Truyen ngan Bao Van nghe_16

Mục lục

Hoá giải 7

Ngải Đắng ở trên núi 14

Biển người mênh mông_ 20

Quanh buồng ngủ_ 23

Người lương thiện_ 26

Những người bạn_ 31

Tướng về quê 40

Ở làng_ 43

Làng tranh_ 47

Biển ở ngay thềm nhà_ 52

Bạn bè một thuở_ 62

Phúc họa đời người 70

Bạn Gái 77

Huyền Thoại Phố Phường_ 80

Cam ngọt 87

Bí ẩn của làn nước 89

Ngôi đền sống_ 90

Dưới mặt trời 101

Bài hát chim nhồng xanh_ 104

Lửa Của Khoảnh Khắc 111

Hoá giải

Đời người chẳng ai biết trước mà lần. Lội nước đến đâu bắc cầu đến đấy. Từ dạo ông ngã bệnh bà chỉ biết tự nhủ như vậy.

- Mình ơi, thôi nhé. Một bát đầy rồi. Chiều ngủ dậy lại ăn tiếp.

Bà kéo tay ông quàng vai mình rồi ì ạch dìu ông lên giường. Khi chồng yên vị rồi bà mới nhè nhẹ vỗ vào người ông:

- Bây giờ thì ông ngủ đi. Cố gắng uống thuốc chữa bệnh. Dăm bữa nửa tháng nữa khỏi tôi đi hỏi nàng hai cho...

Thỉnh thoảng bà cũng ‘’tiếu lâm’’ với ông đôi câu như thế. Chắc là ông nghe được hiểu được, chả thế mà lần nào ông cũng nhếch miệng cười. Ông vui lên chút nào lòng bà nhẹ hơn chút ấy.

Ông đã lim dim mắt. Chốc lát tiếng rung lên đều đều. Cả người ông lúc ấy như chiếc xe mới nạp nhiên liệu. Khuôn mặt vô cảm như có động cơ và lấy lại thần sắc. Ông như được sơ sinh từ trong giấc ngủ. Đến lúc ấy bà mới bắt tay vào việc nhà. Các con đi ở riêng cả, chỉ có hai vợ chồng, tiêu pha mua sắm chẳng có gì nhiều nhưng vẫn ngần ấy công việc của một cơ ngơi. Dọn dẹp, giặt giũ... Gập thứ nọ, gói thứ kia. Lau lại cái nền nhà cho sạch để hàng xóm đến thăm đỡ ngại. Chiếc bô trắng chuyên phục vụ ông lúc nào cũng được lau sạch cất ở chỗ khuất, dễ lấy. Mấy lọ thuốc trị bệnh luôn luôn ở tư thế sẵn sàng bên cốc nước lọc. Vất vả đến mấy bà cũng chịu được. Bà chỉ mong ông dịu bệnh. Ông sống thêm với bà được ngày nào bà hạnh phúc ngày ấy. Vợ chồng là chuyện trăm năm. Với ông bà ngoài cái nghĩa trăm năm muôn thuở kia còn có gì đặc biệt hơn thế.

Việc ông đổ bệnh mới cách đây vài năm. Còn chuyện ủ bệnh của ông thì trước đó lâu lắm.

Bà nhớ...

Hôm ấy ông dậy sớm. Khi bà mang lát bánh mì và cốc sữa đến bàn thì trang giấy đặt trước mặt ông đã được ghi kín chữ. Chiếc bút bi ông vẫn cầm chặt trong tay. Đầu bút vẫn còn đang găm vào mặt giấy...

- Ông lại làm đơn nữa à?

Bà lựa lời hỏi. Mặt bà thoáng một chút trễ nải, thất vọng.

- Lão ta không chứng nhận cho tôi, không xong. Vào sống ra chết cùng nhau thế nào lão ta hiểu chứ. Nếu tôi có bụng dạ khác làm sao tôi với lão ấy tồn tại được đến ngày nay?

Mặt bà phảng phất nét khó chịu nhưng giọng vẫn dịu dàng. Bà vốn vậy, quen lấy sự nhỏ nhẹ làm mềm bớt cái gồ ghề, khúc khuỷu:

- Mình già rồi. Họ đã thế thì đành chịu. Sống được bao nhiêu năm nữa. Lo gần cả đời người là chưa đủ sao?! Bao nhiêu lần đơn từ, giấy tờ rồi. Bóng chim, tăm cá. Nhưng Trời Phật có mắt cả, ông lo gì. Mọi sự sẽ được phân minh. Mấy năm gần đây dần dần câu chuyện đã rành ra rẽ cả rồi. Không thế làm sao con cái, gia đình mình được như bây giờ.

Ông vằn mắt nhìn bà. Cái nhìn ẩn chứa những ấm ức cho dù có giãi bày nhưng chưa được hóa giải. Vốn là người trực tính, ông muốn được sòng phẳng:

- Đây là danh dự một đời người bà hiểu không? Cái tôi muốn là tay đôi với lão ấy một cách trắng đen. Đành rằng mình có chuyện đó nhưng là sự vô tình. Cùng chiến đấu với nhau phải hiểu cho nhau chứ? Cái lý là như vậy?

Bà thua lý. Đời người ta chả là lúc nào cũng lý. Bà là phụ nữ nên chỉ ưa cái tình. Người ta đã cố buộc mình có gắng cởi cũng chẳng cởi được. Cũng lạ, hai người đã ở cái tuổi xưa nay hiếm rồi mà sao cái chuyện cũ lại dai dẳng đến thế.

Bà nhớ…

Ngày con gái đầu mới thi đại học, hôm thông báo nó vật vã than khóc. Một điều tại bố, bố hại con. Con bé xinh người, đẹp nết lại học giỏi. Ai cũng bảo nhà bà có phúc đẻ được hòn ngọc. Bây giờ thì ngọc có vết. Thi đại học điểm cao nhưng không được gọi vào trường. Bạn trai khi nghe tin lý lịch bạn gái có vấn đề đã không dám đến nhà chơi. Bố thương con, giận mình chỉ biết ngồi lặng như đá. Tối ấy nghe có tiếng lục đục ở trong nhà tắm bà lao ra. Trời ơi! Bà ôm chầm lấy con rồi giập đầu xuống sàn xi măng lạnh lạy nó như tế sao:

- Con ơi, mẹ lạy con, mẹ xin con. Không đi đại học được thì con đi làm công nhân. Đời người đã hết việc đâu mà con phải làm cái chuyện tệ hại này.

Con gái bà đi làm phu hồ, đi dệt thảm rồi đi học đại học hàm thụ... Bây giờ nó đã cửa hàng cửa hiệu, chồng con đàng hoàng. Cái đoạn dây thừng dạo nó muốn chết bà vẫn còn giữ trong tủ quần áo của mình. Nhiều lúc con gái muốn xin mẹ đoạn dây về làm kỷ niệm cái thời non dại của mình bà dứt khoát không cho. ‘’Cố gắng làm ăn nuôi con cái cho nên người. Chuyện cũ nhắc mãi làm gì”. - Bà khuyên nhủ con.

Lại đợt thằng con trai xung phong đi bộ đội. Sức khỏe nó loại A nhưng không có giấy báo trúng tuyển. Nó giận dữ nhưng không đau đớn như con chị:

- Chẳng sao. Con muốn đi chiến đấu hy sinh cho Tổ quốc mà không cho thì tùy. Xin được ra nơi hòn tên, mũi đạn mà không được thì thật buồn cười. Chẳng biết các ông ấy nghĩ thế nào.Tin vào người này lại nghi cho người khác. Cả nước đi đánh giặc mà sao lại không có mình. ức thật…

Việc con chị, đến việc thằng em, ông đều làm giấy xin người có liên quan chứng nhận cho mà không được. Người bố lúc ấy uất ức, bí bẫn. Có lúc ông đã năn nỉ, dịu giọng nhưng người kia vẫn một mực: “Chuyện cho dù có vô tình hay hữu ý nhưng vẫn là chuyện... Tôi không thể nói khác được’’. Còn ông, lắm lúc cay cực quá đã thốt lên:

- Tôi không thiết sống nữa bà ạ!

Những lúc ấy bà sợ. Người bà run rẩy. Da dẻ bà tái nhợt đi. Bà nói với chồng bằng nước mắt:

- Mình phải nghĩ đến tôi, đến con. Sông có khúc người có lúc. Thời hòn tên mũi đạn mình còn qua được nữa là… Người ta bảo mình thế mình không thế chẳng có gì mà phải sợ cả.

- Sợ thì tôi không sợ. Tây nó kẹp kìm vào đùi tôi, tôi còn không kêu nữa là. Nhưng mà ức... ức lắm bà biết không? Chỉ một cái bắt tay vô tình thôi mà nghi ngờ từ ấy đến giờ?! Mà có cần gì đâu. Chỉ cần lão ấy nói cho mình một câu, viết cho mình một chữ là xong. Cái mặt thằng tôi mà dám manh tâm làm chuyện ấy ư?  Có mà trời sập!

Rồi mọi chuyện cũng qua. Bà càng thương chồng thương con hơn. Chẳng có việc gì xảy ra mà bà không phải nếm trải hoặc chia sẻ trong gia đình. Bà như mặt hồ nhiều nước nhưng biết lặng sóng. Ông sống được là vì cái tính gan và hiền thục ấy của bà.

Mấy chục năm trời...  Thời gian biến cải. Đất nước đổi mới. Gia đình bà ngày một khấm khá. Cái ăn cái để so với mức tầm tầm của phố ông bà chẳng kém ai. Con cái đều có của, có chữ. Nghi án xưa đã có phần phai lạt. Bây giờ nhiều người khuyên ông nên cho qua. Ông không chịu. Có nguôi ngoai chốc lát nhưng rồi đâu lại vào đấy...

Thỉnh thoảng con trai, con gái cùng dâu rể thuê xe du lịch đưa bố mẹ đi tham quan lễ bái. Con gái mua tặng bố một cái xe Dream, ông để đấy làm cảnh chứ chẳng dám đi. Ngôi nhà ông bà ở những đồ nội thất sang trọng là các con mua sắm. “Bố mẹ cần gì cứ nói với chúng con một câu...’’. Cả trai cả gái đều hứa như thế.

Chúng nó kiếm ra tiền. Mừng nhất là những đồng tiền mồ hôi nước mắt chứ không phải thứ gian dối, chụp giật. Con trai khi làm việc thì hùng hục như trâu bò nhưng lúc nghỉ ngơi thì lại ra dáng ông chủ. Con gái đã ngoài bốn mươi rồi mà đi đâu cũng phải có chồng đi kèm vì sợ có thằng nào lớ xớ. Cháu nội, cháu ngoại đủ bộ trai gái. Chúng chỉ biết ăn, biết chơi... Gia cảnh thế, còn gì bằng…

Ông vẫn viết giấy, làm đơn. Thằng con trai bảo bố: “Cho qua chuyện ngày xưa ấy đi...’’. Ông trừng mắt mắng nó là kẻ ăn nói lăng nhăng. Con gái khuyên: “Bố thôi nghĩ ngợi việc cũ cho thanh thản. Với lại có ai đánh giá bố về chuyện này nữa đâu. Thế hệ các cụ bây giờ cứ sống vui sống khoẻ cho chúng con được nhờ”. Ai cũng có thời của mình con ạ! Không làm được chuyện này tao nhắm mắt không yên”. - Ông nói với các con điều ấy không chỉ một lần.

Ông đùng đùng đi rồi lại đùng đùng về. Bà nhìn ông mà lo lắng. Nói mãi chẳng lay chuyển nổi chồng đành ngậm bồ hòn làm ngọt. Chiều ông ấy ăn ít và uống rượu. Khác mọi khi ngồi xem vô tuyến, ông đi nằm sớm hơn. Ông trở mình nhiều, thở hắt. Bà nằm im bên cạnh canh chừng. Bà như người lính làm việc đặc biệt. Đọc lòng chồng chẳng ai bằng vợ. Bà biết ông đang có gì ghê lắm mà vẫn phải nhịn không dám hỏi. Căng thẳng thần kinh quá bà thiếp đi lúc nào không hay. Tỉnh dậy, ông đã nửa người mắc bệnh. Bà lạnh giá hết cả tay chân. Muốn khóc không khóc được. Muốn kêu mà cổ nghẹn đắng. Tờ giấy bị ông vò vứt lăn lóc trên nền nhà.

- Ông ơi, ông làm sao mà nên nỗi cơ khổ thế này...?

-…

- Ông ơi, ông nói lên một tràng cho người nó nhẹ đi có được không?

Bà đi quay điện cho con. Quay mãi mới có tiếng trả lời của kẻ ngái ngủ. Lúc lâu sau các con ông đều đến cùng xe tải đưa bố đi bệnh viện.

- Mẹ ở nhà… Trên ấy con thuê bác sĩ rồi. Mình có tiền mà!

- Không, mẹ phải đi, chẳng gì bằng vợ con. Cụ ơi, còn cơ ngơi này ai trông?

- Khóa lại, mất hết cũng được miễn là còn người...

Từ đấy ông trở lại ấu thơ, bà thành cô giữ trẻ. Ngôi nhà lặng lẽ như cái bóng. Chỉ có bà và chiếc xe lăn là vận động nhiều hơn cả... Bà bằng lòng với hoàn cảnh, cầm lòng với số phận để ít phải nghĩ ngợi. Ai nắm tay được trọn ngày!

*

Một sớm nặng trời. Mưa dầm dề. Có tiếng ô tô đỗ trước nhà. Tiếng gõ cửa. Bà ra mở. Một cậu trạc tuổi con bà lễ phép chào. Bà biết chàng trai ấy là ai nên làm lạnh:

- Cháu đến đây có việc gì?

Bố cháu đang nằm viện. Bố cháu cho cháu sang mời hai bác đến thưa chuyện

-Còn chuyện gì cần phải nói với nhau nữa đâu? Có bao nhiêu điều ông ấy đã nói hết rồi cơ mà.

Người con trai phân trần:

-Bố cháu sắp mất. Cũng hơn năm nay ông bị bệnh rồi. Bệnh già mà bác. Chúng cháu rất mong hai bác thông cảm.

-Nhưng có gì liên quan đến ông nhà tôi nữa?

- Thưa bác! Bố cháu rất muốn nói chuyện với hai bác. Ông giục từ tuần trước nhưng cháu bận. Sớm nay ông lại giục. Có gì cần kíp lắm. Bố cháu cứ vừa nói vừa thở. Cháu lo…

Bà lạnh lùng:

- Trước đây gặp gỡ nhau nhiều lần chả nói. Ông nhà tôi giờ còn biết gì, hiểu gì mà chuyện trò. Thân tàn, ma dại…

- Nhưng còn bác. Bác ơi, bác thương chúng cháu, bác ủng hộ chúng cháu. Đây là nguyện vọng cuối cùng của bố cháu… Sớm nay, chả hiểu sao bố cháu vừa nói, vừa khóc. Lâu lắm rồi chúng cháu mới thấy bố cháu khóc.

Người con trai năm nỉ và sụt sùi. Nhìn thấy những giọt nước mắt trên khuôn mặt trẻ bà mủi lòng. Trẻ bây giờ biết khóc trước người lớn là quý lắm. Bà nhận lời.

Hai người già tóc bạc phơ. Người nằm trên giường chỉ còn da bọc xương. Người ngồi trên xe lăn béo tốt đầy đặn nhưng như người không nghe, không biết.

-Ông còn nhận ra tôi không? Đồng chí…

-…

Người nằm trên giường nắm chặt tay người ngồi trên xe lay lay:

- Ông thông cảm cho tôi, tha lỗi cho tôi. Giờ sắp kề miệng lỗ rồi, nói được với nhau câu nào nó nhẹ nhàng, thanh thản câu ấy. Tôi biết ông khổ. Tôi cũng chẳng sung sướng gì. Lúc sắp mãn bóng rồi mới thấy mình sai, đúng chỗ nào?!...

Bà như không muốn nghe lời ông nói. Không phải bà khinh khi. Thực tâm bà mang máng biết chuyện nhưng lúc này đây bà lại không muốn giãi bày:

- Cháu có nói tôi mới biết ông mệt nặng. Tôi vô tâm quá ông thứ lỗi cho.

- Bệnh già mà bà. Với lại bà cũng vất vả. Tôi biết!

- Ông cũng thuốc thang cho mau khỏi. Giờ dùng ít thuốc tây thôi. Bảo cháu nó mua thuốc bắc ấy...

- Khó lắm. Tới cõi rồi bà ạ! Đêm nằm hay mơ thấy bố mẹ, mơ thấy ngày xưa. Lúc cười, lúc khóc. Lạ! Khóc nhiều! Lúc tỉnh chả thấy có nước mắt.

Bà nín lặng nhìn người nằm trên giường. Mắt ông hơi lồi ra nhưng lấp lánh sáng. Đôi mắt như trẻ lại khi nhìn bà, nói chuyện. Có gì đó không phải giọng của người già nói với người già mà là giọng của nỗi đau nói với nỗi đau. Lúc này như không có thời gian, không còn tuổi tác. Giọng người nằm trên giường chìm xuống. Ông nắm tay bà lắc lắc:

- Bà ơi... nếu nói được cho ông nhà bà bảo ông tha lỗi cho tôi. Cũng chỉ vì... Bà thì biết đấy. Bà chỉ có một mà chúng tôi lại hai. Sắp theo bố mẹ, tổ tiên rồi mới thấy…

Người nằm trên giường nhìn bà rất lâu. Giọng ông ấy run lên. Hình như ông ấy lại khóc. Bà lờ mờ hiểu ra. Quá khứ mấy chục năm như những trang sách cũ cứ lần hồi chậm rãi lật mở. Bà lờ mờ nhận diện. Một thời tạm chiếm, một thời đánh giặc. Hà Nội thuở chín năm. Thế hệ bà và hai người đàn ông đã tóc bạc da mồi đây lúc ấy còn đang trai, đang gái. ờ... càng ngẫm càng thấy đấy hình như là chuyện của mình chứ chẳng phải của ai xa lạ. Những năm tháng sau này con người ta có khi xa, xa lắm nhưng ngày ấy thì gần như ruột thịt, xóm giềng.

Hà Nội… tận những năm 1949-1950. Chồng bà là trinh sát hoạt động ở nội thành có tiếng là nhanh nhẹn, dũng cảm. Được cấp trên tin tưởng ông có khả năng được làm đội trưởng. Tin vui chưa về thì tin buồn ập đến. Ai đó nói ông là chỉ điểm cho Pháp. Cấp trên triệu ông ra căn cứ. Người chỉ huy vốn trước đây sởi lởi chân tình giờ như nhíu mày nhìn ông và nghiêm giọng hỏi:

- Có hai người mặc complê hỏi đường tới nhà chị Hà tại quãng trước ga xe điện…

Chưa đợi chỉ huy nói hết câu, ông khẽ cười rồi nhanh nhảu nói ngay:

- Có! Và tôi đã chỉ đường cho họ.

Gương mặt người hỏi vẫn chưa hết nghiêm và có phần hơi tái lại. Ông thì vẫn như không:

- Thưa… đấy chỉ là một chuyện hỏi thăm bình thường!

- Bình thường? Anh có biết đồng chí Hà là ai không? - Người chỉ huy to tiếng.

Việc ‘’hỏi cung’’ chỉ có thế. Sau đó là làm kiểm điểm, là nhận án kỷ luật. Lúc ấy ông kêu oan và thanh minh đến mấy cũng không được. Nhiều đồng đội thông cảm với ông nhưng chỉ biết lắc đầu.

Ông bị ‘’vô hiệu hóa’’. Người tố cáo ông chỉ đường cho mật vụ Pháp chính là người đang nằm trên giường đây. Chị Hà ngày ấy là cán bộ Đảng từ Kháng chiến vô Thành hoạt động. Chị Hà bị bắt là có thật, ông chỉ đường là có thật. Việc ngẫu nhiên nhưng chẳng thể thanh minh. Giấy chứng nhận ông không phải là chỉ điểm, chỉ là người vô tình gây hại cho đồng chí, đồng đội không được người tố cáo chứng nhận lại. Người tố cáo lại là đồng đội của ông. Cũng may, án của ông chỉ là án nhẹ. Xét quá trình tham gia kháng chiến của ông cùng với lý lịch cơ bản của gia đình ông đã được giảm tội rất nhiều.

Với bà, người nằm trên giường bệnh đây là chỗ thân tình cũ. Ngày trước hai người cùng phố. Ông đã từng gánh nước giúp bà, ngắt hoa tặng bà. Một hôm tại vùng tản cư ông hỏi bà:

- Tôi sắp vào trinh sát nội thành ‘’ấy’’ có theo không?

Gia đình neo lắm. Em ở nhà giúp đỡ mẹ thôi. Các anh đi hôm nào chiến thắng trở về chúng em mang hoa đi đón.

- Thật nhá! Chờ nhé!

- Vâng...

Ông cứ tưởng đấy là lời hẹn. Bà thì nghĩ mình lịch sự động viên. Rồi cô gái xinh đẹp của phố gắn bó với một chiến sĩ trinh sát khác (người đàn ông ngồi trên xe lăn này đây). Thế là người tặng hoa thất tình rồi giận hờn. Đùng cái, chồng bà bị nghi ngờ là chỉ điểm. Chuyện chẳng thể thanh minh nếu không được đồng đội nói lại. Còn người có thể gỡ tội cho ông thì lại nói nước đôi: “Vô tình hay cố ý cũng là chuyện chỉ đường cho gián điệp, mật thám! Không phải ngồi tù là may...”.

Phải chăng vì chuyện này mà sinh ra chuyện khác? Bà không dám nghĩ sự tình lại có lúc phức tạp đến thế.

Người nằm giường giờ nằm trên xe tang. Tiêu chuẩn ông được ở nghĩa trang Thanh Tước nhưng ông xin về quê. Di chúc dặn thế. Lúc ông tắt thở, bà cùng chồng đã đến vuốt tay vuốt chân cho ông. Ông nhìn bà, cả đến lúc ngừng thở rồi vẫn chưa chịu nhắm mắt. Lúc ấy bà vừa khóc vừa lẩm nhẩm: “Ba hồn bảy vía ông, ông đi thanh thản’’...

Đám tang to và dài. Bà đẩy xe lăn cùng chồng tiễn người quá cố. Đời người tưởng dài thế mà ngắn. Mới ngày nào bà là một thiếu nữ xinh đẹp nhất phố giờ đã trắng phau tóc bạc và lấm chấm những tàn nhang nơi má. Con đường đưa người quá cố về nơi yên nghỉ cũng là con đường xưa bà từng mang hoa vào nội thành bán, đi gánh nước giúp mẹ, đón các anh về giải phóng Thủ đô. Ai chẳng có tuổi trẻ, tuổi già. Tuổi già như chiếc cầu hữu hạn bắc nhịp. Đi lại thời mình hay tự ngồi gặm nhấm. Cát bụi lại trở về cát bụi. Nước mắt bà ứa ra. Bà giận cho tuổi trẻ của mình, giận cho sắc đẹp của mình. Giá không có bà thì làm sao có hai cảnh ngộ đàn ông kia. Chả nhẽ đời người chỉ rộng hẹp có thế. Mà tại sao cái riêng cứ lấn lướt cái chung? Tự đáy lòng mình bà không tin điều đó. Nhưng rõ ràng theo như ông ấy nói thì nguyên nhân là ở bà, tại bà. Nhưng bà có lỗi ở điểm nào. Bà chỉ có mỗi mình mà các ông ấy những hai. Cứ nghĩ đàn ông sinh ra chỉ để lo những việc quốc dân đại sự nào hay lại có lúc chỉ vì một người đàn bà mà hệ lụy đến cả tình anh em, đồng đội.

May mà trước khi mất ông ấy đã nói được ra điều khiến cả hai người ấm ức. Gương mặt chồng bà có vẻ thanh thản hơn. Chiếc xe lăn, lăn đi trong tay bà có vẻ nhẹ nhàng hơn. Ông ăn uống ngon hơn, đỡ nghẹn hơn. Tuy vậy, lúc trái nắng trở trời ông lại vật vã, khó chịu. Có cảm giác chứng cũ như muốn phát lại. Lúc ấy bà cuống lên, sợ sệt:

- Xin ông... xin ông... ông bớt giận cho mẹ con tôi nhờ. Lỗi là tại tôi. Tại tôi cả…

Cô con gái và con dâu nghe mẹ nói thế, không hiểu sao tự nhiên ôm chầm lấy bà, òa khóc. Phải chăng nước mắt cũng là thiên chức của phụ nữ. Một người khóc đã là đau lòng. Nhiều người khóc thì sự đau lòng còn tăng biết bao nhiêu.

Những người trẻ trong gia đình còn tiếp tục chảy nước mắt nữa khi vài năm sau ông mất. Ông mất vì tuổi già. Một tiếng nấc bất chợt rồi ông đi lặng lẽ như một giấc ngủ quên. Tiêu chuẩn an nghỉ của ông đã được ở Thanh Tước nhưng bà cùng con cháu đưa ông về quê cho gần bố mẹ. Một vài năm sau nữa bà cũng theo gót ông. Chập tối bà kêu mệt, đi nằm sớm rồi không dậy nữa. Bà đi nhẹ nhàng như một áng mây. Các con đưa bà về nằm cạnh ông cho trọn nghĩa vợ chồng.

Đoạn tang bà, ở chùa Tiên Phúc có một buổi lễ đặc biệt: Lễ Hóa giải. Chủ trì là một vị cao tăng. Trước bức tượng Phật tổ và ảnh Bác Hồ là di ảnh của hai người đàn ông và một người đàn bà. Hai ông, ngực đeo huân chương đặt ở hai bên, giữa là bà mặc áo cánh gụ, mặt phúc hậu như bụt. Trước mặt họ là hương hoa, nải quả cùng những đứa con, đứa cháu. Một không gian thuần khiết ngát thơm mùi hoa huệ và trầm trầm lời khấn cầu của chúng sinh. Tín ngưỡng từ tâm nguyện. Các con, những cốt nhục của họ, cầu mong các đấng linh thiêng phù hộ cho bố mẹ mình...

Bất ngờ, bát nhang bốc cháy. Nhiều gương mặt bừng sáng. Những đôi mắt người như từng hạt âm thanh lấp lánh muốn reo lên trước vầng cứu rỗi...

(Văn nghệ số 44)

Ngải Đắng ở trên núi

Mẹ và thằng Sinh đón tôi ở ngã ba, nơi chân dốc dẫn lên ngôi nhà sàn. Ngôi nhà nằm chênh vênh trên cao kia. Già nua cũ kỹ và nhỏ nhoi. Khi nào nhớ về mẹ, tôi cũng hình dung thấy ngôi nhà với chín bậc cầu thang, nơi chân tôi run rẩy, chập chững đi ra cuộc đời và từ cuộc đời đầy giông bão trở về.

Mắt tôi tự dưng mờ đi. Tôi luýnh quýnh: “ềm! ềm vẫn khoẻ đấy ư?Trời ôi, con lo biết chừng nào là lo!”. “Biết tao khoẻ thì còn lâu mày mới về, phải không Din?”. “Kìa… con xin ềm. ềm đừng nói với con thế. Con vừa về tới nơi… ềm có thương con…”. Mẹ tôi ngoảnh mặt đi, lặng thinh. Tiếng thở dài nhè nhẹ  mà hun hút như cơn gió quặn lồng ngực tôi.Thằng Sinh ôm cổ, dí cái mũi ươn ướt vào má  tôi: “Bác  ơi, bà bây giờ lẩm cẩm rồi. “Hư nào!”. “Thật… Bố cháu bảo thế mà”.

Nhà tôi  chỉ có hai chị em, tôi với em Dân. Cha tôi hy sinh khi tôi mới mười tuổi, mẹ tôi ở vậy nuôi mẹ chồng, cả đàn em chồng lít nhít với hai chị em tôi. Rồi bà tôi mất, các cô các chú lấy vợ lấy chồng, tôi đi xa, em Dân lấy vợ sớm rồi cũng đi nốt, bỗng  chốc mà mẹ gần như chỉ có một mình. May mà em Dân lấy vợ quê, từ ngày có thằng Sinh mẹ tôi cũng khuây khoả.

Mẹ đi trước, tay dắt thằng Sinh chậm chạp leo dốc. Tôi thảng thốt, chẳng lẽ lưng mẹ đã còng thật rồi  ư? Dấu  vết thời gian chính là nó, đã hiện diện khắc nghiệt trên dáng vóc mẹ không nấn ná,  không gượng nhẹ. Đôi chân cũng không còn chiều theo ý mẹ và con đường như dài hơn, dốc hơn, khấp khểnh hơn. Ngày xưa, cũng trên con đường cheo leo dốc này, tôi đặt em Dân lên tấm lá cọ rồi kéo sầm sập chạy xuống, vừa chạy vừa la hét. Có lần cả hai chị em ngã dúi dụi, mặt vục vào đất cát, không khóc thành tiếng. ấy thế mà bà nội biết, không cho mẹ đánh đứa nào. Về sau em Dân bảo: “Lúc ấy  em thương mẹ quá. Đến cả cái quyền dạy con cũng bị cấm đoán”. ý em trách bà nội. Bà nội tôi có tiếng khắc nghiệt với con dâu ở Tả Choóng bây giờ. ấy thế mà rồi bà cũng chỉ ở với con dâu cả cho đến cuối đời chứ không chịu đi với đứa con trai, con gái nào.

Em dâu đi nương về, ngả vội gánh thóc nếp xuống cầu thang: “Chị Din đã về rồi này! Ôi, tí nữa thì em dâu không nhận ra đấy.  Ngày càng đẹp gái như bông hoa thì khổ trai bản thôi”. Em dâu cười, cái lúm đồng tiền xoáy sâu trên má. Em dâu kém tôi bốn tuổi. Ngày em về làm dâu, nhà tôi có bao nhiêu trai bản uống rượu say không về được. Người Tả Choóng bảo nhờ em Dân có cái chữ hơn người nên ông Dìn mới chịu gả con gái cho mà chỉ lấy ba mươi, chứ người như thế phải lấy cả trăm mới xứng. Trăm đồng bạc trắng, trăm cân gà, trăm cân lợn, trăm lít rượu ngô, không phải nhà giàu mấy đời thì  chịu thôi, làm đến chết cũng không trả hết nợ. Ngày có  em dâu tôi khấp khởi mừng, ít ra cũng an tâm phần nào khi đi xa. Hình như em sinh ra để làm dâu nhà tôi. Em giống mẹ tôi từ nết ăn ở trở đi. Có em, mẹ có thêm một đứa con gái. Một đứa con gái mà mẹ mong mỏi chứ không như tôi. Tôi không nghe được mẹ muốn gì. Tôi vùng vẫy và tôi ra đi. Có những lúc mệt mỏi rã rời vì cuộc mưu sinh nơi xứ người tôi chỉ thèm được vùi mặt vào ngực mẹ  mà khóc cho thoả thuê. Nhưng rồi vẫn cứ xa mẹ, xa hơn và lâu hơn.

Gánh thóc nếp có tới bốn cum vậy mà em dâu chỉ xốc nhẹ một cái đã vắt trên vai, bước thoăn thoắt lên cầu thang, để lại chín vết chân ướt vững chãi, đều đặn. Cầm lấy cum thóc, em dẻo tay lật ngửa, xoè nó ra như bông hoa trên sàn phơi đầu hồi. Cạnh đó có tới mấy chục cum đều đặn và đã xếp sẵn từ bao giờ. “Năm nay được nhiều thóc nếp không em?”. “Nhiều. Được mùa mà. Đủ đồ xôi cho chị Din cưới chồng đấy. Mà… có về quê lấy chồng không, chị Din?”. “Bây giờ không ai muốn lấy người hai sáu tuổi đâu em ơi. ế mất rồi”. “Cây cao khắc có người khoẻ trèo chị Din à’.

Tôi cất đồ đạc, cầm lấy đòn sóc theo em dâu lên nương mang nốt số thóc đã “tan” về. Em dâu bước đi nhanh thoăn thoắt, mặc những cành gai chìa ra quệt vào đôi bắp chân tròn vo. “Năm nay nhà nào cũng bỏ nương xuống dưới kia làm ruộng nước rồi. Cả lúa nếp cũng cấy dưới ấy, nhiều giống mới bây giờ mang đập như thóc tẻ được, không phải vò. Nhưng bà nội thằng Sinh bảo vẫn phải gieo một ít thóc cũ để còn đồ xôi, làm bánh rằm, với lại để phần đợi chị Din…”.

Nương lúa đã đổ rạp xuống ở phần “tan” xong. Mai kia khô rồi chỉ cần châm lửa đốt là sạch sẽ, trỉa luôn được vụ mới. Chiều chậm chạp đổ xuống từng vạt núi vàng sậm, cả những cánh rừng sồi, rừng dẻ mướt óng phía xa. Gió trườn trên những triền núi; từng cơn, từng cơn, cuốn theo mùi khói bếp từ những căn nhà bàng bạc, thấp thoáng phía bản người Phù Lá.

Một thằng bé, mặt mũi lọ lem lùa đàn dê đông nghìn nghịt từ đỉnh núi chạy xuống. Ngang qua chỗ tôi nó khựng lại, đôi mắt hiền lành giương lên tò mò. Tôi mỉm cười thân thiện: “Em, tên là gì?”. “…”. “Nhà em ở ngay bên suối phải không?”. Tôi hỏi vậy bởi lúc lội qua con suối đầu làng đã thấy một ngôi nhà trông giống trại chăn dê, từng dãy chuồng kế tiếp nhau san sát. Nhưng thằng bé không nói gì ngoài những âm thanh u ơ rụt rè. Đột nhiên nó chìa cho tôi một mớ cỏ tím ngăn ngắt, lè lưỡi trêu chọc rồi quay đi, roi vung lên vun vút. Em dâu khe khẽ: “Thằng Câm đấy. Có khi chị không nhớ. Ngày chị còn ở nhà nó vẫn mang cá lên bán cho mẹ. Nay thì ở mỗi nhà một vài ngày. Gần hai mươi tuổi rồi mà không lớn thêm được là mấy… Nó đưa cho chị cái gì thế? Ngải đắng à? Đi xa thế thảo nào về muộn…”. Lúc này tôi mới nhận ra một mùi hương quen thuộc xộc lên. Chính cái thứ hương cay cay, ngòn ngọt, nhằng nhặng đắng đã theo riết tôi, đã níu tôi với cả quãng đời thơ ấu bình yên. Có vậy mà từ lúc nào bước chân về bản tôi nghĩ mãi không ra mình thấy thiếu thứ gì mà cứ chông chênh, trống trải. Nắm rau ngải thằng Câm mang  về đã bắt đầu héo và nóng sực.

Mãi tới lúc lên đèn em Dân mới về, thồ theo một can dầu sau xe. Trông em già và đen đi nhiều. Cứ tưởng làm cán bộ xã thì nhàn rỗi… Mâm cơm có canh măng giang nấu với thịt ếch,  thịt gà rang lá chanh và ngải đắng xào mẻ. Nhìn đĩa rau ngải tôi thèm mà không dám gắp, sợ hết. Để rồi đến cuối bữa vẫn còn nguyên. Em dâu ngạc nhiên: “Sao chị bảo thích rau ngải lắm?”. “ừ…nhưng…”. “Nhưng lâu rồi, lâu quá rồi không ăn cái đắng như thế nên quên, phải không?”. Mẹ tôi, vẫn cái giọng dằn dỗi.

Tôi lặng im. Dân nén thở dài. Trên mâm gỗ, đĩa rau ngải cứ nhoà dần, nhoà  dần đi… Tôi nghe quặn lên từ trong tiềm thức tiếng thác lũ thượng nguồn ào ạt, tiếng vỏ cây rừng mùa khô vỡ ra lách tách, tiếng con nai tác mẹ ngẩn ngơ, thăm thẳm và cả những cơn gió mùa dài lê thê hun hút trên mái nhà. Năm ấy… Trời  làm đất đai cạn kiệt, tôi theo mẹ đem ống bương đi qua hai quả núi, cách Tả Choóng nửa ngày trời mới lấy được thứ nước đầy rêu trong một cái vũng nhỏ. Rét căm căm, sương muối trút xuống từng tảng, sáng ra thấy cây cối đầy lá úa, dây bí ngoài vườn chưa kịp ra quả đã khô quắt queo, mẹ gieo hạt cải cả tháng chưa thấy mọc. Không có hai thứ ấy, người quê tôi không còn bất cứ thứ rau gì cho mùa đông. Một ngày, hai ngày, rồi cả tháng, bữa nào cũng chỉ có sắn nạo ăn với muối. Em Dân khóc ngằn ngặt, rồi bà, rồi mẹ cũng ứa nước mắt. Chiều hôm ấy mẹ ra vườn quơ lấy một nắm ngải đắng, bà bảo: “Đừng liều thế, mẹ Din”. Mẹ tôi ngập ngừng: “Con dê ăn được chắc mình cũng ăn được ềm à!”. Không có rau, miệng ai cũng phồng rộp cả lên. Nhưng ngải đắng xưa nay người ta chỉ lấy về khi trong nhà có người ốm, đem nướng trên phiến đá nung rồi để gối đầu chứ chưa ai ăn bao giờ.

Mẹ đem luộc rồi xào mẻ. Mẻ chua, muối mặn, vậy mà ngải vẫn nhằng nhặng đắng. Tôi còn cố nuốt được vài ngọn chứ em Dân thì nhè ngay ra, lại khóc. ấy thế nhưng tỉnh người ra thật, dần dần vài bữa rồi quen, ruột gan đỡ xót đi. Bà gắp một bát đem sang hàng xóm. Thế rồi cả bản theo nhau hái về ăn thay rau. Người ta càng hái thì  ngải càng đâm nhiều ngọn, mặc cho những đợt gió mùa tới tấp ùa về, quất ràn rạt trên mặt đất. Trên nương, trong vườn, cả dưới gầm sàn chỗ cái ang nước khô vênh, chỗ nào cũng thấy ngải, như một sự bù đắp cho sự khắc nghiệt của đất trời…

Sinh đã ngủ khoèo, trật cả cái bụng tròn phinh phính ra phía bếp lửa. Mẹ tôi mang mảnh lưới đan dở  ra làm tiếp, em dâu vừa đun cám vừa vò thóc nếp. Dân ngồi rít thuốc lào. Trên bếp, nồi cám bắt đầu sôi lục bục mẹ mới cất tiếng: “Dân à! Nói gì với chị mày thì nói đi chứ. Mong nó về lắm mà!”. Em dâu nhẩn nha: “Đi làm cán bộ nói mãi cho người ngoài nghe được mà nói với chị gái thì khó thế à”. Dân ngọ ngoạy, lúng búng: “Chị Din về lâu lâu được thì mai em mới  nói. Để chị nghỉ đã…”. “Chị không về lâu được đâu. Một hai ngày lại đi thôi. Còn bao nhiêu việc dưới kia…”. Dân vốn thế. Người ngoài chả nể ai về nhà lại sợ chị. Từ bé tới giờ khi nào tôi cũng đầy quyền uy. Đâu muốn thế. Chả gì, cha tôi là trưởng họ, được mỗi đứa con trai…

Dân diễn đạt một cách vất vả, thỉnh thoảng lại liếc mẹ, nhưng mẹ không tỏ thái độ gì. Ra em đang mâu thuẫn với mẹ, giữa cái mới và cái cũ. Xã đang đốc thúc các làng, các bản thực hiện quy ước nếp sống văn hoá, phải thay đổi cách ăn ở sinh hoạt, cả một số phong tục bị xem là lạc hậu… nhưng Dân, một trong những người cần gương mẫu thì  vấp phải mẹ, như vấp vào ngưỡng cửa nhà mình. Khó xử, nan giải là phải. Chẳng biết mấy ngày ở nhà tôi có giúp được gì không.

Mẹ giục đi ngủ, mở hòm ra lấy bộ váy từ ngày tôi chưa đi. “Còn biết cách mặc không?”. “Dạ… nhưng tóc ngắn thế này làm sao mà vấn được khăn đây ềm?” Mẹ tôi thở dài: “Mày lớn quá, tao không giữ nổi mày thật rồi. Núi rừng cao thế cũng không ngăn được bàn chân mày. Sau này tao chết đi rồi mày có trở lại Tả Choóng không? Mày lấy  người thế nào làm chồng hả Din? Sao mày không đưa nó về để tao xem tay, xem mặt? Mày sợ nó khinh mày, khinh quê mày, phải không? Đời tao có khi không biết đến chén rượu của con rể lớn bé thế nào…”.

Giờ thì tôi khóc nức lên. Lâu rồi không khóc được như thế. Tôi biết nói gì với mẹ khi tôi đã ra đi vì khát vọng của mình, đã giãy giụa ra khỏi những mịt mùng heo hút, đã sợ bị “định giá” như  mẹ, như em dâu… thì còn có thể thanh minh, giãi bày gì cho vừa lòng mẹ? Tôi ghì xiết lấy tấm thân bé nhỏ và lạnh của mẹ. Đâu hết rồi mẹ ơi những ấm nồng, đầy đặn ăm ắp sức sống? Đâu rồi bầu ngực tròn căng của người vợ goá? Đâu rồi mái tóc đầy những mùi thơm của lúa, mùi cay nồng của ngải đắng, mùi mặn mòi của cỏ tranh bị đốt cháy?…

Đêm thanh vắng, tiếng nước chảy trong máng vầu róc rách. Không biết từ ngày tôi đi đã mấy lần em Dân phải thay máng rồi. Bất chợt tiếng tắc kè bật lên khắc khoải. Tôi rưng rưng nhớ cha. Ngày cha tôi còn sống ông đã từng bắt tắc kè về nuôi. Chỉ cần thả vài con tắc kè non lên mái nhà hôm trời mưa là nó ở lại luôn, thôi không đi nữa. Có lúc đàn tắc kè sinh sôi đến gần chục con, dạn người, lơ láo bò qua bò lại trên bậu cửa. Hôm nào chúng kêu tiếng lẻ là trời nắng, tiếng chẵn là trời mưa, cha tôi cứ theo đó mà cắt đặt việc nhà. Chiến tranh biên giới nổ ra, cả nhà bồng bế nhau đi sơ tán, chỉ cha tôi ở lại cùng dân quân du kích xã mà ông phụ trách. Cho đến khi tạm ngưng tiếng súng thì chúng tôi trở về. Cha tôi  đã hy sinh. Căn nhà cũ tan hoang, mốc thếch, đàn tắc kè bỏ đi từ bao giờ. Bà nội ứa nước mắt bảo chúng đi theo cha tôi. Đêm nay… tắc kè cũng kêu. Không biết trong số chúng có con nào là hậu duệ của đàn tắc kè nhà tôi? Đếm mãi  mà không nghe rõ tiếng chẵn hay lẻ. Mẹ tôi than mấy năm gần đây mưa nắng thất thường, mùa vụ cũng lúc được lúc mất.

“Din ơi, mày vẫn thức đấy chứ?”. “Vâng! ềm bảo gì con?”. “Mai  mày nói với thằng Dân, bảo nó không muốn ở nhà thì xuống xã mà ở”. “ấy chết! Sao ềm nói thế? ý em Dân không dám như vậy đâu”. Mẹ nghèn nghẹn: “Hơn sáu mươi năm nay tao như con suối chảy xuôi. Sắp ra đến sông lớn rồi, sắp theo cha chúng mày rồi, giờ nó bắt rẽ ngang, bắt chảy ngược… Nó… thằng Dân ấy…”. “Nhưng con thấy có gì rối rắm lắm đâu mà ềm…”. “Hừ! Không à! Mày cũng giống nó thôi, Din à. Bao nhiêu năm nay người ở trên sàn nhà, trâu, ngựa, ngan, ngỗng ở dưới gầm sàn, tự dưng em mày đòi mang trâu ra ngoài vườn, con trâu mẹ ốm lên ốm xuống, cho  uống bao nhiêu muối không khỏi. Ngỗng đang ở yên thế tự nhiên lại lùa ra, sáng nào cũng phải đi tìm, con ngủ chỗ này, con ngủ chỗ khác… Cả mày, cả nó đều tập ngồi, tập đi ở trên sàn nhà mới lớn được chừng  ấy, bây giờ còn mang bộ bàn ghế về. Nó bảo hay có khách nên phải lịch sự. Lịch sự là cái gì? Khách nào cũng mặc quần áo đẹp, đi cả giày lên nhà. Ngồi  uống nước thì quay lưng vào bàn thờ ông bà, thấy trẻ con thì vỗ má, xoa đầu… Thế mà lúc tao mở miệng ra thì nó bảo để rồi phá cái nhà này đi, làm nhà ngói mà ở. Tao ốm, bảo mổ dê, gọi thầy mo về đuổi con ma đi, nó lắc đầu quầy quậy, đưa cho một nắm thuốc xanh xanh đỏ đỏ… Bây giờ khôn rồi, cái gì cũng muốn theo người xuôi. Tao không cần. Tao không có đứa con nào như thế. Tao chết ở đây”. Lồng ngực mong manh của mẹ căng lên, những nhịp đập hối hả, ngắt quãng. Mẹ khóc không có nước mắt. Tuổi già đã mang đi những giọt đau đớn cuối cùng của đời người.

Hồi lâu, mẹ cựa mình len ra khỏi đôi tay tôi, mẹ vén lại chăn. Tôi choàng dậy: “ ềm đi đâu khuya khoắt thế?”. “Ngủ đi. Tao đi xem con nghé mới đẻ. Dặn mẹ Sinh nhớ xúc trấu khô mà ủ chắc lại quên rồi”. Lúc chiều ông Tào ở mãi Ngàm Đăng Vài sang đòi đặt tiền trước để con nghé lớn tí nữa thì bắt đi. Trâu trắng không dùng cày được, người ta kiêng. Nhưng bán đi thì tiếc, lại thương con trâu mẹ. Thế nên ông kia nói mãi mà mẹ vẫn chưa chịu cầm tiền.

Tôi không sao ngủ được. Càng đêm càng lạnh. Thời tiết ở đây vốn thế, ban ngày nắng đến mấy, có khô rang cả mái nhà dày hàng gang tay thì đêm vẫn lạnh. Quanh năm không khi nào phải cất chăn. Tấm chăn tôi  đang kéo lên đến cằm nặng trình trịch, toả ra một thứ mùi của ký ức. Ngày chuẩn bị về làm dâu, mẹ tôi mười sáu tuổi, mẹ tôi đã dệt cả tháng trời mới xong tấm chăn, còn chưa kể những khăn và váy áo. Mẹ kể đêm đầu tiên, rét lắm, nhưng mẹ dứt khoát không chịu đắp chung chăn với cha, để rồi cha phải bỏ ra bếp ngồi hút thuốc lào đến sáng. Mẹ về làm dâu là về không, hầu như chẳng có gì vì ông ngoại mất sớm, mẹ ở với chú thím. Thế nên chỉ  như thân con mèo nem nép bên bếp nhà chồng, từ sáng đến tối không biết ngẩng mặt lên, đến bữa không dám ăn no, đến năm mười tám tuổi mà bé quắt hơn cả lúc lấy chồng. Chị cả tôi ra đời chưa đầy tháng thì mất vì viêm phổi, mãi hơn chục năm sau mới  có tôi…

ở vùng núi bao giờ mùa đông cũng đến sớm. Khi những chiếc lá đào, lá mận đầu tiên rụng xuống thì dòng suối bắt đầu cạn, nước chảy dưới phần ngầm của lớp đá cuội trắng trơ. Gió từ trong khe núi ùa ra, mang theo hơi lạnh đến ghê người của đá và lá cây lúa. Thân ngải đắng bắt đầu khô lại, rễ bám chặt lấy lớp đất chai cứng và ngả sang màu nâu đen vì sương muối. Nhiều ngày, nhiều tuần, có khi cả tháng trời không có nắng, giữa tuần trăng đêm cũng chỉ lờ mờ. Đây là quãng thời gian ít việc nhất trong năm. Đám con gái chỉ quanh quẩn ở nhà xe lanh đôi gò má bắt lửa đỏ au. Ngoài nương chỉ còn trồng tam giác mạch. Hạt tam giác mạch ăn không ngon như hạt ngô, hạt lúa nhưng hoa tam giác mạch thì đẹp. Trời càng rét thì sắc biếc sắc hồng càng rực rỡ. Cả dải núi, nương nhà này nối với nương nhà kia cứ bừng lên như một màu tam giác mạch ngợp trời. Cả nương tam giác mạch có khi chỉ được lưng quẩy tấu hạt nhưng nhà ai cũng trồng. Dễ lắm. Đợi cây ngô thu hoạch xong, trời bắt đầu rét thì quãi tam giác mạch xuống. Cỏ không mọc nổi nhưng tam giác mạch thì nảy mầm lên xanh mướt, thế nên chả ai chịu để đất  không.

Cho đến khi ngựa đập móng lộp cộp đầu hồi, hoa lê bật bông trắng như tuyết thì xuân sang. Các ông bố đeo bao dao ra khỏi nhà tìm trong bản, ngoài bản, ai có lợn to thì chung mổ ăn Tết. Xuân sang đấy nhưng trời còn rét mãi tới tháng ba tháng tư, trẻ con đuổi bò xuống thung lũng vẫn chưa chịu bỏ bùi nhùi rơm ở nhà, mặt đứa nào cũng nứt toác cả ra. Chỉ có đất bắt đầu tơi mềm, bò dê được ăn cỏ tươi và nước thì bắt đầu chảy đầy máng vầu trở lại. Sau Tết Nguyên đán có khi hội bản này nối sang bản kia cả tháng trời. Chợ nào cũng đông nghìn nghịt, toàn con trai con gái mặc đẹp, đeo đầy vòng bạc, mua sắm thì ít mà ngắm nhau thì nhiều. Ngày xưa, cha tôi cũng nhìn thấy mẹ tôi vấn đầu trong một phiên chợ như vậy.

Trở vào, mẹ không đi nằm mà ra bếp ngồi, cơi lò cho cháy lên, lại mang lưới ra đan. ánh lửa chập chờn hắt lên mẹ, lên  mái tóc bạc, lên gương mặt đã kín vết nhăn như thực, như  hư. Một nỗi sợ từ đâu ùa vào tôi. Hình ảnh chiếc áo quan mở nắp mà thằng Sinh với lũ bạn nhảy ra nhảy vào đùa nghịch hiện lên mồn một. Mẹ tôi  đã chuẩn bị cho sự ra đi lâu nhất, mãi mãi như thế từ cách đây năm, sáu năm. Ba con dê đổi lấy một khúc gỗ dẻ rất lớn mà em Dân dùng trâu kéo về…

Tôi  ra ngồi với mẹ. Lát sau gà gáy eo óc thì em dâu cũng dậy kiễng chân với mẹt muối sấy trên gác bếp xuống lật trở cho đều. Sắp tới rằm tháng bảy ăn to lắm. Nhà nào nghèo mấy thì trẻ con cũng phải có bộ quần áo mới, trong nhà có ít nhất hai thứ bánh gù, bánh chuối và chõ xôi đỏ hoặc tím. Ngày nhỏ, tôi đã từng bắt em Dân theo chúng bạn sang tận Khuổi Nậm tụ tập  đánh khăng đánh cù, lúc đói bụng thì chạy vào bất cứ nhà nào cũng được ăn bánh đầy bụng. Tháng bảy hay mưa nhưng cứ mười bốn, mười rằm là tạnh ráo. Đàn ông đi  uống rượu nhà bạn bè có khi say mấy ngày liền không về.

Em dâu nhắc: “Rằm tháng bảy năm nay thế nào chị Din cũng phải về đấy nhé. Hai cái rằm rồi, làm bao nhiêu bánh ăn mãi không hết. Làm ít bà bảo sợ chị Din về, nhỡ có bạn đi cùng thì không đủ, thế là cứ cố nhiều bột, nhiều chuối… ấy da…”.  Tôi nhìn mẹ. Muốn hỏi có phải ềm chỉ làm mặt giận vậy thôi chứ lúc nào cũng thương con gái nhất, nhưng mẹ dường như chẳng để ý gì.

Chưa tỏ mặt người, em Dân đã đi, bảo phải lên họp ở trên huyện. Dân nhìn tôi, hình như muốn nói gì nhưng ngần ngừ rồi thôi, xách cặp đi, tiếng xe Min nổ phành phạch xa dần. Gương mặt buồn buồn của đứa em trai mới lớn ngày nào còn tranh với chị từng  củ sắn nướng cứ dằn vặt tôi. Nghe đâu người ta còn muốn cất nhắc Dân lên huyện nhưng em không muốn đi. Dân khác tôi, gắn chặt với nơi mình sinh ra, không sao rời đi được dù có nhiều cơ hội cho bản thân vươn lên. Tôi vừa thương vừa biết ơn Dân, em gánh cả phần trách nhiệm của tôi đối với mẹ, hẳn cha tôi dưới kia cũng mừng.

Sinh dậy, chả rửa mặt gì, lôi tôi xuống cầu thang: “Mình đi tìm ngỗng về không thì bà lại mắng bố Sinh”. “Tìm ở đâu kia?”. “Sinh biết mà. Đi nhanh nào”. Sinh kéo tôi chạy một mạch tới suối, chỗ cái cối nước đang thì thụp giã. Cả bầy ngỗng đang ngủ ở đấy thật, co một chân, húc đầu vào cánh, bị đánh thức chúng nhốn nháo ầm ĩ. Bản tôi, nhà nào cũng nuôi ngỗng thay cho chó canh nhà. Chỉ cần hai con ngỗng là cứ việc mở toang cửa ngõ đi làm cả ngày.

Hai bác cháu lùa ngỗng về tới nhà thì mẹ tôi đã đứng ở chân cầu thang, có ý chờ. “Ai bảo không mặc áo mà chạy đi sớm thế hở Sinh?”. Thằng bé tảng lờ, liến láu: “Cháu với bác Din đi tìm ngỗng về. Chúng nó ngoan lắm éme à. Chỉ cần làm một cái nhà be bé ngoài máng nước cho chúng nó là xong. éme ơi… - nó ngập ngừng - éme đừng mắng bố cháu, đừng giận bố cháu nữa, tội nghiệp lắm. éme nhé! éme gật đầu đi. Gật như Sinh đây này”. Thằng bé làm động tác gật đầu mấy cái. Mẹ tôi nhìn thằng bé, mắt hấp háy như có ánh cười. Thằng Sinh giống em Dân tôi y hệt, từ nước da ngăm ngăm, đôi mắt một mí đến hai mớ tóc hơi quăn kết chặt vào nhau. Nó thực sự là hiện thân của Dân hai chục năm  về trước… hình như thằng Sinh đang  cố gắng làm cái việc mà bố nó loay hoay mãi không biết xử trí thế nào. Và mẹ tôi thì tin cậy nó. Có lẽ vì thằng bé còn đang trong vòng tay bà, nối bà với những đứa con dang đôi cánh bay cao và bay xa.

Dưới chân cầu thang, nơi mẹ tôi và thằng Sinh đang đứng. Có một phiến đá rất lớn. Phiến đá màu xanh, bốn năm  người đứng lên vẫn đủ chỗ. Cha tôi đã kéo nó từ dưới chân suối lên sau một  cơn  lũ lớn. Chính trên phiến đá này tôi đã gặp cha lần cuối cùng, nghe ông dặn dò rồi tôi  khóc ròng ròng, mãi mới buông vạt áo ông ra. Sau này, không biết đã bao nhiêu lần tôi đứng vào chỗ của cha hồi đó, mặt hướng lên phía Tây Côn Lĩnh cao vời vợi, sương mù phủ trắng, mà cảm thấy như một sự ấm áp, một nguồn sinh lực nào đó, để có thể đi những bước vững vàng ngoài kia.

Mặt trời lên. Đỏ như một quầng lửa. Báo hiệu một ngày rất nắng. Cứ nắng như thế thì chỉ ba ngày là thóc nếp khô, yên tâm xếp lên gác bếp. Năm nào cũng vậy, sau mùa thu hoạch bao giờ trên cái gác chạy dài từ đầu nhà đến cuối nhà cũng đầy chật lúa ngô. Ngô túm thành từng túm treo lủng lẳng, lúa xếp bên trên. Được mùa, có khi lúa năm ngoái chưa ăn hết thì lúa năm nay  đã về, cứ thế xếp lên. Mẹ tôi kể ngày xưa, nhà ông bà nội còn có những cum thóc tuổi nhiều hơn chú út.

Có tiếng leng keng, lịch kịch, thì ra thằng Câm đang lùa dê lên núi. Nó dừng ở ngõ nhà tôi, chờ em dâu tôi lùa dê  ra. Tôi bảo: “Để chị đi cùng nó”. “Làm gì cơ chứ. Mình nó vẫn chăn mà. Với lại, xa lắm cơ chị Din ạ”. “Xa mấy chị cũng tới được. Chị muốn tìm ngải đắng…”. “Thì bảo nó lấy cho. Việc gì phải đi cho mệt ra”. “Không. Chị muốn tự hái về”. Mẹ lẩm bẩm: “Ngày xưa… ngải bò vào đến gầm sàn, dỗ mãi không ăn. Làm sao giờ lại thèm khát đến thế hở!”.

Câm hớn hở ra mặt. Cặp mắt anh ánh đàn ông lấp lánh trên gương mặt thoắt buồn, thoắt vui. Chắc đi mãi một mình nó cũng buồn. Chúng tôi đi ngược về phía mặt trời. Mặt trời đang ở phía sau dãy núi kia, mới chỉ thấy những tia nắng hình nan quạt hắt lên. Con đường đầy những vết chân dê càng lúc càng  dốc, những con bọ gậy bò lổm ngổm trên  đám lá vàng ướt sũng sương đêm. Càng lên cao rừng càng âm u. ở những cánh rừng như thế này trời tối khi nào đám trẻ mải chơi không kịp biết. Trên đầu, tán cây ken dày khít, ong bay vù vù. Vất vả lắm tôi mới theo kịp Câm. Đàn dê không cần đuổi cũng đã chạy trước, sục vào những bụi cây gai mịt mùng.

Và đây, tôi đang đứng trên đỉnh của một trong những ngọn đồi hùng vĩ nhất Tây Côn Lĩnh. Gió lồng lộng thổi như muốn cuốn tôi bay lên cao… Và kia, oà ra trước tôi, xanh rợp, tím ngắt, bàng bạc trắng, dập dềnh như những con sóng là cả triền núi mơn mởn ngải đắng vừa thức dậy từ sương mù. Tôi lao vô tri vào đấy, úp mặt lên nó, một trạng thái nửa mê nửa tỉnh, tựa hồ quay về những năm tháng rất xa. Những năm tháng mà có lúc tưởng như nó chỉ còn phảng phất trong cuộc sống cuồn cuộn chảy, dữ dội vật lộn hôm nay. Tôi gặp cha tôi ở đây. Ông  vẫn  cường tráng, vâm vấp, tôi rúc vào ông như một con gấu non…

Tôi đã trở về nơi tôi sinh ra. Nơi mặt trời lên muộn nhất và đi ngủ sớm nhất.

Tôi  đã trở về trên núi cao.

(Văn nghệ trẻ số 44)

Biển người mênh mông

Chỗ sân ấy hồi hè tụi con nít còn cò cò, u hơi, vậy mà mới vài ba trận mưa mùa đã mênh mông nước. Rồi bèo lấm tấm xanh, rau ngổ, rau muống mọc  đầy, vươn những cái ngọn non  nhuốt, trắng phau phau. Từ ngoài đường vào khu nhà thuê chỉ còn một lối nhỏ lát gạch Tàu rêu trơn tuột. Dặn hoài, nhưng đêm qua, ông già Sáu Đèo lại trợt chân.

Ông còn ngồi loay hoay ngoi ngóp dưới sân bèo thì vừa lúc Phi về, anh hỏi, trời đất, làm gì ngồi đây. Ông Sáu cười, hàm răng trống trơ, móm mém, “Qua chờ chú em về”. Phi nắm tay đỡ ông dậy, xốc ông lên vai như xốc một đứa bé lên mười. Ông già dụi cái mặt già nua vào tóc anh, biểu:

- Chú em, tóc dài rồi, sao không chịu đi cắt đi, thanh niên để vậy coi bầy hầy lắm.

Phi không nói gì hết, lòng anh lặng đi, nghe nhói ran  cả ngực mà không biết niềm nhớ nó đang cựa quậy chỗ nào. Lâu lắm rồi mới có người nhắc anh chuyện tóc tai.

Hồi ngoại Phi còn sống, thấy tóc anh ra hơi liếm ót  bà đã cằn nhằn: “Cái thằng, tóc tai gì mà xấp xải, hệt du côn”. Phi cười, “Con làm nghệ sĩ, tóc phải dài chút đỉnh chớ, ngoại”. Ngoại anh nạt, “Người ta nhìn nghệ sĩ là nhìn tài, nhìn tánh chứ nhìn mái tóc sao?”. Phi không cãi nữa, cầm mấy ngàn chạy, lát sau đem cái đầu tóc mới về.

Nói cho cùng, anh không nghe lời ngoại thì nghe ai bây giờ.

Phi sinh ra đã không có ba, sau giải phóng, ba anh mới về, xa nhau biền biệt chín năm trời, về nhà thấy vợ mình có đứa con trai chưa đầy sáu tuổi, ông chết lặng. Cũng như nhiều người ở rạch Vàm Mấm này, ông ngờ rằng má Phi chắc không phải bị tên đồn trưởng ấy làm nhục, hắn lui tới ve vãn hoài, lâu ngày phải có tình ý gì với nhau, nếu không thì giữ cái thai ấy làm gì, sinh ra thằng Phi làm gì. Ngoại Phi bảo, “Tụi bây còn thương thì mai mốt ra tỉnh nhận công tác, rủ nhau mà đi, để thằng Phi lại cho má”.

Má Phi cũng theo chồng ra chợ sống. Phi ở nhà với bà ngoại, chiu chít quanh quẩn bên chân bà như gà mẹ gà con. Thấy Phi suốt ngày tha thủi một mình, ngoại biểu đi hàng xóm chơi, Phi lắc đầu, “Đi đâu ai người ta cũng bảo giống ông Hiểu nào, trưởng đồn Vàm Mấm nào á. Con với ổng nước lã, người dưng mà, ngoại?”. Ngoại không nói gì, lặng lẽ ngồi đương thúng, dường như trong mình có chỗ nào đó đau lắm, nhói lắm.

Sau này ngoại hỏi Phi, ngày xưa ngoại tính vậy con có buồn không, Phi cười, làm gì mà buồn, ngoại. Nếu chuyện con ở lại làm cho hết thảy mọi  người đều đề huề vui vẻ thì con cũng vui chớ.

Má cũng hay về thăm Phi, thường là về một mình. Tất bật, vội vã, không làm gì cũng vội vã. Lần nào cũng  hối hả kéo Phi vào lòng hỏi còn  tiền xài  không, lúc   rày học hành thế nào, có tiếp  ngoại vót nan không, sao mà ốm nhom vậy? Rồi từ từ má chỉ hỏi anh chuyện tiền xài  thôi.

Hết cấp hai, Phi lên thị xã mướn nhà trọ học, một năm mấy lần lại nhờ má đi họp phụ huynh. Ba Phi thì hội họp, công tác liên miên, Phi ít gặp. Ông thay đổi nhiều, tướng tá, diện mạo, tác phong nhưng gặp Phi, cái nhìn vẫn như xưa, lạnh lẽo, chua chát, lại như giễu cợt, đắng cay. Mà, ba thì dứt khoát không  nhìn con như vậy. Ông hay chê Phi với má, “Cái thằng, lừ đừ lừ đừ không biết giống ai”. Hết lớp mười, Phi vừa học vừa tìm việc làm thêm. Má anh rầy, “Bộ má nuôi không nổi sao?”. Phi cười, “Má còn cho mấy đứa em, phải lo cho tụi nó học cao hơn nữa. Tự mình con sống cũng được, má à. Hồi con mới vài ba tháng tuổi, lúc biết lật, có khi quăng cái đít không qua, không phải ngoại đã biểu má đừng đỡ tiếp để sau này làm việc gì con cũng tự làm được đó”. Rồi Phi thôi học đi theo đoàn hát, má anh giận tím ruột bầm gan, “Ai đời ba mầy làm tới chức Phó chủ tịch, không lẽ không cho mầy một chỗ mà tử tế, sao lại vác cây đờn đi hò hát lông bông. Làm vậy khác nào làm ổng mất mặt”. Chỉ ngoại Phi là không  rầy, ngoại anh hỏi, “Bộ làm nghề đó vui lắm hả con? Thoải mái chớ gì?  Phải rồi, hồi xưa má con đẻ rớt con trên bờ mẫu, mở mắt ra đã  thấy mênh mông trời đất rồi, bây giờ bị bó buộc con đâu có chịu”. Phi  chỉ cười cười mà không nói. Hồi còn ở đoàn cải lương Bông Tràm thì vui, đóng vai quân sỹ  cũng vui, rồi đoàn giải thể, phía bên ca múa nhạc nhận Phi về, mùa nắng thì đi nông thôn,  mùa mưa ở lại thị xã,  bạn đồng nghiệp rủ Phi đi hát rong ở mấy quán nhậu, nhà hàng, chạy show đám tang,  đám cưới… Chỉ thiếu điều ôm cái thùng kẹo kéo ra ngoài đầu chợ vừa hát vừa rao thôi. Mà, ban đầu thấy ê chề, tủi cực lắm. Bây giờ thì không bỏ được vì được sống tự do tự tại, được hát để vợi nỗi lòng chứ không hẳn vì đôi ba chục ngàn bồi dưỡng mỗi đêm. Nếu không có hợp đồng đi hát xa thì ba giờ chiều Phi vác cây đờn ra quán đến tận hai  ba giờ khuya mới về, lúc về đã say. Thì khách người ta mời mỗi bàn mấy ly nào bia, nào rượu trộn lẫn lại làm gì mà không say. ở trong cái tổ bê bối của mình, Phi ngủ vùi đến trưa hôm sau. Ngoại biểu anh cưới vợ hoài, nhưng Phi  nghĩ mãi, có ai chịu đựng được anh chồng lang thang say xỉn như mình, hồi còn là một hòn máu thoi thót anh đã làm khổ bao nhiêu người rồi, bây giờ lấy vợ không phải lại làm  khổ thêm một người nữa sao?

Rồi ngoại Phi nằm xuống dưới ba tấc đất, đôi bông tai bằng cẩm thạch ngoại để dành cho cháu dâu vẫn còn nằm im trong hộc tủ thờ. Còn một mình, anh đâm ra lôi thôi, ba mươi ba tuổi rồi mà sống lôi thôi, ba mươi ba tuổi rồi mà còn nghèo hoài. Nhiều bữa trời mưa thức dậy thì không thấy đôi dép đâu, cái thau nhựa bẻ vành dành để giặt đồ đủng đỉnh trôi lại. Bèo theo nước mơn man mấy cái chân giường. Ngó cảnh nhà, Phi tự hỏi, mình sống bê bối từ hồi nào vậy cà. Từ hồi nào thì phong trần, bụi bặm, khắc khổ, ăn bận lôi thôi, quần Jean bạc lỗ chỗ,  lại rách te tua, áo phông dài quá mông, râu rai rậm rạp, móng tay dài, tóc dài. Từ hồi nào muốn soi kiếng phải lấy tay vẹt mớ râu  tóc ra như người ta vẹt bụi ô rô.

Không biết, có ai la rầy, có ai để ý đâu mà biết. Má anh lâu lâu lại, hỏi anh đủ tiền xài  không,  bà có nhìn anh nhưng không quan tâm lắm chuyện ăn mặc, tóc tai. Ngoài ngoại ra, chỉ có ông già Sáu Đèo nhắc anh chuyện đó. Ông già Sáu mới dọn lại thuê một căn chung vách với nhà Phi. Ông cũng nghèo, lúc chuyển đến đồ đạc chỉ gói gọn bốn cái thùng các  tông, dọc đường rớt đâu mất một thùng đựng mùng mền quần áo nên chỉ còn bộ đồ duy nhất dính da. Ai cũng ái ngại, ông Sáu phủi tay cười, “Thôi, của đi thay người, ba thứ đó mà nhằm gì, mất con quỷ này mới tiếc”. Ông chỉ tay vô cái lồng trùm vải xanh. Giở ra nhìn thấy một con bìm bịp chỗ nào cũng đen trũi, trừ đôi cánh màu xám. Đám trẻ xúm lại, bảo nhau “Ngộ quá  ha. Nó hót làm sao?”. Bậy, bìm bịp đâu có hót, nó kêu, tiếng của nó phát ra từ trong cổ họng này này. Giọng nó ấm lắm, tiếng kêu phát ra từ tấm lòng mà. Mấy con chim há mỏ ra hót lách chách thấy vậy chớ không chân tình đâu, - rồi ông già dừng lại, nuốt nước miếng, hạ giọng - con người ta cũng vậy thôi hà”. Đám trẻ nấn ná chờ hoài, mãi con bìm bịp mới cất tiếng kêu, tụi nó tiu nghỉu, “Kêu gì buồn thấu trời”. Ông già cười hỉ hả, “Buồn hả, buồn chớ sao không. Trời  sanh ra cho nó con mắt đỏ như khóc vầy không buồn sao được”.

Lúc đó, Phi vừa ngủ dậy, đứng lặng, lắng nghe tiếng bìm bịp buồn buồn xa vời vợi trong ánh nắng chiều, Phi nhớ triền dừa nước xanh miết ở  trước nhà ngoại mình, nhớ đứt ruột. Lúc đó, ông già đang mặc độc cái quần tà lỏn đã xoăn cón ngồi giặt bộ đồ kaki màu cứt ngựa, thân hình nhỏ quắt quằn quặt, chép miệng, “Con trời vật nầy lại kêu bậy, giờ nầy con nước đang chuẩn bị ròng sát đáy. Qua rành con nước tháng ba nầy quá mà. Nó bỏ sông lâu quá rồi. Chú em mầy nhớ quê hả?”. Phi gật đầu. Ông già rủ, “Vậy chút nữa qua nhà qua nhâm nhi mấy ly rượu chơi”. Phi không ngần ngại, nhận lời. Người ta buồn nhất, cô đơn nhất là khi ngủ dậy. Và khi ngoài trời đang nắng ráo mà không biết phải đi đâu, về đâu.

Nhà ông Sáu có sẵn rượu, nhưng ông bảo không phải ông ghiền, sẵn rượu để ông gặp tri âm nhâm nhi chút  chơi. “Qua  thích  chú em qua mới mời”. Đi lại vài ly, ông già hỏi:

- Chú em đang đau ở trong tâm phải  hôn? Chỉ có người đau mới uống từng chút như vậy.

Phi cười, anh vốn ít lời, lại không thích kể lể chuyện mình. Ông già lại không ép, ông nói nỗi buồn như cái ao, càng đào sâu càng sâu, ai ác làm gì. Mà, cái ông già nầy chắc cũng đang đau, cũng uống từng chút một đó chớ. Và uống tới chừng nào đó, ông già còn gõ chén ca “Chớ bìm bịp kêu nước lớn chớ em ơi. Buôn bán không lời… chớ buôn bán không lời… chèo chống mỏi mê…”. Giọng ông già nghẹt mũi tựa như khóc. Rồi ngoảnh ra sân vắng, ông già chắc lưỡi, cha, tới sáng mai không biết đồ có khô kịp không đây. Phi về lục lọi cho  ông vài ba cái quần tây với áo lẻ, lúc trở qua đã thấy ông già, treo bộ đồ trước mặt, vừa uống vừa quạt,  dáng điệu vừa trịnh trọng vừa nhẹ nhàng, nâng niu như đang quạt cho cho người yêu mình.

Sáng sau, lúc Phi còn đang ngủ thì ông già Sáu vỗ vách, “Qua đi đây, chú em nhớ dòm chừng con quỷ sứ giùm nghen”. Phi chợt tỉnh, bàng hoàng ,đó là lúc anh đang mơ màng nghe tiếng mưa long tong trên mái nhà. Phi đang thèm ai đó gọi  mình thức dậy. Đợi qua cơn xúc động thì ông già đã đi xa rồi. Ông Sáu Đèo làm nghề bán vé số, có tối ông gặp Phi ở ngoài quán. Lúc thì cho hay, sao phơi giày mà để mưa ướt mèm vậy. Sao đồ ăn không chịu đậy kỹ, để mèo vô ăn hết cá chiên rồi, nó còn tha cái đầu qua nhà qua. Nhưng lần nào ông cũng đứng nghe anh hát, hết bản, vỗ tay xong, ông cũng “boa”, không phải cái kiểu kẹp tờ giấy  bạc giữa hai ngón tay rồi phe phẩy trước mặt anh, ông từ tốn rút trong túi ra tờ giấy bạc hai ngàn, nhét vào túi Phi rồi cài nắp túi cẩn thận. Trân trọng như trân trọng người nghệ sĩ.

Trời trở chướng, ông Sáu than đau nhức mình. Phi qua nhà cạo gió cho ông. Lần theo những chiếc xương gồ ra trên thân mình nhỏ thó, ốm teo. Phi buột miệng “Bác Sáu ốm quá”. Ông già Sáu cười, “Tính chết mấy lần rồi, nhưng còn mắc nợ đời. Nợ thì phải trả chớ bỏ đi đâu. Thứ nhất là nợ con quỷ sứ nầy nè, tội nghiệp”. Ông kể, có lần định đem con bìm bịp cho người ta. Cậu đó cũng tử tế lắm, bữa đó nhậu cườm cườm, qua với nó mới bàn về rượu. Qua nói chuối hột mà ngâm rượu uống say lúc nào không biết, nó cãi, bìm bịp ngâm rượu  mới thiệt là ngon. Qua thôi. Sau nầy có ông cán bộ giàu lắm, mua vé số của qua hoài, nghe kể có con bìm bịp, ổng xin, qua đem lại, nhưng cả tuần nó không kêu tiếng nào, thấy qua lại thăm, nó nhìn đứt ruột lắm. Qua xin lại, đem về, những thứ quê mùa như  nó, ở nhà lầu thì không cất tiếng được”. Ông biểu, “Sống một mình thì buồn lắm, chú em nên nuôi con gì đó, con… vợ là tốt nhất, nếu chưa tính chuyện đó được thì nuôi chó, mèo, chim chóc. Đừng nuôi sáo, nuôi sáo kết cục rồi cũng chia ly hà, nó hay sổ lồng, chết yểu. Kiếm thứ dân dã mà nuôi, để nhớ quê, nhớ gốc rễ mình để đi đâu cũng muốn về nhà. Như qua, nhiều lúc phò con bìm bịp nầy như phò bà già vợ vậy mà vui”. Đi bán ở đâu, lâu lâu ông cũng tạt về nhà, quăng mấy con cá ươn cho “con quỷ sứ”, xong rồi từ giã, “Tía đi nghen”. Trời mưa dầm, ông già đội áo đi kiếm cóc, rắn mối cho nó ăn. Vui buồn gì cũng tía tía con con. Có đêm con bìm bịp kêu suốt, những tiếng bịp bịp ngắn ngủi buồn thiu thỉu, ông bảo với Phi, nó nhớ sông đó. Lúc nào qua thấy nhớ sông nó đều kêu  như vậy. Ông kể, hồi trẻ, ông toàn sống trên sông, ông có chiếc ghe, hai vợ chồng lang thang xứ nầy xứ nọ. Gặp mùa lúa thì gặt mướn; gặp vịt bầy đổi đồng thì chở thuê; gặp rẫy bí, rẫy khóm thì mua về bán lại chợ nổi Cà Mau, nước ngược cắm  sào đậu lại thổi cơm, bìm bịp kêu, nước bò lên bãi ông cho ghe ra bến. Cuộc sống nghèo vậy mà vui lắm. Phi hỏi, “Vậy bác Sáu gái đâu rồi?”. Ông già rên khẽ, “Chú mầy cạo mạnh  tay làm qua đau  quá”. Ông quay lại, gương mặt giàn giụa nước mắt, Phi giật mình, hỏi quýnh quáng, “Con làm bác đau thật à, chỗ nào vậy bác?”. “ừ, cái chỗ nầy, chú mầy không làm qua hết đau được đâu”. Ông già Sáu mếu máo chỉ về phía tim. “Cổ đi rồi. Sống khổ quá nên cổ bỏ qua. Cổ lên bờ, không từ giã gì hết, qua tiếc đứa con trai mới hai tuổi rưỡi bị lên sởi mà chết nên qua có hơi nặng lời, cổ khóc. Lúc thức dậy thì cổ đã đi rồi. Qua đã tìm gần bốn mươi năm, dời nhà cả thảy ba mươi ba bận, lội gần rã cặp giò rồi mà chưa thấy. Kiếm để làm gì hả? Để xin lỗi chớ làm gì bây giờ. Mà, kiếm hoài không gặp, qua sợ mình  mắt dở rồi nên  nhìn không ra cổ, tới chết không  biết có gặp được không”. Ông Sáu ngừng lại, lấy tay quệt nước mắt, “Cái con bìm bịp quỷ nầy nó cũng bỏ qua mấy lần nhưng ngủ một đêm trên đọt dừa nó lại quay về. Sao cổ không quay lại?”. Phi không biết. Không biết.

Vì không biết nên ông già phải đi tìm để hỏi cho ra. Rồi một bữa, ông bày ra bữa rượu để từ giã Phi, ông bảo đã ở đây một năm hai tháng mười chín ngày rồi, ngõ nào cũng đi hẻm nào cũng tới mà người thương đâu chưa thấy. Phi hỏi ông sẽ đi đâu mà cảm giác giọng mình đang run rẩy. Ông Sáu cười, “Cha, để coi, chỗ nào chưa đi thì đi, còn sống thì còn tìm. qua nhờ chú em một chuyện, chú em nuôi giùm qua con quỷ sứ nầy. Qua yếu rồi, sợ có lúc giữa đường lăn ra chết, để con “trời vật” nầy lại không ai  lo. Qua tin tưởng chú em nhiều, đừng phụ lòng qua nghen”. Phi dạ. Ông dặn đi dặn lại, con bìm bịp này ăn tạp lắm, nó khoái ăn cá ươn, cá chết, chú em mầy đừng có sợ nó hư bụng, nó sành ăn tổ cha. Cũng đừng chấp nê  mấy thứ hư thúi đó, cho dù ăn gì  thì nó cũng kêu hay, như con người ta vậy, nhìn nhau phải nhìn mặt tốt của nhau. Mai mốt nó đẻ trứng, chú em lấy giấu đi, để nó thấy mấy cái trứng mồ côi nó tủi. Hai người ngồi ở sân sau, dưới một đêm trăng sáng, trăng đầy. Có lần ông bảo, sướng nhất là được uống rượu dưới  trăng.

- Chú mầy uống đi, buồn gì, hai đứa mình có duyên gặp đây,  có phải là vui biết bao nhiêu không? Nhưng qua có lời dặn lại, chú em đừng bao giờ uống say quá, chỉ những người sầu muộn mới uống say thôi.

Ông đi rồi, chỉ còn lại Phi  và con bìm bịp, thấy nó cứ thắc thỏm mổ cái mỏ vào mấy nan tre, tưởng nó đói, Phi đi bắt rắn mối cho nó ăn. Nhưng nó không ăn, cả đêm kêu thê thiết, những tiếng bìm bịp nhỏ xuống cái xóm Rạch Chùa từng giọt như giọt máu. Phi giở cửa lồng, con bìm bịp đập cánh xao xác, đứng niễng đầu nhìn anh buồn lắm, sao anh ngồi đây mà tía tôi đâu? Phi cười buồn bã, ước gì tao biết được bây giờ tía đang ở đâu. Tía thấy tao buồn nên để mầy ở lại, nhưng rồi lúc ông già bé nhỏ ấy buồn, ai kêu nước lớn cho ông nghe.

Từ đấy, ông già Sáu Đèo chưa một lần trở lại. Từ đấy, giữa biển người mênh mông, Phi gặp biết bao nhiêu gương mặt, cùng cười đùa với họ, hát cho họ nghe, cùng chạm ly uống đến say… Nhưng không ai  nhắc Phi cắt tóc đi, đàn ông đàn ang ai để tóc dài.

Biển người thì mênh mông vậy…

(Văn nghệ trẻ số 43)

Quanh buồng ngủ

Bà Ngắn có khổ người ngắn, to bè, mặt bà cũng ngắn rộng ngang hơn chiều dài. Cặp mắt vì thế mà cũng dài ti hí như hai cái đuôi rắn đen gắn từ tinh mũi ra thái dương. Mồm bà như nhát chém ngang đứt đôi hai má. Vì ăn trầu nên môi bà cháy như hai miếng tiết gà khô thái mỏng. Đứng trước cửa buồng con dâu, hai tay chống nẹ, mắt bà đảo qua đảo lại như mắt rắn ráo. Ngắm nhìn gian buồng một lúc, tự tay bà gỡ chăn chiếu, giát giường rồi một mình cầm đốc, lôi cái giường đôi, làm bốn chân giường gỗ mít kêu “sền sệt” trên nền gạch hoa bóng lộn.

Bà kê giường mình nằm áp sát bức tường ngăn phòng con dâu ở bên trong. Cô con dâu khi ra vào phải đi qua đầu giường bà để ra ngoài, hoặc phải đi vòng xuống cuối chân giường mới xuống được bếp bằng cửa ngách.

Ông thiếu tướng chồng bà đi chơi cờ về nhìn thấy vợ làm chướng tai gai mắt chỉ lắc đầu rồi lẳng lặng bỏ đi. Chiều tà, khi con dâu đi dạy mẫu giáo về, ông bảo khẽ: Bố chịu đựng mẹ con những 40 năm rồi. Con cố cắn răng chịu đựng. Chỉ cốt hai con thương yêu nhau là được.

Khi con trai về, bà Ngắn giục:

- Anh đem kìm búa gỡ bỏ hết chốt khóa cửa buồng vợ anh đi, bố đỏ.

Anh con trai tên là Hạnh nói:

- Bầm muốn làm gì thì làm, tôi kệ. Ai lại kê giường chướng mắt như bầm.

Bà Ngắn bĩu môi. Mồm bà như cái hoa mào gà héo vểnh lên. Bà nói:

- Anh muốn tôi nằm xa ra để dễ bề hú hí với vợ chứ gì. Anh có biết nằm chung hai hơi nó độc thế nào không? Khối người bị phạm phòng ốm đứng chết yểu rồi con ạ.

Ông thiếu tướng nói:

- Bà cổ lắm, làm gì có phạm phòng mà phạm phòng.

Bà Ngắn nghiến răng, nói:

- Bao nhiêu năm nay ông giữ gìn cách li với tôi cho khỏi phạm phòng. Cớ sao ông không biết giữ gìn cho con trai ông.

Ông thiếu tướng lắc đầu im lặng sợ chọc vào tổ kiến vàng, toé ra cho hàng xóm biết chả bõ xấu hổ. Khi còn quân ngũ, ông đã mấy lần định ly hôn. Nhưng cứ nhằm lúc ông được thêm “hột” trên ve áo bà lại dọa lên cấp trên tố cáo về tội ông nhập nhằng với con nọ con kia. Vì nhu cầu thăng quan tiến chức và vì không thể bỏ quân đội về nuôi mẹ già con nhỏ, ông đành phải xé đơn ly hôn trước mặt vợ.

Còn Hạnh, con trai bà đang làm trưởng ban văn hóa xã sợ rơi mất tấm bằng gia đình văn hóa dán trên tường nên nhiều khi phải im lặng không dám bênh vợ trước mặt mẹ. Bố con ông thiếu tướng đưa mắt hất hàm bảo nhau cùng bỏ đi. Bà Ngắn nghiến răng nghiến lợi gõ búa công công vào cái chốt làm tụt đinh ra khỏi đố ngang của cánh cửa. Cô con dâu cầm cặp sách đi vào buồng hỏi:

- Bầm làm gì đấy bầm?

- Chị không thấy còn phải hỏi.

Lúc cô con dâu lẳng lặng bỏ đi, bà Ngắn lại vênh mặt lên cật vấn:

- Chị hờn căm hay chị khinh tôi mà đi ra không thèm mở mồm?

Cô con dâu cười nhạt nói:

- Con hỏi bầm cũng mắng. Con im bầm cũng mắng. Bầm bắt con phải thế nào?

- à ra bố mẹ dạy chị cãi nhau tay đôi với mẹ chồng thế đấy.

Ông thiếu tướng nhìn con dâu lắc đầu rồi ra hiệu cho cô ta mặc kệ.

Trước khi đi ngủ, bà Ngắn xách ghế dựa đặt bên ngoài cửa phòng con dâu. Bà lấy cây sắn khô gác từ đốc giường mình sang đốc ghế để phòng con trai mò vào buồng vợ va rơi cây sắn đánh động cho bà biết.

Về khuya, làng xóm im như tờ. Rừng cọ vườn chè không ngọn gió lướt qua. Có thể nghe rõ cả tiếng đom đóm bay nếu không có những tiếng ngáy khò khò át đi.

Bỗng tiếng cây sắn rơi xuống ghế “kệch” một tiếng, bà Ngắn thức giấc ngồi chồm dậy hỏi: “Ai?”

Cô con dâu nói:

- Con!

Giọng bà Ngắn đanh lại không hề ngái ngủ:

- Nhà này không có phép con dâu ra nhà ngoài hú hí với chồng đâu nhé.

Cô con dâu không nhịn được đã nói tục:

- Con đi đái chứ.

Nhờ có mẩu đối thoại ấy mà anh con trai biết được mẹ già đang đánh bẫy ở cửa buồng vợ mình. Anh trằn trọc mất ngủ vì giận mẹ và nhớ vợ. Sau rơn gà gáy dồn canh ba anh khẽ vạch màn xuống khỏi giường dò dẫm đi sang buồng vợ. Anh sờ soạng nhặt bỏ cây sắn rồi chui vào giường vợ. Cô vợ giận mẹ chồng nanh nọc và giận chồng nhu nhược nằm quay mặt đi, co cứng người vào để Hạnh không thể kéo vợ mềm người ra. Sự co kéo của đôi bên đã đánh thức bà mẹ chồng. Đôi tai bà ta thính hơn tai chó săn, và cặp mắt cú vọ của bà nhìn được cả vào đêm đen. Bà ta đập tay xuống giường miệng “xùy xùy” như hối chuột. Đôi vợ chồng nằm im nghe ngóng. Khi họ vừa dọ dạy bà lại xùy xùy và đập tay xuống giường. Lần sau bà không xùy xùy nữa mà vục dậy lấy chổi xuể vào quét quèn quẹt gầm giường con dâu.

Ông thiếu tướng mất ngủ. Ông chỉ huy hàng sư đoàn, quân đoàn nhưng đành bất lực trước con mụ vợ yêu tinh. Với vợ ông đã không bao giờ dám quyết định dứt khoát. Lúc thì mụ tuyên bố bỏ chết mẹ già cho ông về nuôi, lúc dọa đốt nhà cho cả nhà cùng chết. Sợ chó cùng dứt dậu nên ông bị vợ xỏ mũi. Giờ đây vì cái thanh danh của mình ông phải nín nhịn để được cái tiếng yên ấm cửa nhà nên vợ nóng ông lại lùi. Ông lùi đến mức bức xúc biến gia đình thành quả bom nổ chậm luôn luôn chờ nổ bung tan tành thanh thế gia đình cấp tướng, làm mất đi danh dự, tiếng tăm, tư cách của ông cũng như của con trai ông phải giữ cho yên ả cửa nhà nếu không cái chân trưởng ban văn hóa xã của con mình cũng bị phăng teo. Danh dự và ham muốn của họ đã bị bà Ngắn lợi dụng để hành hạ chồng con, trả thù cho những thua thiệt của mình suốt bao nhiêu năm đằng đẵng xa chồng phải một thân một mình nuôi bố mẹ chồng và nuôi con cái. Sổ lương mấy triệu đồng mỗi tháng của chồng lại không được quyền quản lý nên bà Ngắn càng bức bối lúc nào cũng muốn sinh sự với chồng con. Mỗi tháng ông chỉ đưa cho bà sáu trăm ngàn chi tiêu ăn uống. Vợ chồng anh con trai phải nộp ba trăm. Chín trăm đồng mỗi tháng cho bốn miệng ăn nhòe cũng không hết nhưng bà Ngắn chỉ xởi lởi cho riêng mình ki bo với mọi người. Sáng nào bà cũng lẻn đi ăn lòng lợn tiết canh hoặc cháo lươn óc hấp hoặc trứng lộn, chỉ mua về cho cả nhà tô cháo hoa ăn với đường kính hoặc ba cái bánh mì khô như cơm nguội. Thức ăn ngoài muối vừng lạc rang họa hoằn lắm mới có tí tôm tí tép.

Một hôm ông thiếu tướng đưa tiền cho con dâu, nói:

- Từ tháng này con lo mua bán gạo nước tương cà mắm muối đỡ cho mẹ con phải vất vả lọ mọ chợ búa.

Bà Ngắn co ngắn mặt lại tím tái mặt mày nhưng im lặng không lên tiếng. Đợi cô con dâu mua gạo tám thơm về bà xúc gạo hẩm nuôi chó trộn với tám thơm. Đến bữa, bà ngửi bát cơm rồi đổ xuống đất nói:

- Chị khéo thế đấy, đong với đếm thế à?

Một bữa khác, cô con dâu nấu canh xong bà lẻn vào đổ cho thìa muối làm nồi canh mặn đắng mặn chát. Đến bữa bà xơi đầy bát canh rau ấy bắt con dâu nhắm mắt nhắm mũi phải nuốt bằng hết. Ông thiếu tướng nhăn mặt nói:

- Con nó nhỡ thì bảo nó rút kinh nghiệm, sao bà ác thế?

Bà Ngắn bĩu môi vằng lại:

- Dễ mẹ ông khi xưa tốt với tôi đấy.

Bà chỉ mong con trai chửi vợ nhưng không thấy con trai mở mồm còn lấy phích nước sôi đổ vào nồi rau cho bớt mặn rồi cắm cúi và cơm ăn. Bà Ngắn nguýt dài con trai rồi nói:

- Đồ bị thịt.

Đợi lúc cả nhà đi vắng bà vào buồng con dâu lột chiếu lên trải lại, lật đằng trái lên trên, đằng phải xuống dưới. Sáng hôm sau bà lôi con giai vào nhìn giường vợ rồi mắng:

- Nhà này không có loại người vừa đoảng vừa bẩn như con vợ mày đâu nhá! Trước khi đi ngủ nó không biết giũ giường giũ chiếu mà mày cũng để yên được à?

Anh con trai im lặng lật chiếc chiếu trải lại. Bà mẹ gầm lên:

- Không dám đánh mắng vợ thì chết quách đi cho khỏi nhục con ạ.

- Bầm chỉ muốn mất đoàn kết là thế nào nhỉ?

- Tao muốn cho cái quân thối thây ấy nó nên người, thằng ngu ạ.

Một hôm thấy chồng mua về cho con dâu một túi thuốc bổ và thuốc đau đầu, bà Ngắn tức lắm bởi vốn không muốn những người khác chăm sóc nhau. Bà muốn tịch thu lấy túi thuốc nhưng cô con dâu đã cho vào tủ khóa lại. Bà lấy quyền mẹ chồng để tước bỏ tự do cá nhân bằng cách bắt cô ta phải vứt bỏ chìa khóa hòm khóa tủ trong buồng mình. Cô con dâu uất lắm bảo chồng: Anh tháo khóa vứt ra vườn cho đỡ đau đầu đi.

Từ hôm ấy bà Ngắn tha hồ lục lọi đồ thô của con dâu. Bà tìm thấy túi thuốc bổ. Trong đó, theo bà quý nhất mấy vỉ C sủi, thực ra là thuốc đau đầu được chỉ định uống một viên mỗi ngày. Tính tham, muốn bổ ngay bà cho hẳn ba viên một lúc vào ca nước đầy, thuốc sủi bọt trào ra ngoài. Uống xong một lúc bà thấy bụng chộn chạo, người choáng váng lả đi. Bà nằm vật ra giường, mép sùi bọt, người lạnh toát cố kêu nhưng không kêu được, mắt trợn ngược. May mà có cô con dâu nhìn thấy lay lay gọi bà dậy nhưng vô hiệu, cô sờ mạch thấy mẹ chồng rất yếu. Thoáng thấy trong ca còn ba cái vỏ thuốc, mùi thuốc đau đầu thơm hắc, cô kêu toáng lên. Anh con trai dắt xe máy ra sân. Ông thiếu tướng cùng con dâu mỗi người một bên nửa bế nửa khiêng bà ra ngồi úp mặt vào con trai. Cô con dâu trèo lên ngồi sau bo giữ ép bà mẹ chồng như ép cái xác chết vào lưng chồng mình. Họ phóng xe máy đi trước, ông thiếu tướng mang chăn màn, quần áo đồ thô của vợ phóng theo sau. May là bệnh xá gần nhà, người ta cấp cứu rửa ruột và truyền huyết thanh giải độc thần kinh lại được chồng con chăm sóc chu đáo nên mấy ngày sau bà đã khỏi bệnh được xuất viện.

Ngỡ sau một đợt này bà sẽ thay tính đổi nết, nhưng tính xấu của bà có nguồn gốc kinh niên cha truyền con nối từ muôn đời thành trầm kha không phương cứu nổi. Bà rỉa rói đổ tội cho con dâu để thuốc độc bỏ bả hại mình. Cô con dâu tự trách mình đáng lẽ không nên kêu cứu để mặc bà ta chết toi cho rồi. Từ sau đấy tối tối bà lại đẩy cái giường của mình chắn ngang cửa buồng con dâu kiếm cớ giữ gìn sức khỏe cho con trai để che đậy cho tính xấu ích kỷ của mình. Bà đã khổ cả đời nên không cho con dâu được sung được sướng ở cái nhà này. Bà cấm chỉ con trai vào ngủ với vợ.

Bà là thứ người độc ác mà trần gian thì nhan nhản. Con người ở trần gian vốn đã quen làm khổ mình và làm khổ lẫn nhau. Nếu trời phật có mắt thì đừng đợi cho họ nhắm mắt xuôi tay mới đày xuống chín tầng địa ngục mà phải có ngục a tì ở trần gian để trừng trị ngay từ khi họ còn sống. Các đấng tối cao thấy đấy, quanh buồng ngủ đã vậy thì ngoài đời người ta còn hãm hại nhau biết chừng nào!/.

Tạp chí Nhà văn (số10/2003)

Người lương thiện

Có thể mỗi ngày một ít đi, nhưng hiện giờ vẫn còn nhiều người trung thực, tốt bụng và thật thà đến mức gần như ngây ngô. Họ không biết làm điều ác, không biết nói dối, luôn mặc cảm mãi với cái bị nhiều người coi là thứ xa xỉ trong cuộc sống xô bồ thực dụng hiện nay, là lương tâm. Cũng vì tốt và trung thực, họ dễ bị tổn thương, nhiều khi thành nạn nhân của chính lòng tốt và sự trung thực ấy. Xét về nhiều phương diện, nhân vật chính của câu chuyện tôi sắp kể dưới đây là một người như thế. Một người lương thiện.

Nguyễn Ngọc Tú là một bác sĩ trẻ, giỏi nghề, hiền lành và bẽn lẽn như con gái, mặc dù tuần nào cũng cầm dao mổ bụng người khác. Trong con mắt hàng xóm và đồng nghiệp, anh là người hạnh phúc - kinh tế khá giả, cô vợ xinh đẹp, sắc sảo làm việc cho một công ty nước ngoài, và thằng con trai ba tuổi mũm mĩm như thiên thần.

Một chiều thứ bảy nọ, khi hai bố con đang chơi trò đánh nhau trên giường thì thằng con thiên thần ấy bỗng cầm chiếc kìm nhỏ mạ trắng đâm mạnh một cái đúng nửa sau bên trái đầu bố. Rồi cười sằng sặc. Còn bố nó thì nằm bất tỉnh đến mười lăm phút, vẫn bị thằng bé vừa reo hò vừa dùng kìm đánh khắp người.

Khi Tú tỉnh lại thì chị vợ vừa đi đâu về. Thấy mặt chồng khác lạ, chị ta hỏi có chuyện gì. Tú ngơ ngác mãi, cuối cùng mới mang máng nhớ ra. “Hình như thằng Phúc đánh làm anh ngất”. Chị vợ chỉ cười, đùa bảo: “Cho chết!”  rồi mắng thằng con một câu về tội nghịch ngợm.

Phần còn lại của ngày thứ bảy hôm ấy trôi qua bình thường. Cả chủ nhật hôm sau cũng vậy. Chỉ Tú cảm thấy có cái gì là lạ trong đầu. Không đau nhưng là lạ. Một cảm giác khó tả.

Vốn cẩn thận, lại là bác sĩ, ngay hôm sau anh đến nhờ đồng nghiệp về não khám. Không thấy gì khác thường. Cái cảm giác là lạ trong đầu kia cũng mất dần. Anh yên tâm, không còn nghĩ đến chuyện này nữa.

Một tuần sau, cũng vào thứ bảy, Tú lại ngồi chơi với con trên giường. Tất nhiên chiếc kìm đã được giấu kỹ. Thằng bé hí húi xếp hình. Anh nhìn nó, bâng quơ nghĩ nhảy cóc hết chuyện này đến chuyện khác. Bất chợt anh thấy người thằng con nhòe ra, và trong khi nó vẫn ngồi đấy xếp hình thì có một hình khác của nó, mờ hơn, hơi run run, từ từ đứng dậy, nhăn nhó kêu: “Bố ơi, con ị ra quần!”

Tú dụi mắt. “Quái, mình dạo này thế nào ấy. Cứ nhìn gà hóa cuốc!” Anh thầm nghĩ rồi vớ tờ báo đọc. Thằng con vẫn say mê chơi trò của nó. Một chốc sau nó đứng dậy, nhăn nhó kêu: “Bố ơi, con ị ra quần!” Cả tiếng nói và điệu y bộ hệt như anh nhìn thấy lúc nãy!

Anh không có nhiều thời gian để ngạc nhiên vì phải vội giải quyết hậu quả của thằng con dẫu đã lớn mà vẫn mắc cái chứng quái ác này. Nhưng sau đó thì anh ngồi thừ hồi lâu, cố lý giải chuyện kỳ lạ vừa xẩy ra.

“Sao đần mặt ra thế?” vợ anh hỏi.

“Không, không sao cả!”

Anh đáp và chăm chú nhìn vợ, lúc này đang cúi xuống giúp con một hình khó xếp. Anh giật mình khi thấy vợ anh tách làm hai, một ngồi yên trên giường, một bắt đầu đứng dậy, đi xuống bếp chuẩn bị bữa ăn. Anh nhìn nữa thì thấy cô suýt cắt phải tay khi gọt khoai tây, rồi xào nấu, bê thức ăn lên bàn, gọi bố con vào ăn. Anh thấy mình đang uể oải nhai, còn thằng bé thì vẫn lấy thìa gõ coong coong vào bát như mọi ngày. Tò mò, anh tiếp tục chăm chú nhìn tiếp thì thấy vợ rửa bát, đi vào nhà tắm, cởi quần áo, vừa lắc đầu vừa ngắm nghía thân hình đã bắt đầu mập ra trong gương...

Anh lặng lẽ bỏ vào phòng, chốt cửa rồi ngã vật xuống giường. “Đầu mình hình như có gì không ổn!” anh lo lắng nghĩ, và lờ mờ liên hệ nó với cú đập bằng kìm hôm nọ. Là bác sĩ, anh biết rõ hậu quả các cú đập như thế. Báo chí vẫn hay nói về những khả năng kỳ diệu của một số người bất ngờ bị chấn thương sọ não. Anh đã đọc cuốn Vùng Chết của nhà văn Mỹ nổi tiếng Stephan King kể chuyện nhân vật chính, John, ngày nhỏ chơi khúc côn cầu bị bạn đánh đúng đầu, sau đó bỗng có khả năng nhìn thấy cả quá khứ lẫn tương lai. Vừa rồi anh đã nhìn thấy trước những gì vợ con anh sắp làm. Liệu có biết được quá khứ như John không? Anh có thể nhìn thấy tương lai xa đến đâu? Liệu cái khả năng kỳ quặc này sẽ mang lại gì cho anh, điều dữ hay điều lành?

Phòng bên có tiếng nước chảy. Vợ anh tắm. Anh hình dung thấy vợ đang lắc đầu nhìn cơ thể trần truồng của mình, hệt như anh đã thấy trước đó. Cả bữa cơm cũng diễn ra đúng như vậy. Anh cố đoán chiều nay vợ anh sẽ làm gì, nhưng không thể. Anh cũng không biết tối nay thằng con chịu ngủ yên hay quấy nghịch. Anh đến đứng trước gương, chăm chú nhìn mình để biết ba mươi phút, một tiếng nữa chuyện gì sẽ xẩy ra với anh. Nhưng nhìn mãi, anh vẫn không thấy gì. Phép màu mất hiệu nghiệm. Bán tín bán nghi, anh uống một lúc hai viên thuốc ngủ rồi lên giường.

Sáng hôm sau, ngồi ăn sáng, Tú chăm chú nhìn vợ hồi lâu, đỏ bừng mặt.

“Anh sao thế?”

“ồ, không sao cả”, anh lúng túng nói rồi cúi xuống đĩa thức ăn. Anh vừa thấy vợ ngày hôm ấy ngồi suốt buổi sáng ở văn phòng với đống giấy tờ, đến giờ nghỉ trưa cô đi ra ngoài, ngồi lên chiếc xe của một người đàn ông đang đợi (tiếc không nhìn rõ mặt), rồi hai người đèo nhau đến một ngôi nhà như khách sạn vì có cô gái áo đỏ ngồi sau quầy lễ tân. Họ vào phòng, và bắt đầu thong thả cởi quần áo... Thong thả chứ không vội vã, chứng tỏ họ quen làm điều này.

Anh đứng dậy, phóng xe đi làm, đầu óc nóng bừng như đang lên cơn sốt. Vậy là Nhàn, người vợ anh yêu và tin tưởng nhường ấy đã phản bội anh. Mà chắc không phải mới bắt đầu. Lấy nhau năm năm nay, nói chung họ sống bình thường, mọi việc suôn sẻ. Anh chưa một lần chạm tới người đàn bà nào khác ngoài vợ, cả trong ý nghĩ cũng không. Tất nhiên anh cũng không nghĩ vợ có thể làm khác. Cô ấy là người tốt, khéo lo toan, thương yêu chồng con, vậy mà... Là người hiền lành, anh không thể và không muốn làm ầm ĩ. Khả năng kỳ diệu mới giúp anh phát hiện một sự thật đau đớn, nhưng chính nó cũng lấy đi ở anh cái hạnh phúc thư thái của một người chồng không biết bị vợ cắm sừng. Như thế là tốt hơn hay xấu hơn?

ở bệnh viện hôm ấy may anh không có ca mổ nào. Vốn quen với cuộc sống bằng phẳng, ít sự cố, lại bản tính hay rụt rè thụ động, anh thực sự không biết phải xử sự thế nào trong một tình huống bất ngờ và đầy kịch tính thế này. Đến giờ nghỉ trưa, anh bấm số điện thoại di động của vợ. Máy bị tắt. Sợ nghi oan cho người khác, anh vội đi tới cơ quan vợ. Người ta bảo cô đi ăn trưa. Anh ngồi chờ trong quán nước ở góc phố gần đấy. Một tiếng sau vợ anh về, đến gần cơ quan thì xuống đi bộ. Anh không nhìn thấy mặt gã đàn ông kia, mà cũng chẳng muốn nhìn. Hắn mặc chiếc sơ-mi xanh da trời chứ không sẫm màu như anh thấy buổi sáng bên bàn ăn. Chờ vợ vào hẳn trong nhà, anh mới buồn bã quay lại bệnh viện.

“Trưa nay anh gọi điện cho em nhưng không được”, anh nói khi họ gặp nhau vào buổi tối.

“Trưa nay? Lúc mấy giờ?”

“Mười hai rưỡi”.

Chị vợ nhìn chồng vẻ thăm dò rồi thản nhiên đáp:

“à, lúc ấy em ngủ trong phòng làm việc. Tắt máy để khỏi bị quấy rầy. Có chuyện gì vậy?”

“Không, không có gì đặc biệt. Anh chỉ muốn rủ em đi ăn đâu đó”. Anh đáp, mặt thoáng đỏ vì không quen nói dối. Trong khi cô vợ vẫn chẳng hề bối rối chút nào. Anh thấy ghê tởm sự dối trá thản nhiên ấy, nhưng không nói gì thêm.

Hôm sau, trước lúc đi làm, anh bảo vợ:

“Em nên đội mũ bảo hiểm. Bây giờ bọn thanh niên đi ẩu lắm”.

“Vì sao?”

“Vì chốc nữa em sẽ ngã xe. ở Ngã năm Lò Đúc. Một thằng choai choai tông vào em rồi bỏ chạy. Không nguy hiểm lắm, nhưng cứ đội mũ bảo hiểm vào, ngộ nhỡ đầu va xuống đường”.

“Sao anh biết chính xác như vậy? “ cô vợ ngạc nhiên hỏi. “Mấy hôm nay em thấy anh khang khác thế nào. Anh nói kỳ lắm, cứ như biết trước hết mọi chuyện”.

Anh định bảo “Vâng, đúng thế”, nhưng lại thôi.

“Dẫu sao cũng nên cẩn thận”, anh nói thêm khi vợ ngồi lên xe, tất nhiên không chịu đội mũ bảo hiểm.

Tối hôm ấy, cơm nước và cho con ngủ xong, chị vợ bảo có chuyện muốn nói với anh, mặt nghiêm túc và có vẻ lo lắng.

“Em quả không sao hiểu nổi! - Cô vào đề luôn, giọng run và to hơn bình thường - Sáng nay đúng ở Ngã năm Lò Đúc em ngã xe. May chỉ sây sát đôi chút. Đúng một thằng choai choai tông vào em rồi bỏ chạy như anh nói. Thế là thế nào? Anh giải thích cho em biết đi? Anh là ma hay sao mà biết trước những gì sẽ xẩy ra?

“Ma thì không, nhưng quả anh có được cái khả năng ấy”, Tú thành thật đáp.

“Không, như thế thì thật phi lý. Xưa nay anh cũng chỉ bình thường như em, như tất cả mọi người. Làm sao bỗng nhiên anh có được cái khả năng kỳ cục ấy?”

Tú bình tĩnh thuật lại việc anh bị thằng con đánh kìm vào đầu và giải thích những hậu quả có thể có của nó theo góc độ y học. Chị vợ im lặng ngồi nghe, mặt tái nhợt.

“Và hôm qua anh gọi điện cho em cũng vì...”

“Vâng, anh đã biết hết, thấy hết”.

“Trời ơi, thế thì kinh khủng quá, kinh khủng quá!” Cô thốt lên, hai tay ôm mặt khóc.

Một tuần sau, hai người cùng ký đơn li dị. Chính chị vợ chủ động yêu cầu, sau khi thú thật với chồng mối quan hệ của mình với người đàn ông kia. “Vả lại, em không thể tiếp tục sống với một người có cái khả năng kỳ cục và tai hại như anh. Anh là người tốt. Em có lỗi. Nhưng sau tất cả những chuyện này, chúng ta không thể sống chung với nhau được nữa. Cả em và anh sẽ cảm thấy nặng nề”.

“Nhưng anh sẽ không nhìn em để đoán biết những việc em làm. Nếu em còn thực sự yêu anh thì hãy cắt đứt với người kia. Ta sẽ lại tiếp tục sống hạnh phúc như trước”, anh nhẹ nhàng nói.

“Hắn là một thằng vô lại, em biết, và sẽ không bao giờ lấy hắn. Nhưng em thích gần hắn. ít ra hắn là một thằng đàn ông thực thụ với cá tính mạnh mẽ, quyết liệt. Còn anh thì ngược lại, anh hay mặc cảm, rụt rè như một mụ đàn bà ngu ngốc. Cái tên của anh cũng là cái tên đàn bà. Hơn thế, anh lại quá tốt, quá trung thực, quá chỉn chu, đến mức nhiều khi em thấy nghẹt thở. Anh có thể hạnh phúc với em, nhưng em thì không. Vậy nếu anh muốn em hạnh phúc như vẫn nói, thì chúng ta hãy chia tay nhau. Anh đồng ý chứ?”

Tú ngồi im một lúc rồi gật đầu. Thế là chẳng bao lâu sau anh bắt đầu sống một mình. Chị vợ đưa con về ở với bố mẹ. Bên ấy nhà rộng, chỉ còn hai ông bà già. Trước họ cố bắt anh ở rể nhưng không được. Họ chia tay thật nhẹ nhàng. Không một lời to tiếng, không tranh chấp của cải, thậm chí không suy tính thiệt hơn. Hàng xóm ai cũng trố mắt nhìn, không hiểu chuyện gì đang xẩy ra.

Sau đó là những ngày buồn bã, gần như tuyệt vọng đối với Tú. Chính anh cũng ngơ ngác không hiểu sao bỗng chốc mọi việc lại thay đổi nhanh chóng như vậy. Sống độc thân, anh có nhiều thời gian hơn để suy ngẫm và kiểm tra cái khả năng kỳ quái kia mà cho đến nay chỉ anh và vợ anh biết. Sau nhiều lần thử, anh nhận thấy nó không có hiệu lực với anh. Nghĩa là giả sử chỉ mươi phút nữa anh bị ô tô cán chết, thì anh cũng bất lực không nhìn thấy trước điều đó. Anh chỉ có thể biết trước chuyện của người khác, với điều kiện phải luôn nhìn vào người ấy. Hơn thế, cùng với thời gian, hình ảnh trở nên mờ dần, muốn thấy rõ hơn, lâu hơn, phải rất cố tập trung, là điều làm anh đau buốt trong đầu. Nhìn ai đó năm phút, anh biết chuyện gì sẽ xẩy ra với người đó sau nửa ngày, mười phút - sau một ngày, cứ thế nhân lên, nhưng càng về sau, hình ảnh càng mờ, và anh càng mệt mỏi, đau đớn.

Thoạt đầu anh còn háo hức với các khám phá của mình, nhưng rồi chúng nhanh chóng làm anh buồn, thậm chí hoảng sợ. Có thể do ngẫu nhiên, không hiểu sao anh chỉ nhìn thấy toàn những điều chẳng mấy tốt đẹp. Một cô gái rất xinh, ăn diện đúng mốt đứng cạnh Nhà Hát Lớn, chỉ mười phút sau trở thành một kẻ ăn cắp hạ tiện ở Tràng Tiền Plaza, lén lút nhét mấy thỏi son vào chỗ kín rồi đi ra với vẻ đẹp ngây thơ trâng tráo! Một quan chức nhà nước oai nghiêm lớn tiếng chống tham nhũng ở hội nghị, thế mà tối lại hẹn mấy bác dân quê đến nhà riêng đưa hối lộ để hắn chạy cho con họ một suất đi lao động nước ngoài. Những cô điếm đứng co ro bên đường giữa trời mưa gió, gần sáng trở về không có tiền cho bọn ma cô, bị chúng đánh thâm tím mặt mày. Một đứa bé mặc đồng phục nhà trường, cổ quàng khăn đỏ đạp xe đi giữa phố trông thật dễ thương, nhưng mấy phút sau lại chui vào nhà xí công cộng để tiêm một mũi rồi đạp xe đi tiếp với vẻ mặt còn hồng hào, dễ thương hơn... Tất cả những điều ấy trước đây anh không thấy vì chúng được che giấu, bởi vậy anh nhìn đời lạc quan. Bây giờ thì khác hẳn. Bỗng nhiên anh phải đối mặt với bao điều bỉ ổi của cuộc đời. Như những người trung thực, chất phác và hiền lành khác, anh cảm thấy thật buồn, đến mức không dám nhìn ai lâu, nhất là bạn bè và người thân. Anh sợ có thể phải thất vọng vì họ.

ở bệnh viện, các phát hiện của anh cũng kinh khủng không kém nhưng đáng buồn hơn, vì đó là cái xấu của những người anh từng cùng làm việc và từng kính phục. Hóa ra ông trưởng khoa chỉ tốt và đạo đức bề ngoài. Trong vòng một tuần Tú thấy ông lôi một nữ bác sĩ trẻ (nổi tiếng đoan trang) và một nữ sinh thực tập vào phòng làm việc của ông. Cả hai lần đều có cảnh cởi quần áo. Đến đây anh không nhìn tiếp nữa để biết chuyện gì xẩy ra sau đó. Anh ghê tởm vì có quá nhiều cảnh cởi quần áo. Anh nhìn thấy không ít đồng nghiệp ăn tiền bệnh nhân, quát tháo, hạch sách hoặc thông đồng với các dược sĩ để bán thuốc gấp đôi giá qui định. Có người lúc khám còn sờ cả chỗ kín của họ. Anh thầm ngạc nhiên sao xưa nay không nhìn thấy, không nghĩ gì về chuyện này. Anh thực sự bị sốc, mặt ngơ ngác như người mất hồn, khiến mọi người nghĩ anh đang ốm. Biết không thể phẫu thuật trong trạng thái như thế, anh đã nhận lời ngay khi trưởng khoa gợi ý có muốn nghỉ phép kéo dài một thời gian không. Trước khi rời bệnh viện, anh moi hết các túi được hơn trăm nghìn đồng, đưa cho một bà mẹ trẻ nông thôn có thằng bé ba tuổi chờ truyền máu nhưng hết tiền, định tối đến ra bến xe bán thân cứu con.

Tú đóng cửa nằm yên trong nhà suốt mấy ngày, suy ngẫm về những sự thật chua xót mà cái khả năng nhìn thấy trước của anh mang lại. Chỉ toàn tai họa! Anh từng sống hạnh phúc với vợ con, đồng nghiệp, mọi chuyện suôn sẻ, thế mà bây giờ phải nằm đây một mình, không việc làm, sắp tới không cả tiền để sống. Anh sực nhớ câu chuyện cổ tích ngày nhỏ về chiếc gương thần biết tố giác những người nói dối. Nhưng rồi tất cả mọi người, kể cả người trung thực và chính người phát minh ra cái gương kỳ diệu ấy, đã nhất trí đập vỡ nó. Phải chăng trong cuộc sống, sự dối trá cũng cần như sự thật? Liệu xã hội sẽ thế nào khi hoàn toàn không có người nói dối, không có tội ác, đói nghèo, không có những bà vợ, ông chồng lén lút ngoại tình? Những câu hỏi quả rất khó, và anh không thể tìm được câu trả lời.

Nhưng sao không thử dùng chiếc gương thần kia, cả khả năng kỳ diệu này của anh nữa, vào những mục đích hữu ích, chỉ hữu ích mà thôi? Anh đang cần tiền. Liệu nó có thể giúp anh kiếm tiền được không, tất nhiên chỉ bằng cách lương thiện? Cá cược và số đề bị gạt ngay từ đầu vì thực chất đó là trò cờ bạc. Vậy chơi xổ số chăng, xổ số hợp pháp của nhà nước? Cũng không được. Anh nhìn thấy trước con số trúng giải đặc biệt một trăm triệu đồng, nhưng sau đấy lại thấy một ông già nghèo khổ run run bước lên nhận tiền trong tiếng vỗ tay vang dội. Ông cụ sung sướng đến suýt ngất, đôi má nhăn nheo ướt đẫm nước mắt. Không, anh không thể đang tâm cướp đi vận may của người khác. Anh có thể đi lùng mua chiếc vé có con số may mắn kia và trở thành giàu, bề ngoài có vẻ chính đáng, nhưng thực chất cũng là một trò gian lận.

Hay giúp công an phát hiện tội phạm? Giúp các hãng hàng không biết trước tai nạn? Giúp thế giới ngăn chặn khủng bố? Những ý tưởng thật cao đẹp, nhưng làm thế nào thực hiện được? Chắc chắn người ta sẽ nhốt anh vào nhà thương điên nếu tự anh đến đề nghị hợp tác. Cuối cùng anh quyết định giúp những người đang sống quanh mình. Báo trước cho họ những tai nạn sắp xẩy ra chẳng hạn. Anh sẽ không nhìn, không biết, không báo những việc xấu của người thân họ. Chỉ giúp những điều tốt thôi. Tạm thời trước mắt chỉ vậy.

“Hôm nay bác đừng cho thằng Thắng đi trượt pa-tanh. Nó sẽ ngã gãy chân đấy!” Anh bảo bà hàng xóm khi đang ngồi uống nước ngoài sân. Hai nhà được ngăn bằng bờ rào khung sắt có lưới mắt cáo. Thỉnh thoảng vào buổi sáng, trước giờ đi làm họ vẫn trao đổi với nhau đôi câu chào hỏi.

Bà kia ngạc nhiên:

“Sao anh biết ?”

“à, tôi linh cảm thấy thế. Dẫu sao, xin bà hãy nghe và đừng cho thằng Thắng đi!”.

Tuy không tin, nhưng vốn mê tín, bà hàng xóm đã lặng lẽ giấu đôi giày của con trai. Bà nghĩ bà có thêm một bằng chứng khẳng định lời đồn của nhiều người, rằng “dạo này anh Tú thế nào ấy, cứ như người mất hồn. Không khéo lại mắc bệnh tâm thần. Tội nghiệp!”

Một hàng xóm khác - ông này làm nghề thầu xây dựng thuộc loại ít chữ nhiều tiền - thì thẳng thừng đốp luôn khi anh bảo ông ta hôm nay cẩn thận kẻo dàn giáo đổ:

“Cậu chỉ được cái nói gở! Tôi mà có chuyện gì, cậu phải chịu trách nhiệm đấy!” Rồi phóng xe đi.

Tối đến thấy có người đèo ông ta về. Quả ông ta có leo lên dàn giáo, và nó đã đổ, may chỉ sái chân. “Cái thằng bác sĩ ấy điên thật rồi! - ông ta bảo một hàng xóm khác. Chẳng trách bị vợ bỏ, bệnh viện bắt thôi việc!” Thế là dần dần người ta tin Tú điên thật. Chí ít cũng tâm thần nặng. Tuy nhiên, từ đấy không hiểu sao trong xóm ai cũng nghe theo lời dặn của thằng điên ấy, và nhờ vậy tránh được tai họa.

Một hôm, ở quán cơm bụi, có cô gái ngồi cạnh anh ăn xong đang thanh toán tiền với bà chủ. Anh giật mình thấy thấy cô lái xe đi theo bờ đê vắng người rồi bất ngờ bị hai thanh niên đèo nhau ép vào vệ đường. Tiếp đến là tiếng kêu cứu, tiếng quát của một trong hai thằng ấy. Còn thằng kia thì anh thấy cố dằng chiếc túi cô ôm chặt trước ngực mãi không được, bèn giơ con dao sắc nhọn đâm cô.

“Này cô! - anh vội nói. - Cô sắp bị cướp đấy. Hơn thế, chúng còn giết cô. Cô đừng đi nữa. Xin cô hãy tin tôi!”

Cô kia nhìn anh, vẻ nghi ngờ. Cô ta chỉ tư lự một lúc rồi lên xe phóng đi.

“Đừng, tôi nói thật mà! Đừng đi! Nguy hiểm lắm, xin cô đừng đi!”

Tú liền vội vàng đặt bát đũa xuống, lên xe đuổi theo trước con mắt ngạc nhiên của những người xung quanh. Đấy là phản xạ tự nhiên chứ lúc ấy anh không biết đi theo để làm gì. Anh giữ khoảng cách khá xa, cốt không mất hút cô kia. Qua cầu Chương Dương, cô ta rẽ trái theo đường Gia Thượng. Lúc ấy trời nhá nhem tối. Đến đoạn gần Cầu Đuống thì bắt đầu xẩy ra cái việc anh đã nhìn thấy trước...

*

Hôm sau báo đưa tin có hai người bị bọn cướp giết lấy tiền và xe ở địa bàn Gia Lâm. Một trong hai người ấy là Tú. Quá lo lắng cho tính mạng người khác, con người lương thiện ấy đã không có thời gian nhìn thêm mấy giây để thấy cảnh chính anh sẽ bị giết. Cũng có thể nhìn thấy nhưng anh đã không coi trọng điều ấy./.

Tạp chí Nhà văn

Những người bạn

Xuống xe bến thị trấn , anh ghé vào chợ Lo ăn bát bún riêu đậm hương vị đồng quê . Gạch chưng thơm lựng , ngầu vàng óng ánh . Tổng cộng có ba nghìn cả rượu . Tuyệt , miễn bàn . Vượt cái nắng trên đoạn đường đất anh tới bến Chờ qua sông . Con đò trưa uể oải ghé bờ đón khách . Cả chuyến có ba người . Anh , bà già và cô lái đò . Khách vắng nổ máy thì lỗ , cô lái lơ lửng buông chèo khoả nước,mắt liếc khách rồi lơ đãng ngước nhìn phía thượng nguồn như chờ con nước . Gió tạt mái đò ràn rạt . Cô lái đò bỗng hỏi.

- Qua đò anh về đâu?

- Dạ , trường làng Đợi ạ . Còn xa không chị?

- Quãng ba cây còn theo sông , ngược chỉ hơn cây thôi.

Anh tủm tỉm:

- Được ngược thì còn gì bằng .

Cô lái lơ lửng:

- Anh thích ?

- Nhưng còn bà ?

Cô cười .

- Mẹ Việt Nam anh hùng . Xưa ở goá nuôi bốn con . Liệt sĩ cả . Dọc ngang đò Chờ cả đời rồi . Anh xem bà đang ngủ kìa.

Mấy con ruồi đang lượn trên mặt mẹ rồi hạ cánh trên  đôi má nhăn nhúm như vỏ quả thị héo . Mẹ  choàng tỉnh ngơ ngác nhìn quanh rồi lại nhắm mắt thiền .

Sóng vỗ rào rạt vào mạn đò . Anh quay sang nhìn cô lái đò . Khoé mắt đầy nếp nhăn , đôi mắt to trông có vẻ  mệt mỏi nhưng xa xăm, sống mũi cao làm nên nét thanh tú của khuôn mặt . Anh buột miệng .

- Còn chị ...

- Em á, cô cúi nhìn mấy cọng bèo lềnh bềnh trên dòng nước , thấy tôi cười, cô tiếp – không đùa đâu một người liệt sĩ ở Tây Nguyên, một người liệt sĩ ở Quảng Bình, một người ... à anh đến trừơng Đợi thăm ai.

- Một người bạn.

- Cô giáo ?

- Không , thầy .

- Anh lên qua khu tập thể nhắn hộ em thầy Bền tối qua bến lấy lạng trà về .

Anh gật gù .

- Thầy Bền là...

- Vâng , một người ...

- Con đò ghé vào doi đất . Cô lái đò chỉ tay về phía rặng tre thấp thoáng dãy nhà hai tầng.

- Nhớ nhắn giùm em đấy .

Anh bước lên doi đất trả tiền , cám ơn người vợ hai lần chồng liệt sĩ. Đò xuôi dòng. Anh rảo bước trên con đường mòn tới trường. Trước mặt rặng tre xanh đung đưa như người bạn đang vẫy gọi . Bên cạnh con sông chảy miệt mài cùng lời nhắn gửi của người đàn bà không quen biết . Điểm thêm là nhiệm vụ mà vợ bạn trao . “ Bằng mọi cách buộc anh ấy về . Bỏ dạy cũng được . Anh mà ở đấy ba ngày không điên cứ về bắt đền em”.

*

Trường Đợi vắng teo có lẽ hôm nay là chủ nhật . Anh đi lòng vòng hỏi thăm mấy đứa trẻ nhà thầy giáo Học . Chúng dẫn anh ra sau trường chỉ căn nhà ngói xô lệch xanh rêu , tường lở từng đám gạch non lờ nhờ .Anh gõ cửa. Học cởi trần quần đùi ngó ra reo lên.

-Trời ơi ...Vào vào đây.

ánh sáng lờ nhờ cũng giúp anh nhận ra hai người đàn ông trần trùng trục,chân duỗi thẳng cẳng,báo úp mặt đang ngủ.

Học rối rít lay gọi bạn.

-Dậy,có khách,có khách.

Hai người dụi mắt ngó. Học vội vàng giới thiệu.

-Đây là thầy Công, thầy Bền.Còn đây là bạn ruột của tôi công tác ở Viện khoa học nhân văn.

Ông Học pha nước ,mọi người hàn huyên một lúc.Ông Bền lên tiếng:

-Các bác ngồi chơi,tôi ra chợ cây đa làm mấy bìa đậu nướng, bữa chiều cho nó đậm miệng nhớ.

-Nhất trí.

Ông Bền tập tễnh  khoác áo đi. Ông Công xuống bếp lấy chiếc cần câu cùng ống bơ thính khề khà .

-Đậu chưa chắc đã đậm bằng -Ông ngoáy thính,mùi khắm lặm bốc lên.-Bọn cá nó khoái mùi này lắm. Cá với ông Học đấy.Bữa nay tôi ra sông phải dăm con chép cụ. Thế mới xứng mời khách.

Mọi người đi,một lát ông Công vác cần về mồm oang oang.

-Hôm nay ,các “sếp” đi vượt vũ môn cả,thành thử chỉ còn hai lính  mè ranh mắc câu.Tôi thua.

Ông Học đỡ lời:

-Mè ranh càng tanh càng ngon.Xử lý đi  bác Công!Nói thẳng nhớ ,lính thịt mới ngon.

Ông Học vào bếp cười nói vói bạn.

-Củi ở đây thì thoải mái.Bàn ghế gãy quanh năm.Hưởng lộc quốc sách giáo dục mà.Sướng!Sướng.

Từ nãy anh lặng lẽ nhìn bạn.Mất hết phong độ ngày nào khi còn ở Hà Nội. Nhom nhem tiều tuỵ,A.Q quá. Thảm nào bà vợ cứ nhất quyết bắt phải về. Thôi thì trốn đâu cũng không bằng trốn ngay tại gia.

Cơm đã ghế,Học quay sang dọn mâm.Bốn cái bát,sứt cả bốn.Bát canh mẻ miệng,Đĩa thì cóc gặm nham nhở.Hai cái chén mất quai.

Anh khẽ than.Cơm niêu bát sứt chiến đấu thì thua là cái chắc!

ở đây năm giờ chiều trăng non đã treo trên ngọn tre cùng nền trời tím hoàng hôn.Anh đứng dậy đi dạo quanh sân,ngẩn ngơ nhìn con đê và dòng sông thấp thoáng phía xa,miệng huýt sáo bài “Làng tôi”

Lạch xạch,ông Bền về dựng xe rồi tập tễnh vào bếp bầy đậu nướng ra đĩa.Ông Công phụ trách nồi riêu cũng vừa vặn xong.Cơm dọn ra.Anh khẽ đập tay bạn chỉ hai chén.Học cười.

-Hai vị này hèn lắm.Cờ vô phong.

Ông Bền tủm tỉm.

-Bác tha lỗi,tôi chỉ dùng trà.

Anh sực nhớ lời nhắn bèn nói.

-Cô lái đò có nhắn bác tối ra bến lấy trà.

Ông Công cười ha hả.Bắn một điếu thuốc lào:

-Bác Bền với trà như cứt chó với thài lài.

Chỉ có anh với bạn cụng chén nhâm nhi thưởng thức từng miếng đậu nướng cháy vàng, khen khét  cùng chiếc đầu cá mè ranh.

ánh trăng nhàn nhạt hắt bên thềm.Rượu hết nửa chai,anh thấy lâng lâng, lòng như hoà vào không khí êm đềm của ngôi trường làng.

Ông Bền xỉa răng đầu tiên rồi tấp tểnh lấy xe đi.Ông Công bĩu môi.

-Cứ giỏi tếch đi.Còn dính vào các bà  goá thì còn bị đầy.

Ông Bền nhảy lên xe cười,rồi ngoáy mông đạp xe nói:

-Thế mà khối thầy thèm rỏ dãi không kịp vuốt đấy.

Ông Học nhấp ngụm rượu chép miệng.

-Dính thì khổ mà không dính thì cực.Cứ như ông lại hay.Tung hê tất.

Ông Công gật gù vẻ đắc ý,bắn tiếp điếu thuốc lào rồi đứng dậy.

-Hai bác cứ tự nhiên.Tôi đi có tí việc.

Còn lại hai người  nhâm nhi  thêm một lúc ,ông Học dọn mâm xuống bếp.Họ thủng thẳng đi dạo quanh làng.Trăng sáng, ngõ vắng , thi thoảng mùi cám lợn xộc tới. Đi quãng nửa tiếng hết làng , ông Học qua nhà một phụ huynh nhờ chở đò sang chơi bên Lo. Thị trấn có khá hơn với một dãy phố cùng những ngôi nhà cấp bốn xiên xẹo dăm quán nước , mấy hàng đồ nhựa treo lủng lẳng mắc áo , cặp lồng , áo mưa,và dăm chiếc mặt nạ ế từ hồi Trung thu.... Họ tạt vào một quán nước gọi ấm trà,bao thuốc ngồi thừ ra ngắm mấy con chó đang nằm dài dưới gốc cây . Từ một quán karaoke vẳng sang một giọng hát lạc điệu bài “Tỉnh lẻ đêm buồn” . Một chiếc xe ngựa lộc cộc diễu qua, con ngựa gõ móng dừng ị một bãi rồi ngún nguẩy kéo xe  hút vào trong màn đêm. Hết vài tuần trà  ngắm hết chợ Lo cũng vẻn vẹn có nửa tiếng .Ông Học bỗng cao hứng gọi cút rượu và mấy gói thịt bò khô, đứng dậy  hồ hởi nói.

- Đi chơi trăng.Cả đêm đấy.

- ở đâu?

- Trên sông.

Ông Học kéo nhà nhân văn ngược lại bến lên đò xuôi dòng.Trăng thanh , gió mát,rượu êm. Họ nằm dài gối đầu lên ghế gỗ . Anh thấy hồn bay bổng và cười thầm lời cảnh báo của vợ bạn . “Ba ngày không điên ...”. Bỗng có tiếng thở dài thườn thượt , Học gằn giọng .

-Kỳ này nhất quyết tôi mã hồi .

Rồi đùng đùng vùng dậy khiến con đò chao nghiêng ngả.Trăng nước cũng ngả nghiêng theo.Anh nhổm dậy theo xuýt xoa.

-Vợ con ông đang mong từng ngày đấy. “Tỉnh rồi hả”.

Học cười gằn:

- Đúng,mong tôi về ngửi cứt cho thằng chó ấy chứ gì. được phen này tôi ngoan Tôi vâng lời vợ.Ông nhớ thằng chó ấy chứ.Mang tiếng ông nọ ông kia mà bẩn tính mà tham lam. Xây nhà lấn chiếm hơn nửa lối của xóm,dồn ngõ người ta thành cái hẻm quay cái xe đạp cũng vất. Hèn chỉ dám chơi du kích. Nửa đêm cho em út về giăng kẽm gai xây tới.Tôi hỏi ông, đêm kêu ai? Trong lúc tất cả đang phê toàn phần thì hết thuốc chữa. Sáng ra, hàng xóm mới tỉnh sồn sồn lên.Đơn lại gửi tứ tung nhưng hễu.Lên đâu họ cũng luận điệu: Phải chờ, phải xếp hàng . Thời buổi dân chủ,các ông các bà là ai mà đòi chen ngang, đơn còn mấy đống chưa giải quyết hết , chờ . Ngõ đông nhưng không thế nên nốc ao, đo ván. Riêng tôi nó liệt là cầm đằu mà tôi cầm đầu thật, nên chơi trò xây cái nhà xí chõ sang cửa nhà tôi. Ngày đêm cho quạt gió thổi hơi cứt sang. Nó còn thửa loại quạt om điện phát tiếng o o tra tấn thần kinh. ở mà không điên hoạ chỉ có Đường Tăng . Nhưng được, mai kia thằng này mã hồi...

Đò nhẹ nhàng lướt sóng bạc lăn tăn. Anh bỗng thấy mình như con đò , lúc lán bờ nọ , lúc dọ bờ kia . Mà hai bờ là cảm nghĩ cuả vợ chồng người bạn . Bờ nào điên ?

Không ngửi được phân, không chịu được tiếng điện om, Học rao bán nhà, mười người đến xem, cả mười người bịt mũi bỏ đi , họ thì thầm vào tai  Học khuyên nên bán cho nhà cho ai có vợ chồng con cái khiếm thị , khiếm thính, khiếm khẩu . Đã vậy vợ đang làm ở phòng thông tin quận tự dưng bị thôi việc, bởi đọc nhầm khi phát thanh bản tin buổi sáng . Người viết bài viết quá tháu : “ Chúng cháu xung phong đi biên giới ” chữ cháu viết tháu trông như chán , vợ Học cứ thế mà đọc, vì lỗi đó phải về vườn, quả là chán . Về , ngẫm ra thì vào bẫy kẻ viết bài. Nó với sếp cũng loại đệ tử của thằng chó . Hội chứng hậu đấu tranh là Học mắc bệnh tưởng. Đi trong nhà chỗ nào cũng thấy thối , cũng thấy o o, cũng thấy chán . Sau gặp một ông thầy tổng hợp :bói, tướng, phong thuỷ, dịch số ........ bầy cho cách chuyển về quê . Vợ con không chịu xê dịch , ở lại kháng chiến với vũ khí là khẩu trang và bông bịt tai . Vợ xoay ra bán báo , bán kết quả xổ số để sống chờ sống đợi ngày đoàn  tụ . Ngày hết thối , hết lo , hết chán.Tóm lại là sống vờ.

Ông phụ huynh thấy thầy Học trăng chẳng ngắm , rượu chẳng nhắm , chỉ  cằn nhằn cay cú với thằng chó nào đấy còn khách thì mặt dài như con đò chẳng thiết xuôi dòng nên quay về cập bến lúc nào chẳng ai hay .

Anh cầm chai rượu , mấy gói thịt bò khô đưa cho ông phụ huynh .

-Đây không phải thừa mời bác dùng hộ nốt .

Ông phụ huynh lắc đầu .

-Các thầy một năm được mấy lần ngắm trăng , giữ lại để bữa khác

Ông Học đã đi được một quãng . Anh nghĩ con mã này mà hồi thì không biết kháng chiến bằng gì đây . Anh giật mình khi nghĩ tới bức thư Học viết cho mình. Thư bàn tới vấn đề khủng bố , Học ca ngợi cảm phục những người cảm tử Pa-lét-tin và tuyên bố đứng về phía họ .

Về tới nhà cửa mở toang vậy mà vẫn thấy ngột ngạt , ông Công trần trùng trục đang ôm khẩu “ ba-dô-ca ” rít sòng sọc . Dưới đình màn chiếc quạt trần Trung Quốc cánh như lưỡi dao bài phe phẩy chạy.Mỗi chỗ một chiếc quạt như vậy.Chạy cả tháng chỉ hết hơn số điện, giá quạt non hai bao Vina. Ông Công hãnh diện giới thiệu chiếc quạt như một đặc sản thời đổi mới ở nhà quê.Tiết kiệm, giá rẻ. Ông Học chỉ cho bạn chỗ  sát cửa sổ nói.

-Ông nghỉ ở đấy.Tối nay lão Bền trà đạo chắc không về đâu.

Căn buồng tối bỗng bừng lên ánh trăng.Trăng lướt qua khung cửa đẹp dịu dàng như thiếu nữ mới lớn trong bộ xiêm y nõn nà nhất của mình. Hương đồng nội từ chiếc quạt cánh dao bài mơn man.Anh ngây ngất tận hưởng.

Trong im lặng chỉ có tiếng trở mình, tiếng  giường kêu lạch cạch.Trên tường các hoa hậu cứ loạt xoạt,loạt xoạt như mắc tóc không thoát ra khỏi tờ lịch.Chợt vẳng lên tiếng đàn bà giục giã: Nhanh lên, đợi ...sốt cả ruột!

Ông Học nhổm dậy than:

-Nóng quá.

-Cái gì nóng?Hay nhớ vợ.Nhớ thì trà đạo như lão Bền đi.

Ông học bật đèn,lầu bầu.

-Cho nó sáng sủa,đỡ nghĩ linh tinh.Mà đúng, có lẽ phải như lão Bền thật.Để lão khỏi chê  nhỏ dãi vuốt không kịp.

Ông Công nhổm dậy vớ điếu thuốc lào khề khà.

-Thế thì trường lại thêm một thầy văn chuyển sang dạy võ như lão Bền. Mãn kiếp tập tễnh dạy thể dục.Bác nhân văn đây chắc chưa hiểu. Chuyện thế này.Lão Bền vẫn thở than với anh em tôi. “Vợ ốm mấy năm nay rồi,nằm cạnh vợ chẳng khác gì  nằm cạnh bó củi khô.Cực lắm. Tôi thương binh thật nhưng vẫn khoẻ như trâu.Tiền lương tôi đưa con gần hết để lo thuốc thang cho mẹ nó. Nghĩa vụ thế còn gì.  Vợ sức đâu mà thu. Còn cô ấy, không ràng buộc. Giữ danh giữ giá làm gì. Mà tuổi trẻ sắp qua,già sắp tới. Cũng du kích bỏ mẹ đi ấy chứ.Đây người ta công khai thì phá,thì đầy.”

Ông Công làm điếu thuốc lào rồi tiếp:

- à, tôi thêm. Bà hiệu trưởng vốn không ưa lão Bền bởi tính ruột ngựa nhân chuyện trà đạo của lão  với cô lái đò lại được cấp trên chỉ đạo bật đèn xanh bèn tước lớp không cho dạy toán nữa mà đầy xuống dạy thể dục.

Anh chăm chú nghe và thầm nghĩ.Giờ này chắc ông Bền đang du dương với bà góa cùng con đò  tập tễnh sang ngang.

*

Ngót một ngày ở cái vùng Lo,Chờ,Đợi thoắt vui thoắt buồn,thoắt thơ mộng thoắt cùng cực anh thiếp đi cho đến lúc tiếng trẻ ríu rít bên trường vọng sang mới tỉnh.Căn phòng trống hoác,ba chiếc quạt vẫn phe phẩy.Mấy người bạn đã lên lớp cả rồi.Anh ra sân rửa mặt rồi vào ăn mấy miếng sắn luộc để trên bàn.Sắn bở ứ họng nên cứ luôn phải chiêu nước.Vừa ngắc ngứ anh vừa quan sát căn nhà.Rộng hai mươi thước. Tường vôi lở tứ tung trên dán mấy tờ thời khoá biểu. Một chiếc bàn học sinh kê làm bàn viết trên xếp mấy tập bài chấm dở, tiếp đó là chiếc giường “đại” kê sát cửa sổ dùng chung cho cả ba người. Gọi là giường nhưng thực ra là những chiếc ghế băng xếp lại . ở đây nhiều nhất có lẽ là hoa hậu, ẩn hiện có đến mấy chục cô . Ta, tây, tầu, cổ kim ăn mặc các kiểu . Anh đang mải vừa nhai sắn vừa ngắm cho bổ mắt thì ông Công về. Ông Công cười tủm tỉm.

- Cứ tự nhiên. Vô biên người đẹp , vô biên thời gian. 20 tháng 11 năm nào chúng tôi cũng ứ lịch. à mời bác ra dự giờ lão Bền đi. Hay đáo để .

Anh gật, chiêu ngụm nước rồi theo ông Công ra trường . Gọi là dự giờ nhưng không phải nhiệm vụ nên  là dự thính . Đứng trên gác hai tia xuống.

Thầy Bền lệch vai đứng trước đám học trò bên cạnh là dãy ghế có các thầy cô trong ban giám hiệu ngồi dự .

- Nghiêm ! Thầy Bền hô to dứt khoát như thời trẻ lúc làm tiểu đội trưởng .- Giậm chân tại chỗ , giậm . Đi đều bước ! Vừa hô thầy vừa làm mẫu tấp tểnh,tập tễnh bước . Trẻ con nghiến răng không dám cười nhìn thầy Bền diễu hành . Buổi học thể dục đội ngũ diễn ra trong không khí nghiến răng . Từ học trò , người dạy cho tới người dự. Tiết học tan , trong lúc ban giám hiệu lên văn phòng thì trẻ con ở dưới sân được lệnh của thầy Bền  cười tháo khoán. Đúng là hội chợ cười : các kiểu dáng, các kiểu âm thanh ....Thầy Bền còn khích . Càng cười hay, to, quái dị càng được điểm cao. Rồi thầy thì thầm điều gì đó với học sinh chúng lại rộ lên trận cười đại hồng thuỷ .

Dự thính xong , ông Công kéo anh vào thư viện kiêm phòng đồ dùng dạy học mà anh làm trưởng phòng. ở đây bốc lên mùi thuốc lào và ẩm mốc. Trên giá gỗ là mấy bộ đồ dùng dạy sinh học: xương người, xương voi ngổn ngang như vừa được khai quật. Giá sách bầy tứ tung sách giáo khoa cũ rích như của mấy bà hàng đồng nát bán  ở Hà Nội. Anh dừng mắt trên mấy quyển bìa cứng có dòng chữ Nga . Ông Công cười nói :

- Ngày trước khi ở Nga về tôi đã từng tha hàng va li sách cỡ đó đấy - ông với một quyển cho anh xem – tôi học ở Lê -nin -grát về thuỷ lợi . Ôi, chuyện dài lắm .

Ông Công cầm quyển sách đọc một hồi bằng tiếng Nga. Thầy Bền vào cắt đứt dòng kiến thức kinh viện của bạn. Mồm bô bô.

-Ngứa nghề hả, kiểu này chưa hết sợ.

Ông Công cất sách.

-Ngứa thì có.Nhưng sợ thì đến chết không quên. à này khi nãy ông xui trẻ con cười hả. Tôi mà báo cáo  thì phụ cấp đứng lớp coi như vào túi tôi!

Ông Bền vỗ ngực:

- Mách đi . Thằng này xui trẻ con đấy: “Giờ sau thầy với cô hiệu trưởng mà dắt tay nhau mốt hai mốt thi tha hồ mà đẹp đôi  các con nhỉ” . à mà chẳng đến lượt ông mách. Bà ấy vừa đì tôi vì đi chưa đúng quy cách , dạy hai năm rồi mà chuyên môn yếu quá . Cẩn thận ...

- Đùa thế thôi .Chính là “cái chân” không bị phê ấy, đêm qua tập ở sân nào.

Ông Bền thì thào:

- Chuyện tâm giao tí nữa về nhà , ở đây tai vách mạch rừng.Có bác đây , trưa nay tôi khao cháo lòng tiết canh .

Ông Bền tập tễnh đi . Anh lặng lẽ nhìn. Chẳng có tí ti gì chất thương binh. Tùng tùng trống tan học .Họ về nhà đã thấy mâm bát dọn ra . Giữa mâm là cái đầu chó ngoác mồm nhe hàm răng vàng xỉn cùng cái đuôi vắt qua đầu  . Ông Bền tập tễnh ra phân bua .

- Nhẽ ra đãi các bác cháo lòng tiết canh nhưng đi qua chợ thấy cái thủ nó cười với mình . Sướng! Mua luôn . Đời , mấy khi nó nở nụ cười với minh các bác nhỉ. Đâm thèm.

Ông Công gật gù:

- Thèm như mì chính thời bao cấp. Phong cho nó danh hiệu nụ cười mì chính đi. Để đời ngọt ngào một chút .

Anh ngồi nhìn ra sân bên hàng rào có đôi bướm vàng đậu trên nhành hoa dại tim tím im phăng phắc. Trên cao mây trắng chẳng buồn trôi . Xa nữa là con đò gác đầu lên roi đất .

- Ăn đi , ăn đi. - Ông Bền oang oang .

Mọi người cầm bát đũa . Bỗng có một người chạy tới giơ cao bức thư nói .

- Bác Công , bác Công.

Ông Công đứng phắt dậy chạy ra nhận thư xé đọc ngấu nghiến , Rồi quay  lại mặc quần áo , buông một câu.

- Chúc các bác ngon miệng .

Rồi lê chiếc dép nhựa nhẩy lên xe tông tốc phóng  đi. Ông Bền nhìn theo than.

-Rồi lại công cốc thôi.Kệ ,chúng ta chạm cốc.

Ông vờ nâng chén rồi gắp ngay một “nụ cười” cho vào miệng.Ông Học định nhấp xong lại đặt chén xuống chép miệng.

-Nhưng nhiều khi ảo tưởng nó giúp ta tồn tại,ông Bền ạ.Như lão ta nghiện thuốc lào ấy.Hại nhưng mê lắm.

Ông Bền gật gù:

-Tôi chắc lão nhận được thư của thằng bạn cũ hồi học ở bên Nga đây. - Ông gắp cho khách miếng óc chó rồi tiếp. - Bác thấy anh em chúng tôi thế nào? Có đúng ăn sư,ở phạm không.Nhưng không thiếu ảo tưởng .

Ông Học nhổm hẳn lên:

-Bắt tay ông một cái.Ăn sư ở phạm nên vợ tôi không chiụ nổi quá hai ngày. Ngược lại tôi về nhà cũng vậy.Khốn nạn. Nên ảo tưởng vẫn đắt hàng. Có điều trường kì được như ông Công xưa nay hiếm.

-Có cớ cả đấy. Nói về lão, ông phải để tôi. Chúng tôi đồng môn,đồng tuế với nhau.Lão ta hai, ba lần chết vì ảo rồi.Thứ nhất là ảo tưởng vào khoa học.Đi Nga về,tha cả núi sách lại được phân công vào một Viện lớn ngay Thủ đô. Ai dám mơ nào.Thế mà ngã ngựa.Tốn hơi, tốn sức nghiên cứu dược một loạt đề tài khoa học nhưng viện trưởng nó lờ đi. Đùng sét đánh.Viện trưởng công bố công trình khoa học của ông ta. Tám chục phần trăm là thuổng của lão Công. Lão Công kiện không nổi. ức, thành chây bửa. Viện trưởng hầm không phân công công việc. Cú quá, lão Công bỏ sống bằng dịch thuê.Được một dạo, tỉnh nhà làm công trình thuỷ lợi biết tiếng lão nên mời về tham gía. Lão Công như bắt được vàng hăm hở về.Tin tưởng ở sự lãnh đạo của cấp trên lão lao vào thiết kế.Có điều thiết kế ấy được cấp trên sáng tạo sửa linh tinh cả.Khi thi công xong không sử dụng được.Họ quy trách nhiệm cho lão.Nhưng may đây là công trình công cộng nên hoà cả làng. Sau trận ảo thứ hai,về nằm khàn,giận đống sách lão gom hết đem bán.Không đắt. Dạo đó tỉnh thiếu giáo viên, lão chìa cái bằng tốt nghiệp ở Liên Xô ra.Thế là họ mời lão đi dạy.Thế là thành giáo làng. Chắc lúc đó đứng số,gần bốn chục mới lấy vợ.Trường phân cho gian tập thể,sau này người ta làm đường qua. Bỗng chốc thành triệu phú.Vợ lão hoắng lên vay tiền sửa nhà quyết ra tay làm ăn.Tin vợ nên chẳng để ý. Đến khi công an toà án đến tịch thu nhà mới ngã ngửa ra. Vợ vỡ nợ. Nhà mất,vợ chồng mỗi người một ngả.Lão xin về đây giữ thư viện,tá túc qua ngày. Vớt vát lại hai đứa con được ông bác nuôi cũng học hành tử tế. Quá tam ba bận vẫn chưa mở mắt đâu.

Ông Bền kể xong uể oải chẳng muốn ăn nữa,ngậm tăm ra pha trà. Ông Học nhìn theo nói.

-Cao kiến nhất đây vẫn phải là bác Bền. Gì thì gì cứ trà đạo đều đều mỗi đêm ở bến đò!

Ông Bền lắc đầu.

-Nhiều khi cũng chát cũng đắng lắm nhưng còn hơn.

Cút rượu đã cạn. Anh thấy mắt mình như hoa lên.Bạn bảo lên giường nghỉ. Nằm vào chỗ  quánh mùi thuốc lào,anh nhìn lên thấy chiếc quạt trần cánh dao bài cứ chém từng nhát vào mặt ông Công. Anh thiếp đi .Mãi, thấy lơ mơ  bên tai tiếng càu nhàu “Con chó,con chó ,không bằng con chó”.Tiếng chân tập tễnh một hai.Tiếng búa cạch cạch.Mùi cứt gà sộc tới như  thúc anh phải dậy. Anh thấy người mỏi nhừ ,sờ lên má thấy đau đau. Anh bỗng sợ cái quạt một  oát mác Chi–na bèn vùng dậy, đến bên bạn. Học chẳng hay vẫn càu nhàu soạn bài “Lão Hạc”. Nhìn ra thềm,ông Công đã về từ lúc nào đang cầm búa phục chế  chiếc đầu người nguyên thuỷ bằng gỗ để phục vụ cho công tác giảng dạy lịch sử loài người. Ông đặt chiếc đầu xuống rồi lặng lẽ cầm khẩu “ba-dô-ca” say sưa bắn liền mấy phát. Ông Bền đã luyện xong bài  ắc - ê vào ngồi nhấp chén trà, đằng hắng.

-Thế nào?

-Nó đi công tác chớp nhoáng qua đây báo tin có khả năng.

-Có thế thôi ư?

*

Về Hà Nội, anh lao vào công việc hoàn thành một số bài viết điều tra xã hội học, nhưng lòng vẫn trĩu nặng ưu tư về ngôi trường làng, nơi có những người thầy mà quá nửa đời rồi vẫn “độc thân” cùng hương vị riêu cua, con đò, dòng sông, ánh trăng. Mộc mạc và lãng mạn.

Thế nào tôi lại ra bến xe, thế là nhảy lên đi đến Lo, Chờ, đợi. Tới trường đúng bữa, thế là thêm bát thêm đũa. Anh chăm chú nhìn mâm cơm không đãi khách. Bát ô tô cà muối, dưa cùng đĩa con tép riu. Thế rồi giữa cái oi ả cuối thu vừa ăn anh vừa thong thả đọc truyện mình vừa viết cho các thầy nghe. đoạn cuối anh xuống giọng chậm rãi đọc như nói: “Sau chuyến đi ấy lúc đầu tôi thấy họ sống buồn tẻ nhẫn nại cực khổ quá chừng như có thể điên lên được. Mãi sau tôi mới nghiệm ra sự bền bỉ đến kì lạ của họ. Họ vẫn sống, vẫn dạy, vẫn yêu, vẫn căm giận suy nghĩ, khao khát có khi còn mãnh liệt hơn cả chúng tôi nữa”.

Im lặng, im lặng quá. Không ai nói nửa lời. Mãi ông Công mới lên tiếng.

-Nói ra thật không dám... nếu bác tặng chúng tôi truyện này thì thì...

-Tôi cũng ao ước như vậy. - ông Bền nói rồi cũng chìa bàn tay ra.

Anh đặt bản thảo vào tay họ ngậm ngùi.

-Không tặng các bác thì tặng ai. Có địa chỉ nào xứng đáng hơn nữa đâu.

Bỗng từ phía bờ đê một cậu bé hớt hải vừa chạy vừa la.

-Thầy Bền... thầy Bền...đò lật...Cô ấy...

Tất cả tái dại bật dậy, lao đi. Kẻ vắt chân lên cổ, kẻ tập tễnh phi ra phía dòng sông đang cuộn sóng.

(Văn nghệ số 42)

Tướng về quê

Trời xanh kia là của thiên hạ, đất rộng kia là của mọi người. Ta chỉ còn một vạt cỏ xanh trong vườn, một mái nhà tranh với cái giếng mát. Nghĩ tới đó lòng thiếu tướng cảm thấy ngậm ngùi đau xót. Là một con người đi ngang về dọc, vậy mà cuối đời ông nhận ra chân lý ấy không mấy dễ.

Thiếu tướng Trần Thành đã bao năm chinh chiến trận mạc, lúc tiến về đường Chín, Nam Lào, vào Quảng Nam - Đà Nẵng, rồi theo đoàn quân tiến thẳng vào Sài Gòn; rồi lại mặt trận phía Bắc. Khi được phong quân hàm thiếu tướng là lúc ông có nhà ở  phố nhà binh (Lý Nam Đế- Hà Nội). Sau cùng  ông ở trong tổng Hải Yến – Phù Tiên quê nhà. Căn bệnh mà ông mắc phải lúc về hưu là ung thư vòm họng. Đơn vị thỉnh thoảng tạt qua đưa ông lên Hà Nội chạy tia xạ, xong lại trả ông về quê hương bản quán. Thiếu tướng như ông là thiếu tướng thật, có vào sinh ra tử; có dăm ba chữ Nho, chữ Pháp, chữ Quốc ngữ, tất nhiên là chẳng có chữ nào thật  giỏi giang, nhưng với “tay nghề” là làm lính, rồi lãnh đạo lính, với ba chữ nghĩa trên,  vài bài thơ trong sổ tay cũng đủ làm nên một con người lãng mạn để theo kháng chiến trường kỳ, hết năm này sang năm khác. Khi về hưu ông lùi lũi bỏ thành phố về hẳn quê với bà vợ già. Hai con, ông cho  căn nhà ở phố Lý Nam Đế và chúng trở thành người thành thị thật sự. Ông đào tạo chúng  thành người thành thị , cho con lên ở Hà Nội, học ở Hà Nội, xin việc ở Hà Nội, lấy vợ Hà Nội. Chao ôi, cái gì chúng cũng cho Hà Nội là nhất. Còn ông, ông rút về quê ở dưới cây nhãn tổ đã gần một trăm năm. Khi ông lớn, cây nhãn ra quả sum suê và cái vị ngọt thanh của quả nhãn Hưng Yên chỉ người Hưng Yên mới cảm nhận hết được. Nó được trồng từ ý thức lựa chọn của người dân gốc quê: biết yêu và giữ gìn của ngon vật lạ cho đất mình để còn có dịp nhân giống cho cả vùng đất này. Hơn năm qua vết thương ở đùi ông tấy đỏ trở lại, căn bệnh ung thư vòm họng như có dịp tiến triển thêm để đánh dập ông xuống. Thiếu tướng Trần Thành chống gậy ra giữa sân nhà, chiếc gậy ông chỉ lên trời xanh, chỉ xuống đất bằng mà lòng ông xót xa. Khi chiếc gậy được chống vững xuống đất , nâng ông đi trên vuông sân nho nhỏ ông mới cảm thấy lòng mình dịu lại. Gian nhà ngang và căn nhà cổ chính xưa kia, nay bỗng trở nên thân thuộc với ông. Ông đã cưới vợ làng, đẻ hai thằng con ở làng và cuối đời trở về làng ở. Quê ông cái tổng Hải Yến xưa kia to là vậy mà bây giờ so với thiên hạ nó bé cỏn con, nó có chiếc cầu Chiều Dương chạy qua Thái Bình, có trạm nước tưới tiêu cho cả tổng , ấy vậy mà so với thiên hạ, tổng Hải Yến phát triển vẫn chậm chạp. Cuộc đời của ông  đi ăn cơm thiên hạ, đánh giặc khắp nơi khi về già mới về ở tại quê. Mình có giúp gì được cho quê đâu? Tự nghĩ như vậy ông lại thấy tủi hổ và lại  thương quê. Người vợ của ông vẫn xắn quần chăn con trâu, con bò, bà xách về một con cá trê, đôi cá rô đồng, vừa nhìn thấy chồng bà đã lo lo:

- Ông có làm sao không đấy , để tôi đỡ vào nhà!

Con người đã từng xông pha bao trân mạc phải vội xua xua tay:

- Tôi chẳng làm sao, sáng nay tôi đã phân định xong  trời đất, để cho lòng thanh thản.

- Ô hay, ông có làm sao không  mà thấy ông như bệnh ra, đất đai nào? Nhà ta ta ở, đất ta ta cày còn  của thiên hạ, ta có gì mà phải lo.

- Cứ như bà lại sướng, còn tôi, tôi cứ lo không cho thiên hạ, sợ thiên hạ làm không nổi ,hôm nay tôi đã tìm ra lẽ sống cho mình. Bà vào nướng  con cá trê , nấu canh rau cải với cá rô đồng cho tôi ăn bát cơm quê.

Người vợ già liếc trộm ông bằng con mắt âu yếm, bà chỉ hiểu một phần mười những câu chuyện ông nói ra, nhưng đó là lẽ may nhất ở đời mà ông thiếu tướng Trần Thành có được. Bởi vì giá bà lại hiểu những câu nói của ông thì lại mất hay, bà cứ coi ông nói câu được câu chăng, chẳng để bụng, chẳng để ý, bà thanh thản thì ông cảm thấy dễ chịu . Cuộc đời phải tự điều chỉnh mình mọi lúc mọi nơi, mọi hoàn cảnh. Một ngày trong đời, ông đã phân định được đất cho thiên hạ, nhận phần đất nhỏ nhoi trước sân về cho mình, đó là  ngày thành công nhất của một vị tướng về hưu tại quê nhà. Lòng ông thanh thản, mắt ông long lanh trở lại, miệng ông nhanh nhẩu hẳn lên. Còn trước đấy, lòng ông nặng như đá đè, mắt ông đôi lúc rưng rưng như muốn khóc khi thấy đất trời không phải là của ông, mặc dù suốt đời ông đã cưỡi mây về gió tới tất cả các vùng miền. Người Việt Nam, đất Việt Nam ở đâu mà chẳng có giặc, ở đâu mà chẳng có bàn chân bộ đội đặt tới; vậy mà về già, ông ở ẩn tại quê . Ông thích vậy mà tâm không phải như vậy. Phải tới ngày ông phân định đâu là đất của thiên hạ, đâu là đất của một vị tướng về hưu, lòng ông mới cất đi gánh nặng ngàn cân. Khi tâm đã thanh thản, ông ngồi lục lại gia phả họ Trần tại tổng Hải Yến, ông định được mười ba đời, mỗi đời một ý nghĩa riêng của nó, có để tâm vào gia phả ông mới nhận thấy  về hưu ở quê thật là hợp đạo với trời với đời. Khi mà non sông về một dải, chuyện ngoài đời nào vụ Năm Cam hoành hành ngoài xã hội, nào công ty Đông Nam buôn lậu, tay chủ xin nộp hai trăm ngàn USD để được tại ngoại... tất cả đã có người lo, người giải quyết, còn ông, ông cứ lo đào bới cái quá khứ vinh quang của quê hương để mà vui với cây đa, bến nước, sân đình. Cũng chỉ trước ông một thế hệ, có ông cai đi làm cho Pháp, khi nghe dân đói, ông về làng chống ba tong, đi giày Tây và chở theo một xe tải gạo định cứu giúp người nghèo, nhưng bà con trong tổng ghét Tây không chịu nhận gạo để ăn, đống gạo ấy chất đầy ngoài gốc gạo mà chẳng ai thèm ra lấy về. Đấy là người họ Trần nhà ông thương dân, thương quê mà không được dân thương lại. Nhưng hôm nay ông phải ghi lại bên dòng gia phả rằng: ông cai Ba có tâm biết thương người nghèo, nhưng chưa được người làng thương lại,  ngày nay ta phải hiểu lúc đó ông cai Ba đã có ba con trai tham gia cách mạng, nay họ đã là người nhà nước, được Đảng công nhận là những người hoạt động trước cách mạng 1945. Đã là gia phả phải công bằng, và nhất là bây giờ, phải thật bình tĩnh để cân bằng mọi vấn đề lại. Nghe đâu ông cai Ba ấy hận không trở về làng, mộ ông chôn ở Quảng Yên , nhưng ông cai Ba ơi, làng đã hiểu ông, tôi thắp một nén nhang vào ngày giỗ ông ghi trong gia phả để nói lại điều ấy. Âm dương cách biệt thật đấy, nhưng cái gì về tâm nó rất gần nhau và rất dễ hiểu nhau. Ông bỏ cuốn gia phả  xuống, đặt sợi chỉ đỏ lên và lại nhúc nhắc chống gậy ra sân. Người vợ già kê kệ và đặt mâm cơm trước mặt , lấy ghế cao mời chồng.  Bát cơm quê với con cá trê nướng, canh rau cải nấu cá rô đồng có mùi gừng thơm bỗng làm ông cay cay ở sống mũi. Cả đời, người vợ tần tảo nuôi bố mẹ chồng, nuôi con, vun đắp cái chức thiếu tướng cho ông. Bà chẳng được gì ngoài cái chức điền nông tại quê. Giá như ông không về quê thì bà  chẳng ra phố Lý Nam Đế  để làm gì bởi cái nghĩ rất sâu xa của người dân quê: Ai sẽ ở lại trông mồ mả tổ tiên, ai sẽ giữ đống gia phả của dòng họ ông đến bây giờ. Vợ ông công to hơn cả cái chức thiếu tướng mà cấp trên ban cho ông. Còn ông đã có gì để trao  cho bà ngoài căn bệnh hiểm nghèo, cái chân tập tễnh. Ông húp bát canh cải và thều thào nói với vợ:

- Bà bỏ qua mọi sơ suất của tôi với bà suốt bao năm qua, tôi chẳng có gì bù đắp cho bà, chỉ còn lại một chân rưỡi, một nửa người trở về để lại dựa dẫm vào bà...

- Ông  ăn đi, tôi có đòi hỏi gì ở ông đâu! Sống ở quê, chết ở quê cho chồng con bằng mặt với đời là toại nguyện lắm rồi. Nay ông về ở hẳn là vinh hạnh cho đời gái quê này lắm!

Tưởng bà nói cứng vậy, ai ngờ bà rơi nước mắt. Thiếu tướng về hưu đưa chiếc khăn mùi xoa lên lau mặt vợ. Ông chia xong đất trời, ông tìm về quá khứ, ông nâng khăn lau nước mắt cho vợ. Ông biết chắc bà đã âm thầm khóc nhiều và nhiều là đằng khác; cho đến hôm nay bà mới khóc trước mặt ông.

- Bà làm dâu họ Trần khổ quá, biết vợ khổ mà tôi chẳng làm gì được, thôi cứ đành phấn đấu theo cách mạng đến tận cùng. Cũng may mà chiến thắng trở về,  may mà bị thương trở về, còn bao người chết mất xác, là lính, là thủ trưởng lính, thương lính lắm đôi lúc phải khóc thật đấy. Cũng như bà phải khóc thật , khóc nhiều mới thành người. Bà tha thứ cho tôi nhé.

Thiếu tướng ghì vợ trước ngực, mùi cơm, mùi canh bốc lên xen lẫn mùi mồ hôi vất vả của bà, mùi nước mắt đắng cay, mặn chát... nhưng lòng thiếu tướng  trẻ ra như thời ông được ôm người con gái đẹp nhất  làng. Ông không ngờ rằng người đẹp ấy lại đồng ý làm vợ ông, một nông dân nghèo với vài ba chữ nghĩa chẳng đến đầu đến đũa . Nghe nói từ đời ông nội ông cứ mỗi đời một nghèo đi cho đến lúc sinh ra ông thì đã quá nghèo. Nhưng cái rường cái cột làm người là chữ và nghĩa  ,chính vậy có nghèo ông cũng phải theo học dù học được ít hay nhiều. Mỗi đời, gia phả, lại gắn vào đó một bài căn dặn con cháu nên ghi nhớ. Cái đau đớn của mười ba đời để lại là mộ tổ họ Trần ở làng hơn hai trăm năm nay liệu còn hay mất. Người có chữ thì đọc lời dặn dò trong đó, người không có chữ thì cha mẹ rỉ tai con, con rỉ tai cháu rằng: phải canh giữ mộ tổ, bởi khi cụ mất đi, ta có mời thầy địa lý về xem nơi chôn cất. Mấy ngày ma chay có sơ suất gì với thầy địa lý. Thầy yểm bùa và nói: Ai muốn thi đỗ cao và có học hành tử tế thì trước khi đi thi phải đến đào trộm hài cốt mộ tổ cất đi, thi xong nghe đỗ lại đặt hài cốt nguyên mộ. Vậy là hơn hai trăm năm nay việc giữ ngôi mộ để khỏi bị đào lên là một điều canh cánh trong lòng họ Trần. Ngày giỗ tổ, con cháu phải cắt cử ra giữ mộ. Mùa thi cử thì phải có người ra trông suốt ngày này qua tháng khác. Sự mệt mỏi hơn hai trăm năm nay ai sẽ cất những điều trên cho dòng họ được trở lại thanh thản. Đã nhiều lần họ Trần bên Thái Bình muốn được đến lễ mộ tổ, họ phải tổ chức thuyền đêm sang xì xụp khấn vái xong lại về. Có năm bắt gặp họ Trần của làng đi canh giữ mộ , thế là cuộc ẩu đả hai bên Thái Bình - Hưng Yên nổ ra. Cũng là một mộ tổ sao phải khổ đến thế? Một bên thì lòng thành muốn khấn tổ tiên, một bên thì lo giữ mộ vì sợ kẻ xấu đào lên. Bao đời nay ai biết nắm xương dưới kia còn hay mất? Sáu trăm năm vòng quay  một đời người, một bộ xương, trong vòng sáu trăm năm ấy đã diễn ra bao điều thật hư cho con cháu. Trời ơi! Sao lời nguyền của một thầy địa lý lại cứ sống hết đời này sang đời khác, lại là nỗi ám ảnh của bao đời. Trời này của mọi người, đất này của mọi người, cây cỏ là của mọi nhà, sao lại ôm vào những lời nguyền độc ác của những ông thầy ở phương nọ phương kia để mọi người phải lo canh cánh? Phải giải mã mọi lời nguyền độc ác để cây cỏ được yên lành, mồ mả được bình yên, con cháu được thanh thản. Ngôi mộ sáu trăm năm sau  cát bụi cũng lại vào cát bụi, cái để lại của các cụ là tấm lòng bao dung và lòng nhân nghĩa thì đời này kiếp khác phải ghi nhớ. Sự ám ảnh giữ mộ và săn lùng bộ hài cốt phải được xóa đi. Không, ta phải họp con cháu lại, họp mà giải toả mọi nỗi lo để con người nhỏ bé  được thanh thản trước sự bao la của trời đất.Rồi  mọi thời đại đã đi qua trên những nấm mồ của dòng họ đều trong sạch và tinh khiết. Ôi bao đời làm quan ở triều đình, các cụ họ Trần vẫn về quê nghỉ ngơi tại đây, sinh ở quê, chết ở quê, hiển hách khắp mọi nơi, nhưng về vẫn là một ông quan áo vải, chắc các cụ cũng như ta, chia xong trời đất cho thiên hạ rồi trở về với mái nhà nho nhỏ . Vậy phải làm gì  cho con người ở quê bớt đau khổ, phải giải mã những lời nguyền.

Thiếu tướng ngồi viết giấy mời họp dòng họ. Chữ của ông ngay thẳng đủ nét, ông muốn con cháu họ Trần của hai tỉnh họp mặt, giải hoà và đi đến sự thống nhất là ngày giỗ tổ, ta cứ về. Có tổ tiên để mà thờ cúng để mà liên kết nhau lại  làm ăn hoặc tâm tình cho hiểu về nhau. Ông đã mơ về một cánh đồng lúa ở Thanh Hà với những rặng nhãn Hưng Yên di dời sang đó, biết đâu con cháu họ Trần có thương hiệu  nhãn ở đất Hưng Thái với vị ngon vị ngọt của quả nhãn. Ôi mơ ước, phải mơ ước nhưng có thực hiện được ước mơ ấy thì phải  đoàn kết một lòng, trên bảo dưới nghe tin yêu nhau như chân với tay. Thiếu tướng chống gậy ra sân nhờ vợ đi phô tô giấy mời với ba trăm suất đinh (con trai họ Trần tính sơ sơ là vậy) còn con gái sẽ để một buổi họp khác. Chồng thông thì chắc vợ sẽ thông, gái thông thì chắc rể sẽ thông... ta cứ vô tư làm thì việc gì rồi cũng sẽ xong. Ngẫm nghĩ tới các cụ xưa về làng chắc cũng vậy thôi, có liên kết các gia đình mới có xã có tổng mạnh, mới có đình có chùa, mới có đường đi lối lại ngăn nắp như bây giờ. Thế mới biết cái nhà, cái thôn, cái tổng nó quan trọng như thế nào nếu không có nó thì làm gì có quốc gia này. Đi đánh giặc mà không có xã tắc yên ổn thì ai đánh được giặc, và giặc sẽ lại đánh lại ta. Là thiếu tướng, học bao lý luận quân sự, nhưng lẽ đời thường ở làng thì chỉ về làng mới biết làng cần gì, và thiếu tướng cần gì . Ông cần đó là sự thanh thản sau khi ông đã trả trời đất cho thiên hạ và trở lại  nhà mình và  lo cho người vợ già ở chốn quê, ông gạt đi những dích dắc mà dòng họ cứ ôm vào lòng để rồi lại làm khổ nhau. Thế là ông cũng cần quê và quê cũng cần thiếu tướng về hưu. Sinh ra ở quê là một thằng bé ở truồng, người làng ai ai cũng biết. Khi đi chín phương trời mười phương đất còn một phương để hạ chân về già, bỗng nhiên ông trở thành người làng. Sống  chết ở làng được người làng phục mới khó, còn cái ngữ, sống làm le với thiên hạ ở đâu đâu chưa chắc đã hay, bao suy nghĩ và ước mơ giúp ông thiu thiu ngủ. Ông chỉ cần một mái tranh, một vạt cỏ một giếng nước bên người vợ già chung thuỷ, để giúp ông đẩy lùi được căn bệnh ung thư thêm mười năm, đời người thêm được mươi năm xem chừng chẳng quý lắm sao.

(Văn nghệ số 42)

Ở làng

Ngày mẹ mất, Hoan mới lẫm chẫm biết đi. Bà ngoại xót đem Hoan về bù trì. Cậu Thoại lúc ấy đang tấp tểnh lấy vợ, gắt ầm lên: “U đem mà trả đằng nội  nhà nó kẻo người ta nói. Cháu ngoại lại là con gái quá bằng ruộng không công”. Bà chửi: “Cháu tao tao xót đứa nào ăn khoai môn, ngứa miệng?” rồi ôm Hoan vào lòng mà khóc. Hoan như cái đuôi lẵng nhẵng theo bà hái rau, đi chợ, vào bếp. Có lần bà ra ao vớt bèo, Hoan lũn chũn theo sau. Luấn quấn  thế nào rơi xuống ao, uống no một bụng nước. Bà xuýt đem Hoan trả cho bố nhưng nhớ cháu không chịu nổi chẳng đành.  Mà bố Hoan bỏ đi buôn xuôi bán ngược, chẳng mấy khi ở làng.

Cậu Thoại chảng bao giờ cười đùa với Hoan. Cậu mợ có con Hạnh - nhiều lúc thấy cậu nựng nịu em, Hoan sán vào, cậu cau mắt… Như là Hoan làm vương mắt cậu.  Hoan bé tí mà đã biết phận, cụp vội mắt, lặng thinh lảng ra. Mợ khẽ bảo: “Tội nghiệp - mồ côi mẹ lại cũng chẳng có bố”. Cậu  lụng bụng: “Thì  nó có bà đây thây. Lúc nào mà chả con Hoan”. Rồi bỗng dưng quay sang gắt cả bà: “Cháu là cháu mà con là con. Bà thì thương cháu hơn cả thương con”. Bà cúi đầu, mắt rân rấn lại ra ngõ gọi: “Hoan ơi con đâu rồi”.

Cậu mua về khúc giò lụa, cắt cho con Hạnh hẳn một khoanh ăn vã. Hoan đứng nấp góc cột nhìn trộm, nuốt nước bọn ừng ực. Chờ cậu bế em ra ngoài sân, Hoan lẻn vào buồng mò trong  chạn cắn vụng một miếng to. Cậu quay vào nhìn Hoan đang lúng búng, tát  đến véo một cái, miếng giò văng ra xa. Hoan ứa nước mắt. Vậy mà cấm khóc,  chạy theo vồ miếng giò nhai dở đút tọt vào miệng. Bà ở ngoài sân chạy vào khóc bù lu bù loa, đòi ra ăn riêng. Cậu nói  bà bênh cháu ngoại, coi cháu nội chẳng ra gì. Bà diếc cậu không biết xót hạt  máu của chị mình… Lời qua tiếng lại ầm ầm. Hoan sợ quá chui tọt vào khe cạnh bồ thóc, ngủ thiếp đi lúc nào không biết. Bà hốt hoảng tìm cháu khắp nơi, xẩm chiều lội cả xuống ao vừa khóc cháu vừa hờ con gái. Lúc mợ lôi được Hoan còn ngái ngủ trong buồng ra, bà vồ lấy quặp chặt như sợ  ai cướp mất. Rồi bà sang nhà bác Cả khóc, nằng nặc đòi ra ở riêng.

Mẹ bác Cả và bà là hai chị em ruột. Ngày sinh bác Cả bà sang giúp chị trông nom việc nhà rồi ở lại luôn. “Mía ngọt đánh cả bụi” chị em chung một chồng cũng là việc thường hồi ấy. Bác Cả bàn: “Hay bà và cháu sang ở với chúng con”. Bà kéo chéo khăn lau mặt: “Nhà anh đâu có  rộng lại đông con. Thôi thì anh làm việc ở xã, xem có miếng đất chó ỉa bìa làng  anh xin cho u. Bà cháu dựng túp lều nuôi nhau”. Bác Cả gạt đi “U tính quẩn mất rồi. Hay là để con sang khuyên nhủ chú nó”. Bà buồn rầu lắc đầu: “Cha mẹ sinh con trời sinh tính. U đẻ  nó ra u còn không rõ hay sao. U đã nghĩ kỹ rồi. Có mảnh đất, nếp nhà sau này u về già, con Hoan cũng không phải ăn nhờ ở đậu nhà ai. Lúc đấy nó cũng khắc biết lo lấy thân…”. Tính toán của bà ngày ấy hoá ra lại đắc lộc. Người khôn đất khó. Chưa đầy chục năm mảnh “đất ấy” của hai bà cháu bỗng có con đường liên huyện mở ngay sát bên. Cậu Thoại nhân một ngày ra chơi, ngó nghiêng chán rồi nhẩm tính: “Nếu chẻ ra làm bốn được mấy căn nhà hộp bám mặt đường mở quán. Chẻ hai thì đẹp nhất… Hay u vào nhà mà ở để con mượn chỗ này mở xưởng mộc kinh doanh, khỏi phải đi đóng đồ cho người ta”. Bà giãy nảy lên: “Không, chẳng mượn mõ đổi chác gì hết. Tôi ở đâu quen đấy rồi”. Cậu rủ rỉ: “Thì u cứ để con tính. Sau này con có trách nhiệm lo cho con Hoan về nhà chồng êm đẹp là được chứ gì”. Bà vẫn lắc đầu quầy quậy. Cậu về rồi, bà nằm vắt tay lên trán, chốc chốc lại thở dài. ừ thì nhất con nhì cháu nhưng con Hoan có khác gì núm ruột  của bà…

Lúc ăn cơm, đắn đo mãi bà mới bảo: “Cậu Thoại ý kiến là bà cháu mình vào nhà cũ ở để cậu ra ngoài này tiện việc làm ăn”. Hoan gác đôi đũa cả ngang nồi cơm, reo lên: “Thế hở bà. Vào làng gần nhà bác Cả lại có đám bạn cháu - vui quá! ở ngoài này cháu nhớ nhất cây roi cạnh bờ ao…”. Bà nhìn vẻ sung sướng của đứa cháu gái, thở dài cúi đầu và vội miếng cơm.

*Vợ chồng Hoan về  ở với bà được dăm tháng thì một tối cậu Thoại sang  chơi, đánh tiếng đon đả từ ngõ: “Bà cháu cơm nước gì chưa? ái chà vợ chồng con Hoan mát tay ghê - con lợn sắp cân được rồi còn gì…”. Tuyên chồng Hoan đang tưới rau sau vườn bỏ đấy chạy vội lên nhà. Cậu Thoại cười hề hề dễ dãi: “Cứ làm  nốt đi, để cậu ngồi với bà một lát”. Hoan xách siêu nước lên pha ấm trà, thấy mặt bà vẻ không vui. Cậu Thoại đang nói dở câu gì, chợt dừng lại. Hoan bảo: “Hôm nay cậu ở đây ăn cơm với bà và chúng con. Con chỉ nấu ù một tí nữa là xong”. Cậu gật: “Thì con xuống nấu đi”. Hoan sốt ruột vừa nấu bếp vừa ngóng lên nhà trên. Cậu Thoại ngồi sát bên bà, có lúc nắm lấy tay bà. Bà cúi đầu. Cậu Thoại cứ rỉ rả nói, rồi đứng dậy ra về, ghé qua bếp bảo Hoan: “Thôi cậu về kẻo mợ chờ cơm, vài ba  hôm nữa cậu mợ qua”.

Cơm xong, ngồi uống nước bà thở dài: “Cậu Thoại bảo vợ chồng con Hạnh quyết định bán nhà lấy tiền cho con Hạnh đi xuất khẩu Hàn quốc”. Hoan giật nảy cả mình: “Bán nhà thì ở vào đâu?”. Tuyên gật gù vẻ hiểu biết: “Cả làng mình đang rầm rập đi nước ngoài. Nghe nói  mỗi xuất đi tốn năm đến bảy chục triệu đồng”. Hoan thắc mắc: “Thế sao chồng nó không đi? Hai đứa con còn lít nhít thế?”. Tuyên giảng giải: “Rõ là chẳng hiểu gì cả.  Người ta chỉ tuyển phụ nữ đi may mặc với giúp việc nhà. Ai khiến đàn ông”. Bà đắn đo từng chữ: “Cậu  sang xin bà cho vợ chồng nó làm căn nhà góc vườn sau. Bao giờ con Hạnh về, có vốn chúng nó sẽ mua đất mặt đường”. Một lúc sau Hoan mới hỏi: “Thế bà bảo sao?”. “Thì bà nói để hỏi ý kiến bác Cả với  vợ chồng mày” - Bà tần ngần. Tuyên ừm ừm: “Chuyện đó tuỳ bà và  nhà con thôi”. Hoan chực nói: “Cậu Thoại đã tính thì bà cháu mình chẳng lại được đâu”. Nhìn gương mặt bà, Hoan nuốt vội lời, ôm lấy vai bà: “Cậu đã nói thế rồi thì bà đồng ý đi. Góc vườn ấy cũng chẳng có cây gì giá trị”.

Nhìn căn nhà mới làm mở cổng đi lối phía tây, có người mỉm miệng, người thẳng tính thì bảo thiếu mỗi cái hàng rào nữa là thành hai cơ ngơi riêng. Ngày Hoan nằm chỗ sinh con gái cũng là lúc cái Hạnh lên đường. Nó khóc với bà và Hoan: “Một giọt máu đào hơn ao nước lã. Bác và bà trông hai đứa nhỏ giúp cháu”.

Con gái chưa đầy tháng Hoan đã phải dậy nhúc nhắc lo việc nhà. Chồng Hoan vào lò gạch với anh trai ngoài bãi từ sáng sớm đến tối mịt mới về. Mắt bà kém, có hôm luộc rau còn lẫn cả búi rác cọ nồi. Hoan tưới rau một chốc đã thấy lưng mỏi nhừ. Quỳ - chồng Hạnh từ trong nhà ngó ra: “Bác làm sớm thế sau già rồi khổ. Trước cái Hạnh đẻ tôi cho kiêng đúng cữ hai tháng”. Lát sau lại thấy anh ta thò hẳn mặt nhăn nhăn nhó nhó: “Khai quá - ô nhiễm thế này làm sao sống nổi”. Hoan ngoái lại, cười cười: “Con nhà nông lại  sợ phân gio ư?”. Quỳ lầm bầm câu gì không rõ rồi đóng sầm cánh cửa.

Quỳ ở làng bên sát ngay thị xã, được cái mẽ khá điển trai lại biết ăn nói nên khối cô theo. Cái Hạnh yêu Quỳ lúc chưa đầy mười tám tuổi. Mợ Thoại không ưa nhưng cậu lại bênh: “Đàn ông phải hoạt mới chống chọi được với đời. Còn nó khá trai thì con nó sẽ sáng láng bảnh bao, tốt quá, chê cái nỗi gì?”. Trong thâm tâm cậu Thoại luôn mặc cảm về hình thức không được bằng anh bằng em của mình. Rồi cậu săn đón  Quỳ ra mặt, có miếng ăn ngon, cũng bảo Hạnh gọi Quỳ đến. Mợ ngứa mắt đay nghiến: “Rõ là mang mỡ đến miệng mèo, chẳng may có sao thì hối không kịp”. Chẳng lâu la gì khi mợ bắt gặp con Hạnh ăn khế chua dấm dúi góc buồng. Gân xanh trên cổ nó nổi phập phà phập phồng. Mợ túm tóc con bé lôi sềnh sệch ra chỗ cậu rít lên. Cậu đang xỉa răng, rút phắt cái tăm trong miệng chỉ thẳng vào mặt mợ: “Đồ đàn bà không biết dạy con còn đứng đó mà quàng quạc cho cả làng nghe tiếng hử?”. Cậu dắt xe máy phóng đi, tối về, mặt đỏ tưng bừng, miệng đầy hơi men, hỉ hả: “Chuẩn bị đi, ngày kia nhà trai  sẽ sang chạm ngõ”.

Hoan nghe người làng đồn đại là cậu Thoại phải “các” theo con Hạnh hẳn một cái xe đờ-rim  Tàu. Quỳ có lần bĩu môi kể với Hoan: “Ông ấy tính đến con tép cũng chẳng  lọt qua nổi”.

Bà bảo Hoan: “Con gọi cháu sang cho chúng ăn cơm với. Bố chúng đi đâu mà  trưa chặt, giặt chiều còn chưa thèm mò về”. Đầu  giờ chiều mới thấy mặt Quỳ. Gọi con ới ới từ bên nhà rồi vòng sang. Hoan đang cho con bú ra dấu im lặng cho bọn trẻ ngủ. Quỳ đung đưa cái túi trên tay: “Tôi mua bún đậu về cho chúng đây”. Mắt Quỳ nhìn vào đôi môi trẻ con đang nún vú mẹ. Hoan thoáng đỏ mặt xoay người quay vào trong vách.

*Mặt trời chưa lên, ánh sáng ban mai phủ nhẹ như tơ nõn. Gió hây hẩy mơn man. Lúa xanh rì, rộng ngút ngát  mang mùi thơm đậm xanh. Con chim chìa vôi từ bụi tre bay vụt ra kêu tiếng dài chíu chíu rồi mất hút ở khoảng không trong veo tận cuối đồng. Hoan hít một hơi rõ dài,  ngực thấy mát lạnh: “ở mãi trong nhà tù túng quá. Ra đồng có khi lại khoẻ”. Tuyên bấu vào tay Hoan: “Có phải qua tháng đi chợ đổ phong long phải không? Tối nay nhé!”. Hoan lườm chồng: “Kiêng cho đủ ba  tháng”. Tuyên nhăn nhó: “Đừng ác thế tối nay tôi về sớm đấy nhá”. Hoan giằng tay ra: “Đừng tưởng bở. Ham hố sau này chỉ khổ vợ”. Tuyên vùng vằng vừa đi vừa đá vào  đám cỏ vệ đường. Hoan thấy thái độ trẻ con, buồn cười lại càng trêu tợn. Tận đến khi nhìn bóng Tuyên lúi húi rẽ xuống đường ra bãi Hoan mới chợt nao nao trong dạ.

Quỳ ngồi nghếch chân nhìn Hoan băm bèo: “Chị cứ luôn chân luôn tay thế này à?” Hoan thủng thẳng: “Con nhà nông chú lạ gì mà phải hỏi”. Quỳ chợt  nhổm người  xuỳ con gà bới đống trấu “Con nhà nông thì cũng năm bảy đường. Tôi ấy à - còn lâu chịu ăn xó mó niêu như người ta. Kiểu gì rồi tôi cũng phải khá lên. Chị  với anh Tuyên cũng phải tính đi, cứ chân chỉ hạt bột thế mãi ư?”. Hoan cười như mếu: “Biết tính thế nào. Như chú thì chỉ chờ dì Hạnh về là đổi đời. Mà ngay bây giờ chú cũng ung dung chán”. Quỳ xích lại gần Hoan, nghiêng người ghé sát: “Tôi nói cho chị coi chừng. Ông bố vợ tôi là nhăm nhe cái mảnh vườn sau đấy. Tôi thì chị yên tâm - ở nhờ là nhờ - nhưng ông ấy thì khác”. Mùi thuốc lá, mùi đàn ông lạ sát ngay bên khiến Hoan chợt rùng mình một cái. Quỳ đứng bật dậy, huýt gió, dặn con ở nhà chơi rồi lững thững bỏ đi ra cổng.

*Hoan đứng ngồi không yên, ruột như có ai chất rơm vào đốt. Hoan ở ngoài đồng làm rốn đám cỏ về đã thấy bà bảo Quỳ sang kéo Tuyên đi đâu không rõ. Hoan chợt nghĩ đến câu chuyện nghe lỏm hôm qua bên nhà Quỳ, máu nóng dồn lên mặt, nghiến răng: “Khéo lại bị thằng ông mãnh kia lôi kéo rủ rê “ăn bánh trả tiền” cũng nên”. Bà hớt hải: “Hay con đi tìm nó xem sao?”. Biết tìm ở đâu bây giờ - có chân đi khắc có chân về. - Hoan dằn dỗi bế con chui vào màn. Chợp mắt hình như khá lâu rồi, Hoan chợt giật thót mình bừng tỉnh. Ngoài hè bà vẫn ngồi im lìm như một cái bóng, thi thoảng có tiếng lạch phạch đập muỗi. Tuyên vẫn chưa về. Hoan bổ nháo bổ nhào dậy, cuốn tóc rõ cao lên đỉnh đầu. Bà nhắn với theo - có nhẽ chúng nó ở nhà Tạo đen.

Đường tối om. Có tiếng cót két đu đưa trong bụi tre. Hoan bấm chân xuống đường đất cho khỏi run. Thèm có tiếng chó sủa. Quân trộm chó đi rảo suốt đêm khiến chó cũng sợ hay sao ấy! Nhà Tạo đèn sáng choang. Người lố nhố xung quanh mấy chiếu trải dưới đất. Trên tay mỗi người lá  bài xoè cụp, xoè cụp. Mặt ai nấy đều đăm chiêu, căng thẳng. Quỳ ngồi gù gập cả lưng, đăm đắm nhìn những quân bài trên tay. Mắt như thôi miên, mặt ngơ ngơ như lên đồng. Hoan nháo nhác nhìn quanh. Tuyên nằm co ro trong xó. Hoan kéo tay Tuyên dậy: “Không còn biết đường mà mò về, ngủ lang chạ thế này à Chồng ơi là chồng”. Tuyên ngồi dậy nhưng mắt vẫn nhắm nghiền miệng thở phì phà phì phò rồi lại đổ nghiêng xuống. Mùi rượu và mùi thức ăn phả ra chua chua, hăng hăng. Hoan gớm ghiếc lùi lại rồi hai tay hai chân vừa kéo vừa ủn Tuyên dậy. Lại đổ. Tiếng Quỳ ré lên: “Tao xuống bài đây. Nào nhìn cho rõ đi”. ồn ào, tiếng thở dài, tiếng ca cẩm và cả tiếng chửi đời chó má. Có ai  đó quay ra nhìn và kêu lên: “Cái Hoan cùng chồng tập võ kìa…”. Cả bọn quay sang cười hô hố. Hoan ứa nước mắt, chỉ muốn giang tay  vả thật mạnh vào giữa mặt chồng. Quỳ đến bên xốc nách Tuyên dậy - “Tôi với chị đưa hắn về”. Tiếng người nhao nhao theo: “Đừng có ăn non. Mày bám theo vợ chồng nó hỏi nước non gì…”. Quỳ cau mặt gắt: “Rồi tao sẽ quay lại. Im cái mồm cả lũ”. Quỳ bảo: “Hắn kém thật chưa được ba chén đã đổ”. Hoan chẳng thèm nói năng gì. Cục giận vẫn ứ nghẹn  cả cổ. Quỳ dìu một bên, ắng đi một lúc ra đến đường mới hỏi nhỏ: “Chị giận tôi đấy à?”. Hoan mát mẻ: “Ai dám giận chú. Tôi giận là giận chồng tôi chẳng ra gì thích đàn đúm rượu chè kia…”. Quỳ vẫn cười nhơn nhơn - “Yên tâm đi, chồng  chị đần bỏ mẹ, rượu không, thuốc không, bài bạc cũng không nốt. Nó là cái bóng của chị còn gì”. Hoan mím chặt môi không trả lời. Hai người bước thấp bước cao dìu một người say lả, hai chân  cứ lê trên đường, trông chẳng khác một con quái vật ba đầu. Vào đến gần nhà, Quỳ như vô tình chạm vào tay Hoan: “Tôi xin lỗi, tại tôi rủ rê…”.

Trưa Hoan đi đồng về thấy Quỳ hát ư ử trong nhà. Hai đứa trẻ bê bát cơm xúc cho nhau ở đầu hè. Chiều Quỳ lôi hai đứa trẻ ra giếng tắm, ba bố con té nước cười như nắc nẻ. Quỳ dắt hai đứa đi ngang qua Hoan, mắt nhìn xa, vồng ngực trần đỏ căng. Hoan cắm cúi quét ngõ, chẳng đùa với hai đứa bé như mọi khi. Tối Hoan chí tay vào trán chồng, đay đả: “Còn theo voi ăn bã mía thì đừng trách tôi không bảo trước”. Tuyên cười lấy lòng, xán lại áp người vào Hoan: “Đằng ấy không nói thì đây cũng xin kiếu. Mà thằng Quỳ bị cậu mợ nói sao đó, thấy nó cùn lắm”.

Hôm sau thì điệp khúc những ngày trước lặp lại. Quỳ đi từ sớm, quá trưa mới đảo sang tìm con. Sẩm tối lại đi đến khuya đẫy. Hoan chợt thấy thấp thỏm. Hai đứa nhỏ chóng khôn, biết bảo nhau đóng cửa đi ngủ  sớm. Bà thở dài ca cẩm một mình. Hoan giở mình, nghe tiếng kẹt cửa, tiếng khạc nhổ từ sau vườn. Cô quàng tay lên người chồng, nhắm mắt lại ngủ say.

(Văn nghệ số 42)

Làng tranh

Năm nay sang thu mới có mấy hôm, đã rét, đêm giãn nở rộng ra ngày co ngắn lại. Chiếc đồng hồ Westminster gõ năm tiếng bản nhạc thời gian cũ kĩ muộn màng, vào hạ giờ này mặt trời đã như con thuyền mũi cong chở đầy lửa trồi lên ngoài khơi biển Nha Trang bên cạnh Hòn Tre, một hải đảo nằm dọc, trông giống như con cá sấu nước mặn, nổi một nửa trên mặt biển, một phần chìm trong đường chân trời bằng nước, một con đường cong vĩ đại mơ hồ, mỏng manh. Sáng nay đôi chích choè trống mái, ngủ trong bụi tre gai nhà ông cụ Giảng đã bay ra đậu nơi nhánh tre đầu giàn mướp và nhả tiếng hót trong veo như những hạt cườm tung lên nền trời đen và trong như tranh sơn mài.

Đêm qua anh ấy rất ít ngủ, anh động đậy cả đêm, anh không dám làm vợ mất ngủ, anh xoay trở nhẹ nhàng. Và như thói quen, mọi buổi sáng anh dậy sớm tới bàn làm việc. Anh ngồi xuống, mở đèn bàn, cái lưng to bè che ánh sáng cho vợ ngủ. Thỉnh thoảng anh xoay người lại xem mắt vợ có bị chói không? Đêm qua chị cũng ngủ rất ít, đêm thu đã dài, người có tâm sự thấy càng dài hơn, chị đã lặng lẽ thức cùng anh, không ai dám gợi chuyện, sợ người kia mất ngủ. Chị biết những đêm như thế này cái viên đạn còn kẹt trong cột sống nó tha hồ hành hạ anh. Chị đã có dịp trông thấy đầu đạn rồi, trận đánh ấy anh bị thương hai chỗ, người ta gắp ra một viên, còn viên kia khó quá không dám gắp. Họ nói đạn M16, có khi còn kêu là AR 15, đầu đạn nhỏ và nhọn như một đoạn bút chì, bọc lớp đồng thau sáng loáng, có vết trầy theo chiều dọc. Lần ấy chị hỏi về vết trầy trên lớp đồng thau, chị xót xa tưởng nó trầy là vì chạm phải xương bả vai chồng. Họ nói không phải, ấy là dấu vết của đường khương tuyến trong lòng súng. Chị hỏi ‘’khương tuyến’’ là gì. Họ nói ấy là con đường xoắn ốc trong lòng súng để viên đạn khi thoát ra bay theo đường xoắn xa hơn, mạnh hơn, tàn phá ghê gớm hơn, đầu đạn bay xoắn như mũi khoan xuyên vào mọi thứ kể cả sắt thép. Hình ảnh viên đạn như mũi khoan còn lại mãi trong tâm tưởng của cả đôi vợ chồng. Hai người đều biết hàng ngày, hàng giờ, hàng phút, hàng giây cái mũi khoan tròn bằng thép bọc đồng ấy tiến dần vào cột sống anh, các bác sĩ tránh nói đến khi nó chạm bó dây thần kinh thì anh liệt toàn thân, tạo ra bao nhiêu biến chứng, sau đó cuộc sống kết thúc. Chị hỏi sao viên đạn này bé thế? Một anh lính nói: "Cần gì to, chừng ấy cũng đã đủ kết liễu sinh mạng một con người, chị đã trông thấy vết thương đạn M 16 chưa? Lối đi vào chỉ là một lỗ nhỏ, làn da gần như bít nó lại. Thế nhưng nơi thoát ra là một cái miệng sâu, toang hoác da thịt tơi cả ra, kinh khủng lắm? Đừng tưởng nó nhỏ, không phải người, con voi to trúng viên đạn bé tí ấy cũng ngã. Khuynh hướng chế tạo vũ khí bây giờ là gọn nhẹ. Người lính ra trận có thể mang theo cùng một lúc hai ba cơ số đạn. Chị không biết ‘’cơ số” là gì ? Chị hỏi, anh lính nói, còn tuỳ binh chủng…

Bây giờ cái viên đạn có thể gọi là định mệnh, người khách không mời đã đến và ở lại cùng anh gần năm năm rồi. Thường thì nó ngủ. Nhưng cũng có khi nó không để cho anh yên, nhất là những  lúc mà người ta gọi là  “trời động”. Nó hành hạ anh đủ kiểu, có khi đầu nhức như đinh đóng, nhiều lúc chẳng đi đâu hai chân cũng mỏi nhừ. Lại có khi chẳng duyên cớ gì suốt đêm không chợp mắt lấy một phút. Anh đến nhiều viện quân y hỏi về viên đạn kẹt trong cột sống. Nơi đâu cũng cho chụp X quang, hội chẩn và kết luận: Đầu đạn nằm ở vị trí rất khó can thiệp, không khéo nguy hiểm tính mạng hay chịu cảnh tê liệt toàn thân. Anh hỏi tỉ lệ sống chết khi phẫu thuật để còn liệu, người ta nói năm mươi, năm mươi. Tạm thời nó yên thì thôi, chưa nên nghĩ đến chuyện gắp ra, sau này… Anh nói, nó đâu có để yên cho tôi, nó hành đủ điều… Cuối cùng bệnh viện đẩy qua cho anh cái trách nhiệm nặng nề và tàn nhẫn là kẻ gieo con quay số mệnh đời mình, ra mặt đen, mặt đỏ nào đó là định mệnh. Nghĩa là họ để anh định đoạt số phận bằng giấy trắng mực đen. Bệnh viện hoàn toàn không chịu trách nhiệm. Và cuối cùng thì anh cũng ngả sang hướng:  Tạm thời thì chờ, hãy cố chịu những đau đớn khó khăn không thể tránh khỏi, cho đến lúc không còn chịu đựng nổi nữa.

Trong buổi sáng mùa thu yên tịnh có tiếng ai mài dao rựa trên hòn đá mài xanh màu mai cua đồng, võng nh cái yên ngựa cạnh giếng. Người ấy mài một lúc, dừng tay. Không phải vì mỏi mà hình như dừng lại để ướm thử con dao đã bén chưa? Một lúc sau tiếng mài dao ngưng hẳn và có tiếng vật nặng rơi xuống sân đất. Không phải âm thanh quả dừa lửa rơi từ ngọn xuống cái sân lót gạch, nó kêu nhẹ hơn. Anh ngẫm nghĩ, và kinh nghiệm nhiều năm qua cho anh biết đã tới giờ thằng Tạo, cháu nuôi bà cụ Giảng hàng xóm bê cái đòn ra sân chẻ củi. Thay vì cúi xuống thì nó đứng thẳng ném cái đòn gỗ xuống sân.

Cụ Giảng ông thất lộc từ lâu, cụ bà năm nay đã hơn tám mươi, mấy năm trước cụ còn ra vào, qua nhà hàng xóm ngồi ăn trầu, nói chuyện.  Riêng năm nay thu đến sớm, trời rét, nhiều ngày liền không thấy cụ ra khỏi nhà. Mấy ngày qua mưa, mưa lê thê, dầm dề, rả rích, khắp nơi ẩm ướt. Giường chiếu chăn màn đều ẩm  mốc. Người già như cụ chắc lạnh lẽo khó chịu lắm. Mỗi buổi sáng cụ kêu thằng Tạo chẻ củi nấu nước, pha trà cúng Phật, cúng ông bà, đốt cái lò sưởi bưng lên đặt cạnh giường.

Anh quay lại thìn vợ, thấy vợ đã thức giấc, dịu dàng hỏi:

- Nhà còn củi không em?

Vợ:

- Còn, hỏi làm gì?

- Nhiều ít?

ít thôi. Mai mốt mua thêm.

Rồi vợ nói giọng rền rĩ:

- Thời buổi củi quế gạo châu…

Anh đứng lên bỏ đi. ánh sáng từ cây đèn bàn bị cái chao đèn che lại đổ xuống thành một khoảng sáng tròn trên mặt bàn đầy giấy tờ, những bản thảo bài thơ mới của anh, bài ngắn, bài dài, có bàn chỉ mới đôi dòng đã bị anh vo tròn bỏ đi.

Vợ thấy chồng ra vườn, tính hỏi trời còn lạnh và tối đi đâu? Chưa kịp hỏi thì anh đã đi khuất. Bên ngoài ngôi nhà âm u, bình minh còn mơ hồ lắm, nó nằm đâu đó ở chân mây. Anh không ra vườn ngắm hoa mà nhìn qua sân đất quét rất sạch nhà cụ Giảng, đúng như  anh đoán, thằng Tạo chuẩn bị chẻ củi.

Anh kêu khe khẽ vừa đủ cho thằng nhỏ nghe:

- Tạo, khoan chẻ tấm bảng gỗ, chờ tao một chốc.

Thằng Tạo, nhìn anh, chẳng hiểu ông ta muốn gì?

Anh đi thẳng vào bếp nhà mình, cúi xuống nơi chứa củi, ôm một mớ đem ra, trao cho thằng Tạo, nói nhỏ chỉ vừa đủ cho nó nghe: "Lấy củi vô nhà nhóm lửa cho mệ.  Đưa miếng ván ấy cho tao, giữ bí mật, đừng nói cho ai biết nghe không!”

Thằng Tạo ngạc nhiên không biết ông hàng xóm lấy tấm ván làm gì ? Nó nhỏ quá, chẳng đóng bàn ghế gì được. Hay ông tính làm cái chuồng chim? Hắn cầm tấm ván lên xem, và trong làn ánh sáng mơ hồ của một buổi bình minh mùa thu, lưng ván dính đầy mực đủ màu lưu cữu, mặt kia lồi lõm, hiện lờ mờ hình khắc con lợn. Cũng không giống con lợn ỉ nhà nó nuôi mấy. Lợn gì mà lưng bụng hiện lên mấy cái vòng tròn xoắn trôn ốc. Đó là bản khắc gỗ in tranh con lợn. ở làng Đông Hồ này ai cũng biết, nghề làm tranh. Song ấy là chuyện ngày xửa ngày xưa, thời trước chiến tranh thời đất nước còn thanh bình như thơ tết Đoàn Văn Cừ: "Anh hàng tranh kĩu kịt quảy đôi bồ. Tìm đến chỗ đông người bầy ra bán...’’. Cái ngày mà cha nó mới bằng tuổi nó bây giờ, chạy lon ton theo cha đi bán tranh. Cả làng chuyên làm tranh in trên giấy dó, cuốn lại cho vào đôi bồ gánh xuống đò ngang, qua sông Đuống, lên Hà Nội bán tết. Trong những năm chiến tranh. Cùng với phong trào rầm rộ hợp tác hoá, ruộng đồng riêng tư dồn chung lại, cày bừa chung, cấy chung, gặt hái chung, ấy là cuộc thí nghiệm vĩ đại, lâu dài, thất bại, đau đớn. Bao nhiêu làng nghề thủ công của cả nước như loài thú quí hiếm đang trên con dốc tuyệt chủng. Ai cũng bỏ nghề, chạy theo kiếm công điểm, vẫn không đủ sống.

Mỗi bức tranh in bao nhiêu màu phải có bấy nhiêu bảng in. Thành ra có hàng trăm bảng để in các bức tranh nổi tiếng như cá chép hóa long, hái dừa, đánh ghen, đám cưới chuột, đô vật, bầy gà, thầy đồ cóc. Những năm chiến tranh và phong trào hợp tác hoá vô cùng khó khăn ấy dân quê thiếu chất đốt, kể cả rơm rạ cũng không được cắt về nấu cơm, người ta đã phải đau đớn chẻ những bảng khắc làm củi. Riêng nhà ông cụ Giảng, vì ông cụ quá yêu nghề, yêu tranh, yêu đến nỗi không nỡ chẻ những bản in. Cụ nói: "Thà tháo cột nhà, rui mè, sập gụ tủ chè ra mà đốt  còn hơn đốt bảng in tranh!”. Cụ giữ chúng cho đến hết đời cụ. Khi còn sinh thời có người hỏi ông: "Giữ làm gì cái đồ cổ hủ lạc hậu ấy. Tranh Tây Tàu bây giờ  in bằng máy móc, rẹt cái là xong cả chục bức tranh  giấy láng trắng tinh màu tươi rói,  đẹp  mà lại nhanh, giá rẻ.  Tranh mình làm thủ công bì sao nổi?’’ Ông cụ nói: "ừ thì cố giữ cái nghề tổ tiên được ngày nào hay ngày nấy. Đừng có phụ nghề . Cái làng tranh này đã nhờ nó mà nuôi sống bao nhiêu thế hệ rồi. Tuy làm tranh không giàu có hơn ai nhưng cũng là cái nghề nhẹ nhàng tấm thân, lương thiện. Mấy bảng khắc này truyền lại đến đời tôi là đời thứ ba. Từ đấy in ra biết bao nhiêu vạn bức tranh dân gian cống hiến cho đời. Tôi thấy người làng mình chẻ tranh ra nấu cám lợn, đau đớn xót xa quá!”.

Anh đem tấm bảng khắc vô nhà, lấy tờ giấy báo gói cẩn thận lại, cho vào rương đựng bản  thảo thơ cất dưới giường.

*

Sáng hôm sau cảnh cũ lại tái diễn. Việc lấy củi đổi bảng in chỉ có anh và thằng Tạo biết. Hôm sau và hôm sau nữa, anh có thêm hai bảng, rồi anh cứu được thêm nhiều tác phẩm nữa. Nhưng giờ thì nhà anh hết củi rồi, cả sau lẫn trước chẳng còn một thanh gỗ, cọc hàng rào cũng đã bị nhổ. Chỉ còn cây rơm khô. Song không lẽ ôm rơm khô sang đổi lấy ván của bà cụ. Anh đã nghĩ ra cách khác: Lên núi đốn củi. Mùa đông đã đến, bà cụ cần nhiều củi sưởi ấm hơn. Mùa đông cũng là mùa mà viên đạn trong cột sống của anh thức giấc. Mỗi đêm anh ngủ được vài tiếng. Anh hỏi vợ:

- Cái rựa cán dài nhà mình đâu?

Vợ:

- Lâu nay thấy bỏ lăn bỏ lóc, bọn trẻ con xách đi chơi, hôm lão Cầu đến hỏi mượn phát bờ. Lão nói mượn ba ngày. Em nói đùa, cho ông mượn luôn ba mươi ngày. Nói là nói chơi. Lão tưởng thật, tháng sau đem trả. Lão bỏ công ra làm chiếc cán mới, mài rất bén, mài bay biến cả mấy nơi sứt mẻ. Lão cảm ơn rối rít. Em cười, nói:

- Tui nói giỡn với chú đó. Chú đã bỏ công tra cán lại, mài bén, chú cứ để đó mà dùng luôn đi. Khi nào cần chú cho tui mượn lại.

Nghe thế anh rất mừng, nói:

- Em qua nhà Ba Cầu mượn lại cho anh đi.

Vợ:

- Mượn về làm gì?

Anh:

- Lên rừng kiếm phong lan…

Vợ:

- Mùa đông rồi, lan nào nở? Đợi xuân về hoa nở, rừng ấm lên, vào núi cũng kịp. Dạo này sức khoẻ anh thấy thế nào? Lại dám một mình lên rừng. Kiếm phong lan làm gì?

Anh:

- Kiếm phong lan về trồng, chơi, bán. Tết lại triển lãm…

Vợ:

- Thời buổi cơm gạo không đủ ăn, ai dư tiền chơi hoa?

Từ đó mỗi sáng chị thức dậy sớm nấu cơm, hai vợ chồng ăn no, lấy khăn vắt cơm, nén lại, cất thành nhiều mẩu nhỏ để vào mo cau thêm  một ít thịt cá kho khô, mặn dành ăn trưa. Chị ra chợ mua bán, chiều chạng vạng mới về, chị chẳng chú ý gì về công việc chồng. Anh đi vào vùng có nhiều cây cối là chân núi Thơm, một khu rừng mưa. Chiều nào nhìn lên đây cũng thấy ánh chớp, nghe tiếng sấm xa. Rừng nhoà ra trong mưa, như nét vẽ bằng mực tàu loang trên giấy bản, mây phủ kín chân núi, thấy núi như mọc lên từ mây, ngọn núi thần tiên. Vào nơi đây cũng không dễ. Xưa có con đường xe trâu, lâu quá chẳng còn ai vào núi, con đường chìm trong cỏ dại cây rừng, mất dần, rừng lại thành rừng, vết tích cuối cùng cũng chẳng còn. Anh dần mò, với cây rựa  cán dài mở ra cho mình con đường lên núi mới. Trưa anh ghé vào bóng mát bụi bờ mở cơm ra ăn, nằm trên đống lá khô chợp mắt được một lúc, anh thường nằm thấy những giấc mơ ngắn mà vui, và về sau là giấc mơ huyễn hoặc, anh biết ấy là biến chứng do viên đạn đồng nhả chất độc làm nhiễm độc hệ thần kinh. Có điều sau những đoạn mơ ngắn, thức dậy thấy khoẻ khoắn trong người. Anh lại vung cây rựa cán dài, chặt cây mở lối. Chiều lại, khi ông mặt trời đi ngủ rụng xuống "vực mây ngủ’’ sau núi Thơm cũng là lúc anh xuống núi. Con đường anh đã mở buổi sáng những thân cây, dây leo, bị chém đứt phơi mình, ngã rạp. Anh hạ sơn, vừa đi vừa nhặt những cành cây, bó lại thành bó, lấy đoạn cây rừng vót nhọn hai đầu xỏ làm đòn gánh, quảy đi, ngâm nga:

Một gánh càn khôn quảy xuống ngàn

Hỏi rằng chi đó gửi rằng than…

Là một người làm thơ anh thấy mình ngâm vịnh cảnh này là không ổn. ở đây không gánh than mà gánh ‘’củi’’ không điệp vận ‘’an’’. Anh sửa câu thơ trong bài thơ vịnh người đốt than đầy khẩu khí đế vương của vua Lê Thánh Tôn thành:

Một đoá hoa xanh trẩy xuống ngàn.

Hỏi rằng chi đó thưa là lan!

Ước gì có đoá lan xanh. Nhưng phong lan đâu? Vừa nghĩ đến lan bỗng có làn hương lạ lẫn trong gió thoảng qua. Anh nhìn lên cây cổ thụ, lan rừng bám đầy, một giò lan nở ra đoá hoa lớn, đài hoa màu xanh ngan ngát như bàn tay chụm lại che chở bên trên, lòng hoa lè ra chiếc lưỡi màu tím nhạt, màu hoa cà lấm tấm đen. Đó là một đoá cách-lan-hương (cattleya) rất quí. Anh mừng lắm. Đặt gánh củi xuống, trèo lên. Cây cũng dễ leo, có nhiều nhánh nhỏ cho anh đặt bàn chân. Mùa đông qua mưa dầm dề, lê thê, trời đất u ám, nặng nề như chì và rừng ướt như mái tóc vừa gội xong Trên mình cây có một thứ meo màu xanh nõn chuối mọc đầy. Meo trơn như mỡ. Anh cố gắng leo lên càng cao meo càng nhiều càng trơn trợt Anh chợt rùng mình, rúng động tâm can, hình như ‘’ngày đã đến” cũng là lúc anh phải ‘’về’’, anh cảm thấy trong chốn sâu thẳm cái đầu đạn hình mũi khoan nó đã xoáy vào bó dây thần kinh trung ương, nằm giữa những đốt sống và nó đã chơi xong trò chơi của mình, toàn thân lạnh giá. Anh muốn níu cành song tay chân anh đã hoá thạch, và anh thấy mình rơi, không như một hòn đá rơi theo chiều dọc mà như chiếc lá bay ngang hơi chênh chếch lên phía đỉnh núi, anh nương theo làn hương, la đà quấn quít, bụi cỏ chòm cây, không nỡ rời ngọn núi thân yêu, từ đây có thể nhìn thấy nhà mình… Từ đó không ai thấy anh.

*

Chị đã làm cái giỗ thứ ba cho anh, sư bà trên chùa xuống làm lễ đoạn tang, nỗi đau cũng đã nguôi ngoai phần nào. Chị còn trẻ, còn nhan sắc song lòng đã băng giá, chị thấy trên đời này không ai tốt đẹp như anh. Mỗi chiều, nhớ anh chị thường nhìn núi Thơm nhạt nhoà trong mây. Trong làn gió chiều thổi từ hòn núi thần tiên xuống có bàn tay anh ve vuốt mềm mại dịu dàng, chị rùng mình, trong gió có cả cái mùi của ngàn đêm vợ chồng ngà ngọc. Chị tự trách đồ ma mị, làm gì có chuyện huyễn. Thế sao dân gian có câu:

Chim quyên ăn trái nhãn lồng.

Cá thia quen chậu, vợ chồng quen hơi..

Rõ ràng là cái mùi thân quen, không thể nào lầm lẫn được. Hồi hôm, gần sáng, trong mơ hoặc chẳng phải trong mơ, có ánh chớp vàng, lâu lâu loé lên một cái, có điều không rõ  nó phát ra từ đâu? Hình như dưới thấp, sát mặt đất. Mà cũng có thể không có thật, chỉ là ảo ảnh. Khi vừa chợp mắt chị nghe mùi trầm hương quyện với khúc nhạc thiền. Chị định mai kéo chiếc rương của anh ra xem. Khi anh còn làm thơ, chị không dám động vào thế giới thi ca riêng tư của anh. Lúc anh mất, chị cũng không đủ can đảm khám phá chiếc rương. Nay chị lo lũ chuột chui vào cắn phá bản thảo thơ anh. Lâu nay chị để dành nhưng chưa đủ tiền in cho anh tập thơ. Hôm sau chị mở rương ra. Trời ơi ? Dưới những tập bản thảo là hàng trăm bảng in, mới tinh. Bao nhiêu vết mực in lưu cữu bay biến đâu cả, những  nét khắc sắc sảo tinh khôi như mới được bàn tay nghệ nhân điêu luyện khắc hôm qua. Chất gỗ thơm lừng mùi hương trầm, và chìm trong thớ gỗ có những mạch gân màu nâu sậm, ấy là trầm đã kết tinh thành chất kì nam, quí giá hơn vàng. Và một bức thư của anh viết tự thuở nào, bảo chị trao lại tất cả cho gia đình cụ bà, cố gắng phục hồi làng tranh.

Nhiều năm sau thời thế thay đổi. Những giá trị đích thực, dù bị chìm trong lớp bụi quên lãng của thời gian, hay bị dìm xuống tận đáy sâu của thói lai căng, cũng đã phục sinh, vàng qua bao nhiêu lửa vẫn cứ là vàng. Người ta lại phát hiện cái đẹp của tranh xưa. Làng nghề tranh hồi sinh mạnh mẽ. Những nghệ nhân lên rừng tìm cây dó bầu, dó niệt, một loài cây gỗ nhẹ , mềm, không nứt, cong vênh, sớ rất mịn, thường dùng đẽo guốc hay khắc con dấu, bảng in. Những nghệ nhân lớp sau lại khắc bảng in tranh Đông Hồ, song nói chung những bảng khắc đều thiếu cái hồn dân tộc cái không khí cũ kỹ muộn màng, hồn nhiên như mấy câu trong bài thơ Ông đồ  của Vũ Đình Liên: Người của muôn năm cũ. Hồn ở đâu bây giờ? Tranh mới làm ra trông ‘’sang trọng’’ quá "đẹp’’ quá.

Thời kì này gia đình bà cụ Giảng một gia đình nhiều nhân khẩu toàn đàn bà trẻ con, thiếu lao động chính, cơ cực vô cùng. Bà cụ gần trăm tuổi cùng với con cháu và dân làng nhận lại bảng in, lập tổ hợp tác, phục hồi nghề tranh Đông Hồ.

Sau này người nghe chuyện cười cợt, cho đây chỉ là huyền thoại. Song cũng có người lại nói, con người bình thường, bằng da bằng thịt, xuống nước không bơi nhanh như cá, tung lên trời không bay được như chim, con kiến cắn cũng đau, con người với đầy đủ sự khinh miệt của đấng tối cao ‘’mày trần mắt thịt’’ ấy, chỉ với lòng tốt có thể đoạt quyền thượng đế thần linh, phóng tay làm phép lạ. Gỗ mục hoá trầm hương chính là kì tích cực kỳ tráng lệ của cái tâm con người.

(Văn nghệ số 40)

Biển ở ngay thềm nhà

1.

Đoàn thuyền mành của Thơ Dự từ xứ Thuận trở về cập bến Ô Lâm vào một buổi chiều đẹp trời. Cửa biển hẹp nhưng khá sâu, đường ra vào đã thuộc, sóng gió lại bình yên nên trai bạn dễ dàng dắt thuyền đi đúng luồng lạch mà không cần có con mắt trông coi, hò hét của ông chủ trẻ. Vả lại, Thơ Dự bận hưởng tuần trăng mật cùng nàng Lới - người tình giờ đã thành bà chủ - xinh đẹp, giỏi giang nức tiếng ở xứ Thuận mà tộc trưởng Âu ở đó đã ban cho.

Trong khoang thuyền nhô cao lên như một chiếc thùng vuông to dựng đứng khoét hai bên hai cửa sổ tròn dành riêng cho Thơ Dự, vợ chồng ông bà chủ trẻ buông kín các diềm cửa may bằng vải bâu nhuộm xanh màu hồ thủy. Nàng Lới còn cẩn thận đẩy tất cả các tấm cửa gỗ cho rời khỏi bậu sập xuống, làm cho gió biển lồng lộng bên ngoài chỉ lọt vào buồng qua các khe hở, kêu vo vo như tiếng sáo diều ở làng quê. Đôi tình nhân trẻ gần như từ sáng đến tối, từ tối đến sáng, quần nhau trong khoang mà không biết chán. Trai bạn thủy thủ bên ngoài thỉnh thoảng có người “khát nước” ghé mắt dòm trộm vào các khe hở chỉ nhỏ bằng sợi dây. Chả thấy được gì sất, anh ta nhắm mắt lại, chống nạnh ngửa cổ lên trời cười toe nhưng không thành tiếng, y hệt một con trâu nghếch mõm lên, nhe răng. Họ sợ kinh động đến ông bà chủ đã đành, lại nữa nếu thầy Thơ Dự mà phát hiện được từ bên trong, bị đuổi khỏi đoàn thuyền buôn là cái chắc. Phần Thơ Dự, anh ta từng là người kẻ dinh, phường chợ, đi đây đi đó cũng đã nhiều, vừa có chữ lại vừa lắm tiền, chuyện chung đụng với bọn đàn bà  con gái chẳng phải bây giờ mới lần đầu. Nhưng quả đàn bà xứ Thuận thì anh ta chưa được nhìn tận mắt bắt tận tay. Thói đời là thế, “một cái lạ bằng một tạ cái quen” dân gian đã tổng kết rồi, đàn ông đàn bà chi cũng vậy. “Đêm bảy ngày ba vô ra không kể!” câu  này giờ đây đúng với thầy Thơ Dự. Đàn bà xứ Thuận có một cái gì đó quyến rũ như bùa mê. Nàng Lới tuy đã bốn mặt con nhưng mới ngoài hai mươi, trẻ trung thừa sức, lại lắm mẹo. Nàng đã từng  theo riết ông âu, một người đã có vợ con lớn gấp đôi tuổi nàng, đến nỗi cha nàng là quan đầu xứ ái Tử mà  đành phải  chiều theo ý cô gái út. Nàng đã từng làm cho Âu - ban đầu chẳng  mấy ai để ý đến nàng - phải điên đảo vì nàng  sau khi cưới. Giờ đây, đối với Thơ Dự dù sao cũng xem như trai tân, nàng Lới thu phục anh ta dễ như lật bàn tay. Bằng những trò tinh ma quỷ quái, có thể gọi là xảo thuật khi yêu đương và làm tình, nàng khiến chàng trai xứ Quảng càng lúc càng ham, mỗi lúc lại thấy mới mẻ như lần đầu tiên trong đời…

Hai người rời khoang thuyền vào chập tối khi trai bạn, thủy thủ đã bốc vác xong hàng hoá lên bờ. Một đoàn xe trâu chín chiếc  chở về kho trong làng, nơi dinh cơ của phú hộ họ Hoàng. Dự đi trước, Lới theo sau trong tiếng xuýt xoa  chỉ trỏ của cư dân làng nửa biển nửa núi. Họ nắc nỏm khen nhan sắc chim sa cá lặn của nàng con gái xứ Thuận. Họ gật đầu, chậc lưỡi cùng thầy Thơ Dự về một chuyến đi lợi sinh tình đạt của anh ta. Hai người mặt mày rạng rỡ như vợ chồng một ông nghè vinh quy đi giữa hai hàng người dân Ô Lâm kéo đến mỗi lúc một đông, mỗi lúc một rộn ràng như trong ngày lễ hội…

Từ lúc chiều, tin tức ngoài bến đã bay vào làng làm phú hộ Hoàng cũng đâm ra thấp thỏm. Ông đi ra đi vào, chốc  đứng chốc ngồi,chờ được xem mặt cô dâu xứ Thuận mà gia đình ông không phải tốn một trinh nào vào lễ ăn hỏi cưới xin. Chưa biết ra sao nhưng mỗi chuyện này thôi, trong bụng ông đã thầm khen thằng con trai của ông thật đáng mặt con nhà. Ông gật gật gù gù. Chiếc điếu bát với cái xe bằng trúc đã lên nước đen bóng cong vút như cần câu tôm đặt trên mặt sập gụ, sọc sọc sôi liên tục. Chiếc điếu này bằng gốm sứ men lam đắp nổi một con rồng uốn lượn quanh thân, ông mua lại được của một thương nhân mang từ phố Hiến ngoài Bắc Hà vào. Nghe nói nó là vật cổ của một ông quan đại phu nào đó đã mất, gia  phong ông này suy bại, con cháu đem bán tháo hết đồ vật quý  giá trong nhà…

Họ Hoàng ở Ô Lâm nức tiếng giàu có xưa nay. Đất đai chiếm một vùng rộng từ đồng trong đến bến chợ kéo dài ra đến phía sau dãy đồi rậm rạp có những nấm đá nhiều hình thù lạ lẫm nhô lên, xen vào các cây cối không hiểu sao bao đời nay không cao lên bao nhiêu mà chỉ xoè rộng tán ra rồi ken dày vào với nhau như rừng.

Dinh cơ Hoàng xây trên một vuông đất cao giữa vùng, toàn bằng đá xanh và gạch vồ chở từ mạn trong ra, những thứ mà ở đất này không đâu thấy có. Ông phú hộ tên cúng cơm là Hoàng Đậu, thừa kế gia sản của cha từ năm còn là một cậu bé  ở tuổi vị thành niên. Bà con trong vùng thường kể lại bố Đậu mất sớm vì hoang dâm, chơi bời vô độ. Một hôm đi  uống rượu và đánh xóc đĩa ở làng bên kia cửa lạch đêm khuya mới về, ông ta bị hứng một trận mưa núi bất ngờ ập xuống ướt run như cầy sấy. Ông ta về đến nhà, vào buồng tuột sạch quần áo ra lau cho khô ráo. Bà vợ ông ta đang ngủ, nghe động mở choàng mắt dậy. Thấy chồng tồng ngồng cạnh bên, bà ta khoái quá, tưởng sắp được tưng bừng đến nơi, bèn kéo chồng lại đổ ập  lên giường. Đã lâu lắm mới được một đêm chồng về  nhà ngủ, bà ta kẹp riết chồng trên người, tận đến gần sáng mới đẩy chồng xuống. Thấy chồng mềm nhũn, nhoe nhoét, không thở nữa, bà ta hồn vía bay mất, quàng vội quần áo chạy ra la  ầm lên. Mọi người trong nhà xúm tới. Ai đó kêu: Cảm phòng! Cảm phòng rồi! Thôi  thế là hết!”…

Bố mất, Đậu nghiễm nhiên trở thành ông chủ Ô Lâm. Bấy giờ Đậu mới mười sáu, vẫn chưa qua tuổi ăn tuổi ngủ, đánh khăng thả diều cùng bọn con cái người làm trong nhà. Hai năm sau, Đậu lớn phổng, từ một cậu bé con bỗng chốc trở thành một chàng trai béo trắng, tầm vóc hơi thấp, mũi diều hâu, đôi mắt xếch và sắc như dao bầu. Ngày qua tháng lại, Đậu nức tiếng là một phú hộ trong xứ không ai sánh kịp về sự giàu có và tài gian ngoan. Mang dòng máu của người cha nhưng Đậu lại có đầu óc vua chúa, làm việc gì cũng hoành tráng. Ông ta cưới làm vợ ba cô gái đẹp nhất trong vùng. Đậu sai ông Ngàng bố người vợ thứ ba của ông ta, đứng ra lập một đội như lính cận vệ, tuyển chọn những tay khoẻ mạnh, ốc sạo nhất Ô Lâm, trả tiền công cho họ thật cao để  họ thừa thãi  nuôi sống gia đình và một lòng trung thành với chủ.

Năm này qua năm khác, mấy bà vợ của Đậu đẻ một bầy con nhưng rặt là con gái. Đậu rầu lòng ngày đêm, mời thầy cúng cầu khắp nơi. Đến năm ngũ tuần, Đậu  ruột nóng như lửa đốt. Người vợ ba mới gợi ý cho chồng chọn con nuôi. Và bà tiến cử ngay em trai bà: Dự, con út ông Ngàng. Đậu nghe theo. Bấy giờ Dự mới lên mười.

Dự lớn lên trong nhà phú hộ Hoàng Đậu, học hành có chữ có nghĩa nơi kẻ dinh, hình thành đầu óc buôn bán giao lưu cũng từ chốn phường chợ. Dự thường vắng nhà, tính thích đi đây đi đó, thỉnh thoảng mới về Ô Lâm. Dự không muốn như cha, làm giàu kiểu phú hộ ở làng. Anh rắp tâm đóng một đoàn thuyền mành, đi buôn bán nơi xa theo đường biển. Cho đến một này nọ, sau khi chuẩn bị mọi thứ, Dự từ thủ phủ xứ trở về làng. Đó cũng là lúc ở nhà, Hoàng Đậu đã cưới thêm một cô vợ thứ tư là Chằm. Chằm vốn người miệt sông nước Mỵ Toàn phía bên trong  Ô Lâm. Nàng sinh ra trong một gia đình nghèo khó, nhưng lại sắc nước hương trời. Bố mẹ Chằm nợ Hoàng Đậu chồng chất, lại còn gánh cả phần nợ của ông nội nàng để lại nữa. Hoàng Đậu lúc này đã là một ông già nhưng tóc đen như than, gần bảy mươi nhưng vẫn béo  tốt, còn khoẻ như con trâu mờm. Đậu chưa hết hy vọng có một thằng con trai nối dõi  nên bày đặt mưu kế, cuối cùng ép được bố mẹ Chằm gả nàng cho để gán nợ. Về nhà Hoàng Đậu, Chằm hai lần trốn đi hai lần bị bắt lại. Đậu cho tay chân lột truồng  nàng, giam kỹ, để nàng khỏi trốn nữa. Dự về nhà, phát hiện được sự việc vô đạo của cha nuôi, bèn to nhỏ phải trái với cha ruột là ông Ngàng tính việc giải thoát cho nàng Chằm. Nhờ ông Ngàng lờ đi, một đêm tối trời Dự đánh tháo được cho Chằm để nàng bơi vượt biển, sang bên kia là đất xứ Thuận rồi.

2.

Hai cha con phú hộ Hoàng Đậu ngồi trong căn phòng phía sau của dinh cơ. Đây xem như toà hậu sảnh, nối với toà trước bằng một một nhà cầu dài khoảng mươi thước mái uốn vòm. Hậu sảnh là nơi bàn định việc quan trọng riêng trong gia tộc của Hoàng nơi không một người khách nào, dù là khách quý được đặt chân tới.

Chính giữa gian đặt một chiếc sập gụ chạm trổ, khẩn xà cừ mặt trước cảnh "mãnh hổ địch quân hồ” óng ánh. Phía sau, một bức vải màu vàng choé rộng bằng chiều ngang của mặt sập, không thêu thùa gì, rủ từ trên trần chạm xuống tận nền, tạo một  cảm giác vừa trang nghiêm vừa rờn rợn. Ngoài ra trong phòng này không có  vật gì khác. Ông phú hộ chủ ý trang trí như vậy để khi phải quyết định một công việc hệ trọng nào đó, nó gây nên một sự tập trung  tâm trí cho cho mọi người. Và chính ông chủ - Hoàng Đậu người ra lệnh cuối cùng không phải đắn đo gì!…

Thơ Dự bước chân tới hậu sảnh đã thấy cha ngồi xếp bằng chính giữa sập. Hai bên là bốn vệ sĩ đứng thẳng ro với những chiếc côn nhị khúc giắt ngang lưng quần bằng những chiếc đai to bản da bò. Họ đều đeo mặt nạ bằng vải đen, chỉ để lộ hai con mắt qua hai lỗ khoét tròn trên mặt nạ. Mình trần trùng trục, họ đứng chống nạnh lộ ra những bắp thịt cuồn cuộn như những chiếc thừng bện.

Liếc thấy quang cảnh đó, Thơ Dự hơi chột dạ nhưng vẫn bình thản chào cha rồi ghé ngồi vào chiếc ghế đẩu không có chỗ dựa lưng bằng gỗ cẩm lai loang  lổ vạt đen, vạt trắng đặt sẵn bên dưới trước sập.

Đậu không nhìn Thơ Dự, ánh mắt của ông ta lại vờn quanh ngắm nghía màu men của chiếc điếu bát, xem như chẳng có việc gì quan trọng, chẳng qua chỉ là chuyện thường ngày sau mỗi chuyến đi về.

- Lần này ra Thuận được mấy? Nộp vào khoản gia ngân chưa?

-Thưa, được tám ngàn. Sổ sách xong, nộp khoản cũng xong từ hôm qua rồi.

- Được! Tốt nữa! Chuyến sau định nhổ neo ngày nào? Vô hay ra?

- Dạ vô trước. Bán xong, mới lại ra ăn hàng. Cha có ý gì dạy bảo?

- Được! Cứ vậy mà làm!

- Dạ…!

Người cha nạp một điếu thuốc vào nõ. Người con đứng dậy xoè diêm châm. Tiếng rít nghe giòn giã, thanh bình, khói phà một cách  nhàn nhã. Thơ Dự bỏ mẩu que diêm vào chiếc ống nhổ, nghĩ thầm: “Chỉ vậy thôi mà ông già gọi đến bốn thằng vệ sĩ lên làm gì? Lại còn đeo màng bịt mặt như sắp đi ăn cướp nữa. Ôi chao!…

Thơ Dự đứng dậy, rời khỏi chiếc ghế cẩm lai đến cạnh bên sập, vòng hai tay:

- Thưa cha, xin phép cho con lui!

Hoàng Đậu nheo mắt nhìn cậu con trai nuôi mà bao nhiêu năm nay ông ta vẫn coi như con đẻ và là người thừa kế của gia đình, hơi cười cười vẻ như ngạc nhiên:

- Khoan đã, còn một chuyện nữa! Ơ mà học đâu được cái phép vòng tay vậy? Chắc ở ngoài xứ  Thuận? Sao không nghe nói chuyện sửa soạn làm đám cưới với nàng con gái mang về theo kia?

- Thưa, coi như là đã cưới rồi!

- Coi như là sao?

- Dạ, cha đã biết rồi mà! Chúng con ưa nhau thấy không thể sống thiếu nhau, nên tộc trưởng Âu ngoài đó bằng lòng cho con. Chúng con đã sống như vợ chồng suốt cả chặng đường về. Có bạn trai trong thuyền chứng kiến!

Hoàng Đậu cười lớn, đôi mắt sắc như dao bầu trên khuôn mặt trắng trẻo nhẵn  nhụi không có một sợi râu bỗng lia ngang người Thơ Dự một cái rất nhanh:

- Vậy là xem như chưa cưới!

Thơ Dự sững người chưa biết nói sao thì Hoàng nghiêm mặt, dằn giọng:

- Nghe đây Dự! Mày giấu tau nhưng tau đã biết hết rồi! Năm nọ tau mất con Chằm là do mày! Do mày!!! - Đậu gầm lên - Con Chằm giờ ở xứ Thuận, làm vợ ba phú hộ họ Âu. Tau sẽ cho quân đi bắt về. Giấy tờ mua bán tau còn giữ đây, rành rành!

Thơ Dự giật thót, song cũng nghiêm mặt, giọng vô cùng quan trọng:

- Không được đâu, thưa cha! Ông Âu  ngoài đó quyền thế lớn lắm, ông giàu có không ai bì kịp trong xứ! Cả tám họ Tường Niêm một lòng theo ông. Họ đều xuất  thân trong đội quân Trung Nghĩa của Chúa Tiên! Cha cho quân ra bắt nàng Chằm khéo không có ngày trở về Ô Lâm đó!

Hoàng Đậu vỗ đùi một cái,  nhổm lưng:

- Tau không sợ! Tau cũng giàu nứt đố đổ vách, cũng thế lệch núi nghiêng sông xứ Quảng! Nhưng, khoan nào!… Mày nói cũng có lý! Vậy giờ mày tính sao?

- Thưa, con đã biết tường tận thế lực của họ Âu. Đánh nhau, ta chỉ  rước lấy thảm bại mà thôi! Buôn bán với nhau trong không khí yên hoà là tốt nhất, hai bên đều có lợi!

- Tau không nói chuyện lợi lộc!

- Vậy cha nói… chuyện gì?

- Chuyện nàng Lới.

- Nàng Lới làm sao? Nàng là vợ con, là dâu trưởng của cha! Hôm mới về, chúng con đã vào thưa chuyện với cha, xem như Lới đã trình diện cha rồi cơ mà!

- Nàng ấy chưa chính thức là vợ mày! Mày tháo cho con Chằm thì phải đền tau nàng Lới. Tau sẽ thôi không tính đến chuyện đi bắt con Chằm nữa! Trong hai việc mày hãy chọn một! - Hoàng rít giữa hai kẽ răng.

Thơ Dự bị bất ngờ, ngửa mặt lên trời, kêu:

- Trời ơi! Lới đã là vợ tôi rồi, cha nỡ lòng ác độc như vậy sao? Luân  thường đạo lý nào, cha ơi!…

Hoàng rời sập, đứng lên:

- Mày về đi! Nam thất nữ cửu, cho mày suy nghĩ bảy ngày! Tau đã nói một là một hai là hai. Không được dây dưa sang ngày thứ tám, nghe chưa?

Nói rồi, vẫy tay  cho bọn vệ sĩ lui ra, Hoàng quay lưng đi thẳng.

Thơ Dự phẫn uất, bàng hoàng rời hậu sảnh. Trong đầu chàng rối rắm bao nhiêu là suy nghĩ. Vẫn biết Hoàng vô đạo xưa nay nhưng là với người khác, ngờ đâu ông ta lại vô đạo với cả chàng, mặc dầu chàng là con nuôi. Ông ta đã quyết là làm, không dễ  gì thay đổi. Không biết ai trong đám đàn em của Dự đã hở ra cho ông ta biết nàng Chằm ở Tường Niêm. Chuyện đã qua lâu lắm… tưởng ông ta quên rồi chớ! Bây giờ biết tính sao đây?

Thơ Dự định về phòng riêng của mình ở phía Tây Nam dinh cơ nhưng không biết vì sao bước chân lại hướng ra bãi biển. Bãi vắng hoe. Những con dã tràng lúi húi kiên trì xe cát, sóng liếm tới, cát tan, lại xe… Đằng xa, một chấm đen đang di động trên bãi, ngút mắt nên nom giống một chú dã tràng lớn đang lăn tới. Ai kìa?… à ra nàng Lới của ta! Nàng đi dạo trên bãi một mình sao? Nguy hiểm lắm, nhất là trong những ngày này, con mắt ông Hoàng đang hau háu dõi theo nàng…

Lới bước tới, nhận ra Thơ Dự, nàng nở một nụ cười hồn nhiên xổ tung mái tóc đang búi sau gáy ra cho gió xoã bay.

- Thiếp tưởng chàng đang nói chuyện với cha chàng trong dinh cơ!

- Xong rồi! - Dự thở dài.

- Chàng làm sao vậy? Có chuyện gì làm chàng buồn?

- Nàng ơi. Tung tích bà vợ trẻ ông Âu đã đến tai ông ấy. Ông ấy quyết sẽ ra xứ Thuận bắt kỳ được nàng Chằm về. Nếu không được như vậy, ông bắt ta phải đền…

- Đền gì? Đền sao?

Thơ Dự cúi đầu im lặng chưa biết nên nói thế nào thì bỗng nàng Lới phá ra, khanh khách cười:

- Ông ta đòi con trai phải gán người vợ yêu cho cha chứ gì?

Thơ Dự ôm lấy hai vai Lới:

- Sao nàng biết? Nàng nghe được cuộc đối  thoại giữa ta và ông ấy à?

- Làm sao nghe? Hậu sảnh nhà cha chàng còn thâm nghiêm hơn cung vua phủ chúa, con ruồi bay qua cũng chẳng lọt!

- ???…

- Nhìn vào đôi mắt ông ta hôm mới về vào trình diện, thiếp biết!

- Đôi mắt…?

- Phải, chàng ạ. Cái nhìn của ông ta như muốn bóc vảy thiếp ra để ăn tươi nuốt sống vậy!

Thơ Dự bưng đầu, rền rĩ đau đớn:

- Trời ôi! Ta đã đưa nàng vào hang cọp rồi.

- Thì có vào hang cọp mới trị được cọp! - Nàng Lới thản nhiên nói.

Thơ Dự đập hai tay vào với nhau, nóng nảy:

- Ông ấy ác độc vậy sao Diêm Vương không bắt đi, không tống về âm phủ sớm cho rồi, trời? Hay là… hay là nàng và ta thay ông trời làm việc đó?

- Chàng nói sao?

- Cho một liều độc dược vào điếu bát! Ông ta rít một mồi thuốc lào là xong!

- Đừng chàng ạ! Không nên lấy vô đạo để trừ vô đạo. Làm vậy, ta sẽ vô đạo hơn. Dù sao ông ta cũng là cha nuôi chàng…

- Nàng nói phải, ta vì bức bối quá mà cạn nghĩ - Thơ Dự vò đầu - Nàng có cao kiến gì giúp ta với!

- Đâu phải việc riêng của chàng, cũng là việc của thiếp! Rồi chúng ta sẽ tìm được cách. Thiếp nghĩ chàng cần bình tĩnh, không nên rối trí!

Hai người ra về. Không gian bỗng dưng chuyển động. Gió lặng câm từ lúc nào. Nhìn ra xa, một đám mây xám đen  đang đùn lên nhanh chóng từ đường viền tiếp giáp mặt biển với chân trời.

3.

Ông Ngàng hết sức sững sờ khi nghe người con trai út thuật câu chuyện ở hậu sảnh dinh cơ Hoàng Đậu. Tuy là người tin cậy của Hoàng nhưng không bao giờ Ngàng  được phép biết đến những chuyện tương tự. Dù sao, ông không phải là người họ hàng ruột thịt của Đậu. Đậu dùng ông vì ông là tay giang hồ lục lâm, võ nghệ vào loại cao thủ nơi vùng bãi ngang  bãi dọc Ô Lâm không ai không biết tiếng; có ông đứng đầu đội vệ sĩ, Hoàng Đậu muốn làm gì cũng được cũng không vấp phải một trở lực nào đáng kể, mà có vấp - với cái uy của Hoàng và cái lực của Ngàng - mọi việc xong xuôi trót lọt dễ như trở bàn tay. Nhưng Ngàng vốn là người nghĩa khí, những chuyện thất đức vô luân, ông không bao giờ nhúng tay nhưng lại không  làm cho ông chủ phật ý. Hoàn cảnh đặc biệt buộc ông phải làm ngơ, xem như không biết những việc làm đó của ông chủ - người mà ông đã một lần mang ơn cứu mạng. Sau này ông gả con gái cho Hoàng Đậu làm vợ ba, rồi bằng lòng cho đứa trai út làm con nuôi Đậu cũng là để trả cái ơn đó một phần.

Ông Ngàng sinh ra và lớn lên trong một gia đình nghèo khó làm nghề chài lưới trên bãi ngang Ô Lâm. Những ngày động biển, bà con xóm bãi kiếm được con cá để đổi lấy lon gạo, chai dầu thắp quả lắm gian nan. Năm Ngàng lên mười là năm đói kém của xóm bãi, nhiều gia đình phải ly tán rời bỏ biển quê để tìm kế sinh nhai. Một hôm, cùng mấy người trong xóm, cha Ngàng dẫn Ngàng tơi nón cơm đùm khoai mắm ngược rừng tìm trầm, mong mỏi được qua cảnh đói nghèo, đổi đời. Chuyến đi kéo dài gần ba tháng. Đã không tìm được một mẩu trầm nào cha con ông còn lạc nhau trên đường về. Mười ngày ròng rã khản hơi đứt giọng, mặt rách chân toe, lại đói - mỗi ngày chỉ một nhúm gạo có thể đếm từng hột nhai sống để cầm hơi, cha Ngàng vẫn không tìm ra đứa con trai, vô tăm vô tích. Nghĩ rằng con không may đã bị hổ vồ báo chụp hoặc trăn quấn đười ươi cười, chết rồi, không còn cách nào tìm thấy xác. Người cha khốn khổ gạt nước mắt, với tấm thân tàn ma dại, râu ria lông lá xồm xoàm như người rừng, cố bò lết về tới nhà nơi xóm biển. Đau đớn trong lòng và kiệt sức xác thân, ông đổ  bệnh và mất.

Một năm… năm năm… mười năm, chuyện xưa tưởng đã chôn vùi cùng năm tháng. Đến năm thứ mười lăm, trong một ngày nắng ráo bỗng một chàng trai tuấn tú xuất hiện ở Ô Lâm. Chàng cao lớn mặt chữ điền, da ngăm ngăm hồng hồng, hai hàng ria đen nhánh trên mép. Chàng chít khăn chàm bỏ hai múi sau đầu, trang phục màu nâu đất, lưng đeo bầu, con dao  thủy thủ nằm trong vỏ gỗ có vân đen trắng thắt ngang lưng, dáng vẻ như một tráng sĩ nơi đường trường gió bụi. Đó là Ngàng.

Mười lăm năm trước, chú đang đi sau cha có mấy bước bỗng sỉa chân vào một vũng nước chỉ nhỏ bằng cái nia, cạn ngang mắt cá giữa hai sườn đá. Vũng nước hơi sui sủi, âm ấm như có ai vừa hâm nóng. Chú rút chân ra định nhảy lên một gờ đá ngay trước mặt thì bỗng nhiên như một phép lạ của rừng thiêng núi thẳm, đất  dưới chân níu chú lại, thoắt cái đã hút chú xuống êm ru, làm chú chỉ kịp kêu lên “cha!” một tiếng. Xuống mãi, xuống mãi… Hun   hút. Đen thẳm. Mịt mùng, cùng tận như xuống tận chốt rốt cõi âm ti. Chú muốn kêu mà không kêu được. Thời gian chừng độ đun sôi một ấm nước hay là dài bao ngày bao đêm không biết nữa, chú bỗng không thấy sụt xuống nữa, toàn thân bồng bềnh, tay chân nhẹ hẫng. Mở bừng mắt chú nhận ra mình đang trôi nổi giữa một dòng sông trong vắt, trong đến nỗi nhìn rõ cả những hòn sỏi nhiều màu dưới đáy, rộng chỉ  nhỉnh hơn cửa lạch Ô Lâm quê chú một chút. Bên kia bờ là một khu đồi rậm rạp, cây cối xanh tươi, hoa lá tưng bừng, chim bay bướm lượn. Chú biết mình đã chắc thoát chết mặc dù chẳng biết ở đây là nơi đâu, sải tay bơi qua. Chạm bờ, Ngàng vừa mừng vừa lo, trong bụng nửa rộn ràng nửa thấp thỏm. Không biết mình đang tỉnh  hay đang mơ; vừa mệt vừa đói lại vừa buồn ngủ, Ngàng bước  đi mà ngỡ như đang trôi vào cõi tiên cõi Phật. Ngàng choài xuống nền cỏ êm mượt bên đường, dưới một gốc cây nằm thở, hai mắt tự nhiên ríu lại. Cũng chẳng biết giấc ngủ kéo dài bao lâu, chỉ khi bừng mắt dậy vì bụng quá cồn cào bào xót, Ngàng thấy trời đã tối và mình đang nằm trong một chiếc ổ cỏ khô trong một gian nhà, ngọn đèn bạch lạp gắn trên một chiếc đĩa gỗ đặt trên kệ đang cháy đượm.

Ngàng  bàng hoàng ngồi nhỏm dậy. Một tiểu đồng trạc tuổi Ngàng ngoài sân bước vào, trên tay bưng một mâm gỗ trên đậy chiếc lồng bàn bằng lá mây. Tiểu đồng đặt mâm xuống ghế, tay mở lồng bàn, không đợi Ngàng hỏi, nói rành rẽ:

- Người  tới đã dậy. Xin hãy dùng cơm. Xong, sửa soạn ra mắt lão trượng! Để ta lên thỉnh báo trước.

Ngàng vô cùng ngạc nhiên nhưng đói quá vội xáp tới ăn liền. Vừa ăn Ngàng vừa phủi những sợi cỏ khô bám trên người. Đến lúc ấy Ngàng mới biết bộ quần áo chú đang mặc trên người không còn là bộ lấm lem, ướt đẫm của chú vẫn mặc lâu nay. Trong lúc chú ngủ, người nào đó đã thay cho chú. Bộ quần áo sạch sẽ tinh tươm và y hệt như của chú tiểu đồng, gấu cổ và tay đều viền đen.

Lát sau, chẳng kịp để cho Ngàng băn khoăn tự hỏi, tiểu đồng đã trở lại. Như người quen biết từ lâu, tiểu đồng chẳng nói chẳng rằng, vẫy Ngàng theo lên nhà trên.

Đó là một ngôi nhà liền với ngôi dưới nhưng cao hơn một bậc, bốn mái, chóp nhọn, lợp toàn bằng lá mây rừng. Một ông già với chòm râu không dài lắm nhưng đặc biệt đen truyền đang ngồi xếp bằng tròn, hai tay đặt trên hai đầu gối, lim dim mắt trên một chiếc ghế vuông, bốn bên có gờ bằng mây song to bằng bắp tay. Ông già nói, giọng như không từ mồm phát ra mà đâu như từ xa vọng lại, âm âm như tiếng núi tiếng rừng:

- Cơ trời đã định cho ta một đồ đệ từ xa tới đây, muôn trùng sông núi. Hãy bình tâm  ở lại chốn này! Tu tâm dưỡng  tánh, luyện công rèn thuật, nên người hữu ích phò chánh trừ tà!

Tiểu đồng nghe dứt lời, giật áo Ngàng:

- Mau cúi đầu tạ ơn sư phụ!

Ngàng luống cuồng nhưng lấy lại ngay được sự bình tĩnh  nhanh nhẹn quỳ xuống rập đầu cúi lạy…

Thời gian thấm thoắt trôi qua. Mười mùa đông ở sơn động, được sư phụ truyền  nghề cho, Ngàng trở thành một tráng sĩ cao lớn với võ nghệ vào loại cao cường.

Một buổi sáng, tiếng chim từ quy khắc khoải suốt đêm vừa ngưng, sương mù nơi đồi rừng từ màu xanh lam như phẩm nhuộm pha loãng vừa chuyển sang màu trăng trắng như cháo bột, Ngàng đã chạy luyện công ba vòng quanh trang động trở về thì được lệnh truyền tới ra mắt sư phụ.

- Con đã mười mùa đông thụ phái, giờ đã đến lúc xuống núi. Học là để hành, con phải tiếp năm mùa xuân nữa hành đạo. Mãn hạn đó, con hãy quy hương,  lập gia thất, làm ăn sinh sống nơi thôn dã. Người lương việc thiện, con hãy nhớ nằm lòng câu đó, chớ có xu phụ a dua, nhạt phai tâm thành! Con hãy mau mau lên đường, ta cho phép con tuỳ cơ ứng biến nơi quần thôn tụ thị.

…Lời thầy văng vẳng luôn bên tai  cho đến lúc Ngàng  trên đường trở lại cố hương sau đúng hai mươi mùa Ngàng rong ruổi cùng tốp đồng chí hướng hoạt động dọc ngang suốt các con đường từ đồng bằng lên miền sơn cước một vùng rộng lớn phía bắc Đèo Mo - Truông Rợn.

Ngàng về đến Ô Lâm vào lúc hoàng hôn vừa buông xuống nhuộm đỏ áy cả một vạt rừng ven biển xóm bãi ngang. Gần đến nhà, để nén kìm nỗi hồi hộp trong lòng, Ngàng ngồi  xuống trên một hòn đá cạnh bãi hoa mua. Bụng nhủ thầm nghỉ một lát cho đỡ mệt, vừa để trấn tĩnh lại. Bất đồ từ phía sau hòn đá, một con ong trần vụt lên đốt Ngàng một phát bên má làm Ngàng lập tức ngã vật ra bất tỉnh. Vừa lúc, Hoàng Đậu cùng tốp người làng đi rước dâu - bà vợ cả - của y về qua. Đậu  nhảy xuống khỏi võng. Nhìn vết đỏ sưng tấy trên má Ngàng, y biết ngay là nạn nhân bị ong  trần đốt. Y rút  từ túi áo ra chiếc vảy tê tê mà lúc nào y cũng mang theo bên người, hò hét bọn người đi theo anh nào buồn đái hãy đái vào đây cho tau một bãi. Y nhúng vảy tê tê vào nước tiểu và lập tức áp mạnh vào vết đốt ong trần trên má Ngàng. Chỉ một thoáng sau, Ngàng ngồi dậy. Người tráng sĩ đã được thoát chết…

Ong trần là thứ độc nhất trên đời. Nó ở dưới đất và chỉ độc khi nó ở một mình không theo bầy theo tổ. Người bị nó đốt, trong vòng dập bã trầu nếu không giải cứu thì không thể nào bảo toàn tính mạng. Hoàng Đậu đã cứu Ngàng trong lúc Ngàng cầm chắc cái chết. Đó là lúc Hoàng Đậu vừa nối nghiệp bố y đúng một năm. Lẽ thường, tang bố phải ba năm, nhưng Đậu đã vượt rào phá lệ tục. Bấy giờ Đậu mới mười bảy mười tám, cái tính bản thiện trong người y chưa  mất.

4.

Vợ chồng Thơ Dự lặng lẽ thực hiện mưu mô của mình do nàng Lới vạch ra. Thoạt nghe, Dự nửa tin nửa ngờ; chàng nhìn vào mắt vợ thấy tin nhưng không khỏi không e ngại. Biết đâu lần này nàng Lới lại bỏ chàng, muốn làm vợ của Đậu để sau này - mà sau này thì có lâu la gì, Đậu đã ngoài bảy mươi - khi Đậu từ giã cõi thế gian, Lới đương nhiên được hưởng một phần gia tài kếch sù của họ Hoàng phú hộ. Mà nếu như vậy, đến lúc đó, Lới dư sức dọc ngang tung hoành, không chừng tham tâm nổi dậy, nàng ta xua đuổi các bà vợ họ Hoàng ra khỏi dinh cơ để độc chiếm toàn bộ cũng nên. Đáy sông đáy bể chẳng khó dò, chỉ có lòng người nông sâu ai dám bảo dò được? Dù thế nào thì Dự cũng không đắc tội với người cha nuôi và giữ được lòng chung thủy với nàng Chằm - người mà anh đã mang ơn mặc dù cái ơn đó thuộc về chồng  nàng - ông Âu. Một người giàu có và thế lực như ông Âu, nếu muốn, ông đã làm cho cái thằng tán tỉnh vợ của ông “uống no nước biển” rồi quăng xác cho cá rỉa, đâu có còn  thân mà về xứ Quảng nữa! Nếu không có nàng Chằm ở bên cạnh, ông Âu dễ gì để cho  chàng yên? Giờ đây nếu nàng Lới mưu mô trở mặt thì đó là việc của nàng ấy. Như vậy nàng còn có đủ tư cách để ta yêu  nữa không?  Thôi, mọi sự phó mặc cho số phận!… Thơ Dự nghĩ như vậy khi cùng hai người đàn em đi Mỵ Toàn.

Mấy ngày liền, dinh cơ Hoàng Đậu rộn rã sửa soạn cho lễ cưới của ông chủ. Từ sáng sớm ngày thứ bảy kể từ cuộc nói chuyện của hai cha con Hoàng và sự gật đầu giao ước của Thơ Dự, mọi người trong nhà từ con cái các bà đến người làm công mỗi khi gặp nàng Lới, họ đều cúi đầu cung kính chào “Bà Tư”. Họ đều nghĩ bụng: “Đó là do Thơ Dự trả nghĩa cho cha nuôi”. Họ khen Dự đạo lý không ngớt lời. Nhưng cũng có người cười ruồi: “Thói đời trâu chậm uống nước đục; ông cha  rước đồ thừa của ông con, bao nhiêu nước đầu ngon ngọt con hưởng hết, giờ cha húp nước xái!”.

Trong dinh cơ Hoàng Đậu những ngày này ồn ào tiếng heo tiếng bò tiếng dao thớt và tiếng người, chỉ có ông Ngàng trưởng đội vệ sĩ là im lặng. Sau khi trả lời làm thoả mãn ý đồ của Đậu, Dự xin phép ông đi vắng ít ngày, nói là lên thủ phủ xứ chuẩn bị hàng cho chuyến buôn biển sắp tới. Kỳ thực, Dự đã bàn với Lới, chàng đi dò la tin tức mối manh cha mẹ nàng Chằm xứ Thuận ở Mỵ Toàn.

Đêm trước ngày lễ cưới của Hoàng Đậu, một việc động trời nổ ra đã làm cho mọi thứ tiếng trong dinh cơ Đậu im bặt. Thay vào đó là tiếng khóc thảm thê, tiếng khóc thương tiếc và tiếng khóc gì… gì nữa thì chỉ có ông trời mới biết được!

Ông già máu dê Hoàng Đậu không dằn lòng được, không  cam lòng đợi đến đêm mai mới động phòng hoa chúc cùng với người đẹp xứ Thuận, đã mò đến buồn riêng của nàng Lới phía tây nam. Từ chập chiều nàng Lới đã xô cánh cửa sổ phía sau ra, chỉ để lại tấm rèm bằng lụa  mỏng màu mỡ gà. Nắng chiều rọi vào đó, mọi sự trong phòng đứng ngoài nhìn vào rõ mồn một. Lại kín kín hở hở vô cùng hấp dẫn, vô cùng quyến rũ. Phòng riêng của Hoàng Đậu ở trên cao phía  đông hậu sảnh; từ đó nhìn chếch xuống phòng nàng Lới chẳng khác nào nàng Lới đang ở trước mặt.

Nàng Lới cởi hết quần áo, ngồi xuống đứng lên trước tấm đồng thau dát mỏng làm gương soi. Nàng vuốt, nàng nâng, nàng xoa, lướt nhẹ trên những đường cong thân thể trần như nhộng của mình. Biết chắc Hoàng Đậu đang ngắm nhìn mình mà nuốt khan ừng ực, mà nổi cơn điên lên phía bên kia, nàng Lới bước mấy bước ưỡn ẹo rồi ngã người nằm dài trên bộ ván gỗ lót nệm hoa lau, cười ngặt nghẽo một minh. Nàng đứng dậy, liếc mắt về phía mấy người vệ sĩ đang ngồi túm tụm dưới một gốc cây góc vườn uống rượu đằng kia.

Trời vừa nhọ nhem, một bóng người mặc đồ tuyền đen, mặt bịt kín cũng bằng vải đen chỉ để lộ hai con mắt lần mò đi về phía phòng nàng Lới. Người đó gần như đi vào chỗ không người, lẻn vào phòng xong đóng sập cửa lại. Nàng Lới lập tức đóng cửa  sổ, trong lúc người đeo mặt nạ vội vã trút bỏ đồ ngoài rồi cứ nguyên cả bộ đồ trong bằng lụa trắng ập đến giường nàng Lới ôm chầm lấy nàng. Nàng Lới chừng như đã biết trước sự việc, tay đẩy người đó ra mà như kéo vào, rên rỉ: “Ôi, chàng ơi, ông chủ của em, làm  chi mà vội vàng, không đợi được đến mai sao?”. Hoàng Đậu - người đó chính là Hoàng Đậu - cười hì hì: “Không không! Ta không chịu được nữa rồi! Mau mau lên nào, nàng ơi!” “Khoan chút! Để em cởi quần áo cho chàng đã!”. Nàng Lới hơi mỉm cười, một tay áp Đậu ép chặt vào đôi vú của mình, một tay khéo léo lần vào túi áo kẹp tờ giấy xếp tư. Đậu vẫn luôn mang theo bên mình, rút ra, lận vào cạp váy sau lưng. Lão dê già bị kích thích đã đạt độ cao, chưa kịp chạm vào bụng nàng Lới đã bị xẹp như một quả bóng xì  hết hơi, ồi ồi rên lên mấy tiếng thoả mãn, gục đầu vào bụng Lới, im thít.

Nàng Lới bây giờ mới thổi tắt phụt ngọn bạch lạp nãy giờ vẫn cháy đượm, đạp toang cửa lớn, la to: “Đạo trích! Đạo trích! Bớ mọi người,  đạo trích!”.

Toán vệ sĩ đang hưng phấn vì rượu ở góc vườn sau ập tới, côn đao lắc cắc, loẻng xoẻng. Đậu hốt hoảng chẳng kịp mặc quần áo, trần truồng nhào ra. Liền hứng phải ba bốn đường nhị khúc vào đầu vào ngực vào chân. Đậu ngã sấp ngay bậc tam cấp buồng nàng Lới.

Cả dinh cơ ầm ào, rầm rập rầm rập. Mấy bà vợ Hoàng Đậu cũng vừa chạy tới. Đèn đuốc sáng trưng soi rõ cả ngọn cỏ đang  ve vẩy bởi ngọn gió tây nam vừa tràn lên. Mọi người hai năm rõ mười, ngao ngán bẽ bàng… nhận ra mặt mũi tên đạo chích!…

5.

Tin họ Hoàng phú hộ Ô Lâm chết bất đắc kỳ tử lan truyền khắp cả vùng bắc xứ Quảng. Nhưng không lan truyền nhanh bằng hành động lạ lùng kỳ quặc, xưa nay chưa từng có của người con trai đồng thời là người thừa kế ông ta - thầy Thơ Dự.

Ngày hôm sau Đậu chết, Dự từ Mỵ Toàn về tới Ô Lâm. Nhào về dinh cơ, chàng đứng sựng mất một khắc giờ nghe người nhà thuật lại “chuyện không may” của người cha nuôi chàng. Nàng Lới đón chàng ở phòng tây nam bằng một cái nháy mắt mỉm cười và ve vẩy tờ giấy cam kết của thân phụ nàng Chằm rút ra từ túi ông chủ Ô Lâm, tờ giấy mà theo con mắt mọi người, dù cho có Long Vương Hải Chúa hiện hình cũng không tài nào lấy được. Chẳng nói chẳng rằng, nàng Lới tự tay xoè lửa đốt giấy. Hai  người đứng nhìn nó cháy tan thành tro trong chiếc ống nhỏ bằng đồng của Hoàng Đậu.

Thơ Dự không thể hình dung nổi đoạn kết không thể lường trước của trò diễn mà vợ chồng chàng đã bày ra và chính chàng đã thuận tình. Mục đích cuối cùng của hai người là lấy được tờ giấy bán Chằm gán nợ của cha mẹ nàng, để ông chủ Ô Lâm không còn có cớ, để nàng Chằm yên ổn là bà Âu xứ Thuận. Chứ chàng đâu có ý định diệt cha nuôi chàng! Hoàng Đậu đền tội là lẽ đương nhiên nhưng do ai? Do chính những tay vệ sĩ của ông ta hay do tuổi tác sinh lý, hay do cả hai? Và nàng Lới, nàng vẫn giữ vẹn tròn tình yêu với chàng lại là điều mà chàng dường như không mấy hy vọng nó sẽ thực sự hiện hữu trong hoàn cảnh oái oăm này. Còn Hoàng Đậu, ông cha cảm phòng mà chết, ông con cũng gần như vậy mà hết sống! Âu cũng là số trời!

Làm đám ma cho cha nuôi xong, hết ba ngày chịu tang,Thơ Dự cùng vợ ra mộ lạy tạ. Nàng Lới khấn: “Xin thần linh chứng giám cho lời này của người con dâu đối với cha chồng. Thưa cha, cầu chúc cho linh hồn cha an nghỉ nhẹ nhàng thanh thản ở cõi âm ty…”. Thơ Dự tiếp theo: “Thưa cha, công ai nấy hưởng tội ai nấy chịu. Nghĩa tử là nghĩa tận, xin cha chấp nhận cho việc làm sau này sẽ làm cho linh hồn cha yên ổn!”.

Ngày hôm sau, Thơ Dự mời một cuộc họp có một không hai ở Ô Lâm. Trước mặt bà con đông đủ trong vùng, chàng thay mặt người đã khuất xin lỗi về những việc làm thất đức vô đạo của người đó lâu nay. Chàng nói: “Mong bà con lượng tình tha thứ cho Hoàng Đậu, người không còn sống trên cõi đời này nữa. Giờ đây, để tỏ lòng thành thật và cũng để phần nào chuộc  lỗi của cha tôi xưa, Dự tôi xin được khui mấy gian kho lúa phát chẩn cho mọi nhà. Ngoài lúa ra, mỗi gia đình Ô Lâm còn được nhận một ngàn quan tiền. Có mặt bà con chứng kiến đây, Dự tôi tuyên bố phân chia tài sản cho những người trong dinh cơ như sau: Bà cả bảy trăm mẫu đất, hai vạn quan tiền và toà dinh chính. Bà hai năm trăm mẫu đất, một vạn rưỡi quan tiền cùng toà nhà phía đông. Bà ba năm trăm mẫu đất, một vạn rưỡi quan tiền cùng toà nhà phía tây nam, nơi lâu nay Dự tôi vẫn ở. Giải tán đội vệ sĩ, cấp cho mỗi người năm trăm quan, ai về nhà nấy lo làm ăn lương thiện. Kẻ ở người làm mỗi người năm trăm quan lận lưng ra về quê hương bản quán. Dự tôi đã nói là làm, một lời thốt ra như dao pha khắc đá…”.

Cả vùng ngang dọc bãi Ô Lâm mấy ngày liền  rầm rầm, rầm rầm như ngày hội, át cả tiếng sóng biển…

6.

Thơ Dự cùng nàng Lới lại về ngôi nhà cũ của ông  Ngàng cha đẻ khi xưa. Ngôi nhà nằm sát bãi, ngoảnh mặt về phía mặt trời lên, bốn mùa lồng lộng gió mặn và sóng biển va đập ngay dưới bậc thềm đá gốc.

Ông Ngàng giờ đã ngót tám mươi, vẫn còn tráng kiện như một cây thủy tùng, cười hở cả hai hàm răng đen nhức như than đá chưa hề lung lay một cái, tự tay bẻ gãy đôi chiếc côn gỗ táu của mình ném vào lò bếp.

Ngay ngày hôm  đó, theo ý nguyện của  ông, Dự mướn người gọi thợ xây cho ông một ngôi nhà nửa nhà nửa chùa trên chót mỏm Ô Lâm liền với bìa rừng kéo dài vào xóm rú bên trong, để ông làm nơi ở, vừa tu tại gia vừa là chốn hải động dạy võ cho nam cường nữ kiệt bốn phương. Người tráng sĩ năm xưa giờ đã về già thảnh thơi trong khói hương chiêng mõ và nối gót sư phụ của mình nơi sơn động xa xôi mà cho đến giờ phút này, ông vẫn không biết nó ở tận đâu…

(Văn nghệ số 40)

Bạn bè một thuở

Binh đoàn X vừa có tin buồn Ông Võ Đặng - đại tá Phó Tư lệnh Binh đoàn lâm bệnh nặng, đã từ trần. Thể theo nguyện vọng của cán bộ, chiến sĩ Binh đoàn và di chúc của ông Võ Đặng, được Bộ đồng ý, lễ tang  ông tổ chức tại cơ quan Bộ tư lệnh Binh đoàn, đóng ở ngoại ô thành phố.

Công tác chuẩn bị tiến hành rất khẩn trương. Toàn bộ mặt sân vận động được xén cỏ thật bằng, rồi dùng sơn trắng kẻ thành từng ô nhỏ làm bãi để xe. Dự kiến, gần trăm xe các loại sẽ đỗ tại đây. Sân quần vợt sau nhà hành chính, căng ba chiếc dù trắng khổng lồ, phía trong kê mấy chục bộ bàn ghế Xuân Hoà màu cánh gián, là vị trí chờ đợi của khách, một đại đội nữ chiến sĩ phục vụ nước uống và tiếp đón. Ngoài ra, Văn phòng Binh đoàn còn chuẩn bị một số phòng ở đầy đủ tiện nghi, để những vị khách đặc biệt có yêu cầu nghỉ ngơi riêng.

Trong hội trường lớn của Binh đoàn, bài trí y hệt nghi thức nhà lễ tang của Bộ. Đầy đủ khẩu hiệu, lư hương, giá để linh cữu, giá để vòng hoa, ảnh bán thân ông Võ Đặng mặc lễ phục viền đen treo chính giữa, các khu vực Ban lễ tang, khu vực thân nhân gia đình và nơi làm lễ truy điệu. Đội quân nhạc của Quân khu được mời đến phục vụ. Việc túc trực bên linh cữu ông Võ Đặng, do cán bộ từ cấp trung đoàn trở lên và thủ trưởng bốn cơ quan Binh đoàn thay nhau. Riêng đội ngũ đón, dẫn khách, bê vòng hoa cũng chọn lựa kỹ từ những sĩ quan trẻ, cao lớn, điều lệnh đội ngũ chuẩn nhất đảm nhiệm. Trong ngày lễ tang mọi quân nhân của Binh đoàn, phải mặc quân phục nghiêm chỉnh, đúng quy định. Mọi con đường trong doanh trại, không có một chiếc lá rụng.

Năm ấy, thời tiết muộn. Sang tháng hai vẫn còn liên tiếp những đợt gió mùa đông bắc mạnh, bổ sung. Khu doanh trại Binh đoàn, những toà nhà cao tầng sừng sững, đứng nghiêm trang như người lính gác dưới bầu trời thấp, đầy mây màu xám chì. Hàng bàng trồng quanh doanh trại, run rẩy nhú vài ba chồi non xanh tơ trên đám cành khô gầy. Phía sau doanh trại, cánh đồng rau ngoại thành mênh mông, sương mù lãng đãng như khói toả. Xa nữa, con đê sông Hồng sừng sững như nét kẻ ngang chân trời.

Đúng ngày tang lễ. Từ sáng sớm đã có nhiều xe tô chạy về hướng Binh đoàn X. Đủ loại: xe U oát, xe du lịch, xe ca loại sang. Biển đỏ có; Biển xanh; Biển trắng có, xe nào cũng mang vòng hoa. Theo cờ hiệu của sĩ quan dẫn đường, các xe dừng lại trước cổng Binh đoàn mở rộng, để khách bước xuống, rồi từ từ lăn bánh về bãi đỗ. Khách đa phần là quân nhân, quân phục mùa đông thẳng nếp, quân hàm cấp tá, cấp tướng lấp lánh ánh bạc, ánh vàng. Khách dân sự mặc complê, áo khoác lông, áo da...Họ im lặng xuống xe, im lặng cúi đầu chào hay bắt tay nhau, rồi đứng thành từng nhóm, nhận băng tang chờ Ban lễ tang mời vào viếng.

Tại Hội trường, lễ viếng bắt đầu. Trong ánh sáng lung linh mờ ảo của hàng trăm ngọn nến, ngọn đèn, trong mùi hương trầm, hương hoa đặc quánh, trong tiếng nhạc Hồn tử sĩ day dứt, các đoàn khách nối nhau khép một vòng tròn kín: Họ đứng hàng ngang thắp hương, mặc niệm trước linh cữu ông Võ Đặng phủ cờ đỏ, chầm chậm đi theo nhau, ngắm khuôn mặt ông Võ Đặng lần cuối qua ô kính nhỏ đầu quan tài, đến dừng lại trước bà quả phụ Thu Hiền - Vợ ông Võ Đặng - và cậu con trai của ông bà, một thanh niên cao lớn, giống cha như đúc để nói lời chia buồn. Xong quay ra.

Gần trưa, lễ viếng vẫn tiếp tục. Các vòng hoa đã xếp đầy phía trước, cả hai bên hành lang rộng của Hội trường. Khách viếng xong, ngồi kín các dãy bàn uống nước dưới tán dù. Người ta trò chuyện về công việc của cơ quan, đơn vị, nhà máy, hẹn nhau về chuyến đi công tác hay làm ăn sắp tới. Đôi ba người ngậm ngùi nhắc lại kỷ niệm một thời với người quá cố. Cũng có vị khách liếc về phía Hội trường, che miệng thì thầm với bạn:

- Chậc! Tội thật! Bà xã của sếp còn ... ấy quá!

Là họ nói về bà Thu Hiền. Bà năm nay mới bước sang tuổi bốn mươi ba, kém chồng đúng mười tuổi; Hiện bà là Chủ nhiệm quân y Binh đoàn X. Do nghề nghiệp, điều kiện sống và sinh nở ít - Ông bà chỉ có con trai duy nhất là Võ Tâm, anh nối nghiệp cha, vừa tốt nghiệp trường sĩ quan xe tăng ở nước ngoài trở về, với quân hàm trung uý - nên trông bà còn trẻ nhiều so với bạn bè cùng tuổi. Nhưng từ khi ông Võ Đặng lâm bệnh rồi mất, bà Thu Hiền sa sút nghiêm trọng cả về sức khoẻ và tinh thần. Suốt sáng nay, để có thể cùng con trai đáp lễ khách đến viếng chồng, Bệnh xá Binh đoàn phải cử hai nữ y sĩ đỡ bà. Bà đứng đó, mình mặc toàn đồ đen, mái tóc dài xoã tung che gần kín khuôn mặt trắng xanh, chiếc áo xô rộng, tấm khăn trắng dài, càng khiến thân hình bà nhỏ bé, yếu đuối. Bà hầu như không nghe thấy gì, không nhìn thấy gì, không nhận ra khuôn mặt nào quen thuộc đi bên cạnh mình. Tất cả đều mờ mịt, mung lung, hư ảo.

Song, chính trong trạng thái bất định ấy, bà thấy hiện lên những hình ảnh của đời mình, của vợ chồng mình mấy chục năm qua. Hình ảnh  của làng dừa bên sông Thu Bồn nơi bà đã sinh ra... Ngày ấy, hoà bình vừa lập lại, anh Đặng vừa từ chiến khu hùng dũng trở về. Bà đang tuổi thanh niên phơi phới, xinh đẹp. Họ gặp nhau, tình yêu sét đánh, bạn bè, gia đình vun vào. Thế là vội vã yêu nhau, vội vã cưới nhau. Tròn một tháng vừa bén hơi chồng, bà đã phải lau nước mắt, đeo ba lô tiễn chân chồng tới tận chân cầu tàu, để anh ra Bắc tập kết. Họ hẹn hai năm trở về. Nhưng anh đi mãi, chưa hề biết giọt máu của mình đang hình thành và lớn lên trong bụng vợ.

Bà sinh con trong lo sợ và tang tóc, rồi suốt mười ba năm sau đó, hai mẹ con phiêu bạt, chui lủi, phải trải trăm điều cực khổ, đắng cay. Bà một mình vừa tần tảo nuôi dạy con, vừa âm thầm đợi tin chồng. Có nhiều lúc tuyệt vọng. Rồi ông bất ngờ trở về, vội vàng, giận dữ. Chưa kịp mừng, chưa kịp nhìn kỹ mặt nhau, bà đã phải ôm con lẽo đẽo theo chồng vượt hàng ngàn cây số dưới bom đạn để ra Bắc. ở đó, bà thực sự bắt đầu cuộc sống vợ chồng, được chăm sóc chồng, con. Gia đình hạnh phúc, tiến bộ, con trai trưởng thành. Những tưởng cuộc sống bên nhau đến già. Ai ngờ. Ông đã vội vã ra đi, ra đi vĩnh viễn, để lại cuộc đời bà một khoảng trống, không gì khoả lấp. "Ôi! Ông Võ Đặng ơi! Sao ông bỏ lại tôi một mình trên cõi đời này? Cho tôi theo ông với! Ông Võ Đặng ơi!” ...

*

Gần mười hai giờ trưa, Ban lễ tang rà lại danh sách khách đến viếng, thấy đã đầy đủ, liền phát lệnh làm lễ truy điệu. Người ta nhanh chóng di chuyển các vòng hoa, kê lại bàn ghế, chuẩn bị xe tang lễ và mời khách vào hội trường. Tư lệnh Binh đoàn, xem lại bản điếu văn, chuẩn bị đọc.

Đúng lúc ấy, viên sĩ quan tuỳ tùng chạy vào ghé tai Tư lệnh:

- Báo cáo Tư lệnh! Lại có khách xin vào viếng ạ?

-Đơn vị nào?

- Dạ! Khách dân sự; ở quê thủ trưởng Đặng!

- ở Quảng Ngãi à? ... Nhưng đến giờ truy điệu rồi. Chậm lại, các thủ trưởng cấp trên phê bình. Này! Cứ bảo họ chuyển vòng hoa vào cũng được.

- Dạ! Khách không có vòng hoa...Chỉ có một mình ạ.

-?…

- Ông ta nài nỉ xin vào viếng, nói là bạn cũ của Thủ trưởng Đặng. Ông ta biết tin thủ trưởng Đặng mất qua đọc cáo phó trên báo. Thế là vội vã đi tàu Thống Nhất ra ngay. Tàu đến thành phố trễ giờ, chỉ kịp thuê xe ôm về đây ạ. Trông vất vả lắm.

-Thôi được! Đưa ông ta vào. Nhưng bảo ông ta nhanh nhanh lên! Các bộ phận khác cứ tiến hành theo kế hoạch.

Khách vào. Đó là một người đàn ông trạc sáu mươi tuổi, lưng hơi còng. Gió lạnh, nên mặt ông tái xám, mái tóc bạc trắng chải ngược về phía sau, để lộ vầng trán cao cương nghị. Khách mặc bộ âu phục nhạt màu, cổ quàng khăn len mới - hình như vừa mua ngoài ga thành phố - Chân phải bước cà nhắc, khó khăn. Hai tay ông khách ôm bó hoa huệ, vai đeo túi vải căng phồng. Ông tập tễnh, đơn độc lách qua những hàng quan khách sang trọng đang nghiêm trang chờ làm lễ truy điệu.

Khách đến trước linh cữu ông Đặng, đặt bó hoa lên đó, run run lấy từ túi vải ra một chai rượu đế trong suốt,  một bó hương trầm, rồi tự tay thắp ba nén hương cắm vào bình và xúc động đứng ngắm bức ảnh ông Võ Đặng khá lâu, Bỗng nhiên, khách bất ngờ cúi xuống, lạy ba lần trước bức ảnh. Khi ngẩng lên, mọi người trong hội trường nhìn thấy trên bộ mặt đầy sương gió ấy, những giọt nước mắt to, đùng đục đang lăn xuống.

Khách tập tễnh đi về phía thân nhân người quá cố. Khác với mọi người, khách đưa hai tay nắm lấy bàn tay bà quả phụ, nghẹn ngào:

- Chị Thanh! Chị Thanh! Xin chia buồn cùng chị và cháu. Tha lỗi vì tôi đã tới trễ!

Không khí trong hội trường yên lặng. Bà Thu Hiền chợt chú ý đến người khách viếng, khi ông vái chồng mình. Có nét gì đó thật gần gũi, quen thuộc trong dáng điệu của người đàn ông kia rất lâu rồi đã bị lãng quên, bị chôn chặt, thức dậy trong tâm trí bà. Không có lẽ? Đến khi nghe khách gọi đến tên Thanh, cái tên từ hồi thơ bé của bà ở làng quê; cái tên bà đã mang, khi ôm con đi lánh nạn mười mấy năm trời, thì bà bàng hoàng, bao kỷ niệm xa xưa đã đóng băng theo thời gian chợt vỡ oà. Bà nhoài người ra phía trước, kêu thảng thốt:

- Trời anh Khắc! Anh Khắc! Sao mãi bây giờ anh mới đến với chúng tôi! Ôi? Ông Võ Đặng ơi? Bác Khắc mà ông đợi đã đến rồi! Hu! Hu...

Lễ truy điệu bắt đầu, tiếng đọc điếu văn trầm vang, đượm buồn. Ông khách lùi về phía sau, lẫn với cán bộ, chiến sĩ Binh đoàn X .

*

Cách đây đã hơn hai mươi năm.

Đối với người dân làng chài ven sông Thu Bồn, không khí hoà bình ngày ấy ngắn ngủi như giấc chiêm bao. Ngay khi những người cha, người chồng, người con của họ lên đường ra Bắc tập kết, vừa khuất sau rặng dừa cuối thôn, thì cuộc sống trong làng như rơi xuống vực thẳm. Bắt đầu là bộ mặt nhâng nháo, đểu cáng của những kẻ từng bị xóm giềng ruồng bỏ, khinh rẻ xuất hiện trên đường làng, ở các chỗ đông người. Tiếp đó,  là những lời đe doạ, hằn học đòi trả thù, khi bóng gió, lúc trắng trợn gieo xuống từng gia đình từng con người đã tham gia kháng chiến. Rồi chính quyền phản động cấp xã, ấp, các đồn bảo an, dân vệ mọc lên như nấm sau mưa; các sắc lính áo đen, áo vằn vện hung hăng, xông vào từng ngõ ngách, mỗi nhà. Những cuộc vây ráp, bắt bớ, tra hỏi, giết người diễn ra liên miên. Hầu như nhà nào cũng có tang, có tang nhưng không được khóc than, không được chia sẻ. Nhiều người bỏ làng trốn biệt lên rừng, hay phiêu bạt ra thành phố.

Cô Thanh đã trở về làng và sinh con trai trong thời kỳ ấy, cha mẹ chồng, cha mẹ cô bị bắt, bị tra tấn đến chết. Cô chỉ còn lại một mình với đứa con thơ. Bây giờ với cô đứa con là tất cả. Nó cho cô nghị lực vượt qua tang tóc, đói khát, nhục hình, cô đơn... Chỉ một điều khiến cô lo sợ, ấy là bọn ác ôn, ấp trưởng đang ráo riết tìm mọi cách cưỡng hiếp, ép buộc những chị em có chồng là bộ đội, cán bộ đi tập kết, phải ly hôn, phải lấy người khác. Cô còn trẻ lại xinh đẹp, nên hiểm hoạ tăng gấp bội. Không! cô không chịu, thà chết cũng không chịu. Cô quyết giữ tròn khí tiết để chờ chồng, nuôi con.

Cơ sở cách mạng xã L... đã bí mật đưa cô Thanh và đứa con mới một tuổi ra thành phố Đà Nẵng, tại đây, cô được bố trí là ‘’vợ’’ của anh Trần Văn Khắc, một cán bộ nằm vùng, nguyên Phó bí thư Đảng uỷ xã L, hiện đang hành nghề cắt tóc. Bấy giờ, anh là một đầu mối liên lạc nội thành quan trọng của huyện Q... Anh Khắc biết cô từ lúc còn quàng khăn đỏ anh là bạn của Võ Đặng, họ từng là bạn chài với nhau. Anh là người giới thiệu và mai mối cho hai người lấy nhau. Hiểu rõ hoàn cảnh của cô Thanh, anh đề nghị tổ chức đưa cô Thanh về ở với mình để bảo vệ mẹ con cô, bảo vệ hạnh phúc của bạn.

Trong xóm lao động bám vào mép biển phía nam đèo Hải Vân có một gia đình nhỏ. Người chồng sáng sáng bằng chiếc xe đạp cà tàng, đèo cậu con trai và hòm đồ nghề cắt tóc tới gốc cây phượng già ven đường quốc lộ l, gần đó, có nhiều trại lính ngụy và những kho vũ khí, xăng dầu lớn của Mỹ để hành nghề. Anh vừa trông con vừa cắt tóc cho khách. Anh tuy xấu người nhưng cắt tóc giỏi, lại nói chuyện có duyên, nên rất đông khách, hầu hết là cánh lính ngụy, anh quen họ, nhiều lần cắt xong lại cho chịu tiền công. Người vợ còn trẻ, đảm đang, suốt ngày quẩy đôi thúng đi vào từng ngõ bán cá, tôm khô và ghẹ. Vợ chồng họ sống kín đáo lẫn với các gia đình nghèo xóm ngoại ô. Không ai biết, suốt trong thời kỳ đen tối của cách mạng xứ Quảng, nhiều tin tức tình báo quan trọng về các cuộc hành binh, vây quét của Mỹ ngụy được báo trước lên khu giải phóng từ căn nhà nhỏ này. Những đoàn cán bộ từ Cứ về công tác nội thành, hoặc từ nội thành lên Cứ vẫn nhớ cặp giao liên một nam, một nữ, rất thông thạo địa hình, dũng cảm, mưu trí đưa họ lọt qua bao ổ phục kích, đồn bốt giặc an toàn. Đó là cặp vợ chồng ‘’hờ’! Anh Khắc, cô Thanh.

Họ sống và hoạt động như thế gần mười năm. Một lần, nghe tin anh Đặng đã trở về, anh chỉ huy một đơn vị Quân giải phóng tung hoành ở chiến trường Trị Thiên - Huế. Họ mừng lắm, kể cho nhau nghe từng chi tiết; cô Thanh mơ ước, một đêm nào đó chính cô được dẫn đường cho anh Đặng và đồng đội tiến về Đà Nẵng. Hẳn anh không thể ngờ vợ anh đã trưởng thành như hôm nay. Nhưng cô lo lo, đã mười mấy năm xa cách, liệu họ có nhận ra nhau?

Bẵng đi khá lâu, có tin anh Đặng hy sinh, mỗi người nghe một nguồn tin, nhưng họ giấu kín không cho nhau hay, mặc dù bằng linh cảm, họ biết người kia đã rõ hơn mình. Cô Thanh bên ngoài tỏ ra bình thản, nhưng trong lòng tan nát. Cô không tin sự thật. Bao nhiêu đau khổ cô đã cắn răng chịu đựng, bao tháng ngày đằng đẵng cô mòn mỏi đợi chờ. Cô đã tin tưởng, hi vọng… Bây giờ mất hết. Nhiều hôm bán hàng, cô quên cả nhận tiền của khách. Nhiều bữa cơm đang ăn, cô ngẩn ngơ đánh rơi cả đũa. Phía đuôi mắt rất đen của cô, xuất hiện những nếp nhăn hằn sâu, nụ cười gượng gạo như mếu. Ban đêm khi ôm con ngủ, cô âm thầm ngắm nó, nước mắt trào ra, ướt đầm mặt con, mặt mẹ. Đứa con trở thành chiếc neo duy nhất níu giữ cô với cuộc đời.

Anh Khắc biết. Anh lặng lẽ chăm sóc mẹ con cô từ những việc nhỏ. Anh thận trọng bàn bạc kỹ với cô, mỗi lần giao nhiệm vụ. Những đêm cô phải đi công tác, cho dù đến tận sáng, anh vẫn thức đợi đón cô an toàn trở về. Gặp ánh mắt cảm thông, khích lệ của anh, lòng cô yên tĩnh lại dần dần.

Bé Tâm lên mười tuổi, trường học ở mãi trong phố, em phải mượn chiếc xe đạp của ‘’bố” để tới lớp. Hôm ấy, em vừa đến ngã ba gần trường, bất ngờ chiếc ô tô chở cảnh sát Mỹ từ trong phố lao ra, nó chồm lên chiếc xe đạp, hất tung bé Tâm xuống đường. Hay tin, anh Khắc bỏ dở việc đang làm cho khách chạy tới nhà thương, nơi bạn bè và bà con đường phố đưa bé Tâm vào cấp cứu. Bé Tâm bị thương nặng, chân phải gẫy, mặt mũi xây xát máu chảy đỏ cả tấm áo trắng và chiếc cặp học trò.

Xẩm tối, cô Thanh mới đi chợ về, nghe hàng xóm kể, cô kinh hoàng quẳng gánh hàng giữa sân, chạy đến với con. Cả đêm, hai người thức trắng bên đứa con mê man bất tỉnh. Sáng ra, kiểm tra bệnh nhân xong, viên bác sĩ lạnh lùng:

- Cần tiếp máu ngay mới thoát chết được!

Anh Khắc tháo chiếc đồng hồ đang đeo đưa cô Thanh và nói:

-Cô về xem trong nhà có gì đáng giá đem bán tất, rồi vay quanh xóm, được bao nhiêu mang cả vào đây. Bằng mọi giá phải cứu cháu!

Cô Thanh chạy xuôi ngược suốt ngày, trở lại bệnh viện, người phờ phạc, mếu máo trao anh Khắc gói tiền nhỏ nhoi, không đủ mua nửa lít máu. Anh Khắc nhìn bé Tâm, suy nghĩ rất lung, rồi đứng dậy quả quyết:

- Chỉ còn một cách? Cô trông cháu.

Anh lên phòng xét nghiệm máu. May mắn máu của anh và Tâm cùng nhóm. Viên bác sĩ e ngại ngắm thân hình còm nhom của anh lắc đầu. Anh khẩn khoản: Xin bác sĩ cứ lấy. Miễn là... con chúng tôi qua khỏi. Nếu cháu có mệnh hệ nào, mẹ nó không sống nổi.

Bé Tâm ra viện, sức khoẻ bé hồi phục rất nhanh, bé lại tiếp tục đi học,  nhưng đi bộ vì chiếc xe đạp đã hỏng. Còn anh Khắc, sức khoẻ của anh giảm xuống nghiêm trọng, nước da đen xạm, tấm lưng dài còng còng, hai bả vai nhọn nhô sau lần áo mỏng, râu ria mọc lởm chởm. Nhưng con người anh tiềm ẩn một nghị lực, một sức chịu đựng phi thường. Anh vẫn đêm đêm đưa các đoàn cán bộ đi về qua đèo Hải Vân qua bao ổ phục kích, bãi mìn. Ban ngày anh đeo trên vai lỉnh kỉnh gương, ghế, hòm đồ nghề.., đi cắt tóc dạo các phố, các xóm ngoại ô. Vừa kiếm thêm tiền giúp cô Thanh, vừa thu lượm tin tức, truyền đạt mệnh lệnh cho mạng lưới điệp báo nội thành.

Biết rõ những hiểm nguy, những hy sinh anh Khắc đang trải là cô Thanh. Sống với anh trong cùng một mái nhà, hoạt động giao liên cùng anh một đường dây ngần ấy năm, cô hiểu hết những gì tốt đẹp, cao thượng của người đàn ông ấy. Cô thực lòng kính trọng anh. Anh đã dang tay đỡ khi cô cô đơn, tuyệt vọng, giúp cô giữ tròn khí tiết với chồng, dìu dắt cô đến với cánh mạng. Không chỉ cùng cô dạy bảo nuôi nấng bé Tâm, mà anh đã cứu nó thoát chết. Giờ đây, một phần máu của anh đang chảy trong tim nó. Có ngày mưa, cô ngồi trong buồng vá áo cho con, chợt nhìn hai bác cháu dạy nhau học bài ở gian ngoài mà xót xa, cay cay sống mũi. Anh Khắc gầy quá, mới ba nhăm, ba sáu tuổi, mà tóc hai bên thái dương đã bạc trắng, anh mặc chiếc quần lửng cũ, tấm lưng dài còng còng, hai bên sườn nổi rõ những dẻ xương, mái tóc dài dính bết vào chiếc gáy hõm sâu. Từ kính trọng biết ơn, cô Thanh thương anh vô vàn, cô khao khát được đền đáp, được san sẻ tình cảm với anh.

Anh Khắc cảm nhận được tình cảm trong trắng và chân thành ấy. Hai người tự nguyện xích lại gần nhau, vì tình yêu và trách nhiệm. Giữa họ chỉ còn khoảng cách mong manh nhưng chưa ai dám chủ động vượt qua. Thời gian mới làm được điều đó. Một thời gian sau tai nạn của cháu Tâm, hai người hoàn toàn thuộc về nhau. Tình yêu muộn mằn nhưng đằm thắm.

Anh Đặng đột ngột trở về.

Cô Thanh còn nhớ rất rõ. Khi cô đi gặp một cơ sở bí mật ở thành phố trở về. Đã khuya lắm, nhưng trong nhà cô vẫn còn ánh đèn. Trên bộ ván ngựa kê gian ngoài hai người đàn ông đang ngồi, giữa họ là chiếc đèn dầu nhỏ. Hình như họ ngồi đã lâu, không khí trong nhà trầm lặng, căng thẳng. Anh Khắc ngồi phía trong, lẫn với bóng tối, chỉ nhìn thấy mái đầu hơi cúi và hai bàn tay gầy đan vào nhau ôm lấy đầu gối: Người ngồi phía ngoài to khoẻ, mặc quần áo Quân giải phóng, chiếc mũ tai bèo hất về phía sau, ánh sáng ngọn đèn hắt lên soi rõ khuôn mặt gân guốc với vết sẹo dài ở cổ. Dáng người ấy đối với cô Thanh sao rất quen. Bỗng nhiên cô bủn rủn cả người, không thể đứng vững, phải ôm chặt vào cây cột hiên nhà. Đúng rồi? Vết sẹo kia cô đã từng cắn vào trong đêm tân hôn; cô đã từng xoa, từng chọc để anh cười suốt tháng trời ngắn ngủi của cuộc sống vợ chồng. Trời ơi! Anh ấy đấy ư? Anh ấy còn sống trở về ư? Thực hay là giấc mơ?

Tiếng anh Khắc:

-Cậu Đặng! Mình nói lại. Lỗi tại mình. Xin cậu hiểu cho. Bây giờ xử sự thế nào là quyền của cậu.

-Thôi. Anh khỏi phải nói nhiều. Các đồng chí trên Cứ cho tôi biết cả rồi. Hừ? Tổ chức tin anh, giao vợ con tôi cho anh, vì anh là đồng chí của tôi. Vậy mà anh muối mặt quyến rũ cô ấy. Anh không thấy xấu hổ à?

-Kìa cậu Đặng? Cũng tại hoàn cảnh là…

-Tại gì? Tôi đi guốc trong bụng anh. Từ giờ trở đi, anh nhớ đừng bao giờ nhìn mặt tôi nữa. Tôi khinh anh...

Cô Thanh xô cửa lao vào, cô lết đến bên anh Đặng, ôm lấy chân anh nghẹn ngào:

- Em xin anh. Tại em tất cả. Em có lỗi với anh. Anh...

Anh Đặng đỡ vợ đứng dậy, vòng tay giữ tấm thân đang run rẩy của cô. Một lúc lâu anh nói giọng không còn gay gắt:

- Chuyện đàn ông em đừng xía vô. Anh về lần này để đón em và con ra Bắc. Đi ngay đêm nay. Em vào đánh thức con và chuẩn bị. Nhanh lên, các đồng chí đang đợi.

-?

- Tổ  chức cơ sở trong này đã đồng ý cho chị và cháu đi. Đồ đạc của hai mẹ con, tôi đã  gói sẵn rồi!- Anh Khắc nói ngắt quãng, khó nhọc.

- Em phải đi ngay ạ! Thế còn nhiệm vụ đưa cán bộ đêm nay?

- Tôi sẽ thay! - Anh Khắc nói nhanh, rồi bước vội ra sân khép cửa lại.

Đêm ấy, cô Thanh đeo gói quần áo, vừa đi vừa khóc rấm rứt.  Anh Đặng cõng thằng Tâm, cầm khẩu AK đã lên đạn bước thoăn thoắt. Tới đầu quốc lộ 1, một tiểu đội Quân giải phóng và giao liên đã chờ họ. Họ vượt đèo Hải Vân, ngược lên miền núi phía tây Trị Thiên. Gió từ biển thổi về mạnh như bão, ánh đèn thành phố Đà Nẵng hắt lên một góc chân trời vàng ệch, có tiếng bom rền phía xa.

Theo đường giao liên, gia đình anh Đặng ra tới Quảng Bình, nơi Binh đoàn X đang đứng chân  củng cố lực lượng để tham gia chiến dịch 1968. Trên đường đi, họ nghe tin chuyến đón cán bộ về Đà Nẵng đêm ấy, đã rơi vào ổ phục kích của lính Mỹ, hình như phía ta tổn thất nặng trong đó có cả chiến sĩ giao liên.

*Sau chiến dịch 1968, ông Đặng được đề bạt Trung đoàn trưởng và đi học ở Học viện Quốc phòng. Ông đưa cả vợ con ra Hà Nội. Họ được chia  một căn nhà trong khu tập thể quân đội. Bà Thanh học thêm  văn hoá, sau thi và đỗ trường Y khoa Thái Bình, bà đổi tên thành Nguyễn Thị Thu Hiền. Tốt nghiệp, bà Thu Hiền xin về phục vụ Binh đoàn X để ở gần chồng con. Võ Tâm học hết phổ thông trung học cũng nhập ngũ, cậu được cử đi học sĩ quan xe tăng ở nước ngoài. Ông bà Đặng sống rất hạnh phúc, hoà thuận và mẫu mực, bạn bè, đồng đội quý trọng. Vợ chồng họ ít khi nhắc lại chuyện cũ e làm nhau đau lòng.

Khi ông Đặng ốm nặng, lúc hấp hối, ông gọi vợ đến bên mình. Ông cầm tay bà rất lâu, rồi thều thào:

- Dạo ấy tôi  thật không phải với mình và anh Khắc… Tôi không hiểu hết ngọn ngành… nên đã xử sự một cách… với người bạn tốt nhất của tôi…

Ông ngừng lời, thở dốc khó nhọc. Đôi mắt đã dại cố mở to. Hình như ông muốn khóc, nhưng không còn nước mắt, chỉ thấy khuôn mặt nhăn lại, u ám. Bà Thu Hiền ôm lấy ông nghẹn ngào. Ông khẽ vuốt tay bà, nói tựa như gió thoảng:

- Thật tiếc… Tôi chỉ ước mong… được gặp lại anh ấy một lần nữa… để xin…

*Sau lễ truy điệu, đến lễ đưa tang, các vị khách lên xe riêng, xếp thành hàng dài sau xe tang tiến về nghĩa trang thành phố. Ông khách Quảng Ngãi không có xe, ông ngơ ngác đứng bên lề đường, nhìn các loại xe lần lượt chạy qua. Chiếc xe U oát biển đỏ dừng lại cạnh ông, viên sĩ quan tuỳ tùng của Tư lệnh thò đầu ra cửa gọi:

- Bố già! Bố có ra nghĩa trang không? Bố lên đây.

Ông luống cuống trèo lên xe, ngồi ké  ghế viên sĩ quan, xe chở đầy vệ binh, vượt qua các xe khác, xe tang để dẹp đường. Ông khách đến nghĩa trang sớm, cùng bộ đội  khênh quan tài khi hạ huyệt, ông bê một hòn đất khá to thả xuống phần mộ ông Võ Đặng, rồi thắp thêm một nén hương. Xong xuôi, ông tập tễnh ra cổng nghĩa trang, đón xe ôm về ga thành phố để xuôi chuyến tàu tốc hành về Quảng Ngãi đêm nay. Trời chiều, gió bấc thổi mạnh quá, ông khách buộc lại khăn quàng cổ, vuốt mái tóc bạc trắng.

*

Nghe nói, đêm ấy ông khách không lên được tàu về Nam. Trung uý Võ Tâm đã phóng xe ra ga thành phố tìm ông, anh nhận ra ông ngay giữa bao hành khách đang hối hả, tất bật ra đi. Anh chạy đến chỗ ông, họ nói chuyện với nhau rất lâu, đến nỗi tàu rời ga lúc nào không biết.

(Văn nghệ số 41)

Phúc họa đời người

Những chiếc xe ôtô, xe máy dừng lại trước barie chắn tàu hoả. Mấy đứa trẻ bán hàng dạo ùa ra mời chào khách. Một chú bé chống nạng ôm chồng báo, gào to: “Báo mới đây, thủ phạm vụ cướp tiệm vàng Bông Mai đã bị bắt. Chuyện ly kỳ về một em bé bị bỏ rơi với gia tài lớn. Những kết quả bất ngờ giải bóng đá Cúp C1 Châu Âu vừa diễn ra rạng sáng hôm nay. Báo mới đây!”

Một cô gái mặc bộ quần áo bò từ trên chiếc xe taxi màu vàng chanh bước xuống, tiến về phía chú bé bán báo, lặng lẽ rút một tờ báo hàng ngày và ấn vào tay nó tờ 100.000 đồng. Chú bé lúng túng: “Cô ơi, cháu chưa đủ tiền trả lại. Cô đợi cháu đi đổi”. Cô gái xoa đầu chú bé, liếc nhìn chiếc nạng và thở dài: “Cô tặng cháu lấy may”. Chú bé tròn xoe mắt, nửa muốn nhận, nửa muốn từ chối. Chiếc xe taxi rúc còi, cô gái vội vã lên xe. Chú bé gào to: “Cháu cảm ơn cô nhiều! Chúc cô luôn luôn may mắn!”. Chiếc xe khuất dần trong dòng người, dòng xe trên đường phố loang loáng nắng mai.

Ngả lưng ra thành ghế, cô gái mở tờ báo, tìm nhanh đến bài viết: “Chuyện ly kỳ về một em bé bị bỏ rơi...” với bức ảnh đứa bé nằm trong chiếc xe nôi màu xanh da trời. Nước mắt bỗng ứa ra trên gương mặt cô gái. Chàng trai đeo kính cận ngồi bên cạnh lo lắng hỏi: “Em làm sao thế?”. Cô gái nắm chặt tay anh năn nỉ: “Cho em quay lại chung cư một lát đi”. Chàng trai xem đồng hồ, lắc đầu: “Trễ quá rồi!

Cô gái chớp mắt thở dài, quay lại với bài báo. Những dòng chữ như đang nhảy múa ra khỏi trang giấy, nó đưa cô trở về với những ký ức xa xăm, những kỷ niệm quằn quại. Hôm nay cô phải rời xa đất nước, rời xa tất cả những gì mình yêu thương.

*

... Buổi sáng mùa hạ, những người ngư dân dậy rất sớm. Họ khiêng chài lưới, đẩy thuyền dong buồm ra khơi khi mặt trời còn ngủ say. Chỉ có một quầng đỏ dâng lên, loang dần ra ở cuối chân trời xa. ánh sáng quệt những nét bút khổng lồ vào không trung xốp hồng tạo nên những mảng mây ngũ sắc với bao hình thù kỳ lạ. Cô bé Thanh Thuỷ thường thích ngắm những buổi sáng đẹp trời, tưởng tượng ra những bức tranh vũ trụ và vẽ nó lên nền cát những đường phố mà cư dân là muôn ngàn chú dã tràng đang cần mẫn xe cát. Thuỷ đắp cát thành những lâu đài, nhặt những viên ngọc cát tròn xoe của lũ dã tràng vừa xe, tô điểm cho cung điện cát nguy nga. Một đợt sóng mạnh từ ngoài khơi ào ạt xô vào bờ phá tung lâu đài cát, cuốn trôi triệu triệu viên ngọc cát li ti. “Thế là hết. Ta đi học đây! Hẹn gặp lại sáng mai nhé”. Thuỷ khoác cặp sách, giơ tay chào tạm biệt lũ dã tràng, tung tăng chạy dọc bãi biển. “Biển muôn đời vẫn thế, vừa dịu hiền, vừa hung dữ"... Thuỷ hay chuyện trò với biển như vậy và ưa giãi bày tâm sự của mình với nàng tiên cá vô hình: “Biển giàu sang lắm, sao dân chài quê mình khổ lâu thế?”.

Biết bố mẹ quá nghèo, Thuỷ chăm chỉ học hành, chăm chỉ lao động phụ giúp gia đình và không có ước mơ gì lớn lao ngoài mong muốn làm sao cho gia đình và quê hương mình bớt khổ. Con gái xóm chài nghèo này đã mấy ai học hết được trung học. ấy vậy mà cô gái có nước da ngăm ngăm nâu, có đôi mắt to tròn đen láy và mái tóc quăn tự nhiên nhờ hơi nóng của cát, hơi mặn của muối lại được tuyển thẳng vào Đại học kinh tế.

Hôm Thuỷ đeo ba lô vào Đại học, bố mẹ vui trào nước mắt, xát muối vào chân con với hoài bão “mong cho chân cứng đá mềm”. Cả xóm chài dậy rất sớm tiễn đưa Thuỷ tưng bừng hơn ngày hội ra khơi đầu vụ cá...

Năm học thứ nhất trôi qua khá thuận lợi dẫu cho cuộc sống thị thành có làm Thuỷ bỡ ngỡ, choáng ngợp, suốt ngày cô chỉ ru rú ở ký túc xá, chẳng mấy khi dám bước chân ra phố. Nhưng đến năm học thứ hai  Thuỷ hoàn toàn bị suy sụp khi được tin bố mẹ đã bị bão tố nhận chìm giữa biển khơi.

Được bà con xóm chài động viên, giúp đỡ, Thuỷ đã gắng gượng đứng lên, trở lại trường học. Nhưng trước một biến cố quá lớn, Thuỷ học không vào, đầu óc mụ mẫm hẳn. Cuộc sống càng trở nên khốn khó khi chẳng còn nguồn chu cấp thường xuyên, tuy mỗi tháng chỉ hai ba trăm ngàn đồng. Cô bác xóm chài thường nói rằng: “Cứ cố theo học, bà con sẽ gom góp gửi tiền cho”. Nhưng cái xóm chài nghèo xơ xác ấy quanh năm có nhà nào no ấm, dư dật gì đâu.

Mấy đứa bạn cùng lớp thương Thuỷ lắm, chúng rủ Thuỷ kiếm việc làm thêm vào buổi tối ở các nhà hàng. Chạy bàn  quán ăn, quán giải khát, một tháng cũng được ba bốn trăm ngàn. Thôi thì phải “nhắm mắt đưa chân”. Dù sao cũng có mấy đứa bạn cùng làm và đã có một chàng sinh viên sắp ra trường tình nguyện đưa đón Thuỷ trong mọi hoàn cảnh. Đó là Nguyễn Văn Sơn, người thấp đậm, nói năng bỗ bã, nhưng tỏ ra khôn ngoan, tinh quái nên có biệt danh là “Sơn tinh vi”. Anh ta biết cách nhẫn nại, nhất là biết kiên trì đeo đuổi các cô gái kể cả phải đứng suốt đêm giữa mưa chờ đợi. Nhà hàng Bằng Lăng Tím, nơi Thanh Thuỷ làm nhân viên chạy bàn ca tối vừa khai trương thêm vũ trường ở tầng hầm khá đông khách, thường thiếu vũ nữ. Đám sinh viên trường Thuỷ được bà chủ cho tập múa và thỉnh thoảng được thay phiên nhau vào vũ trường thử việc. Đến lượt Thuỷ, lần đầu tiên mặc váy ngắn, đi tất màu phấn hồng cô cảm thấy ngượng ngập, lóng ngóng, nhưng mọi người đều phải trầm trồ khen ngợi vóc dáng đẹp khoẻ khoắn của cô với cặp chân dài. “Thuỷ chân dài”, đó là biệt danh mới của cô do đám choai choai đặt cho. Còn những chàng si tình có học thì gọi cô là “nàng tiên dòng nước xanh”. Được trang điểm nhờ bàn tay của chuyên viên thẩm mỹ viện nổi tiếng, dưới ánh đèn màu lập loè, gương mặt Thuỷ toát lên vẻ đẹp chân chất mà kiêu hãnh, sang trọng. Cặp mắt thăm thẳm nét buồn sâu lắng lại có sức cuốn rũ kỳ lạ. Khách tranh nhau được nhảy với cô và chính họ lại là người dạy cho cô các điệu nhảy nhưng vẫn hào phóng boa cho cô những khoản tiền đáng cả tháng lương. Rất nhiều chàng trai, nhiều ông chủ giàu có sẵn sàng dâng hiến các báu vật để chiếm được trái tim “nàng tiên dòng nước xanh”, nhưng Thuỷ đã khéo léo từ chối rằng: “Em còn đang phải học”. Thuỷ luôn cố gắng giữ mình trước mọi cám dỗ vì uy tín của nhà trường, của chính cô và cũng còn vì tình cảm cô đã dành cho Sơn. Thuỷ cảm tấm lòng cung cúc tận tuỵ của anh. Bây giờ Thuỷ đã có thể chi cho chàng mỗi ngày dăm ba chục ngàn đồng, nhưng chưa lúc nào Thuỷ quên củ khoai bẻ đôi và bát mì tôm chàng nhường cho Thuỷ lúc ốm đau nằm liệt giường.

Cuộc đời thường có những đột biến dễ làm thay đổi bản chất con người hoặc có những môi trường phô bày được ruột gan  của họ. Chàng “Sơn tinh” gặp may, kiếm được việc làm ngon lành tại Công ty thương mại Đông Hải. Ông giám đốc Trần Đông bị nhồi máu cơ tim chết đột tử - Nghe nói là trên bụng vợ. Người ta nói ông bị lừa trong làm ăn. Lại có người bảo ông bị vợ hành đến kiệt sức. Cái chết của ông không làm bà Xuân Hải buồn. Trái lại để thay chồng điều hành công việc, bà chọn ngay một trợ lý kiêm vệ sỹ, kiêm lái xe và có năng lực làm người tình chia xẻ nỗi sầu. Chàng “Sơn tinh” nhanh chóng được cất nhắc, được bà chủ tin cậy giao luôn cho chiếc xe Toyota Camry đời mới. Tất nhiên bà đã cử người dạy cho chàng biết cầm vô lăng và nhanh chóng lo cho cả bằng lái.

Vậy là từ nay, sáng sáng “Sơn tinh” phải lái xe đón bà giám đốc, chiều chiều đưa bà ra sân chơi quần vợt, đến bể bơi, ăn tối ở các nhà hàng sang trọng, nửa đêm đưa bà về biệt thự và được phép nghỉ lại ở ngay gian phòng ngủ tràn ngập hoa hồng. Bà thích những người có học thức, có danh tiếng, nhưng phải thực khoẻ mạnh. Chàng cử nhân kinh tế làm bà hài lòng toàn diện. “Sơn tinh” bắt đầu nhìn đời bằng nửa con mắt, quên hết tình nghĩa bạn bè, trở nên hung hăng, tàn nhẫn. Thậm chí gặp Thuỷ cứ như chưa từng quen biết.

Đến lúc này Thanh Thuỷ mới chua xót nhận ra chân tướng đích thực của gã Sở khanh. Nhưng đã quá muộn, trong người cô đang có giọt máu của hắn cựa quậy. Thanh Thuỷ buồn lắm! Ăn thứ gì cũng nôn oẹ. “Ôi, giá mà khạc nhổ được cái giọt máu nhơ bẩn của hắn”. Thuỷ theo đạo Thiên chúa, cả họ nhà cô không một ai dám nạo phá thai. Cô thực sự bế tắc, phải nịt bụng cố đi học, đi làm. Vào một đêm đầu hạ, Thuỷ lang thang ra Hồ Tây. Cô đâm vào ôtô mà xe lại phanh kịp. Cô đi ra cầu Long Biên tha thẩn như người mất hồn rồi bất thần nhắm mắt gieo mình xuống sông Hồng. Hình như nàng tiên cá hiện lên, vừa đẩy cô vào bờ, vừa thủ thỉ vào tai cô những lời chân tình: “Em trẻ đẹp thế, sao lại chết uổng, chết phí được. Em không nghĩ đến bao người dân vạn chài đói khổ đang dõi theo từng bước đi của em, đang mong em thành đạt?. Đừng bao giờ nản chí, đừng phụ công lao cha mẹ đã hy sinh tất cả vì em...”.

Thuỷ tỉnh lại trên đi văng một khách sạn sang trọng gần bến sông. Trước mắt cô là chàng kỹ sư điện tử Việt kiều Trần Nhân ái, người đã từng đến vũ trường Bằng Lăng Tím nhiều tuần qua, từng say mê vẻ đẹp thuần khiết và tính cách đàng hoàng của Thuỷ. “Có những sự tình cờ kỳ lạ như được chính thần linh sắp đặt vậy” Trần Nhân ái kể lại: “Anh đến vũ trường không gặp được em, buồn quá, trở về khách sạn đứng hóng gió sông thì gặp ngay người nhảy từ trên cầu xuống. Đúng là trời cố sắp đặt để anh được ôm em trong tay”. Trần Nhân ái thú thực với Thanh Thuỷ rằng công việc đã tạm xong và visa đã hết thời hạn, nhưng vì quá say mê Thuỷ, chàng đã xin phép được kéo dài thêm vài tháng. Nhân ái đã tặng Thuỷ chiếc lắc vàng đính ngôi sao kim cương cùng với lời cầu hôn gần như muốn khóc: “Em chính là cô gái anh từng gặp trong giấc mơ đêm đêm. Em đã từng cùng anh bay trong bão tố, kéo anh lên khỏi vực thẳm bùn lầy nhơ nhớp của cuộc sống xô bồ. Anh đã quá chán nản trước những cô gái loè loẹt son phấn, vàng bạc đầy mình mà vô cảm, rỗng tuyếch. Còn em luôn tự nhận mình nghèo hèn mà nói năng, phong cách thật cao quý. Gặp em, anh như tìm lại bao hoài bão, bao sức mạnh cao đẹp mình đã đánh mất. Em thuần khiết như giọt sương mai, như tia nắng trong suốt. Anh yêu em hơn tất cả những gì quý báu nhất của trái đất này. Xin hãy nhận tấm lòng của anh”.

Thật khó ai từ chối được lời cầu hôn như thế của một chàng trai có cả trí tuệ, tiền bạc và trái tim nồng nàn. Nhưng cái thai trong bụng Thuỷ đã lớn lắm. Cô phải nịt bụng thật chặt, phải giấu hết mọi người để cố theo hết các môn thi cuối cùng. Chẳng lẽ cũng giấu diếm chàng được mãi sao? Mà nói thật với chàng thì liệu chàng có còn yêu một con vũ nữ nhẹ dạ được không? Thuỷ thừa biết có bao cô gái xinh đẹp đang thèm muốn được kết hôn với chàng, thậm chí chỉ cần lấy nhau một vài tháng để được nhập cư rồi chia tay.  ái Nhân là người có thể tin được. Nhớ lời thầy giáo dạy văn, rằng: “Mọi sự dối trá lừa lọc để chiếm đoạt tình yêu sớm muộn đều dẫn đến bi kịch thảm khốc”, Thuỷ đã thành thật kể hết mọi chuyện. Có lẽ cũng bị sốc, anh lặng người hồi lâu mới lấy khăn thấm những giọt nước mắt trên má Thuỷ, nhỏ nhẹ nói: “Anh thông cảm với nỗi khổ của em. Tuy nó có làm anh hơi choáng váng, nhưng thái độ dũng cảm, trung thực của em đã lại nâng em lên cao hơn, làm anh thực sự hài lòng. Chuyện này dễ giải quyết thôi...”.

Thuỷ rất muốn được nuôi con, chăm sóc, dạy dỗ nó, nhưng cô thừa hiểu cha mẹ Nhân ái khó lòng chấp nhận một nàng dâu đã có con riêng với ai đó. Thuỷ định sẽ giao nó lại cho chính cha nó, nhưng khi biết anh ta đang hầu hạ bà Xuân Hải, Thuỷ rùng mình xua đuổi ngay ý nghĩ ngu ngôc của mình - Anh ta không đủ tư cách làm cha.

Thuỷ đã từng bị bà Xuân Hải xông vào vũ trường đánh ghen khi ông chồng bà nhiều đêm trốn nhà đến ngồi uống rượu và chuyện trò với Thuỷ. Bữa ấy, bà đã gào vào tai Thuỷ: “Tao sẽ cho mày biết thế nào là đau khổ”. Thì ra bà đã chọn gã “Sơn tinh” vào chân trợ lý trước hết để thực hiện ý muốn gieo bất hạnh cho kẻ đã cả gan làm chồng mình say đắm. Thực ra ông  Đông chồng bà có còn chút sức lực nào đâu để “thèm của lạ”. Ông chỉ muốn được giải toả tâm trạng với Thuỷ mà thôi. ấy thế nhưng bà Xuân Hải vẫn thù rất dai, rất ác hiểm. Một hôm bà nổi đoá, bắt “Sơn tinh” chở đến vũ trường Bằng Lăng Tím, chống nạnh đứng trước mặt Thuỷ cười gằn: “Tao bằng tuổi mẹ mày mà vẫn cướp được chồng mày dễ như trở bàn tay. Còn mày, có giỏi thì xuống âm phủ mà yêu đương, ân ái với chồng tao”.

Thuỷ tái mặt, trừng mắt, nắm chặt tay định tống vào mặt bà Xuân Hải, nhưng anh bảo vệ đã kịp giữ cô lại. Thuỷ nuốt giận. Cô nghe rõ tiếng sóng biển quê nhà vẳng đến cùng với lời giảng văn của thầy giáo: “Tha thứ mới là sự trừng phạt nặng nề nhất”.

Thuỷ ôm bụng ngồi xuống, thở mạnh. Cái thai đang quẫy đạp. Đã đến lúc phải xin nghỉ việc để tập trung vào bài thi tốt nghiệp và chuẩn bị các thứ cho ngày sinh nở.

Đứa bé ra đời ở một nhà hộ sinh ngoại ô khá thuận lợi, nhưng một bên chân nó bị teo lại, không cử động được, chẳng biết vì Thuỷ đã nịt bụng quá chặt quá lâu hay vì gen của cha mẹ? Thuỷ muốn đăng báo cho con nuôi, hoặc tìm một người thân gửi gắm nhưng vì chiếc chân dị tật của thằng bé sợ chẳng ai muốn nhận, thời hạn visa của chàng Việt Kiều đã hết, Thuỷ phải quyết định một phương án mà cô không hề mong muốn.

Vào một đêm đông giá lạnh, Thuỷ gọi taxi đưa con về căn nhà mình thuê ở từ 2 năm nay trong khu chung cư. Cô ngồi ôm con, thủ thỉ vào tai nó những lời âu yếm nhất cho đến bốn giờ sáng mới bọc nó vào hai lớp chăn, đặt vào chiếc nôi xách bằng vải giả da màu xanh da trời, chèn chặt quần áo và các chai sữa. Cô cẩn thận gói mười ngàn đô la và chiếc lắc vàng bỏ vào một chiếc túi da cá sấu cùng bức thư đã viết sẵn, lồng dây đeo vào cổ thằng bé.

Thuỷ mở cửa sổ đứng nhìn dãy chung cư đối diện lờ mờ trong ánh điện ngoài phố hắt vào. Biết gửi con vào nhà ai đây? Căn hộ ngoài cùng là của vợ chồng ông giáo sư Sử học đã già, họ không thể trông trẻ được. Thuỷ biết vợ chồng ông rất tốt bụng. Chính ông giáo sư đã cho Thuỷ lá số tử vi dự báo một tiểu hạn xấu sắp ập đến, nhưng ông an rủi rằng: “Cung phúc đức dày, vượt qua được những trục trặc chồng con. Hậu vận sẽ khá”. Căn hộ thứ hai là của vợ chồng anh đại uý công an hình sự, tuy chỉ mới có một cô con gái, nhưng cả hai vợ chồng đi suốt ngày, không thể trút thêm gánh nặng cho họ. Căn hộ thứ ba là của bà bán thịt lắm điều, ông chồng đồ tể suốt ngày say bí tỉ, chửi tục và đánh vợ ầm cả xóm, không thể gửi con mình vào nhà như vậy được. Căn hộ thứ tư là của ông chủ nhà hàng karaokê, chuyên bóc lột khách hàng và đối xử tàn tệ với tiếp viên, không tin cậy được. Căn hộ thứ năm là của vợ chồng anh kỹ sư xây dựng, còn son rỗi, ăn ở biết điều và cởi mở.

Thuỷ liếc nhìn đồng hồ, nhìn con hồi lâu rồi thở dài, xách chiếc nôi vải rón rén bước ra khỏi phòng. Cô vừa đi vừa quan sát trước sau. Đêm mùa đông trời lâu sáng, nhưng tiếng còi xe đò, tiếng rao hàng đã vang lên ở ngoài phố. Thuỷ đi dọc hành lang toà chung cư và dừng lại trước cửa sắt gắn hoa văn sơn màu xanh lá cây của anh kỹ sư xây dựng. Lấm lét nhìn suốt hành lang, nhìn quay lại ngôi nhà của mình, thấy không có ai dậy quá sớm, Thuỷ yên tâm đặt chiếc nôi vải xuống. Bần thần hôn con lần cuối, nước mắt Thuỷ trào ra, khiến thằng bé cựa quậy. Cô vỗ nhẹ và vội vàng ấn núm vú chai sữa vào miệng nó. Thằng bé mút ngon lành và lại yên tâm ngủ.

Thuỷ trở về căn phòng của mình khi đồng hồ đã chỉ 4 giờ 40 sáng. Chuông điện thoại nhà số 5 vang lên từng hồi dài.

Dường như không thể ngủ tiếp, bà chủ nhà số 5 bật đèn phòng khách và mở cửa. Giật mình nhận ra chiếc nôi đặt trước nhà, không cần suy nghĩ, cũng biết ngay trong chiếc nôi có gì, bà vội vàng xách nó đặt sang căn hộ số 4. Thuỷ không kịp nhìn thấy hành động ấy vì đang quay vào uống nước, cô yên tâm khi thấy nhà số 5 đóng cửa lại. Thuỷ không hề biết rằng vợ anh kỹ sư xây dựng là loại đàn bà mải chơi rất sợ nuôi con. Thực ra họ đã có một thằng bé gửi ở nhà ông bà nội, nhưng cũng rất lười về thăm. Còn ông chủ nhà hàng karaokê cà phê đèn mờ thì chưa bao giờ có khái niệm làm phúc chứ nói gì đến nuôi một đứa trẻ bị bỏ rơi. Ông ta lấm lét xách chiếc nôi bỏ sang trước cửa căn hộ số 3 của bà hàng thịt. Bà này tuy đanh đá lắm điều ở quầy bán thịt, nhưng cũng có tấm lòng trắc ẩn. Bà vén tấm vải voan, nhìn thằng bé kháu khỉnh đang ngủ say, lẩm bẩm: “Của trời cho, phải nhận thôi”. Nhưng ông chồng đồ tể nát rượu thì lúc này rất tỉnh: “Im mồm. Nhận cái con khỉ! Để tôi lo!”. Tưởng ông lo thế nào, hoá ra lại xách chiếc nôi đặt sang trước cửa căn hộ số 3 của vợ chồng anh đại uý công an hình sự, đúng vào lúc Đài truyền thanh phường nổi nhạc hiệu tập thể dục buổi sáng.

Đêm qua phải truy bắt bọn cướp xe ôm đến hai giờ sáng, đại uý Lâm vẫn còn ngon giấc, nhưng vợ anh đã thức dậy giặt quần áo. Bé Thảo cũng đã dậy ôn bài. Có tiếng đập cửa, bé Thảo vội chạy ra và gọi to: “Mẹ ơi, ra đây mà xem. Nhà ta có quà!”.

Cô giáo Huyền vẫn giặt quần áo: “Quà của ai thì đem vào, mẹ đang ướt tay”.

Bé Thảo nhấc chiếc nôi lên, khệ nệ khiêng vào nhà. Chị Huyền vội đứng lên lau tay vào vạt áo, chạy đến đỡ chiếc nôi, vén tấm voan xanh, nhìn thằng bé đang toét miệng cười trong mơ mà bần thần.

Dù chưa bao giờ ghen tuông, nghi kỵ chồng, nhưng cô giáo Huyền cũng phải tự hỏi: “Hay là vì mình không muốn sinh đẻ thêm mà anh ấy đã... Giờ họ mang con đến trả cho mình. Để rồi xem thái độ anh ấy thế nào?”.

Bị con gái đập dậy lúc giấc ngủ đang sâu, tuy hơi bực, nhưng đại uý Lâm hiểu ra ngay có chuyện hệ trọng.  Anh Lâm rón rén nhấc hai lần chăn, chưa kịp nhìn, thằng bé đã đái vọt vào mặt anh: “Trời đất ơi, ông tướng này chẳng sợ công an gì cả!”. Bỗng bé Thảo kêu lên: “Nó đeo cái gì ở cổ ấy mẹ ạ!” Anh Lâm nhấc chiếc túi da cá sấu màu vàng xinh xắn, thận trọng mở  túi và sửng sốt nhận ra tập đô la cùng chiếc lắc vàng đính kim cương. Anh trao cả hai thứ đó cho vợ và mở bức thư liếc qua rồi chậm rãi đọc:

“Kính thưa ông bà!

Tôi xin gửi ông bà đứa con yêu quý mà tôi chưa kịp đặt tên. Mong ông bà thông cảm cho hoàn cảnh của tôi. Biết việc mình làm thế này là trái đạo lý của người Việt Nam và bất kính đối với ông bà, nên tôi xin tạ tội trước, mong ông bà tha thứ cho kẻ bất hạnh này. Tôi gửi lại 10.000 USD để góp một phần vào việc ông bà nuôi dạy cháu. Còn chiếc lắc tôi để làm của hồi môn cho cháu lúc trưởng thành. Cháu sinh ngày 01 tháng 9 âm lịch, lúc 6 giờ 35 phút, tuỳ ông bà đặt tên. Tôi ưa một cái tên bình dị mà khoẻ khoắn như  Sông, Biển, hoặc cây Tùng, cây Thông và xin được mang họ ông nhà. Tôi mong muốn cháu trở thành một nhạc sỹ hoặc một nhạc công, tuy nhiên tuỳ năng lực của cháu và ý muốn của ông bà. Một chân cháu bị teo nhưng hy vọng vẫn chạy chữa được. Tôi hứa sẽ có trách nhiệm trong việc này. Một lần nữa thành thật xin tạ tội với ông bà và kính bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc.

TT. Một người mẹ bất hạnh”

Chị Huyền lặng người đỡ bức thư, nước mắt chảy dài trên má. Chị vẫn thường mủi lòng trước những bất hạnh của người khác như vậy.

Mặc cho cả nhà ồn ào, thằng bé cứ say sưa ngủ. Chị Huyền khẽ hỏi chồng: “Bây giờ phải làm những gì? Có cần báo công an không?” Anh Lâm gật đầu: “Cô viết ngay bản tường trình và đơn xin nhận làm con nuôi, lát nữa đưa ra phường”. Chị Huyền băn khoăn: “Đem cả tiền chứ?” Anh Lâm cười: “Tất nhiên là phải đem tất tật, nhưng chẳng ai lấy mất tiền của cô đâu. Chúng ta được quyền sử dụng nó hợp pháp. Trước hết sẽ mua cho cô một chiếc máy giặt xịn để cô có thời gian chăm sóc thằng bé. Sau nữa là mua cho mẹ con cô chiếc xe ga ZX  bãi 50 phân khối thay cho chiếc xe đạp cọc cạch. Cuối cùng là sắm một chiếc đàn oóc Nhật Bản để cô dạy con chơi đàn. Tất tật chỉ mất khoảng một ngàn đô, còn chín ngàn đô gửi tiết kiệm, lấy lãi hàng tháng chăm nuôi nó”. Chị Huyền tủm tỉm cười: “Sao hôm nay anh giỏi tính toán thế ? Anh đặt tên nó đi”. Anh Lâm châm thuốc lá, chắp tay đi một vòng quanh nhà rồi vỗ tay: “Cho nó mang cả họ của anh và họ của em Trần - Hoàng ... Thông. Hay tuyệt rồi nhé”.

Ông chủ tịch phường tỏ ra thích thú ký vào giấy khai sinh của bé Thông và cao giọng giải thích: “Trần Hoàng Thông là một cái tên rất chi là hay. Nó có nghĩa là cây thông quý như vàng của trần gian. Biết đâu nó sẽ là thần đồng cũng nên. Những người có dị tật thường lắm tài.

Chuyện nhà Lâm vớ được thằng bé cùng bọc đô la bự như một thiên cổ tích được thêu dệt thêm đủ chi tiết ly kỳ, giật gân lan nhanh khắp phường, khắp quận, chỉ thiếu trường đoạn là nó đã từ nhà anh kỹ sư xây dựng dịch chuyển sang nhà ông chủ Karaôkê rồi sang tiếp nhà bà hàng thịt trước khi dừng lại ở căn hộ số 3 của đại uý Lâm. Cả ba gia đình kia đều đang xuýt xoa tiếc ngẩn, tiếc ngơ, chồng chửi vợ, vợ trách chồng nào là đồ thất đức, vô lương tâm; nào là ngu hơn lợn, dốt hơn bò. “ít ra thì cũng phải xem trong chiếc nôi xách có gì chứ ! Cả chục ngàn đô là gần ba mươi cây vàng chứ có ít đâu. Lại còn chiếc lắc vàng đính kim cương nữa chứ!”

Câu chuyện được một tờ báo hàng ngày đưa tin, dù ngắn cũng đủ làm Thanh Thuỷ yên lòng trước khi bước chân lên máy bay rời đất nước.

*

Khi đời sống vật chất dư thừa, tinh thần thanh thản, con người ta cảm thấy thời gian như trôi nhanh hơn. Mới đó mà đã chín năm Thanh Thuỷ sống ở nước ngoài. Cô đã sinh hạ cho Nhân ái một chàng hoàng tử và một nàng công chúa đều xinh đẹp, khoẻ mạnh, được ông bà nội rất cưng chiều. Vốn tính cần cù, khiêm tốn, ham học hỏi, không ỉ lại chồng Thanh Thuỷ  đã lấy thêm được bằng kỹ sư công nghệ và trở thành chuyên viên đáng tin cậy của nhà máy chế biến hải sản có danh tiếng. Với số tiền để dành được của riêng mình, Thuỷ rất muốn làm một việc gì đó thật hữu ích cho quê hương và xin nhận lại đứa con đã bỏ rơi. Sau nhiều ngày suy nghĩ, Thuỷ đã vạch ra dự án xây dựng một nhà máy chế biến hải sản ngay trên xóm chài quê hương với sự đầu tư trang thiết bị hiện đại cho các hộ ngư dân đủ điều kiện đánh bắt xa bờ, họ sẽ trả dần bằng sản phẩm. Thuỷ đã nhờ Công ty Việt Phát cử người lo giúp mọi thủ tục. Ông chủ tịch tỉnh hiện nay là chú họ của Thuỷ đã hứa qua điện thoại: ” Mọi việc sẽ được quyết định ngay thôi. Cháu chuẩn bị về nước nhanh lên. Bây giờ Việt Nam thông thoáng lắm rồi!”.

Chưa bao giờ Thuỷ quên những ngày cơ cực nghèo khó, tiếc là không còn ông bà, cha mẹ để có được vinh dự chăm sóc và càng ân hận, xót xa khi nghĩ đến đứa con mình đã bỏ rơi, dù biết nó đang được nuôi dưỡng chu đáo. Hình ảnh thằng bé thỉnh thoảng vẫn hiện về trong giấc ngủ chập chờn của Thuỷ. Nó chống nạng dương cặp mắt tròn to đen láy trừng trừng nhìn Thuỷ và giơ cao cái chân teo nhỏ xanh xao, gào thét: “Tại sao tôi lại khổ thế này?”. Rồi nó khóc, nó thủ thỉ: “Mẹ ơi, sao mẹ tồi thế, mẹ nhẫn tâm bỏ rơi con giữa đêm đông rét buốt. Mẹ chỉ mong sung sướng cho mình, trút gánh nặng cực nhọc cho người khác. Mẹ là đồ bỏ đi”.

Hình ảnh ấy, tiếng nói ấy cứ lởn vởn trong đầu Thuỷ suốt chuyến bay  về Việt Nam. Vì thế vừa xuống sân bay, Thuỷ đã yêu cầu anh lái xe của Công ty Việt Phát đưa ngay đến khu chung cư cô đã từng sống. Đường phố Hà Nội đã có bao đổi thay nhưng khu nhà chung cư này vẫn bụi bặm, vàng ố như xưa, quần áo vẫn dăng đầy ban công. Nhà ông giáo sư sử học đang có khách khá đông. Nhà anh Lâm, chị Huyền đã thay cửa sắt kéo sơn màu ghi với hai ổ khoá đồng to tướng. Thuỷ ngồi im trên xe chờ đợi chừng mười phút mới thấy một cô gái cao gầy mặc váy hoa dài đi chiếc xe ga màu trắng đèo chị Huyền xách làn thức ăn tiến vào. Chả lẽ đó là cái Thảo? Nó đã lớn và xinh đẹp thế ư? Vài phút sau anh Lâm đi chiếc xe FX màu đen đèo cu Thông về. Thằng bé đeo cặp sách sau lưng, tay xách chiếc đèn lồng kéo quân màu hồng, khập khiễng bước vào nhà. Tiếng cười nói vẳng ra. Thuỷ xuýt xoa không thành lời: “Ôi, con tôi lớn quá, đẹp trai quá! Đã tết Trung thu rồi sao? Trời ơi, sắp kỷ niệm sinh nhật thằng bé. Mình phải làm gì bây giờ? Gia đình họ hạnh phúc thế, vui vẻ thế. Liệu sự xuất hiện của mình có làm họ khó chịu không? Có phá vỡ sự yên ổn của gia đình người ta không? Dường như họ không cần biết còn có sự hiện diện của mình ở trên đời này”. ý nghĩ ấy khiến Thuỷ trở nên lúng túng. Bao nhiêu dự định chân tình, đằm thắm của cô phút chốc tan biến. Thấy nhà ông giáo sư sử học đã vắng khách, Thuỷ vội lấy chai rượu Martin XO cùng ít bánh kẹo, mạnh dạn bước vào. “Cháu là Thuỷ, đã từng được giáo sư xem tử vi cho,...” Ông giáo sư sửa lại gọng kính, nheo mắt cười khà khà: “Ta nhớ rồi! Cháu vẫn trẻ đẹp như xưa! Cung phúc đức dày cho người ta cái hậu vận hay là thế. Nào, ngôi xuống đây, kể nghe xem, bây giờ làm gì? ở đâu? Trông thì quý phái rồi, ra dáng mệnh phụ phu nhân lắm!”.

Thuỷ thành thật kể hết mọi chuyện với giáo sư và xin ý kiến của ông nên xử sự thế nào với đứa con trai đã bỏ rơi. Ông giáo sư khuyên: “Hãy từ từ. Phải biết tự kìm chế cháu ạ! Tình mẫu tử sâu đậm lắm. Nhưng cháu mang nặng đẻ đau có 9 tháng. Người ta nuôi con cho cháu đã 9 năm. Chắc gì thằng bé ở với cháu tốt hơn ở nhà người ta với một môi trường giáo dục tốt”. Ông giáo sư vuốt ve chai rượu XO và dường như câu chuyện làm cho ông thèm hơi men liền bật nút rót ra hai chiếc ly pha lê nhỏ: “Cảm ơn cháu đã nhớ đến thăm và cho rượu quý. Nào, chúc mừng cháu. Cạn đi! Chà ngon quá! Rượu Tây thứ thiệt có khác”. Giáo sư rót tiếp và uống liền thêm hai ly nữa rồi chậm rãi kể cho Thuỷ nghe những chuyện phúc hoạ ở cái chung cư này, đặc biệt là chuyện về thằng con của Thuỷ.

... Từ ngày có thêm thằng cu Thông, gia đình “nhà ấy” gặp được nhiều may mắn lắm! Anh Lâm liên tục được khen thưởng, được thăng cấp, chị Huyền được bầu làm Chủ tịch công đoàn nhà trường. Cô con gái Phương Thảo càng lớn càng xinh, liên tục là học sinh giỏi của thành phố. Nhờ có Hội cứu trợ trẻ em tàn tật, bé Thông đã được chính giáo sư Viện trưởng Viện châm cứu chữa trị, chiếc chân bị teo đã có thể cử động được, tuy đi lại còn khó khăn, nhưng nó tỏ ra thông minh hơn người, mê vi tính, ham đọc sách và đánh đàn oóc rất khá. Chịu ảnh hưởng nhiều của nghề điều tra hình sự của anh Lâm, cả Thảo và Thông đều thích xem phim hành động, thích trở thành thám tử tài ba như  Sêlốc Hôm.  Có lẽ trời phú cho bé Thông những năng khiếu bẩm sinh để làm nghề thám tử. Từ ngày bố đặt làm cho bộ nẹp  có khớp bằng thép trắng lắp vào chiếc chân bị teo, nó tập đi khắp khu nhà chung cư và đem về nhà đủ loại thông tin, đủ kiểu nhận xét, nhất là những chuyện “giật gân”. Nào là chuyện anh kỹ sư xây dựng “làm ăn cẩu thả” nên tường đổ bị gẫy chân phải nằm bó bột. Chị vợ “ham chơi”, đi ngoại tình bị tạt axit giữa đường. Nào là chuyện ông chủ nhà hàng Karaokê bị các cô tiếp viên lấy hết tiền bạc, tài sản vì “bóc lột họ thậm tệ”. Rồi cả chuyện ông đồ tể chồng bà hàng thịt “có tế bào lạ ở gan vì nốc quá nhiều rượu”, chữa mất bao nhiêu tiền thuốc mà “bụng vẫn trướng như cái thùng phi, da vàng khè. Nghe nói, bà hàng thịt đang rao bán nhà”... Ông giáo sư ngừng lại, uống thêm ly rươu, rồi khề khà tiếp: -Thằng bé thế mà nặng tình nặng nghĩa lắm. Thỉnh thoảng nhà có thức gì ngon nó cứ đòi mang sang biếu tôi. Từ ngày lên lớp 4 nó chơi thân với cái Mận, cũng bị di tật một chân giống nó. Bố Mận là thương binh, bị nhiễm chất độc màu da cam, qua đời lúc nó mới 2 tuổi. Cô Đào, mẹ nó là công nhân thu gom rác, lương thấp, lại phải đi làm xa, thường về rất muộn. Buổi trưa cái Mận lủi thủi ở lại lớp một mình, ăn cơm nắm, uống nước lọc, thương lắm. Cu Thông năn nỉ bố mẹ được đón cái Mận về nhà ăn trưa và nghỉ ngơi. Nó nói: “Con và chị Thảo sẽ ăn ít đi một chút chứ mẹ không phải nấu thêm đâu”. Cô giáo Huyền cảm thấy rất vui vì thằng bé đã biết nghĩ.

Hai đứa trẻ hợp nhau lắm, hết đọc sách, tập đàn lại kể đủ thứ chuyện, không chịu ngủ trưa, chị Huyền phải đe nẹt mãi chúng mới chịu chợp mắt ba mươi phút. Gần đây, có một người đàn ông mới được bà vợ già “giải phóng” khỏi vòng cương toả, muốn xin cưới mẹ cái Mận. Tay này nổi tiếng hung hăng ăn chơi tàn bạo nhờ cái bóng của bà vợ già, bị vứt ra vỉa hè nay trắng tay, nhưng cái thói hống hách đã ăn vào máu khó sửa lắm. Cái Mận, thằng Thông đều không ưa ông ta. Chiều hôm ấy cô Đào phải làm thêm giờ, cái Mận về nhà cu Thông chờ mẹ. Hai đứa đang xem dở bộ phim “Siêu nhân biến hình” thì tay ấy phóng xe đến bóp còi inh ỏi và quát lớn: “Cái Mận đâu, nhanh nhanh lên, tao còn khối việc phải lo”. Nhìn vẻ mặt sát khí của người đàn ông đang ghếch chân trên ghi đông xe máy, cu Thông nhổ nước bọt phì phì: “Ông là cái thá gì mà quát tháo om sòm trước nhà tôi? Cút đi!”. Một tiếng cười khả ố vang lên, thằng cha ấy tự biết không thể bắt nạt được con trai ông Trung tá hình sự, bèn nổ máy: “Cái Mận đâu? Nhanh lên! Tuần sau ông cho mày chuyển trường luôn, không thèm chơi với thằng mất dạy này nữa...”.

Hôm mẹ con cái Mận chuyển nhà, thằng bé cứ thẫn thờ buồn đắng cả miệng chẳng chịu ăn uống gì. Nó bảo “linh cảm thấy cái Mận sẽ gặp những chuyện chẳng lành”. Thế mà đúng thật. Chưa đầy một tháng sau, đươc tin “Cái Mận đã ngã lầu chết”, thằng Thông quỵ xuống, mặt tái mét như bị trúng phong: “Không! Không phải như thế! Chính ông bố dượng đã giết cái Mận. Bố cứ tin con đi. Con có chứng cứ đây”. Thằng bé bước vội đến chiếc điện thoại, bật nút ghi âm: “Đêm qua cái Mận đã gọi cho con, bố mẹ nghe đây”. Cả nhà kinh ngạc, lặng im nghe tiếng cái Mận nói trong hơi thở phát ra từ chiếc loa rè: “Alô! Cậu nghe rõ chứ? Nhà mình vừa xuất hiện bà Xuân Hải vợ cũ của ông ta cùng hai gã mặt mũi bặm trợn, đằng đằng sát khí. Họ vừa giao cho ông ấy hai túi bột trắng như mì chính và nhận một bọc tiền bự mà vẫn chửi rủa ông ta xơi xơi. Hình như ông ta còn nợ họ nhiều lắm! Họ hẹn hai ngày nữa phải trả hết. Nếu không sẽ bắn bỏ. Thôi, mình phải về phòng đây. Ông ta đang lên gác rồi. Mai cậu cố đến gặp mình nhé!”. Có tiếng động mạnh và tiếng tút tút kéo dài.

Cu Thông tua lại cuộn băng, bật thêm một lần nữa để mọi người cùng nghe, rồi ôm chặt bố nó, nghẹn ngào: “Con xin bố cho bắt ngay ông ta đi và cho khám nghiệm tử thi và khám cả nhà nữa. Loại người ấy có thể làm bất cứ điều gì để yên thân...”.

Thanh Thuỷ rất muốn nghe tiếp câu chuyện, nhưng cô phải cắt ngang lời ông giáo sư: “Cháu nó nói đúng như thế thật à?”.

Ông giáo sư đủng đỉnh rót tiếp rượu vào đầy cả hai ly: “Nó nói đúng như thế đấy, chúc mừng con trai cô, một thần đồng thám tử. Trung tá Lâm được khen thưởng vì không chỉ điều tra nhanh thủ phạm giết cái Mận mà còn phá được một đường dây buôn bán ma tuý xuyên quốc gia đang tung vào các trường học và các quán trò chơi điện tử đầu độc trẻ thơ. Cô biết không thằng bố dượng khốn nạn đó còn hiếp con bé trước lúc bóp cổ nó. Chắc phải nhận đến hai án tử hình. Chỉ thương cho cô Đào nhẹ dạ, cả tin, khổ quá!”. Ông giáo sư ngừng lại, nhét thuốc vào cái tẩu. Thuỷ rùng mình, ớn lanh, cái cảm giác buồn nôn ập đến. Dù ông giáo sư đã tế nhị không nói toạc ra tên cái gã đàn ông tàn ác, Thuỷ cũng lờ mờ biết đó là ai. Cô quay người lấy khăn chặm mắt, kinh ngạc nghĩ về những kỳ bí phúc hoạ đời người.

Nhận ra vẻ bồn chồn lo lắng của Thuỷ, ông giáo sư đứng lên, rút một bông hoa lan trao cho cô: “Hoa của cu Thông tặng bác sáng nay đấy. Thôi, bây giờ cháu cứ về nghỉ ngơi và lo công việc đi. Để bác lựa lời nói với vợ chồng nhà Lâm xem sao rồi sẽ gặp con. Mà tốt nhất cháu nhận là mẹ đỡ đầu của nó do Hội cứu trợ trẻ em tàn tật cử đến để giúp nó ra nước ngoài chữa cái chân bị teo. Có đi lại nhanh nhẹn mới làm thám tử được. Đừng hão huyền bắt nó phải học nhạc nữa. Thế là nó sướng lắm”...

*

Kế hoạch “mẹ đỡ đầu” của ông giáo sư nhanh chóng được chấp nhận. Bé Thông tỏ ra thích thú vì cả trường chỉ mình nó có “mẹ đỡ đầu” vừa xinh đẹp vừa lịch sự lại tỏ ra hào phóng cho nó rất nhiều quà độc chiêu. Vui nhất là nó sẽ được các bác sỹ giỏi nhất thế giới phẫu thuật. Chân nó sẽ khoẻ khoắn, tha hồ leo trèo, chạy nhảy, tha hồ lái xe, cỡi ngựa..., truy bắt tội phạm. Nó chạnh lòng nhớ đến cái Mận. Nếu nó còn sống, chắc “mẹ đỡ đầu”cũng sẽ giúp cho cái Mận như với mình thôi.

Hôm cả nhà cùng ông giáo sư tiễn “mẹ đỡ đầu” và cu Thông ra sân bay, chị Huyền cứ ôm nó khóc hoài. Thằng bé cũng nước mắt lưng tròng, nhưng cố tỏ ra cứng cỏi:

- Con đi có vài tháng rồi về với cái chân lành lặn, mẹ phải vui chứ sao lại khóc? Hay là thôi, con chẳng đi nữa đâu. Nước mình cũng thiếu gì bác sĩ giỏi.

Chị Huyền nhìn Thuỷ, lắc đầu cười:

- Cô nghe nó nói chưa. Cứ như  ông cụ non.

Thảo thì thầm với ông giáo sư đang đứng phía ngoài rít tẩu thuốc:

- Bố cháu nhồi nhét vào đầu nó nhiều thứ quá đấy ông ạ!

- Chẳng ai nhồi nhét được đầu óc của ai đâu cháu ạ! Trời phú cho nó đấy. Cháu có thích ra nước ngoài học không?

Thảo lắc đầu:

- Cháu chỉ muốn đi chơi, còn học thì... - Thảo nhún vai - Ông có sang Pháp, sang Mỹ học đâu mà sao ông giỏi thế?  Cứ học ông, suốt đời cũng chả hết chữ.

Giờ phút chia tay đã đến. Thuỷ  ôm chặt chị Huyền, xúc động nói:

- Anh chị cứ yên tâm, ba tháng nữa em sẽ đưa cháu trở về với đôi chân mạnh khoẻ. Được thế này là em toại nguyện lắm rồi. Thủy hiểu rằng mãi mãi cô chỉ có thể là "mẹ đỡ đầu" của con mình thôi. Còn biết bao đứa trẻ nghèo khổ, tàn tật ở quê nhà đang thúc giục vợ chồng cô trở về nước sinh sống làm ăn - Mình vẫn là công dân Việt Nam, vẫn còn quốc tịch Việt Nam.

Chiếc máy bay Bôing từ từ rời đường băng, nâng mình vút lên bầu trời trong xanh. Chị Huyền nép sát vào người chồng, nghển cổ nhìn theo cái chấm sáng nhỏ đang khuất dần trong mây, giọng thổn thức:

- Liệu nó có trở về sống với chúng mình không anh?

Trung tá Lâm gật đầu, nghĩ đến cái lon thượng tá đang đợi mình, nói như mơ ngủ:

- Chúng ta đã đặt nó lên bệ phóng tốt, nó có thể bay đến sao Hoả. Chắc chắn dù ở đâu, nó cũng coi chúng ta là người thân yêu nhất. Rồi phải cho bọn trẻ biết tất cả mọi sự thật để chúng ý thức đầy đủ hơn về mình và sống có trách nhiệm hơn. Nếu không chúng sẽ tự đào bới mọi thứ  để khám phá những gì chúng bị che giấu.

Chị Huyền khẽ thở dài:

- Em cũng cứ áy náy mãi điều ấy.

Trên màn hình lớn của sân bay đang tường thuật việc thi hành án tử hành tên sát nhân Nguyễn Văn Sơn. Chị Huyền thảng thốt nói:

- Đúng là ông trời có mắt.

- Lịch sử luôn công bằng thì đúng hơn - Ông giáo sư cười - Nào, ta về thôi! - Ông kéo tay Thảo đi xuống cầu thang và thủng thẳng tiếp: - Chuyện phúc hoạ đời người mênh mông lắm, nhưng cũng có công thức cả đấy. Cứ như là tạo hoá đã lập trình sẵn vậy. Trải qua biết bao năm rồi mà con người vẫn chẳng thể tự hoàn thiện được mình, có lạ lùng không? Ai cũng biết thiện là tốt,  ác là xấu mà thiện - ác cứ song song tồn tại nên phúc - hoạ cứ luân hồi.

Bạn Gái

Nó xòe bàn tay, hai quả mận đỏ thẫm đến phát thèm. Tôi chộp lấy. Khoan! Đánh đổi cơ. Đổi gì? Cho tao cái thằng đi " Hát đê năm không"hôm qua ấy.

Mày đã có thằng ba bét nhè. Này đừng đùa. ảnh của tao nó phóng to treo ở phòng riêng của nó. Tao định lẻn đến xé mấy lần không được. Tao mách ba bét nhè nhé. Anh ấy biết thừa. Mà sao mày tham thế, bao nhiêu cũng không vừa. Thôi đùa đấy, những thằng đến với mày thì tao tha. ít ra tao cũng có một người để không cần mày tha hay không. Gớm nào, chưa chi đã hoảng, ăn đi bồ. Tôi nhìn nó. Một giọt mận đọng trên cánh môi mọng chót. Nó đẹp nhất khoa sư phạm chúng tôi, đẹp nhất cái thị xã sầm uất mà lâu lâu nó đưa tôi về để " bồi dưỡng đậu phụ"(theo cách nói của nó). Chả là nhà nó có nghề làm đậu. Mỗi lần nó đưa tôi về, nó chạy ra lò vít cổ bà mẹ lem luốc than xuống hôn chụt một cái. Sau đó nó thò tay vào thùng sữa đậu khoắng rồi phán:

- Loãng phẹt!

Chúng tôi ngồi xuống múc nước đậu uống no nê. Những lúc đó nom nó thật dịu dàng, như cái tên Diêu mộc mạc mà mẹ nó thì thào với tôi không biết bao nhiêu lần:

- Ông ấy trốn đi còn dặn: đẻ con gái thì đặt là Diêu, con trai là Thịnh. Diêu Thịnh là xóm đạo quê ông ấy...

Tôi và Diêu chơi thân với nhau vì tự dưng thấy thích nhau lạ. Tôi học giỏi nhất ban Lý, tóc cũng dài nhất ban. Nó học dốt nhất ban Sử nhưng lại đẹp đến sợ. Ban đầu tôi còn không dám nhìn thẳng vào khuôn mặt ấy vì sợ chói. Nhưng chính nó tự tìm đến phòng tôi:

- Tại sao ấy cứ quay mặt đi lúc tớ mượn chậu thế?

- à, sợ " chạm" .

Nó cười khúc khích.

- Tớ thích tính cậu.

Thế là nó bắt đầu huyên thuyên đủ mọi chuyện về nó. Bí mật đấy nhé. Tôi gật. Tớ là Diêu, nhưng ở thị xã tớ họ gọi là Diêu " đậu" , đậu phụ ấy mà. Trời ơi, thần tiên gì đâu. Tôi phì cười. Thế là tôi chơi với nó.

Tối tối chúng tôi ngồi " tụng kinh"những bài " sư"thì nó tót ra cửa với tiếng rồ máy khoái trá của một tên thiêu thân nào đó. Tôi học xong, tắt đèn chui vào màn, thì nó loẹt quẹt dép qua sân tới bể nước. Nghe tiếng nước dội, tôi biết hôm đó nó mãn nguyện hay không. Bọn đàn ông đánh nhau như ngóe ở cổng trường. Mười vụ thì chín vụ liên quan tới Diêu " đậu" . Ai cũng réo tên nó mà chửi. Đàn ông réo kiểu đàn ông. Đàn bà réo kiểu đàn bà. Có lần hẳn hoi một mụ hàng phở béo ị, xách con dao phay phăng phăng vào trường tìm chém bằng được " con đĩ cướp chồng" . Nó thản nhiên ngồi cười nói ở phòng thầy chủ nhiệm. Ông thầy hói trán tít mắt vuốt vuốt bàn tay đeo đầy nhẫn:

- Yên trí, kỳ thi này tôi sẽ lo bài vở cho em. Chỉ cần... chỉ cần... - Ông ta thở hổn hển dí sát mũi vào cái dái tai nhỏ nhắn của cô giáo sinh xinh đẹp, con yêu quái, con hồ ly tinh ai cũng biết nhưng không ai muốn thoát. Nhiều phen tôi uất và ngượng thay cho nó, nhưng lâu dần cũng quen, việc ai người nấy chịu. Nó bảo tôi: mày ngu như thánh. Vừa xinh vừa giỏi cũng nhiều thằng mê mà thắt bụng nằm ôm mộng với một người. Tôi im lặng, tránh nhìn vào mắt nó bởi ánh mắt ấy quyến rũ lạ lùng. Tôi sợ bị vẻ đẹp ấy thuyết phục. Tôi sợ những luân lý, những điển kinh bị cái sắc đẹp tự nhiên hoàn mỹ ấy phì một cái. Tôi bo bo giữ gìn tôi. Trong mơ tôi cho phép mình hôn thoải mái, nhưng là với một người, nhất quyết không có người thứ hai. Tôi khoác cho người yêu của tôi đủ vòng hào quang của một lãnh chúa, một ông vua, một trang hiệp sĩ... Và tôi mơ ước một hạnh phúc bình yên như bao cô gái thông minh duyên dáng khác.

Trong khi đó, Diêu vẫn tiếp tục dội nước ào ào vào nửa đêm. Đàn ông vẫn tiếp tục đánh nhau như ngóe. Cánh đàn bà con gái dè bỉu mãi rồi cũng chán, họ chuyển sang đề tài mốt quần áo, cách trang điểm, xe máy nào là đời mới,v.v.

Bỗng các vụ đánh nhau giảm hẳn. Cánh đàn ông nhìn nhau gườm gườm. Ban đêm không còn nghe tiếng dội nước của Diêu. Buổi tối hàng loạt xe máy rồ ga ngoài cổng quay đi. Họ đang ở thế thủ, sẵn sàng nhảy vào bóp chết thủ phạm. Chỉ có tôi là biết nguyên nhân và thủ phạm. Tôi mừng cho Diêu. Đó là một người đàn ông hốc hác, đen và mắc bệnh thống phong. Tôi nhìn thấy anh ta vào một buổi chiều mùa đông nhập nhoạng khi cánh giáo sinh nam thì ngồi co ro gặm bánh mỳ và đánh bài, cánh giáo sinh nữ thì túm tụm đan len, khâu vá và cười rúc rích. Tôi và Diêu đang nửa nằm nửa ngồi trên giường. Bỗng nhiên Diêu tái mặt nhìn chăm chăm vào người đàn ông như không tin sự xuất hiện của người ấy là có thực.

- Thấy chưa, tôi đã về. - Anh cười, hàm răng khấp khểnh kéo cái miệng méo xệch.

Diêu túm chặt tay tôi không cho đi. Nó thì thào: " Tao lạy mày, đừng để tao một mình" .

- Diêu bây giờ thế này đây. Sao không mời tôi ngồi. Các bạn vui vẻ quá. - Anh lại cười, một nụ cười thân thiện.

Diêu luống cuống:

- Vâng. Thảnh... à anh... anh ngồi xuống đây.

Tôi khoái trá. Có thế chứ. Bà chúa đã đầu hàng. Dừng lại là phải thôi Diêu. Nhưng cũng thật kỳ quái. Vừa đen vừa xấu, lại đi xe " căng hải" . Thế mới biết lòng người bí ẩn như đêm. Tôi kín đáo rút lui để họ lững thững sóng đôi ra bờ cỏ sau trường. Tôi nguyền rủa cái tay hiệp sĩ của tôi, lâu quá không thấy mặt, không hiểu chết dẫm ở đâu. Tôi ngồi một mình ở đầu hè chờ trăng lên.

Mãi sau Diêu mới về, khuôn mặt lấp lánh ánh trăng. Cứ như nó vừa từ trên trời bay xuống, tinh khiết huyền bí. Nó cười và ôm chặt lấy tôi. Rồi bỗng dưng nó bật khóc thút thít. Tôi im lặng để nó khóc. Chán chê thì nó kể:

- Thảnh hơn tao một tuổi. Nhà nghèo lắm. Hàng ngày Thảnh đến nhà tao lấy đậu đi giao. Tao học xong là phải đến phụ cho mẹ. Tay, cổ, mặt lúc nào cũng lem luốc. Những lúc không có việc hai đứa tao ngồi chơi ô ăn quan. Bao giờ Thảnh cũng nhường tao đi trước. Có lần Thảnh bảo: Diêu đẹp lắm. Tao không tin, về nhà rửa mặt rồi lấy gương soi. Tao nhìn tao trong gương: thế này là đẹp ư? Thế rồi tao tin Thảnh nói đúng. Chúng tao chơi trốn tìm. Một lần Thảnh núp trong góc xồ ra ôm chặt người tao. Tao thấy đau ở ngực, bảo Thảnh buông ra, Thảnh càng ôm chặt hơn rồi anh ấy úp mặt vào ngực tao thì thầm: " Lớn lên chúng mình làm vợ chồng nhé. Chắc làm vợ chồng thích lắm" . Tao gật. Thảnh bảo: " Thề đi" . Tao thề. Rồi anh ấy phải theo bố đi làm ăn xa. Trước khi đi anh ấy hẹn: khi nào có nhiều tiền, sẽ về cưới Diêu.

Tao chờ, chờ mãi. Rồi tao lớn. Bọn đàn ông trầm trồ: " Đẹp quá" . Thảnh vẫn không tin tức.

Hết cấp ba, tao thèm vào đại học quá, chả lẽ cứ làm đậu suốt đời. Không ai cho con của một tên phản quốc chạy vào Nam đi học đại học cả. Tao không có gì ngoài sắc đẹp trời phú. Thế là tao đem đánh đổi để lấy một bản lý lịch trong sạch. Tao bán trinh tiết đời con gái để cứu cuộc đời đen bạc của mình. Thằng cha tổ chức dê già ấy đã có bốn con... Trời ơi, tao căm ghét bọn đàn ông. Tao trả thù tất cả bọn chúng... Không ai trong chúng biết rằng tao cũng có một trái tim.

Tôi bịt tai lại.

- Thôi mày im đi Diêu. Nhưng nó vẫn lạnh lùng kể:

- Tao nhận những đồng tiền, những gói quà, những vật trang sức đắt tiền của họ để tao tự tôn tao làm bà chúa. Nhưng chẳng có ai trong tất cả bọn họ làm tao quên được Thảnh. Thế đấy, giờ thì Thảnh đã về. Tao không biết nên vui hay nên buồn nữa...

Diêu úp mặt vào vai tôi. Những giọt nước mắt nóng ấm của nó ngấm vào da thịt tôi. Diêu ơi, cũng tại mày quá ghê sợ cảnh nghèo hèn nên mới ra nông nỗi này. Nhưng tôi có quyền gì mà kết án nó như vậy. Nếu như tôi cũng vào hoàn cảnh ấy...

*

Sau đó ít lâu thì chúng tôi ra trường. Diêu được về dạy ở thị xã của nó (Không biết có ông tổ chức nào lo cho vụ này không).

Tôi lấy anh chàng hiệp sĩ của tôi và chuyển về quê chồng dạy học. Tôi như được ru trong hạnh phúc, thứ hạnh phúc cần mẫn của những câu ca dao trong quyển sách tập đọc.

Bỗng dưng tôi nhận được thư nó. " Tao đã lấy chồng. Hè này mày lên chơi nhé. Mẹ tao cứ nhắc suốt... "

Tôi thu xếp lên thăm Diêu.

Diêu ở riêng. Ngôi nhà khang trang nằm trong một vườn cây xanh mát. Tôi điên tiết:

- Thảnh đâu? Tại sao không phải là Thảnh hở? Bây giờ thì không có gì biện hộ cho mày nữa, hiểu chưa Diêu.

Diêu ngồi ỉu xìu trong xó ghế. Trông nó lại càng lộng lẫy hơn xưa.

- Thì từ từ đã nào. - Nó đấu dịu.

- Tao không chịu được mày nữa rồi. Thế mà gọi tao đến làm gì. Khoe hả? Sướng rồi, nhà giàu thế này - Tôi lia xéo khắp căn phòng, liếc mấy tấm ảnh cưới - Chồng trông cũng tốt mã, đẹp đôi đấy.

- Thôi mà, tao xin mày Tâm ơi. Tao không thể lấy anh Thảnh được. Suốt thời gian anh ấy không tin là tao không còn trinh trắng... Nhưng khi anh ấy tha thứ cho tao thì chính tao lại không thể tha thứ cho mình. Tao không thể lấy anh Thảnh được vì đã có bao nhiêu thằng đàn ông dầy xéo lên tấm thân này.

Thảnh là hình ảnh tao tôn thờ. Tao không thể làm ô uế hình ảnh ấy, không thể, mày hiểu không.

- Bây giờ anh ấy ở đâu?

- Sắp lấy vợ rồi, một cô bé mới lớn, xấu, nhưng biết điều. Anh ấy cần phải có con.

- Chồng mày làm gì?

- Lái xe.

- Yêu mày chứ?

- Làm gì có cái thứ xa xỉ ấy. Hắn thỏa thuận với tao: tôi mất tiền cưới cái thân thể ô uế của cô về vì cô đẹp quá, tôi trưng cho thiên hạ ghen tỵ. Bù lại cho tôi có quyền ăn nằm với bất cứ đứa con gái còn trinh nào mà tôi thích. Mẹ kiếp - hắn chửi - có phá nát hàng nghìn cái cũng không bù được một cái đã mất. Nhưng mà thôi. Có điều, cô phải đẻ cho tôi một đứa con. Đứa con của tôi với cô. Hiểu chưa? Tao đồng ý. Hắn không cho tao đi dạy nữa. Hắn bảo cái mặt tao mà dạy học gì, dạy đánh đĩ thì có. Lâu lâu hắn về hù dọa tao đủ thứ.

Nó trật vú cho tôi xem. Tôi rú khẽ. Một đầu vú nát bấy.

- Hắn mới đi hôm qua. Đêm hắn cắn xé tao thế đấy. Tao hứa không ngủ với thằng nào ngoài hắn. Tao phải đẻ một đứa con với chồng. Sau đó ra sao thì ra.

Nó nhe nhởn cười. ?i, thiên thần của tôi! Con yêu tinh đáng thương của tôi!

*

Một thời gian dài, tôi dốc lòng cho chồng con. Lâu lắm tôi không đi đâu được. Không phim ảnh. Không thăm bạn bè. Quanh quẩn với đám học trò nhếch nhác. Suýt nữa tôi phải lòng một tay lái lợn chỉ vì anh ta thì thầm vào tai tôi sau khi nhúng đôi tay dính đầy phân lợn vào cái chậu men trắng:

- Cô bé xinh thế này, nuôi lợn lam lũ phí đi.

" Cô bé" . " Xinh" . Lâu lắm không có ai thì thầm với tôi như vậy. Lâu lắm tôi không nghĩ đến mình. Lâu lắm tôi không được là tôi mà là vợ của chồng tôi. Không còn hình ảnh chàng hiệp sĩ hào hoa ngày nào. Tất cả là sự mưu cầu nhọc nhằn đến méo mó.

Thỉnh thoảng được tin Diêu tôi càng buồn. Nó vẫn chưa có con, bị chồng đánh liên tục. Tôi nhớ lời Diêu phán xử tôi trước đây: mày sẽ là nạn nhân của chính sự tuyệt đối của mày. Tôi thu xếp định đi thăm Diêu, để tôi được là Tôi trong ít hôm thì nghe tin dữ. Diêu bị chồng đánh đến đọa thai đã chết. Nghe đâu cái thai không phải của chồng. Cũng không phải của những kẻ đỗ ô tô con san sát trước cửa nhà nó. Họ bảo đó là của một anh chàng nghèo kiết nào đó.

*

Diêu ơi... ! Tôi vừa chạy vừa gào. Khu nghĩa địa đen thẳm, lạnh lẽo. Một mảnh khói hương vật vờ lịm trong gió. Tôi vuốt nước mắt. Bên mộ Diêu, người đàn ông gầy gò, hốc hác đang quỳ gục. Tôi tới gần, đứng lặng im rất lâu mà anh vẫn không ngẩng lên.

Mãi sau, tôi lên tiếng:

- Dẫu sao thì anh vẫn còn nguyên vẹn trong nó.

Anh ngẩng lên nhìn tôi như không hiểu. Tôi nhắc lại:

- Dẫu sao thì anh vẫn là một vị thánh đối với nó.

Anh đờ đẫn xua tay. Bỗng dưng tôi yêu người đàn ông ấy kinh khủng.

Huyền Thoại Phố Phường

Sinh nhật con gái, bà Thiều làm cơm đãi khách. Dự hôm ấy có hai bà buôn vàng dưới phố, hai ông công chức cùng Sở ông Thiều và dăm thanh niên bè bạn của Thoa. Bà Thiều mặc bộ đồ xoa mỡ gà, trẻ đến mười tuổi. Thoa mặc quần bò, áo phông đỏ, trông lộng lẫy và khá đài các. Vẻ đẹp của cô, theo ý bà mẹ, là do "sức sống tinh thần" mang lại. Điều này đáng ngờ, bởi Thoa mới hai mươi tuổi, thi trượt đại học, rèn luyện trí tuệ chủ yếu thông qua giáo trình của lớp Anh văn buổi tối. Tuy nhiên, chính vẻ trẻ trung, cách đánh hông và cử chỉ tuyệt khéo khi nhăn mũi của cô quả rất ưa nhìn. Câu chuyện xung quanh bàn ăn là thú vị. Bà Thiều gợi lại kỉ niệm của thuở hàn vi. Đây là cách làm sang quen thuộc của người thành đạt. Bài học rút ra ở trường hợp ấy bao giờ cũng là ý chí muôn năm. Khách khứa đều hiểu việc biến đổi một bà bán bún ốc thành nhà triệu phú buôn vàng đâu chỉ đơn thuần là sự vận động ý chí? Nhưng gì thì gì, bởi thức ăn ngon, tất cả những lời chối tai đều nuốt trôi được.

Chuyện đang sôi nổi thì cửa rộng mở và bỗng một người đàn ông huỳnh huỵch bước vào. Bà Thiều reo lên mừng rỡ:

- Cậu Phúc!

Phòng khách linh hoạt hẳn lên. Phúc là em ruột bà Thiều, làm việc ở Xưởng phim truyện. Ông dáng thấp đậm, râu tóc để rất nghệ sĩ. Bó chặt trong bộ quần áo màu ghi cộc tay ba túi trông rất khỏe.

- Xin lỗi vì cậu đến muộn... - Phúc vỗ vai cô cháu gái. - Cậu mắc việc bận. Cậu đi với một người bạn. Anh ấy đang đứng ngoài đường... - Sao lại thế" - Bà Thiều gắt yêu. - Cậu quen cái thói rẻ người từ bao giờ thế? Bạn bè của cậu cũng là bạn bè của chị. Nhà ta xưa nay gia phong giản dị... Cậu gọi anh ấy vào đi.

- Thôi được... Nếu chị đồng ý em sẽ ra mời! - Phúc lại huỳnh huỵch bước ra và chỉ loáng cái dắt vào một người thanh niên còn trẻ.

Cậu Hạnh... - Phúc giới thiệu, - làm việc ở Vụ... Thoa chăm chú nhìn. Người này trạc ba mươi tuổi, đôi mắt sáng rực, khóe mép mím lại trông hơi nghiệt ngã. Y mặc bộ đồ bảo hộ lao động. Bộ trang phục ấy giữa phòng khách này trông hơi chướng mắt. - Vào đây cháu... - Bà Thiều xích ghế lại mời. - Hôm nay sinh nhật em Thoa. Trước lạ sau quen... Khách khứa đều là người nhà người cửa... Hạnh cười bẽn lẽn . Y đi bắt tay lần lượt mọi người với vẻ bối rốí rồi quay lại chỗ ghế ngồi. Bà Thiều hơi ngả sang y để tiếp thức ăn, giống như một thứ cây cao bóng cả độ lượng ngả xuốlg mặt đất tầm thường.

Bữa ăn có Phúc thú vị hẳn lên. Phúc kể chuyện khéo, ông biết nhiều gìai thoại ngộ nghĩnh của giới văn nghệ. Trong một bữa ăn phong lưu, thật chẳng có món gì đáng gia giảm hợp vị hơn là món ấy. Giới này, theo con mắt nghiêm khắc của các vị công chức cùng sở ông Thiều, là bọn người lông bông và vô tích sự, đầu óc rặt những tư tưởng rối ren, nhưng theo con mắt trẻ trung của đám thanh niên thì lại là những thần tượng rất đáng khâm phục. Bà Thiều có vẻ tự hào vể cậu em trai.

Bà nói:

- Cậu ấy - chỉ ông Phúc - có chí lắm! ăn nhằm gì! - ông Phúc phản đối. - ở trong cuộc đời em thất bại rồi! Có chí phải kể lớp trẻ bây giờ. Như cậu Hạnh này, - ông Phúc vỗ vai người bạn của mình. - Mới ba mươi tuổi mà đã khẳng định tài năng. Chỉ tự học thôi mà đỗ được bằng đại học!

- Anh nói thế thôi... Tài năng mà nghèo thì buồn ghê lắm. Nếu đã tài năng thì phải thực giàu! - Hạnh nhìn bà Thiều tìm sự đồng tình. - Cháu nói như thế có phải không cô?

- Cô không biết rõ! - Bà Thiều bối rối vì ánh mắt nhìn khá bạo dạn của người trẻ tuổi. - Các anh các chị bây giờ khác xưa nhiều lắm!

- Cậu ấy chỉ mơ được thành triệu phú! - ông Phúc mỉm cười. Đây là một ước mơ tốt! - Một vị công chức khẳng định như đinh đóng cột.

- Thế anh đã làm cách gì để thành giàu có? - Thoa hỏi chen vào.

Chưa có cách gì! - Hạnh cười ngượng nghịu.

- Cuộc đời đầy những bất ngờ. Tôi chờ thần may mắn đến...

- Ê hê... - ông Phúc cười lớn. - Cậu hãy chịu khó mua xổ số đi! Hai cú độc đắc là thành triệu phú! - Rồi chợt nghĩ ra, ông rút ở túi áo ngực ra hai chiếc vé xổ số. Ông trịnh trọng nói. - Nhân danh định mệnh... Tôi có hai vé xổ số vừa mua... Hôm nay sinh nhật cháu Thoa, cậu xin tặng cháu một vé. Hoan hô những cô thiếu nữ ở tuổi hai mươi! Còn một vé, - ông đút vào túi áo ngực của Hạnh, - tôi xin tặng cậu. Hoan hô những tài năng trẻ còn đang nhú mầm!

- Rõ rởm! - Hai công chức đưa mắt nháy nhau.

- Ông ấy đến là hồn nhiên! - Hai bà buôn vàng khúc khích.

Còn mấy thanh niên bè bạn của Thoa thì vừa ghen tị lại vừa khó chịu. Tỏ ra bất cần, họ tấn công vào món nộm mực một cách điềm đạm.

*

Sau tiệc ăn, bọn trẻ kéo nhau lên gác mở nhạc tưng bừng. Hai ông công chức vội vã xin về, bởi công việc nhà nước bao giờ cũng đều quan trọng và thiếu thì giờ. Hai bà buôn vàng ngồi lại bàn với bà Thiều việc đi lễ chùa. Ông Phúc lim dim ngủ (ông có tật, hễ đã cơm no rượu say là mắt díu lại). Hạnh ngồi với nhóm các bà. Được sự bảo trợ của em bà chủ, y đã trở nên thân thuộc đối với gia đình. Hạnh chăm chú nghe câu chuyện, thỉnh thoảng lại chen vào vài câu đưa đẩy. Sinh ở nông thôn, y ít có dịp tiếp xúc với giới thượng lưu thành thị. Hạnh nhìn cuộc sống của bọn người giàu có với nhiều khao khát thèm muốn. Hạnh nghèo, y sợ những sự thiếu thốn. Chao ôi, nếu y có một căn nhà với đủ tiện nghi! Nếu y có tiền! Y không phải lo đến chuyện sinh hoạt. Y sẽ làm việc, sẽ sáng tạo, có thể y thành một người xuất chúng. Hiện giờ, Hạnh ở nhờ nhà một ông chú họ xa lắc tận mãi ven thành. Chỗ ở của Hạnh chỉ kê vừa cái giường một, tất cả sách vở cộng với nồi niêu xoong chảo nhét dưới gầm giường. Hàng tháng, Hạnh trả cho ông chú họ một khoản tiền nhà. Khoản tiền này cứ tăng lên bất chấp cố gắng cải thiện tình cảm ruột rà mà y cố công vun đắp. Ông chú họ (vốn đạp xích lô) xử thế với y khá là giản dị theo tinh thần câu ngạn ngữ "đã quen, phải lèn cho đau". Hạnh sống cô đơn. Cuộc sống thành phố với bao lạc thú gây nên nhiều mơ ước. Nhưng Hạnh biết rõ những lạc thú ấy chứa đầy cạm bẫy. Vốn hay quan sát, y đã chứng kiến ở thành phố này các "hoạ sĩ" trẻ, các "thi sĩ" trẻ, các nhà "bác học“ tràn đầy hứa hẹn đã bị cà phê, thuốc lá và những cám dỗ tình ái đánh gục thế nào. Một số không bị, những lạc thú ấy quyến rũ thì lại sa vào cơm áo gạo tiền và bị bao nhiêu lo lắng đời thường đánh qụy. Hạnh không sợ những điều ấy. Từ tuổi mười tám, Hạnh đã xây dựng cho mình nếp sống khắc kỷ đặc biệt. Hạnh không hút thuốc, không uống rượu, không phí phạm tiền nong vào các trò cao hứng, ngông cuồng. Dưới một bề ngoài bì nh thản và ít cởi mở, Hạnh dấu trong lòng một tham vọng lớn và trí tưởng tượng hừng hực bốc lửa. Hạnh hiểu giàu có mới là điều kiện để thành đạt. Không có đồng tiền, sự nghiệp lập thân chỉ là chuyện hão.

Dè xẻn, tiết kiệm từng đồng hào một - đấy là điều Hạnh luôn phải nhắc mình. Mấy bà buôn vàng đã hoạch định xong cho chuyến đi lễ ngày rằm. Nào là hương hoa, xin sớ, đặt oản, tiền xích lô, tiền công đức... Sơ sơ, Hạnh nhẩm chi phí lên tới chục nghìn.

Còn nữa... - Bà Thiều bỗng chợt nghĩ ra. - Phải lấy cái vé xổ số cậu Phúc cho con bé Thoa mang đi xin lộc!

- Bà chị phải xếp vào đấy bảy trăm nghìn tiền âm phủ! - Một bà mặc áo phin nõn mỉm cười. – Chứ cứ nghe em cầu thánh đổi tiền âm phủ thành tiền dương thế là xong! Thánh thần bây giờ cũng sòng phẳng lắm. Em xin đánh cược thế nào cũng trúngl

- Thật nhá! - Bà Thiều thú vị. - Cô cược là trúng chứ gì? Cô dám đánh cược một chỉ vàng không?

- Đối với người khác thì em không dám, nhưng với bà chị thì em phải chiều! - Bà khách cười nịnh rồi rút cái nhẫn ở ngón tay út đặt lên mặt tráp.

- Được rồi! - Bà Thiều bắt tay bà khách dứt khoát. - Thế nhưng tôi không có nhẫn một chỉ vàng đâu! - Rồi sực nhớ ra, bà Thiểu đứng dậy gọi với lên nhà. - Thoa ơi! Xuớng dưới này, con! Thoa ở trên gác băng xuống. Mùi nước hoa thơm nồng quện mùi mồ hôi. Gớm! - Bà Thiều nhăn mặt, - nhảy nhót thế nào mà sống với áo ướt đầm đìa thế, con đưa cái nhẫn một chỉ của con ra đây cho mẹ! Cô Duyên cược là cái vé xổ số của con thế nào cũng trúng giải bảy trăm nghìn. Không trúng thì mẹ con mình cũng được chỉ vàng lộc của cô Duyên... Thoa giơ bàn tay ra phía trước mặt rồi bỗng giật mình:

- Thôi chết! Cái nhẫn của con vẫn đeo ở đây mà rơi đâu mất! Buổi sáng ngủ dậy còn thấy cơ mà?

- Cha bố cô! - Bà Thiểu chồm dậy. - Chỉ toàn ăn tàn phá hại! Có đi tìm ngay không bà lại cho một trận bây giờ!

Mọi người rối rít. Ông Phúc tỉnh ngủ. Thoa lục lọi tung cả tủ quần áo. Bà Thiều rền rẫm:

- Con với cái! Từ Tết đến giờ phá hại năm sáu chục nghìn! Nợ ơi là nợ! Bố mày đang ở nước ngoài chứ nếu ông ấy ở nhà thì ông ấy giết!

Các vị khách nữ thấy chủ bối rối muốn lảng ra về..

Bà Thiều níu lại:

- Cô Duyên... Cứ để nhẫn lại đây. Tôi bù tiền mặt cũng được chứ gì?

- Được thôi... - Bà khách tỏ ra dễ dãi. - Nếu chị trúng giải chị nhớ chia ìộc cho em là được. Chị nhớ chồng bảy trăm nghìn đồng âm phủ đấy nhé!

- Được rồi... - Bà Thiều cố nặn ra một nụ cười.

Bà xin lỗi khách rồi tiễn họ ra ngoài cửa. Quay vào nhà, bà tát một cái bất ngờ làm cô con gái ngã lạng. Thoa bật lên khóc nức nở....

Hạnh đứng lặng im. Ông Phúc vừa lục lọi tung cả đống quần áo vừa can bà chị:.

- Chị nên bình tĩnh mới được, còn bạn bè nó trên gác kia kìa... Thoa này, cháu thử nhớ lại xem có tháo cái nhẫn rồi để đâu không?.

- Có lẽ... - Thoa hơi nhăn trán suy nghĩ. - Có khi lúc cháu làm gà rồi rơi ngoài rãnh...

Mọi người kéo nhau xuống bếp, Hạnh cũng đi theo.. Y bỗng bị lây tâm trạng lo lắng của mọi người .

Thiều lật úp rổ đựng lông gà. Thoa mếu máo khóc. Ông Phúc cầm chiếc que đun gẩy gẩ những con thủy tức ở ránh nước bẩn. Hạnh bảo:

- Anh tìm như thế không được! - y xắn tay áo rồi đưa tay mò dọc theo cái rãnh đầy bùn, lõng thõng nước bẩn, thậm chí còn có cả cục phân người.

Dễ đến mười phút. Bỗng Hạnh reo lên mừng rỡ:

- Đây rồi! - Hạnh giơ cái nhẫn vừa mò được lên cao. Bà Thiều bỗng cười sằng sặc. Thoa mừng đến méo cả miệng. Cô nhìn người khách trẻ trung với sự hàm ơn cảm động. Từ phút ấy, Hạnh đã trở nên hoàn toàn tin cậy đối với gia đình.

Tiễn Hạnh ra về, bà Thiều dặn đi dặn lại:

- Thế nào hôm rằm cũng đến ăn cơm với cô, cháu nhé!

*

Hạnh nằm trằn trọc, y cố gắng ngủ mà không ngủ được. Chuyến đi lễ rằm cùng với mẹ con bà Thiều để lại một ấn tượng mạnh. "Mẹ kiếp... - Hạnh nghĩ. - Bọn người này họ coi đồng tiền như rác. Mỗi kỳ sóc vọng tiêu pha đến mấy chục nghìn... ". Hạnh nghĩ đến số tiền ít ỏi mà mình phải gắng chi tiêu dè xẻn hàng ngày mà rối cả lòng. Thường thường, chỉ những khỉ nào thật đắc ý lắm hoặc thật mệt mỏi y mới dám ăn một bát cháo lòng. Món ăn bình dân này hợp với túi tiền. Hạnh ăn một cách cầu kỳ. Rắc hạt tiêu thật đậm, cho thêm một ít ớt bột lên trên. ăn nhẩn nha, tận hưởng cái thú của từng miếng một. Mỗi miếng có mỗi vị riêng. Miếng dạ dày thú ở vị sừn sựt khi nhai. Miếng lòng non ngọt. Miếng gan bùi. Miếng dồi đậm. Nếu vớ được miếng cổ hũ thì thật tuyệt vời Để ăn bát cháo, Hạnh phải cúp đi một khoản chi tiêu nào đấy, thí dụ một tuần phải bớt đi một món ăn mặn. Đấy là luật Hạnh đề ra nghiêm khắc với mình. Y tin ở sự cơ chỉ. Tiết kiệm! Tiết kiệm một cách ngặt nghèo - đấy là tất cả sức mạnh mà Hạnh có được.

Hôm nay, riêng tiền xích lô của hai mẹ con bà Thiều cũng dến bạc nghìn. Chỉ riêng khoản chi phí ấy cũng gấp ba lần số tiền mà Hạnh kiếm được trong tháng. Hạnh khẽ thở dài, y không xác định được ngay tình cảm của mình đối với bà Thiều cũng như đối với cô con gái. Cả hai mẹ con, Hạnh thấv rõ ràng biểu hiện của thứ căn bệnh của bọn người giàu: bệnh buồn chán. Tình trạng no đủ ngồi rồi đẻ ra bệnh ấy. Cả hai mẹ con đều thấy dấu hiệu của thứ tì vết hư hỏng đạo lý, thứ tì vết mơ hồ; có thể cảm thấy mà khó diễn đạt thành lời. Nó ở ánh mắt, nụ cười, ở ngay trong cách trang phục của họ. A ha! Hạnh tự nhủ, y rất có thể nhồi vào hai tâm hồn ấy một ngọn lửa nhỏ cho nó bùng lên. Hạnh có sức lực, y thừa tài năng để làm việc ấy. Biết đâu điều ấy mang lại cho y những cơ hội tốt. ở họ, họ có khả năng trả giá bạc nghìn để mua lấy một niềm vui hoặc một phép lạ. Hạnh cười gằn:

Cuộc sống ở thành phố này thiếu gì phép lạ?" Hạnh đưa tay, vớ lấy quyển sách đầu giường.

Từ trong quyển sảch rơi ra chiếc vé xổ số ông Phúc cho y hôm trước. Hạnh giật mình. Tất cả nghi lễ xoay quanh chiếc vé xổ số mẹ con bà Thiều mang đi xin lộc hôm nay sống dậy trong y. Chiếc vé của Hạnh bất hạnh chừng nào. Cũng là chiếc vé cùng một xê ri, hoàn toàn giống nhau vể mặt hình thức, nhưng chiếc vé kia lại được một sự bảo trợ vô hình. Bà Thiều đã đưa chiếc vé đi lễ gần một chục chùa, cuối cùng chiếc vé cùng cả bọc tiền âm phủ được đặt lên tay tượng thần đồng đen trong đền Trấn Vũ. Hạnh thấy ớn lạnh. Mùi hương trầm thơm, không khí lạnh lẽo trang nghiêm trong đền thờ thánh gây nên cảm giác thiêng liêng. Bảy trăm nghìn! Trời ơi, cả một số tiển lớn lao kinh khủng. Cả một cơ nghiệp, cả một gia tài. Đấy là sự nghiệp! Đấy là hạnh phúc mà y mong muốn!" Nhất định trúng... - Hạnh lẩm bẩm. - Chiếc vé trúng giải độc đắc mất thôi! Một sự thành kính đến thế, những chi phí lớn đến thế... Bao nhiêu lễ vật! Liệu thánh thần nào có thể vô tình?" Hạnh khẽ rên lên, y toát cả mồ hôi trán. Hạnh có cảm giác như sốt. Chiếc vé ấy trúng mất thôi. Hạnh đã nghe thấy các tay cao thủ số đề tiên đoán lần này sẽ đổ 36. Chiếc vé ấy đuôi 36! Chiếc vé của y đuôi 37! Như vậy, chiếc vé của y chỉ sai mỗi hàng đơn vị. Thật là chua xót. Hạnh ngủ thiếp đi, tay nắm chặt chiếc vé bất hạnh. Trong giấc ngủ, cứ chập chờn hình ảnh pho tượng đồng đen cao lớn. Pho tượng đứng lên đi lại, bật cười ha hả. Pho tượng đặt thanh kiếm dài xuống ghế, bàn tay có những móng dài xòe trước mặt y những xấp tiền mới. Hạnh nghe rõ cả âm thanh loạt soạt những tờ giấy bạc...

Nửa đêm, Hạnh choàng thức dậy, bỗng một tia chớp lóe lên:

- Nếu ta đánh tráo chiếc vé xổ số bất hạnh của ta với chiếc vé kia thì sẽ thế nào?

*

Bà Thiều nằm trên đi văng, mặc bộ đồ xoa mỏng dính, mắt ngó trông quầy bán đồ mỹ phẩm nữ trang. Chiếc quầy hàng nhỏ thừa sức nuôi sống hai mẹ con bà. Căn nhà tĩnh lặng, nghe rõ tiếng kêu ro ro của chiếc tủ lạnh để ở góc nhà. Bà Thiều lơ đãng lật một tập ảnh khỏa thân nước ngoài. Cách giải trí này bà vẫn ngang nhiên phô ra với khách để chứng minh rằng đầu óc của bà tự do tân tiến và ghét thói đạo dức giả cổ hủ lỗi thời. Có tiếng gõ cửa. Bà Thiều nhỏm dậy nhìn ra.

- Ai đấy?

- Hạnh đây... - Tiếng ho húng hắng có vẻ bồn chồn. Bà Thiều mở của. Hạnh mặc bộ đồ khá diện bước vào. Như thể tiện tay, y cài chốt cửa ra vào.

- Đi đâu mà bảnh thế cháu?

- Nhớ cô quá! - Hạnh cười cầu tài. ánh mắt ve vuốt người đàn bà. - Cô có một sức thu hút mọi người đến khiếp! Em Thoa có nhà không cô?

Em nó đi học tiếng Anh. Ngoài giờ buổi tối, ban ngày thỉnh thoảng nó đi học nhóm. Hạnh nhếch mép cười. Y đã từng biết các nhóm học này. Các cô các cậu thanh niên nhà giàu hoàn toàn có thể học tập ở đấy khá nhiều tri thức, dĩ nhiên - trừ ngoại ngữ. Hạnh hỏi:

- Cô đi lễ chùa về có mệt không cô?

Chẳng mệt tí nào! - Bà Thiều vui vẻ. - Cứ đi lễ chùa là cô lại khỏe như vâm mới lạ. Thần thánh cũng linh thiêng thật! Ngay cả đường đi chùa Hương cheo leo là thế mà năm nào cô cũng đi đấy nhé. Cứ ngậm ít sâm, vừa đi vừa nam mô niệm Phật phù hộ độ trì...

- Phật sẽ phù hộ cô thôi... - Hạnh cười khe khẽ, y đang suy nghĩ rất lung. Thần kinh y căng như sợi giây đàn, những sợi gân xanh hai bên thái dương giần giật. Chiều nay mở số, Hạnh không thể nào chần chừ được nữa. Hạnh đoán chắc chiếc vé ấy trúng. Đây là cơ hội giúp mình thoát khỏi cảnh nghèo. "Dứt khoát... - Hạnh nghĩ. - Ta phải lập tức trở thành tình nhân của mụ dù bằng mọi giá. Thời giờ thật chật chội quá. Cần đổi bằng được chiếc vé lập tức bây giờ... "

- Cô độc đáo lắm! - Hạnh thả mồi câu. - Những người phụ nữ độc đáo bây giờ rất hiếm!

Thế cô độc đáo chỗ nào? - Bà Thiều thú vị và khép vạt áo ra phía dằng trước.

- Cô độc đáo trên toàn cơ thể. - Hạnh nói và giọng bỗng dưng đổi khác, đôi mắt xoáy vào bờ vai tròn lẳn của người đàn bà, hai bên cơ hàm tự dưng cứng lại. - Trông cô hấp dẫn như một thiếu nữ đương thì.

Bà Thiều hơi thoáng hốt hoảng. Điều này giống như linh cảm của con gà mái bị con gà trống ngổ ngáo săn đuổi. Tuy nhiên, ý thích mơn trớn và thích phiêu lưu háo hức sống dậy trong lòng bà. Dục vọng trỗi lên thành một động tác bất cẩn: chiếc khuy bấm nơi ngực áo tuột ra. Hạnh chồm hẳn dậy và xô người đàn bà ngã xuống đi văng.

Bà Thiều rên rỉ. ý thức phẩm giá khiến bà có những cử chỉ chống cự yếu ớt. Bà Thiều nhắm mắt, hoàn toàn mất vẻ tự chủ. Hạnh thở khò khè, y hỏi bằng một giọng nói gần như van lơn.

- Chiếc vé xổ số đâu rồi?

Bà Thiều khựng lại, bà không hiểu ngay được câu hỏi ấy..

- Chiếc vé xổ số đâu rồi? - Hạnh hơi quát lên, giọng đanh lại như tiếng klm loại va đập vào nhau. Phải đến mấy phút bà Thiều mới hiểu ra được câu hỏi của Hạnh và hiểu ra được tình thế bi kịch của bà.

- Con Thoa để trong chiếc ví xách tay của nó!

Bà Thiều nói như nghẹn ngào và nỗi xấu hổ ê chề choán lấy người bà khi bà thấy Hạnh rời khỏi đi văng, đứng lên thẫn thờ như người mất trí. Vừa may lúc ấy, ngoài cửa vang lên tiếng gọi và tiếng đập cửa dồn dập của Thoa. Thoa ngơ ngác, ngạc nhiên khi cửa mở ra thấy bà mẹ mình nước mắt ròng ròng đang rúm người lại trên chiếc đi văng. Cửa sập ngay sau lưng cô và Hạnh đứng chắn ngay cạnh, nét mặt lạnh lùng, đôi mắt của y như hai cục lửa:

- Đừng có gào lên! - Hạnh quát khe khẽ. - Cô lấy chiếc vé xổ số trong ví xách tay ra đây! Thoa run bắn người, cô nhìn bà Thiều, nhìn Hạnh bằng một đôi mắt thất thần, hốt hoảng.

Bà Thiều nói nghẹn ngào:

- Con lấy chiếc vé ra đưa cho nó!

Thoa run bần bật, cô hấp tấp mở cái ví xách tay. Chiếc vé xổ số của cô rơi ngay xuống đất. Hạnh chồm nhặt lấy, nhét chiếc vé xổ số ấy vào người rồi thong thả lấy chiếc vé của mình ném vào người bà Thiều. Mọi việc diễn ra chỉ trong nháy mắt. Hạnh sửa quần áo rồi luồn ra ngoài không nói năng gì. Thoa khóc nức nở rồi ngã vật ra như một thân cây mảnh dẻ vừa bị đốn khỏi mặt đất.

Bà Thiều đứng dậy lấy quần áo mặc vào người rồi quát tướng lên:

- Khóc cái gì? Cha bố cô! Có im đi ngay không bà lại cho cái tát bây giờ!

Lặng im một lát rồi nhận thấy mình vô lý, bà bỗng kéo cô con gái đang lả người đi, mềm nhũn vào lòng bà, rồi nói với giọng tỉnh táo không ngờ:

- Cứ sống đi con, rồi con sẽ hiểu cuộc đời. Khốn nạn! Khốn nạn vô cùng! Con phải biết rằng chính mẹ của con cũng là một con đàn bà khốn nạn!

Đoạn kết

Buổi chiều hôm ấy, xổ số đặc biệt giải bảy trăm nghìn rơi vào con số 20437, đúng vào chiếc vé xổ số của Hạnh ném trả bà Thiều... Nghe nói Hạnh đã phát điên. Ông chú họ vốn đạp xích lô đã phải đưa y đi viện tâm thần. Bà Thiều trúng giải xổ số. Bà mất một chỉ vàng cho cô Duyên. Cuối năm ấy, chồng bà cùng cậu con trai du học nước ngoài về nước. Thoa đã lấy chồng, chồng cô làm việc ở Xưởng phim truyện củng với ông Phúc. Trong một thời gian, ở trong thành phố lưu truyền một bài đồng dao mà rất ít người hiểu được xuất xứ:

Xổ số đặc biệt

Giải bảy trăm nghìn

Món quà phẩm hạnh

Lộc của thần linh

Số trời may mắn

Đâu đến chú mình

Đỏ đen nhân thế

Hữu sự hữu tình...

Cam ngọt

Ra khỏi Hà Nội đến mấy chục cây số mà tôi vẫn chua tin là mình đang đi xa. Trong khi người đàn ông ngồi bên tôi đã kịp mang cam ra bóc. Chắc anh là người hay đi: vẻ mặt thản nhiên anh vừa bóc cam vừa thuyết minh thật rành rọt những địa điểm xe đang qua. Anh niềm nở mời tôi, mời mọi người trong xe ăn cam.

Đã lâu lắm chẳng có người đàn ông nào bóc cam mời tôi hay một cái gì tương tự.

Tôi vừa muốn giữ lại vừa thèm được ăn những múi cam ấy.

Có một mảnh đời khác như vừa thức giấc.

Tôi từ từ đưa múi cam lên môi.

Ngọt quá!

...

Gần mười năm nay tôi chẳng đi đâu. Bổn phận làm vợ, làm mẹ đã nhốt tôi trong cái lồng gia đình không khóa mà thật chặt.

Đêm qua tôi đã ngồi ghi gần hết hai trang giấy những việc cần làm trong mấy ngày tôi đi vắng cho hai bố con, thế mà tôi vẫn chưa yên tâm.

Gần mười năm đang từ người ưa đó đây tôi bỗng rất ngại đi. Chỉ đêm qua, cái cảm giác muốn đi trong tôi mới thật rõ ràng: hồi hộp, háo hức và sung sướng và tủi thân. Cả chồng cả con, chẳng ai thiết nghĩ đến chuyến đi của tôi. Hình như người đàn bà luôn cô đơn với chính mình và luôn phải tự vượt từ nỗi cô đơn này đến nỗi cô đơn tiếp theo. Tưởng như không bao giờ hết.

Hay đàn bà đồng nghĩa với cô đơn?

Lúc tối tôi cứ chờ xem con trai có nằn nì tôi ở nhà không nhưng học xong bài nó mang bàn cờ ra và rủ tôi chơi. Còn nhiều việc phải làm nhưng tôi vẫn chơi với con một ván và cố tình để mình thua. Mai nó sẽ ở nhà không có tôi.

... Chúng tôi đến nơi lúc bốn giờ chiều.

Tôi được xếp ở chung phòng với một chị độc thân. Là tôi cứ gọi thế chứ không biết chị có độc thân thật không. Người chị như cằn đi vì dồn nén và ở chị vừa có vẻ tự tin của một người sẵn sàng đối phó với mọi thứ, vừa thoáng vẻ yếu đuối của người không được ai chở che. Tôi bỗng muốn được làm một cái gì đó cho chị.

... Tôi dành rất nhiều thời gian "vi chỉnh" hai vòi nước nóng lạnh để được thật đúng độ ấm như mình muốn. ở nhà giờ này, khoảng năm giờ chiều, là lúc tôi hí húi bên cái bếp than tổ ong. Tôi hít không biết bao nhiêu lượng cacbon ôxít để chồng tôi có được cốc bia ở bữa cơm chiều, để sáng sáng thằng con tôi được ăn không phải cái bánh mì suông mà là có ít ruốc như nó vẫn thích. Chiều chiều, hai bố con tắm rửa sạch sẽ xong thì cũng là lúc mâm cơm đã dọn ra. Hai người đàn ông một từng trải, một ngây thơ cứ vừa ăn vừa kể với nhau đủ thứ chuyện, thật thoải mái.

Lúc ấy mới là lúc tôi được đi tắm.

Và khi tôi vào mâm thì cơm canh đã nguội, chẳng có ai để trò chuyện. Hai người đàn ông đã ngồi bên máy thu hình.

Vậy mà hôm nay, vào giờ ấy tôi lại đang được tắm. Mà lại tắm từ vòi nóng lạnh chứ không phải một gáo nước sôi đủ cho một chậu nước lã theo hình thức đong đếm, cổ xưa như chính ngôi nhà của tôi. Tôi tự nhủ: phải tranh thủ tắm thật đã trong những ngày ở đây.

Cộc... cộc... cộc...

- Các chị cứ ở đây, lúc nào đi ăn cơm chúng tôi sẽ gọi - Tiếng người đàn ông ấy thông báo.

Rồi bước chân anh dần xa.

Có người nào đó lo bữa cơm chiều cho tôi lúc không ốm đau?

Ba trăm sáu mươi nhăm ngày nhân với gần mười năm. Với những ngày bị băng huyết nằm đói chờ chồng đi làm về nấu cơm mà chồng thì về muộn vì... "phải đánh nốt ván cờ". Với những tháng ngày dài dằng dặc đi bốc thuốc rồi sắc thuốc cho chồng, mùi thuốc bệnh ngai ngái ngạt thở...

... Chị bạn cùng phòng đã đi nằm.

Tôi mở cửa ra ban công. Ngoài kia là vườn cỏ cây nguyên sơ, gần như hoang dã. Những bông hoa dại trắng li ti cứ đung đưa đung đưa theo gió ru chiều. Rồi chuối, rồi đu đủ, rồi dứa dại, gặp đâu mọc đấy vô tư. Và cỏ, bạt ngàn những cỏ là cỏ. Giá tôi còn là tôi mười năm trước, chắc chắn tôi đã nằm lên cái thảm cỏ có mùi đất ẩm nồng và ngửa mặt hưởng cái bao la ngợp thở để thấy mình vô cùng nhỏ nhoi và đầy tự tin đến có thể giang tay ôm gọn cả bầu trời...

Nhưng trước hoàng hôn hình như đến hoang dã cũng phải buồn: những bông hoa trắng cứ nhạt nhòa và lẫn dần vào đêm.

Không hiểu giờ này có bao nhiêu người đàn bà được thấy những bông hoa dại ru chiều buồn và thấy chiều đang ngủ?

Có mùi hương trầm xa mà rất gần.

Nhà ai đó có việc hay đang cầu xin điều gì mà hương thơm da diết cả với người trần gian.

Tôi bỗng thấy như mình chẳng cần cho ai.

Hốt hoảng, tôi quay vào phòng đóng cửa lại

Bí ẩn của làn nước

Các dòng sông trôi đi như thời gian, và cũng như thời gian, trên mặt nước các triền sông biết bao nhiêu là chuyện đời đã diễn rà.Nhất là về đêm, trên làn nước của dòng sông quê hương tôi lấp lánh hằng hà những đốm sáng bí ẩn, có cả điều bí ẩn của đời tôi. Năm ấy, nhằm trúng đỉnh lũ đêm Rằm tháng Bảy, một loạt bom Mỹ phá tan vệt đê canh giữ đằng trước làng tôi. Dứt dây nổ của bom và tiếng gầm ghê rợn của máy bay cường kích là chuỗi ầm ầm long lở của dòng sông phá bung đê tràn ngang vào đồng ruộng.

Từ trên điển canh tôi chạy lao về làng. Hồi chiều nghe tin vợ ở nhà trở dạ nhưng tôi không thể rời vị trí hộ đê. Bây giờ giời đất sập rồi, trong tôi chỉ còn con tôi, vợ tôì. Tôi dốc toàn lực bình sinh vào đôi chân. Ðằng sau, cơn đại hồng thủy đuổi bén gót. Nước đã ngập làng. Tôi về, kịp dìu vợ leo lên mái thì vừa đợt dâng nước thứ hai. Mái nhà tranh của vợ chồng tôi bị lôi đi trong đêm. Ðến khi mái rạ sắp rã tan ra thì ơn trời nó vương vào thân đa trước đình làng.

Ðã cả một đám đông bám trên các cành. Nhiều bàn tay chìa xuống giúp tôi đỡ vợ con trèo lên. Vợ tôi ôm khư khư đứa con mới sinh, nhất định không để tôi bế đỡ.

- Con trai ... con trai mà... yên tâm, con trai ... Ðể yên em ẵm, anh vụng lắm...

Nhiều giờ trôi quạ. Mưa tuôn, gió thổì. Mực nước không dâng cao hơn, nhưng chảy xiết hơn. Cây đa đầy người hơn. Tôi mỏi nhừ. Tay ôm chặt vợ, tay níu mình vào chạc cây. Vợ tôi yếu lả, ướt lướt thướt, lạnh ngắt.

Khoảng gần sáng, bỗng có tiếng quẫy nước ngay dưới cành đa của vợ chồng tôì. Một giọng nghẹn sặc với lên:

- Cứu mẹ con tôi mấy ... cứu mấy ... con gái tôi ...

Một bàn tay nhớt và lạnh như tay ma rờ vào chân tôi đang buông thõng. Tôi vội cúi xuống, đưa tay rà. Nhưng bàn tay của người đàn bà dưới nước truội đi, chìm nghỉm. Cành đa kêu rắc, chao mạnh. Vợ tôi "ối" kêu một tiếng thảng thốt, và "ùm", con trai tôi, đứa con sơ sinh tôi chưa được nhìn thấy mặt, tuột khỏi bọc ni lông trên tay mẹ nó, san xuống làn nuớc tối tăm.

- Trời ơi! Con tôi ...! - Vợ tôi hét rú lên và lao ngay lập tức xuống hòng chụp lấy con.

Tôi phóng mình theo. Nước lạnh, ngầu bùn, sâu hút và cuốn mạnh. Tôi vớ kịp thằng con, nhao vội lên, trao nó cho những bàn tayđang chìa xuống, rồi lại lặn tiếp ngay để cứu vợ. Nhiều người phi xuống theo để trợ sức tôi ...

Tôi tỉnh lại, thấy trời sáng rồi và đã tạnh mưa. Tôi nằm trong khoang một ca nô cứu nạn đầy ắp ngườì. Hồi đêm, tôi đã vật lộn điên dại quyết sống mái một phen với làn nước giết người, nhưng tôi đã thua cuộc, ứa ra cả máu tai máu mũi mà không những không cứu nổi vợ, đến thi thể cô ấy cũng bất lực không tìm thấỳ. Khi ca nô quân đội tới, mọi người đã phải dùng sức để buộc tôi rời mặt nước. Kiệt sức, tôi ngất đì. Khổ đau, tôi tỉnh dậy, nước mắt nóng rực, tê nhói. Một chị phụ nữ chen tới bên tôi, lên lời an ủi:

- Phận chị ấy đã vậy, thôi thì anh phải nén lòng lại, giữ sức khoẻ mà nuôi con. Ơn trời, anh còn kịp cứu được cháu. Chao ôi, vừa kịp khóc chào đời đã trải một cơn kinh hoàng hú vía. Anh coi con anh này. Cứ như không. Ðã bú, đã ngủ rồi đây nàỳ. Ngoan chưa này ...

Ôi chao, nó tè dầm rồi này.

Chị nựng nịu, và từ từ giở bọc chăn chiên đang ủ kín con tôì. Chị thay tã cho nó. Tôi nhìn. Choáng váng, chết lặng, tôi nén một tiếng kêu thất thanh.

- Con tôi ... - Tôi òa khóc, đỡ lấy bọc chăn. - Con tôi!

Từ bấy tới nay, thời gian trôi qua và triền nước trôi đi, tôi đã có tuổi và con gái tôi đã thành một thiếu nữ đẹp nhất làng. Nó là đứa con của làn nước, mọi người đều nói thế bởi vì chuyện nó sa xuống dòng nước lụt rồi được cha nó cứu lên thì cả làng ai cũng biết. Nhưng điều bí mật kia thì không ai hay, kể cả con gái tôi nó cũng không thể biết. Chỉ có dòng sông biết. Có ngày nào mà tôi không ra đê ngắm làn nước trôi. Vợ tôi, con trai tôi và người đàn bà vô danh nhìn tôi từ đáy nước. Thời gian, năm tháng cứ trôi, dòng sông và lịch sử, tất thảy đều đổi thay nhưng mà niềm đau của đời tôi thì khôn nguôi bởi vì ấy là một niềm đau không thể nói nên lời

Ngôi đền sống

Không cần xem số tử vi, người ta bảo tôi có sao đào hoa chiếu mệnh. Không phải lỗi tại tôi. Khi tôi còn nhỏ, có lần mẹ tôi bảo: Thằng bé cười trông giống như thiên thần. Thì đứa bé nào chẳng là thần tiên trong mắt mẹ mình.[/i] Nhưng sau này, nàng cũng nói như thế...

Tôi không biết mình có nụ cười như thế nào. Trên dung mạo con người có những dáng vẻ mà người ta không bao giờ nhìn thấy khi tự ngắm mình trong gương. Chỉ biết rằng nhờ đó mà thời thơ ấu tôi được nuông chiều như trứng mỏng và lớn lên, tôi để ý đến cô gái nào thì liền đi vào lòng họ dễ dàng như đi qua những cánh cửa đã mở. Bọn con trai đã gọi tôi là chuyên gia bắn tỉa. Trong trường, những cô gái nào xinh xinh và hơi nổi một chút đều trở thành cái đích để thách đố và bao giờ tôi cũng thắng vẻ vang.

Đối với Khánh thì khác. Khánh không phải là trò chơi của tôi. Khi đã học đến lớp mười hai, Khánh chưa hề biết ăn mặc điểm trang gì, vẫn luôn thu mình trong chiếc áo dài may vụng, làm khuất hết mọi đường cong trên cơ thể. Vậy mà con trai cả trường đều nhìn Khánh: mái tóc dài, đôi má xanh xao và nhất là đôi mắt của Đức mẹ Maria. Mỗi buổi sáng, khi Khánh ôm cặp vở từ cổng trường vào, đi qua dãy hành lang, tụi con trai chúng tôi vẫn thường kiếm cớ đi ngược chiều để nhìn. Cô bé thản nhiên đi qua, nghênh nghếch cặp mắt lơ đãng nhìn phớt qua chúng tôi, và cả bọn tôi đều như sắp bay lên trời. Câu chuyện bắt đầu từ ngày lễ hội ở trường tôi. Đêm ấy có dạ vũ học trò. Hơn một nửa lớp tôi đều có học nhảy. Tôi nhảy dễ dàng như cá bơi trong nước, các cô bạn trong vũ hội đều thích đi với tôi. Lệ thường thì con gái phải ngồi đợi con trai đưa tay mời, còn ở đây hết cô này đến cô kia đăng ký nhảy với Cường. Anh Cường, đến bài bebop anh đi với em nha. Cường ơi đưa mình đi valse.[/i] Ê Cường, nhảy cha cha với tao. Trong khi đó Khánh đứng nhìn ngoài[/i] lề. Hôm nay nàng mặc một chiếc áo đầm dài kín tay, kín cổ màu trắng. Khuôn mặt nàng cũng trắng đến trong suốt. Đang bận khiêu vũ với hết cô này đến cô khác nhưng mắt tôi vẫn theo nàng. Và tôi thấy trong mắt nàng ngọn lửa của tuổi trẻ ham vui.

Ê Cường, tao thách mày lôi được Khánh vào đây đi. Thằng bạn tôi[/i] bảo. Tôi giả vờ không quan tâm: Khánh nào? Khánh nữ tu chứ còn Khánh nào, nó đang đứng kia kìa. Chán chết đi được. Xạo, dóc vừa thôi, không dám mời thì có. Vậy mà lúc nào cũng tự hào trăm trận trăm thắng. Máu hiếu thắng bốc lên, tôi lao đến bên Khánh. Người chiến[/i] binh dạn dĩ là tôi lúc nào cũng thấy hơi run khi đến gần nàng, mặc dù tôi đã bắt gặp ngọn lửa trong đôi mắt nữ tu kia.

Khánh lùi lại: Cám ơn, tôi không biết nhảy. Lẽ nào tôi thua hay sao? Tôi nắm đại lấy tay nàng. Nhạc trên sàn đang chơi bài Unchained melody. Một giai điệu tuyệt vời. Đây là một bản slow rất dễ đi, anh sẽ tập cho em. Tôi gọi nàng bằng em ngon ơ rồi kéo tay Khánh ra sàn.[/i] Nhưng nàng lùi lại: Tôi không muốn nhảy. Tôi mặc kệ, cứ kéo bừa nàng đi. Thật bất ngờ, nàng xô tôi ra chạy biến. Tôi nhìn theo: Khánh đang nhổ nước bọt xuống sân trường, ghê tởm. Tôi đứng chết sững trước tiếng cười của bạn bè. Và, lặng lẽ một mạch ra về trong tiếng hát đang đuổi theo từ sàn nhảy: I need your love... God speeds your love to me...

Mọi người bảo tôi là thằng lì, khi thấy sau đó tôi vẫn theo đuổi Khánh, có phần ráo riết và công khai hơn trước. Chỉ có Hà bảo tôi: Nhìn khuôn mặt Cường mình thấy sờ sợ thế nào ấy? Tại sao? Mặt Cường đẹp và lạnh, và ẩn giấu quá nhiều thứ mà mình không hiểu được. Đó là khuôn mặt của bá tước Môngtơ Kristô. Tôi giật mình. Hà “tồ” sắc sảo đến thế[/i] sao?

Lúc ấy, cả ba chúng tôi - tôi, Hà và Khánh - đã ra Huế học đại học. Hà và Khánh ở một căn phòng khá xinh trong một biệt thự bỏ trống. Đó là một căn nhà chưa dùng thuộc quyền cơ quan của ba Hà, đang đóng trụ sở tại Đà Nẵng. Còn tôi ở ký túc xá, cùng với mấy thằng bạn ở trung học lên. Hà con nhà giàu nhưng rất giản dị và tốt bụng. Buổi chiều thứ bảy, cô hay làm bánh xèo mời bọn con trai đồng hương chúng tôi đến ăn. Cô biết chúng tôi đói dài dài vì mấy xuất cơm ở căng tin.

Bọn con trai ngạc nhiên vì chiều thứ bảy nào tôi cũng đến. Tôi cứ vác mặt đến như thể cái bản mặt ấy chẳng hề bị xúc phạm nặng nề đến thế, một năm về trước. Làm thân với Khánh rất khó. Hầu như Khánh rất lặng lẽ, xa cách. Bọn con trai không ai dám chạm tay chạm chân vào cô bé, dù chỉ chạm vào đầu ngón tay. Hà dễ gần hơn, tính khí cô như đàn ông, lúc nào cũng bô bô, hai tay chống nạnh. Tôi nói: “Tao không hiểu sau này thằng cha nào có can đảm làm chồng của mày”. Hà đưa tay túm lấy mớ tóc của tôi, lôi thẳng lên làm tôi đau nhói: “Tất nhiên mày không tưởng tượng được, vì chồng tao sau này sẽ bản lĩnh hơn và vượt xa mày mọi mặt”...

ở xa nhà, tôi không đi dạy kèm như các bạn tôi mà đi phụ tá cho một trung tâm khiêu vũ. Dạo này phong trào khiêu vũ đang được phục hồi. Tôi dụ Hà đi học nhảy. Hà tính hiếu động nên thích lắm. Đi bước nữ nhưng Hà đi đùng đùng quá cả bước nam. Mỗi lần đưa Hà nhảy một bản bebop hay tango, tôi phải nín cười. Nó cầm tay tôi như người ta cầm một cục gỗ, vặn lui vặn tới không mảy may xót thương.

“Sao Khánh không đi tập với Hà?”. Tôi vờ vô tình hỏi. “Con bé ấy chán lắm, nó bị bố mẹ hù dọa từ thuở nhỏ, lúc nào cũng xem đàn ông là quỷ dữ, cầm tay, hôn nhau là sẽ bị... đọa địa ngục. Bước vào đây khiêu vũ, cầm tay con trai, nó sẽ... tụt huyết áp mà chết”. Tôi nhớ lại ngọn lửa trong mắt Khánh, đêm vũ hội. Kỷ niệm đêm vũ hội làm tôi bất giác nghiến răng. “Nhảy múa, ca hát, yêu đương mà đọa địa ngục sao? Xuẩn ngốc hết chỗ nói!”.

Cuối cùng Khánh đi học thật. Cô bé học nhưng đứng trầm ngâm ngoài lề. Tôi bảo cô ta đứng vào vị trí. Vừa cầm lấy tay, cô quay lưng chạy biến. Tôi nghiêm mặt, quát: “Đến đây là để học, không phải để đùa giỡn. Một là học, hai là ra khỏi lớp”. Trò liều mạng không ngờ có kết quả. Cô gái kiêu sa nổi tiếng không thèm để mắt đến đàn ông con trai, bỗng nhiên líu ríu đứng vào hàng như một cô học trò ngoan. Bất chợt tôi phát hiện ra nàng: trong cái vỏ kiêu kỳ này là một tâm hồn bị thuần phục, luôn phục tùng những giáo điều, những lời răn, những người bề trên. Hôm nay, trong lớp học, tôi là người chỉ huy nàng...

Cơn mưa tháng năm đến bất chợt. Hôm nay cả lớp tôi đi chơi vũ trường. Người con gái năm xưa tôi mơ chạm vào tay áo cũng không được, thì nay đang ở trong tay tôi. Và dàn nhạc cũng chơi bài Unchained melody. “I need your love, God speeds your love to me...”. Môi tôi mím chặt khi cùng Khánh đi những bước slow dìu dặt. Đèn sàn nhảy dịu lại rồi mờ đi như ánh trăng, những đốm sáng xoay vòng rơi rơi mơ mộng. Tôi thì thầm bên tai Khánh: “Khánh ơi, anh yêu em”. Tiếng nhạc ở vũ trường rất lớn, át cả tiếng tôi, Khánh mở to mắt, ngơ ngác mơ hồ, nửa như muốn phản đối, nửa như hoài nghi không tin ở tai mình. Tôi cười thầm trong bụng và lại nhằm lúc tiếng trống nổi lên thật mạnh để lập lại câu nói ấy. Câu nói muôn đời của những người con trai, không bao giờ mới hơn, nhưng cũng không bao giờ cũ. Tôi khoái trá uống trong mắt Khánh những tia hạnh phúc ảo, một thứ hạnh phúc giữa hư và thực.

Tôi và Khánh luôn luôn nhảy với nhau. Tôi tạo cho nàng một thứ hội chứng nghiện mà Khánh vô tình không nhận ra. Rồi bẵng đi một dạo tôi không mời Khánh nữa. Có một cô gái mới xuất hiện trong lớp. Kể về đường nét, cô ta đẹp hơn Khánh, môi dày, đôi chân dài luôn khiêu khích dưới chiếc váy ngắn màu đen. Tôi đi với cô ta hết bản này đến bản khác, và dù ở vị trí nào trên sàn tôi cũng nhìn thấy Khánh, thấy đôi mắt ngơ ngác, đờ đẫn của nàng. Tôi là người khéo thu xếp. Đến một bản slow, tôi bảo cô gái chân dài: “Em mệt rồi, hãy ngồi nghỉ một lát”. Cô nàng túm chặt lấy tay tôi: “Không, em không mệt”. Tôi vuốt má nàng: “Bản này dễ nhảy quá, chẳng đáng cho em khoe tài”. Rót cho cô bé một cốc nước ngọt, rồi tôi đi vòng qua phía Khánh. Khánh quay đi, nhìn sang phía khác, nhưng cuối cùng cũng chịu đưa tay cho tôi nắm. Tôi đưa nàng đi. Những đốm sáng xoay vòng trên tóc, trên áo Khánh. Mắt nàng thổn thức. Tôi thấy rõ nỗi thương giận trào dâng trong lòng nàng, và bất giác tim tôi cũng đập rộn ràng. Tôi nói nhỏ bên tai Khánh: “Khánh ơi, cho anh hôn lên trán em”. Khánh nguẩy đầu: “Không!”. “Em có biết hôn lên trán có nghĩa gì không?”. “Không”. “Là tôn thờ một đời”. Vẻ lạnh lùng đóng kín trên mặt Khánh tan đi như băng mùa xuân. Nàng nhìn tôi, mắt rớm lệ. Tôi hôn lên trán nàng. Phảng phất mùi thơm con gái. Má Khánh áp vào tai tôi. Vậy là tôi đã được nàng... Tôi hỏi nàng, giọng run run: “Em không sợ địa ngục nữa sao?”. Nàng ngước lên, mắt nàng sáng dịu dàng. “Anh biết không, khi anh khiêu vũ bên em, anh cười giống như thiên thần. ở đâu có thiên thần thì không thể là địa ngục”.

Đó là lần cuối cùng tôi nhảy với Khánh. Từ đó trở đi, tất cả mọi lần đi vũ trường, tôi đều đi với Lan, cô gái có cặp chân dài mà mỗi lần kháo chuyện trong đám con trai với nhau, tôi thường gọi là “Ngựa bất kham”. Cô ta cứ quấn lấy tôi như bạch tuộc, làm tôi vừa khoái vừa phát ngán.

Khánh không nhảy với ai cả. Nàng ngồi thu lu trong chiếc ghế bành, trong bóng sáng mờ của vũ trường, vừa nghĩ cách từ chối lời mời của những bạn trai khác, vừa dõi mắt nhìn theo tôi đang tung tăng bên cô bạn mới. Đôi giày nhảy của tôi sẽ còn giày đạp lên trái tim nàng như thế nữa, nếu như bàn tay Hà không chộp lấy cổ áo tôi và lôi ra hành lang. Khánh đang ngồi một mình, tóc xõa dài, chiếc áo

đầm đơn giản rũ xếp nếp, hai mắt nàng buồn bã đỏ hoe.

Tôi hỏi, tỉnh bơ: “Có chuyện gì vậy?” Hà bỏ đi, còn Khánh chỉ khóc. Tôi vừa thương nàng vừa khoái trá không kể xiết.

“Em không giận anh thế này nếu... nếu anh không từng hôn lên trán em”. Khánh nói trong nước mắt. Tôi vờ nhíu mày. Tôi nhớ lại. “Nghĩa là em muốn nói anh đã hứa tôn thờ em suốt đời chứ gì?”. Ngửa mặt lên trời, tôi cười ngất. “Em chẳng hiểu gì cả. Tất cả những gì trên sàn nhảy đều là ảo. Vũ điệu cũng như rượu, làm người ta choáng váng say. Không có ai lại truy cứu những điều người ta nói khi đang uống rượu hay khiêu vũ”.

Câu nói của tôi lạnh lẽo và tỉnh táo đến nỗi Khánh ngưng hẳn khóc. Tôi có cảm giác tóc gáy nàng đang dựng lên. Và tôi thích thú. Từ đó trở đi, Khánh không bao giờ có mặt ở vũ trường nữa.

Tháng bảy, trời mưa. Khánh đi học dưới mưa, lầm lũi. Bây giờ nàng gầy đi nhiều, đôi mắt quầng xanh. Tôi cũng gầy đi. Con ngựa bất kham quấn quýt bên mình tôi nhưng không bao giờ chui vào giấc mộng của tôi. Trong cõi mộng đó chỉ có Khánh. Tôi nhảy bebop với nàng và trong lúc đưa nàng quay, tôi cào vào hai cánh tay trần của nàng, để lại những vết xước đỏ hồng. Những giấc mơ làm tôi gầy nhom. Tôi tự hành hạ mình, như đã hành hạ Khánh. Bây giờ tôi đang theo nàng, dưới mưa, đầu trần, thân chỉ mặc bộ quần áo ướt sũng. Khánh thu thân mình gầy xanh trong chiếc áo mưa tím. “Anh có buông tha tôi ra không?”. Tôi như không nghe thấy gì. Tai tôi ù ù vì tiếng mưa. Hơi lạnh thấm vào cơ thể tôi. “Tôi không thể sống mà không có Khánh”. Hai hàm răng tôi va cầm cập vào nhau. Khánh quay lại, bịt tai, thét lên trong mưa: “Đủ rồi, tôi đã hiểu. Lan hay tôi thì cũng đều là trò chơi của anh. Mọi trò chơi đều dễ dàng bị thay thế”. Tôi nắm chặt lấy tay nàng, tôi cũng thét lên át cả tiếng mưa: “Em lầm rồi, anh hoàn toàn nói thực. Lúc này anh không khiêu vũ và anh không say. Anh không thể sống mà không có em”. Khánh giậm chân, bỏ chạy. Tôi chỉ rảo bước cũng đuổi kịp nàng. “Em xem này, anh ướt từ đầu đến chân, anh sẽ chết rét, sẽ chết sốt để em biết anh không nói dối”. Khánh vẫn đi, đến trường rồi sao nàng không vào, cứ đi qua, đi mãi. Và tôi cũng đi mãi theo nàng... mưa lạnh thế mà sao dìu dặt thế. Một cây số, hai cây số đường trong mưa. Nếu cái thân thể cứng đờ của tôi gục xuống nơi đây, tôi sẽ cảm giác như mình đang khuỵu xuống trên sàn nhảy êm ái, kiệt sức tàn hơi vì một cơn say không hề ảo. Nhưng tôi không gục xuống... Khánh cuối cùng đã quay lại, dang rộng cánh áo mưa dơi đang mặc phủ qua người tôi. Vừa run, tôi vừa đi sát bên nàng, chung một chiếc áo mưa. Tôi vòng tay qua thân thể nàng, tròn trĩnh và dịu dàng. Khánh khóc. Lúc nào em cũng chỉ biết khóc thôi sao? “Em khổ lắm. Chỉ vì anh không thể tha thứ cho em, phải không? Nếu anh thù ghét em thì hãy nói đi!”. Tôi không đáp. Giờ phút này tôi không thù ghét nàng. Tôi ôm choàng lấy nàng. Mưa êm ái rơi đều trên chiếc áo mưa màu tím đang xoe tròn quanh chúng tôi. Mưa ơi mưa ơi, hãy mưa hoài đi cho đến ngày tận thế.

Mùa xuân, Hà bảo tôi: “Ông giỏi thật. Ông làm cho con Khánh nó vứt bỏ hết mọi điều cấm, điều răn mà cha mẹ nó đã mất công nhồi nhét từ tấm bé. Trông nó bây giờ đến phát chán, cứ như là âm binh được điều khiển trong tay ông”. Tôi cười không nói. Bất giác Hà ngẩn người nhìn tôi. “Sao vậy?” Hà thật thà: “Tôi rất thích thấy ông cười. Cứ như là mặt trời bỗng sáng lên vậy. Khi ông không cười, tôi thấy ớn cái vẻ mặt bá tước Mông tơ Krixtô của ông quá”. Tôi gõ lên đầu Hà. Hà bỗng trừng mắt nhìn tôi: “Ông hứa với tôi, đừng làm khổ nó”. Tôi trừng mắt nhìn lại Hà: “Tại sao tôi phải hứa với cô?”.

Khánh đi học về. Nhìn thấy tôi, mắt cô bé ánh lên một vầng sáng như khi cầu nguyện. Tôi bảo nhỏ vào tai Khánh: “Đi uống cà phê với anh”. Khánh lắc đầu, chỉ chỉ vào sau lưng Hà đang đứng pha nước. “Em định tiếp tục làm cao với anh cho đến bao giờ?” “Không phải em làm cao. Nhưng quán tối quá, em thấy sợ”. “Vậy chủ nhật anh đến thăm riêng em ở đây”. Khánh đứng sững nhìn tôi, không phản đối cũng không gật đầu. Tôi nhìn nàng mỉm cười và ánh mắt nàng chợt can đảm: nàng đã nhìn thấy thiên đường trong nụ cười của tôi.

Ngày chủ nhật Hà về Đà Nẵng thăm nhà. Tôi đến với Khánh. Tôi bước qua cổng, trái tim nóng mà đầu lạnh căm. Từ trong phòng Khánh văng vẳng ra tiếng nhạc “I need your love - God speeds your love to me...” Quái gở thật, tại sao lúc nào cũng là câu hát này? Ngang phòng bà bảo vệ, tôi rẽ vào. “Cậu đến thăm cô Khánh?” Tôi gật đầu. Mắt bà nhìn tôi trân trối: “Mười giờ đêm là tôi đóng cửa ngõ đó”. “Cô khỏi lo. Nếu cửa ngõ đóng thì cháu ở lại luôn”. “Này, tôi không có nói chơi đâu nghe”. “Thì cháu cũng có nói chơi đâu!” Tôi ngang nhiên đi lên phòng Khánh. Khánh đang chờ tôi. Nàng nghe nhạc cho đỡ sốt ruột. Hai con người tuổi hai mươi, một căn phòng vắng và trời chiều thật dịu dàng. Khánh ở trong tay tôi, ấm và mềm, hơi thở nàng nóng trên má tôi. Tôi lấy hai ngón tay vạch mi mắt đang nhắm nghiền của nàng. Bên trong mi mắt nàng hồng hồng... Bất giác, không hiểu sao tôi bật cười, cười như điên.

Khánh sợ. Nàng mở mắt, cầm lấy hai bàn tay tôi, dịu dàng: “Anh làm sao thế?”. “Chẳng sao cả”. Tôi với tay tắt đèn. Khánh giữ tay tôi lại: “Đừng, anh”. “Tại sao? Em định còn làm cao với anh đến bao giờ?”. “Không phải em làm cao, mà là...”. Nàng cương quyết vùng vẫy giữa vòng tay tôi. Tôi buông Khánh ra. “Em đừng hiểu lầm anh. Xem kìa, trăng đẹp quá. Anh chỉ muốn tắt đèn để ngắm trăng thôi”. Khánh ngẩng lên nhìn qua cửa sổ. “Sao em không thấy?” “Vì ánh đèn. Này anh tắt đèn đi, em hãy nhìn”. Bóng tối trùm lên căn phòng. Và chỉ có bóng tối. Bỗng một cây đèn pin chiếu qua cửa kính. Bà bảo vệ xuất hiện như một hung thần. Tiếng la làng của bà dễ chừng đến cả một thành phố cũng phải thức giấc.

Khi Hà trở về thì mọi chuyện vỡ tan tành. Khánh bỏ về quê giữa mùa thi tốt nghiệp. Hà nhiếc mắng tôi. Tôi nhiếc lại Hà: “Việc gì đến cô”. Hà đùng đùng quay qua trách móc bà bảo vệ “Chúng nó chỉ tắt đèn để ngắm trăng, vậy mà cô đổ oan cho tụi nó. Bây giờ con Khánh còn mặt mũi nào đến lớp nữa”. Bà bảo vệ thối lui một bước, rồi chống nạnh tay, phun ra từng tiếng: “Thưa cô! Tôi nể cô lắm chứ không thì tôi đã tống cổ hết cả lũ ra khỏi nhà này. Ngắm trăng à? Hay thật! Hôm đó là tối ba mươi tôi vừa thắp hương xong ngoảnh lên thấy tối thui lui. Có trăng đâu mà ngắm. Nam nữ trong phòng tắt đèn làm cái gì?”. Hà ngồi phịch xuống, chỉ tay vào mặt tôi: “Tao đã biết mày ngay từ đầu”. Tôi lì lợm nhìn Hà: “Thật à? Sợ rằng chưa biết đủ đâu”.

Hà dong Khánh từ quê ra bốn hôm trước ngày thi. Khánh đến lớp chỉ một hôm. Những tiếng cười khúc khích vang lên sau lưng nàng. “Chiều nay tụi bây xem phim người tình không? Hay hết cỡ”. “Hay cái con khỉ, nghe nói có nhiều cảnh “ngắm trăng" lắm". “Thời đại bùng nổ của sex mà, xi nê có lắm cảnh “ngắm trăng” mới hay. Khánh cúi gục, rã rời bước đi. Chỉ có Hà thương Khánh. Tôi cũng thương nàng, nhưng tôi không thể bỏ cuộc chơi khốc liệt của tôi. Hà lôi tôi về phòng. Khánh nằm trong đó, mắt nhắm, tóc xõa rối tung. “Khánh ơi, tao ra ngoài hành lang không cho ai vào đâu, tụi mày nói gì thì nói đi”. Tôi lại gần giường Khánh. Khánh thấy tôi, ứa nước mắt. Tôi quay đi không dám nhìn nàng. Nhìn nàng thêm nữa tôi sẽ mềm lòng mất. Nàng run rẩy nắm tay tôi, ép chặt nó vào lồng ngực gầy mỏng. “Lạy Chúa tôi, em lo lắng cho anh quá. Em cứ sợ anh không chịu nổi”. Tôi quay lại: “Anh việc gì phải sợ”. “Nhưng em sợ lắm. Bây giờ em chẳng còn gì. ở dưới đáy vực. Bây giờ em chỉ còn anh”. Hai cánh tay nàng run rẩy kéo tôi lại sát bên nàng, run rẩy áp chặt mình vào thân thể tôi. “Em không tiếc gì nữa, chẳng còn gì mà giữ nữa. Em trao gửi tất cả cho anh, anh hãy nâng đỡ em đi, hãy cứu em”. Mắt nàng dại đi, môi sưng lên và ướt. Tôi đã chờ phút này từ lâu. Đây là phút sự kiêu kỳ của nàng sụp đổ tan tành. Nhưng đâu có dễ gì tôi lại nhận sự dâng hiến của nàng. Cái tôi chờ không phải là thân xác nàng, mà là sự nô lệ. Tôi cười nhạt: “Bây giờ lại muốn ngắm trăng à?”. Nghe đến cái từ mỉa mai đó, Khánh rúm lại khổ sở. “Em nghe đây, sẽ chẳng có chuyện yêu đương gì giữa em và người mà em đã nhổ nước bọt. Nước bọt em thơm lắm, bốn năm nay anh hít hà vẫn còn thơm”. Khánh kêu lên, kinh hoàng như thấy ma hiện: “Trời ơi, Hà bảo rằng anh là thằng Cường đểu, nhưng em không tin”. “Đích thực anh đã chơi đểu với em, em gái ạ. Điều anh muốn là nhìn thấy em chết như một con gián. Điều anh muốn là xỏ dây vào mũi em mà dắt như dắt trâu. Bây giờ công việc của anh xong rồi, từ biệt em”. Tôi cười và quay lưng bước đi. Khánh kêu to, nghẹn hơi sau lưng tôi: “Cầu Chúa tha thứ cho anh. Anh rót mật vào tai tôi, rồi anh xô tôi xuống vực”.

Tôi không nghe. Tôi đã xong mọi việc với nàng. Lan chân dài đang chờ tôi. Tuần sau đó, Lan cuỗm của mẹ một số tiền. Tôi lấy xe máy chở nàng qua đèo Hải Vân đi chơi tận Hội An. Được ba hôm, Lan kêu van cuồng cẳng. Hội An không có sàn nhảy. Chúng tôi phóng ra Đà Nẵng. Nằm ở khách sạn, tôi thấy tẻ ngắt, dường như tôi đang ở trong một cuộc chạy trốn chứ không có vẻ gì trong tuần du ngoạn yêu đương. Lan dạo phố Đà Nẵng về, núng nính trong bộ váy Jean cũn cỡn có đường lai xé tua ra như rách. Tôi hất hàm: “Có cái váy nào xơ hơn vậy không?” Lan nhoẻn cười: “Váy xơ, nhưng cái trong váy không xơ đâu nghen”. Bỗng nhiên tôi thở dài: “Anh muốn về”. “Sao vậy?”. Tôi đùa: “Tự nhiên thấy ớn. Chỉ lo bị người ta ghép tội dụ dỗ em”. “Tầm bậy. Em dụ dỗ anh thì có”.

Đêm hôm ấy, nằm bên Lan, tôi mơ thấy Khánh. Tôi thấy tôi trở về, và nàng chạy ùa vào cánh tay tôi, trong chiếc áo đầm trắng dài tay, kín cổ với những nếp váy mềm mại. Tôi ôm lấy nàng, như chưa hề có bao điều căm hận. Chúng tôi nhảy với nhau một bản Slow, chính bản Unchained melody ngày nào. Hôm nay bài hát không gợi lên trong tôi bao tình cảm quái dị như xưa nữa. Giai điệu ấy nhẹ nhàng, da diết và âu yếm vô cùng. Dưới chân hai chúng tôi là mây trắng. Tôi hôn lên trán nàng. Và nàng bảo tôi có nụ cười như thiên thần. ở đâu có thiên thần, thì không thể nào là địa ngục...

Khi tỉnh dậy tôi hiểu là mối căm giận trong tôi đã giải hết. Bây giờ trong lòng tôi chỉ có tình yêu. Sáng sớm mai, về đến Huế tôi đi thẳng đến chỗ Khánh. Tôi biết nàng không còn tin tôi. Nhưng tôi tin sẽ có một cơn mưa như ngày nào. Mưa sẽ xóa đi bao nỗi đau, nỗi hận. Và, mưa sẽ che chở cho chúng tôi đi bên nhau cho tới ngày tận thế.

Khi mở cửa, Khánh đang ngồi đó nhìn tôi. Vẻ mặt nàng trong sáng hiền hậu, nhìn tôi độ lượng không chút trách hờn. Nhưng sao khuôn mặt nàng bất động như thể đang được đóng ghim vào tường. Tôi muốn ngất đi. Lần đầu tiên trong đời một người con trai, tôi quỵ xuống, chới với tìm một bàn tay nâng đỡ.

Lời kể của Hà[/i][/b]

Ngồi ngoài hành lang, tôi vừa chờ Cường và Khánh, vừa nhìn xa xôi ra bãi cỏ trước mặt. Tôi biết Cường nhẫn tâm, nhưng vẫn mong rằng cuối cùng Khánh sẽ tìm được chút bình an trong vòng tay người nó yêu. Bất chợt tôi nhớ tới lời của một nhân vật trong phim chưởng: “Hỏi trên thế gian, tình là vật gì?”. ừ, yêu là cái gì mà Khánh chết điêu chết đứng vì nó. Hai mươi bốn tuổi đầu, tôi chưa biết cái khổ sổ, đọa đày của Khánh mà cũng chưa biết thế nào là hạnh phúc. Chàng trai nào cũng dành thiện cảm cho tôi, và chỉ thiện cảm mà thôi...

Cường về, tôi vào phòng. Khuôn mặt Khánh như bị biến dạng. Mới cách chưa đầy nửa giờ mà sao nó như biến hẳn thành con người khác. Nó không khóc, không nói, đứng dậy đi rất bình thường, một vẻ bình thường đầy kinh dị. Hai giờ sau nó trở về, tay xách một giỏ nhỏ, trong đó có một chai thủy tinh đựng một thứ chất lỏng màu vàng vàng. Acid sulfuric - Khánh vừa đặt xuống đất vừa nói, giọng nó khàn đục và điềm tĩnh. "Mày định làm gì với cái của nợ ấy?" Khánh kể lại cuộc gặp gỡ cuối cùng với Cường. Nó nói thong thả, chậm rãi, như thể kể chuyện của người khác. Tôi khóc. Tôi phẫn nộ muốn phát điên. Khánh bảo tôi:

- Tao đã nghĩ kỹ rồi. Tao có bổn phận phải hủy diệt cái nụ cười thiên thần của hắn. Để sau này không còn đứa con gái nào bị nụ cười mê hoặc của hắn dẫn xuống địa ngục.

Tao sẽ giúp mày một tay - Tôi hăm hở bảo Khánh. "Vậy mày đến đây, đến đây". Khánh loay hoay tìm cách lôi cái chai ác nghiệt ra khỏi giỏ. Bình tĩnh thế nhưng tay nó vẫn run. Tôi vội đưa cho nó cặp găng tay. Khánh đeo găng tay vào, chợt như có điều gì đó, vứt mạnh đôi găng tay, ôm mặt.

Tối hôm đó, tôi canh chừng nó như canh tù. Vậy mà sáng hôm sau, vừa tỉnh dậy đã phải đưa nó đi bệnh viện cấp cứu. Khánh uống hai mươi viên thuốc ngủ. Bác sĩ cho súc ruột. Ba ngày sau, Khánh mở mắt. Da thịt nó trong vắt dường như ánh sáng có thể xuyên qua. "Mày cứu tao làm gì? Không ai cứu nổi một người không còn sống". "Dự định phục thù hùng dũng thế, quên rồi sao?". "Tao không thể. Lúc run sợ cho đôi tay của tao, cũng là lúc bất giác tao run sợ cho Cường. Khi tao hình dung ra luồng Acid đang tạt đến, cũng chính là lúc tao thấy mình lao tới che cho y". Tôi giậm chân: "Thật khốn khổ cho một lũ đàn bà con gái". Khánh cầm tay tôi khẩn khoản: "Hà ơi, nhục nhã đến cùng, mà tao vẫn gắng sống, vì trong tao lúc nào cũng có Cường bên cạnh. Nhưng bây giờ thì hết rồi. Thì ra bao lâu nay tao không hề có Cường". Tôi nổi quạu: "Mày ngu quá, Khánh ơi. Nó chỉ là một thằng dã man, mày đã dâng cho nó cả một kho tàng, vậy mà nó vẫn khăng khăng đòi mày một xu nợ". "Nợ là do tao gây ra, dù chỉ một xu tao cũng phải trả. Tao có ý nghĩ này, chắc chắn mày sẽ chửi tao, nhưng tao cứ nói. Tao muốn mày thương lấy Cường. Hãy vì tao mà xóa bỏ đi hỏa ngục trong lòng hắn". Tôi giãy nảy: "Điên à? Tao đâu phải Thúy Vân. Trò trao duyên cũ rích như quả đất". Khánh vật nài: "Mày rất tốt, lòng tốt của mày sẽ cứu rỗi tâm hồn Cường. Tao nói nghiêm túc đấy".

Tôi không ngờ đó là di chúc của Khánh. Sáng hôm sau, Khánh lao mình từ trên lầu tư bệnh viện. Nó nằm sãi tay, xõa tóc bên gốc cây hồng đang nở hoa. Máu từ miệng Khánh ứa ra. Sao máu tươi mà đen thẫm như màu ân hận. Khánh ơi, ngày xưa mày vẫn thường nói những ai tự tử sẽ không được lên nước trời. Bây giờ mày không sợ mất thiên đàng nữa sao?

Khi Cường trở về thì Khánh chỉ còn trong bức ảnh treo trên vách phòng tôi. Tôi thắp nhang cho Khánh. Không cần tôi báo tin, nhìn khói nhang, Cường đã hiểu. Hắn sụp xuống. Tôi kể lại những ngày cuối của Khánh. Dạn tay hơn Khánh nên không cần găng tay tôi cũng lôi được chai acid ra. Tôi đổ xuống nền gạch hoa trước mặt Cường. Nền gạch kêu lên răng rắc rồi nứt ra những vết rạn. Cường cúi nhìn. Tôi biết trước mắt Cường, những vết nứt ấy đang rộng ra, sâu hút, thăm thẳm như đường dẫn tới âm ty.

Từ ngày đó không ai thấy Cường mỉm cười nữa.

Một năm sau, tôi kết hôn với Cường.

Ai cũng ngạc nhiên khi thấy một người con trai đào hoa và bảnh trai như Cường lại cưới một cô gái bậm trợn và dung mạo tầm thường như tôi. Nhiều người bảo dường như là quy luật, những chàng trai đa tình, sau khi dạo khắp hương sắc vườn người, thường không lấy được những người vợ đẹp. Có người ác khẩu lại nói rằng thằng Cường đểu quả là khôn, sau khi hưởng hết sự ngây thơ của Khánh, lại được thêm gia thế và tài tháo vát của Hà.

Chỉ có mình tôi, tôi hiểu. Di sản của Khánh để lại quả là nặng nề. Đã nhiều năm qua, tôi mãi là một người vợ tận tụy tìm đủ cách để giúp chồng có lại nụ cười đã mất. Tôi tự biết mình chỉ là ngôi đền gạch thô chứa đựng tượng thờ của Khánh, trong đó Cường tự nguyện giam mình để mãi mãi ăn năn./

(Tạp chí nhà văn )

26 Tết. Anh bảo: “Chiều nay về quê, mùng Năm anh lên”. Tôi làm tính nhẩm: Mười ngày. Mười ngày vừa tết, vừa đợi bằng một ngàn ngày thường, có nghĩa là tôi sẽ phải quét mạng nhện một mình, một mình đỡ những cánh cửa xuống, rồi một mình lắp vào chỗ cũ…

Tôi hỏi: “Sao lâu vậy?” Anh cười “X. Có gần đâu để anh đi đi về về như chuột!” Tôi lẩm bẩm: “Biết làm gì ở thành phố bây giờ?”. Anh trả lời bằng cách lập cho tôi một thời gian biểu với những công việc nhàm chán đến nỗi thay vì làm chúng, thà tôi uống một thứ thuốc gì đó để ngủ liên tục mười ngày còn hơn.

Rồi anh dặn: “Nhớ viết thư!”. Tôi gật đầu, đây là sở thích của tôi.

27 Tết:

Tôi bước vào bưu điện thành phố để bỏ lá thư đầu tiên cho anh. Khi phong bì chui tọt vào thùng thư “các tỉnh”, tôi bỗng cảm thấy hụt hẫng. Những giờ trước, khi cắm cúi trên tờ giấy cắt góc cẩn thận, những phút trước, khi bước tự tin trên những bậc tam cấp của bưu điện, tôi hoàn toàn nghĩ rằng anh đọc thư tôi.

Lúc này, nhìn quanh, tôi thấy sao mà lo lắng cho cái thư nhỏ bé của tôi. Mọi người tất bật gọi điện, bôi hồ dán tem. Hàng trăm ngàn người như tôi nhưng xem ra họ đều bình tĩnh hơn tôi, xong việc là lạnh lùng bước ra ngoài trời nắng như ran, ngước mắt nhìn nhà thờ Đức Bà bên kia đường như thói quen của tất cả mọi người, rồi đi. Còn tôi, sau vài phút thẫn thờ, tôi ngượng nghịu nhìn quanh rồi cũng chuồn thẳng.

28 Tết:

Khách khứa nhà tôi đến chủ yếu vào những ngày trước Tết. Họ hỏi: “Cháu đâu?” Mẹ tôi tự hào chỉ tay không định hướng: “Nó đi làm kiệu, hành bên nhà bạn!”.

Tôi thích mọi thứ không phải nhà mình, ăn cơm nhà khác, ngủ nhà khác, trèo lên một cây ổi nhà khác vặt quả… đều thích hơn làm tại nhà mình, thích hơn, bởi vì nó lạ, và tôi chỉ cần lạ.

Tôi ngồi cắt rễ kiệu, hai chân tê dại. Châu thọc tay vào cái chậu của tôi, bĩu môi: “Con này keo, cắt kiệu hà tiện, để đuôi xanh lè!”. Tôi nghĩ, nếu đây cũng là một cách xem tướng, tôi sẽ phát cho các bạn trai của tôi, mỗi đứa một cái dao sắc, một nắm kiệu, không ai được nhìn và cắt. Hẳn kết quả sẽ là:

A: Không cắt lá kiệu, chỉ cắt rễ.

B: Cắt rễ sạch sẽ, kiệu giống như đang nẩy mầm.

C: Thất thường hỗn độn.

Và anh, tôi nghĩ, nắm kiệu sau khi đã lọt vào tay anh đành phải vứt đi vì đã cắt phạm đến cả thân kiệu.

Châu hỏi: “Mày cười cái gì?”. Rồi không đợi tôi trả lời, nó ngoe nguẩy đi xuống bếp. Ngày Tết, không ai có thì giờ để làm điều gì đến nơi đến chốn.

29 Tết:

Tôi gửi cái thư thứ hai, hy vọng bưu điện sẽ làm việc đến 30 Tết, đủ kịp cho cái thư đầu đến anh. Anh đang quét mạng nhện chẳng hạn, né tránh một cách bản năng và vô vọng những đám bụi chắc chắn sẽ rơi lên đầu… Ông đưa thư dừng lại trước cửa, hét to: “ Thư nha!”… rồi tôi hy vọng, cứ cái đà làm ăn nhanh chóng này, mùng Năm anh sẽ đọc cái thư thứ hai, anh sẽ tưởng tượng được cái cảnh tôi chen lấn trong chợ Tết, tôi hoa mắt chóng mặt ra sao trước một núi công việc.

Ở chợ, dưa hấu nằm chồng chất lên rơm, đủ cỡ. Anh bán hàng xoen xoét xoen xoét về những quả dưa và tôi đâm nghi ngờ. Một người ăn mày bò lết dưới chân Uyển và tôi, lở lói, đầy bùn “nhân tạo”. Uyển thì thầm: “Xin tiền để lấy sức mà sống, sống để đi xin tiền, vậy sống làm gì?” Tôi nghĩ, nhiều khi, người ta kéo dài cuộc sống một cách vô ích, hình như ai cũng có, dù cụ thể hay mơ hồ, một cách hy vọng ngày mai khá hơn, người bệnh hy vọng khoa học phát hiện ra một thứ thuốc mới, người ăn mày hy vọng một ngày mai nhặt được vàng…

Trong chợ, tôi gần như tựa vào Uyển mà bước. “Đông quá, ngộp quá!”. Tôi bảo. Uyển an ủi: “Mỗi năm chỉ có một lần, chịu khó!”, rồi giở mục lục ra, lẩm bẩm: “Còn bóng heo, mộc nhĩ, măng khô…”. Tôi thấy, hình như suốt mấy ngày qua, tôi chuẩn bị Tết không để cho gia đình tôi, tôi chuẩn bị cho những người khác chưa rõ mặt, cho một phong tục rắc rối không theo không được… ở cửa, mẹ tôi bảo: “Mẹ đã đặt bánh chưng cho con đỡ mệt”. Tôi cười, đỡ mệt thật nhưng cái Tết đã mất đi một nửa. Những cái bánh của Lang Liêu đã có người mang đến tận nhà, tôi sẽ không rửa lá, đãi đậu và cùng anh chị thức đêm ngoài vườn canh nồi bánh như xưa nữa, lúc còn cha.

30 Tết:

Tôi dồn lá vào một góc vườn và đốt, xong đứng hít thở mùi khói vườn. Trước sân, mai đã nở vàng. Con mèo đủng đỉnh ra chọn một khoảng đất sạch sẽ đầy ánh nắng, lăn lộn vài vòng rồi nằm ngửa ra bất động, đầu ngoẹo qua một bên, trông hơi giống một anh động kinh. Tôi nghĩ, nó hạnh phúc hơn tôi, nó không phải chờ đợi điều gì. Còn tôi, tôi đợi thư anh, sao đến giờ này vẫn chưa có.

Châu tạt qua vài phút dặn: “Tối xong hết việc, tao và mày đi một vòng rồi về đón giao thừa!” Đi một vòng Sài Gòn, vừa đi vừa nghĩ, một năm qua mình được gì mất gì… Tôi cũng thích cái trò này.

… Bẩy giờ tối, tôi thấy mẹ Châu còn ngồi may đồ. Nhà vắng hoe, vì sạch sẽ, gọn gàng nên trông càng vắng. “Đi chơi hết rồi, Châu cũng đi gội đầu rồi, chắc sắp về!” Cô bảo, rồi đưa tôi hộp mứt: “Ngồi đợi nó một chút!” Tôi mở nắp hộp, tự nhiên thấy ngán ngẩm, như thể mấy ngày nay mình đã phải ăn những thứ này thay cơm… Tôi quay mặt đi, che miệng ngáp, tự nhiên giật mình, giờ này, mẹ tôi cũng đang ở nhà một mình giống như mẹ Châu. Vội vã, tôi chào cô, dặn lại vài thứ rồi ra về, trong những giờ phút cuối cùng này của năm cũ, người ta “người” nhất.

Toi về, thắp một cây hương lên bàn thờ cha, rồi vào phòng nằm, nước mắt chảy dài trên má.

… Giao thừa, tôi có cảm giác một bàn tay vô hình cuốn lại tấm thảm cũ, trải ra trước mặt tôi một tấm thảm mới tinh, việc đầu tiên tôi làm trên đó là cùng mẹ tôi uống trà, ăn bánh và nghe pháo nổ. Pháo nổ khắp nơi, cả trong TV lẫn ngoài đường. Chó mèo hoảng hốt thật tội nghiệp, tôi ôm tất cả bọn lập cập đó vào lòng, thấy tràn ngập một cảm giác yêu thương cao cả.

Mùng Một:

Tôi mở mắt vì tiếng pháo xa gần khắp nơi, mùi thuốc pháo bay vào tận trong phòng. Mùng Một, trong nắng mới, trẻ con đóng bộ đi lại nhăng nhít trên con đường trước nhà. Mẹ tôi bảo: “trẻ con cả xóm hôm nay trông cứng như hộp”. Anh chị tôi và thằng bé đến xông nhà, anh tôi nhìn sân, hỏi: “Sao không đốt pháo?”. Tôi bảo “Không dám!”. Anh treo pháo vào cành xoài, pháo nổ, các nhà bên cạnh cũng đì đẹt nổ theo, giống cái kiểu gà gáy đua bình minh. Chị tôi bịt tai, mắt rạng rỡ, tôi thấy, người á đông nhiều thú vui buồn cười, ngay cả ăn uống cũng vậy, lúc nào cũng thích có cảm giác pha trộn mâu thuẫn.

Xác pháo hồng một khoảng sân lẫn những cành mai rụng. Mai vàng rực rỡ cùng lá mới, chị tôi đếm và hoan hỉ kêu lên: “Toàn sáu cánh!”.

Mùng Một, tôi phải cẩn trọng trong lời ăn tiếng nói. Hàng xóm sang chúc Tết, như người xa lạ vì những lời chúc văn hoa. Tôi nghĩ, may mà mùng Một anh không đến, nếu đến chắc anh cũng thành người lạ.

Mùng Hai:

Mặc dù năm giờ chiều qua, chị tôi tuyên bố: “Hết Tết!”, tôi vẫn cảm thấy hôm nay mới thật là Tết. Buổi sáng, khách và họ hàng ngập nhà. Trẻ con rủ nhau ra ngoài hè, mở những phong bao ra đếm tiền, so đo, tị nạnh. Trẻ con dưới sự chỉ đạo của bố mẹ, nói thật máy móc: “Chúc dì (cô) có bồ!”. Tôi cười, thật là một lời chúc tốt đẹp cho tất cả những đứa con gái.

Chiều, tối, Châu, Uyển và tôi đã khoác tay nhau trong Tao Đàn xem hoa phong lan và hòn non bộ. Châu bảo: “Sao dáng hoa lan đều giống nhau?”. Uyển hoang mang: “Tao chịu, không biết đánh giá mấy cây cổ thụ này, thấy cũng giông giống mấy chỗ bán ngoài đường”.

Đường phố đầy xác pháo, chợ búa vắng tanh. Đêm về, ngang qua quán cũ, tôi nhớ anh thắt ruột, Uyển hỏi: “Mày nhận được cái thư nào chưa?”. “Chưa! Chắc bưu điện nghỉ!” “Hôm nay làm việc rồi mà?” Uyển bảo, “Có bồ mệt nhỉ, tao không thích có bồ là vì vậy!”. Châu liếc: “Thật không?” Ai cũng hiểu, trả lời là thừa.

Vè nhà, tôi trệu trạo nhai bánh chưng, nghe pháo lẹt đẹt đâu đó, biết rằng Tết đã qua rồi. Tôi ngồi vào bàn, viết một cái thư cho anh, đúng hơn là cho mình vì biết chắc rằng nó không tới kịp.

Mùng Ba:

Cũng như mọi năm, tôi ở nhà để đợi Lương tới. Lương bảo: “Tụi mình làm gì ăn cho đỡ ngán bây giờ? Lương thèm ăn canh cải và củ đậu chiên chấm mắm ớt”. Tôi cười: “Kiếm ở đâu ra để hầu ông đây?”. Tụi tôi ngồi cuốn bánh tráng ngoài vườn mẹ tôi đi qua hỏi: “Mấy đứa có muốn uống rượu mít không?”.

Lương hỏi: “An còn giữ thư từ chứ?” - “Còn, khoảng 80 cái”. Có lẽ tôi cũng viết cho Lương khoảng chừng ấy thư, có thể hơn nữa. Không hiểu vì lẽ gì và bằng cách nào, tụi tôi đã hạ bậc tình cảm xuống chỉ còn là bè bạn và sự chuyển cấp thoải mái này chứng tỏ cái mà chúng tôi ngỡ là “tình yêu” xưa kia chỉ là ngộ nhận.

Rồi hai đứa đi thăm bạn bè cũ. Nhà nào cũng giống nhau ở bữa ăn thịt kho, dưa hành, khổ quá… Chủ, khách nói chuyện không tập trung nổi vì cắn hạt dưa lách tách, mọi người trêu chọc “Chúc Lương và An năm nay…”. Chúng tôi nhìn nhau cười, cố ý trêu chọc lại bằng cách làm cho mọi người hiểu lầm… Để đến tối, lúc chia tay, Lương mở đầu: “Chúc An và…” cũng vậy, tôi lặp lại: “Chúc Lương và…” một cơn mưa nhỏ bất chợt đổ xuống trái mùa, tôi tự hỏi, những lời chúc của mình có chân thành không?

Mùng Bốn:

Mãi mùng bốn, đám bạn chung của Uyển và tôi mới đến. Ồn ào như cái chợ dù chỉ có vài đứa, tụi nó trong giây lát tạo được không khí Tết vốn rất mờ nhạt trong nhà tôi. Phong ôm con chó tên Xịt đang ngoe nguẩy ngoài hiên vào lòng, leo lên xe rồi bảo: “Về nhà tôi!”.

Phong dựng cái chòi xinh xắn để học bài trong khu vườn của ba mẹ nó. Trước cửa chòi, đầy xác pháo và vỏ hạt dưa. Tụi nhỏ kéo một cái ghế cho Xịt nằm xong lấy bài ra đánh. Uyển và tôi, hai “người già” ngồi bổ dưa, dọn bánh thuẫn và pha trà, thỉnh thoảng hé mắt nhìn, không hiểu gì lắm.

Từ xa, thấy anh đưa thư đạp xe tới, tôi chạy ra chặn đường hỏi thư, anh cười: “Không!” Uyển bảo: “Tao nghĩ, nó không viết gì cho mày đâu, chắc mải đi với em nào dưới đó!” Tôi thấy người ta thường mong người khác bất hạnh để được tỏ lòng thương hại, ai cũng vậy, có điều người khôn thì giấu đi, kẻ dại thì để lộ.

Buổi chiều, cả bọn lên chùa, tụi con trai ngồi ngoài ghế đá đợi Uyển và tôi vào thắp nhang. Trên vòm điện chính, chim sẻ ríu rít bay chuyền qua các chùm đèn lồng, tôi đứng trước Phật và khấn:: “Xin cho mẹ con mạnh khỏe và con được bình an”. Rồi tự hỏi, sao lần nào thắp nhang, tôi cũng chỉ xin “bình an”.

Rồi chụp hình, ông phó nhòm nói như ra lệnh cho đám loay hoay này: “Nhìn tôi đi, nhìn tôi”. Phong lẩm bẩm: “Ông có đẹp gì mà nhìn”, rồi nó đưa hai ngón tay lên đầu tôi như hai cái sừng con, tôi cười, hơi thương hại, cái trò đùa này hàng trăm, ngàn kẻ đã làm, nó lặp lại làm gì cho nhàm chán?

Mùng Năm:

Anh lên thành phố với một dáng vẻ lạ lùng. Tôi hỏi: “Anh có nhận được thư?” Anh gật đầu, “Sao anh không viết?” “Anh cũng không biết”. Tôi bảo: “Về đi, mệt lắm rồi” Rồi tôi ngồi đằng sau, nhắm chặt mắt cho đến khi xe dừng trước cửa nhà. Anh chúc: “Năm mới…” Tôi ngăn lại: “Thôi đủ rồi!”. Vào nhà, tôi xé tờ lịch mùng năm, bỏ vào trong tủ.

Đêm đó, trời Thanh Đa đầy sao, Châu Uyển và tôi trong một cái quán cùng những vỏ bia. Tôi bảo: “Mượn cho tao ghế bố”, bên bờ sông, tôi nằm, nhìn lục bình trôi cùng gió lạnh, bờ bên kia là dừa nước, là những rặng cây hoang dại. Trong trạng thái lơ mơ, tôi nhớ lại mười ngày chờ đợi đã qua. Châu, Uyển nắm lấy vai và lau mắt cho tôi: “Thôi, An!”. Cảm động, tôi mỉm cười, nghe trên sông, róc rách một chiếc thuyền chèo đêm

Dưới mặt trời

Cánh cổng sắt mở nặng nề. Cái xe Chaly của ai đó lọt thỏm trong cái sân rộng, giữa ngôi nhà cao ngất với cánh cổng đâm lên khoảng trời đã vụn ra bới vô số các hình khối xung quanh.

Ngôi nhà này là của chú tôi. Chú tôi giống bố tôi như hệt. Tôi lại giống bố tôi. Thành thử  ai đến nhà  chú cũng nghĩ tôi là con gái rượu của chú.

Cơ ngơi đồ sộ này là kết quả tích cóp sau bao nhiêu năm làm việc của chú ở nước ngoài và công việc kinh doanh của thím. Nhà vừa xây xong thì thím mất vì một tai nạn giao thông. Chú côi cút một mình nuôi đứa con nhỏ. Bảy năm trôi qua, chú vẫn ở một mình, như một bằng chứng về sự hy sinh cao cả.  Mặc dù là một tiến sĩ khoa học và đang giữ cương vị trưởng khoa ở một trường Đại học có danh tiếng, chú  luôn dạy tôi cần phải có đức tin ở cuộc sống vốn rất mong manh đối với mỗi con người. Tôi ở quê, sau khi thím mất thì chú về quê đón ra để trông nom con bé non nớt còn đang thiếu hơi ấm của người mẹ.  Dạo ấy con bé còn nhỏ quá, không biết thế nào là mất mát. Nó khiến trái tim mới lớn của  tôi sớm nhận cảm giác làm mẹ khi đêm nào cũng ôm chặt lấy  tôi, quờ tay lên ngực, áp mái tóc tơ ướt đẫm mồ hôi vào ngực tôi và trong những giấc mơ nó lại cất tiếng gọi mẹ trong trẻo. Tôi thi đỗ trường trung cấp tài chính sau khi tốt nghiệp được chú tôi xin vào một cơ quan. Khi này con bé đã lớn nên việc nhà cũng bớt bộn bề.

Trái với tôi nghĩ, trong nhà là hai cô bé sinh viên đến nhờ thầy hướng dẫn tiểu luận. Chú tôi đang say mê chỉ cho họ những  vấn đề cần phải giải quyết. ở trên tầng nhìn xuống qua xoáy cầu thang thăm thẳm, hai cái khoáy trên đầu chú cũng quay loạn xạ theo đôi bàn tay chú. Chú là một người say mê công việc và  rất  tâm huyết với nghề. Chú chưa từ chối cuộc điện thoại nào của học sinh dù rất bận, cũng không nhận quà cáp của ai. Ngày 20 tháng 11 nhà chú đầy hoa của học sinh. Có những người đã ra trường và thành đạt cũng đến thăm thầy. Chú có  vẻ rất vui. Chú nói nhiều về cuộc sống, về bổn phận và nghĩa vụ, về sự hy sinh. Những bài trên giảng đường theo chú về tận nhà.

Tôi nhớ đến cái xe Best đỏ tháng trước. Lâu nay không thấy chị Hiền, chủ nhân của nó đến nữa. Trái tim của tôi không còn đủ nhạy cảm để tiên đoán về một sự ra đi cho dù cuộc ra đi nào cũng bình yên cả. Ba năm sau ngày thím mất, chú cũng định tái giá. Người chú muốn cưới là cô Giám đốc một công ty Nhà nước cũng có học vị tiến sĩ bên Nga như chú, hiện họ đã ly dị. Bạn bè và gia đình chú ủng hộ hết lòng. Một cuộc hôn nhân là một  hy vọng về hạnh phúc, dù rất mỏng manh. Tuy nhiên, cái ngày hạnh phúc mong đợi ấy đã  không đến. Tôi chưa trò chuyện với  cô lần nào. Hình như con người ấy tỉ mỉ và nhiều chữ nghĩa quá. Mà than ôi chú tôi chỉ quen hai vị mặn nhạt rõ ràng.  Đôi mắt nâu tinh tế của cô không phải là điều chú tôi cần khám phá.

Con bé lớn lên trong sự chăm sóc của bố và những gì tôi có thể đem lại. Nó học giỏi nhưng ít nói, khó hoà  nhập với bạn bè. Nó ngoan ngoãn lễ phép nhưng thường dửng dưng với những gì xảy ra trước mắt. Chú tôi vẫn nói với mọi người là chú chưa muốn lấy ai vì con bé còn nhỏ quá. Cũng như bao nhiêu người đàn ông ở cảnh gà trống nuôi con, chú muốn tìm người mẹ cho con hơn là người vợ cho mình. Tôi mơ hồ  nhận ra con bé cũng yêu tôi nhưng nó vẫn ghét ngấm ngầm mỗi khi nghĩ rằng tại sao người luôn ở bên cạnh lại không phải là người mẹ của nó. Đôi khi tôi bật khóc vì thấy nó cô độc quá, cô độc trong ngôi nhà rộng  lớn khủng khiếp, trong không gian vĩnh viễn lặng yên. Khi ngủ, đôi mắt nó không bao giờ nhắm hết. Cái dáng người co quắp vừa hờn giận vừa sợ hãi mang hình hài của một đứa trẻ không biết đến tuổi thơ.

Trái với những đứa trẻ ích kỷ, con bé cũng mong bố lấy vợ mới để khi bố ốm còn có người bên cạnh chăm sóc đỡ đần. Bởi vì nó cũng biết rằng không ai có thể thay thế người  mẹ hiền hậu của nó, người mẹ mà bố nó rất mực yêu thương nên mới để cả bàn thờ của vợ trong phòng riêng của mình. Nó yêu bố và đợi những ngày sẽ trôi qua. Những ngày ấy lần lượt có những chiếc xe đến đậu ở sân và chỉ mình chú biết tại sao nó ra đi. Còn tôi, tất cả chỉ là sự vô tình mà biết, vô tình mà hiểu. Tôi đã an ủi mình rất nhiều, rằng tất cả mọi thứ tôi nhìn thấy về chú chỉ là ở ngôi nhà này, trong căn phòng khách và khoảng sân chen chúc cây cối, xe cộ này.

Chú tôi là người có học nên chú luôn hiểu và biết rõ những người xung quanh đang cần gì ở mình. Với vị trí đang có, chú không thiếu người đến cầu cạnh. Căn nhà tôi ở những ngày cuối tuần luôn ngập chìm trong thế giới của tri thức và nghệ thuật. Nhưng rồi chú vẫn không chọn được ai trong số ấy.

Chú yêu con bé, một tình yêu bản năng của người cha đối với đứa con côi cút. Duy nhất với  con bé là chú thực hiện những công việc vô điều kiện. Còn lại tôi thấy chú giống như một kẻ cho vay lãi, chẳng cho không ai cái gì bao giờ. Ngay chính tôi, giọt máu đào của chú về một khía cạnh  nào đó cũng chẳng khác những ao nước  lã chút nào. Tôi luôn phấp phỏng lo rằng. Chừng nào  cuộc sống của hai bố con còn cần đến tôi, chừng ấy tôi còn tồn tại được ở đây. Đôi khi tôi rất mong được về quê, thoát khỏi sự bất ổn đang  đè nặng lên cuộc sống, nhưng khi nghĩ đến con bé lòng tôi lại chùng xuống. Nó còn quá non dại để chống  chọi với những cuộc phiêu lưu đang diễn ra ở chính ngôi nhà này.

Chú tôi là người có khả năng lý giải mọi thứ rất  trơn tru. Sự lý giải nào của chú cũng đều thật hợp lý. Chú là người đàng hoàng, nên đều đặt cho mỗi sự vật một cái tên, gắn cho nó là một lý do. Để rồi mọi sự ra đi  của những người phụ nữ đến với chú dường như đều là tất yếu vậy.

Tôi không nhớ đã chứng kiến bao nhiêu mối tình của chú, bao nhiêu người phụ nữ bước vào cuộc đời chú rồi lại ra đi giống như những  con người tội nghiệp mới xuống một ga xép đã vội tin mình đến cuối cuộc hành trình. ở bên chú bao nhiêu năm mà nhiều chuyện của chú, lối ứng xử  của chú vẫn khiến tôi không khỏi ngạc nhiên.

Chị Hiền có chiếc xe Best đỏ. Tôi đã nghĩ sớm muộn chị cũng sẽ trở thành chủ nhân của ngôi nhà này. Hôm đầu tiên đến đây, chị ngắm mấy bức tranh và đi đến kết luận về một sự tẻ nhạt của chúng. Mấy hôm sau chú tôi dỡ xuống và thay vào đó mấy thứ đồ gỗ lắp ghép mà tôi không biết phải nhìn hướng dọc hay ngang. Chị bước vào  nhà bình thản và tràn đầy tự tin, kèm theo lời tuyên bố về một cuộc hôn nhân mới của chú. Chị Hiền xinh đẹp và có học thức. Nhưng tình cảm đối với chị không phải là cái gì hồn hậu tràn  đầy mà nó có hình khối trơn tru. Trẻ con vốn rất nhạy cảm với những gì người khác dành cho mình. Con bé thường xuyên bỏ ăn đóng cửa vùi đầu vào sách vở. Mà không hiểu nó có đọc sách không hay chỉ trân trối nhìn vào trang giấy trắng để cố gắng tìm sâu trong đó một  khối ba chiều. Nó phản đối đám cưới quyết liệt. Nó bảo đó là  lời mẹ nó đã truyền đạt trong những giấc mơ. Chú tôi đành phục tùng con bé. Chị Hiền không chịu. Thời gian này chị Hiền thường xuyên ở lại nhà chú. Hai người đã chính thức sống với nhau như vợ chồng.

Cuộc giằng co quyết liệt giữa một bên là chị Hiền, một bên là đứa con gái khiến chú tôi gầy rộc đi. Tuy nhiên, dù có sắc sảo đến đâu chị Hiền vẫn bị đánh bật khỏi ngôi nhà năm tầng ngạo nghễ.  Chú tôi cuối cùng cũng phải chiều lòng con bé. Nhờ chú tôi nhận ra một điều thật  giản đơn rằng người phụ nữ quá lắm chỉ tự vệ được bằng những chiếc gai của mình. Những chiếc gai ấy có thể rất gớm ghiếc với chính họ nhưng sẽ chẳng khó khăn gì để bị nhổ đi từng cái. Để rồi chỉ còn xước máu, run rẩy, trụi trần.

Chú tôi không có khoảng thời gian xa xỉ người ta vẫn thường dành ra sau mỗi sự cố của cuộc đời. Sự có mặt hay ra đi của ai dường như cũng không làm thêm bớt ý nghĩa của cuộc đời chú và khiến chú phải bận tâm. Cho đến một ngày chú lại dẫn về một cô gái còn rất trẻ, có lẽ chỉ hơn tôi vài tuổi, tên là Liên Hoa. Gương mặt của Liên Hoa có nét chèo, một vẻ dịu hiền, u buồn và trong trắng. Liên Hoa ở tận Hà Giang, xuống Hà Nội làm may cho người nhà họ hàng, rồi tình cờ lọt  vào mắt chú. Chú Liên Hoa cũng sang nhà chú tôi trao đổi vài lần rồi thuận cho Liên Hoa được “qua  lại" với chú tôi. Thỉnh thoảng chú tôi đón Liên Hoa sang chơi. Căn phòng chú lại được đón thêm một người khách mới. Chú quyết  định cưới Liên Hoa sau khi thấy con bé cũng có vẻ có cảm tình với cô. Chú Liên Hoa sang nhà chú tôi nói chuyện nhiều lần, lần nào cũng rất lâu và có vẻ quan trọng. Sau đó chú tôi thuê ô tô đi cùng Liên Hoa lên Hà Giang xin bố mẹ Liên Hoa cho cưới.

Liên Hoa về nhà tôi ở, như chú tôi nói đằng nào thì hai người cũng là vợ chồng. Đám cưới chưa được cử hành ngay do chưa chọn được ngày lành tháng đẹp. Trong  thời gian này Liên Hoa có bầu.

Chú tôi bắt Liên Hoa đi phá thai với lý do hôn lễ chưa được cử hành. Điều này ảnh  hưởng lớn đến suy nghĩ của con bé và vị trí của một thầy giáo như chú. Liên Hoa không chịu. Qua tấm cửa gỗ dày, tôi vẫn nghe được những lời van vỉ của cô rơi lõm bõm vào giọng chát  chúa của chú. Rồi đến lượt chú cũng van vỉ, cầu khẩn Liên Hoa. Chú nói nhiều về ngày mai, về hạnh phúc.

Ngày chú đưa Liên  Hoa từ viện sản về là buổi chiều mùa đông mưa phùn rét buốt da buốt thịt. Liên Hoa đổ xuống như một chiếc lá xanh một táp đi vì gió bụi. Tôi mở cửa chạy lên sân thượng oà khóc mặc cho gió mưa đang đổ xuống từ cả bầu trời. Những gương mặt lướt qua tâm trí tôi như những bóng ma. Có tiếng la hét, có lời van vỉ, có bộ mặt gớm ghiếc, có đôi mắt hoá đá lặng câm… Tất cả đang nhìn tôi căm hờn, đang dồn tôi vào chân tường như tôi là kẻ tiếp tay cho tội ác. Bầu trời tím bầm. Gió thốc vào cổ họng tôi như hơi nước đóng băng. Tôi  không biết mình đang khóc vì hoảng sợ, vì mất mọi phương hướng trong cuộc sống hay chỉ vì những gì đang nhìn thấy. Không biết bao nhiêu người phụ nữ đã đến, những mong được bình yên trên chiếc giường êm ái trong căn phòng của chú tôi,  nơi mọi thứ được bày trí thật đẹp và hài hoà, từ những cuốn sách hàn lâm cho đến chiếc đèn ngủ tinh tế và  sang trọng. Ngày tháng trôi qua, con bé vẫn sống trong tình thương yêu và cái gọi là sự hy sinh cao cả của bố.

Rồi chú cũng quyết định không cưới Liên Hoa nữa. Chú bảo tôi là Liên Hoa còn  trẻ quá. Sự khập khiễng về tuổi sẽ làm cuộc hôn nhân chóng tan vỡ. Không sắc sảo quyết liệt như chị Hiền, Liên Hoa chỉ khóc và buông xuôi chấp nhận kết cục trắng tay. Chú đưa cho Liên Hoa ít tiền làm vốn và cắt cho Liên Hoa mấy chục thang thuốc bắc. Lần đầu tiên con bé có vẻ buồn khi biết Liên Hoa sẽ không ở nhà nó nữa. Nó hỏi bố: “Bố không định cưới ai nữa à?”. Chú thủng thẳng: “Chưa chứ không  phải là không con ạ!”.

Liên Hoa buông xuôi chấp nhận nhưng chú Liên Hoa thì không. Tối hôm sau ông ta tới nhà. Không còn cuộc nói chuyện quan trọng kéo dài nào nữa, ông rút sấp tiền ném bẹt xuống bàn chỉ thẳng tay vào mặt chú:

- Quân  bất  nhân, đồ vô đạo đức. Tao tin mày là người  có học nên mới cho cháu tao đến. Chúng tao không cần đến những đồng tiền khốn nạn của mày.

Con bé ở trên tầng. Tôi định chạy  lên sập cửa bật nhạc thì thấy nó đã chui vào phòng tắm bật nước lạnh xối xả lên đầu. Dưới tấm áo khoác dày, cơ thể  tôi lạnh cứng. Mười đầu ngón tay tê buốt như có kim châm. Xót xa cho con bé. Nó biết lấy gì làm điểm tựa cho cuộc sống bây giờ.

Nửa năm sau chú cưới một người phụ nữ khiến tất cả mọi người hoàn toàn bất ngờ. Cô ấy đã gần 40 tuổi, chưa chồng con, không đẹp, không học thức, không địa vị xã hội. Cô bước vào nhà tôi mà mắt không dám nhìn thẳng vào bất cứ thứ gì. Thậm chí ngồi trước tôi cô cũng cúi đầu. Tôi thì biết trước sau gì chú cũng chỉ chọn một người như thế. Một người không đủ tri thức để đòi phân chia tài sản khi cần thiết, không chồng con để đỡ chuyện con tôi con anh, không người thân để nhẹ gánh trách nhiệm. Cộng tất cả lại sẽ là một người phụ nữ chịu phục tùng. Sự phục tùng sinh ra tình yêu. Điều ấy khiến chú vừa lòng, để rồi tiếp tục bận tâm với rất nhiều chuyện khác quan trọng hơn.

Con bé không bày tỏ ý kiến gì về chuyện cưới vợ của bố. Nó thường đóng cửa ngồi vẽ miên man. Những bức tranh toàn những   hình khối sắc cạnh với gam màu trầm u uất.  Đôi khi nó cũng vẽ tranh phong cảnh. Có thể hội hoạ sẽ giúp nó giải toả được phần nào những nỗi niềm  chất chứa bên trong.

Một thời gian sau, tôi quyết định về quê làm việc rồi lấy chồng. Những câu chuyện ở nhà chú rồi cũng trôi qua như một giấc mơ trong vòng xoáy lo toan cuộc sống.

Ba năm sau, trong một kỳ nghỉ mát Đồ Sơn, tình cờ tôi gặp lại Liên Hoa. Thoạt tiên tôi không nhận ra được một Liên Hoa dịu hiền, u buồn và trong trắng ngày nào đang trong vòng tay một người đàn ông trên bãi biển. Chỉđến khi hai người đến thuê phòng ngay cạnh phòng tôi, tôi mới biết Liên  đã trở thành một cave nổi tiếng khu vực này. Nhìn thấy tôi, Liên Hoa sững sờ, rồi cô cắn răng bật khóc. Thêm một lần tôi được đối diện với sự thật. Ngày mùa đông ấy, chú tôi đưa Liên Hoa đến một phòng nạo tư nhân. Do không được đảm bảo vệ sinh, Liên Hoa bị nhiễm trùng nặng. Sau lần phẫu thuật, bác sĩ nói cô đã  bị vô sinh. Không chịu được những ánh mắt thương hại xen lẫn khinh bỉ của gia đình chú, về quê lại  càng không dám, Liên Hoa trôi dạt xuống đấy, phục vụ bàn cho một nhà hàng. Liên Hoa nói cô nhớ rừng lắm. Rừng có nơi chốn cho người ta trú ngụ. Còn ở đây chỉ có sóng nước trải dài  đến tận cùng.

Một thời gian sau, người vợ mới của chú cũng mất trong cơn vượt cạn đau đớn do quá tuổi sinh nở. Đứa bé gái cứu được nhưng phải nuôi trong lồng kính. Một tháng sau nó cũng chết vì thiếu sức đề kháng. Tôi chít khăn tang đứng trước linh cữu một con người hoàn toàn xa lạ, cầu mong cho những linh hồn bất hạnh ấy không bị vòng khói nhang làm quẩn quanh nơi trần thế đầy những nỗi đau này. Còn chú tôi, sau  nhiều sóng gió, khuôn mặt chú càng trở nên lạnh lùng, vô cảm. Có lúc tôi phân vân tự hỏi: Chú tôi rồi sẽ trở thành người thế nào?

Điều an ủi với tôi là con bé đỗ đại học, được nhận một chuyến học bổng đi Austrailia. Nó có viết thư và gửi ảnh về cho tôi.  Đọc lá thư, tôi đã khóc. Dù không nói ra nhưng tôi biết nó đã tha thứ hết cho bố  rồi. Tôi thường ngồi hàng giờ ngắm tấm ảnh nó đang cười rạng rỡ trên cánh đồng vàng rực hoa và ánh nắng mặt trời, với  một niềm hy vọng  rằng con bé sẽ tìm được hạnh phúc và niềm tin vào cuộc sống. Những gì nó nhìn thấy sẽ tràn đầy và chân thật như ánh mặt trời đang rạng ngời trên khuôn mặt xinh tươi của nó.

(Văn nghệ trẻ)

Bài hát chim nhồng xanh

Bóng trăng ngã lộn bóng tre. Chàng ơi thức dậy mà nghe ta thề... Vườn đào vườn lựu vườn lê. Con ong vô hút nhuỵ con bướm xê ra ngoài. Bạn về nghĩ lại mà coi. Tấm tình ta ở gương soi không bằng...

Nàng hát, nàng hát đi hát lại bài hát ấy trong khi đứa bé hết vật mình sang phải lại sang trái. Tới lúc nàng giơ tay phát vào đít nó, nó mới chịu nằm yên, và yên luôn. Thế mà nàng vẫn hát, hình như quên mất mình đang làm gì.

- Thôi em, nó ngủ rồi.

Giọng anh hơi gắt. Anh chợt nhớ là lần đầu khi nghe nàng hát ru con anh thú vị dường nào. Một cô gái trông rất diện, rất thời thượng mà lại biết hát điệu ru con. Thế nhưng càng về sau, sự thích thú càng vơi đi, thay vào đó là nỗi ngao ngán. Ðứa bé dài ngoẵng, xanh rớt, cứ như một nỗi nhắc nhở đầy trách móc về bổn phận chủ gia đình của anh, của người cha, người chồng. Vì thế, anh không còn thích nghe những bài hát ru con ảo não, đầy vẻ thương thân, trách phận của nàng nữa.

Qua khóe mắt, anh thấy nàng đã nằm thẳng người lại và đang kín đáo liếc anh. Vẻ dò dẫm ấy làm anh bực bội. Thà nàng cứ rằn rực còn hơn.

- Anh ơi, anh nhớ hôm nay ngày gì không? - Vừa ngồi lên, nàng vừa nói bằng giọng tươi tỉnh.

- Ngày gì, ai nhớ nổi - Anh làu bàu trong miệng.

- Ngày một tháng tư... Hai năm rồi... Giọng nàng trải ra, chờ đợi.

Anh đứng lên, chỉ thấy bực dọc hơn. Nghĩa là hai năm ngày họ sống chung, với thằng con trai gần hai mươi tháng. Thế đấy! Sự sa sẩy của anh. Sự thắng thế của nàng. Người ăn mừng ngày ấy là nàng chứ chẳng phải anh đâu. Anh nhìn sững nàng. Không hẳn giận dữ, cũng không hẳn ngạc nhiên. Người từng trải như nàng, lẽ nào để xảy ra chuyện ấy.

- Thì đẻ vậy.

Anh buông thõng mấy tiếng. Mắt nàng kín đáo dò xét anh và từ đó đến nay không hề thay đổi. Họ thành một gia đình. Có khoảng năm tháng để nàng làm vợ. Buổi sáng sau khi ăn bún, mì hoặc xôi gì đó, anh đạp xe đến bệnh viện còn nàng đạp xe đến hiệu uốn tóc. Trưa nào anh cũng phải chờ nàng vì thợ uốn tóc phụ thuộc vào giờ giấc của khách. Họ nấu nướng và ăn uống một cách hối hả rồi lại chia tay nhau cho đến tối. Ðêm thì dễ chịu hơn vì nàng có vẻ thuộc về anh. Mùi xà phòng thơm. Chiếc áo ngủ nhẹ mầu xanh, thân thể nàng mát mẻ... Rồi nàng sinh con. Những lúc chỉ một mình, anh vẫn thường quan sát thằng bé để cố tìm ra điểm tương đồng thiêng liêng nào đó. Có lẽ nó chỉ giống anh ở nét già cỗi. Da nhăn nhúm, trán cau lại đau khổ, nó như hục hặc với những gì đang đợi mình. Nàng bán chiếc nhẫn vàng duy nhất. Còn anh bán chiếc cát sét, vật duy nhất trong căn phòng độc thân của anh. Sữa nàng khô, vì nàng chẳng có gì ăn, thằng bé cứ héo đi với những tiếng khóc ngằn ngặt, gân cổ. Nhiều đêm, từ chiếc giường cá nhân, anh nghe nàng hát ru con, lạ lùng nhận ra đời mình đã đổi thay đến thế. Ra là anh đã có vợ con rồi đấy. Thế mà chẳng biết làm gì hơn ngoài chuyện ngồi bên máy X quang từ ngày này sang ngày khác, để chụp và rọi phổi cho những người nghi có bệnh.

- Em có cái này tặng anh... Nàng nói vẻ dè dặt.

Anh chăm chú theo dõi khi nàng tiến đến chiếc bàn nhỏ, mở lấy cái túi và lại lục túi để đưa ra một gói nhỏ.

- Ðây này, anh thắt thử coi, lịch sự lắm...

Anh cầm chiếc cà vạt xanh nhạt điểm những đường sọc mờ đỏm dáng từ tay nàng, đột nhiên nghĩ đến cái thòng lọng. Phải rồi, anh đã đút đầu vào sợi dây mà nàng nắm giữ.

- Mua làm gì tốn tiền. Biết mặc áo nào với nó, mà thắt vào dịp nào - Giọng anh dấm dẳn.

- À... Em sẽ mua cho anh miếng vải đen, loại hàng mới để may sơ mi. Mầu đen đi với mầu này rất nhã.

- Tùy em - Anh buông thõng, thầm nghĩ điều ấy chẳng bao giờ được thực hiện.

Tuy nhiên, để làm vui nàng, anh thắt chiếc cà vạt mới một cách thận trọng, sửa đi sửa lại, để khỏi phải trò chuyện. Anh biết nàng vẫn đang theo dõi anh. Ðến khi anh đã cất cà vạt vào ngăn tủ, nằm xuống giường, đã thấy nàng ngồi xuống cạnh mình. Tay nàng chạm nhẹ lên vai anh, giọng nàng chùng xuống:

- Anh có vẻ buồn... Sao vậy?

Anh không có cách nào khác là quàng tay ôm lấy nàng, kéo nàng nằm xuống.

- Có gì đâu...

Nàng ngoan ngoãn nép mình trong tay anh. Còn anh như cái máy, vuốt ve nàng mà tâm trí để tận đâu đâu. Như thể đã nhiều chục năm rồi. Không còn háo hức, không còn cảm xúc, không còn ngay cả sự vui vẻ giả tạo. Hình như nàng cảm nhận được điều đó mà vẫn không đòi hỏi gì hơn. Giờ đây, khi nàng chập chờn ngủ, bình yên, anh ngó nàng dưới ánh đèn xoi mói. Ðấy, người đàn bà đã chung chăn gối và đã cho anh một đứa con trai. Nàng là vợ anh, người vợ từ trên trời rơi xuống, chẳng tốn đồng trầu cau nào cả.

Lúc ấy, anh cũng như bây giờ, lang thang, bất định. Buổi sáng ấy, có hai phụ nữ trong số những người đến chụp hình phổi. Anh đã quá quen với việc ngắm nhìn các bộ ngực đàn bà nên cũng chẳng hơi sức đâu mà nhớ mặt họ. Lúc ra về, khi có người đến gần anh cũng chẳng buồn dừng xe. Cô gái đành lên tiếng gọi, sau đó lúng búng nhận rằng mình mới từ phòng X quang ra, và hỏi anh có phải tên Viên, bạn của anh Lân râu không. Thì ra nàng đã gặp anh ở nhà Lân râu một lần nào đó. Anh không thể không mời nàng đến quán nước, việc mà đã từ lâu anh quên làm với bạn gái.Ở quán nước anh tóm tắt được tiểu sử của nàng. Nàng là vợ của Hỷ, bạn Lân, nhưng Hỷ đã bỏ nàng sau khi được vợ chính thức bảo lãnh sang Mỹ. Nàng sống với Lân, sau đó đến lượt Lân tự trốn đi bằng thuyền đánh cá. Hiện nàng đang sống một mình với nghề uốn tóc. Anh quan sát nàng: gương mặt trước đây hẳn cũng xinh đẹp nhưng đã hằn rõ nét héo úa sầu khổ. Thân hình nàng khá hơn, chắc là chưa sinh nở. Anh không an ủi, cũng chẳng tìm cách ve vãn nàng. Chính nàng đã tự tìm đến, ngã xuống giường anh một cách tự nguyện. Anh vẫn tự thấy mình không có gì để hấp dẫn phụ nữ: túi lúc nào cũng rỗng, công việc xoàng xĩnh, người thì teo tóp lại vì thiếu ăn. Chắc là cô ta cần đàn ông, anh lơ đãng nghĩ, và cũng lơ đãng hưởng thụ nàng, chẳng băn khoăn mảy may. Cho đến khi nàng có mang và dọn đến ở hẳn với anh. Sau đó, vì có con, nàng phải nghỉ việc. Ðồng lương thảm hại của anh phải chi tiêu cho cả ba người. Nàng không than vãn, không nêu lên một đòi hỏi nào cả. Nhiều bữa ăn anh thấy nàng lúc thúc với những việc chẳng đâu vào đâu, gọi cũng chẳng vào, cho đến lúc anh gần xong bữa. Khi phát giác ra nàng nhường cơm, nhường phần cá canh ít ỏi cho anh, anh lặng cả người. Những ngày sau, anh lân la đến từng bạn bè hỏi xem có việc gì làm thêm. Nhưng ngay cả chuyện dán bao bì, bện chổi hay chọn cà phê xuất khẩu cũng chẳng kiếm đâu ra. Anh đã đạp xe thồ mấy tối nhưng những bữa ăn tằn tiện và chiếc xe cà tàng khiến đêm về người anh cứ bã ra. Nàng bế con ra đường ngồi bán bắp nướng. Nhưng nàng không đủ mồm miệng để cạnh tranh với người buôn chuyên nghiệp, lại chuyển sang bán ổi dầm, rồi mực nướng. Vẫn thế. Một hôm, nàng hân hoan khoe với anh rằng đã có việc làm mới. Dọn dẹp nhà cửa cho một ông già. Một ông cán bộ gần bẩy mươi tuổi có con trai và con dâu đang công tác ở nước ngoài. Nàng đến để nấu nướng, giặt giũ, lau chùi nhà cửa. Ở đó, nàng có thể mang cả con đi theo để trông. Từ đó, sáng sáng nàng lo đi chợ sớm, về nấu ăn để sẵn cho anh cả trưa và chiều. Rồi nàng bế con đi, đến tối mới trở về. Anh yên tâm thấy nàng và đứa bé có da có thịt lên nhờ cơm nhà người khác. Dần dà, nàng sắm sửa thêm vật dụng gia đình mà đầu tiên là chiếc cát sét còn tốt hơn cả chiếc cũ của anh, như để đền bù. Từ bấy đến nay anh không phải nghĩ ngợi gì về chuyện tiền nong. Kể ra phụ nữ biết cách thu vén gia đình hơn, đôi khi anh phán quyết một cách hài lòng như thế.

- ... Xin mưa triền miên mãi không lắng đọng... cho đôi tình nhân đuối trong giấc mộng...

Giọng hát chanh chách, ma mãnh. Con nhồng nghiêng nghiêng đầu, nhấp nháy mắt, huýt gió lại điệu nhạc thêm lần nữa. Rồi nó nhẩy tâng trên những thanh ngang của chiếc lồng. Anh vừa thấy ngộ, vừa thấy kỳ quái. Một con chim biết hát giọng người.

- Em ơi... hun anh n...ữ...a... đi... n... ữ... a...

Con vật đã đổi sang giọng đàn ông, và lại nghiêng ngó, xem anh tán thưởng thế nào. Anh cười, búng tay tanh tách. Nó co người, nhảy lùi lại vẻ thủ thế. Anh cả cười, quay xe bỏ đi, lầm bầm:

- Con quỷ.

Từ đàng xa anh nghe giọng nó nheo nhéo:

- Ðồ đĩ ngựa...

Tiếng hát ma quái của con nhồng không hiểu sao cứ đeo đẳng anh, ngay cả bữa cơm ngon miệng ở nhà người bạn cũ. Họ đã đâm xe vào nhau và nhận ra nhau sau tám năm không giáp mặt dù sống trong một thành phố. Anh không thể không nhắc đến nó, sau những câu chuyện dầm dề về những ông to ăn chặn và ăn chơi ở xí nghiệp của bạn anh.

- Tôi thấy kinh kinh thế nào ấy, như có cái gì ma quỷ nấp trong cái xác chim của nó.

- Kinh là phải, vì nó được nuôi trong cái nhà ấy mà. Dân xóm này gọi đó là sự bí mật mà ai cũng biết. Một nhà chứa loại mới. Xe hơi và xe máy xịn dập dìu ngày đêm. Còn ai ngồi xe thì anh biết rồi. Thôi thì đủ các loại. Viên chức cải thiện có. Sinh viên học sinh cần ăn diện có. Thất nghiệp lang bang có... Nhưng mà này, đừng có dại dột dòm ngó gì vào đó, tụi nó thấy là rắc rối to.

- Vui miệng nói chơi chớ tôi để ý làm gì. Thời buổi này chán vạn cảnh hơn thế.

Lúc đạp xe trở ra để đi làm chiều, qua ngôi nhà ấy, anh chỉ lướt ngang một cách thờ ơ. Bỗng dưng tai anh bắt gặp tiếng khóc thật quen rồi mắt anh nhìn thấy thằng Bô còm nhom đang vùng vẫy trên tay một bà già. Tiếng khóc của nó inh ỏi, chói chang. Anh run lên dừng xe lại dòm sững vào. Ðúng rồi cái áo thun mầu xanh mực mà anh mặc cho nó ban sáng. Bà già nhìn thấy anh, lẳng lặng bế đứa bé đi. Con nhồng xanh ngoài hiên lại lảnh lót:

- ... Xin mưa triền miên mãi không lắng đọng... Cho đôi tình nhân đuối trong giấc mộng...

Cổ họng đau muốn toác ra, anh nhấn chân trên bàn đạp, lướt qua khỏi ngôi nhà. Ra đến đường, anh dừng lại, nghĩ ngợi. Quay lại chăng? Gọi to lên bắt nàng ra đối mặt, ném vào mặt nàng sự tức giận đang làm anh nghẹn thở? Rồi anh nghĩ: nàng sẽ chẳng ra đâu, mà biết đâu, lại một thằng ma cô nào đó...

Anh đến chỗ làm việc, uể oải, nhàm chán như mọi ngày với số người đến chụp hình phổi nhiều lên bởi đang mùa tăng vọt giá cả. Hết giờ, anh không về nhà mà đạp xe lang thang khắp phố, như một kẻ thất tình. Cơn đói khiến anh cuối cùng phải tấp vào một quán mì. Ðây là đồng tiền mà anh kiếm được một cách trong sạch. Thì ra bấy lâu nay anh vẫn nuốt những món mà nàng đánh đổi bằng thân xác. Ngay trong máu thịt anh đây, suốt cả năm trời qua đã được tạo thành từ thứ tiền có nguồn gốc đó. ¡n xong anh vào ngồi trong một công viên khai sặc mùi nước tiểu, loáng thoáng nhìn thấy những đàn ông và phụ nữ lôi nhau vào những vòm cây tối. Ðến khuya, khi muỗi cắn bừng cả người, anh mới quay về. Nàng đang ngồi chờ trên bậc cửa.

- Sao anh... anh đi đâu... mà có vẻ mệt lắm...?

Không đáp, anh đi luôn ra nhà sau, múc nước dội ào ào lên cái đầu và thân thể đang nóng bừng. Nàng bế đứa bé nhìn anh. Mắt nàng lộ vẻ khiếp sợ. Anh chỉ muốn đập phá cái gì đó. Thì đây rồi.

Chiếc cát sét đang vẳng ra bài hát chết tiệt ấy:

- ... Cho đôi tình nhân đuối trong giấc mộng...

- Tắt ngay đi. Cái thằng Tuấn Tú hát như cứt phải trời mưa... - Lần đầu tiên anh ăn nói cục cằn như thế.

Nàng tắt ngay máy. Ðứa bé ọ ẹ phản đối, nàng chẳng hề quan tâm, mắt vẫn không rời anh.

- Em có cái này... cho anh... - Tay nàng giơ ra miếng vải đen.

À, vải may sơ mi nàng nói hôm nào.

- Ăn mặc theo kiểu bọn nó đó à? - Giọng anh gây gổ.

- Dạ... mầu này đang thịnh hành... - Nàng mừng rỡ tán thành.

- Rồi xức nước hoa gì đây? ¡n nói kiểu nào? - Anh hỏi sấn sổ.

Mặt nàng ngây ra. Anh cảm thấy hả dạ. Ðược rồi, anh sẽ chẳng vội vàng gì. Chưa nên nói hết ra tất cả. Hãy cứ giữ ở cái mức hiện thời xem sao. Anh bỏ vải lên giường. Nàng nhỏ giọng:

- Mai anh đi may đi. Rồi em sẽ mua thêm vải quần, áo quần anh cũng cũ hết rồi.

Anh hơi nhếch mép, ngồi xuống mé giường, bật diêm châm thuốc. Mùi khói thuốc lại làm anh điên tiết. Anh nhớ đến mùi thuốc lá vướng trong tóc nàng mà bao giờ nàng cũng bảo là của ông già.

- Này cái ông già của em đó đi xe loại gì?

- Xe... hình như xe loại mới nhất... Em cũng không rành nên không rõ... - Nàng lúng búng.

- Có đúng ông ta bẩy mươi rồi không?

- Dạ... chắc cỡ đó... - Nàng có vẻ rất khổ sở.

- Một lũ khốn kiếp - Anh buông thõng.

Nàng co rúm người lại như bị đánh, hai tay bế đứa bé run run. Nếu đứa bé khóc, anh dễ có cớ để gây gổ hơn.

Mặt nàng cúi xuống và hát nho nhỏ những câu dỗ dành vô nghĩa. Thôi được, hôm nay thế đủ rồi. Anh sẽ còn tiếp tục. Ngày mai... ngày mốt... cũng chưa muộn.

Ðêm. Tiếng nàng thở nhẹ. Tiếng đứa bé trằn trọc, khóc quấy. Tiếng thạch sùng vang hơn. Tiếng gián xoè cánh... Anh trơ mắt ra đốt thuốc. Lạ lùng là anh không hề đau khổ như lẽ ra phải thế. Có lẽ chỉ là tí tự ái. Cũng có thể chỉ là sự thức giấc bất ngờ của một thứ giác quan đặc biệt nào đó. Có lẽ tại anh không yêu nàng, không gắn bó tinh thần và thể xác. Nhưng dù sao nàng cũng là vợ anh!... Lẽ ra anh phải lồng lộn, gào thét, sỉ nhục, làm đau nàng, phải đập phá toang hoang lên. Ðàng này... Anh kinh hãi thấy mình lạnh tanh như chuyện của ai khác. Mà... biết đâu... biết đâu đứa bé anh trông thấy lại chẳng phải thằng Bô... Nhưng thằng Bô... liệu nó có là con anh thực không? Thời gian dan díu với anh, liệu nàng có đi lại với ai khác? Tại sao nàng lại xộc vào đời anh một cách thẳng thừng như thế?

Anh bỗng nhớ lại những lời tỉ tê của nàng khoảng thời gian đầu còn thắm thiết. Rằng nàng bơ vơ nên chỉ mong có một mái ấm, chỉ muốn có chồng và có con. Nàng thèm khát thứ hạnh phúc bình thường đến xoàng xĩnh. Có lẽ vì thế, ngay thời gian túng thiếu nhất, nàng cũng xử sự với thái độ cam chịu của người nội trợ gương mẫu nhất. Cung cách đó khiến anh ban đầu thấy thương nhưng càng về sau càng thấy khinh thị. Hình như đối với nàng, nắm được anh là quá đủ. Anh ôn lại mọi chuyện để rồi cuối cùng nhận ra rằng trong cuộc sống chung này, anh chẳng mất gì hết. Từ một anh chàng cơm niêu nước lọ, quần lồng đèn, áo ống thụt, anh đã có người chăm lo bữa ăn, nơi ở. Giờ đây trong nhà còn có chút tiện nghi hơn hẳn ngày nào. Và nàng nữa. Nhưng khi anh cần đến nàng, bao giờ nàng cũng đáp lại một cách nồng nhiệt và âu yếm. Có phải nàng yêu anh không? Nhưng lẽ nào lại có một kiểu tình yêu như thế? Cái gì ở anh đã hấp dẫn nàng? Hình như chưa từng có người phụ nữ tử tế nào, loại mà anh mơ ước, ban cho anh chút hy vọng. Anh thừa biết lý do. Ở thời buổi mà người ta tiêu hàng triệu đồng cho một bữa nhậu, đàn ông có thứ lương tháng chết đói như anh phải biết mình xếp ở thứ bậc nào. Anh đã dè xẻn đến mức cao nhất, để đến những ngày cuối tháng vẫn có cái gì để cho vào mồm. Nhưng anh thừa biết sẽ chẳng có phụ nữ nào sẵn sàng đến chia sẻ với anh sự dè xẻn đó, bởi đàn bà thường lấy chồng để nương nhờ. Ðã lâu rồi anh không còn suy nghĩ về tương lai, không bận tâm đến thời gian, tuổi tác. Cuộc sống với anh là một sự thả nổi. Mỗi ngày trôi qua là sự lặp lại. Anh thấy mình giống như cây cỏ. Trời nắng thì héo khô nhưng vẫn sống, đến mưa lại ngập dập nhưng cũng chẳng chết. Và cứ thế lay lắt dưới chân người khác, không ai nhìn ngó, chẳng ai thương tưởng.

Trời sáng. Nàng trở dậy, rón rén rời giường. Ngang chỗ anh nằm, nàng dừng lại. Anh nhắm mắt, vờ như đang ngủ. Hẳn nàng đã thấy những đầu thuốc đầy lên trong chiếc gạt tàn dưới đấy. Nàng sợ. Anh nghĩ. Và kinh ngạc thấy mình chẳng thích thú gì về điều đó, như anh tưởng tượng tối qua. Khi anh từ nhà sau đi lên, đã thấy tô bún bò bốc khói nàng để ở chỗ mọi ngày. Nàng cũng đang cho thằng bé ăn ở chiếc ghế bên cạnh. Nàng nói mà không nhìn anh:

- Em nấu canh chua trưa anh ăn nghe. Trời nắng nóng quá.

Anh ậm ừ. Nàng tiếp:

- Anh cố ăn uống lên. Anh vẫn gầy lắm.

Mắt nàng nhân cớ đó, lại nhìn anh. Vẫn cái nhìn dò dẫm sợ sệt. Tự dưng anh nổi giận. Anh dằn đũa xuống bàn: - Thôi đi, ăn năn mãi, nói không biết chán.

Nàng nhìn tô bún bỏ dở, nhìn anh phóng xe đạp khỏi nhà, đầy ngỡ ngàng.

Còn anh, suốt buổi sáng ngồi trước máy, anh cứ ngẩn ngơ mãi trong đầu câu hỏi: làm gì với nàng bây giờ? Chỉ cần anh nói thẳng ra là mọi chuyện xong ngay. Ai có thể chấp nhận việc vợ mình lại đi làm vợ bao kẻ khác? Anh sẽ nói thẳng ra và chắc chắn nàng sẽ khóc, sau đó nàng năn nỉ ỉ ôi, và nếu anh vẫn cương quyết thì nàng chỉ còn cách ra đi. Nàng làm gì còn cái quyền tiếp tục ở lại đây, sau cái tội tày đình như thế?... Và rồi, anh sẽ trở lại đời sống cũ, lại cơm niêu nước lọ, mỗi ngày chỉ đối diện với cái bóng của mình... Nồi canh anh bắc hâm trên bếp dầu sôi trào, tắt cả lửa. Anh chan canh vào tô cơm, ngồi nhai như máy. Một lúc anh mới chợt nhớ ra mình đang nhai nuốt những thứ mà nàng mua sắm bằng cái đồng tiền ấy. Anh nghẹn lại, nhìn quanh. Nhưng chẳng có ai hết. Chẳng có nàng. Chỉ có mình anh, mình anh thôi. Anh đưa mắt nhìn quanh nhà. Ðâu cũng có dấu vết của nàng. Chiếc màn cửa, chùm hoa vải trên tường, cây chổi trong góc nhà, bộ quần áo nàng phơi trên dây... anh vẫn hưởng thụ mọi thứ mỗi ngày mà không nhận biết. Sao ngay từ đầu anh không chịu để ý gì cả. Không để ý ngay cả bản thân nàng. Ðến bây giờ, nếu cần phải mô tả gương mặt nàng, anh không phải biết nói những gì. Hình như chưa bao giờ anh ngắm nhìn nàng một cách tường tận. Sao thế nhỉ? Sao lại như thế được? Hẳn đang có cái gì rất không ổn nhưng đó là cái gì thì anh chịu, không trả lời được.

Sau giờ làm việc chiều, anh lại đạp xe đến ngôi nhà ấy. Ðứng bên hàng rào với một sự hồi hộp kỳ lạ, anh chờ một điều gì đó thật kinh khủng. Anh chờ, chờ mãi... Vẫn chẳng có gì hết. Không hề thấy người, không hề nghe tiếng ai, không có cả con nhồng. Ai đã dẹp mất cái lồng chim vì lý do gì nhỉ? Anh đạp xe về, lòng tràn đầy hoang mang. Anh có nhầm nhà không? Hay là anh đã nằm mơ chuyện con nhồng, bài hát và thằng Bô? Hay ngày hôm qua là một ngày không thực?

Ðến nhà, đã thấy nàng đang chải tóc trước gương. Mái tóc ướt dán vải áo sát vào da thịt. Anh nhìn nàng như mới thấy lần đầu. Hình như đã quá lâu rồi anh không thấy nàng trong dáng vẻ này. Nàng luôn tắm gội sạch trước khi về nhà, sau lần anh nhăn nhó về cái mùi thuốc lá. Hừ!

Nàng quay ra, nhoẻn cười khi thấy anh trong gương:

- Anh biết không, hôm nay ông cụ cho em nghỉ sớm.

Anh dựng xe vào góc nhà, chiếc xe mới mà nàng đã sắm.

- Tối nay mình đi xem cái gì đi anh.

- Xem gì? - Giọng anh không ra săn đón, cũng không ra hững hờ.

- Xem ca nhạc vậy. Lâu rồi, mình không đi đâu cả - Nàng mừng rỡ.

- Thôi đi. Lại tới nhìn cái bọn điên vừa hát giật như mấy con rối. Ở nhà còn hơn.

- Anh không thích thì thôi. Mà em cũng chẳng thích đâu - Nàng tán thành ngay.

Bữa tối có xà lách trộn, canh măng, dưa leo ngâm dấm, và cả bia.

Giữa bữa, bỗng dưng anh lên tiếng, như bị ai xúi giục:

- Sao tôi khinh cái thứ chim nhồng thế không biết.

Mắt nàng tròn xoe nhìn anh. Anh quan sát nàng một cách nham hiểm. Tay nàng cầm chai bia hình như hơi run lên. Cũng có thể vì hơi nặng. Nhưng mắt nàng đã cụp xuống vội vã và nàng lẳng lặng rót bia vào ly anh. Anh ăn khá nhiều và cảm thấy no. Hình như ít khi nào anh ăn no đến thế. Lúc nàng bật cát sét, một giọng ru con Nam Bộ nổi lên. Anh díp cả mắt lại, lần đến giường. Thật là một thói quen tai hại: cứ hễ ăn no vào là anh muốn ngủ. Mà hình như lại còn say bia nữa.

Khi bị chạm mạnh vào người, anh thức giấc. Mùi dầu gội đầu phụ nữ đầy mời mọc sộc vào mũi anh. Tay nàng mát rượi vòng qua cổ anh. Anh để mặc nàng vờn mình, rồi đáp lại nàng theo kiểu một gã say đang thả lỏng hết bản năng.

Sáng. Anh dậy sớm. Nàng vẫn đang thở đều đều bên thằng Bô. Anh đứng ngắm nàng. Trong tư thế hở hênh với chiếc áo ngủ phanh ra, trông nàng thật khá với vẻ dè giữ nàng vẫn có ban ngày. Ðầu anh bỗng hiện lên cái hàng rào sơn trắng, con nhồng xanh, và nàng ở đâu đó sau những bức tường kín mít kia, chắc cũng trong tư thế ấy. Anh mím môi rồi buột miệng:

- Ðồ đĩ!

Thở dốc vì câu chửi của chính mình, anh mở cửa ra hiên, đứng lặng. Anh biết chắc đó là lần đầu tiên và cũng là lần cuối cùng anh dám nói thế. Bởi từ trong thâm tâm, anh tự hiểu mình là người thua cuộc. Anh đã bị mài mòn đến mức có thể chấp nhận mọi thứ trên đời

Lửa Của Khoảnh Khắc

Thằng Cọt ngồi trên chiếc ghế gỗ, đôi mắt trừng trừng ngó ra ngoài vườn. Trên đầu nó, mái hiên chùa im mát rợp bóng. Không gian im vắng thoang thoảng mùi nhang trầm tinh khiết. Tất cả sạch sẽ, tinh tươm, thanh tịnh. Trên cái nền ấy, thằng Cọt nổi bật lên như một vật kỳ dị, lạc lõng.

Đã hơn mấy mươi năm, nó vẫn ngồi đó. Khuôn mặt nó già đi mỗi ngày, mái tóc rậm, đôi tai vểnh và tròn. Chỉ có cơ thể và tay chân cứ hoài quắt queo, không nhỉnh ra thêm một tí nào, mãi mãi vẫn là thân thể một đứa trẻ bên dưới cái đầu của một người đàn ông không có tuổi.

Thằng Cọt không có tuổi. Nó hiện thân như nỗi ám ảnh của quá khứ. Dưới mái chùa này, vãi Thông sống với nó như sống với nghiệp chướng. Mỗi buổi sáng, vãi thức dậy từ sớm. Sau giờ trì tụng công phu, vãi lo nấu cơm, vực thằng Cọt dậy và lặng lẽ đút từng muỗng vào cái mồm xám xỉn. Cứ thế từng ngày, vãi sống lơ lửng giữa cõi tu và cõi tục. Sau những giờ trầm lắng trong hoa hương, kinh kệ và viễn cảnh siêu thoát mà vãi hằng khao khát, là những giờ đối diện với đứa con trì độn, với đôi mắt mở trừng nhìn vào khoảng không.

*** Bao giờ cũng thế, đôi mắt ấy giữ trong đáy sâu của nó hình ảnh cái làng quê trên vùng bán sơn địa cằn khô. Vùng đất bốn mươi năm trước Niết đã về làm dâu. Đám cưới đi bộ qua cánh đồng cỏ úa. Đồng cỏ rộng và hoang vu như một cái truông dài. Để được an tâm, nhà chồng Niết cho Cu Dõng, lực điền giúp việc trong nhà vác ngọn lao đi đầu phòng khi gặp mãnh thú trong cỏ lau. ở vùng này, nước khan, người ta chỉ làm ruộng một mùa. Nghề phụ kiếm sống là săn bắn. Người ta sử dụng cung tên giáo mác và giỏi tài đặt bẫy hơn cả người tiền sử...

Hoài niệm về đám cưới quá xa mờ, chỉ còn hình ảnh đoàn người đi sau mũi giáo, băng qua con đường đất đỏ như mầu tiết đọng, giữa hai bên lau cỏ vượt quá đầu người. Niết cúi đầu đi dưới nắng, giữa các bà già đi quanh. Thoáng nghe tiếng xì xào: "Thằng Dõng đi đầu, vác ngọn giáo mà mũi lại hướng ngay về cô dâu chú rể, thật chẳng hay tí nào". Niết nghe nói nhìn lên. ánh mặt trời tụ lại trên mũi lao thành một chùm sáng lóe. Những bắp thịt của người tráng đinh cuộn lên dưới nắng. Gió thổi qua truông ào ào, cuốn theo tiếng lao xao của đoàn người.

Đêm cưới Niết, trong sân nhà chồng tụ lại đông như ngày hội. Đống lửa hồng trên sân. Mùi thịt nướng tỏa lan trong không khí. Niết nằm trong buồng nhìn qua khe cửa sổ. Tiếng ông trùm phường săn đang hát bài tế sơn quân trước xác con vật cách đấy mười tiếng đồng hồ còn thuộc về rừng núi: "Aaa...aa... sơn quân trong rừng sâu, sơn quân trên núi cao. Thú vào bẫy, người nhỏ máu. Rừng núi rộng lòng, người ta nương náu...". Trong tiếng hát, một tráng đinh lực lưỡng đang dọc ngang trên xác con heo rừng, tay cầm con dao sáng loáng. Lúc hắn quay mặt ra ánh lửa, Niết nhận ra người đàn ông vác mũi lao đi đầu đoàn người qua truông. Thịt đã chia xong cho mỗi nhà, theo đúng tục cưới trong vùng này. Ngọn lửa dần tàn, người tản đi bớt. Đêm dần lặng yên, trong lúc Niết mệt nhoài vì chuyến đi, vì những xúc cảm của ngày đầu xa nhà và những lạ lùng ở vùng đất mới. Nàng thiếp đi, trong giấc mơ ngọn lửa cứ bập bùng cho đến khi một bàn tay chạm vào cánh tay nàng. Niết giật mình. Bàn tay đầy mồ hôi, nhớp nháp lạnh. Nàng mở mắt. Thầy Thông, người chồng mà giờ phút này nàng mới nhìn rõ mặt. Niết nằm im lặng, mở to mắt, chờ đợi. Trong giờ phút lặng yên ấy nàng có cảm giác như vẫn nghe rất rõ tiếng lách tách của những mẩu than cuối cùng trên đống tro ngoài kia, và mùi lông, da thú cháy khét lẩn quất trong không khí.

Thầy Thông làm việc dưới thị trấn. Một viên chức, dù chỉ là viên chức ở một thị trấn nhỏ bé, cũng là một danh giá lớn. Mặc dù có tiền và thuộc loại "ăn trên ngồi trốc" trong làng, thầy Thông hiền như đất. Dự định của hai vợ chồng là khi nào ông bà cụ trăm tuổi sẽ cùng ra ở thị trấn, giao cơ ngơi ở quê lại cho ông Chánh Hội, trùm phường săn, chú ruột thầy Thông. Nhưng cho đến khi thầy Thông biến mất khỏi vùng đất khô cằn này, Niết vẫn chưa ra khỏi cuộc sống quanh quẩn trong ngôi nhà ba gian với cái sân gạch nơi đã có đống lửa hừng lên trong đêm nàng mới đến nhà chồng. Từng năm qua, nàng dần quen với phong tục kỳ lạ của vùng săn. Bài hát tế sơn quân hầu như cứ mười hôm một lần, được hát lên trong sân nhà nàng, cái sân gạch duy nhất trong ngôi làng đìu hiu khô cằn này. ở đây, nghề săn là một thu nhập chính. Bởi vậy nhà chồng Niết, vốn không có tráng đinh, phải nuôi cu Dõng để vừa giúp việc làm ruộng, vừa đi săn. Dõng lầm lì, ít nói. Hắn là tráng đầu phường, lúc nào mũi giáo đầu tiên xiên vào con thú cũng là của hắn.

Những ngày mưa, hắn vừa vá lưới săn vừa kể cho mấy đứa tớ gái kinh nghiệm của hắn với các loại thú rừng. Con lợn lòi da dày, lông lởm chởm. Mũi giáo không đâm thủng. Muốn hạ nó phải bình tĩnh xiên mũi giáo vào dưới nách, hoặc nhắm vào chỗ khấu đuôi. Gấu càng nguy hiểm hơn, hễ thấy người là lao tới móc mắt. Phải đối diện với nó trong lúc nó lao tới, ở tư thế quỳ, mũi giáo cầm chắc, chếch mũi lên hướng phía trước. Con gấu theo đà phóng tới rơi gọn trên mũi thép, cổ bị xuyên thủng. Hoặc là mũi giáo đâm trúng cổ gấu, hoặc là xương thịt người đi săn sẽ bị cắn nát. Hai đứa tớ gái nghe say sưa đến há hốc miệng. Còn Niết, nàng chỉ nghe một cách lơ là. Nàng vẫn thế, dửng dưng và buồn nản với mọi người. Công việc trong nhà với những động tác giản đơn và lặp đi lặp lại biến cuộc sống của Niết thành một vòng tròn những bổn phận và những thói quen. Kể cả lúc thầy Thông thỉnh thoảng trở về, cái vòng tròn ấy cũng không hề bị phá tung, bởi Niết luôn sống trong cõi đời với tư thế một người chấp nhận, trước cả nỗi buồn và niềm vui, chia xa và hội ngộ. Mỗi lần về thăm, thầy Thông ăn cơm với ông bà Bá ở nhà trên. ăn xong, thầy xỉa răng rồi đi thăm đủ bà con trong làng, theo đúng phong tục ở nông thôn, không bỏ sót ai để khỏi bị phiền trách. Thường thầy trở về thì căn nhà đã vắng lặng, ai nấy ngủ yên, kể cả Niết. Nàng tỉnh giấc khi bàn tay chồng chạm vào người. Cảm giác nhờn và nhớp nháp lạnh làm nàng bất giác co người lại. Mọi điều sau đó, nàng lặng im chấp nhận một cách ngoan ngoãn, để mặc mọi chuyện xảy ra trên thân thể mình, như đang làm một công việc cuối cùng trong ngày. Sau đó, nàng tự thắt lại dây lưng, gài lại nút áo và quay mặt vào vách ngủ tiếp. Vòng tròn lại khép kín. Bao giờ cũng thế, cho đến ngày cả làng xôn xao lên vì vụ án giết người ngay trong sân nhà ông bà Bá, cha mẹ chồng Niết.

*** Thằng Cọt lại chắp chắp môi, ú ớ. Nó khát nước. Nó kêu. Vãi Thông lại gần. Trán nó nóng hầm hập. Nó ốm đã mấy hôm nay. Khi nó ra đời ai cũng tiên đoán nó chết non. Nhưng ngược với lời tiên tri, thằng Cọt vẫn sống, sống dai nhách một cách vô lý và oái ăm. Mặc dù chính vãi Thông, người sinh ra nó cũng mong cho nó được sớm giải thoát khỏi số phận còi cọc. Ba mươi năm qua, mưa nắng không chạm tới nó, chiến tranh không động tới nó. Nó sống để ám ảnh người còn sống.

Vãi Thông nghiêng chén nước vào miệng thằng Cọt. Người ta gọi nó là Cọt, tiếng vùng quê gọi là còi cọc, không lớn lên. Nhưng bọn trẻ con quanh chùa thường gọi nó là Gấu. Nom nó giống hệt một con gấu, với những nếp nhăn hằn sâu trên trán, với đôi tai vểnh và cái mũi thỉnh thoảng khịt khịt đánh hơi. Khuôn mặt nó còn in những nét của cái đầu con gấu nằm ngửa bất động bên đống lửa cháy. Đến nửa khuya lửa tàn, phủ bụi tro lên cái xác thú bị bỏ rơi...

Trong mắt vãi Thông hiện lên muôn ngọn lửa. Lửa. Lửa. Lửa bừng bừng khắp nơi trong đêm đen. Những ngọn đuốc truy lùng khắp nơi trong đêm tối. Tiếng mõ khua lốc cốc. Tai biến đã xảy ra trong phút chốc, hết sức bất ngờ và vô lý, sau một cuộc cãi cọ trong lúc chia phần thịt giữa những người đi săn. Trên thân xác con gấu nằm kia, ai là người đâm giáo đầu? Vốn hững hờ với mọi việc, Niết chỉ nghe tiếng quát tháo của thằng con Chánh Hội, tiếng nó sỉ nhục lanh lảnh như giọng đàn bà vẳng vào trong nhà. Khi nàng nghe tiếng gầm của Dõng, nàng chợt giật mình nhìn ra, bởi tiếng gầm ấy rất giống tiếng gầm của loài thú dữ.

Sau đó khi tất cả tán loạn trong một nỗi khiếp hãi ghê gớm, khi tiếng khóc gào của người nhà Chánh Hội, tiếng hò hét truy đuổi trong đêm ầm ĩ vang lên, Niết mới hiểu là tai họa đã xảy đến. Trong cuộc ẩu đả, con Chánh Hội đã chết. Người ta tìm bắt Dõng. Còn thằng con trai Chánh Hội, hắn đã nằm mở mắt nhìn lên bầu trời đêm, hắn đã thoát ra ngoài mọi cuộc truy bắt. Niết không dám đến gần để nhìn vào đôi mắt hắn.

Mọi xôn xao rồi cũng dịu xuống dần. Nhà Chánh Hội treo giải: ai bắt được Dõng sẽ cho mười thúng thóc. Mười thúng thóc ở cái vùng vừa ven núi vừa ven biển ấy quý lắm. Bởi vậy người ta lùng sục khắp hang cùng ngõ hẻm còn quá hơn con thú trên rừng lùng sục kiếm ăn. Nhưng vô hiệu. Người ta phải nhắn thầy Thông về để dàn xếp mọi việc, vì bên nhà Chánh Hội đòi kiện tụng. Cũng may vì hai nhà vốn là chỗ thân thuộc, và cả vì sự trọng nể đối với thầy Thông, câu chuyện được thu xếp êm xuôi và dần dần đi vào quên lãng.

Lần thầy Thông về thăm nhà ấy, từ ngày cưới, tính đã sáu năm. Đêm đó Niết tỉnh giấc khi bàn tay lạnh và nhờn mồ hôi của chồng chạm vào người. Im lặng. Một lát, Niết nhận ra trùm lên căn chái nhỏ không còn ánh lửa tàn, không còn mùi lông da cháy khét. Một cảm giác nguội lạnh chợt nhắc đến điều lâu nay vẫn lởn vởn trong tâm trí: Sự muộn màng của một đứa con. Chồng nàng yên lặng không trả lời. Thêm một lần, Niết im lặng chấp nhận cái công việc cuối cùng của một ngày, trước khi quay mình vào vách chờ giấc ngủ.

Không bao giờ Niết tưởng tượng được con người thường ngày điềm đạm và gần như lạnh giá ấy lại có lúc cầm con dao kề vào ngực nàng, với khuôn mặt điên cuồng vì ghen tuông. Người đàn ông ghen, khủng khiếp gấp mấy trăm lần người đàn bà, bởi vì ngoài lòng căm thù man rợ họ còn có quyền lực và sức mạnh. Hai hàm răng nghiến ken két trong lúc hạch hỏi, rất nhỏ, để khỏi làm kinh động những người đang ngủ bên ngoài căn chái: "Khai ra không thì tao cho mày chết". Niết nằm rũ liệt, mồ hôi lạnh vã ra khắp người. Hôm nay chồng nàng đã nhìn thấy dấu hiệu thai nghén nơi hai bầu ngực đầy vun, hai núm vú sưng lên, đen thẫm.

Nàng tự biết mình mở miệng nói thì tất cả sẽ sụp xuống như ngàn cân đá. "Tôi xin chết. Cậu đừng hỏi, tôi không nói đâu, đằng nào tôi cũng chịu chết". Mũi thép ấn xuống. Bất chợt, cả sức nặng đe dọa tan biến... Niết mở mắt, thấy chồng đã quăng dao, ôm mặt khóc như đứa trẻ.

Nàng ngồi dậy, định đến nâng chồng lên nhưng thầy Thông đẩy nàng ra. Niết ngồi yên, một phút sau nàng bảo: "Cậu tha lỗi cho tôi. Tôi có tội. Ngày mai tôi xin đi khỏi nhà này". Thầy Thông lắc đầu: "Mày ra khỏi nhà, mày chết đói. Tao nuôi mày, mày cứ ở đây. Tao không bỏ mày đâu nhưng từ đây tao không đụng đến mày nữa".

Niết gãy gập xuống như cái cây bị bão. Lòng quảng đại bất ngờ của chồng làm nàng bị hành hạ đau đớn hơn mọi lời rủa sả. Hình như hình phạt lớn nhất không phải là roi đòn mà là sự bao dung.

Về sau này, nghĩ lại, đôi khi Niết tiếc tại sao lúc đó mình lại không chết thì nhẹ nhàng biết bao. Nhưng nàng đã sống; mà cả thầy Thông cũng muốn cho nàng sống, bởi dù gì, cả gia đình cũng đang cần một đứa con... Chồng nàng đã được an ủi bởi ý nghĩ, dù sao khi đứa bé ra đời thì cái cộng đồng quanh nó cũng sẽ xem nó như một sự chứng nhận: chứng nhận cho một điều gì đấy không hề có, nhưng lại rất cần...

Nhưng chín tháng sau, khi đứa trẻ ra đời, mọi hy vọng cuối cùng đã sụp đổ. Thầy Thông bỏ đi. Phía trước là con đường đất đỏ mòn lấp giữa truông lau. Gió lạnh quất buốt rát. Niết chạy theo hổn hển khóc: "Tôi lạy cậu, cậu quay lại với ông bà..." Thầy Thông hất mạnh, nàng ngã vật ra đất. Hai đứa tớ gái chạy theo, khóc lóc, níu lấy chủ. Thầy Thông đành quay lại, mắt đỏ au nhìn trừng trừng khoảng không. Đêm hôm ấy, thầy lẳng lặng ra đi. Và không bao giờ về nữa.

Bất hạnh chồng chất làm Niết muốn ngã gục. Nhưng phải sống. Vì đứa con không thành người. Vì cha mẹ chồng đang trong cảnh già tuyệt vọng. Không ai biết điều gì để phiền trách nàng. Ai cũng tưởng nàng là nạn nhân của bất hạnh như họ. Chỉ có nàng biết mình là thủ phạm. Niết xuống tóc và ăn chay từ ngày đó. Nàng chỉ còn một mong mỏi, được quên.

*** Sau khi ông bà Bá mất, Niết bán hết nhà cửa rồi lưu lạc theo những cơn lốc của thời cuộc vào phía nam. ở đó, trên mảnh đất ngoại ô, Niết đem hết lưng vốn thu gom xây một ngôi chùa tư nho nhỏ. Hơn năm mươi, Niết được chung quanh gọi là vãi. Vãi tu hành và nuôi con. Đứa con mà vãi đã đẻ ra với khuôn mặt dị dạng, đôi tai vểnh to, đôi mắt lệch lạc ngay khi nhìn tia sáng đầu tiên. Không hiểu tại sao vãi lại không chết ngay khi nhìn thấy nó lần đầu. Nó đã từ chối sự lừa dối mà một người lớn quảng đại nhất đã dành cho nó. Tại sao ? Sao tôi lại sinh ra một con thú nhỏ trong lúc đã thai nghén nó trong một khoảnh khắc rất người?

Vãi Thông cúi đầu, một giọt nước mắt lăn tăn trên mí mắt đã khô nhăn. Mãi mãi, dù sớm chiều kinh kệ, vãi biết mình chưa thật đi vào giải thoát, chừng nào còn nhìn thấy trong đôi mắt trừng trừng vô cảm của thằng Cọt cái khoảnh khắc xa xưa ấy. Một khoảnh khắc vang dội và mãnh liệt trong một đời người dài, rất dài. Không biết do sự tình cờ nào chiều hôm ấy khi đi củi về Niết ghé vào hang Cổ Gà ngồi nghỉ. Cảm giác của người bị nhìn từ sau lưng làm nàng quay lại: Dõng, con người bị truy lùng đang ở sau lưng nàng. Lẽ ra nàng đã hét to lên và bỏ chạy, nếu nàng không kịp nhớ rằng hồi còn ở nhà, hắn rất hiền, và bây giờ nom hắn tiều tụy thảm thương quá.

Hắn không trốn về xã Quảng Thụ, quê hương hắn, hay đi giật dọc như lời đồn đoán của dân làng, mà lặn theo dòng sông trong đêm tối ngược lên khe rồi trốn trong hang Cổ Gà, ăn trái cây và dơi để sống. Không có gì tùy thân, nên hắn không thể đi xa. Hắn thèm gặp người, nhưng không dám. Chỉ qua Niết hắn mới dám nối lại mối dây liên hệ với cộng đồng của mình - cái cộng đồng lúc này đang muốn tìm hắn để nạp cho lưỡi dao chém sắc lẻm của người đao phủ.

Niết nhìn hắn và chợt nhớ đến hình ảnh chùm lửa trên mũi giáo hắn vác ngược sau lưng trong ngày cưới của mình. Hôm sau, nàng quay lại hang Cổ Gà, đem cho hắn thịt khô, lưỡi dao để cạo râu tóc, và cả một bộ quần áo cũ để chống chọi với cái rét lúc về đêm. Một tuần sau, nàng bắt đầu ít sợ hãi hơn, đã có thể ngồi lại trong hang một chút. Lúc đó lần đầu tiên nàng thấy ánh mắt hắn khẩn cầu. Một bàn tay hắn đặt lên chân nàng. Niết sợ, vội vàng đứng dậy, hấp tấp ra khỏi hang. Những con dơi chờn vờn đập cánh trên trần động. Niết đi như chạy vì sợ Dõng đuổi theo, nhưng lúc đến bên khe nước mặn, ngoái đầu lại, nàng chỉ thấy một bóng mình trong hoàng hôn.

Trong bóng chiều, cảnh hoang vu của khe núi làm nàng chợt thấy trơ trọi. Nàng đã trơ trọi như thế bao lâu mà không nhận ra. Nàng thấy hình ảnh Dõng nằm trong cái túi đá kia, cô độc và bị bỏ rơi. Hắn trơ trọi giữa rừng núi, cũng như nàng trơ trọi giữa những vòng tròn khép kín.

Niết run chân. Nàng đứng sững trước khe cho đến khi hòn đá lớn giữa dòng bị nước dâng lên ngập đến hai phần ba - mặt nước lúc hoàng hôn đã dâng cao, chắn đường về. Hoặc là liều lội qua khe. Hoặc quay trở lại... Lần đầu tiên nàng đứng trước một lựa chọn. Cả cuộc đời nàng dửng dưng, chấp nhận, bây giờ nàng phải tự quyết lấy cho mình.

Nửa giờ sau, trong lòng hang, Niết thấy Dõng dựa lưng vào vách đá. Hắn không hấp tấp khi thấy Niết. Hình như hắn đã tiên liệu rằng Niết sẽ trở lại, với cái linh khiếu thông tuệ của người luôn luôn ước lượng được chỗ hiểm chính xác của các loài dã thú.

Niết thì thầm: "Nước ngập hòn Ông rồi". Dõng gật đầu và một giây sau nàng cảm thấy hơi nóng rừng rực từ thân thể người đàn ông. Nàng thấy đầu hắn ở trên hai gò ngực mình, khát khao như đứa bé rúc tìm mẹ. Hắn không hung bạo như nàng thoáng lo sợ, trái lại hắn xúc động như đứa trẻ được quà, mắt đỏ au và rạng rỡ. Hai cánh tay to và thô vừa ôm siết vừa lót quanh lưng Niết như để giữ cho nàng khỏi bị nghiến vào nền đá. "Lát nữa anh sẽ cõng em sang sông. Đừng sợ". "Nhưng anh không thể..."

Niết muốn nói Dõng không thể sang bên kia khe mà không bị nguy hiểm đe dọa. Nhưng nàng không nói được hết câu. Nàng nhìn vào mắt Dõng, ánh mắt của lửa chớp trong cơn giông và biết trong giờ phút này, với hắn và cả với Niết nữa, cái chết chẳng có ý nghĩa gì hết.

Sau khoảnh khắc đó, Dõng lại nhớ đến lưỡi gươm treo lơ lửng trên đầu. Hắn cõng Niết qua khe nước mặn. Phút giây đó hắn chợt trở nên can đảm. Hắn nói đến ý định trốn đi, nhân chuyến vượt khe này.

Niết ứa nước mắt nhìn theo bóng người đàn ông biến mất trong đêm tối. Nàng biết, hắn không thể sống suốt đời trong hang Cổ Gà. Hắn đi rồi, Niết quỳ sụp xuống đất, úp mặt trên đám cỏ. Nàng thầm thì cầu nguyện cho hắn được sống và có ngày trở lại.

Đúng một năm sau khi thầy Thông bỏ nhà ra đi, Niết bế thằng Cọt đi tìm chồng. Khi đi ngang cầu Đa Lý, trước ngã rẽ về Quảng Thụ, nơi vốn là quê cũ của Dõng, Niết bất giác ngừng lại. Không biết một sức mạnh nào đưa đẩy chân nàng đi về hướng đó. Để làm gì? Không, chẳng để làm gì cả. Nàng không thể và cũng không muốn đòi lại những gì nàng đã cho. Nhưng trái tim nàng bỏng rát ê chề, cứ muốn tìm một giọt nước mát. Dù chỉ một giọt chia sẻ mà thôi! Đến Quảng Thụ, hỏi tung tích Dõng, nàng nghe kể một chuyện vừa xảy ra chưa đầy ba tháng. Dõng đã trốn về làng và lại làm lực điền cho một ông xã. Nhưng có lẽ biết mình không thể sống yên, Dõng đã trốn đi. Lần này hắn không đi một mình. Cùng trốn theo hắn là cô con gái ông xã với nhiều tư trang của nả. Người ta đồn hai đứa đi lên mạn ngược. Có người lại bảo cả hai cùng vào nam... Chẳng rõ hư thực ra sao.

Niết lủi thủi bế con ra đi. Nàng nghĩ tới những cơn lửa trời trong truông vắng. Giữa sấm sét, lửa bùng lên, mãnh liệt, thiêu đốt dữ dội rồi tàn lụi. Bây giờ nàng tin người ta chỉ có mặt trên đời này như những ảo ảnh. Những ảo ảnh hiện ra, di động, gặp nhau rồi dang xa. Rồi tan biến, như bọt đầu sóng nước.

Nhưng thằng Cọt vẫn còn. Nó không phải là ảo ảnh. Nó sống thực, lì lợm và gớm ghiếc. Giờ đây nó nằm thoi thóp, y hệt con gấu bị xiên thủng họng nằm trước đống lửa. Hơn ba mươi năm rồi. Những đớn đau đã chìm vào năm tháng. Lưng vãi Thông đã còng. Tóc bạc hết. Vãi ngồi khom bên con thú người đang nằm chênh vênh giữa hai bờ sống chết. Con thú người ấy là hình ảnh của quá khứ. Quá khứ không buông tha, đeo riết, trì kéo linh hồn bà.

Xin hãy buông tha tôi. Xin ngủ yên, những gì trong lầm lỡ một đời. Vãi Thông một tay đặt lên trán thằng Cọt, một tay lần tràng hạt. Ba mươi năm nay, nhắm mắt niệm Phật, vãi thấy niềm an ủi của viễn cảnh siêu thoát. Nhưng mở mắt ra, nhìn đôi mắt vô hồn trừng trừng man dại, vãi lại thấy hiện ra miệng hang Cổ Gà, những con dơi quạt cánh vào vách đá, và bóng tối đang trùm xuống từ vòm cao...

Thằng Cọt chết. Nó chết vào một đêm trời giông. Vãi Thông quỳ bên giường, lẩm bẩm tụng kinh. Nó đã thoát nghiệp. Và vãi được tha tội. Vãi tự liệm và chôn con trong góc vườn chùa. Vãi chôn thằng Cọt, chôn cả nỗi ám ảnh suốt đời người.

Ngày Đản sinh sắp tới. Giờ đây chỉ có một mình, vãi định đi hành hương ba ngày lên Chùa lớn để nghe thuyết pháp.

Nhưng chuyến đi ấy mãi mãi chỉ có trong dự tưởng. Một tuần sau, những người làm hương không thấy vãi đến nhận hương liệu về làm như thường lệ. Rồi cỏ trong sân chùa cứ mọc cao, mọc cao dần, che khuất cả lối đi.

Khi dân trong xóm đổ vào thì đứng ở tam cấp, người ta đã ngửi thấy mùi của cái chết.

Trái tim héo hắt của vãi Thông đã ngừng đập vào đúng lúc người đàn bà ấy nhận ra, không có nỗi ám ảnh của quá khứ thì cả cuộc đời của bà cũng chẳng còn gì để sống. Dù trì độn và điên dại, đôi mắt thằng Cọt vẫn không ngừng phản chiếu ánh lửa của một khoảnh khắc bất tử. Ba mươi năm qua ngay trong từng giây đày đọa, vãi đã sống với hồi niệm về ánh lửa ấy mà không hề tự biết. Và giờ đây, khi ánh lửa tắt đi vĩnh viễn. Tất cả tháng ngày của bà chỉ còn lại hư không

Copyright by