn vai trò vũ bão cô vừa bỏ lại. Không nghĩ ngợi, ông xuống theo, cô ấy đang cuống quít núp dưới một tàn cây rộng. Cùng một lúc, lằn sét xanh xoẹt ngang trời. Không đắn đo, ông chạy tới vội vàng kéo cô rời xa gốc cây, đợt sấm cũng vừa nổ dồn từ bên kia con sông chia đôi thành phố. Những hạt mưa to, nặng đã kịp đáp ướt mái tóc cô và thấm sát manh áo vào khuôn ngực. Cô ta kéo khép hai bờ vải rồi ngửng lên, vừa đủ bắt gặp ánh nhìn của ông rạng ngời sự thảng thốt. Cùng lúc đó, trong tiếng đập vỡ tung của nước có tiếng vặn mình rên xiết rất gần. Hai người quay lại nhìn, cả thân cây cô vừa đứng trú đang quặn quẹo, trĩu gập, những tán lá xoè toang sắp ôm choàng mặt đất. Mắt xoáy vào dấu cành cắt cụt mưng trồi chỉ chực nứt bung, cô ta thốt kêu lên run rẩy. Những tiếng kêu làm ông bàng hoàng như vừa bị cứa cắt xót xa trên thân thể đồng thời lại được ban tặng một nỗi gì ngập tràn khoái cảm. Cúi ngay xuống, ông ngậm xiết lấy đôi môi đang hé mở trên khuôn mặt dính sát viền tóc mai đẫm nước. Chung quanh họ, những mảng vỏ cây rung chuyển, bựt nứt rồi tróc ra, lồng lộng cuốn theo từng vạt gió.

Khi ông rời khỏi căn phòng cô thì đêm đã trở lại trong xanh, mun mút, nhưng nước đọng trên cây còn lững thững rơi. Vài cánh lá bay trong gió đêm rồi chạm vào vai ông, như một lời chào, một san sẻ, trước khi rớt xuống trôi dần theo rãnh nước. Đi về hướng dòng sông, ông bước chậm, hít thật sâu khí trời và thích thú với cảm giác mát rượi trên da. Chiếc áo sơ -mi bây giờ buông thõng, hai vạt thong dong, không còn bị quấn gọn trong quần bằng sợi thắt lưng tề chỉnh. Sau cơn giông mà mặt nước sông phẳng lặng đến chẳng ngờ, mịn như tấm lưng cô ngả bày trên chăn nệm. Nửa khuya có tiếng sáo từ đâu đưa đến căn phòng ấy, đơn độc nhưng trong vắt, có lúc lại xoáy tròn để lút sâu vào xúc cảm. Ông đã nằm xuống bên cô, bập bềnh trong không gian tối, chỉ ánh một vệt đèn đường xuyên qua khung cửa nhỏ. Nằm nghe hơi cô thở, nghe từ làn da cổ và bờ ngực cô ngát một mùi hương gì vừa quen thuộc vừa xa vời như đã có từ thời thơ trẻ, rồi bay mất với dòng sống, nay lại bất ngờ trở về. Hốt nhiên chẳng còn những giới hạn vô hình chia đời người thành ba mảng, quá khứ, hiện tại và những gì người ta cứ thấp thỏm đợi chờ nó xảy ra. Ông lặng nhìn gương mặt cô mê thiếp, không thể đếm tuổi đời trên những nét mong manh. Rồi sờ nhẹ tay lên bụng mình, lần đầu tiên, đã từ lâu lắm, ông ý thức được sự căng cứng của sức lực, bắt gặp tràn trề một thứ nhựa cây xanh.

Ông lâng lâng lẫn ngập chìm trong mấy đêm sau. Có khi vào ngồi trong kịch trường nhưng ông không chăm chú nhìn sân khấu, chỉ lắng nghe những giọng nói lúc vang toang, tách bạch, lúc âm u hoà trộn với tiếng đàn. Mắt vẫn hướng về mấy thân cây nhưng lòng nhẹ nhàng, như thể những vết sẹo đã được giũa mài, nhẵn mịn tựa lớp da trên thân thể ông vừa tìm lại được trạng thái phơi phới đong đầy của cánh đồng cỏ mùa xuân. Sau khi xuống trạm xe, ông lôi cô  lẩn vào dãy phố chập chờn bóng cây khuya. Mùa hè nực lên bao mùi hương lạ, suốt con đường ông dẫn cô về căn lầu trên đám trúc sẫm đen. Tiếng cười trong cao bây giờ nhỏ lại, chúi rúc, khi ông đẩy cô vào một ngách cửa hiệu đóng im, để cúi xuống trên bờ vai, cánh tay, rồi kéo cao chiếc váy trên hai sống chân buông thả. Những cửa tiệm bầy linh tinh muôn thứ, bình dị. Đời sống có thể sáng rưng lên qua những điều đơn giản, nhưng cảm nhận ấy là trong suốt. Tâm hồn thư thản mở ra, không còn khép kín một thế giới bưng bức. Chẳng còn những căn phòng chỉ có cửa chụm vào một hành lang, mà là không gian tháo tung hết ngăn chia, mà là thời gian không hạn định. Mỗi chiều, từ trung tâm đô thị lễu nghễu, tấp nập, ông đáp chuyến xe băng qua dòng sông, trở về căn phòng đơn độc bên này như lọt vào cõi sống khác, một cố tình bứt bung những níu kéo, phong bao. Ông nói với với cô ta điều đó, và cô đã cẩn trọng, dịu dàng, ôm lấy khuôn mặt ông bằng hai bàn tay nổi đường gân xanh sót. Ông chẳng biết cô bao nhiêu tuổi, cô cũng không kể cô từ đâu đến. Họ chỉ nói với nhau về những vở kịch, về nỗi đam mê sống với con người thể hiện đầy ắp qua các vai cô diễn và qua từng giờ phút cô chia với ông bao cảm xúc tràn ngập đêm khuya.

Cho đến một buổi chiều, ông nghĩ mình hãy đến nhà kịch ấy sớm hơn, khi nắng chưa hoàn toàn tắt hẳn. Để nhìn tường tận mấy đọt cột trong ánh sáng ngày, mà giờ đây, ông đã có thể bình thản vuốt lên những dấu sẹo. Nhưng tới đầu sân nhìn vào, trên tấm bảng đen chỉ còn vạt phấn xoá vội, dường như bằng một miếng giấy khô. Những chiếc ghế lổng chổng sau bức màn mỏng. Quang cảnh trống lạnh, không có ai, không dấu hiệu một vở kịch sẽ được diễn tối nay. Chẳng có gì đã từng hiện hữu, ngoài mấy thân cây nâu già. Lúc ông bước hẳn vào, chúng bỗng rung chuyển, chừng như có sức mạnh gì trên cao đè xuống nên chúng phình ra bất ngờ. Các vết cành chặt đứt lại phù lên, sưng chướng. Ông chao đảo, vội vàng ra khỏi cửa. Hè phố còn đông người, chuyến xe điện bên kia con đường đã tới trạm dừng. Đôi mắt vẫn cố tình kiếm tìm một hình ảnh, ông ngỡ vừa thấy bóng cây đàn lềnh kềnh đeo theo chàng nhạc sĩ. Hấp tấp chạy tới, nhưng chỉ là một cậu học trò đi học đàn về, sửa soạn lên xe.

Người đàn ông tiếp tục bước trong dòng người, rồi chẳng hiểu nghĩ gì quay trở về nhà kịch, ngồi xuống ở bực thềm, giữa hai tấm màn vén toang. Gió cuối chiều lắc rung những tán lá. Trên cao, mây đang chạy về tụ hết nơi chân trời ráng đỏ, để lại ở khoảng giữa một vùng xanh nhẵn. Phố phường người đi qua lại cách ông một khoảng sân, nhưng cảnh tượng chẳng có một liên hệ gì, không ở trong tầm nhìn của cặp mắt. Những tiếng động cơ xe cộ, tiếng người ta rầm rập ồn ào cũng là ngoài đôi tai. Bao nhiêu náo nhiệt ấy rồi sẽ lắng dần với ánh sáng của ngày tắt ngấm. Khi đó, bầu trời sẫm lại, cùng với ngọn sao hôm sẽ có năm vì sao nam lấp lánh. Rồi sau lưng ông, tiếng đại hồ cầm cất lên mới đầu lắng nhẹ để sau đó kéo mạnh những dòng nhạc rộn ràng. Người ta vội vàng bày mấy hàng ghế, đèn màu trên cột gỗ chớp nháy, sửa soạn chiếu vào nơi mà cô ta sắp bước ra với đầy xúc cảm. Ông tin là như thế.

Tất cả những gì đã xảy ra, các vở kịch, cặp nam nữ diễn viên, anh chàng nhạc sĩ, tiếng đàn trầm hay tiếng sáo reo cao dù có thật hay không, thì ông vẫn tin rằng cô đã thực sự hiện hữu và bất biến. Nên ông ngồi lại đó đợi chờ, đợi cô, đợi đêm xanh trong suốt trên những con đường ông đi cùng với cô, không có tuổi.

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Hoa ướt sũng

Dạo này, không biết tại sao cả ngõ nhà tôi ở người ta thường hay nghi ngại nhìn tôi mỗi khi tôi đi ngang qua cửa nhà họ. Lúc đầu người ta nhìn tôi với vẻ tò mò lạ lẫm, được ít lâu người ta nhìn chăm chú hơn, và đến bây giờ người ta chỉ nhìn thoáng qua rồi chui tọt ngay vào nhà, làm như tôi đang mang một thứ dịch bệnh gì nguy hiểm trong người vậy.

Suốt một tháng trời tôi để ý thấy mọi người có vẻ xa lánh tôi dần dần.

Con đường chạy dọc phía ngoài đê, có nhiều ngõ nhỏ đâm ra sông, con sông chậm rãi và lờ đờ chảy xuôi, bờ sông đầy rác rưởi và gạch vụn. Thỉnh thoảng, ban đêm, những gã xe thồ lại len lén thồ gạch vỡ từ trong thành phố, chắc của nhà nào đang xây, đem ra bờ sông đổ rào rào, rồi lại cót két đi vào thành phố, trông như những bóng ma. Nhà tôi ở cuối một ngõ nhỏ như thế, sát bờ sông. Nhà hai tầng, đúng hơn là một tầng cơi thêm một tẹo. Trước đây cửa sổ nhà tôi trông thẳng ra mép nước, suốt ngày gió mang vào nhà mùi ngai ngái của nước sông, nay mép nước đã ở xa, tôi trông thấy toàn gạch vụn và vỏ chai nước khoáng, còn gió thì mang vào mùi gì rất lạ. Bố tôi bảo nhà ta tự nhiên được thêm diện tích, lại thêm mùi vị cuộc đời. Bố tôi làm ở một hợp tác xã sản xuất găng tay cao su, đi biền biệt suốt ngày, lúc tối về nhà nồng nặc mùi lưu huỳnh. ở lớp, khi học môn Hóa đến bài lưu huỳnh, tôi đã anh dũng giơ tay phát biểu ý kiến làm lũ bạn cả lớp ngạc nhiên sửng sốt, và được điểm 10 đầu tiên trong đời khi trả lời câu hỏi của cô giáo lưu huỳnh có mùi gì. Mẹ tôi bán trứng vịt lộn ở đầu đường Trần Hưng Đạo, thành phố nhiều người biết tiếng. Không phải cứ ông chủ tịch thành phố mới nổi tiếng, mẹ tôi cũng nổi tiếng, đó là điều hãnh diện của nhà tôi. Tuy không có cửa hàng cửa họ gì mà chỉ là một cái thúng có đậy một cái bao tải bẩn thỉu, cái bao tải đến con chó nhà tôi còn kinh hoàng tránh xa, nhưng người mẹ tôi lại sực nức mùi gừng rất thơm. Giá mà môn Sinh có tiết học về gừng, chắc hẳn tôi cũng sẽ được điểm 10 thứ hai trong đời. Mẹ tôi bán trứng vịt lộn buổi sáng, bán trứng đúc với ngải cứu buổi trưa đến buổi tối. Con em gái vẫn thường giúp mẹ nhặt và rửa ngải cứu nên người nó lúc nào cũng sực nức mùi ngải cứu. Thật tiếc là riêng mình tôi chẳng biết tỏa ra mùi gì mà cả khu này nghi ngại đến thế.

Phải kể thêm là trong cái ngõ nhỏ này có hai thằng bạn cùng học lớp 12G với tôi, còn em gái tôi lại có đến ba con nhãi học cùng lớp 10H với nó.

Thằng bạn thứ nhất của tôi là thằng Thuyên, nhà đầu ngõ. Một ngôi nhà ba tầng, một tum, to tướng, sang trọng. Nhà tôi và nhà nó là hai thái cực, nhà nó to tướng, nhà tôi bé tẹo và ọp ẹp, nó cao to đẹp trai, còn tôi thừa rất nhiều xương thiếu rất nhiều thịt, nếu mắt bé đi một tý tai vểnh ra một tý sẽ bằng nó, và có điều an ủi là tôi và nó đều có nước da trắng trẻo. Thằng bạn thứ hai là thằng Trào, nhà ở giữa ngõ, nó và tôi hao hao giống nhau, cùng cao mét bảy, cùng thích mặc áo màu xanh. Thằng Trào chả có gì đặc biệt để nói, học hành trung bình, đá bóng tài năng trung bình, khi liên hoan lớp hát ông ổng loại trung bình, nhưng lại rất hám gái, chỗ nào nhiều em là xông vào tán lấy tán để, mà có được gì đâu! Lũ con gái chanh chua toàn đuổi nó quầy quậy. Lại thêm tật tọc mạch và nói dối như cuội, thế mà ai cũng tin nó mới kỳ lạ. Thực ra tôi cũng chẳng có điều kiện thân với cả hai đứa, vì hoàn cảnh nhà tôi khó khăn, không có thời gian rỗi rãi để chơi bời với chúng nó.

Buổi sáng, tôi đi học, với nỗi lo lắng mơ hồ về việc bị thầy cô gọi lên kiểm tra bài, thực ra tôi học hành không ra gì, lại không đủ thì giờ làm bài tập. Buổi trưa tôi rửa ngải cứu giúp mẹ, chiều chạy đi chạy lại lúc ra chỗ mẹ lúc ngồi nhà học bài. Buổi tối, khi lũ bạn đi học thêm thì tôi phụ giúp mẹ chuẩn bị trứng cho sáng hôm sau, rồi lên xe đạp “đi làm”. Công việc của tôi là đi đánh giày rong, bơm ga, bán đĩa nhạc rong. Tôi chất tất cả đồ nghề vào một cái hòm gỗ nhỏ, cột sau xe đạp, lủng lẳng trên ghi-đông mấy chùm móc chìa khóa và lót giày, rồi đạp xe đến các khu nhà cao tầng mới xây, cứ khoảng bảy tám vòng chân đạp xe lại cất cái giọng ồ ồ gào lên: “Đánh giày bơm ga đây…” Chỉ ở các khu nhà cao tầng ấy mới chưa có bọn đầu gấu, chưa có đủ thứ dịch vụ, bọn đánh giày các tỉnh chưa về.

Tôi đi học đều, không nghỉ buổi nào, rất chăm chỉ, nhưng kết quả không tốt lắm. Cô giáo chủ nhiệm bảo năm nay là năm quan trọng, các em sắp trưởng thành, sắp giã từ tuổi học trò. Tôi cũng thấy buồn buồn, nhưng không buồn lắm. Cô lại bảo các em phải cố gắng thi đỗ đại học, điều này thì tôi không dám chắc. Học thì kém, điểm 9 hầu như không có (ngoại trừ con 10 đột xuất như đã nói ở trên), điểm 7 điểm 8 thưa thớt như lá mùa thu, như sao buổi sớm, chủ yếu điểm 5 điểm 6, thi chả chắc đỗ. Bố tôi bảo thôi đi làm găng tay ở hợp tác xã với bố, rồi lấy vợ đẻ con, để cho con mày nó đi học hẳn cao học. Tuy nhiên, không nên mất hy vọng. Thằng Trào bảo: khối thằng ngu hơn mày vẫn đỗ đại học đấy thôi! Em tôi bảo: không thử thì sao biết được mình là người thế nào? Thế là tôi cũng mua hẳn hai bộ hồ sơ, một thi vào Đại học Bách khoa hẳn hoi, một nộp cho Đại học Mở, cái tên nghe đầy hy vọng. Biết đâu vận may tới, tôi sẽ trở thành kỹ sư, đỡ phải lang thang đánh giầy ở các khu nhà cao tầng.

Dạo này, cái đau nhất của tôi là ánh mắt nghi ngại của mọi người trong ngõ. Rõ nhất là một hôm tôi từ chợ về đi ngang qua nhà bà Mai, vừa thoáng thấy tôi, đứa con gái bà Mai nhảy bổ ra sân đứng như trời trồng cạnh dây phơi quần áo. Khi tôi đi qua đúng cửa, con chó nhà bà Mai, vốn rất quen với tôi, nhảy ra hít lấy hít để và rú rít vui mừng, thì bị quát gọi về, sau đó vẳng từ trong nhà ra tiếng ăng ẳng vì ăn đòn. Cả ngõ cứ thấy tôi là nhìn nghi ngại. Tôi đem chuyện này ra hỏi thằng Trào, nó là cái thằng “biết tuốt” - tức là cái gì cũng biết ngoại trừ những điều được học ở lớp trong chương trình sách giáo khoa - nó bảo:

- Tao nói thật mày đừng có cáu, người ta đồn rằng mày là thằng ăn cắp vặt.

Tôi sững người mất một lúc lâu. Tôi? Chuyện buồn cười!

Những hôm sau, tình cảnh ngày càng tồi tệ. Từ đầu ngõ trở ra thì chẳng có chuyện gì, nhưng từ đầu ngõ về nhà là tôi bị nghi ngờ, có nhà thậm chí còn khép cửa khi tôi đi ngang qua. Nhưng tôi mặc kệ. Tôi không thế, thì sợ gì?

Buổi tối, tôi vẫn lên xe đạp “đi làm”. Dắt xe ra khỏi cửa, tôi ấn đít, ẩy yên xe về phía sau, nhấc mạnh tay, cái xe đạp hai bánh bỗng nhiên trở thành xe một bánh, đi nguều ngoào trong ngõ như làm xiếc, bánh trước huơ huơ trong không trung. Tôi đây, thằng Mạc đây, cả ngõ ra mà nhìn! Thằng Mạc đi làm kiếm tiền đàng hoàng chứ không ăn cắp vặt! Trước kia, đây là trò chơi yêu thích của tôi: đi xe đạp một bánh, chẳng cần ai nhìn. Bây giờ tôi muốn cả ngõ phải nhìn. Nhưng chẳng ai nhìn. Các cánh cửa đóng im lìm. Tôi đạp như rồ đến khu nhà cao tầng quen thuộc, tôi gào to: “Đánh giầy bơm ga đâ…â…y… Đàng hoàng đánh giầy bơm ga đâ…â…y…!”

Tối hôm sau, tôi lại biểu diễn đi xe đạp một bánh sau trong ngõ. Bất đồ, một hộp xi trong hòm đồ nghề của tôi rơi xuống đường, lăn dài. Tôi đành dừng xe định xuống nhặt. Một con chó to tướng xồ ra, con chó nhà ông Nghiêm, to như con bê con, nó ngoạm lấy hộp xi, rồi ve vẩy đuôi chạy đến bên tôi. Tôi thân với tất cả lũ chó trong ngõ này. Còn đối với con chó to tướng này, mỗi khi gặp nó, tôi hay củng vào đầu nó rồi đi. Bây giờ tôi thấy nó không dữ tợn như trước nữa, tôi đón lấy hộp xi, choàng tay qua cổ nó, cái mùi chó hoi hoi sao thấy thơm thơm. Liệu tí nữa vào nhà mày có bị đòn không hả chó? Tối hôm ấy, tôi đánh được những chục đôi giầy, bán được hai đôi lót quế, nhưng không bơm được ga cho ai. Thế cũng là thắng lợi lắm rồi. Tôi về, đưa tiền cho mẹ, mẹ rầu rầu bảo:

- Sao người ta ác thế không biết…

Sáng hôm sau đến trường, điều tôi nhận ra đầu tiên là lũ con gái lớp 10H, lớp cái Hạnh em gái tôi, gặp ở cổng trường, chúng nó nhìn tôi chằm chằm. Tôi vênh mặt nhìn trả chúng nó. Sau đó đến lớp tôi, cũng lại lũ con gái nhìn tôi chằm chằm như một sinh vật lạ lẫm mới xuất hiện. Đến giờ ra chơi, lớp ngăn nắp hẳn lên, vì đứa nào đứa ấy cất sách bút thước vào cặp, đầy cảnh giác. Rõ ràng có đứa nào đưa chuyện tôi đến lớp. Cuối buổi học, tôi túm lấy thằng Trào, dí mặt nó sát mặt tôi:

- Mày đưa chuyện tao đến lớp phải không?

Thằng Trào thề lấy thề để là không. Bỗng tôi buông nó ra vì nhác trông thấy cô giáo chủ nhiệm, cô mà tóm được cảnh bạo lực này có mà chết. Tôi nhảy bổ ra nhà để xe, vì thấy thằng Thuyên đang dắt cái địa hình của nó ra cổng trường. Tôi đạp xe đuổi theo thằng Thuyên, bây giờ mới hiểu cái địa hình ác chiến thật, còng lưng đạp bở hơi tai mới kịp cái thằng đi thong thả.

- Mày vào đây tao có chuyện muốn nói. - Tôi bảo.

Tôi với thằng Thuyên đứng lại cạnh một bức tường rào đầy song sắt lởm chởm, mùi khai bốc lên nồng nặc. Vẫn câu hỏi như với thằng Trào. Thuyên nhìn tôi chăm chú bằng cặp mắt cận thị lồi như con ốc nhồi. Nó bảo:

- Không.

Tôi đực mặt. Liệu có tin nổi thằng này không? Một thằng nhà giàu đáng ghét. Tạm tin lời mày, liệu hồn đấy. Nhưng là ai? Hay là lũ nhãi bạn con em tôi?

Về chất vấn con em. Nó khăng khăng bảo vệ cho lũ bạn. Ba đứa bạn nó tôi biết rõ, không phải dân “buôn chuyện”. Tuy chúng không “buôn chuyện”, nhưng qua ánh mắt chúng, tôi biết chúng cũng cảnh giác tôi. Vậy ai?

Những hôm sau, không khí trong lớp vẫn có cái gì khác lạ. Về đến ngõ cũng khác lạ. Tôi học không vào, bài tập không làm được, xơi một ngỗng!

Trong lớp tôi thích nhất bạn Loan, biệt hiệu Loan nhím, ngồi cạnh tôi. Mùa đông bạn ấy có cái áo tua tủa gai nên các bạn trong lớp gọi vậy, chứ thực ra bạn ấy rất hiền. Trong thời đại con gái nhảy chồm chồm trong lớp, tóc cắt ngắn như Ronaldo, thích đánh nhau với con trai, thì Loan như người lạc loài: đuôi tóc dài hai gang tay, thơm phức mùi hương nhu mỗi khi Loan lúc lắc đầu, còn bàn tay thì lem luốc vì ô mai. Loan thỉnh thoảng cho tôi chép bài tập về nhà, gà bài trong giờ kiểm tra. Mấy hôm nay, Loan lại không cất hộp bút vào ngăn kéo, thậm chí có tờ mười nghìn để ở hộp bút cũng không dắt vào người. Điều đó khiến tôi cảm động.

Đêm, tôi mơ thấy Loan, cầm tay hẳn hoi, thậm chí… không thể nói được. Ngượng lắm. Hôm sau gặp Loan, không dám nhìn mặt, nhưng chợt để ý thấy tờ mười nghìn đã không còn trong hộp bút, tôi điếng người.

Giờ ra chơi, tôi định không ra sân trường, tranh thủ làm bài tập kẻo có tiết Lý sắp đến. Nhưng nghĩ lại, lại ra. Lỡ chúng nó mất cái gì lại đổ tại tôi thì sao? Ra sân trường, tôi lủi thủi một mình, chẳng ai chơi với tôi. Thằng Thuyên vẫn như mọi khi, đạo mạo như một ông cụ, đi như con gà tây từ nhóm này sang nhóm khác, còn thằng Trào thì đang trèo cây, chắc lại hái hoa cho mấy đứa con gái. Tôi nhác thấy bóng cô giáo chủ nhiệm - cô Bình dạy Văn - đứng ở hành lang, có vẻ như đang nhìn tôi. Từ đấy trở đi, lúc nào tôi cũng có cảm giác như đang có ánh mắt cô dán sau lưng.

Tiết Lý. Thầy Hào bước vào lớp.

- Chào các em. Các em phải biết, Farađây là vô địch trong các nhà bác học!

Tiết học nào cũng mở đầu bằng câu nói đầu tiên muôn thuở ấy, chúng tôi quen dần, đến nỗi trong tâm trí chúng tôi, không có bác học nào khác vĩ đại hơn cái ông Farađây ấy. Thầy Toán bảo ông Anhstanh vĩ đại hơn, nhưng vì thầy Toán không nhồi vào đầu chúng tôi thường xuyên như thầy Lý cho nên chúng tôi vẫn tin chắc rằng ông Farađây vĩ đại hơn.

Thầy Hào quý tôi lắm. Bởi vì có lần thầy bắt gặp tôi biểu diễn đi xe đạp một bánh, thầy đến gần tôi, bảo: em Mạc, em biết kết hợp lý thuyết với thực hành, biết đặt trọng tâm của em vào đâu (lúc đó, tôi tưởng tượng ngay ra một hình vẽ cái thằng tôi, có một chấm nằm ở giữa người, và một mũi tên vẽ đi xuống tâm trái đất, xuyên qua chân đế là cái bánh xe đạp). Thế rồi thầy Hào rút từ trong túi ra một tờ giấy trên viết chi chít chữ bằng bút chì, tặng cho tôi, bảo đây là thầy tự nghĩ ra đấy, hãy cố gắng học tập, thử giải những bài này nhé. Tôi giở ra xem, thì ra mấy bài tập Vật lý. Đương nhiên là tôi không giải được. Tôi gãi đầu gãi tai kể cho Loan nghe, Loan bảo đưa đây tớ thử làm, thầy Hào nói đúng đấy, cậu phải biết đặt trọng tâm của cậu vào đâu. Nhưng cuối cùng thì Loan cũng chẳng giải được các bài tập đặc biệt ấy của thầy Hào. Thầy Hào cũng quên chuyện bài tập rồi, gặp tôi ở đâu lại xoa đầu (mặc dù tôi cao hơn thầy, thầy phải vươn tay lên mới xoa nổi đầu tôi), bảo thế nào, đã có lúc nào trọng tâm rời khỏi chân đế hay chưa?

Bây giờ thì trọng tâm đã rời khỏi chân đế. Tôi cảm thấy chông chênh.

Cô Bình chủ nhiệm gọi tôi lên Phòng Hội đồng. Cả lớp tôi sợ cô. Cô dạy Văn, cái môn chúng tôi sợ chết khiếp vì không hề có bất kỳ một quy tắc nào, một định lý nào mà theo. Bài nào cô bảo hay thì chúng tôi phải khen hay, chỗ nào cần phê phán thì nhớ phê phán, nếu không cứ đếm ý mà trừ điểm. Học bao nhiêu bài, nhớ sao xuể những chỗ hay những chỗ cần phê phán, thế là cả lớp liên tục ăn mắng. Hôm nay, cô mở đầu rất dài dòng, bảo tôi tiên học lễ hậu học văn, sau đó chất vấn về chuyện có tin đồn tôi mắc tính ăn cắp vặt. Tôi ngồi ì ra, chẳng biết nói thế nào, cứ lắp bắp lắp bắp em không. Ra về, tôi hoang mang, tự hỏi hay là có lần nào tôi lấy của ai cái gì đó mà mình không nhớ nhỉ? Ra về, tôi lại có cảm giác như lúc nào cũng có ánh mắt cô dán sau lưng tôi. Suốt dọc đường tôi thấy sờ sợ, tự nhiên thấy buồn đi ngoài.

Tối hôm ấy tôi lại lên xe “đi làm”, nhưng lần này chẳng muốn nhấc bánh trước lên biểu diễn nữa. Đến mấy khu nhà chia lô mới xây, tôi rao cũng kém to hơn, kém hứng khởi hơn, kiếm tiền làm gì khi mà người ta đều nghĩ đó là tiền ăn cắp?

Thầy Toán, thầy Lý chắc không biết những chuyện xì xào quanh tôi, nhưng thầy Sinh thì chắc là có biết. Gặp thầy sau buổi học, thầy soi cặp kính cận nhìn tôi như nhìn một con vi trùng khổng lồ, rồi bảo:

- Này em Mạc, thầy bảo thật, lơ đãng cầm của ai cái gì là một thứ bệnh, nhiều khi mình không biết được đâu. Có thể chữa được. Em đừng có mà tiến hóa giật lùi nhé.

Tôi thưa lại: Vâng ạ. Và lòng thấy hoang mang: Chắc mình bị bệnh. Tôi nhìn theo cái bóng còng còng của thầy, nghĩ chắc đúng. Bỗng có cái vỗ vai đánh độp, tôi quay lại, thằng Trào. Nó chắc đã nghe thấy câu thầy Sinh nói, nó bảo:

- Sì, bệnh ăn cắp vặt là bệnh của nghệ sĩ, mày đừng sợ. Bệnh sang đấy… - Rồi nó khì khì cười.

Chiều hôm đó, khi đi đưa trứng với ngải cứu thêm cho mẹ tôi, đi ngang qua nhà thằng Trào, tôi thấy nó đang ngồi trên một con xe máy mới toanh trong sân. Tôi thò đầu vào, tròn xoe mắt.

- Mẹ tao mới mua cho tao đấy. - Trào nói - Mày đi đưa trứng à, tao đèo.

Tôi leo lên yên xe ngồi sau thằng Trào, cảm giác ngồi trên con xe mới sướng không thể tả được. Tành tành tành! Máy mới nổ ác liệt. Xe đi êm như ru. Tôi hỏi trong tiếng gió: Sao mày bảo mẹ mày tuyên bố không mua cho mày xe máy? Nó cười: Phải đọc hết mẹo của Khổng Minh đấy. Rồi khoái trá kể: Tao đục rễ cho chết cây mít trong sân nhà, rồi cho chó ăn bả, rồi xúi bà bô đi xem bói. Ông thầy bói bảo nhà có vấn đề, thế nào tiền của cũng đội nón ra đi. Tao xúi thêm, đằng nào tiền cũng mất, mẹ mua xe đi, thế là có con xe này!

Tôi ngồi xe thấy chẳng êm nữa. Tôi nghĩ, như nó cũng là một thứ bệnh. Chắc bệnh tôi nhẹ hơn. Không, chưa chắc, chính là bệnh tôi nặng hơn. Trong con mắt người đời, nhiều việc xấu xa lại được coi là bệnh nhẹ, còn ăn cắp vặt như tôi lại là bệnh nặng.

Hôm sau đến lớp, thằng Trào mặt câng câng, chắc là tự hào ngầm một mình vì có con xe mới. Tôi đoán chắc chỉ sáng nay cả lớp sẽ biết hết. Ngược lại với nó, tôi chẳng biết nhìn ai, vì chẳng ai nhìn tôi, coi tôi như người đã chết rồi. Tôi ngồi xuống chỗ của mình, Loan đang hý hoáy cái gì đó, ngước mắt nhìn tôi rồi nhìn xuống, tôi cảm thấy như Loan không muốn nói chuyện với tôi như mọi khi. Gói ô mai quen thuộc cũng không còn. Đầu lớp, thằng Khải vươn cao cổ như hươu, gõ cái thước kẻ của thầy xuống bàn, gào to:

- Ai là cao thủ ô mai?

Cả lớp cùng gào lên, tay đập xuống bàn loạn xạ:

- Loan nhím!!!

- Ai ngày nào cũng nói dối?

- Chương trình dự báo thời tiết!!! - Cả lớp vừa gào vừa cười.

- Ai… - Bỗng thằng Khải im bặt. Cả lớp im bặt. Đây là trò chơi yêu thích của lớp tôi, hay lấy những tật xấu của nhau ra trêu đùa. Và tôi linh cảm thấy thằng Khải không thể nói được vì chẳng biết nói thế nào, nhưng điều đó làm tôi đau lòng. Trong lòng tôi vang thầm câu hỏi của thằng Khải: Ai ăn cắp vặt? Và tiếng gào to của cả lớp trong tiếng đập bàn ầm ỹ: Thằng Mạc…

Đêm. Không sao ngủ được. Tự nhiên ngửi thấy mùi lưu huỳnh, tôi lồm cồm bò dậy, nhìn sang giường bên, sao bố chưa đi ngủ? Tôi nghểnh đầu nhìn qua cửa sổ, thấy bóng bố phía bờ sông. Tôi mở cửa, khe khẽ ra bờ sông chỗ bố. Ông tay trái cầm cái cốc nhỏ, tay phải cầm chai rượu trắng, uống rượu đứng bên bờ sông.

Gió thổi lồng lộng. Một chiếc xà lan chở ú ụ cát uể oải chạy dọc sông, như một bóng ma, cái đèn đỏ quạch treo trước mũi như một con mắt ma. Bố tôi uống chán, quay lại bảo tôi:

- Hồi xưa cụ ông mày chỉ có hai sào ruộng, nhà cũng chẳng đến nỗi nào, không nghèo hèn cũng chẳng giầu có. Ông nội mày kể cụ giản dị lắm. Chỉ có mỗi tội dáng đi của cụ hơi quan cách. Lúc đầu có cụ Hội đồng nhìn thấy, bảo cụ sang, cụ cười. Sau đó cả làng đều bảo cụ sang, cả tổng bảo cụ sang. Thế rồi tự cụ tưởng mình sang thật, rồi thấy thật sự là mình sang, bán bố nó cả ruộng đi để làm sang. Kết quả thế này đây, ông nội mày phải bán sới lên thành phố làm cu li, bố mày thất học, đến mày cũng chẳng ra gì, thôi thì chẳng ai giàu ba họ khó ba đời, mong sao cho con mày làm đến tiến sĩ…

Bây giờ thì còn mong làm sao được nữa hả bố… - Tôi nghĩ. - Cảnh này thì con hết sạch rồi…

Tôi vào giường, trằn trọc một lúc rồi thiếp đi ngay. Đêm, tôi mơ thấy mình ăn cắp bánh của nhà hàng xóm, bị đuổi chạy gần chết, tỉnh dậy mồ hôi đầm đìa trên trán.

Hôm sau là một ngày nhớ đời của tôi. Một đứa trong lớp, thằng Hoàng, mất một cái bút máy bố nó mới ở nước ngoài gửi về. Tôi không lấy (hay tôi lấy mà tự mình không biết?), nhưng không hiểu sao túi áo tôi lại xuất hiện một vết mực rõ to, không phải mực tím, cũng không phải mực xanh, nó thế nào ấy, mà chúng tôi dạo này lại hay viết bút bi. Chẳng ai nói gì, nhưng rõ ràng người ta nghi tôi lấy. Suốt buổi học, chốc chốc tôi lại cúi xuống nhìn cái vết mực trên túi áo mình, người đờ đẫn.

Cuối giờ học, cô Bình chủ nhiệm lại gọi tôi lên phòng Hội đồng. Em có lấy bút của bạn Hoàng không? - Lần này cô không dài dòng về tiên học lễ hậu học văn nữa, mà hỏi thẳng. Tôi hoảng loạn, lúc bảo không, lúc bảo không biết, ú ớ, lắp bắp. Cô Bình bảo là cô hiểu hết học trò, tận chân tơ kẽ tóc, tức là cũng hiểu tôi như vậy, không biết tôi hiểu có đúng không. Cô lại bảo điều chủ yếu là chính mình phải tự hiểu mình để điều chỉnh hành vi của mình, khiến cho tôi chẳng hiểu gì cả, tức là tôi không sao tự hiểu được mình, có lẽ vĩnh viễn không hiểu được mình, cũng tức là tôi chẳng hiểu gì cả. Chỉ hiểu cô bảo là có lấy của nó thì phải trả nó, nhưng hiện thời tôi không biết cái bút ấy ở đâu, mặc dù hôm qua tôi đã cầm thử lên xem khi thằng Hoàng khoe cả lớp, còn bây giờ nó ở đâu tôi không biết, tức là, cũng có thể tôi cầm xem, rồi cắm vào túi mình cũng nên, nhưng nó lại biến đi đằng nào nhỉ? Mãi quá trưa cô Bình mới cho tôi ra về, sân trường vắng tanh, cô và tôi cùng đi ra cổng, tôi lủi thủi đi sau cô, bụng cứ nhộn nhạo, chắc sáng nay ăn cái gì không tiêu.

Hôm sau, tôi vờ đi học, nhưng thực ra là bỏ học. Tôi lang thang khắp tất cả các công viên trong thành phố. Không như những đứa khác có điều kiện đi chơi, làm party, tôi bây giờ mới thực sự được thưởng thức công viên, chỉ tiếc là trong tâm trạng bất ổn. Tôi thấy hóa ra trong cái thành phố này rất nhiều người lang thang, vì bây giờ buổi sáng, lẽ ra họ phải tất bật đi làm, nhưng họ lại thong thả dạo phố, ra vào công viên, chạy đi chạy lại tít mù. Trong cả bầy kiến trong cả tổ kiến lớn này tôi chỉ là con kiến con, có tha mẩu bánh cũng chẳng sao, có lấy cái bút cũng chẳng sao, cũng có thể lấy rồi sợ quá mà bỏ đâu đó chẳng hạn… Yên xem nào, hay là tôi ăn cắp thật nhỉ?

Tôi chọn và đi vào một công viên yên tĩnh, mong cảm giác bất ổn giảm đi. Tôi nằm trên cỏ, bên bờ hồ, dưới bóng một cây phượng vĩ, nắng nhảy nhót trên mặt, thỉnh thoảng nắng lại tia đúng vào mắt tôi chói lòa như cảnh báo điều gì. Tôi nằm nghiêng tránh nắng, bất đồ, tôi nhìn thấy trên mặt nước hồ, sát gần bờ, một bó hoa đang dập dềnh, chắc là ai chán đời vứt xuống nước. Tôi ngồi dậy, tò mò vươn tay vớt bó hoa. Hoa ướt sũng. Chắc là trước đây hoa đẹp lắm, nhưng nay ướt sũng, tả tơi. Tôi thường nghĩ, cũng như con vịt, hoa không bao giờ ướt, bằng cớ là có tưới nước lên hoa thì nước cũng trôi tuột đi, hoa vẫn đẹp như thường. Nay tôi mới biết hoa vẫn bị ướt sũng như bất kỳ vật gì khác.

Buổi tối,  mẹ tôi đột xuất tự tay buộc hòm đồ nghề đánh giầy vào xe đạp cho tôi, lại dúi cho tôi một khoanh sắn dây luộc. Lúc nào đói con ăn cho mát dạ, mẹ bảo. Tôi đi. Lần này bán được mấy cái đĩa nhạc và một cái móc khóa.

Khi về, tôi rẽ vào hàng bánh rán đêm, mua dăm cái. Về đến đầu ngõ, tôi căm ghét nhìn cái ngõ nhỏ, rất tiếc là tôi không biết đi xe đạp một bánh, mà là bánh trước, cho bõ tức. Lũ chó xồ ra, tôi dừng xe, chúng ve vẩy đuôi nhìn tôi. A chúng mày tốt thật, tôi lấy gói bánh rán ra, cho mỗi con một chiếc. Chúng bu quanh tôi thật vui vẻ, sủa ỏm tỏi, đuôi vẫy rối rít. Trên bờ rào, có đến hai con mèo đang ngồi thèm thuồng, mèo không biết ăn bánh rán, tôi đến vuốt chúng mấy cái, chúng gừ gừ sung sướng lắm.

Tôi không muốn về nhà. Chắc tôi là thằng ăn cắp vặt thật, có điều là tôi không biết đấy thôi. Nay nhờ có mọi người mà tôi biết được tôi là người thế nào. Nhưng nếu thế thì thật chán. Mắc tính gì chứ mắc cái tính ấy thì thật chán. Đèn đường tỏa ra một thứ ánh sáng vàng vọt, tôi đi, lũ chó chạy theo quấn quýt, lũ mèo ngồi đó nhìn theo.

Tôi đi qua nhà tôi, không vào, đi thẳng đến bên bờ sông. Tôi nhớ mấy hôm trước bố tôi uống rượu đứng bên bờ sông, tay cầm chai tay cầm cốc, nay tôi cũng muốn thử như thế, nhưng không được. Nhìn dòng sông lờ đờ trôi trong đêm, tôi tức tối, có một sự phản kháng nào đó đang ào ào mãnh liệt trong đầu, tôi quyết phải xác định xem tôi là người thế nào. Tôi chỉ tay xuống dòng sông, mắng: Hãy đợi đấy!

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Vườn cò Bằng Lăng

Chiều hôm ấy rời huyện lỵ Thốt Nốt, theo quốc lộ 91 Cần Thơ - Long Xuyên chúng tôi đến bến Bằng Lăng - nơi có cây cầu thuộc xã Thới Thuận, đi 3 km bằng vỏ lãi đến thăm vườn cò. Ngồi yên vị trên ghe thì thấy đoàn khách tóc vàng tóc nâu xuống ghe nọ cách chúng tôi không xa. Bạn tôi reo khẽ: “Khách nước ngoài đấy”! Khách balô - bốn nữ một nam đẹp quá nhỉ. Người Tây Ban Nha không đẹp sao được. Tóc đẹp như cước, da như trứng gà bóc, chụp một tấm hình đi. Tôi đã nhanh nhẹn bấm máy trong cảnh trên bến dưới xuồng, bóng nước chân mây, càng tôn thêm sự hấp dẫn. Vậy là khách nào đến đây cũng muốn nhìn ngắm cảnh quan sinh thái đất này như tôi, mà trước tiên là thăm vườn cò Bằng Lăng ở ấp Thới An, xã Thới Thuận, huyện Thốt Nốt (Cần Thơ). Họ bước trên xuồng như đi trên chiếc cầu phao thành hàng một giăng giăng duyên dáng.

Yên tâm, chiếc ghe tôi đang ngồi đây sẽ được đi trước. Nhưng kìa, họ đã qua mặt chúng tôi đến nỗi tôi không kịp bấm kiểu thứ hai. Một anh bạn thở hắt ra nói nhỏ. “Chà, mấy ả người Tây Ban Nha khá xinh”! Tôi giục người cầm lái đuổi theo nhanh lên! Nhưng bánh lái ghe tôi bị vướng đành dừng để gỡ các túi li lông bám chặt. Gỡ xong, anh lái không vứt lên bờ mà bỏ ngay xuống nước tôi nghĩ ngay đến lần về thế nào cũng sẽ bị vướng như vậy.

Ven sông, phụ nữ, trẻ em đang tắm. Họ bình thản vừa kỳ cọ trong dòng nước ngầu đục phù sa vừa giương mắt nhìn người qua kẻ lại, mặc khách nước ngoài thoải mái chụp hình đặc trưng sinh hoạt… làm cho khách Việt Nam “nổi máu dân tộc” như muốn cãi nhau... Trên vỏ lãi, một du khách nói giọng dễ nghe: “Chim di trú theo mùa, nghĩa là mùa nào chim ấy. Mùa mưa có con cồng cộc; mùa nước nổi có con cuốc, bìm bịp… xuất hiện. Thời tiết giông bão, bầu trời âm u có khi nghe tiếng cú kêu giữa ban ngày... Nếu ta đến đây vào mùa khô thì chỉ thấy mỗi giống trụ trì quanh năm đó là cò. Vì thế, sân chim Bằng Lăng mang cái tên khiêm nhường là Vườn Cò.

- Nói vậy nghĩa là phải cất công nhiều lần mới được xem nhiều giống chim cò? - Một du khách nhổm người nói. Mấy người cùng đồng thanh chêm vào: “Đúng, đúng vậy đó mùa nào chim nấy”.

Tôi cảm thấy có mùi tanh nồng khi đến gần vườn cò. Con rạch Bằng Lăng thông ra sông lớn và băng qua nhiều thửa ruộng. Ông Bảy Thuyền (Nguyễn Ngọc Thuyền) chủ vườn cò tiếp chúng tôi. Ông bé nhỏ, hơn năm mươi tuổi nhưng lông mày và tóc trắng nhiều. Trông ông như con cò hương đói ăn. Có lẽ ông vất vả với số tiền lương một triệu đồng/ tháng phải nuôi vợ với chín người con đang theo học từ lớp bốn đến lớp mười hai.

Vườn cò này hình thành tự nhiên, diện tích 13.397m2. Năm 1975 xã tiếp thu của một chủ nọ và giao cho ông Thuyền trông coi. Hiện có 19 loại cò. Năm 1983 chỉ 10.000 con; năm 1994 chúng về đông hơn, số lượng tăng lên gấp đôi. Năm 1996 - 1997 nhiều cây như dừa,  vông, trúc, sồi... bị chết bác Bảy đêm không ngủ, ngày không ăn đi dò hỏi mọi người xem vì đâu. Có người bảo bác phải gặp giáo sư tiến sĩ Võ Tòng Xuân mới hiểu được ngọn ngành. Bác Bảy liền đi đại học An Giang, rồi đến thành phố Long Xuyên mới mời được giáo sư Võ Tòng Xuân về tận nơi xem xét. Bác Bảy tỏ ra quá lo lắng nói nhỏ với thầy Xuân: “Hay là ông cho tôi bán bớt cò đi? Có thế mới an toàn được”. Giáo sư tiến sĩ Võ Tòng Xuân động viên bác Bảy; nói rõ nguyên nhân cây chết cho bác nghe... đồng thời biếu 5.000.000 đồng để bác Bảy có vốn mua cây về trồng mới, dẫn dụ cò về thêm. Cò quay về thật. Bác Bảy nhận ra một diện tích nhỏ tập trung nhiều cò tất nhiên dẫn đến mất cân bằng dinh dưỡng của cây cối trong khu vườn. Vì phân cò đổ xuống nhiều, phân tươi chưa qua giai đoạn ủ cho hoai mục nên rất nóng; cây vào mùa khô trong vườn càng còi cọc xơ xác, có bụi tre như bị sấy khô phải trồng thế. Đến nay số cò lên tới gần 2 triệu con. Nhiều con đánh nhau bị thương, cò con không nghe lời bị rơi khỏi tổ... đều được gia đình ông Thuyền chăm sóc và trả về tổ cũ, gia đình ông Bảy đều dốc lòng “cấp cứu” những con cò đánh nhau rách da, chảy máu. Có con đi ăn vướng lưỡi câu lôi về cả cần; cần câu nhỏ cắm ở bờ ao, bờ ruộng, bác Bảy làm nhiệm vụ của “bác sĩ thú y” mổ xẻ, gắp lưỡi câu, cách ly cò vào chuồng riêng, chăm sóc khi lành lặn mới thả vào vườn. Những bà con trông nom bảo vệ vườn cò không bị mất trộm, bác Bảy cũng thoải mái cho vài con làm mồi nhậu khi có khách đến chơi. Đôi khi bác còn tỉa bớt trứng cò, hoặc cò con mới ra ràng để có món trứng cò luộc và món thịt cò rôti bán cho du khách với giá đặc sản đặc biệt. Hoặc những con không thể chữa trị đành dự trữ làm thức ăn cho khách nào có ý muốn thưởng thức thịt cò.

Ông Thuyền có rất nhiều huyền thoại về cò. Chuyện về “đời tư” của từng cặp vợ chồng nhà cò. Ông tả dáng dấp, màu sắc đặc điểm từng loài cò quắm, cò ma, cò mòng và cách sinh sống đi về sinh nở... khiến chúng tôi có cảm tưởng như ông là cố tổ của Vườn Cò. Ông kể lể các loài cò bằng thơ vần điệu lục bát cho dễ nhớ:

Cò ruồi, cò cá, cò ma

Cò xanh, cò quắm, cò ngà, cò sen,

Cò hương, cò bợ, cò đen,

Cò rằn, cò gián, trắng tuyền, cò hoa.

Có mấy bạn cò họ xa:

Bịp, điển, quạ, vạc, cuốc, gà, diệc, nông...

Để tạo điều kiện cho khách quan sát vườn cò thuận lợi, dễ dàng, năm qua địa phương đã chi gần 40 triệu đồng xây một “khán đài” nhìn cò cho rõ. Tháp chỉ chứa dưới 20 người, nếu nhiều hơn tí chút thì một cơn gió nhẹ làm tháp rung rinh, ai cũng giật mình sợ hãi. Bởi nơi đặt tháp này là đất ruộng tôn thành nền. Cạnh nền có 2 con mương quanh năm đầy nước nên nền đất này yếu; mà tám trụ bêtông của chân tháp quá bé nhỏ, so với gạch đá ở tầng một, tầng hai và trọng lượng của khách bên trên. Khách chỉ có thể nhìn qua loa chứ khó phân biệt loại giống cò vì không thể thấy rõ được. Nếu như trước khi lên đây đã thấy được từng loại chim cò nhốt trong lồng đặt dưới lối vào có ghi tên họ thì dễ nhận diện hơn. Chiều cao tháp - hành lang cái thang này cao ngang tầm ngọn tre, có thể bằng chiều cao của nhà ba tầng. Chúng tôi leo lên 27 bậc thang đứng trên cao thoải mái nhìn; nhưng lúc này đã nhá nhem tối, chỉ còn rõ những đốm sáng trắng khẽ lay động ở trước mặt và phía xa kia.

Theo ông Bảy Thuyền thì một nghìn mét vuông đất gần đấy sẽ mua tiếp rồi trồng cây để mở rộng vườn cò hơn nữa.

Ông Thuyền kể chuyện cò đẻ, cò ấp, cò nuôi con. Có con cò trưởng thành bay đi 6 tháng mới quay lại. Có con cò con không nghe lời cha mẹ cứ lêu lổng lang thang ngoài tổ bảo chẳng được, có lần lộn cổ xuống đất. Thấy vậy ông Thuyền hoặc vợ con ông mang trả lại. Nhưng bố mẹ cò không nhận, cương qyết thi hành kỷ luật đuổi thẳng cổ. Thế là cò con đành phải làm mồi cho các vị khách muốn biết mùi vị cò. Sự khắc nghiệt của loài cò thật là quá quắt khiến con người không thể tưởng tượng được.  Ai bảo con không nghe lời mẹ cha, cá không ăn muối đành là cá ươn. Kỷ luật của loài cò nặng hơn hẳn các đẳng cấp khác.

Rất tiếc bóng tối chỉ có thể nhìn cò ở xa bằng đèn chiếu. Chúng tôi đành tạm biệt ông Bảy Cò, thận trọng từng bước chân lùi xuống cầu thang xoắn mong có ngày gặp lại.

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Những mùa thu

Đó là những ngày mưa và buồn, triền miên và dai dẳng. Em ngồi bên khung cửa sổ nhìn ra xa chẳng thấy gì ngoài một màu trắng xoá. Thỉnh thoảng những hạt mưa bắn tận vào chỗ em ngồi, ẩm ướt và khó chịu kinh khủng, thế mà em cũng chẳng muốn thay đổi chỗ ngồi, cứ để mặc cho những giọt mưa tha hồ nhảy múa ở những nơi mà chúng thích.

- Đóng cửa sổ vào An! Cái con bé này hay thật đấy! Ướt hết cả người rồi.

Mẹ đi ngang qua chỗ em ngồi, vừa nói vừa đưa tay đóng sầm cửa lại ngay trước mặt em. Em cũng chẳng nói gì, chỉ nghe thấy tiếng mưa rơi len vào trong tiếng thở dài của mẹ:

- Trời với chả đất!

Ngay lúc ấy, em cũng muốn nói với mẹ câu gì đó, đại loại như là một lời than thở chẳng hạn. Nhưng em không biết phải mở lời như thế nào nên lại thôi. Đôi khi cũng thật khó để  bắt đầu một câu chuyện kể cả với người mà ta yêu thương và gần gũi nhất.

Im lặng thật lâu và lặng lẽ thở dài để chờ cho một ngày mưa nữa đi qua. Em bỗng rùng mình – không phải vì cái lạnh của nước mưa bắn vào – mà vì nhớ rằng ngày bé em đã từng nghe bà nói: Những người đàn bà hay thở dài là những người đàn bà bất hạnh.

Thường thì sau mỗi câu nói như thế bà lại thở dài, bà bảo:  Bà thương mẹ vì mẹ hay thở dài lắm. Khi ấy, em còn quá bé để có thể hiểu hết được những gì bà nói. Nó cũng gần giống với việc em không thể nào lý giải được vì sao mắt mẹ cứ gần như dại đi mỗi khi nhìn thấy em ngồi một mình ngồi lặng im bên khung cửa sổ vào những lúc trời có mưa.

Em cũng hay thở dài song không dám để cho mẹ biết. Nhưng mà giấu mẹ mãi làm sao được. Mẹ sinh em ra từ trong bụng mẹ cơ mà.

Mẹ thương em bằng với thứ tình thương ngày xưa bà dành cho mẹ; lặng im, thở dài và tím tái vì đau đớn. Nó giống như một thứ tình cảm dây chuyền qua những thế hệ đàn bà của gia đình em – một cái mắt xích liên hoàn trong một guồng quay bất tận, mà cho đến thời của em thì sự quyết liệt luôn luôn tỷ lệ thuận với sự im lặng và nỗi sợ hãi.

2. Đó là những ngày trời u ám dù chẳng có mưa. Mẹ đun nước gội đầu cho em, tay thì cứ lóng nga lóng ngóng khi nhặt những sợi tóc rụng ngày một nhiều hơn của em và như không thể nén được, mẹ thốt lên:

- Tóc An dạo này rụng nhiều quá!

Rồi mẹ lại thở dài và im lặng. Cứ như thể ở cái khoảng không gian ấy, vào cái giây phút ấy, chỉ cần một trong hai người, hoặc em, hoặc mẹ bật ra một chữ “à” thôi, tất cả đều trở nên thừa thãi. Thỉnh thoảng mẹ vẫn thường bảo với em:

- Hay là An lấy chồng đi!

Em bật cười cứ như thể lấy chồng là việc của ai chứ không phải là của em, không liên can gì đến em.

Rồi một hôm em nói với mẹ là em sẽ ở vậy thôi, em không lấy chồng đâu. Em không biết lúc ấy mình đang nghĩ gì nữa. Nhưng nếu mắt mẹ đừng mở to và loáng nước chằm chằm nhìn em như thế thì có lẽ em đã tin rằng quyết định của mình là đúng.

Dạo này em đã thấy mình nghĩ về Tuấn nhiều hơn. Mẹ bảo em:

- Tuấn sẽ là một người đàn ông tốt đấy!

Còn em, em cũng chưa bao giờ nghĩ khác đi với những điều mẹ nói về Tuấn cả.

Tuấn là một người tốt, rất tốt, nhưng ngoài điều đó ra thì em không còn cảm thấy điều gì khác ở Tuấn nữa.

Có một lần, rất tự nhiên thôi, em hỏi mẹ:

- Mẹ ơi, con người ta có thể lấy nhau vì lòng tốt được không?

Mẹ không nói gì, chỉ hướng mắt nhìn ra phía ngoài khung cửa sổ chỗ em vẫn hay ngồi. Hình như chiều ấy trời cũng có mưa thì phải? Mưa nhỏ thôi nhưng bắn tận vào chỗ hai mẹ con ngồi, mưa bắn lên cả mắt, ướt mèm như thể là đang khóc?

3. Đó là những ngày trời bắt đầu có nắng nhưng vẫn ảm đạm vô cùng. Dạo  đó Tuấn đến nhà em thường xuyên hơn, Tuấn đưa em đi chơi ở nơi mà những đôi yêu nhau thường tới.

Mẹ vui hẳn lên mỗi khi Tuấn đến. Dường như với mẹ, Tuấn là người duy nhất có thể kéo em ra khỏi cái khung cửa sổ đầy ám ảnh ấy.

Có lẽ mẹ đã không sai khi nghĩ  như thế. Nhưng mẹ và kể cả là Tuấn, thậm chí là cả chính em nữa, đều không thể ngờ được rằng, cứ mỗi khi đi xa khỏi cái khung cửa sổ ấy thì ngay lập tức em chỉ muốn được mau chóng quay trở về và ngồi ở đó, cứ như thể là em đã không thể thuộc về một nơi nào khác nữa.

Em rất sợ phải nghe tiếng thở dài của mẹ. Mỗi lần như thế em lại nghĩ đến câu nói của bà ngày xưa: Những người đàn bà hay thở dài là những người đàn bà… Em không dám nghĩ tiếp nữa. Em sợ chính mình rồi cũng không đủ sức để vượt qua cái ranh giới mà thời của bà em và mẹ em đã không thể nào vượt qua được.

Có lẽ là em cần phải làm một cái gì đó, làm gì thì em cũng không biết đâu. Nhưng mà nhất định là phải làm một cái gì đó để em không còn thời giờ nghĩ ngợi linh tinh nữa.

Em đã có những ngày say mê thực sự khi ngồi bên khung cửa sổ gấp những ngôi sao bằng giấy. Em nghe người ta bảo rằng: “Sao là tượng trưng cho sự may mắn, hạnh phúc”. Và em tin.

Em tỉ mẩn và mải miết với từng đường gấp, như thể là em đang cố gắng đi cóp nhặt cẩn thận từng mẩu vụn của hạnh phúc và may mắn để đem về đặt vào từng ngôi sao nhỏ.

Tuấn đến, nhìn em đầy ngạc nhiên trước ngổn ngang là giấy cắt và rất nhiều sao. Tuấn bảo:

- An khéo tay quá.

Rồi Tuấn háo hức ngồi xuống làm thử. Được một lúc thì Tuấn đứng lên:

- Anh chịu thôi.

Tuấn nói và đưa tay gom một loạt những gì mà anh đã gấp suốt từ khi vừa đến bỏ vào thùng rác.

- Thôi để anh cắt giấy cho An gấp vậy nhé.

Em ngẩng lên nhìn Tuấn và cười.

- “Tuấn sẽ là một người đàn ông tốt đấy!”.

Riêng điều này thì em tin, dù từ rất lâu rồi đã không còn tin vào nhiều điều khác nữa.

- Em lạnh à?

Tuấn hỏi khi thấy mắt em cứ đờ đi.

- Không, em vẫn ổn.

Em vội vàng trả lời rồi lại cúi xuống tiếp tục gấp sao. Tuấn tập trung  cắt giấy mà không hề biết ngay lúc ấy em đã gấp hỏng rất nhiều sao.

Tuấn rất tốt! Đó luôn là điều làm em xót xa nhất.

4. Đó là một ngày chớm hạ mà em không thể nào quên. Tuấn đến nhà, rồi chở em tới một quán quen. Tuấn bảo:

- Cuối năm nay chúng mình tổ chức nhé!

Em không biết cái vẻ mặt của mình lúc nghe Tuấn nói trông nó như thế nào nữa. Nhưng chắc  là phải ngớ ngẩn lắm.

Em biết rồi sẽ đến ngày Tuấn nói với em một câu như câu Tuấn vừa nói ở trên, nhưng tại sao em vẫn thấy bàng hoàng.

- Tuấn à!

Em hít một hơi thật sâu, cố gắng không để cho Tuấn biết được rằng em đang bất ổn trong từng ý nghĩ nhỏ nhất.

- Em không thể đâu.

- Nhưng tại sao chứ?

Tuấn vẫn rất nhẹ nhàng.

- Em không biết nữa. Nhưng nếu em đồng ý em sẽ là người có lỗi với T uấn.

- Em chẳng có lỗi gì gì cả. Anh yêu em.

Có lẽ Tuấn đang bị xúc động mạnh, giọng của anh nghe rất vội, em chưa bao giờ thấy Tuấn như vậy cả.

- Em muốn về.

Em nói nhanh, em sợ nếu em chỉ đối diện với Tuấn thêm một phút nữa thôi, em sẽ không thể nào chịu hơn được nữa. Trái tim em đang yếu dần đi, rất có thể em sẽ gật đầu. Em sợ phải nhìn thấy ánh mắt hối thúc của mẹ mỗi khi bắt gặp em ngồi bên khung cửa sổ. Em sợ cái cảm giác chông chênh đang ngày một lớn lên và loang rộng ra trong tâm hồn em. Em rất sợ rồi em sẽ tạm thời vịn qua quýt vào đâu đó, mà Tuấn thì tốt như thế. Tội cho Tuấn lắm. Em không thể nào…

5.

Đó là ngày mà những yêu thương được dồn hết xuống mười đầu ngón tay. Em đã gấp không biết bao nhiêu là sao, nhiều, nhiều lắm.

Tuấn vẫn đến, cắt giấy và nhìn em ngồi gấp sao bên khung cửa sổ.

Tuấn hỏi:

- An vẫn đang chờ một cái gì đó, đúng không?

Em khẽ gật đầu và thấy biết ơn Tuấn vô cùng khi mà Tuấn đã không hỏi thêm: An chờ cái gì vậy?

Bởi em không thể nào nói với Tuấn hay với bất kỳ ai, thậm chí là với cả mẹ nữa, rằng em đang chờ một người con trai mà em đã từng gặp ở trong thơ từ khi em mới chỉ là một đứa con gái 17 tuổi.

Mọi người sẽ chẳng tin đâu. Sẽ bảo em là một con điên mất. Nhưng mà với em thì tình yêu chẳng bao giờ là điên cả?

6.

Đó là những ngày cuối thu, ngờm ngợp lạnh. Tuấn đến, tìm em và bảo có chuyện muốn nói.

Vẫn là ở trong cái quán quen ấy, vẫn là Tuấn tuyệt vời và đáng trọng như lần đầu tiên em biết ấy.

Tuấn đã nói với em rất nhiều, rất nhiều về thứ tình cảm không thể nào mất đi hay bị biến thành cái cuối cùng mà Tuấn đã dành cho em. Tuấn nói: - Tuấn có thể chờ em suốt cả cuộc dời, nếu như Tuấn chỉ sống cho riêng một mình Tuấn, nhưng Tuấn còn có gia đình, có bố mẹ nữa. Tuấn không thể nào làm khác đi được.

Rồi Tuấn hỏi em, giọng đầy tha thiết:

- An sẽ còn chờ đến bao giờ nữa?

Em khẽ lắc đầu và cười. Lần đầu tiên em thấy lòng mình nhẹ nhõm và thanh thản đến thế khi nghe Tuấn nói Tuấn sẽ lấy một người làm vợ mà người ấy lại chẳng phải là em.

7.

Đó là những ngày cuối đông lạnh lẽo. Người ta kể lại với nhau rằng có một người con gái thường đi dọc các cửa hàng bán hoa để hỏi mua thứ hoa chỉ nở duy nhất vào mùa thu (mà khi ấy lại là cuối mùa đông mất rồi).

Lúc đầu, những người bán hàng còn nhẹ nhàng giải thích để cố chèo kéo cô gái mua một thứ hoa khác thay thế nhưng cô gái ương bướng kia nhất định không chịu, thế là người ta tức quá quát ầm cả một góc phố lên:

- Điên à! Bây giờ thì làm gì có thứ hoa chết tiệt ấy.

Bà hàng hoa gầm lên trước sự kinh hãi, thất thần của cô gái.

Đêm mênh mông, cô gái lẩm nhẩm một mình trong sự vắng lặng, cạnh khung cửa sổ quen thuộc:

- Sao lại là thứ hoa chết tiệt được nhỉ?

Rồi cô chợt nhớ ra hôm nay là sinh nhật lần thứ 29 của mình. Ngày trước, hình như có một người con trai đã nói với cô rằng:

- Sinh nhật của An vào mùa đông nên không thể nào có hoa sữa được đâu. Anh rất tiếc!

Ra là thế:

- Không thể có được! Không thể có được!

Cô gái lại thở dài mà không hề hay biết.

Những chiêm nghiệm của người già nghe đâu bao giờ cũng đúng lắm. Hình như thì:

- Những người đàn bà hay thở dài là những người đàn bà…

Có tiếng rùng mình khe khẽ. Bên ngoài khung cửa sổ một ngày đông nữa đang lặng lẽ trôi qua cõng theo những tiếng thở dài vô thức.

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Nữ văn phòng

Con người trong thế giới hiện đại phải trang bị đến là nhiều phương tiện cồng kềnh. Việc đầu tiên là không khí để thở. Điều hoà ở phòng bật 16/24, ở cơ quan thì 8/24. Chui vào xe buýt đi làm cũng là chui vào một cái máy lạnh, một bể kính. Không nhẽ con người bây giờ lại giống con cá cảnh như vậy hay sao? Mà đúng vậy, mắt ai cũng lồi dần ra như mắt cá vàng vì ngày không dưới 8 tiếng ngồi trước màn hình vi tính. Đeo kính cận cũng đã trở thành mốt rồi. Thời đại thay đổi nhanh thật. Ngoảnh đi ngoảnh lại trong xã hội đã thấy con người ra đường phải trang bị nào kính, điện thoại di động, nào máy tính cá nhân, nào xe máy. Mới dạo cô học cấp II, các chú ở cơ quan má thường đùa nhau: “Một yêu anh có may ô. Hai yêu anh có cá khô ăn dần...”. Sau đó là đến câu cửa miệng để đùa nhau về chuyện dân gian Việt Nam ở nước ngoài đi mua hàng đóng thùng gửi về nước: “Vai mang áp suất, chân đi bàn là”. Ngày cô học ở trường, đứa bạn cùng lớp đã có câu tuyên bố nổi tiếng là: Chồng tương lai của nó phải đi ít nhất là xe Dream Thái trở lên. Thế rồi nhu cầu của con người cứ tiến vùn vụt, không biết rồi sẽ dừng lại ở chỗ nào. Mới ngày nào việc có một chiếc xe máy để đi là một niềm mơ ước, là cái mốc để đánh giá sự giàu có ăn nên làm ra, sau đó nó là một điều mà gần như không có nó, xã hội không chấp nhận. Rồi đến một dạo, đàn ông có chiếc bụng bệ vệ được coi là biểu tượng của sự thành đạt. Nhưng bây giờ thì đến mấy anh bảo vệ cơ quan cô cũng vác những chiếc bụng “bầu”. Và gần đây là điện thoại di động. Bạn cô, có những người dùng điện thoại di động chỉ là một cái mốt, vì thời nay không có không được. Rồi lại tính ra rằng điện thoại di động vừa tiện, vừa rẻ hơn điện thoại cố định. Ngồi trong phòng họp, chỗ này vang lên một giai điệu “Xô nát ánh trăng” điện tử, và lập tức thấy một chuyên viên đứng lên, tay ôm máy kề tai vừa thì thầm alô vừa đi ra ngoài. Một lát sau, tiếng nhạc du dương của bản “Hồ thiên nga” lại phát ra từ cuối phòng, một tin nhắn ở đâu đó mới được gửi đến. Sao mà bây giờ con người ta cần đến nhau thế nhỉ. Những lượng thông tin trao đổi trong một giờ đã là hàng vạn, hàng tỷ đơn vị. Hình như bây giờ người ta cần thông tin, sống bằng thông tin. Đơn cử một việc: Chị An sống cùng phòng với Hoài một tháng tiền ăn hết sáu trăm nghìn, son phấn không dùng, thời trang cũng không chuộng, một năm may sắm có dăm ba bộ quần áo, nhưng tiền điện thoại thì trung bình năm trăm nghìn một tháng, có tháng lên tới hơn một triệu, bằng nửa tháng lương của Hoài. Điều này được lý giải là lương chị cao, chị đi làm xa nhà, rồi chị độc thân ở tuổi ngoài băm nên có nhiều điều phải giải toả tâm sự với bạn bè. Cũng có thể hiểu được. Nhưng ngay như những người nhà ngay kề công ty, vợ con hay chồng con đề huề mà vẫn cứ thấy nhậu điện thoại với những ải những ai đến hàng tiếng đồng hồ. Nói chuyện điện thoại hôm nay rồi lại ngày mai, và ngày kia cũng sẽ lại nói. Đã thành một nhu cầu tiện lợi được giãi bày, được tán phét, được bày tỏ bản thân. Nói và nói. Nhưng mà nói thì cũng phải có người nghe, cũng phải nói cùng, chứ có ai nói chuyện điện thoại một mình bao giờ không? Thế tức là một cô bé xinh đẹp đang nhậu điện thoại hàng chục phút trong buồng điện thoại tự động kia thì cũng phải có một chàng trai, hoặc một cô bạn gái đang tốn hàng chục phút để say sưa nghe, trả lời, hỏi thăm, khuyên giải, đáp lại. Thế mới biết cái nhu cầu được giải toả của con người mới lớn làm sao, bức xúc làm sao: Được nói và nghe người ta nói. Như vậy có thể hiểu được là con người ta ngày càng xích gần nhau, hiểu nhau hơn, thương yêu nhau hơn, mở lòng với nhau hơn. Cứ tính trong một giờ bây giờ có bao nhiêu người tâm tình với nhau xem thì sẽ thấy rằng thế giới bây giờ thật là tươi đẹp.

Mà quả thật là tươi đẹp. Miễn là không có chiến tranh, không có tai nạn giao thông, không có ngộ độc thực phẩm, không có H5N1... Những lần kể chuyện chiến tranh, ba đều kết thúc bằng câu ba nhờ có phước lành sao đó mà đi chiến trường ngần ấy năm, bom đạn, thuốc độc màu da cam... mà cũng chỉ bị nhiễm sơ sơ, đẻ sáu đứa con đều nguyên lành đẹp đẽ. Khúc đầu sinh chị Hai, đến khúc sau sinh chị Ba, đến ngày sinh được anh Tư, đứa con trai đầu lòng, ba mừng đến không bước nổi một bước, mãi mới chạy đi được. Thế nhưng bản thân ba thì bệnh tật đầy người, má đã hàng chục năm nay không dám rời ba một bước. Có bữa nhổ cỏ ngay sau vườn một chập chạy lên đã thấy ông nằm quay lơ ở sân từ lúc nào. Rối loạn tiền đình, rồi vết đạn bên hông phải, rồi tim mạch. Ông giờ như sống bằng thuốc, một tháng nội tiền thuốc các loại của ông đã hết vài trăm ngàn. Chị em Hoài thường giấu ông mỗi khi trong nhà có những chuyện không vừa ý: Ví như việc thằng út đánh lộn với người ta mẻ đầu phải khâu mấy mũi, việc Hoài phải vào thành phố làm tiểu phẫu khối u ở tay, việc má phải đi cắt thuốc chữa dạ dày... Mà nhà ai chẳng có những chuyện như thế. Hoài nghĩ. Cô luôn luôn bằng lòng với mọi chuyện, chẳng mơ ước cao xa gì. Công việc của cô giúp cô trang trải chi tiêu trong nhà, mua thuốc cho ba, giúp anh Tư học xa, đôi khi cho thằng út đôi chút. Thế là tốt lắm rồi. Có nằm mơ trước kia Hoài cũng không nghĩ được là mình lại đi làm ở một công ty sang trọng thế này. Sáng dậy lúc sáu giờ, tắm gội, sửa soạn mặc quần áo rồi xuống nhà ăn ăn sáng. ăn sáng xong thì là sáu giờ bốn lăm, lên xe buýt của công ty đi làm. Giờ làm bắt đầu tính từ lúc ôtô buýt cho mọi người xuống trước cổng của công ty để quẹt thẻ. Một hình thức kiểm soát giờ làm việc thật hiện đại và tiện lợi. Khi công ty bắt đầu lắp máy kiểm tra bằng thẻ từ, Minh phòng máy tính bảo cô: Chỉ có yếu tố con người là khó lường nhất. Đến cả bản thân mình nhiều khi tớ còn chẳng hiểu nổi. Tớ chỉ tin có máy móc mà thôi. Hoài đã cười bảo Minh rằng anh đúng là mắc bệnh nghề nghiệp. Nhưng mà đúng vậy thật. Con bạn thân của Hoài đã qua tới ba mối tình mà còn cô độc. Có lần nó bảo Hoài rằng nhìn vào cái mắt nó là người ta đã muốn lừa rồi. Máy móc thì lại là chuyện khác. Nếu được vận hành và bảo dưỡng đúng, máy móc sẽ chẳng bao giờ phản người. Thật ra, đôi khi Hoài cũng kín đáo quẹt thẻ hộ An những khi chị ấy về thăm nhà đến muộn hoặc có việc phải về sớm. Chị em gái với nhau mà. Vả lại việc đó cũng chỉ dăm ba tháng mới có một lần nên chẳng có gì nghiêm trọng lắm, Hoài nghĩ.

Chị An hơn Hoài đến 11 tuổi. Khác với các bà muộn chồng thường khó tính càu cạu, chị An rất vui vẻ, dễ chịu, lại hay cười nữa. Công việc của chị là soạn và dịch các văn bản giao dịch của công ty với các đối tác nước ngoài. Chị rất vất vả vì công việc khó, khối lượng lại nhiều. Có bữa ăn trưa, chị cứ chống đũa mãi mà không ăn được, vì mệt đã đành, nhiều khi vì tức nữa, chị nói vậy. Tức, vì nhiều văn bản dùng câu tiếng Việt sai, nhiều câu tối nghĩa, chị đánh vật không sao dịch nổi... Cũng có khi vừa ăn, chị thì thào kể cho cô nghe những câu trong văn bản dùng sai từ, tức cười và vô nghĩa, để hai chị em lại cười rúc rích với nhau. Nhưng tính tình chị đôi khi lạ lắm. Chị có thể để bỏ cả buổi trưa để nói chuyện bằng điện thoại với bạn gái tận thành phố về một bài báo hay mới đọc được. Chị ngạc nhiên đến phẫn uất khi nghe một cậu nhân viên trẻ trong cơ quan trả lời khách nước ngoài một cách hàm hồ rằng chúng tôi (tức Việt Nam) không có điệu múa dân tộc. Ngay cả việc tình cờ biết được là Hoài chưa bao giờ đọc cuốn Không gia đình cũng làm chị ngạc nhiên. Lập tức chủ nhật tuần đó chị rủ Hoài đi hiệu sách và mua tặng cô cuốn sách đó. Nể chị An, Hoài có đọc, nhưng không vào lắm, vì cô toàn đọc lúc đã lơ mơ buồn ngủ rồi. Cô thích đọc tập san Hạnh phúc gia đình hơn. Loại tập san này văn phòng đặt hàng quý, Hoài mang về để một chồng ở kệ tủ, chỉ có chị An là chẳng bao giờ ngó đến chúng, lại còn tự giễu mình rằng vì không chịu đọc Hạnh phúc gia đình nên chị mới muộn chồng.

Công việc của Hoài là vào sổ công văn đến, công văn đi, đặt vé máy bay cho người của công ty, thăm nom lễ hiếu hỉ, lo thủ tục cho các sếp đi công tác trong nước và nước ngoài, các đoàn khách ra vào công ty, các đối tác đến làm việc và đủ các việc linh tinh khác ở văn phòng.

Thế nhưng bản thân cô thì chưa một lần đi máy bay.

Những người cùng cơ quan cô rất lịch sự, sau mỗi chuyến công tác về xuống chỗ cô trả cuống vé để thanh toán đều mang theo một món quà gì đó, có khi mua tại nơi họ đến, có khi là mua ở sân bay khi về nước. Thế là chẳng bao lâu, mặt bàn làm việc của cô đã lốc nhốc nào con Merlion của Singapore, nào dây đeo chìa khoá của Mỹ, nào quạt giấy Nhật Bản, mô hình tháp Epphen... Nhưng Hoài thích nhất con Matroska do sếp tặng sau một chuyến đi công tác ở Nga. Cô gái xinh đẹp choàng chiếc khăn sau lộng lẫy đứng lặng nhìn cô bằng đôi mắt nâu tinh nghịch. Người thợ thủ công nào vẽ nên cô gái này hẳn rất khéo tay và nghịch ngợm. Không hiểu sao cô cứ muốn nghĩ đấy là một cậu bé hiếu động có mái tóc vàng óng với đôi mắt xanh ranh mãnh, vừa vẽ vừa nguẩy tay cười ha ha.

Hôm nay thay vì chống đũa, hoặc kể chuyện vui trong bữa ăn, chị An cho Hoài xem một tấm bưu thiếp của ông khách người Mỹ tặng.

- Em xem, thật tuyệt vời!

Vì hay tiếp xúc với người nước ngoài nên ngôn ngữ của chị cũng hơi giống họ. Trong trường hợp này. Hoài nghĩ, chỉ cần dùng câu “Em thấy hay không?” là đủ.

Nhưng cái giọng đầy xúc động của chị An làm Hoài thấy mình nên thận trọng khi mở tấm thiệp ra xem.

Một màn đêm trong trẻo đầy sao, bình nguyên xanh thẳm lùi lại sau con đường đất lầy lội khấp khểnh. Trên con đường ấy đi đơn độc một chiếc xe trâu. Đúng hơn là một đám rước đèn ông sao. Cậu bé ngồi trên mình trâu cầm một chiếc đèn ông sao. Trên chiếc xe hai bánh thô sơ được con trâu có cặp sừng rất rộng kéo đi có một người đàn bà bế một đứa bé không rõ mặt cũng cầm một chiếc đèn ông sao, hai đứa bé lớn hơn đứng cạnh trong xe, tất cả đều đội nón, mặt quay về hướng trực diện của bức tranh. Cả người, cả nón cả đèn ông sao đều như được dát bạc bởi ánh trăng.

Thật buồn và thật đẹp. Bức tranh được một hoạ sĩ nước ngoài vẽ vào năm 1942.

Lời đề từ của tấm thiệp thì rõ ràng là mới đây: For the well-being of the world’s children - (Vì hạnh phúc của trẻ em trên toàn thế giới).

Chị An than rằng lâu lắm rồi, không biết từ bao giờ nữa, chị không được đi dưới ánh trăng.

Và tối ấy, chị tắt máy điều hoà, gác điện thoại, mở tung cửa sổ phòng và lên giường ngủ sớm.

Không quen ngủ sớm mà lại không có máy điều hoà nên Hoài trằn trọc mãi. Phải rồi, chị An thèm được đi dưới trăng, còn Hoài thì bỗng nhớ lại ngày còn bé buổi tối có trăng hay chân trần chạy trên những bờ ruộng đẫm sương vợt châu chấu về rang. Vào khoảng đầu tháng Tám Âm lịch, lúa chuẩn bị lên đòng là hay có nhiều châu chấu non. Có những buổi tối Hoài và thằng út vợt được hơn lưng giỏ. Vậy mà nhà đông, rang lên cũng chỉ ăn một bữa là hết. Bây giờ thì vĩnh viễn không có cảnh ấy nữa rồi. Những lần về thăm nhà, buổi tối Hoài một là ngồi ở nhà, hai là phóng xe máy xuống phố thị chơi, chứ ai mà dám ra đến bờ ruộng, dây kẽm bẫy chuột giăng đầy. Đã không ít người bị điện giật chết oan. Châu chấu thì cũng chẳng còn nhiều vì thuốc trừ sâu, vả lại, bây giờ đời sống cao, ai mà còn ăn châu chấu rang nữa. Nói ra thiên hạ cười chết. Hoài bật chiếc đèn xinh xắn gắn bên tường và lấy trên kệ sách xuống một tập san Phụ nữ số mới nhất. Những cô gái xinh đẹp đang nhìn Hoài từ bìa tập san trông xa lạ như thể họ không phải là người Việt Nam. Hoài cầm tập san trên tay mà không thể mở nổi một trang, trong đầu bỗng lung bung lời hẹn của bạn trai hẹn đi biển xa cuối tuần. Mà hôm nay thì mới là thứ ba. Thôi đi ngủ mai còn dậy sớm. Hoài nhìn sang giường bên. Trong bóng tối mờ mờ, cái dáng nằm của chị An thật thoải mái, một tay dang rộng tận mép giường, tay kia ôm hờ chiếc gối. Thân hình chị ẩn hiện sau chiếc váy ngủ bằng vải lanh mỏng lồ lộ vẻ thanh tân, non trẻ như một cô bé gái, và quen thuộc tới mức không hiểu sao cô muốn ôm ghì lấy chị. Cả gương mặt chị trong giấc ngủ cũng vậy. Nó có vẻ gì yếu ớt, ngây thơ khiến người ta phải ngạc nhiên là sao một cô gái đã ngoài ba mươi tuổi rồi còn có dáng vẻ như vậy. Cô nhổm dậy nhìn chị thật kỹ và nhớ lại má có lần bảo cô rằng, những người ngủ hay dang thẳng hai tay là người sướng. Nhưng thật ra thế nào là sướng, thế nào là khổ, Hoài cũng không biết nữa. Với cô thì mọi chuyện đều đơn giản, nhưng chị An thì luôn có những tiếp nhận rất lạ, thành ra Hoài không dám chắc là trong thâm tâm chị thấy mình sướng hay khổ. Nhưng mà thôi, nghĩ rành rọt về điều đó làm gì. Bỗng dưng Hoài muốn lấy một sợi tóc cù vào chiếc cổ thanh tú trắng mờ đang phập phồng theo hơi thở nhẹ kia, để được nghe tiếng cười trong trẻo, giòn giã của chị.

Cuối cùng giấc ngủ cũng đến dần, mệt mỏi mà ngọt ngào đến kỳ lạ. Cô mơ thấy một ngày thật ít công văn đến và đi, các sếp không cáu gắt, chim hót trên cây ngọc lan ngoài ô cửa của văn phòng, nắng thì chạy dài trong sân trụ sở công ty. Cô thấy chị Hoài duyên dáng trong bộ áo dài màu đỏ sẫm, tươi cười bước ra từ phòng làm việc của tổ phiên dịch. Cô tin chắc là ngày hôm nay với chị cũng được yên ổn, không có bản dịch nào gấp gáp, không có ai gây chuyện với tổ phiên dịch, và không có những câu chữ “khủng khiếp” nào trong những văn bản giấy tờ làm chị phải chau đôi mày của mình lại.

(Báo Văn nghệ)

CHA VÀ CON VÀ… TÀU BAY

Tôi và con trai đi máy bay từ Sài Gòn ra Hà Nội. Chuyến đi máy bay đầu đời của tôi và đương nhiên con tôi cũng thế. Cũng xin nói thêm, đáng lý chúng tôi bay ngày nhưng bay đêm giảm giá, đành vậy.

Bay đêm được an ủi bằng Saint-Exupéry. Thế giới bay đêm có thật sự trở thành lãng mạn hay không là nhờ cuốn sách của ông. Những kẻ lãng mạn đã nói thế. Nhưng con tôi thì nó chẳng cần biết ông ta là ai, vừa nghe bay đêm đã không vui rồi.

- Làm sao con nhìn thấy mây!

ừ thì tôi cũng như nó, vẫn mong nhìn thấy mây khi chính mình đi xuyên qua. Tôi nói mà thấy mình muốn khóc.

- Chẳng sao đâu con, con vẫn nhìn thấy, có điều chúng đen thui.

8 giờ 30 cất cánh, nhưng mới 5 giờ sân bay đã lố nhố người. Chẳng biết họ có cùng chuyến với tôi hay không. Thằng con tôi mặc chiếc áo màu đỏ, màu yêu thích của mẹ nó. Đội chiếc nón màu vàng. Mang thêm đôi dép có quai hậu. Thế là tuyệt vời gọn gàng. Thế là mẹ nó hài lòng cho xem.

- Con phải luôn nắm túi quần của bố. Tôi dặn.

- Thế hai tay bố để đâu mà bố không nắm tay con? Thằng con tôi nó hay lý sự.

- Bố phải ôm giỏ xách.

Tệ thật, những chiếc giỏ xách, chẳng lẽ chúng quan trọng hơn đứa con của mình à? Quan trọng đến nỗi mình ôm chặt giỏ xách mà không thèm ôm đứa con? Tôi chột dạ. Nhưng đó cũng chỉ là ý nghĩ loáng thoáng khi gởi hành lý thôi. Bây giờ tôi đã trống hai tay để mà ôm nó rồi. Cũng may thằng bé không nghĩ đến chuyện này lâu. Nó đang phân vân về chiếc máy bay.

- Con muốn được đi chiếc màu xanh. Nó lại có vẻ to hơn chiếc màu trắng.

- ừ, bố cũng thấy thế.

- Nhưng lỡ người ta không cho mình đi chiếc máy bay màu xanh?

- Thì đành đi chiếc màu trắng đó chứ sao con.

- Nhưng con vẫn muốn đi chiếc màu xanh.

- Nhất định là vậy rồi. Nhưng màu trắng cũng hay lắm. Khi đi qua đám mây, chúng ta sẽ giống như màu nó.

Thằng con tôi nhắm bộ êm êm. Nó êm cũng đúng thôi. Nó mới 10 tuổi làm sao mưu mẹo bằng cái đầu già của thằng cha nó. Làm sao nó có thể hiểu cuộc đời này, nếu không được đi chiếc máy bay màu xanh, thì sẽ có những chiếc màu vàng, màu đỏ thay vào. Hoặc không có máy bay thì người ta đi bằng xe đò, xe máy… Người ta thay đổi phương tiện cho bằng được để đạt mục đích Sài Gòn - Hà Nội, Hà Nội - Sài Gòn. Người ta thay thế bầu trời bằng mặt đất thì có sao đâu?

ở phòng chờ, một vài vị kinh khủng lạnh lùng lăm lăm cái điện đàm. Họ giữ yên cho cái an ninh ở đây. Nói chung để mọi thứ đâu vào đấy. Thằng con tôi quên chuyện màu chiếc máy bay rất nhanh.

- Chú ấy làm gì vậy bố?

- Chú ấy xem có ai mang vũ khí không. Vũ khí là súng đó.

- Thế mang dao có sao không bố?

- Cũng không cho tuốt. Kẻ nào mang dao đi ngang chú ấy, cái máy sẽ tự reo lên. Một miếng sắt nó cũng sẽ tự reo. Nó là cái máy dò kim loại.

Thằng con tôi có vẻ rất vui vì điều này nhưng lại không tin lắm. Một cỗ máy làm sao có thể phát hiện một ai đó, mang một cái gì đó nếu như họ giấu kín trong người. Tôi cũng nghĩ vậy.

Và kết quả nó đã làm một việc dại dột: ngậm hai đồng cắc vào miệng. Ngậm đúng 10000. Số tiền mà tôi đã cho nó không biết từ lúc nào. Có lẽ từ lúc Nhà nước mới sản xuất lại tiền cắc, và tôi đã cho để nó biết mùi tiền cắc với người ta.

Tôi cũng phải công nhận là con tôi thông minh hơn cả tôi và mẹ nó. Nhiều lúc tôi hay nghĩ ngợi, trí thông minh của một con người từ đâu ra, trong khi bố mẹ nó cứ tầm tầm, ngao ngán. Vợ tôi một hôm đọc báo nói là do thức ăn… Tôi cũng đành chấp nhận giả thuyết này, bởi không từ ăn uống thì từ đâu?

Vì thông minh nên nó đã nghĩ ra cái sáng kiến ngậm hai đồng cắc dại dột. Nhưng đó cũng chỉ là chuyện sau này tôi được biết. Khi ở sân bay, tôi vô tư hơn nhiều. Thấy thằng con không nói tiếng nào, thế là tôi khỏe. Một ngày nó nói nhiều lắm, hỏi nhiều lắm. Tôi phải giải thích cho nó nghe về thế giới này, từ màu sắc đến âm thanh. Thiếu điều còn giải thích tính tình của một con mèo.

Lúc này nó chưa ngậm đồng tiền, tôi và nó đang ngồi ngoài phòng chờ thủ tục nên nó nói:

- Nếu mẹ mà biết con và bố ra thăm chắc sẽ giật mình, bố nhỉ!

- Đương nhiên rồi. Mẹ sẽ bàng hoàng.

Rồi cũng nhanh chóng thôi, chúng tôi chuẩn bị bước qua máy soi. Nó đem đến cho tôi cảm giác rờn rợn như bước qua máy chém. Một khối vuông vuông như cánh cổng và những bộ phận huyền bí bên trong nó. Nó sẽ chiếu một tia phản ánh sự thật xuyên qua người tôi, qua con tôi?

Bỗng dưng tôi chợt thấy ngao ngán và buồn cười. Tôi buồn cười bởi sự an toàn giả tạo bên kia cánh cổng này mà con người có thể nghĩ ra. ở bên kia cánh cổng đó là một thế giới bình an ư? Có chắc không? Thế tôi đang ở bên đây, tôi không được bình an, tôi đang sống trà trộn với những nỗi nguy hiểm chưa được kiểm soát bằng máy sao? Mà có chắc gì an toàn trên thế giới này, thỉnh thoảng máy bay vẫn cứ rơi, máy móc vẫn cứ hỏng hóc, chưa kể phi công đang lái bỗng dưng ngủ quên... Ai mà biết được. Những  phi công cũng là con người, vẫn như tôi, vẫn có một hôm vui chơi quá chén và ngủ quên tuốt. Dám lắm chứ.

Cú bật cười của tôi xem ra có lý kinh khủng. Nhưng dù tôi có cười thì cái máy soi vẫn lù lù xuất hiện và tôi phải đi qua nó. Lúc này thằng con tôi vội vã móc hai đồng tiền cắc trong túi quần ra, tinh ranh bỏ vào miệng ngậm chặt. Cái miệng nó phồng lên thấy rõ, nhưng con nít má phính là chuyện thường. Mặt nó đỏ gay.

Người đứng trước bố con tôi đang bỏ điện thoại vào cái rổ, và thế là chúng tự động chạy vào bên trong máy như chạy vào một cái miệng đói.

- Máy dò kim loại đấy! Tôi nói thầm với con trai.

Tôi thấy mặt nó đang căng thẳng hơn nhiều. Tôi còn căng thẳng huống gì nó. Rồi đến phiên nó bước tới. Cái máy hét ầm lên như thể bản thân con trai tôi là một khối thuốc nổ. Nó sắp sửa nổ tung. Anh chàng bảo vệ ngoắt thằng bé tới. Tôi thấy nó giơ hai tay lên trời như đầu hàng. Người ta lấy cái máy soi cầm tay dí vào người nó như điểm từng huyệt một. Cũng như đối với người lớn, người ta rà ở ngực, ở bụng, khi rà đến chim thì cái quần nó đã ướt từ lúc nào rồi. Rồi cũng to như cái máy, nó khóc rống. Nức nở như cha chết.

- Nó đái rồi kìa. Người nhân viên kiểm tra hét lên.

Thằng con tôi tự động thò tay xuống lấy ra xâu chìa khóa. Nó đã lấy xâu chìa khóa của tôi rồi lận vào ống quần của nó lúc nào tôi cũng chẳng biết. Quỉ quái thật. Rồi nó tự động le cái lưỡi đỏ chót ra, một đồng tiền sáng lóa xuất hiện trên đó như bị phù phép. Nước mắt nó vẫn không thôi chảy. Đã nói là nó khóc như cha chết mà. Cuối cùng thì nó cũng được cho đi qua máy soi, với một ít nước mắt, một cái quần ướt mem, lại còn bị hăm he:

- Muốn cắt cu không hả nhóc?

ở phòng cách ly chờ lên máy bay, thằng bé có vẻ hoàn hồn. Nhưng khi đã hoàn hồn thì nó lại bắt đầu khóc thêm một lần nữa. Đúng vậy, nó ngậm hai đồng tiền, thế nhưng lúc nãy lè ra chỉ có một đồng, vậy thì cái đồng thứ hai đã đi đâu? Hay là nó đã nuốt rồi cũng nên.

Tôi định dẫn nó đến máy soi nhờ soi cái bụng, nhưng đã lỡ ngậm tiền qua cửa rồi, người ta bắt nhả ra thì làm sao mà nhả.

- Thôi nín đi. Tôi nói. Một chàng trai không thể cư xử như một mụ đàn bà.

Nó vẫn cứ khóc.

Tôi định bảo nếu nuốt tiền mà không mắc cổ thì không sao đâu con, nhưng rồi bỗng dưng nghĩ không nên cho nó thói quen đó. Thế là đanh ác thêm:

- Nuốt tiền rất nguy hiểm.

Loa phát thanh bắt đầu giục hành khách ra cửa, giọng lảnh lót đến không ngờ. Người ta nói nhẹ quá, ngọt ngào quá, như được ướp mật. Rõ ràng tôi chưa từng được nghe những âm thanh như vậy ở ngoài đời. Một chút phân vân lạ lùng cứ xoáy sâu vào tôi. Có thể nào đó là cái máy nói.

Theo sự chỉ dẫn, hai cha con tôi đi cửa số chín. Thằng con tôi đã hết khóc nhưng nó chuyển sang… đau cổ họng. Lạ lùng. Rồi nó thấy mình khó thở.

- Con nghẹn lắm.

Tôi đưa ngón tay ra trước mũi của nó:

- Thở mạnh bố xem.

Nó từ từ thở ra.

- Con thở mạnh xem!

Nó thở mạnh.

- Bố thấy con thở rất mạnh đó chứ!

- Mấy bữa con thở mạnh hơn kia.

Nó lúng búng trong miệng như muốn khóc. Bây giờ nó đã yếu rồi.

Đoàn người dài dằng dặc đang thu ngắn lại. Nó tiếp tục bồi cho tôi một nhát thứ ba:

- Đồng tiền nó đang chạy vào phổi của con.

- Thôi được rồi, lên máy bay chúng ta tính tiếp. Tôi thầm thì với nó.

Được lên máy bay, thằng con tôi quên khuấy vụ đồng tiền trong phổi. Chỗ ngồi của bố con tôi ngay cửa sổ. Từ đó có thể nhìn ra bên ngoài, thấy cả một khoảng trời lớn. Với cái chỗ thuận tiện như vầy, giá như tôi bay ngày thì sẽ hay hơn nhiều. Thời tiết vô cùng tuyệt. Mây trắng, trời trong, và gió nữa. Nhưng đây là một chuyến bay đêm.

- Bố nhìn kìa, có hai chiếc máy bay màu xanh. Mình đang đi chiếc màu gì nhỉ!

- Bố cũng không biết nữa.

- Một chút bố hỏi cho con nhé!

- ừ.

Thật may mắn làm sao, cô tiếp viên phát cho chúng tôi mỗi người một cái khăn lạnh. Cái mặt của thằng con tôi bấy giờ trông gớm ghiếc quá, nước mắt nước mũi chảy từng vệt, đọng lại nhìn cứ thấy thâm thâm đen đen.

Lau  mặt xong nó lại đau bụng. Đau khủng khiếp.

Oái ăm thay, trước khi cất cánh nguời ta không cho sử dụng nhà vệ sinh. Cái công việc bất tiện đó cần phải đạt đến một độ cao vừa phải nào đó trên quãng trời kia. Đành chịu thôi.

Mặt đất xa dần. Những con người lạ lùng là thế vậy mà bỗng chốc bé lại, yếu đuối, run rẩy trong cái đốm sáng nhạt nhòa ở cuối đường bay. Xa xa nhấp nha nhấp nhổm những đốm sáng im lìm, chìm khuất. Mặt đất từ từ hiện ra như một viên kim cương khổng lồ.

- Chúng ta đi được chưa bố. Thằng con tôi tiếp tục nói bịt miệng không kịp - Con mắc đái lắm. Nó hét lên như giữa chốn không người.

- Được rồi, được rồi. Tôi nói thầm vào tai nó, bố sẽ dẫn con đi tiểu.

Nhưng bất hạnh làm sao đã có một gã nhổm dậy trước con tôi. Gã đứng chắn ngay lối vào nhà vệ sinh. Lại thêm một gã khác đứng chờ cái công việc ấy.

- Đợi một chút nha con.

Tôi nói rồi ngồi xuống. Lại xuất hiện thêm một cụ bà. Cụ quấn chiếc khăng quàng cũ kĩ. Khuôn mặt hoảng hốt và bất ổn lạ thường. Có lẽ họ toàn là những nạn nhân chờ máy bay đạt đến một độ cao…

Trên đường đi xuất hiện cô tiếp viên hàng không, đẩy chiếc xe thức ăn. Có hai món ăn được chọn một cho buổi tối. Một món nghe rất lạ, rất Tây, chẳng biết là món gì, ăn thế nào, cuối cùng tôi phải chọn cái món có âm tiết quen quen, Việt Nam hơn, đơn giản là vì nó có chữ  đùi gà được phát âm bằng tiếng Việt.

Bà cụ vẫn còn đứng trên lối đi và thằng con tôi không còn chịu được nữa.

- Con sẽ đái trong quần. Nó nói một cách chắc chắn.

Người ngồi kế bên tôi lúc này ra chiều hoảng sợ:

- ấy chết! Đằng kia cũng có một nhà vệ sinh.

Tôi nhìn theo ngón tay anh chỉ thì cũng vừa lúc mọc ra một bà cụ thứ hai ngay hướng ấy, mặt còn hốt hoảng hơn bà cụ trước. Bà đang đứng chờ. Đành phải dẫn thằng bé ra xếp hàng thôi. Và kể từ lúc đó tôi cay đắng nhận ra, cần phải nhìn nhận sự việc này như thế nào, phải chăng có một phần lẩn khuất nào đó trong chính bản thân tôi, luôn luôn và giày vò bị xâm chiếm bởi sự xấu hổ mà tôi không biết.

Thế rồi cuối cùng chúng tôi cũng xong phần việc của mình, cũng bước qua sự xấu hổ ấy, một nỗi xấu hổ tiểu tiện bé nhỏ. Trên đường trở về chỗ ngồi, thằng con tôi đã hoàn hồn bắt đầu vặn vẹo theo cái kiểu thường trực của nó:

- Sao lúc nãy bố bảo đi tiểu? Bình thường bố bảo đi đái cơ mà!

Nó nói to lắm. Nó là đứa trẻ sinh ra từ cánh đồng, nên giọng nói của nó luôn được hiểu là… đồng không mông quạnh. Nó chẳng sợ gì. Cũng chẳng lịch sự gì. ý tứ gì. Lịch sự là thứ buồn cười.

Tôi im lặng. Nó lại tiếp tục hỏi. Hình như nó tưởng rằng tôi không nghe thấy.

- Sao vậy bố, sao bố nói là đi tiểu?

Nó càng hỏi tôi càng muốn khóc. Phải rồi, tại sao tôi phải nói trại đi cái từ mà tôi vẫn từng nói. Nó là tiếng nói của nơi tôi ở, nó tồn tại trước cả khi tôi được sinh ra. Và nếu tôi không lầm thì bất cứ ngôn ngữ nào trên trái đất này cũng đều có nó. Vậy thì tôi xấu hổ vì điều gì?

Bữa ăn nhanh chóng trôi qua. Thằng con tôi nhắm bộ khoái cái phòng vệ sinh. Theo lời nó thì tiếng dội nước to lắm. Chỉ cần nhấn một ngón tay là âm thanh rú lên kinh khủng.

- Con đi đái  đây. Nó nói.

Và nó cứ đi ra đi vào liên tục. Việc nó trở về chỗ ngồi chỉ là để hợp thức hóa cho việc nó sắp sửa sẽ đi. Như một mối di truyền quái quỉ từ con truyền sang, bỗng dưng tôi cũng muốn thử một lần cho biết. Tại sao không chứ, một lần làm cái việc ấy trên không trung lạ lùng này, giữa bầu trời đêm!

Tôi dợm bước định nhổm dậy thì máy bay chênh vênh rơi vào vùng khí loãng. Bầu trời bên ngoài tối sắc lại. Xa xa nhợt nhạt, tôi nhìn thấy một quầng mây u tối. Trước khi đi, tôi đã từng ao ước nhìn thấy mây. Thế mà bỗng dưng tôi đã quên nó một cách nhanh chóng chỉ vì những thứ tầm phào, những thứ quái đản mà tôi không thể đoán trước. Tôi nhìn ra bầu trời một lần nữa. Chẳng thấy ngôi sao nào. Cũng chẳng nhìn thấy ánh đèn trên mặt đất. Có lẽ chúng tôi đã cách xa nhau lắm rồi, cái mặt đất, cánh đồng, cái chỗ ngồi của tôi. Thế là tôi ở lại.

Đèn máy bay đã giảm. Một vài người thiu thiu ngủ. Thật lạ lùng. Người ta có thể ngủ được khi chính bản thân mình đang được bay lên trên bầu trời ư! Tôi thử nhắm mắt, nhưng không thể nhắm được. Tâm hồn tôi hỗn loạn, chênh vênh như có những tiếng nổ lớn. Tôi bay lên trên cao rồi tôi lại chìm xuống dưới. Tôi chìm sâu vào tâm hồn tôi.

Bất ngờ một bàn tay nhỏ nhắn đập vào vai tôi, nói cái điều mà tôi chẳng muốn:

- Bố, dậy đi. Đã tới nơi rồi.

Tôi nhổm dậy.

- Cái gì, đã xuống đất rồi à?

Rõ ràng mặt đất bên kia cửa sổ - nó - sân bay. Tôi thấy mình muốn khóc:

- Sao con không đánh thức bố?

- Bố ngủ say lắm!

- Thì biết là bố ngủ quên. Bố đã thức khuya rất nhiều ngày liên tiếp trước khi có chuyến đi này. Nhưng con thừa biết là bố không bao giờ muốn ngủ khi bay cả.

Từng đoàn người đã đứng lên chật lối đi. Đã đến lúc dùng dằng thì cũng phải ra về.

- Con có thức từ đầu đến cuối không? Tôi hỏi.

- Có.

- Vậy thì được rồi. Tôi an ủi nó.  Con hãy nhìn chiếc máy bay cho kỹ đi. Bởi vì vòng về chúng ta sẽ đi tàu lửa. Và chúng ta cũng chẳng có tiền nhiều để mà đi máy bay lần thứ hai, lần thứ ba. Nhưng dù sao khi cúi xuống ruộng, con vẫn có thể ngẩng đầu lên trời mà nói rằng, con đã từng bay qua cái khoảng trời này. Con đã từng đi trên chiếc máy bay này.

- Chẳng ai tin con đâu.

- ừ, bố cũng biết thế, làm sao họ có thể tin được.

- Họ lại không có mẹ ở xa. Thằng con tôi đã vui trở lại. Ngẫm nghĩ một hồi nó lại nói tiếp, và nhất là họ không thể… tiểu đến chín lần trên bầu trời.

Bên ngoài mặt đất hiền hòa đón lại chúng tôi như thể chúng tôi không thể thoát được chúng.

(Báo Văn nghệ trẻ)

Anh ở đâu?

Mấy nay tôi thấy không vui. Bạn tôi, một vài đồng nghiệp quanh tôi cũng thế. Mùa hè đang độ nóng dữ. Chúng tôi làm việc uể oải, mệt mỏi. Chỉ những câu chuyện phiếm giữa giờ làm việc vẫn thì sôi nổi. Nào quần áo, nào đi du lịch, nào đàn ông... Nhưng nói để mà nói vậy thôi. Dường như ai cũng đều có tâm trạng của mình. Tôi thì có cảm giác đang không phải là tôi nữa. Những ngày này sao mà ngột ngạt khó thở. Tôi im lặng như một cái bóng trong ngôi nhà của mình. Mà không phải, là ngôi nhà của bố mẹ chồng tôi. Đến cơ quan, lúc thất thần một mình, lúc te tái lăng xăng như một con rối, loanh quanh phòng nọ phòng kia, nói dăm câu ba điều. Nhu cầu chuyện gẫu dường như không bao giờ vơi cạn, công việc thì thờ ơ. Mà trong lòng vẫn không yên ổn. Tôi thích đi đây đó, thích mua linh tinh vớ vẩn dù tiền bạc rất eo hẹp. May sắm quần áo là việc làm dẫu bao nhiêu cũng không đủ cho một người đàn bà không còn gì để thích trên đời này nữa.

Kim, Huệ, tôi, cả ba làm việc cùng phòng, cùng hay đi ăn trưa với nhau, thường xuyên có mặt trong các cuộc tán gẫu. Hôm nay thứ 7 chúng tôi vẫn tụ tập nhau tại nhà Kim. Chồng chị ấy không may đã mất cách đây hai năm. Tôi biết người đàn bà như chị là bất hạnh, nhưng không hiểu sao trong căn nhà của người đàn bà độc thân hôm ấy, tôi thấy thoải mái vô cùng và thầm ao ước cuộc sống như chị. Tôi chơi trò chơi điện tử trong máy vi tính. Chồng tôi cũng đến, ơ thờ cầm tờ báo đọc. Trông cảnh ấy, tôi thấy chán ngơ chán ngắt. Sao lúc nào anh cũng lẵng nhẵng bên tôi như một cái bóng? Tôi thèm cuộc sống của một người đàn bà độc thân. Thích làm gì thì làm. Thích đi chơi thì đi. Và đương nhiên, thích nghĩ gì thì nghĩ. Nhưng ai cấm tôi nghĩ mà tôi phải nói vậy kia chứ? Chả ai cả. Chỉ tự tôi không cho phép mình nghĩ nhiều nữa. Nghĩ nữa thì chết mất chứ sống làm sao nổi. Bọn ít tuổi hơn tôi thì bảo tôi đang bất cần. Người lớn hơn, kẻ nhìn tôi thương hại, người cảm thông. Người trong nhà chắc đang trách tôi đòi hỏi ở họ quá nhiều. Tôi cho mình bất hạnh. Tôi đang bất cần thật đấy. Chẳng bất cần thì sống làm sao nổi trong cái cảnh sống hôm nay không biết ngày mai ra sao.

Những quả bóng tròn trên màn hình máy tính khiến mắt tôi nhòa đi. Tôi nghe tiếng hai người bạn độc thân, một góa chồng, một chưa chồng, nói chuyện với nhau bập bõm giữa tiếng nước xối róc rách trong bồn rửa bát. Một trong hai người đang làm việc đó, chắc là chị Kim chứ Huệ thì lười lắm. Nó đến đây ăn cơm thì bao giờ cũng chừa việc rửa bát ra. Nơi này sao êm đềm đến vậy. Giá như cứ ba người đàn bà này, chẳng cần ai khác, chẳng cần đàn ông, chẳng có người già và trẻ con gì cả, sống trong ngôi nhà này, đi đi lại lại, dọn dẹp, nấu nướng, thay những bộ đồ xinh xắn và tự ngắm nhìn nhau, tán dương nhau, cả bình phẩm nữa, thì cuộc sống sẽ tự do, tuyệt vời biết bao nhiêu. Tôi gọi chị Kim, gọi Huệ, nói với họ ý nghĩ đó. Chị Kim bảo, ừ đúng đấy. Chúng ta cần gì đàn ông nhỉ? Cứ như chú Hà ấy, gọi điện đến hỏi có vui không? Bảo vẫn vui. Không có đàn ông mà cũng vui được à? Ơ cái chú này hay nhỉ? Sao cần đến đàn ông để mà vui? Nhưng mà nói thế chứ, lấy chồng vẫn hơn đấy. Không chồng có cái khổ của không chồng. Lấy chồng có cái khổ của lấy chồng. Mà lấy chồng vẫn hơn chứ. Lại cười hì hì với nhau. Xem ra đàn ông cũng vẫn cần thiết đấy nhỉ? Nhưng bây giờ trong ngôi nhà này, tịnh không có người đàn ông nào cả, thì có thích không nào? Thích chứ. Chúng ta hát đi, cứ hát. Chúng ta tán róc đi, cứ tán. Chúng ta đi ngủ, ừ thì ngủ. Thế giới không có đàn ông muôn năm!

Nhưng rồi tôi không tài nào ngủ được. Chị Kim bắt đầu lau nhà. Chị bảo chẳng cần đàn ông nhưng lại đi lau nhà sạch sẽ để chiều nay đón một người đàn ông đặc biệt đến bù khú với chúng tôi một bữa ăn. Thế mà bảo không cần đàn ông đâu đấy. Xin lỗi chị nhé. Cần hay không sao em đo được lòng bà chị. Chị cứ việc lau nhà, em đi ngủ đây. Ngủ làm gì. Buôn dưa lê cái đã. Em không buôn nữa, buôn thì chỉ nói xấu chồng. Nó không ra gì thì cũng đành rồi, nhưng mình cũng xấu lây chứ hay à. “Ông” thì bật nhạc lên nghe, quyết không cho chúng mày ngủ. Chị Kim bật nhạc và tiếp tục lau nhà. Mùi thơm tỏa ra từ thứ nước làm sạch sàn nhà lan khắp căn phòng. Tôi nằm dài trên giường, người mệt bã ra, hai hố mắt nhưng nhức vì đêm qua tôi đã khóc. Có lẽ được ngủ một giấc thì sẽ dễ chịu, nhưng theo bản tính đàn bà tôi vẫn ba hoa thêm vài câu nữa. Em giờ không yêu được nữa đâu chị à. Thế á? Chị Kim hỏi rồi cười giòn tan. Không yêu là phải. Chồng con rồi còn mơ hão gì. Em nói thật đấy chị ạ. Dạo nọ có mấy thằng lăn xả vào tán em, toàn loại tài hoa cả mà em có rung rinh gì đâu. Em vô cảm quá mất rồi. Không phải, chắc là chưa đúng đối tượng đấy thôi. Huệ cười rúc rích. Sáng nay, tôi vừa cùng nó đi gặp một đối tượng do chồng tôi giới thiệu, nó có vẻ ưng nhưng cả hai còn e dè nhau lắm. Tôi bảo nó, còn cậu, nhát bỏ mẹ. Kịch bản sáng nay tớ đã dàn dựng công phu thế, mà cậu diễn dở ẹc. Cậu thấy anh ta thế nào? Băm mẹ nó rồi, có gì  mà thẹn, cứ nói thẳng ra xem sao. Thật đấy, em kém bỏ mẹ - chị Kim đế theo. Phải con mẹ mìn này thì nó cứ làm tới đi chứ. Thật đấy, nhiều lúc em nghĩ, bây giờ, với cái sự khôn ngoan này và nhan sắc như ngày xưa thì em sẽ vờn cho chúng nó lăn quay đứ đừ. Như mèo vờn chuột ấy. Nhưng mà giờ thì hết thời rồi. Tôi nói xong câu ấy đáng lẽ phải buồn xo nhưng mà không hiểu sao mặt lại vênh lên, miệng cười tủm tỉm. Có lẽ lâu lắm tôi mới có một nụ cười như vậy. Cũng là hão cả mà thôi. Chị Kim bảo tôi, sao em cứ hậm hực mãi vì cái việc đã lấy chồng. Chả ai hoàn hảo cả đâu. Chị thấy hắn tốt đấy. Yêu thì cần hình thức, nhưng lấy làm chồng thì tốt là hơn cả. Thằng chồng hào hoa sẽ không phải là chồng mình. Thôi, an phận đi, sẽ dễ chịu hơn. Chị chẳng hiểu gì em, em lấy chồng đâu phải cầu cái sự dễ chịu. Em giờ thấy mình vô cảm, đấy là điều không thể được, chị hiểu không? Thôi, em đi ngủ.

Nhưng nhạc vẫn nổi, lúc dìu dặt, khi thiết tha và buồn lòng dễ sợ. Mùi nước rửa sàn vẫn lan tỏa khắp căn phòng của người đàn bà độc thân. Chị đang tẩm thứ mùi đó vào chiếc chổi lau nhà để lau khắp căn nhà của chị, để chiều nay có một người đàn ông đặc biệt được mời đến. Rồi lại đến những tác phẩm trữ tình thời tiền chiến, những bài hát “quyết không cho chúng mày ngủ”. Thứ nước thơm thấm vào tôi, vào tóc, vào quần áo, vào da thịt. Nhạc nhảy nhót trong đầu tôi. Thứ tiếng lòng của con người. Ai có về bên bến sông Thương, nhắn người duyên dáng tôi thương. Chao ôi là tiếng lòng của con người. Nó làm tôi không thể ngủ được. Tôi đang ở trong một căn nhà không có đàn ông. Trong một thế giới không có đàn ông. Tôi bảo chị Kim, em không cần nghe nhạc nữa đâu, chị tắt đi, em không cần gì cả. Nhưng tôi lại mâu thuẫn ngay với chính mình. Em chỉ cần ở một nơi thật yên tĩnh, và nếu được, thì với một người đàn ông tuyệt vời. Chị Kim cười ồ lên. Đúng là đồ man man. Làm gì có người đàn ông tuyệt vời để mà mong hở giời! Tôi bặm môi nghĩ bụng, chị đừng có cười, không có nhưng mà vẫn có đấy. Và tôi không tài nào ngủ được nữa. Vì cái người tuyệt vời ấy không biết có thực là tuyệt vời như tôi đã nghĩ không?

Chị Kim đã lau xong nhà. Mặt chị đỏ bừng, trông đẹp hẳn ra. Chị bảo tôi, hẵng tạm gác chuyện người đàn ông tuyệt vời chỉ có trong tiểu thuyết đó lại đã. Thằng đàn ông đặc biệt ấy, nó với Huệ thì hợp, em công nhận không. Tôi hờ hững, ừ hợp. Nhưng mà Huệ đã ngủ. Cô ba mươi tuổi, bằng tôi, chúng tôi sinh cùng năm, cùng tháng, chỉ khác ngày. Chúng tôi cùng học một lớp đại học, cùng làm một công việc như nhau. Tôi đã có chồng và một con gái ba tuổi. Cô ấy thì vẫn “lính phòng không”. Tôi vui buồn thất thường, lúc sôi nổi ào ạt như giông như bão, lúc lặng câm như hạt cát, còn cô ấy lúc nào cũng lặng lẽ và hơi khó tính. Người đàn ông đặc biệt là người mà cô ấy thích nhưng ông ta lại thích chị Kim. Ông đã luống tuổi mà còn chưa vợ, chẳng biết vì lý do gì. Chị Kim không yêu ông ta. Tôi và chị thường bảo nhau, ông ta với Huệ thì hợp. Mà sự đời chả biết thế nào. Cái chỗ cần thì lại chả cần cho. Hôm nay Huệ mặc một bộ đồ tơ tằm màu cốm hợp mốt của mùa hè, thật là một sự cách tân táo bạo so với kiểu cách và gam màu xám xịt trước đây cô ấy thường hay xài. Cô ấy đã ngủ rồi, đã không muốn bàn đến người đàn ông đặc biệt, tuyệt vời hay lý tưởng nào đó nữa thì tôi còn bàn làm gì. Đã từng có lúc tôi và ông ta làm cùng một cơ quan với nhau và rất ghét nhau, còn bây giờ tôi chẳng qua bị hai con mẹ độc thân kia lôi vào cuộc cho đỡ khó xử, chẳng có gì đáng bàn.

Chìm chân trời mờ sương quê tôi là bao nguồn yêu thương... Tôi không biết đó là bài hát gì. Nhưng thực sự nó đang gợi trong tôi nỗi nhớ quê nhà. Làng tôi có cây đa cao ngất trời xanh. Phải, đầu làng tôi cũng có cây đa cao ngất trời xanh như thế. Nơi đó, vào một buổi trưa hè, người đàn ông tuyệt vời một thời của tôi đã chặn xe tôi trên đường đi học về, nắm cổ tay tôi gỡ lấy chiếc vòng tay bằng nhựa nhiều màu xanh đỏ tím vàng và lặng lẳng bỏ vào túi áo ngực của anh ta. Tôi mười chín tuổi, run rẩy, sợ hãi, xốn xang... Bao nhiêu là thứ cảm xúc mà trong tôi chưa có bao giờ. Thế là yêu hay sao? Và rồi tôi cũng nhớ nhung, và tôi yêu anh ấy. Một năm sau tôi vào đại học, gặp một người đàn ông khác quyến rũ tôi vô cùng. Tôi yêu phát điên vì anh ta. Đấy là người đàn ông đích thực tuyệt vời hay không? Câu hỏi ấy cuối cùng được trả lời là: Chồng tôi bây giờ là một người đàn ông khác.

Nhưng chồng tôi càng không có trong mình chút nào của cái khái niệm xa xỉ người đàn ông tuyệt vời ấy. Tôi mệt mỏi vì anh, cảm thấy bất hạnh vì anh. Anh ta hiện đang không có trong ngôi nhà không có đàn ông này. Anh đi đâu, tôi không biết. Chỉ biết là anh ta đi để cho chị em tôi thoải mái hơn với nhau, nhưng lát nữa anh ta sẽ quay lại để nhậu với người đàn ông đặc biệt kia kìa. Và tôi lại thấy chán hơn nữa. Giá như không có anh ấy trong cuộc đời tôi thì tôi đã thoải mái biết chừng nào. Tôi có thể nói ra tất cả những ý nghĩ và phơi bày mọi việc làm của mình mà không bị ai xét nét gì hết. Có anh ấy, thể nào khi tôi ngồi viết những dòng này, anh ta cũng dò xem tôi viết gì, viết về ai, có dấu vết riêng tư nào không? Thật dớ dẩn!

Vậy tại sao giờ lại phải đi mua đồ ăn để đón cái thằng đàn ông đặc biệt của hai con mẹ kia nhỉ! Chúng ta điên mất rồi. Chúng ta đang sống trong một thế giới không có đàn ông rất thoải mái, sao lại quèo thêm những hai thằng đến đây? Mà để làm gì? Để ăn nhậu! Nào chúng ta có biết nhậu nhẹt gì - tôi cự nự với chị Kim. Thôi cho chúng nó ăn trứng nấu với rau ngót - chị Kim nói rồi cười ha hả. Thôi mua vài cái chân gà, thêm vài cái phao câu. Lại cười ha hả rồi tôi nghe thêm tiếng hi hi, biết Huệ đã dậy. Tôi bảo: Các bà cứ cười đi, cười thoải mái rồi đi mà đi chợ. Còn tôi, tôi thay đổi ý kiến rồi. Tôi không nhậu nhẹt gì nữa, vì tôi chẳng liên can gì đến ông ta cả. Tôi chờ chồng tôi quay lại rồi tôi đi về. Con mẹ mìn -  chị Kim mắng yêu tôi - sao hôm nay cứ man man thế nào! Man man gì? Không biết lúc nãy tôi nằm khóc hay sao? Cả đêm qua tôi không ngủ được, chỉ khóc. Tôi thấy bất lực trước tất cả. Tôi chưa bao giờ được cầm trong tay lấy một triệu bạc, mà cũng phải cáng đáng cả một gia đình. Mà chồng tôi không chịu làm xe ôm đi cho vợ con được nhờ thay vì suốt ngày đọc sách đọc báo và bất mãn trước những điều cao siêu. Huệ bảo tôi: Quỳ ơi, chị Kim mong có chồng không được, tao cũng mong kiếm được một thằng đây, mày có chồng thì lại nằm khóc, đúng là điên. Hay mày để lại cho chị Kim. Nó nói xong thì cười một tràng. Có lẽ đây là chuỗi cười lớn nhất của nó từ trước đến nay. Chị Kim bác lại: Sao biết tôi cần chồng mà để lại? Nhưng rồi lại giảng giải: có chồng khổ đằng có chồng, không có thì cũng khổ đấy chứ chả sung sướng gì đâu. Cứ thẳng thừng ra thì chả ai cần dựa ai đâu nhưng có chúng nó xun xoe quanh mình thì cũng vui một chút. Tôi chưa hiểu vì sao chị ấy lại có ý nghĩ ngồ ngộ như vậy. Có thể vì thế mà lúc nào chị cũng yêu đời. Cả khi phải sống lủi thủi một mình cũng vậy. Chị lại bảo tôi: Em cứ vui vẻ đi, chả ai khổ vì người khác mãi đâu. Rồi chị giục tôi cùng đi chợ. Tôi ngấm nguẩy. Huệ, cậu đi đi. Cậu cứ vờ vịt mãi làm quái gì, sốt ruột lắm. Cuộc nhậu này là của cậu, vì cậu đấy chứ vì ai, lo đi chợ rồi mà nấu đi. Lười chảy thây, ế chồng cũng đáng. Nhưng đừng vờ vịt nữa, ông Hà ông ấy thích cậu. Còn cái đối tượng sáng nay, không bằng ông Hà đâu. Huệ chỉ tủm tỉm cười. Chị Kim kéo nó vào bếp, hai người thì thầm gì đó khá lâu. Chưa kịp đi chợ thì chồng tôi trở lại, kéo thêm một anh bạn độc thân nữa. Hai thằng đàn ông hớn ha hớn hở. Thế là đủ ba đôi nhé - chồng tôi bảo - dọn mâm ra đi thôi. Mặt chị Kim đỏ dừ, chị xăng xái pha trà, bật ti vi, coi bộ dạng lóng nga lóng ngóng. Tôi nhìn đức ông chồng, ngấm nguýt, chỉ lo việc thiên hạ là giỏi. Nhưng chẳng còn ai để ý đến tôi nữa. Tất cả đang chú ý vào người đàn ông mới quen trong khi người đàn ông đặc biệt còn chưa đến. Trông anh ta khá đẹp trai và tuổi tác xem chừng cũng hợp với chị Kim. Chồng tôi, quả thật, chỉ lo việc thiên hạ là giỏi - tôi lại lầm bầm trong khi nghe chị Kim nhỏn nhẻn: nhưng mà bây giờ em mới đi chợ, các anh chịu khó chờ vậy nhé.

Chị kéo Huệ đi. Tôi nhìn theo hai người khuất khỏi cánh cửa, trống rỗng. Nhưng hình như trong lòng tôi vẫn vang vang câu hỏi, người đàn ông tuyệt vời, anh ở đâu?

Bỗng từ màn hình máy vi tính hiện lên hình ảnh đôi trai gái tuổi học trò chở nhau trên chiếc xe đạp chở đầy hoa phượng đỏ và lời bài hát lại vang lên dưới màu hoa như lửa cháy khát khao... Tự nhiên tôi bật người lên: Đợi tôi đi với chứ, hai bà! Tôi lao ra khỏi cửa như một mũi tên. Nhà chị Kim ở tầng ba. Hai người đã xuống đến tầng một rồi, ngẩng lên nhìn tôi tinh quái cười.

(Báo Văn nghệ trẻ)

Huyền thoại của làng

“Làng này có nhà Thuận là sướng”. Dẫn dắt cho câu chuyện sau đó về cái ăn cái ở của dân trong làng ngoài xã ai cũng tấm tắc lời khen như vậy. Hai đứa con trai nhà Thuận chẳng làm ông vương bà tướng gì, nhưng được học hành tử tế, có công ăn việc làm với thu nhập cao, lại có căn nhà khang trang ở thành phố để vài tháng ông bà có nhớ con nhớ cháu ra chơi vài tuần. Như vậy cũng đã là mong ước không thể vươn tới được của cả cái làng nghèo khó này. Nay cô con gái út tốt nghiệp đại học, được làm ngay tại Hà Nội, nghe đâu có người yêu là con của ông vụ trưởng hay thứ trưởng gì đấy nhà giàu nứt đố đổ vách. Phước lớn nhà Thuận có được là do bà cụ Thư linh thiêng phù hộ.

Được biết lần này về dự đám cưới anh Sàng, cái Thanh sẽ có người yêu về cùng, nhà Thuận khấp khởi mừng. Cả làng ngóng ra đê trông chừng chúng nó về.

Bà Thuận dừng lại trên đê, nhìn trước ngó sau xem có ai thấy mình. Bà rẽ xuống chân đê, vạt đám lá ngô cản đường đi vội tới mép nước sông Cái. Bà nhặt cục đất bằng nắm tay ném xuống dòng sông, ánh mắt nhìn xa xăm theo dòng nước đang lững lờ trôi, miệng lẩm bẩm lời nguyện cầu. Nếu có ai bắt gặp hành động này của bà hẳn sẽ nhếch miệng cười, sao bây giờ lại có người mê muội đến thế. Với những hòn đất ấy mà có thể lấp đầy được tổ con Giải. Nào đã có ai nhìn thấy hình thù con Giải thế nào mà bấy lâu nay mọi người cứ doạ nhau.

Việc ném đất xuống khúc sông Giải theo lời trăng trối của mẹ, bà Thuận bỏ từ lâu lắm rồi. Có lẽ là sau ngày có được tấm chồng và với những lo toan cho cuộc sống gia đình khiến bà dần quên đi. Gần đến ngày cưới vợ, chiều nào Sàng cũng tìm cớ sang nhà bà. Chuyện nọ chuyện kia rồi cuối cùng cũng dẫn tới hỏi chuyện về cái Thanh. Ngày bé hai đứa trẻ quấn quýt, bà nói đùa lớn lên cho về sống với nhau. Cái Thanh ngây thơ: Thật nhé, mẹ nhớ đấy. Giờ mỗi đứa một ngả đường, còn bà dấm dứt trong lòng chẳng biết chúng nó có toại nguyện.

- Mấy hôm nay cháu nghe thấy chó đá sủa nhiều lắm.

- Thật thế hả cháu! - Bà Thuận giật mình khi nghe Sàng nói về tiếng chó đá sủa. Chó đá mất đâu, lâu lắm rồi có ai nhìn thấy mà nghe tiếng sủa.

Bà Thuận dừng lời, băn khoăn về những điều sắp sửa nói ra. Bà lầm nhầm trong miệng.

- Hồi bé mình như cái Thanh nhà cô có nói chuyện, hai đứa lắng tai nghe chó đá sủa rộn trong đêm phải không?… Mà bây giờ có ai tin vào chuyện này nữa đâu.

Sàng mỉm cười không trả lời bà Thuận. Còn bà Thuận ngay chiều đó ngập ngừng cầm nắm đất lên rồi ném xuống khúc sông Giải. Trước mắt bà hình ảnh người mẹ hiện về.

Con gái làng này ngâm mình dưới nước da cứ đen bợt như da cá trê, đầu ngón tay gãi hến toè ra như bàn trang cào thóc. Đến trai làng cũng không cảm tình, chỉ muốn có được người vợ làng xa, huống hồ trai làng khác sao dám sang đây để tìm vợ. Nhưng giống như chuyện đồng đất, ông trời cũng ban xuống những điều công bằng cho con gái làng này. Mỗi khi ngâm mình xuống dòng nước, tiếng hát của các cô gái cất lên trong vắt như những giọt sương, thánh thót như tiếng khánh đá.

Tiếng hát của Thư nổi trội hơn cả, như một người lĩnh xướng trong dàn đồng ca, thoáng nghe ai cũng có thể nhận ra ngay. Dạo này tiếng hát của Thư không còn cao vút lên nữa mà buồn buồn, chơi vơi giữa dòng nước.

Ơ… Ơ… ời…

Nơi xa muôn dặm nghìn trùng

Chàng ơi có nhớ bóng hồng lẻ loi

Chim kia mỏi cánh lưng trời

Buồn trông con cá chơi vơi giữa dòng

Ơ… Ơ… ời…

Đâu cầu Ô Thước

Đâu yếm lụa đào

Sông sâu bắc dải cầu Kiều chàng sang

Ơ… Ơ… Ơ…

- Chị Thư ơi, thương nhớ chàng nào bên kia sông mà buồn thế, hát bài nào vui cho chị em chúng tôi quên mệt đi nào!

Mọi người đâu có biết chuyện thầm kín của Thư.

Bên kia sông là vùng tự do. Bên này là vùng tạm chiếm, lính tuần canh dọc bờ đê suốt đêm ngày. Gọi nhau qua sông cũng chẳng dám, nói gì chuyện yêu đương. Cho rằng khúc sông Giải chẳng ai dám xuống, nhất là đoạn miếu thờ thuỷ thần có những xoáy nước lớn, nên bọn lính thường tuần tra lơ là. Có một chàng trai bơi giỏi hơn cả con Giải qua sông dễ dàng, đêm thì vì công tác cách mạng, đêm thì sang gặp người yêu. Có một cô gái là người đầu tiên xuống tận mép nước vào những đêm tối trời để đón người yêu mà không hề sợ.

- Này chị Thư ơi! Muốn chết hay sao mà đi về phía ấy. - Các cô gái thất thanh gọi.

Thư đang lặng lẽ tiến dần về khúc sông nguy hiểm, miên man những ý nghĩ dằn vặt, đau khổ. Những giọt nước mắt âm thầm hoà vào nước sông. Nếu không có đứa con của anh ấy đang lớn dần trong bụng thì Thư sẽ đi thẳng về phía kia để linh hồn mình nhập cùng linh hồn của anh.

Thượng nguồn mấy ngày có mưa to, nước dồn về réo sôi ùng ục. Con Giải không được yên, quẫy đạp thành những xoáy nước hun hút như đổ xuống vực. Ngày mai phải đi sâu vào vùng địch, chẳng biết có ngày về, anh phải qua sông để chia tay Thư. Đêm đó, Thư trao tất cả cuộc đời người con gái cho anh. Có phải vì lẽ anh không còn trai tân mà khi trở về con Giải càng nổi giận. Thư nhìn rõ con Giải trườn trên mặt nước đuổi theo anh. Nó phải to gấp đôi con trâu mộng, những vệt lân tinh lấp loé trên cơ thể đen trùi trũi càng khiến cái miệng ngoác rộng như cái nong của nó thêm ma quái.

Chửa hoang là chuyện tày đình, phải bỏ làng mà đi thì mới thoát khỏi tiếng nhục. Nhưng đứa con của Thư có cha. Khi lớn lên nó cần phải có quê hương bản quán và những người thân. Và nó cũng phải biết tình yêu của bố mẹ nó đã phải khó khăn thế nào mới sinh ra nó trên đời. Rồi mọi người sẽ hiểu, sẽ tha thứ cho Thư. Bàn tay đãi hến đã chai lỳ cũng phải bật máu khi mình Thư đẵn tre dựng nên căn nhà nhỏ trên đám đất hoang ngoài bãi gần sông Giải để chờ ngày sinh con.

Chiều nào Thư cũng thẫn thờ đứng nhìn đăm đăm xuống những xoáy nước, rồi nhặt một hòn đất ném xuống. Nơi đấy chính là tổ của con Giải. Thư sẽ chôn vùi cả nhà chúng để không còn làm hại được ai nữa. Những chị em cùng đãi hến không còn xa lánh Thư như những ngày đầu. Họ mang gánh đỡ cho Thư khi trở về. Thỉnh thoảng có chị ra ngủ cùng vài tối cho Thư đỡ tủi. Họ không cản Thư rẽ xuống bãi sông.

Từ ngày mới lọt lòng, chiều nào Thuận cũng được ra chơi bên bờ khúc sông Giải. Lẫm chẫm biết đi thì đuổi theo con cào cào trong đám cỏ, con còng con cáy từ dưới sông bò lên. Có lần lội hẳn xuống nước khiến bà Thư hoảng hốt kéo con lại. Mấy ngày sau không ra sông khiến bé Thuận khóc vòi èo ẽo suốt tối. Lớn lên một ít nó biết nhổ đám cỏ rồi mang mấy hạt lạc ra gieo. Chẳng chăm bón gì mà mấy cây lạc cho những chùm củ trĩu trịt như chùm sung, hạt mẩy căng. Đất ở đây chẳng của ai cả, bà Thư tranh thủ chiều mát, phát được  một mảnh rộng rồi tra những hạt lạc của bé Thuận trồng vụ trước xuống. Đất ở đây hợp với cây lạc chỉ vài vụ hai mẹ con bà Thư cũng sắm sửa thêm được ít đồ đạc khiến ngôi nhà nhỏ bé ấm cúng hơn. Những người đàn bà đãi hến trở về nghỉ chân bên miếu thờ. Họ lắng nghe tiếng hát của Thuận bay bổng dọc theo bãi sông, khen còn hát hay hơn cả mẹ. Thấy cô gái lội ào xuống sông thì cho rằng rồi sẽ dũng cảm hơn cả bố. Mặc dù mọi người chưa biết bố Thuận là người thế nào.

Con gái nhà quê hai lăm, hai bảy tuổi chưa chồng đã trở thành gái già. Cũng như hầu hết chị em trong làng, hai bảy tuổi mà Thuận chưa có đám nào dạm hỏi. Chiều nào Thuận cũng ra ngồi bên mép nước và ném những viên đất xuống vòng nước xoáy. Những xoáy nước bây giờ chỉ như chiếc khuyên chứ không còn dữ dội như ngày xưa. Chả biết có phải từ ngày bà Thư ném đất xuống nên mới được thế, nhưng với tâm trạng Thuận lúc này thì cô cho đó là việc có thật. Chả phải cuộc đời của mẹ như vậy đã là toại nguyện rồi còn gì. Làng xã đã công nhận Thuận có người bố là liệt sĩ, mọi người coi trọng mẹ như là một công thần có công khai phá vùng đất bỏ hoang bên sông và ngôi nhà của mẹ con Thuận cũng không còn lẻ loi nữa, nơi đây đã thành xóm trại.

Tiếng hát của Thuận cất lên cũng là lúc những chú chim sơn ca bay vút lên từ bãi ngô thả vào không gian tiếng hót trong veo. Có một giáo sinh về tập sự ở trường làng, chiều nào cũng bị hút hồn vào những âm thanh dìu dặt diễn ra bên bờ khúc sông Giải. Để rồi đến khi ra trường tình nguyện ở lại với ngôi trường của cái làng nghèo khó này. Để rồi dân làng có thêm chứng cứ khẳng định, việc làm của mẹ con bà Thư chẳng vô nghĩa.

Bà Thuận tự trách mình, có phải bà có được  một người chồng như mong ước, một gia đình hạnh phúc mà quên phần việc cỏn con trước khi về với tiên tổ mẹ đã dặn lại. Ngày nào cũng đi qua, chỉ một viên đất ném xuống mà bà cũng không làm. Có phải bây giờ người ta không tin là có con Giải, không tin là nghe thấy tiếng chó đá sủa trong đêm cũng khiến bà dần quên đi cuộc sống của gia đình đi lên là nhờ những viên đất ném xuống sông ấy. Đến khi nghe Sàng nhắc tới tiếng chó đá khiến bà lo lắng. Bà biết con Thanh cũng có cảm tình với thằng Sàng, chẳng qua vì điều kiện không cho chúng nó gần nhau nên không nên đôi nên lứa. Mà như vậy cũng là điều may cho gia đình bà. Chúng nó lấy nhau rồi cuộc sống cũng lại khó khăn như bao gia đình trong làng. Chúng nó tuy chưa chính thức nhưng mỗi đứa đã có nơi có chốn riêng. Nhưng sao trong lòng bà vẫn cứ chộn rộn nỗi lo.

- Mẹ ơi!

Tiếng con Thanh trên bờ đê gọi xuống khiến bà Thuận giật mình. Bà chạy vội qua ruộng  ngô, lá ngô cào xước má, mắt nhìn miết về cái Thanh như sợ nó biến mất mà không kịp gặp.

- Chào bác!

Người bạn trai đi cùng Thanh chào nhưng bà Thuận cũng không để ý tới mà xoắn xuýt bên con gái.

- Này, thằng Sàng hôm nào cũng sang nhà hỏi con về chưa.

- Mẹ! Chiều tối rồi mà mẹ xuống đấy làm gì, không sợ con Giải bắt à. - Thanh nũng nịu vòng tay ôm ngang lưng mẹ.

ấy chết, bà hiểu ý con gái rồi, ai lại bỗng dưng nhắc chuyện ấy bên cạnh bạn trai của nó. Cái tính nhà quê ai cũng vậy đấy chẳng biết thế nào là tế nhị. Lúc này bà mới quay sang nhìn bạn cái Thanh. Bụi đường như thế mà mái tóc vẫn bóng mượt như vừa gội xong, đôi má bầu bĩnh, nước da trắng trẻo, quần áo thẳng nếp như vừa lấy ra từ khuôn. Cậu ta phải từ tốn lắm bởi cười chỉ thấy nhếch nhẹ bờ môi và giữ tiếng trong cổ. Ngày xưa bố cái Thanh cũng thư sinh lắm, tưởng chẳng sống nổi ở làng này. Thế mà mấy chục năm rồi, bây giờ ra thành phố sống vài ngày đã lại đòi về. Con Thanh có được tấm chồng là bà toại nguyện rồi. Nó đang rất vui, cứ ôm rịt lấy mẹ.

- Chào bác!

- Chào anh!

Cùng một tư thế trang nghiêm, khẽ cúi đầu, cậu bạn cái Thanh gặp Sàng ở ngõ và bố cái Thanh trong sân khẽ cất tiếng chào và chậm rãi đưa tay ra bắt tay kính cẩn. Có lẽ kiểu cánh cậu ta trịnh trọng quá khiến đám thanh niên tò mò dõi theo bước chân của họ từ đầu làng bụm miệng cười. Bà Thuận thấy lúng túng, không biết nên tiếp tục cư xử thế nào. Bố cái Thanh gốc gác cũng là dân thành phố, có nhiều học trò đỗ đạt cao, giao lưu nhiều, nhưng ở trường hợp này thì tính cách xuề xoà của ông không sử dụng được. Và cái miệng lúc nào cũng hơn hớn cười, giọng nói oang oang của Sàng sẽ trở thành vô duyên nếu như Sàng khoác vai cậu ta mời vào nhà. Cái Thanh nhận ra khoảng cách không bình thường, muốn kéo mọi người lại gần bằng cử chỉ thân mật. Thanh đỡ cái túi trên tay bạn rồi giới thiệu.

- Anh Hoàng quê ở bên Đồng Trung đấy mẹ ạ.

- Thế à, cũng chẳng xa đây bao nhiêu. Thế cháu có hay về quê không?

- Anh ấy về luôn đấy, mấy lần rủ con về nhưng ai lại chưa gì…

Hoàng đỏ mặt cười gượng trước câu nói nhanh nhảu của Thanh nhưng cử chỉ có phần tự nhiên hơn, quay sang hỏi chuyện đám cưới của Sàng.

- Hai đứa ra giếng rửa mặt cho mát rồi sang anh Sàng ăn cỗ luôn, tối còn nhiều việc lắm đấy. - Bà Thuận giục.

- Sao hôm nay đã ăn rồi hở bác? Hoàng ngạc nhiên hỏi

- ở đâu cũng thế cháu ạ. Hôm nay mọi người xúm vào chuẩn bị cho ngày mai, là ngày dựng rạp, cũng phải có bát cơm mời, gọi cỗ cho sang thôi.

Bố cái Thanh lấy khăn mặt mới cho hai đứa. Ông ấy có thể mặt quần áo cũ nhàu đi dự hội nghị này nọ nhưng quan tâm tới người khác thì lại cẩn thận, bao giờ cũng chuẩn bị đồ dùng cá nhân sạch sẽ để đón khách. Bà Thuận nhìn con gái quấn quýt bên bạn trai, còn cậu ta vẫn giữ kẽ, thầm nghĩ “Nó vẫn còn nguyên cái tính của con gái làng này, chỉ sợ con trai không để ý tới mình, vồn vã thế lại không sợ người ta đánh giá chả ra gì”.

Bà Thuận đi theo hai đứa trẻ sang nhà đám. Sợ rằng đám thanh niên lại tếch toác cái miệng, ăn nói chẳng giữ ý làm mất lòng người ở xa về, không khéo rồi chúng nó hiểu lầm nhau. ánh mắt của bọn trẻ con nhà quê nhìn Hoàng chòng chọc, chúng thì thầm rồi giấu mặt vào lưng nhau cười. Hoàng đĩnh đạc bước vào sân nhà chú rể, nét mặt không thay đổi trước những ánh mắt đang đổ dồn về phía mình. Mâm cơm được dọn lên mời khách. Chẳng cỗ ở đâu lại như ở quê đây, phải có bát canh hến nấu bầu loãng và nhạt như nước ốc. Bà Thuận vào ngồi cùng mâm ăn luôn thể, lát nữa còn làm thịt mấy chục con gà.

- Này! Mở nhạc to lên! - Tiếng ai đó giục nhau.

Nhạc gì mà chỉ thấy tiếng xập xèng rung màng nhĩ, tiếng bùng bục thúc vào ngực, vào cổ họng đến nghẹt thở.

- Mở khẽ thôi cháu ơi!

- Đám cưới mà bà lão, thế mới vui! í a ì a của bà qua rồi.

Bà Thuận muốn nói chuyện với con gái mà không thể. Sàng gắp thức ăn cho mọi người mà chỉ có thể há miệng cười rồi tay ra hiệu mời. Bát của Hoàng đầy ngộn thức ăn nhưng Hoàng chỉ đụng đũa chiếu lệ. Cái chén bám đầy cáu chè vàng xét, đựng thứ rượu màu nước hến, Hoàng chỉ đưa lên chạm vào môi nếu Sàng có mời nhiệt tình quá.

- Này, ngày xưa Kít-xinh-giơ được ông Nguyễn Đức Thọ mời thứ rượu gạo này có một lần, thế mà ông ta cứ nhắc đến mãi đấy.

Hoàng khẽ nhấc môi cười, ánh mắt nhìn vu vơ, dửng dưng trước câu nói đùa của Sàng.

- Xin chén nữa nào chú rể! Việc tớ xong rồi, phải uống say để còn nghe thấy tiếng chó đá của thằng Sảng của. - Một thanh niên với tay qua mặt Hoàng đưa chén về phía Sàng.

- Chó đá ở đâu? Chó đá bây giờ hay chó ngày xưa. Này ông gì, ở đây có chó đá cổ đấy hả?

Hoàng nhoài người qua mặt Thanh, dồn dập hỏi người vừa nói, mắt ánh lên lanh lợi chứ không điềm tĩnh như trước.

- Hỏi chú rể! - Người kia lấy tay trỏ trỏ sang Sàng.

Họ gào lên không đủ nghe, phải nói với nhau bằng điệu bộ của tay, của mắt. Thanh nghiêng người né tránh thân hình Hoàng đang nhoài qua người mình, mặt nhăn nhó, mũi khìn khịt thở ra. Bà Thuận cũng cố nhịn thở bởi hỗn hợp mùi thơm từ người Hoàng xộc vào mũi. Bà Thuận dừng đũa kéo con gái ra cầu ao xắn tay áo ngồi vào đám người vặt lông gà.

- Nước hoa gì mà mẹ không thể ăn cơm được. Hai đứa thế nào rồi? - Bây giờ bà Thuận mới có dịp hỏi chuyện con.

- Chúng con đã có gì với nhau đâu. - Thanh cặm mặt xuống chăm chú vặt lông gà, lúng búng trả lời mẹ.

- Thế mẹ tưởng dẫn nó về giới thiệu với gia đình.

Bà Thuận thấy ánh mắt của con buồn nên hỏi dồn, cũng là để tháo gỡ những trục trặc trong lòng. Nên mừng con gái mình có được một chàng trai con nhà danh giá hay là buồn vì một lý do gì đó về con người cậu ta mà bà chưa lý giải được.

- Chúng con chỉ trong nhóm bạn thân thôi. Anh ấy muốn về thăm quê mình, con cũng chẳng biết ý tứ anh ấy thế nào.

- Thế hả!  - Bà Thuận ném tiếng thở dài.

Bà Thuận chưa kịp hỏi thêm con về công việc làm thì giật mình bởi tiếng gọi.

- Này Thanh! Lại đây anh hỏi chuyện này!

Hoàng khoác tay Sàng như đang kéo đi kéo lại Thanh. Bà Thuận thấy chuyện không bình thường đứng dậy cùng con gái.

- Anh Sàng nói, em biết chó đá?

- Chó đá mất lâu rồi, em biết gì đâu. Mà có chuyện gì anh cứ rối cả lên thế.

- Anh đang cần tìm một con chó đá cổ. Anh Sàng bảo còn. Anh mang ra đây, nếu đúng chó cổ có thể đến trăm triệu tôi cũng mua.

- ở nhà anh, em thấy xếp đầy vườn chó đá rồi đấy thôi.

- Đấy là chó bây giờ mới làm. Anh đưa chó cổ tôi nhận ra ngay. Lớp đánh bóng bây giờ sờ vào không có cái lạnh của năm tháng bào mòn trên mặt đá.

- Anh giấu chó đá à? Thanh quay sang hỏi Sàng.

- ừ, vứt lăn lóc ở chân đê thấy tội cho nó quá, anh giữ để khi nào em về quê chơi còn được nghe thấy nó sủa. Anh vẫn để ở nền miếu, cỏ lấp lên thế mà chẳng ai nhìn thấy.

- Tôi mua là muốn gìn giữ cổ vật linh thiêng chứ chẳng buôn bán ra ngoài. Làm gì có tiếng chó đá sủa, nhưng rồi sau này Thanh ngắm nó sẽ thấy giá trị lưu truyền của kiếp người.

- Anh để cho Thanh quyết định. Nếu em cần anh có thể cho không.

Thanh không trả lời, rân rấn nước mắt nhìn bộ mặt lọc lõi của Hoàng và khuôn mặt ngây ngô của Sàng rồi bỏ chạy về nhà. Bà Thuận cũng bỏ việc lại cho mọi người về cùng con gái. Bà nằm cạnh, ôm vai con. Người Thanh lạnh và run lên như cơn sốt. Ngay từ lúc gặp Hoàng, bà đã thấy anh ta có bề ngoài giả tạo, không tin tưởng nhưng bà cố gạt ý nghĩ đó đi. Bà tặc lưỡi tự trách mình, dân quê cứ hay tin người.

- Mẹ trách con hả mẹ? - Thanh hiểu lầm ý mẹ, quay lại hỏi.

- Không phải đâu con. Sống trọn đời ở quê mà mẹ đã nghe thấy tiếng chó đá sủa lần nào đâu. Có lẽ có được bố con, có các con, hạnh phúc của mẹ trọn vẹn quá cho nên việc ném đất xuống sông Giải theo lời dặn của bà, mẹ cũng quên đi, nói gì đến lắng nghe tiếng vọng của chó đá trong đêm. Ngủ đi con, ngày mai con còn phải đi đón dâu.

Tiếng nhạc đã tắt từ lâu nhưng tiếng người chuyện trò rân ran, tiếng dao thớt rộn rã bên nhà Sàng vẫn còn vọng sang. Bà bứt rứt, không sang bên ấy sợ mọi người trách nhưng sang lại sợ con gái tỉnh giấc.

Thanh đâu có ngủ được, thấy mẹ nằm yên, nghĩ rằng mẹ đã ngủ, cô khẽ khàng vén màn đi ra ngoài.

Nước mắt bà Thuận lăn xuống gối. Tội nghiệp con gái, nó cũng có tâm trạng như mình, cố quên đi chuyện vừa qua để sang với bạn bè. Bà nằm rốn thêm một chút rồi mới dậy. Đi ra đến cửa, bà thấy Hoàng hớt hải chạy về.

- Thanh đâu rồi bác? Cả anh Sàng nữa cũng không ai thấy!

Bà Thuận không để ý tới thái độ của Hoàng, lắng tai nghe tiếng vọng trong đêm đang ngân lên. Đâu đó trong không gian có tiếng âm âm như tiếng gió bập vào ống tre. Hình như là tiếng chó đá sủa ngoài đê. Tiếng sủa thực thực, hư hư. Bà Thuận lặng lẽ đi ra sân, bỏ mặc Hoàng đứng ngơ ngẩn giữa nhà. Hình như từ lúc về đây, anh ta đã là người lạc lõng với đất này…

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Miền sống

Anh giật mình. Tiếng trực thăng dội lại từ phía xa. Anh trèo lên một chạc cây, vạch lá, nhìn rõ hai chiếc trực thăng HU-1A đang lượn vòng xuống thung lũng gần núi Chư-Xê. Chúng đổ quân xuống trạm xá. Anh suýt bật kêu, nhảy vội xuống đất, tìm khẩu AK và chạy ngược lại hướng vừa đi.

Tiếng nổ ùng đoàng, xeo xéo bắt đầu vang lên từ hướng nọ. Anh nhảy qua một cành cây mục, bước trẹo chân ngã dúi dụi. Khẩu súng đập vào sườn đau nhói. Máu rịn ra ngoài lớp băng đã ố vàng. Anh đứng lên chạy tiếp.

ùng ục… ú… uéo… ầm! Tặc tặc!… Nó bắn ghê thế chết hết mất. Sao chúng lại phát hiện ra trạm xá nhỉ? Có tiếng AK đanh lạnh, rời rạc. Trung đoàn chuyển vào phía trong, để lại một bộ phận của trạm xá. Mười chín người sống thoi thóp vì thiếu gạo, muối, thuốc đã hai tháng nay. Anh là người khỏe nhất, quyết đi tìm người đàng mình; còn hơn là nằm chờ chết! Anh cũng không biết hiện trung đoàn đang ở đâu; không thấy ai quay lại liên lạc… Anh sải chân, thở phù phù, thái dương giật giật, mồ hôi túa xuống cổ đầy gân xanh. Anh hoa mắt… ngã, đứng dậy, chạy lại ngã, đứng dậy, chạy…

Cuối cùng anh đã nhìn thấy khói bốc lên từ khu trạm xá. Tiếng súng đã im chỉ còn tiếng trực thăng kêu phành phạch. Anh bò về phía khu lán ở, và đã nhìn rõ bọn chúng. Địch khoảng một trung đội, đang tập trung xung quanh hai chiếc máy bay đậu ngay trên những thân cây vừa bị bắn đổ ngang, dọc, còn bốc khói nghi ngút. Bọn chúng đang chuyển xác những người bị giết lên máy bay. Mấy cái lán bị xé tung toé, đổ sụm. Anh không nhìn rõ những cái xác kia là những ai. Đạn còn một băng, anh tì súng vào gốc cây, gạt nấc liên thanh nhằm vào đám gần nhất, bắn xong sẽ vận động nhanh ra lấy vũ khí và chiến đấu tiếp, có thể tấn công thẳng vào máy bay, ước gì anh có dăm quả lựu đạn. Anh nheo mắt, kê đầu ruồi vào giữa ngực một thằng giặc đang ngoác mồm hô hét. Nó là chỉ huy, cho một viên thôi, anh thử độ dơ của cò… Bỗng anh nghe có tiếng thét của phụ nữ! Ai? Nhiên còn sống ư? Anh mừng, vội lùi lại và di chuyển về phía có tiếng kêu. ở gần hầm phẫu thuật, anh nhìn thấy bốn thằng Mỹ đang túm một người con gái - Nhiên! Y tá Nhiên bị trói giật hai tay ra sau, mái tóc dài bị xổ tung, mặt lem nhem ám khói. Nhiên đang chửi rủa bọn giặc; cô hất mặt, nghiến răng, quát: “Chúng mày bắn  đi, bắn đi!”. Bọn Mỹ xì xồ. Một thằng cười rống lên. Nó đưa tay vuốt má cô gái một cái, nháy mắt với tụi kia rồi bất ngờ bế thốc cô gái đặt xuống đất. Nhiên vùng vẫy, chiếc áo bắt đầu bị xé. Rất thuận lợi cho đường ngắm. Anh xiết cò, điểm xạ hai viên một. Ba cái xác đổ ập vào nhau. Thằng đang đè người nhao dậy, liền loạng choạng ôm ngực lao sầm vào gốc cây trước mặt. Anh chạy lại. Nhiên co người ngồi dậy, nhìn thấy anh, mắt cô sáng lên. Anh rút phắt con dao găm ở thắt lưng thằng giặc, cắt dây trói cho cô; sau đó cả hai người túm lấy súng, lựu đạn của bốn cái xác, chạy lùi về phía mấy hố bắn cạnh hầm phẫu thuật.

Bọn giặc ở chỗ máy bay đang kéo lại. Chúng bắn về phía chỗ bốn cái xác. Tiếng AR-15 như xé vải, đạn bay chiu chíu trên đầu họ. Anh ra hiệu cho Nhiên không được bắn, anh sẽ vòng sang phải thu hút địch lừa chúng tiến về phía Nhiên để Nhiên bắn. Có khoảng mười tên tham gia tấn công họ. Anh bò nhoay nhoáy, cái tay như hết đau… chọn chỗ thuận lợi sau một gốc cây lớn, anh bắt đầu bắn. Bọn giặc hò la định bắt sống, chúng dè dặt bò dần về phía anh. Bất ngờ súng của Nhiên nổ, chúng bật ngửa, chúi bẹp xuống. Anh hô xung phong và vừa chạy vừa bắn quét. Phía bên, Nhiên cũng xung phong. Còn lại một túm vài thằng, chúng co cẳng chạy bán sống bán chết về chỗ máy bay đậu. Từ chỗ đó, chúng bắn M79 về phía họ, mảnh vang rào rào. Nhiên bị trúng mảnh ngã ngồi xuống, ôm đùi. Cô nhăn mặt vì đau, nhưng ra hiệu cho anh tiếp tục tấn công về phía máy bay. Anh chạy lại gần chỗ đó, thấy chúng bắt đầu gom quân. Anh bắn. Chúng vãi đạn ra. Máy bay bắt đầu bốc lên cao. Chúng chạy! Chúng sợ, trời đã tối dần, chúng bắn hai quả rốc két rồi cút hẳn. Anh dậm chân vì đau, tức! Chúng đã cướp mất xác đồng đội của anh; ngày mai, báo chí Đà Nẵng, Sài Gòn lại om cả lên ca ngợi chiến tích khốn kiếp của chúng! Anh thấy rủn cả chân, sự uất hận làm anh nóng bừng cả hai mắt… Anh thất thểu xách súng quay lại chỗ Nhiên ngồi, đi qua một cái xác giặc, anh co chân đá một cái vào bụng nó. Thằng này nằm chết khá đẹp, hai chân nó bắt chéo nhau như người nằm ngủ, tay vắt lên ngực, mồm há ra như ngáp. Nghĩ cũng tội nó! Ngày mai chắc chắn lũ “cá sóc” sẽ quay lại tìm bọn này. Nhiên  đã tự garô vết thương vào chỗ đùi, rách tướp thịt. Cô gái ngồi khóc.

Trời đã tối hẳn. Anh dìu Nhiên trở lại hầm phẫu thuật. Mai họ sẽ phải đi sớm.

Không có thuốc giảm đau, thuốc kháng sinh cũng hết, anh lo cho cô gái… Đêm, Nhiên sốt, ngủ chập chờn, tỉnh dậy khóc. Anh nói:

- Chị phải cố lên! Ngày thường chị quát chúng tôi ghê thế cơ mà!

- Tôi đau lắm, thương anh em nhiều… Đạn rốc-két phóng trúng mấy cái lán ngay từ đầu… Mà anh quay lại làm gì! Để tôi chết cho rồi.

Ngày thường, Nhiên quát bọn anh như chị quát những đứa em. Các chàng thương binh mặc nhiên thừa nhận điều đó trong sự chăm sóc cẩn thận, tỷ mỉ của cô. Nhiên đã nhường khẩu phần ăn cho những người bị nặng nhất. Chưa bao giờ cô ca thán về sự đói, khổ hay vất vả. Trong cơn đói vật vã của trạm xá, người con gái mảnh dẻ ấy vẫn sống, vững chãi với một sức mạnh lạ lùng, toát ra từ đôi mắt đẹp và nụ cười có chiếc răng khểnh nổi tiếng cả trung đoàn. Anh kéo Nhiên vào ngực, bảo:

- Chị ngủ đi, dựa vào tôi thế này này, thế… cố lên! - Anh đỡ cô gái, nhẹ nhàng sợ cô đau. Rồi Nhiên cũng thiếp đi.

Đêm đó, anh không ngủ.  Thân thể người con gái nóng ấm truyền qua làm anh bứt rứt, xốn xang. Lúc Nhiên đã ngủ, anh kề môi hôn vào mang tai cô gái và hít sâu mùi tóc chua chua nhưng lạ lẫm…

*

Tiếng máy lạnh rì rì, êm êm khiến giám đốc Bùi Thanh buồn ngủ. Căn phòng rung nhè nhẹ. Căn phòng giám đốc công trường thi công đường bộ làm từ một chiếc thùng container loại lớn được gắn xốp cách nhiệt, ghép gỗ, sơn trắng; trang bị cửa kính, máy điều hoà, nệm, bàn làm việc, cát xét, điện thoại… căn phòng đã theo Bùi Thanh từ Hà Nội vào đây.

Thanh nằm ngả lưng trên ghế làm việc, mắt lim dim, tay sờ má phinh phính như đánh phấn; đôi mày khẽ nhíu lại rồi giãn ra, Thanh với tay cầm lon bia 333 bật tách, ngửa cổ tu ừng ực…

Công việc đang diễn tiến nhanh chóng làm Thanh hài lòng. Con đường mới mở đang trườn lên rừng xanh núi đỏ, vươn nhanh tới “miền ánh sáng” - Ông hay nói vui, khi nói về cái đích cuối của con đường này. Đó cũng là niềm vinh quang của ông! Thanh đã phải đấu tranh để được nhận thi công đoạn đường dài 200 km này. Thi công ở đây, có cái lợi là: đá có thể khai thác tại chỗ và… vùng này là thiên đường của gỗ pơ-mu! Thanh muốn “dấn thân” vào nơi được cho là khó khăn nhất, xa xôi nhất… Bùi Thanh quá hiểu nơi này… làm xong con đường này, cũng có nghĩa là ông có thể vững vàng lên chức phó tổng giám đốc, một cách đường hoàng. Cơ cấu đã sắp sẵn… Năm chuyến xe chở gỗ đã về tới Đà Nẵng an toàn. Ông hình dung khuôn mặt gầy gầy của thứ trưởng sẽ sáng bừng lên khi ông trở về. Tình thân của ông với thứ trưởng có từ hồi chiến tranh; họ đã quên đi những vặt vãnh của đời thường để giúp nhau tiến bộ. Ngôi nhà của thứ trưởng bốn tầng trông như một khách sạn nhỏ ở mặt tiền một con đường lớn giữa Hà Nội, chính ông vẽ, thiết kế. Đến lúc ông làm nhà, để giữ tế nhị, ông chỉ làm có ba tầng cộng một lửng, thiết kế cũng “kém” hơn, nhưng rất hiện đại. Thứ trưởng hiểu điều đó. Chưa bao giờ ông làm mất lòng cấp trên… Bốn mươi tám tuổi, nhưng trông ông trẻ như bốn mươi. Đi mát xa, các em gái xoa bụng cho ông, khen: “Trông anh còn trai tơ lắm!”. Đi mát xa nhiều đâm nghiện!  Hà Nội luôn luôn có mốt mới, trong khi các bạn ông ở Sài Gòn uống bia Tiger, rượu X.O “mới là sành điệu”. Ông không thích kiểu nhậu một trận bằng cả chục tấn thóc, phí, chủ yếu là sĩ với nhau - không thế bị coi là “kém tắm”. Ông thích bình dân, mắm tôm  là món ông ưa. Ông nghiệm ra những món ngon của người Việt, không món nào là không cần mắm tôm: thịt chó, lòng lợn, bún riêu, canh cua, đậu phụ đến cái món thịt ba chỉ luộc cũng cần mắm tôm! Mắm tôm ngon nhất vẫn là vùng duyên hải Bắc Bộ. Mắm làm từ tép biển. Khi ông biếu thứ trưởng một can mắm tôm, có vẻ thứ trưởng không thích, ông liền tung vốn văn hoá ẩm  thực mắm tôm ra, cuối cùng thứ trưởng vui hẳn; lúc ăn đậu phụ luộc chấm mắm tôm đánh bùng thơm lựng, ngài cứ khen mãi. Chỉ có chuyện làm ăn riêng ông giấu  thứ trưởng. Ví dụ như ông chơi  vốn cổ phần ở Sài Gòn; giờ mốt đầu tư mua bất động sản đã cũ mèm! Bọn tư sản mới phất ở Sài Gòn cũng không chơi nữa, mà quay ra đầu tư cổ phần cộng buôn hàng lậu. Trừ bọn móc được tiền Nhà nước một cách thường xuyên theo cách “mọt đục”, còn lại đều phải phơi lưng ra mà tính toán buôn bán “đổ mồ hôi sôi nước mắt” cả. Ông không thích bọn người giắt máy tính theo người ấy. Dân gian vốn nói: “Nghèo sợ giàu, giàu sợ quan”. Quan thì sợ gì? Hì hì…

Con đường… phải làm nhanh, tận dụng mọi sức lực, tranh thủ trước mùa mưa… Bùi Thanh đã tập trung phần lớn  thiết bị, xe máy tốt nhất vào đây. Phải xốc  tới!

Cửa phòng hé mở, một cái đầu và một thân hình thon thả lách vào. Chiếc miệng rộng cười tươi; chiếc răng khểnh sao mà duyên thế!…

- Nhớ anh quá! - Chiếc miệng nói, như đỏ tươi hơn.

- Em liều quá! ở đấy với bọn chúng đi, léng phéng ở đây là hỏng đấy! - Thư ký sang làm việc với giám đốc thì sao nào? Hai cánh tay bé nhỏ vung vảy.

- Có ai nhìn thấy không?

- Kệ! Em về đây!

Thân hình thon thả nằm gọn trong vòng tay ông. Ông thì thào:

- Anh cũng nhớ em lắm…

Phút chốc, điện trong container vụt tắt.

*

Anh cõng cô gái trên lưng, bặm môi, bước…

Cô gái ôm chặt lấy cổ anh, đầu nghiêng nghiêng thỉnh thoảng cô lại nhăn mặt nén đau. Mồ hôi rịn ướt lưng áo anh, thấm ướt áo cô gái.

- Mình như đôi sam ấy nhỉ! - Anh nói.

- Nhưng không phải thế! - Nhiên nói.

- Dở thật đấy! - Anh gục gặc cái đầu rối bù, suýt vấp.

- Tôi hơn anh hai tuổi cơ đấy.

- Nhằm nhò gì! Mẹ tôi hơn bố tôi những bốn tuổi… Chị có tin chúng ta sống trở về không?

- Tôi không biết.

Trời sắp tối. Đã sang ngày thứ ba, kể từ hôm họ rời trạm xá. Họ đi chậm chạp, một đoại lại nghỉ. Cái chân bị thương của Nhiên mưng mủ, sưng tấy, cứng như một khúc gỗ; vết thương thâm lại, rỉ nước đen. Còn cánh tay trái của anh, cũng đau nhức không ngừng… Họ đã đến bờ một con suối. Anh đặt cô gái xuống, ngửa mặt nhìn những tán cây pơ-mu cao mảnh, thở. Con suối khá rộng, khoảng mười lăm mét, lưng nước. Anh nhìn thấy bên kia suối một thung lũng đầy chuối rừng. Đúng rồi, họ đã tới thung lũng chuối, từ đây tới bản Cao còn nửa ngày đường nữa. Anh lội xuống suối, vục nước uống, cởi áo giặt, lau người. Anh bảo:

- Chị phải tắm, rửa vết thương, tôi sẽ lấy lá gỗ rịt vào sẽ đỡ mưng mủ…

Cô gái không nói gì, đỏ mặt, nhưng tỏ vẻ đồng ý.

- Chị có cần tôi giúp không? - Anh hỏi câu thừa, vì biết Nhiên không thể tự tắm rửa được. Anh không nói nữa, mạnh dạn đưa tay định bế cô gái xuống suối, Nhiên khẽ giật mình, như phản ứng tự vệ, đẩy tay anh ra, nói:

- Đừng anh!

Anh nhìn vào đôi mắt sâu hoắm, một đốm sáng ở đó nhìn anh; một cái chớp mắt nhẹ, đau đáu buồn nhưng nét cương nghị vẫn toát lên đầy kiêu hãnh, ngay sau đó như ngơ ngác… Khuôn mặt vàng võ kia đã có lúc non tơ; đôi mắt đẹp kia có lúc đã đầy đặn, giờ ngơ ngác nhìn, một thoáng thôi, nương tựa. Nhiên nhỏ bé và tội nghiệp sắp nép vào anh… Ngồi thụp xuống, thương quá! Anh kéo Nhiên vào lòng, xiết chặt, đặt lên đôi môi khô nứt nẻ một nụ hôn vội vã. Nhiên run lên, thở mạnh. Anh nói lẩm bẩm:

- Có lẽ trời cho ta gặp nhau ở cảnh này, yêu nhau để sống…

Anh đặt cô gái xuống một phiến đá rộng và bắt đầu từ từ, khẽ khàng cởi áo cho cô… khuôn ngực trắng xanh hiện ra, nhô cao, kiêu hãnh như đỉnh Chư Xê…

… Một cảm giác không lý giải nổi trào lên, khiến anh ứa nước mắt, úp mặt vào ngực cô gái mà khóc. Cô gái nở nụ cười hiếm hoi; nụ cười tươi như một bông hoa trắng giữa cảnh núi  rừng hoang sơ. Nụ cười làm giãn cả không gian đầy mùi lá mục và giãn cả khuôn mặt anh.

- Đừng bao giờ bỏ em!…

- Không! Chúng ta sẽ không bao giờ xa nhau, chúng ta sẽ sống, em hiểu chứ? Sẽ sống…

- Mình sẽ cưới… Em có những đứa con phải không?

Anh gật đầu.

Anh tìm được một hốc đá khá rộng gần bờ suối, liền hái lá, lót thành một cái “tổ” êm ái và dìu cô gái vào đó. Đêm đó, Nhiên lại sốt dữ dội, cái chân bớt đau nhưng sốt run người. Anh cởi áo, quấn chặt Nhiên rồi ôm ghì vào lòng. Nửa đêm về sáng, Nhiên bớt sốt. Cô không ngủ, vít cổ anh hôn; cô bảo:

- Yêu em nữa đi! Chưa chắc em đã sống được. Em thấy khó thở lắm!

- Em không được nói thế. Em phải sống, sẽ về quê…

- Không… Yêu em đi… - Tay Nhiên quờ quạng, bấu víu anh, cô nói như mê sảng, người nóng rực, run lên bần bật. Anh thấy sợ. Đôi môi cô gái nóng bỏng, anh ghì vào như truyền chút sinh khí cho cô… “Biển quê em đẹp lắm, nếu về đó, anh sẽ ngợp trước những cánh đồng muối rộng tít tắp. Ngày bé em hay  theo cha đi đánh rùng, anh có biết kéo rùng là gì không? Kéo lưới ấy! Mấy chục người kéo. Mười lăm tuổi em đã biết đi kheo xúc moi ngoài biển, moi là tép biển ấy mà! Bọn con trai chế em, em bảo: Thi đứa nào xúc được nhiều!”. Mẹ em nói: “Bao giờ lấy chồng, cho một thuyền bổi và một cặp cà kheo  làm hồi môn”. Anh có biết thuyền bổi cói không, dùng để lợp nhà rất tốt, ấm về mùa  đông, mát về mùa hè. Bao giờ anh về quê em, em sẽ nấu cháo moi cho anh ăn nhé? Thơm lắm,  ăn xong toá mồ hôi mùi khai khai, no lâu lắm. Mắm tôm quê em ngon nổi tiếng. Anh có thích mắm tôm không?… Em đi bộ đội, cất đôi cà kheo lên nóc bếp. Mẹ nói, bao giờ hết giặc về xúc moi cho mẹ… Chắc mẹ mong em về lắm… Anh ngủ à? Vậy mà bảo canh cho người ta ngủ! Dậy đi anh, em sợ lắm…

*

Trận mưa đầu mùa đột ngột trút xuống giữa đêm làm Bùi Thanh tỉnh giấc; cô thư ký vẫn còn nằm bên cạnh. Ông lay cô gái dậy, bảo mặc áo mưa về, trời sắp sáng. Cô gái vội vã rời căn phòng.

Tiếng mưa rơi rào rạt trên nóc phòng. Ông tắt máy lạnh, gọi điện cho các bộ phận tắt máy điện và kiểm tra tình hình. Phút thốc, thung lũng chuối chìm ngập trong bóng tối.

Đến sáng mưa tạnh, nhưng đến chiều thì mưa to. Rồi mưa rỉ rả cả tuần, cứ như thế này thì hỏng hết kế hoạch. Bùi Thanh bực, những đoạn đường vừa làm xong và những đoạn đường vừa ủi đất, lát đá bị sụt lở tùm lum; có đoạn nối liền với vực sâu luôn! Con đường của ông như con rắn bị cắt ra từng đoạn, giập từng khúc và loang lổ đỏ xanh như bị bom B52 rải thảm. Ông chống gậy đi thị sát, nhìn thung lũng chuối ngập nước đành thở dài ngao ngán. Cái luận chứng kỹ thuật đã hại ông, do khảo sát không kỹ giờ đường bị trôi, sụt. Nền đường kết cấu bằng những lớp đá đã phong hoá nên khi bị xé ra bằng mìn, bằng máy ủi đã không chịu được nước xối từ núi. Thế là toi công! Phen này không cẩn thận mất chức! Ông đã khéo điện về Hà Nội để cấp trên yên tâm. Đúng là trận mưa quái quỉ đã bắt tất cả dừng lại. Con suối phía trước ngập nước, chảy xiết, tiến không xong, lui không được. Công trường láo nháo cả lên, các cán bộ thở dài nhìn nhau; công nhân rỗi việc bắt đầu chán nản. Lương thực cạn dần do không đi lại trao đổi, mua bán được. Trên bàn giám đốc đã không còn bia.

Bùi Thanh gầy đi nhanh, cái bụng xọp nhiều. Phó giám đốc Hoàng Định đòi trở về Hà Nội, anh ta chỉ mặt ông, nói:

- Tôi hiểu anh quá nhiều! Tôi xin nói với anh rằng: không phải là không làm được, nhưng đạo cũng là đường anh Thanh ạ!…

- Tôi sẽ truy tố anh về tội chạy trốn! - Giám đốc đập bàn, quát!

Hoàng cười khẩy, bảo:

- Tôi chả sợ! Có thể anh bị truy tố trước tôi đấy. Tôi không có gì để mà mất như anh đâu! Tôi sẽ về…

Thanh đành xuống nước:

- Thôi, tôi xin anh… Hãy ở lại. Anh bỏ về mọi người sẽ theo về hết, tôi chết mất. Hoàng lẩm bẩm:

- Biết làm sao được. -  Hoàng không nói gì thêm bỏ về lán.

Ông chán nản, nhổ bọt phì, trải tấm bản đồ ra xem. Tay ông rê rê xung quanh vùng Chư-Xê và dừng lại ở chấm đỏ bút chì; công trường đang ở đây, sát con suối…

Hay là… Hay là?… Vợ ông có lần đi xem bói, về bảo: “Ông thầy nói: anh bị một vong linh ngoài  dòng máu ám, nếu không đã lên tổng từ lâu rồi!”. Có thể lắm, ông gật gù, có thể, có thể… ma ám à? Chả lẽ phải tin?

Ông hấp tấp, đội mũ bảo hiểm, mặc áo đi mưa rồi cầm gậy bước ra khỏi phòng, đi về phía bờ suối. Nước suối đang lao đi với tốc độ chóng mặt; que củi mục bạc dạt vào hai bên bờ theo những luồng xoáy. Ông dõi mắt nhìn xuyên qua màn mưa, xác định vị trí; không thể xác định được đang đứng ở đoạn nào của khu vực này. Bùi Thanh quay nhìn lại phía sau, lấy đường bình độ thấp nhất của đồi núi gần công trường làm vạch chuẩn. Ông bước xuống phía dưới vài chục bước… và sang bờ suối bên kia và nhìn thấy cái dốc đá! Cái dốc đá còn kia! Tự dưng gai ốc Thanh nổi lên như sắp sốt…

Nhiên…

Phải, tại chính chỗ này, hôm đó ông đã đứng vẫy tay với Nhiên trước khi xuống thung lũng hái chuối.

… Anh đã đi mất mấy giờ không biết nữa, khi hái được  hai xách chuối thì trời đổ mưa. Mưa lớn dần. Anh quay trở lại bờ suối, người ướt sũng và sắp kiệt sức, gai gai đòi sốt. Anh phải chui vào một gốc chuối để trú. Nghĩ tới Nhiên, anh lo quặn lên. Anh đi tiếp, đường trơn, ngã liên tục. Cánh tay trái đau buốt. Khi anh về tới bờ suối, giữa mịt mù bụi nước anh thấy con suối đã phình ra, nước lao mạnh, rú lên như một con thú cuồng loạn chạy xuống phía dưới. Lúc đó trời sắp tối, anh đờ đẫn nhìn cái hốc đá ngập nước, thấy cánh tay trần của Nhiên bíu lên gờ đá, không động đậy gì! Anh gọi, gào. Vô ích. Anh thẫn thờ ngồi bệt xuống đất, chỉ muốn lao xuống suối tắm cho hết đau! Đêm đó, trời vẫn mưa, anh nằm co quắp dưới một gốc cây, sốt. Trong cơn mơ, anh nghe thấy Nhiên gọi, bảo anh đi đi, phải sống trở về sau này tìm cô sau. Tỉnh dậy, anh tính bơi qua, nhưng ý định đó sẽ không bao giờ được, anh không đủ sức sống đến lúc nước rút? Anh phải sống, phải tìm được đơn vị! Anh đã  tìm nói to sang bờ bên: “Anh sẽ trở lại đón em về quê, Nhiên ơi! Phù hộ cho anh!”…

Anh tìm được bản, tìm được người đàng mình. Đơn vị của anh đã vào phía trong cách đó vài trăm cây số. Anh có báo với người có trách nhiệm ở binh trạm chuyện xảy ra ở thung lũng Chư Xê, người ta có ghi chép lại… Anh không thể quay trở lại ngay được, phải ra Bắc an dưỡng. Trong những ngày nằm trạm anh đã gặp và kết thân với thứ trưởng tương lai. Có  lẽ đó là định mệnh, khi ra Bắc anh đã được vị quý nhân đó giới thiệu và được cử đi học ở Liên Xô. Cuộc đời anh rẽ sang ngả khác. Khi chiến tranh kết thúc, anh đang học ở nước ngoài. Từ khi về nước đến nay, công việc cấp chức, lương bổng… kéo anh đi, lấp chiếm hết thời gian và suy nghĩ của Bùi Thanh.

Khi nhận làm con đường này, ông không nghĩ sẽ tìm Nhiên vì sau ba mươi năm lũ bão… Cái hốc đá ấy chắc không còn, tất cả biến đi… Cũng không có điều gì lớn lao khiến ông phải ám ảnh. Nhiên có còn ở đó không?

Ông thấy sốt ruột muốn vượt suối sang đó.

Buổi chiều, ông bảo trợ lý làm một mâm cơm và hoa quả để cúng. Hoa không có, chỉ có chuối rừng. Một mình ông bê mâm lễ ra bờ suối. Ông lấy ni-lon che và châm hương. Làn khói hương ngỡ ngàng bay lên trong không gian đặc bụi nước, bay ngoằn ngoèo rồi đậu lại trên tán cây sũng nước.

Bùi Thanh lầm rầm khấn:

- Nhiên ơi! em sống khôn chết thiêng thì chứng giám cho anh. Anh có lỗi, anh xin em tha lỗi… Hãy phù hộ cho anh vượt qua con suối này… Anh sẽ đưa em về quê… Tha lỗi cho anh!…

Ông gục đầu, nước mắt rịn ra hoà với nước mưa trên đôi má đã gầy đi, cái nhìn của ông nhoè nhoẹt, như thấy Nhiên đang vẫy tay, gọi ông như ngày nào…

Tối đó, cũng đột ngột như lúc bắt đầu, trận mưa đầu mùa bỗng tạnh hẳn. Đêm đó Bùi Thanh ngủ ngon giấc.

Sáng. Ông cùng vài người nữa đi khảo sát lại hướng con đường. Họ nhất trí phải nắn lại hướng cho đường đi sát với chân núi, con đường phải vượt qua con suối ở chính cái đoạn Bùi Thanh đã đặt mâm cúng. Như thế mới hợp lý nhất. Họ đóng mảng vượt suối. Sang đến nơi, Bùi Thanh đi như chạy tới cái hốc đá. Mọi người đi theo ông. Tại đó, họ đã đứng lặng đi, sững sờ khi thấy trong hốc đá nọ có một bộ xương người đã ngả màu nâu. Chiếc đầu lâu nằm trên một cạnh gờ đá, mắt hướng ra ngoài, trân trối như chờ đợi điều gì…

(Báo Văn nghệ)

Thì thầm trong đêm

Mế của con!

Có lẽ con phải thích nghi để sống ở thành phố thôi mế ạ. Con nghĩ vậy vì có quá nhiều điều không giống như những hình dung của con, đến bây giờ con mới vỡ ra. Mế ơi! Trong ký túc xá ồn ào, sinh viên lười đọc chỉ ham mê hóng hớt chuyện phố phường và đánh phỏm, mỗi người một tính và cho rằng tương lai được định giá bằng những bài thi ở lớp, con phải ra ngoài ở với một đứa bạn. Hai đứa  thuê chung một phòng. Nhà dãy. Mỗi phòng rộng hai mét, sâu năm mét là mười mét vuông. Đất thành phố, nhà thành phố tính bằng mét vuông, không tính bằng thửa, bằng đám to đám bé, tính cái nhà như trên mình. Bên cạnh phòng con, còn bốn cái phòng nữa làm thành một dãy cho thuê. Đó là phòng hai bạn nữ, hai người ngủ trên hai tấm phản kê song song nhau, nằm phản bên này gác chân sang bên kia. Hai phản đắp chung có một chăn. Hằng đêm có hai chàng trai đến với hai cô. Bốn con người trên hai tấm phản. Chẳng ri đô, chẳng mùng màn, tình cảm chia đều một lối đi. Hai cô ở tỉnh xa, hai anh đi làm, gộp thành hai cặp, chung sống với nhau dưới một mái nhà mười mét vuông không bẻ đôi. Cuối dãy là phòng nam, đầu dãy là phòng nữ. Họ yêu nhau theo đôi một, họ thay ca nhau vắng nhà, khi nào cũng chỉ có một người với một người. Một người với một người là thành một đôi. Mỗi đầu một đôi, cái nhà dãy như chiếc thuyền trên sóng, đoạn giữa thì nhún xuống, hai đầu bập bênh, lúc nào cũng như đang giã cua, giã gạo. Mốt đấy. Còn một phòng nữa dành cho hai chị em. Mỗi khi người yêu chị đến, em đi vắng. Họ vào phòng môi bập môi, tay bóc bao cao su tay khép cửa, em ở nhà họ lại mang nhau ra ngoài. Hai người ngồi trên chiếc ghế con con, vuốt đi vuốt lại.

Giá  thuê phòng đắt lắm. Con đi làm gia sư để kiếm thêm tiền. Con dạy thằng bé con lớp sáu, nó lười học, lúc nào cũng rủ con chơi cờ ca rô. Dạy được một tuần thì bà chủ gọi vào phòng hỏi. Bà chủ phốp pháp, mặc một cái váy xẻ đùi, một cái áo bó. Bà vén váy về một bên, tay cầm cục đá giơ cao, lòng bàn tay ngửa lên trời. Đá chảy thành nước, nước chảy theo tay vào nách áo ngấm ướt coóc sê, nước rơi xuống đùi từng giọt tí tách, bắn lấm tấm trên đùi như thể mồ hôi. Đùi bà trắng hơn da mặt đánh phấn, bà dùng tay vuốt từng giọt nước dưới chân ngược lên đùi, vê đùi nọ sang đùi kia, hai đùi kẹp khít nước chảy ngược vào trong. Bà hỏi em học thế nào. Con trình bày xong bà đứng dậy. Con hơi phân vân hay là mình có gì khiếm nhã, chưa biết dạy. Ngước lên trần, mắt bà diệu vợi. Một tay bà cầm đá một tay bà cầm váy lượn đi lượn lại, lúc thì xoay mông khi thì xoay mặt trình diễn. Bà hỏi em học thế nào. Con nhẫn nại trình bày lại y như cũ. Bà thở dài một cái. Bà bảo anh dạy thì được đấy, tôi nghĩ vậy nhưng anh cũng học đi! Học đi. Anh là… anh học đi.

Bà thở dài một cái nữa rồi hỏi con có uống bia không? Bà nhìn con chờ đợi, con từ chối. Bà bảo thì anh uống trà líp tông, uống sữa hay uống gì đi tôi pha, tôi biết pha mà, chẳng kém nhà hàng đâu, nào là cảm xúc mới, lãng mạn Đà Lạt hay đêm Sài Gòn. Uống tí cho vui. Thanh niên mà, uống tí cho đỡ khát. Tính tôi là tôi thích phục vụ. Đàn bà mà. Anh. Anh cứ đòi hỏi đi.

Dạ không ạ. Con nói vậy. Bà cười khẩy…

Mế ạ! Con đem chuyện này kể với mấy đứa bạn. Chúng nó cười rồ lên. Con đỏ mặt vì chúng. Không dám đâu, em còn phải học bài!

Mế của con. Con viết những dòng này định gửi cho mế nhưng mế không đọc được chữ nên thôi. Nhưng con nhớ mế, không viết ra con không chịu được, ở dưới này nói thì bị chê, mà không nói thì bức xúc. Con  nhớ mế, nhớ hàm răng đen của mế ăn trầu. Dưới này gặp chuyện buồn trong cuộc sống con lại nhớ mế thôi. Mế là chỗ dựa của con mất rồi.

Dạo này con hay mơ về quê lắm. Cứ năm  đêm đi ngủ thì hai đêm con mơ về mế, ba đêm còn lại con mơ về rừng. Con nhớ rất rõ từng quả đồi nơi gắn bó với tuổi thơ của con. Nơi hai anh em con vẫn thường đi hái quả. Tuổi thơ ấy là những ngày vui nhất. Con chẳng phải đối mặt với cái gì. Bây giờ con nghĩ mình như cục đá vôi tách ra khỏi núi, tự phân giải mình, tự tan mình vào nước. Mỗi tế bào trong con như muốn tan ra vì những hoài niệm ngày nào. Con nhớ nhà, nhớ từng cánh rừng nơi con và bạn bè ngày nhỏ vẫn thường vào, những mùa săn thú, bắt chim. Vài năm ở phố con có cảm tưởng về với rừng, bước chân con lạ lẫm. Con không thể đi chân đất phăm phăm. Bàn chân con không còn như ngày xưa, hôm nay bước chân con đã thận trọng, đi mỗi bước không phải chỉ nhìn về phía trước, nhìn xung quanh mà còn phải nhìn xuống bàn chân con nữa. Bàn chân suốt ngày đi tất xỏ giày đen như che đậy một điều gì trong sâu thẳm.

Đêm qua con lại mơ thấy rừng mế ạ. Vẫn cánh rừng ấy, vẫn hồ nước ấy, nhưng mỗi lần mơ con lại thấy rừng mọc khác đi, trong tưởng nhớ của con, hoài niệm tuổi thơ con luôn nghĩ về rừng khắc khoải. Rừng hay mế trách con? Rừng không ở yên một chỗ trong giấc mơ của con mà rừng cứ chuyển động, khiến nhiều lúc con thấy mình có lỗi. Có phải con đã bỏ rừng mà đi. Mật ong mế lấy từ rừng về để chấm vào miệng con khi con còn bé, lớn lên nấm, mộc nhĩ, rau rừng nuôi con. Những ngày tháng đói, mế vác thuổng vào rừng đào củ, mà giờ đây con bỏ mế bỏ rừng. Đêm qua con nằm mơ rừng cháy. Rừng không cần đến con nên rừng đã thiêu cháy. Rừng muốn thiêu trụi tuổi thơ con, ký ức của con.

Bảy năm trôi qua. Con đã tốt nghiệp đại học và đã đi làm. Bảy năm, chưa một dấu ấn gì ở nơi này. Đêm qua con mơ về rừng. Trong căn phòng bé nhỏ mà con phải thuê với giá đắt đỏ, lại vẫn là dãy nhà. Sau giấc mơ, con lại đếm từng con số một để cố ru mình vào giấc ngủ. Ngày mai còn phải đi làm.

Nhưng con không tài nào ngủ được.

Con nhớ mế, con nhớ con đường về nhà. Con đường cheo leo giữa sườn núi. Nhìn sang bên  này một sườn núi dựng ngược, nhìn sang bên kia cũng dựng ngược một sườn núi. Hai sườn núi dựng ngược, một tuổi thơ con, tuổi thơ không nhìn xa trông rộng. Đường về nhà, con đường bé nhỏ, xe qua những đoạn cua vặn mình như con sâu. Bạn con ở thành phố về nôn thốc nôn tháo. Mỗi lần về quê, ngồi trên xe nhìn những thửa ruộng bậc thang. Thương bước chân mế leo cầu thang lên nhà, bước chân mế xuống núi, bước chân mế lội ruộng. Ruộng bậc thang nhìn xa mờ như nếp nhăn trên trán.

Ngày con đi thi đại học dưới Hà Nội, bố thương con đường xa, mế thương con đường xa, thương con lần đầu đi ra khỏi núi, bước chân vào quán vào hàng ngập ngừng. Bố dậy sớm hông xôi, mế nắm xôi gói lá để con đem theo ăn cho khỏi đói. Hôm ấy, xuống Hà Nội con đói lắm nhưng giữa chốn kinh thành phồn hoa này con không dám đem xôi ra ăn. Quê lắm! Con cất kỹ nắm xôi trong túi. Ngày về. Xe chạy ra khỏi thành phố con ném nắm xôi đi. Về tới nhà bố hỏi xôi bố mế nấu cho có vừa muối không, đường xa con ăn xôi có đủ không. Bụng mình ăn xôi tốt lắm. Vậy mà con đã ném xôi đi. Con khen xôi bố mế nấu. Từ đó con thành người giả dối. Thành một loại người khác rồi. Con đã đánh mất con, con đã đánh mất rừng, con đã đánh mất bố, mế! Con không thể trở thành người dưới xuôi, không thể trở thành người thành thị. Con cũng không còn là đứa con của núi rừng như ngày xưa nữa.

Con buồn lắm.

Muốn viết thư cho mế nhiều lắm, kể về những gì nơi đây hàng ngày con phải đối mặt, những gì mà hàng giờ hàng phút con trải qua. Đi trong thành phố sợ hơn đi rừng mế ạ. Thú dữ trong rừng còn biết mà đối phó, người ở thành phố chẳng biết đâu mà lường. Con vẫn như dòng nước vậy. Dòng nước chỉ biết chảy thôi.

Nơi con làm việc toàn là người xa lạ. Lão chánh văn phòng miệng cứ leo lẻo, hai năm rồi mà vẫn chỉ là hợp đồng hợp đồng rồi lại hợp đồng. Cho đến bây giờ con cũng chẳng biết quyền lợi lao động là gì. Mỗi lần hỏi, con lại được ông ta đọc cho một thứ văn bản. Con chả hiểu được văn bản. Văn bản chồng chéo nhiều như tuổi đất, đầu óc con càng nghe càng tối tăm như đầu con dế. Văn bản văn làng văn xã, không hiểu có còn văn huyện văn tỉnh văn trung ương không, ông cứ đọc con nghe, cứ dạ vâng tiếp thu và chờ. Thế đó, toàn những lời hứa. Ông ta biết tuốt tuồn tuột các mối quan hệ  bên trong bên ngoài, những mối quan hệ tập thể, quan hệ cá nhân, quan hệ riêng tư chồng chéo, tiền bạc ái tình. Mặt chánh văn phòng lì như các-vi-dít. Con lo lo, hãi hãi mà không nói ra được.

Cô trưởng phòng béo múp míp, mặt bự phấn. Ông chánh văn phòng bình luận một nền mỹ phẩm cưỡng hiếp gương mặt cô. Ngày đầu mới đến làm, cô thân thiện, được ít ngày cô mời con qua nhà ăn cơm. Cô bảo cô thương, con là trai miền núi nên cô thích. Cô kể ngày xưa, xuýt nữa thì cô lấy chồng miền núi. Nhưng ngày đó cô còn trẻ cô ham tài cô thích địa vị, mơ thành quý bà. Tài đấy, địa vị đấy rồi cũng chán cả thôi, khoa học thì sách vở, địa vị hãnh tiến. Chán, chả muốn đao lốt nữa. Cuối cùng thích nhất là lấy chồng được ngủ với chồng đẻ một đứa con, bên con khóc, bên chồng đòi. Cô đút một ngón tay vào miệng, thế là nhất! Quay sang con cô bảo. Con muốn làm việc ở Hà Nội thì phải hiểu biết rộng một tí. Bỏ tính tự ái vặt, phải thát - chơ. Cô lắc mông đi qua người con. Đứng trước mặt con, cô pha nước rồi hỏi con là trông cô thế nào. Con bảo cô ơi cô to thế. Cô cười, cô to để cô ngồi ghế trưởng phòng lâu hơn. Cô quay mặt về phía con và bảo cứ hỏi đi, hỏi như ban nãy. Cô thích. Cô thích cái kiểu phôn-cờ-lo của con. Mà thôi, rậm lời. Cô thích nhá. Cô thích cái này này, miệng này, mắt này, người này. Người cứ xương xương gân guốc thế là khoẻ lắm. Đây nữa, cô cũng thích. Cô chỉ vào. Cô nhún mông giục con. Hỏi cô đi, hỏi nữa đi con. Hỏi bờ mắt bờ môi bờ mi bờ vai của cô đi. Cái bộ phận nào trên người cô cũng biết nói đấy. Đây con xem. Con phải là một chàng trai của núi rừng cho cô nhờ. Nào, đã biết chưa, biết cơm no bò cưỡi… chưa. Bà trưởng phòng ngả ập vào người con.

Con thấy mình trở thành một chàng  trai.  Thấy mình già đi trước tuổi.

Mế ạ. Phải thích nghi để sống.

Đây là nhật ký của con, là thư của con. Những dòng chữ viết trong cuốn sổ này sẽ không bao giờ đến được tay mế đọc. Nhưng con không viết không được. Con biết kể với ai ở nơi này. Mấy năm nay con như tấm thân đi gửi. Bà trưởng phòng ngọt như múi mít, như người tình và như một người mẹ chăm ẵm. Bây giờ bà hiểu con hơn mế hiểu con. Bà ngửi tay ngửi nách. Bà bảo con có mùi rừng hôi mùi con thú. Đó là mùi hôi của loài thú. Bà mua các loại dầu gội, sữa tắm bắt con phải dùng.  Bà mua cho giày tất quần xịp, mỗi sáng tỉnh dậy bà chần hai quả trứng. Bà đối xử như vậy. Bà bảo con phải đưa bà đi ăn vào những ngày cuối tuần, đưa bà đi chùa lễ phật cầu kinh, đưa bà đi xa xa. Đưa đi đưa về như là tình nhân ấy, chỉ có tình nhân trong mắt nhau mới thi vị ngọt ngào. Đi với bà, con biết quán ăn nhà hàng sang trọng, biết thêm đâu là chùa đâu là phủ. Chùa, phủ, bàn công đức, hòm công đức. Phật với thánh? Nơi nào cũng cần tiền. Cứ phải có tiền mới được tôn trọng. Con tự hào là con có được một người, một người như bà trưởng phòng. Một quý bà hào phóng!

Mỗi ngày làm xong con lại về nhà trọ ít phút, gấp vài bộ quần áo, hưởng một vài giờ tự do. Cuộc sống của con cứ được che đậy, ngụy trang như con rắn náu mình trong vỏ. Cái nhà trọ cũng tuềnh toàng. Nó là cái nhà dãy ở gần ngoại thành, được nâng cấp lên từ chuồng lợn. Mùa hè nóng, mùa đông lạnh, thay vì nuôi lợn họ cho người ngoại tỉnh về thuê. Ban ngày, con là người tỉnh lẻ, vẫn làm hợp đồng, vẫn không nhà không cửa, không hộ khẩu, chiều về nhà trọ như thời sinh viên. Tối, đến ôm cô trưởng phòng.

Con vẫn là con trai của núi rừng, là đứa con của mế, là bộ phận dân cư nhập vào thành phố.

Con muốn về với mế lắm nhưng chốn núi rừng chỉ cần thầy giáo và thầy thuốc. Biết đâu được, bây giờ về con lại phải tập thích nghi để sống ở núi rừng. Về không được, ở cũng không xong. Con đã học bằng cơm gạo của mế. Con phải ở lại thành phố mới có việc làm. Nhiều lúc con không hiểu được. Lão chánh văn phòng miệng cứ leo lẻo. Lão soi mói vào cuộc sống của con với bà trưởng phòng hệt như truy tìm từng kẽ nứt trong sa mạc để bắt Bin-la-đen. Lão sợ bà trưởng phòng lật tẩy, bà trưởng phòng cũng sợ con bỏ bà trong cô đơn, họ nghĩ về công việc thì ít đối phó với nhau thì nhiều. Việc Nhà nước thật nhàn, mỗi ngày qua đi đến công sở chỉ để đọc báo, ngồi lê, cắt móng tay, móng chân, chiều về nhặt nhạnh chiếc bút bi, tờ báo cũ. Ai cũng giống ai. Đi du lịch xa thì tay xách nách mang đưa con dẫn cháu kéo đàn kéo lũ lên chiếc xe hợp đồng. Cuộc sống chất đầy những sự nhỏ nhen. Lão chánh văn phòng miệng lúc nào cũng leo lẻo. Lão nói với con rằng là, cậu là phải là, theo tôi cậu phải làm việc này là, việc kia là. Lắm là! Con nói với bà trưởng phòng, bà suy nghĩ một lát, phủi đít quần bồm bộp. Quên mẹ nó đi! Nói chuyện riêng với con, lão đưa ra những lời lẽ của người quân tử. Người quân tử phải là… Rách việc! Quân tử với quân teo. Nhức đầu! Lão nhìn con bằng con mắt của quan hoạn với một thằng chăn ngựa, dạy con triết lý quân tử ba xu bán đầy lề đường. Cái thứ triết lý suông, với con bây giờ tiền là chính. Tiền là thú vui. Lão hay soi mói vào cuộc sống của con với bà trưởng phòng, chỉ còn thiếu mỗi điều khuyên lão đến gầm giường bà trưởng phòng mà nằm, nghe âm thanh của tiếng thở gấp.

Con chẳng biết được mình phải làm gì. Con lớn rồi mế nhỉ, là cử nhân kia mà. Nhưng rồi không biết phải sống làm sao để về với bố, với mế, về với núi rừng đây. Mế ạ. Ngay từ hôm đi thi về con đã nói dối. Từ đó đến giờ  càng ngày con càng quen nói dối. Nói dối trơn tru không dấu vết như bánh xe máy lăn trên đường nhựa.

Mế ạ. Con viết những dòng này trong suy nghĩ đứt đoạn. ở đây. Đôi mắt con rát bỏng vì khói xe, về đến nhà trọ cũng chỉ toàn những đôi sống thử, nhóm lửa trong nhau hai bó rau muống bốn quả trứng một nồi cơm điện, mơ hồ trong lý thuyết kinh tế cũ trăm năm, tựa vào vai nhau nghĩ đến ngày mai với  tấm bằng cử nhân bưng bê quét dọn. Còn con! Mỗi lúc nhớ nhà nhớ rừng con muốn tựa vào gốc cây. Ngày ở quê, thích ngọn núi nào là con trèo lên. Con nhớ cái hồ trên núi trong vắt, rớt đồng xu xuống đáy còn đọc được chữ. Dưới này cũng có hồ có núi. Hồ nước bẩn, núi nhân tạo. Nước hồ, trâu không dám tắm, đỉnh núi từng đôi, từng đôi một ôm nhau.

Thời gian này đối với con thật là buồn. Mấy hôm nay con về nhà trọ. Bà trưởng phòng đã chán con. Bà chê con. Một tuần trôi qua, con phờ phạc, mộng nhiều hơn mơ, ảo tưởng ngọt ngào qua nhanh, nỗi đau xoa dịu bằng ngồi nhớ mế nhớ rừng. Lão chánh văn phòng thẽ thọt vào tai. Phải bắt bà ấy giới thiệu cho mụ nạ dòng khác. Lão biết tỏng tòng tong rồi. Lão bảo mày chịu khó dấn thân là sẽ có tất. Xe máy xịn, điện thoại xin. Xe biển 29 hẳn hoi. Mày đi biển số quê ít nữa là cấm, người ta bắt chúng mày phải từ bỏ khát vọng sống ở thủ đô bằng cách cấm xe tỉnh ngoài, lão trầm trọng hoá vấn đề cỏn con như con tép. Dấn thân đi, mày sẽ có tiền, mày tha hồ làm gì thì làm, mày sẽ từ chối ngay lập tức khi làm công chức dưới quyền tao. Nghe lão nói con muốn cắt lưỡi lão. Chính lão làm xa cách con và bà trưởng phòng. Lão đang thao thao thì bà trưởng phòng vào. Con xin phép ra ngoài bà quát con đứng lại. Ngày mai nhé, ngày mai anh mà có vợ cũng đừng quên tôi. Liệu đấy. Tự nhiên bà nói như vậy.  Lão chánh văn phòng cười mai mỉa. Cô gặp tôi có việc gì. Lão hỏi. Bà trưởng phòng đon đả. Có đấy. Gặp anh chánh là có việc chứ. Em đang buồn đây. Buồn nên phải gặp anh đây. Lão nhăn nhở. Buồn làm gì cho dung nhan nhanh giảm. Buồn à, buồn ư! Lão vuốt cằm. Buồn? Đàn bà thiếu thốn sinh ra buồn phiền. Bây giờ dễ lắm, kiếm đâu mà chẳng được. Cô cười. Ông chánh là hay chọc ngoáy. Thay thì dễ nhưng sợ gặp như cụ chánh đây thì chán. Chán lắm. Nhìn cụ chánh mà chán cả lấy chồng. Bà trưởng phòng cười giễu nhại. Em biết! Cụ chánh có một bí mật mà chỉ mình em biết. Em mà nói ra thì… Phăng teo!

Ông chánh đổi sắc mặt. Có việc gì cần gặp thì nói, đừng đến đây ỡm ờ. Anh sợ à? Sợ thì đừng nói, nói thì đừng sợ. Đời mà, anh chánh ạ. Chúng ta cũng sắp hưu rồi. Nhưng em nghĩ chúng ta nên về sớm một tí nhường chỗ cho lớp trẻ. Em mà về thì sáng bán chõ xôi, trưa dưa muối, chiều đánh con đề, thời gian còn lại buôn dưa lê. Hy vọng với em mỗi ngày là kết quả, ông chánh hay đọc báo chắc biết nhiều. Em ngại giải thích lắm. Anh chánh về thì buồn nhỉ. Chẳng còn ai lên thưa việc với anh để anh bẩm với giám đốc, cũng không còn ai đun nước pha trà, không ai nộp báo cáo, đưa báo đọc. Hàng ngày ở nhà nhớ cái ghế xưa kia chánh ngồi, chánh phải chạy ra bản tin phường đọc báo. Chán nhỉ! Em thương chánh lắm, ông chánh phải ngồi lâu hơn ở ghế chánh văn phòng hay đi lên cao hơn để em thay chánh, lúc ấy mới xứng tầm trưởng chánh. Rồi em nghĩ nhân văn hơn. Em chỉ muốn kết thúc giữa em và chánh luôn có hậu. Có hậu chánh ạ. Phải có hậu. Em ý à, em mà yêu là yêu xả thân, ghét là hết.

Ông chánh văn phòng gầm gừ như con thú gặp phải khắc tinh.

- Thằng kia đi ra - ông quát.

Con bước ra ngoài, hành lang dài hut hút. Dọc hành lang là những phòng kế tiếp nhau, tiếng quạt chíp trong máy tính ro ro. Con lại nhớ đến mế! Con muốn báo cho mế một điều nhưng chắc mế cũng không hiểu được. Chờ cho đến đêm, khi về nhà trọ con sẽ thì thầm kể cho mế nghe rằng: Con!

Tiếng con chíp máy tính như nhập vào con. Vẫn chạy ro ro.

(Báo Văn nghệ)

Ngõ Bằng lăng

Những bước chân kéo lệt bệt qua cửa nhà chị để lên tầng năm, tầng áp chót của khu nhà chung cư - nghe chậm chạp, nặng nhọc - vì phải kéo theo nó cả một vật cản, sức nặng chừng ba mươi kilô của thân thể thằng bé bị bệnh đao, con trai độc nhất của vợ chồng Hải ở căn hộ tầng dưới. Đêm nào cũng vậy, khoảng chín giờ - chỉ nhanh chậm vài phút, cuộc chạy trốn của thằng bé bắt đầu. Chị quay lại nói với chồng:

- Nó vừa lên rồi đấy anh ạ.

Anh rời mắt khỏi trang sách, ngẩng lên nhìn vợ:

- Thực sự lại là một cuộc chạy trốn hay sao?

- Cũng chẳng còn từ nào thay thế được nữa. Mà sao anh lại hỏi như vậy.

Anh cười:

- Người ta chỉ chạy trốn khi gặp sự hiểm nguy, hoặc mối đe doạ có thể gây hại cho bản thân mình. Còn cái thằng bé hai mươi mốt tuổi này, lại chạy trốn sự đánh thức bản năng làm người đàn ông của nó. Đêm chạy trốn thứ mấy rồi em nhỉ?

- Đêm thứ mười hai.

Anh nói vui vẻ:

- Giá có được một hồi chuông nhà thờ nữa!

- Em chưa hiểu.

- Trong một chuyện cổ tích của phương Tây ấy, cô gái phải chạy trốn trước mười hai giờ đêm, tụt cả giầy mà không dám ngoái lại nhặt. Thằng bé này chưa đến nỗi như vậy.

Chị cười. Cuộc chạy trốn của nó chẳng được lâu, chỉ trên dưới một giờ đồng hồ, chị lại nghe được tiếng chân lập bập của cô gái lên tìm nó xuống, thực ra là lôi nó xuống thì đúng hơn. Thằng bé có muốn cưỡng lại cũng không được. Sau đó cả hai đứa sẽ bị bà mẹ ấn cả vào buồng, cài cửa ngoài lại, để chúng nó trong đó với nhau đến sáng hôm sau.

- Liệu thằng bé có làm được gì không nhỉ?

Chị hiểu cái ý hóm hỉnh trong câu nói của chồng.

- Sao anh không hỏi ngay nó để biết.

Anh cười. Đôi lúc vợ chồng anh vẫn có những câu nói vui đùa như thời còn trẻ.

- Thực ra con bé đã thật thà kể lại với em - chỉ anh biết thôi nhé - chớ nói thêm với ai. Nó đã tìm đủ mọi cách, làm đủ mọi trò - kể cả những cái bà mẹ bày thêm cho - vẫn chẳng ăn thua gì cả; trò nào cũng chỉ được nửa vời, cho đến lúc hai đứa cùng mệt nhoài lăn quay ra ngủ.

- Thật là tội, con bé đang ở độ tuổi nước tràn ly.

Anh nói thêm như vậy.

- Em cũng nghĩ thế. Bà Hải cũng vội vàng quá đi, chẳng thèm hỏi ý kiến một ai, về quê vài ngày rồi tha lên một “cô con dâu”, ra tuyên bố với mọi người, đã cưới hỏi xong cho chúng nó ở quê.

- Kể tìm ra một cách khác tốt hơn. Anh Hải còn chưa tới tuổi sáu mươi.

- Em hiểu ý anh định nói, nhưng cũng khó đấy.

- Khó là khó thế nào. Ai chả thông cảm với hoàn cảnh của họ. Xã hội này đầy rẫy những kẻ còn làm liều hơn thế.

Chị nói trêu anh.

- Sao anh không làm trước cho anh ấy theo.

- Nếu anh còn sức chẳng đợi em phải bảo.

Anh cũng nói vui. Anh đã vào tuổi sáu mươi. Chị sang tuổi năm hai. Gần ba mươi năm chung sống với nhau, chị đã không thể sinh cho anh một đứa con, nhưng tình cảm giữa anh và chị vẫn không hề suy giảm. Chị hiểu được lòng độ lượng của chồng, tuy vậy nhiều đêm chợt thức, nhìn mặt giường song song hình hài đôi người; chiếu không xô, tấm chăn không hề nhăn nhúm, trái tim chị se lại, chị đã có lỗi khi đem tới một sự bất hạnh cho người đàn ông mà mình yêu dấu.

- Đâu phải lỗi tại em.

Anh thường nói vậy. Chị là con gái của một người lính thời đánh Pháp, đã nhiều năm chiến đấu, công tác ở Tây Nguyên. Còn chị, sau lúc tốt nghiệp đại học, do yêu cầu của công việc, chị đã được cử vào công tác mấy năm liền ở miền tây Thừa Thiên, nơi mà mỗi ngọn cây, một nhánh suối, đều có thể còn đọng một lượng đi-ô-xin, mà bình thường con người không biết được.

Chị đã có thai lần đầu và cũng là lần chót. Cái thai - mà sau này chị mới được nghe nói lại - hình hài không đủ, đã chết ngay trong bụng mẹ. May mắn chị được cứu sống. Thầy thuốc đã khuyên chị, chớ để có thai lần nữa. Khi anh biết được điều ấy, vẻ thản nhiên hỏi lại chị:

- Đã sao nào?

- Anh là con trưởng, áp lực gia đình sẽ rất lớn.

- Các em trai anh đều đã có con rồi. Chúng sẽ thay anh làm việc đó.

Dù vậy chị vẫn không yên lòng. Nhiều lần đang đêm chị thấy anh lẻn dậy trở ra bàn viết, vùi đầu vào trang sách. Chẳng biết anh có làm việc được hay không, hay chỉ ngồi như thế cho đến lúc thấy mệt, mới lên giường ngủ lại. Chị hiểu được khoảng trống trong con người anh ngày mỗi lớn dần thêm. Mặc dầu đã khẳng định các suy nghĩ của mình, không phải anh đã hoàn toàn thanh thản. Khi tuổi càng cao, nỗi sợ hãi sự cô đơn cuối đời, càng trở nên ám ảnh. Đâu phải hai vợ chồng già được chết cùng một lúc, phải người trước người sau. Đến lúc đó, người còn lại sẽ sống ra sao.

Chị bàn với anh xin một đứa trẻ về nuôi. Anh nhất trí ngay, nhưng cả năm qua vẫn chưa làm được.

Gió lúc này đang chạy rào rào trên các vòm cây bằng lăng, mùa này hoa bằng lăng đang nở nhiều. Mỗi sáng xuống đường đi bộ, xác hoa rải đầy hè, chạm chân tới có cảm giác mát lạnh và ngợp lên trong mắt chị màu tím ngát, thứ hoa thời còn là học sinh cấp ba, chị vẫn thích được ép nó trong cuốn sổ tay của mình, cho đến lúc gặp anh và chấm hết thời con gái.

- Sao em cứ đứng thần người ra thế?

Chị giật mình khi nghe tiếng anh hỏi, vội đáp cho qua:

- Em đang dõi xem.

- Thằng bé đã xuống chưa?

- Nó vẫn còn trên đó.

- Chẳng nhẽ nó chỉ như một pho tượng vậy sao?

- Thì đêm nào chả thế, ở một góc tối nhất, mặt cúi nhìn xuống đường. Hay nó cũng thích hàng cây bằng lăng hở anh.

- Nó biết gì mà thích.

Câu này anh nói rất nhỏ. Chị nói tiếp:

- Tối qua lúc con bé lên em có lên theo, khi nhìn thấy vợ, nó co dúm người lại, như con cua nhìn thấy con ếch.

- Như vậy sao.

- Con bé cố vuốt ve, dỗ dành, nhưng nó cứ đứng lỳ ra đấy, đến lúc con bé phải dùng sức, gần như phải bế bổng nó lên, nhắc xuống từng bậc thang một.

- Thằng bé không kêu sao?

- Nó chỉ ú ớ trong miệng, còn con bé lại e sợ làm thằng bé đau.

- Một tấn bi kịch...!

Chị nghe được tiếng thở dài rất khẽ của anh. Gió vẫn chạy rào rào trên các vòm cây dọc ngõ. Hoa bằng lăng không có mùi thơm, nhưng chị lại đang có cảm nhận, sự dịu nhẹ của một làn hương đang toả lan quanh mình, chị nghĩ nó đã được toát ra từ những xác hoa bằng lăng rụng trải tím vỉa hè.

- Con bé lúc nào cũng khao khát có một đứa con...

Anh ngẩng lên đợi điều chị nói ra, anh vẫn thường làm như vậy, mỗi lúc nôn nóng muốn biết một điều hệ trọng.

- Vậy cháu phải làm thế nào hở cô, để có được điều cháu đang mong muốn ấy. Nó hỏi em.

- Em bảo nó thế nào?

Nói xong anh đi lại về phía bàn nước, với bao thuốc rút một điếu châm lửa. Chị nhìn anh dò xét.

- Em đã toan mắng nó.

- Một cô gái còn dại khờ, chưa hiểu biết, mắng nó làm gì, chỉ uốn nắn cho nó thôi.

- Em đã kịp thời nghĩ vậy nên thôi.

Cái tội muốn có một đứa con sớm, là cái tội mọi người đàn bà có nỗi sợ muộn con.

Anh mỉm cười:

- ở em anh không thấy có điều ấy.

Gương mặt chị rầu rĩ:

- Em đâu còn khả năng, mà có được nỗi sợ.

Anh hiểu mình sơ ý đã chạm tới nỗi đau thầm kín của vợ.

- Anh xin lỗi, mà thôi đừng nói chuyện ấy nữa, để anh pha một ấm trà rồi chúng mình cùng uống.

Chị nhìn đồng hồ:

- Gần mười giờ đêm rồi anh, không sợ mất ngủ sao?

- Nhiều đêm đâu có uống mà cũng mất ngủ.

Chị nhớ, nhiều đêm anh đã dậy lén một mình, đi quanh quẩn ở phòng ngoài, hoặc đứng tựa cửa sổ hút hết vài điếu thuốc, rồi mới trở lại giường ngủ. Phải cố lắm chị mới nén được tiếng thở dài, để anh không nhận được tâm trạng của chị lúc này.

Hai chén trà đã được rót ra. Hương trà bốc lên thơm dịu, một nạm khói mỏng mảnh là là ôm trên miệng chén.

- Ngày ông bà nội anh còn sống, nhiều đêm lạnh, cụ ông đánh thức cụ bà dậy, hai cụ pha trà uống với nhau. Ngày ấy đâu đã sẵn phích nóng như bây giờ, uống một ấm trà cũng phải vất vả, phải đun nước trong cái siêu đồng nhỏ, đặt trên bếp hoả lò.

Anh chậm rãi kéo nốt hơi thuốc nữa rồi vứt mẩu đi.

- Vì là còn bé nên anh chẳng hiểu biết gì, chỉ nghĩ trong bụng “Người già thật dại, nằm trong chăn ấm chẳng thích hơn ngồi dậy chịu lạnh. Uống nước trà có gì là thích kia chứ”.

- Còn bây giờ?

Chị mỉm cười hỏi anh. Mất đến hàng phút sau anh mới trả lời:

- Nếu hai cụ còn sống đến ngày nay, hẳn cháu cụ cũng dậy theo, sẵn sàng chịu lạnh ngồi hầu trà các cụ. Mỗi chén trà của người già, không chỉ là hương vị thưởng thức mà còn là sự cộng hưởng, chia sẻ, mọi nỗi thăng trầm của cuộc sống họ đã đi qua. Nhưng chưa hết...

Anh dừng lại ở đấy. Chị lo lắng nhìn anh.

- Sao vậy?

- Còn một điều quan trọng hơn, đó là sự hiệp đồng để chống trả nỗi cô đơn, mà ở người già nào cũng đầy ắp.

Chị buồn rầu nghĩ “Mình và anh ấy cũng đã bắt đầu bước vào cuộc sống của người già”. Anh tiếp tục kể:

- Cụ bà mất trước. Những đêm lạnh cụ ông ít dậy hơn, thảng hoặc có dậy, chỉ khoác tấm chăn chiên ngồi so trên ghế. Hoạ hoằn lắm mới thấy cụ rót một chén nước, từ cái tích ủ trong giỏ. Thường cụ chỉ chạm môi rồi lại đặt xuống. Chén nước để lạnh cho đến lúc cụ lên giường nằm lại.

Chị thở ra nhè nhẹ:

- Cảnh buồn quá đi mất, anh có nghĩ rồi chúng ta sẽ như vậy không?

- Nó cũng đang bắt đầu như thế rồi.

Nhìn nét mặt buồn so, chị nói nhanh:

- Phải nghĩ ngay đến một đứa trẻ đi anh. Nó sẽ là niềm vui cho chúng ta lúc về già.

Anh gật đầu:

- Đợi đến cuối tháng anh xin nghỉ vài ngày, đưa em đi thăm thú vài nơi, kiếm một đứa trẻ nhân thể. Nó đang ở đâu. Có cái tâm thành rồi nó sẽ đến, em đừng lo.

Chị rót thêm nước vào chén cho anh, chẳng hiểu sao chị cũng xin anh một điếu thuốc để châm lửa.

- Dạo này anh Hải gầy đi trông thấy. Anh có nhận ra điều ấy không. Hôm qua anh ấy có hỏi em, có biết một liệu pháp đông y nào thích hợp, giúp anh ấy điều trị chứng liên miên mất ngủ và chứng đau đầu.

- Bệnh của anh ấy từ tâm mà ra.

- Em cũng nghĩ vậy.

Anh nhớ lại mấy bữa trước, ngồi uống trà ở nhà ông tổ trưởng dân phố, nhiều người đã bàn đến chuyện nhà Hải. Ai cũng cho là Hải đã làm một việc quá vội vàng, còn có cách làm khác hơn chứ.

Chị nghĩ trong bụng, khi vừa nghe anh nói. Cùng lắm đến bệnh viên xin thụ tinh nhân tạo.

- Anh cũng nghĩ vậy.

- Thời đánh Mỹ anh Hải có lúc nào là lính không?

- Có trong đoàn cán bộ đi B.

“Có khác chi là lính” - Chị nghĩ vậy.

- Con bé vẫn chưa lên hả em?

Chị nhìn đồng hồ:

- Phải vài phút nữa. Trả lời xong, chị đi lại gần cửa sổ. Trời se lạnh, những ngọn đèn đường về khuya nhìn sáng hơn, màu vàng của hoa mướp tháng Năm, làm nhạt màu những cánh hoa bằng lăng, bớt đi cái vẻ lấp lánh, tươi tắn thường có trong ngày. Đêm nay hoa rụng nhiều, mặt hè đường được nhuộm tím, chị thích được nhìn như vậy, nhưng chỉ trong đêm thôi, còn sang đến buổi mai, mấy chị quét đường đã lùa sắc hoa đi hết. Bao giờ chị cũng có cảm giác vừa đánh mất một vật gì, khi mỗi buổi sáng chị nhìn xuống mặt hè trống trơ, sạch bóng.

- Em thích có đứa con gái, để được đặt tên nó là Bằng Lăng. Đó là câu chị thích nói với anh, trong những ngày đầu mới cưới nhau.

- Bằng Lăng là thứ hoa bứng ở rừng về, còn con chúng mình sẽ được sinh ra từ thành phố.

Anh cũng nói vui với chị như vậy. Đứa con cũng chẳng có, còn hai vợ chồng chị đang sống những ngày về già, sự trẻ trung còn sót lại trong cuộc đời họ rất ít. Dòng thời gian chảy xiết, rồi tới lúc người chết trước, người chết sau, đâu có được cùng ngày cùng giờ để sự cô đơn không còn lại. Anh hoặc chị sẽ sống ra sao, khi chỉ còn một mình. Trái tim chị se lại, ngay từ lúc này chị đã hình dung được sự cô đơn sẽ tới trong ngày ấy. Những ngày tháng chậm chạp trong cái lồng, là căn hộ họ đang sống hôm nay.

- Con bé đã lên chưa em?

- Vừa lên.

Anh đi lại chỗ chị đang đứng, được cái kính lắp ở tấm cửa nhà anh, chỉ trong nhìn ra được, còn ngoài thì chịu. Cô gái đang lôi thằng bé xuống từng bậc thang, nó đang cố gắng chống trả, bằng cách trở thành một vật ỳ, nhưng cũng vô ích. Cô gái rất khoẻ, nhiều lúc xốc lưng nó bằng cả hai tay. Thằng bé co dúm người lại, nhìn nó càng thêm nhỏ nhoi, xanh xám như con tôm vừa bị ném vào chảo luộc. Xuống đến chiếu nghỉ, hai đứa cùng ngồi bệt xuống bậc thang cuối. Cô gái kéo thằng bé ngồi sát lại với mình, cho đầu nó dựa vào vai nghỉ một lúc, nhưng thằng bé lại không chịu. Nhìn chúng ngồi cạnh nhau như cặp gà so le, con mái quá to, còn con trống lại nhỏ và yếu đuối. Anh thấy thương cô gái, đâu nó muốn sống trong cảnh ngộ này. Mấy bữa trước gặp ở ngay chân cầu thang. Anh đã nói:

- Phải cố gắng cháu ạ, rồi sẽ đi được tới đích.

Giọng cô gái đầy mệt mỏi:

- Chẳng biết có tới đích được không. Còn ngày nào cũng là một ngày vật lộn.

Hai đứa vẫn còn ngồi, hình như thằng bé cũng muốn như vậy, nó đã để yên cho cô gái gãi đầu. Tóc nào có mấy cái, chỉ lơ thơ chẳng đủ che những mảng da nhẵn bóng, còn cặp mắt như một đường cong vồng lên, giống mắt cá vàng.

Chị nhìn đồng hồ:

- Gần mười giờ rồi mà chúng vẫn còn chưa chịu xuống, chẳng nhẽ đợi bà mẹ lên hay sao?

Anh cũng nói vui:

- ít ra nhìn chúng nó còn thích hơn mấy cảnh âu yếm phường tuồng trên màn hình, hay mấy cô ca sĩ dậm chân vung tay như một lũ hoá dại.

Anh quay lại bàn nước để lấy một điếu thuốc hút, khi trở ra không nhìn thấy cô gái đâu nữa, chỉ còn thằng bé đang ngồi ngẩn mặt. Lại chuyện gì xảy ra đây. Anh định hỏi chị, vừa lúc thấy cô gái theo mẹ chồng lên. Thằng bé thấy mẹ lên vẫn ngồi im chẳng động đậy. Chị Hải định cầm tay nó, nó đã hất vội tay chị ra, mà tóm lấy tay vợ. Cô gái nói với mẹ chồng:

- Mẹ cứ xuống trước đi, con đưa anh ấy xuống sau.

Anh nói với chị:

- Đã có dấu hiệu thuyết phục được thằng bé rồi đấy.

Chị gật đầu, sáng nay chị cũng vừa nói với cô gái.

- Dần dà tìm ra những điều nó thích cháu sẽ chế ngự được nó. Chừng như chỉ đợi một câu chị nói, cô gái đã xù ra hết nỗi bức xúc đang ẩn chứa trong lòng:

- Cháu cũng biết vậy. Lấy chồng ba bốn tháng rồi, cháu vẫn chỉ là con gái, nào đã chạm tới mùi vị hạnh phúc. Mẹ cháu cũng đã bầy thêm cho nhiều cách, mà anh ấy vẫn cứ trơ ra; còn cháu mỗi ngày như cái bánh có quá nhiều bột nở, cứ trương phềnh phềnh lên.

Giọng cô bé thêm phần tấm tức:

- Đêm nào cũng nằm cạnh đàn ông, mà đêm nào cũng chỉ là ôm một khúc gỗ.

Chị phải an ủi cô gái:

- Trước sau gì rồi điều đó cũng đến thôi.

Nói ra như vậy, nhưng chính chị cũng không tin vào điều mình nói. Lúc về, chị đem chuyện kể lại với anh. Anh chỉ cười:

- Hai vật thể khác giới tính, nằm liền kề mà chẳng chịu hút nhau.

Mấy đêm liền đêm nào cũng nhiều gió. Lại sắp trở trời đây. Những cánh lá va nhau rào rào, vòm hoa rụng thưa hẳn đi, sắc hè nhuộm tím loang lổ. Chị bây giờ cũng như cánh hoa đã rụng, một sự nảy sinh chẳng có. Cái kết thúc trơ trọi chị đã nhìn thấy ở đời mình. Chị sẵn sàng đổi bất cứ bằng giá nào để có một kết cục khác hơn. Sẽ không như cô gái, chị sẽ không đổi sang bất cứ một cuộc đời nào khác; mà giữ lấy cuộc sống dù nghèo khó, để có được một điều giản dị, một người chồng và những đứa con. Nó là điều lớn lao nhất, ý nghĩa nhất trong cuộc sống của người đàn bà. Nhưng chị đã không dám nói ra những điều chị nghĩ cho cô gái nghe. Biết đâu - chị vẫn mong manh hy vọng cho cô gái - điều diệu kỳ sẽ đem tới cho cô, là sự khơi dậy được khả năng làm người đàn ông của thằng bé hai mươi mốt tuổi bị bệnh đao.

Bẵng đi mấy ngày bận việc, chị không để ý đến cuộc trốn chạy của thằng bé nữa và cũng không nhìn thấy nó đâu cả cô gái đã không gặp mặt mấy ngày liền. Có điều gì xảy ra chăng. Chị xuống nhà chị Hải, thấy chị đang ngồi thu cả hai chân lên ghế, mặt buồn thiu. Nhìn vào buồng ngủ của thằng bé, thấy cửa đóng kín nhưng ở bên trong lúc lúc lại có tiếng đập phá thình thình.

- Có gì trong ấy thế?

- Thằng ôn đang quậy.

- Thế vợ nó đâu?

- Cho về quê từ hôm kia rồi.

- Sao phải làm vậy?

- Cho bớt cái mồm nói linh tinh đi.

Những điều chị đem nói ra đã làm chị Hải nổi điên thực sự.

- Chị làm vậy là không ổn rồi. Chị không thấy thằng bé đã bắt đầu quen với sự có mặt của nó rồi sao?

Chị Hải không đáp thẳng vào câu hỏi:

- Thật là tự mua dây buộc mình.

- Cũng tại bà vội vã chẳng chịu bàn bạc với một ai, giờ đã mở gói ra, thì chính tự tay bà phải gói lại. Thế mấy bữa nay thằng bé có chịu ăn uống gì không?

- Bỏ bữa từ chiều qua rồi.

- Càng để chậm là càng hỏng đấy. Phải nói với ông ấy, chiều nay về quê ngay, đón vợ nó ra.

Chiều hôm sau ăn cơm xong, hai vợ chồng chị như thường lệ lại đi tản bộ trên đường. Thành phố lên đèn lúc nào cũng chẳng rõ, đường mỗi lúc đông thêm người đi bộ, có cả những cô gái trẻ. Trên sắc mặt anh, chị nhận ra một niềm vui đang rõ dần.

- Anh đang có điều gì vậy?

- Về đứa trẻ ấy mà, nó đang ở đâu nhỉ...?

Chị bấm mạnh vào tay chồng, nhắc lại câu nói của anh bữa trước.

- Tìm rồi khắc có thôi.

Chợt chị níu anh dừng lại, chỉ cho anh thấy, đi trước hai người một quãng, có một cô gái đang dắt tay một em bé đi chơi.

- Chắc là hai chị em? Chị nói

- Không, mẹ con đấy. Mẹ trẻ mà em.

Nhìn dáng cô gái tung tăng, còn chú bé lũn cũn đi ngang. Cô gái còn cúi xuống nhặt một cánh hoa dúi vào tay chú bé. Dù đứng ở xa hai người vẫn nghe được tiếng cười của chú bé  đầy vẻ thích thú.

Lại một vệt gió lệt sệt kéo qua cành cây, mấy cánh hoa lại lả tả rơi xuống. Nhìn sắc tím bằng lăng ấm nóng, chị lại nhớ ra, buổi đầu anh tỏ tình với chị, chân thành và vụng về; sau đó anh ôm hôn chị, thời gian kéo dài để chị nhận ra độ quánh, sắc, của nụ hôn đầu và cùng với nó là cái màu ấm nóng của đất đỏ ba dan, vùng đất nơi chị thường qua lại, để tìm kiếm các mẫu vật. Tình yêu cũng chỉ là một mẫu vật, suốt đời chị đã phải tìm kiếm. Chị không nói gì với anh cả, chỉ nắm thật chặt bàn tay anh. Hai người kéo vào quán cà phê đầu ngõ, nơi hai người thường đến uống.

(Báo Văn nghệ)

Nơi ấy là rừng xanh

Nhập học được hai tháng thì Hương chuyển đến nhà trọ mới. Nhà trọ này có ba phòng cho thuê, Hương ở phòng bên trái, một bạn nam học trường Hàng Hải ở phòng bên phải, một bạn nam nữa học trường Kinh Tế ở phòng giữa. Ba phòng trọ chiếm hết một tầng nhà rưỡi, còn tầng dưới thì hai vợ chồng bà chủ ở. Phòng của Hương có một ban công nhỏ, góc ban công đặt một chậu hoa ti gôn. Bà chủ bảo đó là chậu hoa của cô gái đến trọ trước, cô ấy đi du học ở nước ngoài rồi, hình như cô ấy cũng tên là Hương.

Ba người cùng ở nhà trọ nhưng ít gặp nhau. Mọi hoạt động của những cô cậu sinh viên đều diễn ra ở trường học hoặc ngoài đường, họ chỉ rút về nhà trọ để ngủ, nghỉ và cuộn tròn trên giường ôn thi. ở nhà trọ nhìn chung không thể tự do, thoải mái như ở trong Ký túc xá. Vì thế sau một tháng Hương mới biết tên của bạn nam học trường Hàng Hải. Hôm ấy Hương vừa đi học về thì có tiếng gõ cửa. Hương bỗng thấy hồi hộp vì lâu lắm rồi mới lại có cảm giác tò mò trước tiếng gõ ngập ngừng. Cửa mở. Một khuôn mặt con trai hiện ra.

- Bạn tên là Hương?

- Vâng ạ.

- Bạn có thư, bà chủ nhờ tôi đưa lên cho bạn.

Hương nhận thư rồi mời cậu ta vào phòng. Cậu ta tên là Hoàng, quê cũng ở dưới huyện lên thành phố học như Hương. Hôm ấy Hương chỉ kịp ghi nhận là Hoàng có cái răng khểnh rất duyên thì cậu ấy đã "Thôi, bai bai nhá, đọc thư đi, chắc là thú vị lắm đấy".

Bây giờ Hương mới để ý đến lá thư. Bề mặt của phong bì ghi: From: Rừng xanh; To: Thảo Hương. Người gửi hoặc là ở trên rừng, hoặc có biệt danh là "Rừng xanh", còn người nhận là Thảo Hương. Hương không quen với ai có cái biệt danh bí ẩn như thế cả. Hương cũng không có cái chữ đệm điệu đà như tên người nhận trên bì thư. Bố mẹ đặt tên cho Hương là Nguyễn Thị Hương. Chưa bao giờ Hương tự ý thay chữ đệm mặc dù không ít lần Hương thấy nó cũng hơi... quê quê! Hương định bóc thư thì chợt nhớ ra là bà chủ bảo người đến trọ trước ở đây hình như cũng tên là Hương. Vậy thì chắc là thư của chị ấy rồi. Hương sẽ hỏi lại rồi chuyển thư đến đúng chủ của nó. Nghĩ thế, Hương cất lá thư lên giá sách rồi thay quần áo đi tắm.

Buổi tối, ăn cơm xong, Hương hỏi bà chủ về "chị Hương" - người trồng chậu hoa ti gôn". Bà chủ bảo, cô ấy ở đây gần hai năm, rất thùy mỵ, học rất giỏi, hình như là học Kinh Tế, quê ở dưới huyện An Lão, vào năm thứ ba thì đi nước ngoài. Bà bảo bà chỉ biết thế thôi, có thể cậu Việt sẽ biết rõ hơn. Hương đánh bạo gõ cửa phòng người bạn ở trọ có tên là Việt. Việt ở nhà trọ này năm thứ hai rồi, đã là "sinh viên cựu" chứ không phải là "tân sinh viên" như Hương.

- Đúng rồi, chị Thảo Hương từng ở đây, chị được học bổng đi Pháp rồi, khoảng hai năm nữa mới về - Việt trả lời cho Hương vậy, còn nói thêm - Chị ấy cũng giống em vậy, rất xinh!

- Có người gửi thư cho chị Thảo Hương. Anh có quen người bạn nào của chị Hương không để em chuyển cho chị ấy?

- Chị Thảo Hương học trên anh một khóa. Bạn của chị ấy anh cũng chỉ biết sơ sơ thôi. Để anh hỏi xem nhé, nếu có người còn liên hệ với chị ấy thì anh sẽ chuyển giúp cho.

Chuyện về lá thư ấy coi như trôi vào quên lãng vì hàng tháng sau Hương không gặp lại anh Việt. Có lẽ anh cũng đã quên mất chuyện ấy rồi? Hương để lá thư trên giá sách, lâu ngày nó bị che lấp đi bởi sách vở nên cũng đã không còn nhớ đến nó nữa. Nhưng rồi một hôm, Hoàng lại chạy sang phòng Hương đưa một lá thư khác. Và cứ đều đều như vậy, mỗi tháng Hương lại nhận được một lá thư. Chỉ một người gửi và một người nhận. Vẫn là chiếc phong bì với cách trình bày quen thuộc: From: Rừng Xanh; To: Thảo Hương. Địa chỉ người gửi rất khó xác định vì địa danh trên dấu bưu điện lạ hoắc. Thư đến cũng thất thường. Nhận đến lá thư thứ năm thì Hương bỗng thấy sốt ruột. Có thể người gửi đang hy vọng đến mỏi mòn mà không biết rằng thư chưa đến tay người nhận? Có thể người gửi cần một thông tin gì đó mà người nhận không biết để mà hồi âm? Cũng có thể người gửi là một anh lính ở ngoài biên giới, hải đảo đang ngày đêm mong ngóng những cánh thư trả lời? Có thể, có thể...?

Tối hôm ấy không giấu nổi tò mò Hương quyết định bóc thư ra đọc. Hương muốn biết người gửi là ai, ở đâu, địa chỉ thế nào để Hương viết thư trả lời. Hương làm như thế là vì họ chứ không phải vì thích xen vào chuyện của người khác. Xác định như vậy để khỏi vướng bận những mặc cảm tội lỗi, Hương mới thanh thản bóc lá thư đầu tiên. Đọc lá thứ nhất, Hương lại muốn đọc lá thứ hai, rồi lá thứ ba, thứ tư... Những dòng chữ trong thư chứa đựng một câu chuyện vô cùng đáng thương và cảm động. Tuy nhiên đây là một câu chuyện chưa hoàn chỉnh vì Hương là người ngoài cuộc, không biết xâu chuỗi thế nào để có thể hiểu một cách đầu cuối, đầy đủ. Sắp xếp toàn bộ nội dung những lá thư đó lại thì câu chuyện sẽ hiện lên như sau:

Anh vẫn đang nằm đó, hơi thở có vẻ đều hơn, không còn vật vã lăn lộn nữa. Bố anh đang ngồi kia, mắt ông mở thao láo, dõi những ánh nhìn phờ phạc lên trần nhà. Đêm mờ mờ, bàng bạc. Trăng đã lại hao khuyết sau mấy hôm tròn đầy. Khi nào trăng mòn vẹt đi, trở về như hình cái câu liêm thì bố anh mới có thể chợp mắt được. Ông phải thức để canh anh. Trong phòng chỉ có hai bố con thôi. Bố để cho anh nằm trên giường, còn ông nằm dưới đất. Đêm đối với bố rất dài nhưng đối với anh còn dài hơn. Anh không ngủ được. Anh phải thức để nghe những gặm nhấm từ trong các đốt xương, với nỗi dày vò của cơ thể, trong sự quay cuồng, vật vã chẳng nhận ra nổi mình. Nhiều lúc anh chỉ còn như một sinh vật mất hết khả năng nhận biết, bố phải ôm ấp, vỗ về, ru ngủ, thậm chí cầu xin giấc ngủ trở về với anh - đứa con trai duy nhất của ông. Rồi bố cầm túi nước nóng chườm các khớp xương, thay quần áo, lau rửa người ngợm, nâng nhẹ, đặt khẽ cái thể xác hơn hai mươi tuổi đời của anh. Lúc anh thở đều đều là lúc bố thấy nhẹ nhõm vì anh thường thức nhiều hơn ngủ. Khi thức anh thường lăn lộn, giãy giụa, vuốt ngực, nuốt khan, xé tung cả quần áo ra để gãi, để chống trả lại cảm giác buồn bã, tê nhức lan tỏa trong xương khớp. Sức khỏe của anh rất yếu. Mỗi lần vùng thoát những phản xạ bản năng là anh lại gục ngã không gượng dậy nổi. Căn phòng hai mươi hai mét vuông khép kín bố không để bất cứ vật gì cả. Cửa được khoá chặt. Cơm nước mẹ anh đưa vào. Bố phải trần mình cùng chịu muôn nỗi khốn khổ, khó nhọc với anh. Bố đang cố giành giật lại đứa con trai từ cõi chết. Bố muốn thổi vào cái thân tàn ma dại kia một luồng sinh khí mới, muốn trả lại cho anh cơ bắp và phần hồn đã mất. Bố đã từng đưa anh vào một Trung tâm cai nghiện, sau bốn tháng Trung tâm trả về cho ông một chàng trai béo tốt hồng hào, cao một mét bảy, nặng tới sáu mươi nhăm cân. Bố tưởng như thế là xong, rằng sự nghiện ngập và dứt khỏi nó cũng không lấy gì ghê gớm lắm. Nào ngờ chỉ sáu tháng sau thôi con trai ông lại trở về với nỗi đam mê chết người. Bố định đưa anh trở lại Trung tâm cai nghiện một lần nữa nhưng anh bảo: "Con xin bố, bố đừng đưa con vào đấy nữa. Hình thức cai nghiện ở đấy chẳng khác gì nhà tù. Một dúm những thằng nghiện được nhốt vào với nhau. Thằng tỉnh cai cho thằng mê, thằng khỏe cai cho thằng yếu. Sự ức chế hãi hùng làm cho người ta mau chóng dứt cơn nhưng về với đời thường là lại bập vào thôi. Bố thương con bố đừng đưa con vào đấy. Con sợ trụy tim mà chết mất"

Bố bảo thợ đóng cho một sợi xích thật to. Nhưng rồi bố lại thấy không ổn. Bố định mời một lương y chuyên dùng thuốc nam có bài thuốc cai nghiện gia truyền đến nhà chữa trị cho anh nhưng lại thôi. Bố bảo anh có mắc bệnh đâu mà mời thầy thuốc? Có phải là con chó dại đâu mà dùng đến xích sắt?

Bố đã suy nghĩ rất kỹ và cuối cùng quyết định sẽ tự mình đem phần hồn cùng phần xác về cho con trai bố.

Bây giờ thì đã hết ba mươi ngày bố tự nhốt mình cùng anh trong căn phòng 22 mét vuông. Anh đã thực sự cắt cơn. Bố gọi mẹ anh vào phòng riêng. Bố bảo:

- Toàn bộ công việc ở công ty và xưởng sản xuất tôi giao lại cho bà và các chú, các cậu. Tôi mang thằng Thương Anh đi lần này có thể hàng năm sau mới về. Từ nay tôi sẽ chỉ còn liên lạc với mọi người qua điện thoại thôi. Mọi việc ở nhà bà toàn quyền quyết định. Tôi đi lần này thành công thì mới trở về. Còn thằng Thương Anh thì mọi việc chúng ta làm mới có ý nghĩa, mất thằng Thương Anh thì tôi với bà vất vả sớm hôm để làm gì? Mọi việc tôi sẽ dặn tỉ mỉ từng người sau. Đúng ngày đã định là tôi sẽ lên đường.

Bố con anh sẽ lên đường đi đâu? Không một ai biết cả. Nơi ấy là một tỉnh miền Trung xa lơ xa lắc. Nơi ấy là một đơn vị quân đội có cái tên không yên ả: Trung tâm rà phá bom mìn. Buổi tối trước hôm đi, mẹ gọi anh vào phòng riêng, bảo: "Mấy hôm trước có một cô gái đến tìm con, người nho nhỏ, tóc ngang vai, mặt buồn buồn. Mẹ hỏi tên gì? cô ấy bảo tên Thảo Hương. Con là thế nào với cô gái ấy?". Anh bảo: "Bạn học cùng lớp với con, mọi người đều nghĩ là con đi Miền Nam chữa bệnh". Mẹ anh bảo: "Thì bây giờ con gọi điện cho cô ấy đi!". Anh lắc đầu: "Không, nói chuyện trực tiếp ngại lắm. Để con viết thư"

Và bây giờ, anh viết thư cho em, Thảo Hương ạ!

Đọc đến đây Hương vẫn chưa hiểu cái người viết thư này là như thế nào, ngoại trừ một điều: Anh ta là một người nghiện ma túy và... anh ta có cái tên rất con gái - Thương Anh.

Trong thư lúc thì anh ta xưng "anh", khi thì xưng "mình", rồi lại xưng tên. Chữ anh ta viết khá đẹp, nét chữ cứng cỏi, có vẻ là người học khá văn mặc dù anh ta học kinh tế cùng với chị Thảo Hương. Cuối thư bao giờ cũng là hai chữ T.A viết tắt cùng nét ký loằng ngoằng dài đến nửa trang giấy. Có thể giả thiết anh ta và chị Thảo Hương là hai người yêu nhau, bỗng nhiên anh ta biến mất và bây giờ thì viết thư về cho chị Thảo Hương, kể lại toàn bộ những gì đã diễn ra trong thời gian qua. Những điều anh ta viết trong thư khá ly kỳ và cuốn hút. Hương để ý ở phần cuối thư nhưng không thấy anh ta ghi địa chỉ. Lá thứ nhất, thứ hai, thứ ba đều như vậy cả. Có vẻ như anh ta cần giãi bày chứ không cần hồi âm...(?)

Đêm qua Thương Anh không ngủ được. Làm sao có thể ngủ được khi chính Thương Anh là nguyên nhân dẫn đến việc bố phải bỏ phố lên rừng như thế này. Đêm Trường Sơn là thế này đây ư? Ngủ rừng là thế này đây ư? Những con người đang từng ngày rà phá bom mìn sống như thế này ư? Đó là một cánh rừng thuộc binh trạm 14 cũ. Núi rừng ở đâu cũng thế, thâm u, bí hiểm và ẩn chứa vô vàn những điều cần khám phá. Đội 3 này thuộc Trung tâm rà phá bom mìn M2. Chỉ huy trưởng Trung tâm là bạn thân của bố từ thời trong quân ngũ. Trung tâm có nhiều Đội, mỗi Đội đảm nhiệm một phần của cung đường. Đội 3 có nhiệm vụ làm sạch mọi nguy hiểm ở khu vực binh trạm 14 cũ. Quân số của Đội 3 không nhiều, Đội đóng đại bản doanh trong thung lũng, dưới chân một quả đồi, ngay cạnh dòng suối Sêhiêng. Lán trại được dựng lên giữa lòng thung. Công trường rải ra nhiều nơi, tùy theo tiến độ công việc mà mở rộng hay thu hẹp diện rà phá. Từ lán trại ra công trường đi bộ mất khoảng hai mươi phút. Đa số những người lính ở đây còn rất trẻ. Họ đều khỏe mạnh, hồn nhiên, ban ngày làm việc nhiều, đêm đến giấc ngủ của họ thật sâu, thật đằm, thật ngon lành và thanh thản. Lần đầu tiên Thương Anh được đi xa như thế này. Cũng là lần đầu tiên Thương Anh biết đến môi trường bộ đội. Lại là bộ đội công binh. Có điều gì đó hơi khác so với suy nghĩ của Thương Anh. Bộ đội ở đây chủ yếu là lao động kỹ thuật. Và họ di động theo những cung đường. Những người lính trẻ nếu cứ đi mãi trong những cánh rừng như thế này thì cũng buồn thật. Đến khi nào họ mới được về nhà? Và họ dành thời gian vào lúc nào để mà yêu đương hay làm những việc riêng tư? Đồng lương của họ có bằng thu nhập của những công nhân làm ở xưởng cơ khí của bố không? Sạp bên cạnh Thương Anh nằm đã có người mò dậy. Không phải một người mà là hai người. Sau hai người ấy đến lượt bố cũng dậy theo. Lúc đầu Thương Anh nghĩ là bố đi vệ sinh. Người già đêm thường khó ngủ, và hay dậy đi làm cái chuyện ấy. Nhưng sao bố đi lâu thế? Bố đi theo hai người kia để làm việc gì chăng? Bỗng có tiếng kẻng vang lên, rồi ánh sáng rạng dần, có tiếng chim hót ngoài rừng, cả tiếng suối chảy róc rách nữa. Thương Anh dậy đi tìm bố. Bố đang ngồi nói chuyện với hai cậu lính trẻ. Thương Anh đã nhận ra họ. Họ là anh nuôi của Đội. Một cậu tên là Tùng, còn một cậu là Hòa. Không ai để ý đến Thương Anh cả. Chỉ đến khi cái cậu tên là Hòa ấy đứng dậy bê chảo măng xào vào bếp cho cậu Tùng chia cơm thì cậu ấy mới thoáng nhìn thấy Thương Anh. Nhưng rồi mọi người lại mải với công việc của mình. Bố cũng mải làm cùng với họ, không biết là Thương Anh đang ngồi sau bếp, ngay cạnh tấm tôn ghép, nghe rõ những gì bố nói. Tự nhiên Thương Anh thấy thương bố quá. Bố đã vì Thương Anh mà phải diễn vai kịch này. Thương Anh làm khổ bố nhiều quá! ở nhà bố là một giám đốc. Có quyền. Có tiền. Có sự kính trọng. Có tình thương yêu của mẹ. Còn ở đây bố đóng vai một cựu chiến binh mắc bệnh "nhớ chiến trường cũ", một ông già lẩm cẩm đi tìm hài cốt đồng đội, một "ông lão nuôi quân" tình nguyện. Bố muốn Thương Anh là một khán giả xem bố diễn. Bố muốn dùng trái tim của người nghệ sĩ để truyền tình yêu cuộc sống vào một khán giả như Thương Anh. Được rồi! Thương Anh sẽ không làm khán giả đâu. Thương Anh sẽ nhập cuộc để tìm lại chính mình...

Giờ này Thảo Hương đang làm gì?

Chắc bạn đã nhận được thư của mình rồi? Mình nói dối bạn là đi Miền Nam chữa bệnh. Bệnh gì? Một thứ bệnh tế nhị, khó nói. Liệu bạn có thoả mãn với sự giải thích như thế không? Bố mẹ bạn rất quý mình, các bạn ở lớp cũng rất quý mình, việc làm của mình có thể qua mắt được một số người nhưng chắc chắn là không qua mắt được Thảo Hương? Bạn quan tâm đến mình thế, bạn lại nhạy cảm và thông minh thế, làm gì mà bạn không đoán ra gã bạn trai này đang vướng vào cái vòng luẩn quẩn của thứ khói thuốc chết người kia. Ngay cả việc bạn vờ như vô tình mang đến cho mình những bài báo nói về kết cục bi thảm của những con nghiện cũng đều có dụng ý cả. Rồi bạn hay nói về những điều khủng khiếp do ma tuý mang lại, về những câu chuyện buồn xảy ra ở hàng xóm nhà bạn, về gia cảnh của những con nghiện lâu năm, về số phận của những cặp vợ chồng có người dính vào thuốc trắng, tất cả đều nhằm mục đích đánh động nỗi sợ hãi trong mình. Tất cả những việc làm của bạn đều khiến mình cảm động. Ngay cả lần đi cai trước, bạn cũng đã coi như không biết. Khi mình quay lại trường, bạn vẫn rất tốt với mình, vẫn nhiệt tình lôi kéo mình vào các hoạt động học tập, coi như không có chuyện gì xảy ra. Rồi bạn đã nhận lời đi xem phim với mình. Và sau buổi chiếu phim, hai đứa bọn mình đã đi dạo bên bờ hồ, dưới những hàng liễu mướt mát, buông rủ xuống mặt nước lăn tăn sóng vỗ. Mình rất muốn nói cái điều mà một người con trai thường nói với một người con gái khi cảm xúc dâng lên ngập ứ trong lòng, nhưng không sao nói được. Hôm ấy Thảo Hương rất đẹp, lại dịu dàng và duyên dáng nữa. Nụ cười của Thảo Hương làm mình bối rối quá. Nhiều lúc mình đã muốn dứt khoát thoát ra khỏi vòng tay ma quái của ả phù dung gớm ghiếc kia. Những lúc như thế mình nghĩ đến Thảo Hương, tựa vào nụ cười của Thảo Hương để củng cố thêm niềm tin cho mình. Nhưng rồi mình đã không sao thắng được bản thân, không sao thắng được sự cám dỗ của thứ khoái cảm tội lỗi.

Bây giờ thì mình theo bố đi vào cánh rừng này. Trước ngày đi mình không đủ can đảm nhấc máy điện thoại lên gọi cho Thảo Hương. Bỗng dưng thấy mình mất tích chắc Thảo Hương cũng đã mang máng hiểu ra điều gì đã đến với người bạn trai xanh xao, vàng võ, gầy mòn, thường ngáp vặt vào giờ ra chơi đầu buổi sáng? Thảo Hương đã đến tận nhà tìm mình, chứng tỏ bạn lo lắng cho mình. Tình cảm của bạn thật đáng trân trọng. Sao mình lại đớn hèn mãi thế? Sao mình không đủ nghị lực để tránh xa cái điều phiền toái kia nhỉ?

Mà tất cả đến với mình đơn giản lắm. Nghĩ lại mới thấy mình dại dột quá. Lúc đầu khi thằng Hiệp bảo: "Cứ thử đi, không nghiện được đâu, mỗi lần hít vào một giờ khác nhau thì không bao giờ nghiện", mình còn do dự. Đến khi thằng Thanh bảo: "Mày nghe người ta tuyên truyền nên sợ thì thôi. Bọn tao thỉnh thoảng vẫn hít chơi mà có sao đâu. ở đời không nên nghiện ngập cái gì nhưng cái gì cũng phải biết. Thế mới là đàn ông chứ!", thì mình thực sự bị lung lay. Và khi thằng Thanh dí cái thứ bột trắng ấy lên trước mũi mình, mình đã không phản đối. Thế là nó rút bật lửa, đánh xòe một cái và đưa ngọn lửa xanh lét ấy xuống dưới tờ giấy bạc bọc kẹo cao su. Một thứ khói trắng bốc lên. Mình hít mạnh. Thứ khói ấy xộc lên óc. Cũng như là hút thuốc lá thôi. Nhưng không phải vậy. Ngay sau đó mình thấy trong người nôn nao như say xe, say tàu. Còn hơn thế nữa, ruột gan có vẻ như lộn tùng phèo lên trong bụng mình. Rồi mình lảo đảo chực ngã. Thằng Hiệp đỡ mình ngồi xuống. Mình muốn nôn. Nước miếng cứ ứa lên miệng. Cảm giác của lần đầu tiên là như thế. Khổ hơn sướng. Phản cảm hơn khoái cảm. Chán chường hơn thích thú. Nhưng những lần sau thì quả thật thứ khói trắng ấy đem lại cho mình những cảm giác thần tiên khó tả. Lâng lâng, chộn rộn, hưng phấn, linh hoạt, tỉnh táo... tóm lại là như một người đói vừa được ăn no, như một người khát vừa được uống nước, như một người đánh xổ số lâu ngày bỗng trúng số độc đắc, và người ta sung sướng tận hưởng cái niềm thỏa mãn đó trong niềm đê mê, phấn khích.

Bây giờ thì thằng Hiệp chết rồi. Thảo Hương có biết nó chết như thế nào không? Nó lấy lưỡi dao nam cứa nhẹ vào mạch máu ở cổ tay trái rồi nằm lên giường, buông thõng cánh tay xuống nền nhà. Nó đã chọn cho mình giấc ngủ cuối cùng như thế đấy. Sáng hôm sau khi mẹ nó gọi nó dậy thì nó đã cứng ngắc như một khúc gỗ. Dưới những ngón tay nơi bàn tay trái của nó là một vũng máu đã khô, tím đen, lỗ rỗ như một miếng tiết gà khổng lồ. Chết cách ấy dẫu sao cũng nhẹ nhàng hơn cái chết của thằng Thanh. Thằng Thanh không đủ can đảm tự kết liễu đời mình. Ngay cả khi lá gan trong bụng nó đã xù lên, kết xơ, thân hình nó vàng bủng, bụng nó trương lên, nó vẫn thèm được sống. Trước cái hôm nó nằm liệt giường mấy ngày, nó còn lấy cắp của mẹ nó bốn cân sắn dây khô phơi ở cái mẹt trước cửa. Nó bán được bốn mươi nhăm nghìn. Nó mua một túi kim tiêm, nước cất và mấy bi thuốc loại rẻ tiền để chích dần. Nhà chúng nó đều nghèo cả. Vì muốn chứng tỏ mình là những người đàn ông nên chúng nó đã dùng ma túy để rồi chẳng còn ra hồn người mà làm đàn ông nữa. Nằm liệt giường rồi thằng Thanh chỉ thèm nước mía đá thôi. Nếu chiều theo yêu cầu của nó thì một ngày nó có thể uống hết hai mươi cốc nước mía. Nó bảo trong người nó là một cái núi lửa. Nhiệt độ cao đang thiêu đốt những tế bào và làm khô kiệt nước trong cơ thể nó. Và nó đã chết khi còn đang uống dở cốc nước mía em gái nó vừa mua về. Em gái nó đã mua giấu mẹ. Bố mẹ nó gần như đã từ nó. Dù nó ốm nằm đấy nhưng mẹ nó vẫn còn giận nó lắm. Nhà nó lại nghèo, lấy đâu ra hai mươi cốc nước mía mỗi ngày cho nó uống. Nó van xin em nó. Con bé cứ thập thò ở cửa, nhìn anh bằng đôi mắt to tròn, không cưỡng nổi sự thương hại đã lén lấy tiền để dành đi mua nước mía cho nó. Và nó chỉ uống được một phần ba cốc thôi, thì dừng lại nhìn em gái, từ hai hốc mắt nó những giọt nước lóng lánh trào ra. Rồi nó nhắm mắt lại và không bao giờ mở ra nữa. Khi mẹ nó chạy vào với nó thì hai bên khóe mắt, nước vẫn chảy giữa những hàng mi. Cả thằng Thanh và thằng Hiệp đều chưa bước qua tuổi hai mươi. Hầu hết những người dùng ma tuý đều chết trẻ. So với một đời người thì cuộc sống của họ ngắn ngủi quá. Không chết trong tù ngục thì chết trong bệnh tật, không chết trong đớn đau kéo dài thì chết sau một cơn sốc thuốc, không chết bởi người khác thì chết bởi chính mình. Con đường của những người dùng ma túy tất yếu sẽ dẫn đến những cái chết trẻ. Nếu có một nghĩa địa riêng dành để chôn họ thì ở đó sẽ chỉ toàn có hoa trắng thôi. Ôi chao, nếu một chiều kia ai đó bước vào nơi nghĩa địa ấy sẽ cảm thấy rợn người trước một màu hoa trắng bao phủ. Nghĩ đến điều này sao tự dưng mình thấy kinh khủng quá!

Hôm nay anh được theo Tùng và Hòa đưa cơm ra công trường. Trước khi đi bố hỏi: "Đi bộ từ đây ra đến đó phải mất nửa tiếng, con có đi được không?". Anh đáp: "Không đi được thì con bò". Bố gật đầu: "Vậy thì đi. Lúc nào phát cuồng cứ nhảy xuống suối sẽ tỉnh ra"

Công trường ngổn ngang sắt thép, đất đá. Xung quanh cỏ cây bị đốt cháy nham nhở. Cờ đuôi nheo, cờ hình chữ nhật cắm thẳng, cắm xiên chi chít trên một diện rộng. Bên vách núi mấy chiến sĩ đang đào một quả bom đã nhô quá nửa lên khỏi mặt đất. Anh hỏi Hoà: "Quả bom như thế kia chứa trong nó bao nhiêu thuốc nổ?" Hoà bảo: " Cũng tùy theo. Bom ở đây được tính theo đơn vị bảng Anh. Có quả nặng hai trăm năm mươi bảng, có quả lại nặng đến ba nghìn bảng. Quả hai trăm năm mươi bảng chứa trong nó khoảng nửa tạ thuốc nổ. Còn quả cậu đang nhìn thấy kia nặng khoảng hai nghìn bảng"

Anh khẽ rùng mình. Dù không muốn nhưng quả thật là bước chân đến đây không ai lại không nghĩ đến cái chết. Bom mìn đâu phải chuyện chơi. Rủi ro có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Anh lại hỏi Hoà: " Ngoài bom ra ở đây còn những gì nữa?" Hoà bảo: " Nhiều lắm. Bom bi, bom xuyên, đạn cối, các loại mìn, cả sắt thép phế liệu nữa. Phải đào lên hết. Để sau này làm đường cao tốc"

Cơm trưa xong, bộ đội mắc võng nghỉ lại ngay tại công trường. Anh cùng bố và hai cậu anh nuôi về lán chuẩn bị cơm chiều. Anh có vẻ khỏe ra, không đáng ngại như tuần đầu mới vào đây nữa. Thường khi cắt cơn rồi, thỉnh thoảng cơ thể vẫn bị mất thăng bằng do thiếu thuốc. Những cơn choáng sẽ đến theo chu kỳ, chu kỳ này lặp lại mau hay lâu phụ thuộc vào sức khỏe của cơ thể lên nhanh hay chậm. Sức khỏe càng tốt thì chu kỳ này càng giãn ra rồi mất hẳn. Nhưng mỗi khi "cơn choáng" xuất hiện người ta thường dễ chép miệng tìm thuốc lắm. Đây chính là nguyên nhân để những người như anh tái nghiện. Anh biết vậy nên cố gắng phục hồi sức khỏe thật nhanh để tránh bị những cơn thiếu thuốc hành hạ. Sau công việc cơm nước Hòa thường rủ anh đi bắt châu chấu cho chim ăn. Quanh lán treo rất nhiều lồng sáo. Có lần anh bảo với Hòa: "Chỗ chim này mang về thành phố bán được khối tiền đấy". Hòa thật thà đáp lại: "ở đây chim nhiều, hoa phong lan cũng nhiều. Nhưng mang làm sao về được thành phố. Mà có mang về được thì chúng cũng chết. Tốt hơn hết là cái gì của tự nhiên thì cứ trả về cho tự nhiên. Ai thích chim với hoa thì cứ việc lên rừng mà ngắm"

Nhiều lần Hòa rủ anh xuống suối tắm. Nhìn thân thể gầy gò của anh, Hòa bảo: "Cậu ở thành phố sung sướng vậy mà sao gầy thế?" Anh chẳng biết đáp thế nào, đành bảo: "Có lẽ tớ cũng như những con chim kia vậy, không được ở rừng nên nó tàn tạ đi"

Vậy là anh đã có hai người bạn mới. Hòa rất vui tính, còn Tùng thì chơi đàn rất hay. ở đây con người sống với nhau rất tình cảm. Bố anh nhờ lái xe của Đội ra Trung tâm mua về một cây đàn ghi ta tặng cho Tùng. Cậu ấy thích lắm, hễ rỗi lúc nào là mang đàn ra gẩy. Bài Tùng hay hát nhất là bài "Sơn nữ ca". Anh nghe nhiều thành thuộc lúc nào không biết. "Một đêm trong rừng vắng, ánh trăng chênh chếch đầu ghềnh thấp thoáng, bóng cô sơn nữ miệng cười xinh xinh, một đêm trong rừng núi, có anh lữ khách nhìn trời xa xa, ngắm trăng say đắm một mình bâng khuâng....". Anh bỗng thèm được như Tùng. Anh nhờ Tùng dạy chơi đàn. Ôi, sao nó cứ phừng phừng, chẳng ra giai điệu gì cả. Các ngón tay của anh tím bầm mà tiếng đàn vẫn cứ chệch choạc đến tức cười. Nhưng anh sẽ cố gắng để đến ngày gặp lại Thảo Hương có thể chơi đàn cho em nghe. Nhất định anh sẽ chơi bài "Sơn nữ ca". Em chờ anh nhé!

Mình viết cho Thảo Hương những dòng này trong một tâm trạng buồn thương, day dứt. Cái điều mình dự cảm cuối cùng đã xảy ra. Hôm qua khi đưa cơm ra công trường một quả mìn đã phát nổ. Người bị thương nặng nhất là Tùng. Tùng và Hòa đã được đổi ra công trường vì đơn vị mới tiếp nhận hai anh nuôi mới. Một hạt sỏi bắn vào quả mìn đã lộ hẳn ra khỏi mặt đất. Thế là mìn nổ. Mình và bố cùng ngồi trên chiếc xe của Đội để đưa Tùng ra Trung tâm cấp cứu. Mấy chiếc ghế trong xe được hạ thấp xuống để đưa cáng vào. Đầu, ngực, chân tay Tùng đều bị thương cả. Bố giữ Tùng cố gắng nằm yên trên cáng. Vết thương của Tùng rất nguy kịch, có lẽ phải cắt cả đôi chân. Tùng bỗng mở mắt ra nhìn bố, rồi bất ngờ mỉm cười. Máu, máu ra nhiều quá. ánh mắt!... ánh mắt Tùng không hiểu sao cứ nhìn bố mình. " Sao, cháu muốn nói gì với chú phải không? Cháu nói đi. Chú nghe. Chú nghe đây!". Bố mình cúi xuống ghé sát tai vào mặt Tùng. Tùng bảo: "Tối qua cháu dạy Thương Anh chơi được bài Sơn nữ ca rồi đấy". Bố mình nấc lên nghẹn ngào: "Được rồi, cháu cố gắng khỏe lại chú hứa sẽ mua cho cháu cây oóc-gan điện tử". Nước mắt Tùng ứa ra nhòe lẫn với dòng máu rỉ xuống từ vết băng trên đầu: "Liệu cháu có chết không hả chú?"

"Không, cháu không thể chết được. Cháu phải sống để còn đàn hát cho mọi người nghe chứ? - Bố mình nói như hét lên, hai tay ôm chặt lấy vai Tùng.

Lá thư này mình viết ở hành lang bệnh viện tỉnh. Tùng đang được cấp cứu ở trong ấy, nếu qua cơn nguy kịch sẽ đưa lên bệnh viện tuyến trên. Còn nếu không qua khỏi thì sao? Mình không dám nghĩ tiếp nữa. Tùng luôn ở trước mặt mình, bằng da bằng thịt, mình không thể tưởng tượng nổi rằng cái bóng hình bằng da thịt ấy lại không còn tồn tại trên mặt đất này nữa. Giám đốc Trung tâm yêu cầu bố mình rút ra khỏi Đội vì ở nơi đấy quá nguy hiểm. Bố đã rút đơn ra và bảo: "Tôi xin tình nguyện phục vụ cơ mà?". Bạn bố nói: "Vấn đề là anh có thể tình nguyện phục vụ ở chỗ khác, chỗ ấy rất nguy hiểm". Bố khăng khăng: "Nếu các anh không đồng ý thì tôi xin dựng lán ở riêng, bố con tôi cứ đi theo các anh cho đến cuối cung đường này".

Lúc nãy bố vỗ vai mình và hỏi: "Con không nản chứ?".

Mình nhìn bố, lắc đầu.

...

Đây là lá thư dang dở vì nó được viết ở hành lang bệnh viện và được gửi luôn tại một bưu cục gần đó. Hương định bụng sẽ gom tất cả số thư của anh chàng Thương Anh này lại rồi gửi trả lại cho anh ta cùng một lời xin lỗi nhưng không có địa chỉ thì đành chịu vậy. Đó cũng là lá thư cuối cùng, sau đó Hương không nhận thêm được lá nào nữa.

Bẵng đi một thời gian, một hôm Hương từ trường trở về nhà thì bà chủ cho biết có một chàng trai vừa đến tìm cô, nhưng chàng trai ấy đã bỏ đi khi biết cô không phải là "Hương học kinh tế".

Linh cảm người ấy là anh Thương Anh, Hương vội chạy ra ga tàu. Nếu nhà ga thông báo bằng loa rằng có người tên là Thảo Hương, cần gặp một người tên như thế, tuổi như thế, đang trên đường vào nơi như thế, tại cổng ga số 1 hoặc 2 gì đấy, chắc chắn sẽ giúp Hương gặp được anh ta...

Nhưng Hương đến thì tàu đã chuyển bánh. Cả tối hôm ấy Hương cứ đi ra đi vào, mặc cảm có lỗi làm lòng Hương không yên. Hương lấy giấy bút ra định viết thư nhưng lại thôi. Viết xong biết gửi đi đâu? Chẳng lẽ lại From: Tigôn, To: Rừng xanh à? Đúng lúc ấy có tiếng gõ cửa. Người gõ cửa là anh Việt. Anh Việt bảo: "Chị Thảo Hương về rồi đấy, đang ở trong nhà khách của trường, em có cần chuyển thư không?". Hương mừng rỡ: "Em muốn gặp chị ấy, mai anh đưa em đến chỗ chị Thảo Hương nhé!". Việt mỉm cười gật đầu rồi "bai, bai".

Anh Việt đi rồi, Hương chạy ra ban công tưới cho chậu hoa tigôn đang chúm chím khoe nụ. Tự nhiên Hương thấy hồi hộp khi nghĩ đến cuộc gặp ngày mai. Cuộc đời này hay thật! Nhiều chuyện tưởng như đùa lại có thực, nhiều chuyện tưởng chỉ có trong trang sách thôi lại hiển hiện ngay trước mặt! Không thể ngờ một ngày nào đấy mình nhận được một bì thư đề from: Rừng xanh.

Và khi mở thư ra thì một câu chuyện được bắt đầu..

Vô cùng xưa cũ

Ngày ấy, hình như cha luôn có điều cần nói với Tâm, nhưng không nói. Là Tâm đoán thế, chẳng chắc lắm. Cha Tâm vốn kiệm lời.

Trong căn phòng chật chội, hai chục thước vuông, không cửa sổ, thừa muỗi và thiếu khí trời, ngày đêm dồn ních cả gia đình lại với nhau, thỉnh thoảng Tâm mới nghe thấy đôi lời của cha, nhưng cũng chỉ là những lời mà tất nhiên ai cũng phải nói mỗi ngày. Mọi sự trong nhà, ông như chẳng can dự. Từ khi về hưu, dường như quanh năm suốt tháng ông chẳng đi đâu, chỉ ngồi. Mình ông một chỗ bên bàn nơi góc phòng với ấm trà, chẳng nói năng gì, âm thầm tự buông trôi. Đêm, ông trở dậy, bật đèn bàn lên, lặng ngồi, nhiều hôm tận sáng.

- Này, lại cha bảo này… - Ông nói - Cha muốn…

Nhưng mà bao giờ ông cũng chỉ mào đầu được có vậy. Từ hôm Tâm có giấy gọi nhập ngũ đã mấy lần cha anh lại chả "cha bảo này" như thế. Tâm chờ. Mãi không thấy cha cho biết cha muốn gì, Tâm chẳng gặng.

Ngày mồng bốn Tết, ngay trước hôm Tâm lên đường, buổi chiều, cha bảo anh đi dạo cùng ông. Thời tiết ẩm thấp dù không mưa. Đúng hơn là mưa bay nên không trông thấy, nhưng mặt đường thì ướt và trơn. Một cuộc đi dạo thẫn thờ. Hai cha con sóng đôi, chẳng nói chẳng rằng, im lìm rời khỏi khu phố nghèo, vá chằng vá đụp của mình để đi vào vùng trung tâm chật chội, khúc khuỷu, sạm màu rêu xế bên bờ Hồ. Tâm có cảm giác như là cha vừa đi vừa lặng đi. Cái áo bạc-đờ-xuy cũ mèm của cha thủng lỗ chỗ. Tâm đỡ khuỷu tay cha, đưa ông sang đường.

Hai cha con vào một quán cafe "chui" nằm ẩn nấp trên tầng áp mái một ngôi nhà cũ nát ở kế rạp Chuông Vàng. Cửa quán là chè đậu đen, nhưng vòng ra sân sau, lên cầu thang thì là cafe phin. Một khoang gác ọp ẹp, lẩn khuất. Dăm bộ bàn ghế tồi tàn, thấp tịt. Khách khứa lặng lờ như những cái bóng, nhoà mờ, không ai nhìn rõ ai. Cafe Định Mệnh, ai đó đã gọi cái quán vô danh này như thế, lâu ngày thành tên.

- Xưa, Hà Nội là một thành phố giàu nữ tính, nống nàn, nhạy cảm. Bây giờ… - Như thường vẫn thế, cha Tâm bỏ lửng lời mình.

Bàn của hai cha con kê kề một ô cửa sổ hẹp không có khung gỗ, giống như là một lỗ thủng. Trông ra thấy sàn sàn nhấp nhô cả một vùng ướt át những mái nhà phố cũ và những sân thượng, sân sau, những căn gác lửng. Một Hà Nội cũng xưa, tróc lở, nom là lạ, được nhìn thấy từ phía sau lưng.

- Quán cafe này có từ xưa lắm rồi. Xưa sang trọng hơn nhưng cafe cũng như bây giờ thôi - cha Tâm nói - Chắc là con không biết. Quán này vốn của ông bà ngoại con… Hôm 19 tháng Chạp, ông bà đã tản cư, mẹ con vẫn còn ở lại. Cha tới đây, ngồi ở chính chỗ này này. Đèn vụt tắt, súng nổ… Thế là cha và mẹ cùng ở lại trong Liên khu 1. Số phận đã định đoạt cho cha mẹ như thế, và cho cả các con nữa… Mẹ đã bao giờ kể với các con chưa: Cha và mẹ vốn là bên lương bên giáo. Cho nên, nếu không có kháng chiến thì đã không có con và các em con. Kháng chiến thành công, bồng con về thì cả hai gia đình nội ngoại đều đã di cư vào Nam…

Từ khi biết nghĩ, biết nhớ, Tâm nhớ là chưa lần nào được cha gần gụi. Đối với hai đứa em gái của Tâm, cha luôn lặng lẽ bộc lộ sự thương yêu chiều chuộng. Nhưng tình cảm của ông với quý tử đầu lòng thì như có một bức tường chắn. Càng lớn lên Tâm càng nặng mặc cảm rằng mình đã làm cha thất vọng. Dường như cha đã mong mỏi, cha đã đòi hỏi ở Tâm một điều gì đó mà anh không thể hiểu, có hiểu cũng không cáng nổi. Từ cái năm Tâm không vượt qua được lớp tám, phải lưu ban, luôn luôn là mẹ chứ không bao giờ là cha đi họp phụ huynh hay ký sổ liên lạc cho Tâm. Còn nhớ có lần cha quyết định dành thì giờ dạy tiếng Pháp cho Tâm mỗi tối. Nhưng chỉ được một tối, ông ngừng ngay. Ông lộ một vẻ ngao ngán không giấu giếm. Cha coi mình là đồ bỏ, Tâm thường nghĩ thế.

- Năm 54, đã mừng cho tương lai của con. Ngỡ rằng bao nhiêu nỗi khổ của đất nước, thời cha mẹ đã gánh, các con sẽ lớn lên, vui sống trong hoà bình. Nào ngờ nạn nước chưa dứt. Lại đến lượt thời các con…

Sau ngày mai, trận mạc chờ Tâm. Chiều nay, anh rúc vào xó này nhấm nháp những giọt đắng ngắt và nghe nghiền ngẫm ngậm ngùi những chuyện gì đâu. Anh ngồi, lặng thinh, nhìn cái gạt tàn đã được dụi đầy tràn những đầu mẩu thuốc lá, nhìn tách cafe đã cạn, nhìn những cái bóng ở các bàn bên, nhìn ra trời chiều. Hà Nội xuân sang, ngâm mình trong mưa.

Cha Tâm gọi thêm hai ly cafe. Bao Tam Đảo đã hết, ông lấy trong túi áo ra một bao khác. Tâm điềm nhiên bóc bao thuốc, rút một điếu. Cha xoè diêm châm lửa cho anh. Xưa giờ đừng nói bia rượu, chỉ một ngụm cafe thôi Tâm cũng không được phép, huống hồ thuốc lá. Nghiêm khắc, nhưng cha Tâm hiếm khi nặng lời, càng không khi nào phạt đòn con cái. Chỉ một lần, ông cho Tâm một bạt tai. ấy là khi ông bắt gặp Tâm và mấy thằng bạn ngồi phì phèo thuốc lá ở quán nước đầu phố. Ông hầu như không hề biết rằng con trai ông đã 16 tuổi, đã 17 tuổi, và thậm chí đã 18.

Ông từ chối ký đơn tình nguyện nhập ngũ của Tâm. "Học hành cho xong đi. Muốn trở thành một quân nhân thì trước tiên phải có học thức", ông nói vậy, không buồn nhìn lá đơn. Ông không biết và không hề muốn biết rằng ở phòng tuyển quân của Khu đội người ta đã gần như nhẵn mặt con trai ông. Hết lần đơn này tới lần đơn khác của Tâm đều bị gạt. Cay đắng, tủi phận, song Tâm vẫn nhẫn nại. Lượng người xung phong vào bộ đội không phải là ít, lắm bữa đông nườm nượp, có cả phụ nữ, hầu hết đều được toại nguyện. Chỉ trừ Tâm. Con trai một, lại đang học dở cấp ba. Đơn tình nguyện không có chữ ký của phụ huynh. Thêm nữa… Một cán bộ ở Ban tuyển quân do phải tiếp Tâm quá nhiều lần đã đành thực tình nói thẳng: "Thực tiễn chiến trường chưa cần phải huy động tới học trò con một". Ông động viên: "Bù lại cậu có tinh thần cao. Thế là tốt, cứ yên tâm. Chẳng chóng thì chầy. Ngay lập tức thì khó, nhưng gì chứ đi đánh Mỹ thì chẳng lo hết lượt".

Vào lứa tuổi của Tâm, nỗi sầu muộn có thể giúp người ta phát triển dài người ra như là được bón thúc. Chân, tay, tóc tai, cổ và cằm, các đốt xương. Mình mẩy mọc thêm nhiều thứ, thừa thãi, bơ phờ. Và vừa bải hoải. Về đêm thì ngủ mê, nói mớ và rên rỉ, một mình vật vã trên gác xép… Mẹ Tâm mua lá ở hàng thuốc nam, sắc lên ép anh uống, ngày một bát. Mẹ bảo:

- Chịu khó uống. Cho dịu mộng mị, con ạ. Cho khuây đi…

Như vậy là chẳng những không ký đơn cho Tâm, cha anh còn giấu biệt không để mẹ biết việc anh xin nhập ngũ. Khiến cho mẹ nghĩ rằng vì Loan. Mẹ đã gán cho Tâm nỗi đau tình ái. Mẹ nghĩ rằng anh tương tư cô gái dưới gầm cầu thang. Gia đình Loan mới chuyển tới phố này được ba năm. Chỉ có mỗi hai cha con, neo đơn, nghèo túng, chỗ ở là một cái hốc thụt sâu vào trong gầm cầu thang, nơi ngày trước chứa than và củi. Cha của Loan, cho tới tận trước hôm ngã bệnh qua đời, vẫn ngày ngày nhẫn nại tha một cái va ly rách nhét đầy những cuốn sách cũ mèm và vô bổ ra bày bán nay chỗ này mai chỗ khác ở những góc vỉa hè. Tuy nhiên, không cần biết rõ quá khứ của ông, thoạt gặp cũng có thể cảm thấy ngay rằng thực ra ông chẳng phải là một người bán sách rong nào cả, và rằng trước kia hai cha con ông đã sống một cuộc sống hoàn toàn khác. Trong sự nghèo khổ của cha con nhà họ rõ ràng có ẩn một cái gì đó không rõ là cái gì, không bình dân, không như người. Cùng lớp, nhưng Tâm và Loan chẳng phải chỗ bạn bè. Loan không được tập thể ưa. Mà tập thể thế nào thì Tâm thế nấy. Chẳng vì một lý do rõ ràng, Loan luôn bị mọi người để ý. Bản thân Loan chắc cũng khổ tâm và đã cố giữ sao cho khỏi lạc khỏi nếp chung, mà không được. Nhìn Loan người ta thấy rằng ở cô có cái gì đó là lạ khang khác không y hệt mọi người. Cách để tóc, cách ăn mặc chẳng khác ai mà vẫn như có hàm một sự diêm dúa thầm lén. Da dẻ trắng trẻo, mềm dịu. Cách nói và dáng đi đều thiếu vẻ mộc mạc. Tâm nhớ là ngay từ bữa đầu vào lớp, Loan đã vấp phải lời xì xào của những bạn cùng bàn rằng đi học mà rẩy nước hoa đầy người như quân tư sản. Cứ bước đi một bước là Loan liền để lại đằng sau mình cả một vệt dài hương thơm. Nhưng cô một mực thề trước lớp là chưa hề bao giờ xoa xức lên mình dù chỉ là một tỵ ty thôi bất kỳ một thứ xa xỉ phẩm nào. "Mà thực tình là tôi không cảm thấy gì cả, - Loan nói, rân rấn nước mắt. - Có cảm thấy cũng không biết làm thế nào. Tự như vậy chứ tôi không cố tình…".

Với Loan, Tâm hết sức gìn giữ một dáng vẻ hững hờ và xa cách. Đến nỗi trong suốt bao nhiêu lâu cùng nhà, cùng lớp thế mà hai đứa chưa từng một lần vào chơi nhà nhau. Chạm nhau trong sân, trong bếp, nơi máy nước, nơi cầu thang, thường Tâm giả tảng chẳng thấy, lờ đi, hoặc không thì cũng chỉ qua quýt nửa vời vài ba lời gì đó trống không. Dửng dưng, lãnh đạm một cách tồi tàn.

Hôm đưa đám cha của Loan, cả lớp Tâm góp tiền mua được một vòng hoa. Một cuộc tang ma lèo tèo. Thân quyến người chết một mình Loan. Người đến viếng thưa thớt. Tâm cũng chỉ nói được lí nhí vài lời gì đó nhạt thếch, đại khái là để chia buồn. Mai táng cha xong, Loan bỏ học. Cũng rời bỏ luôn căn phòng dưới gậm cầu thang. Người ta bảo rằng cô nhập lực lượng thanh niên xung phong. Vào đâu đó trong khu Bốn, hay là bên Lào. Cô đi chẳng gửi lại một lời nào với bạn bè. Nhưng từ ngày Loan đi, bỗng dưng tình bạn chưa bao giờ có với Loan lại khiến Tâm chao đảo. Bỗng dưng anh trở thành đa cảm, và vô cớ mà tâm trí anh chùng hẳn xuống trong ủy mị. Thậm chí có đêm Tâm nằm mộng thấy Loan. Một làn hương mơ hồ như là hương thơm từ giấc mơ cứ mãi vương vấn trên căn gác xép. Mẹ anh có lẽ đã âm thầm hiểu thấu lòng anh hơn cả bản thân anh. Chính là mẹ đã thuyết phục cha ký vào lá đơn tình nguyện thứ tư. "Đừng nên ngăn nữa mình ạ. Nó mong đi bộ đội cơ mà. Và nó thương nhớ con bé ấy. Yêu nước thì cũng là như yêu nhau, có khác gì đâu mà ngăn. Mà ngăn làm sao được hở mình". Mặc dù cha mẹ nói chuyện rất khẽ tiếng, nhưng vì nằm ngủ ở gác xép ngay sát bên trên nên vào lúc nửa đêm khi bất chợt thức giấc, Tâm nghe thấy.

Cha mẹ cùng ký. Và cả đêm, Tâm nghe tiếng mẹ khóc khe khẽ. Tiếng cha rầu rầu an ủi mẹ. Thỉnh thoảng lại bật ho.

Sáng hôm sau cha cùng Tâm tới Khu đội. Dọc đường, ông bảo: "Cha mẹ muốn con học lên, vào đại học, với lại thấy sức vóc con yếu ớt, tâm tính cũng còn non dại, nên dùng dằng không ký đơn cho con. Giờ cha thấy lòng con đã quyết… Vậy cũng là phải thôi con ạ. Làm trai sinh ra gặp thời loạn lạc không thể dửng dưng với vận nước. Nước mất thì nhà tan, ấy là châm ngôn truyền đời… Có điều, con ạ, cha không hoàn toàn an tâm. Cha sẽ chỉ an tâm nếu như biết chắc được rằng con quyết ý ra đi là bởi con thật sự thấy con đường mình chọn là đúng với đời chứ không phải chỉ vì con muốn thoát khỏi tai tiếng gia đình, muốn chạy khỏi những phiền muộn riêng tư…".

Chiếc đồng hồ treo tường thong thả gõ chuông. Ông chủ quán Định Mệnh bật công tắc đèn. Ngọn đèn đỏ đòng đọc, trông rõ sợi tóc trong bóng. Ngoài trời, màn mưa mờ mỏng như lớp sương vàng nhạt sa phủ trên thành phố, làm nhoà ánh sáng những vệt đèn đường.

- Ta về thôi con nhỉ - cha Tâm nói và vẫn ngồi yên.

Thế là đã qua mất một ngày… Và vậy là mai con đi. Mai con đi rồi…

Cái buổi chiều tối ấy, cái quán cafe ấy và nói chung, tất cả những ngày xưa cũ ấy sống mãi suốt đời Tâm, nhưng chắc chắn là anh sẽ không bao giờ muốn nhớ lại làm gì nếu như không vì muốn có một lần trở về với tình cha con xưa cũ và nhiều đau đớn của một thời.

Copyright by