Truyen ngan Bao Van nghe_14

Mục lục

Vợ chồng_ 1

Hoa cúc vàng_ 4

Mây trắng ngàn thung_ 10

Tháng bảy không mưa_ 14

Chùm truyện ngắn_ 20

Người chăn dê ở Thung Cò_ 30

Mưa nắng hai mùa_ 33

Những điều chỉ có ở cõi thực 36

Gánh xương trâu_ 40

Cành la cành bổng_ 43

Sống kịch_ 50

Lằn roi sau lễ ăn thề 54

Người Vạn Đại 56

Vườn cũ_ 60

Thuyền trên núi 64

Tôi 67

Bà ngoại 72

Sang Vàn Ba_ 77

Nửa đêm về sáng_ 83

Lớp mười ba thương mến ! 88

Chuyến đi săn cuối cùng_ 93

Người bán linh hồn_ 100

Cành đào đêm xuân_ 106

Qua cầu nhớ người 110

Thật là giản đơn_ 113

Người viết đơn thuê 120

Người đàn bà nói chuyện một mình_ 128

Cúng nước sông Lam_ 134

Chất liệu_ 137

Cô bé bán diêm_ 140

Con trâu_ 141

Vợ chồng

Quá trưa! Không khí được hun nóng, đặc sánh lại, oi ồng. Chợ Đông Tảo vắng hoe, chỉ còn lại vài cô hàng xén, bà Ba bán trầu, anh chàng Hân thợ rèn mồ hôi nhễ nhại bên cái bễ đỏ rực vừa quai búa chí chát vừa luôn mồm tán chuyện với hai cô gái trẻ măng ngồi gần đó. Chị uể oải buộc túm lại bao gạo còn non nửa rồi đặt đòn gánh lên vai. Đi qua chỗ bà Ba, chị cố nhoẻn cười phô hàm răng đều tăm tắp, ánh  trắng như ngọc trai: “Con về trước bà nhé!”. Đó là mảnh nhan sắc nhỏ xíu, hiếm hoi an ủi chị khi cầm  trên tay chiếc gương  tròn cỡ miệng bát để nhìn ngắm gương mặt mình.  Đảo chiếc đòn gánh sang vai bên kia, chị cắm cúi bước. Quãng đường gần hai cây số chị vẫn đi mọi hôm, hôm nay sao mà dài! Bởi chị đang sốt ruột không hiểu chồng đã về nhà chưa. Gần hai triệu bạc dành dụm, tích cóp suốt hai năm lấy nhau, định chờ tháng tới mát trời, lát lại cái sân phơi phóng ngô thóc cho rộng rãi và lấy chỗ ăn cơm chiều, chị cẩn thận cất kỹ trong góc hòm thóc đã bị gã nướng vào chiếu bạc nhà Thuật lé cách đây mấy ngày. Đêm đó, không  thấy chồng về, chị bồn chồn, lo lắng. Trằn trọc tới gần sáng, chợt linh cảm thấy điều gì, chị hối hả lục hòm.  Gói tiền đã không cánh mà bay. Rụng rời chân tay, chị ngồi phịch xuống đất. Một lúc lâu vẫn chẳng đứng lên được vì hốt hoảng, uất ức. Rồi chị vớ lấy cái đèn pin, chạy tắt qua xóm Đông đến nhà Thuật lé. Bình thường, buổi tối rất ít khi chị dám ra đường một mình. Vậy mà hôm ấy, chị chạy cứ băng băng, vấp ngã cũng mặc kệ. Người chị bừng bừng, mồ hôi toát ra ướt cả bàn tay đang nắm chặt cái đèn. Tới nơi, thấy gã đứng lom khom, chầu hẫu bên chiếu bạc bởi túi đã nhẵn như chùi. Không nói  không rằng, chị ào đến, mắm môi mắm lợi đập thật mạnh cái đèn pin vào vồng lưng đang cong vống như lưng tôm của gã. Cái đèn bật  tung cả nắp, mấy quả  pin văng ra lông lốc giữa chiếu bạc làm đám người lố nhố dừng phắt lại. Chị oà khóc nức nở trong tiếng lầm bầm và vẻ sừng sộ của chồng rồi chạy vụt về nhà.  Vừa chạy, vừa khóc, lại không còn đèn, chị dúi dụi cả vào mấy bụi cây rậm rạp ven đường làng. Tiếc tiền, giận chồng, chị bỏ buổi chợ, nằm co ro trong tấm chăn cũ một ngày. Cơm không buồn ăn. Còn gã, thấy vợ lặng thinh thì cun cút dọn dẹp, nấu nướng. Gã còn ra chợ cóc đầu thôn mua chịu một khoanh giò lụa, thứ mà chị rất thích về, khẽ khàng đặt lên mâm. Nhưng cả ngày hôm đó, chị nằm im lặng trên giường, quay mặt vào tường. Đêm ấy cũng vậy… Đến đêm thứ hai, chị ngồi dậy, ăn một bát cơm nguội trộn vừng, uống một cốc nước lọc lớn. Gã thấy thế,  loe xoe hớn hở, đi ra đi vào, mặt nở ra như cái bánh phồng tôm gặp mỡ. Thấy chị ăn xong, gã bèn rón rén ngồi cạnh, nói loanh quanh vẻ ăn năn. Không chờ gã hết câu, chị bắt đầu cất tiếng. Chị không nói to, nhưng nói ra rả, liên tục, chuyện nào ra chuyện ấy. Được chừng một tiếng, gã dợm bước đứng lên thì chị gằn giọng. Âm sắc của giọng  nói trở nên lạnh tanh, cay độc. Nó khiến người nghe tự nhiên có cảm giác sợ hãi: “Anh ngồi xuống! Cả năm nay, tôi không hề ho he phàn nàn gì anh dù một tiếng. Nhưng hôm nay khác, anh phải nghe tôi nói hết rồi mới đi được. Mà muốn thì anh đi luôn cũng được, chẳng cần về nhà nữa! Tôi có chồng cũng như không, anh thấy rồi đấy! Anh cho tôi nói hết, rồi hoặc là tôi, hoặc là anh ra khỏi căn nhà này. Lành làm thúng, thủng làm mê…”. Thế là gã phải ngồi im thin thít như thịt nấu đông, không dám buồn ngủ với ấm trà đặc sánh, chát sin sít mà vợ đích thân pha cho chỉ để ngồi nghe kể tội mình. Gần  bốn tiếng đồng hồ, trời đã sáng bạch, chị thấy miệng khô khốc, buồn ngủ díp cả mắt và người thì bải hoải nên nhoài ra giường. Chỉ giây lát sau, chị đã ngủ say, mặc kệ gã ngồi đó… Khi chị tỉnh dậy, trời đã xẩm tối, tiếng lợn kêu eng éc trong chuồng, mấy chục con gà lớn nhỏ táo tác ngoài sân ngóng vào cửa, chúng đều chưa được ăn. Chị uể oải ngồi dậy dọn dẹp, cho lợn gà ăn rồi nấu cơm. Mọi việc đã tươm tất mà chưa thấy gã đâu, chị bèn ăn trước rồi khép  cổng,  đi nằm. Đêm đến, gã vẫn chưa về. Chị bỗng lo lo. Nhưng sự lo lắng không át được nỗi bực tức, giận dữ từ hôm qua còn tràn trề lòng. “Anh về đây! Rồi biết tay tôi!” - Chị điên tiết vật mạnh người xuống giường, lẩm bẩm một mình như vậy rồi ngủ mất. Nhưng suốt đêm ấy và cả mấy ngày hôm sau nữa, cũng chẳng thấy gã về…

*

Trời  đã về chiều, đường làng vẫn vắng ngơ ngắt. Cây cối im phăng phắc, ủ rũ chờ cơn giông chiều. Mấy hôm trước, trời rất oi ả và hầu như không có gió. Tối qua, dự báo thời tiết  thông báo hôm nay có áp thấp nhiệt đới. Chị phải về nhanh để vớt một rổ sề bèo  cái cho hai con lợn gần một  tạ trong chuồng, thái một nồi cây chuối để trộn cám cho đàn gà ăn ngày mai rồi chạy  ra đồng xem lúa má thế nào, kẻo mưa vừa tạnh thì ruộng cũng hết nước. Những lúc này, có gã ở nhà, chị sẽ chẳng phải băn khoăn gì. Nhưng mà… Gần chục ngày rồi, gã có về đâu? Giờ thì chị lo  lắng thật sự. Nhưng biết tìm gã chỗ nào? Nhà cha mẹ, họ hàng gần xa, bạn bè, chị đều đã lân la đến, gã tịnh không ghé qua. Những chỗ gã hay la cà chơi bời, bài bạc cũng chẳng thấy nốt. Ba ngày đầu, thấy gã không về nhà, chị nổi điên thực sự. Thế là bí mật trở thành một gánh nặng quá sức chịu đựng, chị bèn quẳng toẹt nó xuống đất bằng cách chạy sang nhà Quang Thùy, hàng xóm để kể lể, rầu rĩ. Rằng gã đã cuỗm sạch tiền của vợ (Thực ra, đó là tiền cả hai vợ chồng dành dụm được!) để đánh bạc và cháy túi  rồi. Hơn một tấn  thóc chứ ít ỏi gì. Chỉ một đêm mà hắn cho đi tong! Rằnglấy gã chị khổ quá. Gã gầy khắc  khư như cành sấu khô, lại mắc bệnh hen, lại bị dạ dày nên chị phải chiều gã như chiều vong, từ ngày về với nhau tới giờ, mỗi lần cơm chẳng lành, canh không ngọt chị đều phải nhịn gã. Một sự nhịn là chín sự lành, chị biết lắm chứ? Rằng chị tuy có hơi xấu một  tí nhưng cũng đâu phải loại “Vứt ra đường  ba ngày không thằng nào nhặt về” mà sao cơ khổ thế này???…

Nỗi uất ức chị tuôn ra buổi sáng, buổi chiều khắc cả xóm Đong biết chuyện. Thôi thì mỗi người một ý. Nhưng tựu trung lại: “Thằng ấy không được rồi!” và vẫn chẳng ai nghĩ đến chuyện hắn đang ở đâu để tìm hắn về. Người ta cũng như chị, đoán  già đoán non rằng gã chắc lại sà vào chốn tổ tôm, xóc đĩa nào đó rồi ngồi tịt ở đấy, không đứng dậy được. Ba, bốn ngày ấy, chị không thể hả giận dù đã trút vợi được nỗi lòng với hàng xóm. Chị cau có, vần thúng búng nia một mình, đêm ngủ không trọn giấc. Sáng sớm hôm sau, chị không ra đồng mà tong tưởi sang nhà bố mẹ chồng lần nữa. Nghe chị ấp úng, bà mẹ chồng chỉ hỏi “Giờ nó đâu?”. Chị biết gã ở đâu mà trả lời… Lúc ra về,  bà mới thủng thẳng: “Thằng ấy còn hơn chán vạn bố nó! Ngày trẻ, ông ấy nghiện cả rượu lẫn bạc. Uống say, ông ấy đuổi đánh cả nhà. Có lần ức quá, tao cầm đòn gánh phang trả ông ấy thật lực rồi bỏ đi lang thang ngoài đường suốt đêm. Sáng về, thấy ông ấy đang ngủ tít thò lò ở góc sân, cạnh mâm cơm ăn dở từ tối  hôm trước. Vậy mà vẫn đâu vào đó đến giờ… Phận đàn bà, nếu biết lựa chồng, biết thu va hà vén thì sẽ yên cửa ấm nhà thôi!”. Chờ bà nói hết câu, chị mới dám chào rồi lẳng lặng đi ra cổng.

*

Căn phòng hôm nay có vẻ lạnh và tối hơn. ánh nắng nhạt nhoà vương vãi đầy thềm gạch, lên mặt bàn kê sát cửa sổ giống như một tấm voan mỏng màu tro phủ xuống lơ đãng, cẩu thả. Chị vớ lấy cái ấm tích, đưa lên miệng. Nước vối mát lạnh làm  chị tỉnh táo hẳn.  Hối hả khuân bao gạo vào  góc nhà, chị xuống bếp, tìm cái rổ sề rồi thoăn thoắt lội xuống cầu ao. Không gian yên tĩnh một cách cô quạnh, thi thoảng  mới có tiếng tí tách của một vài con cá nhao lên đớp mồi làm thảm bèo động đậy. Đột nhiên chị có cảm giác rất lạ lùng, vừa tủi thân vừa trống rỗng. Cảm giác ấy ngày một mạnh hơn. Rồi nó oà ra, khiến toàn thân chị run rẩy. Phút chốc, chị thấy tâm trí mình đang trôi lang thang tận đâu đâu. Nó làm cho chị không hiểu mình là ai, ở đâu và đang làm gì. Chồng  chị, gã đúng là không có lương tâm. “Gã đánh bạc và  đã bán luôn cả lương tâm cho chiếu bạc rồi!” - Chị chậm chạp suy nghĩ. Nhưng lạ thay, sự giận dữ đối với gã không còn tràn đầy trong lòng như trước nữa. Giờ đây, chị lại thấy thương thương gã(!) gần chục ngày qua gã ở đâu? Sâu xa trong lòng, chị thấy gã không phải là người quá tệ, trừ những cơn thèm đánh bạc ra, gã cũng khá tử tế. Vài hôm trước, khi tan buổi chợ chị đã tắt qua đồng về nhà mẹ đẻ ở  xã bên. Mẹ nhìn thấy chị, không nói năng gì, y như ngày xưa bà chẳng bảo ban hai đứa con gái lấy một câu, rằng chúng phải  xử sự thế nào trước cuộc sống là bởi bà là người hiền lành tới mức giản đơn. Bố chị mất khi chị bảy tuổi, còn Thúy, em gái chị mới lên hai. Ba mẹ con sống với nhau yên ấm dù trong suốt thời thơ ấu đến khi chị về nhà chồng, mẹ chị đã điềm nhiên “đi lại” với ba người đàn ông cả thảy. Không ông nào bỏ vợ để đến ở với ba mẹ con! Vậy mà mẹ chẳng hề phàn nàn, cũng không sợ sệt chi điều tiếng. Bà cặm cụi làm ăn để chăm sóc hai đứa con và cam chịu là nơi trú chân tạm bợ cho vài người đàn ông kia… Ngày tháng trôi qua, hai chị em lớn dần. Hết cấp 3, cả hai lần lượt nghỉ học. Khác hẳn chị, Thúy dậy thì sớm. Mười tám tuổi, người nó đã nây nây, đùi dài và thẳng, ngực vun cao gọn gàng. Đặc biệt là nụ cười của nó, khanh khách, quyến rũ một  cách non nớt, mời gọi. Thanh niên trong làng, ngoài xã kéo đến nhà chị nườm nượp. Đủ tuổi đăng ký, Thúy lập tức lấy chồng. Túc, chồng nó, người xóm Đông. Hai vợ chồng đều chăm chỉ, căn cơ nên cũng có bát ăn bát để. Mẹ chị hài lòng lắm, bởi dân trong làng thường  ác ý nói sau lưng bà: “Lấy vợ xem tông, lấy chồng xem giống. Hai đứa con gái nhà ấy, không khéo giống nết mẹ?”. Thúy như vậy, yên phận nó. Còn chị, mọi chuyện không suôn sẻ gì. Qua tuổi hai lăm, chị vẫn chưa lấy được chồng. Không được xinh xắn như em gái, nhưng chị cũng khá dễ nhìn, chỉ tội hơi nhỏ nhắn quá.

Ba năm sau, Thúy sinh con thứ hai, một thằng cu môi đỏ như son, chắc như trái dưa hấu nhưng quấy khóc suốt ngày. Chị phải sang xóm Đông giúp em và chăm sóc cháu. Gần hai tháng ấy, chị lọt vào mắt gã. Thương nhau ngót một năm với dăm lần đèo nhau lên phố huyện xem phim, mua sắm. Những buổi tối gã đến nhà chuyện vãn với mẹ chị rồi rủ chị lỉnh ra sân đình, nơi có rất nhiều cây cổ thụ lá ken dày đến trăng rằm sáng rờ rỡ cũng không chui lọt được xuống thảm đất mịn như nhung dưới gốc. Sau đó thì cưới nhau. Bố mẹ chồng cho một mảnh đất nhỏ trong xóm, vợ chồng chị bèn xây một căn nhà xinh xắn, công trình phụ và chuồng chăn nuôi gia súc được bố trí hợp lý, khang trang. Cuộc sống nhanh chóng ổn định, nề  nếp. Có điều, chỉ đến khi lấy nhau, chị mới biết chồng có tật đánh bạc. Nhưng chị vẫn vững tin lắm, rằng mình sẽ từ từ khuyên bảo được gã. Cờ bạc là bác thằng bần, gã chẳng lạ gì điều ấy, quanh xóm đã có vài tấm gương tày liếp để gã soi rồi còn gì? Vài lần trước, gã bỏ đi suốt đêm, gần sáng mới về nhà, len lén chui vào chăn, không dám ôm vợ ngủ, chị biết cả. Chờ đến lúc vui vẻ, chị bèn nhẹ nhàng khuyên bảo chồng. Gã  nhìn chị vẻ ân hận lắm. Thấy vậy, chị mới cho qua! Vả lại, những lần đó gã  thua ít, chỉ dăm ba chục ngàn… Đến lần này thì khác, chị không  chịu được nữa! Gã đổ đốn rồi, gã trở thành kẻ bỏ đi đến nơi rồi. Thật bệ rạc! Thật xấu hổ! Những ý nghĩ đó cứ loang loáng chạy qua chạy lại trong đầu chị. Thế là chị bèn tuyệt thực rồi nói cho gã một trận ra trò. Bây giờ ngẫm nghĩ lại, thấy  hình như  chị đã nói gã hơi quá  thì phải(!). Có lẽ cảm thấy mình bị xúc phạm, bị coi thường gã mới bỏ đi như thế? Chồng chị là người lành nhưng cục tính và bướng như lừa. Ăn ở với nhau hai năm, lại chưa con cái nên  chị hiểu tính nết gã lắm! Vậy mà…

Chậm chạp để rổ bèo lên hè bếp, chị khoá cửa, chốt lại cổng rồi vác cuốc cắm cúi ra đồng. Trời đã bắt đầu nhiều mây. Từng đám màu xám bạc lừng lững đuổi nhau chạy về hướng đông. “Cơn mưa đằng Đông,  vừa trông vừa chạy”. Chị cố bước thật nhanh. Gần ba sào lúa đang thì con gái mơn mởn một tuần rồi thiếu nước. Phải be lại bờ, đắp cho cao hơn để chờ cơn mưa đêm nay… Lần đầu tiên trong hai  năm chung sống, gã vắng nhà lâu thế này. Không có gã, chị làm việc gì hình như cũng chậm hoặc chưa  vừa ý. Đã bắt đầu có gió, khi nãy trời vẫn oi ả lắm cơ mà? Có  lẽ phải đi tìm hắn về! Phải đi mấy ngày không chừng! Mà gã đang ở dâu nhỉ? Nhờ bà mẹ chồng trông giúp vì còn lợn gà cám bã, khoá cửa để đấy chị không yên tâm!… Vừa mê mải làm vừa nghĩ ngợi, khi  chị ngẩng lên, trời đã xâm xẩm, gió bắt đầu thổi mạnh. Mây đen kéo về  ùn ùn. Cả bầu trời dường như nặng trịch, sắp đổ oà xuống một trận mưa thật lớn. Không kịp  rửa chân, chị cứ thế cầm cuốc chạy tắt qua con mương nhỏ rìa làng về nhà.

*

Mưa! Như trút nước. Gió! Vần vũ cả trời đất đã tối thẫm từ lúc nào. Từng đám mây chì hung dữ, loang rộng và căng mọng những nước lúc nãy; giờ đang bung ra trong các làn chớp xanh, sáng lạnh như thép chạy nhằng nhịt trên nền trời những luồng nước xối xả, ào ạt. Chị đã khép cửa, ngồi  im lặng trên giường nghe mưa gió ầm ào bên ngoài sau khi cố nuốt bát cơm gạo Bắc hương  thơm lựng Thúy tất tả mang sang cho chị gái. Nhà Thúy khá xa. Nó đến vội vàng, cằn nhằn cũng vội vàng. Cùng chị thu xếp gọn gàng nhà cửa xong xuôi; lại vội vàng ra về. Bước ra đến cửa, nó tần ngần: “Hay chị sang với các cháu cho vui! Mưa gió thế này…”. Chị đi sao được? Từ hôm gã bỏ đi đến giờ, chị đã sang đó ba bốn lần. Lần đầu vợ chồng Thúy còn hỏi han. Những lần sau, cả em gái lẫn em rể đều ai việc người nấy. Hai đứa cháu quấn lấybác một lúc rồi quay lại chí choé với nhau. Chị không trách em, vì chuyện chỉ có vậy, biết an ủi thế nào? Chị hiểu rằng, chuyện vợ chồng mình, gia đình mình, phải tự thu xếp lấy. Rằng không ai, từ cha mẹ, anh chị em, họ hàng, làng mạc có thể giúp mình giải quyết công việc, tình cảm riêng tư của bản thân mình một cách thấu đáo và cụ thể được. Lúc này, hơn ai hết, chị nhận ra một điều giản dị và rất hợp lý: Chị không có chỗ ở đâu, tại nơi nào; trong ngôi nhà nào ngoài ngôi nhà nhỏ của mình, bên cạnh chồng  mình, lúc buồn  cũng như khi hạnh phúc… Chị lặng lẽ kéo chăn trùm kín đầu rồi nằm xuống.

… Chị chợt thức giấc khi tiếng gà eo óc gáy sáng, ánh điện ngoài sân lọt qua khe cửa khép hờ chiếu thành vệt dài đến tận nơi chị nằm. Hốt hoảng, chị ngồi nhỏm dậy. Đêm qua chị ngủ quên không khoá cửa. Nhưng rõ ràng chị đã tắt điện ngoài sân rồi cơ mà? Khẽ khàng đi chân không đến bên cánh cửa sổ mở toang, chị thấy chồng đang lúi húi rải từng bao mạch môn đã cắt rễ và rửa sạch sẽ xuống nền gạch ở đầu hè. Phải có chừng chục bao cả thảy. Hoá ra, gã theo xe lên mạn ngược đào mạch môn! Làm sao chị nghĩ ra được? Nhìn điệu bộ rón rén của gã, chị muốn bật cười. Trái tim chị như dịu lại. Một  tình cảm dịu dàng, bao dung dâng đầy. Dù gã có là người bỏ đi chăng nữa(!) thì giờ đây chị cũng chẳng phải một mình đơn độc. Bây giờ chị cảm thấy trong người tràn ngập một cảm giác nghỉ ngơi yên tĩnh. Trời vẫn chưa sáng, chị nhón chân nhè nhẹ đi về phía giường, chui vào cái chăn còn ấm sực hơi người, thảnh thơi chìm vào giấc ngủ ngon lành…

(Báo Văn nghệ)

Hoa cúc vàng

Tôi không phải là người viết ra câu chuyện này, tôi chỉ chép lại nguyên văn những trang nhật ký mà tình cờ tôi đã đọc được, khi đến mua sách báo cũ ở một vựa ve chai gần nhà. Những trang viết đã làm tôi nghĩ ngợi rất nhiều và hình dáng bé bỏng, lạc lõng của cô bé Nhật Cúc cứ ám ảnh tôi mãi. Tôi nghĩ, hãy gởi đến bạn đọc những trang viết này và biết đâu có những con người, những số phận như cô bé Nhật Cúc, sẽ được mọi người thương yêu và gần gũi nhiều hơn.

“... Bệnh tật, khiến tôi mệt mỏi. Tôi ghét tiếng động, ghét sự ồn ào. Tôi thường đóng kín cửa phòng, nằm vùi cho đến giờ uống thuốc, ăn cơm. Ba im lặng, xót xa chịu đựng tất cả sự khó chịu của tôi. Mẹ mất sớm, lúc ấy tôi chỉ mới sáu tuổi. Đến khi tôi mười tuổi. Ba cưới dì Lý về, dì người cùng quê với mẹ, rất hiền và thương tôi. Bệnh tôi đã đến thời kỳ cuối, khó lòng tránh khỏi cái chết, khiến tôi rất sợ hãi và tuyệt vọng...

Thời gian đó, chú thím tôi ở thị trấn X, gọi điện thoại đến. Chú tôi nói, mới mua được một căn nhà rất đẹp, không khí yên tĩnh, thoáng mát rất dễ chịu, tôi hãy đến ở đó để dưỡng bệnh, ngôi nhà hiện giờ vẫn để trống. Ba tôi hỏi:

- ý con như thế nào?

Tôi suy nghĩ một hồi, rồi gật đầu nói:

- Con đồng ý, chỉ sợ ba ở nhà buồn.

Rồi ba cũng cần phải quen dần với sự vắng mặt của tôi. Ba cần phải chấp nhận rằng, con gái ba một lúc nào đó, sẽ không thể có mặt bên cuộc đời còn lại của ba được nữa.

Ba tôi nói:

- Em Chương đi học nên ở nhà với ba, dì Lý sẽ đi với con, cũng luôn tiện để dì con nghỉ ngơi, thay đổi không khí một thời gian.

Tôi biết ba nói như thế, để tôi không thể từ chối dì Lý cùng đi với mình. Nhưng để ba ở nhà, rồi cơm nước sẽ ra sao? Như đọc được ý nghĩ của tôi, ba cười nói:

- Ba với em Chương tự lo liệu được mà, cũng như những ngày dì ở bệnh viện với con, thì ba...

Đang nói ba chợt im bặt, tôi biết ba không muốn gợi lên tâm tư tôi những nỗi buồn vô vọng. Hai ngày sau tôi và dì Lý lên đường. Ba và em Chương ngậm ngùi chia tay, đôi mắt ba đỏ hoe như đã thức suốt cả đêm qua. Tôi muốn chạy ào đến ôm ba mà khóc, nhưng tôi đã im lặng.

“Ngày thứ nhất. Tôi và dì Lý đã đến thị trấn X. Ngôi nhà mà chú thím tôi mới mua khang trang và rộng rãi. Trước sân là một thảm cỏ cúc xanh mướt, vuông vức. Bồn cỏ nở đầy những bông hoa màu vàng rực rỡ. Chú thím tôi nói, hoa ấy có tên gọi là Tiểu Hoàng Cúc. Chung quanh vườn, cũng có rất nhiều những loài hoa khác nhau như hoa Hồng, hoa Sứ, hoa Tường Vi... ở sau nhà là một vườn mai lớn bé dễ đến mấy chục cây. Dì Lý nói đến rằm tháng chạp, hái lá hết cho cây mai, thì mai sẽ trổ hoa đúng vào ngày tết. Có thể, tôi sẽ còn kịp nhìn thấy những bông mai vàng nở rộ vào những ngày mùa xuân ấm áp. Trước nhà là một vòm hoa Hoàng lan hình vòng cung, những bông hoa vàng tươi đung đưa trong gió, như có cả một đàn bướm đang bay lượn chập chờn trong ánh nắng vàng mơ, của một ngày chớm xuân êm ả.

Dì Lý có vẻ rất thích nơi ở mới, dì nhìn tôi cười mãi và tôi cũng cười. Thật lạ lùng là tôi đã cười rất nhẹ nhàng, trong cái không gian bình lặng ấy. Trong con phố nhỏ này, nhà nhà cách nhau một khu vườn khá rộng lớn, nên mỗi nhà gần như sống biệt lập. Bên trái căn nhà tôi ở, là một ngôi nhà bằng gỗ, mái lợp tôn, có một giàn mướp đung đưa vài ba quả nhỏ xíu, hai cây đu đủ trĩu quả bên hiên nhà, trước sân cỏ trồng rất nhiều hoa cúc vàng. Hoa cúc rực rỡ, chen chúc nhau nở hoa to, hoa nhỏ rất đẹp. Căn nhà ấy quá đơn sơ và vắng vẻ, tôi đã đến gần một ngày rồi, mà không thấy bóng dáng ai cả. Có thể nhà tôi ở và căn nhà ấy, là hai căn nhà duy nhất gần nhau trong khu phố này.

Dì Lý vừa sắp xếp, dọn dẹp đồ đạc vừa nói:

- Không khí ở đây rất trong lành, con chịu khó uống thuốc, nghỉ ngơi một thời gian sẽ thấy đỡ bệnh ngay, hãy vui vẻ và mạnh mẽ lên con nhé.

Tôi cười cho dì an lòng. Nhưng bỗng nhiên lại thấy nhớ ba vô cùng. Giờ này ba đang làm gì? Ngồi uống trà im lặng hàng giờ với căn nhà trống vắng? Ba ơi, con không muốn chết... Con sợ lắm... Con muốn sống! Con muốn sống bên cạnh ba, bên dì Lý và em Chương, con không muốn chết! Cuộc sống đẹp biết bao, sao lại bắt con phải từ biệt nó. Ba ơi, con cảm thấy hoảng sợ vô cùng!!! Chú thím tôi đã sắm sửa cho hai dì cháu tôi gần như không thiếu một thứ gì. Trước khi về chú thím còn dặn:

- Cần gì, chị gọi điện cho em. Chủ nhật, em đến chở hai mẹ con chị đi tắm biển nhé.

Hai mẹ con ư? Tôi bàng hoàng... Bởi tôi chưa hề gọi dì bằng mẹ. Hai mẹ con. Tôi đã hai mươi hai tuổi, mười hai năm qua, dì vẫn là dì. Hôm nay, khi nghe chú thím nói: Hai mẹ con... Tôi cảm thấy một niềm cảm xúc trào dâng trong lòng. Nhưng tôi không thể... Tôi chỉ muốn gọi mẹ riêng cho một người. Đó là mẹ của tôi. Vì không muốn dì nhìn thấy sự xúc động trong lòng, nên tôi vội vã quay mặt nhìn ra cửa sổ... Bất ngờ nhìn thấy một bụi hoa xin đừng quên tôi đang trổ bông màu tím, tím ngát từng chùm như cái chổi lông gà nhỏ nhỏ, xinh xắn, làm biêng biếc cả một góc sân, hương hoa phảng phất mùi thơm ngọt ngào, nồng nàn rất dễ chịu.

Dì Lý gọi điện thoại cho ba và em Chương, báo tin hai mẹ con đã đến nơi bình yên và khỏe mạnh. Dì nói với tôi: Con nói chuyện với ba vài câu nhé. Tôi cầm lấy điện thoại, bỗng bật lên gọi nghẹn ngào: Ba ơi, ba... Rồi òa khóc.

Ngày thứ hai. Dì Lý thức tôi dậy ăn sáng và uống thuốc. Thuốc này mua tận Củ Chi, người thầy thuốc Đông y gia truyền ấy đã ân cần nói với tôi: Đây là phương thuốc gia truyền của gia đình tôi, trước đây chỉ dùng để chữa cho những người trong gia tộc. Nhưng sau, ông tổ tôi mới dùng thuốc để chữa trị cho mọi người chung quanh. Đến đời tôi là đời thứ ba, với căn bệnh của cô như hiện nay, tôi tin rằng cô uống thuốc này vào sẽ khỏi. Nếu cô không tin thì đừng uống, nhưng nếu cô tin rằng thuốc này sẽ chữa lành bệnh cho cô, thì cô hãy uống đi. Sau đó thầy thuốc và dì Lý, đã trao đổi với nhau điều gì đó. Ra về mắt dì lại đỏ hoe như vừa khóc xong.

Tôi không tin. Vì thuốc ấy chỉ là một thứ bột màu nâu nâu, gia công thô sơ vào những bịt ny-lông màu trắng nhỏ, mùi lại tanh tưởi rất khó chịu. Nhưng sợ dì Lý buồn, vì dì đã đi hỏi thăm rất nhiều người, tìm đến nhà những người đã uống thuốc này, để tận mắt chứng kiến tình trạng bệnh tật của những người đó, rồi mới yên tâm đưa tôi đi. Tôi bệnh gì ư? Tôi bị Ung thư gan. Không biết đến lúc nào thì tôi chết. Tôi còn tin vào điều gì đây? Khi mà bệnh viện đã không thể chữa trị cho tôi. Tôi còn tin vào điều gì? Khi ở phòng bác sĩ điều trị bước ra, dì Lý đã như một người mất hồn, mặt trắng bệch, ngơ ngác... Còn ba tôi thì quỵ xuống, như một thân cây bị đốn ngã bất ngờ, không kịp chống đỡ.

Thuốc gia truyền ấy rất rẻ. Một ngày uống hai gói, một gói năm ngàn đồng. Không sợ bị lừa đến nỗi tiền mất, tật mang. Người đến mua thuốc rất đông, có cả Việt kiều, người trí thức, cả những người có vẻ rất giàu có nữa. Có thật thuốc sẽ chữa lành bệnh không? Người ta đến đây để mua thuốc hay mua niềm tin. Niềm tin quan trọng đến thế nào?

Ăn sáng, uống thuốc xong, tôi thẩn thơ bước ra sân. Chợt nhìn thấy một đôi mắt to, đen láy từ cửa sổ của nhà bên cạnh đang đăm đăm nhìn tôi. Đôi mắt rất đẹp của một cô bé, cùng cái đầu nhỏ xíu với hai bím tóc đung đưa một cách e ngại, nữa như muốn làm quen, nữa lại sợ. Tôi cười cho cô bé an tâm. Nhưng cái đầu nhỏ xíu ấy, đã biến mất sau cánh cửa bằng gỗ màu xanh.

Và thật bất ngờ, khi tôi đang loay hoay để treo bức tranh Người bán nụ cười của Phạm Hoan lên tường, thì cô bé nhỏ xíu như con chim chích kia lại xuất hiện bên cạnh tôi, với hai bông hoa cúc vàng thật đẹp trên tay. Cô bé ngập ngừng nói:

- Chị ơi, em tặng chị hoa cúc vàng này đó!

Tôi cười, vuốt tóc cô bé:

- Em thật dễ thương, hoa đẹp lắm.

- Chị có lọ cắm hoa không chị?

- Không, chị quên mang theo rồi.

- Vậy thì, em sẽ cắm hoa vào chiếc ly thủy tinh chị nhé?

Vừa nói, cô bé vừa chạy nhanh xuống bếp, rất tự nhiên. Chiếc áo đầm màu vàng, điểm những bông hoa màu trắng nhỏ li ti xòe rộng, hai dải nơ trên hai bím tóc của cô bé, cũng màu vàng. Nhìn cô bé tôi đoán chừng khoảng chín hoặc mười tuổi.

Hoa Cúc vàng đã được cắm vào ly và đặt lên bàn. Cô bé chợt nói:

- Chị này, em là Nhật Cúc, còn chị...

- Tên chị là Nguyệt Minh.

- Không hay bằng tên Nhật Cúc chị nhỉ?

Tôi bật cười trước sự so sánh của cô bé. Có tiếng chó sủa nho nhỏ, Nhật Cúc nhìn qua nhà mình rồi nói:

- Con Vện gọi em đấy. Em không có bạn, không có ai chơi với em cả, chỉ có con Vện chơi với em thôi. Chị Nguyệt Minh có chơi với em không?

- Có, chỉ cần em ngoan là được mà. à, sao nhà vắng thế, em ở với ai vậy?

- Với dì Lan, dì đi chợ rồi, đến trưa mới về. Chiều dì lại đi nữa, em ở nhà một mình sợ và buồn lắm. Em nói chuyện mãi với Bé Xíu, nhưng Bé Xíu chẳng bao giờ nói chuyện với em. Em buồn khóc, nhưng Bé Xíu chỉ im lặng nhìn em cười.

- Bé Xíu là ai thế?

- Là búp bê nhỏ mà dì Lan đã mua cho em đó.

- Em không đi học sao?

- Em... Thôi em về, dì Lan thấy em đi chơi sẽ giận đó. mai em qua chơi với chị nữa nhé!

- ừ, em nhớ qua nghe.

Nhật Cúc tung tăng đi về. Dì Lý nhẹ nhàng bước đến bên cạnh tôi, nhìn theo Nhật Cúc, dì thở dài nói: Con bé dễ thương quá, thật tội nghiệp.

Tôi quay lại, nhìn dì Lý ngạc nhiên.

Ngày thứ ba, Hoa Cúc vàng nho nhỏ. Hoa Cúc vàng xinh xinh. Hoa tung tăng trong gió. Hoa cười trong nắng xuân. Tôi không biết làm thơ, nhưng mấy câu thơ thẩn này mà mang tặng cho Nhật Cúc, chắc cô bé vui lắm. Cũng không hiểu tại sao tôi lại mơ mộng và dễ dàng trút bỏ được nỗi buồn phiền nặng nề, đã ám ảnh tôi trong những ngày qua. Có phải là Nhật Cúc như một thiên thần bé bỏng đã mang niềm vui đến với tôi. Hay đơn giản chỉ vì những bông cúc vàng quá xinh tươi, rực rỡ đã làm át đi cái màu xám quạnh quẽ, u ám trong lòng.

Nhật Cúc lại đến, hôm nay cô bé mặc chiếc áo đầm vải màu trắng, thắt một chiếc nơ xinh ở sau lưng, trước ngực áo kết một bông hồng màu đỏ, dải buộc tóc được thay bằng hai chiếc nơ đỏ, chân đi đôi giày vải trắng, Nhật Cúc trong trắng như một thiên thần. Tôi nựng má Nhật Cúc nói:

- Ai diện cho Nhật Cúc mà xinh thế?

- Dì Lan đó, nhưng chị đừng nói với dì là em sang chơi với chị nhé.

- Sao vậy?

Nhật Cúc không trả lời, mà lại hỏi tôi với vẻ hoang mang lo lắng.

- Chị chơi với em rồi, sau này chị sẽ không bỏ em chứ?

- Sao lại hỏi chị như vậy?

- Em sợ chị rồi cũng như những người khác.

Tôi ôm con bé vào lòng, cảm giác em nhỏ nhắn như một con chim non đang run rẩy. Hai cánh tay của Nhật Cúc quá gầy guộc, khuôn mặt nhỏ nhắn, nước da lại xanh xao nhợt nhạt, chỉ có đôi mắt trong veo, đen láy gần như chứa đựng cả một tâm hồn thơ ngây, thanh khiết. Một sự thanh khiết an bình.

- Chị Nguyệt Minh ơi, sao chị gầy ốm thế?

Tôi nói:

- Tại chị làm biếng ăn cơm đấy, có phải em cũng làm biếng ăn cơm không?

- Em không ăn được, có hôm miệng em bị lở hết, ăn vào đau buốt chịu không nổi, dì Lan chỉ cho em uống nước cháo...

Tôi giật thót cả người. Chợt nghe vẳng tiếng gọi:

- Cúc ơi, Cúc à...

Nhật Cúc vùng ra khỏi tay tôi:

- Dì Lan về rồi, hôm khác em sang chơi. Em vui lắm, vì chị đã chơi với em.

Nói xong, cô bé vít đầu tôi xuống, hôn thật nhanh lên má tôi, rồi loáng một cái, lại biến mất ngoài cánh cửa.

Ngày thứ tư. Nhà bên cạnh cửa đóng im ỉm. Không thấy Nhật Cúc đâu cả. Buổi chiều mưa chợt rơi, mưa rơi nho nhỏ, lất phất như bụi mù. Dì Lý nói mưa đem mùa đông đi, để mùa xuân trở về cho cuộc sống được lóng lánh và tươi sáng hơn.

Buổi tối. Nhà bên cạnh sáng đến rất khuya. Nhật Cúc đang làm gì? Tại sao cô bé lại có vẻ hoảng sợ đến thế?

Ngày thứ năm. Ngày thứ sáu. Ngày thứ bẩy. Ngày thứ tám. Ngày thứ chín. Chao ôi! Một tuần lễ rồi, không thấy bóng dáng bé bỏng của Nhật Cúc đâu cả. Hai bông cúc vàng trong chiếc ly thủy tinh đã héo quắt queo, tôi thấy buồn và mệt mỏi đến độ không muốn thay hoa nữa.

Ngày thứ chín. Hoa cúc vàng. Rất nhiều hoa cúc vàng nho nhỏ chợt nhiên xòe ra trước mắt tôi và không gian bỗng rộn lên tiếng cười trong trẻo, hồn nhiên của cô bé Nhật Cúc. Tôi mừng rỡ, ôm lấy em.

- Nhật Cúc đi đâu mấy hôm nay, để chị một mình buồn quá.

- Em bệnh... giờ thì đỡ rồi, em cũng nhớ chị nhiều lắm cơ.

- Em không đi học à?

- Em muốn đến trường lắm. Em nhớ bạn, muốn chơi với bạn, học với bạn, nhưng không ai chịu học chung với em, em mà đi đâu, thì ở đó mọi người bỏ đi hết. Em sợ và buồn lắm. Tại sao mọi người lại xa lánh em vậy chị?

Tôi nhìn khuôn mặt nhợt nhạt, vành môi khô nứt và sự gầy guộc của em, chợt dưng linh cảm một điều. Một điều thật đau xót và đáng sợ cho một cô bé thơ dại như em.

Hôm qua ba gọi điện thoại nói: Bạn bè con ở trường ngày nào cũng có người đến hỏi thăm sức khỏe của con. Kim Oanh và Liễu muốn đi thăm con, ý con như thế nào? Một ngày nào đó, nếu tôi không có người thân, bạn bè. Mọi người chợt nhiên xa lánh tôi, sợ hãi khi tôi đến gần họ. Ôi, điều ấy thật là khủng khiếp! Tối hôm qua tôi đã đau rất nhiều, đau giằng xé, dày vò. Dì Lý gần như thức cả đêm bên cạnh tôi, với những giọt nước mắt lặng lẽ. Nước mắt cũng chảy đầy trong tim tôi xót xa và nhức nhối. Con yêu dì lắm, dì Lý ơi! Con thật may mắn và hạnh phúc là đã có dì trong cuộc đời mình.

Tôi dự tính sẽ qua làm quen với dì Lan của Nhật Cúc và tìm hiểu về những điều đang xảy ra quanh em. Có thể chăng, chỉ đơn giản vì nhà Nhật Cúc nghèo không có tiền đóng học phí, mà em không thể đến trường? Hay những gì tôi linh cảm là sự thật. Tim tôi đột ngột đau nhói.

Ngày thứ... Có tiếng gõ cửa, và tôi nghĩ ngay đến cô bé Cúc vàng. Đã bốn hôm rồi, chúng tôi chưa gặp lại nhau... Nhưng... đứng trước mặt tôi là một phụ nữ khoảng gần ba mươi tuổi, khuôn mặt hốc hác, u buồn. Chị nhìn tôi ngập ngừng nói:

- Xin lỗi, có phải cô là Nguyệt Minh?

- Vâng, tôi đây. Có chuyện gì không chị?

- Tôi là dì của Nhật Cúc. Cháu có gửi thư cho cô, nhất định bắt tôi phải mang sang. Nhưng...

- Mời chị ngồi uống nước đã, láng giềng với nhau cả mà. à, em Cúc đâu chị?

- Cháu bệnh rồi cô ạ. Mấy hôm nay có cô, thấy cháu vui vẻ, tôi mừng lắm. Tôi... cũng có chuyện muốn giãi bầy, tôi thật áy náy nếu không nói chuyện này... Chuyện của Nhật Cúc...

Tôi mỉm cười cho chị Lan an lòng và nói:

- Tôi rất yêu quý Nhật Cúc, chị cứ nói đi, không sao cả.

Dì Lý đã mang nước cho chị Lan, rồi dịu dàng nói:

- Nguyệt Minh nhà tôi đang muốn sang thăm cô và cháu Nhật Cúc, nhưng ngại phiền, nên cháu chưa sang đó thôi. Có gì chúng ta cùng trò chuyện với nhau.

Ngập ngừng một lúc khá lâu, rồi chị Lan bất chợt ngước nhìn tôi nói:

- Nhật Cúc đã bị nhiễm... bệnh Sida... từ cha mẹ nó.

Tôi choáng váng, nghe như tiếng sét nổ bên tai, mặc dầu mấy hôm nay tôi đã có linh cảm đến điều ấy. Tôi ngồi chết lặng... Dì Lý nhẹ nhàng nói:

- Chúng tôi đã nghe nói đến bệnh của cháu rồi. Thật tội cháu quá!

Chị Lan có vẻ ngỡ ngàng, tôi cũng thế. Tôi nhìn dì Lý, thấy dì mỉm cười và tôi chợt hiểu. Tôi nói với chị Lan:

- Chị đừng nghĩ gì, đọc thư Nhật Cúc xong tôi sẽ sang thăm.

Nước mắt chị Lan lại tuôn xuống từng dòng, chị nói:

- Thế thì mừng cho cháu Cúc lắm. Nó rất sợ, cô biết nó mang bệnh Sida, sẽ không chơi với nó nữa. Như vậy sau này có chết, cháu cũng thấy bớt cô quạnh, hờn tủi.

Tôi rùng mình, đau đớn.

Chị Lan về rồi. Dì Lý phải dìu tôi vào giường, vì cơn đau lại đến. Thật lâu, tôi mới mở thư của Nhật Cúc ra đọc. Bức thư viết trên trang giấy học trò, không liền mạch chỉ có từng đoạn - Nét chữ khá mềm mại, nhưng run rẩy. Có thể khi viết thư cho tôi, Nhật Cúc đau đớn lắm, hoặc vừa trải qua một sự đau đớn khủng khiếp. Tôi cảm nhận từng cơn đau ấy và nó như đang chảy tràn vào cơ thể của tôi đâm xoi vào từng tế bào, từng mạch máu. Tôi cắn răng lại, để khỏi bật lên tiếng khóc, khi nghĩ đến hình ảnh bé bỏng của Nhật Cúc co quắp, quằn quại, yếu ớt chống đỡ với cơn cuồng nộ của bệnh tật. Nhưng có lẽ sự đau đớn khủng khiếp nhất của Nhật Cúc, chính là sự ruồng bỏ của cộng đồng con người mà em đang tha thiết muốn hòa nhập vào.

Thư của cô bé Nhật Cúc gởi cho tôi.

Ngày... tháng...

Chị Nguyệt Minh ơi! Em đau quá, như ai đó đã quất roi đánh khắp cả người em, làm nhức nhối cả da thịt. Bé Xíu thấy em vật vã, lăn lộn, có vẻ sợ hãi lắm. Em nói dì Lan mang Bé Xíu đi, đừng để Bé Xíu thấy em khóc. Biết đâu nó lại khóc theo em, thì thương lắm.

Ngày... tháng...

Em nhớ chị lắm. Sao chị không sang chơi với em? Có phải chị đã biết em bị nhiễm Sida rồi không? Chị cũng sợ em như mọi người sao? Em không tin đâu. Tối nào em cũng cầu nguyện xin Thượng Đế đừng để chị bỏ rơi em. Đừng bỏ em chị nhé, ngoài dì Lan, chó Vện và Bé Xíu em chẳng có ai cả, bà mẹ em cũng đã chết vì bệnh Sida rồi. Em nghe dì Lan nói như vậy. Dì không dấu em điều gì, dì chỉ muốn em can đảm lên, vui vẻ lên và tập viết chữ thật đẹp mỗi ngày thì em sẽ từ từ hết bệnh... Em sẽ hết bệnh phải không chị?

Ngày... tháng...

Em cố ngồi dậy để nhìn sang nhà chị, để thấy chị. Mà em không ngồi dậy nổi, em chóng mặt và đau cả người, em vừa nằm vừa viết thư cho chị đó. Em sẽ nhờ dì Lan mang hoa sang cho chị, em thấy mắt chị buồn lắm, nếu có hoa chị sẽ cười và sẽ vui chị nhỉ?

Chị ơi, sao không qua nhà em? Chị sang chơi kể chuyện cổ tích cho em nghe với. Dì Lan cứ kể mãi chuyện “Cô bé quàng khăn đỏ và chuyện Nàng út ống tre”. Rồi chẳng biết chuyện gì để kể cho em nữa... Nhà em vắng vẻ lắm, hình như không có cả tiếng động. Chỉ có nỗi buồn và nỗi sợ hãi, một mình em ở trong một căn phòng, hết ngày này sang ngày khác. Bóng đêm luôn đe dọa em, nó như con quái vật gớm ghiếc làm em luôn hoảng sợ. Em muốn có chị, em mong chị lắm. Chị đừng quên em, đừng quên em chị ơi!

Ngày... tháng...

Chị ơi! Em sốt quá. Có khi nào chị bị sốt chưa? Nóng quá, cứ như có ai đó cầm cái bàn ủi đang nóng, mà ủi vào da thịt em, như có ai nung lửa trong đầu em, môi em khô nứt từng múi nhỏ đau và nhức nhối lắm. Dì Lan đã bôi mật ong cho em mà vẫn không hết đau được...

Không thể đọc được nữa. Nước mắt đã thấm ướt chiếc khăn nhỏ trong tay tôi. Bước xuống giường, tôi nói với dì Lý:

- Con sang thăm Nhật Cúc nghe dì.

Mở tủ lạnh, dì Lý đưa cho tôi một bao xốp lớn, căng phồng:

- Con mang cam, sữa qua cho Nhật Cúc. Một lát nữa dì qua sau. Chắc là con bé đang mong đợi con lắm.

Tôi ôm dì, lòng tôi thổn thức, nhưng tôi không nói một điều gì cả.

Ngày thứ... Tôi sang thăm Nhật Cúc. Cô bé nhìn thấy tôi mà như không tin vào mắt mình. Nước mắt trào ra, nhưng nụ cười đã hiện lên đôi môi kho nứt nẻ. Chỉ mới mấy ngày mà em đã gầy xọp đi, như một que củi. Chỉ có đôi mắt. Đôi mắt ngời ngời một niềm tin, một hy vọng mãnh liệt một nỗi khao khát được vươn mình dậy, được sống...

Tôi cầm tay em, bàn tay nhỏ xíu, nhẹ hỏng. Nhật Cúc yếu ớt rụt tay lại:

- Chị... chị không sợ em lây bệnh cho chị sao?

Tôi vuốt ve bàn tay của em, lòng đau nhói. Tôi nói:

- Em không thể lây bệnh cho chị được, bệnh này chỉ lây qua máu, em hiểu không? Dì Lan đã sống với em bao lâu nay, dì Lan có lây bệnh của em đâu.

- Vậy sao mẹ em lại chết vì lây bệnh của ba?

- à... là vì... ba mẹ bị thương và... chảy máu. Máu của ba em đã lây sang máu của mẹ em. Nếu em bị chảy máu, chị sẽ băng bó cho em và không để máu em thấm qua máu chị là được rồi...

Tôi bối rối giải thích với Nhật Cúc, chị Lan se sẽ nhìn tôi gật đầu. Và để em yên lòng, tôi cúi xuống hôn lên má em, hôn lên trán em và nắm chặt lấy tay em, tôi nói:

- Mau chóng lành bệnh nhé. Chị em mình sẽ đi chơi cầu tuột, ngồi thú nhún... Chị sẽ tập cho em múa và hát. Em có thích không?

Đôi mắt Nhật Cúc ánh lên một màu sáng long lanh, rạng rỡ:

- Em thích quá... Em sẽ lành bệnh... để đi chơi với chị...

Nhật Cúc nói thều thào, rất khó nhọc nhưng giọng nói lại tràn ngập niềm vui, như mang cả tiếng róc rách của một dòng suối mát lành đang trôi chảy. Như có cả tiếng hót trong trẻo, thánh thót của chim Họa mi, như có cả những tiếng cười hồn nhiên, thơ ngây vang vọng trong niềm hạnh phúc bất tận...

Ngày thứ... Buổi tối. Tôi cầm gói thuốc Đông y gia truyền lên hỏi dì Lý: Thuốc này có thật sẽ chữa lành bệnh của con không dì? Dì nhìn thật thẳng vào mắt tôi, rồi hỏi lại: Con không tin là sẽ trị lành bệnh cho con sao? Nếu thế, ngày mai con đừng uống nữa. Dì sẽ tìm thầy thuốc khác cho con. Nhưng đã có rất nhiều người bị bệnh ung thư như con, nhờ uống thuốc này mà đã lành bệnh đấy. Sống chết là duyên phận của mỗi người. Sống một ngày có ý nghĩa, vẫn hơn sống cả vạn ngày, dì nói thế, con nghĩ như thế nào? Đã bao năm nay, chưa bao giờ dì Lý lại nói với tôi một cách nghiêm khắc như thế. Khuôn mặt dì buồn bã, và chứa đầy nỗi tuyệt vọng.

Một ngày sống của tôi, có lẽ sẽ có ý nghĩa hơn với Nhật Cúc. Một ngày sống của tôi là niềm vui của ba, của dì Lý, của em Chương, của người thân và bạn bè. Tôi nhớ hai câu thơ của ai đó đã viết: Cám ơn đời mỗi sáng mai thức dậy. Đã cho tôi ngày nữa để yêu thương. Thuốc này, đã chữa bệnh cho người khác. Thì chắc sẽ chữa lành bệnh cho tôi. Tôi cần phải sống. Dù chỉ là sống từng ngày, từng ngày một... Tôi tin. Tôi đã có niềm tin. Niềm tin ấy từ cô bé Nhật Cúc đã mang lại. Cuộc sống của tôi từ bây giờ, sẽ bắt đầu có ý nghĩa hơn, khi tôi đến với Nhật Cúc và những người có cùng số phận như em. Dì Lý đã mang ý nghĩa thật sự của cuộc sống đến với tôi. Ôm chặt lấy dì, tôi nói: Mẹ ơi, con hiểu rồi, con cám ơn mẹ.

Ngày thứ... Tôi thức dậy thật sớm. Tập thể dục. Ăn sáng, uống thuốc. Tôi đã chuẩn bị những câu chuyện cổ tích nho nhỏ để kể cho Nhật Cúc nghe... Rồi chúng tôi sẽ đi dạo chơi, sẽ hát, sẽ vui vẻ để sống...

Những bông hoa Cúc Vàng trước sân nhà Nhật Cúc, sáng nay đẹp rực rỡ làm sao...

Những trang nhật ký tôi nhặt được chỉ ghi lại chừng ấy. Tôi vẫn mong rằng mình không quá đa cảm, để làm mất thời gian của các bạn đọc.

(Tạp chí Nhà văn)

Mây trắng ngàn thung

Bên kia dãy Đá Bạc có các quả đồi nhấp nhô với những trảng sim trải dài, cây nọ cách quãng cây kia không đồng đều nhưng cành lá vẫn vươn ra phủ lấy nhau, đan xen như một tấm thảm mênh mông trong nắng khô hanh với từng đợt gió ngàn ào ạt thổi làm lao xao các tán lá, xoay tròn từng bụi cây rồi im lìm hứng lấy từng tia mặt trời chói chang đổ xuống. Tôi đặt chân đến vùng này vào mùa hoa nở. Cả tấm thảm tím hoa sim rùng rùng chuyển động trong gió ngàn thung, trong màu tím sẫm của núi đồi cô quạnh, trong cả màu tím hoang sơ hoa cỏ chảy tràn xuống lòng suối nơi chân đồi có nhiều gộp đá và hắt ngược lẫn hòa quyện màu tím trầm mặc đến rưng rưng buồn buồn của vùng Đá Bạc đang chìm dần vào buổi hoàng hôn.

Người lái xe lâm trường chào vội tôi để kịp quay về tránh cơn mưa rừng. Tôi ê ẩm trong đoạn đường dằn sốc đầy đá sỏi lởm chởm qua dãy núi đá chen trong cây rừng. Căn nhà đầu tiên khi tôi bỏ đường mòn rẽ theo rặng thông non và keo lá trám để đến là nếp nhà sàn còn mới, xung quanh đầy hoa bươm bướm, vài bụi cúc tần cùng vườn rau nhỏ và tôi kinh ngạc đến sửng sốt khi trông thấy dưới tán sung tỏa rộng treo đầy các giò lan rừng đủ loại đang bung vòi cho hoa sặc sỡ. Mải nhìn đến ngơ ngẩn không để ý câu chào phía sau nên vừa quay lại đã thấy người đàn ông trung niên cao lừng lững, da ngăm với mái tóc bồng theo gió hất ngược trông bùi bụi. Đôi mắt sáng chiếu thẳng trên sóng mũi cao, mi rậm môi khẽ nhếch cười trong bộ ka ki nâu xám cùng đôi ủng bết bùn. Vừa đặt nhẹ khẩu súng cạnh bàn nơi hiên nhà, anh ta nói chậm rãi: “Nghe bên lâm trường bảo có khách lên thăm. Trước tiên, ta đi tắm cái đã!” Từ những bậc thang đá mốc thếch xuôi dần xuống dòng suối, tôi gạt cành lau ngang tầm ngực chợt thấy xuất hiện cô gái từ dưới đi lên đến sát người đàn ông nói khẽ “Anh Huy à, bắp nương đầu mùa đã rộ, cha bảo anh sang hái sớm” Huy gật lách người sang bên và tôi vừa bắt gặp đôi mắt tròn đen nhoẻn cười nhìn tôi dò hỏi. Trước khi lao xuống dòng suối mát lạnh, Huy nói “Tôi người miền xuôi lên đây. Cô bé H’Rin ấy là em gái người vợ mà tôi sắp cưới. Nó đang theo học dưới phố...”

Đêm. Trong ánh trăng miền núi bàng bạc hơi sương, dưới tán sung là quãng đất rộng nhìn xuống triền đồi tĩnh lặng, cả không gian vằng vặc bóng trăng trải trên những bụi sim im lìm. Tôi ngồi trên thân cây làm ghế bên Huy và HơRin. Huy nhen lửa nướng bắp rẫy lúc H’Rin đang nghiêng ché múc từng bát rượu vạng, có chút hương vị nồng nồng của núi rừng, vị ngọt đằm thắm của men và gạo nếp nương để ủ. H’Rin quẩn quanh bên Huy và cứ nhìn tôi cười khi Huy giới thiệu và anh hỏi thăm đất phố lúc tôi đang bao quát dãy Mađêlăc chìm trong màn sương đùng đục trôi trôi bảng lảng. Xa trên kia là Trường Sơn chập chùng mây trời cuồn cuộn, nơi ấy đang ngày đêm thi công mở đường. Tôi kể chuyện phố phường, hỏi thăm tình hình lâm trường. Huy lẳng lặng nghe và trả lời, thỉnh thoảng cời thêm lửa và khẽ lay HơRin đang ngồi ngủ gật. Cả hai đi theo đường mòn ngược lên dốc đá, phía mà buổi chiều Huy chỉ cho tôi những mái nhà ẩn hiện quanh các sườn núi dựng đứng, cheo leo bên bờ vực và bên dưới, dòng suối như con rắn bạc cuộn mình chảy dài. Lát sau, Huy quay lại, anh ngồi trầm ngâm nhìn đống lửa, đôi mắt như buồn hơn và như chen vào màn sương vừa trôi qua che khuất góc núi. “Tôi đoán là anh đang tò mò. Rượu vạng đấy, đặc sản núi rừng phương Bắc, thấm lắm. Vừa uống, vừa nghe tôi kể sẽ qua đêm thôi mà...”

... Tôi quen H’Thu chị H’Rin trong lần đi tìm sa nhân bị lạc đường vì mãi mê nhìn ngắm lan rừng, những cánh hoa buông xuống dịu dàng, đong đưa nhè nhẹ theo gió cùng nắng xuân vừa chớm, hoa đủ sắc màu từ vũ nữ vàng đậm, hồ điệp trắng muốt với hương thơm dìu dịu tỏa lan để mình đi mãi trong rừng bằng lăng bạt ngàn rồi lạc lối. Buổi chiều, khu rừng lạ có những tán cây đổ bóng nắng lỗ chỗ từng mảng trong tiếng ve rừng râm ran hết đợt này đến đợt khác theo bước chân qua từng trảng rừng. Nó giống nhau đến lạ, đến từng đoạn dây mây che chắn um tùm phải tìm hướng khác. Trời về chiều mây đen kéo thấp, rồi mưa, ồ ạt từng dòng nước tuôn xối xả, rồi tạnh ráo bởi mưa rừng. Tiếng ve trỗi lên trong gió ngàn và những giọt nước đọng ở tàn cây rơi xuống lạnh buốt trong cái đói lả bởi vắt cơm mang theo đã bẹp dúm và sũng nước dưới đáy gùi. Tôi tủi thân đến ứa nước mắt lúc ngồi dưới gốc cây bằng lăng khô cháy mà nghĩ thân phận. Từ sức trai trẻ gần ba mươi, học xong đại học với tấm bằng kinh tế lúc ra trường lại chẳng là gì dưới mắt những người đang ngồi chễm chệ trong phòng gắn máy điều hòa, điện thoại di động và có các người đẹp sáng chiều lả lướt. Vậy là phải đi tìm nghề khác, tháng sáu hái sa nhân, tháng hai cắt mè, tháng tư đạp dưa hấu lấy hột cho người làm hàng tết rồi lại đi đãi sạn ven sông, đào cát lòng suối... Cái vòng lẩn quẩn làm sao thoát khỏi cái nghèo, cái vẫy tay giã biệt người yêu cùng tiếng thở dài của mẹ mỗi khi thấy đứa con trai với nước da đen nhẻm, tóc dài tận vai, râu đâm tua tủa bao lấy khuôn mặt mệt mỏi. Cái thằng xin làm chân bảo vệ chờ việc cũng không được và giờ đây vì mê vẻ đẹp lan rừng mà lạc lối. Mây đen lại rùng rùng kéo đến để chuẩn bị tuôn nước trong thung lũng bạt ngàn. Tôi bật dậy khi nghe văng vẳng trong gió hú có tiếng suối chảy réo rắt liền lao tới và từ độ cao hàng chục mét với những tảng đá rong rêu chất chồng, tôi trông thấy H’Thu từ phía vực cao. Nhìn thấy tôi cô ấy thoăn thoắt đu bám từng sợi mây già rồi lao xuống trên tay là nhánh lan rừng và bên mình con dao đeo trễ ngang vòng hông rộng chắc nịch khuất sau chiếc váy màu lam khiến tôi quay mặt sang hướng con suối đang tuôn chảy bên dưới.

- Ê anh, sao lạc lối này?

Tôi ấp úng trả lời và đưa tay chỉ quanh. H’Thu cười, mắt chăm chăm nhìn rồi ra dấu cho tôi bước theo. Tôi đi mãi cho đến lúc gặp căn chòi coi rẫy lúc mưa tuôn đã trắng rừng, chớp nhoang nhoáng lóe, khí lạnh đá núi tuôn xuống mịt mùng để tôi được sưởi ấm bằng đống lửa nhỏ, những trái bắp non nướng vội kể cả bộ đồ đang được vắt khô và bàn tay mềm mại khéo léo huơ đều trên bếp lửa lúc tôi co ro nơi góc lều. Cả hai qua đêm ở đó, nơi chòi nhỏ chênh vênh cùng sương ngàn có đôi mắt đen thẳm ánh lên với làn da bánh mật. Bếp lửa ấm, mưa tạnh, ánh trăng phủ sáng sườn đồi và trên thung vắng. Tiếng mang tác tìm bạn ăn đêm văng vẳng trên các đồi tranh sau mưa đâm chồi mơn mởn làm H’Thu mỉm cười, rút từ gùi những củ sắn luộc chìa tới khi tôi ngồi lặng lẽ nhìn. Đêm ấy, bếp lửa sáng mãi theo câu chuyện của tôi và cả H’Thu, cô gái cùng gia đình từ núi rừng phía Bắc vào khi xảy ra cuộc chiến tranh biên giới.

Huy im lặng ném các cành khô vào đống than lửa, ánh sáng bùng lên soi rọi khuôn mặt góc cạnh có vẻ khắc khổ. Đêm cứ trôi trong cái lạnh len lỏi vào người bởi khí đá, bởi mênh mông đất trời. Huy mồi thuốc rồi đưa mắt nhìn sang phía thung vắng mờ sương, trầm giọng kể:

... Tôi đến Buôn của H’Thu dưới chân núi Hòn Đen và quần thể ấy đã đón tôi như người ruột thịt sau khi già làng nheo mắt nhìn tôi rồi gật đầu. Tôi ở lại để tìm hái sa nhân do H’Thu chỉ dẫn, nó như loài ngãi dại mọc trải dài dọc bờ suối vắng và nhiều, nhiều lắm. Tôi mê mải hái cả vạt trái khô đen đem phơi rồi cứ mỗi khi trời chiều sập tối, hai gùi sa nhân đầy ngọn trĩu nặng. Tôi hú gọi H’Thu trong thung như tiếng nai tác gọi bầy. Lần nào cũng vậy cô ấy hiện ra trong váy áo cùng mái tóc ướt sũng, khuôn ngực trần lồ lộ bờ vai đong đưa từng chùm trái chín vắt hờ nơi cổ. H’Thu giũ tóc, nói nhỏ “Tắm mát”. Tôi lại quay lưng nhìn nơi thung vắng xào xạc gió ngàn của hoàng hôn nhạt nhòa rồi cả hai lầm lũi về làng. Nói thật, không có H’Thu những ngày ấy thì tôi đã rời bỏ buôn làng lâu rồi. Còn tình cảm thì...

Tôi về phố mang theo những bao tải chứa sa nhân, người đầy bụi đường và tóc tai như thằng Fulrô. Mẹ và em gái ào ra rối rít. Bà giằng lấy tôi, nức nở. Đứa em đang làm công nhân hợp đồng may mặc hít lấy hít để mùi thị chín H’Thu bọc trong túi thổ cẩm gửi về. Chiếc túi duy nhất còn lại từ phương Bắc theo nàng vào phương Nam và trao lại cho tôi về phố phường rực sáng ánh đèn. Tôi ngồi với bạn bè, những đứa đang làm đủ nghề để kiếm sống bên bàn rượu lẫn khói thuốc mịt mù. Tôi lại mỉm cười nghĩ đến các bao tải sa nhân loại một bị dân bán thuốc nam đất phố ép giá cùng cực khiến tôi muốn lôi cả bọn lên miền ngược để lang thang dưới trời khô cong hừng hực nóng và mưa rừng xối xả từng đợt gầm gào, để phải bò lết, để phải được vắt bu tanh tách sớm mai khi sương muối đỏ xuống dày đặc cùng lũ kiến rừng đen sì từng đàn qua lại trong bụi sa nhân và đốt đến buốt tận óc. Cuối cùng thì tôi vẫn phải gật đầu vì nhớ ngày hẹn lên với H’Thu nơi núi đồi, thung lũng đèo Mây, dòng suối hoa nở, đêm đêm có trăng soi bóng ngàn sao.

Tháng bảy tết, làng bập bùng ánh lửa hắt sáng cả dãy nhà sàn phía xa, soi rõ từng tán cây cổ thụ che chắn cuộc sống bên dưới. Từ khoảng đất rộng từng hồi chiêng với những đôi chân săn chắc cuồn cuộn làm mặt đất như rung chuyển cùng gió ngàn, ào ạt âm điệu sục sôi của núi rừng Tây Nuyên. Tôi thấy mắt họ mở to, rừng rực như có lửa và họ hát đầy kiêu hãnh, tôi nghe như có cả tiếng suối reo, bóng cây kơ-nia vặn mình xào xạc, chim phí giang cánh xé gió trong thung ngàn, sôi réo đến nức nở rồi cao, cao mãi hút hết mọi khoảng không rồi thấp dần, thấp dần như suối gặp sông xuôi về biển cả. Rượu cong cần trong đôi mắt người già, thịt chất có ngọn trong đôi mắt lũ trẻ. H’Thu nắm tay tôi ra nơi chảy múa, tôi mê muội bên nụ cười, khuôn mặt nghiêng nghiêng, đôi mắt đăm đắm khẽ chớp cùng tôi dưới sao trời lấp lánh. Đêm dần trôi, mắt H’THu vẫn long lanh ánh lửa cùng đôi má hồng rực dù đống lửa gần tàn lụi chỉ còn bãi than nóng đỏ. Cô ấy kéo tôi rời khỏi bãi trống, vượt qua trảnh tranh đi dần về dòng suối nằm trong thung lũng. Đêm mờ sương, tiếng mang tác xa xôi và ánh trăng vắt ngang đỉnh Mađêlăc sáng đến bàng bạc trên lá rừng. Tôi ngồi nơi gộp đá lúc H’Thu đi dần xuống suối và khi sương lạnh ướt vai áo chợt nghe hơi thở ấm rực bên má liền quay lại lúc H’Thu áp nhẹ khuôn ngực lên người và chỉ vòng bạc nơi cổ tay, thốt nhỏ “Mùa rẫy, H’Thu tặng anh... đồng ý và ở lại?” Tôi gật đầu, H’Thu nắm tay tôi tung tăng lên trảng cất tiếng hát líu lo rồi thì thầm “H’Thu ở với anh đêm nay...” Nàng bật cười to lanh lảnh khoảng đồi, chạy biến. Tôi chợt thấy xa kia hừng đông sắp rạng. Tí nữa thôi, mây trắng sẽ trôi về bềnh bồng, qua thung ngàn, vượt hẻm núi đến vùng Đá Bạc cho một ngày mới bắt đầu.

Huy ngừng lời, đưa mắt nhìn ra xa và hướng lên dãy nhà sàn cheo leo trên những dốc đá lở chởm để tôi buột miệng hỏi “Từ chiều giờ sao không thấy H’Thu?”. Huy im lặng lúc lâu như hòa vào sự huyền ảo của đêm rừng và anh chợt nói nhỏ hơn chen trong tiếng mang tác gọi bạn từ hẻm núi dội đến buồn buồn “... Vào đợi hái sa nhân cuối mùa và để chuẩn bị đón mẹ tôi lên. Tôi với cô ấy ở hẳn trong rừng để thu gom dưới cái nắng oi bức mấy ngày liền, H’Thu luôn giục tôi rời rừng nhưng tôi không nghe cho đến chiều ngày sau, mưa sớm. Mây đen sà thấp cùng khí đá bốc lên mờ mịt, cả hai vội vã vác gùi chạy về chòi rẫy đầy hạt sa nhân. Mưa đã tuôi xối xả, trắng xả, trắng nhờ, nước chảy ồ ạt qua sạp lồ ô đổ về suối đang réo sôi sùng sục. Tôi nhìn bầu trời đen kịt đầy chớp rền cùng đá lăn sầm sập nghiêng ngả các tán cây phía xa. Tôi lo cột mái lều lợp bằng lá cọ lúc H’Thu đến sát bên tóc ướt sũng nước cùng đôi mắt mở to, môi tím tái hé mở thì thầm “H’Thu lạnh kìa, còn Huy?”. Tôi vội nhen lửa bằng những cành khô nẻ đặt sẵn trong góc lều, ánh sáng lan tỏa khi trời sập tối và mưa càng nặng hạt chen trong gió núi cuồng nộ thét gào, căn chòi coi rẫy rung lắc từng đợt trông như dấu chấm nhỏ nhoi giữa núi rừng. Mưa hắt vào góc lều khiến bếp lửa tắt ngóm, cả hai phải nhen lại và H’Thu lên cơn sốt hầm hập gần như mê sảng. Nửa đêm, đột nhiên mưa ngừng rơi trong tiếng gió hú gào. H’Thu dần tỉnh, cô ấy đưa mắt nhìn tôi đăm đắm, nhẹ nhàng tháo từng chiếc vòng bạc run rẩy đặt vào lòng tay tôi. Đến chiếc vòng bạc cuối cùng, tôi thoáng nghe tiếng sấm động phía xa cả tiếng gãy đổ của rừng cây bị xô dạt như bầy trăn gió lao mình qua trảng tranh. Tiếng ầm ì gần hơn để tôi lao đến khung cửa nhìn ra và sững người. Nước nguồn sau mưa tuôn xuống cuồn cuộn trắng lấp lóa rồi ầm ầm lao qua chòi rẫy chơ vơ không một điểm tựa, tôi nghe tiếng thét của H’Thu vang vọng rồi tất cả chao đảo, tất cả như nứt toác ngả nghiêng răng rắc sụp đổ rồi rơi ra khoảng không rồi cuộn tròn trong xoáy lốc của nước, của đá, của những tán cây bị quăng quật tơi bời cùng cơn mưa rừng lại ập xuống quất mạnh vào mặt vào lưng bỏng rát trong đêm đen thẳm. Tôi quờ quạng bíu lấy những gì có thể bấu víu, lại tuột, lại rơi cuốn đến kiệt sức lại bị tung lên nhào xuống đến sặc nước, để thả trôi và tung lên lần nữa với cú va chạm khiến mình bất tỉnh. Lúc tỉnh lại tôi thấy mình nằm giữa chạng cây mọc nghiêng ra dòng suối và tôi đã đi lang thang cả ngày trong cảnh ngổn ngang sau cơn giận dữ đất trời. Tôi kiếm tìm và gặp HÒ Thu nơi bụi mây già ở đoạn rẽ của con suối nhỏ chuẩn bị đổ sang thác nước cao vợi. Nơi ấy, lần đầu tiên tôi và HÒThu gặp nhau lúc mình bị lạc lối bởi mải mê ngắm lan rừng. HÒThu đã chết và cậu biết không, chiếc vòng bạc cuối cùng tôi chưa kịp nhận vẫn còn giữ chặt trong bàn tay giá lạnh của cô ấy...

Tôi thoáng rùng mình bởi câu chuyện của người gác rừng và bởi khí núi đang tuôn cuộn mờ cả đêm vắng đem lại cái lạnh buôn buốt da thịt. Huy chất thêm củi và rót đầy rượu vạng vào bát. Nhìn ánh sáng in đọng nơi khuôn mặt Huy với nét phong sương cùng đôi mắt chiếu thẳng khiến tôi ấm lại. Huy chợt tỉnh, nâng bát rượu và lại đặt xuống, trầm giọng:

... Hơn mười năm sau, cô bé HÒRin ngày xưa thường nhũng nhoẵng theo chị lên rẫy giờ đã lớn. Tôi rời bỏ nghề hái sa nhân, lấy mật, tìm trầm kỳ khi chương trình trồng rừng đã đến nơi này, cái nơi heo hút mây ngàn lại được việc cho kẻ mê rừng. Tôi cùng mọi người vừa trồng rừng vừa lo bảo vệ rừng để không còn cảnh bọn lâm tặc tàn phá khiến thiên nhiên giận dữ đưa đến cái chết cho dân làng, trong ấy có H’Thu. Nạn đói hoành hành giờ đã qua và tôi như người ruột thịt của dân bản. Sau đợt lũ khủng khiếp ấy, cả buôn rời hòn Đen vượt sang dãy Đá Bạc định cư. Dưới kia, nơi những trảng sim trải dài sau này sẽ thành lòng hồ thủy điện sông Ba Hạ, ánh sáng sẽ về, thị tứ sẽ lập, con người bớt nhọc nhằn. Tôi dời mộ H’Thu lên cao, nơi đó nhìn thấy cả dãy đã Bạc cùng mây trắng ngàn thung. Nhìn H’Rin càng lớn càng giống chị khiến tôi luôn mong H’Rin được học mãi để có công việc ổn định và bay xa hơn nữa. Nhưng H’Rin muốn quay về nơi này cùng tôi xây dựng làng. Tôi biết, H’Rin muốn thay chị. Vả lại, tục nối dây ngàn đời dễ chấp nhận nhưng mình không thể, chỉ mong H’Rin trưởng thành có chàng trai nào để nó yêu thì tốt nhất.

Tôi im lặng nhìn đống lửa đỏ rực than hồng lúc Huy uống đến bát rượu vạng cuối cùng. Anh đứng lên choàng vai tôi bước vào căn nhà còn thơm mùi gỗ mới và tôi dần thiếp ngủ lúc tiếng gà rừng gáy rộ phía xa.

Sáng hôm sau trời vừa tan sương, tiếng còi xe bên lâm trường đã giục giã. Huy cùng H’Rin tiễn tôi một đoạn đường dài vượt qua con dốc để nhìn bao quát cả vùng Đá Bạc. bây giờ, những quả đồi nhấp nhô còn phủ sương trắng với những trảng sim trải dài, cây nọ cách quãng cây kia không đồng đều nhưng cành lá vẫn vươn ra phủ lấy nhau chồng chất, đan xen như một tấm thảm mênh mông sáng rực ban mai. Tôi đặt chân và tạm biệt ngay trong mùa hoa nở. Cả tấm thảm tím hoa sim vẫn đang tĩnh lặng cùng với núi đồi tạo nên một nét đẹp trầm mặc. Huy đến bên lúc H’Rin chậm bước phía xa. Tôi nói nhỏ đủ Huy nghe thấy:

- Tôi không mong gì hơn là giữa anh với H’Rin cùng ở bên nhau với bản làng. Vâng, tục nối dây có tự ngàn đời, lẽ ra... còn anh là việc khác. Huyền sử Âu Cơ và Lạc Long Quân đâu rơi đúng trường hợp của anh?

Và tôi đã nhìn thẳng vào người đàn ông đối diện cao lừng lững có nước da ngăm đen, mái tóc bồng gợn mây cùng sống mũi cao đầy kiêu hãnh đang dang tay nắm chặt lấy tôi trước khi tôi lên xe xuôi về đất phố. Mây đang trôi qua thung ngàn trắng lấp lóa, trôi dần về dãy Đá Bạc có những trảng sim tím trầm mặc đến rưng rưng cảm động./

Tháng bảy không mưa

Tôi đến Huế vào một ngày nắng. Tháng bảy, trời cao và xanh. Nhìn sâu vào nắng thấy chúng cuốn chảy theo những đường vô định. Không gian sánh vàng. Chị bạn thân nhìn trời ngần ngại: "ở Hà Nội một bước ra khỏi nhà là găng tay, khăn bịt mặt. Giữ gìn cả năm giờ mang cho cái nắng miền Trung nó phá". Bỏ trốn Hà Nội để làm một cuộc du lịch bất đắc dĩ này dường như tôi mong tìm được lời giải nào đó cho cuộc đời mình. Khi nặn ra con người, chúa vẫn nói người đàn ông này tạo ra để trao cho người đàn bàn kia. Liệu chúa có biết đôi khi người đàn ông ấy không chỉ dành cho một người đàn bà? Và khi ấy cả ba người - họ biết làm thế nào hả chúa?

Chúng tôi đến Lăng Tự Đức khi trời về chiều. Nắng đã nhạt vàng, rất nhanh. Ai đó bảo Huế tự dưng hay có những buổi chiều thế này. Trời đất bỗng bảng lảng, cây xanh, mây trắng và khói sương chợt vấn vương, vấn vương. Tôi đứng cạnh lầu Lưu Khiêm nhìn vơ vẩn mặt nước có những bông súng tím thầm nghĩ ngày xưa có người cung nữ nào theo vua Tự Đức đến đây, cũng đứng chỗ này, lòng cũng ngổn ngang như mình không?

Bạn tôi đập vào vai: "Cái ông vua đa tài này cũng hay nhỉ. Xây lăng cho lúc chết vậy mà lúc sống cũng đến đây điều hành chính sự. Lại còn dựng cả nhà hát nữa...". Tôi theo bạn như một cái máy. Nhìn cậu bé khôi ngô mặc áo hoàng bào ngồi trên ngai vàng chụp ảnh, tôi

mỉm cười. Rồi giật mình. Ký ức chợt đổ về.

*       *

Trong một lần đi tắm, tôi sợ hãi nhận thấy ngực mình nhú lên hai trái tròn. Cái Thảo mắt nhắm tịt vì bọt xà phòng trên tóc chảy xuống, nói như bà cụ non: "Sợ gì. Thế là lớn rồi đấy. Rồi còn thấy tháng nữa cơ...". Tôi đờ cả người ra. Nó gội cố vài gáo nước, vuốt mặt, vẹt tóc sang hai bên, cười khanh khách: "Đồ nỡm, thế mày không biết à? Mẹ mày không nói gì sao?" Ưỡn ngực cho tôi nhìn bầu ngực tròn đã nây nẩy, nó tự hào: "Mẹ tao bảo tao sẽ lớn phổng lên cho coi,  chẳng mấy mà cao vượt chị Thùy...".

Mẹ tôi hay phải đi công tác, trên tôi lại là anh trai. Tôi chẳng biết chia sẻ với ai. Cái Thảo ghé sát miệng vào mặt tôi thì thào: "Nhưng mày phải nhớ một điều chớ bao giờ để hơi tay con trai đụng vào. Nó sẽ to nhão ra". Tôi khổ sở, thế hôm nọ tao đuổi nhau với thằng Tùng, vập ngực vào vai nó - có sao không? Con Thảo ngẫm ngợi một hồi rồi bảo. Vập vào vai không tính, chẳng sao hết. Nhớ là tay kia.

Thằng Tùng ở liền kề nhà tôi. Ba nó người Huế - nghe mọi người xì xầm là dòng hoàng tộc. Nếu không có cách mạng biết đâu lên ngôi vua như chơi. Mẹ nó con nhà cách mạng nòi. Ba nó yêu mẹ nó mà theo ra ngoài này. Thằng Tùng chẳng có chút gì của Huế, kể cả giọng nói. Thế nhưng tôi hay nhìn và tưởng tượng cảnh nó mặc áo hoàng bào. Sang nhà nó, tôi cũng hay ngắm trộm cha nó. Ông lúc nào cũng có cuốn sách trên tay. Giọng ông trầm trầm, ấm ấm nghe rất thích. Vậy mà ông lại ít nói. Tôi hay rình xem ba nó khác người thế nào và thất vọng khi ông cũng ăn cơm, tắm giặt như mọi người. Thất vọng nhất là khi thấy ông cũng loanh quanh xếp hàng trước hố xí công cộng.

Nhưng sự tưởng tượng và những trang sách tôi đọc từ nhỏ lại không để tôi yên. Có phải bỗng dưng ai cũng gặp được hoàng tử đâu. Vì thế tôi vẫn cứ hay qua nhà thằng Tùng, cố xăm soi theo dõi xem nhà nó có gì khác. Mẹ thằng Tùng đẹp lại hoạt, có cảm giác việc gì qua tay bà ấy cũng trôi veo veo. Bà ấy bảo: "Giải phóng rồi phải tính đến chuyện về Huế mình ạ. Cơ ngơi tổ tiên không thể không trông nom...". Ba thằng Tùng ậm ờ. Mẹ nó lại bảo: "Ngày xưa ai cũng sợ chẳng dám nhận có họ hàng gì trong Nam. Giờ ở cơ quan chỗ nào cũng có người hồ hởi khoe anh chị cô bác ở Sài Gòn, Đà Nẵng...". Cô ấy nhìn sang phía ba thằng Tùng và tự nói một mình: "Con cháu vua mà chẳng được làm vua... Phải dạy Tùng phép tắc thôi. Rồi cũng có ngày nó phải vào Đại Nội lễ tổ tông..." Bỗng dưng tôi thấy thằng Tùng như được rọi bằng một thứ ánh sáng mới. Mặt nó sáng láng đầy vẻ thông minh. Cái trán cao có vết bò liếm trông hay hay. Nó vẫy tôi lại. Hai đứa bò xoài trên bàn xem bản đồ ba nó vẽ. Này con đường Thành Nội, Đông Ba, Ngự Viên, Lê Lợi, Bến Ngự, Nam Giao. Rồi An Cựu, Vĩ Dạ, Kim Long, Linh Mụ, Tịnh Tâm, Đại Nội... Tôi cùng nó nhẩm và cố khắc vào trong óc. Tiếng ba nó trầm trầm như ru. Nắng đổ nơi vòm cây, gió heo may đuổi tím cả chiều. Tôi như rơi vào một cơn mê và chẳng muốn ra. Có một cuộc sống khác hẳn bao phủ lên  chúng tôi. Những bữa cơm ghế đầy mì sợi, những bó rau muống lá đốm vàng rơi trơ cả cuộng mà mẹ mua ở cửa hàng mậu dịch về, vừa nhặt vừa ca cẩm, chỉ lào thào qua tôi không đọng lại. Hoá ra có lúc người ta  sống được bằng sự an  ủi và  viễn cảnh xa. Thằng Tùng bảo phủ nhà nó rộng mênh mông. Tôi với nó lang thang suốt ngày chắc không đi hết: "Rồi Thư với Tùng tha hồ nếm bánh ướt, bánh tôm, bánh bèo, bánh chấy mệ làm...". Tôi nuốt nước bọt đánh ực, chắt lưỡi chẳng biết nói sao. Mãi mới bảo: "Huế xa thế Thư đi làm sao được?". Thằng Tùng vuốt ngược lọn tóc bò liếm, nghiêm trang: "Thì sau này Thư lớn, Tùng sang xin phép bố mẹ Thư..." Tôi đỏ mặt vùng chạy.

Ba Tùng về quê. Nó bảo bà mệ ốm muốn ba về bàn việc. Chúng tôi ngồi trong đám cỏ lút đầu bên bờ mương sót lại từ hồi còn là ruộng. Có một con cào cào vụt đến trước mặt. Hai đứa thi nhau vồ. Con cào cào bé nhỏ lách chách nhảy ba bốn cái rồi bỗng biến mất đâu đó trong những búi cỏ xanh. Tôi ngẩn ngơ nhìn theo. Tùng gọi như dỗ dành:

Cào cào giã gạo cho nhanh

Mẹ may áo đỏ áo xanh cho cào...

Ba Tùng ra đem theo rất nhiều quà. Tôi nâng niu mãi chiếc bánh có hình hoa cúc trắng. Tùng bảo đó là bánh in - thứ bánh bằng bột nếp rang chín ngào đường xay rồi in bằng khuôn gỗ. "Bánh này thường thôi nhưng để được lâu. Những thứ bánh khác ngon không tả xiết mệ bảo bao giờ về Huế mệ sẽ làm cho Tùng ăn chán hỉ". Tôi cắn đến cánh hoa cúc thứ tư, lắng nghe vị ngọt thơm tan đầu lưỡi, nhận ra giọng Tùng sao hôm nay khác lạ.

Ngồi bên ngó tôi loay hoay thêu cái dây ruy băng buộc tóc., Tùng trề môi: "Con gái phức tạp bỏ xừ. Bà Ngà còn đeo cái gì lấp la lấp lánh...". Tôi dừng tay, thở dài. Tôi từng mơ bao lần có sợi kim tuyến và mấy hạt kim sa như của chị Ngà văn công ấy... Tùng nhìn vào tận mặt tôi: "Cậu mơ ước có sợi kim tuyến lắm à?". Tôi thờ ơ gật đầu. Cái nhìn của Tùng khiến tôi đỏ mặt. Nó giơ tay như chực sờ vào má tôi, nghĩ sao buông thõng xuống: "Cậu chẳng cần làm dáng cũng xinh chán...". Tôi ngoắt đi, chẳng thèm nói. Tùng ngẩn mặt, lúc sau ra về.  Tôi cười thầm. Dạo này khối người khen tôi xinh.

Lâu sau, Tùng quay lại, đặt vào tay tôi sợi kim tuyến. Suýt nữa thì tôi rú lên.

Tôi chải mái tóc đen mướt  quàng chiếc ruy băng bằng sa tanh đen có hàng kim tuyến thêu vàng óng ánh. Trong gương mái tóc, gương mặt và cả đôi mắt tôi cũng rực lên. Tôi thập thò qua nhà Tùng. Tự nhiên trở nên rón rén. Có tiếng mẹ nó quát, tiếng ba nó cản, tiếng roi vút. Nhưng tuyệt nhiên không thấy tiếng thằng Tùng khóc hay xin lỗi như mọi bận. Tôi nép bên cửa. Mẹ nó rít lên: "... Có biết đấy là cái yếm của ba mày ngày nhỏ được đích thân bà Hoàng phi thêu tặng không. Con ơi là con. Của gia bảo chứ có phải đồ chơi đâu mà mày tháo ra. Thế này thì còn dạy dỗ làm sao...". Tim tôi đập thình thịch. Thảo nào những sợi kim tuyến cũ rối thế. Tôi ngoái vội tay ra sau tháo khuy bấm, cuộn ruy băng nắm chặt trong tay. Tôi run như giẽ. Rồi co cẳng chạy. Mẹ tôi ngạc nhiên mắng: "Con gái con đứa lớn rồi mà chạy huỳnh huỵch như ma đuổi thế - ý tứ để đâu?". Hôm sau tôi làm như vô tình bảo Tùng: "Mình chưa kịp thêu ruy băng đâu. Cậu có cần sợi dây kim tuyến ấy làm gì không?". Nói thế nhưng tôi nhìn Tùng, ruột lộn tùng phèo trong bụng. Tùng phẩy tay: "Tớ cần gì những thứ đó. Thư thích là được mà". Tôi không kìm được nỗi vui mừng nhưng vẫn cố vớt vát một cách giả dối: "Cậu không cần thật chứ?". Tùng bảo: Không cần. Rồi một lát sau nói thêm: "Để làm vừa lòng Thư thì việc gì Tùng cũng làm". Tôi bỗng dưng không hiểu sao hỏi ngớ ngẩn "Thế nếu Tùng là Hoàng tử thì sao?". Tùng nói chắc chắn như đinh đóng cột: "Thì Thư  làm công chúa...". Tôi ré lên "lêu lêu" rồi chạy biến, cố giấu đôi má đỏ bừng.

Chập tối Tùng sang rủ tôi "đi xem phim ở bãi không?". Tôi xin phép mẹ, nói dối là đi cùng cái Thảo. Hai đứa băng qua con đường phi lao cao vút. Trời tháng sáu sáng mờ mờ. Gió thổi vi vút trên kia, thổi rạt qua má, qua tóc. Lòng tôi cũng sung sướng và tung tăng như ngọn gió. Tôi nói huyên thuyên đủ  thứ còn Tùng im lặng đi bên, chỉ nghe tôi nói. Bộ phim thần thoại sao giống như giấc mộng của tôi. Đồng cỏ xanh trải dài típ tắp, những cây táo nở hoa cả bốn mùa, hoàng tử, công chúa, tình yêu và tuổi trẻ... Tôi xuýt xoa không kiềm chế: "Nếu gặp một chàng hoàng tử như thế, mình sẽ cố lớn thật nhanh...". Tùng bỗng dưng gắt lên: "Vớ vẩn, đấy là phim". Tôi nhấm nhẳng: "Mặc kệ, Thư cứ chờ đấy. Làm sao nào?" rồi ngửa cổ phá lên cười khanh khách.

Bỏ Tùng lững thững phía sau tôi chạy vụt lên phía trước. Bỗng có bóng đen xô ra từ con đường kế bên. Tôi chẳng kịp hiểu gì đã thấy hai bàn tay cứng như kìm sắt vồ lấy ngực mình, bóp xiết. Tiếng kêu chết nghẹt trong họng  không thoát ra khỏi đầu lưỡi. Tiếng Tùng hổn hển từ phía sau: "Sao thế Thư?" Bàn tay đen đúa kia còn cố bóp thêm cái nữa... Tôi đổ vật xuống đường. Bụi sặc vào tận cuống họng. Hai mắt tôi trơ ra, không biết chớp. Hai chân chuột rút tê cứng, đau không chịu nổi. Tùng qùy xuống đỡ tôi dậy. Tôi sợ hãi lê vào cạnh đường kinh hãi: "Xê ra, bỏ tay ra". Giọng tôi lẩy bẩy vỡ òa. Tôi gượng dậy thập thễng đi. Tê dại, khủng khiếp. Chui vào nhà tắm, giội nước đến răn reo cả da thịt, tím tái cả môi giữa đêm hè tháng sáu. Chỉ đến khi mẹ tôi đập thình thình ngoài cửa buồng tắm tôi mới ngừng. Hôm sau tôi sốt 39oC và nghỉ học suốt tuần. Chủ nhật nằm trong nhà tôi nghe náo loạn bên hàng xóm. Tùng cầm đầu một đám trẻ con, ném đá vào nhà người đàn ông nào đó. Bị bắt, bị đánh đau... Mấy ngày sau nghỉ hè. Tôi theo mẹ về quê, ở lỳ suốt ba tháng. Khi trở về tôi mới biết cả nhà Tùng đã về Huế. Anh trai tôi bảo: "Nó nhắn là sẽ quay lại tìm gặp mày...". Tôi ngó anh trân trân nhưng chẳng thấy gì. Có một cái gì đó đã chết. Không có hoàng tử, công chúa. Chẳng có thần tiên. Chỉ có đôi bàn tay đen nhớp nhúa bóp bầu vú mới chớm nở của tôi đau nhức đêm đêm.

*       *

Người bạn gái ôm vai tôi. Bàn tay chị trượt xuống lưng: "Mày là đứa rất gợi tình". Tôi lắc đầu: "Điều ấy phải do đàn ông nhận xét". Chị buông thõng: "Chỉ đàn bà mới biết cảm nhận. Đàn ông hả - chỉ hưởng thụ mà thôi". Tôi im.

Tình yêu có đủ để tôi lấy Duy. Vậy mà càng sống với nhau càng thấy tình yêu nhẹ gót bay đằng trước, tôi hụt hơi đuổi theo. Nhiều khi chán nản và cay đắng quá đành ngồi ôm mặt. Nước mắt cũng chẳng đủ để thấm ướt nỗi cô đơn.

Nghề của tôi khá tự do. Bản thân tôi luôn bị lực hút vô hình từ những chuyến đi xa. Nằm lăn giữa cánh đồng lúa đang gặt dở, tôi giang rộng chân tay hét với lên bầu trời cao rộng trên kia. Mùi nồng nàn của những hạt thóc vừa cắt khỏi gốc, những cọng rạ hăng tươi ùa vào lồng ngực khiến tôi chới với. Tôi lưu giữ mỗi chuyến đi qua sự cảm nhận mùi. Chúng nằm lại đâu đó trong tâm thức. Chỉ cần có cái gì khơi đến là những cảm xúc sẽ vẹn nguyên và tôi y như đứa con lạc bầy đã lâu, sẵn sàng quay ngược gót trở về. Những bài viết của tôi được đánh giá cao trong tòa soạn. Nó mang đậm hơi thở của cuộc sống - khi bình báo nhiều người thường nói thế. Còn tôi thì cười thầm trong bụng - nó mang đậm hơi thở của chính tôi. Lâu lâu không đi, quanh quẩn ở thành phố là tôi thấy bứt rứt, thấy cái gì mình viết ra cũng trở nên nhạt nhẽo. Duy chồng tôi có lần trước chuyến đi của tôi, năn nỉ: "Em đâu có bị bắt buộc phải đi? Làm báo mà vẫn thấy người ta ngày hai buổi đi về như công chức...". Tôi cười như mếu: "Em đi có lâu đâu. Hai ngày thôi mà. Mọi việc ở nhà em đã sắp xếp đâu vào đó. Anh chịu khó chút xíu thôi". Duy hét thằng Jy sang bà ngoại, mặt nặng như đá đeo. Tôi cố xuống nước - xa em một chút anh mới thấy cần em hơn. Duy chẳng nói chẳng rằng rồ xe đi thẳng, chẳng kịp cho tôi thơm thằng bé.

Tôi xuống bản Tà Phìa - một con bé người Dao lớn hơn con trai tôi chút ít, có gương mặt tròn và nâu rám, lẵng nhẵng bám theo tôi: "Cô mặc quần áo người Kinh cũng xinh. Nhưng cô mà mặc váy áo người Dao còn xinh hơn nhiều". Nó mời tôi mua những chiếc vòng thêu đeo tay giá một nghìn đồng. Tôi lắc đầu. Nhìn vẻ mặt tần ngần của con bé, tôi không nỡ, lấy năm nghìn đồng ra cho. Lúc xuống suối nó móc trong ngực áo chiếc vòng: "Cho cô để lấy may. Đeo cho người bạn yêu của cô tốt lắm". Ngồi trên tảng đá giữa dòng suối, tôi lấy máy nhắn tin cho Duy: "Có cô bé tặng em chiếc vòng thêu. Em nhớ anh và con nhiều". Một lúc sau đã có hồi âm: "Vui vẻ quá phải không? Nhớ gì đến bố con nhà này!".

Mặt Duy vẫn lặng như nước ao tù. Tôi cảm thấy hơi ê chề nên chẳng thèm vồn vã. Con trai đã ngủ say, tôi kéo chăn nghiêng mình về góc phòng cố nhắm mắt. Tôi ngủ chắc là khá say, chỉ bị đánh thức bởi bàn tay cứng như thép của ai đó bóp chặt hai bầu vú. Nỗi ám ảnh xưa chợt thức dậy. Tôi kêu thét lên. Đèn bật sáng. Gương mặt Duy đầy vẻ khó hiểu, ghé sát mặt tôi. Tôi đột nhiên ghê sợ. Vì kỷ niệm đen tối xưa? Vì gương mặt Duy đầy nhục dục lúc ấy? Không biết. Chỉ biết rằng nỗi ghê sợ chợt trào lên trong tôi, và không chỉ lần ấy!

Thứ bảy, Duy bàn hay anh cùng em đến chơi nhà ông Tổng biên tập. Tôi ngạc nhiên lễ tết chẳng phải tự dưng đến làm gì? Duy thủng thẳng đến chơi nói chuyện để ông ấy thông cảm chuyển em về làm biên tập. Tôi khó nhọc mới cất được lời: "Anh đừng xen vào việc cơ quan em được không?" Duy đâu có biết thư ký tòa soạn mấy lần đề nghị  chuyển tôi về ban thư ký. Tôi thì chẳng thiết cái việc suốt ngày đút chân nơi gầm bàn cắm mặt xuống những trang bản thảo của người khác để đến lúc giở tờ báo mới ra thấy cái gì cũng quen quen. Mà lại chẳng phải là của mình! Tổng biên tập thì lại tiếc những bài viết đầy bản năng của tôi... Nên giờ tôi mới còn ở yên ban phóng viên thế này. Duy nhìn tôi dò hỏi: "Có gì quá đâu. Anh nghĩ ông ấy sẽ thông cảm". Không muốn mà tôi chợt gắt lên: "Em là người lớn rồi, không cần bảo mẫu. Vả lại anh chấp nhận em nghĩa là phải chấp nhận cả nghề của em". Duy ngẩng phắt, mặt vênh lên đến ghét: "Hôm nọ tôi thấy mấy cô nhà báo xuống doanh nghiệp ăn mặc như đến vũ trường, gặp giám đốc lả lả lơi lơi...". Tôi tím mặt: "Loại đó cũng có thể có nhưng không phải là tôi". Duy cao giọng: "Người ta không hơi đâu phân biệt... Tôi cũng đã từng không biết giấu mặt vào đâu khi có người bảo thẳng sao lại cho vợ đi làm cái nghề lang thang dễ hư hỏng". Tôi không thốt thêm được lời nào, cố dướn cổ nuốt sự uất nghẹn. Chuyện đã bắt đầu từ bao giờ? Tôi chợt nhớ đến những cú gọi điện thoại giữa buổi: "Em ở đâu? Đang làm gì?" Ai cũng bảo tôi được chồng yêu và bao bọc đến là kỹ. Tôi chỉ cười trừ.

Đêm ấy Duy lại lân la xáp vào tôi! Tay anh lần lần lùa trong lớp áo rồi bỗng chốc tốc ngược chiếc váy lột qua đầu tôi. Tôi mệt  mỏi kệ anh muốn làm gì thì làm. Xong việc, anh thở phì phì rồi ghé sát mặt tôi rít lên: "Sao cô cứ ngây ra thế? Hay là nồng nàn để hết ở đâu rồi?". Tôi quay mặt, nuốt giọt nước mắt vừa ứa ra. Cực thân.

Chủ nhật, tôi làm món cá quả nướng mà Duy ưa thích. Bánh đa nem trong suốt, rau sà lách, rau mùi, thơm xanh ngồn ngộn bên lát chuối, khế chua, dứa vàng thái mỏng... Bát nước mắm sánh nâu, lắc rắc những vụn tỏi trắng, ớt đỏ... Con trai hít hà - Mẹ làm ngon quá - Con chảy cả dãi... Tôi ẩy vai Duy - ngồi xuống đi anh ăn cho nóng. Tôi gỡ cá, những miếng cá trắng ngần, nóng hổi, ngọt thơm. Duy nhìn tôi không cười - em cũng ăn thêm đi. Ước gì tối nào nhà mình cũng quây quần thế này nhỉ. Tôi quay đi, kín đáo giấu tiếng thở dài.

Duy đẩy tôi ngã ngửa trên giường, hai tay bóp chặt cổ tôi. Tôi sặc lên, hai chân giẫy đạp điên cuồng. Thoát ra khỏi đôi tay như hai cái gọng kìm của Duy tôi thở lấy thở để. Duy vứt chiếc ảnh trước mặt tôi gào lên: "Tưởng che được mắt tôi à? Nghĩa trang Trường Sơn à? Đồ ô uế". Có trời chứng giám, đây là một trong những chuyến đi thiêng liêng của tôi. Có đến đây mới thấy mình có lỗi. Có lỗi vì mình sống mà không hề biết rằng có những rừng mộ như thế. Vừa châm hương tôi vừa ứa nước mắt - người nằm dưới đó xin hãy tha thứ cho sự vô tâm của chúng tôi, đầu xanh tuổi trẻ. Chúng tôi cứ đương nhiên sống, đương nhiên tận hưởng. Còn nơi này chỉ có trời xanh và những ngôi mộ im lìm trải xa tít tắp. Có cảm giác y như vừa bước ra từ cửa sinh và cửa tử - chúng tôi lặng đi, ai đó ôm lấy vai tôi... Bức ảnh đã giữ lại giây phút thiêng liêng ấy.

Tôi xoa cổ, bình tĩnh đến lạnh lùng. Tôi tha thứ cho anh việc xúc phạm tôi. Nhưng cái cách anh xúc phạm thì người vô học cũng không làm thế. Tôi mở tủ, lôi chiếc túi mới khoác đi về, vắt lên vai, mở cửa bước ra. Duy đuổi theo, chặn tôi ở cổng: "Anh xin em, chỉ vì anh quá yêu em. Quay về đi em". Tôi đẩy Duy qua một bên bước ra đường. Gió ùa thốc vào tôi. Mọi thứ trong tôi dường như tê dại hết cả. Chỉ còn gió. Gió và sự đơn độc của tôi. Tự do của tôi.

Cuộc sống ly thân hóa ra cũng không có gì đáng sợ lắm. Tôi sang ngủ bên phòng con trai, chốt chặt cửa từ phía trong. Ra khỏi nhà lúc tám giờ, đón con từ trường về lúc năm giờ. Hôm nào ra báo, tôi đưa nó về nhà rồi quay trở lại cơ quan. Tạm thời chia tay với những chuyến đi xa. Duy bứt rứt, xuống nước rõ rệt. Nhưng tôi không mủi lòng. Tôi cảm thấy đôi chút hả hê khi tận hưởng thứ tự do tạm thời này. Không còn phải gọi điện báo mỗi khi về muộn, không còn phải dỗ dành làm vừa lòng chồng khi anh ta chờ cơm. Tôi tự thấy mình khá bằng lòng. Chỉ có thằng bé con, nó không còn được hai bố mẹ cùng vồ vập, không được hưởng cái không khí vui vẻ, ồn ã ngày nào. Trong những ngày này, tôi ngẫm ngợi về cuộc đời mình. Dường như Duy đang cố gắng để nặn tôi giống như anh nghĩ, kéo tôi trở lại thành cái dẻ sườn của mình. Hay là chính tôi đang tự đánh mất mình? Hình như cuộc đời tôi bỗng dưng bị xoay theo một trục là Duy. Vui, buồn, lo lắng cũng phụ thuộc theo Duy, ăn ngủ cũng theo nốt. Ngay đến cả công việc yêu thích của mình cũng có cơ mất toi theo cái vòng xoáy khắc nghiệt ấy! Nếu thế tôi có còn là tôi - hãy sẽ chỉ là cái bóng của chồng - phụ thuộc hoàn toàn vào anh ta?

Có lúc tôi đã chua chát tự nhận cuộc hôn nhân của mình không thành công. Và ao ước rằng ngày ấy giá đừng nhận lời lấy Duy. Nhưng không lấy Duy thì lấy ai và liệu có thay đổi được số phận? Nếu... Tôi chợt nghĩ, nếu ngày xửa ngày xưa, không có cái đêm kinh khủng ấy, liệu tôi có yêu Tùng rồi lấy Tùng. Cuộc đời có thể khác không?

Mới đó mà đã hơn chục năm rồi. Ngày ấy Tùng chỉ nhỉnh hơn cậu bé đang đóng giả làm vua kia tí chút. Chị bạn rủ: "Đi theo cô hướng dẫn viên du lịch vào trong kia!" Tôi lắc đầu "chị cứ đi, em ra phía ngoài cho thoáng. Có gì chờ nhau ngoài cổng nhớ". Tôi cứ để đôi chân tự đưa đến đâu thì đến. Những cây nhãn già đã có từ hơn trăm năm? Không gian lắng lại. Tịch mịch. U hoài. Bức tường đổ của những căn phòng nhỏ dường như hằn dấu của bước chân thời gian: "Đây là những căn nhà của các cung phi theo vua đến đây". Hình như có tiếng ai đó nói. Tôi nhìn quanh. Trời chiều sẫm lại thật nhanh. Xa xa khách đã lác đác ra về. Chỉ có mỗi mình tôi vơ vẩn ở đây bên bức tường đổ đầy rêu phong... Có tiếng cười khúc khích, tà áo xanh thướt tha lướt qua và đôi mắt ai đó lúng liếng sau chiếc quạt lụa hồng. Phía sau căn phòng nhỏ đối bên tiếng bình trà hay chén nước rơi vỡ rổn rảng, ánh mắt sắc như dao cau nguýt dài... Tà áo vàng của quân vương quệt qua đám cỏ xanh mềm đang ngơ ngẩn... Tiếng người thiếu nữ lảnh lót lẫn với tiếng nức nở cố nén. Tôi thấy xây xẩm cả mặt phải tựa người vào gốc nhãn già. Má tôi cọ vào cái thân ram ráp của cây. Đã từng có biết bao cuộc đời, và sẽ còn bao cuộc đời nữa sẽ bất hạnh như tôi, hơn tôi? Để được sống trên đời người ta phải gánh chịu quá nhiều điều. Mà cũng chẳng biết được ai gánh nặng hơn ai?

Tôi chợt ngửi thấy mùi khói chiều. Hình như có ai đó đốt đống lá khô góc vườn. Khó len lỏi tìm đến tận tôi. Một chiều gió nào đó xa xưa, bên hè phố trước cửa nhà, tôi vun một đống lá bàng, với que diêm mảnh khảnh đã đốt lên ngọn lửa của những ước vọng điên rồ... Trong buổi chiều này, tôi biết rõ ràng những ước vọng ấy sẽ mãi mãi chỉ là những ước vọng mà thôi. Cuộc đời không bao giờ là những câu chuyện cổ tích.

*       *

Nhóm chúng tôi chuẩn bị lên xe. Đủ cả rồi sao xe chưa chạy - tôi thắc mắc. Dạ chờ một chút, xếp tôi muốn nói gì đó với các anh chị. Người đàn ông cao, tự tin, áo sơ mi trắng bỏ trong quần sẫm đi tới. Tôi ghé tai chị bạn: "Trông tự tin quá mức đến đáng ghét". Chị bạn cười nếu cậu trẻ lại ở cái vị trí như thế cậu cũng sẽ phải tự tin hoặc cố tình làm ra tự tin thế thôi. Tôi bĩu môi. Một cái bắt tay thật chặt, một cái nhìn thẳng, chiếu vào mắt tôi. "Rất tiếc tôi không đích thân dẫn các anh chị đến tận nơi. Nhưng chúng ta sẽ gặp lại sau. Chúc chuyến đi bổ ích". Tôi lại thì thào với chị bạn: "Sau chuyến đi chắc chắn mỗi chúng ta sẽ nhận một phong bì nặng và nghe ông ấy nhờ cậy chứ gì. Đừng hòng!". Bạn tôi cười nửa miệng không nói. Rồi hóa ra không phải thế. Chẳng có phong bì, chẳng có lời nhờ cậy nào hết. Chỉ có chúng tôi đối diện với thực tế, với sự thật mà người ta có thể bẻ theo nhiều hướng. Tôi chọn cách là người đưa tin - trung thực, không bị tình cảm chi phối.

Sau này, trở nên thân quen, anh bảo: Ngòi bút em ghê gớm thế. Anh đọc bài báo của em, thấy chạm đúng nọc mà phải chịu cứng. Em nói đúng, nhiều lúc hơi quá một chút nhưng không có dã tâm. Tôi bảo may là anh không đưa phong bì - nếu không em sẽ không giữ được tính khách quan đâu. Và anh thì sẽ nguy. Lần đầu nhìn thấy anh, em vốn đã thấy ngứa mắt vì kiểu cách tự tin quá mức của anh. Anh cười đỏ mặt. Thực ra anh lúc nào cũng vậy, đâu có cố tỏ ra kiểu cách gì, nhất là anh biết có mấy nữ nhà báo ghê gớm ngồi trong cái ô tô đó. Đặc biệt là... anh nhìn xéo tôi, mắt đầy ẩn ý. Tôi chỉ muốn nhoài người qua bàn kéo anh nhìn thẳng vào tôi... "Nhất là em làm sao?" Nhưng tôi đã tự kìm được mình chỉ nguýt dài một cái.

Chị bạn - người chứng kiến câu chuyện của chúng tôi từ đầu bảo không hiểu sao ngay lúc trên ôtô, nhìn mày và anh ấy bắt tay nhau tao đã lo lo. Cái bắt tay chặt hơn, lâu hơn bình thường, mắt nhìn xoáy vào mắt. Trông lại rõ là trai tài gái sắc nữa. Tôi bấu vào sườn chị ấy - trai tài thì rõ rồi, gái sắc thì chưa hẳn, có khi gái cũng tài thì đúng hơn. Chị ấy phát vào mông tôi: Tài cũng tài mà tình cũng tình. Sắc ở đấy chứ ở đâu. Tôi chợt đỏ mặt. Anh bảo - đừng cho là anh lấy nê thân thiết với em để đòi thông cảm. Thực ra bọn anh rất cố gắng và vất vả lắm đấy. Tôi trêu, thì có ai bảo sao mà anh phải thanh minh. Báo chí không có quyền phán xét, chỉ thông tin và thông tin mà thôi. Lĩnh vực của anh cực kỳ nhạy cảm. Anh cần cẩn thận mỗi khi chuẩn bị  quyết định một việc gì bởi nó sẽ ảnh hưởng tới tất cả mọi người. Vì thế anh có làm được mười lần đúng, chỉ cần một lần sơ sẩy là họ sẽ bêu anh lên để "làm thịt"... Anh không nói chỉ gật gật đầu. ấy là vào  buổi trưa anh mời tôi đi ăn - chỉ với một mình anh. Anh bảo bây giờ em trở nên gần gũi và cần thiết với anh quá. Anh có thể nói với em những chuyện đau đầu phải đối phó. Em thông minh và nhạy cảm. Tôi phì cười anh đừng nịnh, em đâu có là quân sư của anh. Anh trầm ngâm. Tự nhiên anh hay có ước muốn được gọi điện cho em, nghe giọng em nói. Tôi cố biến thành chuyện đùa - Vậy thì buổi trưa, anh đừng ngủ theo thói quen nữa, nhấc điện thoại lên. Ta tha hồ nói chuyện. Thế mà hóa thật. Đến nỗi bạn  bè trong phòng quen giọng, chỉ cần đưa tôi cái ống nghe và buông thõng: chàng gọi, là ai cũng hiểu. Nhận lời đi ăn với anh, tôi cũng định nói rằng anh đừng gọi nhiều cho tôi. Hãy để tôi chủ động gọi lại cho anh thì hơn. Vậy  mà chẳng biết nói thế nào. Vả lại tôi thì cũng đã quen với cảnh trưa trưa, gác chân lên bàn, chuyện trò, rúc rích, thầm thì với cái giọng thân thiết ấy. "Cám ơn anh - bữa ăn trưa rất ngon. Khung cảnh đẹp và nhạc cũng hay nữa". Cả hai gần như cùng một lúc chìa tay dưới vòi nước. Anh cầm lấy  bàn tay tôi giữ yên trong tay mình xiết thật chặt. Rồi cứ để nguyên như thế dưới làn nước âm ấm. Tôi choáng váng trước cái gì đó vừa trào lên trong lòng mình. Bối rối nhìn anh rồi đi thật nhanh ra khỏi phòng. Chị bạn nghe kể, mỉm cười thú vị - Thì tôi đã cảnh cáo rồi mà. Không có gì mới  là lạ chứ!

Anh gọi điện cho tôi sau  một tuần bặt tin: Anh đi công tác vừa về. Em qua anh được không? Chìa ra trước tôi một chiếc hộp nhỏ: Anh mua cho em đấy. Tôi mở ra. Một chiếc gương ý thật xinh xẻo. Anh bảo thêm - mặt bên không phải gương bình thường - có thể kiểm tra da mặt... Lại chị bạn tôi săm soi ngắm nghía chiếc gương rồi phán: Có tình với nhau thật rồi. Tôi lúc lắc đầu nhè nhẹ. Chị ấy chẳng thèm nhìn bảo: Tôi có một mối tình thật đẹp, rồi tan vỡ chỉ vì thiếu một  món quà. Tôi tròn mắt không hiểu. Chị cười buồn - người ta nói đã yêu quý mình như thế, như thế. Vậy mà hơn một năm xa cách, gặp lại không có lấy một thứ làm tin. Tôi cãi - Tình yêu không biểu hiện bằng quà tặng. Yêu bắt đầu bằng mối liên hệ tinh thần thì có nghĩa nó sẽ được duy trì bằng chính cái đó. Chị điềm nhiên, vật ấy có khi là chiếc khăn, cái dây buộc tóc, thậm chí là chiếc lá nhặt bên đường. Chỉ cần thế thôi để mình hiểu là người ta nhớ đến mình, nghĩ đến mình. Rồi chị chua chát. Giá mình là đàn ông thì sẽ làm biết bao cô xiêu đổ. Đàn ông thực sự là ngốc nghếch - trừ một số ít người như anh chàng này. Tôi không cãi nữa. Tôi phải tự thú nhận với mình rằng càng ngày tôi càng hay nghĩ đến người ấy, ngoài công việc.

Chuyến đi Tây Nguyên. Tôi lang thang một mình ở Biệt điện của Vua Bảo Đại, ngồi dưới vòm lá của cây long não một trăm tuổi và mê man với triền đồi vàng rực dã quỳ. Cái màu vàng vương giả chói sáng, nhức nhối tâm can. Chiếc điện thoại nhấp nháy: "Anh  nhìn thấy em ôm bó dã quỳ băng ngang qua đường trong buổi chiều không có nắng. Màu vàng của dã quỳ hay gương mặt em lúc ấy khiến anh ngây ngất. Giá mà anh có thể nhảy ra khỏi xe! Nếu vậy em có đi với anh không?". Tôi chợt cười vu vơ, lòng nhói lên: Liệu anh có dám nhảy ra khỏi đoàn tháp tùng Thủ tướng? Liệu anh có dám. Và liệu tôi có dám? Vẫn lại chị bạn tôi rúc rích khi đêm về hai đứa chui chung vào tấm chăn mỏng trong chiếc giường mộc "Mày nguy rồi. Những kẻ đang yêu đều thế hết". Tôi bảo nào đã có gì đâu, nói với nhau vài ba lời có cánh. Chị ấy lắc đầu - Nghiêm trọng hơn mày tưởng đấy...". Gác chân lên đùi tôi, chị cười: "Mềm và ấm quá. Cái chất đàn bà trong mày tràn trề tự nhiên...".

Tôi bỗng nhiên thấy mình cứ nghĩ đến người vợ của anh. Đó là triệu chứng thật sự của tình yêu chăng?. Cô ta là người thế nào? Anh gặp ở đâu và đã yêu ra sao? Kinh khủng nhất là tôi bỗng thấy ghen với cô ta - cái người được quyền "sở hữu" người đàn ông thân thiết của tôi ấy. Tôi nhớ cái cách anh đặt tay lên vai tôi - dường như cố ghìm không để ôm choàng lấy tôi mà để nó tuột nhẹ theo mái tóc. Dường như cả hai chúng tôi đều biết cái nguy cơ gì đang đến...

Thừ người bên  bậc hè tôi cứ ao ước tưởng tượng có anh ở căn nhà trên sườn đồi này. Không thông tin liên lạc, không có tivi, không tủ lạnh. Chỉ có vạt  hoa mùa này nở tím góc vườn, những cây na gầy với những cánh hoa trắng xanh dìu dịu, với giếng đá ong nước trong vắt mát lạnh. Và tôi người đàn bà nồng nàn - nồng nàn đến tận những ngón tay và cả gót chân này...

*       *

Trời sẫm lại thật nhanh. Hai chúng tôi là những người khách cuối cùng ra khỏi cổng thành. Chìm vào sương khói, chìm vào bóng đêm là thành quách rêu phong. Tôi ngoái lại... Dường như  bên tai tôi có hơi thở lành lạnh của bóng ma vương giả... Tôi rùng mình.

*       *

Tôi biết mình đã yêu em. Yêu ngay từ cái lần gặp đầu tiên - ở vào cái tuổi ngoài 40 và đã có một gia đình yên ấm! Bất chấp lý trí, bất chấp và sự khôn ngoan vốn có, tôi cứ yêu như một cậu thanh niên mới yêu lần đầu. Tôi đau khổ vì biết rằng sẽ chẳng có gì thay đổi, chẳng thể mang lại hạnh phúc cho em dù biết chắc chắn đó là điều mong mỏi lớn nhất của tôi. Nếu tôi không gặp em - tôi không thể biết cuộc đời mình tẻ nhạt đến thế nào. Nhưng gặp rồi tôi mới nhận ra hạnh phúc cũng như bất hạnh của chính cuộc đời mình. Cái tôi lý trí nhiều khi không hiểu nổi sự nôn nao, dằn vặt của cái tôi tình cảm. Hóa ra phần tình cảm trong tôi giấu dưới lớp vỏ khá dầy, giờ được khơi trúng và tuôn trào. Tôi ngạc nhiên đến mức tự hỏi rằng sao mình có thể yêu được nhiều đến thế!

Không kìm giữ nổi mình, tôi đã nếm vị dịu ngọt và cả nỗi đắng cay trên môi em. Đôi môi ẩm ướt, dịu dàng và đầy khao khát. Lúc ấy tôi đã thấu hiểu niềm hạnh phúc cũng như nỗi bất hạnh của chính mình. Sau chiếc hôn, em vội vã dời tôi, bỏ đi như chạy. Một tuần rồi không một lời nhắn, không một tín hiệu nào từ phía em. Mỗi lần bấm vào số máy quen thuộc, chỉ nghe thấy tiếng tít tít liên hồi và tiếng cô điện thoại viên uể oải: "Thuê bao qúy khách vừa gọi hiện không liên lạc được...".

Tôi hiểu là em đã chạy trốn. Ngoài kia trời bỗng dưng âm u. Tôi mở cánh cửa sổ nhìn ra đường. Gió cuốn lá rụng trên mặt đường rồi thổi bay tan tác. Liệu có mưa không? Tháng bảy mưa cho Ngưu Lang - Chức Nữ gặp nhau. Nhưng tôi chợt cười buồn. Tháng bảy tây làm gì có mưa ngâu cơ chứ!

(tạp chí Nhà văn)

Chùm truyện ngắn

Khiếm nhã

Khuya, ông gấp sách đứng dậy. Phòng ngủ của ông cạnh phòng làm việc. Gọn gàng, sạch sẽ, được bài trí theo kiểu người già, dù ông chưa già.

Cửa phòng ngủ khép hờ. Một sự lạ vì nó vẫn luôn đóng. Ông đẩy cửa bước vào và thấy vợ đang nằm trên giường. Lại một sự lạ nữa, vì gần ba chục năm nay kể từ ngày cưới mỗi người ngủ riêng một phòng. Các con ông cũng vậy. Như tây. Nhà ông có điều kiện để sống như tây. Cả hai cùng học lâu năm ở nước ngoài. Cưới nhau ở nước ngoài. Cách sinh hoạt, cư xử cũng giống tây. Lịch sự, điềm đạm, trọng hình thức đến mức lạnh nhạt và hơi kiểu cách. Mỗi người một phòng riêng, một thế giới riêng, và như thỏa thuận trước, không ai can thiệp vào thế giới người khác. Các thế giới riêng ấy bây giờ trở nên xa hơn, khép kín hơn, khi các con đã lớn và đi xa.

Thế mà đêm nay bà tự xuống phòng ông, đang nằm trên giường và chắc đã thiếp đi vì phải chờ lâu. Gần như trần truồng với chiếc áo ngủ vải mềm mỏng tang không cài cúc. Màu hồng hơi sẫm, cái màu ngày mới cưới một lần ông nói “rất đẹp và khêu gợi”.

Bà chưa đầy năm mươi, kém chồng năm tuổi. Người còn căng, chưa xồ ra như thường thấy ở nhiều người tuổi này. Da trắng mịn. Khuôn mặt đẹp với đôi môi mọng rất gợi cảm. Môi của những người đa tình. Có lẽ bản chất ông cũng đa tình, chí ít là người bình thường khỏe mạnh. Có điều đầu óc ông duy lý, rất duy lý. Cái gì cũng rạch ròi, kế hoạch, điều độ. Bạn bè nói ở ông chất máy nhiều hơn chất người. Ông thấy có phần đúng, nhưng đáng lẽ phải tăng chất người thì ông làm ngược lại. Cả trong chuyện tình cảm vợ chồng. Rồi dần dần thành thói quen, thành xuất hiện một đường ranh vô hình, một lớp kính ngăn cách trong suốt tưởng như không có gì mà thực ra rất dày, rất chắc.

Vậy là hôm nay bà đã phá nó để bước sang thế giới của ông. Hơn thế, còn chủ động khêu gợi. Hơi thiếu tế nhị và gây sốc chút ít với một người suốt đời nghiên cứu Mạnh Tử và các bậc thánh hiền khác như ông.

Ông nhíu mày, nhìn vợ một lượt từ đầu đến chân rồi lặng lẽ quay lại phòng làm việc.

... Mạnh Tử lấy vợ lúc mười chín tuổi, vừa trở về sau khi theo học thầy Tư Đồ Ngưu ba năm ở nước Lỗ. Một cuộc hôn nhân do bà mẹ sắp đặt trước. Điền thị, vợ ông, là người nết na, hiếu thảo. Một hôm bất chợt bước vào phòng, ông thấy bà đang thay áo, để ngực trần. Theo Nho giáo nghiêm khắc ông lĩnh hội được và đang ra sức thuyết giảng, đấy là một khiếm nhã lớn, một sự xúc phạm đối với chồng. Và ông đã lớn tiếng đuổi bà ra khỏi nhà...

Giờ không là lúc người ta dễ dàng đuổi nhau ra khỏi nhà, (nếu thực tình muốn đuổi), nhất là vì những lý do như thế. Hơn hai nghìn năm đã trôi qua kể từ thời Mạnh Tử. Cuộc sống và quan niệm, kể cả quan niệm về đạo đức, đã khác. Thay áo trước mặt chồng là chuyện bình thường. Nằm trần truồng trên giường chờ chồng cũng bình thường. Vậy sao ông còn cảm thấy khó chịu?

Hơn nữa, chỉ mấy phút trước đó ông chợt hứng, nẩy ý định muốn gần vợ, dù chưa nói trước. Ông bà vẫn có lệ “nói trước” chuyện ấy. Thế mà bây giờ cái cơ thể chờ đợi cùng màu áo ông thích kia chẳng làm ông mảy may xúc động. Ngược lại, nó còn khiến ông nguội lạnh. Vì sao? Ông cố tự cắt nghĩa mà không được.

Thực ra thì Mạnh Tử đuổi vợ không hẳn vì lý do đạo đức, mà cái chính vì Điền thị xấu xí, ngay từ đầu ông đã không ưng nhưng không dám trái ý mẹ. Lần này Mạnh mẫu cũng quyết không để người con dâu yêu quí phải nhục nhã ra khỏi nhà. “Thế trước khi vào phòng con có gõ cửa không?” Bà hỏi. “Không.” “Vậy thì con mới là người khiếm nhã, xúc phạm vợ con!” Mạnh Tử phải xin lỗi vợ, mời bà ở lại. (Tào Nghiêu Đức: Mạnh Tử Truyện).

Hôm nay ai khiếm nhã, ai xúc phạm ai? Vợ ông, người bỗng dưng đến nằm xuống giường chờ chồng? Hay ông, chồng bà, thấy thế còn bỏ sang phòng làm việc?

Cỗ máy trong người ông hình như gặp một trục trặc nhỏ. Ông ngồi thừ người, chẳng biết nghĩ thế nào.

Giáo lý “Nam nữ thụ thụ bất thân” của Khổng được Mạnh nâng lên tới mức vợ vô tình thay áo để lộ ngực trần với chồng cũng là tội lớn. Thế mà theo dã sử, đã có lần ông theo bạn tới lầu xanh. Đạo đức giả? Hay đàn ông được phép làm điều đó?

Phụ nữ ở những nước đạo Hồi nghiêm khắc thậm chí đến nay vẫn không được phép để đàn ông nhìn thấy mặt mình hoặc nhìn mặt họ, trừ chồng, bố và các anh, em trai. Khách đàn ông đến nhà không được ra tiếp, mà phải đưa nước uống, thức ăn qua cái lỗ ở vách tường. Vì sao có sự phi lý ấy? Sao phụ nữ những nơi ấy và phụ nữ thời Mạnh Tử không vùng lên như vợ ông hôm nay?

Cuối cùng, khi ông quay lại phòng ngủ thì bà vợ đã không còn trên giường.

Sáng hôm sau, mãi đến tám giờ ông mới dậy. Vợ ông đang ngồi chờ chồng xuống ăn sáng bên chiếc bàn đá trong vườn. Trên bàn có chiếc khay nhỏ với ổ bánh mỳ, hộp bơ, đĩa trứng tráng và hai cốc nước cam đã rót sẵn. Bà đang đọc báo như thường lệ. Ông lại gần, cúi hôn nhẹ lên má vợ. Nét mặt và điệu bộ của bà vẫn bình thường như mọi ngày, như không hề có chuyện gì  đêm trước. Tất nhiên ông cũng tỏ ra như vậy.

Bà đưa tờ báo cho ông, trỏ ngón tay vào chỗ bà muốn ông đọc.

Đó là tin nói về một phụ nữ trẻ người Nigeria, một nước châu Phi theo đạo Hồi luôn chìm trong cảnh bạo lực và nghèo đói. Người này bị tòa án Hồi giáo kết án tử hình theo luật Sharia về tội trót sinh con ngoài giá thú. Tức là sẽ bị chôn xuống đất chỉ chừa lại cái đầu để người ta ném đá cho đến chết. Cả thế giới xúm vào xin tha cho cô cũng không được. Trong khi đó, trên đường phố của chính cái thành phố cô ta phạm tội tầy đình ấy ban đêm vẫn nhan nhản gái điếm đứng đợi những người đàn ông mộ đạo, nghiêm khắc đã kết án một trong những người bạn khốn khổ của họ.

“Ông thấy có kinh khủng không?” bà hỏi.

“ừ, kinh khủng thật”.

Ông khẽ đáp rồi quên cả ăn, ngớ người nhìn bà. Ông lại nhớ đến chuyện Mạnh Tử nhẫn tâm đuổi vợ ra khỏi nhà vì tội khiếm nhã thay áo để chồng thấy ngực mình.

Ông còn nhớ cả chuyện, không hiểu sao mãi đến giờ mới nhớ, rằng (cũng theo Tào Nghiêu Đức) sau khi bị mẹ mắng, Mạnh Tử mới nghĩ đến việc suốt hàng chục năm liền vợ ông đã phải hy sinh, chịu đựng thế nào để ông lĩnh hội và truyền bá cái đạo lý mà bà trở thành nạn nhân. Nghe nói từ đó Mạnh Tử trở thành người chồng mẫu mực về mọi phương diện và rất yêu thương vợ.

Người rách bóng

Dạo ấy tôi trẻ và còn hăng lắm. Chưa vấp váp, chưa khổ đau, cứ  ngẩng cao đầu bước đi giữa phố. Những bước đi tự tin, không biết sợ, và thường được nhấn thêm bằng đế đôi giày da bóng lộn.

Một hôm tôi chững chạc bước như thế trong công viên thành phố, còn thích thú di di gót giày sau mỗi bước đi. Lúc ấy là xế chiều một ngày đầu đông nắng đẹp. Công viên ít người, gió từ hồ Bảy Mẫu thổi nhẹ, các luống hoa mới được tưới tươi rói, không tỏa mùi hương, mà mùi đất hăng nồng. Vâng, tôi bước đi như thế với cảm giác lâng lâng, yêu đời và yêu mình.

“ối!” bỗng ai đó kêu lên đau đớn.

Tôi giật mình đứng lại. Trên ghế đá ngay bên cạnh có người đang ôm mặt nhăn nhó. Đó là một ông già khoảng sáu mươi lăm, bảy mươi tuổi, tóc bạc gần hết, mang kính mắt tròn gọng kim loại, mặc bộ vét màu lông chuột đã cũ nhưng khá tươm tất, tuy hơi rộng so với thân hình gầy yếu của ông. Chiếc cà vạt rất ngay ngắn trên cổ nhưng hơi nhàu. Chiếc mũ phớt dạ bóp lõm phía trước đã sờn bóng ở các mép gờ. Chiếc ba-toong dựa bên ghế, hơi ngắn vì dùng nhiều đã mòn, tay cầm khảm bạc. Tóm lại, vẻ ngoài của ông toát ra  cái gì đấy cổ kính lạc lõng, một trí thức cũ không muốn hoặc không thể hòa nhập với cuộc sống mới.

Tôi nhìn đôi mắt sáng ươn ướt chắc vì đau của ông già:

“Thưa bác, có chuyện gì thế ạ?”

Ông già ngước nhìn lên. Một khuôn mặt nhân hậu đầy nếp nhăn và những nốt đồi mồi.

“Anh đang dẫm lên bóng tôi! Anh bạn trẻ. - Ông nói bằng tiếng Pháp. - Xin làm ơn bước sang bên!”

“Dẫm lên bóng? - Tôi ngạc nhiên thầm nghĩ. - Dẫm lên bóng mà lại đau, đến mức phải ôm mặt?” Chỉ lúc ấy tôi mới để ý thấy chiếc bóng ông dưới chân mình. Mặt trời đã ngả về tây, không mây nên sáng rực, chiếc bóng vì vậy khá dài, dù ông ngồi trên ghế. Tôi dẫm đúng vào vai chiếc bóng ấy.

“Vâng, xin làm ơn đứng xê ra hộ. Nhanh lên!”

Tôi vội lùi lại. Thật kỳ lạ. Chiếc bóng của ông bị kéo rê theo gót giày tôi, như thể nó dính vào đấy. Trong khi đó, ông già cúi xuống, nhẹ nhàng làm động tác luồn hai tay nâng chiếc bóng lên, kéo về phía mình. Rồi ông nhỏm dậy bảo tôi giơ chân để ông gỡ một góc chiếc bóng khỏi đế giày tôi. Thì ra nó bị vướng một chiếc đinh. Thời đó, để gót giày không bị mòn vẹt, người ta thường đóng một lớp cao su bên dưới. Lớp cao su của tôi bị sứt một nửa, để lộ mấy chiếc đinh. Chắc vì thế nó mới làm ông già đau như vậy.

“Anh xem này, nó bị thủng mấy chỗ!” - ông già nói rồi giơ ngón tay chỉ, nhưng tôi không thấy gì.

Tôi nhìn ông nâng niu đỡ chiếc bóng trên tay, ngạc nhiên đến mức không thốt nên lời. Trông nó như tấm vải phíp thật mịn, mỏng và nhẹ, màu xanh thẫm chứ không hoàn toàn đen như thoạt tưởng.

“Lần sau xin anh nhẹ chân và cẩn thận nhìn xuống lúc đi đường”. Ông già khẽ nói, vẫn bằng tiếng Pháp. Thứ tiếng Pháp của những năm bốn mươi.

Rồi ông thận trọng trải chiếc bóng xuống đất vào vị trí cũ.

Không phải không thoáng lo sợ, tôi ấp úng xin lỗi rồi vội bỏ đi, vẫn chưa hết bàng hoàng với những gì mới xảy ra.

Nửa tháng sau, tôi lại đi dạo trong công viên, lại thấy ông già ấy ngồi sưởi nắng trên chiếc ghế đá quen thuộc. Dưới chân ông là chiếc bóng đang lặng lẽ nằm yên. Tôi bước nhẹ chân, cố không dẫm lên nó.

“Cảm ơn”, ông già nói khi nhận ra tôi, mỉm cưòi yếu ớt. Cảm ơn vì tôi đã tránh không dẫm lên chiếc bóng. Thấy ông thân thiện, tôi nhìn xuống nửa ghế trống ra ý muốn ngồi cùng. Ông gật đầu. Thực sự, tôi chẳng hào hứng gì khi tiếp xúc với một người kỳ dị như ông, nhưng sự tò mò không cho phép cưỡng lại.

Trông ông có vẻ ốm yếu hơn trước, như người đang bệnh. Lưng hơi còng, đôi mắt sáng có phần đờ đẫn.

“Không ngờ cú dẫm của anh hôm nọ làm tôi đau đến thế. - Ông nói. - Nhưng tôi không trách, vì anh chỉ vô tình. Người trẻ thường hay vô tình”.

“Cháu xin lỗi, - tôi đáp. - Thế... Thế cái bóng của bác lành lại chưa ạ?”

“Chưa. Tồi tệ hơn, vết thương còn lây sang chỗ khác. Nên tôi mới thế này”.

Tôi do dự một chốc rồi rụt rè hỏi điều cứ làm tôi băn khoăn mãi:

“Thú thật với bác, cháu không hiểu vì sao ai đó có thể thấy đau khi bóng của mình bị người khác dẫm lên”.

“Đơn giản vì anh bạn còn trẻ. Khi người ta già, từng trải, nếm hết mọi cái vui, cái buồn của đời, người ta sẽ trở nên nhạy cảm, rất nhạy cảm với nỗi đau của mình và của người khác. Vì trẻ, anh chưa thấy đau, thậm chí chưa bao giờ nghĩ nghiêm túc rằng cái bóng là một bộ phận không thể tách rời của chính anh. Tôi dám chắc nhiều khi anh chẳng chút băn khoăn để bóng anh rơi xuống chỗ bẩn?”

Tôi gật đầu một cách thành thật.

*

Lần sau vào công viên, từ xa, tôi thấy ông già đang ôm ngực, cúi người trên ghế đá. Chiếc bóng dưới chân không còn dài, màu cũng trở nên nhợt nhạt hơn. Nghĩa là bệnh ông nặng hơn. Vết rách trên chiếc bóng chắc rộng lắm, có thể đã lan khắp nơi. Hoặc sưng tấy, mưng mủ mà tôi không  thấy. Tôi ái ngại nhìn ông, lòng bứt rứt, và không dám lại gần.

Lần sau nữa thì chẳng thấy ông đâu. Có lẽ ông đã chết. Vì vết thương tôi vô ý gây nên.

Từ ấy đến nay nhiều, đã nhiều năm trôi qua, nhiều đến mức bản thân tôi đã trở thành một ông già, thỉnh thoảng cũng ra công viên ngồi sưởi nắng. Tôi vẫn thường nghĩ tới ông già có chiếc bóng rách ấy với mặc cảm day dứt của người có lỗi.

Thỉnh thoảng cũng có người vô ý dẫm lên bóng tôi, nhưng tôi chưa bao giờ thấy đau. Việc này, thú thật, có làm tôi hơi buồn. Chẳng cắt nghĩa nổi vì sao, nhưng cứ buồn. Tôi không là người mê tín, không tin vào phép lạ và các chuyện ma quỉ. Đến bây giờ tôi vẫn không hoàn toàn tin chuyện đã xảy ra với ông già kia mà tôi có phần can dự. Nhưng cũng không hoàn toàn phủ nhận. Chí ít thì sau cái chết của ông, bao giờ tôi cũng nhắc mình cẩn thận không để bóng rơi vào chỗ bẩn thỉu, không dẫm lên bóng người khác và không để người khác dẫm lên bóng mình.

Quả bom chưa nổ

Sau lễ tân gia đúng ba ngày thì ngẫu nhiên ông Cần được báo rằng dưới ngôi nhà ông mới xây có một quả bom chưa nổ. Mà bom to, loại nghìn cân Anh.

Người cho ông biết cái tin khủng khiếp này chính là bạn ông, đại tá pháo binh về hưu, thời chiến tranh chỉ huy một khẩu đội pháo phòng không ở ngay trên nền đất nhà ông.

“Tôi lấy làm lạ sao khi người ta làm móng, nó không phát nổ”, ông nói.

Ông Cần cười mếu máo:

“Bác đùa. Chắc gì có mà nổ...”

“Không ai đùa những chuyện như thế. Tôi còn lưu được cuốn ghi chép trực ngày ấy. Bác muốn, tôi cho xem. Đó là ngày 17 tháng Tám năm 1967, lúc bốn giờ ba mươi phút chiều. Hai chiếc F-105 từ biển bay vào. Một chiếc chúi xuống ném hai quả bom, nhưng chỉ nghe một tiếng nổ. Tôi còn ghi thêm vào sổ: “Nhớ báo trên cho công binh xuống phá”. May hôm trước khẩu đội chúng tôi kịp dọn đi nơi khác, chỉ chừa lại trận địa giả. Khi báo yên, tôi đến thì thấy có hố bom rất lớn và một vết lõm hun hút cách đấy không xa, bằng chứng của một quả bom khác chưa nổ...”

“Cứ cho là như vậy, nhưng chắc gì nó nằm ngay dưới nhà tôi?”

“Tôi có đánh dấu chỗ bom rơi, với mục đích báo người ta tháo gỡ như đã nói. Hướng đông cách cây si trên đường hai trăm mét. Cách giếng làng một trăm năm mươi mét về hướng tây. Căn ra, không đúng nhà bác là gì? Có thể không ngay dưới nhà mà ngoài sân. Nhưng với quả bom nửa tấn thì điều ấy chẳng có gì khác nhau”.

“Có thể người ta đã tháo ngòi nổ nó rồi?”

“Tiếc là chưa, vì sau đó chúng tôi được lệnh chuyển ngay đi nơi khác. Tôi không có thời gian báo cấp trên việc này. Rồi dân quân lấp hố bom, lấp luôn cả quả chưa nổ kia”.

“Có thể nó sẽ không bao giờ nổ, một khi đã nằm im chừng ấy năm dưới đất.”

“Vâng. Với những quả bom loại này thì chuyện gì cũng có thể xảy ra. Có thể suốt đời nằm im. Cũng có thể năm phút nữa nó sẽ nổ. Cái nguy hiểm và khó chịu là ở chỗ ấy”.

Hai người im lặng hồi lâu. Cuối cùng chủ nhà lên tiếng:

“Thế thì tôi phải làm gì bây giờ?”

Ông đại tá về hưu không đáp, có vẻ bứt rứt vì phải báo bạn một tin chẳng mấy dễ chịu.

Ông Cần quả lúng túng không biết phải làm gì.

Đây là ngôi nhà giấc mơ cả đời của ông và gia đình. Ba tầng, mái giả ngói, thiết kế kiểu biệt thự Pháp, trên diện tích đất hơn trăm mét vuông bên rìa thị xã và nhìn ra hồ. Biết làm sao bây giờ? Đập đi, thuê công binh đến phá bom rồi xây lại? Không ổn. Cứ tiếp tục sống như không gì xảy ra? Cũng không ổn. Ông vốn yếu bóng vía, chắc gì không phát điên lên với ý nghĩ đang ngủ trên một quả bom chưa nổ?

Mấy đêm liền ông thức trắng. Ban ngày vật vờ như bóng ma. Người gầy xọp, mặt mũi hốc hác. Vợ con hốt hoảng, căn vặn mãi nhưng ông không chịu nói. Xưa nay khối người xây xong nhà là lăn đùng ra chết!

Rồi một hôm ông bắn tin bán nhà, bất chấp sự phản đối kịch liệt của bà vợ. “Bà muốn tôi ở đây mà chết à?” Nghe thế, vợ ông bán tín bán nghi, nhưng thôi không ngăn cản nữa.

Ngôi nhà được bán một cách nhanh chóng vì giá rẻ. Ông chọn mua một nhà khác nhỏ và xấu hơn, rất xa chỗ cũ. Ông vội vã cho cả nhà dọn đi ngay trong ngày nhận đủ tiền. Đêm hôm ấy lần đầu tiên ông ngủ ngon giấc, tuy không phải không có những giấc mơ toát mồ hôi lạnh.

Mọi việc dần dần rồi đâu cũng vào đấy. Ông hết lo lắng, khỏe mạnh trở lại. Chuyện làm ăn, con cái đều tốt. Hơn thế, khu nhà mới của ông đất bỗng tăng giá vùn vụt, vì theo qui hoạch sẽ có một đường phố lớn chạy qua. Thậm chí có ngày ông còn quên không nghĩ đến ngôi nhà cùng quả bom chưa nổ mà ông đã khôn khéo đẩy sang cho người khác.

Tuy nhiên, chưa đầy hai tháng sau người mua nhà ông tìm đến nhờ ông viết lại giấy để ông ta bán nó cho người khác. Chả là họ mới chỉ mua bán trao tay chứ chưa làm thủ tục pháp lý.

“Vì sao bác lại bán nó?” Ông Cần giả bộ thản nhiên hỏi.

“Tôi muốn dọn về đâu đấy gần Cầu Giẽ cho tiện việc đi làm”, ông kia đáp, cũng cố lấy vẻ tự nhiên, nhưng nét mặt lo lắng và thái độ lúng túng cho thấy ông ta đang nói dối.

“Vậy là họ đã biết, và đang tìm cách ủn mối nguy hiểm ấy sang cho người khác. Như mình”. Ông Cần nghĩ bụng, thầm lo bị vạch trần sự thật. Nhưng không, nhận được cái muốn có, ông kia vội vàng xin phép ra về. Thậm chí còn nói rất tiếc phải bán ngôi nhà đẹp trên thế đất tốt như vậy.

“Vâng, tôi cũng rất tiếc khi bán nó cho ông”, ông Cần lơ đãng đáp.

Làm sao ông ta biết được nhỉ? Nhất định không thể do ông bạn đại tá cho biết. Vậy chỉ có thể ai đó trong số láng giềng. Điều này cũng khó xẩy ra, vì bản thân láng giềng không dễ mà biết được. Nhưng rõ ràng đã có người biết, và cố ý báo cho người mua nhà ông. Để làm gì? Dụng ý tốt hay xấu?

Mấy hôm sau ông Cần phóng xe tới đó, chọn quán nước đối diện ở khoảng cách khá xa, và lặng lẽ quan sát.

Chủ mới là một đôi vợ chồng còn trẻ với hai đứa con thật kháu khỉnh. Có vẻ giàu. Có vẻ trí thức. Cũng có cả vẻ hài lòng với ngôi nhà mới mua. Chắc giá rẻ.

Bỗng ông Cần nhắm mắt, thầm hình dung quả bom phát nổ, xé vụn cả ngôi nhà, đôi vợ chồng trí thức, hai đứa trẻ thiên thần, cùng cái vẻ hài lòng và hạnh phúc ông vừa chứng kiến.

Từ đêm hôm đó, ông lại mất ngủ, với nỗi sợ mơ hồ, sự lo lắng mơ hồ luôn ám ảnh. Ông có cảm giác như chính ông đang nằm trên quả bom chưa nổ ấy.

Không hiểu cái ông vừa đẩy được nó cho anh chàng trí thức này có mất ngủ như mình không nhỉ?

Mấy tháng sau, thật lạ, ông Cần không chút ngạc nhiên khi thấy anh trí thức kia đến nhờ ông giúp làm giấy bán nhà. Cứ như ông đang chờ vậy. Cả anh này cũng có vẻ vội vã, khuất tất như ông lần trước. Ông Cần không hỏi lý do bán nhà vì đã biết trước câu trả lời. “Anh này coi bộ tử tế. Chắc sẽ không thảnh thơi lắm đâu. Tử tế mà hóa ra không tử tế. Như mình”.

*

Đến nay, đúng hai năm mười tháng sau khi ngôi nhà mơ ước ấy được xây xong, nó đã qua tay bốn người, và cả bốn người đã đến nhờ ông Cần chữa lại giấy tờ để sang tên cho người khác. Chắc chắn sẽ còn nhiều người tìm đến ông. Ai cũng ra bộ luyến tiếc ngôi nhà, rằng bán nó vì cực chẳng đã, vì những lý do rất xác đáng. Lý do ấy ông biết. Ai cũng biết, nhưng không muốn, không dám nói.

Quả bom vẫn chưa nổ. Có thể nó sẽ chẳng bao giờ nổ. Thậm chí có thể không hề có một quả bom như thế. Nhưng vì an toàn, người ta cứ đùn đẩy nó cho người khác. Toàn những người tử tế đùn đẩy cho nhau. Cũng vì tử tế mà sau đó họ trằn trọc hết đêm này đến đêm khác, mặt mũi phờ phạc, lương tâm cắn dứt đến đổ bệnh. Họ khôn khéo thoát được quả bom nằm tít đâu đó sâu dưới lòng đất mà chưa chắc đã có thật, để tạo ra thêm, hiện giờ là bốn, nhưng sau này sẽ là bốn mươi, bốn trăm quả bom khác trong đầu mình, hoàn toàn có thật, chưa nổ nhưng chắc chắn sẽ nổ. Những quả bom hẹn giờ mà họ, chỉ mình họ nghe được tiếng đồng hồ đếm ngược đang lạnh lùng kêu tích tắc.

Làng quê yên ả

Gần về đến làng thì có giông. Cơn giông bất chợt đầu hè ngắn và ấm, thoảng mùi hăng con đường đất bị hun nóng lâu ngày, mùi cỏ cháy và cả mùi gì đấy lẫn lộn, rất nông thôn, rất đặc biệt.

Lác đác một vài tiếng sấm. Không thấy chớp. Có thể có chớp nhưng vì mặt trời chiếu sáng nên không thấy. Những đụn mây vần vo bay từ biển lên rồi dừng lại trên đỉnh Ba Chạc. Còn phía Tây thì trời vẫn quang, nắng vàng rực rỡ.

Ông Bùi vào trú trong ngôi đình bên hồ sen ngay đầu làng. Nó vốn là ngôi đình cổ nổi tiếng thiêng và đẹp nhưng bị phá gần hết cuối những năm sáu mươi. Không do máy bay Mỹ, mà do chính dân làng, theo lệnh của phòng văn hóa huyện khi rộ lên chủ trương “xây dựng đời sống mới”. Nghe nói đã có kế hoạch trùng tu lại toàn bộ, nhưng tạm thời nó chỉ còn lại khung nhà trống huếch, mái thủng ngói, đôi chỗ bằng chiếc mâm con. Thời đó dù đã xa làng, ông ngẫu nhiên được chứng kiến cảnh phá hủy ấy. Tổ chức lễ hẳn hoi, có cờ trống và những bài phát biểu hùng hồn. Lễ phá đền chùa!...

Nhưng bây giờ ông Bùi không nghĩ đến chuyện đáng buồn đó. Ông đang vui vì lâu ngày được về thăm quê. Niềm vui ấy bắt đầu từ khi bước xuống ô tô trên con đường nhựa phẳng lì cách làng không xa, khi ông vừa thong thả đi bộ vừa lâng lâng ngắm đồng lúa xanh rờn, mấy đứa trẻ chăn trâu đang chơi khăng trên Gò Chùa hệt như ông cách đây bốn, năm chục năm. Cảnh làng quê yên ả làm ông cảm động. Lũy tre bao bọc quanh làng vẫn còn, bất chấp những thay đổi to lớn của thời đại. Ông thích thú nghĩ bụng chỉ chốc nữa thôi khi vào bên trong, ông sẽ được lũy tre làng ông che chở, không chỉ khỏi những cơn gió mạnh từ biển mà cả những cơn gió độc của đời.

Cả cơn giông bất chợt này cũng làm ông vui. Thậm chí ông còn nấn ná một lúc bên ngoài cho mưa rơi lên mặt và làm ướt chút áo quần. Một niềm vui ngây thơ kiểu trẻ con, khiến ông bất giác mỉm cười.

Chợt có mấy cô gái làng không hiểu từ đâu chạy ùa vào cùng trú mưa bên ông, mang theo cả tiếng nói cười vui vẻ và dường như cả cái lạnh. Những cô gái hồn nhiên, xinh đẹp ông không biết tên nhưng chắc biết tên bố mẹ hoặc ông bà họ. Ông nhìn các cô, nhìn xuống ao sen và nghĩ:

Trời mưa lên mặt hồ sen

Những giọt to như đồng tiền.

Mấy cô đầu trần ướt hết

Vừa chạy vừa run vì rét.

Lại còn trêu nhau, còn cười,

áo ướt, dính chặt vào người...

Các cô đội nón nhưng vẫn bị ướt, và những chiếc áo mỏng dính chặt vào người. Hết mưa, ông còn hồi lâu nhìn theo những eo lưng thon thả dính áo ướt ấy. Không hiểu sao ông thở dài như nuối tiếc điều gì.

ở làng, ông Bùi không còn ai thân thích. Ông ở nhờ nhà một người quen, trước cùng học trường làng, nay làm trưởng thôn. Suốt buổi chiều hôm ấy ông khoan khoái tận hưởng sự tĩnh mịch của miền quê yên ả. Đang dịp làm cỏ đợt hai cho lúa, hầu hết mọi người ra đồng. Trẻ con hoặc đi chăn trâu, hoặc đang ở trường, thành ra ông đi một vòng quanh làng chỉ gặp mấy người tuổi ông nhưng do vất vả trông già hơn rất nhiều. Nói chuyện với họ thực ra chẳng mấy thú vị, có người phải quát vào tai mới nghe nổi vì nghễnh ngãng, nhưng ông thích, vì nó gợi nhớ nhiều kỷ niệm, có cả kỷ niệm buồn nhưng bây giờ ông thấy bình thường. Cũng có thể do ông đang trong trạng thái lâng lâng của ngày đầu rời thành phố về làng, thấy cảnh làng vẫn điền viên, thơ mộng như xưa dù cuộc sống đã thay đổi hẳn, theo hướng tốt lên, tất nhiên.

Nhà ông trưởng thôn nhìn ra một con kênh nhỏ được đào để dẫn nước tưới cho cả huyện Xuân Phú phía trên. Chủ nhà đi họp trên xã. Chỉ cô con út ôn thi đại học ở nhà. Hiện cô đang giặt quần áo dưới kênh. Cô ăn mặc, búi tóc kiểu nhà quê, và cũng kiểu nhà quê toát lên ở cô sự khỏe mạnh, dung dị đến cảm động. Chốc chốc cô ngừng tay, đỏm dáng soi bóng mình dưới nước. Ngồi hút thuốc trong sân, ông bâng quơ nhìn cô, rồi tự lúc nào không biết, mấy câu thơ vu vơ xuất hiện trong đầu. Ông là nhà thơ, hơn thế, còn khá nổi tiếng, thường viết thơ triết lý, nhưng về quê lần này ông toàn nghĩ những chuyện đời thường dung dị.

Dưới ao, cô gái đang yêu

Giặt ít, ngắm mình thì nhiều.

Tôi nghịch ném hòn đá nhỏ,

Cô gái giật mình xấu hổ.

Còn tôi, đứng nấp trong nhà,

Nghĩ mình cũng chưa thật già.

Ông mỉm cười với chính mình. Bài thơ đến thật hồn nhiên, hợp người hợp cảnh, dù không ném đá trêu cô gái, nhưng ông hình dung đã làm điều ấy. Ông cũng thấy như trẻ ra hàng chục tuổi.

Cũng trong tâm trạng phấn khích như thế, buổi tối ăn cơm xong, bất chấp sự phản đối của chủ nhà, ông Bùi vác cần câu ra Đầm Vạc. Ông chỉ muốn được sống lại những ngày còn trần truồng tắm ở đó, những ngày vô tư và có lẽ hạnh phúc nhất của đời ông. Buổi chiều đi ngang, thấy mấy bụi cây rậm rạp bên đầm, ông đã nghĩ tới chuyện tối đến đi câu.

Đêm trăng sáng. Ngoài đồng vắng còn sáng hơn. Cơn giông rửa sạch bầu trời, không khí ẩm ướt, ánh trăng trở nên hữu hình, sền sệt như sữa loãng. Đầm Vạc khá rộng, nước trong, bao đời nay là chỗ tắm công cộng của dân làng. Có thể vì thế mà người ta không biến nó thành hồ nuôi cá. Thanh niên làng bên nhiều khi hứng chí vượt cả hai cánh đồng rộng đến đây tắm nhờ. Mặt hồ không hiểu sao có màu đen sẫm chứ không ánh bạc như ông tưởng, và chi chít hàng nghìn, vạn ngôi sao.

Không muốn ai nhìn thấy, ông Bùi ngồi lên thân cây duối mọc nghiêng trên mặt đầm, thong thả buông câu. Ông tận hưởng sự yên tĩnh của làng quê yên ả, hơn nữa, lại làng quê của chính ông. Ông không nghĩ gì, hoặc cố không nghĩ gì. Người ông như mềm ra, có lúc thiu thiu buồn ngủ. Ông thấy mình hạnh phúc có được một làng quê như thế để về thăm, là điều thật tiếc, ông rất ít làm trong mấy chục năm qua. Biết đâu, không ra thành phố, không thành nhà thơ, mà ở lại làng làm anh nông dân bình thường cuộc đời ông sẽ tốt hơn, thanh thản hơn?..

Cơn buồn ngủ và những ý nghĩ tản mạn bị ngắt quãng bởi tiếng líu ríu của mấy cô gái đang chạy từ làng ra. Bốn cô. Đến mấy bậc đá dẫn xuống đầm cách chỗ ông ngồi chỉ mấy mét, các cô nhất loạt cởi hết áo quần rồi nhảy ùm xuống tắm, không kịp để ông lên tiếng nhắc đang có người. Ông chỉ còn biết mỉm cười lắc đầu và ngồi im không dám động đậy. Lại một bài thơ nữa tự đến.

Mấy cô thôn nữ hồn nhiên

Đêm khuya tắm dưới ao sen,

Rúc rích nói cười, không thấy

Có tôi ngồi câu cạnh đấy,

Làm tôi lặng người quay đầu,

Cá cắn mà không giật câu...

Vậy là tình cờ, ông Bùi được chứng kiến một bầy tiên đang tắm truồng ngay trước mặt mình. Không dám nhìn nhưng ông biết các cô đẹp, với những đường nét trẻ trung, khêu gợi. Các nàng tiên tắm, cười nói, té nước trêu nhau ồn ĩ như bầy trẻ.

Bỗng một nàng tư lự nói:

“Chúng mày ạ, cái Thơm nó rủ tao lên thành phố bán trinh. Những hai triệu cơ đấy. Nó bảo tìm được mối rồi...”

“Khiếp! - một cô khác lên tiếng. - Mày nói gì sợ thế!”

“Còn hơn cứ thế này sớm muộn bọn mình cũng bị mấy thằng mất dạy trong làng cưỡng hiếp. Hai triệu chứ ít à? Đằng nào chẳng mất. Có đứa nào đi với bọn tao không?”

“Mày nói có lý. Nhưng để tao nghĩ đã”, một cô đáp.

“Đúng là trai làng mình thật láo. Thanh niên làng khác đến bị chúng rình ném đá vỡ đầu, hoặc công khai kéo nhau đến đánh. Tuần trước cái Lụa con bà Thảo bị hiếp đấy, chắc chúng mày đã biết. Đi chợ huyện về thì bị hiếp ở Đồng Chùa, vì lúc ấy đã tối, lại một mình. Nó biết, tao biết, nhiều người nữa biết, nhưng không ai muốn làm ầm lên. Để ế chồng à? Mà chúng thì được thể chắc sẽ còn tiếp tục làm tới. Sợ lắm. Tao chỉ mong mau mau thoát khỏi cái làng này!”

“ừ, phải lo mà chuồn nhanh thôi, chúng mày ạ!”

Đầu thu, mưa nhỏ Rồi các nàng tiên lại quay sang đùa nghịch nhau, cười nói vui vẻ như không hề mới bàn nhau cái chuyện bán trinh khủng khiếp kia. Có lẽ các nàng đã quá quen những chuyện như thế.

Ông Mùi lặng người, bây giờ không chỉ vì sự hiện diện của ông trước sự lõa lồ của các cô gái. Ông thấy bàng hoàng, chua xót như có cái gì đang vỡ ra bên trong.

Sáng hôm sau ông lên đường sớm, quay lại cái thành phố ồn ào ông hăm hở muốn thoát khỏi ngày hôm trước.

Ngồi trên ô tô, ông thở dài ngoái lại nhìn lũy tre um tùm bao quanh làng ông. Lũy tre, những thửa ruộng lúa sắp lên đòng, những con trâu hiền lành gặm cỏ bên đường đã tạo cho nó cái vẻ điền viên thơ mộng. Một làng quê yên ả. Làng quê của ông...n

Ngôi nhà nhỏ nằm bên rìa làng. Trước sân có mấy cây nhãn xum xuê che kín tầm mắt. Một cái ao nhỏ sát giếng, không tròn mà méo, phủ đầy váng và những chiếc lá sen to tròn đang xanh hoặc đã úa. Xa bên ngoài là đồng lúa mới cấy đang bén rễ. Còn xa nữa thì chẳng thấy gì vì trời đang mưa, hay đúng hơn, không mưa mà chỉ lất phất những giọt nước bé tí không hiểu do nguồn sáng nào chiếu mà trông lấp lánh.

Phía nhà bếp bỗng dưng có chú gà trống nổi hứng gáy rồi đập cánh phành phạch. Rồi tất cả lại chìm trong sự tĩnh lặng của một vùng quê lúc nông nhàn vào xấu trời.

Ngồi phệt trên sàn láng xi măng, lưng tựa cây cột gỗ gian nhà chính là một bà cụ nhỏ bé, đầu tóc bạc phơ nhưng trông còn khỏe và nhanh nhẹn. Bên cạnh là một đống lớn lá cói đã phơi khô ngả máu trắng nhạt. Bà lặng lẽ làm việc, mặt thanh thản, gần như vô cảm. Bà thong thả nhặt những sợi cói, một lúc hai sợi, đặt lên ống chân để trần, vê xuống thành một sợi tròn. Rồi bà lấy một sợi tròn khác đã vê gộp lại, lăn lần nữa theo cẳng chân. Vậy là thêm một đoạn dây cói. Bà vứt nó sang đống “thành phẩm” bên cạnh, cũng đã cao lắm rồi. Khi đủ nhiều, sẽ có người đến mang đi, tiền cuối tháng mới thanh toán. Một công việc đơn giản, nhàm chán nhưng chắc kéo dài đã lâu, vì lớp da trên cẳng chân bà đã thành chai, ngả màu xạm và bóng loáng.

Trên chiếc chõng tre thấp gần đó là một người đàn ông to béo, tóc cũng đã điểm bạc. Ông uống từng ngụm nhỏ bát chè vối nguội lạnh, lơ đãng nhìn ra ngoài, nơi mưa vẫn lất phất rơi, ảm đạm và buồn tẻ. Ông là con cả của bà cụ, thứ trưởng một bộ quan trọng, mới từ Hà Nội về hôm qua. Ông có thói quen hễ gặp chuyện gì rắc rối, khó chịu ở thủ đô là lại về vùng chiêm trũng nghèo khổ này. Không hiểu sao ông thấy lòng thảnh thơi hẳn khi được ngồi bên bà mẹ già lẩm cẩm, trong ngôi nhà cổ bé nhỏ tuềnh toàng mà một thời ông đã sinh ra.

Đúng là bà cụ lẩm cẩm. Con có mấy cái nhà lớn ở Hà Nội, mời lên ở cùng thế nào cũng không chịu. ép buộc cũng không chịu. Cứ một mực đòi ở quê một mình dẫu sắp sửa lên thọ tám mươi. Ông cụ chết đã lâu, nên ông con phải nhờ đứa cháu họ trong làng đến ở cùng, ngoài ăn uống còn cho mỗi tháng năm mươi nghìn đồng. Đã thế cụ còn nằng nặc đòi làm việc. Trước  khỏe làm mấy sào ruộng khoán, chục năm trở lại đây thì làm nghề bện cói này như những người già khác trong làng. Ông thứ trưởng giật mình khi lần đầu nghe cụ nói mỗi ngày làm liên tục từ sáng đến tối được trả tiền công hai nghìn đồng! Hai chứ không phải hai mươi, lại càng không phải hai trăm. Cả làng ai cũng vậy, còn lấy làm mừng may mắn có được nghề phụ lúc nông nhàn. Hai nghìn đồng chưa được một điếu thuốc lá  loại sang ở thành phố, nhưng hơn nửa cân gạo ngon ở đây, đủ một người sống cả ngày.

Lần này ông thứ trưởng về quê, tất nhiên vào dịp cuối tuần và chỉ ngủ lại một đêm như mọi lần, là vì ông có cơ bị khởi tố do để cấp dưới rút ruột nhà nước mấy chục tỉ đồng tiền một dự án nâng cấp đường bộ loại nhỏ. Tại mấy thằng cấp vụ láo, ăn dày một cách lộ liễu. Ông tin chúng nên đã ký, và bây giờ liên đới chịu trách nhiệm. Tham. Nào chúng có nghèo đói gì. Đứa nào cũng dăm ba ngôi nhà lớn, chưa kể đất. Có khi còn giàu hơn ông. Chúng chỉ chữa một vài con số là có bạc tỉ. Ông cũng từng ký một phát có bạc tỉ... Có thể lần này tội ông không nặng, chỉ sợ chúng khai lung tung những chuyện trước đây, mà về những chuyện này thì ông không chắc lắm ông hoàn toàn trong sạch.

Bất giác ông nhìn xuống đôi tay nhăn nheo đang bện cói của bà mẹ. Đôi tay ấy có lẽ phải làm hàng vạn động tác một ngày để có được hai nghìn đồng. Phải hai ngày mới mua nổi một tách cà phê. Hai năm mới bằng tiền một bữa tiệc khiêm tốn người ta chiêu đãi ông.

“Sao mẹ cứ làm khổ mình như thế!” Ông lên tiếng. Tất nhiên đây không phải lần đầu ông ngăn bà làm cái việc bện cói gia công này. Nhưng vì lẩm cẩm, vì gàn, bà nhất định không nghe. Ông đành chịu, chẳng qua không đừng được, đành buột miệng, dù biết trước bà sẽ trả lời thế nào.

Vẫn không ngẩng đầu, bà cụ đáp:

“Tôi còn khỏe, còn tự nuôi được mình. Khi nào ốm nằm một chỗ mới phải nhờ con cháu. Vả lại, làm việc nó khỏe người”.

“Nhưng chỉ hai nghìn đồng một ngày thì không bõ!”

“Giá chung nó thế, ai chẳng thích nhiều hơn. Ngày xưa tôi làm thuê cho địa chủ nuôi các anh, quần quật cả ngày ngoài đồng chỉ được miệng bát gạo thì sao?”

“Xưa khác, giờ khác, mẹ cứ nói...”

“Xưa hay giờ thì cũng phải tự làm mà ăn, có làm mới thấy hết giá trị  đồng tiền. Dễ kiếm, dễ mất. Loại tiền ấy không hay ho gì đâu”.

Ông con thứ trưởng khẽ giật mình, dù biết bà không ám chỉ ông. Không bao giờ bà hỏi, mà ông cũng không bao giờ đem chuyện mình nói với bà.

“Thế khoản tiền mấy trăm nghìn hàng tháng con gửi, mẹ không ăn tiêu thì để làm gì?”

Lần này thì bà ngước lên nhìn, có vẻ ngạc nhiên:

“Anh nói lạ nhỉ. Khối gì dịp cần đến. Con người ta có phải lúc nào cũng khỏe mạnh, làm ăn thuận buồm xuôi gió mãi được đâu. Cả anh và các con anh cũng vậy.”

Ông thứ trưởng lại giật mình. Tất nhiên ông không nghĩ một lúc nào đó sẽ cần lại số tiền ít ỏi đã cho mẹ, nhưng có thể lần này ông gặp nạn. Có thể mấy ngôi nhà sẽ bị tịch thu. Thậm chí có thể ông bị tù. Hay ông sơ ý để lộ, và bà cụ đã đoán hiểu tình cảnh ông lúc này?

Ông có hai đứa con gái đã lớn. Một làm ca sĩ, cách đây không lâu xin ông ngót nghét tỉ đồng để thành “sao”, và bây giờ nó đòi cat-sê những mười lăm triệu một tối, dù ông biết nó hát dở ẹc. Đứa kia là họa sĩ nghiệp dư nhưng giỏi tiếp thị, vẽ nhăng nhít mà dám đề giá mỗi bức tranh những sáu, bảy nghìn đô. Thế mà có người mua mới lạ. Bịp bợm cả. Mà đã bịp bợm thì sớm muộn cũng lộ tẩy. Tức là có thể trắng tay như ông, nếu không thoát vụ này.

Hai con ông cũng hay về quê, đơn giản vì hiếu kỳ, coi như một chuyến “du lịch sinh thái”. Chúng mắc võng nằm dưới cây, trời mưa không thèm vào nhà mà còn reo lên thích thú. Chúng cũng buột miệng reo lên khi biết bà nội làm việc mười giờ một ngày chỉ được có hai nghìn đồng, như thể chúng bất chợt khám phá được điều thú vị. Rồi liền lúc đó mỗi cô móc túi tặng bà hai triệu đồng. “Chúng cháu biếu bà hai nghìn ngày công nhé! Hai đứa là thành bốn nghìn ngày! Bốn nghìn ngày là hơn mười năm! Ha ha! Nhưng chúng cháu không khuyên bà bỏ việc. Nếu thích cứ làm! Cho khỏe như bà nói.” Bà cụ cất tiền, cảm ơn rồi móm mém cười, đáp: “Để tôi cất giùm, đợi khi các cô lấy chồng tôi đưa lại”. Lại một đợt cười nữa, nhưng bà cụ không biết chúng cười gì.

Bên ngoài trời vẫn mưa lây rây. Hình như bắt đầu có gió lạnh, dẫu mới chỉ đầu thu. Bà cụ vẫn lặng lẽ làm việc. Ông con uống mãi chưa hết bát chè vối. Hồi lâu ông lặng lẽ quan sát mẹ. Sự bình tĩnh, thư thái của bà lây sang ông, khiến dẫu trong lòng còn bao mối lo nghĩ, ông thấy như yên tâm hơn phần nào. Trong ngôi nhà bé nhỏ với bà mẹ già cũng rất bé nhỏ đang ngồi bên, ông thầm ngạc nhiên cảm thấy có cái gì đó ấm áp, sạch sẽ và an toàn, cái ông không có được khi sống trong ngôi nhà đồ sộ, kiên cố và tiện nghi của mình ở Hà Nội. Thậm chí tự lúc nào trong đầu xuất hiện mấy câu thơ vu vơ. Một bài tứ tuyệt ông không nhớ của ai. Cũng có thể của ông, vì ngày xưa, khi còn chưa dấn thân vào đường quan chức, ông cũng làm thơ. Bài thơ chẳng liên quan gì đến cảnh vật và tâm trạng hôm nay, trừ đầu đề. Kể lúc này mà ông còn nghĩ đến thơ thì thật lạ.

Đầu thu, mưa nhỏ

Liễu lòa xòa, ao nhỏ

Bậc đá rửa khập khênh

Nhện đuổi nhau trên nước

Lá sen úa, bập bềnh.

Và cũng thật lạ, đêm ấy ông lên giường sớm, tưởng sẽ trằn trọc không ngủ được, thế mà ông ngủ luôn, ngủ ngon. Không mộng mị. Không biết bà mẹ còn ngồi bên, lặng lẽ làm việc đến mười giờ đêm để có thêm một nghìn đồng nữa. Thỉnh thoảng bà nhìn lên giường, xem ông con thứ trưởng tóc bạc có sao không. Hệt như ngày nhỏ bà thức ru ông ngủ.

Người chăn dê ở Thung Cò

Khi những tia nắng cuối ngày tàn dần trên chỏm rừng ở dãy hòn Dù cũng là lúc đàn cò đi kiếm ăn trở về. Hàng trăm cánh cò trắng phấp phới chao nghiêng, nhiều con còn liệng một vòng qua thung lũng đá rồi mới đậu xuống lũy tre lồ ô xanh ngắt chạy dọc theo chân núi. Lũ cò con nghe tiếng đập cánh của bầy cò bố mẹ kêu cháo chác, bất chấp cả tiếng tù và kêu “tu tu”, tiếng của những con dê non “be, be” gọi mẹ.

Bao buổi chiều Hiếu ngồi lặng câm giữa những tảng đá để chờ khoảng khắc hoàng hôn, nhìn đàn cò bay về tổ và bầy dê bụng căng tròn đang đùa rỡn quanh những bãi đá, lùm cây. Cụ dê già, râu dài đứng oai vệ trên một tảng đá lớn nhìn đám con cháu với một vẻ mặt vô tư lự. ở dưới chân đồi, cách chỗ bầy dê không xa còn có năm bảy con bò, có hai con bê mới đẻ chừng ba tháng tuổi. Lũ dê bò có một thói quen đáng yêu. Bất cứ chúng kiếm ăn ở ngóc ngách, xó xỉnh nào hễ nghe thấy tiếng tù và cũng lục tục kéo lên vạt đất bằng. Cụ dê già dẫn đầu, đàn dê theo hàng một tiếp theo sau là những con bò nối đuôi nhau về chuồng. Trang trại nuôi dê của Hiếu ở Thung Cò hình thành đã được ngót mười năm. Như thể trong mỗi sinh linh bé nhỏ của bầy dê đã in đậm tiếng tù và và tiếng kêu của đàn cò vào mỗi lúc chiều tà. Nhiều lúc nhìn bầy dê đông tới gần hai trăm con, mầu lông đen trắng lốm đốm như những bông hoa giữa một vùng thung lũng bao quanh ba mặt bởi các dãy núi đá, Hiếu không tin mình sao lại có một gia tài lớn đến như vậy. Chừng ấy dê bò bán rẻ anh cũng được ngót trăm triệu đồng. Lại còn khoảnh đất rừng được giao sổ đỏ rộng gần tám héc ta, bạch đàn đang lên xanh. Lại còn căn nhà lợp tôn xây gạch. Mười năm trước ở làng Bần anh có nằm mơ cũng không thấy. Anh phải cảm ơn Hương. Cho đến bây giờ, anh không biết nên coi cô là ân nhân của đời anh, hay là một người bạn tình mà tạo hóa đã run rủi đưa anh đến với cô? Giữa những ngày tháng Hiếu rơi vào cảnh túng quẫn, buồn tủi và bế tắc. Bế tắc đến độ đã có lúc Hiếu muốn làm một liều thuốc chuột cho xong, thì Hương đã đến tìm anh. Cả nhà Hiếu với tám miệng ăn, chỉ có 4 sào ruộng khoán, lúa cấy một vụ còn một vụ trồng rau, khoai. Không đủ sống, dẫu có là thương binh cụt một chân, có tiền thương tật hàng tháng nhưng Hiếu vẫn cảm thấy xấu hổ khi nhìn bà chị dâu khó tính mỗi lúc ngồi vào mâm cơm đạm bạc của nhà nông... Tiền thương binh của Hiếu chỉ đủ mua vài chục ký gạo để nuôi mẹ và lũ cháu ăn như tằm ăn rỗi. Một đứa cháu mới học tới lớp sáu đã phải bỏ học đi chăn trâu, cắt cỏ, đi làm mướn cho cánh nhà giàu. Túng thì phải tính, theo lời khuyên của bạn bè Hiếu mua một bộ đồ nghề hàng ngày ngồi dưới gốc đa đầu làng chữa xe đạp. Một gốc đa, ba ông thợ sửa xe. Làng nghèo, đồng đất chiêm khê, mùa thối. Lấy đâu ra nhiều xe để sửa. Anh chuyển sang cắt tóc, cạo râu. Dân làng Bần cắt tóc trả bằng khoai. Rốt cục vẫn đói... Cái chân cụt và vết thương ở ngực lúc trái gió trở trời đau tức. Có lần, Hiếu phải nằm bẹp ở nhà cả tháng. Và lâu lâu, những trận sốt rét dai dẳng vẫn không buông tha.

Chẳng rõ Hương đã nghe ai mách mà về tới tận làng Bần để tìm cho ra Hiếu. “Chỉ có anh, may ra mới biết rõ nơi chôn cất chồng em”. Hương bảo vậy. “ở rừng Đức Cơ cô có đi được không?” Hiếu hỏi nhưng không thật tin một người đàn bà có vóc dáng mảnh dẻ, yếu đuối như Hương lại có thể lên tận Tây Nguyên để tìm mộ chồng. “Có phải đi đến tận cuối đất cùng trời, có phải bán hết ruộng vườn nhà cửa em cũng phải tìm bằng được mộ anh Thân. Có vậy mẹ con em sống mới yên”. Ngẫm nghĩ một lát, Hiếu gật đầu. “nếu vậy thì được. Tôi sẽ đi với cô. Nó là lính của trung đội tôi, chính tay tôi chôn cất nó”.

Hương ra tiệm kim hoàn ngoài thị trấn, bán đi năm chỉ vàng lấy tiền lo cho chuyến đi. Hai người ăn vừa hết đúng một thùng mì tôm đã tìm được mộ của cậu Thân, chồng Hương. Trong cái buổi chiều vừa đúng cách đây mười năm, lúc đưa hài cốt Thân về chôn cất tại nghĩa trang liệt sĩ của xã gần Thung Cò, Hiếu đã mê mẩn đứng trước một cánh rừng hoang rộng hàng chục héc ta, trơ sỏi đá không có người ở? Cũng chẳng có ai ở các làng xung quanh tới đây dọn đá, làm vườn trồng cây. Nghe đồn Thung Cò có ma, nước độc rừng thiêng. Ngày trước dân đi tìm trầm đã bỏ mạng ở Thung Cò mấy người. Rồi lính Đại Hàn, lính Mỹ chết trận khi càn vào căn cứ kháng chiến Hòn Dù. “Ta nghèo biết đâu thần thánh, ma quỷ lại thương” Hiếu nghĩ vậy. Anh đã dành cả chục ngày trời, lưng mang cơm vắt, tay chống nạng đi sâu vào trong núi, đi mãi mới gặp một bản của người Rắc Lay sinh sống.

“Hay anh vào trong này làm ăn? Em thấy ở vùng quê anh làm ruộng cũng vất vả thấy mồ!” Hương bảo vậy lúc gặp anh đang ngồi nghỉ bên khe suối Môn. Lúc ấy, Hiếu chưa trả lời ngay câu hỏi của Hương. Anh đang ngẩn ngơ nhìn bầy cò vỗ cánh, đậu trắng trên các ngọn cây dưới chân núi. Vách đá dựng cao, rừng già thâm u, vọng lại tiếng vượn hú dài. Phảng phất mùi khói đốt rẫy của đồng bào bay tới. “... lấy gì mà ăn?” Hiếu giương đôi mắt nhìn Hương. Gương mặt anh gầy, sạm đen, phờ phạc sau những ngày chui rừng, lội suối để tìm cho ra được phần mộ Thân. “Em sẽ nhờ bà con họ hàng, vay vốn giúp anh. ở đây anh sẽ nuôi dê, cung cấp cho các quán ăn ở thành phố”. Hương cầm lấy hai bàn tay của Hiếu giơ lên. “Anh còn có hai bàn tay này, đừng nản chí anh ạ. Chúng ta sẽ vượt qua cái đói nghèo”. Nghe cô nói Hiếu ứa nước mắt. Chuyện nói chơi mà thành thật. Bắt đầu từ năm con dê và một mái lều lợp tranh. Bây giờ Hiếu đã có một đàn dê và một ngôi nhà xây ấm áp. Có giếng nước khoan, có điện thắp sáng từ một máy phát điện nhỏ chạy bằng nguồn nước suối Khe Môn đổ về. Cứ hai ngày một lần, Hương lại cho người vào núi bắt một vài con dê làm thịt, mang về giao cho các nhà hàng trong thị trấn. Trại nuôi dê ở Thung Cò, với ông chủ tên Hiếu “cụt chân” đã trở thành nổi tiếng ở một vùng vạn chài heo hút xa phố, xa tỉnh.

Lâu lâu, Hiếu lại nhờ Hương gửi về cho gia đình anh ít tiền “gọi là để hương khói cho thầy anh”. Lâu lâu, những đứa cháu của Hiếu vào kỳ giáp hạt lại vào thăm chú, đem theo ít tin tức quê nhà cùng với chút quà quê. Vài ngày, Hương vào Thung Cò, lúc chở gạo mắm muối, thực phẩm chủ yếu là rau cá cung cấp cho ông chủ trại dê. Có lúc cô đưa thợ vào khoan nước ngầm, sửa chuồng trại, lát nền nhà. Họ nói với nhau chuyện làng, chuyện phố, chuyện con bé Lan của Hương mới 16 tuổi còn đang đi học thợ may đã có người ở làng cá lên dạm ngõ. Và chỉ đợi cô bé bước sang tuổi 17 là sẽ về nhà chồng. Duy nhất có mỗi một chuyện: bao giờ hai người sẽ là vợ chồng của nhau thì chưa có lời kết. Hiếu và Hương đều né tránh. Đã có vô khối lời đồn thổi về chuyện riêng tư của họ. Hiếu như một kẻ điếc không sợ súng. Anh ít tiếp xúc với mọi người. Quanh năm suốt tháng anh chỉ bầu bạn với bầy dê, trò chuyện với lũ cò.

Đã mười ngày nay, Hương không vào Thung Cò. Trước ngày đi, cô đã mua sẵn cho Hiếu gạo mắm và thức ăn cho lũ dê bò. Cô bảo vào thành phố để cất hàng. ít khi Hiếu tò mò, căn vặn chuyện làm ăn của cô. Anh biết Hương phải lo buôn bán nuôi con, nuôi mẹ chồng già và hàng trăm khoản tiền chi tiêu cho một gia đình mà hầu như mọi việc to nhỏ đều dồn vào tay một người đàn bà. Biết Hương chưa về. Nhưng anh mong. Một sự chờ đợi đã hình thành từ ngày Hiếu về sống ở cái thung lũng hoang lạnh này. Mỗi buổi sáng sau lúc mở cổng chuồng cho bầy dê vào núi kiếm ăn, Hiếu lại lên tảng đá bàn cờ, đun nước châm trà rồi ngong ngóng nhìn về phía biển. Hòn đá bàn cờ to cao, rộng bằng năm cái chiếu. Từ trong kẽ đá từ xửa từ xưa đã mọc lên một cây si tỏa bóng mát. Những buổi chiều gió biển lồng lộng thổi, ngồi trên hòn bàn cờ anh nhìn thấu cả vùng thung lũng vàng rượi dưới nắng hè. Hàng trăm, hàng ngàn tảng đá nằm ngổn ngang như bầy trâu rừng giữa những bụi sim mua, cỏ dại, lau lách. Không gian im ắng. Chỉ cần vẳng lên tiếng xe máy là Hiếu đã hồi hộp, ngong ngóng chờ đợi. Anh nhìn hút về con đường mòn nhỏ, len lách giữa những tảng đá, vạt cây để chờ đợi bóng áo quen thuộc của Hương ẩn hiện giữa núi đồi. Hiếu chống nạng ra đón cô từ đầu dốc. Anh giúp cô gỡ đồ trên xe và đưa vào nhà, trong lúc Hương ngồi uống nước, tay vung vẩy cái nón quạt gió. Vạt mồ hôi ướt đẫm lưng áo. Hiếu không biết nói gì hơn ngoài chuyện hỏi thăm bà mẹ già và con bé Lan. Nhiều lần bé Lan đã được mẹ cho vào trại dê, theo Hiếu đi bẫy gà rừng...

Hiếu ăn xong bữa cơm chiều, trời đã chạng vạng. Anh bật đèn và ti vi. Còn những gần nửa giờ nữa,mới tới thời sự. Từ ngày tỉnh lắp đặt thêm cây ăng ten thu phát trên đỉnh Hòn Ông, cả vùng đều bắt được sóng của đài truyền hình trung ương. Nhưng đài tỉnh thì chịu thua. Hiếu nhờ Hương mua cho anh một chiếc ti vi, hiệu Soni, 14 in. Ngoài việc coi tin tức, xem phim, tối thứ bẩy và chủ nhật Hiếu lại chong mắt chờ coi bóng đá Anh. Cái ti vi thật kỳ diệu, như thể Hiếu kéo cả thế giới lại quanh mình. Nhắm mắt lại, chỉ cần nghe giọng đọc anh cũng có thể nhận ra gương mặt của từng phát thanh viên. Hôm nay là ngày của cô Vân Ly. Các nguyên thủ quốc gia bữa nay không đi thăm đâu cả? Mấy anh nhà giầu Mỹ mà lại đi cãi nhau tranh giành với ông nông dân Nam Bộ về chuyện mua bán cá tôm? Thật vớ vẩn! Người dân I-Rắc lại khổ rồi! Mỹ dọa gây chiến trở lại. Tự nhiên bàn chân còn lại của Hiếu giật nhẹ. Như thể máu dồn xuống cả đấy mỗi khi anh phải nghe thấy chuyện chết chóc, bom đạn ở đâu đó. Chà chà, hết Tăng Minh Phụng lại Ta-mếch-cô, giờ lại đến bọn trốn thuế, cờ bạc. Hôm nay, tòa án đang xét xử một băng nhóm đâm thuê, chém mướn, đánh bạc ở thành phố. Chao ôi, sao mà nhiều tội phạm vậy. Một lô, một lốc đám người mặc quần áo tù sọc đen trắng đứng lố nhố! Trên màn hình chĩa vào mặt của từng tên. Đôi mắt Hiếu mở to, kinh ngạc. “A... A... Sao lại có hắn ở đây?”. Anh không tin vào trí nhớ của mình khi nhìn thấy hắn trơ cái mặt trên ti vi. Hay anh đã lầm? Lầm thế chó nào được! Rõ là mặt hắn. Vẫn gương mặt phương phi, đẹp mã như ngày nào anh đã từng nhìn thấy hắn đi theo phái đoàn của Trung ương tới thăm trại an dưỡng ở bên bờ sông Châu. Phải rồi, đấy là một ngày cuối năm, rét đậm. Anh đang ngồi coi mấy người bạn đánh cờ. Chỉ có điều lúc đoàn cán bộ tới dãy phòng của Hiếu, nhìn thấy hắn, anh lánh mặt. Trốn là phải. Không khéo mấy anh cán bộ ở trại điều dưỡng lại tưởng gã thương binh cụt một chân thấy người sang bắt quàng làm họ. Thèm vào nhá! Có cho vàng, ông cũng cóc cần... Hắn đi lẫn trong đoàn quan khách,lướt qua chỗ anh và mấy người bạn đang ngồi trên xe lăn. Thoạt thấy hắn, anh nhận ra ngay. Một phản xạ tự nhiên, anh cúi xuống cầm lấy chiếc điếu cầy và thong thả nhồi thuốc. Sau này qua đọc báo, anh biết giờ đây hắn đã là chủ một doanh nghiệp nhà nước làm ăn có tiếng tăm. Hôm đến trại thương binh, hắn mặc một bộ véc ton màu ghi sáng, phủ ngoài bằng một cái áo dạ màu xám dài tới gần đầu gối. Mặt mũi hồng hào, đeo một cặp kính trắng trông rất đỏm dáng. Khốn nạn thân hắn, sao giờ lại ra nông nỗi này? Phải chăng giời có mắt?

Trời lất phất mưa. Rồi mưa rơi nặng hạt. ánh điện trong nhà phụt tắt. Cái máy phát điện Trung Quốc lại giở chứng rồi! Điên thật! Hay một con thú đi ăn đêm làm đứt dây điện? Anh ngồi im trong bóng tối nhìn ra ngoài sân. Chớp nhì nhằng ở phía xa. Lẩn mẩn nghĩ ngợi, hình ảnh hắn đứng giữa những người tù lại hiện về... Sao nhỉ? Sao hắn lại phải vào tù. Giầu sang được tôn trọng như hắn cớ gì lại dây với đám tội phạm.

Quãng quá nửa đêm, Hiếu tỉnh giấc. Mưa vẫn rất to. Và có sấm. Thỉnh thoảng chớp sáng lòa ngoài sân, đàn dê trong chuồng hoảng sợ, kêu be be. Mấy con bò xô đẩy nhau, gõ móng lộp cộp. Mưa đi, cứ mưa đi cho cỏ lên xanh... Gương mặt hắn lại chập chờn hiện về, trông thật đáng thương, tiều tụy. Ôi giá như hắn đừng là một kẻ hèn nhát, vô trách nhiệm thì cậu Hòe ở Hưng Yên đâu có xơi gọn cả một quả mìn clay mo ở ngoài dốc Đất Đỏ? Còn anh cũng suýt bỏ mạng trong cái chuyến đi bám địch về ấp đêm ấy? Hiếu vẫn còn nhớ rành rẽ đấy là một ngày áp rằm tháng bẩy. Đồng bằng Huế đang lụt, nhưng cả đơn vị trinh sát của anh trụ bám Hòn Vượn đã hết gạo, ăn cháo môn vóc nửa tháng trời. Lính tráng đại tiện toàn ra một thứ nước xanh rớt. Địch càn miền Tây, nước sông Bồ lên to, bộ đội không chuyển gạo về được. Tổ trinh sát quyết tâm tìm cách đạp đường lọt về làng kiếm gạo. Tổ của hắn được giao nhiệm vụ ban ngày theo dõi đại đội địch ở trên Hòn Ngang và bám đường. Tối đến bộ đội và du kích sẽ về làng. Quãng năm giờ chiều, trời mùa hè còn sáng. Tổ của Hiếu ra tới sát cửa rừng thì gặp hắn và hai người lính trinh sát nữa đang ngồi chờ để bàn giao. Hắn quả quyết. “Tụi tao đã bò ra tới Miếu Trâu, sát đường chiến lược, không có địch phục kích. Lát nữa tụi bay cứ yên tâm mà đi. Về được làng, mua được Ru Bi, đường sữa nhớ mang lên cho chúng tao với”. Cũng chỉ vì tin rằng hắn đã bò ra tới Miếu Trâu, không có địch mà tổ trinh sát đi đầu trong đêm về đồng bằng đã vấp mìn ngay bãi đất cửa rừng, địa điểm dùng làm nơi tập kết trước lúc về làng. Hòe, Bẩy hy sinh. Còn anh bị thương vào cánh tay trái. Một viên bi xuyên vào vùng ngực, may không lủng phổi.

Ngay buổi sáng hôm sau, hắn được điều đi cáng thương. Suốt gần hai ngày trời, đạp đường, tổ tải thương gồm 5 người mới ra tới được sát sông Bồ. Nơi ấy có trạm phẫu Nhô. Bất ngờ tổ cáng thương vấp tụi Mỹ phục kích ở ngay trên mỏm 160. Hai người cáng thương và Hiếu thoát chết. Một đồng chí đi đầu hy sinh. Còn hắn mất tích. Buổi tối về được tới căn cứ đại đội 4, ở địa đạo bên sông Bồ, mở đài Huế nghe tin cũng không thấy địch thông báo bắt được tù binh. Có nghĩa là hắn đã chết hoặc giả lạc đường. Nhưng một tiểu đội trưởng trinh sát như hắn giỏi địa hình sao có thể lạc đường? Nửa tháng sau, có người trên Hang đá gùi gạo về bảo gặp hắn đang vào rãy đồng bào đổi gà. Cho đến ngày Hiếu nằm điều trị vết thương ở rừng Thông đã nghe tin hắn trên đường ra Bắc. Ra bằng cách nào, chỉ có hắn mới biết. Nghe Hiếu kể chuyện về hắn, ông Ân, phó chính ủy công trường 6, đang bị thương nằm viện cùng lán với anh, tặc lưỡi. “Làm thằng lính suốt ngày phải mặc quần đùi, uống nước suối, ăn cơm vắt, không chịu đựng nổi gian khổ, đảo ngũ, ngữ ấy không nên tiếc cháu à. Thà nó trốn nhui, trốn nhủi ở tuyến sau, ra Bắc còn hơn là để ở giáp ranh thấy địch vãi đái ra quần, đi chiêu hồi. Lính ta còn khốn nạn hơn...”.

Hai năm trời, Hiếu nằm ở trại điều dưỡng thương binh sông Châu. Sau đấy thấy bất tiện, gia đình túng bấn quá, anh xin về làng. Anh sống lầm lũi, như một kẻ bất đắc chí, ít gặp bạn bè đồng ngũ. Những đứa bạn cùng xóm đi bộ đội, người còn kẻ mất. Người sống trở về cũng lo đầu tắt mặt tối kiếm miếng ăn. Dù gì đi chăng nữa, anh vẫn là người may mắn. Bị thương, Hiếu trở về đơn vị, giữ chốt, đánh địch chống lấn chiếm ở Phong Điền, Hương Trà. Rồi tham gia chiến dịch giải phóng Huế, Đà Nẵng, Sài Gòn. Đã bao lần tự tay gỡ những trái mìn của địch gài giăng bẫy. Anh những tưởng đã làm chủ được các quả mìn, vậy mà chỉ một lần anh phải chịu thua quả mìn Zíp trong đợt đi gỡ mìn ở Tây Nguyên. Cậu Thân, tân binh quê ở Phú Yên - chồng Hương, hy sinh... Đã từ lâu, hắn vuột ra khỏi trí nhớ của anh. Nếu như đêm nay, anh không tình cờ nhìn thấy hắn trên truyền hình. Một lần, anh còn nhìn thấy gương mặt ấy trả lời trong một cuộc tọa đàm kinh tế bàn tròn ở một tờ báo nọ. Nghĩa là hắn làm ăn thành đạt, có địa vị, có uy tín. Âu cũng mừng cho hắn. Sông có khúc, người có lúc. Những ký ức buồn cần phải có đào thải, để sống với niềm hy vọng mong manh, rằng cuộc đời sẽ tốt đẹp hơn. Hiếu luôn nhủ thầm thế. Và quên. Đã có lúc cuộc sống của gia đình anh nghèo túng quá, biết chuyện anh quen biết hắn, bà chị dâu bảo: “Chú nói khó với người ta một tiếng. Biết đâu lại chẳng đổi đời?” Anh sẽ lê cái chân gỗ và bộ mặt sầu não đến cầu xin hắn ư? Không đời nào! Thà anh ngồi phơi nắng suốt ngày, kỳ cạch vá từng miếng săm thủng, ăn củ dong giềng trừ bữa, chớ anh không thể quỳ mọp để cầu cạnh hắn bố thí... Rồi Hiếu lại thấy thương hắn. Đang ăn sung mặc sướng, oai vệ như vậy sao hắn lại đổ đốn để ra nông nỗi này. Thiệt tội cho vợ con hắn. Tiếc cho phần đời còn lại của hắn chẳng yên lành.

*

Sang đến ngày thứ mười hai, Hương mới về. Thoạt đầu là tiếng động cơ xe rầm rì. Tiếng máy nghe nặng. Lát sau hiện ra trên con đường mòn nơi khúc ngoặt một chiếc xe lam vẫn thường hay chở cá, chở người đi chợ. Xe nào mà lại chui vào đây? Chẳng lẽ mấy tay lò mổ vào bắt dê. Hiếu ở ngoài bãi chăn thả về được tới nhà thì chiếc xe lam đã dừng ở trước sân. Hương tươi cười ra đón anh. “Anh Hiếu, anh coi thử ai trong nhà kia?”. Bác Bẩy lái xe lam vừa dỡ các bao tải, vừa quay sang bảo Hiếu: “Chú vô chào bà đi. Tàu hỏa xuống lúc hai giờ đêm. Tôi chở thẳng cụ với cô Hương về đây cho chú”.

Hiếu không tin mẹ anh lại được Hương đưa vào tận đây. Bà cụ đang lui cui thắp hương khấn vái trong nhà, nơi có chiếc bàn thờ và tấm ảnh cha anh.

Buổi tối, mẹ Hiếu ngồi tàu hơn một ngày kêu mệt, đi nghỉ sớm. Anh và Hương còn ngồi lại trên phiến đá bàn cờ uống trà nói chuyện. Hương đã cất công ra Bắc, đón bà cụ vào ở chơi với anh ít ngày. Cô có vẻ rất vui sau một chuyến đi dài. Đang là những ngày thu. Sau trận mưa đêm, bầu trời như được đẩy cao hơn. Sao giăng đầy. Trăng đang chồi lên từ phía biển mỗi lúc soi tỏ từng mảng rừng trên triền núi. Đã lâu lắm rồi, họ mới có dịp được ngồi lại bên nhau giữa một không gian yên tĩnh... Chỉ nghe thấy giọng người đàn bà: “ít bữa nữa, em sẽ vào ở hẳn trong này với anh”. Giọng anh trầm đục: “Em đi có hơn chục ngày, bầy dê đã đẻ thêm ba con, em à...”. Đám lá mía xào xạc. Nghe rõ tiếng chân lũ chuột đồng đạp lên lá khô, đuổi nhau kêu rinh rích./.

(tạp chí Nhà văn)

Mưa nắng hai mùa

Nắng. Cái nắng làm người ta lúc nào cũng phải hấp háy mắt, ánh sáng dư thừa đến mức dường như có thể nhìn thấy từng mảng không khí xung quanh đang chuyển động như những váng dầu trên mặt nước. Nắng. Nắng như thế mà không nóng. Ngọn núi này có điều đặc biệt như thế. Những thân cây trụi lá, khô khốc, khẳng khiu, thế nhưng khi đưa tay thử bẻ một cành nhỏ, ta sẽ bất ngờ vì sự tươi mềm của nó. Giống như cây mai mới vừa được lặt lá trong những ngày sắp Tết vậy. Chỉ có cây là hiểu rõ mùa, hiểu rõ nắng mưa vốn có. Ông Núi sống trong ngọn núi này cũng thế.

Người ta chẳng biết ông từ đâu đến và đến từ bao giờ, chỉ biết là từ lâu lắm, khi mới chỉ vài người đầu tiên đến đây lập nghiệp thì đã có ông Núi sống ở trong hang. Chẳng ai biết ông tên là gì nên cứ gọi là ông Núi. Như một bức tượng La Hán, ông Núi ít khi trò chuyện với ai. Ông sống bằng trái, lá cây và nước suối. Có lần một người dân trong vùng kể lại rằng anh ta mang đến cho ông một buồng chuối chín, rồi ngồi lại nhìn ông ăn. Ông không bẻ chuối rời ra như ta thường làm, mà cứ để nguyên buồng, tách và lấy ra từng trái rất khéo, ông ăn một mạch hết buồng chuối, mà nhìn như buồng chuối vẫn còn nguyên. Anh chàng thấy vậy liền mang buồng vỏ chuối về treo lên giữa nhà, buồng chuối khô dần nhưng không rữa mục, nhìn rất đẹp và ngộ. Từ đó, dân trong vùng, nhà nào cũng chọn một buồng chuối đẹp nhất, mang biếu ông và đem vỏ buồng chuối về treo trong nhà như một vật thiêng.

Xóm núi lơ thơ vài căn nhà nhỏ, bình yên giữa rừng cây cổ thụ bạt ngàn. Ông Núi thỉnh thoảng đến nhà chữa bệnh cho những người trong xóm. Ông có một xâu chuỗi rất đặc biệt, khi chữa bệnh, ông mài những hạt chuỗi ra, hòa với nước cho uống đúng ba lần là khỏi bệnh. Không biết xâu chuỗi của ông gồm những loại thuốc gì, nhưng bệnh nào ông cũng mài xâu chuỗi ấy. Ông ngồi bên bờ suối, giữa đá và nước, trong không khí yên ắng của rừng, chậm rãi, ung dung, nhẹ nhàng mài từng hạt, từng hạt... Nhìn dáng ngồi thanh thoát của ông khi mài chuỗi, người bệnh chưa uống thuốc đã cảm thấy như được khỏi bệnh rồi. Ông không đeo xâu chuỗi luôn bên mình, mỗi khi vào hang, ông để lại xâu chuỗi treo lên vách đá trước cửa hang. Trong xóm mỗi lần có người bệnh, đến tìm, nhìn thấy xâu chuỗi treo trước cửa hang là biết chắc mình sẽ được cứu, không thấy tức là ông đi vắng. Ông đi đâu và bao giờ về thì không ai có thể biết được. Không phải trường hợp nào bệnh cũng được ông cứu chữa. Không ai tìm được ông, chỉ biết lúc nào cần thì ông xuất hiện, và ai được ông chữa thì chắc chắn là khoẻ, dù bệnh trạng có ngặt nghèo đến đâu.

Dân cư xóm núi ngày thêm đông đúc, cây cối thưa dần dù lắm chính sách tuyên truyền bảo vệ. Ông Núi ít chữa bệnh hơn dù người bệnh khá nhiều. Xóm núi đông người kèm theo nhiều mối quan hệ phức tạp. Núi bị chia chẻ thành nhiều mảnh sở hữu riêng lẻ. Rồi những cuộc cãi vã, xô xát nhau đôi khi chỉ vì vài chục mét đất rẫy. Nơi nào có dấu chân nhiều người là nơi ấy bắt đầu có sự tranh giành, chiếm đoạt. Xóm núi đặc biệt có hai nhóm họ xung khắc rất dữ với nhau, đó là nhóm họ nhà ông Trần và nhóm họ nhà ông Phạm. Cùng là dân lưu lạc đến xóm này từ những năm sáu mươi. Họ đốt rừng làm rẫy và tranh nhau suýt mấy lần đổ máu. Mối hận vẫn ngun ngún cháy trong lòng cả hai bên.

Sắp đến mùa mưa rồi, cũng là mùa gieo hạt. Lại sắp phải cãi nhau vì mấy cái rẫy màu mỡ bên kia đồi. Lòng người không đo được, nhưng vật sở hữu của người thì bất cứ thứ gì cũng được cân đong đo đếm rất kỹ lưỡng. Đất đai thì liền mạch nhưng ranh giới được vạch ra bởi con người thì lắm nỗi dọc ngang. Nếu đất mà nói được thì chắc là những cục đất ở các vạch phân chia phải nhiều tâm sự lắm!

Ông Trần bỗng nhiên ngã bệnh. Nhà họ Phạm hay tin này còn nhanh hơn những người thân nhà họ Trần. ở đời, có khi nỗi đau của người này lại là niềm vui của người khác một cách nhẫn tâm hồn nhiên!

Ngày trước, cách đây hơn hai mươi năm, đã có lần ông Trần vác phảng rượt ông Phạm chạy chí chết vì tranh nhau miếng đất gần chân núi. Lần ấy, nếu không nhờ con suối cứu mạng - vì ông Trần không biết bơi - thì chắc là máu đã đổ. Mảnh đất ấy cuối cùng không về tay ai cả, vụ kiện chỉ đem lại cho làng mảnh đất sở hữu chung. Riêng ông Phạm “sở hữu” một mối nhục truyền đời, tháng ngày âm ỉ ngún trong sự phẫn uất. Ông đã nhờ vào đôi chân và khả năng bơi lội giỏi của mình để tự bảo vệ, nên pháp luật đâu có cơ hội để bảo vệ ông. Đôi khi ông ngồi nghĩ quẩn: Phải chi lúc ấy mình để hắn chém cho mình một phảng thì chắc chắn là hắn đã phải ngồi mục xương trong tù, hết huênh hoang khoác lác! Con cháu hắn sẽ mang một cái lý lịch là hậu duệ của một tên giết người, còn hắn sẽ mang một bản án của kẻ sát nhân bị mọi người kinh tởm, nguyền rủa. Còn ông, thà chết mà rửa được hận, còn hơn sống mà mang nỗi nhục triền miên. Đã có những lúc ông Phạm nghĩ như thế.

Nghe tin ông Trần bệnh, ông Phạm ngấm ngầm đi lên hang ông Núi dò la. Không nhìn thấy xâu chuỗi treo trên vách đá, ông khấp khởi mừng thầm, nhưng không yên tâm, ông tìm một góc khuất, ngồi quan sát. Người nhà ông Trần cứ vài giờ lại đến thăm chừng xem ông Núi đã về chưa. Hai luồng ý muốn, mong mỏi khác nhau, người mong ông Núi về, kẻ mong ông Núi đừng có mặt; bên công khai, bên bí mật, nhưng cả hai đều sốt ruột, bất an và căng thẳng như nhau. Nhiều ngày trôi qua, vậy rồi ông Núi xuất hiện trong tiếng reo vui vỡ òa hy vọng và tiếng thở dài len lén thất vọng. Ông Phạm thất ý trở về khi ông Núi bắt đầu ngồi xuống mài hạt đầu tiên.

Cơn bốc hỏa, nỗi bực tức vẫn đeo đẵng theo từng bước chân ông Phạm. Cái tên Trần ấy, sao nó không chết quách đi cho rảnh. Ông nhớ như in gương mặt đằng đằng sát khí và cái phảng lấp loáng ánh nắng sắc ngọt của ông Trần. Lửa căm hờn trong lòng ông Phạm lại cháy. Ông cảm thấy nóng bức vô cùng. Bước chân vô tình dẫn ông đến đúng cái lối ngày trước ông Trần đã rượt đuổi ông. Con suối bắt đầu vào mùa mưa, nước chảy rất mạnh, dâng tràn khiến đôi bờ suối mỗi ngày một xa rộng thêm ra. Ông bước ào xuống suối, đưa tay đánh tung tóe trên mặt nước. Không! Ông không thể chịu đựng mãi khi ông Trần cứ mỗi lần say rượu lại huênh hoang kể lại chuyện cũ, kể lại cái “thành tích” của mình, rồi miêu tả, rồi thêm thắt đủ thứ về cái sự yếu hèn, nỗi nhục nhã của kẻ thất thế để bôi nhọ ông. Ông đã chịu đựng nhiều rồi, ông không muốn con cháu ông sau này lại tiếp tục nghe câu chuyện ấy. Tháng trước, ông suýt vác dao sang nhà liều mạng với ông Trần một phen, khi nghe thằng cháu nội đích tôn của ông mới vừa 6 tuổi, đi ngang nhà ông Trần lúc ông này đang say rượu, ông ngoắc thằng bé vô và nói với nó: “Ông nội mày là thằng hèn! Tao đã từng vác phảng rượt nó chạy thục mạng, nếu nó không lạy tao đến bật máu trán ra, thì tao đâu có tha cho nó, để làm gì bây giờ có cái mặt mày trên đời!”. Câu nói này hơn hai mươi năm trước ông Trần đã nói tương tự như vậy với đứa con trai 8 tuổi của ông Phạm. Ông Phạm uất đến tím cả người. Nhục một mình ông chịu được, nhưng đến con ông, rồi đến cháu ông cũng phải chịu nhục vì ông thì ông không thể chịu đựng được nữa! Cái lão Trần ấy còn sống ngày nào là còn rêu rao, còn chọc ngoáy vào vết thương của ông, bôi nhọ ông và cả đến con cháu nhiều đời của ông nữa. Càng nghĩ ông càng căm hận. Một ý nghĩ lóe lên trong đầu, ông Phạm vội vàng bước lên khỏi suối, hối hả đi về nhà. Năm xưa, một người dân tộc đã cho ông một loại thuốc, hình như làm bằng nhựa cây hòa cùng nọc rắn gì đó, cực độc, dùng để bôi lên đầu mũi tên khi săn thú dữ. Bao nhiêu năm qua ông chẳng dùng để làm gì, vẫn cất kỹ. Ông vạch sẵn một kế hoạch trong đầu, ông sẽ tìm cách bôi lên xâu chuỗi của ông Núi. Dễ thôi mà, xâu chuỗi ông Núi vẫn treo ở cửa hang...

Tiếng trống mõ đám ma ông Trần thỉnh thoảng lại vang lên, dội vào tim ông Phạm từng nhát khó tả. Tiếng trống mõ đi vào cả trong giấc ngủ chập chờn của ông sau hơn ba tháng kể từ ngày ông Trần mất. Ngày nào ông Phạm cũng lên hang, ngồi chờ ông Núi, chờ để lấy xâu chuỗi mà chính tay ông đã bôi thuốc độc. Ông sợ ông Núi lại dùng xâu chuỗi ấy để chữa bệnh cho người khác nữa thì tội của ông không biết đến đâu. Nhưng ông Núi đi đâu vắng biệt. Ngày nào ông cũng sống thấp thỏm trong sự âu lo, chờ đợi và dằn vặt. Ông Phạm đếm từng ngày, hôm nay đã là ngày thứ 103, gần 4 tháng rồi! Ông Núi vẫn chưa về. Ông Phạm nhìn mãi lên cửa hang, đôi khi hoa mắt, ông như nhìn thấy xâu chuỗi ẩn hiện trên vách đá, khi thì nhòe nhoẹt màu đỏ như máu, khi lại thấp thoáng gương mặt ông Trần... Tinh thần ông Phạm ngày thêm hoảng loạn. Ông gầy rộc, hốc hác, ngơ ngẩn như người mất trí.

Ông Núi rồi cũng trở về, ông Phạm đã lấy được xâu chuỗi. Ông mang xâu chuỗi về nhà, gói rất kỹ, giấu dưới gối và cấm tiệt không cho ai được bước lại gần giường của mình. Lấy được xâu chuỗi rồi, ông ngỡ rằng mình sẽ bình tâm lại, nhưng không, bệnh tình ông ngày một thêm trầm trọng. Người nhà ông lại thay phiên nhau đứng ở cửa hang chờ ông Núi. Nhưng ông Phạm biết, vô ích thôi, xâu chuỗi đâu còn nữa. Cho đến một ngày... khi ông Phạm lên cơn hấp hối thì ông Núi xuất hiện trước mặt ông với một xâu chuỗi y như thế trên tay. Ông Phạm gượng chút sức tàn, bảo con trai và cháu nội dìu ông quỳ xuống trước mặt ông Núi và trao lại cho ông Núi xâu chuỗi tẩm thuốc độc. Ông Phạm định kể lại tất cả tội lỗi của mình, nhưng ông Núi đã từ tốn nói:

- Ta đã biết tất cả, con không cần kể lại đâu. Ta còn có chuyện này để kể cho con nghe...

Khi ông Trần ngã bệnh, sau nhiều ngày chờ đợi ông Núi, nằm trên giường bệnh nhìn thấy sức lực của mình ngày thêm mòn mõi, cái chân cái tay ngày nào cầm phảng rượt đuổi ông Phạm qua mấy ngọn đồi giờ đã không cầm nổi ly nước uống. Khi gần đến cái chết người ta mới thấm thía những trò phù phiếm của cuộc đời. Không hiểu sao, trong những ngày cuối đời, người mà ông nghĩ đến nhiều nhất lại là ông Phạm, cái người mà hơn nửa đời người bị ông nhục mạ, cái người đã đem lại niềm “tự hào’’, “vinh quang’’ cho ông, “thành tích’’ của ông!

Ông Núi đã mài thuốc cho ông Trần uống. Ông Núi tự tay mình bưng đến bên giường bệnh ông Trần và nói: “Thật ra, bệnh của con đã đến hồi không cứu được nữa rồi, nhưng nếu con còn muốn sống để tiếp tục cái nghiệp mà từ lâu nay con đã gieo với nhà họ Phạm, thì con hãy uống chén thuốc này”. Nhìn gương mặt hiền hòa thanh thoát diệu kỳ của ông Núi, ông Trần như người chợt tỉnh cơn mộng. Ông Trần đã không uống. Chén thứ nhất, rồi chén thứ hai (chén này là chén thuốc mà ông Trần nghĩ là đã có thuốc độc với ông Phạm) rồi chén thứ ba... ông Trần vẫn không uống, mặc cho người nhà vật vã khóc than nài nỉ. Ông Núi dặn người nhà ông Trần không ai được nói ra rằng ông Trần vì đã không uống thuốc mà chết...

Cũng như ông Trần, ông Phạm ngày trước đã trút hơi thở cuối cùng trong ánh nhìn từ bi, bao dung của ông Núi. Dù chỉ là một ánh nhìn, nhưng cũng đủ làm thành một hành trang, nếu người ra đi biết nhặt nó cho vào trong hành lý của mình.Mùa mưa qua rồi, con suối chảy nhẹ nhàng hơn và làm gần lại đôi bờ. Nắng. Trời lại nắng, và những thân cây trụi lá tiềm ẩn trong mình những nụ non xanh, vẫn sẵn sàng cho một mùa lộc mới, chỉ cần có nắng có mưa

Những điều chỉ có ở cõi thực

Ngày chị gái tôi trở dạ, tôi chẳng biết giúp gì mà chỉ lẽo đẽo theo cả nhà vào viện mặc cho mẹ và các anh chị cứ bắt tôi trông nhà. Tôi hồi hộp tự hỏi chẳng biết đứa nhỏ trong bụng chị tôi là trai hay gái. Tôi nghe anh rể nói “Siêu âm là con trai rồi”. Mặc! Là trai hay gái tôi cũng là cậu ruột của nó. Tôi nóng ruột và thầm trách cái đứa nhỏ trong bụng chị tôi không chịu chui ra làm mẹ nó đau bụng suốt cả ngày hôm nay, để cho cậu nó cơm cũng chẳng thèm ăn, cứ đứng thập thò ở cửa bệnh viện, chỉ mong được nhìn mặt cháu. Tôi nghe thấy mẹ tôi bàn với anh rể là phải đưa thêm tiền cho các bác sĩ để mổ cho chị gái tôi. Mười hai giờ đêm các bác sĩ quyết định mổ. Tôi cứ đi đi lại lại ở cửa phòng, thỉnh thoảng lại ghé mắt vào khe cửa, rồi lại đi lại, miệng thì lầm rầm khấn nguyện. Tôi đã cầu xin tất cả các đấng tối cao mà trong giờ phút đó tôi nhớ được. Đúng một giờ mười lăm phút tôi nghe thấy tiếng o oe, tiếng đanh gọn, sắc như mũi kim, không cần các bác sĩ thông báo tôi cũng đoán được cái sinh linh bé nhỏ vừa ra đời kia là con gái. Tôi nhảy tưng tưng và hoan hô đến rát cả tay mà quên rằng lúc đó đang là ban đêm và đang ở trong bệnh viện. Chỉ đến khi bác sĩ ra quát tôi không được làm ồn thì tôi mới kìm chế được. Anh rể tôi hai mắt thâm quầng, râu mọc tua tủa cũng thở phào nhẹ nhõm “Thôi con gì cũng là con miễn là tai qua nạn khỏi”.

Tôi ngồi ngắm cháu tôi hết đêm, sao mà nó xinh thế, tôi không thể ngờ được trẻ con mới đẻ lại xinh đến thế. Cái miệng nhỏ xíu thỉnh thoảng chóp chép, cái mắt chưa mở được hết cỡ nhưng đã lanh lợi nhìn tôi nheo nheo như muốn chọc tức, làn da vẫn còn đỏ hỏn, hơi nhăn nheo nhưng mỏng dính. Tôi không dám động vào nó, sợ làm nó đau nhưng cứ ngồi thủ thỉ với nó không biết chán “Lớn nhanh lên cậu cho đi chơi cùng cậu, lớn nhanh lên cậu dạy chữ cho. Cậu sẽ luyện cho cháu của cậu thành một thiếu nữ xinh đẹp, một hoa khôi của thời đại..”.

Nó lớn nhanh thật! Mặc dù mẹ nó không có sữa cho nó bú. Tôi phục sát đất cái sức sống mãnh liệt của nó. Cũng vì cái sự lớn nhanh của nó và cái sự chị gái tôi không thể sinh nở thêm được nữa làm cho mẹ tôi và mẹ nó cứ thắc mắc, áy náy rồi lo sợ mà phải đi xem bói. Hai người đã chạy đôn, chạy đáo và lục tung cả thị xã lên chỉ để tìm được một bà bói khả dĩ có khă năng phán được số phận cho nó. Thế tôi mới biết tầm quan trọng của một con người là như thế nào đối với người thân của mình khi con người đó xuất hiện.  Thế rồi mẹ tôi và chị tôi cũng tìm ra một ngôi nhà hai tầng kiêu kỳ đứng trong một cái ngõ ngay trục đường chính mà chủ nhà là người đàn bà có thân hình đẫy đà, óng ả. Bằng cử chỉ cực kỳ thượng lưu bà ta tự giới thiệu là đã từng học đại học khoa triết và đã từng nghiên cứu môn thần học. Bà ta đã được đi khắp nơi và ghé đến nhiều ngôi chùa để học hỏi, đàm đạo với các nhà sư. Nghề xem bói của bà ta chẳng qua chỉ là một cái nghề tay trái, cũng chỉ tại các ngài hay chọn mặt gửi vàng quá nên bà ta mới phải làm...

Sau khi đưa mẹ và chị gái tôi lên gác hai nơi có một chiếc điện thờ khói hương nghi ngút. Bà thầy hỏi ngày sinh tháng đẻ và hoàn cảnh ra đời của đứa trẻ và sau khi lầm rầm khấn vái, tung đồng xu xin âm dương bà bói phán rằng “Đứa con gái này đáng nhẽ ra đời vào hôm mười bốn âm lịch nhưng vì là con thánh, con thần, con trời, con đất nên các đấng tối cao bắt nó phải ra đời vào ngày mười lăm âm lịch. Khi ra đời đứa con gái này đã làm mẹ nó suýt mất mạng. Vì vậy muốn nó mãi khỏe mạnh, gia đình làm ăn phát đạt thì mẹ nó phải mang nó lên chùa bán phận nó cho thánh, thần. Cầu xin các ngài nhận nó làm con nuôi và nhờ các ngài bảo vệ số phận nó đến đúng năm mười tám tuổi mới được chuộc số nó về. Nếu bố mẹ nó mà không bán nó cho cửa phật thì nó chỉ sống được đến năm ba tuổi”. Không để cho mẹ tôi và mẹ nó kịp bán tín, bán nghi bà bói lại phán luôn “đứa con gái này rất xinh đẹp, thông minh, chức phận của nó đã được các đấng tối cao định sẵn. Sau này lớn lên nó sẽ phải đi học về hướng nam và chỉ có đi về hướng đó mới có thể làm được quan to”. Vậy là trong buổi gặp đầu tiên này cái gì cần nói bà bói đã nói hết, cả tương lai lẫn hiện tại của cháu tôi đã được bà ta chỉ dẫn như một phép toán một cộng một bằng hai. Mẹ tôi và mẹ nó thì cứ suýt xoa rằng “Đúng quá! Con bé thông minh thật, có mấy tháng tuổi mà nó đã mang đầy đủ các tư chất của một đứa con trời rồi. Cứ cho nó tiền thì nó lấy còn cho nó giấy thì nó xé ngay...”. Nghe vậy bà bói chỉ mỉm cười. Còn mẹ và chị tôi thì chỉ có thể hỏi lại được bà bói một câu cuối cùng là nếu bán  nó thì phải bán vào chỗ nào và thủ tục bán thì cần những gì? Bằng dáng vẻ uể oải của một mệnh phụ bà bói trách mẹ  và chị tôi là không chịu để tâm vào những lời bà ta phán. Mẹ tôi xin lỗi rối rít. Hết sức miễn cưỡng bà bói mới nhận lời xin lỗi của “hai bà mẹ hết lòng vì con cháu” (bà ta nói  vậy) và bà ta lại xin âm dương và phán “Muốn bán phận đứa con gái này thì phải đi đến ngôi chùa cách nơi nó ở hai trăm năm mươi sáu ki lô mét về hướng nam. Khi đã bán được nó cho chùa rồi thì tuần rằm, mùng một nào người sinh thành ra nó cũng phải mang một cái lễ đến chùa gọi là tạ ơn thánh thần. Còn thủ tục bán thì xuống tới ngôi chùa đó sẽ có người hướng dẫn sau”. Nghe bà bói phán như vậy mẹ và chị tôi thở phào nhẹ nhõm và bắt đầu đi tìm ngôi chùa thiêng cách hai trăm năm mươi sáu ki lô mét về hướng Nam theo y như lời bà bói phán.

Từ hôm đi xem bói về nhà, nhà tôi chỉ có độc một chủ đề là phải mang nó đi bán. Tôi dí tay vào trán nó mà mắng yêu “Chỉ vì sự lớn nhanh của cháu thôi mà bà với mẹ phải đảo điên kia kìa, lúc trước cậu cũng được làm con thánh nhưng cậu vẫn bị ông ngoại cho ăn đòn như trong phim”. Nó toét miệng cười hồn nhiên, rồi như hiểu được lời tôi nói nó giơ hai cánh tay mũm mĩm, thơm nồng mùi sữa xoa lên mặt tôi làm tôi thấy nó giống thiên thần hơn là giống đứa con thánh nào đó như lời bà bói nói. Hồi xưa mẹ tôi cũng bán tôi lên chùa chỉ vì tôi cứ ốm đau dặt dẹo, nuôi mãi mà không lớn. Cũng vì sự bán lên chùa mà tôi rất ít bị đòn. Cứ khi nào tôi nghịch ngợm bố chuẩn bị đánh tôi thì mẹ tôi lại kéo tôi vào lòng mà lớn tiếng với bố “Nó là con thánh con thần ông không được đụng vào người nó. Ông đánh nó khác nào phỉ báng thánh thần”. Bố tôi đành hậm hực nhượng bộ mẹ tôi. Nhưng mỗi lúc mẹ tôi vắng mặt, bố vẫn cho tôi ăn đòn như thường, mà trận đòn nào cũng ra trò làm tôi nhớ mãi. Đã có lần tôi khấn nguyện thánh thần về làm hại bố tôi chỉ vì bố tôi đánh tôi đau, nhưng tôi chờ mãi mà chẳng thấy bố tôi bị làm sao còn những trận đòn thì cứ in sâu vào tâm trí tôi và giúp tôi hạn chế được vô khối những sai lầm.

Mẹ và chị tôi đưa ra bao nhiêu là phương án để đi bán nó nhưng chẳng có phương án nào là khả thi vì bố nó là bộ đội làm gì có thời gian mà ngày rằm mồng một nào cũng có thể mang lễ đi được. Còn mẹ nó bán một sập hàng tạp hóa to đùng ngoài chợ thì thời gian là vàng là bạc, là tiền là của. Bỏ hàng đi một ngày là mất khách ngay, thời buổi cạnh tranh tranh mà. Chị tôi ngậm ngùi thốt lên một câu chưa có điểm dừng “Chẳng thà là...”. Bố mẹ tôi thì đã già cả làm sao cứ một tháng hai lần ngồi xe ô tô hàng mấy trăm cây số vả lại bố tôi tuyên bố là không tham gia vào cái trò nhảm nhí đó. Còn mẹ tôi sốt ruột thật đấy nhưng cứ nghĩ đến mùi xăng xe ô tô thôi là đã say lướt khướt, rồi bà cũng ngậm ngùi mà thốt lên một câu cũng chưa có điểm dừng “Nhìn con bé xinh đẹp quá!”... Tôi thì ngoài cuộc vì thứ nhất tôi vẫn là trẻ con (dưới mắt mẹ tôi và chị gái tôi), thứ hai tôi còn phải đi học, thứ ba là mọi người không bao giờ nghĩ đến phương án sẽ cho tôi mang lễ đi chùa.

Trong một tình cảnh hết sức bối rối, hai bà mẹ lại bàn nhau đến hỏi lại bà bói xem có thay đổi được gì không? Sau một hồi suy nghĩ rất căng thẳng và ba lần tung đồng xu xin âm dương bà bói lại phán “Các ngài nói nếu không đi được đến chùa thì hãy tìm cái điện thờ nào mà chủ nhân của nó đã lấy tro từ bát hương của ngôi chùa đó về thờ cũng được. Chỉ có bán vào đó là an toàn nhất nhưng lễ lạp phải thịnh soạn hơn bởi các ngài phải mất tiền tàu xe đi lại”. Người ta nói “được lời như cởi tấm lòng” còn hai bà mẹ được câu nói của bà bói thì chẳng những cởi tuốt tấm lòng mà còn tranh nhau hỏi xem cái điện thờ đó ở đâu, ai là chủ nhân của nó? Bà bói khó chịu ra mặt làm những nét thượng lưu trên khuôn mặt đầy son phấn của bà ta trở nên tầm thường, khó coi đến không tưởng. Bà ta tung miếng đòn cuối cùng “Cái điện thờ đó ở ngay trước mặt bà và em mà vì vô tâm nên bà và em đã không nhận ra làm đêm hôm qua tôi mê thấy các ngài về phạt con bé. Khổ thân con bé cả đêm hôm qua không ngủ được”. Hai bà mẹ tròn mắt nhìn nhau rồi lại suýt xoa. “Thảo nào hôm qua con bé không chịu ăn, ban đêm thì cứ khóc suốt, ai dỗ cũng không nín”. Chẳng ai biết chuyện gì ngoài tôi và bố nó. Chiều qua bố nó đèo tôi và nó long dong khắp phố rồi còn cho nó ăn hết một hộp sữa  chua lạnh. Đến đêm trời lại trở gió, đến tôi còn bị sổ mũi nữa là một đứa bé mới mấy tháng tuổi. Nhưng tôi và bố nó tuyệt đối không dám hé răng nói về chuyện đã cho nó đi chơi như thế nào cả. Đêm bố nó thức để dỗ nó còn tôi cũng không ngủ được vì thương cháu.

Tôi thấy trên đời này chẳng có chuyện gì mà lại không thể không xảy ra được dù nó có ngược đời đến đâu. Chuyện đương nhiên là người bán được tiền còn người mua phải trả tiền, bàn cãi mà làm gì cho mất thời gian. Nhưng mẹ tôi và chị gái tôi lại bàn bạc về chuyện đi bán mà mất quá nhiều tiền để trả cho người mua như thế này thì xót ruột quá! Hai lời than thở đan chéo vào nhau làm tôi cũng thấy xót ruột lây. “Năm triệu nhiều quá! Không phải nhà mình không có tiền nhưng nó bắt bí mình quá!”. Câu nói nào cũng có chữ “quá” cuối cùng làm tôi thấy buồn cười và thấy hay hay nên cũng tham gia vào câu chuyện một ý nghĩ cỏn con. “Năm triệu đồng với tính mạng một con người mà con người đó lại là đứa cháu ngoại duy nhất thì cần gì phải đắn đo mà mẹ không đầu tư vào...” Mẹ tôi quắc mắt nhìn tôi với câu mắng muôn thuở “Mày trẻ con thì biết cái gì mà nói leo”. Trận ốm hôm nọ là ốm mọc răng. Tôi với bố nó nhẹ  cả người khi đổ được lỗi cho bốn cái răng nghé của nó. Còn nó sau khi mọc liền một lúc bốn chiếc răng gầy tọp cả đi nhưng lại cứng cáp lên. Chị và mẹ tôi thì lại càng tin hơn vào lời bà bói vì chuyện một đứa trẻ con mọc bốn cái răng một lúc thì chỉ có là con thánh mới như vậy.

Cuối cùng cháu tôi đã được bán với giá năm triệu đồng cho điện thờ của bà bói mà người đi bán phải trả tiền. Còn tôi bắt đầu kiểm chứng xem lúc nó là thiên thần của tôi có khác lúc nó là đứa con thánh không? Nó vẫn vậy, yêu quý cả nhà, vẫn cười khằng khặc mỗi khi bố nó dụi đầu vào ngực nó, vẫn lấy hai bàn tay mũm mĩm, thơm nồng mùi sữa xoa lên mặt tôi mỗi khi tôi nói chuyện cùng nó. Và điều quan trọng là nó vẫn lớn nhanh như thổi. Nó đã biết đi và líu lo, ngọng nghịu tập nói làm cho cả nhà tôi phải học theo nó. Tôi thấy tiếng đầu tiên nó nói được vẫn là câu “bà” như mọi đứa trẻ con khác.

Sau khi số phận nó đã được các đấng tối cao bảo vệ thông qua người môi giới là bà bói thì ngày rằm, mồng một nào mẹ tôi và mẹ nó cũng sắm lễ để đi tạ ơn các ngài và cầu xin các ngài tiếp tục bảo vệ. Còn bà bói thì hình như không thỏa mãn cho lắm với số tiền năm triệu đồng  trong cuộc bán mua vừa qua. Tôi đoán bà ta nghĩ bà ta vẫn bị hớ khi đưa ra con số năm triệu đồng nên bà ta lại đặt ra yêu sách mới và yêu sách đó đã được bà trình bày hết sức tế nhị, đầy tính thuyết phục và pha thêm một chút đe dọa với chị tôi “Bây giờ ngày rằm mùng một nào em cũng phải đem một cái lễ một trăm nghìn đồng đến để tạ ơn các ngài tại điện thờ của chị. Hiện tại chị đang rất bí tiền vì hôm nọ thằng con chị mượn xe máy của bạn nó đi chơi bị đâm nhau. Vậy em ứng trước cho chị mười lăm triệu để chị chạy chọt và đền cho người ta.  Mười lăm triệu tương đương với một trăm năm mươi lần đi lễ. Bây giờ cứ đến ngày lễ em chỉ việc đến lễ thôi, không cần mua gì nữa, còn ở đây chị sẽ chuẩn bị hết, cho đến khi con bé được mười tám tuổi. Về phía em thì coi như là đầu tư một cục tuy lúc đầu hơi xót ruột nhưng nó nhàn cho mình về sau này, còn về phía chị nếu không có tiền đền người ta thì chắc là chị phải bán cái nhà này đi mất, mà em thấy đấy, ngôi nhà có cửa quay hướng Nam rất hợp với số con gái em”. Tất nhiên chị gái tôi đủ sức khôn ngoan để không nhận lời ngay với bà ta và hứa sẽ trả lời bà ta sau một tuần.

Lại cuộc bàn bạc nữa giữa hai người đàn bà trong gia đình tôi. Tôi cảm thấy rất thích thú về thủ đoạn quá cao siêu của con người được mệnh danh là bà bói hay sứ giả của các ngài này. Còn anh rể tôi thì lắc đầu ngán ngẩm “Quả là cao siêu! Mẹo này phải nói rằng Khổng Minh sống lại cũng xin thua”. Bố tôi vẫn bài ca muôn thuở “Hết sức nhảm nhí!”. Còn mẹ tôi thì quắc mắt lên với bố như bà vẫn thường quắc mắt với bố  gần cả cuộc đời rồi. “Các người cứ báng bổ đi! Rồi đến lúc các người sẽ phải lao đao vì những lời báng bổ của các người”. Phải nói là mẹ và chị tôi không hổ danh là người đã từng lăn lộn với chợ búa từ khi còn quả cà, quả ớt. “Tiền mình đổ mồ hôi, sôi nước mắt mới kiếm được. Cũng chỉ số phận hiếm hoi bây giờ có đúng một mụn con mà nó cứ bắt chẹt mình, làm mình tức muốn chết”. Chị gái tôi có vẻ bất cần và vô mưu thốt lên đầy tức giận như vậy. Còn mẹ cũng nhăn trán nghĩ ngợi rồi hai mẹ con chụm đầu vào thủ thỉ, tính toán, tôi rất ngạc nhiên vì trong sự tính toán có cả giấy, bút và máy tính. Cuối cùng hai bà mẹ đã có sách lược. Mẹ tôi khà một tiếng đầy thỏa mãn rồi vui vẻ nói: “Nhất cử lưỡng tiện”. Còn chị gái tôi cũng nho nhe mà rằng “Cao nhân tất hữu cao nhân trị”. Chẳng cần đợi một tuần mà ngay ngày hôm sau mẹ tôi và chị tôi xách ngay mười lăm triệu đồng đến nhà bà bói nhưng không phải để cho bà bói ứng trước mà là cho bà bói vay lãi còn ngày rằm mùng một chị tôi vẫn mua lễ đi cúng. Rất có khả năng bà bói đang cần tiền thật vì chuyện con bà ta bị tai nạn xe máy là có thật. Bà bói đồng ý vay ngay mà không nghĩ đến phần trăm lãi suất mà mẹ tôi đã đưa ra. Khi đã cầm được một đống tiền trong tay rồi bà ta còn đon đả khen mẹ tôi và chị tôi rằng thương con cháu hết lòng và để nâng cao hiệu lực bản thân mình bà lại kể đêm qua bà mơ thấy các ngài về và khen mẹ tôi với chị tôi chu đáo. Trong chuyện này tôi biết bà bói nghĩ bà ta đang là người cầm đằng chuôi và tôi cũng nghĩ bà ta đang cầm đằng chuôi.

Tôi hoàn toàn chủ quan mà nghĩ rằng bà bói cầm đằng chuôi vì khi đứa cháu của tôi qua được cái vận hạn năm ba tuổi, như đã tính toán từ trước mẹ tôi và chị tôi bắt đầu mở chiến dịch đi đòi nợ. Mấy năm trời, mười lăm triệu đồng đã lãi mẹ đẻ lãi con. Ngày nào mẹ tôi và chị tôi cũng cầm sổ sách đến nhà bà bói. Còn bà bói, sau khi đã giở hết các chiêu trốn nợ, cuối cùng bà ta giở đến miếng đằng chuôi mà bà ta đang cầm mà bà ta dương dương tự đắc, dọa nạt mẹ tôi “Các người cứ đến đây quấy rầy các ngài, các ngài mà phật ý thì gia đình các người chỉ có tan hoang thôi. Các người đẩy tôi đến chân tường tôi sẽ bán ngôi nhà này đi để xem các người thờ cúng ở đâu và thờ cúng với ai”. Mẹ tôi cũng ghê gớm không kém, rít lên ở đáy cổ họng “Các ngài thì tháng nào tôi cũng phải mất hai trăm nghìn để lo cho các ngài rồi còn tiền chị vay tôi thì chị phải trả, không thể cứ mặt thớt mà khất được. Nếu không trả tôi, tôi cho người đến đào móng nhà lên”. Tôi không ngờ mẹ tôi lại ghê gớm đến nhường ấy. Đúng thật là trời không chịu đất thì đất phải chịu trời. Bà bói là người quá khôn ngoan, giảo quyệt, thấy cương không được đành chuyển sang nhu “Chị để em thư thư một vài hôm, sắp tới lại có mấy người đến bán con tại nhà em. Lúc đó em trả chị cũng chưa muộn mà”. Mẹ tôi là người cũng khá biết điều mà cũng rất khôn ngoan nên chuyển ngay sang phương án rình rập những người đến trả tiền bán con thì mới mong thu hồi nợ. Thế là dạo đó, cứ sáng sớm tôi đèo mẹ lên nhà bà bói đến chiều tối lại lên đón mẹ về. Cuối cùng thì mẹ tôi cũng thu hồi được gần hết số nợ, số còn lại mẹ tôi quân tử tuyên bố là để cả vốn lẫn lãi để đi lễ trừ dần. Bà bói tuy rất căm tức mẹ tôi nhưng cũng phải cám ơn rối rít. Tôi còn nhớ hôm đòi được nợ, mẹ tôi vừa đếm tiền vừa nựng con bé “Từ lúc có cháu đầu óc bà sáng suốt hẳn lên, tài lộc cứ đổ vào như nước”. Con bé cầm phiếu bé ngoan khoe bà, bà thưởng cho nó ngay hai nghìn, được thể nó cầm phiếu bé ngoan khoe cả nhà, ai nó cũng đòi tiền. Nhoằng một cái nó đã có cả chục nghìn đút lợn...

Đến ngày con bé vào lớp một, tôi đi học xa. Xa nhà, người tôi nhớ nhất là nó. Ngày về nghỉ, vừa bước chân vào nhà tôi đã gào ầm “Thánh ơi ra cậu cho quà này! Toàn pha lê nhé, tha hồ mà đem khoe bạn”. Bố nó từ trong nhà nói vọng ra “Thì cậu vào nhà đã nào, cháu Thánh ra chợ giúp mẹ bán hàng tết rồi, làm gì có thời gian mà ngồi nhà chờ cậu về. Mà mấy hôm nay nó nhắc cậu luôn đấy!”. “Thảo nào em thấy sốt ruột quá”. Nó tên là Thục nhưng từ khi nó được bán vào điện thờ nhà bà bói tôi liền đặt cho nó cái tên là Thánh. Tôi phóng xe ra chợ. Len lỏi trong đám người đi sắm tết, phải vất vả lắm tôi mới chen được vào hàng chị gái tôi. Nhìn cái dáng nhỏ bé của nó đang xếp xếp nhặt nhặt bên đống hàng tôi thấy chị tôi đáng trách quá, ai đời lại để cho một đứa trẻ mới sáu, bảy tuổi ra bán hàng chợ. Thương cháu thắt ruột. Tôi bỗng nảy ra ý định trêu nó, tôi kéo mũ sụp xuống và cất giọng ồm ồm “Cháu ơi, túi ô mai này bao nhiêu tiền”. Chị tôi ngẩng lên và đã nhận ra tôi nhưng tôi đã ra hiệu cho chị im lặng. Còn nó thì không ngẩng lên, tay vẫn xếp hàng mà giọng nói đầy kinh nghiệm “Túi ấy một cân, hai hai nghìn chú ạ”. Tôi giả vờ mặc cả “Mười lăm nghìn đồng một cân nhé, chú mua mười cân”. Vẫn không ngẩng lên, nó bảo “Chú có mua hai mươi cân cháu cũng không bán được. Mẹ cháu cất của người ta đã vào hai mốt rưỡi rồi”. Mặt tôi tẽn tò và thầm nghĩ “Thánh thật!” còn mặt chị gái tôi thì sáng bừng. Bằng giọng thực của mình tôi lại bảo: “Chú mua hai mươi cân, cháu gói hộ chú với”. Nó ngẩng đầu lên và nhận ra tôi. Nó nhao vào người tôi reo lên sung sướng “Cậu về khi nào mà không báo cho cháu biết. Cháu nhớ cậu lắm! Cậu có mua quà cho cháu không? Bây giờ cháu đã đọc được thư của cậu viết rồi nhé!”. Nó ôm cổ tôi nũng nịu làm cho tôi lại thấy nó là thiên thần của tôi chứ không phải là một đứa trẻ cúi đầu trả lời khách hàng khi nãy. Tôi rủ nó về nhà khoe với nó là tôi đã mua cho nó một món quà đặc biệt. Không cần nghĩ ngợi, nó theo tôi về liền. Nó kể với tôi trăm câu chuyện về nó. Nào là cứ được một điểm mười nó được mỗi người trong nhà cho hai nghìn. Nó thấy kiếm tiền bằng học giỏi còn dễ hơn đi buôn. Nào là nó luôn học giỏi nhất lớp và con lợn nhựa của nó đã chật cứng những tờ mười nghìn đồng... “Cậu biết không, bà và mẹ cháu cãi nhau với con mụ xem bói vì mụ ấy nợ tiền mẹ cháu. Con mụ ấy bắt mẹ cháu mua bát hương mà nhà mình đã nhờ mụ ấy thờ hộ với giá hai triệu đồng. Thế là mẹ cháu cũng mua còn bà ngoại thì xây thêm một tầng ba nữa để mở cái điện thờ to hơn, cao hơn điện thờ nhà mụ bói”. Tôi ngỡ ngàng khi thấy cháu tôi gọi người nó ghét là con mụ. Tôi ngỡ ngàng về khả năng tính toán với tiền nong của nó. Tôi thủ thỉ với nó nhưng là thủ thỉ với chính tôi “Cháu ơi! Cháu biết có đồng tiền từ năm cháu được bốn tuổi, nhưng cháu hoàn toàn ngây thơ về tác động của nó. Cậu phải làm sao để cháu hiểu bây giờ?”. Tâm trạng tôi rối bời vì đứa cháu yêu quý duy nhất của tôi. Nó thì cứ líu lo kể chuyện cho tôi nghe, những câu chuyện của một đứa trẻ con.

Về tới nhà, sau khi đưa quà cho nó tôi rủ nó giúp tôi dọn tủ để cho quần áo vào. Vô tình, tập giấy khen hồi học phổ thông của tôi bị tung ra, rơi xuống đất. Nó nhặt hộ, cứ được một tờ nó lại ngắc ngứ đọc qua, nó còn sờ mó đống giấy khen của tôi hồi lâu. Cuối cùng, nó bất chợt nói “Cháu thấy cậu chẳng bao giờ có tiền mà toàn phải xin bà ngoại. Bố cháu cũng thế, toàn phải xin tiền mẹ cháu. Nhưng mà cậu với bố lại có rất nhiều giấy khen mà bà với mẹ thì chẳng có cái nào!”. Tôi hỏi nó thích có nhiều giấy khen hay có nhiều tiền, không hề ngập ngừng nó trả lời ngay “Cháu thích nhiều tiền chứ cháu chẳng thích giấy khen. Lớn lên, cháu sẽ xây một ngôi nhà to như nhà bà ngoại nhưng cháu chẳng làm cửa đâu, cháu chỉ làm một cái khe nhỏ để ngày ngày cháu đút tiền vào, chờ cho khi nào cái nhà đầy tiền thì cháu sẽ đập nó ra để lấy!”. Tôi quay ra nhìn nó từ đầu đến chân. Nó không hề suy nghĩ về câu nói vừa rồi, mắt cũng không thèm nhìn tôi mà tay cứ xoay đi xoay lại quả địa cầu bằng pha lê mà tôi vừa cho nó. Tôi chợt nghĩ nó đúng là con thần con thánh như lời bà bói nói! Nếu đúng như vậy thì tôi còn có thể làm cậu nó được bao lâu nữa đây? Nếu đúng như vậy thì sắp tới tôi phải xin tiền nó mất. Mà đúng như thế thì trong thế giới thần thánh, các ngài sẽ sử dụng đồng tiền ra sao? Chẳng hiểu sao tôi lại hỏi nó một câu bâng quơ “Thế khi cháu có một nhà tiền thì cháu sẽ làm gì?”. Nó ngước cặp mắt trong veo nhìn tôi đầy vẻ quan trọng rồi nó xuống giọng thì thầm như sợ ai nghe thấy. “Lúc đó mỗi ngày cháu sẽ mua năm quyển truyện tranh, mười tờ báo, năm quyển sách. Mà cậu đừng nói với bố mẹ cháu đấy, bố mẹ cháu không cho cháu đọc truyện đâu!”. Tôi ngạc nhiên đến sững sờ và người tôi tự dưng như được nâng bổng lên, tôi thở phào nhẹ nhõm và ôm choàng lấy nó - đứa cháu bé bỏng của tôi, thiên thần yêu quý của tôi. Tôi mỉm cười và nói với nó “Đơn giản thế thôi sao? Nếu cậu biết cháu thích đọc truyện tranh, đọc báo, đọc sách thì cậu đã khuân về cho cháu hàng núi rồi. Chỉ như vậy thì cháu cũng không cần có đến một nhà tiền đâu!”. Vẫn bằng cái nhìn đầy vẻ quan trọng và giọng nói thầm thì, nó nói với tôi “Cháu chỉ thích đọc truyện tranh thôi còn báo với sách thì cháu không thích đâu, nhưng chị Đào ở tổ bán báo xa mẹ lại bán cả các loại đó.  Cháu thấy chị ấy bán được ít lắm, lúc nào chị ấy cũng ôm một bọc trĩu tay mà có người hỏi mua, lật xem chán lại chả mua...”. Ngừng một lúc nó chép miệng. “Chán thế! Mỗi hôm mẹ cháu chỉ cho cháu mấy nghìn ăn sáng nếu cháu không ăn thì cũng chỉ đủ mua cho chị ấy một cuốn truyện tranh thôi... Chiều nay cháu phải mổ lợn nhựa ra lấy tiền đi mua hết sách báo cho chị Đào mới được, để ngày mai chị ấy còn có tiền về quê ăn tết”. Tôi đặc biệt chú ý đến hai từ “Chán thế!” của nó, trong óc tôi bỗng lóe lên một ý nghĩ: Trong thế giới thần thánh chắc chắn không bao giờ có khái niệm “chán thế”. “Cháu gái ơi! Cậu rất yên tâm về cháu, cháu đã có một tấm lòng để sống ở đời...”.

(Báo Văn nghệ quân đội)

Gánh xương trâu

Thuở bé, đôi khi tôi cảm thấy oán giận cha đẻ mình những khi bị ông mắng mỏ. Cũng có lần oan uổng, nhưng thường thì do những trò nghịch ngợm chẳng mấy con gái của tôi. Ba vẫn hay đe: “Giá mày là con trai, tao cho nhừ đòn”. Hàng năm, cứ  đến ngày tát ao cá của hợp tác xã, họ lại hốt lên hàng  rổ dép các loại. Trong số đó, phần nhiều là dép của tôi. Ba tôi  ra xin lại. Họ nói: “Lần nào ông Ngụ cũng xin dép”. Ba phân bua: “Tại con bé này, - Ba chỉ tay về phía tôi - có đôi nào nó lại lia tất xuống ao”. Lúc đó, nét mặt của ba thật tội, tôi bỗng thấy thương thương. Tôi lẽo đẽo theo ông về nhà, cùng với rổ dép cũ, tạp nham, lấm đầy bùn hôi, tanh tưởi. Ba mang đi rửa sạch, rồi bảo: “Thử xem đôi nào vừa”. Tôi khác, tôi chỉ ước điều ngược lại, bụng bảo dạ: “Toàn một lũ bẩn tưởi và gớm ghiếc”. Quả nhiên, chẳng có đôi “gớm ghiếc” nào vừa chân tôi thật. Chiếc xanh, chiếc đỏ, chiếc rộng, chiếc lại chật căng… Cuối cùng, ba lắc đầu, bảo: “Để ít bữa, ba sang Hà Nội đổi cho đôi mới”. Tôi thừa biết ba sẽ nói  thế, vì cũng như mọi lần, ông chẳng thể nghĩ được cách nào hơn.

Cái cảm giác khi xỏ chân vào đôi dép còn thơm phức mùi nhựa, làm tôi sướng rơn. Cả ngày hôm đó, tôi diễu hành quanh xóm hàng chục lượt mà vẫn muốn đi tiếp, nếu không bị mẹ gọi về. Nhưng niềm vui dép mới thật chóng qua. Chỉ được ít ngày, tung tích của chúng đã nằm gọn dưới đáy ao. Tôi thích thú nhấm nháp cái cảm giác mất mát từ từ, khi lia từng chiếc dép xuống mặt nước, nhìn nó nổi lềnh phềnh, rồi chìm xuống. Tuyệt nhiên, không hề nhớ tới gương mặt của ba khi chìa tay xin lại mớ dép cũ móc lên từ đáy ao hôm nào.

Khác với trước đây, lần này, ba chẳng quát tháo om sòm, ông chỉ lắc đầu, ngán ngẩm: “Tết này, mày sẽ được đi chân đất”. Tôi không sợ  đi chân đất, nhưng ánh mắt ông nghiêm nghị buồn buồn, khiến tôi hơi ân hận. Tôi tự hứa, sẽ không chơi trò vứt dép xuống ao nữa.

Hôm ấy đã là 23 Tết, năm 1965…

2. Mẹ lo âu, nhìn xa tít ngoài rệ sông đang giăng giăng mưa phùn, nói bâng quơ:

- Tết nhất gì, lo quắn ruột.

Ba vẫn gõ búa đều tay gò lại chiếc xoong nhôm đen thui và méo mó, nói:

- Giàu hay nghèo thì ai cũng có Tết, đừng lo.

Mẹ cười hiền như bụt:

- Ông nói phải.

3. Ngày 24 Tết, trời bỗng hửng nắng.

Cuối đông mà có nắng.  Nắng ấm áp. Độ  lượng như nằm mơ. Như thể đất trời cũng thương cho sự Tết nhà nghèo. Ba tôi đánh bùn từ ruộng lên. Ông cố tìm chỗ bùn nào thật dẻo. Trộn với rơm khô, đạp nhuyễn. Đôi chân ông vật lộn với đống bùn trộn rơm một cách vụng về, nhưng vô cùng quyết liệt. Rồi trám. Trát. Vá lại những lỗ thủng trên bức vách đất đã bị bong ra lở lói. Vừa làm, ba vừa giảng giải cho tôi:

- Phải  miết cho kỹ, để rơm quận vào xương tre. Phải láng mịn tay để nước bùn bóng lên mới đẹp, nhóc hiểu chưa?

Ba, bốn ngày sau, trời vẫn tưng bừng nắng. Cùng với thứ gió hanh hao, nứt nẻ, nắng đã hong khô những tấm vách đất, rất vừa ý ba. Với hai thùng nước vôi xin bộ đội, ba đã tẩy trắng ngôi nhà như phép màu trong cổ tích. Đôi lúc, người lớn ghét nhau, rủa nhau là đồ “Bạc như vôi”, riêng tôi tin chắc rằng  vôi làm tôi hạnh phúc. Cái mùi hắc nồng của vôi khiến tôi sung sướng với một cảm giác mình được đổi đời.

- Con ghét cái màu bùn nâu xỉn - Tôi nói.

Ba cười sáng rỡ như những bức tường vôi, bảo: “Bùn là bạn của người nghèo”. “Con không hiểu” - Tôi nói. Ba lại bảo: “Lớn lên rồi sẽ hiểu”. Tôi hân hoan thán phục:

- Ba tài thật, sau này con sẽ lấy một người chồng giống hệt ba.

Ba vẫn cười.  Ngoài kia, mấy bà đi chợ qua, nói vọng vào:

- Nhà ông Ngụ sửa Tết được nhiều chưa? - Rồi hối hả bước, chẳng đợi ba trả lời.

4. Sáng ngày 29 Tết.

Trong bếp, con vện đang cố sức đuổi theo chú mèo mướp quanh cái chạn bát. Và chiến tích của chúng là hất tung những chiếc nồi nhôm đen thui, trống tuếch. Chúng thi nhau lăn lông lốc. Thi nhau kêu loong koong một cách hết mình. Cảnh ấy làm tôi thích thú. Tôi bật cười nắc nẻ. Nhưng người lớn không giống tôi. Mẹ vác gậy đuổi vện chạy quắn cả đuôi, bà ngó trân trân vào đáy những chiếc nồi không một dấu mỡ và thức ăn nào. Bà thở dài. Còn ba chỉ nói:

- Mày đúng là đồ trẻ con!

Rồi ông đứng dậy bỏ đi. Chầm chậm trên lối mòn ngoằn ngoèo như con rắn, chạy vào làng Nỗ. Tôi cảm thấy bước chân ba nằng nặng ưu tư. Một luồng gió mạnh từ sông bất thần ào tới, làm ba thấm lạnh. Ông đưa hai tay khép trước bụng để che gió, và cứ thế bước đi. Đơn độc trên lối mòn hoang vắng bóng người. Tự nhiên, tôi thấy nghèn nghẹn trong cổ, gọi với theo: “Ba đi đâu đấy?”. Ba không ngoảnh lại, chỉ nói: “Kệ ba”. Mẹ nhìn theo, lẩm bẩm: “Lại vào làng uống rượu với mấy ông”, vẻ không bằng lòng. Tôi bảo: “Mấy bác ấy cũng quý ba thì phải?”. Mẹ nói thủng thẳng, buồn buồn:

- Quý, nhưng họ vẫn gọi ba mày là “ông Ngụ”.

Tôi  vô tư cho rằng: “Từ trước nay họ vẫn gọi thế mà mẹ”. Chị gái tôi phản đối: “Không phải, ba mình tên khác”, rồi chị hỏi mẹ: “Tại sao?”. Mẹ nói: “Vì nhà mình là dân ngụ cư”. Mãi sau này, khi đã lớn, tôi láng máng nhận ra rằng, ba mẹ tôi đều là những người  có xuất thân từ dòng  dõi. Thế rồi, chiến tranh. Loạn lạc. Những thành kiến xã hội… đưa đẩy họ và lũ con đến sống nhờ ven ngôi làng hẻo lánh này. Như một hương ước bất thành văn, dân ngụ cư không được cất nhà ở trong làng. Vì vậy, nhà tôi đứng chơ vơ bên rệ sông, dưới một gốc gạo to đơn độc. Mặt nhà hướng vào làng Nỗ. Vô tình mà âm thầm. Đầy vơi, khắc khoải. Nỗi niềm tha hương…

Trưa ấy, ba không về ăn cơm, càng khiến mẹ khẳng định thêm ý kiến ban đầu. Chỉ còn vài chục tiếng đồng hồ nữa là giao thừa. Văng vẳng làng xa, thôn gần, tiếng lợn kêu eng éc. Sao mà hấp dẫn. Thế mới biết, tập quán thật mãnh liệt. Mặc chiến tranh. Mặc bom đạn từng phút, từng giây rình rập. Người ta vẫn kiên trì soạn sửa Tết. Hồi hộp, sùng kính chờ phút giao thừa. Sự kỳ diệu của những tập quán tưởng như nhiêu khê chính ở chỗ đó. Nó phục sinh dân tộc này sau tất thảy trầm luân…

ấy là những gì tôi nghĩ được, khi đã trải qua nhiều cảnh đời. Chứ lúc ấy, tôi chỉ thấy thèm đến nhỏ dãi. Đến quắt quay cái hương vị Tết nhất phả vào mũi từ làng xa thôn gần. Anh chị tôi theo mẹ ra vườn nhổ sắn. Tôi mon men ra rệ sông, đăm đắm nhìn về làng Nỗ, với một niềm hy vọng không đâu, nhưng rất đỗi mãnh liệt…

Kia rồi! Cái dáng xương xương của ba như oằn xuống dưới sức nặng của đôi quang tỳ lên vai người. Tôi ào tới, hét vang bờ sông:

- B…a…a…

Tôi sung sướng quá! Ba về, nghĩa là  nhà tôi có Tết. Dù chỉ là không khí Tết trong câu chuyện ba kể, cũng được chứ sao? Nhưng mà ba đang gánh một gánh gì đó rất nặng.

- Gì đó ba? - Tôi hỏi đầy háo hức.

- Xương trâu! - Ba nói hào hển. Ba cười với tôi. Nụ cười đã bị gánh nặng trên vai kéo lệch đi đôi chút.

- Trời, sao  nhiều vậy ba? - Tôi gào lên sung sướng, chân nhảy  ríu rít theo gánh xương trâu cùng ba về tận nhà.

5. Chiều ấy. Tối ấy. Đêm ấy.

Nhà tôi bận rộn và vui hơn Tết. Chị tôi giúp mẹ rửa từng khẩu xương ở ngoài giếng. Anh tôi nhóm lửa trong bếp. Còn tôi ngồi xem ba sử dụng dao và thớt để chiến đấu  với những khúc xương cứng đầu. Khi mọi người đã quây quần bên bếp lửa, nồi xáo xương trâu sôi xình xịch, reo vui, chứa chan hy vọng của cả nhà. Ba kể rằng, đấy là một con trâu già. “Già lắm hả ba?”. “Phải, nó không cày được nữa, nên hợp tác xã cho giết thịt”.

Mẹ bảo:

- Ông rõ dở, mình là dân ngụ cư, lấy phần làm gì, phiền lắm.

Ba nói bình thường:

- Không có! Tôi chỉ giúp họ chia ra gần một trăm phần giống nhau. Mỗi phần phải gồm có đầu, mông, lườn, đuôi… vân vân. Nghĩa là đủ bộ. Và đấy là một việc khó, bà hiểu chưa? Xong xuôi, tôi được trả công bằng bộ xương.

Mẹ không nói gì thêm. Anh chị và ba tôi cùng im lặng. Họ đăm đăm nhìn xuyên qua đống lửa. Tôi thấy trong mắt mỗi người, cũng đang cháy. Bập bùng tận đáy mắt. Những ngọn lửa không giống nhau, nhưng  nóng bỏng và vô cùng mãnh liệt. Tôi không thấy lửa trong mắt mình. Có thể, anh tôi chị tôi hoặc ba mẹ tôi sẽ thấy. Tôi chỉ nghe tiếng lửa thét gào. Tiếng nồi xáo xương trâu réo rắt. Và tin chắc rằng, tôi đã nghe được tiếng thời gian trôi đi ào ạt.

Đêm 29, rồi sáng ngày 30 thật yên ổn. Máy bay ném bom như đã  chết dưới mười tầng địa ngục, nên không nghe nó gầm rít trên đầu. Vì thế, những khẩu pháo cao xạ cũng nằm yên, hiền như một đàn trâu khổng lồ đang ngủ. Và buổi sáng ấy đã trôi vào cuộc đời tôi một vùng thời gian cổ tích, bình yên đến nao lòng.

Mùa xuân thật diệu kỳ. Không chỉ những ngày mưa bụi bay bay, ướt mềm như môi trẻ. Cỏ cây hút nhựa lên cành toả mùi hăng hắc, thật dễ chịu. Những tàu lá non ngơ ngác trong gió xuân, hân hoan đón lấy làn hơi ẩm toả đầy không gian… Mùa xuân còn có  cả những ngày như hôm ấy. Nắng hanh hao đủ làm hồng chín những nụ đào phai mới loé trong vườn. Gió thật nhẹ, mang thêm chút lạnh dây dưa, đủ để loài người cảm nhận được hơi thở ấm áp phả vào nhau. Cây cối, chim muông và đất trời chứa đầy xúc cảm. Đến bây giờ, tôi vẫn đinh ninh rằng, lúc ấy tôi đã nghe được tiếng của cỏ cây. Mẹ mắng: “Vớ vẩn! Toàn chuyện hoang đường”. Ba không quan tâm, lại nói lạc đề: “Chiều trừ tịch, đón tổ tiên bằng mâm cơm với canh xáo xương cũng đủ”. Lúc đó, tôi thấy ba thật trang nghiêm và huyền bí. Hình như người lớn gọi đó là cảm giác thiêng liêng, tôi không được rõ lắm.

Rồi hai phút sau đó, bầu trời pha lê vỡ nát. Lũ quỷ trời ngoi lên từ địa ngục, rú rít thứ âm thanh của chiến tranh và  chết chóc. Bởi thế, nên những con trâu sắt hiền lành đã trỗi dậy, phun dạn như mưa, như mắc cửi vào bầu trời. Thì ra, chiến tranh không mong Tết như trẻ con, chiến tranh luôn phá hỏng những gì trẻ con thích. Ba tóm cổ tôi chạy sấp ngửa xuống hầm chữ A. Mẹ, anh chị tôi lần lượt theo sau. Cả nhà tôi đứng sát cửa hầm, nhìn lên bầu trời rách nát. Lúc ấy,và cả bây giờ, tôi vẫn không thể phân biệt được đâu là tiếng bom, đâu là tiếng đạn pháo. Nó trộn lẫn vào nhau, với  cả ngàn âm thanh huỷ diệt  và mất mát. Nó  khiến cho trẻ con khiếp đảm đến rụng rời. Đôi khi bấn loạn quá, tôi đứng khóc tỷ ty trong góc hầm và đũng quần cứ ướt loang ra lúc nào không biết. Lần này, tôi đứng cạnh những người thân ở cửa hầm, tuyệt nhiên không hề thấy sợ. Ba chửi đổng: “Đồ khốn khiếp”. Mẹ không giống ba, chỉ nói rất đơn giản: “Chiến tranh mà”. Tôi không hiểu  những điều họ nói mà cứ thấy lẩn quất xung quanh thứ mùi khoi khoi béo ngậy của nồi xáo xương, thật quyến rũ. Như có luồng điện giật trong tim, tôi kêu lên: “Nồi xương!”. Rồi nhanh như một con rắn, tôi trườn lên khỏi mặt đất, chạy thục mạng vào bếp. Người nhỏ, nồi to. Chưa lúc nào tôi lại cầu mong nồi xáo xương nhỏ đi như lúc ấy. Hoảng hốt. Sợ hãi. Tôi luống cuống đánh đổ cả nồi xáo xuống nền đất. Dòng nước loãng mỡ, cùng với những miếng thịt nhỏ hiếm hoi chảy loang, khiến hồn tôi phiêu dạt. Vừa lúc, cánh tay ba chộp lấy cổ áo tôi lôi xệch xuống hầm. Ông gầm lên: “Mày muốn chết hả?”. Tôi chưa hết bàng hoàng khi nhận ra rằng nồi xáo xương đã tan thành mây khói, thì đã hứng ngay một cái tát của chị tôi:

- Đồ ăn hại! Mày là đồ ăn hại!

Rồi chị bưng mặt khóc oà. Anh tôi há hốc mồm như không tin vào điều đó. Mẹ nhìn tôi bằng ánh mắt xót thương. Đất dưới chân tôi chao đảo, bồng bềnh. Mỗi khoảnh khắc trôi qua dài như không đáy. Cuối cùng thì ba cũng lên tiếng. Ông cười khùng khục, cố ra vẻ tự nhiên. Nghe thế, chị tôi im bặt, lấy tay quệt nước mắt. Ba nhìn mấy đứa con, giọng đầy tâm sự: “Đêm qua, ngồi canh nồi xương, ba nhớ ngày xưa bà nội kể rằng: ông cụ Cối ở trong làng bị chết sớm, đến khi sang cát lại chẳng còn tý xương nào. Bà bảo, vì ông Cối hay ăn xương trâu nên bị mọt đục rỗng cả xương”. Rồi ba cười, xoa đầu tôi, an ủi: “Con đã giúp ba thay đổi một quyết định khó khăn”. Lúc đó tôi mới bắt đầu khóc. Khóc rống lên, bằng  tất cả nỗi ân hận xen lẫn niềm biết ơn ba chất chứa trong lòng. Không một thứ âm thanh nào lọt vào tôi được nữa, kể cả tiếng bom đạn thét gào. Nước mắt tôi chảy thành vũng dưới chân. Trong nhoè nhoẹt nước mắt, tôi thấy ba cười, thấy tấm vách quét vôi lơ lửng bay lên. Nồi nước xáo đang bốc hơi thơm phức. Cả đôi dép nhựa đỏ chót… Tất cả đều bay lên, mờ ảo trong một vùng ánh sáng lung linh.

Khi tôi khóc mỏi mồm, thì bầu trời tơi tả, cũng đã kịp ắng lại. Dường như, từ xa xăm vĩnh hằng của thời gian, nơi đây vẫn là bầu trời cổ tích, chưa từng có chiến tranh. Nắng vẫn hanh hao một sắc vàng êm ái. Gió vẫn nhè nhẹ, thổi về một màu xanh của xuân tươi. Chị tôi chạy từ bờ sông về, cười giòn thanh như miếng khế ngọt:

- Anh ơi, cho em con trâu lá này.

Bên sông, chuông chùa Tịnh thỉnh mấy hồi gióng giả. Hình như, đã đến giờ cầu kinh chiều.

6. Chiều nay, cũng một chiều trừ tịch. Nơi đó, chỉ tôi và dòng sông đối diện, nhưng cả hai đã hoàn toàn đổi thay. Tôi già đi, còn sông thì bé lại. Cũng như tôi, mẹ  và các anh chị không còn ở đây nữa. Ngôi nhà tranh vách đất. Gốc gạo. Ao bèo… cũng không còn. Chỉ có ba ở lại. Vĩnh viễn. Tôi nhận thấy dáng người xương xương của ba oằn xuống dưới sức nặng của gánh xương trâu, đang chạy dọc bờ đê… Chạy ngang qua chỗ tôi đứng. Và chạy mãi… Người đàn bà 43 tuổi bỗng khóc như trẻ nhỏ:

- Ba ơi…

Cành la cành bổng

Điến mốc hết ra lại vào, hết nhìn trời lại nhìn đất. Nhà Điến mốc nếu gọi là nhà cũng được, gọi là túp lều cũng xong, bởi lẽ kèo đủ con cu gác chếnh, mộng thắt, mộng hở và cột cái cột quân đều là lõi gỗ nghiến. Hiện lá gồi lợp mái đã trơ cuống, mè xô vì mục nát, đêm đêm chẳng mấy khi có dầu thắp đèn nên ánh trăng vàng theo nhiều lỗ thủng chiếu rọi xuống nền nhà. Nhà năm gian, nền nhà bằng đất nện nứt nẻ, nhiều hủm sâu như chiếc rổ, chiếc rá. Vách thưng bằng bua, trát bùn đất mủn, rời trơ cả cỏ, cả rơm. Vợ Điến phải nhặt nhạnh bao tải, bao xi măng che đậy cho kín nhà. Nhà Điến nghèo vì đông con. Đứa lớn nhất ngoài hai mươi, đứa bé nhất đang bú mẹ. Cái Cả đi lấy chồng mãi tận xóm  Gò Mối, sang sông đi dăm ba quả đồi, leo vài triền dốc là đến nơi. Cô Hai lấy chồng tận Phù Yên, Sơn La. Thằng chồng lười nên cô bỏ, đi buôn bán vặt. Anh nào nuôi cơm và mỗi đêm trả cho dăm mười ngàn thì cho ở cùng làm người đấm lưng. Dăm ba tháng gã này hết tiền bao thì thay gã khác. ở Phù Yên mà không yên nên phải về ở với cha mẹ đẻ. Một lần đi chợ bán hàng hoa quả về, một chàng trai theo cô Hai làm rể hờ. Cô Ba mới mười lăm tuổi nhưng phổng phao, vú đã căng phồng, tròn xoe, nước da lại trắng hồng. Cha mẹ chẳng cho tiền mua áo trong để mặc nên lúc nào vú cũng động đậy làm nhiều ông mãnh tứ tuần, ngũ tuần đã vài ba con phải lé mắt, nuốt nước miếng. Sáng nay Điến mốc đưa hẳn ba trăm ngàn cho cô Hai ra chợ xã vét bằng hết vịt ngan dưới nửa cân về nhốt để đấy. Còn cô Ba dẫn năm đứa em lên đồi Yên Ngựa lấy củi. Cái làng Bảnh này có đồi, có núi cả vài trăm héc ta rừng. Năm sáu năm trước xã giao đất giao rừng, của đáng tội, phải gọi là bán đất, bán rừng mới đúng. Các ông ở xã qui rừng ra héc ta tính gọn là ngàn mét. Các ông bán cho các hộ dân năm mươi, sáu mươi và bẩy mươi ngàn một nghìn mét rừng (tuỳ theo loại đất rừng). Các ông, các bà làm việc ở xã, ở xóm, ở hợp tác xã và đội sản xuất cùng anh em họ hàng xí phần trước những lô đất đồi màu mỡ, sườn núi ít dốc, ít đá tai mèo. Còn những lô đất cằn cỗi thì đến lượt dân ngụ cư có con đi làm ở xa gửi tiền về mua. Những vạt rừng đi cả ngày đường mới tới nơi hoặc sườn dốc đứng được bán cho bà con xã viên. Xã có ngót ngàn hộ, chỉ hơn ba trăm hộ mua được đồi rừng còn hơn sáu trăm hộ không có tiền đành không có rừng kiếm củi, không có bãi thả trâu bò. Nhiều nhà mua rừng rồi không có tiền, không có nhân công trồng rừng, cứ để đấy cho cây mọc tự nhiên. Ai đến kiếm củi họ bắt phạt. Ai cho trâu bò vào ăn cỏ họ bắt vạ. Vì thế nhà Điến mốc có một con bò kéo xe, kéo cày vợ Điến mốc hàng ngày phải đi các đồi rừng xa của lâm trường hoặc ra bờ ruộng cắt cỏ. Bà có mang cậu Mười Một nên đầu tắt mặt tối cả ngày mới cắt đủ cỏ cho bò ăn. Còn củi đun, Điến mốc có cách giải quyết riêng. Hắn gọi cô Ba vào giữa nhà dặn:

- Cái áo hở cổ cũng phải tuỳ lúc, để nhìn thì còn được lâu, động vào chóng nát, chán hoét. Nếu cho động vào phải là lão phó giám đốc kỹ thuật cai việc trồng và khai thác cây của lâm trường. Có vậy lão mới lộ cho biết ngày nào khai thác gỗ ở cánh rừng nào.

Nhiều lần cô Ba quanh quẩn ở lâm trường đến mười, mười một giờ đêm, khi về nhà thì áo quần xộc xệch, vì thế vú cô mới thây nẩy sớm đến vậy. Khi công nhân lâm trường khai thác gỗ, họ chỉ chặt gốc, ngả cây, cho dân chặt ngọn phạt cành làm củi. Cô Ba khoẻ nhất chặt lấy ngọn, kéo ra xếp đống. Cậu Bốn, cậu Năm phạt những cành lớn ở thân cây, xếp cạnh đống ngọn cây của cô Ba. Cô Sáu, cậu Bẩy róc cành nhỏ và lá, xếp thành đống. Lâm trường khai thác gỗ ở vạt đồi nào cô Ba đều biết và huy động các em dạy từ năm giờ sáng, tập kết đúng giờ, đúng địa điểm và tay năm, tay mười. Dân quanh vùng có biết vạt rừng lâm trường ngả cây, tìm đến cũng chỉ mót được vác củi cành. Đêm qua hơn mười một giờ đêm cô mới về, sáu giờ sáng nay đã dẫn đàn em đi kiếm củi nên mệt. Khoảng tám rưỡi, chín giờ mây đen vần vũ, gió thổi mạnh. Sợ mưa ập đến cô Ba cho đàn em xếp gọn củi vào vệ đường, để cậu Bốn ở lại canh chừng, chờ bố. Cô dẫn đàn em lội suối đi tắt về nhà. Điến mốc đồ chừng lũ con đã đưa củi xuống vệ đường, đánh xe bò đi chở về. Hai cha con cho xe qua đập tràn sông Bảnh thì mưa nặng hạt.

Cuối hè, đầu thu, bão mãi tận Quảng Ngãi, Bình Định xô vào dãy Trường Sơn, mây vần vũ lần theo triền núi ngược lên tận Lạc Thuỷ, Kim Bôi Hoà Bình, rồi quẩn lại sau dãy Tản Viên và mưa như trút nước. Con sông Bảnh mạch nguồn nằm sau dãy Tản Viên. Nước từ các triền núi, triền đồi cuồn cuộn chảy qua các làng của người miền núi đổ vào suối. Suối đem nước đục ngầu đổ vào sông Bảnh. Lũ ập về đến nhanh. Gần năm giờ sáng nước mới mấp mé bờ sông, liếm dần vào gốc bụi tre nhà Điến mốc ở ngoài bãi, hơn một tiếng sau lũ đục ngầu, cuồn cuộn đem theo rác, rều chảy siết cắt ngang qua thân tre, vít cho cả bụi nghiêng cong về một phía. Chưa đến chín giờ, lũ lớn đem theo rều, vít cả khóm tre cong rạp xuống. Lũ ngập hết ngọn tre, tràn lên bờ, lay nhổ cả gốc những cây nhỏ, cuốn  trôi theo dòng. Khi lũ tràn vào ngòi Lồm Chồm thì bắt đầu cuốn theo cả những cây gỗ lớn. Điến mốc phân công rành mạch, cô Cả, cô Hai và cô Ba đón vớt những cây gỗ to đang bị lũ cuốn về xuôi. Vợ Điến mốc cùng đàn con dùng vợt bắt rắn, dế mèn, liềng liễng, ếch nhái đang chạy lũ, xô lên bờ. Đàn con nhà Điến mốc quen rồi, mỗi đứa mỗi chiếc vợt và một chiếc gậy có chạc đôi ở đầu. Gặp rắn mòng hay cạp nong, cạp nia, rắn ráo con nào lớn, chúng dùng đầu chạc đôi đè cổ xuống đất rồi gọi mẹ bắt giúp. Chúng chẳng sợ loại côn trùng nào, vớt tất tật những thứ rang lên ăn được cho vào thùng tôn vẫn dùng luộc bánh chưng.

Dòng lũ như đàn ngựa lồng, nối đuôi nhau ào ào xô về xuôi. Cô Ba không chỉ đẫy người còn táo tợn hơn cả mấy chị em. Đêm qua bị phó giám đốc lâm trường vần vò, sáng nay kiếm củi vậy mà tới chiều cô vẫn bơi bè ra sông tìm những cây gỗ lớn ròng vào bờ, sau chuyến thứ tư thì thấy một cây gỗ bị gẫy ngọn, bật gốc, dễ đến người ôm mới xuể lập lờ trôi về xuôi. Mảng là ba cây bương ghép lại, cô dùng sào đẩy ra vừa sát cây gỗ, liền bỏ mảng leo lên. Cây gỗ vừa trôi vừa đảo nghiêng ngửa, vì vậy cô Ba phải bám hai tay vào cành cây, để mất chiếc sào đẩy. Cô bị lũ cuốn cùng cây gỗ về xuôi. Điến mốc rồi cô Cả, cô Hai cùng cậu rể hờ theo cô Hai thấy em bị nạn, chạy đuổi theo dọc bờ sông một đoạn. Cô Ba mất hút trong dòng nước đục ngầu, cả nhà đành quay lại. Điến mốc chép miệng. Nó hồng nhan, táo tợn quá, trời phạt phải lận đận. Không chết được đâu. Điến mốc quay về nhà hô lũ con khiêng số củi kiếm được vào vệ đường, còn mình phân loại lũ rắn, ếch nhái, dế và liềng liễng. Tối đen, có đi vớt rều cũng không được. Điến mốc hô vợ đi thổi cơm, bảo lũ con dùng một chiếc que tre vót nhọn, chọc vào bụng dế mèn, dế trũi và liềng liễng, bóp hết ruột, rửa sạch cho chị Cả đem rang với muối. Tối hôm đó cả nhà Điến mốc được một bữa thịnh soạn. Sáng hôm sau cô Ba vẫn chưa về, Điến mốc đem lũ mòng, cạp nong, cạp nia, rắn ráo ra chợ bán, rồi đạp xe đến các làng nằm dọc theo sông Bảnh tìm tông tích cô Ba. Cả làng Bảnh bận mải đón danh hiệu cao quí nên chuyện cô Ba vớt rều bị trôi mất tích chỉ rộ lên một lúc rồi lắng xuống. Đến quá trưa, Điến mốc buồn thiu, quay về làng, chẳng thiết dự hội, nằm khểnh thương con.

Làng Bảnh nằm trong xã Đăm Miếu, bà con chỉ gọi độc một chữ là xã Đăm. Sáng mai xã tổ chức hội lớn nên đêm nay đoàn chèo của xã diễn tích Trương Viên. Điến mốc cũng thủ một vai, vai lính. Con mất tích, ông chẳng còn bụng dạ nào lên sân khấu, đành khất đám. Đội trưởng đội chèo phải thay người khác.

Xã Đăm Miếu có hệ thống loa truyền thanh, loa báo đúng mười sáu giờ xã sẽ đóng điện. Hệ thống điện từ trạm biến thế, đến đường dây trục, đường nhánh về từng thôn đã làm từ ba năm nay, giá thành làm đường điện, rồi giá thành công tơ cứ mỗi năm mỗi tăng. Ngày đầu xã thông báo mỗi hộ chỉ phải đóng góp có ba trăm ngàn, tính cả tiền công tơ, năm thứ hai xã thông báo lại, mỗi hộ đóng góp năm trăm ngàn không tính tiền công tơ và đến năm thứ ba thì xã thông báo tiền đóng góp của mỗi hộ để có điện là tám trăm năm mươi ngàn, không tính tiền công tơ. Cán bộ xã rỉ tai Điến mốc, người miền núi ở miền núi nghèo, đón danh hiệu cao quí, nên nhà nước cho không tiền xây trạm biến thế, cột và dây điện đường trục chính, dân chỉ phải đóng góp tiền công tơ, cột và dây đường điện nhánh, vì vậy mỗi hộ làng Bảnh ta đóng góp mới ít thế. Còn như ở dưới xuôi, mỗi nhà muốn có điện phải đóng ngót chục triệu. Người nghèo ở miền núi sướng vậy.

Làng Bảnh có điện, nhà nào cũng mắc đèn tuýp mét hai, trưng ở gian giữa, ánh sáng hắt ra sân cho sang. Nhà Điến mốc thì lại khác. Cậu Chín tồng ngồng chơi ở sân, bị con chị véo cho một cái. Cậu từ bé đã không mặc quần áo, khi nào rét quá mới khoác chiếc áo của chị hoặc anh. Nhà cậu nghèo, bố mẹ còn chạy bữa, tiền đâu mua quần áo cho cậu. Mười tuổi cậu vẫn chưa đến trường, dù phân hiệu tiểu học ngay cạnh nhà cậu. Có ai tồng ngồng vào lớp học bao giờ ?

- Bố ơi, chị Sáu xui con hỏi bố sao không mắc điện trong nhà ta.

Điến mốc vừa đan xong một tấm phên nong mốt, đang đóng cọc quây nhốt ngan vịt mới mua về ở đầu bếp. Xong việc ông bế con lên và phát rõ mạnh vào mông.

- Cái thằng tồng ngồng, biến. Tao nói ra lộ hết thiên cơ.

Được thả ra, cậu Chín reo to.

- Vì thiên cơ nhà mình không mắc điện trong nhà a.a...

Làng Bảnh và Đăm Miếu mở hội, cô Cả cho chồng con về thăm cha mẹ. Điến mốc dúi cho con hai trăm, bảo sang chợ Vẻo mua ngan vịt nhỡ, dưới nửa cân. Cô Cả từ chợ Vẻo về đặt lồng xuống sân, lấy chiếc nón quạt phành phạch.

- Hàng sẵn lại mềm giá bố ạ.

- Chuyện, bố mày tính nát nước rồi, nhà nào cũng lao vào mua ngan vịt trứng về gột. Lũ đó choai choai mới xốc khoẻ, họ làm gì đủ thóc mà nuôi. Có người rước cho lại chẳng bán vội, vậy nên mềm giá. Ta ăn lớn cái khoản này đấy con ạ.

Nghe cô Hai nói, bố xúc thóc bán lấy tiền mua ngan vịt, vậy thóc người ăn chẳng đủ đến vụ gặt, lấy đâu ra thóc cho vịt ngan ăn?

- Cái tông môn nhà chị, rõ trứng khôn hơn vịt. Sáng bố ra chợ bán được lũ cạp nong, cạp nia và rắn ráo, dành lại ít tiền, đụng góc lợn lửng nhà Linh điên, thịt úp trong rổ. Có miếng sụn và chai tiết, con hãm hết cho bố.

Chàng rể hờ từ sân kho hợp tác xã về, góp chuyện.

- Rượu sắn cất hai lần sủi tăm, uống với tiết sụn vào chiều oi nồng này, đêm nay nổi giông bố hỉ.

- Việc cho cậu đây. Chăng dây mắc cho tôi hai ngọn điện ra giữa ao. Đi thuyền thúng mà kéo dây. Không được để ướt bóng đèn nghe không.

Cô Cả thủng thẳng.

- Bố ra sân kho hợp tác xã mà nghe. Người ta bảo bố Điến mày điên nặng. Cái người ta thải ra thì bốc về, vừa thoát khỏi số hộ nghèo, chuyến này lại vác rá ra kho.

- Tôi đã bao giờ để các anh, các chị đứt bữa chưa? Bảo làm gì thì cứ làm. Trứng khôn hơn vịt.

Chương trình phát thanh đặc biệt của xã Đăm Miếu bắt đầu từ việc đọc bản thành tích sản xuất nông nghiệp đạt bảy tám tấn một héc ta, (Chuyện mỗi khẩu chưa đủ sào đất cấy lúa hai vụ, loa không nói đến), xã có hệ thống trường phổ thông cấp một, cấp hai (Chuyện nhiều em học đến lớp 4 vẫn chưa biết đọc, biết viết, chuyện nhiều cô cậu học hết cấp hai mà viết thư còn sai câu, sai chính tả thì loa của xã lờ đi, không nói đến). Thưa bà con, trên đây là thành tích của Đăm Miếu ta. Bây giờ là mười lăm giờ bốn nhăm phút. Còn năm phút nữa điện lưới quốc gia sẽ hoà vào mạng điện Đăm Miếu. Xã ta sẽ thông thương với cả nước... còn bốn phút... còn ba phút, còn hai phút nữa sẽ đóng cầu dao điện, Đăm Miếu ta sẽ bừng sáng.  Đăm Miếu từ nay có điện soi đường sẽ vượt qua đói nghèo, đi thẳng lên con đường no ấm. Đồng chí đứng đầu huyện đã hoà lưới điện quốc gia vào lưới điện Đăm Miếu. Mời bà con bật công tắc điện. Theo lệnh của xã, ban điện khuyến mại, trong ba ngày lễ đón danh hiệu cao quí, các gia đình dùng điện không mất tiền.

Thấy lũ con vểnh tai nghe loa truyền thanh, Điến mốc điên tiết.

- Nắng còn ngấn ở sân, vậy mà hai phút nữa đóng cầu dao điện.

Nắng nhạt dần, một đám mây đen vượt qua đỉnh Lưỡi Hái tụ lại ở Đăm Miếu.

Cô Hai về, thấy bố mắc tới hai ngọn điện lớn giữa ao, tủm tỉm cười.

- Bây giờ thì con hiểu mẹo vặt của bố rồi. Vỗ ngan vịt bằng lộc trời bố hỉ.

- Cái tông môn nhà chị, vậy mà mấy ngày qua bảo đi chợ cứ nhặng cả lên.

Mây đen đặc trời, đứng gió, mưa nặng hạt. Cậu rể hờ hỏi:

- Mưa thế này, con cuộn hết dây điện, bố nhớ?

- Thế mà cũng đòi làm rể bố Điến mốc. Trời mưa to là phù hộ bố, bố hỉ.

- Cậu bơi thuyền ra tháo bóng điện cho tôi, hết mưa lại lắp vào.

Quả thật trời phù hộ cho Điến mốc. Sau trận mưa rào, mối, kiến cánh và đủ các loại côn trùng ra khỏi tổ. Cả làng Bảnh, nhà nào cũng thắp điện trong nhà. Điện đường chưa có. Chỉ nhà Điến mốc thắp hai ngọn trăm oát trên mặt ao, sáng rực cả một vùng. Muỗi, mối, kiến và đủ loại côn trùng cánh mỏng, cánh cứng từ bên kia sông Bảnh, bên kia ngòi Lồm Chồm, từ các gò đống trên các sườn núi thi nhau ra khỏi tổ, tìm đến quầng sáng ao nhà Điến mốc và phơi xác trên mặt ao. Lũ vịt ngan thả cửa xốc, no căng diều. Chuyện lạ nhà Điến mốc lan nhanh ra cả làng Bảnh và cả xã Đăm Miếu. Người ta xô nhau đến xem, sân chèo ngoài đình vắng hẳn.

Trò của Điến mốc xôm được vài ngày, thì mất điện lưới. Tối đến đàn vịt, ngan nhà Điến mốc không kiếm được lộc trời, cô Hai đành xúc thóc cho ăn. Tìm hiểu kỹ nguyên nhân xã bị cắt điện, hoá ra xã vay số tiền ban điện đã thu của dân để mở tiệc đãi khách về xã cùng đón danh hiệu cao quí. Sở điện không thấy ban điện xã Đăm Miếu đóng tiền cột, tiên dây đường nhánh và tiền công tơ đúng thời hạn đã lệnh cắt điện. Vậy là Điến mốc tính không bằng trời tính. Họa vô đơn chí, con bò kéo cày, kéo xe của nhà Điến mốc mắc bệnh đau bụng, lăn đùng ra chết. Điến mốc vội bán con bò cho chủ lò mổ. Con bò khi sống khoẻ mạnh đáng giá năm sáu triệu, chết đi bán được một triệu. Tiền đó vợ Điến mốc cất kỹ, làm lụng góp thêm còn mua nghé. Phiên chợ sau Điến mốc bán tống bán tháo ngan vịt choai lấy tiền trả nợ, còn đồng nào dồn vào đong thóc. Vợ Điến mốc thương chồng, mua cho nửa lít rượu và bìa đậu phụ. Không biết là quá uất vì kế làm giàu không thành hay rượu sắn chóng say mà Điến mốc quát đàn con inh ỏi.

- Cả lũ chúng mày, chỉ ăn hại thôi. Có việc đi học cũng không đến trường, sau này có mà...

Ông không nói hết câu vì cảm thấy buồn nôn. Ông oẹ không được, móc họng để nôn cũng không xong.

- Lũ chúng mày đâu hết rồi..Không đi học sao thành người...

Vợ Điến mốc ngồi đấm lưng cho chồng, nói nhỏ:

- Tiền xây dựng, tiền mua sách, tiền đồng phục mình khất mãi, làm gì còn tiền để con đóng cho trường nên cô cấm vào lớp học.

- Vậy sao bà không nói với tôi.

- Nói được ích gì nào, tiền đong thóc chẳng đủ, một chạp, giêng hai có tháng nào không độn sắn khô?

- Sao lại không có tiền? Mai tôi đi đánh cá. Bốn hôm nữa sẽ có tiền để các con đóng cho nhà trường.

Điến mốc và chàng rể hờ vác thuyền nan, mấy tay lưới, mấy đấu gạo và gói muối ra xe khách, ngược lên thượng nguồn sông Bảnh. Ngày và đêm cha con đánh cá, sáng bán cá ở chợ phiên. Đã là người miền núi, chẳng mấy ai không biết chài lưới. Cha con nhà Điến cắm cọc, giăng lưới ở cuối sông hoặc ở một góc của khúc sông sâu và đứng nước rồi từ hai phía chân chèo thuyền, tay gõ thanh tre ở mạn thuyền, dồn cá về một phía. Thuyền gần đến chỗ giăng lưới, hai người cùng đứng dậy tung chài. Con thuyền chòng chành là vậy, cha con nhà Điến mốc vẫn đứng vững và ra chài tròn xoe, chụp nhanh xuống mặt nước. Hai cha con hai chiếc thuyền gõ thanh tre dồn cá đến đâu náo động đến đó. Riêng thuyền Điến mốc có thêm gộc tre khoét rỗng dùng để khua cá. Tiếng gộc nghe trầm và vang gần giống tiếng mõ, nghe kỹ thấy tiếng đục hơn.  Gần sáng hai cha con neo thuyền ở gốc sung của một nhà quen bên sông, lên chợ Vinh Tiền xí chỗ để sáng ra bán cá. Thường cá đi ăn đêm, sáng ra rúc hang ngủ, vì vậy cha con nhà Điến mốc lên chợ không vội. Nhiều bà ra tận thuyền gạ Điến mốc bán buôn cả mớ. Chàng rể hờ gạt phắt. Ngót hai yến cá, lại là cá sông tươi rói, bán đúng giá, cân nhỉnh một chút người mua lại không vồ lấy. Người miền núi, ai chẳng thích ăn cá, nhất là cá sông tươi ướp hẹ đem nướng, rồi gỡ ra ăn với xôi, chỉ có nhất. Bố con nhà Điến mốc đổ từng mớ ra bán xô, mười ngàn một cân. Bán hết mớ này mới đổ mớ khác ra. Cả mớ cá con nào cũng thẫm mình, phồng mang ngáp và cong lưng tìm nước. Đa phần cá trôi, chày, chép lại là cá sông, bắt bằng chài, con bé cũng ba lạng nên người cả chợ xô đến mua như cướp, cha con Điến mốc bán veo cái hết. Chàng rể hờ vơ tiền vào túi vải, giắt cạp quần rồi cùng bố vợ tìm hàng phở. Hai cha con gọi ba chai rượu gạo, thêm tô xương đáy nồi, ngồi khề khà. Cuối bữa, mỗi người thêm tộ phở bánh nhiều, thịt ít, lưng lửng bụng kéo nhau về thuyền, giở tiền ra đếm rồi xếp từng chục theo loại tiền. Điến mốc có cái thú là tự tay đếm từng đồng rồi xếp cho gọn. Lần này ông rộng rãi, giao hết tiền cho rể hờ giữ. Nay chợ Vinh Tiền, mai chợ Khả Cửu, mốt chợ Miếu Môn, đêm cuối cha con đánh cá ở đầm Ma Trơi, sáng ra bán cá chợ Đăm Miếu rồi về nhà. Suối Khoả đầy nước và quanh năm đục ngầu. Không phải thượng nguồn người ta đào đãi vàng nên nước đục, mà từ thượng cổ suối này đã đục rồi. Suối Khoả chảy từ trên cao về, dồn nước qua thác Mống đổ vào sông Bảnh ở đầm Ma Trơi. Gọi là đầm Ma Trơi, vì đêm đêm đám lá mục ở đáy đầm nhả bọt khí mê tan ùng ục, xuyên qua nước lên gặp không khí bốc cháy, đêm đen ngọn lửa lan trên mặt nước lập loè, lập lòe.

- Bố hỉ, quăng chài thế mà trúng. Có ba ngày ba đêm mà được ngót năm trăm ngàn. Bố định dùng tiền làm gì?

- Một triệu bán bò bố còn giữ nguyên, thêm năm trăm này bố sẽ lên ngược mua con bê đực, vực dần kéo xe.

Đầm Ma Trơi này với Điến mốc có nhiều kỷ niệm lắm. Lần đầu bố đưa Điến mốc đi tập quăng chài cũng tại đầm này. Người tung chài đứng choãi chân trên thuyền, xếp từng lớp chài lên cánh tay rồi vung mạnh, ưỡn toàn thân, truyền lực qua lớp cước đến từng miếng chì để trải thành vòng tròn rộng hết cỡ, ụp nhanh xuống mặt nước. Điến mốc theo bố ba vụ cá quăng chài mới tròn vành. Đến vụ thứ tư bố cho chài, cho thuyền đi làm lẻ. Ngay năm đầu đi lẻ, Điến mốc đã gặp bác cả Hụp. Bác giỏi nghề lặn, dài hơi ở đáy nước nên có tên là vậy. Bác cả Hụp thấy Điến mốc khôi ngô sức vóc hơn người, lại sáng dạ, định vực nghề rồi chọn làm con rể. Điến mốc khi đó đang tuổi mười bảy bẻ gãy sừng trâu, còn con gái bác cả mới trăng ló mười ba. Nhờ bác cả Hụp truyền nghề, dần dần Điến mốc lặn xuống đáy dài hơi hơn, thạo từng hủm, từng hang hốc ở thung Ma Trơi này. Điến mốc ham học, mải nghề cũng là cho nhanh qua năm, qua tháng đợi con gái bác cả Hụp tròn mười sáu. Con gái bác cả Hụp nước da hơi đậm màu đồng hun, bù lại được dáng cao, mặt ưa nhìn, riêng đôi mắt bờ mi gọn, sâu, đen thăm thẳm. Có lẽ vì mắt cô sâu nên nhìn mặt cô lúc nào cũng hơi tối. Năm cô Cả vào tuổi mười sáu, Điến mốc hay là cà ở nhà bác Hụp. Không phải bác cả giấu nghề, Điến phải học lỏm, mà vì nhiều lần nàng liếc xéo, chàng gai người. Bác cả Hụp từ vùng khác đến, chỉ có hai cha con. Khi con còn nhỏ, bác cả vừa đi chài, đi hụp vừa đem cá ra chợ bán. Con gái xốc được việc, bác cả Hụp đi đánh cá, bắt rắn, ba ba, rùa, bẫy chim trời cho con ra chợ bán. Sáng ra cô cả đi bán hàng ở chợ, trưa về cơm nước, chiều lấy rau rừng, băm nấu cho lợn rồi thổi cơm chiều. Cô hay ra khúc suối vắng đầu nhà để tắm, rồi mới về dọn bữa tối cho bố. Biết được thói quen của cô cả, Điến mốc thường lấp sau tảng đá nhìn trộm tấm thân trần như nhộng từ dưới suối lên. Đôi gò mới nhú của cô cả lùm lùm, lớn dần trong sự khao khát của cậu Điến. Vậy mà đùng một cái, cô cả đi chợ theo một anh phụ lái xe khách ra tỉnh rồi biệt tích. Hơn năm sau cô mang cái bụng đã vượt mặt về quì xin với cha cho ở nhà sinh cháu. Cô cả bị một tên chuyên cờ bạc lừa, khi cô có thai hắn trốn biệt tăm. Bác cả Hụp sức yếu dần, suốt ngày ôm chai rượu cho đến khi không dậy được. Cô cả buồn quá, sinh non, không nuôi được con. Điến mốc biết chuyện, lang thang như người mất hồn, mãi mới tĩnh tâm được.

Điến mốc vừa gõ gộc tre dồn cá, vừa nghĩ miên man, đến lúc cần phải đứng lên tung chài vẫn ngồi gõ gộc dồn cá.

- Sao bố thừ người ra vậy?

- Vậy hả.

Ông nói với con như người vô thức. Cậu rể hờ quăng lưới, thuyền và lưới xô mạnh, tạo ra những quầng sóng nước, làm thuyền của Điến mốc chòng chành. Nắng sớm đã rọi từ đỉnh ông Trao, bà Trằng xuống mặt nước, làm tan sương mù. Có nắng sớm, người Điến mốc ấm lên, ông có thể lặn xuống đầm bắt cá.

- Anh đem thuyền, lưới và số cá đánh được đêm qua về cho cái Hai bán chợ Đăm Miếu. Khoảng gần trưa bố về chợ.

Chàng rể hờ xuôi theo sông Bảnh, để lại độc một con thuyền, một con người giữa trời và nước. Điến mốc vừa gõ gộc và những thanh tre trên mạn thuyền, vừa dùng một bó có hơn chục cây trúc nhỏ quật xuống mặt nước dồn cá. Cả đời Điến mốc quen cô độc giữa trời nước, mưa, nắng, sương gió chỉ mặc độc một bộ nâu nhuộm kỹ, vải cứng như mo nang. Da Điến mốc bì, mới nhìn tưởng như rộp trắng, nên bà con thêm cho ông từ mốc. Trước đây Điến mốc ra khỏi nhà là đến rừng, muông thú đủ loại ở ngay trong thung, lũ cầy cáo sẵn, vào rừng bẫy dễ như vào chuồng bắt gà. Vợ Điến mốc đẻ cô Cả, đốt củi gộc cả cây lớn cháy suốt ngày đêm, ròng rã ba tháng mùa đông và cả những ngày mưa xuân. Đến đứa thứ ba, thứ tư, vợ Điến mốc chỉ đủ củi sưởi ba tháng mùa đông, rồi bà đẻ những đứa sau chỉ sưởi hai tháng, một tháng. Đến cậu thứ Mười, vợ điến chỉ đủ củi sưởi mười đêm, còn ngày thì ủ con bằng chăn bông. Cả như sông Bảnh này cũng vậy, trước đây rừng chạy ra sát bờ, suối lớn, suối nhỏ đổ vào sông Bảnh, bốn mùa đều đầy ắp nước. Vào mùa lũ con sông cũng hiền hoà hơn, không phình nhanh ra và dữ dằn như những năm vừa rồi. Trước đây, đến cữ con lũ đầu mùa, cá chép từ thượng nguồn, hạ nguồn đổ về đây vượt thác Mống đẻ trứng. Vậy mà rừng thu hẹp dần, đồi núi phủ kín cây guột, guột bị cắt làm củi đun, mọc không kịp, chỉ thò lò trên mặt đất, muốn cắt cây làm chổi xể, phải vào tận rừng xa như người miền núi từng đi lấy gỗ đinh, gỗ nghiến khi xưa. Người miền núi làm nghề chài lưới vùng này không có qui ước, nhưng vẫn tuân thủ theo lệ chung, đợi cho cá chép vượt thác đẻ hết trứng mới đánh bắt, nếu chài lưới bắt được cá chép cái bụng đang đầy trứng thì thả ra. Nhưng rồi đàn cá chép tại đầm Ma Trơi cứ vợi đi, vì dần dần lệ không được tuân thủ nghiêm ngặt, cứ mười lần bắt được cá chép cái có trứng họ thả chín, con to nhất bắt đem ra chợ. Sau cứ mười bận bắt được cá cái bụng mang trứng, bạn chài chỉ thả sáu, thả năm rồi không thả nữa, vậy là người ta thả sức bắt cá, kể cả cá chép vật đẻ vào con lũ đầu mùa. Điến mốc cũng làm như các bạn chài lưới người miền núi. Một lần ông bắt được lũ cá chép mới ba bốn lạng, nhỏ quá không nỡ đem ra chợ. Cá chép ở sông Bảnh và ở đầm Ma Trơi này sống được hơn chục năm, có con nặng đến năm sáu cân. Lần ấy Điến mốc quăng chài bắt được hơn chục anh chị cá chép mới choai choai. Ông thả ra và gõ mạn thuyền, thầm mong cho chúng lẩn xuống hang hốc để trốn. Rồi gần ba tháng ông quăng chài ở đầm Ma trơi, lại vớ được lũ cá chép đó. Sở dĩ ông nhận ra đàn cá, vì cả đàn đầu đều hơi đỏ, con đầu đàn đỏ từ đầu đến thân. Trước đây người miền núi bắt được cá chép đỏ, cho rằng đó là cá thần, thả ra để cầu may. Sau dần, chẳng ai theo lệ đó nữa. Điến mốc dự đoán trước, biết sẽ bắt lại được đàn cá chép đỏ, ông chuẩn bị gộc tre khoét rỗng làm gộc, lấy hơn chục cây trúc nhỏ ghép lại, sau khi thả đàn cá ra, ông vừa khua gộc, vừa đập cây trúc xuống mặt nước, xua đàn cá chui vào hang hốc. Ông làm vậy chừng nửa tiếng,  quăng chài tiếp không bắt được con nào trong đàn cá chép đỏ nữa... Những năm tháng Điến mốc còn trẻ trung, chẳng cần đợi nắng lên, chỉ cần uống chút mắm cá do ông tự làm lấy là hụp liền được vài hơi. Năm nay Điến mốc đã ngũ tuần, phải đợi nắng ấm ông mới hụp được.

Chuyến đi quăng chài đầu vụ này trời cho kha khá, số cá bắt được đêm qua, nếu con gái bán chắc tay, cả thảy gói tròn sáu trăm ngàn. Nếu cộng thêm tiền bán con bò vừa chết, được triệu sáu. Số tiền ấy đem ra chợ Đăm Miếu mua bê, chỉ được con cái mà cũng khó vừa ý. Phải đi bộ lên chợ Tru Cù, tháng chỉ họp hai phiên mới mua được chú nghé hoặc bê đực. Nhưng rồi chân đi, mồm cũng đi, ăn, tiêu hết, lấy đâu cho con đóng tiền học. Dân bản gọi ta là Điến mốc, chỉ mốc ngoài da thôi, ta chẳng lừa lọc ai, ngay cả đàn chép đỏ cũng vậy. Nhưng rồi khi chúng mày lớn đẫy, mùa tới vật đẻ, lại sa chài lưới thôi. Năm trước đã hụp tìm, biết cả đàn ta thả mười hai con, nay chỉ còn tám. Bạn chài bắt mất bốn. Thôi tao để lại hai chép cái, trong đó có con đầu đàn đỏ toàn thân, lũ đầu mùa tới đi tìm bạn tình mà vật đẻ, duy trì đàn con cháu, cá thiêng của người miền núi. Số còn lại về nhà tao biến thành áo quần cùng con trẻ đến trường, cái Cả, cái Hai, cô Ba, cậu Bốn học chỉ biết đọc, biết viết phải bỏ trường đi kiếm sống. Còn như cậu Năm, cô Sáu, cậu Bảy, Tám và cu Chín tao phải lo cho chúng nó học hành để có cái chữ làm người. Còn thằng Mười, Mười Một... bà ấy sao mà mắn đẻ.

Toan tính vậy, Điến mốc thấy chắc dạ, ông mang theo chiếc túi vải, hụp xuống đáy, tìm hang có đàn cá chép đỏ, bắt đủ sáu con, mỗi con nặng ngót ba cân rồi thu chài, xuôi thuyền về chợ Đăm Miếu.

Theo thói quen, cô Hai tính ngày bố đi, đúng sáng chợ phiên ra cổng đón cá của bố đi chài về, đem bán. Cô đỡ lồng cá từ vai bố.

- Ngót hai yến bố hỉ.

- Thế số cá thằng rể đem về sáng nay, con bán được bao nhiêu ?

- Số cá nào, con có thấy anh ấy về chợ đâu ? Không khéo ..

- Không khéo là sao ?

- Anh chàng cuỗm hết, biến mất tăm chứ sao ?

- Biến sao được, con tìm đến tận nhà mà đòi.

- Đi buôn, gặp bạn chợ, biết gốc gác người ta ở đâu ?

Điến mốc lắc đầu, chán ngán.

- Con vào chợ bán cá đi, bố về đây. Nhớ mua cho bố bìa đậu cút rượu.

Điến mốc nằm liệt giường tới hai ngày. Trời qua đông, sang hè. Lúa ngoài đồng vào mẩy. Sáng ra sương mù phủ kín, khi mặt trời lên khỏi đỉnh ông Trao, bà Trằng sương mới tan dần. Một buổi sáng, gà gáy rộn canh năm, Điến mốc vội nhỏm dậy. Ông lặng lẽ chuẩn bị chim mồi, lưới đi bẫy cu cườm. Điến mốc đem lưới sang bên kia sông Bảnh, đi bộ hơn tiếng đến một cánh đồng rộng. Mấy nhà phía chân núi chưa nổi lửa vào buổi sáng, còn chìm trong sương đêm. Điến mốc chọn một vạt bờ thửa rộng, để lồng chim mồi và lưới xuống, rồi lấy dao quắm đi chặt cành cây về cắm quanh một vòng tròn, để ẩn trong đó. Ông lấy những thân cây cỡ bắp tay cắm hơi xiên, rồi mắc lưới. Giữa đám lưới ông buộc thòng ba con chim mồi. Khi giật dây, chim mồi bay vọt lên, vướng dây ở chân, lại hạ xuống. Nhiều lần chim mồi vọt lên rồi hạ xuống như vậy, lừa được lũ chim đang đậu trên dây điện cao thế lao xuống đánh nhau. Một bên lưới móc vào những chạc cây, thân cây khác, đặt dựa vào hàng cột cắm chắc xuống đất. Khi cu cườm kéo đàn sà xuống đánh nhau với chim mồi giành lãnh địa, ông giật đầu dây, lưới hạ nhanh trùm lấy đàn chim.

Trời chưa sáng rõ, đàn chim cu cườm đã kéo nhau về đậu trên dây điện cao thế.

Một trong những ngôi nhà ở chân núi nổi lửa, sau đó lửa lại tắt. Bóng một người đàn bà vấn khăn đen lầm lũi đi về phía lùm cây bẫy chim cu cườm. Điến mốc nhận ra bóng người đàn bà, không còn để tâm đến việc bẫy chim. Ông mong từng bước chân của người ấy. Người đàn bà Điến mốc mong chờ là con gái bác cả Hụp. Sau ngày cô bị sẩy thai, sức vóc hồi lại dần. Gái qua một lần đẻ thay da đổi thịt nây nây trắng đến nõn nà. Một lần sau ngày giỗ của bác cả Hụp, Điến mốc vờ say, xin ngủ lại nhà cô. Đêm đó cô cả nhờ Điến mốc gãi lưng. Anh chàng mới hơn ba mươi tuổi, sức vóc hơn người, lại đang kiêng vì vợ ở cữ, chỉ có hai người trong một ngôi nhà giữa rừng, sao có thể chỉ gãi lưng cho cô cả. Họ im lặng quấn lấy nhau và chỉ biết có nhau. Cô cả cười, hai hằm răng đều tằm tặm, mắt sâu thẳm và quyến rũ. Bộ ngực nở nang của gái một con từng có sữa mà không cho con bú trắng hồng làm cho Điến mốc ngập đầu vào, không rời ra được. Mãi chiều hôm sau, cô mới cùng Điến mốc về chào bà chị. Sau đó cô có thai và sinh một cháu trai. Sinh xong cô tự đi lấy lá thuốc mà mẹ cô đã truyền cho, kiên quyết không sinh đứa thứ hai.

Điến mốc chằm bặp, ôm ghì lấy người đàn bà đã ngoại tứ tuần vừa bước vào. Cô cả Hụp không cho, nhưng Điến mốc không chịu. Xong chuyện, ông bị cảm vã mồ hôi, nằm vật ra.

- Đã bảo, cứ cố.

- Thì buồn quá, liên tiếp bị xui, chịu không thấu.

- Biết rồi, thương mà chẳng giúp gì được. Thôi không bẫy chim sáng nay, để sáng mốt. Hôm nay giỗ thầy, về nhà với em.

Cô cả thu lưới, thả chim mồi vào lồng rồi gánh lưới và lồng chim đi trước, Điến mốc theo sau. ở trong buồng, cô cả cho uống nước gừng và ủ cho Điến mốc hết cảm. Gần trưa, cậu con trai đang học lớp chín, ở trường chuyên cấp hai của huyện về, hai mẹ con bắt gà làm bữa để cúng ông Hụp.
Trời đang nắng nổi giông, đầu mùa hè hẳn có gió lốc.

(Báo Văn nghệ )

Sống kịch

Ông giáo Tần về hưu đã hơn hai năm. Cuộc sống nhàn hạ chán phèo.  Sáng, ông dậy sớm, tập thể dục, vừa ăn tô mì gói vừa xem chương trình thời sự trên ti vi lúc 6 giờ, sau đó ngồi suốt đến 11 giờ thay vợ trông chừng một quán hàng nhỏ, toàn những thứ lặt vặt như kim chỉ, nút áo, xà bông tắm, dầu gội đầu, bột giặt… kèm vài cái máy vi tính chuyên cho thuê trò chơi điện tử. Buổi chiều, bà giáo đã xong việc cơm nước, giặt giũ mới thay chỗ trông hàng để ông được tự do. Cũng chẳng biết làm gì ngoài việc la cà đâu đó vài người bạn già thất nghiệp hay cắm cúi bên bàn viết cố nặn ra vài ý nghĩ trong đầu với hy vọng có được một bài hay hay, đăng báo.

Thật ra, lúc đầu, ông không định giết thời gian nghỉ hưu bằng nghề viết lách. Ông định  lợi dụng khoảng sân trước để trồng lan, những giò lan quý phái, thanh nhã, nếu may mắn có thể hái ra tiền. Nhưng bà giáo lại muốn dùng khoảng sân đó để xây cái quán nhỏ bán tạp hoá, một cách thực tế hơn để kiếm tiền chợ hàng ngày. Vả lại, nghề chơi lan cũng lắm công phu, tốn kém phân bón, giống má và đủ thứ phụ kiện lặt vặt. Tất cả đều là tiền. Lợi lộc chưa thấy mà trước mắt đã nghe bà vợ càu nhàu nẫu ruột. Ông xoay sang tập tành nghề thư pháp. Lại tốn tiền mua giấy, bút lông, mực tàu,… mà mãi cũng chỉ viết được mấy chữ loằng ngoằng, ta tàu lẫn lộn. Ngẫm cho cùng chỉ có nghề viết văn là đỡ tốn kém, cứ nhặt nhạnh mấy xấp giấy cũ, cây bút với ấm trà. Thôi thì miễn sao ông ấy có việc để làm - Bà giáo chặc lưỡi nghĩ vậy.

Chỉ có cậu con trai tên Tân, nay đã tốt nghiệp đại học, có vẻ không hài lòng. Tân có thói quen chạy xe vào tận nhà, khói mù mịt, máy vẫn còn nổ, tiếng lùng bùng, vang vang trong căn nhà chật. Ông giáo đang viết, khó chịu, gắt: “Mày có chịu tắt máy xe không?”. Mỗi lần như vậy, cậu liếc mắt qua chỗ cha ngồi viết, khoá công tắc xe, lén lút giấu một nụ cười mỉa hay bước ra ngoài quán hàng thì thầm vào tai mẹ: “Yên lặng nghe! Cho nhà văn làm việc!”. Bà giáo trừng mắt ngó cậu… rồi thôi. ít khi nào bà dám mắng cậu con trai có tính khí thất thường. Nó giận, bỏ đi biệt dạng, mấy cái máy vi tính trục trặc không có người sửa nóng thì toi sở hụi một ngày. Ông giáo có  mắng thì bà  phải vuốt ve, giấu giếm nhét tiền vào túi cậu, lại mua hẳn cho cậu một cái di động Nokia phòng hờ gọi về sửa mấy cái máy dở chứng với lời dặn: “Kheo khéo mà giấu! Ba mày thấy rồi lại trách tao chiều con”. Tân cười hềnh hệch nhét cái di động vào túi quần: “Mọi thứ đều bày ra trước mắt, vậy mà, xưa giờ, ba  có thấy gì đâu!”.

Công bằng mà nói, lúc đầu bà giáo rất tế nhị, không dám bảo ông trông hàng. Chẳng gì, ông cũng từng là một ông thầy đáng kính, quen với sách vở, với bộ quần áo lúc nào cũng là thẳng, mực thước, đĩnh đạc. Nhưng ngồi trong nhà, chốc chốc thấy bà vừa nấu cơm, giặt giũ, vừa chạy ra chạy vào bán hàng, bận tíu tít cả mặt mũi, ông thật không yên lòng. Đành ra ngồi ngoài cửa, cạnh cái tủ kính chưng đồ hàng, hễ ai đến mua thì gọi vợ. ít lâu sau, quen dần, ông cũng tập tìm kiếm những món mà người ta yêu cầu, đưa cho họ, rồi chịu khó vào nhà trong hỏi giá. Thao tác chưa thuần thục nên đôi khi chậm chạp đến mức người mua phát bực. Tiến bộ  hơn chút nữa, ông bắt đầu cặm cụi mò mẫm cách tắt mở hay vào các chương trình trò chơi trên máy vi tính để giúp bọn trẻ con mới tập tành làm game thử. Khách đến chơi đa phần là những cậu học trò cúp cua, trước khi cắm đầu vào máy còn cẩn thận dặn ông đúng giờ hết tiết cuối phải thông báo để bỏ chạy ngay lại cổng trường chờ cha mẹ đến rước. Một lũ  dối trá và hư hỏng! Nhưng khốn nỗi, chúng có tiền, rất nhiều tiền! Chúng là thượng đế, là nồi cơm của gia đình ông! Chúng làm ông buồn lòng khi nhớ lại những bài học về sự trung thực mà trước kia ông từng giảng giải. Ông than thở với vợ. Bà giáo nhăn mũi, thuyết phục  ông bằng câu nói muôn thuở: “Hơi đâu mà nghĩ ngợi! Chúng nó hư  thì có cha mẹ chúng nó dạy, chưa phiền tới ông”.

Điều đó đôi khi cũng làm ông buồn. Lại còn tức. Toàn bộ phần nhà trước đã sử dụng để kinh doanh, cái buồng nhỏ của hai vợ chồng già trở thành nơi duy nhất có thể  sinh hoạt, ăn uống, ngủ nghỉ và… sáng tác. Quanh ông lúc nào cũng ầm ào, những âm thanh đinh tai nhức óc từ mấy cái loa vi tính. Nào trò chơi lái xe đua, nào bắn súng, nào săn tìm quái vật, nào tiếng trẻ con la hét, chửi thề, cãi cọ, xô bàn ghế… Đang ngồi viết, ý tứ như chợt nghẽn lại trong đầu hay bốc hơi đâu mất. Ông quẳng cây bút trên tay, hầm hầm đứng dậy nhìn ra, định mắng cho lũ trẻ một trận. Nhưng chợt nhớ đến gương mặt hầm hầm của bà giáo khi mất khách, ông lại thở dài, ngồi phịch xuống ghế. “Đuổi tụi nó đi thì cả nhà có mà ăn cám” - Bà giáo nói vậy.

Mười một giờ đêm, đám trẻ về hết, hàng quán dọn xong. Thế là thoát nợ! Ông lại pha một ấm trà mới, sửa soạn chiếc đèn bàn và xấp giấy trắng. Nhưng thường thì cũng chẳng viết được! Đó là giờ sinh hoạt quen thuộc của nhà mụ Làn. Mụ sống bằng nghề cho vay. Chín giờ sáng nhà ấy mới thức dậy. Hai thằng con trai chạy xe đi uống cà phê. Bà mẹ và hai cô con gái, áo quần hở trên hở dưới, mở tivi xem phim, nghe nhạc, gội đầu, sửa móng tay và bàn chuyện xóm. Trưa, họ không nấu cơm, chỉ thích cơm tiệm, vừa ăn lại vừa xem phim Hàn Quốc, thứ phim sướt mướt được chiếu hầu như suốt ngày trên các kênh truyền hình địa phương. Quá trưa thì mở karaoke, gào khản giọng hát để trút bỏ sinh lực thừa. Chiều xuống, cả nhà toả ra khắp các con hẻm nhỏ thu tiền hụi, tiền lời. Nửa đêm, đó là lúc những người chạy xe ôm cuối cùng đến nộp tiền trả góp sau một ngày lao động. Trong khi ngồi  đợi họ, mụ Làn ung dung mở ti vi cực to. Ai trả thiếu hoặc khất lại vì ế ẩm, mụ cũng ung dung la hét, chửi rủa. Đám con mụ lúc đó lại hát karaoke trên lầu hoặc rồ ga hết cỡ lái xe đi mua đồ ăn đêm.

Nhà ấy, thằng Man là đứa liều nhất. Nó chạy xe quá tốc độ, đụng chết người. Mụ Làn phải  đút lót tốn kém hơi nhiều  để cuối cùng thằng con thoát khỏi cảnh nằm nhà đá nhưng nó cũng phải sống dở chết dở suốt mấy tháng liền trong nhà thương. Nó tên Hùng nhưng người trong xóm vẫn gọi nó là Man vì hết bệnh rồi nhưng vẫn còn chứng dở hơi, đôi khi, xách dao chạy ra đường đòi ăn thua đủ với một kẻ nào đó chỉ vì tội quẹt nhẹ vào chiếc Future của nó. Thằng Man cũng được mẹ mua cho một chỗ trong giảng đường đại học cùng một dàn máy vi tính chuyên dùng để chat và xem các trang web mát mẻ. Thằng Man thích gọi mẹ bằng “chị”, nhất là những lúc nó cần xin tiền. “Cho trẻ ra!” - Nó cười hô hố vừa nói vừa vuốt ve cánh tay trần, trắng nhẫy mỡ của bà mẹ đang tuổi hồi xuân mà lại chồng chết. Mọi cảnh tượng đó, ông giáo thường thấy khi ngồi bán kim chỉ ngoài cửa. Căn nhà đối diện như cái gai trong mắt ông, nhức nhối, khó chịu mà không sao nhổ đi được. Chẳng lẽ sang tận nhà góp ý? Không khéo lại  bị già trẻ bé lớn trong nhà chúng mắng té tát vào mặt bằng ngôn ngữ của dân đòi nợ chuyên nghiệp!

Ông giáo già tức uất như phản ứng tự nhiên của một người có văn hoá ở con hẻm vừa được công  nhận là khu phố văn hoá. Một bữa, ông nghĩ ra cách viết lá đơn phản ảnh gửi tổ trưởng khu phố. Ngay tối đó, mụ Làn đứng ngoài cửa chửi cha mắng mẹ một đứa ghen ăn tức ở nào đó đã đụng  chạm đến quyền tự do của nhà mụ. Tiếng chửi the thé của cả mẹ lẫn con, nghe mà sốt cả ruột. Ông giáo đang nằm phải ngồi bật dậy. Bà giáo dấm dẳng hỏi: “Nghe rõ chưa? Còn muốn ra gây chuyện à?”. Ông càu nhàu: “Thì phải nói, cho nó biết tôn trọng người khác chứ!”. Bà cười khẩy: “Ông có  thưa  đến tỉnh cũng không đụng được cái lông chân của nó. Nó mua hết mọi thứ, quen hết mọi người. Thư ông gửi kín cho ông tổ trưởng buổi sáng, chiều lại, nó cầm đọc vanh vách. Không biết xấu hổ hay sao mà còn chường mặt ra?”. Ông giáo thẫn người mất một lúc rồi nằm vật xuống giường, lấy gối áp chặt vào tai.

Đã qua giai đoạn khó khăn để thay đổi. Bây giờ, lặng lẽ tự nhấn chìm mình trong cuộc sống cô đơn, ông giáo cảm nhận sâu sắc mối quan hệ bất hoà giữa ông với cái thế giới xa lạ, nhạt nhẽo, cái thế giới tràn ngập âm thanh của những trò chơi man rợ, những chiếc xe máy phân khối lớn, những cuộc cãi vã, những màn kịch khóc cười, kể lể bất tận thường diễn ra lúc nửa đêm giữa chủ nợ và con nợ; cái thế giới thu về một chiếc tủ nhỏ với cây kim, sợi chỉ, gói băng vệ sinh, những chiếc nút áo đủ màu, những gói dầu gội đầu muôn nhãn hiệu chỉ có 500 đồng cho gói 5gram…

Lời tự khuyên thứ hai: Bất hoà nhưng phải cố chung sống. Ông tập nhớ, bắt đầu từ những cái nhỏ nhất. Cây kim giá 200 đồng. Cuộn chỉ đen giá 1000 đồng. Các loại xà bông tắm giặt phức tạp hơn, trăm thứ trăm giá. Phải cố  thao tác cho thuần thục để người mua khỏi phải  khó chịu vì đợi mãi lúc ông mò mẫm trong cái mớ hàng họ bùng nhùng để  tìm cho ra cuộn băng keo trong tủ. Phải cố học để bọc thật khéo gói băng vệ sinh trong tờ giấy báo và khỏi lọ mọ đi vào nhà sau hỏi bà vợ xem gói bột giặt nửa ký giá bao nhiêu. Phải cố gượng cười chào mụ Làn khi dạo này, mụ hay sang nhà ông, thậm thụt bàn bạc một điều gì đó với bà giáo. Phải ăn ít lại,  lường bữa, mỗi buổi hai chén cơm như một cách tiết kiệm đầy tự trọng của người sống nhờ vào công việc và tiền bạc của kẻ khác. Tuy nhiên, khi bà giáo hỏi, ông lập tức dẫn ngay lời của cụ Lê Quý Đôn: “Ăn cháo nhiều, ăn cơm ít, ăn rau nhiều, ăn  thịt ít, đó là cách để sống lâu”.

Ông cũng tập quen dần với tiếng xe máy lùng bùng khi cậu con trai rú ga xộc vào tận buồng. Trong mắt bà giáo, nó tài hơn ông, được việc hơn ông, lại khéo tìm ra tiền nhờ đi làm tiếp thị cho mấy hãng thuốc lá, thỉnh thoảng lại trúng mối lớn nhờ chạy chọt, mánh lới và buôn thuốc lá lậu. Vài lần, không đừng được, ông cố mềm mỏng  nhắc nhở nó chuyện học hành, bằng cấp. Chẳng lẽ cái bằng kỹ sư nông nghiệp lấy về để đem bỏ xó. Nó phẩy tay, trả lời tỉnh bơ: “Thời này, chỉ cần có bằng đại học, không cần biết bằng gì. Vả lại, muốn mấy cái mà chẳng được. Bằng cấp đều có giá, dễ kiếm hơn lấy đồ trong túi. Vài chục triệu là mua được cái thạc sĩ, tiến sĩ. Quan trọng  là có tiền để mua hay không!”. Chợt thấy nẫu lòng khi gã thanh niên đứng trước mặt ông dường như  là con của một người khác, lọc lõi,  thức thời, năng động và đầy tham vọng, mẫu người của thời hiện đại. Hình ảnh cậu bé con thường khóc tấm  tức khi bị điểm 9 môn toán và thích xem truyện cổ tích chỉ còn là cái bóng mờ nhạt trong ký ức của ông giáo già. Và chắc rằng, trong suy nghĩ của cậu con trai giờ đây, hình ảnh người cha, người thầy ngày xưa cũng chỉ là cái bóng của những nguyên tắc lỡ thời, một thứ đồ cổ bị phủ bụi trong viện bảo tàng.

Mấy hôm nay, ông giáo thấy mình không thể làm ngơ với chuyện nhà được nữa. Linh cảm như có một biến cố gì  đó ghê gớm đang đe doạ công cuộc làm ăn của gia đình khiến ông lo lắng. Cậu Tân đi biệt hai ngày không về. Mụ Làn qua nhà ông nhiều hơn bình thường. Chẳng biết mụ nói gì, chỉ thấy sau đó, bà giáo ngã bệnh, nằm liệt giường, thỉnh thoảng lại quay mặt vào vách, mắt đỏ hoe. Ông hỏi, bà chỉ làm thinh, đôi khi như quá khó chịu, lại còn gắt gỏng. Thế là ông gánh hết chuyện cơm nước, giặt giũ, vừa trông hàng họ vừa chăm sóc vợ. Đêm, ông biết bà vẫn thức bởi ông cũng không sao ngủ được. Khi mệt mỏi, ông chỉ chập chờn một thoáng rồi giật mình vì nghe tiếng thở nặng nề của vợ. Bất nhẫn, trong buổi cơm trưa chỉ có ai vợ chồng già, ông hỏi liều: “Có chuyện gì thì nói thật! Giấu mãi  được sao?”. Như chỉ chờ có vậy, bà giáo bật khóc: “Con mụ Làn ác quá! Phen này, chắc mình mất nhà vào tay nó!”. Lời nói chỉ là để xác nhận những điều ông nghi ngờ. Ông biết ngay mà! Nó cho bạc góp, cứ cầm hết giấy tờ là thoải mái cho vay, để một ngày nọ, biết người ta không có cách gì trả được, sẽ đòi ráo riết để con nợ buộc phải bán rẻ căn nhà. Ông lắc đầu, buồn thỉu: “Chỉ có ít hàng họ, sao đến nỗi phải vay nợ  quá nhiều?”. Bà giáo ấp úng: “Tôi… một mớ, thằng Tân.. một mớ. Nó bị bể chuyến thuốc lá lớn, công an hốt sạch”. Ông hỏi: “Bây giờ, bà tính sao?”. Bà giáo thờ thẫn trả lời: “Còn tính gì nữa! Nó lấy hết giấy tờ, lại đòi gấp quá, có muốn bán cho người khác cũng chẳng được!”. Ông nói: “Thì bán cho xong, miễn sao trả đủ nợ nần, còn lại chút ít, cho thằng Tân làm vốn”. Bà thở ra đánh  sượt: “Ông chẳng biết gì cả! Bán nhà rồi thì dựng lều ngoài đường ở sao?”. Ông nói: “Vẫn còn đất hương hoả ở quê, tôi về nói với mấy người bà con cho mình một khoảng nhỏ, cất nhà ở cũng xong”. Bà dựng lên như đỉa phải vôi: “Về đó để chết đói à? Không, tôi không về. Ông có về thì về một mình đi”. Bà giáo xô ghế đứng dậy, bỏ dở chén cơm. Ông giáo nghẹn giọng, lặng thinh. Lần đầu tiên, ông chợt cảm thấy chán và mệt mỏi với những người mà sau ngần ấy năm chung sống, ông tưởng lầm rằng mình đã  hiểu hết về họ. Cả căn nhà này nữa, hình như, cũng không phải là cái tổ ấm như ông mong muốn! Nó chỉ là nơi ở đậu, cái chốn đày ải nhục nhằn đối với một kẻ hàn sĩ hết thời là ông. Buồn bã, ông đi lang thang ngoài phố suốt một buổi chiều. Chẳng gặp ai ở câu lạc bộ hưu trí. Chẳng có tiền để uống một cốc cà phê trong cái quán ven đường. Ông đành ra công viên, ngồi lì ở đấy cho đến sụp tối mới chịu trở về.

Chừng như cả nhà đang đợi ông. Quán đóng cửa sớm. Cậu Tân đi đi lại lại còn bà giáo thì như đã hết hẳn bệnh, cứ đứng ngồi nhấp nhổm trong phòng. Tân nói như reo lên khi thấy cha về: “Đây rồi! Ba vô đi! Cả nhà bàn việc một chút!”. Ông giáo thẫn thờ ngồi xuống ghế. Bà vợ ngồi xích lại gần một bên, dáng điệu hoà nhã khác với mọi ngày, hệt như bây giờ, ông mới là người quan trọng nhất. Ông nhìn vợ con một thoáng, tự hỏi, họ đang cần gì ở người chồng, người cha vô tích sự này. Tân mở đề: “Con quyết định cưới vợ”. Cậu nói đến đó ngừng lại, đưa mắt dò xét, ngạc nhiên khi thấy ông giáo chỉ nhìn đăm đăm ra ngoài cửa, con mắt vô hồn, gương mặt chẳng ra vui mà cũng chẳng ra buồn. Đến lượt bà giáo kể lể, giọng nói dù lắp bắp, lúng túng nhưng câu chuyện thì thoáng qua ông đã biết rõ ràng. Vậy đó, Tân đã tìm được cái phao cứu nó khỏi chết  chìm. Nó sẽ cưới vợ. Nhà vợ giàu có, hứa hẹn, cưới xong là cho mượn ngay tiền trả nợ để giữ lại căn nhà. Nghe xong, ông buột miệng thốt một lời cảm thán vô nghĩa: “Gấp vậy sao?”. Tân cười, vẫn cái giọng cười hềnh hệch: “Cưới chạy nợ mà ba!”. Ông giáo cũng cười, nụ cười méo xệch: “Vợ ở đâu mà kiếm nhanh vậy?”.  Tân khoác tay: “Con quen lâu rồi. Nó già và xấu, nhưng là con út, lại giàu lắm. Trước đến giờ, con dụ chưa chịu. Nay, đến cảnh này thì phải cưới nó thôi. Nghe con hỏi cưới, ba nó mừng ra mặt, muốn xin gì cũng cho”. Ông hỏi gằn thêm câu nữa: “Nghĩa là mày không yêu nó?”. Tân nhăn mặt: “Ba ơi, kịch! Đời này, có ai không sống kịch đâu. Nhưng sống kịch mà có tiền thì cũng đáng lắm chứ! Đám cưới, họ bao hết, chỉ cần ba má có mặt, luôn cười khi tay  thợ chụp hình yêu cầu và… ăn”. Ông giáo lại cười, trong đôi mắt vô hồn rớm một giọt nước rưng rưng như dính hạt bụi: “Chừng nào thì cưới?”. Tân xoa tay, hể hả: “Chỉ cần ba đồng ý. Tuần sau sẽ tiến hành, đủ để mời ít người bà con”. ừ, thì đóng kịch! Ông còn lựa chọn được sao? Nếu ông không đồng ý, đám cưới vẫn sẽ được tiến hành, còn ông thì sẽ biến thành một kẻ dở hơi, bảo thủ, ích kỷ và tàn nhẫn đối với sự nghiệp của một thằng con trai đang hồi hãnh tiến. Lời tự khuyên thứ ba: Hãy đóng kịch cho tốt!

Ngày cưới, ông diện một bộ complet rất oai do Tân mướn về. Tươm tất vậy nhưng ông thông gia cũng chỉ giơ tay khẽ chạm vào tay ông thay lời chào, còn bà mẹ của cô dâu thì mải lo đón bạn bè, bỏ mặc bà giáo đứng cạnh thui thủi như một người hầu. Người ta chỉ tìm ông bà giáo trong giờ hành lễ, khi cần đủ cha mẹ hai bên để chụp hình, khui champagne và bắn kim tuyến. Đứng sát cạnh cô dâu lớn hơn Tân những năm tuổi, ông giáo mới nhận ra rằng lời nhận xét “già và xấu” của Tân khi nói về cô vợ sắp cưới  quả là không có ngôn từ nào chính xác hơn. Nước mắt nghẹn bứ ở cổ họng nhưng nhớ lời Tân dặn, ông phải luôn miệng cười bởi đèn flash chớp lia lịa. Lễ xong, người ta đua nhau nâng ly bia chúc mừng. Nhạc trỗi lên. Tiếng người ầm ào như vỡ chợ. Hết trách nhiệm, ông giáo lủi thủi ra cửa, định về nhà. Vừa đến chỗ gửi xe thì bị cậu Tân gọi giật giọng. Bắt kịp ông giáo, cậu vừa thở hổn hển vừa nói: “Ba làm kỳ quá, sao chưa ăn mà đã về?”. Ông trả lời: “Tao mệt. Đầu nhức quá”. Quả tình, lúc ấy, ông cũng đang nhức đầu, máu chảy rần rật ở màng tai khiến tai bị ù, trán căng cứng như sắp nổ tung. Cậu Tân nói, nửa than vãn, nửa trách hờn: “Khổ quá! Thì  ít ra ba cũng phải uống vài ly bia, nói vài câu cảm ơn người ta chứ. Không có họ thì tối nay là lúc cả nhà ta phải ra đường mà ở”. Ông giáo rũ người, buồn thỉu, chẳng biết làm gì cho phải. Ông phải đi cầu cạnh và chuốc rượu cái gã trọc phú nhìn người bằng nửa con mắt ấy sao. Ông lại phải cười và cảm ơn kẻ đã quăng ít đồng bạc thừa mà vừa thu tiền cưới bạc triệu vừa gả được cô con gái “già và xấu” cầm bằng là ở vậy suốt đời đó hay sao? Nhưng, đã nhận đóng kịch thì  không thể bỏ vai diễn. ừ, thì vào!

Ông giáo thẫn thờ quay lại đám cưới trong bàn tay dẫn dắt của cậu  Tân. Cậu đưa ông đến chỗ bàn tiệc có ông thông gia ngồi, lại cẩn thận đưa cho ông một ly bia đầy tràn mượn của ai đó. Những nguyên tắc ứng xử chuẩn mực đã thấm vào máu khiến ông giáo lịch sự gượng nở nụ cười, hơi cúi mình xuống trong khi đưa ly bia bằng hai bàn tay, một tay cầm quai, một tay nâng dưới đáy ly. Ông thông gia đang dở câu chuyện, buộc lòng quay lại, chẳng thèm đứng dậy, một tay chạm cốc, một tay vỗ vỗ trên vai ông theo cái cách của một ông chủ đang hạ cố uống với nhân viên mình một cốc bia lấy lòng sếp. Gã trọc phú cười, môi còn tươm mỡ vì đang nhai dở miếng thịt gà trong miệng: “Trăm phần trăm nghe!”. Trong một thoáng, ông giáo  thấy  gương mặt  mình nóng ran như bị một cái tát tai nảy lửa. Lập tức, ông đứng  thẳng người lên, ly bia trên tay run run như muốn đổ tràn. Ông nhìn Tân, đôi mắt đau đáu một ánh nhìn tức uất, nghẹn ngào. Nhưng cậu Tân nhìn ông như nài nỉ, kín đáo nhắc nhở rằng ông phải cố mà hết lòng. Đành vậy, ông nhắp một chút, nước mắt như muốn trào ra. Cậu Tân lại hích nhẹ vào cánh tay ông. Cậu muốn ông uống cạn. Ông giáo thở dài rất khẽ. ừ, thì uống! Ông ngửa cổ uống ừng ực, mấy hơi thì cạn sạch! Bia đắng quá, hăng hăng, nồng nồng, cứ như đốt lửa trong bụng.

Những tưởng được yên thân, nào ngờ, cậu Tân lại dẫn ông chen vào một bàn tiệc khác, buộc ông ngồi xuống rồi bỏ đi đâu mất. Những người trong bàn đã lưng lửng say, đang dở chuyện, lại  dường như chẳng biết ông là ai nên cứ cười cười rồi chạm cốc. Lại cắn răng mà uống, làm thinh mà uống và lắng nghe đủ chuyện trong cái thế giới ông chưa từng biết tỷ như thuế má, nhà đất, giá vàng, giá đô la… hay những cuộc kinh doanh tính bằng bạc tỷ, những quan hệ quen biết từ các công sở cấp phường đến cấp tỉnh và cả những cô gái trong các quán bia ôm. Chuyện tạm ngưng khi cô dâu chú rể ngồi sát cạnh ông, nháy mắt nhìn cô dâu vừa đi qua bàn khác, rồi nói như hét vào tai ông trong tiếng nhạc xập xình: “Chửa hoang ba tháng mà cũng tìm được chồng. Giỏi thiệt!”.

Có vẻ như, lúc đó, ông giáo đã bắt đầu say. Ông ngồi chết lặng, ngực tức thốn, đôi mắt mở trừng trừng nhưng cứ mờ dần, ràn rụa nước. Thốt nhiên, chẳng ai trong bàn hiểu vì sao ông lại bật cười, mà cười rất to. Cứ như mỗi lần cười, hơi thở nghẹn tức nơi ngực ông thoát được ra ngoài để ông nhẹ người hơn một chút, hưng phấn hơn một chút. Vậy là ông  cười mãi! Và ăn! Và uống! Bia chảy tràn trên tay ông. Ông lảo đảo đứng dậy, cầm ly đi khắp các bàn, cười  với bất kỳ ai. Ông mời họ uống cùng cốc bia sau khi nói một câu nhàm tai vì được  lặp lại hàng trăm lần: “Tôi đây mà, cha của chú rể. Rất hân hạnh”. Họ cũng cười, giơ ly rồi nhắp một chút, trong khi uống cạn. Số người bà con ít ỏi bên đàng trai được ông giáo mời đến chứng kiến tiệc cưới lần đầu tiên nhìn thấy ông cười ha hả, uống bia ừng ực đều cho là lạ lùng. Nhưng rồi họ cũng khoác tay cho qua: “Ông giáo vui quá phát cuồng đấy mà, dù gì cũng có một thằng con khôn ngoan, biết chọn vợ giàu  sụ. Chẳng mấy chốc mà lên đời!”. Rồi thoắt đó, chẳng ai thấy ông giáo đâu nữa. Thật ra, trong cái tiệc cưới đông như hội chợ này, ai lại rỗi hơi đi tìm một nhân vật phụ đã xong màn diễn.

Lúc đó, ông giáo đã đi một mình về nhà, trút bỏ bộ complet, vào phòng tắm, cố nôn mửa bằng hết những gì ông đã ăn, đã uống rồi dội nước tắm ào ào. Nước rất lạnh nhưng nó làm ông tỉnh người. Ông tắm rất lâu, cẩn thận gột xà phòng những mấy lần mới chịu thay đồ. Xong xuôi, ông vào phòng ngủ, ngả mình xuống chiếc giường hẹp, mắt đảo quanh nhìn mọi vật, từ tấm ảnh ngày cưới của ông đến cái bàn làm việc thấp lùn, từ cái tủ áo đóng vào những năm 60 đến những dãy sách dài sắp xếp cẩn thận trên mấy hàng kệ dựa vào tường… Ông nhắm mắt lại, chợt thấy mỗi đồ vật trong phòng đều gợi nhớ một người, một việc, một điều gì đó của thời quá khứ. Chúng lần lượt đi qua tâm trí ông như cuốn phim đen trắng cũ kỹ, hình ảnh, đường nét đã nhạt mờ nhưng vẫn sống động lạ thường.

Rồi bỗng nhiên, ông mơ hồ thấy mình đang đứng trên cánh đồng mênh mông giữa một buổi sáng rất trong lành và tĩnh mịch, không có tiếng xe máy gầm rú, không có tiếng nhạc điếc tai, không có tiếng chửi the thé hỗn xược. Chỉ có tiếng chim hót, tiếng gió lao xao trên những tàu lá dừa, tiếng mái dầm quẫy nước đẩy chiếc xuồng nhỏ lướt đi trên con rạch lềnh bềnh lục bình trôi. Chỉ có mùi cỏ thơm, mùi đất ẩm, mùi rạ nồng nồng. Chỉ thấy không khí mà ông hít thở cứ mát vào tận phổi, tinh khiết như được lọc qua một màn sương mỏng, lãng đãng giăng trên giang đồng mơn mởn màu lúa xanh đang thì con gái. Cái lạnh thấm dần từ bàn chân lên tận đầu gối hệt như chân ông đang dẫm lên lớp bùn non, mỡ màng phù sa và lún dần xuống. Ông mỉm cười, nụ cười méo mó, một dòng nước nóng hổi rỉ ra từ kẽ mắt khép hờ, trôi xuống hõm má nhăn nheo, thấm vào đôi môi khô. Ông cố nhướng mi mắt  nặng chịch lên lần cuối, chợt  nhìn thấy cái chấm sáng vàng đục từ ngọn đèn ngủ  gắn trên vách phòng cứ lắc lư, chập chờn như con mắt đau đáu của người thức đêm, lặng lẽ một nỗi niềm…

… Cậu Tân tức tốc đưa cha đi bệnh viện. ở phòng cấp cứu, bác sĩ  bảo, ông giáo bị tai biến mạch máu, xuất huyết não, trễ quá nên không còn cứu kịp. Cậu Tân bàn rằng nên hoả táng cho  gọn nhẹ nhưng bà giáo, trong lúc đau buồn nhất, bỗng nhớ đến những mảnh giấy ông giáo vẽ nguệch ngoạc cảnh làng quê bèn quyết định đưa thi hài  ông về chôn cất trên đất hương hoả của dòng họ. Ngày đưa linh cữu đi, hàng xóm rì rầm bàn tán: “Cậu Tân giỏi thật! Cứ như đoán trước được cha chết bất đắc mà kịp cưới chạy tang”. Cậu Tân nghe được, có phần thích chí, tự nghĩ: “à! Điều này thì mình tính chưa ra!”…
(Báo Văn nghệ)

Lằn roi sau lễ ăn thề

Đêm hôm kia nhà thằng ín mất trộm. Kẻ trộm  thừa lúc anh chị Quyết đưa thằng ín sang nhà  ông bà ngoại, lẻn vào cậy ván sàn lấy đi một trong năm chiếc rương mây nhà chị Quyết.

Sáng hôm sau, khi đám mây màu sữa trên đỉnh Pu Há vừa vỡ ra từng mảng đã thấy chị Quyết khóc rống lên làm xôn  xao cả bản. Bản Hát Củm của Lả nằm lọt thỏm trong lòng thung lũng, sàn nhà này cách sàn nhà kia chỉ mấy bước chân và không có gì ngăn cách nên tối đến thật vui, thằng Lả thằng ín có thể cùng lũ trẻ trong bản tha hồ chạy nhảy chơi trò trốn tìm khắp bản. Cả bản chỉ có mười sáu nóc nhà, vì vậy chỉ một lúc sau mọi người đều đã kéo  nhau sang nhà chị Quyết. Người lớn ai cũng có vẻ mặt căng thẳng, còn trẻ con đứa nào cũng bám chặt váy mẹ không dám reo hò như mỗi lần bản có việc phải tụ tập. Lả thấy thằng ín ngồi lọt thỏm giữa đống chăn đệm lộn xộn, mới có, cũ có dồn thành đống giữa nhà. Mẹ Lả ngồi ôm chị Quyết bên bếp lửa. Chị Quyết tóc tai xổ tung vừa khóc vừa vật  vã. Theo chị Quyết thì trong chiếc rương mây đã mất có tới ba mươi đồng bạc trắng hoa xoè, một chiếc mật gấu to bằng bàn tay thằng ín, chín bộ cúc bướm bằng bạc, hai chiếc váy sa tanh và bốn mươi sải vải khít. Đó là cả một núi của chứ chẳng chơi. Chỉ với ba mươi đồng bạc trắng đã đủ để cất một   căn nhà sàn năm gian có hai khẩu Khau Cút hình một nửa  vầng trăng trên chóp mái. Số bạc ấy cũng đủ mua năm đến sáu con trâu đực to nhất bản như trâu nhà Lả… Vậy nên chị Quyết tiếc của mới khóc đến nỗi không ai dỗ được.

Chị Quyết là mẹ thằng ín và là chị gái Lả. Anh rể lấy chị gái đã gần chục năm nhưng anh chị mới cưới nhau cách đây có ba năm. Số bạc trắng đã mất, phần là tiền thách cưới, phần do bố mẹ Lả cho thêm anh chị sau sáu năm bố thằng ín  ở rể bên nhà Lả. Cái  thằng ín láu cá thật, nó ít hơn Lả gần một tuổi mà cứ ấm ức vì phải gọi Lả là cậu. Mỗi lần chơi trận giả nó còn sòng phẳng bắt Lả khênh kiệu khi quân nó thắng quân Lả. Thấy Lả không thèm chấp nó cứ coi Lả như mấy thằng trẻ ranh cùng lớp. Còn Lả, Lả thừa biết ông cậu là thế nào. Người Thái có câu “Pi lung Pha - Noọng nạ Then” nghĩa là  “Ông anh vợ như ông Giời, ông cậu hơn cả ông Giời”. Mỗi khi ông  cậu đến chơi nhà thì anh rể, chị gái phải cơm rượu chu tất, ý kiến ông cậu thường rất được chị gái và anh rể coi trọng. Liệu hồn cái thằng ín, thể nào cũng có bận Lả mách chị gái cho nó biết.

Sau vụ mất trộm, cả bản buồn như có người chết, ông già bà cả đi nương, đi ruộng về gặp nhau ngoài   mó nước lại túm năm, tụm ba bàn tán. Họ tức cũng  là phải vì vụ trộm mất danh dự cả bản, là trong bản có người không tốt mấy, việc đó với dân bản là hết sức nghiêm trọng. Theo người lớn, kẻ trộm phải là người quen nhà chị Quyết, chỉ người đó mới biết chị Quyết có bạc trắng và biết bạc trắng để trong chiếc rương nào mà lấy cắp. Cả mường này xưa nay không có người ăn cắp. Thóc lúa thu về cứ việc phơi khô, quạt sạch để trong nhà kho ngoài vườn, cối nước nhà nhà cứ việc sắp hàng dọc suốt đêm ngày gõ nhịp để cho gạo trắng mà cả những năm đói kém cũng không  sợ có người lấy  gạo. Nhà này thiếu có thể sang xin nhà khác, bản này đói có thể cử người đến xin bản khác, người Thái gọi đó là “pay ha khẩu”. Đói thì xin chứ nhất định không ăn trộm. Ngoài gốc muỗm  cổ thụ ven đường cái có hẳn một dãy quán “Tự giác”, ở đó hoa quả được buộc thành túm treo trên suốt nứa, ai mua cứ  việc lấy hàng và bỏ tiền vào giỏ theo giá được ghi trên mẩu giấy, không mất công bán hàng xong chẳng bao giờ mất hàng, mất tiền. Vậy mà nay trong bản có  vụ mất trộm to đến thế thành ra cả bản đều như thấy mình có lỗi.

Đêm qua, khi ông trăng đầu tháng cong như trái mắc mèo đang núp trên đỉnh Pu Há, bản thằng Lả có cuộc họp bất thường. Lần này bản không họp ở nhà ông trưởng bản mà tập trung về nhà thằng ín. Thằng ín vui lắm, nhà đông người nên nó không phải ngồi học bài. Nó rủ Lả cùng bọn trẻ chơi trò trốn tìm làm lũ chó được dịp sủa inh ỏi cả bản. Thừa lúc đến phiên thằng ín nhắm mắt, Lả luồn vào nhà nằm gọn trong lòng mẹ. Lả  mà nằm đây thì thằng ín có ba đầu sáu tay mười hai con mắt như mụ phù thủy trong chuyện cổ tích cũng không tìm được Lả. Và cũng vì nằm trong lòng mẹ nên Lả được nghe nội dung cuộc họp của người lớn. Đầu tiên, ông trưởng bản phát biểu, giọng ông trầm trầm như sắp thông báo tin gì quan trọng lắm. Ông nói đại ý:

- Hôm nay bản ta họp làm lễ “Kin Maang” để tìm lại đồ đạc đã mất cho nhà Quyết. Nhà Quyết mất trộm là bản ta có người xấu, người xấu trộm được một lần sẽ trộm nữa, sẽ là người xấu nữa. Bản ta không thể có người xấu. Người xấu sẽ nên người tốt khi biết lỗi, đem trả lại những thứ đã lấy cho người mất. Bây giờ cả bản làm lễ “Kin Maang”. Xin mời ông Chấp lên làm lễ!

Lả thấy bố mình đứng dậy tiến đến bên vách, nơi có treo tấm đan to bằng hai quyển vở trên có để mấy chiếc chén và một đống giấy xanh đỏ. Hôm nay bố Lả mặc áo chàm mới, ngang lưng thắt sợi dây rừng, đầu chít khăn đỏ. Bố Lả là thầy cúng của bản. Ông cúng không phải để lấy thịt, lấy xôi mà chỉ cúng lễ khi lên nhà mới, cúng đầy năm cho trẻ nhỏ, cúng cầu phúc cho dân bản khi trong bản có người chết, người ốm phải kêu tổ tiên về giúp. Lả biết thầy cúng là người có uy tín, người chuyên làm điều tốt và được cả bản nể trọng. Sau khi rót rượu ra các chén, ông Chấp rót ra bát và đổ qua lỗ vách. Lỗ vách ngay dưới bàn thờ là nơi mỗi  gia đình khi có rượu uống đều phải gắp ở mỗi đĩa một miếng thức ăn đút qua lỗ vách và hắt theo đó một chén rượu để mời  ma Xó. Ma Xó là ma của tất cả những người đã chết trong gia đình.

Làm xong thủ tục ban đầu, bố Lả  nhúng một đầu khăn vào bát rượu, đoạn ông vung chiếc khăn lên quay tròn mấy vòng và khấn:

- Hôm nay bản Hát Củm làm lễ “Kin Maang” tìm lại đồ đạc đã mất cho nhà Quyết. Đêm nay đồ đạc lạc nhà sẽ tự về. Người nào giữ đồ đạc nhà Quyết  qua lúc con gà rừng gáy sáng sẽ mắc tội. Nhà đó nuôi lợn, lợn không biết lớn, thả trâu, trâu bị hổ vồ, trồng lúa, lúa không ra bông, dựng nhà, nhà không đứng vững… Xin mời con ma rừng, ma núi, ma ngoài mó nước đầu bản, ma Xó trong các nhà về chứng kiến lễ “Kin Maang” của bản và bắt người xấu phải chịu tội như đã thề!

Lả  hiểu ngay, lễ “Kin Maang” của người lớn cũng giống như khi bọn Lả ngoéo tay thề cùng nhau làm một việc gì đấy. Khấn xong, ông Chấp bảo bà con lần lượt lên rót mỗi người một chén  rượu đổ qua lỗ vách một nửa uống một nửa và giải tán. Theo tục lệ lễ “Kin Maang” mà người dưới xuôi gọi là lễ “Ăn thề” (Tiếng Thái kin là ăn, maang là thề) thường diễn ra vào đầu hoặc cuối tháng. Đó là những đêm tối trời. Sau khi uống rượu thề mọi  nhà gọi trẻ con về đi ngủ sớm, người lớn trong các nhà lấy lá bon phúc, lá dong riềng gói mỗi nhà một gói đồ đợi đêm khuya đem ném lên đầu sàn nhà mất của. Thường thì sau lễ  ăn thề đều tìm lại được những thứ đã mất. Sáng hôm nay anh chị Quyết không đi làm, anh chị ở nhà mở mười lăm gói đồ đêm qua cả bản ném lên sàn nhà mình. Trong một gói đồ có đủ những thứ  đã mất, những gói còn lại là gói tro bếp và có đến hơn mười gói có thêm từ ba đến năm sải vải khít. Vải khít là thứ vải thổ cẩm do phụ nữ trong nhà tranh thủ thời gian dệt nên. Vải khít để làm mặt gối, mặt chăn, mép đệm và khâu túi thổ cẩm. Con gái Thái từ năm, sáu tuổi đã tranh thủ làm vải khít để lớn lên làm gối, làm chăn biếu chú bác, cô dì khi về nhà chồng. Vải khít còn dùng làm phướn, làm ô trên mồ khi cha già, mẹ héo. Vì vậy nên nhà nào cũng phải trữ vải khít, nhà nào có nhiều vải khít là nhà khá giả, con gái khéo làm vải khít được coi là giỏi giang, dễ được con trai yêu. Chắc các bà, các chị thương chị Quyết nết na, sợ chị không tìm được của nên ngầm cho thêm vải khít, thành ra chị Quyết có thêm  đến mấy chục sải vải khít để dành. Anh chị Quyết vui lắm, anh chị dọn mâm cơm cúng ma, mời ông bà Chấp cùng cậu Lả sang ăn cơm. Cơm nước xong, lúc mọi người đang ngồi uống nước, anh rể đứng lên chắp tay nói với ông bà Chấp:

- Thưa ông bà, đêm qua cậu Lả cùng cháu ín mắc lỗi, lúc mọi người đến ném đồ, cậu Lả và cháu ín núp nhìn… con thưa chuyện để ông phân xử!

Thế là chết Lả rồi. Đêm qua Lả xin phép mẹ ở lại ngủ cùng thằng ín, lúc chó cắn nhiều thằng ín bí mật khều Lả  lẻn dậy núp sau cánh cửa xem chuyện gì xảy ra.  Anh rể thấy bắt hai cậu cháu vào đệm nằm dắt chặt mép màn và cấm không được dậy. Ông Chấp phiền lòng lắm. Ông đến góc thờ rót rượu đổ qua lỗ vách xin con ma tha cho cậu cháu Lả. Khấn xong ông hẹn tối về sẽ phạt cậu cháu Lả mỗi đứa ba roi đòn. Thằng ín thì sợ cuống lên, Lả thương nó quá. Còn Lả, Lả chỉ thấy buồn vì mà mắc lỗi, gần mười tuổi đầu, nhiều lần nghịch dại cậu cũng chưa bao giờ bị bố đánh đòn. Người Thái rất ít khi đánh trẻ nhỏ.

Tối đến, cơm nước xong Lả và thằng ín bị gọi đến bên bếp lửa. Ông Chấp giảng giải cho cậu cháu Lả biết  những quy định của dân bản trong lễ “Kin Maang”. Từ việc gói đồ  “ăn thề” thì dùng tro bếp và gói hai lần lá đến việc nhà chủ dứt khoát không được rình trộm khi mọi người tới ném đồ. Bố cũng bảo việc phạt cậu cháu Lả  là không thể bỏ qua, phạt cho nhớ, phạt để không mắc lỗi nữa. Ông bắt Lả nằm lên đệm và giơ cao cây roi. Cây roi ba lần hạ xuống làm mông Lả  nhọt lên ba bận. Cậu ngồi dậy nhào vào lòng mẹ mà nước mắt còn chạy vòng quanh. Đến lượt thằng ín, nó khụng khiệng vừa đi vừa thút thít, nó nằm xuống chỗ Lả vừa nằm. Lả cũng thấy cây  roi trong tay bố ba lần nâng lên hạ xuống. Bộp! Bộp! Thằng ín khóc ré lên. Mặt ông Chấp giãn ra. Bộp! Một tí bụi nơi đũng quần thằng ín bay lên. Nó lồm cồm bò dậy túm quần áo lên giường, một quyển vở từ ống quần đùi nó rơi ra. Cái thằng ín này, Lả đã dặn kỹ, khi bị đánh xong hai tay phải ôm chặt nơi mông lúc dậy. Thế mà…

Đêm nay trăng lại sáng, sau khi được mẹ  thoa tí dầu gió, lằn roi nơi mông Lả chỉ còn hơi rát. Ngày mai đi trâu trên sườn Pu Há, thể nào Lả cũng bắt thằng ín phải chia cho mình một con chim sáo mới nở mà Lả đã xí phần. Từ bây giờ Lả không dại thế nữa, nghĩ về lằn roi của bố, Lả thấy mình như lớn thêm được một ít, chẳng gì Lả cũng là cậu thằng ín cơ mà.

(Văn nghệ số 6 năm 2004)

Người Vạn Đại

Tân nâng ly rượu, soi mói nhìn bộ mặt hãnh tiến của Long, nghe có gì nghèn nghẹn trong cổ. Cái thằng Long ngày xưa, cái thằng Long bây giờ nhập nhoà như trộn lẫn vào nhau, mà cũng như tách bạch, khác xa vời vợi; thể như không phải là thằng Long ngày xưa lớn lên, đĩnh đạc ra mà thành thằng Long bây giờ vậy.

- Uống đi. Bao nhiêu năm rồi, dễ đâu được ngồi lại với nhau thế này… - Giọng Tân nhừa nhựa nhưng đầu óc thì tỉnh táo lạ. Tỉnh với chuyện xưa, tỉnh với chuyện nay, tỉnh để mà rối tinh rối xoè cùng mớ cảm xúc hỗn độn.

“Mày gắng học đi, mai mốt thành kỹ sư, về mà biến lau lách trên cánh đồng nghìn mẫu thành cơm thành gạo, cho mẹ mày bớt khổ, cho dân làng mình bớt khổ…”. Tân nghe đầu váng vất. Ngày xưa, Long từng nói những lời đẹp đẽ như thế. Nó không giúp Tân vượt qua được kỳ thi đại học, nhưng khắc sâu trong Tân hình ảnh một người bạn chí tình, có tâm, có tài, có ý chí. Người vạn đại về làm người vạn đại, sướng khổ bao phen, nắng mưa dày dạn, Tân vẫn cứ soi mình vào tấm gương của Long mà sửa mình. Mỗi khi ngồi tán gẫu cùng bè bạn, Tân thường nhắc: “Thằng Long  bạn tao…” mà thấy sướng miệng. Thằng Long đã từng cùng Tân cõng nhau để có thể che chung một cái áo mưa, từng nhường Tân con cá duy nhất mà hai đứa câu chung, từng hy sinh nhiều  thứ để đùm bọc Tân qua cảnh cam go; cũng chính là thằng Long kỹ sư, thằng Long thạc sĩ, thằng Long trưởng phòng, thằng Long giám đốc… Khổ thì dư khổ, nhưng hễ nhắc đến Long là Tân thấy như được an ủi, được động viên, được phơi phới tự hào.

Cầu An Lương đã gãy. Cây cầu duy nhất nối những xóm những làng bao quanh cánh đồng nghìn mẫu với thế giới bên ngoài đã gãy. Tân bỏ hết công ăn việc làm tất tả chạy về đây là vì cây cầu gẫy. Long gác chuyến đi Tây tất cả về đây cũng là vì cây cầu gãy. Cầu gãy thì đã gãy rồi, hai cái bệ bê tông chân cầu trơ ra đấy nhưng dường như không ai muốn tin là thật. Người ta bảo, cái dầm của cây cầu được thiết kế so với cây cầu được thi công chênh nhau mười hai cây  sắt phi mười tám. Tân không tin,  nhờ ông Thủ chèo đò đưa ra chỗ nhịp cầu bị gãy, ngụp lặn xuống tận đáy mò tìm kiểm chứng. Mà kiểm với chứng làm sao được, bê tông chứ có phải bùn đâu mà vạch ra để đếm xem có bao nhiêu cây sắt!

Tân nâng ly rượu lên, nhìn Long chằm chằm. Thằng Long ngày xưa lỡ ăn trộm hai mươi ba, mà không, chỉ hai mươi mốt bông lúa và hai cái gié rụng trên ruộng bà Hai Bé để góp cho đủ kế hoạch nhỏ mà mặt cắt không ra hạt máu, sợ đến cả chục ngày sau còn sợ. Còn bây giờ thì sao? Cầu An Lương đã gãy sụm rồi đấy, sao bộ mặt mày vẫn cứ thản nhiên như thế? Sao mày không chụp cả chai rượu mà nốc, nốc rồi thì khóc, khóc rồi thì ăn năn kể lể? Sao mày không là thằng Long ngày xưa của tao? Gây ra chuyện tày đình mà cứ dửng dưng thế là tội ác  đấy, biết chưa?

- Mày nhớ ông Ba Lai chứ?

- Nhớ. Sao?

- Mày còn nhớ câu chuyện ông Ba Lai kể trong cái chòi canh bắp không?

- ừ.

Hỏi thì hỏi vậy thôi, chứ Tân biết chắc rằng Long không dễ gì quên, mà thậm chí là vẫn nhớ rất rõ. Ông Ba Lai đã kể cho Long và Tân nghe câu chuyện, mà theo ông thì từ lâu đã được truyền tụng quanh cánh đồng nghìn mẫu. Chỉ vì thù vặt mà khi được ông Cả Bính tin cẩn giao cho việc cải táng mộ tổ vào chỗ có long mạch theo hướng dẫn của thầy địa lý, ông Phán đã cố tình xoay hướng mộ đi một tý, khiến con cháu ông Cả Bính tuy cũng phát đường quan lộc nhưng lại toàn làm những chuyện thất nhân thất đức, khiến ông Cả Bính buồn rầu đến nỗi bỏ  ăn mà chết, còn cha con ông Phán thì cũng khốn đốn đến nỗi phải bỏ xứ tha hương. Kể chuyện xong, ông Ba Lai còn gật gù: “Gớm thật, chỉ lệch một tý mà làm hỏng cả bao đời con cháu!”. ý chuyện thâm sâu, nhưng lời bàn mới thật là đắc địa; Long đã chép câu này vào vở chính trị, và bị cô giáo cho một điểm không tròn trĩnh vì tội viết bậy. Nói là vì tâm đắc mà đem chép lời bàn của ông Ba Lai vào vở  học thì cũng hơi quá. Số là hồi ấy trong trường có Hùng “gấu”, cậy mình là con thầy hiệu trưởng mà không  xem ai ra gì. Đến cô giáo mà Hùng còn dám ném thước vào mặt; ấy thế mà thầy hiệu trưởng vốn nổi tiếng nghiêm khắc với học trò lại chẳng có biện pháp gì với con mình ráo trọi. Long bảo: “Cái đầu thầy hiệu trưởng lệch, thằng Hùng hư là cái chắc!”. Thời buổi kinh tế tri thức, nhu cầu bằng cấp của nhiều người đã lấy đi của thầy sự cao quý trong nghề nghiệp, nhưng lại đem đến cho thầy nhiều “ơn riêng”; và nhờ đó mà dù không chút tài cán gì nhưng thằng Hùng vẫn cứ được trọng vọng. Thằng Long gọi thầy hiệu trưởng là “lái buôn chữ nghĩa”. Đến thầy hiệu trưởng mà sai trái còn bị nó xem thường, sao đến lượt mình nó lại không biết giữ? Nó vẫn thường nói, vượt lên mọi chức vị và nghề nghiệp, chính đạo đức  và tài năng mới tạo ra được sự tôn kính và nể phục kia mà?

- Tân à, có lẽ mày giận tao! Nhưng mày phải hiểu rằng, làm một thằng lãnh đạo thì không thể vơ hết mọi việc vào mình. Bên dưới còn có bao nhiêu người, phải giao việc cho họ làm chứ? Xảy ra cơ sự này, đâu hẳn đã do tao…

à, ra thế! Cuối cùng  mày cũng đã mở miệng rồi đấy! Gần nửa tiếng đồng hồ, mày im thin thít vận hành cái bộ óc thạc sĩ chỉ để tìm lý lẽ để thanh minh thôi sao? Tân ngẩng nhìn Long không chớp mắt, rồi cười hực trong cổ, cố giữ giọng từ tốn:

- Hồi nhỏ, tao đi giữ trâu cho nhà ông Bái, chỉ vì sơ ý để trâu liếm mất mấy ngọn lúa mà đã bị ông Bái đánh nhào đầu. Làm cán bộ thời nay sướng thật! Trách nhiệm không bằng một đứa… - Bỗng Tân dằn ly rượu xuống bàn, trợn mắt nhìn Long - Mà tao nói tuột ra thế này, cứ xem như tiền của Nhà nước là cái con trâu, thì thằng  cán bộ là thằng giữ trâu hay là giữ cái dây mũi?

Im lặng. Tân bất động trong cái thế chồm người hùng hổ. Long cúi đầu sửa lại cặp kính trắng. Tân khoái trá thầm nghĩ, đang sống giữa sự trân trọng của những kẻ kính chức, đùng một cái, gặp phải cái thằng trọng đức hơn trọng chức thế này thì làm gì mà Long chẳng rung động. Thế cho biết, không phải cứ thấy thiên hạ khúm núm mà nghĩ là mình oách. Long ngồi chấm nước vẽ lên bàn một cách vô thức. Vẫn im lặng. Tự nhiên Tân động  niềm trắc ẩn.  Cái mặt “đỏ như vang” chưa “vàng như nghệ” nhưng cũng đã chuyển màu. Thói thường, nói cho sướng miệng, cho hả hơi rồi thì ai mà chẳng chột dạ. Mà ngẫm,  dễ đã trăm, đã ngàn người nghĩ như Tân ấy chứ, nhưng chả ai dám nói, chả ai dám trách, nên nỗi cái thằng Long ngày xưa mới thành ra thế này. Người ta xì xào từ cái vụ trước kỳ bầu cử năm nọ, Long về tổ chức lễ khởi công xây dựng cầu An Lương, và long trọng tuyên bố sẽ khánh thành cầu trong vòng bốn tháng. Long trúng cử. Dĩ nhiên là dù không có cái lễ khởi công kia thì Long cũng trúng cử. Đồng đất quê nhà đã sinh ra một dứa con ưu tú như thế thì ai mà chẳng tự hào, ai mà chẳng gởi gắm niềm tin cậy? Cần gì phải lấy cái cầu ra để gom phiếu một cách phản cảm như thế? Đã vậy, ba năm dồn lại vẫn chưa xong một lời đã hứa với quê hương!

Long ngước mặt nhả khói lên trời, mắt hấp háy sau làn kính trắng. Tân lặng lẽ móc thuốc rê ra vấn, không thèm để ý đến bao thuốc ba số của Long vẫn để trên bàn. Long phỗng người ra nhìn Tân. Cái chuyện Tân hạch sách, chì chiết Long  mỗi khi trách cứ chuyện gì thì xưa như trái đất rồi, nhưng giận đến không thèm hút một điếu thuốc thì quá lắm. Tân khinh Long đến thế ư? Đúng là Tân không hiểu gì cả nên mới đem bao nhiêu tội vạ đổ hết lên đầu Long. Đến như trên tỉnh, trong cuộc họp khẩn cấp về vụ sập cầu An Lương cũng không ai kết tội Long cả. Đó là do khách quan, do nhà thầu, do cán bộ chuyên môn, do giám sát, và không lẽ đổ tội cho người đã chết chứ chính anh tài xế lái chiếc xe chở lúa làm sập cầu hôm ấy cũng có lỗi khi phớt lờ biển báo trọng tải cầu, lại rồng rắn nối đuôi nhau hàng đoàn thế kia thì cầu nào mà chả sập? Long im lặng không phải là nhận rằng mình đuối lý, nhưng liệu phải nói gì đây khi mà Tân cứ khăng khăng gạt phắt mọi lời giải thích?

Tân rít một hơi  thuốc dài rồi bỏ luôn cái tàn vào  ly rượu uống dở, nheo mắt:

- Tao có một lời cuối như thế này, tao là dân, mỗi năm đóng góp cho  Nhà nước  chỉ vài trăm ngàn đồng, tuy cũng còn khốn khó lắm nhưng chưa bao giờ trốn thuế. Mày làm cán bộ, cơ hội để cống hiến cao hơn, hãy cố mà cống hiến, hớ!

***

Tân giận Long, giận lắm, nhưng lại xốn xang không yên khi nghe ông Thủ liệt Long vào hạng cơ hội, chỉ lo vinh thân phì gia. Ông Thủ đập mạnh mái chèo làm nước văng tung toé, cười nhạt:

- Thế tao hỏi mày, nó ỷ làm giám đốc, ra lệnh cách chức một lúc hàng năm bảy người, cầm bằng đổ hết tội cho cấp dưới rồi còn gì? Nó lừa ai chứ làm sao  lừa nổi tao!

Tân không cãi ông Thủ, nhưng nghe buồn rười rượi. Có thể Long nói đúng, chuyện sập cầu An Lương nằm ngoài khả năng kiểm soát của nó. Cha nó, chú nó, và biết bao nhiêu người thân của nó đã nằm lại trên cánh đồng nghìn mẫu. Nó không phải  là đứa vô tâm, lẽ nào…

Tân viết thư cho Long. Có cái gì đó  như hy vọng, như tin tưởng hiện ra trong những con chữ mà ngày xưa Long thường ví là “giống như dấu chân gà”. Long bảo: “Mày cố mà gò nét chữ, biết đâu sau này làm thầy giáo”. Tân cười: “Tao sẽ không bao giờ làm thầy giáo. Biết quá sở năng mà cứ ôm đồm là phá hại. Biết chưa?”. “Đã biết quá sở năng mà không chịu cố là đồ bỏ, chắc mày cũng biết luôn rồi hả?”. Hai đứa đấm vai nhau cười nghiêng ngả. Thằng Long ngày xưa là thế, không lẽ chỉ vì chút đam mê quyền lực mà quên luôn tâm nguyện, quên cả cội nguồn? Không, hẳn là lương tri của nó đang ngủ say trên chiếc chiếu hoa danh lợi; nó đang cần một sự đánh động, khẽ thôi, nhưng phải có người đánh động.

Lá thư không dài, thậm chí là ngắn, rất ngắn,  nhưng Tân dán đến hai con tem và cứ săm se mãi mới bỏ vào thùng.

Một ngày, hai ngày trôi qua trong khắc khoải. Biết  là dù Long có hồi âm liền thì thư cũng không thể đi nhanh thế được; nhưng nỗi lòng thì đố ai cấm! Một  tuần, rồi mười ngày trôi qua, vẫn chưa nhận được thư Long, Tân bắt đầu nóng ruột. Nghĩ lại, trong bức thư gởi Long, Tân  có viết gì nặng nề  lắm đâu? Có chăng chỉ là một chút nhắc nhở: “Tao nghĩ, ở địa vị của mày bây giờ mà “lệch đầu” một tí thì không biết sẽ có bao nhiêu người khốn khổ”. Không lẽ Long giận chỉ vì câu nói đó? Nếu thế thì đúng là mày đã thay đổi thật rồi! Thằng Long bạn tao vốn là đứa tìm bạn qua những lời bộc trực, liệu có còn “ơn kẻ dữ chứ không ai ơn người hiền” nữa không? Mà nghĩ cho cùng, Tân nói cũng chả có gì sai cả. Chức vụ càng cao, cái ranh giới  giữa thiện và ác càng mong manh. Ôm trong tay quyền cao chức trọng mà sáng suốt, kiên quyết một tí thôi thì có thể đem lại hạnh phúc cho muôn người; còn cầm bằng dung túng, nhượng bộ, dù có mưu  lợi hay không thì cũng có thể khiến hàng triệu người khốn khổ. Hay Long giận Tân từ  cái bữa gặp nhau trong quán bà Bảy? Vô lý. Tính Long nhẫn nhịn, trước đây Tân đã từng nhiều lần nói như té tát vào mặt nhưng có bao giờ Long để bụng đâu? Hay bây giờ quyền cao chức trọng, Long không chịu được cái kiểu nói xóc óc ấy? Thế thì tội nghiệp quá, Long ạ. Dù gì mày cũng mới chỉ là giám đốc Sở, chứ làm cao hơn nữa mà người ta chỉ sợ chứ không tin thì thật là bất hạnh! Bất hạnh cho mày, và bất hạnh cho cả tao nữa!

Đến lúc Tân không còn thắc thỏm trông chờ gì nữa thì Long gởi thư về. Tân chỉ liếc qua chiếc phong bì rồi vất lên bàn, chạy ra sông tìm ông Thủ. Từ ngày cầu An Lương sập, ông Thủ trở về với nghề chèo đò. Có điều, sức khoẻ của ông dạo này kém,  nhiều bữa phải mướn người chèo phụ, nên những lúc rảnh,Tân lại ra giúp ông. Có thể hôm nay sẽ là buổi cuối cùng. Hôm nghe cầu An Lương sập, Tân chỉ định về dăm bữa rồi lên, không ngờ có việc, phải ở lại cả tháng trời, gan ruột nóng hơ.

Vừa gặp Tân, ông Thủ giở nón, cười:

- Đã nhận thư thằng Long rồi chứ hả?

Thấy Tân chỉ dạ mà không nói gì thêm, ông Thủ tiếp:

- Chiều hôm qua, thằng Tư bưu tá qua đò, tao nghe nói… Chắc nó gởi thư về khoe chức chứ gì? Nghe đâu nó được điều về Bộ, thăng thứ trưởng…

Tân sửng người nhìn ông Thủ. Gương mặt ông nghiêm nghị thế kia thì nhất định là không đùa. Nhưng biết đâu đấy, một người thật không thể làm thật được cả một dòng dư luận.  Nghĩ thì nghĩ vậy, nhưng Tân cứ nghe nóng ruột thế nào. Đò vừa quay lại bờ, Tân phóc lên chạy vội về nhà, lấy thư Long  ra đọc. Cả trang giấy trắng chỉ vòn vẹn một dòng chữ: “Nghe nói Tân chưa đi, vậy thì hãy ở lại. Chiều thứ năm Long về sẽ nói chuyện nhiều hơn. Long”.

***

Tân ngỡ ngàng khi nhìn thấy Long từ trên xe khách bước xuống, đầu đội mũ lưỡi trai, vai mang túi xách, hệt như hồi còn đi học. Tân giở mũ ra định vẫy, nhưng nghĩ thế nào lại thôi. Hình như vẫn có cái gì đó ngăn trở, dù trong thâm tâm Tân rất muốn giữa hai đứa vẫn cứ bình thường như thuở nào. Long rảo bước xuống bến, dáng người nhỏ thó đổ một cái bóng dài trên mặt sông loá nắng. Từ trưa, Tân đã chèo xuồng sang cắm sào  ngồi đợi, nhưng khi Long đã ở trước mặt thì lại thấy sao mà gượng gạo.

- Về rồi đấy à? Chứ xe đâu mà lại đi xe khách?

Long cười thật hiền, không đáp.

- Hôm nay mới  thứ năm, sao lại về sớm vậy?

Long sửa lại kính,  vẫn không trả lời Tân mà nhẹ nhàng  hỏi lại:

- Tân đi đón mình đấy à? Chờ đã lâu chưa?

- ừ, cũng… mới!

- Mình đang nghỉ phép, chuẩn bị chuyển công tác…

Tân tròn mắt nhìn Long thầm nghĩ, hoá ra những gì ông Thủ nói đều là thật. Tân ngoảnh mặt nhìn cây cầu gãy, buông thõng một câu chua chát:

- Hừ, cái chức thứ trưởng chắc là  đắt lắm, hả?

Đến lượt đôi  mắt Long tròn vạnh sau làn kính trắng, mồm há hốc:

- Gì  kia chứ? - Bỗng Long phá  lên cười sặc sụa - Tân ơi là Tân, sao sự cất nhắc nào mày cũng ngửi thấy mùi phong bì thế? ừ, đúng là tao được đề bạt làm thứ trưởng, nhưng tao không nhận, vì thấy mình không xứng đáng.

Tân phun nước bọt, nói bâng quơ:

- Lại một kiểu ngụy  hảo hớn chứ gì? Không khéo lại ngoi cao hơn ấy chứ!

Long nhoài người vốc nước sông tạt thẳng vào mặt Tân:

- Cái thằng này, niềm tin của mày đánh rơi ở đâu rồi thế?

Tân hất cằm về phía cầu An Lương, đáp gọn lỏn:

- Ngoải!

Long trố mắt nhìn Tân, chết lặng. Tân kéo mũ tùm hụp, cắm cúi chèo. Long lặng lẽ vốc nước sông rửa mặt rồi buồn bã:

- Mày không tin tao cũng đúng. Tao đã làm gì để mày phải tin đâu! Thế nhưng giờ thì khác, mày phải tin  tao. Tao trả chức về vườn rồi! - Thấy Tân vẫn còn nghi hoặc, Long tiếp - Thật đấy! Tao làm đơn và được chấp thuận. Từ nay tao là người vạn đại rồi.

Long nói cứ thản nhiên như không, nhưng tự nhiên Tân thấy tiếc. Phấn đấu bao nhiêu năm, thế mà đùng một cái, trắng tay. Ăn  học tử tế, vận hội  hanh thông mà từ chối làm việc thì liệu có phải là hành động chân chính không? Long ơi là Long, tao nói là để mày không bị sa lầy, không đi chệch hướng, chứ có phải là để mày giũ bỏ mọi chức phận, rồi về mà khoe với tao thế này đâu? Tân bực bội vung cây dầm lên rồi trở má đập xuống làm nước văng tung toé. Long cúi đầu ngậm ngùi:

- Mày đừng giận tao. Tính tao cả nể. Làm lãnh đạo mà cả nể thì khác gì thả gà ra mà đuổi? Tao xin về Viện làm cán bộ nghiên cứu, hy vọng ở đó tao sẽ làm được gì đó có ích hơn - Thoáng trầm ngâm một  lát, Long tiếp - Sau vụ sập cầu An Lương, tao mới giật mình nhìn nhận lại năng lực của các cán bộ dưới quyền. Phải khó khăn lắm tao mới làm được một cải tổ triệt để trong nội bổ Sở. Ai có công thì thưởng, thì đề bạt. Ai có tội thì phạt, thì cách chức. Dưới tao có một anh phó được lắm; tuổi  còn trẻ, có học vấn, có năng lực, có thể yên tâm phó thác, thế là tao xin về. Mà tao nghĩ kỹ rồi, tao xin về là đúng. Làm lãnh đạo, nếu thực sự vì dân thì phải biết lượng mình mà nhận việc, phải không Tân?

Tân vất cây dầm ra xa, ngửa cổ cười ha hả. Long ngơ ngẩn nhìn vào mắt Tân, thấy từ trong ấy ánh nắng phản chiếu chói loà. Ơ, cái thằng này...

(Báo Văn nghệ số 6, 2004)

Vườn cũ

Năm nào cũng vậy, cứ vào dịp giữa tháng Chạp là con phố trước cửa cơ quan tôi biến thành một cái chợ hoa. Cái chợ hoa lúc đầu có lẽ được hình thành tự phát, do thói quen của cả kẻ mua người bán, nhưng rồi nhà chức trách cũng phải vào cuộc. Hàng năm cứ tới thời điểm này là chính quyền phường sở tại phải hình thành một bộ phận quản lí chợ hoa, rồi cũng chăng dây vạch giới, treo đèn kết hoa để tạo ra cảm giác yên tâm cho cả người mua lẫn người bán, rằng dù là chợ tạm, nhưng vẫn cứ có bàn tay của nhà quản lí. Có lẽ ít có những chủ trương chính sách nào của chính quyền lại “đi vào cuộc sống” một cách nhanh chóng và vui vẻ đến như vậy. Người mua kẻ bán tới chợ hoa đều  chấp nhận những luật lệ của Ban quản lí, dù rằng những luật lệ ấy hầu như không có gì nhiều, thậm chí bất thành văn, lại có tính dân chủ rất cao. Ví dụ như những ngày đầu, Ban quản lí chỉ cho phép chợ họp từ điểm A đến điểm B, nhưng ngày hôm sau khách vào chợ đông hơn, hàng hoa bày tràn ra cả ngoài khu vực qui định, mấy ông trật tự viên đi thổi còi xua dồn mãi chả được thì cũng thôi, nhưng để duy trì kỉ cương, thì đành phải chơi trò “đất chẳng chịu giời thì giời chịu đất”, mấy ông quản lí liền lẳng lặng đi chuyển cái ba-ri-e ra ngoài khu vực vừa phát sinh, hợp pháp hoá sự quản lí cho đoạn đường  phố vừa bị cái chợ  nứt nở ra nuốt mất. Trong những ngày chợ hoa họp, dĩ nhiên những chỉ thị, nghị quyết của chính quyền thành phố về quản lí vỉa hè, lòng đường, bảo vệ môi trường, văn minh thương mại... cũng phải tạm quên đi. Sự nhượng bộ ấy của nhà chức trách hình như là những đặc ân, chỉ dành riêng cho cái chợ vui vẻ này suốt từ sáng sớm tới tận đêm khuya, muôn hồng ngàn tía từ năm cửa ô ùn ùn đổ về khu chợ hoa, người mua kẻ bán đi lại tấp nập, cười nói ồn ào, có lúc lòng đường không còn chỗ mà len chân.

Vào những ngày đó, công việc ở cơ quan tuy vẫn còn, nhưng xem ra mọi người không mấy ai đủ kiên nhẫn ngồi trước bàn làm việc khi không khí chợ hoa đang ồn ào náo nhiệt ngoài kia, khi hương thơm của các loại hoa tràn cả vào phòng và nhất là khi mấy đồng tiền thưởng cuối năm vừa được nhận cứ cựa quậy trong túi. Thế là đứng dậy và xuống đường.

Năm nào tôi cũng gặp vợ chồng anh giáo Thân ở chợ hoa. Những năm đầu tiên hai vợ chồng mỗi người một xe thồ, đưa cây đưa hoa tới chợ rồi chị đứng bán, anh tiếp hàng. Đêm có khi hai vợ chồng cũng không về nhà mà trải áo mưa  ngủ vạ ngủ vật ngay trên vỉa hè chờ sáng.Vài năm sau, làm ăn khấm khá hơn thì nhà ấy thuê hẳn một xe tải nhỏ chở đào quất lên chợ, thuê thêm người đứng bán. Chị vợ quán xuyến việc bán hàng, anh chồng nhẩn nha đi quanh chợ tán gẫu với những anh bạn hàng, học lỏm bí quyết hãm cành, ra tán, tạo thế cho cây. Đào quất là hai mặt hàng chủ lực của nhà ấy, mấy năm gần đây anh Thân còn có thêm mặt hàng bon sai, những loại cây cảnh của anh, tuy chưa thoát khỏi tính dễ dãi của loại hàng chợ, hàng làm xô bán mớ, nhưng cũng đã có những nét tinh tế rất riêng biệt. Bạn chợ khen anh có khiếu về cây cảnh, chỉ vài năm nữa, khi đủ độ chín thì  nhất định anh sẽ trở thành một nghệ nhân có tiếng  trong làng Bon sai ở đất Hà thành. Nhiều người không biết kĩ về anh còn cam đoan rằng anh đích thị là dân Nghi Tàm - Quảng An chính gốc, chí ít cũng phải thừa hưởng truyền thống của một gia đình có nhiều đời làm nghề trồng hoa. Thậm chí có người còn nói, Thân sinh ra là để làm nghề trồng hoa.

Nhưng tôi thì biết rất rõ về anh. Anh không phải là người được sinh ra và lớn lên ở vùng đất hào hoa trữ tình này của thủ đô. Câu chuyện về cuộc đời anh cũng rất lạ lùng, mang dáng dấp của một câu chuyện truyền kì, rất đáng được chép lại.

*

Tôi gặp Thân lần đầu tiên ở chiến trường Tây Nguyên vào năm 1973, khi Hiệp định Pari về lập lại hoà bình ở Việt Nam vừa có hiệu lực. Cả nước đang nô nức mừng vui nhưng chiến trường Tây Nguyên có lẽ là một trong số những nơi không biết đến một ngày im tiếng súng. Ngay trong ngày đầu tiên Hiệp định Pari có hiệu lực, một liên đoàn biệt động ngụy Sài Gòn cùng một thiết đoàn xe tăng M48 đã tràn ra lấn chiếm vùng giải phóng của ta ở khu vực Bàu Cạn - Thanh An. Cuộc chiến đấu bảo vệ vùng giải phóng đã diễn ra vô cùng quyết liệt. Hồi đó, tôi đang làm phóng viên cho tờ tin Chiến Thắng của sư đoàn, nghe tin lần đầu tiên xe tăng M48 của địch xuất trận  trên Tây Nguyên đã bị bộ đội ta đánh cho tơi tả, trong đó có một xạ thủ B41 tên là Nguyễn Văn Thân đã bắn cháy ba chiếc trong một trận đánh chặn trên đường 19 kéo dài. Vì thế tôi vội vã lên đường tới chiến trường để gặp người dũng sĩ ấy. Tuy vậy, vì chiến dịch đang diễn biến phức tạp nên phải một tuần sau tôi mới tìm được anh. Nơi chúng tôi gặp nhau  là một đồi chè bát ngát thuộc khu dinh điền Bàu Cạn. Tiểu đoàn của Thân, người dũng sỹ diệt xe tăng mà tôi đang tìm gặp vừa được lệnh hành quân tới đây xây dựng một trận địa phòng ngự để ngăn chặn những cuộc tiến công mới của địch ra vùng giải phóng. Vừa gặp nhau, mới nghe anh mở miệng nói vài câu chào hỏi xã giao tôi đã vui mừng reo lên:

- Bỏ mẹ rồi... Hình như ông cũng là dân Sơn Tây?

-Vâng... Quê em ở Ba Vì...  Anh cũng là người xứ Đoài phải không? Lúc nãy, nghe anh nói chuyện với chính trị viên em đã nhận ra ngay cái giọng của người quê mình... nhưng chưa tiện hỏi?

Rồi Thân chỉ ra đồi chè trước mặt:

- Nhìn những đồi chè này mà nhớ nhà quá thôi, anh ơi. Quê em ở Ba Trại mà... Chè Ba Trại chắc anh cũng biết tiếng rồi. Nhưng có điều, những đồi chè ở ngoài quê còn lâu mới đẹp được như thế này. Hương vị thứ chè này cũng lạ lắm. Để em đi hãm một bi đông chè tươi, anh em mình vừa uống chè và trò chuyện thì hay hơn!

Đêm đó, tôi ngủ lại trong căn hầm ở trên trận địa phòng ngự của đơn vị Thân trên đồi chè Bầu Cạn. Không biết vì lâu ngày mới lại được uống nước chè, hay vì nhớ nhà mà đêm ấy hai chúng tôi đều trằn trọc không sao ngủ được. Hai thằng nằm ôm nhau rì rầm trò chuyện suốt đêm. Thì ra Thân cũng thuộc lứa “tân binh sinh viên” vừa bổ sung vào chiến trường đợt cuối năm bảy mốt. Trước khi nhập ngũ, Thân đã là sinh viên năm thứ nhất của trường đại học Sư phạm Hà Nội.

Thân kể: “Bố mẹ em đều là công nhân Nông trường Ba Vì. Bố làm việc ở trại bò của Anh hùng Hồ Giáo. Mẹ thì ở đội trồng chè. Những năm chiến tranh, nông trường làm ăn rất vất vả. Trại bò của bố mai một dần, đội chè của mẹ thì phải quay ra trồng sắn để tự túc lương thực cho công nhân và gia đình. Nhà có mấy mẫu vườn khai hoang được, trước đây trồng chè, trồng cây ăn quả nay bố mẹ em cũng cho phá hết đi để trồng sắn. Những ngày tháng ấy nước mình thiếu thốn đủ thứ, nhưng cái thiếu nhất là lương thực, thực phẩm. Cả nước ăn ngô ăn sắn, có hạt gạo nào đều phải dành gửi ra chiến trường cả. Em cứ nghĩ, mình mà đi bộ đội thì chắc phải được ăn cơm cho no mới đánh được giặc chứ. Vậy mà khi vào đến chiến trường này, không ngờ... cũng lại ăn toàn sắn. Thậm chí còn có khẩu hiệu “cây sắn tiến công”, “sắn đi trước, chiến dịch đi sau”... -Thân lắc đầu cười rồi nhận xét một cách hóm hỉnh - Có lẽ, cái số em đi đâu cũng chỉ được ăn sắn mà thôi. Mai này thống nhất, nếu còn sống, nhất định em sẽ xuống dưới miền đồng  kiếm một cô vợ để chỉ trồng lúa, và ăn toàn cơm trắng cho đã đời...

Rồi Thân kể tiếp:

- Tuy khó khăn là vậy nhưng bố mẹ em vẫn động viên em phải cố mà học. Khi lên cấp 3 em phải ra học trọ ngoài thị xã. Mỗi tuần một lần về Ba Vì gùi sắn khô ra để ăn. Ăn sắn nhiều đến mức đêm nằm mơ cũng chỉ thấy toàn sắn là sắn. Đến khi vào đại học, ăn cơm sinh viên không có sắn nhưng lại toàn hạt bo bo với mì cục. Đã thế lại không bao giờ được lửng dạ nữa. Sinh viên anh nào anh ấy đều đói mờ mắt, suốt ngày chỉ nghĩ tới chuyện ăn, còn học hành vào đâu được? Nhất là những thằng con trai miền núi như bọn em, ăn sắn nhiều ruột rỗng, dạ dày to ra thì lại càng đói tợn. Các cụ bảo, đói đầu gối phải bò...Và rồi cuối cùng, em cũng tìm ra cách để kiếm thêm cái ăn...

Tôi cười, hỏi:

- Cách gì? Chẳng lẽ lại đi buôn à?

- Hồi đó, phải là dân có sừng có mỏ mới dám nghĩ đến chuyện ra chợ đen. Bọn sinh viên nhát như cáy chúng em thì hễ cứ nhìn thấy ông công an, ông thuế vụ đã run cầm cập rồi, buôn với bán gì được? Anh có biết bọn em cải thiện bằng cách gì không?

Tôi lắc đầu. Thân cười khinh khích trong bóng đêm:

-Anh không thể nghĩ ra được đâu. Độc đáo lắm! Là bọn em đi bắt cóc bán cho mấy ông chuyên làm thịt cóc để làm thuốc chống suy dinh dưỡng cho trẻ con ở Hà Nội. Hồi đó do chiến tranh, đói kém nên trẻ con bị suy dinh dưỡng rất nhiều. Tình cờ mà em quen được với một ông chuyên chế biến thịt cóc ở gần chợ Cầu Diễn, có thể nói ông ấy làm giàu được vì nghề này đấy. Ông ta bảo em: “Nếu các cậu bắt được cóc thì đem về đây tôi cân cho. Bao nhiêu cũng được”. Có được mối này, em mừng lắm. Nhưng lại nghĩ, Hà Nội thì làm gì có cóc. Phải chờ hôm nào được nghỉ về quê bắt mang xuống  mà bán thôi. Tình cờ, có  một buổi chiều, em cùng mấy đứa bạn vào nghĩa trang Mai Dịch học để ôn thi. Một cô bạn gái đang mải mê ngồi học bỗng nhiên thét lên một tiếng kinh hoàng rồi ngất xỉu. Thì ra nàng bị một con cóc cụ nhảy ngay vào lòng. Không lẽ, nơi này mà lại có cóc? Trong khi các bạn bỏ chạy tứ tán thì em ở lại lần mò đi khắp nghĩa trang và phát hiện ra nơi này quả nhiên là một mỏ cóc! Thế là em bắt đầu khai thác cóc từ cái mỏ này, rồi dần dần lần vào trong các xóm ngoại ô. Thì ra, dù ở đô thành hay chốn làng quê, cóc nhái, ễnh ương vẫn có cách để tồn tại... Có thể nói, đây là một phát kiến rất vĩ đại đối với bản thân em. Nhờ nó mà em kiếm được ối tiền, chống được cái đói kinh niên của thời sinh viên. Lại có tiền mua được cả dép nhựa Tiền phong với bút máy Hồng Hà tặng cô em gái nữa kia.Tiếc rằng, em chưa  khai thác nguồn tài nguyên này được bao nhiêu thì đã được lệnh gọi nhập ngũ!

Tôi cười an ủi Thân:

- Biết đâu, sau này cậu lại chẳng có thời cơ để tiếp tục khai thác nguồn tài nguyên đó?

- Em không dám hi vọng còn sống tới ngày đó - Thân ngồi dậy, mở bi đông nước chè tu thêm một hớp rồi nói tiếp - Nhưng, nếu hoà bình thống nhất rồi thì đất nước mình mấy mà giàu lên, làm gì còn có cảnh túng đói nữa mà còn phải đi bắt cóc bán kiếm gạo ăn, hả anh?

Rồi giọng anh bỗng trở nên  mơ màng, xa vắng:

- Khi ấy, dù không còn trẻ nữa, em cũng quyết trở lại trường đại học để  học tiếp. Học xong, em sẽ về Ba Vì, vừa dạy học vừa làm vườn. Nhà em có khu vườn tuyệt lắm. Có cả  một cái hồ nhỏ và một con suối chạy quanh. Nhưng lúc đó, chắc chắn sẽ không còn ai trồng sắn nữa mà người ta sẽ chỉ trồng hoa, trồng cây ăn quả và các loại chè ngon thôi, phải không anh?

Ngày ấy, tôi cũng  dễ dàng tin vào những ước mơ giản dị đó.

*

Mãi tới năm 1978  tôi  mới gặp lại Thân lần thứ hai  khi anh đang học tại trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Thực tình tôi cũng đã quên bẵng mất cuộc gặp gỡ lần trước, quên cả gương mặt người dũng sĩ diệt xe cơ giới, quên câu chuyện của anh về những nương sắn đồi chè dưới chân núi Ba Vì và quên luôn cả  những chú cóc trong nghĩa trang Mai Dịch. Hôm ấy, trường Đại học Văn hóa, nơi tôi đang theo học và trường Đại học sư phạm tổ chức một buổi giao lưu văn nghệ. Không ngờ, tôi nhìn thấy Thân bước ra sân khấu, đầu đội chiếc nón mê, ngang lưng thắt một chiếc giỏ tre...  Khán giả ồ lên cười  và hò reo khích lệ. Tôi nghe thấy trong đám sinh viên sư phạm có người hét lên: “Tổng Cóc đấy! Vỗ tay to lên chúng mày ơi !” ... Tiếng vỗ tay ran  lên cùng với tiếng hô đồng thanh của đám sinh viên sư phạm “Tổng cóc... Cố lên!” “Đừng run đấy... Lớp trưởng! Có chúng tôi đây”. Thân cúi đầu chào khán giả rồi bắt đầu biểu diễn một tiết mục độc tấu hài. Không ngờ, đó lại là câu chuyện về một nhóm sinh viên trường sư phạm vì đời sống quá khó khăn đã nghĩ ra cách tập hợp nhau lại đi bắt cóc, thu gom cóc và chế biến ra những mặt hàng dinh dưỡng cho trẻ em từ thịt cóc? Từ cóc  mà lên!... Nhóm sinh viên đó đã giúp đỡ nhau vượt qua những năm đất nước đang chìm trong khủng khoảng kinh tế để tiếp tục học tập. Nhờ cóc mà có một sinh viên quê ở tận Nghệ An đã không phải bỏ học vì nhà quá nghèo... Người kể chuyện tự xưng mình là “Giám đốc xí nghiệp cóc”, đã để lại một ấn tượng thật khó quên, khán giả được một phen cười ngả nghiêng, cười ra nước mắt  trước những tình huống éo le, những cảnh ngộ trớ trêu của những chàng sinh viên khi len lỏi vào các làng xóm ngoại thành đi thu gom cóc. Tôi cũng cười và nóng lòng muốn gặp lại chàng dũng sĩ diệt xe tăng năm xưa nên vội tìm cách len về phía sau sân khấu. “Tổng Cóc” đã biểu diễn xong nhưng còn đang bị các chàng trai cô gái của trường sư phạm vây chặt, vừa tặng hoa, vừa nhao nhao nói những lời chúc mừng. Trong khi chờ đến lượt mình được “diện kiến”, tôi hỏi một cậu sinh viên đứng bên cạnh:

- Này... bài tấu vừa rồi là chuyện thật hay chuyện bịa đấy!

Cậu sinh viên hăng hái khẳng định:

- Toàn chuyện thật cả đấy. Thậm chí, anh Thân lớp trưởng của bọn tôi, là cái anh vừa độc tấu ấy, còn lấy được cả vợ vì đi bắt cóc đấy. Vừa cưới  tháng trước hẳn hoi nhé. Bọn tôi đã đề nghị anh ấy bổ sung cả chuyện này vào bài tấu nhưng anh ấy nhất định không chịu.

Tôi ngạc nhiên kêu lên:

- Cậu ta đã lấy vợ rồi kia à?

- Chứ sao? Anh ấy là bộ đội phục viên về đi học. Vì thế nên mới có đủ gan để làm cái dịch vụ cóc nhái này chứ. Nhiều tuổi ra phết rồi đấy. Từng là dũng sỹ diệt xe tăng chứ không phải đùa đâu nhé!

Tôi định nói với cậu sinh viên trẻ rằng điều này thì tôi biết kĩ hơn anh, nhưng nghĩ sao lại thôi. Tôi quyết định sẽ phải gặp “tổng cóc” cho bằng được, nhưng sẽ không phải là hôm nay, tôi biết có gặp nhau vào lúc này chúng tôi cũng chẳng nói chuyện với nhau được nhiều vì đêm liên hoan vẫn còn đang tiếp tục và hình như Thân lại là đầu trò của đám sinh viên sư phạm.

Tôi quyết định ngày một ngày hai sẽ sang tận trường tìm anh.

*

- Này Thân... Cái chuyện cóc nhái mà cậu viết trong bài tấu ấy... là chuyện thật, chuyện mới cả chứ?

Thân ngước nhìn tôi rồi hỏi lại:

-Anh là nhà văn mà còn chả bịa ra được những chuyện như vậy, nữa là tôi?

- Hồi ở Bàu Cạn, nghe cậu kể chuyện này còn  tin được. Vì dù sao, hồi đó cậu cũng đang còn trẻ... Chả lẽ, đến khi từ chiến trường trở về, cậu lại tiếp tục khai thác  cái “nguồn tài nguyên” thiên nhiên đó sao?

Thân cười buồn:

- Thực ra... Sau chiến tranh trở lại trường đại học, em cũng muốn quên đi chuyện đó để chuyên tâm vào chuyện học hành. Nhưng anh cũng biết rồi đấy, sau chiến tranh đời sống còn khó khăn hơn rất nhiều. Đất nước dường như đã vắt kiệt sức cho cuộc kháng chiến chống Mỹ, chưa thể gượng dậy ngay được. Cánh sinh viên vẫn đói dài, thậm chí còn đói hơn cả hồi em mới vào trường. Điều này thì anh cũng biết quá rồi còn gì? Hay sinh viên trường văn hoá các anh khấm khá hơn? Bố mẹ em thì đã già, các em lại còn nhỏ, hầu như gia đình chẳng giúp thêm được gì? Mấy đồng phụ cấp thì làm sao mà đủ sống để mà học hành cho tử tế. Vì thế, mà em lại phải nghĩ cách xoay xở. Nhưng lần này em không làm một mình mà rủ thêm mấy người bạn trong phòng cùng làm. Qui mô hoạt động của bọn em cũng lớn hơn nhiều, lại khép kín từ khâu thu gom, chế biến đến tiêu thụ. Vì thế mà có người gọi đùa là”Xí nghiệp cóc!”. Khi chuyện bọn em thu gom, kinh doanh cóc lan ra, cũng nhiều chuyện lôi thôi lắm. Thậm chí nhà trường đã gọi em lên chất vấn một buổi và có ý định cấm bọn em không được làm thêm bằng cách này nữa. Em cũng tranh luận ra trò... Và cuối cùng thì nhà trường cũng chỉ khoanh lại mấy điều - Một là không để ảnh hưởng đến học tập, đến sự đoàn kết trong trường trong lớp - Hai là không được làm ô nhiễm môi trường, cụ thể là không được mang cóc nhái gì về khu tập thể - Ba là không được gây ra chuyện gì ở bên ngoài, nhất là không lôi thôi với cơ quan thuế vụ làm ảnh hưởng tới nhà trường. Ban giám hiệu nhà trường không nói đến chữ cấm! Thế là từ đó, coi như bọn em được bật đèn xanh. Thực ra, cái gọi là “làm kinh tế phụ”của bọn em cũng có gì phức tạp lắm đâu? Chỉ chịu khó một tý, và đừng có mắc cái bệnh sỹ dởm là được thôi mà...

Nhớ lại những điều mà cậu sinh viên cùng lớp với anh nói  trong đêm giao lưu văn nghệ, tôi liền hỏi:

-Này... Nhưng tớ nghe nói... Trong khi đi bắt cóc... Cậu còn bắt được cả vợ nữa kia mà!

Thân cười bẽn lẽn:

- Chuyện đó... mà anh cũng biết sao?

- Biết chứ.... Mình là nhà báo mà. Nhưng yên trí đi, nếu cậu chưa nhất trí thì câu chuyện này sẽ không được đăng lên báo đâu mà lo.

Thân kể:

- Cô ấy là một cô gái làm nghề trồng hoa ở làng Quảng An . Tình cờ, một hôm vào đó thu gom cóc, em đã cứu được một đứa bé gái bị ngã xuống hồ. Không ngờ đứa bé lại là em gái của cô ấy. Lúc đầu chỉ vì ơn nghĩa mà cô ấy đi lại thăm hỏi. Khi biết bọn em đang làm cái dịch vụ “thu gom cóc” cô ấy buồn cười lắm. Rồi một hôm cô ấy vào trường bảo bọn em ra mà lấy cóc! Thì ra từ hôm đó cô ấy đã bí mật thuê bọn trẻ con trong làng đi bắt cóc về gom lại có tới mấy trăm con! Món tặng phẩm đầu tiên cô ấy tặng người yêu đấy! Anh bảo, có buồn cười không? Rồi tới giáp tết, cô ấy nhờ bọn sinh viên chúng em vào đánh đào, quất chở đi các chợ bán, có trả hoa hồng hẳn hoi. Vừa có việc làm thêm, lại vừa vui, đám bạn bè trong nhóm “Xí nghiệp cóc” đều đi cả. Cứ thế, rồi tình yêu nó đến lúc nào cũng chẳng rõ...

- Nhưng tại sao cậu không đợi được tới ngày ra trường rồi mới cưới?

Anh chàng Dũng sĩ diệt xe tăng bỗng trở nên lúng túng, mặt đỏ bừng... Tôi vụt hiểu ra, cười phá lên:

- Hiểu rồi! Hiểu rồi... Cũng tại thịt cóc là loại thực phẩm giàu dưỡng chất  đây  mà. Hay là tại không khí  làng hoa mát mẻ, trữ tình?

Không biết tại vì sao? Chỉ biết anh bạn dũng sĩ của tôi thành một người hạnh phúc. Năm ấy, tốt nghiệp xong anh về dạy học tại một trường ngoại thành gần quê vợ, bỏ nghề thu gom cóc, học thêm nghề trồng hoa đào, làm cây cảnh.

*

Bỗng dưng năm nay không thấy vợ chồng anh tới chợ hoa. Tôi cảm thấy ngạc nhiên, chống chếnh lạ thường nên quyết định lên Quảng An tìm họ. Tới nơi, tôi ngơ ngác trước một vùng hương sắc năm xưa nay đã biến đâu mất. Thay vào đó là những con đường mới mở, một khu vui chơi giải trí và san sát những ngôi nhà cao tầng mọc lên. Làng đã biến thành phố tự bao giờ chẳng rõ. Một cuộc đổi dời “bãi bể nương dâu” diễn ra ngay xung quanh mình mà tôi không kip nhận biết.

Tôi mới chỉ tới nhà anh có một lần nên loay hoay  mãi mới tìm  ra ngõ cũ, lại hỏi thăm mãi  mới tìm ra nhà giáo Thân. Ngày trước ngôi nhà của vợ chồng anh nằm giữa vườn hoa nhưng nay tìm đến nơi thì khu vườn cũ đã bị một con đường mới nuốt mất, hai bên đường mọc lên san sát những ngôi biệt thự, nhưng toàn nhà bê tông đủ kiểu. Hỏi nhà giáo Thân, hàng xóm liền chỉ sang một ngôi nhà năm tầng rất hiện đại, trước cửa có tấm biển đề “Nhà nghỉ Hương Nhài”. Hỏi thăm người thì ông chủ nhà nghỉ cho biết nhà này vợ chồng giáo Thân dùng tiền đền bù giải phóng mặt bằng xây lên ngôi nhà này rồi cho ông ta thuê lại để kinh doanh. Còn vợ chồng con cái nhà ấy thì đã lên Ba Vì làm trang trại!

Trước cửa ngôi nhà nghỉ còn duy nhất một gốc đào  cổ thụ. Vào những ngày cuối năm này, cây đào nở hoa rất đẹp. Hương sắc cứ rưng rưng nhưng sao mà lạc lõng tội nghiệp như một người già bị bỏ rơi?

Tôi cất lời khen hoa thì  ông chủ nhà nghỉ Hương Nhài nhăn mặt nói: “Cái cây đó làm tôi tức phát điên. Anh trông, nó choán mất một nửa mặt tiền của ngôi nhà. Muốn bài trí thêm cái gì cho hiện đại một tý, bắt mắt một tý cũng khó. Vậy mà giáo Thân nhất định không cho chặt. Còn nói, nếu tôi làm chết cây đào đó thì ông ta sẽ cúp hợp đồng luôn”.

Lại hỏi, liệu tôi có thể tìm được nhà giáo Thân nếu có dịp lên Ba Vì hay không thì ông chủ nhà nghỉ nhếch mép cười:

- Khó gì? Ông cứ đi qua chợ Ba Trại rồi hỏi thăm Trại Hoa Đào của ông Thân thì ai cũng biết. Hồi giải tỏa, ông ấy đánh  mấy trăm gốc đào đem lên trên ấy trồng. Nghe nói đào cũng đẹp, nhưng ở cái xó rừng ấy thì bán cho ai được? Cái lão ấy, đúng là lẩm cẩm mất rồi!

Tôi ngẩn ngơ đứng ngắm cây đào còn sót lại trong khu vườn mộng mơ của người bạn cũ và bỗng hiểu vì sao vợ chồng Thân đã quyết định đưa vườn đào của mình lên vùng sơn cước... Có thể, đó là một quyết định phiêu lưu, nhưng biết đâu đó cũng là cách duy nhất để họ lưu giữ lại  kỉ niệm về  một thời vàng son đã mất của một loài hoa quí

Thuyền trên núi

Tôi gặp Hơ Thuyền trong đêm đầu tiên ở Đắc Sưk. Nghe nói có thầy giáo người Kinh đến dạy học, các cô gái trong bản rủ nhau đến xem mặt. Tôi nhìn các cô qua ánh lửa. Người ta gọi tên các cô: Hơ Nhí, Hơ Rê, Hơ Ngo. Tai tôi như chững lại vì nghe cái tên là lạ: Hơ Thuyền.

Ông Ama Yvứ bảo tôi:

- Ngày trước mình có lần về xuôi, đi ra biển Quy Nhơn, thấy thuyền đẹp quá, mình về, đặt tên con. Thầy giáo thì khác mình, từ dưới biển lên đây.

“ở dưới Quy Nhơn sướng, sao thầy lại thích lên núi? - Có cô gái hỏi tôi. Tôi ngồi dựa lưng, bó gối, nét mặt ảm đạm tưởng chừng nhếch mép không nổi. Nhưng rồi tôi cũng gắng gượng trả lời:

- Vì bản Đắc Sưk đẹp, người bản Đắc Sưk hiền, con gái Đắc Sưk xinh.

Các cô gái phá ra cười, vẻ sung sướng. Các cô không biết người Kinh hay nói dối, cả câu nói đùa vô hại cũng không thật.

Sự thật là cách đây mười hôm, tôi như một xác chết ngồi thẫn thờ trước quầy vé của bến xe Quy Nhơn. Hương đã từ chối tôi. “Em biết anh rất tốt, nhưng...”. Như thế nghĩa là tôi không còn gì để chờ đợi nữa. Sáng sớm hôm sau tôi nhét mảnh bằng tốt nghiệp vào túi, ra bến xe, tự nhủ quầy vé nào mở ra trước hết tôi sẽ đi đến đó. Cửa vé đầu tiên mở: “Buôn Ma Thuột”. Tôi đã lên cao nguyên và quen Hơ Thuyền một cách tình cờ như thế.

*

*  *

Suối Đắc To nước trong một dòng, những hòn đá trơn lỳ nhô lên bờ nước. Hơ Thuyền dẫn tôi ra suối, chỉ cho tôi dấu chân nai uống nước hồi đêm. Tôi đi như người mất hồn. Hơ Thuyền nói gì tôi cũng gật. Hơ Thuyền cười: “Cái vía anh ở đâu rồi?”. Tôi cũng chỉ gật. Tôi nhớ Hương, hay đúng hơn, nhớ nỗi đau của người bị từ chối. “Em không ở Việt Nam đâu, trước sau em cũng đi, em không thể dây dưa tình cảm với anh”. Ngay khi nói câu khô khốc ấy, mặt nàng vẫn đẹp quá, cặp lông mày sắc như dao cứa nát hồn tôi. Hơ Thuyền bảo: “Anh tắm đi, nước suối mát lắm”. Tôi nói: “ở đây vắng quá, chắc có hổ”. “Không sợ đâu, Hơ Thuyền canh cho”. Tôi không tin hổ lại sợ Hơ Thuyền. Nhưng tôi  cũng xuống suối tắm. Tôi còn sợ gì nữa, khi đã lên đây với tâm trạng của một người đi vô định. Hoặc ít ra, tôi đã chọn núi rừng Đắc Sưk làm nơi cấm cố chung thân.

Hơ Thuyền không hiểu diều ấy, lúc nào nàng cũng tìm cách làm cho tôi vui. Đêm ngày mùa, nàng kéo tôi xuống sân nhà rông, nơi đó nàng tuốt lúa bằng tay như tất cả các cô gái Tây Nguyên. Tôi cầm bàn tay nàng: sần lên, chai ráp. Tôi xót. Bàn chân nàng cũng vậy, thô và đầy chai, tương phản với bộ ngực và cánh tay mịn màng màu bánh mật. Tôi xoa những vết chai của nàng trong lòng bàn tay tôi. Nàng cười, con mắt ướt mà hoang dã nồng nàn.

*

*  *

Ông Ama Yvứ, cha của Hơ Thuyền là người chuyên tạc tượng nhà mồ. Tôi đã có lần theo Hơ Thuyền lang thang giữa khu mộ Êđê, bên mỗi nấm mồ thường có những pho tượng ngồi khoanh tay buồn rũ. Ama Yvứ bảo: “Không phải cái tay mình tạc đâu. Giàng nước, giàng núi, cái ma nó tạc ra thế”. Mỗi lần tạc tượng mồ, Ama Yvứ khấn đủ các linh hồn, rồi uống rượu: Cả rượu, cả người cùng tạc lên gỗ. Khi tỉnh lại, Ama Yvứ nhìn tác phẩm của mình, sụp lạy.

Đầu mùa thu, Hơ Thuyền rủ tôi đi thăm mộ mẹ. Mộ mẹ Hơ Thuyền cũng có tượng. Nhưng pho tượng không rũ xuống sầu não. Trước mắt tôi là người đàn bà mang vòng xuyến nữ trang, miệng cười mãn nguyện. Hơ Thuyền kể: “Ngày trước mẹ em lấy Ama Ylơng, người thợ săn vô địch của rừng núi Êđê. Chẳng may một hôm Ylơng bị lợn lòi húc chết. Theo phong tục, mẹ em phải nối dây lấy cha em là em của Ylơng. Nhưng mẹ em sống với cha em hai năm mà không khi nào khô nước mắt. Sau khi sinh em ra ít lâu, mẹ em đi lấy nước ngoài suối, ngã xuống khe chết. Cha em ôm mộ khóc suốt ba ngày đêm, ngủ thiếp đi chợt thấy mẹ em về, miệng cười tươi như hoa, bảo: Em không chết đâu mà em về với Ama Ylơng, ở làng trời vui lắm, anh đừng lo cho em nằm dưới đất lạnh nữa. Cha em tỉnh dậy khóc càng to hơn, sau đó uống rượu say ngất ngư và tạc tượng cho vợ y như đã nhìn thấy trong mộng. Tạc xong bức tượng cười đẹp như trăng, khuôn mặt cha em trõm sâu xuống, hốc hác, có thêm vài ba lằn xếp”.

Khi tôi cùng Hơ Thuyền trở về bản, lũ học trò nhỏ từ trong các nhà sàn chạy túa ra theo chúng tôi, cười vui như ong reo, những thân hình đen nhẻm trần truồng phơi dưới trăng. Tôi ngồi xuống bậc cửa nhà rông. Hơ Thuyền ngồi cạnh. Bỗng nhiên lòng tôi dậy lên một nỗi buồn vui khó tả, một cảm giác lâng lâng, mơ hồ như vừa ốm dậy. Tôi cảm thấy mình đang sống, đang bình yên và đang được thương yêu.

Đến tết tôi về xuôi thăm mẹ. Nhân đi chợ, tôi mua cho Hơ Thuyền đôi guốc. Mẹ tôi nhìn thấy, thở dài: “Đồng ơi! Con định lấy vợ trên núi, bỏ mẹ cả đời sao con?”. Tôi cười khì khì, ôm lấy bờ vai gầy của mẹ.

Đầu xuân Tây Nguyên, lễ hội đâm trâu làm cho cả bản nhộn nhịp lên. Hơ Thuyền đi guốc, bàn chân lóng ngóng, dáng thẹn thò dễ thương.

“Y Đông ơi, đẹp hông?”. Bây giờ tôi đã là Y Đông, tôi cũng đi chơi, nhảy múa, uống thật nhiều rượu cần. Các cô nàng Hơ Ngo, Hơ Rê, Hơ Nhí ríu rít vui đùa. Gặp cô nào tôi cũng kêu to: “Nhân bơ nát ó lơ”. (Anh thương em lắm!). Các cô ré lên cười. Hơ Thuyền vui sướng hỏi tôi:

- Y Đông ơi, dưới xuôi có hội vui không?

- Có ít thôi.

- Cha em nói dưới xuôi có biển đẹp lắm, em thích thấy biển lắm.

Tôi chếnh choáng, hào phóng vỗ về nàng: Hơ Thuyền ơi! Yên tâm đi, rồi có dịp anh sẽ dẫn em về nhìn sóng biển Quy Nhơn.

Năm học hết, học sinh nghỉ hè. Lẽ ra tôi về nhà thăm mẹ nhưng phải ở lại vì có đoàn sinh viên lên Đắc Sưk đi sưu tầm văn học dân gian miền núi. Mỗi nhà nhận cho hai sinh viên ở lại. Gian nhà sàn nhỏ của tôi cũng có hai sinh viên, một nam, một nữ. Buổi chiều, từ ủy ban xã về, tôi giật mình: Một dáng người quá quen đứng nhìn vào nhà tôi, mặc Jeans xanh, tay xách chiếc ba lô màu đỏ. Tôi buột miệng kêu:

- Hương!

Chỉ nhìn sau lưng, tôi đã nhận ra Hương qua mái tóc ngắn với những sợi cong cong sau gáy ôm lấy cái cổ tròn. Hương quay lại, tôi dụi mắt luôn mấy lần...

Nhưng không phải Hương. Cái bóng của quá khứ đã tan biến, sau chốc lát. Đây chỉ là một cô sinh viên trẻ, nhỏ hơn Hương nhiều. “Thưa thầy, tên em là Ni”. Đôi mắt Ni hiền quá, như mắt con mang, dại khờ, đắm đuối.

Tôi choáng váng. Bao nhiêu năm rồi, nơi bản làng này mới có dấu chân con gái miền xuôi.

Làm thầy giáo trong bản, tôi tất nhiên phải giúp đỡ đoàn sinh viên về mọi mặt. Kể cả chuyện dẫn họ đi suốt mấy cây số đường rừng, năn nỉ các ông già hát cho để ghi lại những “khan” miền núi. Họ bắt tôi ăn cơm chung. Có những chiều, các cô sinh viên đi tắm, sợ hổ, bắt tôi cầm đèn pin đi theo canh chừng. Trăng sáng ngời ngời trên cây cỏ, tiếng các cô nghịch nước, đùa giỡn tưng bừng trên suối. “Thầy ơi, thầy đứng ngang bụi sim đó nghe, thầy đừng đi đâu xa tụi em sợ lắm”.

Tôi nhận ra tiếng của Ni... Không hề quay lại mà trước mắt tôi vẫn hiện rõ mồn một những thân thể con gái trần truồng, trắng rờ rỡ trên mặt nước, dưới trăng. Cũng muốn ngoái đầu lại nhìn, nhưng ngàn lần không dám...

Gần cuối đợt sưu tầm, anh sinh viên ngủ lại nhà tôi bỗng nhiên bị đau bụng vì ăn canh lá mì, phải chở lên bệnh xá. Đêm đó còn mình tôi với Ni ở trong nhà sàn. Trời tối, tôi nằm trong buồng. Ni là khách, nằm ngoài gian giữa. Tiếng võng kĩu kịt hoài trong yên lặng. Chừng gần sáng, chợt bên ngoài vang lên một tiếng “tác” lạnh lùng vang dội. Ni hoảng hốt kêu lên, chạy vào buồng, nhảy thót vào lòng tôi. Tôi run bần bật như bị điện giật, chết sững ra như chiếc ghế để mặc cho Ni ngồi gọn gàng trên lòng mình. Mãi lát sau tôi mới ngắc ngứ nói được một câu: “Em ơi, đấy là con mang, không phải con hổ dâu”. Ni phụng phịu, ngượng ngùng quay ra gian ngoài. Tôi trở dậy khêu bếp lửa giữa nhà, thức cho tới rạng đông...

Đoàn sinh viên đi. Ni đi, không chào, không nhìn tôi. Lòng tôi quay quắt. Ni đã khuấy động sự yên bình của rừng núi này. Từ khi nàng đi, núi rừng Đắc Sưk đối với tôi lại một lần nữa là nơi lưu đày viễn xứ...

Tôi quyết định rời Đắc Sưk. Ngày tôi sắp đi mưa tầm tã. Đêm ấy chợt có tiếng kẹt cửa. Hơ Thuyền đẩy liếp chạy vào, ướt sũng vì đường xa dầm mưa. Nàng nhìn tôi, kêu lên “Y Đông!” rồi đứng lặng, những sợi tóc quăn quăn rũ xuống hai bên đôi mắt đen. Phút chốc nàng chạy biến vào đêm mưa. Tôi đứng trước cửa, lòng lặng thầm nhắc nhở: mình còn nợ Hơ Thuyền một lời hứa, sẽ đưa nàng về xuôi nhìn sóng biển....

*

*  *

Tôi về xuôi.

Hai năm sau, tôi lại ra ngồi ở bến xe Quy Nhơn. Rã rời, tuyệt vọng. Ni đã bảo tôi: “Anh rất tốt, em rất quý anh. Nhưng anh khờ quá. Đã có lúc em tưởng là em yêu, nhưng hóa ra không phải”. “Em đừng bỏ anh, anh sẽ cố không khờ nữa, để em vui lòng”. Lời tôi khẩn thiết như vậy mà Ni chỉ bật cười... Tôi ra đi. Lần này cửa vé đầu tiên mở không phải là cửa vé lên Ban Mê Thuột. Tôi theo số phận, phiêu du về Bắc.

Không đi dạy nữa, tôi bắt đầu vẽ. Tôi vẽ thật nhiều bức tranh về những mơ ước của đời mình. Không neo vào một nơi nào cố định nữa, tôi lang thang hết nơi này đến nơi khác, rồi một hôm trên đường thăm Tây Nguyên tôi nhớ lại bản Đắc Sưk.

Trong  bản làng cũ, Ama Yvứ tiếp tôi, khuôn mặt khô đanh như thớ gỗ Pơmu già. Trong nhà sàn không còn ai. Có lẽ Hơ Thuyền đã cưới chồng? Nhưng nếu thế, nàng phải đem chồng về đây, theo phong tục Êđê?

Ama Yvứ dẫn tôi đi xuyên rừng. Chúng tôi dừng chân trước một cô gái ngẩng đầu cao như đang bay lên, mắt nhìn ra xa.

Đó là tượng mồ của Hơ Thuyền. Đúng như Ama Yvứ thường nói, bác không tạc ra tượng, mà chính là thần linh. Chỉ có thần linh mới lột tả được trong đôi mắt kia tình yêu dữ dội của nàng, con mắt trần gian của tôi đã không nhìn thấy.

“Hai năm, ngày nào nó cũng lên núi chờ thầy giáo. Một hôm nó bảo: “Thân con nặng lắm, không bay lên được”. Hôm sau nó chết trên đỉnh cao nhất. Mắt nó cứ mở, nhìn về phía Quy Nhơn”.

Tôi sụp xuống, nức nở. “Ama Yvứ ơi! Tại tôi! Tại tôi!”. Nhưng người đàn ông Êđê lắc đầu:

- Thầy giáo đừng khóc nữa, tôi biết nó không chết đầu mà nó bay về biển đó. Tôi nằm ngủ, thấy nó đứng trên một chiếc thuyền đẹp lắm, căng lá buồm rất to ra khơi.

Ama Yvứ đại lượng ơi! Bác là người hay mơ, tôi là người hay mơ, hay cả nhân gian đều quờ quạng lần theo những giấc mộng?

Đêm ấy tôi cùng Ama Yvứ uống say bên bếp lửa. Đến khi gà gáy tôi gục xuống, máu cam chảy ướt ngực. Còn Ama Yvứ thì nằm lăn giữa sàn, miệng lẩm bẩm:

- Thầy giáo ơi, không phải tại thầy, mà tại tôi. Tại tôi đặt tên nó là Hơ Thuyền. Làm sao mà có thuyền ở trên núi cao?

Tôi

Tôi giật trái ô môi trên tay con Hóa quăng vèo xuống sông. Nó bập bều khóc, gió chướng thổi lật cái mũ tai bèo đang quàng sau vai úp lên mặt, không thèm đội lại.

- Khóc cái gì? - Tôi quát - Bom đạn rầm rầm vậy mà cứ nhõng nhãnh trò trẻ con. Tôi ấn khẩu côn với băng đạn đủ 8 viên mới nạp vào tay con Hóa, giật lấy khẩu tiểu liên AR15 nó đang đeo, lại quát: Xuống hầm! Xuống đi! Còn phải ngụy trang nữa. Xuống đi!

Căn hầm bí mật của tôi và Hóa ở ngay dưới gốc cây ô môi chi chít hoa, do du kích ấp Thới Hòa Trung đào sẵn từ lâu dành làm hầm cho khách. Lúc bọn lính sư đoàn 14 càn tới, cậu ấp đội trưởng dẫn chú cháu tôi ra đây, kéo cái nắp hầm là tảng đất vuông vức bằng ba viên gạch vồ lên, rồi bỏ đi đâu mất tiêu.

Hầm bí mật xưa nay phải tuân thủ một nguyên tắc rất nghiêm ngặt ai đào nấy ở. Bạn bè thân thiết đến mấy cũng không được phép chỉ cho biết hầm của nhau. Thân thiết lúc thường, chén tạc chén thù lúc thường, nhưng lúc bị địch dí họng súng vào ngực, bị tra điện, bị cắm kim vào mười đầu ngón tay, bị... biết bao thứ cực hình man rợ, thì ai biết tình đồng chí bạn bè còn giữ lại được đến đâu. Bởi thế, phải nằm hầm khách tính mạng khác nào trứng để đầu đẳng. Trứng để đầu đẳng vẫn hơn trứng đập vào đá. Mặt đất đang chao đảo, đang nẩy lên bần bật, đang xô qua giật lại liên hồi. ào ào, ập ập, rồ rồ. Nhức buốt hai màng nhĩ trong tai. Trông ra cánh đồng cuối mùa khô mênh mông chỉ thấy chớp lửa, và mù mịt khói, không phân biệt đâu khói đạn đại bác, đâu khói đốt đồng chuẩn bị cho mùa gieo sạ, xe bọc thép M113 lổn ngổn như cua bò, chạy sau hàng xe M113 là lũ bộ binh lô nhô như đàn kiến mối. Đạn xé tơi tướp những rặng cây mắm, cây bần, bình bát, tràm, keo tai tượng, ô môi, xô rạp cả rừng dừa nước ngút ngát bên bờ sông Tiền. Chậc. Một căn hầm khách dù sao vẫn hơn phơi thân ra cho đạn xé.

Tôi nhặt trái ô môi khô đen xỉn, giắt vào thắt lưng, vơ một vốc hoa ô môi màu hồng hoa đào bị đạn bắn rụng để rắc lên mặt phía trên của tấm nắp hầm, rồi nâng bằng hai tay cho người tụt xuống tới đâu nắp hầm tụt xuống theo. Nếu còn sơ suất nào, đã có những tràng đạn cắc cùng cắc cùng của thiết xa M113 rũ hoa xuống nghi trang “hộ” mình.

Tấm cửa hầm sập xuống. Tôi rơi từ vô cùng vũ trụ vào lòng đất đen. Tiếng đạn réo bên trên thoắt xa lắc nhưng tiếng đại bác khiến lòng đất quanh tôi bỗng giật đùng đùng. Trong khối bóng tối hãi hùng màu hắc ín tôi như nhìn thấy con mãnh thú đang há miệng nhe nanh, một miếng ngoạm của nó là hết gọn người tôi. Tôi trấn tĩnh lại, quờ tay trao nó cho Hóa. Cô bé bẻ trái ô môi đánh tách: Mật đặc trong trái ô môi tỏa ra mùi nồng nồng mằn mặn của nước mắm cốt. Hóa lép nhép ăn, giờ đã kịp làm quen với bóng tối, nhờ vài tia sáng mỏng manh lọt qua lỗ thông hơi rọi xuống, tôi nhận ra Hóa đang ngồi tựa lưng vào vách đất ẩm rượt, tấm khăn rằn quàng lơi trước cổ, chân dạng ra, thè lưỡi liếm mật trong một trái ô môi, trông rất ngon lành. Không hiểu nó có bận tâm đang ở trong một tình huống thế nào hay không. Tôi phát ghen tỵ, phát thèm sự điềm tĩnh hồn nhiên ở đứa trẻ sinh ra trong khói lửa và mơn mởn lớn lên giữa chiến trường. Vầng trán phẳng hơi thâm thấp, đôi má bầu bĩnh, những nơi cổ tay cổ chân không được quần áo che khuất trên người Hóa cứ sáng lên như những mảnh trăng hết sức thanh bình, như tỏa ra mùi thơm ấm áp của da thịt tuổi trẻ, biến căn hầm bí mật tối tăm chật chội thành một thế giới riêng. Cái thế giới đang bị cày xé tanh ngòm cảnh đầu rơi máu chảy trên kia không được phép thâm nhập xuống đây.

Tiếng ai đang la trên mặt đất. Hóa và tôi cùng bò lại áp tai vào lỗ thông hơi cố nghe xem có chuyện gì. Tiếng động cơ M113 lùng bùng, tiếng đạn bay thun thút. ồn quá. Phải gạn lọc căng cả óc mới nhận ra được đôi ba âm điệu rất mỏng manh của tiếng người. Cái Hóa bỏ quên trái ô môi ở ngách hầm, miệng lẩm bẩm “người nào la đó ta?”. “Anh út, ráng nghe coi tiếng ai la đó? Phải bà Năm bán ghe tiệm không?...”. Kỳ thực là tôi không nghe được tiếng ai cả. Tôi chỉ nghe thấy tiếng thở của Hóa và tiếng thở của tôi. Cái chỏm tóc của Hóa đang làm một bên má tôi nhồn nhột. Tôi thầm rủa tôi là thằng vớ vẩn, là kẻ tầm thường nhất trên đời, không còn gì đáng khinh bỉ hơn là cái thằng tôi. Tôi cúi mặt xuống vì tự xấu hổ. Nhưng chính cái phút bấn loạn ấy tôi nhận ra hơi ấm rừng rực của hai bờ má đã áp chặt vào nhau. Một giọng nói thầm như vẳng tới từ trong mơ:

- Anh út... Hôn em đi...

Và tôi bừng tỉnh đẩy bộ ngực của Hóa ra xa một chút.

- Đừng... đừng...

- Sao lại “đừng”. Hôn em cho em hết sợ nào! Em thương anh quá xá mà mắt anh cứ lơ ngơ hoài?

- Hóa! - Cái kẻ đạo mạo cứng cỏi đã kịp trở lại trong con người tôi - Cho chú nói điều này hẵng...

- Anh là chú của em hồi nào? Không, không, không. Cô bé vồ vập hôn lên khắp mặt tôi, dụi cả đôi mắt ướt đẫm lên gò má của tôi, bật ra những tiếng nói trong cơn mơ sảng. Anh có vợ rồi, không dám thương em chứ gì? Thôi kệ. Thôi kệ sống được hay không mà sợ...

Tôi ôm tấm thân rạo rực trắng trong như bột lọc vào lòng mình. Cái kẻ đạo mạo trong tôi run rẩy, đang dấn thẳng tới giây phút chịu đầu hàng thì bất ngờ cửa hầm xịch mở trong vài giây. Tôi chưa kịp chĩa nòng khẩu AR15 về phía đó, đã thấy có vật gì ném xuống đánh tạch, rồi cửa hầm lại đóng sập, nguồn sáng phụt tắt. Tôi quờ tay chạm ngay vào cái vật nhỏ người bên trên vừa liệng xuống, là mấy củ tỏi khô.

- Nguy rồi anh út - Giọng Hóa không còn giấu nổi sợ hãi - Tụi nó mang theo bẹc giê tới xom hầm!

Tôi ậm ừ vỗ yên Hóa, đầu óc đang bận dồn hết vào một câu hỏi: Ai vừa ném tỏi chống béc giê xuống cho mình? Cậu Bẩy Thượng ấp đội trưởng chăng? Chính Bẩy Thượng chỉ cho Hóa và tôi xuống. Nhưng không hiểu sao tôi lại không nghĩ Bẩy Thượng làm việc này. Bẩy Thượng không có cái cách lo nghĩ cho người khác chu đáo đến thế.

Từ hôm tôi và Hóa nhận nhiệm vụ “điều nghiên” chi khu cả Trấp nằm thoi loi trên cái lằn ranh giới giữa Đồng Tháp Mười với tỉnh Bờ rây ven của Campuchia, sống với đội du kích ấp Thới Hòa Trung chừng ấy ngày có lẽ nào tôi không hiểu tính nết của họ.

Nhớ cái buổi trưa cô giao liên CK (giao liên công khai) của huyện đội Hồng Ngự bơi chiếc xuồng tam bản chở tôi và Hóa tạt vào lõm rừng tràm, chưa thấy người đã nghe tiếng quát.

- Coi chừng máng trái tiêu mạng đó ghen!

Cô giao liên đáp lời mà như nói với rừng:

- Ra rước khách.

- Đợi đó. Đợi đó.

Ba chúng tôi đứng chôn chân một chỗ. Dưới mỗi lá cây ngọn cỏ đều có thể là một trái mìn. Xê dịch dù chỉ một bàn chân đều có thể gặp cái chết bất tử. Không đồn bốt, không thành cao hào sâu, các khu căn cứ du kích vẫn trở nên “bất khả xâm phạm” là nhờ những vành đai bí mật chôn dày đặc các loại trái chết người như thế. Đêm đang ngủ, nghe trái nổ đánh ầm, choàng dậy chĩa súng chuẩn bị chiến đấu. Nhưng đâu phải giặc tới. Chột máng trái đấy. Chột máng trái. Rùa máng trái. Người lúi húi cài trái, ngoảnh lại sau lưng liền chết vì trái mìn do chính tay mình vừa cài.

Đứng đợi hoài làm cô giao liên nổi quạu, hét lên:

- Bộ chết hết rồi sao mấy cha. Đồ mắc dịch.

Một cậu du kích mặt đỏ tưng bừng nhô ra khỏi lùm cây cười nhăn nhở, tay chỉ chỉ mắt nheo nheo hướng về phía đồn cả Trấp có ý bảo khẽ miệng chớ kẻo bọn địch trên kia nghe thấy. Té ra là mấy cha đang nhậu. Bẩy Thượng không thèm đứng lên chào khách, tay đậy sập cái nắp thùng đạn đại liên Mỹ đựng rượu, ngoái cổ nhìn ba người chúng tôi:

- Công chuyện gì bàn sau. Nhậu đã, anh Hai!

Chuyện đánh giặc cứ như đùa như bỡn. Thế đó, mà đã cha truyền con nối cầm cây súng theo cách mạng. Thế đó mà nửa triệu lính Mỹ và một triệu lính Việt Nam Cộng hòa phải xất bất sang bang.

Cửa hầm lại xịch mở, tiếng súng tiểu liên tràn xuống thành cơn bão. Lần này thì rõ là Bẩy Thượng. Đầu Bẩy Thượng đã quấn một vành băng trắng như người chít khăn tang, máu đang ứa ra trước trán, Bẩy Thượng nói to như quát:

- Lẹ đi, lẹ lẹ lên!

Tôi ngạc nhiên hỏi:

- Sao rồi, anh Bẩy?

- Lẹ lẹ lên! Đ. má cái thằng Lịnh, nó nhảy ra chiêu hồi mất rồi. Hầm này không xài được nữa. Lẹ lẹ lên cha nội!

- Nhưng đi đâu bây giờ?

- Lẹ lẹ lên! Con Hóa chạy xuống bà Năm ghe tiệm. Còn anh, theo tôi. Lẹ lẹ chút coi. Bộ mấy người muốn chết hả!

Bẩy Thượng cắm đầu chạy, mỗi lúc có viên đạn bay qua, lại khựng lại chửi thề. Nhưng tới chỗ có cây xoài lão đổ nghiêng xuống bờ sông, anh bỗng nằm vật xuống thở dốc, bàn tay ấn vào đám băng thấm máu trên trán. Mấy giọt máu từ đám băng ướt phùi ra. Gương mặt rám nắng của Bẩy Thượng tái nhợt.

- Có sao không, anh Bẩy?

Tôi ái ngại hỏi. Bẩy Thượng không trả lời, lại chửi thề, nói lùng bùng:

- Trốn đâu giờ cha? Mấy đứa bên hầm thằng Lịnh chạy sang hầm tôi đầy nhóc rồi.

- Hay là... - Một tia sáng chợt lóe lên trong óc tôi - Nè Bẩy Thượng. Chỉ cho tôi cái hầm thằng Lịnh đi!

- Sao? - Bẩy Thượng như giật mình tròn mắt nhìn tôi - Bộ định nhào vô đó nộp mạng ha?

Không. Tôi suy tính. Cái thằng chiêu hồi kia thừa biết sau khi nó chạy sang đầu hàng giặc sẽ không còn ai dám ở lại căn hầm cũ của nó. Nơi lộ liễu nhất mới là nơi kín đáo nhất. Tôi quyết định chơi canh bạc cuối cùng với số phận, bảo Bẩy Thượng:

- Cứ chỉ cho tôi hầm thằng Lịnh! Chỉ ngay đi, lấn bấn lúc này là chết đấy.

Ngỡ đâu ông trời ban cho mình một phút thông minh đột xuất, nhưng hóa ra tôi đã nhầm. Lúc Bẩy Thượng kéo tấm nắp hầm bí mật của thằng Lịnh ra cho tôi lách mình chui xuống, tôi liền ngửi thấy mùi khói dầu hỏa lẫn trong mùi ẩm mốc và mùi người ngột ngạt. Ngạc nhiên hơn nữa là ngách hầm trong cùng đang phát ra quầng sáng yếu ớt của một ngọn đèn cầy, mấy cậu ở đây trước tôi chưa kịp tắt. Chiến tranh còn là thế này nữa đây. Khác với tôi, người lính của một sư đoàn chủ lực, từng được huấn luyện công kiên chiến, trận địa chiến, vận động chiến, tao ngộ chiến... trên thao trường, những người du kích lúc làm dân lúc làm lính đã quá quen thuộc với những căn hầm bí mật như thế này. Họ coi cái khoảng không tù túng trong hầm bí mật là một không gian của cuộc sống. Còn tôi thì coi nó như cái quả lắc lắc qua lắc lại hai bên một sợi tơ mỏng manh phân cách giữa sống và chết. Tôi chợt nhớ Hóa. Hóa từng là cõi sống cho tôi chỉ cách đây ít phút đồng hồ. Hóa đang xoay xở ra sao dưới chiếc ghe lường bán tiệm của bà Năm.

Ôi Hóa! Hãy về đây với anh. Thay vì gọi em bằng cháu, anh sẽ gọi em bằng em. Anh chán ngấy cái gã đạo mạo vờ vĩnh trong anh rồi. Anh sẽ ôm em vào lòng, sẽ vuốt ve lên tấm thân ngọc ngà của em, sẽ vục đầu vào làn tóc em, sẽ vùi anh vào bộ ngực trinh trắng căng đầy của em, mặc thây lũ xe bọc thép M113 và những viên đạn đồng lớn như những trái nhót đang ào ạt bay tới nhằm xé nát tấm thân này. Anh thèm một giây được ngủ lịm trong đôi cánh tay của em, rồi sau đó là chết, là gọi nhau bằng vợ bằng chồng, là một gã đàn ông nào đó lại lọt vào vòng tay em như cái mà cô vợ Chi Mai của anh đang làm... Được tất. Chấp nhận tất... Tôi giật bắn người khi chợt phát hiện những tia sáng lấp lánh phát ra từ lớp bùn lép nhép nhàu nhò dấu chân người trong ngách hầm. Cái gì thế nhỉ. Cha cha, một sợi dây chuyền vàng! Sợi dây chuyền này hình như tôi đã thấy thằng Lịnh vẫn đeo sau lớp cổ áo bà ba đen của nó? Chắc là nó đã để lại trước khi chui lên khỏi hầm đi hàng giặc? Thế thì nguy rồi. Nguy lắm rồi. Nghe tiếng xích M113 rít ken két trên kia tôi như nhìn rõ cái bộ mặt dài lúc nào cũng men  mét của thằng Lịnh đang quay lại tìm vàng. Bộ mặt thằng Lịnh nhòa nhòa, thoắt biến thành cái miệng con dã thú đỏ lòm sắp nuốt chửng tôi. Ngay từ lúc Bẩy Thượng dẫn tôi và Hóa chạy xuống căn hầm hồi nãy, tôi đã nhìn thấy miệng con dã thú trong bóng tối. Một điềm gở báo trước. Du kích Thới Hòa Trung đã đào căn hầm bí mật này trúng vào tử huyệt.  Trên mặt tôi xối xả mồ hôi lạnh. Mấy lần tôi mở dây buộc cái túi bạt để lấy quả lựu đạn da láng ra không xong. Ơ hay thằng hèn! Tôi tự quát mắng xỉ vả tôi. Từ ngày vào mặt trận tôi đã ném hết một vòng lựu đạn móc ở chiếc dây lưng thắt quanh hông, nhưng bao giờ cũng để lại một quả dành cho mình. Cái quả được bỏ trong túi bạt, buộc dây cẩn thận ấy đây. Nghĩ đến cái chết từ lâu, nghĩ rất kỹ lưỡng, chuẩn bị cho nó chu đáo như chuẩn bị cho một công việc trước sau gì rồi cũng phải làm mà đã làm thì nhất định không được làm một cách lỡ dở. Thế mà tới lúc này bỗng sợ? Đồ hèn! Đồ hèn!

Tiếng xích sắt ngừng lại ngay sát trên đầu tôi. Một tiếng huỵch của cây xà beng làm tấm cửa hầm vỡ toác, đất lả tả lăn xuống tận chỗ tôi ngồi. “Nó” đã đến! Thằng Lịnh léo nhéo.

- Anh Tư Tiềm, anh Ba Ngôn, lên hàng Quốc gia không thôi chết uổng đó!

Im lặng rợn người, tôi nghe đất thở phào phào bên tai. Thằng Lịnh lại léo nhéo:

- Lẹ lên mấy anh. Mấy ông lính sắp chọi xuống đây nè! - Hình như thằng khốn kia nó đang khóc - Trời đất ơi mấy anh. Lên đi mà!... - giọng nó tắc nghẹn - Mấy anh ơi, không chống lại nổi đâu. Thằng Lịnh này chắp tay xá mấy anh...

Cái chốt quả lựu đạn trên tay tôi rút ra nửa chừng. Rút hết ra. Buông cái mỏ vịt cho nó bật đánh phựt. Tung qua cửa hầm. Rồi ôm cây AR15 này vọt lên, là trong chớp mắt có ngay một cái chết anh hùng! Nhưng - tiếng ai nói với tôi mà văng vẳng thế nhỉ - Chết anh hùng, hay sống anh hùng? Sao tới phút này mình mới đặt ra câu hỏi ấy? Anh hùng! Anh hùng!... cái chốt lựu đạn rút ra giữa chừng lại được cài trở lại. Tôi buông cho quả lựu đạn rơi xuống chân, rồi lên tiếng:

- Tư Tiềm với Ba Ngôn không có ở đây.

Tiếng thằng Lịnh:

- Ai đó?

- Tôi.

- A a. Anh Hai Giải Phóng phải không?

- Phải.

- Vậy lên đi anh Hai. Tôi lấy mạng tôi bảo lãnh cho anh Hai mà...

Thằng Lịnh còn lải nhải tôi đã ném sợi dây chuyền vàng lại phía nó.

- Của anh đấy. Cầm lấy! - và tôi quay sang đám lính sư đoàn 14 đang chĩa súng chạm vào tôi - các anh muốn gì thì làm đi.

Mấy tên lính rằn ri mặt non choẹt xông vào đấm đá, có đứa trở báng súng phang. Mấy người lính cứng tuổi đứng ngoài nhìn. Tôi không chống cự, vì biết chống cự vô ích, chỉ chống cự bằng những ý nghĩ trong đầu. Anh hùng, là thế này đây. Thương thay cho lũ sói người. Nếu họ rơi vào tay Quân Giải Phóng thì họ đã van lạy rối rít. Nào, bắn đi. Ta là quân Bắc Việt đây. Là Việt cộng đây. Hành hạ cho lắm, ta cũng chỉ đi đến cái chết là cùng. Nào... Hai quả đấm liên tiếp làm đôi mắt tôi tối sập. Tôi hét lên.

- Các anh hãy chừa một lối, đặng mai mốt còn được nhân dân tha tội cho!

Sau tiếng thét, tôi sẵn sàng nghe - đúng hơn là rất mong được nghe súng nổ. Nhưng không. Một người nào đã tới túm chặt vai tôi giật mạnh, rồi đẩy tôi ngã sấp mặt vào thùng xe M113. Chiếc M113 rùng rùng lao về hướng nào tôi không rõ. Đầu óc tôi lơ mơ, lịm đi. Trong lúc ngất lịm, tôi lại lơ mơ cảm thấy như có ai lật ngửa mình lên, đẩy cho đầu mình nghiêng sang bên này lại nghiêng sang bên kia. Tới lúc đèn máy ảnh nhoáng lên tôi mới choàng mở mắt. Tên sĩ quan ngụy đeo ba bông mai bạc trên cổ áo tay cầm máy ảnh, đang nhìn như xói vào mặt tôi. Hắn bấm thêm kiểu ảnh nữa, rồi đẩy tấm cửa sắt sau thùng xe rít lên một tiếng kéo dài, ra lệnh cho tên lái xe đỗ lại.

Không ngờ tên đại uý này phát âm đặc sệt giọng Bắc Kỳ.

- Ngồi dậy được không?

Tôi chưa kịp trả lời, hắn đã nói tiếp.

- Nằm cũng được. Tôi cần lấy cung của anh. Anh hãy thành thật khai cho đúng nhé. Anh ở đơn vị nào?

- Quân giải phóng.

- Biết rồi “Công trường” Bẩy (1) phải không?

Im lặng.

- Vùng này là địa bàn hoạt động của “công trường” Bẩy các anh. Hỏi vậy chứ chúng tôi biết rồi. Anh xuống đây với nhiệm vụ gì?

Im lặng.

Lại vẫn lời tên đại uý:

- Chuẩn bị đánh chi khu Vĩnh Trấp. Các anh đang rất cần nhổ cái chi khu này để đưa lực lượng lớn ép xuống lộ Bốn chứ gì?

Im lặng.

Và cứ thế, tên đại úy vẫn miệng hỏi tay ghi lia lịa vào cuốn sổ nhỏ, mà chẳng hiểu hắn ghi những gì. Lúc xe dừng lại, nắng chiều còn đỏ hoe bên trên khung cửa tháp súng hình tròn khiến tôi có cảm giác tôi và tên đại úy đang ngồi đối đáp nhau trong lòng một cái giếng hẹp. Giờ thì nắng đã tắt, trong thùng xe đang chuyển nhanh sang thứ ánh sáng mờ mờ sâm sẫm, tên lái xe phải bật đèn cho tên đại úy ghi.

Tên đại úy giơ cổ tay xem đồng hồ, gập sổ, hỏi:

- Anh ra hàng chính phủ Quốc gia chứ?

Tôi im lặng. Giọng gã chùng lại như dụ dỗ năn nỉ:

- Chịu hàng đi anh ạ. Hàng, anh sẽ được quân lực Việt Nam cộng hòa cho giữ nguyên cấp sĩ quan, như ở bên Giải Phóng đấy.

Tôi vẫn làm thinh.

- Anh suy nghĩ kĩ đi. Tới lúc về bộ tư lệnh của chúng tôi mọi việc sẽ khó khăn lắm, chứ không như ở chỗ này chỉ có tôi và anh. Với lại... Anh nghĩ lại xem. Nam hay Bắc cũng là người mình sao lại tiến hành xâm lược nhau nhỉ?...

Tới đây tôi không thể không dằn giọng nói với tên đại úy, bảo hắn đừng tốn công vô ích, bọn Mỹ mới là kẻ xâm lược, lũ hắn là tay sai cho giặc, và chỉ với những bộ óc ngu xuẩn mới cho là chúng tôi vào xâm lược miền Nam. Thế là tên đại úy đùng đùng nổi giận. Hắn đấm xuống sàn xe đánh rầm, hét:

- Câm mồm! Nói láo nữa là tao bắn bỏ!

- Bắn đi! Có gì lạ mà anh còn phải dọa?

- Thách hả. Thì thách này! Thách này!

Hắn đạp thốc tôi xuống khỏi thùng xe, hầm hầm lôi tôi ra cánh đồng bắt đầu mịt mùng bóng tối. Hắn đẩy sấp tôi vào dưới chân búi cỏ, một bàn chân đạp lên lưng tôi, xoạch một tiếng lên đạn và trước mắt tôi vàng lòe, tai tôi không nghe thấy gì nữa, chỉ có cảm giác kẻ nào đang đấm liên hồi vào đầu mình. Tôi muốn hét “vĩnh biệt” nhưng thực tế là hai hàm răng tôi đã cắn chặt vào nhau...

Tên đại úy xả trọn một băng đạn tiểu liên. Xong, lại có tiếng lựu đạn, hắn còn nã ba bốn viên đạn súng côn nữa mới chịu quay ngoắt bước về xa.

Cái đế giày của tên đại úy vừa cất khỏi lưng tôi là người tôi như bị lòng đất hất vút lên bay lơ lửng giữa trời. Ngọn gió chướng hay một trận bão làm người tôi quay tít chung quanh cái quầng sáng rờ rợ lạnh buốt của ngôi sao hôm mới mọc. Có tiếng ong ong vu vu từ đâu vọng tới. Một đàn ong vô hình cứ quấn quanh người tôi. Tôi bay tới đâu đàn ong quấn theo tới đó hay đàn ong đang lùa nhau đẩy tôi lên cao mãi tôi muốn dừng lại mà không được. Tôi bỗng thèm được nhìn lại trái đất một lần cuối cùng.

Nhưng trời ơi!... sao lạ lùng thế này? Tại sao tôi còn thấy được chiếc M113 chở tên đại úy vừa bật đèn chạy xuôi bờ sông Tiền về phía thị trấn Hồng Ngự? Có lẽ nào tôi vẫn sống? Hay đây là linh hồn tôi còn lưu lại chốc lát trên cõi dương gian? Thú vị quá. Té ra cái chết có gì đáng sợ đâu. Chỉ thế này thôi mà. Một cái ngã ba bước qua lúc nào không hay. Một cái trại tiền tiêu lột bỏ hộ mình khối thân xác nặng nề thô kệch, rũ bỏ hộ mình tất cả những nhu cầu ăn uống, tình ái ghen tuông, giải hóa cho mình những chặng đường trầy vây tróc vẩy ngoi lên ngụp xuống, kỳ vọng và chán chường, rồi đẩy vút mình vào một cõi thanh thản vô biên... Tôi đập bàn tay xuống mặt đồng nghe đánh bộp, nửa bàn tay lọt nghiêng vào kẽ đất nẻ thấy đau đau. Tiện thể tôi quơ luôn một ngọn cỏ gì thơm thơm ngai ngái bỏ vào miệng nhấm thử, nghe đất cát lạt sạt giữa hai hàm răng. Trong không khí vẫn khét lẹt mùi khói đạn. Gió chướng lồng lộn quét qua lành lạnh trên lưng áo lạ lùng! Thế này là thế nào? Hay là do tối trời tên đại úy không nhìn rõ mục tiêu xối đạn? Hay là tôi chỉ bị thương. Bị thương vào đâu? Tôi sờ nắn khắp người, sờ đi sờ lại vẫn không thấy chỗ nào có máu. Lúc sờ lên túi áo ngực thấy có gì cồm cộm, trơn trơn, giống như một xấp mỏng giấy bạc. Nhưng tôi nhớ mình không có tiền bỏ trong túi. Có tờ giấy giới thiệu của bộ tư lệnh sư đoàn gửi huyện đội Hồng Ngự, trước khi lên khỏi hầm bí mật tôi đã nhai nát và nuốt mất rồi cơ mà.

Tôi lật người nằm ngửa, nhìn vòm trời đêm Đồng Tháp Mười mùa khô chi chít sao, và rùng mình thấm cái lạnh đất phèn đang xông lên qua lần áo mỏng. Rất lâu như thế đầu óc tôi mới kịp hồi tỉnh trở lại. Tôi thì thầm thành tiếng:

“Hỡi con người kia. Anh là ai?”.

--------

Bà ngoại

Ứ... ừ, không đi học đâu!

ứ ừ, không đi học đâu!

Ngay từ lúc nghe tiếng bà ngoại gọi dậy, mắt còn nhắm tịt, miệng Riềm đã phát đi phát lại câu nói ấy rồi. Và nghe nó lặp lại liền tù tì mấy bận, thì biết ngay rằng nó đã có chủ định và cái câu nói cửa miệng buổi sớm mai này là một tuyên ngôn đã định sẵn.

Không đi học ở đây là không đến lớp mẫu giáo nhỡ của phường. Riềm mới năm tuổi rưỡi. Số lượng từ nó có phong phú bằng đứa trẻ lên chín lên mười. Nó đã nói được những câu phức hợp nhiều mệnh đề. Nhưng, lúc này, ở việc này, nó không cần dài dòng và cũng không cần giải thích lý do. Lý do quái gì! Không đi học là không đi học, đơn giản vậy thôi!

Tất nhiên, nói là phải có người nghe. Và người nghe ở đây, tất nhiên là bà ngoại. Chỉ tiếc lúc này bà đã dậy gấp chăn màn, mở cửa sổ đón bình minh một ngày đầu hè chói chang và đang chúm miệng gọi miu miu, tìm con mèo mướp thả đêm để xích lại, trên giường chỉ còn mỗi mình Riềm. Đêm qua, em Bông cai sữa, bố mẹ Riềm phải gửi nó sang đây ngủ với bà ngoại và dì Vân. Lúc này, dì Vân đã dậy, bế em Bông đi hóng mát vì cả đêm qua em nhớ sữa, quấy khóc không ngủ. Vậy là chỉ còn mình Riềm trong căn buồng. Nhưng một mình thì một mình, Riềm vẫn cứ ri rỉ bản độc thoại có mỗi câu nói ấy. Chà! Riềm tài lắm. Như cái máy quay băng. Riềm giữ giọng đều đều không to hơn và cũng không nhỏ hơn. Hay là Riềm chỉ nói vừa đủ cho Riềm nghe, để Riềm củng cố cái ý chí quyết tâm của chính Riềm? Đâu có! Riềm khôn chán. Thế nên, đúng lúc bà ngoại từ ngoài sân phơi đi vào nhà, Riềm liền nâng cao giọng hơn tí chút: ứ ừ không đi học đâu!

Tác dụng lập tức trông thấy rõ rệt. Bà ngoại liền sà xuống giường. Nhưng Riềm ơi Riềm hỡi, Riềm đừng tưởng bở, bà còn khôn hơn Riềm nhiều. Tảng lờ như không nghe thấy gì hết, bà vỗ khe khẽ vào mông Riềm, giọng dịu dàng âu yếm như thường khi:

- Cháu Riềm của bà dậy nào! Bà vừa phải đi tìm con mèo, lại phải phơi quần áo ra nắng cho nó thơm. Tí nữa cháu đi học, em Bông đi nhà trẻ, dì Vân đi đến trường, bà con phải kê cao cái bếp, không ông giời ông ấy mưa xuống thì lại ngập hết.

Mắt mở thao láo, như nhận ra tình thế, Riềm lập tức thay đổi thái độ, đập chân đánh thách một cái xuống mặt giường, gào thật to và dứt khoát:

- ứ ừ không đi học đâu!

ấy thế, lần này thì bà không thể tảng lờ được nữa rồi! Không tảng lờ được thật. Nhưng bà làm như giật mình, mở to hai con mắt nhớn nhác, miệng chậc chậc:

- Chết, chết! Sao lại không đi học, hả cháu!

- ứ ừ.

- Không đi học thì làm sao biết chữ được, hả cháu?

- ứ ừ.

- Kìa, bà thấy bạn Thủy Tiên, bạn Mạnh Hải đã gọi nhau đi học rồi đấy.

- ứ ừ.

- à, cháu Riềm của bà ngoan lắm. Cháu dậy, bà rửa mặt cho rồi bà dẫn ra hàng bà Tèo ăn trứng vịt lộn, ăn sữa chua nào. Bạn Thủy Tiên, bạn Mạnh Hải ơi, chờ bạn Riềm cùng đi đến lớp mới!

Bà liến thoắng. Bà ngọt ngào. Bà nậng nọt. Bà bế cháu trai bà lên. Bà khen cháu trai bà học giỏi, hát hay, kể chuyện tài. Bà hẹn buổi chiều tan học, đón cháu về, bà mua cho cháu chiếc bánh đa to, cả kẹo gôm và sách Họa mi nữa. Rồi chủ nhật này bà còn dẫn cháu bà đến công viên Thủ Lệ, xem con gấu ngựa, con hổ amua và bơi thuyền rồng nữa kia.

Vô ích! Riềm cứ trơ trơ không xuy xuyển. Riềm bền như chão. Riềm dai như đỉa. ứ ừ không đi học đâu! Riềm lập lại câu nói ấy như một điệp khúc. Có lúc. Riềm còn dằn mạnh như hô khẩu hiệu. Thành ra lúc sau bà phát hoảng bà vội đặt tay lên trán nó, xem nó có nóng sốt không. Rồi cuối cùng thì bà sẵng: Sao hôm nay cháu dở chứng thế! Cháu hư hơn em Bông rồi! Cháu hư thế bà không yêu nữa đâu! Nhưng bà sẵng thế chứ bà sẵng nữa cũng vô hiệu. Riềm lăn ịch xuống giường, chân đạp, tay đập, miệng gào. Nguyên vẹn một ý chí, một tuyên ngôn. Riềm khăng khăng lay chuyển. Hết cách, bà liền bước xuống đất, gắt: “Mày ăn vạ bà thế thì bà chịu. Để bố Thịnh, mẹ Hồng mày sang bảo mày vậy!”.

Bố mẹ Riềm đã đến đúng lúc. Bố Riềm vóc cao gầy, mặt trái xoan, mắt một mí, trông thật hiền và mẹ Riềm thanh nhã, mặt tròn, mắt hai mí sắc sảo, đúng lúc Riềm đang ăn vạ bà, cùng bước vào nhà. Như đã biết mọi chuyện, bố Riềm bước vội tới, định cúi xuống xốc hai nách Riềm lên, nhưng bị hai chân Riềm đạp loạn xạ, đành đặt Riềm xuống, nhân nhượng: “Ơ kìa, bố đưa Riềm đi ăn quà sáng cơ mà”. Mẹ Riềm, vốn nóng tính, vứt tạch cái cặp xuống ghế, quăng quắc: “Làm sao! Làm sao mà không đi học! Lại muốn nhiễu, hả?”. Bế xốc Riềm lên, bố Riềm như che chắn cho Riềm, rung rung: “à không, con đi học đấy chứ ạ. Để con ăn bánh ga tô bố mới mua, rồi con đi học ạ”.

Bà ngoại cầm cái lược thưa cào lên mái tóc xơ rơ, ngáp uể oải:

- Đêm qua con Bông dậy ba lần, quấy khóc, nhớ mẹ, nhớ sữa đòi ụm suốt, rồi nghê nga, èo ẹo, cả đêm có ngủ ghê gì đâu.

Mẹ Riềm vẫn chưa hả cơn nóng xổi, nhìn bố Riềm dỗ con, gằn:

- Chiều nó để nó hư đi, ai mà dạy được. Không nghe thì que vào đít!

- Khổ! Trời oi quá! Cả đêm bật quạt mà mồ hôi mồ kê cứ nhễ nhại người con bé. Hôm nay nghe đâu trời còn nóng hơn hôm qua nữa cơ.

Dứt lời than, thấy bóng dì Vân ẵm con bé Bông sắp bước vào cửa, sợ nó theo mẹ, bà vội xoay người, hất hất tay ra hiệu đi đi. Mẹ Riềm biết ý vội lẻn vào bếp, đi ra cửa sau.

Trong nhà, Riềm đã đứng dưới đất cạnh bố đang ngồi xổm, tay cầm chiếc bánh gatô, mồm nhai lụng bụng.

- Riềm! Hôm nay thế là con hư nhé!

- ứ ừ.

- Thế hôm qua con hứa với bố thế nào?

- ứ ừ.

- Thế có phải con nghịch ngợm ở lớp nên đi học sợ cô giáo phạt hay là vì con đòi ở nhà để đi tắm hồ ao trong công viên Thủ Lệ với các bạn?  Thế thì vì sao con không đi học?

Vì sao không đi học? Chả vì sao hết! Không đi là không đi! Thế thôi! Đến cái nước này có ngon ngọt dỗ dành, có cầu xin van nài nó nữa, cũng bằng thừa. Biết vậy, bà liền bước tới cầm tay Riềm, miệng chẹp chẹp:

- Nhung nhăng lắm, chẳng biết thế nào mà lần đâu. Thôi, có công có việc thì cứ đi đi, để nó ở nhà với tôi vậy.

Rút khăn tay lau mặt cho Riềm, bố Riềm nhìn con cau mặt:

- Hôm nay con hư, bà cho ở nhà. Nhưng, ở nhà phải ngoan, không được nghịch ngợm, không được trêu em Bông, phải nghe lời bà, nghe lời dì Vân, không được bêu nắng, đi tắm hồ bị ốm thì khổ. Bà hồi này cũng yếu lắm rồi. Riềm nhớ chưa? Vâng ạ đi!

Riềm thôi ứ ừ. Mắt nhìn cái bánh, nó im, vẻ chấp nhận. Bà chặc lưỡi:

- Nó có vâng cũng chả nghĩa lý gì. Chốc nữa nó lại đâu vào đấy thôi. Thôi, anh có việc của xí nghiệp thì cứ đi đi!

*

Quả nhiên mọi sự lại đâu vào đấy, lại như bức tranh đã vẽ xong đã định hình rồi. Lại chính như đời sống với tính đa tạp và phiền toái vốn có của nó được lặp lại một cách vừa nông cạn vừa sâu xa, vừa lạ lùng vừa nhàm tẻ vô cùng.

Nắng sớm vừa lóe đã chói lói và cháy bỏng. Bước vào căn buồng ngốt ngát như cái lò nung, dì Vân tay hỗm cháu, tay quạt phành phạch, mặc mẹ thanh minh, giải thích, miệng cứ gầm gào: “Bà Hồng, ông Thịnh hôm nay đi nghỉ mát với nhà trường ở Tam Đảo đấy, mẹ có biết không? Thật là ích kỷ, chỉ biết sướng cho cái thân mình”. Còn Riềm ăn hết cái bánh, liền thoát ngay ra khỏi cơn ương dở thường tình, biến hóa lập tức thành một cơn hưng phấn thuần túy bản năng, không biết thế nào là hay dở, phải trái. Nhoáng cái nó đã nhót ra sân, đá bóng một mình. Nghe tiếng xe máy gầm như thú dữ, hoảng hồn, bà vội chạy ra lôi nó về thì nó văng ra khỏi tay bà, tót lên gác trên. Như một cơn tâm thần bấn loạn, nó mở tung các cánh cửa tủ, lôi ra và vứt tung toé trên sàn tất cả những gì nó vớ được. Quần áo. Sách vở. Bình lọ, tranh ảnh, phù điêu. Bà kêu trời, dọa nó rằng nghịch thế ông về ông đánh đòn đấy. Nó vênh mặt đáp: Cóc sợ ông đâu.  Chạy xuống nhà dưới, nó xếp ghế to ghế nhỏ dài ngắn làm thành chiếc cầu bắc qua sông. Nó rải tất cả chăn màn xuống đất. Nó giương bốn năm cái ô lên làm mái nhà và không cho ai đi qua. Ngoảnh ra, vừa nghe tiếng dì Vân quát nạt, đã thấy nó bê cái ghế cao lêu nghêu ra sân để bắt con chuồn chuồn ớt đậu trên giây phơi. Kéo nó vào, đóng cửa buồng nhốt nó lại, xuống bếp ghế nồi cơm, nghe tiếng dì Vân thét: Mày là quỷ sứ à, Riềm, vội chạy lên đã thấy con bé Bông thức giấc, khóc ré từng hồi vì bị Riềm béo má. Tránh cái phất trần của dì Vân, Riềm chạy về sau cái ghế xích đu, mắm môi mắm lợi, dùng hai tay đẩy chiếc ghế lao thẳng về phía dì nó. Né người, dì Vân tránh được tai họa thì chiếc tủ ly thấp lại giơ mặt chịu đòn. Kính tủ vỡ đánh xoảng và cốc chén trong tủ bị va đập rơi xuống sàn nhà lăn lông lốc.

“ới ông Thịnh bà Hồng ơi, về mà xem con ông bà nó nổi cơn điên đây này!”. Nghe tiếng dì Vân gào, Riềm giật lui ra cửa sau. Vừa lúc con mèo mướp từ sáng tìm không thấy đâu, đang đủng đỉnh đi vào ngay lập tức bị nó túm cổ, kẹp vào giữa hai chân. Ôi, thằng bé Riềm năm tuổi rưỡi của bà! Đứa cháu trai ngoan ngoãn của bà, cái hồn thơ dại yêu dấu của bà, sao hôm nay, lúc này nó lại biến hình biến dạng thành một kẻ tàn nhẫn hung tợn đến thế!

- Trời ơi! Sao mày độc ác thế, hở Riềm! Tiếng kêu thất thanh của bà đã ngăn cản động tác ngồi dộng đít xuống lưng con mèo của Riềm đã cứu con vật thoát cái chết chắc chắn. Con mèo nhảy vót ra sân. Tránh cái phất trần của dì Vân, Riềm như con thằn lằn chui tọt vào gậm phản, nằm lì ở đó, gọi thế nào cũng không ra.

Thôi thì mặc nó, vì đã đến giờ dì Vân đi học. Vả lại, bà cũng hết hơi hết sức rồi và cũng đã đến bữa rồi. Bà dọn cơm, bế con bé Bông đặt xuống cạnh mâm cơm ở giữa nhà.

- Em ngồi đây, bà múc cháo cho em ăn nhé.

- ẹ ẹ.

- ừ em ngoan. Anh Riềm hư, anh Riềm trêu em, tí nữa về bà mách mẹ Hồng, mẹ Hồng đánh đít anh Riềm nhé.

Bón được mấy miếng cháo cho cháu, sực nhớ còn chưa tắt bếp dầu, bà vội chạy xuống bếp. Nhưng quay lên nhà, vừa bước vào cửa, bà đã sững người há hốc miệng. Thằng Riềm như qủy sứ hiện hình, từ gầm phản chui ra từ lúc nào, đang cầm chiếc thìa hất tung tóe cháo từ cái bát nhựa ra khắp nhà và con bé Bông nước mắt ngắn dài đang méo xệch miệng mếu máo.

- ối Riềm ơi! Mày có để tao sống nữa không, hở Riềm!

Bà kêu than đau đớn, nhưng chỉ được một câu thôi. Vì đã phải chạy lại ôm con bé Bông, dỗ dành nó, lau dọn vết cháo nhoe nhoét trên sàn nhà và dõi theo hành tung của Riềm.

Riềm, cái tuổi nhung nhăng ở nơi đầu nguồn vô nhân cách càng như được thể, liền băng ra cửa. “Mày đi đâu thế, cháu?”. Không kịp nữa rồi, khóa đã mở cánh cửa rên một tiếng nơi bản lề và cái bóng loắt choắt của Riềm tọt ngay ra, hòa tan trong nắng lóa, nhanh còn hơn cả lời ngăn chặn của bà.

*

Giờ mới là cơn tâm thần bộc phát đến cực điểm của trời đất. Đúng ngọ, bóng người trùng khít bóng râm. Lò nhiệt hạch mặt trời chạy hết công suất phóng tia sáng theo phương thẳng đứng. Không khí vàng nháng, nhỡn quanh, chỗ nào cũng loa lóa, rung rinh như có hơi lửa bốc. Dưới đất, cái gì cháy được thì khét lẹt, cái gì chảy được như nhựa đường thì nhão nhoét. Trên cao, giang rộng là một vòm trời vô ảnh, vô thanh. Chim chóc mất hút, im thít như đã chết cháy trong những vòm cây khô. Xa lắm, đôi lúc vẳng lại như từ một ký ức thăm thẳm, giữa mông quạnh tiếng bánh xe ôtô chạy ràn rạt như bị nóng chảy.

Tay che nón, tay ẵm con bé Bông, bà ngoại mặt khô xác, chân leo khoeo, mỗi bước một thất thểu, vẹo vọ, lần từ ngõ này sang hẻm kia trong khu phố. Tiếng bà khàn rè, lọt thỏm giữa bốn bề hoang vắng. Sợ hãi, đã có lúc bà bật khóc hu hu: “Riềm ơi, ở đâu về với bà, cháu ơi”.

Tội nghiệp, sống được bao nhiêu năm mà đời người nhiều cực nhọc thế! Vừa qua thời nhọc nhằn kiếm sống nuôi dạy ba con để chồng yên lòng đánh giặc nơi xa, giờ đã lại sang thời cháu bà nội tội bà ngoại, nuôi dạy con lần thứ hai. Lo cho con cháu cơm ăn áo mặc, học hành, sức khỏe, gánh nặng ấy trút cho ai? Con người không bỗng chốc mà thành. Bé không vin, cả gãy cành. Nặng nề xiết bao còn là cái trách nhiệm bảo ban, dạy dỗ, dìu dắt, uốn nắn con người tuổi ấu thơ, ban sơ, bán khai ở nơi đầu nguồn thiếu vắng nhân cách.

“Bác ơi, bác có thấy thằng cháu nhà tôi, cái thằng tóc bò liếm trán dô ấy, nó chạy ra đây không?’. Thở dốc,  bà ngoại đứng lại ở đầu phố, ngó vào một quán nước bên đường. Con bé Bông, sau một hồi khóc dấm dứt vì rôm sảy, đã ngả vào vai bà, thiêm thiếp ngủ. Trong quán có năm người đàn ông, thảy đều lử lả vì mệt nhọc, chẳng ai để ý đến câu hỏi của bà. Cả ở cửa hàng kem Vinamilk là nơi bà hay dẫn Riềm ra mua kem. Cả ở cửa hàng điện tử bố Riềm có lần dẫn Riềm tới chơi. Cũng chẳng ai trả lời bà. Và cũng chẳng thấy Riềm đâu.

Dọc theo lối bà đi, các quán hàng đều đã buông rèm kín mít. Dưới ánh nắng chói gắt, rõ là cảnh bỏ của chạy lấy người, nằm im lìm, bốn năm chiếc ôtô vô chủ. Cố len vào bóng râm của hàng liễu non mới trồng bên đường là những chiếc xích lô nhem nhuốc, trong lòng xe nằm còng queo ông chủ xe cởi trần đang thở hồng hộc. Cạnh đó, một gã trai cao kều đeo kính râm, mặc quần soóc trắng, nhễ nhại mồ hôi đang đứng với một con béc giê màu xám, há mồm thè cái lưỡi dài dòng dòng rớt rãi.

Bao nhiêu người gặp trên đường đi là bấy nhiêu câu hỏi về thằng cháu Riềm của bà. Kể cả gã trai cao kều mặc quần soóc trắng dắt con béc giê xám. Gã này nghe bà hỏi liền giật kính ra, vặc lại bà: Rõ vớ vẩn! Chó của người ta đang say nắng đây này. Nhưng mà bà vô cảm, không tự ái, không tức tối. Bà chỉ nghĩ tới Riềm. Bà chỉ lo cho thằng cháu bà. Ôi, thằng cháu Riềm bất trị, dại khờ, chưa biết điều hay lẽ phải, vô cùng yêu quý của bà!

Hay là nó sang tắm ở bên hồ công viên Thủ Lệ kia?

Mới nghĩ thế bà đã rùng mình. Từ đây sang công viên nọ phải vượt qua một đại lộ bốn làn xe chạy, ngày thường đi qua đã chóng cả mặt, huống hồ lúc này trời đang nắng chang chang. Lại thêm đứa bé trên tay, và sức bà đã hao kiệt, chân bà đã run rẩy, mỗi bước một lểu đểu, liêu xiêu.

Nhưng có sức mạnh tăm tối nào có thể ngăn cản được bà lúc này. Nỗi xót thương con cháu là thứ tình cảm cổ xưa, bền dai mãnh liệt nhất đã biến bà thành một hình tượng của một cơn hưng phấn rồ dại. Bà băng qua đường, thân hình xơ xác, khổ ải như một kẻ tội đồ bị đọa đày, kẻ một đường thẳng băng.

Cho tới lúc bà vẫn thấy mắt vòng vèo những tia chớp xanh đỏ, người ngất như như ở trên ngọn sóng, bà mới vội đưa tay vịn vào một gốc cây bằng lăng đang trổ hoa tím ở bên đường.

- Kìa! Bà cụ kia làm sao thế? Trời nắng thế này mà lại đem cả đứa cháu ra đây là thế nào!

Một người hành nghề xích lô đang gà gật trên chiếc xe ba bánh của mình trong một giấc mơ lãng mạn bỗng như có linh giác thánh thần mách bảo, bừng mắt tỉnh dậy, nhảy ra đưa tay đỡ bà và cái Bông khi cả hai vừa dụi xuống.

*

Người hiền, việc thiện thường được quý nhân phụ trợ! Bà ngoại cùng Bông được người đạp xích lô có linh giác kỳ lạ đưa về tận nhà. Rồi chính ông lại đánh xe đi tìm Riềm. Riềm đang đua với một đám trẻ con trong một vũng hồ cạn giữa trời nắng trong công viên. Cái phải đến đã đến. Về đến nhà, mặt Riềm đỏ gay gắt, bà rửa ráy cho nó xong, vừa bón cho nó miếng cơm, nó đã lăn đùng ra giường. Đến tối thì nó lên cơn sốt. Đầu, mình, chân tay nó nóng ran.  Cả người nó như hòn than lửa. Cái trán gồ như nổi u, hai mắt trũng sâu nhắm nghiền, miệng không nhóp nhép thì nó nói mê lảm nhảm. Sáng bửng, dì Vân đo nhiệt độ cho nó. Thấy vệt thủy ngân vọt quá vạch bốn mươi, hoảng hồn dì vội ôm choàng lấy nó, bế nó dậy, giục mẹ gọi xích lô đưa đi bệnh viện. Nghe động con bé Bông choàng tỉnh, tự động bò dậy, ngồi chồm hỗm giữa giường, hai mắt mở không chớp, như hiểu rõ tình hình nguy cấp, không một lời kêu rên “Em Bông ngoan quá. Em ở nhà với dì, để bà đưa anh Riềm đi bệnh viện nhé”. Cúi xuống dặn dò cháu gái, bà ngoại đưa tay đón Riềm từ tay dì Vân. Dì Vân nghiến răng: “Rõ cái số ông Thịnh bà Hồng rảnh rang sung sướng quá”. Như không nghe thấy lời dì Vân, bà ngoại kêu: “Lấy cho mẹ cái khăn phủ lên mặt cháu cho khỏi bụi”. Nhưng ẵm Riềm ra đến cửa, vừa nhìn thấy chiếc xích lô đến đón, bà ngoại bỗng đứng sững, buột một bên tay, miệng há to, u ơ mấy tiếng rồi đổ nghiêng vào thành cửa. Kinh hoàng, dì Vân vội lao ra đỡ cả hai bà cháu dìu vào nhà. Từ đó bà ngoại rơi vào cơn mu mơ, mê mê tỉnh tỉnh. Từ đó bà ngoại sống giữa đám mây mù hỗn độn. Bà không hiểu điều gì đang xảy ra, không biết là Vân nước mắt chan chan, đặt mẹ lên giường xong, liền tay bế cái Bông, chạy ra bưu điện gọi ô tô cấp cứu. Và sục sạo khắp các địa chỉ, Vân đã tìm được anh chị Thịnh Hồng, họ đang đi nghỉ cuối tuần ở Tam Đảo, trong ống nghe Vân trì chiết họ, gọi họ là bọn người vô lương tâm, vô trách nhiệm.

Chập chờn trong đám sương mây vì một tổn thương đường huyết ở não có thể dẫn đến nguy cơ đột quỵ hoàn toàn, vậy mà vừa nghe thấy tiếng ô tô cấp cứu đưa bác sĩ đến, bà ngoại bỗng he hé mắt và bằng một nội lực dự trữ ở đâu đó đột ngột xuất hiện, bà chống tay ngồi dậy, đưa tay kéo con bé Bông vào lòng và chỉ tay vào Riềm đang nằm thiêm thiếp bên cạnh mình:

- Nhờ các bác sĩ xem hộ cháu nó thế nào mà nó sốt sình sịch cả đêm qua.

Con bé Bông quay mặt vào ngực bà, kêu hẹ hẹ. Dì Vân xúc ấm, pha nước. Hương trà thơm tỏa lẫn cùng mùi cồn. Đột nhiên hắt xì hơi, Bông quay ra cửa bập bẹ gọi mẹ mẹ.

- Thế nào! Có chuyện đổ đình đổ chùa gì mà làm náo động cả nhà trường người ta lên thế là thế nào!

Tiếng cánh cửa bị đẩy sau tiếng xe máy tắt ở ngoài sân được tiếp nối bằng một giọng nói gay gắt của mẹ Riềm.

Mẹ Riềm trong vộ váy liền áo màu hoa cà, mặt phấn son lấp lánh niềm vui hội hè, đi trước chồng, nhập vai người có quyền thế và chủ động ngay từ khi bước vào nhà. Dừng lại ở giữa nhà, không biết tới cả việc Vân đang tiễn các bác sĩ ra cửa, sau khi đã xác định Riềm bị viêm phổ cấp cần phải đưa đến bệnh viện ngay, nhìn thấy mẹ ôm cháu, mắt lờ ngờ, hai thái dương dán hai lá cao nhỏ, liền cau mặt, bước lại:

- Xểnh ra một cái không chuyện này lại chuyện khác. Mà công lên việc xuống gì. Khó nhọc để kiếm miếng cơm manh áo gì. Chỉ có mỗi một việc là trông giúp hai đứa trẻ thôi. Cái ăn cái mặc không lo. Chỗ ở đã có sẵn. Thế mà cứ um xùm ầm ĩ hết cả lên là thế nào?

Dì Vân đã vào nhà, lướt qua anh rể đang ngồi quạt cho Riềm, bước lại gần mẹ, quay lại, ngước lên nhìn chị gái, nén chịu và nghẹn ngào:

- Thế nào, chị nói hết chưa?

- Mày còn định chửi rủa gì chúng tao nữa thì chửi nốt đi!

Giật lui một bước, mẹ Riềm nói, giọng run rẩy thật bất ngờ. Nhưng còn bất ngờ hơn, Vân hất hai cái đuôi sam tuổi mười sáu về phía sau, mặt lầm lì nhưng sáng láng ý thức, hướng về phía mẹ gầy gùa xác xơ như một bức tượng Phật đã tận hiến đến kiệt cùng tâm lực, nức nưởi.

- Chị hãy trông mẹ kia kìa! Còn mức nào khổ sở hơn nữa không?

Như cái cây bị đốn gốc, mẹ Riềm đổ sụp ngay xuống dưới đất. Chị ôm đầu tức tưởi và xót xa:

- ừ, cứ trách đi. Cứ trách oán tôi đi! Nhưng nào tôi có sung sướng gì! Tôi đâu có phải là kẻ chỉ muốn rảnh rang sung sướng cho bản thân mình! Người ta phân công tôi tổ chức cho công đoàn đi nghỉ mát ở Tam Đảo lần này là để thử thách tôi lần cuối trước khi xét cho tôi vào biên chế. Có ai biết cho tôi không? Năm năm nay tôi bị trượt biên chế rồi. Họ bảo tôi chỉ luấn quấn việc gia đình con cái, thiếu nhiệt tình với công việc chung. Anh Thịnh nữa, mấy năm nay xí nghiệp không có việc làm, anh không có lương, tất cả dồn lên vai tôi, sao anh không nói đi! Nói đi!

Giọng mẹ Riềm càng lúc càng thống thiết. Nhưng, chính chị cũng thấy là nên dừng lại vì đã bắt đầu trở thành vô duyên khi mẹ chị trong một cử chỉ gắng gượng hết sức, nhoài tay ra ôm Riềm và loạng choạng bước xuống giường.

Bà ngoại Riềm một lần nữa lại dùng đến cái sức lực dự trữ dường như vô tận của mình để chống chọi lại cơn đau ốm của bản thân, để chế ngự cái bản năng thô dã, cái khắc nghiệt của hoàn cảnh.

- Mẹ có trách gì con đâu! Mẹ có kêu ca phàn nàn gì đâu. Thôi con cứ lo việc của con đi, để mẹ đưa cháu đến bệnh viện cho.

Bà cụ nói, xốc Riềm trên đôi tay gầy, chân lần rờ đi ra cửa

Sang Vàn Ba

Trằn trọc mãi, gần sáng tôi thiếp đi mê mệt. Trong giấc ngủ chập chờn nặng nhọc, tôi mơ hồ có một tà lực vô cùng khủng khiếp áp đảo mình. ác vật từa tựa như một ma trơi lượn lờ, cái đuôi ghê rợn đen sì, lạnh lẽo không ngớt quệt qua quệt lại vào mặt tôi, chẳng thể nào né kịp. Một nỗi khiếp sợ từ xa xưa lại trỗi dậy trong tôi. ấy là cảm giác lạnh lẽo, nhột nhạt của chú bé bị bác thợ cạo già mắm môi, mắm mỏ quệt cái chổi lông đầy bọt xà phòng lên mặt. Tôi ráng hết sức bình sinh thét lên một tiếng và lật mình lóc dậy.

Thôi chết, muộn giờ rồi!

Đêm tháng chạp rét khan. Tôi chân thấp, chân cao cứ hướng theo cái quầng sáng đỏ quạch của những cây đuốc tẩm dầu đang chập chờn, nhòa nhạt bao phủ một góc bãi tha ma, vừa đi vừa chạy. Chẳng ai hỏi tôi vì sao đi muộn, đám đông im phăng phắc nghe rõ cả tiếng dầu sôi vo vo từ những ngọn đuốc, mọi người chăm chú dõi theo nhất cử nhất động của cô đồng Cấn và chú Kiền đang thành kính nhặt nhạnh và xếp đặt hài cốt. Ai nấy đều ý thức rất rõ mình có một phần trách nhiệm trong công việc thiêng liêng này với tâm niệm là tắm rửa sạch sẽ cho người đã khuất. Gió thoảng hương trầm ngan ngát, mùi nước ngũ vị xáo trộn với mùi hăng hắc của mộ địa và mùi khí ẩm nhạt thếch của đồng quê lúc rạng sáng... Khoảnh khắc mở mộ, khoảnh khắc giao thoa giữa hai cõi âm dương, một bầu không khí vừa trang trọng vừa rờn rợn...

Công việc đã gần xong.

Chú Kiền lộn nốt bốn cái tất ni lông như thể lộn trái những cái dạ dày của loài thủy tức phàm ăn, từ trong đó những đốt xương tuôn ra xám xịt như sỏi ong. Toàn bộ hài cốt được chú phân loại và xếp thành từng mô một trên chiếc chiếu hoa. Tôi chăm chú nhìn cô đồng Cấn xếp xương. Cô là đàn ông, nhưng lại có những tám vía, từ bé đã nổi tiếng đồng cô, tay chân dẻo quẹo mà giọng nói thì eo éo như thể vọng ra từ một cái chum sành. Cô khéo léo kê đệm cho sọ ngẩng tươi trong tiểu, rồi xếp đến xương ống chân, ống tay: phải đi bên phải, trái đi bên trái, tưởng chừng bộ hài cốt rã rời phút chốc đã được thổi luồng sinh khí mà chấn chỉnh lại để đi vào cõi vĩnh hằng.

Chú Kiền lại nhảy xuống cái huyệt đầy nước lần nữa, chú cẩn thận múc đổ lên bờ từng chậu, từng chậu... múc bằng kiệt để lần bằng hết, quyết không để xót một mẩu xương nào. Huyệt nước đen ngòm lại một phen xáo động, lúc này chỉ còn lại những quân tổ tôm nổi lềnh bềnh, cây bài ép ni lông bền thật, dầm nước mấy vụ mà vẫn nét. Một quân cửu vạn nằm ngửa tênh hênh, theo xoáy nước nhung nhăng chuyển động. Chú Kiền tóm lấy nó, cười hềnh hệch, vò nát.

- Nghỉ thôi, anh bạn “cửu”. Bà chủ về nhà mới rồi.

Tôi thoáng thấy chú Kiền nhét vội cái gì vào túi, chả lẽ chú thó cây tổ tôm đã dầm nước mấy năm dưới mộ? Có hèm cờ bạc gì chăng?

Ngải đã thành người thiên cổ thật rồi sao? Cô đồng Cấn nói: “Đừng có khóc. Hãy mừng cho cô Ngải hôm nay được về nhà mới!”. Cô mở nắp tiểu, lật tấm vải điều để người thân nhìn lần cuối trước khi hạ huyệt. Tôi nhìn mãi, nhìn mãi... cay đắng nghĩ: chút còn lại của Ngải trên thế gian này còn sót có vậy sao?

Mắt tôi nhòe đi, giọt lệ bỏng rơi xèo xuống nắm xương lạnh giá. Thế là trái lời dặn của cô đồng Cấn rồi... Làm sao mà hóa giải trần duyên.

*

*   *

Tôi tạt qua nhà cũ của Ngải, bóng mẹ già lọ mọ bước lên thềm, con gái Ngải giống hệt Ngải, bàn tay sạch sẽ của cháu ôm chặt con gấu bông.

Lòng bâng khuâng tôi dạo bước xuống vườn... Lối xưa im ắng, bất thần một trái bưởi non rơi bộp xuống vai làm tôi giật nảy mình. Trái bưởi non rơi xuống, nảy lên... và trong tâm trí tôi trái bưởi non năm nào lại hiện ra lơ lửng như nhân duyên giữa tôi với Ngải. Hình ảnh Ngải ngồi mải mê chơi vàn mốt lại hiện ra mồn một trong tâm trí tôi. Bàn tay nõn nà của Ngải lấm lem đất cát vừa nhón gọn những que mốt, vừa xòe đỡ kịp thời trái bưởi non tung xuống nảy lên, miệng lảnh lót hát câu ca giữ nhịp: “Vàn mốt! Con mốt. Con mái. Ân ái, cãi cọ... Sang vàn đôi. Đôi chúng tôi. Đôi anh chị... Từ trong làng, ra cội đa. Đôi ta lại gặp đôi ta. Sang vàn ba, ba chúng ta, ba chúng nó...”

Ngày ấy, câu ca ấy đối với chúng tôi thật vớ vẩn hết chỗ nói. Mỗi lần nghe, tôi những thấy buồn cười, buồn cười lắm... Song lúc này tôi lại chỉ thấy đắng ngắt họng. “Con mốt, con mái, đôi chúng tôi, đôi anh chị, chúng ta, chúng nó...”.  Thật là định mệnh oái oăm, rối rắm, tít mù như thể đèn cù. Vậy mà cái ngày ấy cách đây có xa xôi lắm đâu, mới hơn chục năm!

Trên phiến đá bàn thạch đen huyền và nhẵn bóng tôi, Ngải và Cấn ngồi châu đầu vào nhau say sưa chơi chuyền, chơi chắt. Thực ra chỉ có Ngải chơi với Cấn, còn tôi chỉ như lão tiều phu ngồi xem Nam tào, Bắc đẩu đánh cờ. Chả hiểu sao lũ trẻ quê tôi lại gọi trò chơi chuyền, chơi chắt là chơi vàn mốt. Có lẽ vì bài hát giữ nhịp mở đầu bằng câu: “Vàn mốt! Con mốt, con mái”. Mốt là một và mốt là cũng con trống! Ngẫm kỹ lời ca cũng thâm thúy chứ chẳng đùa, song lũ trẻ chả quan tâm mấy tới ý nghĩa của bài hát, chúng bị hấp dẫn bởi thanh âm nhịp nhàng mà nao nức vang xa.

*

*  *

Lần đầu tiên tôi nhìn thấy Ngải, đứa con gái có đôi bím tóc lắc lư và cái nhìn luôn có vẻ gì như ngỡ ngàng, lấp lánh một ánh sáng hơi dài dại... Tôi chú ý đến đôi bàn tay của nó, đôi bàn tay trắng nõn nà có những ngón thuôn thả rất dài. Vào một trưa hè vắng lặng, cái vắng lặng vẳng đi của miền sơn cước Ba Vì, tôi đang thiu thiu trên chạc ba của cây sấu già thì bỗng chợt cảm thấy đám lá mục dưới vườn xao động. Tôi ngó xuống giật mình nhận ra có một đứa con gái đang rón rén bước vào vườn. Nó ngó nghiêng cái bát tộ đầy ứ chân nhang đỏ quạch trong hốc si già rậm rịt, có vẻ hơi chờn định quay ra. Song cây mận tía sai trĩu quả vẫn có sức hấp dẫn mạnh hơn. Nó vít cành bứt ăn một quả, mũi nó chun lại, miệng nhả ra cái hột màu đỏ tươi roi rói. Từ chạc ba, tôi vội tót lên thu hình trong tán lá rậm rì. Chả hiểu tại sao tôi lại nảy ra một trò đùa hết sức tinh quái. Tôi bóp mũi đá lưỡi lên hàm ếch, dọn sẵn một chất giọng ngàn ngạt, vừa đúng lúc miệng con bé nhả cái hột mận nữa, tôi điểm một tiếng:

- Hai!

Tiếng “hai” cộc lốc, vang xa. Đối tượng của tôi ngơ ngác nhìn quanh, có vẻ hoang mang. Song thế gian vẫn thảy yên bình dưới nắng trưa. Chắc nó nghĩ rằng không có gì, chả qua mình thần hồn nát thần tính mà thôi. Nó lại giơ bàn tay trắng nõn nà lên bứt quả mận đỏ tịm thứ ba. Tôi lại đợi đúng lúc miệng nó nhả ra cái hột mà điểm:

- Ba!

Một tiếng “ba” rất gọn, vang lên rành rọt và vụt tắt ngấm như thể từ ruột núi vọng ra. Tôi khoái chí nhìn xuống: con bé cắm đầu chạy bán sống bán chết, chả hiểu nó sợ hãi đến mức nào mà vấp ngã lăn chiêng ra đất. Nó vội bật dậy, co cái chân đau lên, hai tay giữ chặt ngón cái máu chảy lêu lao, còn chân kia thì nhảy lò cò cố thoát khỏi khu vườn ma mị...

Tôi tụt vội xuống đất chạy theo đỡ nó. Ngón thuốc lá của người Mường thật tuyệt vời, dăm ngọn ngù hương chợt thấy bên vệ đường, nhai dập dạp đã thành một miếng cao cầm máu tức thì. Khi đã hết cảm giác ngạc nhiên cũng như sợ hãi, tôi thoáng thấy con bé có vẻ hơi xấu hổ.

- Nhà em ở đâu?

- Nhà em chung rào với nhà anh. Gia đình em mới lên đây hồi tết. Em có biết anh, song anh không để ý đến em, em còn nhóc quá mà.

Năm ấy tôi mới mười lăm. Ngải chỉ kém tôi có một tuổi.

Ngải kể bố nó mất sớm, sau một chuyến ngược bè dài ngày ông bị mắc bệnh đậu lào, sốt nóng, sốt rét sình sịch hàng tháng, rồi chẳng kiêng khem được, nọc đậu trầm vào đến nỗi lưỡi khô như ngói mà chết. Dưới xuôi đất chật người đông, mẹ con Ngải mới chuyển lên đây. Ngải học trường làng, tôi học trường chuyên dưới huyện nên tôi không biết nó là phải.

Tối hôm sau tôi đến chơi nhà Ngải theo lời mời của nó. Vào đến cổng bỗng dưng tôi sinh ngại, từ bé tôi chưa đến chơi nhà ai bao giờ. Thật là khó nghĩ, ngộ nhỡ mẹ nó hỏi thì biết ăn nói ra sao? Tôi toan quay ra, song lời mời trang trọng của Ngải hấp dẫn tôi lạ thường. Từ bé, tôi chưa được ai mời như thế bao giờ, tôi thấy mình lớn hẳn lên.

Tôi tần ngần bước vào nhà. Đập vào mắt tôi là hình ảnh con bé đang ngồi thừ ra trước một tấm gương nhỡ. Tôi nép vội vào sau cánh cửa quan sát. Tôi thấy nó hết lè lưỡi ra ngắm nghía, lại lo lắng đưa bàn tay lên trước ánh đèn mà soi, soi mãi... ánh đèn chiếu tỏ bàn tay bé nhỏ với những ngón búp măng hồng hồng như sứ mới ra lò. Nó làm thế để làm gì nhỉ? Theo dõi chán chê, tôi mới e hèm lên tiếng. Ngải giật thót mình:

- Anh làm em sợ bở vía!

Có lẽ từ hôm bị hù dọa, tiếng động nào cũng khiến nó kinh hãi.

- Mẹ em đâu?

- Mẹ em sang nhà mọ Dọi, nhờ mọ làm phép cứu em.

Tôi hỏi:

- Em bị làm sao mà phải cứu?

Nghe nó giải thích, tôi cười phá lên. Thì ra nó đang bị ám ảnh bởi một nỗi sợ hãi khôn cùng. Tay sẽ bị khô kiệt hết máu và sẽ rụng, lưỡi sẽ đen kịt lại mà chết! Ma xó đã đếm rồi, chả cách gì gỡ được!

Ngải thì thào, giọng vô cùng sợ sệt:

- Chính bố em cũng chết bởi ách nạn ấy. Bạn ghềnh thác của bố em kể lại: lần ấy cả đoàn nghỉ trọ ở một bản nọ, dính một gia đình thờ ma xó mà không biết. Hôm ấy bố em đi rừng về, đang đói bụng, phải lúc nhà chủ đi vắng cả, vô tình lấy xôi trong chõ của họ ra ăn. Ăn một nắm, có tiếng đếm một, ăn hai nắm có tiếng đếm hai... tiếng rành rọt bên tai mà nhìn mãi cũng chẳng thấy ma nào cả. Tợn như bố em mà cũng sởn gai ốc khắp người. Khi nghe ông kể lại sự tình mọi người lo sốt vó, cả chủ nhà cũng tìm mọi cách để giải cứu mà không được. Ma xó đã đụng vào thì vô phương cứu chữa. Còn bây giờ thì đến lượt em, hình như nhà em có dớp bị ma xó “ếm”. Chỉ tại em trót ăn ba quả mận...

Nói đến đây, nước mắt Ngải ứa ra làm tôi mủi lòng. Trò đùa quá trớn của tôi quả thật tai ác quá! Tôi nghĩ lúc này có giải thích thế nào nó cũng chẳng tin, chỉ có cách lấy độc trị độc vậy. Tôi bảo Ngải:

- Vật nào cũng có chủ, chủ khắc có “hèm” khiến được đầy tớ. Em cứ yên trí, anh đã có cách. Bố anh là thầy mo nổi tiếng, anh là con nhà nòi!

Và tôi kể sơ qua cho Ngải nghe phép giải. Ngải ngước nhìn tôi, mắt em ươn ướt, tin tưởng và biết ơn.

Sớm hôm sau tôi và Ngải chạy ra đầu ngòi Lặt. Đó là một con ngòi chảy xiết, chả biết nó bắt nguồn từ đâu, hình như từ mãi trong ruột núi Ba Vì. Con ngòi chảy dốc tuột như rượu ộc từ trong vò ra vậy.

Chúng tôi đứng trên một mỏm đá nằm sát bờ ngòi, tôi cầm một mảng bèo tây, tượng trưng cho một cái bè, trên bè cắm một ngọn cờ đuôi nheo bé tí tẹo màu đỏ, dưới cờ là một con hình nhân tết bằng chỉ ngũ sắc. Tất cả bài bản này đều do tôi nghĩ ra và dàn dựng. Tôi thở vào mảng bèo mấy cái để truyền sinh khí cho con hình nhân. Tiếp đến Ngải thở vào đó ba cái thật mạnh để trút độc của ba quả mận đã bị “nèm” lên con hình nhân thế mạng. Tôi vờ khấn khứa lầm rầm mấy câu thần bí, rồi trang trọng đặt con bè xuống nước. Lập tức mảng bèo tây bị cuốn trôi vùn vụt. Hai chúng tôi dắt tay nhau mải miết đuổi theo:

Ngải hỏi tôi, giọng em hổn hển trong gió:

- Ngộ nhỡ bè không ra được đến sông Đà?

- Thế thì cầm chắc là chúng mình sẽ chết!

- Cả anh nữa sao?

- Anh chết lây vì em. Em không thấy chính anh cũng thở vào bè đấy ư?

Sở dĩ tôi nói cứng được như vậy là vì chính tôi đã chơi chán cái trò thả thuyền giấy ở Ngòi Lạch này rồi, chưa lần nào mà thuyền không ra được... Chúng tôi chạy đứt cả hơi để kịp đón đầu. Kia rồi, mảng bèo tây đã nhấp nhô nơi cửa lạch, nó đột ngột dừng lại như lưu luyến, rồi bất thần trôi tuột vào lòng sông Đà rộng lớn mênh mang.

Chúng tôi nắm tay nhau vung cao mà hét rinh lên:

- Thoát nạn rồi!

Lá cờ đuôi nheo bé bỏng mà dũng cảm, nó như một điểm son rạng rỡ báo tin tốt lành, như cánh buồm đỏ thắm... Mảng bèo cứu tinh đã ra được sông Đà, hòa nhập với dòng sông vàng rượi cát nguồn. Và tại nơi đây, nơi chỉ có sóng và gió thi nhau gầm thét, giữa những tiếng dội ầm ầm cao cả này lời thều thào hớt lẻo của mụ ma xó phút chốc tan biến vào cõi vô tăm vô tích.

Mỗi dịp nghỉ hè lòng tôi lại rộn ràng nao nức. Nghỉ hè, tôi sẽ được gần Ngải nhiều hơn. Bố tôi phái tôi đi chăn ngỗng, tay cầm cây gậy bẩy bằng tre đực, đầu đội chiếc nón tu lờ của ông bạn bố tôi trên Cao Bằng cho. Tôi khoái chiếc nón tu lờ ấy lắm, đội vào nom giống hảo hán Tàu.

Làng tôi nằm ở thung lũng giữa hai quả đồi, quả dồi nhỏ mà cao thì cây cối rậm rịt, làng phát triển về phía đó. Quả đồi kia thấp mà to, đỉnh đồi bằng phẳng như một cánh đồng vàn, đó là một vùng đất hoang sơ với những triền đá ong lộ thiên xám đành đạch, chỉ những cỏ dại với sim mua mọc lác đác đó đây... Một phiến đá đen huyền nhẵn bóng to hơn tấm phản, nó khác hẳn những tảng đá khác, chẳng biết có phải là thiên thạch từ trời cao rớt xuống nằm lại nơi đây? Làng lấy đó làm bãi thả gia súc, tụi trẻ lấy đó làm sân chơi. Ban ngày lên đó thả trâu bò, dê, ngỗng... Chơi vàn mốt, chơi ô ăn quan, chơi trận giả.

Đêm trăng lên đó tập gậy, ánh trăng dãi dầm dề trên những phiến đá đẫm sương, ánh trăng tãi vàng trên đồi sim bát ngát, dưới thung lũng tiếng hát rộn ràng... cây gậy bảy vuốt nhẵn như sừng, vành nón tu lờ dưới trăng u uẩn...

Tôi bảo Ngải và Cấn:

- Quả đồi của chúng mình dùng vào việc quân thì thật là đắc địa. Trấn thủ nơi đây có thể khống chế được đường thủy qua bến đò Nưa sang Phú Thọ, cả con đường hẻm qua đèo Sui lên Hòa Bình, và Quốc lộ qua làng ta xuống Sơn Tây...

- Trấn với chả thủ. Bây giờ thiên hạ ngán đánh đấm rồi. Tuy nhiên bãi chơi của chúng mình vẫn là nơi đắc địa.

Và Cấn phán, giọng tiên tri:

- Rồi chính tại nơi đây một cái chợ sầm uất sẽ ra đời! Một cái chợ chung cho ba tỉnh, bảy huyện: nhà cửa san sát, hàng hóa bày la liệt, người bán kẻ mua tấp nập.

Ngải hào hứng:

- Thỉnh thoảng em vẫn nằm mơ thấy mình lạc vào một xứ sở như vậy: nhà cao ngất trời, người đông nghìn nghịt, ô tô xe máy gắn đuôi nhau... Bao giờ cho Ba Trại mình được như thế?

Tôi mơ màng bảo:

- Một kinh kỳ như em mơ ước đã ra đời trong chỉ có một đêm. Có một phép lạ chỉ cần cắm cây gậy này xuống, úp cái nón này lên... Sáng hôm sau từ đất bằng sẽ mọc lên một thành phố nguy nga, lâu đài chen chúc, chợ búa tấp nập, thuyền bè san sát bến sông, ngựa xe kìn kịt phố phường... Và tôi kể cho các bạn nghe chuyện Chử Đồng Tử với Tiên Dung, chúng ngạc nhiên đến thừ cả người ra mà nghe.

Hồi lâu Cấn phán:

- Chính Chử Đồng Tử và Tiên Dung đã cùng mọi người xây dựng nên kinh kỳ ấy bằng công sức của họ! Rồi chúng ta sẽ xây dựng ngôi làng của chúng ta như vậy.

Ngải cắm cây gậy rồi úp thử cái nón tu lờ của tôi vào... mắt nhắm nghiền, em cười cười bảo tôi:

- Kìa đám sỏi ong, đám que mốt dưới tán nón đang bắt đầu động đậy mà biến thành trâu bò, thành gỗ quí...

Cấn vỗ tay:

- Và chúng mày thành Chử Đồng Tử với Tiên Dung!

Ngải mở bừng mắt, thoáng đỏ mặt nhìn tôi bẽn lẽn, làm tôi ngây ngất cảm thấy mình sung sướng như hoàng tử, một hoàng tử trong lốt chàng chăn ngỗng.

Ngải rất ham chơi vàn mốt. Ngải và Cấn có thể chơi vàn mốt với nhau suốt ngày này qua ngày khác chả biết chán là gì. Chẳng mấy ai siêu như Ngải, có thể chuyền thông mạch! Cấn thì giỏi lắm là chuyền tới được vàn ba, còn tôi chỉ qua nổi vàn đôi!

Giọng Cấn ẽo ợt: “Sang vàn ba! Ba chúng ta, ba chúng nó...”

Bàn tay chóng mỏi của Cấn đỡ trượt trái bưởi non. Thế là mất lần...

Đến lượt tôi, cái câu “đôi ta lại gặp đôi ta” tình tứ quá, khiến trái bưởi non cứ lơ lửng hoài trong cõi mộng, chẳng thể nào mà với được...

Tiếng Ngải cười khanh khách, làm tôi giật mình.

Bàn tay Ngải thoăn thoắt, thoăn thoắt vừa rải que mốt, vừa vơ sỏi ong, vừa tung hứng trái bưởi non... Ngải ham chơi chả biết tiếc là gì, để cho tôi ngồi vẩn vơ xót bàn tay nõn nà lấm lem đất cát.

Lại một mùa hè thứ ba của tôi ở quê hương Ba Trại. Lúc này tôi đã là sinh viên, Ngải thì nghỉ học theo mẹ làm cô buôn chè. Tôi phải ra chợ mới tìm  được em. Đúng như lời tiên tri của Cấn, cánh đồng đá đã trở thành cái chợ. Tôi không sao nhận ra được cánh đồng yêu dấu năm xưa, nơi có tảng đá trời ban đen huyền và nhẵn bóng, rạng rỡ giữa những triền đá ong xám nóng rẫy dưới lửa hè... nơi lác đác đó đây, sim mua điểm hoa tím ngát...

Đồng đá bây giờ đông nghịt những người, lều quán ba láp đủ kiểu mọc lên hỗn độn, cái móc ngói tạm bợ, cái cài gianh qua quýt, lại còn những lều vải dã chiến, sớm dựng chiều “cuốn chiếu” luôn... rác rưởi ngập ngụa, cỏ cây nát bét dưới chân người!

Bất giác tôi quay mặt về phía núi.

Tôi nhìn thấy Ngải ngồi lút giữa những tải chè cao ngất, bàn tay của em với những ngón thuôn dài đang thoăn thoắt lật kiểm những mớ tiền. Đang mải việc, song Ngải vẫn thoắt nhận ra tôi ngay. Khóe mắt dài của em liếc ngang và từ trong cõi mộng của tôi trái bưởi non lại hiện ra lơ lửng, xanh rờn giữa câu ca giữ nhịp: “Sang vàn đôi, đôi chúng tôi, đôi anh chị... Đôi ta lại gặp đôi ta!”.

Tôi cúi đầu chui vào lều ngồi bên Ngải. Giữa nhân gian tất bật, ít nhiều những tải chè cao nhất cũng chở che cho hai đứa. Tôi lục túi sắc của Ngải, giữa hộp phấn, thỏi son, cái gương mỹ miều là chiếc lược của tôi tặng em dạo trước. Chiếc lược dũa từ một mảnh thép trắng,  quà nghèo của tôi có vậy. Tôi đụng tay vào chiếc lược, cảm động vì nó còn ấm nóng hơi người, rõ ràng Ngải vừa cầm mãi nó trong tay.

Có lần cao hứng tôi đã viết thư cho em: “Giá anh giàu có, anh sẽ đúc hẳn một chiếc lược bằng vàng để ngắm nó tỏa sáng trên mái tóc em như thể vừng trăng!”

Tay vẫn nhoay nhoáy kiểm tiền, Ngải bảo tôi: “Huyện đã phê chuẩn việc lập chợ rồi. Em mua lô đất có phiến đá đen của chúng mình, cảnh trí độc đáo đấy nhé. Ta mở đại lý “Ngải Hương trà”, ghép tên em liền với tên anh, chúng mình sẽ làm chủ nơi này mãi mãi...

Tôi thán phục song cũng thoáng sợ cho sự khôn ngoan của Ngải!

Tôi chợt nhìn thấy Cấn. Cấn đang gieo những lá bài định mệnh mà phán tương lai. Đám tín đồ ngồi vây lấy Cấn và một cô bé, tôi nhận ra nó là cái Đoài. Nó chẳng để ý đến ai ngoài Cấn, mắt đắm đuối nhìn sư phụ, miệng sùng kính nuốt từng lời. Rõ ràng nàng đang say sưa như điếu đổ đấng tiên tri. Cấn nháy mắt với tôi đắc chí, ra cái điều ta có đào đây. Chợ mới cưới đông đúc nồng nàn nhưng cũng tan nhanh, chưa trưa đã vãn. Rốt cuộc chỉ còn lại đôi chúng tôi với đôi anh chị Cấn ngẩn ngơ giữa “vàn đôi”... Hân hoan tột độ, tôi tống một quả thật mạnh vào lưng Cấn:

- Đồ tám vía dẻo mỏ, mày làm thế nào mà dỗ ngọt được vị hoa hậu này?

Cấn chỉ cười, Đoài cũng cười theo. Rồi chúng tôi rồng rồng, rắn rắn xuống làng, chuyện ríu ran, đầu óc miên man mơ tưởng ngày vui...

*

*  *

Trời đất vần xoay, chả ai ngờ được. Ai ngờ cánh đồng đá quê tôi, nơi hoang vu như bát trận đồ lại có ngày mọc lên một cái chợ đông vui.

Ai cắm gậy? Ai úp nón?

Có ai ngờ chuyện tình Hương với Ngải mà cũng có đoạn chia tay! Vào cái ngày tôi đang vùi đầu làm luận án tốt nghiệp, thì nhận được thư Ngải. Tôi vồ lấy phong bì, xé vội... Tôi sững người, đọc đi đọc lại đến ba lần mà vẫn chưa ý thức được điều gì. Lẽ nào tôi với Ngải đến đây là hết? Tôi tru như hóa dại, cầm lá thư chạy khắp sân trường... Kỳ thi ấy tôi bị rớt. Năm sau tôi mới tốt nghiệp và nhận công tác tại một viện nghiên cứu ở Hà Nội, rồi chúi mũi vào công việc và ở lỳ luôn tại đó.

Nhiều năm trôi qua, vết thương đã lành, đôi lúc tôi cứ chợt muốn biết Ngải bây giờ ra sao. Một lần không chịu đựng được, tôi đành hỏi Cấn. Cấn nói: vợ chồng Ngải bỏ nhau rồi. Hỏi ra thì chồng Ngải là chủ một hãng buôn lớn cỡ nhất nhì Hà Nội, chàng ta hơn Ngải mươi tuổi, song còn rất trẻ. Giàu có, đẹp trai, thông tuệ... Chàng thật là một hoàng tử của thế gian này, hoàng tử du chơi vùng sơn cước, và bàn chân Ngải đã lọt chiếc hài lý tưởng. Ngải không chỉ có bàn chân lọt chiếc hài lý tưởng, Ngải còn có cái đầu vừa xinh đẹp, vừa quyền biến, giữa hai cái vai Nữ Oa, cái vai của con người dám làm việc động trời. Họ hợp nhau như thể được sinh ra để cho nhau vậy. Thảo nào mà Ngải đã vứt bỏ không hề thương tiếc “chàng chăn ngỗng” ngẩn ngơ! Song bản thân sự giống nhau lại mang sẵn trong nó một mầm  mống của sự phân ly. Sẽ có ngày người đàn ông quyền biến chán ghét người đàn bà quyền biến giống như mình.

Chợ Đồng Đá, cái chợ của ba đứa, cái chợ chiêu nạp cả ba tỉnh bảy huyện... Cấn chỉ có những lời tiên tri tràng ba khoát bảy, tôi chỉ có cái nón với cây gậy hão huyền. Còn Ngải, chính Ngải là mẹ đẻ của nó, nàng đã sinh ra nó và nuôi dưỡng nó bằng cái vốn liếng khổng lồ của mình. Cái chợ Đồng Đá vô ơn đã bú cạn bầu vú của mẹ nó mà lớn nhanh như thần thoại: nhà cửa san sát, hàng hóa la liệt, người xe kìn kịt...

Ngôi biệt thự có hòn đá như ngọc đen đã trở thành trung tâm tài chính của cả chợ: ai cần vay vốn thì chỉ cần vợ chồng cùng ký vào văn tự, lãi suất cũng vừa phải, nhỉnh hơn Ngân hàng chút đỉnh gọi là, ký xong lập tức có tiền, đủ sức xây ki ốt, xây nhà tầng hoặc lập đại lý. Ai cũng ca tụng công đức của bà chủ: bà chủ vừa giàu có vô biên, vừa có tầm nhìn xa, lại vừa có hảo tâm. Có lẽ già nửa cái chợ được xây bằng tiền cho vay của Ngải. Và Ngải, chính nàng cũng là bà chủ của một đại lý chè nổi tiếng, đại lý “Ngải Hương trà”! Chả hiểu tại sao nàng vẫn giữ nguyên cái tên ngày ấy...

Ngải ơi, “Ngải Hương” tồn tại để ca ngợi sản phẩm, hay tồn tại bởi chút duyên nợ giữa Ngải và Hương, cho vị chát lặn trong từng búp xoăn của ấm trà Ba Trại?!

*

*  *

Rồi một ngày Cấn báo tin sét đánh... Ngải đã uống thuốc sâu tự tử, không cứu kịp. Tôi bật khóc nức nở. Cấn chém bàn tay ẻo lả vào lũ người tưởng tượng:

- Mẹ cha chúng nó, một lũ vô ơn lừa đảo, quân vuỗi nợ dã man, không một đứa nào trả nợ cho Ngải hết. Ngải chết vì trắng tay, sập tiệm! Nhà cửa bị niêm phong, Ngải bị hất ra lề đường ở ngay chính cái đô thị mà nàng đã khổ công gây dựng!

Cấn đưa tôi xem cuốn sổ của Ngải, nét chữ cương nghị thân quen và chữ ký tín nghĩa của Ngải bên cạnh những lời cam kết dối trá và chữ ký bừa bãi của lũ người kẻ chợ. Ngải đã vuốt ngựa đằng đuôi, đã thả gà ra mà đuổi. Ngải đã ném cái gia tài gây dựng cả đời mới được để đổi lấy một mớ giấy lộn! Sự ấu trĩ này Ngải phải trả giá bằng cái chết. Trong cuộc chơi này Ngải đã không chơi hết nổi vàn ba... “Vàn ba! Ba chúng ta, ba chúng nó!...”

Ai “chúng ta”? Ai “chúng nó”? Ngải chết thảm mà Cấn thì mơ hồ, tôi bất lực! Ai sẽ là người vì em mà tính sổ? Ai sẽ cất nón, ai sẽ nhổ gậy? Cuốn mất tăm cái chợ phồn hoa của “chúng nó” đi, đem hoang tàn trả lại cho hoang sơ, cho bõ ghét thế nhân bạc bẽo!

*

*  *

Đối với dân chợ Đồng Đá thì chẳng cần qua cải cát, Ngải cũng đã thành người thiên cổ. Và cả tôi nữa, tôi cũng đã lẽo đẽo theo Ngải đến tận chặng cuối cùng, đến tận lúc chú Kiền lần lượt đậy nắp tiểu, rồi đậy nắp quách... cõi vĩnh hằng sập cửa từ đây!

Vậy mà chiều hôm ấy, cái hôm bốc mộ cho Ngải, chú Kiền lại đến gặp tôi, chú đưa cho tôi xem một chiếc lược bằng vàng:

Tôi linh cảm có điều gì gờn gợn.

Chú Kiền cười khẩy:

- Thú thật với anh, tôi rớ được trong lúc bốc xương cho cô Ngải. Mừng thót tim, vậy mà anh thấy đấy: Một thứ đồ vàng mạ! Rõ chỉ được cái sĩ diện hão bề ngoài! Thật khó mà hiểu được những người giàu có!

Chú Kiền không hiểu, nhưng tôi thì lại hiểu. Đó chính là chiếc lược thép trắng của tôi tặng Ngải. Để giữ nó, giữ chút quà nghèo của tình xưa, phải chăng Ngải đã mạ vàng chiếc lược cho hợp cảnh giàu sang. Và biết đâu chẳng phải là vì những lời thư tôi từng đã viết: “Anh sẽ đúc một chiếc lược vàng để ngắm nó tỏa sáng trên mái tóc em như thể vừng trăng!”.

Ngải vẫn yêu tôi, mối tình si em mang xuống tận đáy mồ. Trong giây lát tôi thấy tràn ngập một niềm hạnh phúc khó tả. Tôi những muốn ôm lấy chú Kiền khổ ải, muốn cắn đến bật máu môi chiếc lược luân hồi! Đồng thời một sự đau đớn, thất vọng đến tột cùng cũng làm tôi lả đi. Tôi những muốn chạy ù ra mộ Ngải để mà cào bới đến chảy máu cả mười đầu ngón tay, để lại được một lần nữa mở nắp cõi vĩnh hằng mà đặt vào đấy kỷ vật của tình tôi.

Nhưng tôi lại lững thững ra phía đầu ngòi Lặt. Ngọn nước vẫn réo ầm ầm như ộc ra từ một chiếc be rượu khổng lồ bị dốc ngược, dễ thường nước ngòi Lặt còn đắng hơn rượu đắng! Tôi lấy cuốn sổ ghi nợ của Ngải ra, ngắm nhìn lần cuối nét chữ thân yêu, rồi chậm rãi châm lửa hóa từng tờ, từng tờ một... xong xuôi tôi rải tàn tro ngồi xuống... giải hết  nợ trần gian cho Ngải. Rồi tôi ném chiếc lược vàng xuống dòng sông... Lược ơi, mày hãy chải mượt những làn sóng rối bời của sông Đà vàng rượi cát nguồn.

Tôi về chợ Đồng Đá, bước đi trong vô thức! Lần đầu tiên sau hàng chục năm trời tôi mới trở lại đây!

Hòn đá tiên yêu dấu! Giọt lệ đen của trời! Nắng dát vàng  phố xá, chợ đang ấm phiên, người đông nghìn nghịt, xe cộ nườm nượp ra vào... còn nơi nào sầm uất hơn chợ quê tôi, cái chợ họp cả ba tỉnh bảy huyện. Cái chợ mọc lên trên cánh đồng đá trinh nguyên, nơi Ngải và tôi đã chơi vàn mốt với nhau từ thuở ấu thời. Ngải ơi, em đã sang vàn ba.

Nửa đêm về sáng

Nửa đêm về sáng.

Trời đêm cựa quậy, như đang rạn vỡ.

Đầu tiên là tiếng lịch kịch đi lại trong chuồng của con gà trống, tuồng như cu cậu đang chọn chỗ. Tiếng nó kêu cọc, cọc như đặng hắng. Tiếng đập cánh phành phạch. Tiếng gáy dõng dạc :

-  ò, ó , o o o. o…. o !

Im ắng chỉ một lúc nữa thôi. Tiếng gà mẹ cục cục gọi con. Tiếng cả bầy gà kêu táo tác. ấy là khi cậu Bình mở cửa chuồng, lũ gà ồn ào, cuống quýt tranh nhau chạy ra. Tiếng con Vện sủa ăng ẳng trêu giỡn một con gà nào đó. Đến lượt mấy con lợn sắp cân đòi ăn sớm, cứ húc máng cồng cộc, kêu eng éc trong chuồng. Máy công nông ậm ạch, ậm ạch, nổ bành bành. Mùi khói dầu bay sang cả nhà Hiền. Trong “mớ” tạp âm hỗn loạn ấy không có tiếng người, nhưng nghe náo nức phấn chấn lắm.

Buổi sớm thường bắt đầu như thế. Từ bao giờ, Hiền không nhớ được. Nhưng hôm nay thì khác.

Hiền nghe rõ tiếng mẹ dóng dả ngoài sân :

- Thế hai mẹ con đi đấy ư?

Tiếng mợ Chắt đon đả:

- Vâng, bác ạ! Chào bác đi con!

Hiền mở cửa, đã thấy mẹ con mợ Chắt đang đứng giữa sân lúc nào.

Mợ Chắt mặc quần âu đen đã cũ, khoác cái áo bay mầu đất tay áo buông dài. Một tay mợ cầm cái đòn gánh có quấn mấy sợi dây thừng, tay kia mợ xách một cái bao dứa, chắc đựng cái màn và quần áo của mợ. Còn thằng Đấu xách cái cặp đen căng phồng, đeo ba lô con cóc của cậu Bình to sù sụ trên lưng.

Hiền vui vẻ cười:

- Thế mợ và em dứt khoát đi hôm nay đấy.

Mợ cười, vuốt vuốt tóc mai đã có mấy sợi bạc.

- ừ, đi hôm nay thôi. Con nhà Đáo, nhà Khươm nó đi từ sáng qua rồi. Sốt ruột lắm, chị ạ!

Mợ quấn lại sợi dây thừng. Hiền trêu:

- Mợ lại đi chợ đồng nát à? Sao mợ không bảo thằng Quyết nó đỡ vào một tay. Ôn thi cũng tốn kém lắm đấy!

Giọng mợ thản nhiên:

- Đồng nát thì đã sao? Chị còn lạ gì tính tôi, ngồi yên thế nào được.

Rồi mợ bảo:

- Biết vậy, nhưng nước mắt chảy xuôi thôi. Kể ra, bảo thằng Quyết một tiếng thì nó cũng sẵn sàng cho em nó, cơ mà không khéo sau này, anh em chúng nó lại tính chuyện ân nghĩa với nhau. Nợ đời thì khó trả lắm!

*

*  *

Dạo ấy, qua rằm tháng giêng được vài ngày, cả nhà Hiền đều xanh xám mặt mày khi nghe tin dữ: cậu Bình bị tai nạn xe máy. Người bảo do cậu chở hàng trốn thuế bị công an đuổi, người nói tại cậu phóng nhanh quá… Chả biết thế nào. Mẹ tong tả đi đi về về. Còn mợ Chắt phải biền biệt trông nom cậu nằm ở bệnh viện Việt- Đức trên Hà nội. Kém 5 ngày là đủ hai tháng thì cậu ngật ngưỡng về nhà. Trông cậu lạ hoắc. Tay phải bó bột, đeo dây lõng thõng ở cổ. Chân trái lặc lặc. Mặt, mấy vết da non đỏ hỏn. Gẫy hai răng cửa. Ngực, có một vết khâu dài loằng ngoằng nổi gồ lên, xậm lại như con giun đất.

Cậu ít nói hẳn, hầu như không nói. Khi trái nắng trở giời thì kêu, lúc chỉ vào đầu, khi chỉ vào ngực. Cứ ú a, ú ớ như thế. Cậu trở nên ngớ ngẩn, cậu bị thần kinh mất rồi. Nếu mợ quên thì mấy ngày cậu không tắm, quần áo hôi mù. Đàn con ba đứa của cậu mợ như gà con mất mẹ bị quạ rình.

Làng của Hiền ruộng ít, người đông quá, với lại làm ruộng chẳng ăn thua gì. Nhà cậu có bốn sào, một năm có hai vụ. Cấy mấy ngày, rồi lễnh đễnh làm cỏ, tát nước đôi ba buổi nữa. Quay đi quay lại, cắt lúa ào một cái là xong. Tiếng là hai vụ, nhưng chỉ cần một tay mợ, xem ra vẫn còn rênh rang chán.

Những tháng còn lại, mợ vẫn đi chợ đồng nát mỗi ngày cũng được đôi chục ngàn. Cũng chẳng ăn thua gì, nhưng còn hơn làm ruộng. Mợ cứ đạp xe nhì nhằng, loanh quanh trong huyện, mợ không thể đi đâu xa hơn, chiều tối mợ phải về. Vì rằng ở nhà còn ba đứa trẻ đang tuổi ăn, tuổi lớn. Còn cậu thì vắng nhà biền biệt.

Bây giờ, cậu ngồi một chỗ rồi, ngồi cũng như nằm. Thuốc thang bồi đắp cho cậu gần hai tháng nữa, tốn mất khối tiền, cậu chỉ nhúc nhắc đi lại thôi chứ không khoẻ lên bao nhiêu. Hôm nào mát giời, tắm táp xong, thấy cậu tủm tỉm cười một mình. Rồi Hiền nhìn cái xe Minxcơ của cậu có cái giá chở hàng cồng kềnh, giờ nằm bẹp dúm, đắp chiếu ở xó nhà mà tiếc của. Mợ bảo gọi mãi mà chả ai mua. Tiền gà ba tiền thóc, ai hơi đâu mà rước cái của nợ ấy.

Mợ thường ngồi im lìm ở đầu hè, thở dài. Mẹ trông thấy thế, cũng thở dài thườn thượt. Nhà Hiền neo người, ông bà ngoại đã mất từ lâu, thân thích chỉ có mẹ và cậu Bình.

Mẹ vốn tạng người đã thanh mảnh, giờ lại gầy gò, trông đét lại như con cá khô. Đôi lúc mẹ như người mất hồn. Hiền cũng không tập trung tư tưởng, đầu óc cứ rỗng rễnh thế nào ấy. Thi cao đẳng Sư phạm đến nơi rồi…Đêm đêm, ngồi ôn bài ở gian ngoài, mỗi khi nghe tiếng kẹt giường mẹ nằm, hoặc tiếng kêu ú ớ của cậu Bình bên nhà vọng sang, có khi còn nghe thấy cậu hát nghêu ngao: Anh ở biên cương, nơi con sông Hồng chảy vào đất Việt… Những lúc ấy, Hiền quên hết, chữ nghĩa như trốn biệt đi đằng nào mất cả.

Rồi một sớm, mợ sang chào mẹ nói là đi Hà nội. Mợ xách một bao tải dứa, cầm cái đòn gánh có quấn mấy sợi dây thừng, cũng ăn vận như sớm hôm nay. Mợ nhờ mẹ trông cậu, quán xuyến hộ nhà cửa. Lúc ấy còn sớm mà đã nóng oai oải, thấy cậu đứng ở đầu hè, áo may ô mặc ngược , hoa chân múa tay.

Mợ cuống quýt chào mẹ, lại còn liếc xéo cậu một lần nữa, rồi mới quýnh quáng đi như chạy. Nhìn bóng mợ lui cui, xa dần lúc mờ sáng, Hiền thấy ngực mình như thắt lại.

*

*   *

Từ ngày mợ đi, nhà vắng vẻ hẳn. ấy là vì mợ tạt về thăm nhà cứ thưa dần. Thời gian đầu, thường chỉ nửa tháng đã thấy mợ về đôi ba ngày, sau rồi hàng tháng. Rồi hơn một tháng, có khi chỉ gửi tiền, nhờ ai đó cầm về hộ.

Mợ về đã thưa. Lần nào cũng quáng quàng, hôm trước hôm sau là đi luôn. Mẹ dè dặt nhắc khéo thì mợ đáp như cho xong chuyện:

- Quen chợ rồi, với lại em sốt ruột lắm.

Vui đâu chưa rõ đã thấy chuyện buồn, nghe người làng lỗm bỗm kháo những chuyện không hay về mợ. Lúc đầu còn xa xa, bóng gió, sau thì nói toạc ra cả. Nghe xấu xa bẽ bàng quá. Có bảo nhắc lại, Hiền cũng ngại, nhưng Hiền không bịt được miệng người làng.

Một sớm, mẹ sai Hiền ra đầu làng mua cặp lồng cháo lòng về cho cậu. Quán lúc ấy còn vắng, có mấy người khách đang uống rượu. Một lão già có khuôn mặt húp híp, đỏ như quả cà chua chín nẫu cười hềnh hệch :

- Chuyện, tớ ở Hà Nội mãi lạ đếch gì. Nồi nào vung đấy, già vui cảnh già. Trông cứ phền phễn ra như thế, nói thật đến lão đây còn nuốt khan huống hồ các chú. Ngữ ấy, không lấy lỗ làm lãi thì đây chớ kể.

Hiền đứng ngay cạnh, tức đến tận cổ muốn hất cả cặp lồng cháo nóng rẫy vào khuôn mặt như bát tiết canh sũng nước của lão.

Hiền không dám ho he gì với mẹ, mẹ cũng chẳng dắng dả gì với Hiền. Trong nhà im lặng, chỉ như có hai cái bóng với nhau.

Hiền thi trượt, cộng cả điểm ưu tiên của bố vào mà vẫn thiếu 1,5 điểm.

Thẫn thờ khâu vá mãi đến non trưa, mẹ vừa chạy đi đâu đó nghe bên nhà cậu vọng sang tiếng trẻ con chí choé cãi nhau, cả tiếng mâm bát loảng xoảng. Hiền lật đật chạy sang.

Cậu nằm còng queo, ngáy khò khè. Miệng há hốc, lợi đỏ hỏn nước dãi nhớt ra. Mâm cơm đang ăn dở, đĩa rau muống luộc đỏ quạch dài ngoằng ngoẵng, mấy quả cà muối vội. Xoong nước rau lềnh bềnh mấy quả quất non. Ba đứa trẻ cởi trần trùng trục, nước mắt ngắn nước mắt dài. Thằng Quyết chỉ mặt thằng Chiến:

- Tại thằng này. Đã bảo một bát chỉ một quả thôi, nó gắp hai quả chị ạ. Đấy, trong bát nó vẫn còn đây này!

Thằng Chiến ấm ức:

Đấy là em để dành từ bát trước. Nó không nhớ, nó cứ đánh em.

Hiền dàn hoà, lũ trẻ im lặng. Chúng cắm cúi và cơm như trâu cày liếm mạ. Oi bức quá, cái quạt con cóc kêu còng cọc.

Quá trưa, trời đổ mưa rào, lúc đầu thì ào ào, sau thì lúc khoan lúc nhặt. Hiền buồn bã nhìn những hạt bong bóng nước mưa, phập phù lúc nổi lúc tan ngoài sân, bụng đã thầm bảo dạ vẫn không nén nổi một tiếng thở dài.

Quá chiều thì mợ về.

Rũ rũ cái áo mưa mỏng tang, giọng mợ vui vẻ:

Đâu hết cả rồi mà im ắng thế này?

Mợ tặng mẹ một mảnh vải siu màu tím than, cho Hiền một đôi dép da cao đế. Mợ cười ồn ã, khi biết chuyện hỏng thi của Hiền. Mợ nắn nắn vai Hiền:

Thôi, thua keo này bày keo khác, sang năm thi lại, mày ạ!

Ngần ngừ nhìn mẹ giây lát, rồi quay sang Hiền, mợ rủ Hiền đi Hà Nội với mợ. Mẹ lắc đầu luôn:

Nó trông thế mà gà tồ lắm, theo mợ đi chợ đồng nát thế nào được?

Mợ cười lớn:

- Đồng nát! Bác lạc hậu rồi. Bây giờ em bán phở, mấy tháng nay rồi cơ!

Mẹ trố mắt:

- Mợ bán phở?

- Vâng - Mợ gật đầu tắp lự -Bác không tin à?

Rồi mợ to nhỏ, tính toán tiền nong gì đấy. Mẹ yên lặng nghe, Hiền thấy mặt mẹ bần thần. Rồi mẹ lại trố mắt:

- Được dững tưng ấy cơ a? Dưng mà cháu nó không đi được đâu!

Đến lượt mợ trầm ngâm,giọng mợ trầm hẳn xuống:

- Thôi thì tùy bác, em nói câu này, có quá thì bác cũng bỏ đấy, chứ vợ chồng em lúc nào cũng coi bác như cha, như mẹ. Trong nhà còn ai nữa đâu, nhà em như người bỏ đi rồi. Em chỉ nghĩ cho cháu đi mấy tháng, trước hết là giúp em, chứ cứ ở nhà, làm gì có việc, dóng ra, dóng vào, đầu óc lại mụ mị đi. Thôi, em về đây, thế nào mai bàn tiếp, bác ạ.

*

*   *

Lên Hà Nội được mấy tháng, suy nghĩ mãi, Hiền không thể cắt nghĩa nổi là tại sao mẹ lại đồng ý cho Hiền đi với mợ. Lúc Hiền đi mẹ chỉ nói ngắn gọn: “Theo mợ là phải chịu khó, nếu thấy không ưng phải nói với mợ đã rồi mới được về”.

Công việc phụ giúp mợ không vất vả lắm. Buổi sớm, Hiền tỉnh ngủ khoảng năm giờ kém, thì mợ đã dậy từ lúc nào. Mợ đã hí húi với mấy cái bếp than tổ ong và nồi nước dùng, rồi thoăn thoắt thái thịt bò. Hiền trở dậy, rửa và thái hành, xắp xếp lại bàn ghế, lau lại chồng bát, làm thêm đôi ba việc vặt vãnh nữa là khách đến ăn. Mợ bán mát tay. Một nghìn phở mợ cũng bán, cho các cụ già và trẻ con. Hai nghìn một suất bún chả, có khi chỉ có nghìn rưởi, cũng đủ cả chả, bún và rau sống cho những cô đi chợ giống như mợ ngày trước, Hiền nhận ra khối người làng hoặc người trong xã vẫn đến ăn tại quán của mợ. Đủ cả, các bác, các cô đi chợ đồng nát, các chú thợ xây, xe thồ, xích lô. Có điều, ánh mắt của cánh đàn ông cũng như cái nhìn của tốp đàn bà vừa khác nhau mà lại như giống nhau, đều làm Hiền không thích. Nhưng Hiền không nói ra bao giờ. Mợ lại không để ý, hoặc mợ cố tình lờ đi. Mợ vui vẻ, xởi lởi với tất cả.

Mợ cứ luôn tay luôn chân như thế, ngồi yên mợ không chịu được. Loanh quanh đến bữa ăn tối. Trong khi Hiền ăn cơm thì mợ cứ loay hoay với cái xương ống lợn, hít hà chút tuỷ ở bên trong hay mảnh vẩy thịt còn sót lại. Mợ ngắm nghía, rồi chẹp miệng:

- Của này mấy thằng giặc phải thích lắm đây. ở nhà con không có mà ăn, ở đây quẳng cho lợn nhà người.

Nói xong mắt mợ lại rưng rưng.

Mợ không làm dáng, chải chuốt. Khi bán hàng chỉ có  hai bộ đồ xanh và tím hoa may rộng, đi đâu đó mợ mặc cái quần âu đen đã cũ và cái áo bay màu đất, hình như áo của cậu đã từ lâu rồi. Trông sạch sẽ nhưng đã sờn. Mợ không làm duyên , chẳng chải chuốt, không đầu mày cuối mắt với ai, Hiền tin là thế và sự thực là thế. Nhưng tận sâu thẳm trong ý nghĩ của Hiền, có một cái gì đó mơ hồ, mỏng manh như mách bảo làm Hiền e ngại.

Hiền cứ đinh ninh tin rằng, đằng sau vẻ ăn vận sơ sài đến xuyềnh xoàng ấy là cơ thể của một người đàn bà mặn mòi, rất nồng nàn. Đêm nào mợ chả ôm lấy Hiền. Hôm nào mợ vật vã, kêu nhớ mấy đứa nhỏ, mợ sì sục, trở mình mãi, nhưng khi mợ đã ngủ là say sưa mê mệt. Khi ấy, cánh tay trần của mợ cứ ôm riết lấy người Hiền.

*

*  *

Trong số khách đàn ông hay đến quán, Hiền để ý có chú Mùi. Chú Mùi trạc ngoài 40 tuổi, dáng người khoẻ mạnh, rắn rỏi. Tóc thường cắt cao. ít nói, nghiêm nghị lắm. Đến ăn sáng bao giờ chú cũng uống một chai bia, ăn một bát phở bình thường.

Ăn xong chú trả tiền đàng hoàng, có khi còn không lấy lại tiền thừa. Chú thường hỏi mợ:

- Có bán được không cô? Rồi lững thững đi luôn, không ngó nghiêng, không đợi trả lời.

Mãi sau, Hiền mới biết chú Mùi là chủ nhà, cho mợ thuê cái quán đó. Hiền hỏi, mợ bảo:

- Nhà chú ấy ở trong xóm!

- Chú ấy làm gì?

- Hình như làm ở trên phường!

- Sao mợ biết chú ấy?

- à, là vì tao biết bà cụ mẹ chú ấy!

- Thế bà cụ đâu rồi?

- Cụ mất rồi, cũng sắp được 100 ngày!

Mợ kể là hồi đi chợ đồng nát, đi qua nhà, cụ có vẫy vào, bán báo cũ cho mợ. Lúc cân xong, mợ trả tiền cụ cứ ngơ ngác:

- Có trả nhầm không đây ?

Mợ phải giảng giải :

- Không ạ, 10 cân là 15 nghìn, có tươi một tẹo, con đưa bà 15 nghìn là con xin bà rồi đấy ạ.

Cụ lại lẩm bẩm:

Thế à ! Sao những chị khác chỉ đưa bà 10 nghìn, cũng đều là một tháng báo của bố nó mà !

Từ đấy thành quen, hàng tháng mợ cứ rẽ vào đấy cân báo, tiện thể quét cái sân, có khi rửa bộ ấm chén. Có lần cụ còn cho cả vỏ hộp các tông, rồi vỏ lon bia cũ mà không lấy tiền. Cách đây vài tháng, cụ bị cảm, mấy hôm sau thì mất.

- Chú ấy không có vợ à ? - Hiền lại hỏi.

- Có, được một thằng con giai cơ đấy !

- Cô ấy đâu ?

- Bỏ đi Đức lâu rồi!

- Sao lại bỏ đi Đức ?

Mợ trân trân nhìn Hiền, tự dưng mợ dằn mạnh con dao rồi gắt lên:

Biết được ! Mà làm sao mày hỏi lắm thế ! Chuyện nhà người ta, lươn khươn thành ra mách lẻo. Rách việc !

Hiền hậm hực mãi vì câu gắt ấy của mợ, vui chuyện thì hỏi thôi chứ Hiền nào có ý gì.  Sau Hiền cũng biết nhà chú Mùi, đi bộ từ quán đến nhà chú mất khoảng 6,7 phút. Hôm ấy, mợ rủ, thế là Hiền đi theo luôn.

Căn nhà 2 tầng, sân rộng, trông gọn gàng lắm, có cả cửa chính và cửa nách lối xuống bếp. Mợ bấm chuông. Một con chó ta màu vàng sủa ắng lên một tiếng. Thấy mợ, nó vẫy đuôi rối rít. Mợ vỗ vỗ nhẹ vào đầu nó rồi quẳng cho nó bọc xương lợn. Vào nhà, mợ đặt lên bàn ba trăm ngàn. Chú Mùi cười:

- Tôi đã nói rồi, được bao nhiêu mà vẫn đưa từng này. Thôi, tôi lấy một nửa thôi !

Mợ cứ khăng khăng :

- Không, không ! Em không dám đâu ạ, với lại mợ con em cũng ơn bà, ơn bác lắm rồi. Bác cứ cầm cho em vui lòng !

Chuyện trò dăm ba câu, uống vội chén nước rồi mợ lại giục Hiền. Thế là mợ cháu lại tất tả ra về.

Tháng sau, mợ lại rủ Hiền đến nhà chú Mùi. Lần này chú Mùi bảo :

- Cái cô này, tôi đã nói mãi rồi mà còn máy móc. Thôi từ nay về sau, tôi lấy hai trăm, còn lại, coi như tôi cho các cháu. So với tôi, cô còn vất vả nhiều. Với lại cô ở đấy cũng là trông nom hộ tôi thôi. Dứt khoát thế nhé !

Sau lần ấy,  cứ đầu tháng, mợ lại xắp ra hai trăm ngàn đưa Hiền mang đi trả chú Mùi. Con chó vàng nhà chú lại mừng rỡ mỗi khi thấy Hiền. Hiền cũng làm như mợ, lần nào đến cũng mang cho nó một bọc xương lợn.

Ngày tháng cứ êm đềm trôi qua như thế. Thấm thoắt Hiền đã theo mợ được gần 9 tháng. Hiền đã thoáng có ý nghĩ băn khoăn là sắp đến lúc phải về để chuẩn bị làm hồ sơ và xin thi lại. Hiền nói ra điều ấy với mợ. Đăm chiêu một lát, mợ bảo :

- Đúng rồi, mày cũng không thể giúp mợ mãi được, còn tương lai của mày nữa chứ. Phải tìm đứa khác thôi, cũng khó đây !

Mấy hôm sau, vào buổi trưa, mợ xắp tiền, bảo với Hiền mang đến nhà chú Mùi.

Tháng tư, nắng mới khi chớm vào hè, khó chịu quá. Hiền nhìn đồng hồ, thấy mới 1 rưỡi, nghĩ chú còn nghỉ trưa, thôi để lát nữa. Hiền tính ngả lưng chốc lát rồi dậy, thiu thiu, hoá ra ngủ thật. Trong lúc mơ màng, Hiền còn thấy mùi hương nhu và bồ kết mợ vừa gội đầu thoang thoảng. Giọng mợ bồng bềnh:

- Lại ngủ rồi, không đến, chú ấy đi vắng có phải mất công không ? Khổ thân con bé, đang sức thế này.

Mợ nhẹ nhàng gỡ lấy nắm tiền rồi đi ra ngoài. Cánh cửa khép lại, tiếng khoá trong lách cách. Chính cái tiếng khoá lách cách ấy lại làm Hiền tỉnh ngủ hẳn. Hiền chặc lưỡi, rồi trở mình, khoan khoái duỗi chân duỗi tay. Tự dưng, ở tận đâu đâu những ý nghĩ mơ hồ, mông lung.Tất thẩy đều chồng chéo, lộn xộn, xô bồ, vẩn vơ trong đầu Hiền. Độ mươi phút như thế, Hiền lại thấy mình lo lo, nóng ruột lạ thường. Không thể chịu được hơn vì mỗi lúc một nóng ruột thêm.

Hiền ra mở cửa, Hiền đi về hướng ngõ nhà chú Mùi.

Cánh cổng sắt khép hờ hững. Con chó Vàng đang loay hoay với một khúc xương ống. Thấy Hiền, con Vàng chỉ vẫy đuôi mà không sủa một tiếng nào.

Cửa ra vào chính khép lửng lơ. Hiền lại vòng ra lối cửa nách. Qua khe cửa nách cũng he hé, Hiền thấy mợ và chú Mùi đang ngồi ở bàn nước.

Không khí trầm lắng, im ắng lắm. Mợ ngồi xoay lại mái tóc dầy mới gội xoã ra, che kín cả lưng. Còn chú Mùi tuy quay mặt về hướng mợ nhưng mắt thì lại nhìn chếch lên. Nét mặt chú đăm chiêu, chú cứ gõ gõ ngón tay xuống mặt bàn.

Giọng mợ sẽ sàng :

- Anh nên thu xếp lại chuyện với chị ấy. Em là người ngoài biết gia cảnh anh nên nói vậy. Tan đàn xẻ nghé, thằng bé sẽ khổ. Lớn lên, nó lại trách…

Giọng chú Mùi cắt ngang, khô không khốc:

- Không thu xếp được đâu. Cô ấy đâu có được như người khác. Người ta thì chí thú làm ăn, đằng này vẫn còn rửng mỡ. Nói thật, nhiều lúc nghĩ cũng thương cô ấy lắm, đã mấy lần viết thư sang, cô ấy vẫn không nghe. Vừa rồi, đúng dịp mẹ tôi mất, còn đâm đơn li hôn về. Cô bảo nghĩ lại thế nào được. Cô ấy khăng khăng rồi!

Giọng mợ vẫn nhẹ nhàng:

- Em nói không phải chứ anh cũng phải xem lại mình…

Mặt chú Mùi buồn nẫu ra:

- Xem lại tôi? Thì đã hẳn! Nhưng cô thử nghĩ xem, tôi đưa cô ấy tận Yên Bái về, nhập hộ khẩu, cưới xin đàng hoàng. Thích gì được nấy. Ngồi rỗi bảo buồn tay hứng lên đòi mở quán bán phở. Lãi lời chưa thấy đâu lại còn tớn lên. Bạn bè gì, theo giai thì có. Tôi chỉ ân hận mỗi điều là không nghe mẹ tôi, lúc đầu cứ bênh cô ấy chằm chặp!

Lại im ắng. Hình như có tiếng thở dài của mợ. Mợ nói như bắt chước ai:

- Cuộc đời sao mà buồn khổ thế, những người tốt sao đều gặp chuyện không vui. Chị chồng em cũng buồn, chồng em cũng buồn. Nghèo vậy buồn đã đành …

Mắt chú đăm đăm nhìn mợ. Chú đứng dậy bước sang phía mợ rồi chú cứ vuốt vuốt mái tóc đen dầy của mợ. Không thấy mợ phản ứng gì. Bất ngờ, chú quỳ sụp xuống gục đầu vào lòng mợ. Hiền ngơ ngác, không tài nào hiểu được điều gì đã xẩy ra. Hiền thấy nóng ran người, cổ họng khô khốc, hàm như cứng lại, chân cũng như cứng lại. Hiền cứ đứng ngây ra như thế, sững sờ nhìn chú Mùi lập cập cởi cúc áo của mợ. Cả một khoảng bờ vai, rồi đến cả mảng lưng trần, lúc đầu trắng nồng nỗng, sau thì đỏ lựng dần, cả cái bướu cũng đỏ, cứ giật giật. Hiền há hốc miệng khi thấy chú Mùi bế thốc mợ lên, đi vào phía trong nhà. Chân mợ khua khua, giọng mợ ngắt quãng yếu ớt.

- Đừng, đừng ... Anh ơi !

Hiền gieo mình xuống bậc cửa, thấy mình lạnh ngăn ngắt, cổ họng đắng ngăn ngắt. Định kêu lên nhưng không kêu nổi. Con Vàng ở đâu giờ chạy đến, cứ gại gại đầu rồi nó thè lưỡi, liếm mãi vào tay Hiền. Cái lưỡi nó ươn ướt. Tự dưng Hiền thấy ghét nó, Hiền muốn khóc, mà Hiền bật khóc thật.

Hiền nặng nề, xiêu vẹo đứng dậy. Rồi Hiền đi như chạy, vừa chạy vừa khóc như một con điên.

Cũng phải non tiếng đồng hồ sau mới thấy mợ về. Hiền nằm vờ ngủ hé mắt nhìn ra ngoài. Dưới ánh nắng chiều thấy nét mặt mợ ngời ngời, còn hơn cả những hôm bán được hàng.  Mợ lại hát khe khẽ: Anh ở biên cương, nơi con sông Hồng chảy vào đất Việt…

Hiền nhếch miệng. Rõ là nỡm chưa, hôm nay thì rõ tổ con chuồn chuồn nhé. Sung sướng lắm à mà còn hát. Rõ là không biết nhơ nhớp, không biết nhục.  Hiền chẳng thèm nói nửa lời, xoay mặt vào trong vờ ngủ. Rồi Hiền ngủ thật.

Tối đến, thấy Hiền không dậy ăn cơm, mợ gọi rồi sờ vào trán Hiền:

- Mày bị làm sao thế? Có sốt gì đâu!

Hiền vùng vằng gạt tay mợ ra, bàn tay mợ chạm vào, Hiền thấy lành lạnh, cũng na ná như cái lưỡi con Vàng lúc chiều. Điều ấy khiến Hiền tởm lợm. Tiếng mợ thảng thốt :

- Thế là thế nào, mày bị làm sao thế?

- Làm sao à, tôi ghê tởm bà. Rõ là xấu xa nhơ nhuốc quá.

Không kìm được, Hiền bật khóc. Người Hiền cứ rung lên từng đợt. Tiếng khóc của Hiền mỗi lúc một to hơn. Mợ cuống quýt lay vai Hiền :

- Làm sao thì cũng phải nói ra chứ. Nín đi, người ngoài không biết, họ cười cho đấy!

Hiền bật ra lời, tức tưởi :

- Cười à, cười hở mười cái răng. Đáng cười quá đi còn gì. Mà biết ai cười ai bây giờ ?

Nét mặt mợ ngơ ngác. Khuôn mặt mọi ngày dễ nhìn thế nay méo xệch đi. Giọng mợ ngắc ngư :

- à, à. Tao hiểu. Thì ra lúc chiều, lúc chiều … mày có, có đến …Chết rồi!

Bất ngờ quá, đến lượt mợ bật khóc. Lần đầu tiên, Hiền thấy mợ khóc thành tiếng. Mái tóc đen dầy xổ ra rũ rượi, tiếng khóc của mợ não nề, hệt như các bà ở làng khóc người chết. Không rầm rĩ mà cứ ti tỉ mãi.

Không ai động đũa vào mâm cơm, đèn cứ sáng suốt đêm. Mợ khóc ti tỉ, hết ngồi lại nằm vắt tay lên trán, rồi lại nằm sấp mà khóc… Vào cái lúc Hiền thấy ê ẩm, rã rời lắm rồi, lại thấy im bặt. Hiền nghĩ là có lẽ mệt quá thiếp đi… Đột ngột, mợ bật dậy chải đầu rồi thoăn thoắt vấn tóc. Hình như mợ cũng cảm thấy là Hiền còn đang thức, mợ nói tỉnh khô:

- Cái việc chiều hôm qua ấy mà, tại tao hết. Dưng mà sau này mày sẽ hiểu, cũng là tại lâu quá rồi… đàn bà khổ thế. Có điều, nếu mày kể cho mẹ biết thì tao chỉ còn đường ra sông Ninh Cơ mà đâm đầu xuống. ở  đời cho xấu nên xấu. Đàn bà, con gái thức được nửa đêm về tối, chứ ai thức cả nửa đêm về sáng. Thôi thì cũng đành, tùy mày!

Dứt lời, mợ đã chạy đi chạy lại, xăm xắn vào mấy cái bếp than. Lát sau, đã thấy ánh lửa đỏ bừng bừng… Nồi nước phở đã réo sôi sùng sục

Không lâu sau cái đêm buồn bã ấy, Hiền trở về làng. Lạ một điều, ngay sau đó, mợ cũng trở về mà không ở lại bán phở nữa. Mợ lại đạp xe, đi chợ nhì nhằng, loanh quanh trong huyện.

Điều ấy cứ làm Hiền thắc mắc, cả cho đến lúc này Hiền vẫn còn phân vân : “Không hiểu mợ có phải là người hư hỏng như những lời rêu rao của người làng?”.

Phương Liệt 5-7-2003

(Văn nghệ quân đội số 588,12.2003)

Lớp mười ba thương mến !

Thượng úy Đức, cầm giấy phép trong tay, rồi vội vã rời trung đoàn để kịp chuyến xe ba giờ chiều. Bụng dạ anh đang như lửa đốt mà chiếc xe khách dù được mệnh danh là tốc hành vẫn cứ như rùa bò. Mãi hơn mười giờ đêm xe mới về đến thị trấn. Cả nhà đang ngồi đợi anh, Đức nhìn vợ đang nằm thiêm thiếp trên giường, lòng se sắt, hỏi mẹ:

- Nhà con làm sao thế hả mẹ?

Bà cụ nhấc đầu thằng cháu nội đang ngủ say gối lên đùi bà đặt xuống cái gối, giọng đầy lo lắng:

- Nó bị đau mấy ngày nay rồi, phải nghỉ dạy.  Tưởng uống thuốc sẽ đỡ, nào ngờ nó lại đau quá, nên mẹ phải nhắn cho anh về. Ngộ nhỡ có điều gì thì khổ...

Đức bế con vào giường, rồi ra sân giếng dội ào qua mấy gàu. Đêm ở quê yên tĩnh đến lạnh lùng, thỉnh thoảng tiếng côn trùng trú ngụ quanh thềm giếng lại rộ lên, người lạ nghe đến sốt ruột. Anh vào nhà tìm xem sổ khám bệnh và những tờ đơn thuốc của bệnh viện, toàn những chữ loằng ngoằng, luận không ra. Giường bên kia, mẹ vẫn ngồi quạt cho vợ anh, thỉnh thoảng lại húng hoắng ho.

- Con định xin cho vợ con lên viện quân y để chữa chạy, mẹ thấy có được không? - Đức hỏi mẹ mà nhìn vào cái bóng của bà, được cái đèn tròn ngoài chuồng lợn hắt lên tường.

- Thôi thì anh tính thế nào thì tính, chứ mẹ lo quá! Chỉ sợ lên trên ấy, không có người trông nom thì khổ...

Đức không nói gì, chỉ nhìn vào cái màn đang lay động theo từng nhịp quạt của mẹ. Lúc sau, anh hỏi:

- Quạt điện đâu mà mẹ quạt tay thế thì mỏi chết?

- Có quạt điện, nhưng hỏng từ sau hôm anh đi rồi. Mới lại, quạt tay nó không bạt hơi, hại người. Này, mẹ nghe nhà chú Hỹ nói ở dưới Lạc Môn, Hưng Yên có ông thầy châm cứu hay lắm. Chân chú ấy đi nứa bị liệt mấy năm, thế mà giờ đã đi lại được rồi cơ đấy. Sáng mai anh thử sang hỏi thăm xem thế nào. Biết đâu, phước thầy, may chủ...

- Thôi mẹ sang đây nằm với cháu để con quạt đỡ cho...

Đức ghé lưng nằm xuống bên cạnh vợ, hơi thở của chị nghe nhẹ như bấc, nhưng thỉnh thoảng nghẽn lại, khó nhọc, nặng nề như người vác nặng, đang lên dốc. Hai mắt Đức mở to nhìn lên đình màn, tiếng muỗi vo ve bên ngoài nghe khó chịu. Bất chợt, vợ Đức choàng tỉnh, nhìn quanh nhận ra chồng, chị quay sang, thì thầm:

- Anh về rồi à?

- ừ, anh vừa về...

- Đã ăn uống gì chưa? Ai báo cho anh biết mà về?

- Nghe trực ban báo có điện thoại của chú Phất nhắn lời bà. Em đau làm sao?

- Cái chỗ đau cũ thôi. Rõ khổ, anh về luôn thế sợ đơn vị họ nói...

- ừ... Anh về đưa em lên quân y chữa nhé...?

Chị im lặng, khẽ thở dài, rồi như người đuối hơi, chị nằm im, chìm vào giấc ngủ. Đức thấy thế cũng không hỏi gì nữa, anh phẩy mấy tay quạt rồi cũng xoay người, gối lên cánh tay, nhìn ra cửa. Đằng đông, thỉnh thoảng lại lằng nhằng chớp khan. Tiếng tivi nhà nào vẫn rù rù, lúc trầm, lúc bổng...

Sáng hôm sau, Đức dậy sớm sang gọi cổng nhà chú Hỹ. Lúc sau, anh về, đã thấy vợ ngồi dậy đang gỡ đầu. Đức đến bên cạnh, ngồi xuống:

- Trưa nay anh đưa em xuống Hưng Yên, xem có thể châm cứu được không nhé?

Vợ Đức nhìn chồng, vẻ mệt mỏi:

- Anh được về mấy hôm?

- Mười ngày! Nhưng sao lại đột xuất đau ghê thế?

Chị búi sơ mái tóc đã rụng thưa đến trông thấy ra sau gáy, vẻ mặt nhăn nhó, dường như chạm phải chỗ đau, giọng đứt quãng:

- Tháng trước em phải tập trung bồi dưỡng cho mấy đứa học trò còn yếu mấy chỗ, để chúng đi thi. Dọc đường về, mệt, cũng đói nữa, không tránh được cái xe “công nông” không có phanh. Đầu em bị va vào cái thùng xe... về nhà, đau quá!

Giữa trưa, hai vợ chồng Đức nai nịt gọn gàng, khẩu trang, mũ bảo hiểm đèo nhau đi Lạc Môn. Mãi xế chiều mới hỏi thăm được nhà ông thầy Quản Hành. Thầy Quản là một y sĩ trung cấp, đã từng ở chiến trường Nam Bộ, về học thêm trình độ đại học Đông y “Hải Thượng y tông tâm tĩnh”, có tiếng là giỏi đông tây y kết hợp, lại mát tay. Thấy Đức là bộ đội, nên thầy ưu tiên cho khám trước. Xong, thầy Quản nói:

- Bệnh của chị ấy do để lâu không chữa, nên thành mãn tính.

- Thưa thầy, có chữa được không ạ? - Đức hấp tấp hỏi lại.

- Được thì được, nhưng phải tốn thời gian. Anh chị cố mà chữa cho dứt đi không sau về già càng khó... Nhà anh ở đâu?

- Dạ, chúng em ở Bắc Giang...

- Xa đấy! Mà anh lại đang tại ngũ thì hơi vất vả. Bây giờ tôi khám và điều trị cho chị ấy, nhưng phải ở trọ quanh đây, uống thuốc đã đành, nhưng ngày nào cũng phải châm cứu mới được...

- Dạ, vâng! Chúng em hiểu ạ - Đức nói thế nhưng bụng rất phân vân -Thưa thầy, cũng gần chiều rồi, về trên chúng em thì xa quá, sợ tối. Thầy xem có chỗ nào cho chúng em nghỉ trọ một đêm... Rồi lại tính!

Thầy Hành nhìn vợ chồng Đức ái ngại:

- Chỗ trọ thì nhà tôi không có - Thầy quay sang hỏi một bà đang têm trầu dưới hiên - Bà Quạt này, cho vợ chồng anh bộ đội nghỉ một đêm nhé. Người ta là bộ đội, lại sĩ quan, không khéo chỉ huy con bà đấy... - Thầy quay sang nói với Đức - Bà ấy có thằng con thi trượt đại học cũng đang đi nghĩa vụ quân sự.

Bà Quạt bỏ miếng trầu vào miệng, giọng nói như ngọng:

- Một đêm thì được, nhưng phải ở riêng...

- Gớm bà! Người ta đang đau yếu thế kia, chung hay riêng thì có mà...

- Vâng! Thế thì được. Chờ tôi nhờ chú Hành day cho cái huyệt cổ, rồi về. Gớm, hôm qua tham mấy chục cân phân đạm, thế mà về đau quá... muốn gãy cả cổ!

Dọc đường theo bà Quạt về, tiện miệng Đức hỏi:

- Đây có gần Hòa Mỗ không hả bà?

- Hòa Mỗ là xã bên cạnh. Anh cũng biết bên ấy à?

- Ngày trước cháu có người bạn học ở xã ấy. Hơn chục năm chưa gặp lại, cháu cũng chưa đến nhà bao giờ.

Bà Quạt là người cởi mở:

- Tên là gì? Con cái nhà ai? Tôi cũng người bên ấy lấy chồng sang đây.

Đức phì cười:

- Con cái nhà ai thì cháu không biết, nhưng tên là Chuyên, bằng tuổi cháu...

- Thế thì Chuyên con nhà Mai Phục rồi. Năm nay đúng ba mươi phải không nào?

- Đúng đấy ạ!

- Anh là bạn học trường huyện với nó à?

- Không ạ!

- Thế thì học hành ở đâu? Năm nọ nó thi đại học hai năm không đỗ, về đi bộ đội, phục viên rồi.

- Chúng cháu là bạn học lớp “mười ba” bà ạ!

Bà Quạt dừng lại, nhả miếng bã trầu, ngạc nhiên:

- Lớp “mười ba” là lớp gì? Chúng tôi chỉ biết cho con đi học hết lớp mười hai...

Vợ Đức tuy mệt, nhưng cũng cười, trả lời thay chồng:

- Lớp “mười ba” là thi rớt đại học, ở nhà luyện thi thêm một năm, gọi là lớp “mười ba” đấy bà ạ...

Bà Quạt cười, phô hàm răng đen nhưng nhức:

- Thằng Chuyên là cháu gọi tôi bằng cô ruột đấy. Để xem có đứa nào về bên ấy tôi nhắn cho. Mà anh tên gì, ở đâu?

Cơm chiều dọn ra, bà Quạt nài nỉ vợ chồng Đức ngồi ăn chung. Đức thì quen rồi, ở bộ đội thỉnh thoảng làm công tác dân vận, gặp bữa anh cũng vẫn ăn cơm cùng bà con, nhưng vợ anh thì ngại, chối khéo. Thành thử, cả Đức cũng phải từ chối, lấy cớ vừa ăn ngoài huyện, hãy còn no. Bà Quạt cho mượn chiếc giường lớn kê gian ngoài, có mắc sẵn màn. Đức biết ý, để vợ nằm một mình, anh ra hiên, trải manh chiếu. Trăng hạ tuần nhô lên sau rặng cúc tần, cóc nhái kêu ran rình ngoài ao, khiến Đức không sao ngủ được. Anh nhìn đồng hồ, đã mười giờ đêm. Bỗng có tiếng chó sủa ran ngoài đầu xóm, rồi tiếng ô tô, lát sau lại thấy vệt đèn pha loang loáng, tiếng ô tô to dần, rồi dừng lại trước cổng nhà bà Quạt. Tiếng máy xe đã tắt, nhưng đèn pha vẫn sáng, hai con chó nhảy xô ra sủa quyết liệt. Tiếng đàn ông từ đầu xe, vọng vào:

- Cô ơi! Cô chú ngủ cả rồi à...?

- Ai đấy - Ông Quạt gọi vọng ra.

- Cháu, cháu Chuyên đây! Mở cổng, đánh chó hộ cháu cái.

Bà Quạt từ trong buồng ra- Mình đợi cậu không thấy, nên cũng quyết định bỏ thi luôn...

- Cậu ngốc quá! Nếu lỡ thì chỉ một mình tớ chịu thôi, sao để đến nỗi cả hai thằng cùng hỏng?

Đức ôm lấy Chuyên, khóc:

- Tớ thương cậu quá! Để một mình cậu bất hạnh không đành, thôi thì có thêm tớ nữa cùng rủi ro, để cậu đỡ ân hận...

Chuyên cũng khóc:

- Cám ơn cậu đã vì tớ mà có khi hỏng cả cuộc đời!

- Hỏng là thế nào? Thua keo này, ta bày keo khác. Với lại, có thi đã chắc gì đỗ, là tớ nói tớ ấy... Nhưng mà cậu bị rắc rối thế nào?

Sáng ấy, Chuyên đến địa điểm thi sớm lắm, trên đường mới chỉ có loáng thoáng bóng người. Đang đạp xe, bỗng Chuyên phát hiện ra có một cô bé gái độ mười lăm, mười sáu tuổi đang nằm quằn quại bên một vũng máu. Cậu nhảy xuống, đến gần thì thấy cô bé bị thương ở đầu, máu chảy nhiều quá.

- Em bị làm sao?

Cô bé nhắm mắt chỉ tay về phía trước, giọng thều thào:

- Bị... xe máy đâm... của một người đàn ông... chạy rồi...

Tức tốc, Chuyên xé áo may ô buộc đầu cô bé lại rồi đỡ lên xe đạp, phóng thẳng đến bệnh viện. Khổ cái, không thuộc đường, nên vừa đi vừa hỏi thăm. Mãi mới đến nơi...

- Mình định đưa cô bé vào viện rồi đến địa điểm thi, nhưng ở đó người ta không cho đi...

- Sao thế?

- Họ yêu cầu mình khai đủ thứ, rồi bắt phải ở lại để làm thủ tục nhập viện cho cô bé...

- Sao cậu không nói cho họ biết là cậu đang phải đi thi?

- Có! Mình có nói nhưng người ta không tin, chìa cả thẻ thí sinh dự thi ra cũng chịu. Họ còn nghi mình là thủ phạm nữa chứ!

Mải nghĩ chuyện của mười năm trước, chiếc xe do Chuyên lái đã ngoặt vào một cánh cổng, dừng lại trước một cái sân rộng, trải bê tông nhựa. Chuyên tắt máy, giục:

- Xuống đi Đức! Đến nơi rồi! Mà cậu nghĩ gì thế?

Đức như tỉnh ra, cười:

- Tớ nghĩ về cái cô bé mà cậu đã bỏ cả buổi thi để đưa vào bệnh viện. Giờ mà gặp được cô ấy thì buồn cười lắm nhỉ?

Chuyên cười to:

- Buồn cười lắm hả? Thế cậu có muốn gặp cô ấy không?

- Cậu gặp rồi à?

- Gặp rồi! Mà cậu cũng sắp sửa gặp ngay bây giờ đấy!

Đức ra khỏi xe, hơi mát của đất trời và cả tiếng giun dế kêu đêm ùa vào làm anh dễ chịu hơn so với cái mát lạnh bằng máy của xe ôtô. Nghe Chuyên nói thế, Đức đã đoán ra:

- Cậu lấy cô bé?!

Chuyên cười phá ra:

- Giỏi! Giỏi đoán mò thật đấy! Mà lại đúng mới chết chứ. Đúng là sĩ quan quân đội nhân dân thật! Thôi vào đi, đây là văn phòng, cũng là nhà ở làm việc của vợ chồng mình...

Đức theo Chuyên vào một căn phòng có đèn điện sáng choang, khiến anh lóa mắt, một lúc sau mới nhận ra những đồ vật được trưng bày giản dị nhưng ngăn nắp. ở một góc tường, khuất sau một chậu cây xanh, phải tinh ý hoặc cố ý lắm mới thấy, Đức nhìn thấy một chiếc áo quân phục được lồng trong tấm ni lông trong suốt, kiểu áo của binh sĩ. Phía trên là chiếc mũ kê-pi có viền đỏ, lấp lánh quân hiệu. Đang mải mê ngắm những đồ vật trong phòng khách thì Chuyên đã từ phòng bên sang, theo sau anh là một phụ nữ, giản dị trong bộ áo cánh, nhưng không kém phần đoan trang, xinh đẹp. Đức lúng túng:

- Chào chị...

- Đây, cái cô bé đã cản bước đường tiến thân của hai thằng mình ngày đó đây - Chuyên giới thiệu một cách hãnh diện - Cô ta tên là Minh Thúy, bà con trong làng còn gọi là chị Chuyên...

- Em chào anh Đức ạ!

Tiếng chào trong vắt của Minh Thúy và lời giới thiệu của Chuyên, khiến Đức hơi ngượng.

- Suốt những năm qua, không ngày nào anh Chuyên nhà em không nhắc tới anh, anh gần như là thành viên trong gia đình em đấy. Chúng em cứ ân hận mãi, vì em mà các anh phải lỡ làng. Hôm nay thật là may cho chúng em quá. Thôi, em mời hai anh cùng ngồi vào mâm, để mà hàn huyên. Mâm cơm dưa muối em chuẩn bị từ khi cô em nhắn tin sang, anh Chuyên đã ra lệnh cho em phải làm cho thật chu đáo, nhưng mà em vụng lắm...

Thúy che miệng cười nhẹ, còn Đức thì cứ ngẩn ngơ... Rượu rót ra, chạm cốc và im lặng. Im lặng chất chứa đầy những kỷ niệm, long lanh như thủy tinh và cũng xót xa như hạt muối trong veo, tưởng như trong ba người, hễ hai đụng tới, lập tức nước mắt sẽ òa ra, tuôn trào... Để rồi, người lên tiếng trước vẫn là Thúy:

- Bây giờ em mời hai anh uống rượu tự nhiên, em phải đi nằm với các cháu. Sáng mai, dậy sớm, còn phải sang bà cô em để thăm chị Đức. Uống bao nhiêu thì uống, nhưng sáng mai các anh không được ngủ trưa đâu đấy!

Thúy đi rồi, Đức và Chuyên nhìn nhau, bất ngờ cả hai cùng rơi nước mắt. Có một giọt lặn vào trong rượu. “Mâm cơm dưa muối” của Thuý chất ngất thịt gà luộc vàng chơi chới, miến dong trong suốt, thơm lừng...

- Sau hôm ấy, cậu về nhà hay đi đâu? - Mãi rồi Đức cũng nói được một câu, phá vỡ cái không khí nặng nề.

- Về quê, về cái làng này. Bố mẹ mình không nói câu nào, nhưng mình biết các cụ vô cùng thất vọng vì thằng con. Hai tháng sau, mình nhập ngũ thi hành nghĩa vụ quân sự... Còn cậu?

- Mình cũng thế - Đức bắt đầu cảm thấy hào hứng - Nhập ngũ sau hai năm, trong quân đội mình được tổ chức ôn thi rồi thi đậu vào trường sĩ quan. Thế là nghiệp con nhà lính bắt đầu từ đó...

Chuyên rót rượu vào ly Đức, rồi rót cho mình:

- Thế là cậu cũng đi đường thẳng rồi! Còn mình phải đi đường vòng, vòng một chút thôi. Vào bộ đội, mình làm lính biên phòng đóng ở một cửa biển miền Trung. ở đây, mình được một ông cụ yêu quí, nhận làm con và truyền cho mình cái nghề nuôi thủy sản. Ra quân, mình về ngay làng để triển khai mấy mẫu đầm hoang của xã. Nhưng, có một điều này, quan trọng vô cùng, có tính quyết định đến cuộc đời mình...

- Thúy?

- Đúng! Đôi khi mình cứ nghĩ hình như ông trời cản đường không cho mình vào đại học. Nhưng bù lại, ông ta, tức là Ông Trời ấy lại ban tặng cho mình một cô gái, không, với mình phải gọi là cô Tiên!.... Lúc mình ở bộ đội, ông bố Thúy lùng sục tìm mình bằng những dấu vết của bệnh viện mà mình khai báo hôm ấy. Cụ đến tận nhà, khi biết mình bị lỡ buổi thi đó thì ông cụ ân hận lắm. Khi mình về phục viên, hai bố con cụ đến thăm và rủ mình lên Hà Nội chơi. Cụ hỏi: “Anh còn quyết tâm thi vào đại học nữa không?”. Mình thưa là con muốn về quê để làm kinh tế, học hành thì để từ từ, vừa làm, vừa học dần. Cụ im lặng, gật đầu, rồi lại hỏi: “Thế anh đã định cưới vợ chưa?”. Mình ấp úng không nói được, thì cụ nói ngay: “Nếu thế thì anh nên cưới vợ, có vợ anh mới làm kinh tế được”. Mình vâng dạ lấy lệ cho ông cụ khỏi tra vấn gì nữa, nào ngờ ông cụ hỏi ngay:

- Anh có muốn cưới con Thúy nhà tôi không?

Thế mới chết chứ! Biết trả lời thế nào bây giờ. Thuý đã mười tám tuổi, xinh như bông hoa, lại là con nhà Hà Nội gốc, lấy một thằng nhà quê thất học như mình sao được? Rồi cũng đành đáp:

- Thưa bác, cháu muốn lập nghiệp ở quê nhà. Mà quê cháu nông thôn, nghèo nàn, lạc hậu, vất vả lắm. Sợ em Thúy...

- Tôi hiểu rồi! Năm nay con Thúy vừa thi rớt đại học, tôi cho nó về quê anh làm người giúp việc cho anh. Nếu chịu được thì lấy nhau, còn không thì thôi, tùy anh chị...

Mãi sau này khi đã thành vợ chồng, Thuý mới thú nhận là đã nói với bố “con chỉ lấy anh Chuyên thôi”. Mình hỏi tại sao thì Thuý bảo: “Bố nói là một con người như anh, dám hy sinh lợi ích của mình vì người khác, thì thế nào cũng nhận được sự thương yêu giúp đỡ của người đời”. Ngẫm ra cũng thấy đúng, Đức ạ... Cơ ngơi, sự thành công của mình hôm nay, phải nhờ ở công sức, đầu óc tính toán của Thúy rất lớn. Nói thật nhé, người thành phố, trong cuộc vật lộn thương trường này, họ hơn cánh nông dân mình cả cái đầu! Thế còn cậu?

Đức đã ngấm tí men, lại ngấm cái niềm vui có hậu của bạn, nhưng anh vẫn có cái phiền muộn của hoàn cảnh gia đình, nên trả lời dè dặt:

- Vợ mình dạy học cấp hai. Tuy vậy chứ cũng bôn ba, đôn đáo lắm. Ngặt nỗi cái bệnh đau đầu thỉnh thoảng nó lại hành...

- Sự tình thế nào?

- Hồi cô ấy học cao đẳng sư phạm, lúc đi qua sân bóng chuyền, bị một quả bóng đập vào sau gáy, gục xuống ngất tại chỗ. Chữa khỏi nhưng thỉnh thoảng vẫn đau. Mới rồi lại bị cái công nông nó quệt nên đau lại, dữ dội hơn...

- Thế lúc yêu nhau cậu có biết cô ấy có bệnh sẵn không?

- Biết chứ! Cô ấy kể hết cho mình nghe...

Chuyên đứng dậy, ra chiều nghĩ ngợi:

- Phải chữa bằng khỏi, bằng tiệt! Cái này để mình lo về tài chính, với lại chú Quản Hành là bạn chiến đấu với bố mình ở miền Đông Nam bộ, chú quý mình lắm. Cậu giỏi, vẫn là con người đáng nể. Biết có bệnh mà vẫn nhận trách nhiệm, ông Trời cũng cho cậu một Nàng Tiên... Ta uống cái nhỉ?

Thế là mọi cái Chuyên, đúng hơn là vợ chồng Chuyên đã lo chu tất chuyện ăn ở của vợ Đức trong thời gian chữa bệnh. Chú Quản Hành thì hứa, không quá hai tháng sẽ khỏi, mà là khỏi hẳn.

- Thôi, yên tâm lên đơn vị đi, đã có mình lo. Mình phải vào Sài Gòn chứ không thì theo cậu lên đơn vị, chơi với cậu và các bạn cậu một ngày. Nhưng vì công việc, hẹn sau vậy...

Lúc ra đến đầu làng, chống xe, Đức nắm tay Chuyên:

- Cám ơn vợ chồng. Mình chúc cậu trở thành một tỷ phú, một doanh nhân tầm cỡ quốc tế!

- Cái đó khó đấy, cỡ quốc gia thì mình hứa. Còn mình thì chúc cậu trở thành một ông tướng. Được không?

Đức cười xòa:

- Cái đó thì khó thật!

- Khó cũng phải phấn đấu. Mình có đọc được ở đâu đó, còn nhớ được câu: “Nếu một nam nhi bước chân vào cổng trường sĩ quan mà không mơ thấy mình cầm trong tay chiếc gậy Thống chế, thì đó là một chiến binh tồi!”. Sao?

- Thôi được, mình hứa. Nhưng nếu không thành sự thật thì mình xin chân làm bảo vệ cho cậu đấy.

- Không bao giờ, Đức ạ. Thôi lên ngựa đi, chàng “cựu học sinh lớp mười ba”!

*

*  *

Các bạn lớp “mười ba” thương mến ơi, tôi muốn nói với bạn câu này. Có một ngày nào đó trên chặng đường trước mắt, các bạn sẽ gặp những vị tướng tài ba hay nhà doanh nghiệp lừng lẫy? Họ chính là những cô cậu học trò lớp “mười ba”, lỡ vận may năm nào đấy. Bạn sẽ gặp họ, cũng như tôi sẽ gặp tướng Đức và nhà tỷ phú Chuyên, mà phần đầu câu chuyện tôi đã kể trong thiên truyện ngắn này.

Thành phố Hồ Chí Minh 5-9-2003

(Văn nghệ Quân đội số 588/2003)

Chuyến đi săn cuối cùng

Anh cầm nỏ săn men bờ đầm Vạc ra sông Cái. Từ ngã ba sông xuống cửa biển thuyền xuôi khoảng hai giờ đồng hồ, còn ngược lên nương ngô nhà anh dưới chân đồi Con Rùa chỉ đun sôi siêu nước là đến. Đi tắt theo suối Yên Ca là về xóm Núi, vượt qua thung Dâu vào sâu nữa gặp bản của người Mường. Ngày trước, rừng còn nhiều thú, thỉnh thoảng ban đêm lợn rừng đi kiếm ăn lạc đường chạy qua cả quốc lộ Một. Từ ngày bạt núi mở rộng dốc Sây, công trường nổ mìn xay đá, thú rừng lánh sang mạn tây nam dãy Tam Điệp hết, riêng khỉ lông xám vẫn còn nhiều. Có lẽ khỉ tiến hoá thành người, khỉ gần người hoặc giống người nên khỉ không sợ người?

Núi rừng Tam Điệp dạo này không mưa. Đầm Vạc, sông Cái đang mùa nước cạn, mực nước thấp nhưng vẫn giữ được vẻ mênh mang vốn có từ ngàn xưa. Hai bên mép nước bờ sông, và mép nước các gò nổi trong đầm, bần chua mọc lưa thưa, bám rễ vào đất nâu sậm; thỉnh thoảng một đám cỏ ngạn mọc xen vào, xanh um.

Ngày anh còn bé, cha thường chèo thuyền thúng đưa anh đi săn vịt trời, mòng két ở đầm Vạc. Cứ vào độ tháng chín ta, cỏ ngạn bắt đầu lụi, hết đêm sang ngày sóng vỗ vào gốc cỏ ngạn, lúc nước rút củ ngạn chòi hẳn ra. Khi gió heo may tràn đến, vịt trời, mòng két di trú về đầm Vạc, sông Cái trốn đông, rúc đầu vào bờ, vào gò nổi trong đầm ăn củ ngạn. Mùa heo may cũng là mùa săn mòng két, vịt trời. Dân xóm Núi bắn vịt trời bằng súng săn hai nòng, thường nhằm vào đầu, bắn chết ngay mới hòng bắt được. Bắn gẫy cánh gẫy chân, nó bơi vào bãi lầy thụt ngụp hết mình chỉ để thò mỏ chìa hai lỗ mũi thở, trốn hàng giờ không chịu ngoi lên. Cha thường bắn vịt trời bằng nỏ săn, rủi ro trúng cánh hay đùi, mũi tên vẫn mắc lại. Vịt trời mang luôn cả mũi tên bơi, lặn trốn bị vướng rong rêu, cành cây nên không bao giờ thoát cả. Bắn vịt trời phải bắn con cái. Con cái chết, con đực chẳng chịu bỏ đi, bao giờ cũng bay vòng trở lại, lảng vảng, lúc ngụp lặn, lúc bơi, quanh quẩn bên bạn tình. Bắn trúng con đực thì con cái bay mất tích luôn, không còn cơ hội săn tiếp.

Cái giống vịt trời rất lạ. Thời gian ấp trứng hầu như do vịt đực ấp, vịt con nở, vịt đực lại dẫn đi kiếm ăn để cho vịt cái rảnh rang, nhàn hạ tự kiếm mồi nuôi thân vỗ béo, thay lông rồi tiếp tục đẻ trứng. Cha anh bảo: “Cha nghiệm ra: Vịt đực là cái giống chung tình. Ví như: Con vịt cái không may chết thì vịt đực vẫn ấp trứng tận đến lúc nở, nuôi con đủ lông đủ cánh mới thôi. Chẳng may vịt đực chết thì vịt cái bỏ tổ trứng ấy ngay, đi tìm con vịt đực khác. Anh nói: “Cha biểu gì con chẳng hiểu gì sất”. Cha anh thở dài: “Con còn nhỏ, đường đời chưa biết hết. Lớn lên nữa sẽ hiểu”...

Càng gần nương ngô, càng nhiều mùi hương lạ. Mùi hoi hoi, nồng nồng của giống cái đang mùa động dục lẫn mùi ngai ngái, ngon ngót của ngô non đọng sữa. Càng gần nương ngô, càng nhiều tiếng rào rạo, tiếng khẹc... khẹc của họ hàng hang hốc nhà khỉ. Anh chưa kịp giơ nỏ săn, hàng chục con khỉ đã rẽ cây chạy rào rào ôm bắp non chuồn lên rừng. Một con khỉ to lông mốc xám ra khỏi nương ngô cuối cùng. Anh đoán, nó cố tình thu hút sự chú ý của anh để kéo dài thời gian cho họ hàng nhà khỉ thoát thân. Anh xót của. Nương ngô xanh đang độ bắp đọng sữa, có bắp trổ sớm, râu bắt đầu heo héo cũng bị vặt toác bẹ, đạp gẫy rạp cây, bắp non bị găm nham nhở rơi lỏng chỏng. Anh điên tiết, cầm nỏ săn rượt theo...

2.

Nỏ săn của cha để lại, hai chỗ tay cầm mồ hôi ra bắt màu nâu bóng từ ngày trước. Đã lâu không dùng đến nhưng cánh nỏ vẫn khoẻ và chắc. Cánh nỏ là gốc tre đực già chẻ đôi, vót nhẵn thuôn dần về hai đầu, dài nửa sải tay. Thân nỏ, cha làm bằng gỗ sến, còn lẫy nỏ là một mảnh sừng trâu. Mũi tên, cha cũng làm từ tre đực già, chọn đoạn thẳng, dóng dài; một đầu tên vót nhọn, một đầu gắn mảnh cật tre mỏng làm cánh lái.

Nhiều buổi hừng đông, chim chào mào đội mũ dải đen loách choách trên cây ổi trước nhà, cha gọi anh dậy tập bắn. Bài học đầu tiên: bắn những con gì, giống gì. Bài học thứ hai: lên dây nỏ. Lên dây nỏ phải thót bụng tì chuôi nỏ vào, gồng người từ từ căng bụng đẩy nỏ ra, đồng thời hai tay kéo dây mắc vào khấc hãm. Mũi tên đặt xuống rãnh nỏ ngay ngắn. Bài học thứ ba: gương nỏ, tỳ tay và ngắm vào điểm bắn. Cha làm mẫu. Phựt! Mũi tên lao đi. Con sẻ đậu ở cành dâu da rơi xuống đất...

Cha mẹ hầu như chưa bao giờ nặng tiếng với nhau. Duy nhất có một đêm, anh chợt thức giấc bởi tiếng gầm của cha: “Tôi sẽ chôn chặt trong lòng chuyện ấy. Nhưng tôi thề: trước khi chết tôi sẽ kể cho con trai tôi rõ...” Mẹ sụp xuống chân cha, van nài: “Đừng! Em xin mình! Mình đã tha thứ cho em ngay từ cái đêm đầu tiên em bước vào cái nhà này rồi mà. Sao mình còn nhắc lại?” “Nhưng mà tôi không làm sao quên được”. “Em xin mình. Mình đừng bắt con phải nghe...” Đêm đó mẹ ầm thầm, sụt sùi; còn cha ngồi lặng câm đến tận sáng. Khi đó anh còn bé lắm, anh chưa cắt nghĩa được chuyện gì đã xảy ra!

Tường nhà anh treo nhiều loại móng, vuốt, sừng, da thú... cha bắn từ hồi chưa cấm rừng. Mỗi lưu vật là một cuộc đời con thú; ngoài cha ra, chỉ có một người biết chúng đều là giống cái. Cha rất quý cái nỏ săn. Vậy mà đã có lần cha định bẻ cánh nỏ gãy làm hai.

3.

Đã nửa giờ đồng hồ, anh cầm nỏ săn đuổi theo con khỉ lông mốc xám. Rất lạ! Khi anh gương nỏ lên, ngắm; vừa bóp lẫy, con khỉ lông mốc đã rơi xuống; có thể nó rơi trước khi mũi tên lao ra một, hai giây gì đó và nằm bẹp dưới đất như chết. Anh khoác nỏ lên vai, đến nhặt chiến lợi phẩm thì bỗng nhiên nó nhoắt dậy, vụt tót lên cành cây cao. Cứ thế, nó như người nhử mồi, anh đuổi theo bắt bóng. Con khỉ đã thành tinh của rừng xanh thật rồi, nó nhanh nhẹn, tàng hình như ma. Mệt phờ râu cáo, anh nằm vật xuống gốc cây mã tiền bên bờ suối Yên Ca. Mồ hôi túa ra, hai gối mỏi và bàn chân sất xước rớm máu bởi gai cào. Khỉ thật! Đúng là khỉ thật! Nó cứ nhoàng nhoàng, ẩn hiện trước mắt. Và bây giờ, nó đang ngồi trên cành cây cao kia, dạng roác háng gãi sồn sột.

Hoá ra là con khỉ đực. Nó trêu ngươi anh? Nó đùa giỡn anh? Không! Anh nhầm. Chẳng lẽ con khỉ đực tinh ranh đã biết nhử anh đuổi theo để con khỉ cái lông đen và con nó tẩu thoát. Khá khen cho nghĩa phu thê, cho tình phụ tử, và lòng chung thuỷ của giống đực. Con khỉ cái có biết trời đã ban cho nó người chồng vĩ đại bậc nhất núi rừng Tam Điệp không?

Nghỉ đã! Anh toài người xuống vốc nước lên mặt. Nước suối ở chân núi Lò Vôi trong lành tinh khiết làm anh tỉnh táo hẳn ra và anh lại nằm ngửa trên cỏ xanh ngắm nhìn những tia nắng đang chiếu xiên qua kẽ hở vòm lá. Con khỉ lông mốc xám vẫn ngồi trên cành cây cao kia, nó không còn gãi háng nữa, nhìn anh. Anh nhìn lại. Con khỉ lông mốc xám, đít đỏ hon hỏn, trán nhăn nheo và hói, nó như một lão già gương mặt mang đầy dấu vết đày ải khắc nghiệt của thời gian.

4.

Lúc sắp chết, cha anh như ngọn đèn dầu lạc lụi dần, lụi dần. Cha gọi anh đến bên giường. Mặt cha hốc hác, hai mắt trũng sâu kéo lông mày xuống khỏi trán, mái tóc muối tiêu và má tóp lại..., chẳng tìm  đâu sức sống trên gương mặt của cha. Ai cũng phải già cỗi, bệnh tật rồi chết, nhưng thời gian, mưa nắng và sóng gió cuộc đời tàn phá gương mặt cha đến thế này thì anh không tưởng tượng nổi. Hai giọt nước đục rịn ra hai khoé mắt, cha thều thào: “Cha đã định không nói. Cha sẽ mang theo xuống mồ. Nhưng con còn trẻ, con ngu ngơ mà cuộc đời đầy trắc ẩn, không lường hết được... Đến lúc chết, cha vẫn thương cái thân cha, thương con, thương những thằng đàn ông, con ạ.  Con có nghe cha nói không? Có à. Con ơi. Con có biết cha đi săn cứ nhằm bắn giống cái không?”. “Đừng! Em xin mình...” Mẹ ở đâu đó lao vào, mẹ gục đầu vào lòng cha và cha không nói được nữa. “Đừng! Em xin mình! Đừng bắt con phải nghe...” Vẫn cái điệp khúc năm xưa mẹ van vỉ cha. “Mình đã thương em, mình đã im lặng cả cuộc đời. Em xin mình thương cho chót.” Cha vẫn câm lặng. Không gian trong cái nhà kín cửa che gió cũng dồn nén dặc quánh lại. Anh bàng hoàng quá. Anh lờ mờ hiểu ra cái điều cay đắng chịu đựng bao năm nay của cha. Bỗng mẹ ngồi dậy thở dài và mẹ quấn mái tóc sổ tung, xoã sượi lại: “Thôi! Tôi không xin mình nữa. Cả đời tôi, tôi lam lũ vì cái nhà này, tôi cúc cung chịu tội từ cái đêm đầu tiên tôi làm vợ mình, nhưng mình vẫn để bụng dai dẳng quá. Tôi cắn rơm cắn cỏ xin mình. Mình chẳng thương, tôi đành chịu.” Mẹ anh giơ tay áo quệt nước mắt và bước ra ngoài. “ Bu! - Anh nhìn thẳng vào mắt mẹ - Cha đang cần bu lúc này”. Anh nói và giữ tay mẹ lại. Bước chân mẹ ngần ngừ, do dự, mắt ầng ậng nước. May sao lúc đó cha anh bảo: “Mình ngồi lại. Tôi xử với mình tệ quá...  Tệ quá!”.

Mẹ anh khóc và mắt anh cũng rơm rơm nước.

Cha anh mấp máy cặp môi khô: “Mình nằm xuống với tôi một lát đi”. Anh đỡ cha lui vào phía sát tường cho mẹ nằm bên cha. Cha nhấc tay phẩy như bảo anh đi ra ngoài. Mẹ nức nở, tức tưởi vì sự kìm nén được giải toả, mẹ khóc như chưa bao giờ được khóc. Cha bảo:“Mình! Mình đừng khóc nữa.” Mẹ vẫn khóc to. Cha vuốt vuốt mái tóc có nhiều sợi bạc của mẹ, một cử chỉ của người đang yêu, mới yêu: “Tôi thương mình! Mình có nghe tôi nói không? Bây giờ tôi mới yêu mình. Tôi yêu mình thực lòng mà”. Cha anh nói rành rẽ, tỉnh táo quá. Như ngọn đèn dầu cố cháy bùng lên trước khi lụi tắt, cha đang dồn hết tinh lực còn lại để nói những lời yêu thương với mẹ, lời nói yêu thương muộn mằn của người sắp chết.

Mẹ mừng rỡ, hỏi:“Mình tha tội cho em  thật chứ?”. Cha gật đầu, bảo: “Mình đưa cho tôi cái nỏ săn.” Mẹ lo lắng kêu: “ớ các con ơi! Thầy chúng mày làm sao thế này.” “Không làm sao đâu. Mình chiều tôi đi, mình đưa cái nỏ săn cho tôi mà”. Cha anh van nài.

Anh từ ngoài thềm bước vào, đến bên tường lấy nỏ săn thay mẹ đưa cho cha. Cha cầm ngược nỏ săn: “Tôi bẻ gãy nỏ... mì...ình nhá”. Mẹ nấc lên: “Mại ơi! Thày mày sắp đi rồi!” Chưa bao giờ anh bình tĩnh như thế, anh nhìn kỹ thân hình cha. Cha co chân phải. Cha ngấc đầu, tì cánh nỏ vào đầu gối. Cha cố mắm môi, gồng sức bẻ. Cha kiệt sức, nằm vật xuống chõng tre. “Tôi không đủ sức rồi... mình ạ!”

Dường như bầu trời đã sụp xuống chân anh, bỗng chốc lại kéo vút lên xanh thẳm tầng từng không. Anh ra ngoài đầu thềm hè ngồi. Hoàng hôn đỏ ối nhuộm hồng một góc dãy núi Tam Điệp. Cha đã không bẻ nổi cái nỏ, cái nỏ săn cùng bao đau đớn, buồn vui đi theo suốt cuộc đời cha. Chưa bao giờ anh mong các chị và em gái về quây quần tụ họp như lúc đó.

5.

Loạt soạt. Lạo xạo. Rồi lại loạt soạt. Tiếng rẽ lá và bước chân trên cành khô làm anh giật thót mình. Tiếng động đánh thức cơn mộng mị đang chìm trong ký ức đưa anh trở lại với rừng. Lại một con thú nữa. Mùi hoi hoi của giống khỉ phảng phất. Có thể là một con cái đang mùa động dục. Anh gương nỏ và đặt ngón trỏ vào lẫy. Nhưng anh giật mình, anh chớp chớp rồi mở to mắt. Anh hoảng hồn và anh trấn tĩnh. Không thể tin được: một bờ vai đàn bà.

- Sim! Cô Sim. - Anh buột miệng gọi to.

- ơ kìa. Anh Mại.

Sim chui khỏi lùm cây và bước ra chỗ trống. Dây quai sọt níu trễ một bên vai, mồ hôi nhễ nhại trên trán. Thì ra là Sim đi lấy lá thuốc cho chồng. Chồng Sim tên là Lùng ốm từ nhiều năm nay, gần đây thỉnh thoảng lại co giật. Lúc túng bấn, ốm đau quá, Lùng chịu không được quát mắng cả Sim. Có người độc miệng bảo Sim mang bệnh tật đến cho Lùng, nên thằng chồng ốm đau quặt quẹo từ ngày lấy vợ. Biết vậy nhưng anh vẫn hỏi:

- Cô Sim sống hạnh phúc chứ! Lùng có khoẻ không?

Dường như Sim không để ý. Cô thật thà nói:

- Nhờ trời, anh Lùng lúc nào yêu thương. Nhà em vẫn khoẻ.

Anh biết Sim nói dối. Say rượu, Lùng vừa thượng cẳng chân hạ cẳng tay làm vợ thâm tím mặt mày vừa mắng chửi, nhiếc móc vợ. Sim được cái nhẫn nhục, chịu đựng. Biết vậy mà anh vẫn không buông tha:

- Vẫn khoẻ sao Sim phải đi lấy thuốc? Hay tìm sâm quý bồi bổ cho chồng!

- Em đi lấy củ bình vôi. Cái giống bình vôi mọc trên núi đá vôi này hiếm quá.

- Trên núi Lò Vôi ấy, ngày trước tôi và Lùng hay leo núi bắt sáo, thấy đầy.

Sim búi lại búi tóc đang sắp sổ tung. Cổ gáy lộ ra trắng quá. Sim vẫn đẹp. Cuộc sống vất vả ở vùng bán sơn địa này không làm dáng vẻ cô hao gầy. Gái một con trông mòn con mắt, Sim vẫn đẹp, đằm thắm và quyến rũ. Đôi vú đang lúc cương sữa, nhô cao, sữa rịn ra thấm ướt hai đám áo tròn như lòng bàn tay trước ngực. Sim vẫn khoác cái sọt đứng tựa vào gốc cây sồi già, gương mặt buồn quá. Một thoáng ân hận vì vừa lỡ lời móc máy, anh dịu giọng bảo:

- Thôi cô Sim về đi, kẻo người ta nhìn thấy.

- Anh vẫn cố ý tránh mặt em. Anh sợ mang tiếng à?

- Là tôi nói Sim về đi chẳng chồng em mong, con em chắc đang đói sữa đấy. Trẻ con đói sữa là nó quấy.

- Cái số em nó khổ thế. Giá ngày trước anh Mại đừng ra phố.

- Tại Sim không chờ tôi.

Sim nghẹn ngào, nước mắt ứa ra...

6.

Đêm tân hôn.

Lùng và Sim sùng sục trong buồng. Cái buồng ở xóm Núi nhà quê bao giờ cũng thiêu thiếu sáng. Lùng và Sim nhào vào nhau sung sướng, đam mê, hạnh phúc... Đến khi tỉnh ra, Lùng lột vội tờ giấy bản trải giữa chõng tre đã bị chà sát, dày vò nhàu nhĩ nhưng vẫn một màu trắng ngà. Một đám ươn ướt bằng lòng bàn tay không màu sắc loang ở giữa tờ giấy.

- Thế này là thế nào?- Lùng gào lên.

Sim sợ hãi, ôm chăn nep nép ở góc giường.

- Khốn nạn! Thế này là thế nào?

- Em không bi... ết!

- Hay là cô với...  thằng Mại?

- Khô...ông!

Sim cũng gào lên rồi gục mặt vào gối cưới tức tưởi, nấc... Lùng đau đớn bước ra ngoài thềm hè ngồi. Đêm về sáng, núi rừng Tam Điệp tối đen mông lung, hoang dã càng làm cho Lùng đau đớn hơn.

Một lần, hai lần rồi nhiều lần Sim quỳ sưng đầu gối thề sống thề chết chưa một lần ăn nằm với thằng đàn ông nào... Lùng vẫn im lìm, lạnh tanh. Càng im lặng nỗi đau càng dồn nén chồng chất, Lùng thành kẻ vũ phu... Sim không thanh minh được, không san sẻ được cùng ai. Cái trinh trắng, quý giá của người con gái phải tự người đàn ông biết; giá như cái bánh bột lọc thì bóc ra cho chồng xem trước rồi mới cho chồng ăn...

Chuyện ấy qua lâu rồi, Sim ngậm đắng nuốt cay và gồng mình gánh chịu, đến khi không chịu được, Sim  tìm đến anh, kể lể...

7.

Nếu ở hoàn cảnh như Lùng, anh sẽ xử xự với Sim như thế nào? Im lặng, chịu đựng? Hay phá tan cái gia đình vừa gây dựng nên? Anh không lấy mất sự trong trắng của Sim nên chẳng có tội với Lùng. Anh yêu Sim, ngồi bên nhau chỉ dám cầm tay, hôm nào nồng nàn quá không kìm nén được cũng chỉ vục mặt vào ngực Sim để hít no nê mùi da thịt con gái thôi. Anh đi học xa xóm Núi ra phố và muốn Sim cùng ra phố. Mẹ Sim già lão, một mẹ một con, bà không chịu cảnh chia xa. Sim nghe lời mẹ, phụ tình anh lấy chồng làng. Cũng may anh chưa làm gì nên tội. Anh không làm hại đời Sim nên mỗi khi biết Lùng đánh Sim, hành hạ Sim, anh cũng không quá khổ sở và ân hận mà chỉ thương.

- Không sống được với nhau thì bỏ.

- Còn con cái, còn nhiều cái ràng buộc lắm, anh Mại ạ.

Sim im lặng. Cả hai người im lặng. Bao tình cảm vui buồn, thù hận, yêu thương, bỗng ùa về lẫn lộn.

- Anh Mại có biết, nhà trai ở Hà Nội về nhà chú Hào ăn hỏi cái Thêm không?

- Em gái tôi còn nói: họ để ô tô ngoài đường cái, thuê xe ngựa về xóm Núi cơ.

- Thế nên anh Mại mới vác súng đi săn để tránh mặt?

Sim đã nói trúng ý nghĩ của anh, nhưng anh vẫn gồng lên:

- Nương ngô nhà tôi khỉ phá quá. Cô đừng nói làm tôi khổ thêm nữa. Tôi bạc tóc cũng vì người ta bạc tình.

- ...

8

Mãn tang cha, mẹ giục anh lấy vợ. Mẹ đôn đáo ở làng trên xóm dưới tìm cho anh một cô gái chân quê. Một cô thợ cắt cỏ chưa đi khỏi làng bao giờ thì càng tốt. Anh cười bảo: “Sao cứ phải là quê mùa. Thời con gái, bu đã từng đi buôn vải cơ mà”. Dường như, anh đã chạm vào nỗi buồn của mẹ. “Vậy nên bu mới khổ cả đời. Đàn ông đàn ang các anh chỉ nghĩ đến cái thân mình mà chẳng thương thân người ta.” “Thế là bu trách thày con.” “Là bu nói thế. Thôi cứ để bu lo cho kẻo lại khổ truyền kiếp.” Nhưng mẹ vẫn không tìm được vợ cho anh.

Cho đến một buổi sáng đầu mùa hạ, sau chuyến xe ngựa từ làng ra, anh gặp “Chíp hôi” bên ngã ba đường chờ xe lên thành phố. Hôm ấy, nắng sớm, cỏ bên đường còn ngậm sương long lanh, vịt trời nháo nhác kiếm ăn trên đầm Vạc. Người làng Sơn Hạ đang quẩy quang gánh vào thung Dâu cắt cỏ tranh về lợp nhà. “Chíp hôi” cắp cặp, chân đi dép lê, tóc túm đuôi gà cháy nắng đỏ hoe, đôi mắt to đen, ngơ ngác. “Chíp hôi”gầy nhẳng, kẽ móng tay đen đúa đọng bùn đồng cỏ rửa chưa hết. “Chíp hôi” có một cái gì đó chất phác đến ngây thộn lại  trắng trong, thuần khiết bên ông bố quê mùa, xách tay nải gạo thật thà như đếm. Cha “Chíp hôi” hồ hởi:

- May quá! Tôi nghe nói anh làm ăn ở ngoài đó, nhưng mà ngại không dám đến cậy nhờ. Cũng là người làng ta cả, hay là anh cho em nó theo ra Hà Nội với. Chứ ngoài đó lạ nước lạ cái, tôi đi cũng chả biết xoay sở thế nào.

Thì ra chú Hào đưa “Chíp hôi” ra Hà Nội tìm chỗ luyện thi vào đại học. Chuyện đó đối với anh chẳng khó khăn gì, được giúp người làng ở nơi xa xôi nhiều khi còn được tiếng, anh bảo:

- Chú Hào và em gái cứ yên tâm. Cháu cũng tiện đường mà. Em gái không ngại thì gần chỗ cháu làm cũng có một lò luyện thi.

Chú Hào mừng rỡ:

- Thật nhá! Thật nhá! Anh cho cái Thêm đi theo nhá. ối giời ơi! Quý hoá quá!

Người nhà quê thật thà, tin người nhưng nghèo, thường khi được giúp đỡ thì hàm ơn và mừng lắm, nhiều khi cái sự mừng lại thái quá. Anh khẽ liếc thấy đôi má “Chíp hôi” đỏ bừng lên, e thẹn. Cùng làng Sơn Hạ, nhà anh ở sát chân núi, bên đầm Vạc; chú Hào ở bên kia đồng Cỏ lối đi chợ Bút, xuống mạn biển. Lớn lên anh đi suốt, thỉnh thoảng mới về nhà, nên tầm tuổi như “Chíp hôi” anh không biết.

Căn hộ mười hai mét vuông tít tận tầng năm thuê đã nhiều năm, anh nhường cho “Chíp hôi” ở học ôn. Tiếng cười, tiếng nói, bàn tay của người con gái mới lớn làm căn hộ vốn quá đỗi cũ kỹ, tẻ nhạt, buồn thảm, bừa bộn trở nên mới mẻ, ấm cúng, vui và gọn gàng. Hai bữa trưa, tối anh leo cầu thang, đi chợ nấu cơm chờ “Chíp hôi” đi học về cùng ăn. Đêm, anh về phòng làm việc ở cơ quan ngủ. Cái điệp khúc ấy lặp đi lặp lại đúng một năm trời.

“Chíp hôi” vào đại học, cả nhà cô mừng quá. Chú Hào đến chơi, hàn huyên một lúc rồi chân tình nói với mẹ anh: “Con gái đi ra khỏi nhà lúc nào tôi lo lúc ấy. Các cụ ngày xưa bảo: Trâu ta ăn cỏ đồng ta, thằng Mại nhà bác mà ưng ý thì tôi giao phắt cái Thêm cho nó luôn.” Mẹ anh rầu rầu bảo: “Được thế thì quý hoá quá. Thằng Mại nhà này đường vợ con lận đận, quá lứa rồi. Liệu cô Thêm nhà chú có thương không.” Chú Hào gạt phắt:“Không thương mà được với tôi à. Ăn quả nhớ người trồng cây. Con Thêm nhà tôi được ăn trắng mặc trơn, nhởn nhơ ăn học sung sướng như thế là do anh Mại giúp. Cứ như ngày xưa thì bố mẹ đặt đâu con ngồi đấy.” Mẹ anh nói chuyện mà cứ thở dài hăn hắt...

9.

Bạn bè anh, người khen “Chíp hôi” thật thà, hồn nhiên. Họ còn bảo anh tốt số, ăn về đường hậu lộc. Người nói: “Ôi dào ơi! Thiếu gì loại người ăn cháo đái bát. Đủ lông đủ cánh là nó vù. Không khéo cốc mò cò xơi. Anh chàng Mại chả dại gái một lần nữa cho mà xem.” Thôi thì đủ lời ra tiếng vào, bàn luận mối tình quá chênh lệch tuổi tác của anh và “Chíp hôi”. Thây kệ đời, thiếu gì người hiểu hoàn cảnh mình thương mình thật lòng nhưng cũng đầy ra loại đố kỵ chả muốn người khác hơn. Giá như “Chíp hôi” tuổi nhiều thêm chút nữa, giá như “Chíp hôi” sắc đẹp chỉ mức trung bình, thậm chí xâu xấu một tẹo, có khi người ta thương mình mà vun quén chứ ai nỡ đàm tiếu, phá ngang.  Thoát khỏi đồng Cỏ, đầm Vạc, không phải ăn ngô, ăn sắn lát, rau dong, “Chíp hôi” lớn ngồng. Nước da trắng hồng, mặt rạng rỡ, tươi tắn, má hơi bầu; mỗi khi nói, lúm đồng tiền lõm xuống nhấp nhánh, đôi mắt to đen mơ màng làm bọn con  trai cùng lớp ngẩn ngơ. “Chíp hôi” ra ở ký túc xá, nhưng chẳng tối thứ bẩy, chủ nhật nào vắng thiếu cô trong căn nhà anh thuê. Dáng người ấy, đôi mắt ấy, tình cảm ấy, “Chíp hôi”  thổi sinh khí làm sống lại tâm hồn cằn cỗi vì đau đớn của anh. Anh lâng lâng sống trong niềm sung sướng, đam mê mới...

10.

Rừng mở toang ra trước mặt một khoảng trống đầy nắng. Anh nhìn thấy mây bay và vòm trời cao xanh. Khỉ cái và con nó đang ngồi trên hòn đá mồ côi sưởi nắng. Nó đang điềm nhiên tận hưởng niềm yên ổn do vị hôn phu mang lại khi đánh lạc hướng đi săn của anh. Anh vạch lá rón rén đến gần, nó vẫn không hay biết gì. Anh gương nỏ săn nhằm vào lưng khỉ cái và ngón tay trỏ từ từ...  xiết lẫy. Có cái gì đó nhoáng qua điểm ngắm. Nhưng mũi tên đã lao vút đi rồi. Một tiếng kêu đau đớn ré lên. Không phải tiếng kêu của giống cái. Thì ra con khỉ đực vừa nhảy xuống, hứng trọn mũi tên, chịu thay khỉ cái. Có thể là cú nhảy tình cờ của khỉ đực lông mốc xám, cũng có thể là lòng hy sinh cao thượng của giống đực?

Không còn bóng dáng khỉ cái. Con khỉ đực bị mũi xuyên vào bả vai, máu ra, đọng thành một vũng nhỏ trên mặt đá. Đau quá, nó rên khe khẽ và đưa đôi mắt đờ dại như van lơn, như cầu xin anh đừng đuổi theo giết bạn tình và đứa con nhỏ bé, dại khờ của nó. Một bắp ngô rơi ra lăn vào vũng máu. Nó biết lấy dây rừng buộc vòng quanh bụng và đi bẻ ngô non giắt vào. Sự cúc cung tận tụy của giống đực vừa cao cả vừa ngu xuẩn. Xót xa quá! Tàn nhẫn quá! Anh hối hận. Anh thấy mình u tối và có tội. “Kẻ tốt như mày sẽ còn khổ, còn đau đớn nhiều vì sự dối lừa.” Anh lẩm bẩm . “Ta sẽ phóng sinh mày, ta tìm cho mày một nơi yên ấm, mày hãy cách xa cái giống cái bạc tình kia.”

Anh đi tìm lá thuốc dấu để dịt vết thương cho nó. Lòng vòng một lúc anh mới tìm được lá cây Ngọc Hoàn, dân xóm Núi gọi là Tu lình. Lá thuốc dấu này đắp vào vết thương là cầm máu ngay, không bị sưng, chỉ ít ngày sau liền miệng. Lúc đó, anh mới nhớ đã bỏ quên cái ná săn, không mang theo bên mình. Anh quay lại chỗ hòn đá mồ côi ở khoảng rừng trống. Một cảnh tượng đập vào mắt anh: Con khỉ cái đang cào cào chân trước vào vũng máu có bắp ngô non nằm lăn lóc. Nó tru lên những tiếng thổn thức. Không thấy con khỉ đực đâu, chả lẽ nó đã lết đi chỗ khác.

Con khỉ cái cau mày và cầm nỏ săn lên ngoạm mồm vào dây nhai nhai. Bộ răng hô chuyên gặm thức ăn nuôi thân, nuôi con chịu bất lực bởi dây nỏ làm bằng ruột mèo trắng được sao tẩm, vê săn kỹ rồi cất lên gác bếp hong khô, rất dẻo và dai. Nó phát khùng, ném  nỏ săn xuống đất. Cùng lúc đó có tiếng khẹc... khẹc. Khỉ cái liền bỏ hòn đá mồ côi chạy về phía tiếng kêu ở gốc cây sồi. Anh cũng đến lấy cái nỏ săn tội nghiệp của mình.

Anh kinh ngạc không tin ở mắt mình: Khỉ cái nhe răng cắn chặt rút mũi tên ra và nhai lá thuốc đắp vào bả vai khỉ đực. Có tiếng rên khe khẽ như là đau đớn thật, như là nũng nịu hờn dỗi. Khỉ cái vin cành cây loà xoà ở bên bứt lá chụm lại như hình cái phễu; một tay cầm phễu lá, một tay nặn vú đang cương sữa. Sữa chảy vào phễu lá, rồi chảy xuống mồm khỉ đực. Một lát, con khỉ con ở đâu đó chạy đến, nó trố mắt nhìn nỗi đau của người cha và sán đến mẹ rúc đầu vào ngoạm núm vú. Khỉ mẹ gạt con ra. Khỉ con bú không đúng lúc, nó làm rối bận mẹ. Có thể nó rất đói, không được bú sữa mẹ vì phải chạy trốn cuộc săn đuổi của anh. Khỉ con lại rúc đầu vào bú, khỉ mẹ lại gạt ra. Mỗi lần gạt con không cho bú, khỉ mẹ lại nhăn trán, cau mày kêu khẹc... khẹc... như thể dằn lòng một cách đau đớn lắm... Cứ như vậy, đến lúc khỉ mẹ không chịu được, cáu tiết gạt mạnh làm khỉ con lăn lóc mấy vòng.

Gớm thật! Lúc này, sự sống còn của chồng và tình phu thê cần thiết hơn tình mẫu tử? Anh thoáng nghĩ nhanh và cầm nỏ săn nhăm nhăm bước đến. Thấy động, khỉ cái hốt hoảng. Anh đứng lù lù trước mặt nó và chĩa cái nỏ săn đã căng dây. Con khỉ cái chẳng mảy may sợ sệt, đứng hẳn lên che chắn cho khỉ đực bị thương và tay phải quơ vội khỉ con quặt về phía sau. Mắt anh và mắt khỉ cái đều rực lửa, ánh mắt phóng ra chạm vào nhau. Anh chĩa thẳng nỏ săn và ngón trỏ đặt vào lẫy nỏ. Kỳ lạ thay, khỉ cái không chạy, mở to mắt hết cỡ, ưỡn ngực che chở cho chồng con...

Tự nhiên trời đất chao đảo trên đầu, dưới chân anh. Anh cảm thấy mọi sự bon chen toan tính, bạc tình, mưu lợi của con người đều vô nghĩa hết. Bỗng dưng anh học được một bài học vô giá ở núi rừng Tam Điệp. Anh ngao ngán định vứt nỏ săn ở lại với rừng, nhưng nghĩ ngợi một lát, anh lại thôi.

11.

Năm học cuối cùng qua mau, anh và các bạn xúm vào lo cho “Chíp hôi” đi làm ở Hà Nội rồi vội vã đi công tác xa. Ba tháng sau, anh về không còn nhận ra người mình yêu thương nữa. “Chíp hôi”của anh đi giầy khủng bố, mặc áo te tua hở ngực lộ cả chân vú. “Chíp hôi” đánh son môi màu nâu Hàn Quốc, tóc nhuộm hoe hoe vàng... “Chíp hôi” ngồi trên xe máy Bones 125 sau lưng một chàng trai cùng cơ quan ăn mặc rất ngầu. Anh đau xót nhìn cái xe Cúp bãi rác, tiếc tiền không dám gửi ở tầng một, mỗi lần cất phải cài số vừa rồ ga vừa đẩy lên tầng năm. Sau này anh mới biết chàng trai ấy con một ông vụ trưởng.

Một vài lần gặp gỡ nữa, dăm ba câu hờ hững, vu vơ, nhạt phèo, “Chíp hôi” càng ngày càng xa anh rồi xa hẳn. Chú Hào biết, chú lồng lên Hà Nội và cha con cãi nhau. Chú Hào có lý của chú,“Chíp hôi” có lý của “Chíp hôi”. Vua thua đứa liều, có phải thời  cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy đâu. Chú Hào đến gặp anh, mặt chú nhăn nhó, khổ sở, ngượng ngùng, nói lời xin lỗi. Chú bảo: Thôi con rể chẳng được thì chú nhận anh làm con trai. Anh biết chú Hào thật lòng, không đãi bôi, nhưng con rể chẳng xong, làm con trai phỏng có ích gì, thân phận này làm chưa nổi đổi lại làm thân phận khác chắc gì đã hay, ê chề lắm. Anh đau đớn nuốt nỗi buồn vào lòng.

13.

Hoàng hôn đã buông trên dãy núi Tam Điệp. Nỏ săn khoác một bên vai, tay nải có củ bình vôi lấy ở núi Lò Vôi khoác một bên vai, anh uể oải bước. Về đến đầu xóm Núi, mẹ anh đã chờ ở gốc cây dẻ, bảo:

- Người ta dòm thấy anh với con Sim ở suối Yên Ca, người ta về kể cho chồng nó nghe. Chuyện đã qua rồi, còn hẹn hò nhau ở rừng làm chi. Bu lùa dê đi qua nhà Lùng, thấy con Sim khóc lóc quá. Nhà Lùng tính hay ghen, ốm đau quặt quẹo thế mà phũ, chắc lại đánh vợ. Anh làm sao thì làm...

Tự nhiên máu trào lên mặt anh:

- Lại còn thế nữa. Tiên sư cái thằng Lùng. Bu cứ để con liệu.

- Anh đừng có liều đấy.

- Bu không phải lo.

Anh cầm luôn nỏ săn chạy lối tắt đến nhà Lùng.

Tiếng trẻ con cười, nói bi bô. Tiếng người ốm thở ậm ạch. Anh nhìn qua khe cửa. Tất cả diễn ra không như mẹ anh nói. Không cãi cọ, đánh chửi nhau. Người ta bảo vợ chồng nhà này như phường chèo, vừa vỡ mâm vỡ bát xong lại anh anh, ả ả. Anh không thể tin ở mắt mình: Ngọn nến cháy chập chờn toả sáng, người Lùng nhỏ thó, quắt queo, không còn cái dáng vâm váp của gấu rừng ngày xưa nữa. Sim đang vạch áo ấn núm vú vào miệng Lùng. Tay phải đỡ đầu, tay trái Sim nặn sữa. Người ốm bú tóp tép rất khó nhọc. Và ở bên là thằng bé níu áo mẹ, cười trơ lợi.

Anh không còn biết nói thế nào nữa. Đặt củ bình vôi ở thềm hè, anh lặng lẽ bước ra. Hoàng hôn vẫn đang ửng hồng. Anh leo cầu khỉ qua suối Yên Ca về nhà. Mải leo, mải nghĩ, anh vô tình để rơi tuột cái nỏ săn xuống suối. Anh thẫn thờ đứng giữa cầu nhìn trời, nhìn đất, nhìn núi rừng Tam Điệp, nhìn dòng suối Yên Ca đục đục trong, trong đục... khi hoàng hôn đang lụi dần.

(Văn nghệ quân đội số Tết Giáp Thân số 589 + 590 1.2004)

Người bán linh hồn

Người đàn bà ngồi trên chiếc ghế chạm trổ,đẹp lộng lẫy với cái mũi dọc dừa cao quý và đôi lông mày vút lên như hai cánh hạc.

Đó là nữ chủ nhân gallery Kình Dương.Vào 8 giờ tối nay,gallery sẽ mở cửa lần đầu. Chừng hai trăm nhân vật trong thành phố đang chuẩn bị đến dự lễ. Những người giàu tưởng tượng bị hình ảnh con nhân sư trên tấm thiệp thu hút, còn những người thực tế và tò mò thì bị hấp dẫn bởi tin đồn rằng gallery Kình Dương, tọa lạc nơi một tòa nhà bốn tầng đồ sộ, ngay một mặt phố lớn, sẽ là ngã tư của các đường dây buôn bán tranh quốc tế, và sở dĩ nó có được sức mạnh đó chính vì có một thế lực ngầm rất lớn đằng sau nữ chủ nhân xinh đẹp.

Suốt hơn tháng nay ,những gì liên quan đến Kình Dương đều trở thành chất men kích thích tính hiếu kỳ của mọi người: sắc đẹp của Tuyết N., lai lịch miếng đất và nguồn tiền xây dựng ngôi nhà, những họa sĩ và nhà thơ thường lui tới đó, những bức tranh sẽ được trưng bày... Tất cả đều khơi nguồn cho những câu chuyện nóng bỏng với nhiều chi tiết thêu dệt chẳng khác nào truyện cổ tích.

Tuyết N. cũng hiểu rõ rất nhiều ánh mắt đang nhìn về phía mình, vì vậy, nàng đốc thúc đàn em phải tổ chức lễ khai trương thực chu đáo, không được để xảy ra một sơ xuất nhỏ nào. Nàng muốn ngày mai, mọi chi tiết của buổi lễ sẽ được trầm trồ trên cửa miệng của mọi người dân thành phố, tạo thành một thanh thế vô giá cho nàng.

Tuyết N. ngồi nhìn,  chân đặt lên cái đôn thấp bọc nệm. Bàn chân nàng trắng, nhỏ và nuột nà, làn da ở gót mỏng và ửng hồng, nằm ngay ngắn như một bảo vật trên tấm nệm nhung.

“Hầu hết thời gian của buổi tiệc đứng, chị sẽ ngồi ở đây” viên đạo diễn dặn dò. “Tất cả việc đón tiếp đã có người lo. Chị chỉ có một nhiệm vụ duy nhất, là phải đẹp”. Tuyết N. gật đầu, nàng mỉm cười với đạo diễn, nụ cười cao sang và quyến rũ như một thứ hào quang vụt sáng khiến anh ta cúi đầu thuần phục.

Giữa lúc ấy ngoài cửa có tiếng lao xao, Tuyết N. quay đầu lại, cử chỉ ngoái đầu làm căng lớp áo mỏng khiến một phần bộ ngực tươi tắn như hiện ra đập vào mắt người đàn ông đang cúi xuống. Y không rời mắt khỏi nàng, miệng kêu lớn:

- Hôm nay không tiếp khách nữa đâu nhé, bà chủ và tôi ai cũng bận lắm.

- Cho tôi vào gặp bà chủ đi. Một chút thôi, không mất nhiều thời giờ đâu.

Gã bảo vệ khinh khỉnh nhìn cô gái. Ánh mắt gã đàn ông lướt qua với vẻ bỉ thử như ánh mắt người ta thường ném lên những món hàng thứ phẩm trên sạp chợ hạ giá; cuối cùng thì ánh nhìn anh ta cũng tươi lên đôi chút khi dừng lại nơi đôi mắt to đen với hàng lông mi dày và cong, trông man dã và nồng nàn.

“Này cô em, biết điều thì xéo đi thôi. Ở đây...”

Chỉ mất một giây để tính toán, cô gái quay ngoắt lại, bỏ đi. Con phố lớn trước gallery Kình Dương có nhiều ngõ nhỏ, các ngõ cũng được trải nhựa đường, có thể nói là những con đường nho nhỏ dù chẳng có tên.

Cô gái đi thẳng vào, rồi bước qua cái cửa nhỏ dẫn vào phòng trong.

Trái ngược với gian bên ngoài xinh xắn, căn phòng này tiều tụy và luộm thuộm, đồ đạc chỉ có độc một chiếc giường đôi với mấy cái ghế nhỏ xíu, nhỏ đến nỗi có thể lầm là mấy chiếc đòn. Một cái giá vẽ nằm trong góc, chung quanh là rất nhiều tranh vẽ lở dở, dựng bừa bãi ở chân tường. Một cửa sổ nhỏ phía sau đủ cho một luồng ánh sáng tỏa xuống, soi rõ gian buồng ảm đạm.

Trên cái giường bừa bộn, một người trẻ tuổi ngồi dựa vào vách. Chàng đang nguệch ngoạc những nét phác thảo trên một phiến giấy trắng. Ánh sáng từ cửa sổ đọng lại trên bờm tóc quăn rũ trước trán và sống mũi thanh tú. Cô gái dừng lại trên ngưỡng cửa, ánh mắt cô đầy vẻ yêu thương.

Chàng trai ngước lên, thấy cô, chàng không giấu được vẻ vui sướng. Quẳng cả bút và giấy xuống giường, chàng reo lên và vươn tay ra; cô gái như con mèo nhảy thót vào lòng chàng.

Họ ôm nhau rất lâu, bất động, những cánh tay càng lúc càng riết chặt. Mũi họ hít càng lúc càng sâu vào lồng ngực mùi da thịt của nhau, một nỗi hứng khởi sâu sắc và mãnh liệt làm cả hai như bay lên, bay mãi.

Khi không thể riết chặt hơn nữa, cô gái buông tay ra, ngã vật xuống giường. Cô vùng dậy, lao vào góc phòng, lục lọi trong chiếc tủ cũ và lôi ra một bộ váy màu tím vốn bị nhét trong một góc. Cô vuốt vuốt mớ váy áo, chất thun tốt còn mới nhanh chóng duỗi ra, cho thấy bộ y phục còn khá đẹp và sang trọng.

Đấy là bộ cánh Na sắm từ thuở mới ra trường,đã từ lâu không động đến.

“Em làm gì vậy?” Chàng trai hỏi. Cô gái vắt bộ y phục lên thành ghế, bắt đầu ngồi xuống trước gương, chải tóc, kẹp gọn lên, đôi mắt vốn đã to và sáng càng long lanh hơn.

- “Tuấn ơi, sáng nay bà chủ nhà có đến không?”

- “Có” - Vẻ mặt Tuấn đang vui chợt cau lại. “Mụ ta thật láo, nhất định chỉ muốn gặp em thôi. Na à, có phải ý mụ ta xem anh là một gã vô tích sự không?”

- Không phải thế đâu, chẳng qua là vì em đã dặn mụ ấy không được làm phiền anh về những chuyện tầm thường.

Có người đang muốn dành thuê căn hộ hai người đang ở.

Hai nghìn rưỡi đô cho ba năm, số tiền đó có thể không đáng kể với nhiều người, nhưng với đôi tình nhân họa sĩ này là một thách thức quá lớn. Vì vậy Na đã giấu chàng con số mà nàng cho là quá kếch sù ấy để chàng khỏi khiếp hãi.

Nàng đứng vụt dậy,  chạy đến sau lưng Tuấn kéo mạnh bức màn, để lộ một bức tranh sơn dầu cỡ lớn. Trong tranh là một phụ nữ bán khỏa thân: đó là Na, dưới nét cọ tài hoa của người đàn ông yêu nàng. Vẫn mái tóc ấy, đôi mắt ấy, vẫn thân thể mỏng manh ấy nhưng dường như  là một Na khác: bất cứ ai đứng trước bức tranh cũng bồi hồi xúc động mà không hiểu vì sao. Họ không biết đã có một ngọn lửa cháy rực từ nỗi say đắm của người họa sĩ, ngọn lửa thần ấy chiếu lên thân thể người đàn bà để soi sáng cho người ta thấy phần linh hồn ẩn sâu đằng sau da thịt. Cả bờ vai mỏng và đôi vú nhỏ - mà những gã đàn ông dung tục vẫn đánh giá như thứ hàng chất lượng kém - ở đây cũng hiện nguyên hình với vẻ đẹp khắc kỷ xót xa mà người ta thường gặp ở những tranh thánh thời Trung Cổ.

Na tiếc đau tiếc đớn khi nghĩ đến chuyện phải rao bán bức tranh, nhưng chẳng còn cách nào khác. Nàng tự an ủi rằng rồi đây nó sẽ được lưu giữ trong sưu tập của một người am hiểu hội họa.Rồi biết đâu đấy,một ngày kia nó sẽ vào nằm ở một bảo tàng,và tình yêu của nàng được ký thác trong đó sẽ còn mãi mãi cùng với giấc mơ bất tử mà nghệ sĩ nào cũng từng ấp ủ.

Na và Tuấn yêu nhau từ năm đầu tiên học chung ở trường nghệ thuật. Tuấn là sinh viên trội bật nhất, còn Na ở trong đám đông những cây  cọ trẻ tầm thường làm nền cho lớp học. Nàng luôn khổ tâm vì những ngón tay không quyền năng, chúng bất lực không giúp nàng diễn tả những rung cảm thuần khiết nhất trong lòng nàng. Nàng cũng từng vẽ người mình yêu, nhưng bức chân dung ấy lúc nào nàng cũng giấu kỹ trong một góc tủ. Mỗi lần nhìn thấy nó, nàng lại xấu hổ, bởi cũng là mái tóc rũ trước trán, cũng là gương mặt với vẻ đẹp đàn ông, nhưng chẳng có một tí gì là quyến rũ và sức sống. Gương mặt thiên thần của người mẫu khi bị nhốt vào tranh đã hóa thành một bộ mặt thô thiển, nông cạn và chẳng có tí linh hồn.

Sự kém tài là nguyên nhân khiến nàng dần dần xem người yêu như một thần tượng.Về sau khi đã sống chung, nàng là người yêu, người bạn, người phục vụ và bảo vệ chàng, ngủ cùng giường với chàng ban đêm, nấu ăn cho chàng ban ngày, làm người mẫu thường xuyên cho chàng vẽ, bởi chàng chẳng có tiền thuê mẫu, mà cũng không muốn vẽ ai ngoài nàng.

*

Khi nàng bước vào đại sảnh, đoàn thiếu nữ tiếp tân đã xong phần luyện tập của mình, đang ngồi nơi hai dãy tràng kỷ dài dọc theo vách. Nữ chủ nhân Tuyết N. đang bước từng bước uyển chuyển trên tấm thảm nhung màu huyết dụ, tiến về phía chiếc ghế lớn với dáng dấp như một nữ hoàng đang tiến đến chiếc ngai của mình. Theo sau Tuyết N., gã đạo diễn không rời mắt khỏi từng cử động.

Giữa lúc đó người nữ khách xộc vào. Tuyết N. cau mày lại:

“Tôi đã bảo với cô rồi. Tranh trưng bày đã chọn xong từ hơn mười ngày. Giờ này tôi không tiếp các họa sĩ nữa”.

Từ lúc vào, Na đã cố đè nén cho trái tim mình đừng đập rộn lên dưới cái vỏ lạnh lùng kiêu ngạo; giờ đây lồng ngực nàng lại loạn xạ lên với nhịp tim thon thót. Nàng cố giữ bình tĩnh:

- Thưa bà, nghe nói mới lúc nãy họa sĩ B.D, họa sĩ T.Đ.N vẫn còn cho người đưa tranh đến.

Tuyết N. cười, tiếng cười nàng nghe như tiếng thủy tinh và sứ chạm nhau, sang trọng nhưng rất lạnh lẽo. “Họa sĩ B.D, họa sĩ T.Đ.N? Cô là ai mà dám so với những tên tuổi ấy? Gallery của tôi chỉ nhận giới thiệu những tranh thật xịn, tác phẩm lớn của các danh họa”.

- Thưa bà, tôi đến đây không phải vì tôi, mà vì một người khác. Một thiên tài, thưa bà. Nếu bà nhìn thấy... Bà sẽ không thể ngoảnh mặt đi. Người ta đồn rằng bà là tri âm của các họa sĩ, bà phát hiện và khơi dậy những tài năng.

Nói rồi nàng quả quyết rút trong ngực áo ra một tấm ảnh. Đấy là ảnh chụp bức tranh lớn mà Tuấn đã vẽ, bức tranh mà chàng trai tâm đắc và yêu quý nhất trong suốt quãng đời từ khi cầm cọ đến giờ. Na cầm nó bằng hai tay, run run đưa cho người đàn bà.

Tuyết N. đã ngồi trên cái ngai lộng lẫy, bà ta liếc qua phiến ảnh trên tay cô gái. “Thiên tài của cô đâu, sao hắn ta không đích thân đến đây?”

Na ngắc ngứ không nói ra lời. Nàng sợ làm phật lòng người đàn bà nếu nói ra sự thật, rằng Tuấn không bao giờ chịu cúi mình cầu lụy các gallery; rằng anh cảm thấy phải đặt tài năng mình dưới sự mặc cả của những đầu nậu là nhục nhã; rằng nàng muốn gánh lấy cái phần tục lụy của nghệ thuật để cho tâm hồn anh khỏi bị tổn thương. Làm sao giải thích chuyện này với Tuyết N.? Na lúng túng và lặng im. Dù sao bà chủ Tuyết N. đã chịu bắt lời nói chuyện với mình, đấy đã là điều đáng mừng rồi.

Tuyết N. nhìn tấm phóng ảnh một lúc, rồi trả lại cho Na.

- “Thưa bà ...?”

- “Cô bảo tác giả là một thiên tài. Nhưng tôi chưa nghe tới tên y bao giờ cả”.

- “Thưa bà, thiên tài nào khi đầu cũng đã từng là người vô danh... Nhưng nếu bức tranh này được treo ở gallery trong đêm khai mạc, thì nó có rất nhiều cơ may lọt vào mắt xanh của những nhà buôn tranh có cỡ; có thể họ sẽ mua nó với một giá lớn, lúc đó Kình Dương sẽ có cả lợi nhuận lẫn tiếng tăm, vì người ta sẽ hiểu rằng đây là nơi giới thiệu với họ những giá trị mới”.

Những mơ ước nóng bỏng trong lòng khiến cả lời lẽ lẫn vẻ mặt Na nhuộm một vẻ say sưa đầy thuyết phục. Ngồi trên bệ, dưới chân bà chủ, gã đạo diễn lặng lẽ quan sát cô, vẻ chán chường dần tan biến trên khuôn mặt y.

Tuyết N. đáp lời cô gái bằng một cái nhún vai:

- Cô nói đúng, nếu một gã vô danh tiểu tốt được treo tranh ở đây, ngày mai người ta sẽ nhìn y kính nể như nhìn một bậc thầy.

- Thưa bà, bà có thể giúp được một tài năng trong cơn khốn khó, xin bà đừng tiếc công. Nếu bán được tranh, chúng tôi sẽ nhớ ơn bà mãi mãi.

Người đàn bà quay đi. “Tôi không biết ai có tài mà lại phải chịu khốn khó. Tôi làm nghệ thuật, không phải lập trại tế bần”. Dứt lời, bà ta ném một cái nhìn sắc sảo về phía gã đạo diễn; thế là gã này chồm dậy, chụp lấy cườm tay Na, kéo ngược nàng ra khỏi đại sảnh.

- Với bọn người này, cô phải mua sự đồng ý của chúng. Không đủ sức mua thì thôi, đừng van xin. Phải nói thách giá của mình để chúng khiếp hãi, đừng gợi lòng thương của chúng, vô ích.

“Tôi chịu thôi. Tôi không thể...” Na nghẹn ngào. Người đàn ông lắc đầu:

- Cô có đem theo sổ tay không? Không có thì một mẩu giấy cũng được. À, phía sau bức ảnh ấy, được rồi. Tôi đọc cho cô ghi cái này. Có thể đó là một cơ hội cuối cùng...

Gã đọc cho Na ghi một địa chỉ Email trước khi hai người ra đến cánh cửa lớn, nơi gã buông tay cho Na một mình bước ra, như một con bọ rơi ra khỏi chiếc hộp vàng.

*

Tên vệ sĩ ngồi trên bậc thềm, bộ quần áo của hắn dày, lùng thùng và có vô số túi; những đường xếp và túi lớn trên y phục giúp hắn giấu kín những vũ khí nho nhỏ làm bằng thép quý. Hắn chỉ giấu nhẹm chúng vì yêu cầu mỹ quan thôi, chứ ai cũng biết Hùng Rô không bao giờ đi đến đâu với hai bàn tay không.

Gian phòng hắn đang ngồi rộng và sâu hút, ở cuối phòng là một giàn cửa kính lớn nhưng những tấm màn dày đã ngăn hết ánh sáng bên ngoài, thành thử mọi thứ chỉ còn được chiếu sáng bởi bốn ngọn đèn mắt cáo nhỏ xíu gắn lút vào bên trong trần nhà. Giữa phòng, trên chiếc ghế bành lớn, một người đàn ông mảnh dẻ ngả mình; Mái tóc và cái mũi đổ bóng xuống che hầu hết những đường nét khác của khuôn mặt. Lúc này đây, người đàn ông đang cầm hờ hững trong tay một điếu xì gà lớn gắn vào cái tẩu bằng ngà, vốn là một cổ vật. Y rít thuốc bằng vẻ đủng đỉnh của một con mèo già đang thu mình. Mỗi lần điếu thuốc cháy đỏ, chút ánh sáng bừng lên hắt ánh lửa vào đôi mắt lim dim trên khuôn mặt gầy. Màu xanh lờ mờ nơi những gốc ria trên mép sát cạnh màu hồng sậm của đôi môi mỏng.

Một người đàn ông vào trạc tuổi đã gần sáu mươi mà còn có màu môi  như vậy, kể cũng kỳ lạ. Gã vệ sĩ ngồi dưới chân y, mắt cũng lim dim, gã đang khoan khoái và thèm thuồng vì hít phải mùi thơm tỏa ra từ điếu thuốc kia: mùi thơm của một vườn nhãn chín.

Một màn hình vi tính đặt cạnh chiếc ghế bành giúp người đàn ông có thể nhìn thấy cảnh tượng ngoài đại sảnh từ trong căn phòng kín.  Trên màn hình, Tuyết N. đang cười mãn nguyện. Người đàn ông nhìn nụ cười ấy với khuôn mặt bất động, nhìn vẻ mặt ấy chẳng ai có thể hiểu y đang nghĩ gì.

Rút chiếc điện thoại di động trong túi ra, y mở đọc các email đang được gửi tới, cũng với vẻ mặt đóng kín.

Bỗng y dừng lại, đôi mắt lim dim hơi mở to ra nhìn vào màn hình nhỏ xíu của điện thoại. “Hùng Rô!” Nghe tiếng gọi, gã vệ sĩ to lớn đứng phắt dậy. Thấy chủ chỉ về phía màn hình máy vi tính, y hiểu ý ngay, tắt mạch phím đang truyền dẫn từ đại sảnh, mở sang mục check mail. Chốc lát, bức tranh người thiếu nữ đã hiện ra. Qua ánh sáng của màn hình tinh thể lỏng, những đường nét của người trong tranh như tỏa hào quang làm chói mắt người nhìn.

“Hùng Rô!” Người đàn ông lại gọi. Tiếng gọi khàn khàn phát ra từ thân hình lép kẹp đó lại có sức mạnh khiến cái thân thể to lớn dềnh dàng của Hùng Rô phải tuân theo răm rắp.

Hùng Rô đi ra cửa.

Mấy phút sau, có tiếng giày cao gót hấp tấp gõ lách cách ngoài hành lang. Rồi cánh cửa mở, Tuyết N. lách qua tấm màn nhung tiến vào.

Nàng đến bên chiếc ghế bành, ngồi dựa vào lòng người đàn ông:

- Anh muốn xem bức tranh đó sao? Em đã từ chối rồi. Một bức tranh tầm thường. Em không chịu nổi những gì tầm thường, trong gallery của em, tất cả phải là tranh của những tên tuổi lớn.

Tuyết N. ép sát mình vào thân người đàn ông, chiếc soirée cổ rộng xếp nếp hững hờ, thân thể nàng tươi mát và gợi mở như mâm cỗ hoan lạc. Người đàn ông đưa một tay lên ngực Tuyết N., tay kia vẫn tiếp tục cầm điếu xì gà. Tuyết N. khép nhẹ mắt , nàng mơn trớn y bằng cả thân thể, vẻ mặt và giọng nói rủ rỉ như những giọt mật. “Em chọn đủ số tranh, con số này phù hợp với cung số của anh trong năm nay, thầy chiêm tinh đã dặn lui dặn tới không được làm sai, nguy hiểm lắm anh à”.

Người đàn ông gật đầu, vẻ mặt không lộ vẻ tán thành hay phản đối. Tuyết N. lay nhẹ vai y,nũng nịu:

- Vậy em  gọi Hùng Rô quay lại nhé?

Người đàn ông lắc đầu. Tuyết N. hất mạnh bàn tay y ra, đứng phắt dậy, ngồi dịch ra khỏi lòng y. Nàng kêu lên như xé tai:

- Vậy mà anh nói tôi là chủ gallery này!

Người đàn ông vẫn điềm đạm hút thuốc. “Anh không hiểu em muốn gì. Coi chừng, khi giận dữ trông em xấu hẳn đi”.

- Em muốn một là anh tôn trọng quyền làm chủ của em ở đây, hai là đừng nhìn mặt em nữa.

- Thực sao? Anh cứ nghĩ em thích ở vị trí hiện nay hơn là quay về cái quán karaoké nơi anh gặp em lần đầu.

Người đàn bà im lặng quay lưng. Khi nàng ra tới đại sảnh, da mặt nàng xám ngoét kỳ dị đến nỗi gã đạo diễn sững sờ khi nhìn thấy nhân vật chính của mình.

*

“Tại sao cô không đưa tranh đến đây?”. Người đàn ông hỏi. Khi ngồi ngay ngắn, trông gã đầy uy lực. Dù thân hình gầy guộc và khuôn mặt xanh xao, giọng nói gã lớn, mạnh và âm vang.

Cô nàng họa sĩ nghèo không thể không cảm thấy xao xuyến trước sự tráng lệ của gian phòng, trông như một u cung. Ở đây, tất cả toát ra cái vẻ lấn át lạnh lùng, như một con thú khổng lồ đang chực há mồm nuốt chửng lấy nàng.

Na cảm thấy vướng ở cổ họng, nàng không nén được mấy tiếng ho khúc khắc. “Tôi chờ một lời thỏa thuận. Người của ông bảo rằng chẳng những nhận trưng bày, ông còn muốn mua đứt bức tranh”.

Người đàn ông nhếch mép. “Cô muốn bao nhiêu?”

Trái tim Na lồng lên, đập rộn rã trong lồng ngực. Cố giữ vẻ mặt lạnh lùng, cô thốt lên với vẻ khinh khỉnh:

- Hai nghìn rưỡi đô, thưa ông.

Người đàn ông ngả lưng vào thành ghế, y bắt đầu bẻ các đốt ngón tay khiến chúng kêu lên lốp bốp. Mặt y không đổi sắc, ánh mắt đảo từ đầu đến chân người phụ nữ trước mặt.

- Cô tưởng đây là Hồng Kông hoặc Singapore sao? Hai nghìn rưỡi đô cho tác phẩm của một họa sĩ chưa hề tiếng tăm?

Na không chuẩn bị cho mình một thái độ nào tiếp theo, nên nàng khựng lại. Rồi đôi mắt nàng đột ngột sáng lên, lần này là ánh sáng của một niềm tin mạnh mẽ thực sự:

- Hôm nay nếu ông mua nó, ngày mai Kình Dương sẽ sánh vai với những nơi ông vừa nhắc.

Người đàn ông cười hoài nghi, mắt không rời ánh chớp trên mặt cô gái. Y buông sõng:

- Được rồi. Tôi mua. Tôi trả cho cô ba nghìn, không kém một xu.

Na bất ngờ quá, cô không kìm chế được nỗi vui sướng, hai tay ôm lấy mặt.

Chờ cho cô ngửng lên, gã đàn ông nói tiếp:

- Với một điều kiện. Cô là người mẫu của bức tranh phải không? Tôi muốn cả bức tranh và cả cô. Ba ngàn đô,  cả hai. Cô hiểu chứ?

Bên tai Na như có một thanh sắt đang nung đỏ chợt bị dụi và nước lạnh.

Cô lùi lại một bước, vẻ như muốn tát mạnh vào mặt gã đàn ông, nhưng gã đang ở ngoài tầm tay cô.

-           Ông nói gì thế? Ông có điên không?

Người đàn ông  mỉm cười không đáp .

Na hụt hẫng, quay ngoắt lại, bỏ đi với vẻ mặt hầm hầm ghê tởm.

Người đàn ông điềm tĩnh nhìn theo.

Bước chân Na chếnh choáng như người ngủ mơ vừa tỉnh. Trước mắt cô hiện ra hình ảnh Tuấn, giờ này đang miệt mài vẽ trong căn phòng nhỏ.

Ngày mai, một người giàu có sẽ đến chồng tiền thuê nơi ấy.

Lúc sắp bước ra khỏi phòng, bỗng nhiên Na òa lên khóc thảm thiết, rồi nàng quay lại, những giọt lệ căm hờn ứa ra từ đôi mắt lửa cháy.

Người đàn ông khẽ gật đầu.Lặng lẽ,y ngắm nghía vẻ đau khổ của cô gái  với vẻ khoái trá,như người ta nhấm nháp một cốc rượu vang khai vị. “Lại đây, em bé - Y quay sang nói với tên vệ sĩ - “Lúc nào ta cũng  khâm phục phụ nữ ngày nay, họ quyết định trong vài giây những gì mà ngày xưa phải đắn đo nhiều tháng trời”.

Na lắc đầu. “Tôi đồng ý, nhưng không phải bây giờ. Hai giờ sau tôi sẽ quay lại.”

Dù trí óc mê mụ và đau buốt, Na vẫn còn nhớ bây giờ là năm  giờ chiều.Như lệ thường giờ ấy dù đang đi đâu họ cũng quay về bên nhau.Nàng pha cà phê và hai người ngồi  nhìn ra khoảng trời xanh trên cửa sổ;Họ nói với nhau về  những niềm hy vọng, những bức tranh đang ấp ủ,những chuyến đi xa trong tương lai......

Giờ đây nàng phải về. Nàng muốn gặp Tuấn,bởi nàng biết lát nữa đây khi đã bán mình,sẽ không có gì như trước nữa,không bao giờø có lại một giờ ngọt ngào như thế.

Trên ghế bành, gã đàn ông không tỏ vẻ gì nôn nóng. Y bảo:

- Được thôi. Hai giờ sau cô sẽ trở lại, mà này, đừng mặc bộ váy ngớ ngẩn này, hãy mặc cái gì khác. Luộm thuộm cũng được, rách rưới cũng được, tôi rất thích cái vẻ thiên thần vô lại của cô, chớ có tìm cách tỉa tót nó.

Na đi rồi, Hùng Rô nhìn chủ:

- Biết đâu cô ả sẽ chuồn thẳng.

Gã chủ lắc đầu:

- Con bé cần tiền đến cháy da.Món tiền của ta là sợi dây đã buộc vào cổ nó.

Hùng Rô cười hềnh hệch:

- Giá quá cao. Một đứa con gái lép kẹp, có gì là hấp dẫn? Tệ hơn những con mái bèo nhất.

- Chú lầm. Người phàm ăn không thể hiểu cái thú ẩm thực của người sành. Chú có thấy cái eo của con bé không? Ta chưa thấy đứa con gái nào có cái eo nhỏ như thế.

- Eo nhỏ thì sao?

Trong lúc hai thầy trò nói chuyện thì bên ngoài, Tuyết N. đang đi đi lại lại. Giờ đây, dáng vẻ nàng là dáng vẻ của con hổ cái bị thương.

Một cô giúp việc trẻ tay bưng khay rượu đến nói thầm vào tai nàng. Tuyết N. chăm chú nghe rồi cười gằn:

-Đồ điếm!

Mắt Tuyết N. phát ra những tia sáng hung hãn. Rồi như chợt nghĩ ra,nàng bỗng dịu vẻ mặt,nhoẻn một nụ cười đắc ý.Thấy nụ cười ấy,cô bé giúp việc sợ hãi nhìn quanh, rồi bưng khay đi.

Tuyết N. gọi với theo:

-Gọi Hùng Rô ,bảo ta có việc cần gặp y.

*

Quãng đường từ gallery  tuy không xa, nhưng đôi chân lẫn lộn khiến Na loanh quanh mãi giữa những con đường nhỏ. Nàng vừa đi vừa khóc rồi cuối cùng câm nín, lặng lẽ, mắt ánh lên nỗi đau đớn gan lỳ .

Khi Na về đến trước nhà, chẳng còn giọt nắng nào trước hiên, và trên da mặt nàng cũng chẳng còn một giọt máu.

Có tiếng động ở phòng trong. Na giật mình,theo thói quen, nàng lo lắng, có thể Tuấn sẽ  nổi cơn giận khi thấy nàng đã lén đi với bộ váy đỏm dáng này, chắc chắn là đến những nơi chàng không thích.

Trong phòng, chàng trai đang cắm cúi vẽ, lưng quay về phía cửa sổ.

“Na! Na ơi!” Chàng kêu to khi nghe tiếng chân nàng, mắt vẫn không rời bức vẽ. “Anh đã gặp vận đỏ rồi. Anh đã nói mà. Thần may mắn đã đến!”’

“Anh nói sao?” Na kêu lên, tưởng chừng tim vỡ ra. Có thể nào? Nàng phấp phỏng ....

“Một người đàn bà, em ạ, một người đàn bà tuyệt đẹp, bà ta bảo rằng gallery của bà ấy sẽ rất vinh dự giới thiệu bức tranh của anh. Bà ta đến bằng xe hơi! Anh chưa bao giờ nhìn thấy ai đẹp và lịch lãm như bà ấy! Gã vệ sĩ dẫn đường cho bà ta còn bảnh hơn một ông chủ!”

Tuấn không ngừng tay dập những tảng màu lên khung vải. Na chạy tới, nhìn vào bức tranh lớn chàng đang tô sửa. Chợt nàng hét lên, chết điếng.

Đó là bức tranh về  nàng, giờ đây Tuấn đang vội vã trét những đường nét mới lên. Vẫn màu nền đó, vẫn dáng người đó, nhưng thay vì mái tóc xõa rối là mái tóc búi cao quý phái, và bộ ngực nữ tu giờ đây đã hóa thành bộ ngực đồ sộ mỡ màng của nữ chủ nhân gallery Kình Dương.

*

Đúng tám giờ tối gallery Kình Dương được cắt băng khánh thành. Tháp sâm banh tuôn trào, những khách mời nâng ly, lót tay bằng những chiếc khăn lụa trắng nõn.

Trước cổng gallery, xe hơi đậu bóng loáng dọc vệ đường. Trong buổi tiếp tân, nữ chủ nhân Tuyết N. tươi tắn và sung mãn, xuất hiện như một bông hoa bằng pha lê rực rỡ dưới ánh đèn chùm muôn màu chiếu sáng. Bên cạnh nàng là một gương mặt mới, một họa sĩ còn trẻ nhưng được lưu ý nhiều nhất vì vẻ hào hoa lãng mạn và cả vì bức tranh đang được trưng bày ở chỗ sáng nhất, quan trọng nhất trong đại sảnh. Đó là bức vẽ về nữ chủ nhân gallery, kết quả của sự chắp nối dị dạng vô hồn, trông giống như một thứ côn trùng đang biến thái dở dang. Mặc dù vậy, nhiều người đã tấm tắc khen ngợi nó, một số nhà phê bình hội họa còn phát hiện ra nơi đây một bút pháp mới đầy sáng tạo, pha trộn giữa hư và thực.

Hai giờ khuya, Tuấn mới về đến nhà. Thứ men quyến rũ của vinh quang lần đầu thấm vào hồn anh, khiến chân anh cứ lâng lâng như đang đi trên mây khói.

Ngả lưng một lúc lâu Tuấn mới nhận ra Na không có trong căn hộ, những xống áo của nàng treo trên vách cũng biến mất. Tuấn nhổm dậy, nhìn kỹ lại quanh phòng. Chiếc lược, chiếc bút chì tô môi, chiếc mũ vải gai màu beige của nàng cũng không còn nữa.

Tuấn bồn chồn, muốn đi tìm Na nhưng đã quá khuya. Đi lui đi tới một lúc, anh chợt kéo tấm màn trước kia vẫn che bức tranh lớn...

Nơi khoảng trống mà bức tranh để lại, Na đã đặt một cái bàn nhỏ, trên bàn là bức chân dung của anh mà trước đây nàng đã vẽ: một bộ mặt thô thiển, nông cạn và chẳng có tí linh hồn.

Trước bức tranh là một bát nhang mới, trên đó cắm cây nhang đang còn cháy dở.

Kể từ hôm đó, người trong phố chẳng ai còn thấy Na ở đâu nữa.

Còn Tuấn thì càng ngày càng nổi tiếng. Sự nghiệp của chàng không phải chỉ ngừng ở gallery Kình Dương.

T.T.M

2003

Cành đào đêm xuân

Cửa hé mở. Người đàn ông bước vào. Tiếng chõng tre lạc lõng. Nụ cười người đàn bà muộn màng. Đêm đặc quánh bên ngoài. Gió. Lá rơi trên mái lá.

- Đêm ba mươi người ta ai cũng cần một… Người đàn bà nói.

- Nhưng tôi chưa biết về đâu. Tôi biếu Thân ít quà. Bây giờ tôi ra ga. Đêm nay có chuyến tàu  về muộn. Nếu không rước được khách, tôi đón năm mới ở sân ga luôn. Người đàn ông nói như biện bạch cho sự có mặt của mình.

- ấy… đừng… hay là… nhưng mà thôi. Chúc anh may mắn. Tiễn chân Huy ra cửa, người  đàn bà vịn cột thềm nhìn theo chiếc xích lô nhoà trong đêm tối. Chợt Thân nhớ lại cũng vào một đêm ở sân ga về…

“Này chị ơi! Lên xe đi, về đâu tôi đưa về? Khuya rồi, tội gì phải đi bộ? Này ngồi lên đi. - Đám cò xe bâu lại. - Ông theo bà nhỏ rồi hay sao mà buồn thế bà chị? Coi bộ cũng còn ngọt nước mà”. Phía bên kia đường, một người xích lô ngồi bắt chéo chân hút thuốc. Thân lầm lũi bước đi. Có tiếng xe thắng phía sau.

- Chị về đâu? Chị về đường nào?

- Xóm Chùa - Thân trả lời.

- Tưởng đâu xa, xóm Chùa, chị ngồi lên đi. Tôi không chặt đẹp như bọn họ đâu. Cho tôi ba ngàn thôi.

- Ba ngàn cũng được, nhưng trong túi tôi còn hai ngàn thôi - Thân nói.

- Hai ngàn, ừ thì hai ngàn.

Người xích lô, nhảy xuống, sửa lại nệm ngồi, lịch sự mời chị lên xe. Bây giờ thân nhìn rõ người đàn ông dưới ánh đèn đường. Anh ta hơi gầy, tóc đã pha sương. Khuôn mặt xương xương dưới chiếc mũ lưỡi trai nhàu cũ. Hình như anh ta giấu kín những thô lỗ cộc cằn ở đâu rồi. Ngay cả trong giọng nói của anh cũng khác mấy tay kia. Biết đâu đó cũng là cách ma mãnh của những anh chàng dày kinh nghiệm trong cuộc đời cầm càng xe. Nhưng mà thôi  dù gì mình cũng đã ngồi lên rồi, cứ đi. Có điều sao nước mắt chảy hoài. Thân đưa tay áo lên quệt. Bây giờ tàu  đã đi xa, rất xa rồi. Nếu có áp tai lên đường ray cũng không còn nghe tiếng vang của nó nữa. Thế mà trong tai Thân cứ đọng lại tiếng còi cuối cùng khi nó chuyển bánh. Khi thằng Tài lụt cụt sau đám người chen nhau lên cửa toa. Nó ngoái lại “Mẹ ơi, thôi mẹ về đi kẻo lạnh”. Và cứ thế nước mắt chị dàn dụa, lòng chị quặn lên. Chị trở về căn nhà ngập bóng đêm. Cô đơn và trống vắng. Chị rùng mình. Chị nhớ lại cách đây khá lâu khi đón cha thằng Tài từ chiến trường Tây Nam về. Tại sân ga này, cũng  vào một đêm  tối trời. Chị nhận ra anh dưới ánh đèn cao áp. Người đàn ông đã để lại trong chị giọt máu trước khi khoác ba lô vào chiến trường. Chị nhận ra điều đó sau ngày anh đi hai tháng. Đó là cái mốc thời gian trong cuộc đời làm vợ. Chị không thể nào quên được. Chị muốn kêu lên thật to “Này anh Quân ơi! Chúng mình đã có con rồi!”. Chị tưởng tượng ra vẻ mặt dâng trào niềm vui của anh. Anh áp tai vào bụng chị nghe ngóng. Chị vò xoa đầu anh… Hoàng hôn ngoài kia đã xuống. Chị sực tỉnh, mình đang ngồi nhìn về phía mờ xa. Ráng chiều đỏ lựng một góc trời. Chiều nào cũng vậy, chị ra ngồi trước hàng hiên cho đến khi tối mịt mới vào. Chị ngồi như thể theo dõi từng bước anh đi. Anh đã đi  nơi nào, qua bao nhiêu đèo dốc, núi cao, vực sâu, bùn lầy gai góc. Đêm nay anh ngủ lại đâu? ở cánh rừng nào? Muỗi vắt có nhiều không? Chiến trường  Tây Nam ác liệt quá. Ráng nghe anh. Mình đã có con rồi mà. Đêm nay gió có tràn qua biên giới? Gió mang theo mùi thuốc súng không anh? Sao em nghe có mùi mồ hôi mặn chát của anh? Anh có nhắn gì trong gió không? Sao anh yên lặng thế? Em nhớ anh quá đi thôi. Ngày anh đi đám ruộng sau nhà mới cấy; bây giờ đã gặt mấy mùa. Cây bằng lăng anh trồng bên cửa sổ đã  nở mùa hoa đầu tiên. Màu hoa tím biếc. Màu tím thủy chung, anh có biết không? Rồi có một ngày không còn tiếng súng. Anh sẽ trở về. Em sẽ đón anh trong vòng tay  yêu thương. Và anh về thật. Niềm vui tràn ngập trong lòng chị khi thằng Tài vừa chập chững biết đi. Anh về sớm hơn dự định. Anh về khi tiếng súng ngoài mặt trận chưa im. Chị rưng rưng cầm ống tay áo anh lắc lắc. Và chị biết rằng cánh tay kia của anh đã vĩnh viễn gởi lại chiến trường. Thôi còn sống trở về là tốt rồi. Chiến tranh mà. Anh về chẳng bao lâu, căn bệnh quái ác đày đoạ thân xác anh đến cùng cực. Thằng Tài quanh quẩn bên anh suốt ngày. Nó bập bẹ “ba… ba”.  Anh khẽ vỗ về nó. “ừ ngoan nào, lát nữa mẹ đi dạy về mua quà cho con”. Nói mà nước mắt  anh chảy. Bởi anh biết mình chẳng còn bao lâu. Người ta khuân đến thứ vật dụng cuối cùng trong nhà đi.  Anh ngăn lại. Chị nói “Người sống hơn đống vàng”. Mai mốt anh khoẻ rồi ta sắm lại”. Mắt chị quầng thâm. Việc gì đến sẽ đến. Một ngày mùa đông nghiệt ngã đi qua. Thằng Tài kêu ba thật rõ. Nhưng nó kêu vào khoảng không. Tim chị nhói lên: “Mẹ ơi! Mẹ! Người ta bỏ ba vào cái hộp làm gì? Làm sao ba thở? Người ta khiêng ba đi đâu rồi? Con không chịu  đâu, con không chịu đâu”.  Gió ào ào thổi, cây bằng lăng bên cửa sổ bứt từng cuống lá rơi đầy trên mặt sân… Con gà con lạc loài đâu đó chạy qua. Thằng T ài giật bâu áo mẹ “Mẹ ơi! Con gà kêu chíp chíp nó tìm ba nó hở mẹ?” - “Thôi con đừng hỏi nữa… Tài ơi”. Chị nói trong tiếng nấc.

Thằng Tài càng lớn càng ngoan và học giỏi. Bây giờ nó là con đường mỗi sáng chị đi. Là cơn mưa mùa hạ, là khúc hát mùa xuân là tình yêu và hạnh phúc của chị. Ngày nó thi đại học, chị cũng  xin về hưu mất sức. Hai mẹ con ở lại thành phố chờ kết quả. Những  tấm  vé số trên tay, chị đi qua những con đường xa lạ, những khuôn mặt xa lạ, để nuôi dưỡng ước mơ. Rồi một đêm, hai mẹ con ôm nhau trước cổng trường đại học. Cái biển trường vụt như ở trên mây. Mà thằng Tài và chị cứ chìm dần… chìm dần xuống bóng đêm và nước mắt. Tài mím môi, như nén nỗi đau: “Mẹ ơi! Nếu không thất bại sao có thành công. Mẹ hãy tin ở con vào mùa thi sau. Mẹ đừng buồn nữa con hứa quyết tâm”. Hai bóng người liêu xiêu trên đường. Thành phố, đèn đường nức nở.

Trời miền Nam nắng mưa bất chợt. Tóc thằng Tài pha chút hoe vàng. Chiều nay đi bán về nó khoe với mẹ:

- Mẹ ơi! Chiều nay con hên lắm. Con bán sạch cả rồi. Tiền lãi mẹ cho con mua thêm sách nhé.

Chị  nhìn nó gục đầu, mắt ầng ậc nước. Không biết chị buồn hay vui. Chợt như nhớ điều gì:

- Này Tài, ngày mai con nghỉ bán nhé. Mặt thằng Tài tiu nghỉu:

- Sao  thế mẹ?

- Còn sao với trăng gì nữa. Ngày mùng mười tháng bảy con thi phải không? Mà hôm nay là ba mươi tháng sáu rồi còn gì?

- Dạ, không sao đâu mẹ ạ, tối về con học đến khuya mà.

- Không được. Mẹ nói con phải biết nghe. Mục đích con vào thành phố không phải để bán vé số, con biết chưa? Tiền học phí luyện thi mẹ lo cả rồi. Thằng Tài cúi xuống. Buổi tối nhà trọ ồn quá. Phức tạp quá. Vài chục người chen nhau nằm dưới sàn. Mùi mồ hôi, mùi ẩm mốc, cả mùi thum thủm của cống  rãnh xộc vào mũi. Giấc ngủ đến với mọi người thật liều lĩnh. ThằngTài không ngủ. Đêm nào nó cũng quàng áo măng tô của mẹ ngồi dưới trụ điện đầu hẻm học bài. Chị biết nó thông minh, ham học. Nhưng trong thi cử làm sao tránh được rủi ro. Xưa nay “học tài thi phận mà”. Đêm nào chị cũng thắp một cây hương trước cổng. Chị  thắp một ước mơ. Một ước mơ nhỏ nhoi không bao  giờ ngưng cháy trong lòng chị. Mùa thi qua. Hai mẹ con lại ôm nhau trước cổng trường đại học. Lại ngập tràn nước mắt. Những  tấm vé số tụt khỏi tay chị “Anh Quân ơi!” Chị muốn gào lên thật to, gào lên át cả tiếng xe máy chạy trên đường. Rằng thằng Tài đậu rồi. Đậu những ba trường đại học. Đường phố thênh thang. Gió thổi  lật  từng chiếc lá bên đường. Lá cũng không giấu được niềm vui.

*

Qua mấy mùa mưa nắng, cây bằng lăng vẫn còn nguyên. Nhưng căn nhà mái lá đã  xiêu. Và nó ập xuống sau cơn bão tháng mười. Chòm xóm dỡ dọn và chuyển bàn thờ anh Quân đi gửi. Chị về, nhặt nhạnh những thứ còn lại, và bà con gom góp, dựng cho chị mái  nhà trên nền đất cũ. Thằng Tài vừa học vừa làm thêm. Chị đợi chờ… Chị mong ngày qua đi nhưng lại sợ cứ sau tết, cuối hè chị phải tiễn nó lên tàu. Tiếng còi tàu nhói vào lòng chị. Day dứt quá. Từ ngày Quân mất chị lầm lũi như một cái bóng. Nhiều khi soi gương chị  thấy mình còn sót lại chút tuổi xuân. Vài ý nghĩ bâng quơ thoáng qua rồi chìm khuất vào cuộc đời thường. Chị gặp Huy. Anh chàng đạp xích lô. Hôm đưa chị về, anh cám cảnh từ chối nhận tiền. Anh tự giới thiệu là đồng nghiệp với chị trước đây. Sau này quen thân ảnh kể về cuộc đời của anh cho chị nghe.

Anh nguyên là giáo viên dạy toán trường cấp ba ở huyện. Tính anh ngay thẳng như cây thước  kẻ, không dua nịnh phe cánh. Luôn trung thực với chính mình, với mọi người. Nhưng cuộc đời không như anh nghĩ. Tay Hiệu phó  hô hào dạy thêm, học thêm, bắt trò làm đơn “tự nguyện”. Anh cực lực phản đối. Anh coi đó là sự xúc phạm, là  sỉ nhục lương tâm thầy giáo. Chỗ nào học sinh chưa hiểu anh sẵn sàng chỉ bảo. Còn dạy thêm, anh nhất định không. Thế là mâu thuẫn. Anh bị người ta chụp cho cái mũ chống lại chủ trương, ương bướng, không hoàn thành nhiệm vụ. Cái anh cố giữ lấy  đã dần vụt khỏi tầm tay. Một hôm sau buổi dạy về, anh mới biết nhà đã bị niêm. Vợ anh bể hụi, sau những chuyến đi hàng qua biên giới. Gia tài bị tịch thu, anh trắng tay cả tình lẫn tiền. Vợ anh đã cao chạy xa bay với tay tài xế đường dài, còn dẫn theo đứa con yêu quý của anh. Buồn chuyện đời, chuyện  nhà anh đâm ra chán nản xin nghỉ việc.  Anh làm phụ xe bất đắc dĩ. Ăn quán, ngủ hè. Nhiều đêm anh thèm có một căn nhà, dù thật nhỏ để anh có chỗ đặt cái lưng. Nhưng với cánh hành nghề quá ư lương thiện, bao giờ mơ ước anh mới thành sự thật. Góc phố này, đầu quán kia, sân ga nọ đưa anh qua những giấc ngủ chập chờn, để sáng ra tóc thêm nhiều sợi bạc. Thấy Thân cảnh ngộ neo đơn anh muốn cùng chia sẻ. Nhưng tất cả đã muộn mằn. Đời anh như miếng ván thuyền sót lại sau cơn vùi giập của gió sóng. Anh mơ hồ nghĩ về một gia đình, một cảnh đời xế bóng… và anh cố nhận ở Thân một tình bạn chân thành.

*

Loan nhìn đồng hồ. Còn ba mươi phút nữa. Tiếng bánh sắt rít lên từng hồi. Con tàu xé màn đêm lao về phía trước. Loan lo lắng, hồi hộp, đợi chờ: “Có kịp về nhà trước giao thừa không anh?”. Tài nhìn Loan gật đầu. Từ lúc bước lên tàu ở ga Tháp Chàm, Loan luôn hỏi về quê hương của Tài. Đôi mắt Loan niềm vui trộn lẫn  âu lo. Còn Tài buồn nhìn ra cửa sổ. Đêm dày đặc bên ngoài. Thỉnh thoảng tàu đi qua một thành phố xa lạ nào đó. Những ánh đèn lung linh như muôn ngàn con mắt mở ra xoi mói  nhìn Tài. Khi đối mặt với thực tại phũ phàng, Loan có còn… Hay qua phút giây bồng bột, nàng sẽ xẹp xuống như quả bóng xì hơi. Nàng sẽ nói lời tạm biệt với mình ngay giữa ngày xuân? Hai hôm trước, khi  quyết định cho Loan cùng theo Tài về quê, Tài đã nói hết rồi. Tài  không giấu Loan điều gì cả. Loan cứ khăng khăng “Em sẽ đi với anh đến cùng trời cuối đất”. Tài hỏi “Nhưng em có đi với anh đến tận cùng khó khăn không?”. Loan  nhìn anh gật đầu. Loan là một kỹ sư trẻ, về cơ quan trước Tài mấy  tháng. Nàng có mái tóc đen dài, nước da trắng hồng, khuôn mặt trái xoan, có nụ cười dễ mến. Giọng nói có một chút gì của Nha Trang, một chút Hà Nội và một chút của cao nguyên Lang - Bian. Giọng nói nghe như rót mật vào tai. Tài cảm nhận ngay điều đó khi anh vừa về nhận công tác. Tài nhận công tác được hai hôm, giám đốc phân công Loan đưa Tài đi xem xét thực địa lên thiết kÕ  quy ho¹ch vïng trång hoa cho thµnh phè. Thµnh phè cao nguyªn ®Ñp ®Õn nao lßng. Nắng mỏng vàng trên khắp đồi thông. Hồ Xuân Hương gợn sóng mơ màng. Từng đám mây trắng bồng bềnh in trên mặt nước rồi về một thung xa nào đó. Đến đâu Tài cũng bảo Loan dừng lại. Loan nói “Sếp bảo anh đi nghiên cứu thực địa, chứ phải đi ngắm cảnh đâu”. Tài cười: “ừ thực địa với cảnh cũng vậy thôi. Muốn cho người ta cảm nhận cái đẹp trước hết mình phải cảm nhận đã, không “cảm” làm sao “nhận” được. Phải không cô kỹ sư trẻ”. Tài mỉm cười với câu nói của mình có thêm một nét nghĩa khác. Loan vẫn bình thản: “Em sinh ra ở đây, học ở đây và làm việc ở đây. Mọi cái ở đây trở nên bình thường”. Tài nói “Đúng vậy, chưa qua cằn cỗi nên chưa thấy hết giá trị của xanh tươi. Với anh tất cả đều mới lạ, anh phải học tập, nghiên cứu”. Loan buột miệng: “Thôi được, nhưng anh phải ghi chép số liệu để về làm báo cáo nghe” Tài gật đầu. Đà Lạt cuối thu. Loài Mimôza lá nhỏ, khiêm nhường mà màu  hoa phơn phớt vàng diệu hiền quý phái. Và màu Dã quỳ, loài hoa dại đặc trưng của đất trời cao nguyên, mỗi năm chỉ nở một lần vào độ cuối thu. Dã quỳ miên man  hoang dại thắp lên màu vàng liêu trai bên những con đường. Những con đường như vòng tay người tình vươn ra ôm lấy bờ vai tròn trịa của những đồi thông chập chùng đang xoã tóc. ẩn hiện, mấy ngôi nhà cổ kính như một chút gì e ấp cho thành phố cao nguyên thêm duyên dáng. Tài ngất ngây trước vẻ đẹp kiêu sa ấy. Và vườn nhà ai, thấp thoáng những quả hồng chín mọng như đôi má người con gái cao nguyên. Loan ngắt đưa cho Tài chùm hoa đào vừa hé nở: “Anh Tài, anh xem có đẹp không?”. Tài cầm lấy: “Không những đẹp mà anh nghe như đào còn nói với anh điều gì?”. Những cánh hoa ươm hồng mềm mại như đôi môi người con gái đúng không?”. Đồi dốc quanh co, phố núi lưng chừng. Chếch về phía ngoại ô một chút, những ngôi biệt thự xây hồi đầu thế kỷ trước,  đã rêu phong, song mang một dáng vẻ rất riêng. Người ta bảo đó là lối kiến trúc theo kiểu miền Nam nước Pháp. Xung quanh những biệt thự trồng đầy hoa hồng. Loại hồng lai ghép, cho ra những nụ hoa thật đẹp đủ sắc màu. Nó như nét son tô điểm trên đôi môi của thành phố cao nguyên lộng lẫy. Đến một ngọn đồi, cỏ hoa mềm mại, dừng lại Loan nói “Đây là đồi Vọng Cảnh. Trong quy hoạch của thành phố sẽ xây mới một con đường từ dưới kia lên, sẽ trồng thêm những loại hoa của Nhật Bản và Trung Quốc ở hai bên đường. Còn phía xa kia là thung lũng Tình Yêu. Không biết cái tên ấy có  từ bao giờ nhưng xem ra cũng lãng mạn chứ anh Tài. “Tài gật gù nhìn về thung xa, sương mù lãng đãng dâng lên ngập trắng cả ngàn thông. Tài nói như reo lên: “ồ đẹp quá, biết thế này ngày xưa anh học nghề báo để viết bài, làm thơ cho đã”. Loan lườm “Anh bắt đầu mơ mộng rồi. Coi chừng không hoàn thành nhiệm vụ bị kỷ luật đó nghe”. Tài đề nghị: “Ta tạt vào một quán cà phê nào đó nhâm nhi một chút, biết đường rồi ngày mai anh đi một mình cũng được. Xếp  giao cho anh hai tuần mà”. Loan tán thành. Hai người vào quán cà phê ở lưng chừng đồi. Ngồi đây có thể nhìn thấy gần hết thành phố. Tất cả hiện lên trong mắt Tài như một bức tranh. Tài  đang sắp xếp trong đầu kế hoạch cho những ngày sắp tới.

Tuần sau, Tài có trong tay bản báo cáo thiết kế quy hoạch trồng hoa cho  các con đường. Trước cuộc họp Tài đưa ra những lý lẽ thuyết phục. Sếp có vẻ hài lòng đã kết luận “Đây là một trong những công trình chào mừng Đà Lạt kỷ niệm 110 năm. Chúng ta sẽ tranh thủ xin ý kiến quyết định của lãnh đạo thành phố”. Một tràng pháo tay Loan đưa mắt nhìn Tài. Anh chàng cái mặt coi non choẹt mà cũng bạo gan dữ ta. Loan cảm tình, mến và yêu Tài lúc nào không biết.

Đến khi Loan nằng nặc xin về quê ra mắt. Tài lặng người. Thấy Loan kiên quyết, Tài đành nhắm mắt đưa chân. Tàu vào ga. Đêm ba mươi xứ sở miền Trung lạnh buốt. Cái lạnh như nhói vào xương những người đi đường. Nó không mơn man da thịt như cái lạnh cao nguyên. Bước xuống tàu. Tài xách hai vali, Loan ôm lỉnh kỉnh những hoa. Nào  lay  ơn, hồng và cả một cành đào. Mọi người hối hả. Những hành khách cùng toa với Tài đều có người nhà đến đón. Giờ này, ai về nhà nấy chuẩn bị mâm cỗ, đón giao thừa. Đám xe ôm, xích lô cũng lặn đâu mất tăm. Chỉ còn lại vài  đống lửa cháy dở bên đường. Có lẽ trước đây vài giờ bọn họ còn ngồi đây hơ tay đợi khách. Loan ngơ ngác, không gian xa lạ. Ô kìa, một chiếc xích lô vừa tới. “Hai cháu về đâu?”. “Dạ về xóm Chùa”. Tài nói. “Ngồi lên, sắp giao thừa rồi” Người xích lô nói như ra lệnh. Chiếc xe lăn bánh, đi qua những công trình dang dở, xe chao đi, nghiêng lại. Tài nhắc “Chú cẩn thận kẻo hỏng hết hoa của cháu. Giờ này chú chưa về nhà sao? Người xích lô không trả lời. Chốc chốc Loan nhìn đồng hồ.

Đến ngõ, người xích lô nhảy xuống đẩy xe vào sân kêu to:

- Chị Thân ơi! Dậy mau, có khách. Cánh cửa mở, đèn bật sáng. Mọi người nhìn nhau ngỡ ngàng.

Thân nói: “ôi, con tôi, còn đây…? Thân nhìn cô gái.

- Đây là bạn con, cùng làm cơ quan. Mà sao chú này biết mẹ? May mà có chú, nếu không  bọn con phải cuốc bộ rồi.

- Chú này là bạn của mẹ. Ngày trước cũng là thầy giáo.

- Hèn chi lúc nãy con thấy quen quen. Có phải ngày trước thầy dạy toán trường cấp ba huyện mình phải không.

- Thôi chuyện đó nói sau. Thân ôn tồn bảo con. “Bây giờ đi rửa ráy chuẩn bị đón giao thừa. Và tiện đây, mời anh Huy ở lại đón năm mới với mẹ con em” Huy như cố giấu xúc động:

- Cảm ơn Thân và các cháu. Thật tình tôi cũng chưa biết về đâu.

Thôi thầy ở lại đây với gia đình em, đừng ngại thầy ừ đi. Tài nói.

- ừ.

Còn Loan như đã quen với căn nhà này từ bao giờ. Nàng nhanh nhẹn đặt trên bàn những bình hoa và cùng  với mẹ Tài soạn mâm ngũ quả. Căn nhà nhỏ bé tự nhiên như sáng hẳn lên. Cành đào Tài cho vô một cái chậu lớn để ở giữa nhà.

Đã bao nhiêu cái tết đi qua trong đời, nhưng Thân chưa bao giờ có được đêm giao thừa ấm áp và hạnh phúc như đêm nay. Huy cũng cảm nhận được điều đó.  Anh thấy hình như lòng mình ấm lại giữa đêm xuân. Bây  giờ là thời  khắc giao mùa. Thời khắc hết sức thiêng liêng trong đời mỗi con người. Cành đào, từ đất trời cao nguyên, hay từ sâu thẳm lòng người đã bắt đầu nở những nụ hoa chứa chan niềm vui hạnh phúc. Nhưng hạnh phúc nhỏ nhoi đang bừng sáng trước mùa xuân. Mọi người quây quần bên mâm cỗ. Nói cười, đúng là vui như Tết. Mùa xuân tràn ngập, tràn ngập vào căn nhà nhỏ bé, và mọi người đang mở rộng vòng tay đón lấy mùa xuân bất tận.

(Văn nghệ Trẻ số 1/2004)

Qua cầu nhớ người

Chiếc sà lan chở người, vật liệu, máy móc để xây dựng chiếc cầu bắc qua sông Dài chiều nay đến Đội Đỏ rồi. Những đứa nhỏ vừa chạy vừa la dài xóm, “Làm cầu ! Làm cầu ! Má ơi má !”. Những cơn gió tháng Sáu đã làm cho tiếng reo đó bay xa, ai nấy đều nhổm đít ngồi dậy, bưng chén cơm lưng mà lòng vui tở mở, trời đất ơi, thiệt hả, thiệt là Hai Nhớ dẫn thợ về xây cầu ? Có người chạy lại nhà một bà má ăn trầu môi đỏ như son, đứng ở cửa vỗ đùi cái đét, “tôi biết lắm mà, hồi nào giờ thằng con chị nói là làm, nhắn với nó, cả Đội Đỏ này mang ơn nóù”. Má cười, miệng ờ ờ, “vậy hả, vậy hả” rồi nhìn đám công nhân xây dựng đang đứng lúp xúp dưới bến sông nhà mình, xớ rớ đứng ngồi, không biết mình đang vui hay buồn, cái rõ ràng nhất mà má cảm nhận được, nhà ta, con ta đã làm một chuyện động trời, bắc cầu qua sông Dài.

Đoạn sông Dài chảy qua Đội Đỏ không rộng lắm, nghe nói hồi chống Mỹ bộ đội b¾c được cây cầu dừa tám nhịp để hành quân qua đánh chi khu Đồng Rạ. Được chừng mười ngày thì bị máy bay đánh sập, từ đó tới giờ, giữa đôi bờ đi lại chỉ nhờ chiếc đò ngang, chèo xuôi ngược cà tịch cà tang, bữa vui thì chèo khuya, bữa buồn chú Xái nghỉ sớm (độc quyền mà). Người Đội Đỏ nóng ruột quá. Lại Uỷ ban xã thì nghe báo là chưa có kinh phí, cây cầu quy mô vầy, phải chờ tiền ở trên rót xuống, chớ xã nghèo quá. Dân bàn hay là để dân đóng góp, lãnh đạo xã cười hỏi, “nhiều lắm, góp nổi không ?” rồi quảy cây vợt đi đánh tennis (chớ để sân không, đóng rêu hết còn gì).

Nhưng mơ ước về một cây cầu vẫn âm ỉ trong lòng của nhiều người Đội Đỏ, những người chiều chiều ra bờ sông để nhớ nhau.

Anh Hai với anh Năm, con của bà má ăn trầu cũng hay ra ngồi uống rượu ngoài bến. Má rầy anh Hai bày đầu cho anh Năm làm chi, mới hai mươi mốt tuổi đầu đã tập tành rượu chè, anh Hai cười, “Ngồi ngoài này gió quá, uống chút ít cho ấm bụng, má coi, con với thằng Hiệp có bao giờ say đâu”. Má cắc cớ hỏi chơi (vì trong bụng đã có câu trả lời), “Ngoài này gió sao không vô nhà ?”. Anh Hai, anh Tư chỉ lặng lẽ cười cười, không nói, ngó qua bên kia bờ sông Dài.

Bên đó là chợ Đội Đỏ. Những đêm không trăng ánh đèn loang sáng cả trời  bên này, đèn trong sân tennis trước Uỷ ban xã, đèn treo trên cây cột điện cao dựa bến đò, đèn từ dãy hàng quán ven theo con lộ cặp mé sông… Quán nước của chị Nhiễm cũng nằm trong cái vùng sáng bồn chồn đó.

Chị Nhiễm bồng thằng Dương về bên ấy cũng lâu rồi, chắc không còn mong gì nối lại mối duyên đã đứt. Hồi trước, anh Hai thường qua nhà chị, nhưng càng ngày, càng thấy lợt lạt thêm chút ít. Hồi trước, chị Nhiễm giận dỗi, nín thinh, anh Hai mừng vì nghĩ, người ta còn giận là còn thương mình, bây giờ chị gặp anh thơn thớt nói cười, anh trả tiền ly trà đá đường thừa nhiều hay ít, chị cũng đưa lại. Chị hỏi chừng nào lấy vợ khác nhớ mời chị, chị đi bưng mâm cho, thản nhiên, tạnh ráo như chưa từng chiếu gối mặn nồng. Những đêm anh ngồi ở quán hơi khuya, chị nhắc, “Chú Xái chèo đò gần nghỉ rồi, anh về đi”. Anh nhấc thằng Dương ngồi lên đùi mình (giống như sợ bị giật lại), bảo “Con nó còn thức mà”. Chị Nhiễm im lặng, vẻ mặt không bằng lòng, lại bồng thằng Dương vô buồng, dỗ nó ngủ. Thằng bé bị cÊu ngang hông, tay chân quơ lia lịa như đang học bơi, miệng nó kêu ba ba. Anh Hai ngó theo, buồn thiu. Sau này chị mở lời, “Chuyện hai đứa mình coi như xong rồi, anh cứ nắm nuối hoài, ai mà dám bước tới với tôi”. Anh Hai nghe như có một cơn gió nào thổi tơi bời vào lòng.

Từ bữa đó, anh Hai ít qua sông, anh Hai nhờ anh Năm thường xuyên qua bên đó, để chơi với bé Tho, để coi có chuyện gì nặng nhọc, khó khăn giúp cho chị Nhiễm. Vậy là chạng vạng, anh Năm chải cái đầu mướt rượt, ăn mặc tinh tươm, chống xuồng tà tà qua sông. Rồi anh Năm để lòng yêu chị Nhiên, em gái chị Nhiễm hồi nào không biết. Má hay được, rầy quá trời, cả chiếc xuồng be mười kèm anh Năm lấy làm phương tiện để tối tối bơi qua quán chị Nhiễm má cũng cấm tiệt. Anh Năm đành lội sông. Nên anh biết sông Dài chỉ rộng bằng bốn mươi sáu cái sải tay, tại không có cây cầu nên người ta thấy nó xa đó thôi. Má biết không cản được anh nên hay thở dài với những bà má khác, than phải thằng Hiệp tôi không thích con gái Đội Đỏ thì tui qua Đội Vàng, Đội Tím kiếm vợ cho, mê làm chi chị em nhà đó ?

Chị Nhiên lớn hơn anh Năm bốn tuổi, mới học may ở chợ Vàm về, chưa chồng, đôi mắt, khoé miệng, làn da... toát ra một vẻ ngọt ngào, hồn nhiên, xinh xẻo, cả cái mũi chun lại lúc cười. Tâm tính của chị Nhiên cũng lạ lùng, tưởng như nắm được trong lòng tay, lại xa xôi lắm, nên lúc thì thấy như có tình, lúc lại không. Có lần chị Nhiễm dò hỏi ý em, nhưng chị Nhiên không nói. Rồi ngó anh Năm lội sông về, chị Nhiên cười khúc khích, bảo “Người đâu mà hấp tấp, chế coi, Hiệp không thèm dò chân trước coi nước có lạnh không mà nhảy ào xuống luôn”. Những bữa anh Năm bắc ghế thay bóng đèn hay lui cui dọn quán, chị Nhiên thường lấy tay áp vào má anh, bảo, “Trời ơi, Hiệp mà làm chồng thì dễ thương phải biết”. Nói xong chị cười giòn. Anh Năm đứng sững, thẹn thò với vành tai ửng đỏ. Đêm đó lội sông về, không nghe lạnh gì hết, vì trong lòng cồn lên một niềm thương nhớ nồng nàn, dường như mỏng lắm, nhẹ lắm mà say hoài, say hoài. Đến sân nhà thấy má còn thức, anh Năm không dám vô, đứng đập muỗi lép bép ngoài hè, mới biết thổi quanh mình là những cơn gió hiu hút. Má hay hết, má đằng hắng biểu anh Năm vô, lấy khăn lau đầu tóc, xót ruột hỏi “Lạnh teo dái chưa con ?” rồi má chuyển giọng buồn hết biết, “Sao mà anh em bây lại giống hệt nhau, thương là thương lấy được, lúc bỏ thì bỏ không đành. Gió máy như vầy mà ra sông ngồi làm chi không biết ?”

Câu sau thì má dành cho anh Hai đang lững thững ngoài bến. Anh thường nói với má anh quên chị Nhiễm rồi, nhưng anh ra sông vì nhớ thằng Dương. Nhớ quá chừng, ước gì có thể chạy vù qua thăm. Hôm qua anh Hai đón con ở trường, mua kem, hai cha con ngồi mút nhểu nhảo. Thằng bé sún răng nói chừng nào má có chồng con về ở với ba, mà ba có vợ thêm không ? Anh cười, vỗ đầu nó, nói với cái giọng dứt khoát “Không! Dễ gì!”. Chắc nghen ba. Ừ chắc. Thề đi. Thề thì thề, ba mà phản lời thề cho bà bắn ba đi. Thấy vẻ mặt tin tưởng tràn đầy của con, anh Hai nhớ, hồi xưa, mình cũng hay thề cái câu kỳ cục, mơ hồ như vầy với Nhiễm. Nên ngồi gần thằng bé Dương mà nghe nhớ nó, nhớ thêm muôn vàn chuyện nữa, nhớ tái tê trong lòng. Thấy thằng con đi dép ngược, anh Hai chợt thèm được làm con nít, để khỏi buồn nhớ chuyện qua rồi. Hai cha con ngồi dựa mé rào trường học nói chuyện trên trời dưới đất, rồi chia tay. Như thể mai mốt không còn gặp nhau, như thể một người sắp đi đâu xa lắm chớ không phải chỉ cách một con sông. Thấy anh Hai bước xuống chiếc đò đầy của chú Xái, Dương đứng trên bờ bệu bạo khóc, coi cái tướng bé bỏng, trơ trọi làm sao đâu. Có bữa nó còn gào lên, “Ba ơi, quay lại ôm con lần nữa đi, ba”, làm ai nghe cũng rơi nước mắt. Có lần anh đi được nửa sông, Dương sực nhớ chưa méc ba là chú Quỳ công an xã hay nắm tay má hoài, nó chạy theo, ngã nhào xuống nước, may người ta vớt kịp. Hơn lúc nào hết, anh Hai nghĩ tới cây cầu.

Mười tám tuổi, anh Hai đã nổi tiếng dám nghĩ dám làm. Quen chị Nhiễm, biết chị thích tân cổ, anh đi đào đất mướn, sắm cái loa sắt mắc lên ngọn tràm bông vàng (bây giờ nó vẫn còn ở đó), chiều chiều mở catset cho Minh Vương, Lệ Thuỷ ca bài “Duyên kiếp” lồng lộng trời Đội Đỏ. Cưới nhau rồi, anh đổi hai chục giạ lúa lấy cây đờn để gảy tửng từng tưng cho chị nghe chơi. Rồi anh đổi năm công ruộng để lấy chiếc máy suốt, đổi những ngày êm đềm (mà nghèo) bên người vợ trẻ để lang thang giữa đồng khơi, những mong cuộc sống sẽ khá lên (tưởng lúc có tiền, sắm cho chị nhiều thật nhiều quần áo đẹp, chị sẽ vui), cuối cùng, anh đổi cả hạnh phúc của mình sau những ngày thưa vắng. Lần này làm cầu, anh Hai biết mình sẽ phải hy sinh, sẽ phải đánh đổi nhiều thứ lắm. Anh về nhà thưa với má đừng buồn, anh sẽ đứng ra bắc cây cầu qua Đội Đỏ, má kinh ngạc, bàng hoàng quá nhưng gượng cười.

Cái cười ấy góp phần làm nên sự kiện nổi tiếng đất Đội Đỏ, một người dân bỏ tiền ra để xây cầu. Một người học hành không tới đâu, cũng không có tài năng nào đặc biệt. Lãnh đạo xã bị bất ngờ, phải triệu tập gấp một cuộc bàn coi có nên cho phép Hai Nhớ làm cầu không, cây cầu có phá vỡ cảnh quan của Đội Đỏ, có ảnh hưởng nhiều đến sự phát triển của xã không, cha, cũng nhiều chuyện rối tinh rối mù. Chủ tịch xã than, “Thằng Hai Nhớ này lu bu thiệt, làm chuyện bự vậy mà không bàn bạc xin phép gì hết”. Đám thợ được rước về từ miệt Châu Phú tới đây cũng té ngửa ra, tính đâu cái người tên Nhớ này giàu lắm, ai dè anh ta cũng nghèo, nhà vách lá, nền đất, xài nước ao, làm cây cầu này anh phải cầm cố hết đất, vườn, chỉ còn trọi lỏi chỗ ở, vuông sân. Ngỡ cái tánh bộc trực, nồng hậu, chân chất anh sẽ hạnh phúc lắm, đâu biết duyên nợ cũng trắc trở, dở         dang. Bàn bạc mãi, anh em thợ nói sẽ không tính công, anh Hai cãi, “Vậy đâu được, anh em còn phải lo cho vợ con, cho ông bà già ở nhà”.

Khảo sát, thiết kế xong, thợ cầu Châu Phú bắt tay vào làm. Anh Hai, anh Năm cùng một số thanh niên trong xóm cũng ra phụ giúp một số công đoạn đơn giản. Nhiều bữa phải dầm mình dưới nước nhưng vui, trời ơi, tự tay mình bắc cầu để đi đến người mình thương nhớ không vui sao được. Nửa tháng sau, cầu đã hình thành dàn khung, ai đi qua cũng muốn đứng lại nhìn cho đã con mắt, muốn rờ rờ một chút, nghe lạ lẫm, bàng hoàng như chạm được một giấc mơ. Anh Hai còn dắt thằng Dương bò ra giữa cầu, thằng con vạch quần đái xuống sông. Ai cũng cười nhưng không hiểu sao anh Hai lại ôm con mình, đôi mắt buồn như sắp khóc.

Bây giờ tối nào anh Hai cũng cùng dẫn tốp thợ qua sông uống cà fê, nghe nhạc xập xình ở quán chị Nhiễm. Hỏi mấy băng cải lương đâu, chị Nhiễm cười hực hở, “Để đâu mất tiêu rồi, lâu quá...”. Anh Hai nghe thấy buồn, về leo lên ngọn tràm đem chiếc loa đã ghỉ sét xuống, lật ngửa lên đổ đất vô, trồng mấy bụi hành (tưởng làm vậy sẽ hết buồn). Hôm sau định không ghé chị Nhiễm uống cà phê, nhưng thằng Dương chạy ra rủ ba đẽo súng cây, nắn máy cày cho nó. Nó hay ngồi nhìn anh, nhìn mê say, nhìn tới chảy nước miếng, anh hỏi con nhìn gì, nó cười, “Sao kỳ quá hà, ba ở đây sao con mắc nhớ ba hoài. Mai mốt cầu xong rồi, bữa nào con cũng chạy qua chơi với ba, nghen ba”. Anh không trả lời, chỉ vò đầu nó, đôi mắt buồn rười rượi.

Đầu tháng Bảy, cầu đã làm xong, người ta khen tấm tắc “đẹp y như cầu Mỹ Thuận”. Bữa liên hoan tiễn những người thợ Châu Phú, ông Ba trưởng ấp còn đào cả chum rượu đã âm thổ mười năm lên, làm thịt luôn con heo cỏ. Đến lúc về, thợ làm cầu không nhớ đã thu dọn hết thiết bị máy móc chưa, có sót gì không, ai cũng say quá trời đất.

Sà lan dời bến lúc mặt trời lên, lúc mọi người trong xóm đang rủ nhau đóng góp chút ít tiền để phụ với thằng Hai Nhớ, lúc lãnh đạo xã đang bàn coi đặt tên cầu là Quyết Tiến hay là Thiên Trường, chớ để bà con kêu bằng cây cầu Hai Nhớ nghe kỳ quá, lúc chị Nhiễm tranh thủ thêu gối cưới khi quán vừa bớt khách, lúc thằng Dương đang mếu máo khóc, kêu, ba ơi ba, nhìn cây thước nhịp nhịp trên tay cô giáo, cô biểu phát âm cho đúng, chứ lớp Một rồi mà đớt đát “cục đắt, cây căn, đầu lăn, ông phặt” thì không được.

Nhưng anh Hai đã đi rồi, gia nhập theo đám thợ rày đây mai đó. Anh Hai thưa với má, anh đi kiếm tiền về chuộc lại ruộng vườn, để lúc má xuôi tay nhắm mắt được nằm trên đất của mình, để em anh có tiền sang hỏi cưới Nhiên làm vợ và phụ với Nhiễm nuôi thằng Dương lớn... Anh Hai dặn má giữ gìn sức khoẻ. Má cố cười tươi, nhưng miệng không hiểu sao lại méo xệch, nước mắt chảy ràn rụa :

- Đừng lo cho má, có theo ông theo bà, má cũng đợi bây về.

Rồi anh đi. Đi xa mà cũng như đang ở lại (bởi cũng có người đang ở trước mặt đó mà cứ tưởng đã đi xa). Ai qua cầu cũng nhớ anh, không muốn nhớ cũng mắc nhớ, như chị Nhiễm. Nhiều người ngộ ra (nhất là mấy ông lâu rày đeo đuổi chị Nhiễm) “Thằng cha Hai Nhớ này khôn tổ cha chớ đâu có dại). Rồi chị Nhiễm lấy chồng, chị Nhiên cũng lấy chồng, mà, không lấy anh Năm. Anh Năm chạy qua hỏi sao kỳ vậy, chị Nhiên cười, ấn anh ngồi xuống ghế, xoa đầu anh, “Hiệp cũng giống hệt anh Hai, làm gì cũng không tính thiệt hơn, ở với Hiệp, chị không cảm thấy chắc chắn, lâu bền”.

Anh Năm về, thất vọng, nghẹn ngào hỏi má, chân tình mà không chắc chắn, không lâu bền sao má, không đáng để được đền đáp sao má.

Má vuốt tóc con trai, không nói gì hết, má suy nghĩ. Có nên nói hay không lời xưa rày má thường dạy thằng con trai lớn, rằng sống trên đời, thấy phải thì làm, mà làm cũng đừng nghĩ sẽ được đáp đền xứng đáng, vì có những thứ quý giá lắm, chẳng gì bù đắp được đâu.

(Văn nghệ trẻ số2/2004)

Thật là giản đơn

Hoàng tới New York vào đầu mùa hạ. Cha mẹ cậu tới Mỹ với nhiệm kỳ công tác của họ nhiều năm, nên họ quyết định mang theo cậu tới Mỹ với hai nguyên nhân. Tất nhiên là tốn kém, và Hoàng không thể quen ngay được với đất nước mới toang này. Thật đến là vô cùng lạ với thành phố New York, bởi ngay tuần đầu tại nơi ở mới cậu đã kiếm được tới ba mươi nhăm con tem có chữ New in trên hình những đứa trẻ khuôn mặt  rất thân thiện với ba màu da khác nhau.

Việc học tập tất nhiên có khó khăn một chút, nhất là năm đầu tiên để tập nói và viết, nhưng rồi sẽ  đâu vào đấy, như lời bà Robecca, giáo viên đã nói với mẹ cậu.  Nếu ai hỏi, rằng cậu có thích thú tới Mỹ không, cậu sẽ ngay tắp lự trả lời: thích chứ. Còn gì sung sướng hơn là được ở với cha mẹ cậu, hàng ngày không phải lo lắng vì bất cứ điều gì, ví như đi học, ở đây đúng là một trò giải trí. Việc ăn uống như ở Việt Nam là chán nhất, bởi vì sống với bà nội được chiều nên cậu lười cả khi ăn. Khi cậu được mẹ phân công giúp bà thu dọn bát đĩa, cậu thấy  thà đi làm việc nào đó nặng nhọc hơn, như chẻ củi giúp bà chẳng hạn. Còn ở đây, cậu chỉ có trách nhiệm ăn đồ trong  các bọc nilon hay giấy màu  và tống vỏ vào thùng  rác.

Tất cả đều hài lòng! Việc không hài lòng Hoàng phải giấu  nhẹm đi, ví dụ không hề có lắm bạn như hồi  ở Việt Nam; lại nữa, phải học tụt xuống hai lớp. Đôi khi cũng chợt nhớ một bầu trời mênh mông và cánh đồng xanh luôn rì rào gió thổi. Một thoáng nào đó thôi, đấy là thời cậu ở với bà ở ngoại thành Hà Nội. Bố  mẹ thường xuyên đi nước ngoài, ông thì mất lâu rồi. Cậu chỉ còn biết ông qua tấm ảnh thờ. Ông liệt sĩ. Bà thường hay kể về ông rằng, ông hy sinh  ở chiến trường và chưa tìm thấy xác. Những tấm huân chương của ông để lại và khuôn mặt với nụ cười của ông rất hiền. Nó thích hơn là, khi bà kể về những con vật nơi quê hương. Những con vật trong các câu chuyện cổ tích và cả những con vật hoang dại nhỏ bé có mặt khắp trên cánh đồng mà bà lại rất tường tận và nó cũng thường cùng bọn trẻ trong xóm hay săn đuổi.

Chính đó trở thành lợi thế của Hoàng, khi cậu nói với một thằng bạn mới quen để khoe, có chuyện mà kể về nơi cậu từng sống, một xứ xở tất nhiên là xa lạ với đứa bạn ở Mỹ. Thật là chán khi  ai đó chả có cái gì mà kể! Đúng là, không nên để ai coi thường mình, cha cậu dặn vậy, dẫu  chưa có ai coi thường cậu ra mặt, nhưng khi cậu như con chim chích bay trong thành phố sôi động này thì nên thận trọng là hơn. New York, đúng là một thành phố vĩ đại, nhưng không nên nghĩ nó quan trọng quá, hơn cái bản quán gốc gác mà chính cậu  tự  biết là nghèo lắm.  Đó là tâm trạng hiện tại của cậu.

Mãi tới gần nửa năm đầu tiên ở Mỹ học lại từ lớp năm, cậu mới phát hiện ra cùng khu nhà có thằng Jazc khi trên một đường đi học về. Chúng làm quen với nhau lúc cùng bước vào cầu thang máy và Jazc đã giúp nó rất tự nhiên, nhặt hộ nó chồng sách vở đổ tung ra, lại khuân hộ tới tận cửa. Không ai hiểu vì sao, khi Hoàng nhấc lên chồng sách nặng bước vào thang máy  đã xổ ra tung trên sàn cầu thang bữa ấy.

Jazc năm nay 11 tuổi, ở tít trên tầng lầu 52. “Trên đó rất nhiều gió. Mày có lên đấy với tao không?”. Chúng rủ nhau như vậy vào chiều thứ sáu tuần đầu của mùa hè năm nay. “Tất nhiên. Thế mày không sợ cha mẹ mắng à?”. Không! Jazc nói. Cha mẹ tao đi cả ngày. Nhà chỉ có  tao. Ba giờ kém hai phút thì có thằng Vandam. Vandam là ai? Nó là em tao. Mày có biết tại sao nó tên là Vandam không? Không à? Vandam chính là tên tao đặt cho nó đấy. Vandam vô địch! Thằng Jazc dơ nắm  tay dứ dứ vào không khí. Thì ra nó rất mê gã Vandam. “Thế mày đến từ đâu?”. “Việt Nam!” Hoàng bảo. “Việt Nam, nó ở đâu?” Jazc nhăn mặt ra vẻ suy nghĩ như cha nó vẫn làm. Xa lắm! Hoàng cũng chỉ biết trả lời vậy. Cậu khoát tay chỉ về một phía mà bản thân cũng chả hiểu nổi là có thể đi từ phía ấy để tới Việt Nam. Câu chuyện chỉ tới vậy, bởi cửa thang máy tầng 17 đã mở để Jazc đi tiếp. Lúc cửa thang máy sập lại, cậu kịp nhìn thấy thằng Jazc còn cười rất tươi và tiếng chào của đứa bạn cùng nhà mới quen kịp vọt ra: Bye! Bye!

Chúng gặp nhau liên tục vào các bữa ăn trưa sau đó. Đấy là sân sau của trường tiểu học và cùng ăn trưa tại căng tin. Hoàng nhận ra Jazc là đứa mau miệng và rất hay hỏi: có cần giúp gì không? Thằng bạn Mỹ kéo ghế ngồi cạnh Hoàng chủ động. Hoàng tỏ ra lịch sự hơn khi múc súp đưa lên miệng. Cậu cảm thấy nên cẩn thận vì mẹ đã dặn: “Ngay tới cả khi ăn, cũng đừng để người ta nhận  ra  là chúng ta có cách ăn khác vì xuất phát từ kiểu đánh chén khác. Tiếng thìa chạm nhẹ vào đĩa súp. Thằng Hoàng hơi xấu hổ, ngước mắt nhìn đứa bạn Mỹ. Thế nào? Có chuyện gì mới không? Jazc lên tiếng. Thực ra, Hoàng chỉ thấp hơn nó thôi chứ tự cảm thấy nó hưon thằng Jazc  bắt đầu từ buổi hôm nay về độ khôn  nhậy của một kẻ biết là thằng bạn mới  tuy học cùng  hệ lớp năm nhưng kém tuổi mình. “Tao muốn nói với mày là thành phố rộng lớn như vậy nhưng chúng mày không hề có thú vật như ở quê tao”. “Thế à!” Jazc thực sự tỏ ra muốn nghe chuyện. “ừ! Mày có biết con cuốc không?”. Hoàng bắt đầu và đẩy cái đĩa kem ra khỏi cái khay: “Mày ăn đi, tao không muốn ăn cái của nợ này, cái này cho bé bi”. “Mày nói gì?” Jazc hỏi, con gì cơ? Sao mà thành phố lại có thể có thú vật? Không sạo đấy chứ? Thằng Jazc  nhận đĩa kem của Hoàng. Nó vẫn thích món tráng miệng bằng chuối tiêu rán tưới kem hơn, nếu phải trả tiền. Nhưng tội gì, đây tuy không có chuối tiêu rán nhưng là của biếu. Trong khi đó Hoàng trợn mắt, giải thích: “Không phải đi đâu cả, ở ngay cạnh nhà tao, bên nhà là cánh đồng. Người ta trồng lúa, gạo. Mày biết không?” Thằng Jazc lắc đầu. Lúa gạo thì nó biết, cũng chỉ trên phim ảnh, nước Mỹ trồng lúa gạo nhiều như lúa mì, nhưng ngay ở thành phố mà trồng lúa gạo thì mới lạ. Lại có thú nữa!? Nó nghĩ, Hà Nội chắc giống như Châu Phi mà nó đã nhìn thấy thế giới động vật trong nhiều thước phim chiếu ở chương trình du lịch. “Mày không hiểu tao rồi! Chỗ tao có những con cuốc thân đen, chân hồng và sống chung với gà”. “Mày nuôi nó à?” Jazc hỏi. “Không, đó là thứ hoang dã, mày biết không?”. Thằng Jazc nhăn mũi: “Mày nói gì? Con đó tên là gì?”.

Thằng Hoàng không thể nói con cuốc là gì vì thực chất nó không tìm ra cái  tên tương đương. Hoàng đáp ngay: “Tất nhiên là thú hoang, không ai nuôi nó cả, nhưng tao vẫn cho nó ăn chung với bầy gà nhà của bà tao?”. “Thế hả, thế là gà hoang. Được rồi. Mày viết tên con vật đó vào đây”. Jazc đưa cho Hoàng quyển vở. Jazc tính, tối nay về bật máy lên, ấn một cái, sau khi đề tên, và sẽ in ra cái ảnh con vật có tên là cuốc. Nó đúng là một loại gà hoang mà ở những bìa rừng, trảng cỏ trên thảo nguyên không thiếu. Nó cười, Jazc sẽ làm điều đó, để chứng minh cho thằng Hoàng là cái gì cũng không cho ai bịp Jazc cả. Nước Mỹ có tất và biết hết. “Năm mươi xen nhé, mai tao sẽ cho mày biết thế nào là con cuốc của mày”. “Sao? Cược hả”. “ừ!” Thằng Hoàng rướn đôi lông mày lên, nó có trong túi những năm US, chứ năm mươi xen thì bõ bèn gì. Hoàng vốn là đứa hào phóng từ trong bụng mẹ, tỏ ra phớt tỉnh cái lời thách thức của đứa bạn: “Tao trả cho mày  một đô”. Chúng tạm biệt nhau sau bữa ăn trưa ở căng tin nhà trường và vỗ tay vào nhau hệt như trên phim, khi người ta đã thân quen nhau từ lâu rồi.

Đúng  ra là Hoàng đã hứng lên mà kể như thế chứ nó chưa hề  nhìn thấy cuốc. Câu chuyện thật dài. Bởi chính nó chỉ  biết về con cuốc thân đen, chân hồng, mỏ đỏ qua bà nó tả. Còn thực tế thì đã rất nhiều lần rình rập trên cánh đồng nhưng nó chưa bao giờ nhìn  rõ ràng một chú cuốc. Khó lắm cháu ạ, nó lủi nhanh lắm! Bà nó nói thế lại càng làm Hoàng tò mò và bỏ ra mấy buổi chiều để rình ở thửa ruộng nước mà nghe nói có nhiều hang  cuốc ở. Suốt cả tháng chẳng thấy gì cả! Có một lần, vào một đêm trăng hè, nó nghe thấy tiếng kêu rất lạ ngay cạnh bờ ruộng nước gần nhà. Tiếng kêu thót lên trong thanh vắng, thủng thẳng, hoang dại, vô cùng khắc khoải: cuốc cuốc… làm nó giật mình. “Con cuốc bà ơi!”. “Đúng nó đấy!”. Bà nó thản nhiên xác nhận. Thằng Hoàng lao khỏi bàn học như tên bắn, chạy ra ngoài cánh đồng. Đêm miền quê ngoại thành yên tĩnh và trăng soi vằng vặc, thổi ngang là những áng mây tơ. Nó chạy một hơi trên những bờ ruộng cỏ ướt đẫm sương, đến gần chỗ có tiếng kêu thì chẳng thấy một bóng con vật  nào. Nó suýt phát khóc vì điều đó và thấy chờn chợn. Nó đã nằm nín thở, bò, căng mắt trong đêm, cố đợi một lát rồi bỗng chạy thốc tháo về với bà, khi sương đêm lờ phờ bay lên từ mặt con đầm trong ánh trăng  ảo huyễn.

Lại một đêm hè nữa,dịp bố mẹ đi công tác biền biệt ở nước ngoài trở về, nó chợt nghe tiếng cuốc khi họ cứ thì thào bàn việc tìm kiếm hài cốt của ông nó đã bao năm. Nó  không thể ngủ được và nghĩ miên man tới câu chuyện cổ tích của bà kể về sự tích con cuốc. Có thật như lời bà, con cuốc chính là linh hồn những người nhớ nước, vì nước và đã hoá thân như chuyện kể của bà nó không? Tại sao có tiếng kêu mà chẳng bao giờ thấy nó? Hay con cuốc trên cánh đồng của nó cũng không có thực, chỉ là những linh hồn mà  Tiếng Kêu kia chính là linh hồn con người  có thật, còn con cuốc thì hoàn toàn không có. Nếu thế thì đáng sợ quá.  Hay là linh hồn ông nó đã biến thành cuốc về kêu trên cánh đồng làng, cho nên bố mẹ và bà đã tốn rất nhiều thời gian mà họ chẳng bao giờ tìm thấy xương cốt của ông nó. Như vậy thì tội cho ông  nó quá. Cứ suốt đêm lang thang và kêu mãi…!

*

Buổi tối hôm đó thằng Jazc chợt nhớ tới Hoàng. Đấy là lúc cha nó, một chuyên gia tin học đang dán mắt vào ti-vi theo dõi tình hình chiến tranh ở đâu đó. Nó rướn cặp mắt xanh biếc hỏi mẹ: “Việt Nam ở đâu?”. “Sao con lại hỏi thế?”. Mẹ nó giật mình quay lại nhìn Jazc. “Có một thằng Việt Nam mới tới đây. Nó kể về những con cuốc!”. “Nó ở đâu?”. Người mẹ Jazc đưa cái giấy lau nơi khăn bàn của Jazc vừa rớt xuống mấy giọt sữa. “Nó ở tầng 17?” “Con không được chơi với nó nhé!”. “Tại sao hả mẹ?”. “Không tại sao gì cả. Nói chung, người Châu á và người ả  Rập là một bọn nguy hiểm”. Thằng bé cúi mặt xuống uống nốt ly sữa và tiếp tục đuổi theo ý nghĩ về đứa  bạn thấp hơn nó tới năm phân… Trong khi đó, mẹ nó bắt đầu băn khoăn trước câu hỏi của đứa con cưng. Có thực nó là Việt Nam? Bà gặng và lo âu khi Jazc bảo: “Thật!”.

Người mẹ Jazc cũng chưa khi nào tới Việt Nam, và thực chất bà không biết một tí gì về cái xứ xở ấy cả, nhưng những câu chuyện của cha bà về những năm tháng chiến tranh ở đó thực hãi hùng. Bà chợt nhớ tới chiếc chân giả với dáng đi chung chiêng của ông với vết sẹo gồm nhiều bướu thịt phồng lên nơi đầu gối cụt. Bà thấy chúng mỗi lần cha bà tháo chiếc chân giả bằng nhựa ra, gác đùi lên một cái ghế bên cạnh. Chiếc chân giả đó của hãng Đại Bàng, nó giống hệt chân thật, từ màu da tới sự cử động rất nhẹ nhàng, bởi nó được chế tại Mỹ, bằng công nghệ tiên tiến nhất, dành  cho những sản phẩm thuộc thế kỷ XXI.

Chính vì lẽ đó, bà mẹ Jazc khi tắt đèn phòng ngủ  của hai đứa trẻ, Vandam và Jazc, vẫn trằn trọc mãi. Bà có cảm giác hình như có điều nguy hiểm mơ hồ từ đâu đang  đe doạ con bà, mà chính bà không rõ.  Bà vừa nhắm mắt thiu thiu lại choàng tỉnh vì thấy hiện lên một người da  vàng, đội mũ vải và cầm khẩu súng liên thanh bước vào thang máy với con bà. Bà quay lại phía chồng: “Ông có biết ở ngôi nhà này có một gia đình Việt Nam không?”. Người chồng nghe tiếng vợ, chợt quằn lưng , quay sang trái, nhưng đôi mắt vẫn nhắm tịt: “Em nói gì thế? Việt Nam? Đâu ra? Thôi ngủ đi. Điều đó anh chưa khi nào nhìn thấy. Đấy là đôi vợ chồng người Nhật chứ. Bọn họ để xe vào hầm ở ngay trước xe nhà ta. Thôi ngủ đi. Ngày mai anh sẽ hỏi đồn cảnh sát”. “Không! Việt Nam mà. Em không an tâm tí nào cả. Họ ở tầng 17. Jazc nó nói vậy”.

Ngày mai  không có chuyện cha Jazc tới đồn cảnh sát. Cả nhà đi nghỉ cuối tuần ở trang trại của họ, cách khu nhà gần trăm dặm Anh. Tại đó, thằng Jazc đi câu và ăn bánh mỳ quệt mứt trên ghế xích đu mà cha nó làm bằng những đoạn bồ đào cứng. Thằng Vandam thì suốt cả ngày trong ngôi nhà gỗ với mẹ nó và chơi những bài trên màn hình trực tuyến cùng thằng bạn ảo. Jazc giật được con cá, cậu lấy thước ra đo và thả nó xuống nước khi thấy chú cá chưa đủ độ lớn quy định. Đúng lúc cậu thả con cá nhỏ xuống nước thì cậu nghe thấy tiếng súng ở cánh rừng bên trái cậu vọng lên.

Đoành đoành! Lại hai phát đạn nữa lên tiếng. Jazc bỏ cần câu, chạy về phía ấy. Jazc đứng lại, nó thấy cha từ ven rừng bước  ra,đi ủng, ông cầm trên tay hai con chim dính đạn. Jazc chợt hiểu và không biết vì sao nó nhớ  tới câu chuyện của Hoàng. Nó chạy nhanh tới bên người cha và hét lên: “Cha làm cái gì thế? Tại sao cha lại bắn chúng? Những con chim này làm khu rừng của chúng ta có nhiều bạn bè?”. Thằng Jazc bật ra câu hỏi nghiêm chỉnh. Người cha nhún vai. Chính bản thân ông cũng biết là ông không cần thịt chim đến mức phải nổ súng để hạ sát hai con gà hoang này. Nhưng đó là “Một thói quen của một sự vui chơi bị lãng quên mà ngấm vào máu con người vốn từ thời cổ, khi con người phải giết thú hoang để lấy thịt”. Đấy là sau đó hơn một tuần bà giáo của Jazc đã giải thích như vậy. “Điều ấy, chỉ có những nhà nhân chủng học mới lý giải nổi, còn hiện tại, người Mỹ thừa thịt mà đa số vẫn thấy cần phải nổ súng để tìm kiếm chiến thắng. Chiến  thắng, đó là một khoái cảm đáng lưu ý của thời đại chúng ta, chí ra là cho nước Mỹ giầu có, thừa thãi vật chất”. “Vì ít ra hai phát đạn giết hai con chim nhỏ thực sự mang lại khoảnh khắc khoái cảm về chiến  thắng chứ không phải thảm sát để lấy lợi từ hai trăm gam thịt”. Những kiểu lý luận như thế của người lớn rõ ràng là khó chấp nhận với một đứa  trẻ như Jazc. Nó khó hiểu khi những người lớn có nhiều cách lý giải về một hành vi của họ. “Cũng thế cho nên nước Mỹ của chúng ta có rất nhiều đảng phái”. Bà giáo nói thêm với Jazc nhưng nó t hấy mọi lời nói ấy đều chả có ý nghĩa gì với khu rừng và con suối của nó cả. Đấy, cứ xem vụ đâm máy bay vào tháp đôi thì rõ. Người ta thích giết nhau, tàn sát tất cả không chỉ bằng súng săn. Nó đã từng nghe có người kháo nhau như vậy…

Họ đi vào nhà, thằng Jazc không muốn câu nữa. Nó chán nản ngồi vào bàn một cách bực bội ra mặt. “Sao thế?”. Mẹ nó hỏi. “Cha đã bắn bọn gà hoang mẹ ạ. Không chừng đó chính là con cuốc của thằng Hoàng!”. “Con cuốc nào?”. Bà mẹ hốt hoảng nghe đứa con nói. “Mẹ nhìn kìa, tay cha có máu”. Thằng Jazc lại nói. Bấy giờ cậu em, Vandam mới rời ghế và hốt hoảng níu lấy  áo mẹ. Quả thực, trên ống tay áo người cha khi ấy có một vết máu còn tươi lắm.

*

Bọn chúng  ngồi trên thành lan can của đường tàu điện ngầm ngay sát cổng trường. Jazc móc trong cặp ra tấm ảnh  mà Vandam, em nó chụp con chim cha nó bắn hạ trong vỉa rừng. Vandam in từ máy laze của nó theo yêu cầu ông anh. Tấm ảnh rất nét. “Đây có phải là con cuốc của mày không?” Jazc hỏi. Thằng Hoàng ngó vào tấm ảnh. Con vật trong ảnh rất thảm hại, nghẹo đầu, vết máu đỏ rất rõ còn bết trên vòng cườm của nó. “Không. Không phải con cuốc! Trả tao 50 xen đây!”. Hoàng cười. Tao đã bảo,  lông nó đen, chân hồng và không có vòng cườm ở cổ như con này.

Thằng Jazc móc túi lấy ra đồng xu, sòng phẳng dúi vào tay Hoàng. “Tao nhất quyết đòi lại trong một dịp gần đây!”. Nó nói với Hoàng. “Mày sẽ hối hận đấy. Nước Mỹ không có gì là không có, không thấy. Chỉ có điều có thể chúng đã bị bắn ráo cả trước khi chúng tao biết là cần phải vui vẻ với súc vật”. Cái câu này rõ ràng là câu của bà giáo hôm qua nói. Jazc hơi ngượng khi nói lại câu không phải của nó, nhưng nó không thú nhận điều ấy, mặt chỉ hơi xịu xuống. Thằng Hoàng ngần ngừ một lát rồi trả lại Jazc tấm ảnh và bước xuống mặt đường. “Đi về nhà thôi. Tao trả mày tiền. Chúng ta còn cơ hội”. Đấy là lần đầu tiên ở thành phố xa lạ này Hoàng hành xử như người lớn, khước từ một món được cuộc chưa rõ ràng, chưa kết cục cuối cùng. Hoàng do dự nhận thấy cả hai đứa đều không biết con vật đó là con gì. Nhỡ là con cuốc  thật thì bất nhẫn quá. Nó không dám lừa dối một đứa bạn như Jazc, nhưng thâm tâm vẫn cố gắng không tin đó  là con cuốc.  Không thể có con cuốc thực, nhất là ở đây, nước Mỹ. Nó chợt nhớ tới những việc liên quan tới con vật ấy ở quê nhà.

Chúng lên tàu đi về nhà. Trên đường về, Hoàng kể cho Jazc về mùa lúa chín trên cánh đồng và nhiều trò chơi của nó. Hoàng  nói, trong gió ăm ắp mùi thơm! Jazc hỏi, thơm như mùi gì. Thằng Hoàng nói bừa là mùi lúa thơm rất giống mùi cốm. “Mùi cốm là mùi gì?” Jazc lại hỏi. Thằng Hoàng không có từ cốm của tiếng Mỹ. Nó nói bừa: “Đó là mùi giống như mùi bánh chín, táo  chín, hay đại loại cái gì  thơm hơn cả cái đang chín”. Thế là cơn đói sồng sộc kéo tới với Jazc vì nó vốn luôn háu đói. Hoàng còn kể cả việc nướng những con vật có cánh cứng trong bếp lửa mà nhai làm Jazc rùng mình. Thì cũng kinh thật! Jazc hình dung ra hình ảnh của những người da đỏ trong các bộ phim chiếu ở trung tâm giáo dục thanh thiếu niên miễn phí. Hoàng bảo Jazc, không việc gì phải sợ. “Đấy là những con châu chấu hay tương tự như vậy, bụng có mùi thơm vô cùng. Nó tên là gì nhỉ?” Hoàng vỗ tay vào trán hai lần: “Phải rồi, đó là con cà cuống!”. Lại một cái tên mới lạ hoắc với Jazc. Thế thì Hoàng đúng là một tay chơi da đỏ  thực sự!

- Nhưng mày có tin là bọn tao bây giờ cũng nghiêm cấm việc giết thú vật một cách bừa bãi không? - Hoàng chợt hỏi thằng bạn. “Có một nhà văn già lắm ở quê tao viết hẳn một tiểu thuyết về con dế. Con dế mày biết không? Chúng tao chỉ bắn chim và giết gà, chó, bò ngựa khi cần thịt và đói thôi”. Hoàng nói hoàn toàn theo bản năng hay là lời nói ấy giống  như sự giải thích của cô giáo vừa nói với Jazc chiều hôm qua? Bố ai hiểu được. Jazc nghĩ. Nhưng rõ ràng là mọi am hiểu của thằng bạn Việt Nam về cuộc sống cũng làm cho  thằng Jazc thấy thích thú. “Tao không hề lừa dối mày đâu Jazc ạ. Chúng tao có một cánh đồng đầy cả  cuốc và rắn. Nhưng ở quê tao, người ta  chưa thừa thãi thịt và từ bỏ thói quen thưởng thức chúng, thành ra bây giờ quê tao còn có cả quán thú rừng nữa”. Đấy là sự thực mà thằng Hoàng muốn chia sẻ với người bạn của nó trên đường về, sau khi chúng nó vò nát tấm ảnh chụp hai chú chim lạ bị giết và ném vào thùng rác công cộng.

Quả thật khi đó Hoàng thoáng buồn khi cố  gắng diễn tả mọi điều cho đứa bạn biết về quê hương nó. Tự nhiên, nó kể miên man sang chuyện ông nó bị giết trong chiến tranh, bởi nó chưa rứt nỗi ám ảnh về cái chết của ông khi có thể điều đó liên quan tới những con cuốc. Nhưng chuyện này thằng Jazc lại nghi ngờ, câu chuyện đến là trừu tượng! Sao một loài vật lại biến hóa từ những linh hồn con người? “Đấy là một câu chuyện phịa! Hết sức vớ vẩn của mày tự nghĩ ra!”. Lần đầu tiên Jazc phản ứng mạnh như thế và tí nữa chúng cãi nhau  to, nếu thằng Hoàng không tự kiềm chế vì bấy nay Hoàng biết thằng Jazc rất tốt và thực sự thân thiện với nó.

Chúng ta, bạn đọc hãy cùng tôi ý thức rõ hơn là, nước Mỹ hiện nay đứng đầu thế giới về nhiều sức mạnh. Chính vì thế, bọn trẻ không thể bịa tạc gì hơn những điều gì mà tâm hồn của chúng chứa đựng, cất giấu hay đã xảy ra trên thế gian này; nên có giàu tưởng tượng, thì Jazc vẫn phải thấy hiện thực hiển nhiên, phải rõ ràng như ban ngày, có thể ve vuốt hay hít ngửi, sờ mó vào chúng.

Thằng Jazc vẫn hậm hực. Có thể là câu chuyện giữa chúng sẽ nổ ra một trận đôi co mới, nhưng điều bất ngờ trong chớp mắt đã xảy ra, khi chúng bước ra khỏi xe điện ngầm thì vừa vặn New York lâm vào tình trạng mất điện. Chúng lập tức quên ngay những câu chuyện vừa trao đổi khi thấy trước mắt bao cảnh tượng khác thường. Nhạy cảm hơn, thằng Hoàng phát hiện điều đó, khi thấy mọi sự nháo nhào ngay trên cửa đi vào ngôi nhà của chúng ở. Người ta từ trong những lỗ hầm  túa  ra đường phố và thất thanh kêu. Mất điện! Mất điện! Khủng bố… Chúa ơi hãy cứu chúng con!. Đại loại là chúng nghe vô khối tiếng kêu hỗn loạn tương tự như vậy.

Ngay lập tức, thằng Jazc  móc túi lấy điện thoại hỏi về trung tâm tư vấn cho thanh thiếu niên để mong lời giải đáp. Thưa rằng chỉ có tiếng tút tút mà không thấy một ai có thể hầu chuyện bọn trẻ. Riêng Hoàng của chúng ta thì chả biết sợ là gì. Nó dường như không hề có có ý  thức cầu viện một ai, kể cả việc cái thẻ điện từ của nó khi lướt trên phím ở cửa ra vào nhà không tác dụng nữa. “Chạy lên nhà tớ, trèo qua cửa sổ phòng tắm Jazc ơi”. Nó  thét lên thích thú, vì trong  khoảnh khắc này, nó bỗng cảm thấy đây là lúc nó là người lớn, thủ lĩnh hơn thằng bạn Mỹ kia.

Khi đó là thời điểm mới hoảng loạn trong ngôi nhà chúng ở. Ngôi nhà cao hơn cả những đám mây mùa hạ  nặng trĩu  hơi nước, việc đi tới và lui của cầu thang máy hoàn toàn bị đứt nghẹn. Thằng Jazc chạy theo Hoàng như một cái máy và vượt lên trên Hoàng như nhiều lần. Chúng phải nghỉ lấy sức tới sáu bảy lần gì đó và, ngay nơi nghỉ ở tầng 15, thằng Jazc chợt nghe rõ tiếng gọi rất quen thuộc của thằng Vandam, em trai nó. May mà nơi đó có nhiều ánh sáng do người ta lắp tại đấy những tấm thủy tinh lớn. Jazc tìm ngay thấy cánh cửa đang khép kín, nơi vọng ra tiếng của thằng em đang thất thanh đấm cửa và gọi mẹ, gọi anh. Cầu thang máy ngay kế đó chứ đâu xa. Jazc hét lên: “Tao đây. Đừng sợ và la lên như thế!”.

Nói vậy nhưng Jazc rất lo lắng khi đưa bàn tay nhỏ bé của nó ấn liên tục vào nút mở mà cánh cửa cầu thang vẫn khép chặt. Nó ra sức đấm vô vọng vào tấm gỗ màu hơi ngà rất cứng.

“Vâng… em… Anh cứu em với!”. Tiếng thằng Vandam càng thôi thúc, lọt qua khe hở vọt ra cũng làm cho Hoàng thấy cồn cào, nó dậm chân liên tục: phải chờ có điện. Hoặc là tìm cách nào lọt vào đứng cạnh Vandam thôi. Nó nghĩ vậy. Nhưng làm sao có thể lọt vào thang máy được. Thằng Hoàng chạy lăng xăng, nó bắt đầu bồn chồn. Tiếng thằng Vandam chợt lịm dần và hai mươi phút trôi qua, bọn trẻ hơi sợ khi không còn nghe thấy tiếng khóc của thằng em chúng nữa.

Gọi lính cứu hoả ngay! Thằng Hoàng chợt nhớ ra lời giảng tại lớp nó mà bất cứ đứa trẻ nào  sống ở xã hội văn minh này phải biết. Chúng đồng lọt móc điện thoại di động nhưng không hề có ai đáp lời chúng, hệt như tình cảnh khi nước Mỹ  bị tấn công vào hai toà nhà cao nhất của thành phố năm nào. Thằng Jazc thực sự muốn khóc, nhưng nó không thể tỏ ra yếu đuối trước thằng Hoàng.

Phải nói  là thời gian chỉ mới hơn tiếng trôi đi nhưng thực sự là cơn thảm hoạ với thành  phố hiện đại tới mức con người  đã trở nên nô lệ cho phương tiện kỹ thuật mà chính con người  đã sản sinh ra nó. Cũng bởi như thế nên cả hơn chục người lớn tỏ ra  rất lúng túng, khi phát hiện ra có một đứa trẻ cần thoát khỏi thang máy, nhưng họ không có một kế hoạch có khả năng để giải cứu cho cậu bé kia. Bấy  giờ chính người mẹ của Jazc tìm thấy chúng, bà là nguyên nhân làm cho hành lang nơi có cửa cầu thang máy ì ra, chật chội ồn ã hơn, khi bà cứ đấm vào cửa thang máy một cách bất lực với đôi bàn  tay thanh mảnh. Phải gọi lính cứu hoả tới. Đã nhiều lần vài người đàn ông bình tĩnh hơn kêu lên, nhưng không ai liên lạc được với  trung tâm để gọi lính cứu hoả khi chính nơi  đó cũng  mất điện. Khốn nạn. Cái gì cũng dùng điện! Ai đó kêu lên.

Con tôi sẽ chết mất! Bà mẹ Jazc vẫn rên rỉ khi bà vừa được ngửi long não của một tay bác sĩ nào đó từ tầng 19 mang tới. Họ bất lực đứng trước cửa thang máy giờ đây có thằng bé bị nhốt đã im lặng đáng sợ. Người ta lại lộn xộn một hồi nữa khi mẹ thằng Jazc than thở, rằng Vandam, thằng bé con bà có thể lên cơn hen bất kỳ. “Em tôi bị giam trong đó sẽ chết!”. Thằng Jazc bỗng gào  lên như một con chó và chưa khi nào cuống cuồng như vậy.

Hoàng suốt mấy tiếng đồng hồ trôi qua vẫn bám sát Jazc. Nó không làm gì hơn được là cố tìm cách bậy cửa nhưng thực đó là một hành động vô nghĩa, khi nhiều người lớn và khoẻ hơn chúng nhiều lần đã bó tay. Không hiểu sao khi ấy nó lại dại dột tới bên người  mẹ của Vandam và đặt một cánh tay lên vai bà, hệt như những phim nó nhìn thấy khi người lớn muốn thân thiện hay chia sẻ. Hành vi ấy của nó ban đầu làm người mẹ thấy chờn chợn. Bà khẽ rùng mình. Nhưng thằng Hoàng không nhận ra điều đó, nó lại tự nhiên nắm lấy bên tay bà mẹ khi thấy Jazc đưa hai tay nắm lấy  tay trái của bà. Lập tức mẹ Jazc cảm giác bàn tay thằng Việt Nam ấy cũng bình thường như bàn tay của Jazc, thậm chí ấm nóng hơn, nhất là trong lúc này.

*

Thế rồi cảnh sát cũng tới. Thành phố đã quá nhiều tai nạn khắp mọi nơi và lực lượng cứu hoả không gần bằng đồn cảnh sát, tuy rằng như vậy sự có mặt của cảnh sát làm bà mẹ Jazc tức điên lên vì cho rằng họ đã quá lề mề. Cảnh sát không quen với lối cậy cửa bằng tay, họ cứ lần sờ tấm cửa một cách vụng về làm bà mẹ Jazc và một vài người đã tức điên nói ngay là trò mèo thô bỉ. Một viên cảnh sát xin mọi người hãy kiên nhẫn và bỏ đi, hẹn vài phút quay lại. Thực ra là hơn nửa tiếng, rồi họ cũng khuân lên một cái máy đẩy nhằm kéo banh cửa ra. Nhưng khi máy sắp vận hành thì ai nấy mới ngớ ra là chiếc máy này hoạt động bằng điện! Tiếng mắng nặng nề văng tràn ứ hành lang làm hai tay cảnh sát mặt đỏ nựng mà không thể nhận ra, ai đã thoá mạ họ trong hành lang tối, chật và bí? Cần phải có điện! Họ  phân bua với đám người bắt đầu có vẻ sẵn sàng làm nổ tung cả toà nhà. Chính khi ấy, thằng Hoàng chợt kéo thốc thằng Jazc chạy nhanh như ma đuổi xuống đi bộ.

Chúng lao qua đường rộng mà không gặp trở ngại của xe cộ bởi khi ấy nhiều người tràn ra đường làm nghẹn cả con lộ rộng. Hoàng nhớ ra cái cửa hiệu, từng nhìn thấy những cái cưa, rìu và dao… Chúng gõ rối rít vào cửa tiệm. Người bán hàng thận trọng nhìn chúng qua cửa kính thắp sáng bên trong toàn nến là nến và chúng  trông thấy một nòng súng ngắn chín li run rẩy trong tay người bán hàng. “Chúng tôi cần một cái cưa máy!”. Thằng Jazc là đứa hét lên đầu tiên khi nhìn thấy cả hơn chục cái cưa máy. “Mở cửa ra!” Hoàng hét to hơn. Tiếng hét của chúng lọt qua cái khe thả thư. “Không bán chác  gì cả. Mày không thấy là không nơi nào có điện à?”. “Không! Em tôi đang kẹt trong cầu thang máy. Nó sắp chết”. Cái cửa hé mở một cách  phân vân, đủ cho hai đứa trẻ lách qua, lọt vào trong tiệm. Thằng Jazc móc ra dăm tờ đô la nhàu nát, nó tóm lấy chiếc máy cưa đã cũ: “Chúng tôi chỉ mượn tạm nó!”. Gã chủ quán ngớ ra như đứng trước hai kẻ cướp hung hãn. Không có sự phản kháng nào, lại kéo cửa giúp Jazc khi chiếc đòn tay của máy cưa vướng vào cánh cửa ra vào. Chiếc máy thực ra rất nặng. Nhưng khi ấy một con người đang đầy hung hăng thì có đủ sức cầm lấy chiếc máy cưa nhấc cao lên. “Bỏ xuống!”. Thằng Hoàng bảo: “Mày không thấy  là nó chạy bằng xăng à?”. “Tìm  đâu ra xăng bây giờ?”. “Tới trạm xăng!”. “Không có điện thì ai bơm xăng cho chúng ta!”. Hoàng nói và lấy một chiếc rìu. ánh nến lung linh, lưỡi rìu phản ra tia sáng như chớp. Tất nhiên là người chủ quán lấy bằng được ba đô la, đúng giá ghi trên cán rìu. Chúng băng qua đường và leo lên toà nhà nhanh tới phi  thường.

Những người lớn, thực ngạc nhiên tới muốn nổ tan con mắt, dạt ra khi thấy hai đứa trẻ lao tới cạnh cửa cầu thang máy. Thằng Hoàng bổ cái thứ nhất vào cánh cửa. Lưỡi thép sắc cắm ngập tới nửa phân và ngoan cố đứng chết lại. Cái sức mạnh đầu tiên của cậu thể hiện đã phản bội lại đôi tay chả mấy sức mạnh của Hoàng. Lập tức Jazc lao vào, mắm môi mắm lợi ra sức kéo, thì cái  rìu vẫn như mút chặt thêm vào cánh cửa. Bấy giờ trông bà mẹ Jazc thực đáng thương, bà gần như quỵ xuống rên rỉ: “Các người đâu, hãy giúp chúng!”. Người ta hiểu ra và lao tới, thi nhau bổ rìu vào cánh cửa. Chúng ta không nghe thấy gì hơn ngoài tiếng rìu phằm phằm chém vào cửa thang máy làm bằng gỗ rất chắc của hãng Nea, khoá điện của hãng Boxx và những con lăn với viền thép bọc cửa đề rõ to chữ Nationnal in Gemany. Cả  New York khi ấy tưởng chỉ rền vang tiếng rìu phát ra từ trong hành lang. Sau khoảng hai mươi phút gì đó, người ta kéo cậu bé Vandam mặt mũi tím  tái, cậu còn đang co rúm, dán chặt mình vào góc cùng của thang máy, mặt dính đầy vụn gỗ.

*

Người viết lại câu chuyện này không hề cường điệu thêm một điều gì to tát hơn mọi việc đã xảy ra như vậy. Chỉ biết sau đó tất cả đám người lớn công kênh hai đứa trẻ và chiếc rìu được Jazc đưa cao trên tay chúng.

Dường như khu nhà ấy chả khi nào cùng  một lúc ùa xuống cái sảnh ngoài ngôi nhà làm chỗ trò chuyện nếu không có sự cố mất điện. Người ta thấy cậu Hoàng bấy giờ đã thấm mệt, lảo đảo chạy lại với cha mẹ khi nhận ra họ cũng đang nhớn nhác đi tìm cậu. Khi đó, dưới đường đầy ánh sáng, bà mẹ Vandam lúc này đã bình tĩnh lại, nhất là cha Vandam cũng vừa về. Bà chợt nhìn rõ cái chân trái của cậu Hoàng cũng xỏ chiếc giày thuộc hàng chân giả, giống hệt chiếc giày của người cha bà đi, phía chân bị mất ở cuộc chiến Việt Nam. Bà giật thót, thốc gần thằng Jazc và cúi xuống, hỏi rất nhanh: “Jazc! Con có biết thằng bạn của con có cái chân giả không?”. “Biết chứ!” Jazc cười thản nhiên: “Phải tôn trọng những người tật nguyền và không được để họ biết là mình quá chú ý tới tật nguyền họ phải gánh chịu cơ mà! Ông ngoại vẫn thường nói vậy!”. “Đúng, đúng! Nhưng cái chân ấy là cái do hãng mà ông con đã làm. Gần đây, nó chỉ cung cấp thiện nguyện cho những người bị thương trong cuộc chiến ở Việt Nam. Làm sao Hoàng có nó?”. Thằng Jazc sững ra một lát, rồi chạy thẳng tới chỗ Hoàng: “Này Hoàng! Mẹ tớ muốn biết, vì sao cậu bị thương ở Việt Nam?”.

Hoàng thực sự bất ngờ vì câu hỏi ấy. Bởi câu hỏi ấy đã đụng vào nhiều vấn đề còn liên quan tới cái chết của hai người bạn thân nhất ở Việt Nam mà bấy nay Hoàng không muốn nhớ và tiết lộ cho bất kỳ ai. Vâng, buổi chiều đó! Trong đầu nó bỗng hiện ra khối lửa màu da cam của quả bom bi mà máy cày đã xới tung lên khi bọn trẻ đuổi theo con vật mà chúng đinh ninh rằng đó là con cuốc. Nó không muốn nhắc tới cái chân của nó bị dập nát, tướp ra những sợi gân trắng ởn, để nó nhiều năm không được chạy trên đồng làng, dù rằng nó chưa bao giờ trả lời được nhiều câu hỏi còn lửng lơ trong đầu…

Nhưng một người như Jazc thì không nên  giấu làm gì. Hoàng chợt quay lại thực tế và cười rất vô tư: “Có  gì đâu. Đơn giản thôi mà. Lâu rồi. Tớ đuổi theo một chú cuốc và một quả bom bi đã phát nổ”. “Đơn giản! Đơn giản? Có  thật là đơn giản!? Sao cánh đồng lại có bom?”. Thằng Jazc hỏi giật. “Cũng chả biết nữa! Giản đơn là khi tớ lớn lên, vẫn cảm thấy trên cánh đồng làng, bom bi thi thoảng lại sót nổ!”.

Thú thực khi đó thằng Hoàng cười ròn lắm. Và Jazc và Hoàng không thể nào hiểu được vì sao trên thế gian đã lắm việc xảy ra đến như vậy. Do đó thằng Hoàng chỉ kể giản đơn như thế. Nhưng khi lắng nghe rõ cuộc nói chuyện của bọn trẻ, thì người mẹ của Jazc chợt sững người. Bà thoáng rùng mình. Bà muốn nói một lời gì đó với Hoàng mà cổ họng cứ  nghẹn lại. Yên lặng. Có nói gì thì khi ấy  thằng Hoàng cũng chẳng nghe được, bọn trẻ lại thản nhiên quay  về với câu chuyện con cuốc của chúng”. “Này, Jazc này - Hoàng nói - Mày phải nhớ là trong tất cả các cánh đồng ở Việt Nam có rất nhiều cuốc và rắn đấy nhé…”.

Chính lúc ấy hai viên cảnh sát tiến tới kính cẩn đưa cho cha mẹ tờ biên bản và họ cũng mời ngay hai đứa trẻ tới làm chúng đứt ngang câu chuyện. Viên cảnh sát đọc to lời ghi để ba nhân chứng cùng cha mẹ của hai đứa trẻ  cùng ký vào đó: “Việc phá cửa thực hiện bằng một cái rìu”.

Vâng! Đơn giản thế mà không biết. Nó là chiếc rìu để chỉ chặt cây. Nhưng tổ tiên chúng ta ngày xưa không chỉ để chặt cây… Đúng ra là chúng ta đã hay quên những sự việc tưởng là giản đơn lắm!… Có ai đó kêu lên và  giọng đứt đoạn, chìm ngập trong tiếng cười, nói oà ra trên hè đường New York đang ùn ùn  dòng người tràn ra tránh nóng từ khắp mọi ngôi nhà cùng đêm xuống.

Xin nhắc lại là chưa bao giờ ở toà nhà ấy người ta có dịp tìm hiểu nhau và thân mến với nhau trên đường phố như mấy ngày đêm đơn giản là mất điện, lịch sử của mùa hè New York 2003, như ngày có câu chuyện  trên xảy ra mà tôi ghi lại.

(Văn nghệ số 3+4+5/2004)

Người viết đơn thuê

Đúng ra phải gọi nơi ấy là ngã tư. Nhưng vì ngay tại đó có một cái cổng thánh thất Cao Đài. Một con đường lớn bị chắn ngang bởi cái cổng và chạy thẳng qua cái cổng nên không tính thành đường. Vì thế người ta gọi đó là ngã ba cũng được. Phía cổng Thánh thất là tường rào chạy dọc con đường. Phía bên này chạy dọc con đường là Toà án tỉnh, Viện Kiểm sát tỉnh. Xa hơn một chút là Phòng Cảnh sát Hình sự. Kể ra ngần ấy cơ quan để thấy ngã ba này toàn là những cơ quan hành pháp rất cần cho trật tự xã hội, nhưng tốt nhất là không nên có việc liên quan đến những nơi đó.

Thông lệ của những tín đồ Cao đài có những nét riêng. Không phải như những người theo giáo phái khác. Tất cả những ai thực sự là tín đồ Cao Đài khi qua đời, trước khi đưa xác ra nghĩa địa đều có một lần dừng trước thánh thất, để bài vị của họ được đưa vào thánh thất cùng với sự kính cẩn cúng tế của những người thân. Làng quê Tây Ninh này nơi nào cũng có thánh thất. Thường thì người ở nơi nào khi chết sẽ được đưa qua thánh thất nơi đó. Nơi có cái ngã ba kể ra trên đây có thánh thất lớn nhất cả nước và được tín đồ Cao Đài cả nước gọi là Toà thánh. Nên khi chết mà bài vị được vào kính thỉnh ở Toà thánh là một niềm an ủi lớn đối với bất cứ tín đồ nào.  Có cả những người chết cách Toà thánh cả trăm cây số, cũng không ngại tốn phí mang linh cữu lên tận đây. Vì vậy con đường chạy qua cổng Toà Thánh ngày nào cũng có thuyền bát nhã từ trong Toà Thánh đi ra. Có lúc bài vị mang vào kính thỉnh phải chờ đợi, phải xếp hàng. Thế nên có lúc thuyền bát nhã nối đuôi nhau ra khỏi cổng và dòng người đi đưa đám ma có khi trắng cả một khúc đường. Những người chết trẻ còn có đôi ba tiếng khóc bi thương, nhưng những tiếng khóc ấy cũng bị chìm đi trong tiếng kèn, tiếng chũm chọe, tiếng phèng la, tiếng đờn cò của phường bát âm. Còn những người chết theo số, chết theo tuổi thì ít thấy ai khóc, thậm chí không thấy ai khóc và rất nhiều tiếng cười . Chết là về, có khóc là khóc vì nhớ nhung. Mà chẳng cần khóc, tiếng kèn,  tiếng đờn cò của phường bát âm cũng đủ nẫu ruột rồi.

Trụ ngồi ở một góc đường của ngã ba đó. Chiếc máy chữ to tướng che mất một nửa khuôn mặt . Nửa khuôn mặt còn lại,  lại bị che bớt bởi một cặp mắt kiếng cận dầy, gọng đen,  bự.  Chỉ còn hở ra được cái miệng rộng, nhưng lại bị thêm hàm râu đen che bớt thêm chút nữa. Hàm râu đen,  lúc nào cũng đâm ra tua tủa. Cuối cùng, người ta chỉ còn nhận ra Trụ khi Trụ nói oang oang, cười sảng khoái và bàn tay mổ xuống những con chữ trên máy ào ào …Trụ thuê một góc của cái quán cà phê để hằng ngày nhìn thấy chán vạn sự đời trôi qua trước mặt.

Mỗi ngày ít nhất cũng thấy một đám tang. Mỗi ngày có ít nhất dăm sáu người đến kể lể những nỗi oan khuất, nhờ Trụ lọc cọc gõ cho một tờ đơn hoặc là bi ai nhất, hoặc toàn là những lời oan ức, trách giận người này, hờn oán người kia. Ngày mới ra đây hành nghề, mỗi khi thấy đám tang đi qua, Trụ đều khẽ cúi đầu thành kính.  Thành kính với những người đã chết đâu có mất mát gì. Nhưng với người sống, Trụ cứ băn khoăn hoài. Không lẽ người  đời cần đến quá nhiều đơn khiếu nại, đơn kêu oan đến như vậy hay sao? Ngày xưa khi còn là một viên chức Nhà nước, Trụ không hình dung ra được chuyện này. Nay mới thấy người ta kiện tụng nhau hằng ngày. Thường thì mỗi khi có người đến nhờ Trụ đánh máy một lá đơn kiện, Trụ phải nghe tràng giang đại hải trăm nỗi oan khuất. Lẽ phải bao giờ cũng thuộc về người kể chuyện. Những ngày đầu Trụ ráng lắng nghe, sau đó đúc kết lại thành một văn bản thực ngắn gọn và dễ hiểu. Nhưng người thuê Trụ không muốn như vậy, họ muốn Trụ phải viết trung thành như người ta kể. Nhiều khi bực mình,Trụ muốn xé toạc tất cả những đơn từ, và mắng cho họ mấy câu. Họ làm như những người tiếp nhận những lá đơn nhiều thời gian lắm để mà đọc những chuyện cà kê dây cà, dây muống của họ vậy. Nhưng Trụ phải nén lại, nồi cơm ở nhà, đứa con mới sinh,  lương giáo viên của vợ chưa đến kỳ. Thôi đành nhắm mắt làm theo người ta.  Vả lại đơn càng dài tiền càng nhiều, mắc mớ gì chê …Anh cứ  mở to cặp mắt sau cặp kiếng cận, và mổ lóc chóc, lóc chóc vào phím chữ trước mặt.

Sáng nay, Trụ tính ra ngã ba sớm hơn mọi ngày. Vợ Trụ ở phòng trong gọi với ra:

-Anh hôm nay có về sớm được không?

-Không biết được. Có chuyện chi không em …

-Dạ chú Ba muốn gặp anh.

-Thôi đi. Nói ổng, anh không có thời giờ. Lo kiếm ăn thấy mẹ. Hơi đâu mà đôi co. Chuyện nó qua rồi thì qua đi.

-Thì anh cứ gặp ổng,  xem ổng nói gì.  Biết đâu ổng lại kêu anh về làm việc lại thì sao.

-Xin lỗi. Em đừng giỡn.  Cái mặt ổng… Mà thôi,  anh đi đây.

Trụ khoác lên vai cái giỏ, dắt chiếc Babetta, hạ chân chống, ngồi lên guồng một chập cho máy nổ, mới hạ chân chống, cho xe chạy ra đường. Từ ngày ra khỏi cơ quan cũ, Trụ về ở tạm trong một phòng nhỏ của trường, nơi vợ anh đang dạäy học. Căn phòng quá nhỏ, lại đâu mặt với cái căn-tin. Cứ khi trường mở cổng là có học sinh tụ lại, ồn ào như cái chợ vỡ. Lúc ấy Trụ thấy bất tiện, nên thường tránh ra với cái máy chữ của mình từ  lúc sáng sớm. Nhưng sớm như hôm nay thì cũng ít khi.

Chuyện vợ nhắc lúc sắp ra khỏi nhà cứ làm Trụ băn khoăn. Chú Ba  đâu có xa lạ gì. Ba đụng độ với Trụ cách đây không lâu. Mà cũng chẳng thể gọi là đụng độ.  Trụ ghét cái thói trước mặt người lớn Ba cứ làm như mình mắc cái chứng lưng gù. Cái cần cổ lúc đó của Ba hình như vươn dài hơn ra phía trước, đủ để cái mặt hất lên một tý cho có thể dòm được người trước mặt. Hai bờ vai Ba nhô ra theo cái cổ. Những lúc như thế hai tay Ba phải nắm lấy nhau, xoay xoay, nếu không, hai tay có thể thừa thãi buông chấm xuống đến đất. Những thằng cha viết văn lắm chuyện nhiều khi mô tả kẻ nịnh thần đến là ngoa ngoắt, nhưng kể từ khi gặp thằng cha Ba, thì Trụ lại trách mấy thằng cha viết văn là không thực tế. Ba vốn là một giáo hữu Cao Đài. Theo đạo Cao Đài mà lên đến Giáo Hữu là loại có chức sắc đáng kính nể đối với bà con tín đồ có đạo. Hồi chưa giải phóng trong Tòa Thánh Cao Đài có một cái Đài phát thanh và có một bộ phận làm báo dành cho đạo. Những bài rao giảng của Ba hồi ấy nghe mượt mà lắm. Đất nước hòa bình thì Ba thấy những bài viết rao giảng trước đây của mình hết chỗ sài. Ba mới xin đi làm nghề khác... Sau khi nhóm phản động Hồ Tấn đội lốt tôn giáo bại lộ thì Ba công khai chửi Hồ Tấn  là lũ ngu si. Ba chê đám Hội thánh Tân canh một tổ chức phản động khác bị vạch mặt, là lũ người non dại. Tín đồ Cao Đài xứ này có điều rất tế nhị. Hồ Tấn hay Hội Thánh Tân Canh có làm chuyện phản dân hại nước, lôi kéo người theo đạo chống lại Nhà nước thì đã có Nhà nước tính toán với họ. Còn tất cả xin hai chữ bình yên, làm người dân tốt trước đã. Nhưng Ba thì không. Những bài báo chửi bới Hồ Tấn và Hội Thánh Tân Canh của Ba lừng danh lúc bấy giờ. Có người hỏi Ba: Hình như ngày xưa chính Hồ Tấn phong phẩm Giáo hữu cho ông mà? Ông ta cười, tiếng cười không bao giờ thoát ra nơi cửa miệng mà xì ra bằng đường lỗ mũi: Hồ Tấn có là bố tôi mà phản động tôi cũng từ. Ba lên huyện ủy xin việc. Thấy Ba nói năng suôn sẻ,  lại thông hiểu sách vở đông tây kim cổ,  lại có những bài viết phê phán không tiếc lời những kẻ lợi dụng đạo chống phá cách mạng, nên huyện ủy nhận và bố trí ở bộ phận nghiên cứu lịch sử Đảng. Ba trổ hết tài ba ra để hoàn thành sớm nhất cuốn sử Đảng bộ huyện. Nhưng thực không may cho Ba.  Khi duyệt chuẩn bị cho in thì người ta phát hiện ra rằng trong lối viết của Ba,  đọc từ trang một đến trang cuối cùng thì nó giống giống như một bài giảng đạo thông thường. Người ta thán phục cách viết của Ba. Còn Ba thì ngao ngán. Thì ra bao nhiêu năm nay, đạo đã ngấm vào Ba rồi, ngấm tận vào xương tủy rồi, muốn cách tân có lẽ phải làm như AQ, chặt luôn cái đầu, nghe cái sật, chuyển kiếp luân hồi may ra mới xoá nổi cái căn trong con người Ba. Thất bại cuốn sử, Ba trở thành người thừa ra trong cơ quan huyện ủy. Những lúc ngồi chơi buồn, Ba làm thơ chơi. Ai dè, Ba làm thơ được, mới chết. Ba gởi bài đi in khá nhiều nơi và cái tên Huỳnh Ba trở thành quen thuộc với giới văn nghệ sĩ trong tỉnh. Đúng vào lúc Hội văn nghệ tỉnh có sự xục xịch, một lá đơn thu hút được một số chữ ký gởi đến những nơi có trách nhiệm đề nghị chuyển chức chủ tịch Hội cho người khác. Ba cũng ký vào đó,  nhưng ngay sau đó Ba lại đến gặp ông chủ tịch Hội. Ba nói như khóc rằng Ba rất thương ông chủ tịch, Ba sẵn lòng bảo vệ ông chủ tịch và Ba sẵn sàng đầu quân làm việc hết lòng vì ông chủ tịch. Nghe những lời có vị mặn của nước mắt kia, ông chủ tịch Hội sẵn lòng đón nhận Ba về và bổ xung Ba vào cương vị chánh văn phòng, kiêm trưởng ban biên tập, kiêm thư ký tòa soạn… Có nghĩa là Ba làm ráo mọi chuyện của Hội. Kể cả việc khỏi cần cộng tác viên viết bài. Ba làm thơ, viết phê bình, viết truyện ngắn được. Thì ngày xưa Ba cũng đã từng làm báo cho đạo, một mình Ba làm ráo, cần gì phải nhiều người cho rối chuyện.  Con gái Ba cũng làm thơ, viết báo. Vợ Ba cũng làm được khối việc, khi cần cũng có vài bài tứ  tuyệt in trên báo. Cơ quan Hội nhanh chóng trở thành nơi hội tụ theo đúng nghĩa đen của gia đình Ba. Ba có một căn phòng để gia đình ở. Ba và vợ Ba mỗi người một phòng làm việc. Trên mặt báo có bài của cả nhà.

Trụ là người phát hiện chuyện đó. Nói cho ngay,  hồi đó Trụ cũng là người ở đậu cơ quan Hội. Mà cơ quan Hội lúc đó lại ở trong khuôn viên tòa thánh  Cao đài,  nên anh biết điều mà sống.  Tinh mơ mờ đất là hai vợ chồng kêu nhau dậy. Mỗi đứa một cây chổi quét sạch sẽ sau trước. Sau đó,  lúc vợ đi dạäy học, Trụ múc nước tưới cây. Trong số cây trồng quanh cơ quan Hội,  có hai luống hồng thực lớn. Trụ là tác giả của hai luống hồng đó. Ngày nào cũng có hoa nơ.  Tưới cây xong Trụ cắt mấy bông hồng mới nở mang cắm vào tất cả những bình có sẵn trong cơ quan hội. Những bông hồng tỏa hương thơm ngát. Xem ra cái thuyết mi không đụng đến ta, ta không đụng đến mi vậy mà có lý tồn tại. Những ngày đầu vợ chồng con cái Ba về ở đây không có chuyện gì xảy ra. Việc ai nấy làm,  cơm ai nấy ăn, phòng ai nấy ở. Nhưng rồi lối sống ấy không tồn tại. Trước hết là cô con gái thứ hai của Ba gây chuyện. Cô ta khoảng mười sáu, mười bảy gì đó. Cô thừa hưởng của mẹ cái dáng cao lênh khênh. Tuổi dậy thì của người ta thì má đo, môi hồng, ngực nở …Cô ta thì không. Cao lên, dài ra, ngực lép kẹp và ông bố ban cho nước da ngăm ngăm tái. Hình như cô ta cho rằng mấy cây hồng là của chùa, nên lâu lâu cô ta cắt vài bông mang đi đâu không biết. Ban đầu Trụ cũng mặc, con cháu lấy vài bông nhằm nhò gì? Nhưng đến một lần không chỉ cô ta cắt, mà cả một lũ bạn kéo đến.  Chúng nó nhào vô hai luống hồng. Ngồi trong phòng, Trụ hết chịu nổi, anh buộc phải ra mặt. Anh nhẹ nhàng biểu chúng rằng đây là những bông hồng anh trồng, anh phải tốn công chăm sóc hằng ngày, nếu chúng muốn, anh có thể cắt cho, nhưng đừng phá phách, tội nghiệp. Cô con gái ông Ba nguẩy cái mông cái phạch, bỏ đi và buông lại một câu:  “Đất chùa, nước chùa, bông chùa quyền gì mà giữ chớ”. Đêm ấy, một cuộc tàn sát đã diễn ra. Hai cây hồng đẹp nhất bị bứng gốc. Sáng sau, nhìn thấy, Trụ đắng lòng, nhưng cũng đành ngậm tăm mang cây đi trồng lại. May mà người ta chỉ giận có một lần, nên cũng chỉ phá có một lần. Ông Ba còn có hai thằng con trai. Hai đứa sàn sàn bằng tuổi nhau khoảng mười bốn,  mười lăm gì đó. Trong cơ quan hội có một phòng dành để khi sinh hoạt câu lạc bộ, có biểu diễn đôi ba tiết mục văn nghệ thì để cho mấy co,  mấy bà thay đo. Hai thằng nhóc ấy tìm cách khoét ra một cái lo. Mỗi khi thấy thoáng bóng phụ nữ vào phòng là chúng máy nhau, chạy lại cái lỗ ấy. Một hôm chúng đang làm cái chuyện bậy bạ kia thì vợ Trụ bắt gặp. Cô không chỉ la lên mà còn điểm mặt chúng,  mắng cho một trận thậm tệ. Trong đó có một câu làm cho bà vợ ông Ba phải bước ra. Câu đó nguyên văn như thế này: “Các con có ăn học hẳn hoi, sao lại làm cái việc mất dạy như thế”. Bà vợ ông Ba bước ra, mát mẻ nói: “Nó có mất dạy thì còn cha mẹ nó, không mượn các người làm chuyện bao đồng “. Trụ phải chạy ra nắm tay vợ kéo vào không cho nói tiếp nữa. Nhưng bắt đầu từ hôm đó có những bàn tay ngấm ngầm nào đó cứ xỉa vào cuộc sống thường nhật của gia đình Trụ. Cái nồi bỗng nhiên rớt xuống giếng. Quần áo phơi ngoài dây bay cả trăm mét ra ngoài bờ rào quán cà phê. Cái tủ thuốc bán thêm bỗng nhiên bị bể kiếng. Những chuyện ấy nó chạm nọc Tru, làm cái máu ngang ngược của anh nổi dậy. Nhiều lúc nghiến răng muốn trẹo quai hàm để khỏi thốt ra những lời chửi thề tục tĩu. Dẫu sao cũng là chuyện con nít và người lớn, tránh được thì tốt.  Mình biết thân, biết phận, dọn dẹp gọn gàng, giữ của mình cho tốt, là được.

Nhưng sự đời đâu có giản đơn như vậy. Cơ quan hội ngày một thưa vắng người lai vãng.  Anh em cộng tác viên đã gọi tờ Văn nghệ tỉnh là tờ “Văn nghệ Ba gia”. Người ta không tham gia vào công việc của hội nữa.  Một hôm trong cuộc họp giao ban cơ quan,  Trụ dại dột nêu ý kiến này ra. Anh không ngờ lại bị phản ứng mạnh đến như vậy.

-Cậu không biết rằng anh em văn nghệ đang chĩa mũi tấn công vào chú Sáu Chủ tịch sao. Tôi phải làm nhiệm vụ gác cửa. Thà có ít tác phẩm, hoặc tác phẩm non một chút chứ nhất định không để lọt những bài viết mang tính cơ hội …

-Từ ngày anh về,  anh có nhận được bài nào như anh nói không ?

-Không,  tất nhiên là không rồi …

-Vậy sao anh bảo người ta cơ hội. Tôi thấy hình như chính anh mới cơ hội. Cơ hội cho in bài của mình, của vợ mình, của con mình. Tờ Văn nghệ địa phương giống như một manh chiếu hẹp,  anh ngồi xoạc cẳng ra đó còn ai ngồi được nữa …

-Cậu Trụ !Với tư cách gì cậu nói với tôi như vậy, hả ? Cậu nên nhớ cậu chỉ là nhân viên đánh máy chư. Tốt so, tôi có thể còn là thầy dạy cậu,  cậu hiểu chưa …

Thế là cuộc chiến giữa hai người chính thức được công bố. Trụ chẳng thiết làm việc nữa, nhưng anh không muốn đi vì cũng tính thử xem ông Ba ổng tính gì với cơ quan này. Anh thường có những cuộc nhậu với đám bạn ngày xưa hay lui tới hội.  Bữa nào nhậu về anh cũng kiếm cách nói chuyện với ông Ba. Anh rủ ông Ba nhậu.  Ông Ba không nhậu,  anh chọc quê. Anh hỏi ông Ba có phải ngày xưa quỳ nhiều quá,  lạy nhiều quá đầu gối chai nhiều lắm phải không ? Anh lại hỏi bây giờ theo mấy bác, mấy chú có cần phải rao giảng chuyện thờ  phụng kiểu mới hay không.  Hoặc vì sao cái lưng ông nó bị nhô cao quá vậy,  hay tại cái đầu ông nó nặng nên cứ phải gục xuống.  Hay, anh làm sao có thể viết một cuốn sử có một không hai như vậy,  có khi nào con người cũng lội từ đầu đời đến cuối đời là con người này,  còn ngược lại là con người khác hoàn toàn không ? Hôm hỏi xong câu này Trụ cười ha hả và trả lời ngay,  có có,  chính ông đó, ông Ba…Toàn là những chuyện xóc hông,  ông Ba không giận không được.

Cho đến một hôm,  đi nhậu về, Trụ tuyên bố với ông Ba: ngày hôm sau Trụ sẽ dọn nhà đi chỗ khác,  đồng thời nghỉ việc luôn.  Anh cũng tuyên bố không thể sống chung với ông Ba được, hằng ngày nhìn thấy những chuyện diễn ra trước mắt nó ngứa đến con ngươi.  Không thèm chơi nữa. Nói,  tưởng Trụ nói trong lúc say rượu,  ai ngờ sáng sau, vợ chòâng Trụ dọn nhà sang trường vợ Trụ dạy học ở thực. Mất công ông Ba thiết kế một cuộc đuổi việc hợp lý đến đau đớn đối với Trụ. Ông Ba giống như con cọp rình mồi, đến lúc sắp quật đuôi chồm tới thì con mồi thoát ra nhẹ nhàng,  còn quay lại háy mắt chọc chơi.  Ông nói với vợ con như an ủi: “Hơn gì,  cũng là thằng đi ở đậu”. Sau thấy Trụ ngồi đánh máy chữ thuê ở ngã ba kể trên,  ông lại cười: “Không gì khổ bằng thằng có chữ trong đầu mà phải đi đồ lại chữ của người khác”.

Kể lôi thôi dài dòng như vậy,để nói một điều răøng giữa ông Ba và Trụ có lẽ hết đời người không còn có thể gặp nhau thêm lần nữa.

Vậy mà hôm nay ông hẹn gặp. Có việc gì chớ.

*

Ngã ba giấc sáu giờ sáng còn vắng người.  Mới chỉ có những người quen uống cà phê sớm.  Đôi ba người đi ăn hủ tiếu chay.  Đến cả những anh xe ôm cũng chưa cần phải ra đón khách,  vì có đón cũng chẳng có ai đi giấc đó. Chỉ có mấy xe bánh mỳ là siêng.  Hình như họ bán thông đêm cho khách đi cúng chùa. Trụ biết ra sớm cũng chẳng làm gì, nhưng anh vẫn thích ra. Trước là được tận hưởng một buổi sáng thuần khiết của đường phố. Sau nữa bên cạnh ly cà phê anh có thể thu thập được những thông tin cần thiết cho một ngày. Không thấy những khuôn mặt buồn rầu, căng thẳng vào ra tòa án và viện kiểm sát,  không thấy mấy ông cảnh sát hình sự  ra vào, và cũng chưa thấy những chiếc thuyền rồng bát nhã chở người chết qua cổng. Cũng ít ai quấy rầy Trụ vào lúc này. Một ngày chỉ có ngần ấy thời gian thanh thản.

Nhưng hôm nay Trụ không được thanh thản.

Ông Ba đã chờ Trụ tự lúc nào. Trụ ngạc nhiên,  tưởng vợ nói dỡn chuyện ông Ba hẹn gặp, ai dè ông ta đến thực.  Ông tự kéo ghế ngồi chờ Trụ soạn đồ.  Trụ cũng chỉ gật đầu chào xã giao với ông ta,  và chẳng thích thú gì phải chuyện trò gì với ông. Trụ ngồi vào bàn  sau cái máy đánh chữ và hỏi ông:

-Có việc gì không ông Ba?

-Tôi …Tôi muốn hỏi cách đây ít bữa,  ông già tôi có đến đây tìm cậu, phải không?

-Ông già ông ? Ai vậy cà?

-Một ông già gần tám mươi tuổi,  râu dài

-Ông già ông ?-Trụ nói như la lên -Ông cụ ấy là ông già của ông? Còn ông là con của ông gia ? Tuyệt vời,  thú vị quá …

Cách đây chừng hơn một tuần,  khi ra đến bàn máy chữ,  có một cụ già chừng bẩy,  tám chục tuổi đang chờ anh.  Quán cà phê mới mở cửa. Cụ kêu một ly đen,  mấy điếu thuốc. Chắc cụ ngồi cũng đã lâu.  Ly cà phê đã cạn,  thay vào đó là nước trà.  Cái gạt tàn thuốc cũng đã có mấy cái đuôi cháy gần hết. Có một cái đầu mẩu đang ngún khói mà trên môi cụ đã có một điếu khác đang nhả khói.  Đó là một cụ già khỏe mạnh. Những đường gân trên măït cụ có làm cho cụ khắc khổ chút ít,  song lại cho cụ cái nét can trường.  Mái tóc cắt gọn,  nhưng bộ râu thì lại để dài. Những sợi râu bạc phủ xuống ngực.  Nếu như cụ không bị nước da mai mái đen thì người ta có thể mượn cụ đóng vai Thái bạch kim tinh trong các phim thần thoại lắm. Cụ có vẻ nôn nóng,  nên khi thấy Trụ bước tới,  cụ đã đứng lên,  bước những bước dài đến đón Trụ.  Trụ thấy ở cụ có cái vẻ quen quen.  Một gương mặt chìm sâu đâu đó trong tiềm thức,  lâu lâu lại trồi lên trong trí nhớ,  cụ già này ở trong trường hợp đó chăng ?

-Cậu là Trụ? - Cụ hỏi.

-Dạ phải.  Cụ tìm con …

Chờ Trụ bầy biện xong đồ nghề của mình lên bàn,  ông cụ mở hàng cụ già mới lên tiếng :

-Tôi nhờ cậu soạn cho tôi một tờ đơn kiện. Nghe nói cậu ngồi đánh máy chữ ở chỗ này,  quen với Viện Kiểm sát,  với Tòa án.  Cậu còn biết người ta có thể bắt người vào lúc nào theo đúng luật,  vì cậu cũng biết cả lề lối làm việc của công an hình sự.  Tôi rất cần một lá đơn thấu hiểu luật pháp như vậy. Người ta mách tôi đến cậu,  chắc cậu giúp được tôi chớ.

- Con vốn chỉ biết làm thuê. Người thuê con có thể yêu cầu con viết đơn theo ý muốn của họ…

-Tôi khác - Cụ già ngắt lời Trụ - Tôi muốn cậu viết đơn theo hiểu biết của cậu.  Viết sao cho phải thì thôi.  Nhưng cậu có thời gian nghe tôi kể chuyện không?

-Được xin cụ cứ kể.  May ra con có thể làm được như cụ muốn.

-Tôi có một thằng con trai.  Không phải con một, mà nó chỉ là một trong số những đứa con mà thôi.  Nhưng nó là đứa con trai duy nhất.

Mới nói được câu đó thì từ trong cửa Tòa thánh nhô ra một chiếc thuyền bát nhã.  Cụ già đứng dậy,  kính cẩn nghiêng mình làm Trụ cũng phải đúng lên theo.  Chờ cho chiếc thuyền bát nhã chở chiếc quan tài đi được một đoạn dài theo con đường hướng tới nghĩa địa,  cụ già mới ngồi xuống tiếp:

-Tôi có một thằng con trai.  Ngay từ nhỏ nó đã là một thằng ngoan đạo. Có lẽ nơi tôi ở không đứa trẻ nào ngoan đạo hơn nó. Lũ trẻ như nó ham ăn,  ham uống,  ham chơi bời.  Còn nó, sau giờ học hành nó chuyên chú đọc kinh. Nó đi chùa với tôi ba cữ trong ngày. Sáng đi chùa về mới đi học. Trưa học về,  đi chùa tiếp và chiều cho đủ ba cữ một ngày.  Nhiều khi nó đi cúng cả vào giờ Tý nữa.  Tôi không biết bằng cách nào,  nó có thể tỉnh táo giống y như người già đọc kinh khuya ? Nó ăn chay.  Chay trường. Tôi lo sức khỏe cho nó kêu nó phải ăn thêm thịt cá,  nó không chịu. Lúc đủ khôn nó biểu tôi: Đã trót tu thì tu cho hết kiếp. Ít nhất cũng có thể đứng đầu xứ dân Đạo này. Nghe nó nói mà tôi sợ.  Người ta tu cốt ở cái tâm. Hình như nó thì không? Nó tu vì cái trí. Cái trí nó biểu nó  phải có quyền uy hơn người ta. Cái trí mà như thế thì cả đạo cả đời cũng ráng nghĩ ra thủ đoạn mà đạt cho được. Tôi hoảng lắm khi thấy thằng con tôi nói ra cái chí tu hành của nó.  Tôi lo không biết Đức Trí Tôn có biết,  có trách phạt đứa con tham vọng của tôi không? Cách mạng về, tôi bỗng thấy thằng con tôi đổi khác.  Một đêm sau giờ đọc kinh tại gia,  nó hùng hồn tuyên bố:  “Theo Đức Chí Tôn còn xa xôi quá, con rời đạo theo cách mạng đây. Từ mai ba đừng kêu tôi đi chùa, đừng kêu tôi đọc kinh nữa nghe”.

Những lời phỉ báng ấy của nó làm tôi mất ba tháng ăn chay trường, mất ba tháng đi chùa bốn cữ.  Tôi cầu Đức Chí tôn không nghe được những lời kinh khủng đó. Nó tuyên bố không ở nhà với tôi nữa. Nó mang vợ con nó lên ở cơ quan. Nó làm gì,  tôi không cần biết.  Đùng một cái mười năm sau nó lại mang vợ con về,  không rằng không nói,  dọn góc cũ trong nhà để ở. Nó làm như trong nhà không còn ai. Nó làm như tôi đã chết rồi vậy. Hai vợ chồng,  hai đứa con gái,  hai đứa con trai,  chúng chiếm gần hết nhà tôi. Bà ấy nhà tôi chết trước đã vài năm. Chúng dành cho tôi một cái giường nằm ở gian ngoài.  Hai đứa em gái đành dồn chung vào một phòng nhỏ kế ngay gian hai vợ chúng chiếm. Nhà tôi kiếm sống bằng nghề phơi cơm dừa. Những đống vỏ dừa,  những đống cơm dừa chưa khô chiếm hết những khoảng trống còn lại. Được vài ngày, nó bắt đầu đay nghiến: “Nhà với cửa như cái ổ chuột. Chịu không nổi”. Một bữa tôi nổi quặu, tôi nạt nó: “Nhà ổ chuột mà mi còn chui đầu về làm gì hả?”. Tưởng mình làm cha có quyền nạt nó,  ai dè nó chì chiết: “Ba tưởng tôi cần lắm hả. Với tôi chỉ cần một cái bàn con, một góc lều,  đủ rồi.  Nhưng còn những đứa cháu nội của ba kìa”. “Vậy chớ mày đã làm gì cho chúng nọ…”. Chuyện ban đầu chỉ có vậy ai dè thành cãi lộn lớn. Hai đứa em gái nó đụng ngay vào những chuyện của nó: Đứa con lớn của nó đang học dưới Thành phố,  hôm đó trời xui đất khiến làm sao lại về nghỉ,  chứng kiến cảnh anh em ruột thịt nhổ vào mặt nhau, nó lẳng lặng bỏ đi.  Ba hôm sau cả nhà choáng váng nghe tin nó buồn quá uống rượu, vỡ tim chết. Cả nhà khóc thương con nhỏ,  còn nó thì không.  Thiêu con nhỏ xong, mẹ nó mang chút tro tàn xác nó về nhà. Nó gầm lên: “Con bất hiếu, một vụn tro cũng không được phép mang về nhà …” Tôi buộc lòng phải táng cho nó một cái tát và biểu nó: “Nhà này là nhà tao,  tao có quyền để vong hồn cháu tao ở trong nhà. Mày không muốn thì mày có thể ra khỏi nhà tao”.

Cụ già kể đến đó,  nước mắt vòng quanh:

-Tôi ra đời trước khi người ta biểu có Đức Chí tôn hằng tồn tại. Nhưng tôi tin Ngài mà tu nhân tích đức,  sao tôi lại có thằng con như vậy chớ. Hay kiếp trước tôi mắc nợ nó nên Ngài trừng phạt tôi.

-Thưa cụ,  xin cụ bình tĩnh - Trụ lựa lời khuyên ngăn -Thế bây giờ cụ muốn con làm đơn thế nào,  và làm đơn để làm gì …

- Cậu viết cho tôi cái đơn.  Một cái để tôi từ nó. Còn một cái,  mai này nếu tôi chết,  tôi mang theo để trình Đức chí tôn để người tha thứ cho tôi.

Nếu không tỉnh táo,  Trụ có thể nghĩ rằng anh đang tiếp một ông già điên. Làm đơn để vợ chồng ly dị nhau,  làm đơn để anh kiện em,  để chú kiện cháu,  để con kiện cha hoặc cha kiẹân con … Trụ cũng đã từng làm.  Rồi sau đó,  Trụ cũng đã chứng kiến không ít những tờ đơn kiện mình viết đã thành bút lục trong viện kiểm sát,  thậm chí từ tờ đơn kiện của anh khiến cho có kẻ bị công an hình sự bắt,  rồi sau đó mang xét xử tại tòa án ngay kế bên chỗ anh ngồi đánh máy chữ.  Nhưng làm đơn để cha từ con và làm đơn kính lên Đức Chí tôn,  thì chưa từng bao giờ,  và cũng chưa ai biểu anh làm đơn như  thế.  Anh nhìn cụ già,  nhìn mãi mà không biết có nên nhận lời hay không. Cụ già cũng nhìn vào mắt Trụ chờ đợi một câu trả lời.

Đường phố đã đông người.  Quán cà phê cũng đã nhiều người hơn. Lâu nay,  Trụ không để ý,  thấy người ta đến uống cà phê tưởng người ta cũng là để giải quyết một chút nghiền buổi sáng.  Nhưng không,  cái quán ngay sau lưng Trụ cũng có không khí đặc biệt.  Có bàn xúm lại nhỏ to với nhau.  Có bàn ngồi bên nhau tư lự, mặt người nào cũng đần ra vẻ thua thiệt lộ ra.  Có bàn người ta nói chuyện với nhau như muốn đập nhau tới nơi.  Có  bàn thuốc,  cà phê trên bàn đều là loại sang cả,  ba số năm,  sữa chanh đá chẳng hạn… Họ không đến đây uống cà phê giải nghiền mà đến để bàn công việc. Toàn là những việc liên quan đến luật pháp cả.  Thường thì sau đó có người sẽ đến bên Trụ và kể cho Trụ nghe những điều oan ức, hờn giận. Rồi mắt hau háu nhìn bàn tay Trụ mổ chữ lóc chóc. Khi Trụ đọc lại những gì đã gõ vào giấy, người ta vểnh tai lên nghe không sót một chữ. Với quyền của người sẽ trả tiền họ  đòi Trụ sửa chỗ này,  sửa chỗ kia, phát ghét. Nhưng Trụ phải làm theo. Khi người đánh máy làm xong phận sự của kẻ làm thuê,  thì người kia xem Trụ như một vị thần cứu khổ, giải nạn, cung kính đỡ lấy tờ giấy mà Trụ vừa đánh con chữ cuối cùng,  đếm trả Trụ những đồng tiền, thường là vụn và cũ nát, rồi tất tả kêu nhau đi vào Viện Kiểm sát hoặc vào Tòa án.  Cũng có hôm gặp tay sộp,  nhận đơn xong,  đưa vào tay Trụ một xấp tiền mà không cần phải đếm. Hôm nay Trụ mới để ý thấy điều đó. Anh  bỗng thoáng nghĩ,  có khi nào anh đánh máy những lá đơn vu oan giá họa cho ai chưa?  Biết đâu đấy.  Như cụ già ngồi trước mặt Trụ bây giờ, không lẽ cụ có thể từ con mình được sao?  Mà từ đến hai lần từ, lần ở dương gian, và một lần nữa với Đức Chí Tôn.

-Cậu có thể giúp tôi không ?-Cụ già gặng hỏi Trụ-Tôi nói thêm chuyện này để cậu nghe.  Một đời tôi ky cóp công đức đã đành,  cũng cả một đời tôi ky cóp để có được mái nhà. Vậy mà mới hôm trước đây nó biểu tôi : Ba già rồi,  ăn hết nhiều,  ngủ không hết bao nhiêu.  Có gian nhà trên,  để làm nơi tiếp khách lịch sự.  Mời ba xuống nhà dưới ở.  Nhà dưới nào đâu ? Đó là gian bếp.  Một bên bếp,  một bên nhà xí,  bên kia để cái gióng chén. Còn góc cuối cùng nó mang chiếc giường con kê vào đó và đó là chỗ ở của tôi. Và có thể nay mai thôi,  tôi sẽ trút hơi thở cuối cùng tại đó…

Xém chút nữa thì Trụ la lên.  Một cụ già có vóc dáng của Thái bạch kim tinh,  kiếm để mà thờ còn khó,  sao lại có thể ngậm ngùi sống ở xó bếp như vậy được?.Thưa cụ,  cụ cho con một ngày,  con sẽ làm cho cụ một cái đơn,  một cái đơn có ngọn có ngành,  giống như kể lại đời một con người vậy. Không,  Trụ không nói ra bằng lời,  nhưng hình như cụ già hiểu được ý của Trụ,  cụ đứng dậy,  gật đầu chào Trụ rồi thong thả sang bên kia đường, nhập vào dòng người đi vào Tòa thánh.  Chợt nhớ ra, chưa hỏi tên cụ là gì.  Làm đơn mà không có tên,  biết ai kiện ai đây. Nhưng không hiểu sao Trụ cũng nhất quyết phải soạn một lá đơn có một không hai trong đời mình.  Trụ bật cười ha hả sau khi có ý nghĩ ngồ ngộ như thế. Những người xung quanh ngạc nhiên tưởng Trụ phát rồ …

Không thấy cụ già đến hỏi lá đơn mà cụ nhờ Trụ soạn.

Không thấy cụ đến mà ông con của cụ đến.  Hôm trước nghe chuyện, Trụ không tin rằng trên đời lại có thằng con dị hợm như vậy. Nay gặp thì anh tin,  tin,  nhất định đời có những thằng con như thế.  May mà cụ già không biết Ba đã mang áo mão gởi lại Hội đồng chưởng quản. May mà khôn nghe Ba tuyên bố về chuyện Hồ Tấn  …May cho cụ quá.  Trụ hỏi ông Ba :

-Có phải cụ nhờ anh ra lấy lá đơn kiện không ?

-Không phải.  Không.  Không bao giờ …ba tôi còn cần đến lá đơn kiện ấy nữa.

-Sao ?

-Ba tôi chết rồi …

-Cái gì ?- Trụ xô ghế đứng dậy xốc lấy cổ áo Ba -Và anh để cụ chết trong cái xó bếp ấy,  phải  không?.

-Không …Lúc ba tôi còn thở,  tôi đã đưa ba tôi lên nhà trên …Ổng chết tại chỗ ổng nằm suốt mấy chục năm qua.  Cách đây ba ngày,  giờ Thìn, tôi đã đưa xác ông viếng qua Tòa Thánh.  Đám tang hôm đó đông lắm …

Phải rồi,  cách đây ba ngày,  giờ Thìn,  có một đám tang đông đến ngạc nhiên từ trong Toà thánh đi ra qua cái cổng trước mặt Trụ.  Hôm đó Trụ cứ ngắm hoài dòng người áo trắng,  trôi trắng con đường ra nghĩa địa. Không thấy mầu cờ của người có chức sắc,  thì chắc đó là một tín đồ như bao nhiêu tín đồ khác. Những vành khăn tang không nhiều,  tức là con cháu không đông. Vậy mà đám tang quá đông.  Chiếc thuyền rồng bát nhã sơn xanh,  đỏ và thếp vàng như đang trôi trên dòng sông trắng.  Trụ cũng đã đứng lên,  khẽ nghiêng mình.  Một người chết có đám tang như thế hẳn phải là người đáng kính lắm … Nay mới biết đó là cụ già bữa trước tìm Trụ. Sao  mà nhanh thế. Người sống một đời đau khổ,  chết mấy hồi. Nhưng chết mà lại sướng,  chớ còn sống mà…

- Trước khi chết, ba tôi có nhắc đến lá đơn ông nhờ cậu viết.

- Chẳng có đơn từ nào hết -Trụ ngắt ngang lời ông Ba, giọng cáu bẳn -Bữa đó tôi nghĩ đời làm gì có thằng con như thế,  tôi sợ tôi vu oan cho người ta. Tôi không tin. Tôi không ngờ người con ấy lại là anh.  Mà là anh thì tôi tin rằng đời có loại con như thế thực. Bữa đó tôi không viết,  nhưng hôm nay thì tôi viết. Dẫu ổng chết rồi,  nhưng tôi vẫn cứ làm đơn cho ổng,  tôi đốt đơn gởi theo cho ổng.  Những người như  ổng, nhất định sẽ gặp được Đức Chí tôn và Đức Chí tôn sẽ phán xử anh.

Ông Ba ngồi gục mặt nghe Trụ trách hờn.

Có người đến bên bàn máy chữ của anh:

-Thưa ông,  tôi muốn ông nghe chuyện này rồi viết giùm tôi một lá đơn …

Lại có một chiếc thuyền rồng bát nhã chỡ xác người ra nghĩa địa.

Thuyền rồng bát nhã chở xác người ta ra nghĩa địa,  sẽ chở  những oan trái của người ta đi luôn.  Ở nơi vĩnh hằng chắc người ta không cần đến những lá đơn,  và nhất định sẽ không có ngừơi viết đơn thuê như Trụ.

(Văn nghệ số 3+4+5/2004)

Người đàn bà nói chuyện một mình

hướng đầu ruồi vào mép phải dưới chân khóm tre! Tất nhiên bóp cò chỉ là giả vì địch đã rút. Còn tì vai là thật! áp má thì hơn cả thật! Rồi anh ép chị vào tường đất bên thành công sự và bàn tay lần tìm. Chị giãy giụa: Đừng! Đừng! Người ta trông thấy! Chết bây  giờ! Của anh cả mà! Em giữ gìn và để dành cho anh mà!

Bằng ấy năm  trôi qua với biết bao đổi thay mà khóm tre vẫn còn đó. Khác chăng là nó cằn lại, lá gằn và vàng úa, thân cây mốc xám mốc thếch như bện vào nhau vì bị lũ trâu làng cọ mình hết ngày này sang tháng khác. Chỉ sợ người ta lại phá đi khóm tre kỷ niệm này. Thời ầm ầm  đua nhau xây dựng hợp tác với khẩu hiệu kêu đến vang trời đã chôn vùi không biết bao  nhiêu cái mà chị cho là đẹp đẽ của một giai đoạn vàng son máu lửa. Chị bước nhanh! Chẳng mấy chốc đã tới Chùa Dền để tạt ngang mảnh ruộng cấy lúa đang thì đứng  cái. Phải rồi! Cũng chính là thời khắc này những năm trẻ trung tươi đẹp thế nào anh cũng chao châu chấu cơm. Gớm! Mà làm sao ngày ấy, những thứ ăn được dễ dàng kiếm ra  làm vậy. Lúa mùa xanh biếc và đứng thẳng, lá cứng ra xiên chéo và sắp sửa có đòng, nắng vàng rực và hơi ong ong, hơi khô khô chứ không gay gắt chói chang, chim chiền chiện bay về lượn tít trên cao, chim dẽ gọi nhau thoang thoảng dưới ruộng nước  xập xềnh, ấy là lúc châu chấu cơm chẳng hiểu từ đâu xuất hiện hàng đàn. Loại châu chấu này nhỏ, cánh ngắn không bay nổi chỉ  nhảy rất nhanh từ lá lúa này sang lá lúa khác. Gió heo may thổi về, cứ từng đợt, từng đợt nhẹ nhàng và se se chạy trên ngọn lúa làm cả cánh đồng mênh mông gợn sóng lăn tăn và các chú chấu cơm hoan hỉ bật càng tí tách. Chàng trai đang vỡ tiếng uồm uồm ngày ấy và là chồng chị hôm nay đầy tự tin buộc giỏ đựng chấu ngang thắt lưng, kiểm tra cây dậm mắt dầy nan nhỏ để chấu không thể chui lọt và hai cái nẹp tre buộc cho bụng dậm bẹp xuống ngăn chấu chạy ngược trở lại, sau đó ung dung bước xuống ven bờ. Động thái ban đầu bao  giờ cũng thận trọng. Đường chao nghiêng nghiêng hớt nhẹ trên những ngọn lúa đồng đang vui mừng đón gió heo may. Giờ đây người khôn của khó, lúa tốt bời bời, màu xanh đậm đà mơ màng dưới nắng mà chẳng thấy chấu đâu, cũng chẳng mấy ai muốn ăn thứ chấu này nữa nhưng vẫn nhớ nhung tiêng tiếc thế nào.

Người đàn bà bước vội về phía con ngòi nổ tát Ao Phe. Rồi tới nơi ngày xưa có cây đa Cổng Hột. Rồi lanh chanh  nhón gót trên con đường trục của làng vừa mới đổ xi măng thay cho lớp gạch quá lâu ngày gần như mủn ra thành đất. Đứa cháu nội đang mải chơi với chúng bạn không phát hiện ra bà nó  về chợ. Và chị đang vội. Quá vội! Chị đáp lại rất nhanh lời chào hỏi của người này người khác để bước lên ngõ nhà mình. Vén mành vào trong nhà chị đặt ngay thúng xuống và ngồi bên mép giường. Kéo tấm chăn mỏng lên ngang người anh, sờ vào hai bàn chân anh xem nóng lạnh thế nào, nhìn vào đôi mắt anh đang hau háu và cuối cùng vuốt vuốt những sợi tóc đang xoã ra trên trán anh cho gọn.

- Tôi vừa ở chợ Trương về đấy nhà ạ. Lâu nay không sang chợ ấy thấy mọi sự thay đổi ghê gớm quá. Đường hai mươi người ta rải nhựa. Cứ nghĩ về cái ngày bộ  đội Gia Lộc đánh phục kích ở Quán Khoang mà buồn cười. Làm thế quái nào lại để một thằng chạy thoát rồi về cứ tranh luận nhau mãi là chưa diệt gọn. Rồi cái khóm tre làng Kim Trang…

Chị im và quay nhìn anh. Khuôn mặt anh hơi hồng lên, đôi mắt chớp chớp, đôi môi hé ra nhưng chẳng phát thành tiếng, thành lời, dường như  tới khi anh cố gắng lắm làm khuôn mặt bừng đỏ thì chỉ là những âm thanh ú a ú ớ. Thường thấy ai đến thăm vào thời khắc này anh như đau đớn hiểu ra sự bất lực của mình, sự tàn hoại của mình, hai hạt lệ xót thương hờn tủi hiện ra trên khoé mắt. Chị hiểu mình cần phải thế nào liền vội vàng lấy khăn lau nước mắt cho anh, lau mặt cho anh, đôi bàn tay thân mến vuốt hai bên má anh, rồi tiếp:

- Khóm tre ấy vẫn còn nguyên như ngày nhà dùng nó làm mục tiêu dạy tôi bắn súng. Ngày ấy chúng ta cũng ở Chùa Dền ngay bên ruộng lúa bốn sào trồng màu vụ đông và cấy lúa vụ mùa. Ngày ấy chúng ta còn trẻ, mười lăm mười sáu tuổi đầu, rồi quanh quẩn cả hai cùng vào du  kích.

Có lẽ chuyện cũ gợi buồn vì làm sống dậy  ở cả hai người một thời xa vắng, chị chuyển sang vấn đề hôm nay:

- Thằng Quỳnh nhà mình đổi thửa và đấu thầu thêm được những gần năm ngàn mét vuông ở chỗ Ba Toà. Nó xăng xái lắm. Thôi vợ chồng chúng nó có chí là ta mừng. Nó lên kế hoạch trồng trên bờ những bao nhiêu cây nhãn Linh Chi, bao nhiêu cây cam, bao nhiêu cây xoài Đài Loan, bao nhiêu cây bưởi lai Vĩnh Phú… còn ao chia ra làm bốn khoảnh, khoảnh nào nuôi cá giống, khoảnh nào nuôi cá bố mẹ, khoảnh nào nuôi cá thịt, khoảnh nào chuyên dùng làm nơi dự phòng. Mà sao bây giờ con cá con tôm cũng phức tạp làm vậy? Ngày xưa trong ao ta chỉ nuôi cá mè, cá chép, chặt cây chuối vứt xuống làm thức ăn hoặc thả trâu xuống tắm cho chúng ị ra làm mồi, giờ đây nào cá chim trắng, chim đen, nào rô phi, trê ấn Độ, nào mè hoa, mè Trung Quốc. Rồi thức ăn cũng phải mua của đại lý này đại lý nọ, loại này loại nọ, tùy theo giống cá và tuổi của cá. ối chà chà! Nhà ơi, sao mà tôi nghe cứ thấy nhức cả đầu!

Chị ngừng một lát để những điều mình nói ngấm vào cơ thể anh và cũng là dành thời gian để thở. Giọng chị tất nhiên không vui. Song cũng chẳng thể gọi là buồn. Dường như cái sự ngày ngày kể chuyện cho chồng nghe đã thành nếp sống quen thuộc đến mức lúc nào cũng vội vàng cho xong công việc để được ngồi bên  nói với anh. Lúc đầu khi anh còn ngọng ngô đáp lại thì là câu chuyện của hai người. Nhưng dần dần anh mất tiếng, chị vẫn nói, chị vẫn hỏi, chị coi cái chớp mắt của anh, những hạt lệ đau đớn của anh, màu sắc trên khuôn mặt anh, cái lông mày nhíu lại hay rãn nở ra, đôi cánh mũi phập phồng, đôi làn môi lay động… tất tật là ngôn ngữ của lời đáp, là biểu lộ  đồng cảm hay phản bác, là đã tiếp nhận những gì chị nói.

Chị say sưa:

- Thì ra bây giờ đến con cá dưới ao cũng sướng…

Có tiếng cọ quậy của lạch giường. Anh muốn trở mình. ấy là lúc sự mệt mỏi đã không thể nào chịu được. Chị xoay  ngoắt người. Rồi co cả hai chân lên. Chị đỡ anh lăn nghiêng người ra hẳn phía ngoài. Trên hiên một vệt nắng thu tãi ra vàng nhạt. Cửa sổ bên giường nhìn ra vườn chuối xanh rờn những tàu lá ưỡn cong. Mùa này nếu không chao chấu cơm thì bẫy chim sẻ đồng. Chị lại nhớ về anh những ngày xa xưa trẻ trung. Cái giống chim sẻ như biết cách làm vui cho người. Nó cũng biết nịnh người! Chỉ cần rắc một ít rơm vàng, buộc một con chim mồi cho nó nhẩy nhót, ngồi ở chỗ khuất xa xa và đợi. Thế nào chim cũng xà tới. Thi nhau bới thóc sót lại trên rơm. ấy là lúc kéo dây cho hai cánh lưới chụp xuống. Cái giống chim này rất nhanh mà dại. Chỉ không thấy bóng người là chúng tin rằng chẳng có gì nguy hiểm trên đời này cả. Và sang xuân chúng bay đi thành từng đôi “Giống chim cũng biết nịnh tình với nhau đáođể mình nhỉ. Chúng chui vào mái  tranh làm tổ và  đẻ trứng. Đêm đêm con cái trông tổ ấp trứng còn con đực đỗ ở ngoài ngủ gà ngủ gật canh gác. Chỉ cần soi cái đèn dầu là chim đực quáng chẳng nhìn thấy gì còn chim cái thì yên tâm có sự canh gác cứ việc ôm trứng ở phía trong”.

Một cái bóng lũn tũn chớp nhanh qua hiên cửa. Đứa cháu nội xuất hiện. Lúc này nó mới biết bà nội đi chợ về. Nó vén mành rồi cứ đứng thập thò và mếu máo:

- Bà… ơi!…

Chị líu ríu:

- Lại đây cháu. Lại đây! Mau lên bà đợi. Lại đây với bà, với ông, ngoan nào!.

Đứa cháu cứ đứng im làm nũng. Nó không hiểu sao ông nội của nó lớn thế rồi mà không biết đi, không biết nói, đến vệ sinh cũng không biết gọi. Bà cứ phải giúp ông làm tất cả. Đôi khi bố nó nữa. Cũng có khi ông nó lại khóc mặc dầu chẳng có ai đánh. Nó bé thế mà chỉ khóc có hai ba lần vì bị mẹ đánh vào đít, đằng này ông nó khóc có nước mắt hẳn hoi ngay khi chẳng bị ai đánh cả. Một bữa bà bế nó vào bảo là để chơi với ông, bà nói chuyện này chuyện nọ, nó thì gọi ông ơi, ấy thế là hai  giọt lệ rất lớn hiện ra trên khoé mắt ông. Rồi ông nấc lên. Từ bữa ấy nó sợ. Nó chả bị ông đánh bao giờ nhưng mà vẫn sợ. Thấy đứa cháu cứ nhũng nhẵng chân trong  chân ngoài, người đàn bà nhoai ra, hai tay bơ bải ôm lấy cháu, mắng  yêu nó, hôn vào má nó: Con tũn của bà! Con Tũn ngoan của bà vào với ông nào! Đứa bé  giãy giãy và không kịp đòi quà chợ của bà cố thoát ra được rồi biến mất. ở trong buồng ông nội nó nhìn theo khóc oà như đứa trẻ! Chị vội co chân lên giường nằm dài ra và ôm chặt lấy người bệnh dỗ dành. Chị lau nước mắt. Chị vuốt lại tóc cho anh. Chị ngồi lên và một tay vẫn nắm lấy bàn tay anh, miệng nói:

- Con bé Tũn hư thế. Bố mẹ nó không biết dạy nó. Nhà đừng buồn nữa để tối nay tôi đánh là đánh bố đánh mẹ nó. Tôi sẽ bắt bố mẹ nó nằm duỗi dài thẳng cẳng ra hè kia và lấy roi mây. Phải đánh bằng roi mây chúng mới  nhớ được!

Chuyện roi mây ấy lẽ tất nhiên chẳng bao giờ xảy ra cả. Chính chị cũng quên béng những lời bịa đặt để dỗ dành anh. Cuộc sống lứa đôi của anh chị có những sóng gió, thăng trầm. Cái sự họ yêu nhau âu cũng là lạ của làng. Chị gia đình khá giả. Còn anh thì nghèo xác nghèo xơ. Những năm cuối của cuộc kháng chiến chống Pháp xóm thôn điêu tàn, người ta hoặc ở đồng ruộng hoặc ở chiến hào. Làng lúc lập  tề, lúc phá tề, lúc rào làng kháng chiến, lúc treo cờ ba sọc và bầu ra một ông xã uỷ ngày ngày dẫn phu lên quận. Chị nhiều lần đi phu. Lúc đập gạch. Lúc đắp đường. Lúc vác tre. Lúc chở cát. Quận lỵ Thọ Trương thời ấy chính là khu trụ sở hợp tác xã sản xuất nông nghiệp của xã Lam Sơn bây giờ nhưng mà uy nghi, nhưng mà ghê sợ. Trên diện tích chẳng biết bao nhiêu mét vuông tường cao rào kín. Bốn góc bốn tháp canh vót lên. Chung quanh hào rất sâu và rộng thành hồ nước lớn hình vành khăn dây thép gai đặt chìm dưới đó. Một con đường độc đạo từ phía chợ Thọ Trương chạy vào bị đào cắt ngang chừng vài bốn mét, hai cây gỗ bắc ngang cho lính quận hoặc các xã uỷ, các phu phen đi lại và đêm về lại kéo lên. Nếu có ô tô của ông tỉnh trưởng tới kiểm tra, của ông quận đi Hà Nội, Hải Dương hay của ông quan ba  xếp bốt Đò Neo thì hai thanh cầu  dã chiến được thả xuống để rồi xong việc lại kéo về ngay. Lần đầu tiên vào trong quận làm phu chị rất sợ. Nhưng không thể lùi bước. Một viên cai ra cắt đặt công việc. Có dăm bảy chị em, người giúp dọn nhà cho bà quận trưởng, người xuống bếp làm cơm cho lính tráng, người quét sân, người gánh nước. Viên cai chỉ vào chị:

- Hầu việc bà ách di đằng.

Đó là căn buồng phía cuối dãy nhà lính vắng tanh. Chị bước vào còn chưa thấy bà ách di đằng đâu cả thì viên cai ập tới. Cửa đóng sập. Then cài. Miệng chị bị nhét giẻ chặt cứng. Và không thể nào kháng cự được nữa cho tới khi chị mềm nhũn người ra. Không ai nhìn thấy nhưng những người đi phu hôm ấy đã phỏng đoán. Chị đau đớn. Chị thẹn thùng. Có phút giây muốn nhảy xuống sông Cửa Đình tự tử. Nhưng rồi chị tự chủ được. Chị đi đến một quyết định táo bạo trong hoàn cảnh lúc bấy giờ nhưng rất sáng suốt là nói thật với chồng. Cái đêm xa xôi ấy bầu trời  đen đặc và sâu thăm thẳm hai người ngồi bên nhau dưới gốc cây đa Cổng Hột. Chị vừa khóc vừa nói. Chị thèm ôm anh quá mà không dám ôm. Chị muốn gục đầu vào lòng anh quá mà không dám làm vậy. Chị khát khao đôi bàn tay ấm nóng và chai sạn của anh nhưng không dám bật hàng cúc bấm đợi chờ. Chị mải mê nói và run lên khi đôi cánh tay lực lưỡng ôm ghì lấy chị, kéo sát vào lòng, rồi những ngón tay ấy ấm êm, thân thiết lần tìm khuy cúc trước dải yếm đào.

Chị lại kể:

- Ngày xưa cánh đồng Mạn Điền, cánh Quán Dòng, cánh Đồng Nương, cho tới Bờ Vô, Bờ Hồng là đất thục  chính yếu làm ra lúa gạo nuôi cả làng. Ngày nay khác rồi! Tôi cũng vừa qua thăm bốn sào Chùa Dền nằm trong cánh Mạn Điền. Lúa đang thì đứng cái. Gió heo may rải đồng sao mà se se mát lạnh cả người. Năm mươi năm trước vào những ngày này nhà đến là hay  khi đi chao chấu cơm nhà nhỉ?

Anh chớp mắt nhìn vào  nheo nheo ra chiều hiểu ý và để  cám ơn.

Giọng chị vui say:

- Kể ra cũng sắp đến mùa dọn triều. Mình chẳng có ruộng triều nên năm nào nhà cũng đi cào sông.  Đôi khi ăn không hết phải đem bán. Gớm! Những con tôm con tép thời ấy sao mà tươi ngon đến thế. Rang khô, tới bữa xúc ra đĩa vắt tí chanh hay quất vào, thái tí ớt quả nữa, ăn với cơm chan nước rau muống luộc thì đến Hoàng thượng cũng chả có bữa cơm ngon làm vậy.

Bỗng dưng giọng chị cất cao đầy hứng khởi:

- Ôi cha cha! Cái hôm họp dân bàn chuyện dồn vùng đổi thửa cứ sục sôi y như ngày khởi nghĩa bàn lập chính quyền. Gia đình nào cũng có mặt. Có gia đình đi họp hai, ba người. Gia đình mình thì tôi đi như nhà đã biết đấy. Thằng Quỳnh nhà mình nhảy lên tưng tửng vì bốc thăm được tới năm ngàn mét vuông. Vợ chồng nó như đang bay trên mây đấy nhà ạ. Thôi thì nhà hãy thương con, vì con, mà tha thứ cho nó không gần gũi được bố liên tục. Nó chẳng phải đứa con hư nhưng mà mải mê quá!

Chị  nói liền một mạch rồi quay nhìn  thấy mắt anh chớp chớp, biết rằng anh đã hiểu. Rồi đôi môi anh nhành ra để làm cái việc ta quen gọi là cười. Mà anh cười thật! Cười ùng ục như tiếng nghẹn của  đờm. Chị vội ôm lấy anh và ríu lưỡi: Nhà nhỉ! Nhà vẫn nghe được những điều tôi nói đấy nhỉ. Thế là nhà đã chia sẻ niềm vui với tôi. Thế là nhà đã san bớt gánh nặng cho tôi.

Ngày tháng qua đi, vật vã sớm  chiều, chợ búa, đồng áng, ruộng vườn, hễ rảnh lúc nào chị lại  đến bên anh nói chuyện. Chuyện  hôm nay,  chuyện hôm qua, chuyện xóm, chuyện làng, chuyện đầu Ngô mình Sở, nói bất  cứ cái gì chị thấy trên đường làng từ  sáng sớm đến tối khuya, kể lại bất cứ kỷ niệm gì về hai người bỗng dưng nhớ ra được. Chỉ mong sao anh đỡ cô đơn. Chỉ cầu khẩn anh bớt buồn tủi. Cũng có người chép miệng bảo sống không còn ra sống thì chết đi cho rảnh. Nhưng chết đâu có dễ! Vả lại sự sống thì bao giờ cũng là sự sống, là quý giá nhất trên đời, và cái chính là ở anh lòng dạ vẫn đang khát khao, ý chí vẫn ngày đêm vươn tới. Con người ta cho dù sống khoẻ mạnh, sung sướng, mà chẳng có ý chí, chẳng có khát vọng, chẳng muốn hướng tới một điều gì có ích thì đúng là chết quách đi cho rảnh.  Anh của chị đâu thế! Anh thèm khát sự hoàđồng. Chỉ vì  mỗi lần bè bạn đến chơi anh lại quá đau buồn trước sự bất lực thành thử chị phải  c ầu xin đừng đến nữa. Cũng như muốn ôm lấy đứa cháu dứt ruột của mình, mà không cử động được chân tay, không nói được ý mình, nhìn cháu đấy mà cứ vời vợi nghìn trùng làm lòng dạ anh xót  thương. Anh muốn biết mọi chuyện xảy ra ở xóm  ở làng vậy thì chị sẽ kể, gần ba năm nay rồi chị vẫn kể, cái chớp mắt của anh là sự lĩnh hội, cái âm phát ra ú ớ nhè nhẹ của anh là sự  đồng tình, cái trán nhăn nhăn của anh là sự phản kháng. Là công dân của làng anh phải biết việc làng. Chị phát biểu thay anh! Chị bỏ phiếu cho anh! Chị làm mọi việc gấp đôi thay thế khi anh khoẻ mạnh.

Làng xóm nói rằng không mối tình nào được như  vợ chồng nhà ấy. Lời khen có quá lên một chút song xem ra cũng chẳng phải là không thoả đáng. Kể thì cũng có một  thời tao loạn. Sự ấy lại xảy ra sau khi cuộc kháng chiến chống Pháp thắng lợi. Xóm thôn bỗng dưng như lên cơn co giật. Mọi giá trị  đổi thay. Đêm đêm từng đoàn thiếu nhi thi nhau gào thét.  Quan hệ thôn xóm thanh bình bỗng trở thành thù ghét, hằn học, bới móc, vu oan, giáng hoạ. Gia đình của chị bỗng trở thành  đối tượng để xét hỏi, đấu tố. Bố mẹ chị bị giam hãm. Mái nhà tranh bên chồng bỗng dưng ghẻ lạnh với chị. Người chồng còn trẻ măng không tỏ thái độ gì nhưng cũng không thể xoè cánh ra che chắn cho chị được. Chuyện viên cai quận lị Thọ Trương cưỡng hiếp bung ra và  người ta nói công khai, rằng chính chị đã  rủ rê tên cai đó. Chị là đĩ! Lại là đánh đĩ với thằng địch! Vừa đánh đĩ vừa làm gián điệp cho nên làng này mới bị đốt, bị phá, bị càn đi quét lại, bị bom na-pan, và vì có chị làm gián điệp báo trước nên trận bộ đội ta đánh quận lị Thọ Trương cuối năm 1953 đã không thành! Không diệt gọn được quận mà lại còn hy sinh bao nhiêu người! Chính chị đã giết chết các chiến sĩ đó. Ôi chao ôi! Thế này thì làm sao cãi nổi. Một lần nữa chị toan nhảy xuống sông Cửa Đình nhưng mà sao dám nhảy? Nếu chị chết, chắc chắn bố mẹ chị chết theo, thì cũng bị hành hạ cho đến chết. Chị bỏ về nhà với bố mẹ và ngày ngày giả câm, giả điếc, giả đui, giả mù.

Rồi chị xin với cha mẹ trốn đi. Chị ra Hòn Gai. Rồi Cẩm Phả. Thuở ấy chưa có trào đào than thổ phỉ như bây giờ nhưng chị vẫn tìm  mọi cách để sống.  Phải sống! Phải trở về! Cho đến khi sóng gió qua đi, vào một buổi chiều chẳng còn nhớ ngày tháng nào, đang toan tính tìm đường trở về thì người con trai bỗng  dưng xuất hiện. Người đó là anh! Ra thế này hả trời! Chị muốn gào lên nhưng mà câm lặng. Chị đã từng đoán sẽ có sự này. Chị đã từng mong đợi sự này. Nhưng giờ đây nó hiển hiện trước mắt  thì chị bàng hoàng hồn xiêu phách lạc. Gã trai làng khuỵu hai chân xuống. Đôi mắt anh chớp chớp van xin. Đôi môi anh mấp máy nhưng mà khô cong:

- Tôi cần nhà về với tôi! Về làng Thị! Tôi đến để chộp bắt nhà về!

Rồi anh khóc. Khóc như một đứa trẻ khóc. Hôm sau chị ra ô tô về Hải Dương rồi từ Hải Dương đi bộ hai mươi cây số về làng Thị.

Trong các câu chuyện rầm rì bây giờ, chị không kể lại chuyện này cho anh nghe vì đây là kỷ niệm đau xót. Sự hàn gắn cũng không thể có ngay được mà phải mấy năm sau. Nhưng thôi! Mọi sự đã qua. Cho vào vĩnh  viễn! Những năm tháng  tiếp theo đôi vợ chồng yêu thương hạnh phúc. Chị như con chim sẻ cái chui vào trong tổ trên mái tranh khư khư giữ lấy quả trứng và ấp ủ. Anh như chàng sẻ đực luôn đỗ ở bên ngoài canh gác  và ngày ngày tha kiếm mồi về.

- Sáng nay ủy ban mời tôi lên nhà ạ, có mấy người làm công tác nghiên cứu hay viết văn viết báo gì đó từ trung ương về. Họ hỏi về trận đánh bốt quận bằng đòn càn đòn gánh ở chợ Thọ Trương năm 1951 tôi cũng chẳng  nhớ nữa. Ngày ấy tôi  theo mẹ đi chợ chứng kiến tất cả. Ghê thật! Các chị du kích vung đòn càn lên làm bọn lính dõng hàng ngày hung hăng ngạo ngược giờ đây cuống cuồng bỏ chạy hoặc lạy như tế sao. Buồn cười nhất là có những đứa chạy về cổng quận thì cái cầu độc nhất bắc qua đoạnđường cắt đã bị đồng bọn thấy động rút lại rồi. Thế là cuống cuồng nhảy xuống hồ. Gặp ngay bùng nhùng những dây thép  gai.

- Cánh đồng triều bên sông ngày xưa mình vẫn cào dậm ấy giờ đây làng gọi là vùng. Thằng Quỳnh nhà mình lớ  ngớ vớ ngay thửa mênh mông sát Ba Toà. Bọn trẻ đã đắp con đường thẳng tắp từ Miễu Dưới chạy tới. Chúng phóng xe máy vù vù và tuyên bố  rằng sẽ mở rộng đường, trải nhựa hay bê tông để ô tô ra tận đó lấy cá. Có khi bọn trẻ làm được như thế đấy nhà ạ. Mình  già rồi nên cái gì cũng hãi, cũng sợ, chứ chúng nó thì chẳng coi mọi sự ra cái thớ quái gì. Chúng nó bảo đưa điện ra là đưa được điện ra. Giờ đây chúng ngồi ở cái vùng vịt giời kiếm  ăn làm tổ ngày xưa ấy mà gọi tới Hải Phòng, Quảng Ninh, hay Thanh Hoá hẹn mang cá giống về, hẹn chở thức ăn tới. Nghĩ cho cùng chúng nó sướng thật đấy nhà ạ!

Chị nghỉ một lúc, vừa để anh kịp hoà nhuyễn những gì mình nói vừa để nghỉ ngơi. Chị thấy mệt. Cả ngày hôm nay làm cỏ trên bốn sào Chùa Dền. Chị đâu còn trẻ nữa. Phải lao động mới có thu hoạch. Phải có thu hoạch mới nuôi sống được anh và bản thân mình. Chị  không muốn dựa vào con cái. Chị phải tỏ ra mọi sự mình đảm đương được hết để con cái yên lòng. Chúng đang có mối quan tâm của chúng. Chúng đang có khát vọng bay xa của chúng. Chị chỉ mong anh sống lâu, cứ nằm thế cũng được để chị đỡ cô đơn, để có người nghe mà kể câu chuyện hàng ngày. Anh ít ngủ. Chị cũng thức khuya. Từ lúc nào chị quen kể cho anh nghe những mẩu chuyện vụn vặt cuối ngày trước khi  đi ngủ. Từ lúc nào công việc này trở thành nhu cầu tự thân của chị. Có những lúc  bệnh tình anh trở nên trầm trọng chị đã bủn rủn rã rời vì chị sợ phải chia tay anh. Chị cũng xuống sức khá nhanh. Đôi khi thằng con trai hay đứa con dâu về chăm sóc chị, giúp chị thay giặt cho bố, quét dọn nhà cửa và thay chị ngồi vào mép giường kể những câu chuyện triền miên. Nhưng lời nói của chúng không có lửa. Giọng kể của chúng không có hồn. Khả năng tường thuật của chúng không có màu sắc. Chị để ý thấy những khi ấy anh vẫn nghe nhưng mà khuôn mặt phẳng lặng. Nghĩa là đôi mắt không hề hấp háy. Đôi hàng mi  không hề rãn nở. Đôi môi không hề  lay động. Những nếp răn trên trán không hằn sâu và cũng không căng giãn. Phải chăng nơi mép giường ngồi đây là của chị và chỉ có chị.

Cũng có những lần do say sưa kể chuyện và do mệt mỏi rã rời chị ngã ra bên anh và thiếp đi. Giấc ngủ chìm đắm say sưa. Chị không biết gì cả, có những giấc mơ luôn luôn đến rồi ra đi bất chợt, bỗng chị thấy mình đang khóc, khóc trước thân hình anh tái nhợt và giơ taylau mặt vừa khi choàng tỉnh. Có tiếng khóc thật. Tiếng khóc của anh! Anh khóc trước sự mệt mỏi rã rời của chị. Anh thương chị! Anh muốn chết cho nhanh để chị đỡ vất vả. Nhưng anh không thể  nói ra lời, không thể viết ra chữ, không thể làm gì được. Anh đau đớn và khóc! Chị vội vàng lau mặt cho anh. Chị vội vàng nói với anh thay cho lời ăn năn hối hận:

- Tôi hư đốn quá nhà nhỉ! Ai lại đang nói chuyện cho mình nghe thì lăn ra ngủ. Đoảng đến thế là cùng! - Rồi chị chuyển hướng câu chuyện cho không khí vui vui - Chiều nay tôi ra Ba Toà xem hồ cá của con. Vui lắm nhà ạ! Cái giống chim trắng thật hám ăn,mau lớn và ngu đần. Thả mồi xuống câu một con,  con thứ hai vẫn sẵn sàng đớp lưỡi, con thứ ba, con thứ tư… Chúng nó chẳng biết rút ra bài học của cái thằng mắc câu đi trước. Đến con cuối cùng trong hồ vẫn có thể chết vì thói hám ăn và ngu dốt như thế. Loài cá thì làm gì còn biết nghĩ nhà nhỉ!

Chị mỉm cười với lời kết luận của mình rồi tiếp:

- Ba hôm nữa làng đón danh hiệu làng văn hoá. Anh trưởng thôn bảo giá nhà khoẻ mạnh thì hay biết bao nhiêu. Nghe nói có cả đại biểu của Sở Văn hoá trên tỉnh cùng mấy phóng viên báo chí cùng về. Dường như họ có ý định đến thăm gia đình ta vì nhà trước đây là một cán bộ say sưa bậc nhất việc xóm việc làng. Họ tới thăm nhà đừng nghĩ nhiều đấy nhé. Lúc họ chào để chia tay mình đừng buồn. Và nhất là đừng có khóc. Mình cứ cười lên thì lần sau về họ mới lại đến thăm lần nữa. Mình nghe tôi đấy nhớ!

Đứa cháu nội cứ thập thò ngoài cửa. Nó muốn vào với bà. Nó muốn vào với ông. Nhưng mà nó sợ. Bà nó bảo ông nội vì thương cháu quá nên không nói được, vì mải nghĩ tới cháu nhiều quá nên chân tay không cử động được, vì lo toan cho gia đình thôn xóm nhiều quá nên đôi khi hay khóc. Nó không tin lời giảng giải của bà. Chứng cứ là ông Toàn bên hàng xóm cũng thương yêu cháu nội lắm nhưng vẫn nói được đấy chứ, ông lo toan công việc suốt ngày nhưng có thấy khóc đâu.

- Cháu ơi, ngoan nào, vào đây ông cho quà!

- Quà của bà chứ?

- Không phải! Quà của ông.

- Cháu vừa thấy bà đi mua về - nó cãi.

- Nhưng bà mua bằng tiền của ông!

Chị nhào ra, phát vào mông cháu, bế thốc nó vào trong nhà. Chị dằn nó trên giường. Nó không quờ lấy bánh. Nó xoay người lại và cùng với chị, vuốt lên mặt ông. Anh biết hết tất cả, xót thương và đau đớn làm anh quằn quại. Anh gồng mình gắng sức cố bật  ngồi dậy, như ngọn đèn dầu trước khi tắt, loé lên để rồi không bao giờ còn sáng được nữa. Mãi mãi không bao giờ còn có thể sáng được nữa.

Khỏi nói nỗi đau đớn mênh mông  tới mức nào. Khỏi nói nỗi cô đơn thiếu vắng tới mức nào. Chị đi! Chị về! Ra vùng! Thăm ruộng! Lặng lẽ như một cái bóng. Thinh không như sa mạc hoang vu. Làng Thị biến đâu như lặn chìm nơi chân trời góc biển. Ngày ngày, hễ đứa con trai hay con dâu từ vùng về làng lại thấy mẹ chúng ngồi bên mép giường, khi ôm đứa cháu nội, khi không, mặt hướng vào chiếc gối đặt ngay đầu giường và kể, kể về những gì xảy ra ở làng, hôm qua, hôm nay, những câu chuyện triền miên tuôn chảy, như thời gian vẫn trôi, như cuộc sống vẫn trôi, vô cùng vô tận.

(Văn nghệ số 3+4+5/2004)

Cúng nước sông Lam

Hàng năm, nếu sắp xếp được , tôi thường về  thăm quê vào dịp trước tết, vì tết là rất bận, bận việc nhà, cũng như việc cơ quan. Năm nào cũng vậy tôi dặn người bảo vệ là sáng mồng một tết, chờ tôi vào “xông nhà” cơ quan xong rồi sau đó, ai vào mới vào. Theo phong tục Việt Nam, người đầu tiên vào “xông nhà” cho mình vào sáng mồng một tết là rất quan trọng. Năm đó gia đình làm ăn phát đạt, gặp nhiều thuận lợi hay không là do cái “vía” của người xông nhà. Tôi luôn tự tin ở sức mình và dám gánh chịu tất cả những khó khăn xảy ra với cơ quan, nên tự xông nhà cơ quan, để sau này nhỡ có việc gì khỏi phiền lòng và trách cứ người nào đó, đã vô tình vào cơ quan trước khi tôi đến.

Nghỉ một ngày đang soạn đồ đạc, quà bánh để mang về quê, bỗng nghe tiếng chuông cổng liên hồi reo, tôi khoác chiếc áo, bước ra sân, mở cổng, thấy một cô gái, người dong dỏng, không có nét quen thuộc nào trên khuôn mặt ấy cả. Tôi hỏi:

- Xin lỗi, cô muốn tìm nhà ai?

Cô gái nhẹ nhàng trả lời:

- Dạ, cháu muốn gặp chú ạ.

Tôi chưa mở rộng cửa, nhưng cô gái đã lách người bước vào sân, nói: Thưa chú tên cháu là Hà học cùng lớp với con trai chú.

Thoáng chút ngạc nhiên, vì trông cô này cũng phải khoảng từ 25 đến 28 tuổi, mà con trai tôi mới 20 làm sao học cùng lớp được. Sự cảnh giác bao giờ cũng thường xuyên đối với người ở Hà Nội, khi ai đó không quen đến nhà mình.

Tôi hỏi:

- Cô học điện tử viễn thông…

- Không ạ. Cô gái trả lời, và nói tiếp: - Cháu và em con của chú cùng lớp đại học ngoại ngữ tại chức. Cháu đã học xong đại học Sư phạm từ mấy năm trước, đã xin được  việc làm, nhưng vẫn muốn có thêm tấm bằng ngoại ngữ nữa.

- à, tôi hiểu, nhưng sáng nay, em nó có giờ thực hành ở trường, nên không ở nhà.

- Vâng, cháu biết. Cháu muốn gặp chú.

Tôi mời cô gái vào nhà, vừa pha trà, vừa liếc nhìn cô gái; cô có thân hình cân đối, da ngăm ngăm, khuôn mặt hơi thô, cứng, nhưng được  đôi môi hồng tự nhiên, không son phấn, đôi môi nở và bộc lộ cho những người nhìn có chiều sâu, độ tin cậy.

- Thưa chú. Nghe em nói chú sắp về Nghệ An?

- Vâng. Ngày mai tôi về quê. Nhưng làm sao cháu biết?

- Nghe em nó kể chuyện. Vào những lúc nghỉ giải lao giữa buổi học, hai chị em hay trò chuyện với nhau, lúc đầu cháu thấy em nó ít nói, khuôn mặt thật thà, nên cháu bắt chuyện và biết chú trước đây cũng là bộ đội, ở chiến trường chống Mỹ.

- Trong chống Mỹ, nhân dân ta hầu hết là bộ đội mà.

- Vâng, thưa chú đúng thế. Nhưng cháu muốn biết cụ thể nhà chú có gần ba-ra Đô Lương không ạ?

- Chú phải đi qua đập ba-ra Đô Lương rồi mới về đến nhà.

- Chú ăn tết ở ngoài này, hay ở trong quê?

- Độ 28, 29 tết chú sẽ trở ra Hà Nội.

- Vậy thì hay quá. Cháu muốn nhờ chú một việc hơi khó khăn, nhưng cháu biết tinh thần Bộ đội Cụ Hồ, chú sẽ không từ chối, và cháu cũng không muốn từ chối.

Cô gái nói, và kéo phéc-ma-tuya ở túi xách lấy ra chiếc chai trong suốt bằng thuỷ tinh: cháu nhờ chú lấy giùm một chai nước sông Lam, nhưng lấy phía dưới ba-ra, chứ không phải lấy phía trên ba-ra.

Lấy chai nước sông Lam? Tôi ngạc nhiên quá, ngỡ như cô này có chất thần kinh phân lập ở độ thấp. Không để sự suy nghĩ đó hiện lên nét mặt, tôi nói: Quên chưa hỏi, cháu hiện nay làm nghề gì nhỉ?

- Dạ, cháu dạy học.

- Cháu dạy môn gì?

- Thưa chú, cháu dạy môn Hoá.

- à, ra thế. Trong nước sông Lam có chất gì để cho cháu nghiên cứu chăng? Được rồi. Chú sẽ “phục vụ nhân dân đến nơi đến chốn”. Chú sẽ bơi ra giữa dòng, lấy cho cháu chai nước trong suốt nhất.

- Dạ, rất cảm ơn chú. Chiều 29 cháu sẽ đến nhà chú.

- Thôi, cháu chắc bận việc lắm, lúc nào trở ra, chú sẽ bảo con chú mang đến cho cháu. Em nó đã biết nhà cháu chưa?

- Dạ, biết rồi. Lần sinh nhật nào của cháu, các bạn ở lớp đại học tại chức, đều đến nhà. Cháu cảm ơn chú. Cháu còn một yêu cầu thế này nữa. Sáng mồng một tết, cháu mời chú đến xông nhà cho cháu. Nghe em nó kể chú xông nhà “hên” lắm.

Hai mươi bảy tết, tôi ra Hà Nội, đường nhựa bóng loáng xe chạy, êm như ru. Những ngày ở quê, liên tục thăm họ hàng, bà con, nên lên xe là ngủ gà ngủ gật, tuy vậy vẫn phải ôm khư khư chiếc túi dết trên tay sợ vỡ mất chai thủy tinh đựng nước sông Lam để trong đó, với bao nhiêu suy nghĩ, cô gái dùng chai nước sông Lam để làm gì nhỉ? Nước sông Lam vào cuối đông thật là trong, trong như không có nước trong chai.

Đến Hà Nội, tôi bảo con trai, đưa chai nước đến cho chị Hà. Con trai tôi hỏi: Rượu hả bố? rồi nó xóc xóc xem có sủi tăm lên không. Tôi bảo nó không phải rượu, đây là một đề tài khoa học, con giữ cẩn thận kẻo bị vỡ, mất rất nhiều thời gian và công phu lắm, bố mới đưa được  chiếc chai này ra đây.

Sáng mồng một tết, tôi thuê taxi lên cơ quan xông nhà, thắp hương, mừng tuổi cho người bảo vệ, đi dạo quanh cơ quan, khi hương cháy gần hai phần ba, tôi mới ra taxi, đến nhà cháu Hà, mà trước đó con trai tôi đã vẽ đường đi chu đáo.

Tôi bấm chuông. Hà chạy ra, thấy tôi, Hà reo lên: Vậy là năm nay cháu “hên” rồi. Chú đã đến đúng hẹn.

Hà mời tôi vào nhà, bày mứt kẹo lên bàn khoe các thứ Hà tự làm lấy. Tôi nhìn quanh. Căn phòng nho nhỏ, treo vài bức tranh thuỷ mạc. Chiếc tivi 14 in đang rộn lên những bài hát. Định hỏi, chai nước sông Lam có giúp được  việc gì cho Hà không. Nhưng lại muốn im lặng để tự mình khám phá.

Khói hương trên bàn thờ lan toả, bay ra cửa sổ, như muốn hoà cùng không gian mùa xuân. Lúc này tôi mới nhìn kỹ bàn thờ, phía sau mâm ngũ quả là bức ảnh người lính trẻ mang quân hàm trung sĩ, bên phải là bình hoa nho nhỏ cắm bảy bông hồng đỏ, còn bên trái bàn thờ là chai nước… Chai nước mà tôi đã mang từ sông Lam ra, tàn hương đã phủ xung quanh chai.

Tôi rưng rưng xúc động như có một tần số giữa mình và người trong ảnh. Hà theo dõi và đoán được  suy nghĩ của tôi, nên nói:

- Đấy là bố cháu. Bố cháu hy sinh khi 25 tuổi, trong một trận quyết chiến với máy bay Mỹ để bảo vệ ba-ra Đô Lương, cầu Mụ Bà và con đường chuyển quân, cũng như lương thực từ Bắc vào Nam. Trận đánh kết thúc, một máy bay F105 bị bốc cháy. Nhưng hàng hoá của ta cũng thiệt hại nhiều, có số bị rơi xuống sông, bố cháu cùng đồng đội bơi ra vớt, đang vớt thì máy bay lại đến đánh tiếp, nhiều quả bom rơi xuống sông, những cột nước dựng lên, vùi bố cháu cùng một số đồng đội với bố cháu vào trong đó và mãi mãi không tìm thấy bố cháu ở đâu nữa, dù đơn vi đã huy động thuyền bè và mọi phương tiện tìm kiếm cho xuống tận phà Bến Thuỷ… Máu thịt của bố cháu, của đồng đội bố cháu đã hoà vào nước sông Lam, nên ngày giỗ, ngày tết là cháu muốn có chai nước sông Lam, chai nước của con sông chứa đựng linh hồn bố cháu. Hồn thiêng của bố cháu chắc hẳn sẽ theo về nhà quây quần cùng vợ con ăn tết.

- Thế mẹ cháu hôm nay đi đâu?

- Mẹ cháu sang thăm bà ngoại. Khi bố cháu hy sinh, cháu mới được  một tuổi. Mẹ cháu ở vậy, nuôi dạy cháu ăn học trưởng thành. Nhiều người  đặt vấn đề, trong đó có cả cháu, nhưng dứt khoát mẹ cháu không đi nước nữa. Mẹ cháu đẹp lắm chú ạ, không thô kệch như cháu đâu, người lạ gặp cứ tưởng là hai chị em.

Tôi nhìn lên bàn thờ, đôi mắt người lính trong sáng trẻ trung như đang nhìn tôi, như đang nhìn người con gái của anh, một cái nhìn tin cậy với gia đình với đồng đội, với đất nước, với ngoài kia mùa xuân, hoa đang nở, cây đâm chồi nẩy lộc, và hàng hàng ngôi nhà cao tầng mọc lên…

Tôi thắp nén hương, chắp tay vái trước tấm ảnh người liệt sĩ, lầm rầm khấn: Anh ơi, hãy tin tưởng ở những người lính, hãy tin tưởng ở thế hệ trẻ… Như chấp nhận lời cầu khấn của tôi, bát hương bỗng bốc cháy… Cháu Hà nói: “Chú ơi, đấy là điềm báo bố cháu đã về ăn tết cùng mẹ con cháu đấy.”

- Vâng, chú cũng tin thế.

Tôi đứng dậy, rút phong bì mừng tết “lì xì” cho cháu, chúc cháu năm mới tươi trẻ và hạnh phúc… Ngừng một tý tôi nói thêm: Đất nước đang đặt sự tin cậy vào cháu, vào thế hệ cháu.

Cháu cảm ơn, rồi nhìn tôi bằng đôi mắt trong sáng, tôi thấy bầu trời, hoa lá, mùa xuân đang đọng vào mắt cháu.

(Văn nghệ số 3+4+5/2004)

Chất liệu

Tôi đứng xếp hàng mua vé xe trở về nhiệm sở sau những ngày nghỉ Tết. Đứng trước tôi là một ông già ngoài sáu mươi tuổi  còn vạm vỡ, quắc thước, tay xách một giỏ mây đựng một cặp  gà giò  và một mụt măng tre gai. Đứng sau tôi là một thiếu phụ chưa đến bốn mươi tuổi, vóc người hơi nhỏ thó nhưng khoẻ mạnh, đẫy đà. Dáng điệu, cách trang sức, quần áo, khăn dép, hành lý, mọi thứ ở người đàn bà xinh đẹp này đều nói lên rằng chị là cư dân thường trú của một  thành phố lớn, không phải người tỉnh lẻ.

Đã hơn mười giờ sáng. Từ trên cái loa mắc trên cành me tây, vang lên lời thông báo của Ban Điều hành bến xe rằng hôm nay số xe đăng ký chạy về Thành phố Hồ Chí Minh sẽ rất ít để hành khách biết mà toan liệu cho tình huống của mình. Ai thư thả có thể gác lại chuyến đi. Ai gấp nên đáp xe lam qua Mỹ Tho đi xe chuyền. Ai chờ nếu cuối cùng không mua được vé đừng nên than phiền vì đã được báo trước.

Anh thanh niên đứng trước ông già xách va-ly  lên dợm bước ra khỏi hàng. Nhiều người ùa lại xin chỗ của anh. Người đến chậm nhất là chị đàn bà đứng sau tôi. Chị không hỏi xin bằng lời mà bằng một nụ cười rất tươi. anh thanh niên nhìn,  cười lại với chị: “Bước vô chiếm chỗ của em đi”. Vài người trong số ùa lại trước phân bì: “Tôi đến trước và thương lượng trước với anh kia mà!”.  Anh thanh niên lạnh lùng: “Chỗ của tôi, tôi nhường cho ai là quyền của tôi”. Nói xong anh ta cười với chị một lần nữa rồi xách va-ly đi về hướng ngã tư đón xe lam. Chị đàn bà bước vào chiếm chỗ của anh thanh niên, rồi ngó quanh quất, cười vu vơ, không biết cười với ai. Nhưng nụ cười có cái ngôn ngữ lặng thầm của nó: “Bất chấp mọi biến đổi  của xã hội, nhan sắc vẫn cứ là một ưu thế đáng tin cậy trong cuộc sống nầy”.

Từ hướng phòng vé của một tuyến đường nội địa vang lên lời cự nự hơi lớn của một chị đàn bà:

- Lấn vừa vừa thôi. Nếu tôi là một trái chuối chín thì nãy giờ tôi đã dẹp lép như một  trái chuối ép rồi!”.

Một giọng đàn ông cất lên ghẹo:

- Hết chuyện ví sao lại ví mình với một trái chuối chín? Nó ngọt, nó mềm, nó thơm, ai mà hổng ham, hổng nhào vô? Chị phải nói chị là một trái quýt chín còn trên cây, thiên hạ mới ớn kiến vàng cắn và gai đâm không dám xáp!

- Quýt cũng không ổn đâu, một giọng đàn ông khác góp ý. Người ta sợ là sợ những cây quýt còi, gai chơm chởm, không  có trái. Còn đây là một cây quýt đường có một cặp trái no tròn, bóng lưỡng vừa chín tới… Lỡ đã nhìn nó rồi thì con mắt  đâu còn nhìn thấy những con kiến vàng và những cái gai.

Chị đàn bà bị ghẹo, phản ứng lại bằng một câu gì đó có vẻ cáu giận, nhưng không ai nghe vì nó bị trấn áp bởi một trận cười tán thưởng những lời đùa cợt dung tục của cánh đàn ông. Chị đàn bà xinh đẹp đứng trước ông già ngoái cổ nhìn về hướng có sự xôn xao:

- Đừng thèm cự, ráng chịu cho nó quen bà chị ơi! Càng bị ép mình càng đẹp ra chớ không dẹp lép như miếng chuối khô dâu mà chị sợ. Như em nè! Hồi trào ngụy, ông xã em ổng doạ kiếm vợ bé ngày một. ổng chê em tròn vo như cái thùng nước lèo. Bây giờ ổng mê em như mê á phiện. Là vì bây  giờ người em thon, em có “co” nhờ từ ngày giải phóng, em bị ép trong khi chen lấn mua vé xe.

Mấy  tiếng “ép”, “ngụy” và “giải phóng” được chị đàn bà phát âm cách điệu làm cho câu nói có ý nghĩa, châm chọc không phải chỉ do lời lẽ mà còn do giọng điệu và âm sắc nữa.

Nói xong chị đàn bà nhìn quanh quất dò xem phản ứng. Chị thu hoạch được vài thái độ tán thưởng e dè, kín đáo: gục gặc đầu, cười tủm tỉm một mình; tằng hắng có vẻ có lắng nghe, có hiểu; nheo mắt nhìn người nói bằng cái nhìn thiện cảm v.v… Thái độ phản đối biểu lộ trực diện hơn. Một bà già đứng ngoài hàng chờ người thân mua vé, cầm chéo khăn rằn đỏ tém môi trầu, giọng nói gay gắt:

- Mấy cái sa mỡ của cô xọp xuống không phải nhờ cô chen lấn mua vé xe đâu mà nhờ từ giải phóng tới giờ, thịt thà bơ sữa Mỹ nó ít đi. Nói như vậy dễ nghe hơn cô em à!

Một chị đàn bà khác cười gằn:

- Chị nói hơi khó tin. Đàn ông mà chịu ham vợ bé rồi thì vợ nhà có đẹp như tiên cũng không giữ được họ đâu. Còn nếu như chị nói  thật, không phải nói xỏ xiên thì tôi nghi ông xã chị mới học tập cải tạo về, ổng còn nhát, ổng chưa dám trổ mòi.

- Chất liệu cho ông đó, ông nhà văn ơi!

Câu nói của ai đó từ bên hàng mua vé ưu tiên làm tôi quay nhìn qua và gặp một nụ cười của một nhà báo quen mặt nhưng không nhớ tên thỉnh thoảng có gặp  ở các câu lạc bộ, quán cà phê. Tôi cười chào lại và hỏi nhóng thử:

- Chất liệu nằm ở chỗ nào, ông chỉ giùm coi.

Ông nhà báo nhếch miệng, chĩa một bên ria mép về hướng chị đàn bà xinh đẹp. Tôi nhìn ông tỏ ý có nghe ông nói rồi nhìn về phía trước, không muốn bắt chuyện theo hướng đề tài đó. Ông nhà báo không buông tha:

- Theo ông thì chất liệu nằm ở đâu?

- ở số đông thầm lặng không có ý kiến… Hoặc có ý kiến về chuyện khác hơn chuyện xếp hàng mua vé xe.

Đáp xong, thấy giọng mình hơi xẵng, tôi vả lả:

- Có thẻ nhà báo mua vé ưu tiên đỡ quá, hả?

Bỗng từ hướng ngã tư, một thanh niên mặc quần jean xanh nước biển, áo bờ-lu-dông xám chạy lúp xúp vào phòng vé, đến ngay chỗ ông già đứng trước tôi, vỗ vai ông:

- Trời ơi! Bác còn đây hả bác Bảy? Mừng quá! Xe chú út đậu ngoài ngã tư chờ bác. Mau lên, ra đi liền cho nó khoẻ.

- à! Cháu Ngọc, sao mầy biết tao ở đây?

-Dạ, tụi nầy đang ăn sáng tại nhà chú Năm, thím Năm đi chợ về báo là gặp bác ngồi xích lô lên bến xe đi Sài Gòn. Chú út lập tức kêu con ăn nhanh lên, rồi lái xe liền lên đây, sợ bác đi rồi, ai dè còn, mừng quá. Thôi, mình đi bác Bảy.

Anh lái xe vừa nói vừa chụp quai giỏ mây. Ông già giằng cái giỏ lại.

- Mầy ra nói lại với chú út là tao cám ơn chú. Tao có việc riêng của tao phải đi bằng xe đò.

- Bác mà không ra, ông út ổng tưởng con ăn  nói vô phép sao đó với bác, ổng lại rầy con cho coi. Hay là bác chịu khó ra nói với ổng đi.

Ông già cười:

- Ra đặng ổng hốt tao lên xe hả? Tao không mắc mưu thầy trò tụi bây đâu… Thôi trở ra đi con, kẻo chú út chú chờ… Nhớ nói tao cám ơn… Chú biểu mầy vô lần nữa, đừng vô tốn công.

Anh tài xế chưa chịu đi cứ đứng xớ rớ, vẻ mặt bối rối. Chị đàn bà xinh đẹp thương lượng với ông già:

- Ông bác ơi! Bác không đi, thôi bác làm ơn giới thiệu cho con đi, con mang ơn. Con cần  trở về Sài Gòn gấp lắm.

- Tôi sẵn lòng, nhưng giới thiệu như thế nào đây?

- Nói con là em, cháu gì đó của bác …

- Cô xúi tôi nói dối à?

- Thì nói là bác cháu mình mới làm quen ở bến xe nầy.

- Cũng là nói dối. Tôi với cô có làm quen với nhau hồi nào đâu… Tôi đề nghị cô theo thằng em nầy ra ngoài xe thương lượng xin đi nhờ thử coi…

- Ông già nói có lý. Chị đàn bà cười tủm tỉm rồi xách va-ly ra khỏi hàng, đi theo anh tài xế. Ông già dặn với theo:

- Ngọc à! Nếu chú út định vô đây kêu tao, mầy can giùm. Tao nói không đi là không đi, tánh tao mầy biết rồi.

Anh tài xế dạ một tiếng nhỏ nghe xụi lơ, buồn hiu.

Bây giờ nhiều người chú ý đến ông già và bắt chuyện với ông. Được biết hồi chiến tranh ác liệt, chú út nào đó là cán bộ đặc khu Sài Gòn - Gia Định mà một bộ phận nhỏ của cơ quan trên đường di chuyển, từng trú quân tại nhà ông ở một xã căn cứ thuộc huyện Giồng Trôm. Sau giải phóng chú út từng cho xe về rước ông lên Sài Gòn đi tham quan chỗ nầy, chỗ nọ vài lần. Hôm nay ông đi thăm đứa cháu nội mồ côi đang học ở trường Lý Tự Trọng, một trường dành riêng cho con liệt sĩ.

Sau mấy phút thăm hỏi ông già, đến phần bình luận:

- Trời cho đẹp đỡ quá! Mới đứng chầu chực mua vé xe đò, bây giờ chễm chệ ngồi xe du lịch… Nếu mụ bà nắn cho chị ta một cái mặt rổ chằn hay một cái giò cà thọt, chừng nào mới được như vậy…

- Chưa chắc! Đừng tưởng ông “cốm” (+) nào cũng hảo ngọt… Đó là chưa kể những ông hảo ngọt, chơi bời kỹ… Tôi nghi chị ta thương lượng đi nhờ xe không kết quả, mắc cỡ không dám trở vô, leo lên xe lam…

- Khả năng đó rất ít. Tôi đoán chắc  là chị ta đang ngồi một mình ở băng sau rộng thênh thang…

- Sao lại ngồi một minh? Thấy ổng lịch sự với ông già cỡ đó, mình đoán được ổng lịch sự với người đẹp cỡ nào rồi… Theo ông thì sao, ông già?

- Thì sao cái vụ gì?

- Người đẹp đang bị ép như ép chuối trên xe lam hay ngồi chễm chệ trên xe  du lịch?

- Tôi không nghĩ đến chuyện đó. Suy  đoán như vậy để làm gì?

Đáp xong ông già hơi nhếch miệng cười một mình rồi trầm ngâm như trước. Cũng y như lúc nãy, khi có người hỏi tại sao ông lại từ chối không đi nhờ xe của một người quen thân có quyền thế đã tỏ ra rất nể trọng ông như vậy, ông chỉ cười cười, không đáp.n

Bến Tre, 1982

(+)Cốm: tiếng lóng, ít thông dụng, chỉ viên chức cao câp.

(Văn nghệ số 3+4+5/2004)

Cô bé bán diêm

Nhật năm nay lên sáu. Cuộc đời của em là những chuỗi ngày ấm cúng trong vòng tay của bố mẹ. Thật ra. ngay cả điều đó em cũng chẳng hề biết. Em chỉ thấy em bình thường như những bạn khác. Em chỉ có một ước mơ chưa thực hiện  được  là được  nhìn thấy tuyết.

Cho đến một ngày kia, Nhật gặp một em bé bán diêm. Đó là một đêm giao thừa. Rét dữ dội. Tuyết rơi. Trời đã tối hẳn. Em bé bán diêm có đôi giày vải quá rộng, đã văng mất lúc chạy qua đường. Thế là em phải đi chân đất, chân em đỏ ửng lên, rồi tím bầm lại vì rét… Em thu đôi chân vào người nhưng mỗi lúc em càng thấy rét buốt hơn. Tuy nhiên em không thể nào về nhà nếu không bán được  ít bao diêm, hay không ai bố thí cho một đồng nào đem về. Nhất định là cha em sẽ đánh em.

Giao thừa. Không còn ai qua đường. Tất cả đã quây quần trong những ngôi nhà sáng rực ánh đèn, trên bàn đầy rượu, bánh kẹo và những món đồ ăn thơm phức.

Em bé bán diêm hai tay cứng đờ vì rét. Em không còn chịu nổi, liền liều bật một que diêm để sưởi ấm, miệng lẩm bẩm: Ôi, giá như bây giờ ta được  ngồi bên bếp lửa hay có tấm áo khoác như cậu bé kia… Nhật liền cởi tấm áo choàng lên vai cô bé bán diêm. Em bỗng run bắn lên vì lạnh. Những bông tuyết luồn vào da thịt làm em tê buốt.

Em bé bán diêm bật que thứ hai. Đã  hai ngày nay em chưa có gì vào bụng. Trong mơ, em nhìn thấy một miếng đùi gà đang bay về phía mình, miếng đùi gà mà khi còn sống, thế nào bà cũng dành cho em. Ôi, đùi gà! Đó là thứ Nhật thường phụng phịu khi bố mẹ bắt ăn. Nhưng bây giờ em cũng đã đói. Trong bụng như đang có hàng trăm con kiến đang bò ngang, bò dọc, lâu lâu lại chích nhói lên một cái. Thế mà cái đùi gà cứ bay đi, bay lại trước mặt hai em bé rồi biến mất như có phép tàng hình.

Tuyết đã phủ kín mặt đất. Gió bấc thổi vun vút. Hai đứa bé xích sát vào nhau nhưng chả còn đứa nào sưởi ấm được  cho đứa nào, cả hai đã tê cứng như tảng băng. Em bé bán diêm lập cập, cố sức móc từ trong tạp dề bao diêm khác vì bao diêm cũ đã ướt. Em xoè liên tiếp những que diêm. Trong ánh sáng rực rỡ, Nhật thấy ánh mắt và môi cười của em bé bán diêm còn sáng hơn ánh lửa. Tớ đã gặp bà mình rồi! Em bé bán diêm sung sướng reo lên. Nhật cũng gọi bà. Em gọi đến khản giọng, mà bà không đáp…

Bà nội Nhật sống ở quê thỉnh thoảng mới ra, lúc thì xách vài chục quả trứng gà, lúc thì mấy cân gạo nếp. Mẹ Nhật thường bảo: Bà xách những thứ này làm gì cho nặng, ở đây bán đầy mà cũng chẳng đắt đỏ gì. Có lúc bà muốn dắt Nhật đi chơi hoặc tắm cho Nhật, mẹ bảo: Bà cứ để con làm, bà không quen! Thường bà chỉ chơi vài ngày rồi về, bố nài nỉ mấy, bà cũng không chịu. Hay bà đã giận Nhật rồi, không còn bao giờ đến với em nữa?

Hai bà cháu em bé bán diêm đã ra đi tự lúc nào mà Nhật không biết. Chỉ thấy hai quầng sáng đang bay lên trời, phía những ngôi sao lấp lánh.

Tuyết vẫn rơi và gió thổi không ngừng. Bỗng đâu em thấy một đàn sói lao đến, con nào cũng nhe nanh nhọn hoắt như con sói trong truyện Em bé quàng khăn đỏ. Em kêu thét lên. Vừa lúc đó bà nội hiện ra, ôm chặt em vào lòng, mở tung đôi cánh bay về phía em bé bán diêm…

Tỉnh dậy, Nhật thấy mình đang nằm trên giường ấm áp chăn nệm, nhưng nước mắt thì vẫn còn đầm đìa. Nhìn ngọn nến cháy đỏ trên bàn thờ, và bố mẹ còn thức, Nhật sực nhớ đêm nay là đêm giao thừa.Em vùng dậy khỏi chăn, nhờ bố lấy giấy bút viết thư cho bà nội

Con trâu

Tin thằng Út con ông Hai tốt nghiệp thủ khoa đại học rồi được trường giữ lại và cho đi du học ở Nhật làm nức lòng cả xóm Đưng. Lần này nó về thăm nhà có lẽ là từ biệt  ông bà Hai trước khi đi xa. Thấy nó đang ngồi vắt vẻo trên lưng trâu, mấy người trong xóm đi ngang xì xầm chỉ trỏ: “Thành “giáo sư” rồi mà về chơi còn đi giữ trâu. Hồi trước coi nó lù khù vậy mà giỏi. Nghe nói sắp đi nước ngoài rồi!” Nghe người ta nói mình “lù khù”, thằng Út không  giận, ngược lại nó còn hí hửng lắm. Nó thả người nằm ngửa  trên lưng con Đực, con trâu cưng của ba nó mà hai mắt cứ lim dim, miệng cứ cười tủm tỉm. Nghĩ đến lúc công thành danh toại, nó khoái chí gào:  “-Sướng quá!” Nó mở to mắt,  hai tay giang rộng hai bên như lấy đà bay bổng lên trời. Chưa bao giờ nó thấy hứng chí như thế. Bỗng con Đực đang nhai cỏ nghe tiếng gào to quá, nó hoảng hồn nhẫy cẩng lên làm thằng Út rơi tõm xuống vũng sình bên dưới. Thằng Út  lóp ngóp bò dậy, mặt mày mình mẩy nó bùn đất bám đen như da trâu làm con Đực hoảng quá nhảy tuốt ra xa. Bị cú ngã bất ngờ, nó nổi quạo chộp lấy cục đất to chảng chọi  con Đực một phát cho đã tức. Con Đực bị ném trúng bụng cái “bụp”, nó đau quá nhảy dựng lên rồi đứng chết trân một chỗ mà len lén nhìn cậu chủ như ra vẻ như  ăn năn hối lỗi. Thằng Út  thấy mình lỡ tay, nó hối hận lắm. Nó nhào ngay lại con Đực rồi lấy tay xoa lấy xoa để cái bụng con Đực còn miệng thì cứ xuýt xoa như chính nó bị đau: “- Thằng quỷ, mày có sao không? Tại mầy…”. Con Đực được cậu chủ ve vuốt, nó quên cả đau, nó thấy sướng lắm. Mấy năm rồi nó mới gặp lại chủ tướng một thời oanh liệt. Đầu nó ngẩng lên, rồi nhanh như chớp, nó quay lại lè lưỡi liếm ngay vào cổ cậu chủ một phát làm hòa, đuôi nó ngoắc qua ngoắc lại khoái chí. Thằng Út bị bất ngờ quá, nó không sao né kịp . Một cảm giác ram ráp lướt qua ngay cổ làm gai ốc nó nổi khắp người. Nó rùng mình mấy cái nhưng lại cảm thấy thinh thích vì lại bắt gặp một cảm giác rờn rợn quen thuộc. Con Đực của thằng Út vẫn thường tinh nghịch với “chủ tướng” của nó như thế. Thằng Út tóm lấy mõm con Đực thủ thỉ: “-Thằng quỷ, mày quá lắm! Vẫn không bỏ được cái tật… Tao sắp đi xa  rồi. Mày ở lại mạnh giỏi nha. Không được quên tao đấy!” Con Đực lắng nghe lời cậu chủ. Không biết nó hiểu lời thằng Út không, nhưng nó ra vẻ chú tâm lắm. Tai nó  vểnh lên, mắt nó cụp xuống coi bộ rất buồn bã. “-Thằng quỷ, vặt cỏ nhanh lên, tao đói bụng lắm rồi!”. Thằng Út  vỗ vỗ vào cái trán chai cứng của con Đực vì mấy trận chém lộn kinh hồn ngày nào rồi nhảy tót lên lưng con “chiến ngưu” của mình. Tự dưng nó thấy buồn. “-Thời oanh liệt nay còn đâu!”. Nghĩ tới ngày trước, nó thốt lên buồn bã. “Vị tướng” một thời oanh liệt ngay ngày mai phải rời bỏ con “chiến ngưu” của mình, rời bỏ một cách tàn nhẫn, ích kỉ. Nó thấy lòng đau nhói. Nhờ con Đực dũng mãnh mà ngày trước nó được bọn trẻ trong xóm phong làm “chủ tướng”, oai phong! Trong bất cứ trận chiến nào, con Đực cũng đưa chủ tướng của nó trở thành người hùng của cả bọn. Mấy lần chủ tướng té lộn cổ xuống đầu “chiến ngưu” khi đang phi nhanh trong khi đánh trận giả, con Đực cũng đều khéo léo dừng lại kịp lúc, nếu không thì chủ tướng đã “phơi mình” dưới vó ngưu. Rồi lại chuyện cho Đực chém lộn, chuyện con Đực trở thành con trâu “cầm đồng”, không còn đối thủ, chuyện con Đực  giật dây mũi khỏi tay thằng Út  rồi dũng mãnh vác cả cộ lúa rượt con Đen- con trâu cổ của ông Ba hàng xóm chạy có cờ khắp đồng vì nó dám khiêu khích… “ông tổ”  của nó… Nghĩ tới những chuyện ấy, Thằng Út thấy lòng nôn nao kì lạ. Kỉ niệm ngày xưa dường như trỗi dậy. Nhưng rồi nó thở dài đánh sượt. Vậy là nó phải vĩnh viễn xa gia đình rồi sao? Vậy là nó phải xa con “chiến ngưu” thân yêu  rồi sao? Thế là hết! Quê nhà chỉ còn ba nó thui thủi một mình với con Đực. Không biết rồi ba nó tính toán sao đây? Ba nó già mất rồi. Thằng Út thở dài. Nắng chiều dường như sắp tắt vì mấy tảng mây đen kịt đang dồn lên từ phía chân trời. Tiếng vặt cỏ rào rạo lại vang lên đơn lẻ giữa đồng vắng.

***

Ngày trước,  dân xóm Bưng nuôi trâu rất nhiều. Người ở đây sống chủ yếu bằng nghề làm ruộng nhưng chưa có máy cày máy xới nên người ta phải nhờ đến con trâu cái cày. “Con trâu là đầu cơ nghiệp”, ai cũng biêùt vậy. Người ta quý con trâu lắm. Nó thay con người làm đủ thứ chuyện trên đời: từ cày, bừa, trục cho đến cộ lúa, đạp lúa, kéo đất…Dân xóm Bưng khá giả cũng nhờ mấy con trâu. Gia đình ông Hai- ba thằng Út khá giả cũng nhờ vào con vật nuôi trung thành đó. Từ ngày có con Đực-con trâu cưng, người bạn thân thiết của ông - ông mới có thể một mình làm mấy công ruộng nuôi hai anh trai thằng Út học hành thành đạt rồi lên thành phố lập nghiệp. Bây giờ thì thằng Út cũng đi học rồi. Bấm bụng lắm ông mới cho nó đi xa, dù nó đi rồi thì không ai chăn con Đực, không ai làm ruộng tiếp ông. Ở tuổi của ông, ông có cần gì. Chỉ cần thằng con trai út chịu ở với ông, chăm sóc cho vợ chồng ông, rồi sinh con đẻ cháu… Một cuộc sống thanh bần nhưng vui vẻ biết mấy? Vậy mà! Ông thấy buồn quá. Nghĩ mình có mấy thằng con trai mà giờ chỉ còn một mình, ông thấy thật tủi thân. Ông  tự an ủi. “-Thôi thì đành vậy. Con đứa nào chẳng phải là con. Mấy  anh nó học hành đến nơi đến chốn, không lẽ nó phải…? Nó học hành xong lại về thôi!”. Bây giờ chỉ còn có con Đực. Mọi chuyện đồng áng cũng may nhờ  nó. Trước nay cũng nhờ nó cả. Từ ngày gia đình ông còn sống trong cái chòi trống hoách ngoài đồng cho đến lúc thằng Hai rồi thằng Ba vào đại học thì cũng nhờ vào con Đực. Bây giờ tới lượt thằng Uùt. Chỉ ngặt nỗi bây giờ ông cứ hay bệnh bất tử. Có lúc con trâu cưng của ông phải nhịn đói cả tuần vì ông chẳng còn sức kiếm cỏ cho nó. Nhìn nó gầy trơ cả xương, chân bước lảo đảo mà ông thấy lòng đau như cắt. Ông hy vọng rồi thằng Út sẽ trở về kịp lúc. Nó là thằng con út, trước sau gì nó cũng phải về với vợ chồng ông. Nó mà đi luôn như mấy thằng anh nó thì vợ chồng già của ông chỉ có nước mà bán con Đực, bán cả đất đai ông bà rồiø đi theo nó. Ông thở dài ngao ngán. “-Phải chi  mình còn mạnh khỏe như trước nhỉ!” Ông thốt lên não ruột. “-Cố thêm chút nữa mà chờ thằng Út vậy.” Ông bậm môi vỗ về an ủi con Đực: “-Bây giờ mà bán mầy thì chỉ có nước người ta thịt mầy! Thời này  ai mà còn nhờ mầy kéo cày kéo bừa nữa? Ai cũng mướn máy móc cho rảnh! Mầy ráng nhịn đói cực khổ một ít nữa. Chủ tướng của mầy sắp về rồi. Nó không bỏ mầy đâu. Tao không bỏ mầy đâu!” Ông nghĩ vậy rồi quyết định chờ thằng Út tốt nghiệp. Người ta bắt đầu nói ông tự chuốc khổ vào mình, ông quá cố chấp. Nhưng  ông vẫn cứ mặc kệ. Thằng Út đi mấy năm rồi mà ông vẫn giữ con Đực chờ nó. “-Nhờ nó mà làm ruộng còn dư chút ít cho thằng Út đi học, chứ cái gì cũng mướn thì…” Ai nói gì ông cũng trả lời như thế. Ngày nào người dân ở xóm  Đưng cũng thấy ông  lụ khụ lom khom dưới mấy bờ ruộng cắt từng nắm cỏ, vét từng cọng rơm về cho con trâu cưng của mình. Xong mùa gặt, ai ai cũng nghỉ ngơi, chỉ có mình ông là còn cặm cụi phơi lưng dưới  cái nắng gay gắt của mùa hạ để phơi rơm cho con trâu yêu quý. Bà Hai thấy ông cực khổ quá, bà sốt ruột lắm. Mấy anh thằng Út cũng sốt ruột. Nhưng ông chỉ móm mém cười. “-Tôi còn sức mà. Mai mốt thằng Út về, nó sẽ phụ tôi một tay!” Rồi ông kể chuyện ngày trước cho mọi người cùng nghe: “-Ngày trước, ông Nội thằng Út vì bệnh nặng nên phải dứt ruột bán con trâu cái “cầm đàn”- con trâu mà nó đã theo ông hơn mười mấy năm trời. Vì chuyện đó mà ông Nội thằng Út buồn đau suốt mấy tháng. Vậy mà hơn năm năm sau, một hôm ông lão lại thấy nó ở trong chuồng cũ. Người ta nói nó đã vượt mấy mươi cây số, lội qua cả sông Cái  rộng cả cây số  để tìm về chủ cũ. Ông lão phải rơi nước mắt van xin người ta chuộc lại người bạn cũ nhưng rồi phải một lần nữa đau lòng đứt ruột vì  không được chấp thuận. Cuối cùng ông phải van người ta để  mua lại hậu duệ của con trâu nặng tình nặng nghĩa đó. Hậu duệ của con trâu “cầm đàn” đó chính là con Đực. Ông nuôi nó từ khi thằng Út mới mười một tuổi, khi nhà ông còn là một cái chòi sập xệ…”

***

“-Ôâng Hai bán con Đực thật rồi!” Tin ấy nhanh chóng trở thành tin giật gân của cả xóm Đưng. Người ta kháo nhau thằng Út tốt nghiệp thủ khoa nên nhà trường giữ lại rồi cho đi du học ở nước ngoài, bạc tiền nhiều lắm, bây giờ ông Hai không cần nuôi trâu làm ruộng nữa mà chỉ cần lên thành phố mà an hưởng tuổi già. Miệng lưỡi thiên hạ thật là độc địa. Bà Hai nghe vậy buồn lắm. Ông Hai thì không nói tiếng nào. Ông chỉ bảo hai anh thằng Út đang hí hửng chờ ông ở nhà rồi lẳng lặng đưa con Đực đến “pháp trường” của mấy gã lái trâu ở bờ sông. Thằng Út thì buồn vui lẫn lộn. Giá như nó đừng bỏ quê, giá như nó an phận thủ thừa, giá như nó trở về với ông, trở về với ruộng đồng thì chắc chắn nó sẽ chẳng day dứt như thế này. Nó thấy mình nhẫn tâm quá. Nhưng nó biết làm sao? Còn cơ hội của nó? Còn ước mơ của nó? Còn sự nghiệp của nó? Còn mười mấy năm học hành vất vả… lẽ nào? Nó lẩm bẩm: “-Thôi thì…cái giá đánh đổi…” Nó cúi gằm mặt. Dù sao  bán con Đực rồi thì ba nó sẽ không còn cực khổ nữa. Được vậy thì lòng nó cũng đỡ bứt rứt. Hai anh của nó cũng nghĩ như thế: “-Bán con trâu,  thế là Ba khỏe rồi! Hồi đó giờ ổng cực với con trâu quá!”. Mấy người ở xóm thì kháo nhau: “Bây giờ ông lão sẽ không còn vất vả cắt cỏ bó rơm nữa, không phải cực khổ vác  cày vác trục nữa. Ông lão sắp đổi đời rồi! Bán trâu bán đất lên Sài Gòn sống cho khỏe thân!” Nghe người ta nói vậy, thằng Út cũng thấy lòng cũng được an ủi.

Hôm ấy, chỉ có mình ông Hai tiễn đưa con Đực. Dường như biết chuyện gì đang xảy ra, con Đực  cứ lồng lên và giận dữ huơ cặp sừng túi bụi về phía những tên lái buôn đang ra sức kéo nó, đánh nó. Thấy con vật làm dữ, cả bọn không tên nào dám bén mảng tới gần con vật. Ôâng Hai phải  tự tay dắt nó đến tận bờ sông, nơi chiếc ghe “tử thần” đang đợi nó. Mà dù con Đực không làm dữ, ông cũng muốn đưa tiễn người bạn già của ông đến nơi đến chốn. Nó có bị xẻ thịt thì ông cũng phải tận mắt nhìn nó chết như thế nào!  Ông cho đó là một cách để ông tự  trừng phạt mình. Ông biết mình đau lắm chứ. Ông muốn mình thật đau, thật khổ, ông muốn nhìn nó chết, chết bởi chính tay ông…ông muốn mình chuộc lỗi… Không biết con Đực có hiểu cho ông không? Nhưng nó buồn lắm. Nó thấy ông lầm lì, buồn bã không nói lời nào, nó cố  bước đi, dáng vẻ thật thiểu não. Đến nơi, biết chuyện chẳng lành, nó lại lồng lên dữ dội. Nó giật tuột giây khỏi tay mấy tên lái buôn đang cố lôi nó xuống ghe và giận giữ rượt cả bọn  lội tuốt qua bên kia sông. Trước sau nó vẫn là một con trâu “cầm đồng” không có địch thủ. Ông Hai phải gắng sức già đuổi theo nó rồi cố nén đau mà tự tay dắt nó xuống ghe. Con Đực giằng lại, lần đầu tiên trong đời nó dám trái lại ý chủ! Mắt nó mọng ướt và nhìn người chủ thân yêu trân trân như van lơn, oán trách. Ông Hai nhìn nó mà sững người, chết điếng. Rồi bằng một  cố gắng đến kinh khủng, ông Hai bậm môi đến bật máu: “ Đực, đi xuống!”. Ông giật mạnh dây mũi con Đực. Ông cũng không hiểu sao mình có thể làm được thế. Con vật  hoảng sợ lùi lại. Chân nó cuống cuồng. Đầu nó cúi gằm. Đến nước này mà nó vẫn nể sợ ông chủ! Nhưng nó vẫn không chịu bước thêm bước nào. Nó cố sức giằng lại, bản năng sinh tồn buoct nó giằng lại một cách tuyệt vọng. Nước mắt nó chảy ròng ròng. Nó lấm lét nhìn ông Hai van nài, cầu xin. Chân nó ráng chịu lại sức kéo của ông lão già nua. Cố sức, ông Hai bậm môi giật mạnh dây thừng một lần nữa- có lẽ đó cũng là lần mạnh tay cuối cùng của ông. Nhưng con Đực vẫn trơ ra. Nó vẫn không hề nhúc nhích. Tim ông bắt đầu đập thình thịch, đầu ông bắt đầu choáng váng, mắt ông cay xèø, quay cuồng. Ông thấy con người mình sao đê tiện, hèn hạ, nhẫn tâm quá…Ông không thể chịu đựng được nữa… Chân ông run rẩy, dường như nó đang khụy xuống… Nhưng rồi một điều kì lạ bỗng dưng diễn ra: hình như con Đực bắt gặp đôi mắt – đôi mắt vẫn hằng nhìn nó trìu mến, yêu thương- giờ đang đỏ hoe, ướt đẫm, đang nhìn nó thất thần, tuyệt vọng; hình như nó bắt gặp khuôn mặt đen sạm thân quen- khuôn mặt phúc hậu hiền từ vẫn hay vỗ về hứa hẹn  mỗi khi nó cố làm việc đến đuối sức – giờ đang nhăn nhó đau đớn đến biến dạng…nó nhìn, nó nhìn một cách chằm chằm, trăng trối, hai mắt nó ướt rượt, đỏ hoe… rồi bất ngờ, con Đực thở một tiếng khì thật mạnh rồi nó lầm lũi bước mạnh xuống ghe. Chân nó  bước đi thật thong thả như thể là nó đang cày ruộng với ông chủ thuở nào…

Xâm xẩm tối ông Hai mới về. Trên tay ông là sợi dây thừng vẫn thường buột mũi con Đực. Mọi người xúm lại hỏi chuyện. Ông Hai không nói gì, bàn tay gầy guộc đến trơ xương cứ nắm chặt lấy sợi dây thừng như sợ người ta cướp mất. Bà Hai sốt ruột cứ gặng hỏi mãi. Nổi quạo, ông Hai giằng mạnh sợi dây thừng xuống bàn cái rầm rồi bỗng dưng miệng ông mếu máo, mặt ông nhăn nhó đến thảm hại: “-Nó đi rồi! Tôi không đi đâu cả!”. Ông hét lên run rẩy . Rồi từng giọt, từng giọt nước mắt ngầu đục chảy dài, nhầy nhụa trên khuôn mặt đã nhăn nheo sạm đen đến quái dị của con người gần trọn cuộc đời phơi nắng phơi mưa trên mảnh đất của ông bà. Bà Hai không chịu nổi phải quay mặt đi. Khi  quay lại, hai mắt bà cũng đỏ hoe. “-Sống với nhau cả đời, lần đầu tiên tao mới thấy “ổng” như vầy!” Bà Hai sụt sùi. Thằng Út tự dưng thấy ruột gan mình quặn thắt.

(Văn nghệ Trẻ số 52)

Copyright by