Truyen ngan Bao Van nghe_13

Mục lục

Đừng gọi cháu là Osin_ 2

Đội Ngự_ 5

Đêm trung thu_ 11

Vào đời 18

Dao sắc nhờ cán_ 22

Chuyện rừng_ 28

Chị tôi 32

Ngưỡng cửa cao_ 37

Một mối tình_ 43

Bữa thịt dê núi 46

Đất mầu (Phần I) 50

Đất mầu (Phần II) 54

Công dân mới xóm Chùa_ 57

Gò Sim_ 60

Cái ngõ hẹp_ 65

Chuyện ngoài kịch bản_ 67

Thầy Hômerơ_ 69

Xóm chùa_ 75

Hàng xóm ở Seattle 79

Hiu hiu gió bấc 82

Phố cũ_ 85

Có một căn phòng sáng đèn_ 91

Nghiệp chướng_ 97

Khu độc thân_ 102

Dưới giàn hoa lý 106

Trong đám đông có một ánh mắt 111

Bỏ hoang_ 114

Về lại thiên đường_ 119

Ngày về 121

Thập tự hoa_ 127

Tình quê 130

Mùa nước đục 131

Đêm trắng_ 138

Đừng gọi cháu là Osin

Đã sắp tới ngày con dâu sinh cháu, ông bà Vĩnh vẫn chưa tìm được người giúp việc. Bà Vĩnh về quê ở Hưng Yên nhờ các ông bác bà thím xem trong xóm ngoài làng có cô gái nào chưa có việc làm thì giới thiệu giúp. Vài tuần sau, họ nhắn ra nói có đôi ba người mà theo họ mô tả bà Vĩnh đều không vừa ý. Em gái bà Vĩnh đang dạy học ở quê điện thoại hỏi: “Thế tiêu chuẩn Osin của chị như thế nào?” Bà Vĩnh nói: “Trước hết phải biết chăm nuôi trẻ, sau nữa là phải làm được những việc hàng ngày ở nhà như nấu ăn, dọn nhà cửa, giặt giũ, bơm nước...” Bà em gái hỏi lại: “Cả việc bơm nước nữa? Tiêu chuẩn như thế liệu có cao quá không?”

Sát đến ngày rồi vẫn chưa tìm được người, bà Vĩnh đã hơi cuống. May sao, một hôm, sau khi về thăm nhà bố mẹ đẻ, Minh, cô con dâu nói với bà Vĩnh:

- Cái Mai Osin bên nhà chị Tân con hứa sẽ rủ bạn nó lên, bạn nó có việc làm mà nó có bạn càng thêm vui. Tuần này chị Tân con cho nó về quê ăn giỗ mấy ngày, vài hôm nữa trở lên nó sẽ báo kết quả.

Ông bà Vĩnh rất mừng, vậy là việc kiếm tìm một cô bé giúp việc cho con dâu đã có hướng giải quyết. Cô bé Mai từ Thái Bình lên cho biết, bạn nó đã đồng ý. Rồi mấy ngày sau, cô bé bạn của Mai đã có mặt ở nhà cô Tân, chị gái của Minh. Minh dẫn cô bé về nhà ra mắt ông bà Vĩnh và cả nhà. Cô bé tên Huê, mười tám tuổi, quê ở một xã vùng ven biển huyện Diêm Điền, đã học hết lớp 9, không được lên cấp ba, ở nhà làm ruộng với bố mẹ hai năm rồi. Hai chị em Tân - Minh đã thỏa thuận với Huê: Hàng ngày Huê đến nhà ông bà Vĩnh chăm nuôi cháu bé con của Minh, ăn tại nhà ông bà Vĩnh như mọi người trong nhà, buổi tối trở về nhà Tân ngủ cùng phòng với cô bé Mai, bạn đồng hương. Tân giao cho Huê một cái xe đạp cũ để đi lại giữa hai nhà, khoảng cách cũng không xa lắm, chỉ hai mươi phút đạp xe là tới. Với Huê, lần đầu tiên xa nhà, xa bố mẹ đẻ, lạ nước lạ cái nơi phố phường mà tối tối vẫn được về cùng nhà cùng giường với bạn gái cùng làng xóm là yên tâm rồi.

Bà Vĩnh rất vừa ý với cô bé giúp việc. Chỉ sau một vài lần hướng dẫn, cô bé đã biết cách pha sữa theo công thức thích hợp, nấu suất ăn riêng cho con dâu bà theo thực đơn do bà quyết định mỗi ngày. Bà chỉ hơi nghi ngại một chút khi thấy cô bé khá nhanh nhẹn nhưng chưa thật bảo đảm những yêu cầu về vệ sinh, nhất là đối với cháu bé. Chẳng hạn với bình sữa cho bé ăn, bà bắt phải dùng khăn sạch lau rửa bên trong rồi súc bằng nước sôi sau mỗi lần cho bé ăn. Nhưng đôi khi bà bắt gặp cô bé chỉ súc rửa nước sôi khiến bà phải làm lại để chai sữa sạch bóng không còn gợn một tý dấu vết của sữa cũ, dầu chỉ mờ nhạt, mỏng mảnh. Bà cũng biết không phải cô bé lười hoặc ẩu mà là thực ra với nó, như thế đã là kỹ lắm rồi. Cho nên bà cứ phải luôn luôn giám sát, nhắc nhở. Được cái, Huê biết nghe lời, ngay sau khi bà nhắc nhở, nó sửa lỗi ngay.

Một lần, Huê tâm sự với bà Vĩnh:

- U cháu không muốn cho cháu đi làm giúp việc gia đình như thế này đâu, u cháu bảo ngày xưa làm như thế gọi là đi ở. Bây giờ, ra Hà Nội, cháu nghe mọi người gọi những đứa con gái đi làm như cháu là Osin. Hồi ở quê, cháu có xem bộ phim Osin chiếu trên vô tuyến. Chị Osin ấy là người Nhật, khi còn bé đi ở bế em nhưng khi lớn lên trở thành nhà kinh doanh thời trang. Bọn cháu còn lâu mới được như chị ấy. Thế nhưng cháu nghe mọi người nói đến Osin để chỉ những đứa con gái làm việc như bọn cháu lại tỏ ra khinh khi, rẻ rúng thế nào ấy. ở nhà mình, bác và mọi người không ai gọi cháu là Osin, cháu thấy cháu như một người trong nhà. Cháu muốn bác và mọi người cứ gọi cháu là Huê, con Huê, cái Huê, đừng gọi cháu là Osin.

Bà Vĩnh an ủi cô bé:

- Cháu yên tâm, cháu ở đây như con gái bác, trong nhà bác, mỗi người một việc, việc cháu cháu làm, không có việc gì là hèn kém cả. Bác cũng nghĩ cháu sẽ không làm việc này lâu dài đâu, trước sau cháu cũng phải tìm một chỗ làm thu nhập cao hơn, có tương lai phát triển hơn chứ.

Cô bé nói thành thật:

- Vâng, bố cháu đang nhờ người lo cho cháu một chỗ làm ở xí nghiệp may trên thị xã nhưng cháu sẽ ở đây với bác cho đến khi bé Vỹ đầy tuổi tôi...

Bé Vỹ được ba tháng rưỡi, Minh phải đi làm vì trước khi đẻ cô đã nghỉ hai tuần. Hàng ngày bà Vĩnh đi làm muộn, bà khóa cửa sắt để Huê cùng bé Vỹ trong nhà với đồ ăn cho bé và cho Huê đã được bà chuẩn bị sẵn. Mấy ngày đầu bà tranh thủ về buổi trưa, thấy có vẻ ổn ổn, từ sau bà yên tâm ở cơ quan cho đến hết giờ, thỉnh thoảng gọi điện về hỏi thăm. Cũng có lần bà gọi mãi mà không thấy Huê nhấc máy, bà đã hoảng, nhưng sau mới biết cả hai cô cháu đều ngủ say.

Buổi chiều, sau năm giờ, mọi người đi làm về đông đủ, căn hộ bốn mươi mét vuông trở nên chật chội nhưng vui vẻ. Huê tỏ ra linh hoạt, phấn chấn hơn so với cả ngày chỉ có hai cô cháu quẩn quanh trong căn phòng bị khóa kín phía ngoài. Trong khi bà Vĩnh tắm rửa cho cháu thì Huê lo nấu ăn cho cả nhà. Khi mọi người ăn cơm, Huê bế bé Vỹ hoặc cho bé ăn. Cô bé đã sử dụng thành thạo các thiết bị trong nhà từ máy giặt, bếp gas đến đầu DVD. Huê mở đĩa, căn phòng vang lên bài hát Thái Lan lời Việt đang thịnh hành: Có những mối tình... Khi tình yêu đến... Bé Vỹ đang khóc, nghe giai điệu bài hát, nó tự nhiên im bặt. Lúc cho bé Vỹ ăn, Huê cũng mở bài hát ấy và thằng bé ăn ngon lành. Ai đó vô tình tắt máy, bé quay đầu nhìn về phía màn hình khóc và không ăn nữa.

Huê làm việc như thế được sáu tháng thì trong nhà có sự cố. Ông Vĩnh đi công tác hai tuần về, một hôm bỗng nhiên nói nhỏ với bà, ông để hai triệu đồng nhét trong túi ngực chiếc áo vét treo trong tủ từ trước khi ông đi, bây giờ không thấy nữa. Bà Vĩnh nói với các con, ai nấy đều nói không biết và đều cho rằng cần kiểm tra Huê. Minh điện cho chị gái mở túi du lịch của Huê nhưng không hề thấy một món tiền nào. Cô con dâu đề nghị cho Huê nghỉ làm nhưng bà Vĩnh bảo hãy từ từ xem sao đã vì mình cũng chưa có chứng cớ gì để buộc tội cô bé. Trong khi đó thì Huê vẫn hồn nhiên, vui vẻ như không hề có chuyện gì xảy ra. Bản thân ông Vĩnh quan sát thái độ của cô bé cũng không phát hiện ra một nét gì chứng tỏ cô bé có lối sống hai mặt, khéo léo che đậy những hành vi khuất tất. Cho đến hôm ông lấy áo ra mặc thì mới phát hiện số tiền vẫn còn nguyên. Thì ra trong lúc vội vàng, đáng lẽ nhét phong bì tiền vào túi áo thì ông lại ấn nó vào ống tay và cái phong bì tiền cồm cộm nằm mắc kẹt trong nách áo. Ông Vĩnh báo cho bà Vĩnh biết đã tìm thấy tiền. Bà Vĩnh thở phào, trách ông không thận trọng nhưng lại dặn ông không được nói với mọi người. Bà không muốn các con nghĩ rằng ông đã đến lúc lẩm cẩm. Ông Vĩnh hỏi lại:

- Nhưng như thế thì mọi người vẫn cứ nghi ngờ cho cái Huê lấy cắp?

- Không sao, chỉ cảnh giác hơn với nó thôi, thế càng tốt.

Giáp tết, bà Vĩnh mua cho Huê một bộ quần áo mới, một túi quà để cô bé đem về quê. Minh dẫn Huê đi ra phố để cô bé tự chọn một đôi giày và một cái áo khoác. Ngày 28 tết, Huê mới về quê. Bà Vĩnh đưa đầy đủ tiền công làm trong chín tháng, còn cho thêm năm trăm ngàn đồng. Bà bảo Huê:

- Khi nào tìm được việc làm, cháu cho bác biết sớm để bác liệu tìm người khác.

- Bác yên tâm, ăn tết xong cháu lại lên.

Huê nói vậy rồi lần lượt chào tất cả mọi người trong nhà, cuối cùng cô bé đến bên bà Vĩnh khi đó đang bế bé Vỹ. Huê cúi xuống hôn bé Vỹ, úp mặt lên bụng nó khiến thằng bé nhoẻn miệng cười. Ông Vĩnh cảm nhận cô bé có tình cảm thật sự với cháu ông, cử chỉ ấy không có dấu hiệu gì của sự giả trá.

Chiều hôm ấy, từ Thái Bình, Huê gọi điện lên báo tin đã về đến nhà an toàn và chúc gia đình ăn tết vui vẻ. Bà Vĩnh biết rằng cô bé phải gọi nhờ điện thoại từ nhà hàng xóm nên rất cảm ơn nhưng cũng dặn nó khỏi gọi nữa cho đỡ tốn tiền. Thế nhưng sáng mùng ba tết, Huê lại gọi điện thoại lên, lần này cô con dâu nhấc máy nên cô bé được thể dài dòng kể chuyện ngày tết ở quê hương Diêm Điền, đêm giao thừa nó cùng mấy đứa bạn đi chơi gần tới sáng. Huê cũng cho biết mùng bốn tết nó sẽ lên và không quên hỏi thăm bé Vỹ.

Huê đã giữ lời hứa. Chiều mùng bốn tết cô có mặt ở nhà bà Vĩnh với một túi bánh cáy đặc sản Thái Bình và một bao mười cân gạo ngon làm quà cho gia đình.

Từ mùng năm tết, mọi người trong gia đình đi làm hết, chỉ có Huê với bé Vỹ ở nhà bên trong cánh cửa sắt đã khóa trái. Cả một ngày tám tiếng hai cô cháu chơi với nhau, chán rồi ngủ, đối với Huê đó là những giờ phút thật buồn. Khi mọi người đi làm về, cô bé linh hoạt hẳn lên, nói cười nhiều như để bù lại cả ngày không có ai để trò chuyện. Bà Vĩnh bắt đầu có cảm giác như bé Vỹ thích được Huê bế hơn những người khác. Đến bữa cho bé Vỹ ăn, Huê lại mở đĩa hát: Khi tình yêu đến... Có những mối tình..., bé Vỹ vừa lắng nghe vừa ngoan ngoãn há mồm thật to đón những thìa bột từ tay Huê.

Cứ tưởng như thế là ổn rồi, bà Vĩnh có phần yên tâm. Bất ngờ, mới qua rằm tháng giêng được mấy ngày, một buổi sáng đang ở cơ quan, bà Vĩnh được Huê điện thoại báo nó phải về quê ngay.

- Mẹ cháu báo tin ông cháu ốm nặng, cháu về xem ông cháu thế nào, khi ông cháu khỏe cháu sẽ lên ngay.

Bà Vĩnh rời cơ quan về bế cháu, thu xếp cho Huê về ngay chiều hôm đó. Bà phải nghỉ làm hai ngày liền để bế cháu mà vẫn chưa thấy cô bé lên hay điện thoại báo tin. Mấy hôm sau bà Vĩnh phải gửi cháu cho một bà trong khu tập thể, coi như tạm thời trong những ngày chờ đợi Huê trở lại. Bà vẫn nghĩ cô bé sẽ trở lại. Mọi người trong nhà lúc đầu cũng nghĩ thế. Sau một tuần không thấy hồi âm thì bà Vĩnh không giữ được kiên nhẫn nữa, bà mắng vắng mặt cô bé:

- Cái con dở hơi thế đấy. Thế mà nó cứ bảo nó sẽ lên ngay. Không khéo ông nó chẳng ốm đau gì đâu. Chắc bố mẹ nó tìm được việc làm cho nó rồi đấy thôi. Thì mình đã bảo, khi nào tìm được việc làm thì báo trước để người ta còn thu xếp. Đằng này, lẳng lặng đi, không một lời...

Bước sang tuần thứ hai kể từ ngày Huê về quê, Mai, bạn nó, mới nói với bà Vĩnh rằng Huê nhờ chuyển lời xin lỗi bà và cả nhà, bố mẹ nó đã xin được việc cho nó ở Hải Phòng cứ ép nó phải đi làm. Bà Vĩnh thở phào:

- Chẳng biết nó tìm được công việc gì, thôi, dù sao cũng mừng cho nó. Giá nó nói ngay từ hôm nó về quê có phải mình chủ động lo tìm người thay, không đến nỗi lúng túng như thế này.

Ông Vĩnh dự đoán:

- Có thể là nó ngại, sống với mình hơn nửa năm trời dẫu sao cũng có tình cảm, nói một lời dứt khoát để ra đi cũng không phải là dễ.

Cậu con trai cười nhạt:

- Bố cứ lãng mạn hóa, tưởng ai cũng như mình, nó đã dám lấy tiền trong túi bố mà hàng ngày vẫn cứ vui vẻ, hồn nhiên như không, thì có khó gì để nói một lời để ra đi.

Ông Vĩnh dứt khoát:

- Con nghĩ oan cho nó. Con Huê không lấy tiền của bố. Bố quên chưa nói cho mọi người biết, bố đã tìm thấy phong bì đựng hai triệu đồng ấy rồi.

Bà Vĩnh lườm ông:

- Cái ông này, đã bảo...

Ông Vĩnh bình thản nói tiếp:

- Thật ra bố không có ý định nhắc lại câu chuyện mất tiền không hay ấy nhưng bây giờ con Huê đã không còn ở đây nữa, bố muốn mọi người giữ được ấn tượng tốt đẹp về cô bé ấy. Biết đâu mình còn có lúc gặp nó, hoặc một ngày nào cô bé trở lại thăm gia đình mình mà ai nấy vẫn giữ canh cánh ý nghĩ nó là đứa ăn cắp thì không biết sẽ ăn nói với nó ra sao...

Bẵng đi mấy hôm, tổ dân phố chuyển một lá thư cho bà Vĩnh, lá thư không đề tên người gửi nhưng ghi rõ tên cô con dâu bà. Lá thư đến đúng vào dịp Minh đi công tác miền Nam cho nên không ai bóc. Lá thư để lăn lóc lẫn giữa đám quần áo của bé Vỹ. Chỉ đến khi Minh về nhà, bóc thư ra xem mới hay đó là thư của Huê. Thư viết:

Hai bác cùng anh chị kính mến,

Cháu Vỹ yêu quý của cô,

Trước lúc cầm bút viết thư cho gia đình bác bá cũng như anh chị, cho em được xin lỗi tất cả mọi người, dù em biết lời xin lỗi này đến với mọi người thì muộn nhưng em vẫn xin. Cháu mong bác bá cũng như các anh chị thông cảm, nhất là anh chị Minh - Viễn.

Mở đầu dòng tâm sự, cháu gái chúc bác bá luôn mạnh khỏe, chúc anh chị Minh - Viễn cùng cháu Vỹ hạnh phúc, chúc chị Thi đầu năm nay có tin vui, cuối năm cho em Huê ăn kẹo. Chị Minh ạ, lẽ ra trước khi về, em phải nói thật với bác bá cũng như anh chị nhưng em không đủ can đảm. Cũng như lúc về đến nhà, em đã bấm máy điện thoại nhưng không nói chuyện được vì em rất ngại. Nhưng thôi, dẫu sao chuyện cũng đã xảy ra rồi. Bây giờ em mới nói điều này: ban ngày tất cả mọi người đi làm hết, lủi thủi hai cô cháu, em rất buồn, cơm trưa cũng không muốn ăn. Nhưng thôi tất cả đã qua rồi, em ra đi cũng không phải vì thế đâu. ở đấy, buổi chiều và buổi tối khi mọi người về, em lại được sống vui vẻ như một người trong gia đình. Còn công việc của em bây giờ mới chỉ bắt đầu, cũng chưa biết thành hay bại, mặc kệ nó. Còn cháu Vỹ thế nào hả chị, có ngoan không, từ hôm đó đến nay chắc cháu lớn được một cân chứ chị? Em cũng không muốn chị buồn và khó khăn nhưng vì cuộc sống sau này em phải như vậy. Em mong sao sau khi em không ở đó nữa để giúp chị trông cháu, em mong chị tìm được người nào hơn em để trông cháu cho chị trong lúc đi làm.

Cuối dòng tâm sự, em chúc anh chị và gia đình mạnh khỏe, hạnh phúc, chúc cháu Cốm hay ăn chóng lớn.

Em gái, Huê thương.

Thư viết trên một tờ giấy kẻ ô ly xé ra từ một cuốn vở học sinh. Nghe xong thư, ông Vĩnh bảo con dâu:

- Con viết cho cái Huê nói cả nhà mình không giận gì nó và dặn nó khi nào có dịp qua Hà Nội thì đến nhà chơi.

- Nhưng trong thư nó không ghi địa chỉ bố ạ.

- Thế à? Hay gửi về quê nhờ bố mẹ nó chuyển cho? Cô bé xem ra tình cảm đấy chứ. Thằng cu Vỹ nhà mình quấn quýt nó lắm đấy.

Quả vậy, đôi khi ngẫu nhiên nghe trên ti vi vang lên giai điệu bài hát: Có những mối tình..., bé Vỹ lại quay ngoắt nhìn về phía màn hình, nét mặt, ánh mắt linh hoạt hẳn lên.

Bà Vĩnh đem câu chuyện cô gái giúp việc nói với bà hàng xóm vốn là một giáo viên tiểu học, bà này như chợt nhớ ra kể lại:

- Tôi thường thấy nó bế cu Vỹ đứng trong nhà nhìn ra ngoài hành lang qua cánh cửa sắt. Tôi nghĩ nó ở nhà có một mình với cu Vỹ chắc cũng buồn, cho nên tôi thường dành thời gian vừa làm việc gì đó vừa nói chuyện với nó. Nó nói bố mẹ nó tuy nghèo thật nhưng không muốn cho nó đi làm như thế này. Nó cũng muốn có một việc làm khác có tương lai hơn... Thôi thế cũng là mừng cho nó. Mà này, hôm nó rời đây đi về quê, tôi thấy nó đứng tần ngần rất lâu ở chân cầu thang, nước mắt chảy dài trên mặt... mãi mới đi được...

Bà Vĩnh cảm giác trong lòng rưng rưng, nhớ lại chưa bao giờ mình nặng lời hay xử tệ với cô bé giúp việc nhanh nhẹn hay cười ấy.../.

Đội Ngự

Ở cái làng Lê nhỏ bé ven thành Nam này ai mà không biết Đội Ngự. Đó là một người đàn ông già, độc thân và nghèo nhất làng.

Thực thì chẳng thiếu gì người nghèo, mà đã nghèo thì thường độc thân. Nhưng vì sao lại nói đến chuyện Đội Ngự.

Đó là một câu chuyện đã xẩy ra hơn bốn chục năm trước. Tôi là rể của làng nên khi tôi biết thì Đội Ngự đã già.

Một buổi chiều khi tôi và ông bố vợ đang nghỉ ngơi sau một ngày lao động vất vả, thì thấy Đội Ngự đi ngang. Ông bố vợ tôi gọi giật lại:

- Ngự, Ngự vào đây đã.

Ông ta dừng lại và rẽ vào sân, miệng chỉ mỉm cười không nói. Tôi gật đầu chào và nhìn kỹ ông ta. Đó là một người đàn ông đã trên sáu chục tuổi, dỏng cao, chắc lẳn, tóc cắt ngắn gọn gàng và còn đen nhánh, không một sợi bạc. Khuôn mặt cân đối nếu không nói là đẹp, nhưng trầm lặng, u uất. Ông mặc một chiếc quần đùi đụp trước đụp sau, vai vắt một cái áo cánh cũ vá tứ tung, để lộ một thân hình khỏe mạnh, cân đối và đen bóng.

Ba người chúng tôi ngồi xuống chõng hút thuốc lào và uống nước chè tươi. Lúc lâu sau chưa ai nói với ai câu nào. Đội Ngự đã uống hết hai bát nước chè và hút liền một lúc bốn, năm điếu thuốc. Cứ nhìn ông uống nước và hút thuốc, ta tự nhiên thấy thèm, thấy thích. Nó không vội vã như một người đói khát, cũng không rón rén như một kẻ xin ăn. Cái điếu cày trong tay ông rung lên bần bật như một khẩu tiểu liên bắn hết cỡ, một bụm khói to đặc quánh được nhả từ từ rất duyên dáng bên miệng uốn éo lên cao. Ông chiêu một ngụm nước, ngồi ngả ra sau, ẩn hiện trong quầng khói thuốc đậm đà lơ lửng, ta thấy những tia mắt lấp lánh như cười và hàm răng đều đặn lộ ra sau cặp môi cân đối cũng như cười. Cứ quan sát ông, người ta thấy đó là một ông già đĩnh đạc, đàng hoàng chứ không thể nghĩ rằng đó lại là một nông dân cực kỳ nghèo khổ, áo quần rách nát, không một chỗ trú thân khi mưa nắng, quanh năm chỉ biết đi làm thuê để đổi lấy mấy miếng cơm ăn.

Đội Ngự không mấy khi không cười. Ông cười lúc làm nặng nề nhất, lúc trời nắng đổ lửa cũng như lúc mưa giông. Ông cười sau khi làm việc cả ngày chỉ được ăn vài vực cơm tương mắm, ông cười cả những lúc gặp kẻ tồi còn quỵt cả bữa cơm độc nhất trong ngày, mà ông đã phải làm việc cật lực cả ngày trời cho họ. Chỉ có điều ông chỉ mỉm cười, mà không cười thành tiếng.

Ông khỏe mạnh, cần cù, làm việc miệt mài ít nghỉ ngơi, vì thế công việc cứ đi băng băng. Việc họ nhờ ông đều là việc nặng nhọc, bẩn thỉu đến nhà nông cũng ngại. Công việc phải vất vả để bõ bữa cơm mà người ta đã trả cho ông.

Lúc lâu sau, ông bố vợ tôi bảo ông Ngự:

- Này, mai có rỗi gánh hộ ít phân.

- Mai đi cày cho bà Lạng rồi.

- Thế ngày kia?

- Chưa biết.

- ừ, nếu ngày kia xong ruộng bà Lạng thì ra đây sớm nhớ.

- ừ.

Bố vợ tôi và ông Ngự trao đổi với nhau như hai người bạn vì thực ra hai ông cũng chỉ chênh nhau có dăm tuổi lại là người cùng làng với nhau.

Bố vợ tôi quay sang tôi nói như giới thiệu:

- Ông Ngự ngày xưa đi lính cho Pháp đã đóng đến Đội.

- ừ, xéc-giăng - Ông Ngự bổ sung không chút do dự.

- Ông ấy rất giỏi tiếng Tây - Rồi bố vợ tôi hỏi luôn - Ăn cơm là gì?

- Măng-giê.

- Thế chào ông?

- Bông-giua me-xừ.

Thấy vẻ ngạc nhiên thích thú của tôi, ông bố vợ của tôi hào hứng kể:

- Vợ ông Ngự là cô Mai con bà cụ Minh làng Vọc, một con chiên ngoan đạo, xinh đẹp và hát hay nhất xứ đạo, cô còn là một xã đội trưởng du kích gan dạ và dũng cảm của xã Mỹ Thịnh ta đấy. Hồi địch tạm chiếm, cô Mai là mối lo ngại ngày đêm của giặc Pháp ở cả cái vùng chiêm trũng này.

Tôi ngạc nhiên hỏi lại ông Ngự:

- Thế bà nhà đâu rồi ạ?

- ở trên trời (Ăng-si-en). Ông Ngự ngước lên trời thản nhiên trả lời và quen mồm thêm cả tiếng Pháp vào.

Tôi hiểu là bà ấy đã chết, vì thế để lảng sang chuyện khác, tôi hỏi:

- Bây giờ ông đi đâu ạ?

- Ra kho.

- Ông đang làm ngoài kho?

- Không, ra ngủ!

Tôi nhìn bố vợ tôi ngầm hỏi vì sao lại ra kho ngủ, mà lại ngủ từ bây giờ, vì lúc đó mới độ bốn năm giờ chiều.

Bố vợ tôi biết ý trả lời:

- Ông Ngự ngủ nhờ ở kho hợp tác xã vì không có chỗ nào ngủ tốt hơn ở đấy. Ông ấy thì có chỗ ngủ mà hợp tác lại không phải cử tự vệ canh thóc.

Bố tôi hỏi ông Ngự:

- Sao ngủ sớm thế, không ăn cơm à?

- Ăn trưa rồi.

Tôi hiểu rằng, dù có làm cả ngày thì người ta cũng chỉ trả ông có một bữa mà thôi. Ăn trưa thì thôi tối. Kể ra thì cũng chẳng đáng trách, vì cái anh đi thuê cũng có dư dật đâu mà hậu hĩ. ở cái vùng này, nông dân làm quần quật một nắng, hai sương cũng chỉ đủ ăn là may rồi nói chi đến dư dật. Làng này ông bố vợ tôi vào loại khá giả, có miếng ăn, miếng để, vả lại hai ông lại biết nhau từ hồi còn trẻ cùng làng cùng xã, nên cũng ưu ái ông Ngự hơn người khác. Lý do nữa, tôi là rể về chơi, nên nhân thể ông nhạc cũng muốn tỏ ra là mình tốt hơn người khác.

- ở đây ăn cơm đã rồi hãy về kho ngủ - Ông mời ông Ngự.

- Không ăn.

- Sao không ăn?

- Không làm, không ăn.

- Nhưng tôi mời.

- Không ăn.

- Gàn bỏ mẹ! Thôi, không ăn cơm thì ngồi uống nước, hút thuốc!

- ừ - Ông Ngự hút thêm hai điếu thuốc nữa, uống một bát nước đầy rồi cầm áo đứng dậy nói:

- Tôi về. Ông nói và đưa tay dắt một vê thuốc nữa lên mang tai.

- Nhớ đấy, ngày kia không làm cho bà Lạng thì sang sớm bên này gánh phân đấy - Bố vợ tôi dặn với.

- ừ. Vừa nhận lời ông Ngự vừa đi.

Khi ông Ngự vừa đi khuất, bố vợ tôi giải thích thêm với tôi:

- Thằng cha này làm khỏe bằng hai, bằng ba người khác. Không biết nói dối, không trộm cắp, cho thì lấy không thì thôi, không đòi hỏi. Anh có chú ý lúc về lão ta dắt thêm một vê thuốc lào nữa vào mang tai để tối có thèm bứt lá chuối hút đấy, chứ tịnh không lấy của ai từ quả chuối, bắp ngô, không làm không ăn, mời cũng khó.

- Thế còn lúc không có ai thuê mướn? - Tôi hỏi thêm.

- Hợp tác xã cũng cho mỗi tháng dăm cân thóc. Lúc đói nhờ sát rồi nấu cháo mà húp.

- Thật tội nghiệp! Ông ta không còn ai thân thích nữa hả bố?

- Không còn ai cả. Kể ra thì cũng đáng đời, nhưng nghĩ lại thì cũng đáng thương. Nhưng có thương cũng chịu. Bây giờ ốc chẳng mang nổi mình ốc, làm sao mà cưu mang nhau được nữa. Vì thế ông ấy cũng ngày no, ngày đói, lại cũng đã già, đến lúc không còn làm được nữa thì lấy gì mà sống. Nói rồi bố vợ tôi thở dài se sẽ.

Hai hôm sau ông Ngự đến rất sớm gặp bố vợ tôi, ông hỏi:

- Gánh phân chuồng nào? Bỏ ruộng nào?

- Gánh hết chuồng sau bếp, rồi đến chuồng cạnh cầu ao, bỏ cả ở ruộng cánh đồng Cỏ Lác.

- Miếng chéo ấy à? Ông Ngự hỏi lại.

- ừ.

Sau khi ăn dăm củ khoai luộc, uống một bụng nước, hút thật đã thuốc lào, ông Ngự vắn thừng tìm đòn, thúng trên nóc chuồng lợn thành thuộc như người nhà, đoạn ông cởi áo lội vào cào xúc. Ông làm cũng như cái nết ăn, nết uống. Khỏe, miệt mài, nhưng không hùng hục. Gánh phân của ông phải sáu bảy chục cân mà gọn gàng, nhẹ nhõm như người ta gánh ba bốn chục cân thôi.

Quá trưa nghỉ ăn cơm. Lúc giục ông Ngự rửa tay để đi ăn, ông khựng lại một chút, ngỡ ngàng, rồi thản nhiên làm theo yêu cầu của nhà chủ.

Mấy hôm sau tôi phải về cơ quan làm việc và rồi cũng quên chuyện ông Ngự mà đã dấp dính mấy lần cứ định hỏi ông bố vợ tôi.

Bốn năm sau, tôi lại có dịp về quê vợ dăm ngày dự cưới cậu em út nhà tôi, và tôi lại có dịp gặp ông Ngự. Ông không khác đi mấy tý, nhưng gầy và chậm chạp hơn.

Một ý nghĩ day dứt về ông, một con người gần bẩy chục tuổi đầu, tứ cố vô thân, không nơi nương tựa, không người thân thích, không có ngày mai, hàng ngày vẫn phải nai lưng làm lụng cực nhọc để sống đắp đổi qua ngày.

Tôi cố đợi một dịp thuận tiện để tìm hiểu kỹ về ông, và rồi thật may ông bố vợ tôi đã giành một buổi để kể về Đội Ngự cho tôi nghe:

“Bố biết đội Ngự từ những năm ba nhăm, ba bẩy. Lúc đó anh ta còn là một thanh niên trẻ, khỏe mạnh, con nhà khá giả, con ông Khán Thành bên Mỹ Thuận, đã học hết thành chung, mà hồi ấy như thế là phải ăn khao hàng huyện rồi. Ông bố cũng muốn cho anh ta học lên nữa để rồi làm quan. Nhưng do anh gặp rồi mê cô Mai bên Vọc, nên nhất quyết không chịu lên tỉnh học nữa, để được quanh quẩn gần nhà, gần người yêu.

Khổ nỗi cô Mai lại là con chiên của xứ đạo, mà gia đình chỉ có một mình cô, nên bố mẹ cô nhất quyết không gả cho người bên lương. Đã có lần bố mẹ Mai nói nếu Ngự bỏ Lương theo đạo thì cho làm rể. Nhưng bố mẹ Ngự lại nghĩ gia đình mình khá giả, con trai lại học hành nhất nhì huyện mà phải bỏ cả thờ cúng để theo yêu cầu nhà gái thì mất thớ quá nên cũng khăng khăng không chịu. Và thế là thiên tình sử của đôi trai tài, gái sắc ấy đã có hồi lâm ly, bi đát như cải lương vậy.

Cô gái xinh ngoan ấy đã có lần định tự tử để dâng trọn tấm tình cho người mình yêu dấu. Còn cậu thanh niên giỏi giang này thì phẫn chí xung vào lính bảo an mà dân quê thường gọi là lính bắt gà, chứ nhất định không chịu lên tỉnh học nữa.

Họ vẫn lén lút gặp nhau chờ một cơ hội thuận tiện để có thể nhẩy qua được cái hàng rào tôn giáo mà ở cái vùng thôn quê hẻo lánh này nó nặng nề và cố chấp biết bao.

Do có trình độ văn hóa lại là người tháo vát, nhanh nhẹn nên dăm năm sau Ngự đã được thăng cấp chỉ huy lên tới Đội.

Đội Ngự về làng ăn khao và nói với bố mẹ sang xin Mai lần nữa.

Do thế lực nhà trai mà bấy giờ đến Chánh, Lý cũng phải kính nể, lại do thái độ đúng mực chân tình của Ngự, mối tình đẹp đẽ của đôi trai gái ấy đã thuyết phục được bên nhà gái khó tính. Và thế là chỉ ít lâu sau một đám cưới rất to, rất vui được tổ chức.

Mãi lâu sau đó người ta còn nhắc tới cái vui, cái ngồ ngộ của đám cưới lương - đạo này. Có cái bên này cấm, có cái bên kia kiêng nhưng rồi đâu cũng vào đấy, nó vẫn được diễn ra hết sức tốt đẹp. Thế mới biết yêu nhau tam tứ núi cũng trèo, ngũ lục sông cũng lội...”

Ông bố vợ tôi kết một câu rồi vớ lấy cốc nước để uống, tôi đưa điếu và châm đóm cho ông. Ông rít một hơi thuốc, ngồi trầm ngâm, khói thuốc vương vấn, vương vấn mãi không bay làm bầu không gian huyền ảo lung linh như trong một câu chuyện cổ.

- Chắc là họ hạnh phúc lắm? Tôi gợi ý.

- à, cái đó thì đã hẳn - Ông bố vợ tôi bừng tỉnh - Đấy là một cặp vợ chồng đẹp đôi và hạnh phúc. Họ sống bên nhau như một cặp uyên ương, nhưng họ chỉ đồng tâm chứ không đồng chí.

- Vì sao ạ? Tôi ngạc nhiên hỏi dồn.

- à, cô Mai là người bên đạo, nhưng lại là thành phần cốt cán nên tổ chức kháng chiến đã tin tưởng ở cô, giao cho những nhiệm vụ quan trọng. Do sự nhậy cảm và tinh tế của một phụ nữ đẹp lại thông minh, cô đã hoàn thành suất sắc những nhiệm vụ trên giao. Cô đã được kết nạp vào Đảng và lĩnh một trách nhiệm hết sức nặng nề, xã đội trưởng du kích của cả cái vùng ven hết sức phức tạp này, lẫn lộn Tây với ta, lương với giáo.

- Thế chồng cô có biết không ạ? Tôi hỏi.

- Chắc là có biết vì họ rất gắn bó với nhau. Nhưng như hai đường tầu hỏa cứ chạy bên nhau mà chẳng bao giờ gặp nhau được. Họ ở hai chiến tuyến, hai phía đối địch, mà tình yêu dù đẹp đến mấy cũng không thể làm cho họ trở thành đồng chí của nhau được.

- Thế sao mình không giáo dục để cải tạo anh ta quay trở lại?

- à, đấy là chuyện trên sân khấu hoặc của mấy anh văn sĩ bã mía. Họ có thể ép duyên quỉ dữ với thánh thần, chứ còn trên thực tế làm sao lại có chuyện cải hóa con người giống phép thần thông của Tôn Ngộ Không như thế được! Ai cũng có cái lý của mình và đều cho mình là đúng, cũng chính vì họ có văn hóa, họ lại tôn trọng nhau nên không ai nỡ áp đặt cho ai cả.

Tôi đỏ tai vì câu nói vô tình của ông cụ và cũng thật may lúc bấy giờ chiếc đèn dầu vặn nhỏ không đủ tố cáo rõ sự nông cạn và ấu trĩ của tôi.

Tôi vờ uống nước và gợi ý:

- Thế rồi chắc cô Mai đã hy sinh trong một trận chống càn oanh liệt?

- ấy đấy, kể cứ như vậy thì cũng đã làm cho Đội Ngự đau đớn đến mất tỉnh táo rồi. Đằng này chuyện lại xẩy ra hết sức thương tâm, mà đến bây giờ cứ nhắm mắt lại là bố vẫn thấy hiện lên rất rõ cái quang cảnh buổi sáng khủng khiếp ấy - Ông cụ dừng một lát rồi kể tiếp - Cô Mai không chết trong trận càn quy mô năm 1952 ấy, còn địch lại rất cay cú vì những trận đánh mìn phá cả một đoàn xe quân sự của Pháp khi chúng đang chạy trên tỉnh lộ 21. Nhưng cũng rất không may cho cô Mai là trong xứ đạo có một tên chó má. Đó là thằng Mỳ, anh họ xa của Mai, đã có thời mê cô ta như điếu đổ, nhưng những cuộc chinh phục của hắn đều thất bại.

- Thế hắn theo Tây ạ? - Tôi hỏi.

- Trước thì hắn cũng là một dân quân dưới quyền chỉ huy của cô Mai. Nhưng do ấm ức về những quyền lợi, những chức vụ mà hắn cứ tưởng người ta sẽ trao cho hắn nhưng đánh đùng lại thấy người khác nhận. Nhưng ấm ức nhất vẫn là cuộc kết hợp lương giáo rất hạnh phúc của vợ chồng Ngự, cứ như một mũi dao đâm thẳng vào tim hắn, làm cho hắn chẳng làm sao mà sống yên ổn được. Sự đố kỵ, sự ghen ghét gậm nhấm hắn và dần biến hắn từ một du kích thành một tên chỉ điểm.

Không ai ngờ trong một lần đi thị sát địa bàn để bố trí đánh đồn chợ Mạng, cô Mai và hai đồng đội nữa đã bị bắt. Hai du kích kia bị bắn ngay sau đó. Còn Mai thì địch giữ lại để khai thác. Và do tên Mỳ cung cấp tin, địch đã biết Mai là vợ Đội Ngự nhưng lại là một Đảng viên, và là người xã đội trưởng mà chúng cay cú nhất.

Người ta kể lại rằng, cô Mai đã không để lộ một chút tin tức gì cho địch, và cũng không nhận là vợ Đội Ngự.

Đội Ngự thì vừa để bảo vệ cho mình, cho vợ, và cho cả cách mạng nữa, cũng không thừa nhận một điều gì, kể cả nhận vợ nữa.

Điều ấy làm cho địch bực tức. Chúng đã nhiều lần tra tấn Mai ngay trước mặt Ngự. Sau biết không thể khai thác và khuất phục được người nữ du kích xinh đẹp và dũng cảm ấy, địch đã quyết định đem xử bắn Mai.

Bố nhớ rõ đó là một sáng đầu thu. Trời mát mẻ nhưng âm u. Mọi người bị xua ra bãi Nổi giữa đồng từ tờ mờ đất. Trường bắn được thành lập rất nhanh, có đến trung đội lính Tây Đen vũ trang đầy đủ, do một tên quan hai lai Pháp chỉ huy.

Cô Mai được lôi từ xe căm-nhông xuống. Mái tóc đen dài như một chiếc khăn voan rất đẹp xõa tung trên đôi vai trần mà chiếc áo nâu đã bị rách toác và bết máu không còn che kín được. Khuôn mặt Đức Bà với cặp môi sưng mọng, bầm dập và cặp mắt trẻ thơ ngơ ngác như không hiểu được vì sao Chúa Trời đã chịu đóng đanh câu rút để chịu tội thay cho thế gian mà nhân loại vẫn còn phạm nhiều tội ác đến thế.

Mai phải dựa vào tay hai tên lính Âu Phi để lê ra cột bắn.

Chúng định bịt mắt cô, nhưng không biết cô nói gì chúng lại thôi không làm nữa.

Đội Ngự đứng ngay gần đó, mặt đờ đẫn, tái dại nhìn vợ như cố thu thật hết hình ảnh cuối cùng của cô.

Tên quan hai Tây lai nhếch mép cười đểu cáng, hết nhìn Mai lại nhìn Ngự. Hắn hỏi xỏ xiên:

“Thế nào, hai người có nhận ra nhau không? Nếu đúng là vợ chồng thật, tôi có thể xem xét lại”.

Mai uể oải lắc đầu.

“Thế còn “me-xừ” Ngự. Cô Mai có phải là vợ ông không? Nếu đúng là như vậy tôi có thể hoãn lệnh thi hành án”.

Ngự đưa mắt nhìn Mai, Mai lại uể oải lắc đầu. Ngự cứ đứng lặng như một chiếc cột gỗ.

“Thế nào?” Thình lình tên Tây lai thét lên làm Ngự giật mình và như một phản xạ tự nhiên anh ta cũng uể oải lắc đầu miệng lẩm bẩm:

“Không, không phải”.

“Thế thì được. Tên Tây lai bực tức nói - Anh là sĩ quan của quân đội Liên hiệp Pháp, còn con kia là một tên Việt cộng nguy hiểm. Nếu không có quan hệ gì thì tôi ra lệnh cho anh: hãy bắn nó đi!”

Nghe đến đấy Đội Ngự toát mồ hôi đầy mặt, chân tay luống cuống, lảo đảo cả người. Tên Tây lai lôi phắt khẩu súng sáu của hắn ra khỏi bao, lên đạn rồi nhét vào tay Ngự hét lên:

“Bắn! Anh hãy bắn nó đi!”

Đội Ngự tay cầm súng cứ rũ xuống như con gà rù, nặng nhọc thở, mặt tái mét. Tên Tây lai sấn đến lôi khẩu súng ngắn của Ngự đeo bên sườn anh ra, chĩa vào thái dương anh mà nói:

“Mày hãy nghe đây. Tao đếm đến ba mày không nổ súng thì tao sẽ bắn mày, rồi sau tao sẽ giết nó...”

Rồi hắn đếm1... 2... Thời gian trôi đi nặng nề và im ắng như không còn có ai dám thở nữa.

Bỗng Mai đột ngột đứng thẳng dậy, hất mạnh mái tóc về phía sau. Đôi mắt mở to nhìn thẳng vào Ngự, cô nói rõ ràng:

“Anh Ngự, đằng nào thì em cũng bị chúng giết, không thể thoát được. Anh hãy bắn em đi và hãy bắn trúng vào tim để em được chết nhanh nhất. Đừng để chúng nó bắn em”. Rồi cô chợt liếc nhìn xuống bụng se sẽ thở dài.

Câu nói đó làm Ngự bừng tỉnh. Anh đứng thẳng lên đôi mắt sáng quắc, nẩy lửa. Nhưng tên Tây lai đã chủ động trước anh. Anh liếc nhìn khẩu súng kề sát thái dương mình mà tên Tây lai đang từ từ kéo cò. Cái kim hỏa đã ngửa ra sau đến một phần ba hành trình của nó.

“Không kịp rồi, không kịp rồi!” Anh tự nhủ.

“Hãy nổ súng đi anh Ngự. Mai giục giã. Rồi cô ngước lên cao nói thêm. ở trên kia em sẽ tha thứ cho anh!”

Ngự giơ súng lên không ngắm - Một tiếng nổ - Người ta thấy Mai giật mình một cái rồi khụy xuống. Một tia máu từ ngực trái của người nữ du kích vọt ra trúng vào giữa mặt tên Tây lai, loáng một cái đã biến mặt nó thành đỏ lòm, loang lổ như bị vỡ thành mấy mảnh.

Thằng Tây bình tĩnh rút khăn tay ra lau mặt, nhét trả khẩu súng vào bao của Ngự và cầm lấy khẩu súng vừa giết người của nó từ tay Ngự, thản nhiên tra vào bao, miệng khen ngợi:

“Biêng. Tre biêng (Tốt. Rất tốt)”.

Không biết nó khen tài bắn của Ngự hay nó tự khen màn bắn Việt Cộng mà nó dàn dựng vừa lâm ly, vừa khủng khiếp.

Rồi như một ân huệ cuối cùng nó bảo Ngự:

“Ông Đội ở lại thu dọn trường bắn, tôi về trước. Ô-voa (Tạm biệt)”.

Nó nhẩy lên chiếc xe Jeep cùng mấy tên vệ sĩ nổ máy rồi phóng như bay về tỉnh lộ.

Ngự cho trung đội lính Âu Phi ra về, chỉ giữ lại mấy tên lính bảo an.

Anh chậm chạp tiến đến quỳ xuống đỡ Mai, cởi trói cho cô và để cô ghếch lên đùi mình đến khi cô chết hẳn. Anh từ từ vuốt mắt cho cô, rồi bàn tay anh xoa nhẹ trên cái bụng đã lùm lùm của vợ. Đoạn bế thốc cô dậy, đi về phía chiếc quan tài đã được chuẩn bị sẵn, nhẹ nhàng đặt cô vào.

Lúc đứng dậy, ngực áo anh cũng đỏ lòm những máu. Người ta không thấy anh khóc, nhưng mặt thì sắt lại như làm bằng đá.

Sau khi chôn cất Mai xong, anh chỉ còn lặng lẽ như một cái bóng. Anh không nói và không ai dám nói với anh. Anh cứ sống vật vờ, câm lặng và đôi khi thấy anh ngước nhìn lên trời như đang tìm kiếm ai ở trên đó.

Nghe đâu ba tháng sau thì có quyết định thăng cho anh lên chức Quản (ách chi đằng). Nhưng gọi anh lên văn phòng để nhận quyết định thì anh không lên, còn khi đưa quyết định xuống đơn vị thì anh không cầm. Vì vậy người ta vẫn gọi anh là Đội Ngự.

ít lâu sau đó người ta tìm thấy xác tên Mỳ nằm chết gục trong một vũng bùn lầy phân trâu sau ngòi, quắt queo bẩn thỉu như xác một con chó.

Chả biết để xử tội tên Việt gian phản bội mà Việt minh giết nó, hay để trả thù cho vợ mà Đội Ngự giết nó. Chẳng có ai quan tâm tìm hiểu làm gì.

Sau đình chiến 1954, quân đội Liên hiệp Pháp và tay sai rút vào miền Nam, người ta thấy Đội Ngự vẫn ở lại.

Chính quyền mới về. Lúc đầu cũng có người định đưa Đội Ngự ra đấu tố, ghép vào tội này tội nọ. Nhưng sau xét lại - Nếu Đội Ngự có tội đáng chết thì đem giết quách đi, còn chưa đến tội có đem đi cải tạo thì đến bao giờ Ngự mới tỉnh táo, mới nhận thức được những cái mà người ta muốn nói, muốn truyền đạt.

Vì thế người ta không nói đến Đội Ngự nữa. Nhưng Đội Ngự vẫn cứ sống, vẫn cứ phải ăn và vẫn cứ tồn tại vật vờ như một nhân chứng sống của một kiếp người đau khổ./.

Đêm trung thu

Qua nhiều năm, với đồng lương hai sĩ quan công an dành dụm được, cộng thêm bán đi ngôi nhà và thửa vườn ngoài quê, cuối cùng vợ chồng Hiền cũng chỉ đủ mua thẻo đất nhỏ, cất căn nhà ở cái xóm ngoài rìa thành phố này. Với lưng tiền như vợ chồng chị, có được chút đất cất nhà thế này cũng là may. Dù nhà đây nằm nơi xóm Mả Lạng. Ban đêm yếu bóng vía, chẳng dám ra khỏi nhà vì xung quanh còn khá vắng vẻ, với đây đó mả mồ nhấp nhô.

Nhà cửa trong xóm thưa thớt đã đành, song dân cư lại tạp nham và phần lớn là loại giang hồ, dao búa... Tuy vậy, sau hơn nửa năm về sống xóm Mả Lạng này, anh chị đã quen dần với sinh hoạt và không khí ở đây. Có chung đụng với nó mới thấy, tình làng nghĩa xóm cũng sâu đậm chẳng thua bất cứ làng quê lâu đời nền nếp nào! Và tiếng là giang hồ dao búa, nhưng yêng hùng “đánh quả” ở đâu, chứ về xóm “liều” họ vẫn bình thường, tử tế. Do vậy, tuy hai vợ chồng là công an, nhưng anh chị cũng dễ dàng hòa nhập với xung quanh, láng giềng.

Khi căn nhà vừa phai mùi vôi vữa, hai vợ chồng và đứa con gái nhỏ vừa quen biết, đi lại được với chòm xóm thì đùng cái, anh Ngơn - chồng chị - hy sinh trong một vụ săn bắt cướp! Tai họa ập xuống mẹ con Hiền trong hoàn cảnh tứ cố vô thân! Đám tang anh Ngơn được ngành lo liệu rất chu đáo. Song không thể không kể đến sự quan tâm, chia buồn của bà con xóm Mả Lạng. Trong sự an ủi dài lâu và rất thật tình ấy, phải kể đến bà Tư, người láng giềng thân thiết nhất của chị Hiền.

*

Với thời gian, cái gì cũng qua đi, nhất là sự đau khổ. Nỗi đau mất chồng của Hiền dần cũng nguôi ngoai. Trong hoàn cảnh chị, trông lên chẳng nói chi, chứ nhìn xuống, chán vạn người có cuộc đời, cảnh ngộ còn đáng thương hơn mình gấp bội. Chẳng hạn như gia đình bà Tư, người láng giềng luôn gần gũi, sớm hôm với mẹ con chị.

Bà Tư năm nay khoảng bảy nhăm tuổi. Ông Tư đã chết đâu hồi chưa giải phóng miền Nam. Hiện bà đang sống với đứa cháu nội gái, bé Thu, độ chừng chín tuổi. Cha bé Thu - đứa con trai độc nhất ông Tư để lại - nguyên là một tên cướp khét tiếng, giết người như ngoé và không biết gớm tay bao giờ. Tên hắn là Phú. Điền Khắc Phú.

Vào khoảng nửa đầu thập niên bảy mươi, tuy còn rất trẻ, Điền Khắc Phú đã nổi lên trong giới anh chị dao búa ở Sài Gòn với hổ danh "giang hồ đệ nhất... chém". Hắn vang danh đến độ cả nội vi đô thành, chỉ cần nói mình anh em bạn bè của Khắc Phú (tất nhiên cũng có chứng minh gì đó một chút) là có thể đi xích lô bất cứ đâu, hoặc ăn uống thả giàn, mà cấm có ai dám lấy đồng xu cắc bạc nào! Người ta đồn rằng: Thời ấy có người chiếc Hon-da bị hỏng một bộ phận gì đó hoặc chẳng may bị mất, anh ta lu loa lên rằng, mình là bạn đánh giầy từ nhỏ với Phú. Mấy ngày sau chẳng những chiếc xe hoàn về chỗ cũ, mà bộ phận kia lại được thay sửa ngon lành. Tướng cướp Điền Khắc Phú không những thành nỗi kinh hoàng cho giới anh chị giang hồ thuộc loại cộm cán, mà còn là ám ảnh, lo sợ không rời với cảnh sát, quân lính vì sự tàn ác của hắn. Tàn ác đến không thể nào ác hơn được nữa! Với Phú, một khi đã "làm luật" dứt khoát không có bất cứ sự giảm khinh nào! Chỉ có cướp bóc, chết chóc xung quanh Phú. Và, đó là niềm vui độc nhất của y. Là thứ "tình cảm" mà y luôn bày tỏ với xã hội, cộng đồng, nếu có dịp.

“Đánh đĩ chín phương cũng chừa một phương để lấy chồng”. Phương ấy với Phú, ngược ngạo thay, hắn lại là người vô cùng hiếu thảo, thương yêu mẹ hết lòng. Chính nhờ sự hiếu đễ này, nên không thể gọi hắn đầu thai nhầm loài được. Và cũng đã có không ít những huyền thoại về lòng hiếu thảo của Phú. Sự hiếu thảo, dẫu sao cũng là của một tên cướp bất nhân, nên với người mẹ chân yếu tay mềm như bà Tư, không thể nào làm chậm dừng thằng con, đang mỗi ngày một trượt chân trên dốc dài tội ác!

May sao việc miền Nam được hoàn toàn giải phóng đã chặn đứng kịp thời con đường tội ác của Phú. Ba mươi tháng tư bảy lăm đã trả về cho bà Tư cái thằng con, mà trước đây có nằm mơ cũng chẳng thấy.

Điền Khắc Phú sống bình thường, lương thiện được chừng hơn mười năm thì ngựa quen đường cũ. Sau thời gian dài bị dồn nén bởi đời thường, nỗi khát khao cái ác trong hắn lại bùng lên. Bùng lên với sức bật chỉ một phát, đã đặt hắn vào ngay nơi trượt cũ. Lần này còn có phần gia tốc, lão luyện hơn do tuổi đời và sự bủa vây của luật pháp. Và Phú đã hai lần ra tòa. Hắn ra tòa với phương châm "án lần sau luôn cao hơn lần trước". Cuối cùng rất dị ứng với những cuốn lịch tù, hắn đã trốn trại. Rồi ngay trong thời gian trốn lánh pháp luật này, Phú lại phạm tội giết mướn. Quá tang ba bận, lần này hắn phải ở nhà đá gần như suốt đời!

Sau khi Phú bị bắt, có một  người con gái bụng mang dạ chửa tìm đến nhà bà Tư. Lệ - tên cô gái - đã khóc lóc, thú nhận đứa con trong bụng mình chính là của hắn. Bà Tư đang cô độc, chơi vơi bởi tuổi già thì lại như người vớ được cọc. Phú trước khi lại bị bắt lần nữa, đã kịp gửi lại cho bà đứa cháu để hú hí, phòng thân. Ngày cháu nội bà Tư chào đời, cũng là ngày Phú chính thức lĩnh án chung thân tù. Nỗi đau phải xa vĩnh viễn chồng, cùng với sinh nở trong thiếu thốn đã khiến Lệ sức khỏe suy sụp dần. Rồi chị qua đời trước khi vợ chồng Hiền đến cất nhà ở đây vài năm.

Bây giờ không hẹn, cảnh côi cút nội cháu bà Tư lại gặp cuộc đời góa bụa bất ngờ của mẹ con chị Hiền. Họ là láng giềng của nhau. Hai nhà chỉ cách có một khu vườn nhỏ. Thảo Ly, con của chị cũng thường quấn quít với bé Thu, bà Tư. Vô tình hai trẻ có chung một mẹ là chị Hiền, một bà là bà Tư. Bà cháu bà Tư kiếm sống bằng việc đi lượm bịch và đồ phế thải. Thuộc diện nghèo khó, neo đơn, nhà bà Tư cũng được chính quyền địa phương hằng tháng trợ giúp một khoản nhất định. Nhưng quan trọng, thường xuyên hơn cả là sự bù sớt vật chất của chị Hiền. Khi thứ này, lúc khoản kia. Còn những lần hai bà cháu đi thăm nuôi Phú, Hiền đài thọ gần như hoàn toàn.

*

Cuộc sống tuy đắp đổi, nhưng cũng gọi là êm đềm ấy của bà cháu bé Thu cứ thế lần lừ trôi. Cho đến một đêm. Mờ sáng đêm đó, người công an khu vực gọi điện báo cho chị Hiền: Bà Tư hiện đang hấp hối ở bệnh viện. Hiền tức tốc đưa bé Thu vào với bà. Đến nơi chị mới hay rằng: Bà Tư đêm đợi rác về, khuya lạnh quá đắp bao bố rách, nằm bên vệ đường. Bà ngủ quên, bị xe rác cán vào hai chân. Khi Hiền và bé Thu vô, bà Tư vẫn còn mê man, bất động. Thân thể nhỏ thó của bà nằm bẹp dí. Mái tóc bạc ngả vàng vương nhòe trên nền gối trắng. Chị bác sĩ nhìn bà, rồi quay sang Hiền lắc đầu, bất lực. "Do tuổi cao, hai xương chân cùng dập nát khá dài, nên không thể cứu bà được!". Bé Thu nhìn bà như người xa lạ, đôi mắt còn ánh lên một chút tò mò. Hiền cầm tay bé đặt vào bàn tay khô gầy, lạnh giá của bà, mà rưng rưng. Chị không ngờ có những cái chết lại nghèo mạt và dễ dàng đến vậy! Hết nhìn bà rồi Hiền lại nhìn bé Thu. Khó có sự bơ vơ, bé bỏng bỏ lại nào hơn thế trong cuộc đời. Bà Tư chợt khẽ cựa mình, rồi chầm chậm mở mắt. Bà nhìn Hiền, nhìn bé Thu như từ cõi nào nhìn về. Đoạn, gắng gỏi chút sức tàn, bà đặt tay bé vào tay chị, môi mấp máy. Hiền lật đật ghé tai vào. Tiếng thều thào thoảng ra nghe còn mỏng hơn gió chiều: "Gửi... cô...!". Môi bà chạm vào tai Hiền. Nhìn lại bà đã ngoẹo đầu ra đi. Một mầu gì vàng như nghệ bỗng loang nhanh từ phía chân tóc xuống mặt, cổ bà.

Đám tang bà Tư phí tổn do công ty Vệ sinh thành phố lo, dù thật tình họ chẳng lỗi gì trong việc gây ra cái chết này. Tiền của họ, nhưng gần như tang chủ cái đám lại là chị Hiền! Chị tự nhiên trở thành người phải đứng ra cáng đáng, lo lắng mọi việc: Từ nhập, động quan tới huyệt mộ, tiếp khách viếng... Tất cả đều do chị. Nghĩa tử là nghĩa tận. Nghe chừng Hiền chủ động, trách nhiệm còn hơn cái đám của chính anh Ngơn, chồng mình. Bé Thu cũng khóc nhiều. Tuy vậy nó còn quá nhỏ, để ý thức được sự biệt ly vĩnh viễn với bà, nên chỉ khóc khi nào thấy Hiền khóc mà thôi.

Đám tang xong chị Hiền lại càng bận bịu như người mẹ có hai con gái nhỏ. Cũng may chị là công an nhưng thuộc bộ phận nội cần, có điều kiện đi về nhất định để chăm nom hai trẻ. Bà Tư chết vẫn còn mới mẻ quá. Tạm thời chị Hiền bảo bọc nó một thời gian rồi hẵng tính. Nói vậy chứ chị chẳng biết tính thế nào! Cha, nội của Thu là thế. Còn bên ngoại của bé, chị lại càng mù tịt, mù tang! Trước tình cảnh này, Ban xã hội phường có trao đổi với chị Hiền, với tư cách như người bảo mẫu, hướng tới sẽ đưa bé vào viện mồ côi! Hình ảnh bà Tư trước phút lâm chung, gắng sức tàn đặt tay bé vào tay chị, thều thào gửi gắm lại hiện về. Chị phản đối phương án ấy. Trước ủy ban, sự phản đối đó cũng đồng nghĩa với Hiền tự nhận trách nhiệm bé Thu thuộc về mình. Số phận đùn đẩy thế nào, bỗng cái đặt vào vòng tay Hiền đứa bé cút côi mà chị không thể không lo lắng, chăm nom được. Đứa bé ấy cũng gọi chị là mẹ. "Mẹ Hiền". Gọi từ trước khi bà Tư mất kia. Với chị, bé Thu cũng như Thảo Ly, khi còn có phần phải quan tâm hơn.

*

Đêm nay lại đến phiên Hiền trực. Chiều tối chị tranh thủ tạt qua nhà chẳng thấy bé Thu đâu. Hỏi thì Thảo Ly bảo Thu về thăm bà nội. Chị vội vàng lấy cơm mang theo để ăn trực và tức tốc sang nhà bà Tư. Trăng đã lên cao. Trời đầy mây. Dường như đang có bão lớn ở đâu đó. Vầng trăng giữa thu ẩn sau lớp mây dày làm thành quầng sáng đùng đục, phả xuống màn đêm một màn sáng lờ nhờ, thê lương. Tiếng xe máy của chị trôi lạc lõng giữa vô vàn những âm thanh ếch nhái, giun dế nỉ non vọng ra từ hai bên vệ đường.

Bé Thu ngồi bệt trước hiên nhà, lẻ loi như con mèo nhỏ. Nó chồm ra khi thấy xe chị và reo lên:

- A... mẹ Hiền đến, sao mẹ biết con ở đây, hở mẹ?

- Mẹ nghe Thảo Ly bảo. Trời lạnh, sao con không ngồi trong nhà?

Hiền nói và nắm tay nó bước ra hiên.

- Con ngồi để chờ bà...Con nhớ...bà! Rồi nó ngập ngừng: Bà chết vậy, khi nào... mới về lận, hở mẹ?

Hiền nắm tay bé dắt vào nhà:

- Đã chết là chẳng bao giờ, mãi mãi không bao giờ bà về đâu con. Đừng chờ nhé! Vào đây thắp hương cho bà nào!

- Dạ. Vậy chết là như... mẹ Lệ phải không, mẹ?

- ừ... Hiền vừa thắp vòng hương lên bàn thờ bà Tư vừa trả lời.

- Còn... bố con? Bố con vậy là... đã chết chưa, mẹ Hiền?

- Chưa, bố con thì chưa chết.

- Chưa chết, sao bố con không về? Con nhớ bố!

Hiền nhất thời chưa biết trả lời ngắn gọn sao cho nó hiểu.

Chị lớn mà còn cha mẹ. Nhưng bé như nó lại chẳng còn gì, để phải nhớ thương nhiều thứ quá! Bé Thu cũng vừa đi thăm Phú về cách đây non tháng, nhưng vì không còn bà nên khiến nó sớm nhớ đến bố.

- Con đừng hỏi lẩn thẩn nữa. Giờ để mẹ chở về. Đêm nay mẹ phải đi trực.

Thu nhìn lên bàn thờ:

- Mẹ Hiền, con muốn ở chơi với bà một lát.

- Con phải về để... còn ăn cơm với Thảo Ly chứ.

- Lát nữa trăng sáng con sẽ về bển, mẹ à.

Thấy Thu tha thiết muốn ở lại với nội. Hơn thế do hoàn cảnh trước đây, nó đã quen với việc đêm ở nhà một mình, khi bà phải chờ xe nơi bãi rác, chị đành dọn phần cơm mang theo của mình ra bàn:

- Vậy thì con ăn cơm đi! ăn xong, mang để ra sau, mai mẹ đến dọn. Chơi với bà một lát rồi về cùng Thảo Ly ngay, con nhớ!

- Dạ.

Trước khi đi, chị Hiền thắp thêm hương cho bà Tư và nói:

- Khi con về, nhớ khép cửa như mẹ. Ngoan rồi, khi giỗ xong bà, mẹ sẽ đưa con đi thăm bố, Thu nhé.

Chị khép cửa cẩn thận, ra đi.

Chị Hiền đi rồi, bé Thu ngồi bần thần nhìn mâm cơm. Nó lại nhớ đến nội. Nhớ đến những bữa cơm có hai người cùng ăn cơm, trước khi bà đi đón rác. Nội thường gắp bỏ vào bát nó những thức ăn ngon mẹ Hiền mang sang. Ngồi một lát, chẳng hiểu nghĩ sao, Thu bắc ghế lấy tấm hình thờ bà xuống đặt bên mâm cơm. Nó xới cho bà một chén, để cạnh tấm hình và bắt đầu ăn. Vừa từ từ ăn nó vừa nhìn bà. Chốc chốc, lại gắp thức ăn bỏ cho bà, như trước đây bà bỏ cho nó. Chén cơm vì thế, thức ăn mỗi lúc một đầy thêm lên. Mưa thu bên ngoài vẫn âm thầm, rả rích theo bữa ăn chậm chạp của nó.

Bỗng sau nhà có tiếng kẹt nhẹ cửa. Rồi một bóng đen lao vào, ôm chầm lấy nó.Quá bất ngờ, bé Thu chưa kịp có phản ứng gì, thì nức lên một giọng nói nghe nín nọn, rĩ rền:

- Bố đây! Trời ơi...! Con ơi! Mẹ ơi...!

Đúng là bố nó! Bóng đen ấy  đúng là Khắc Phú. Nó òa thét lên!

- A... bố! Bố! Bố con về...

Miệng bé Thu bỗng bị bịt kín ngay bởi bàn tay lạnh giá của bố nó:

- Khẽ thôi! Nói lớn người ta biết, họ sẽ lại bắt bố. Bà sao lại chết, hả con?

Bé Thu thì thào kể cho bố nó nghe về cái chết của bà. Phú ôm lấy di ảnh mẹ mình, miệng méo giựt đi liên hồi!

- Mẹ, mẹ ơi...! Con là thằng đại bất hiếu với mẹ!

Sự nguy cấp của thằng trốn trại tù không cho phép Phú lài dài thêm, hắn vội lau nước mắt, nhìn nhanh nội nhà:

- Từ hôm bà mất đến giờ, con ăn ở với ai?

- Với mẹ Hiền.

- Mẹ Hiền nào?

- Mẹ Hiền mà mấy lần lên thăm nuôi, bà kể cho bố nghe đó. Mẹ rất thương con!

Nổi lên trong hình dung Phú, người nữ công an láng giềng mẹ hắn kể qua những lần thăm nuôi. Người nữ công an ấy hiện ra như một bà tiên dịu hiền, trong cuộc đời côi cút của con hắn. Nhưng... với hắn? Bằng bản năng một kẻ tay luôn nhúng chàm, Phú biết rằng sự sống chết của hắn bây giờ có thể bỗng chốc trở thành gang tấc, như trở bàn tay vì con người này! Hắn thì thào:

- Con có muốn... bố luôn luôn ở bên con không?

- Muốn! Con... rất muốn! Bé Thu tha thiết gật đầu.

- Nếu muốn, con đừng bao giờ nói cho bất cứ ai, bố ở đây - Phú vừa nói vừa khẩn trương dịch cái bàn đầy thức ăn tối sang bên, tiếp: nhất là tuyệt đối không được nói cho con mẹ công an. Nó mà biết, nó sẽ bắt bố. Rồi người ta giết bố chết! Hiểu chưa?

Bé Thu gật đầu. Điều kiện để nó luôn được gần bên bố nghe chừng quá đơn giản!

Sau lúc lâu mò cạy, miệng một nắp hầm được bật ra. Bên dưới là khoảng trống đen ngòm, vừa vặn cho một thân người tụt xuống. Đây nguyên là chiếc hầm ông Tư làm vào năm bảy hai, để hắn trốn khi đến tuổi quân dịch. Do thương con và vốn là tay thợ hồ giỏi, ông đã kỳ khu thiết kế cái hầm nằm vào vị trí không ai có thể ngờ. Và nắp hầm dù người nào có tinh mắt đến đâu, chẳng tài chi lần tìm ra được. Nhất là qua những kẽ gạch tàu, chỗ nào nom cũng xụp sì giống nhau, trong ngôi nhà luôn thiếu ánh sáng như vậy. Sau giải phóng, cái hầm dường như quên lãng nơi trí nhớ bà Tư. Còn với Phú, nó như là lá bùa hộ mệnh, không thể thiếu trong những toan tính trốn trại của hắn. Tuy vậy lần trốn trại trước, khi mẹ còn sống, sợ bà khuyên đầu thú hay tố giác lôi thôi, hắn đã chẳng dám sử dụng đến nó.

Lần trốn trại này. Ngay sau khi nghe tin mẹ chết, Phú đã tam sầu bạch phát, đau đớn âm thầm. Trong cuộc đời mình, hắn chẳng bao giờ nghĩ đến cái ngày mẹ mất, một cây một trái như hắn, lại không có mặt để chịu tang! Cũng chẳng khi nào Phú nghĩ đứa con gái bé nhỏ, giọt máu có thể gọi là độc nhất với hắn, lại bơ vơ, trơ trụi một mình sớm đến thế trong đời! Mẹ hắn chết, sẽ không còn ai đưa nó vào thăm hắn nữa. Rồi hắn sẽ lạc mất nó! Lạc mất vĩnh viễn vào biển đời. Và biết đâu, hắn lại lạc nó trong cái giới giang hồ đĩ điếm mà hắn đã từng hành hạ, bòn rút trước đây! Bức xúc từ những điều này, nên bằng mọi giá hắn phải trốn trại. Trốn trại về để được lạy mẹ một lạy, nhìn mặt con một lần, rồi dù có chết Phú cũng cam lòng! Đang loay hoay, không biết toan tính thế nào, bão bỗng ập đến. Rồi  một cơn lũ dữ dội, bất thần quét ngang nơi lao động của trại viên, đã giúp hắn. Lúc cơn bát loạn bởi thiên tai, trong làn nước như thác trời đổ xuống, các phạm nhân khác hoặc lo tự cứu mình, hoặc bơi giỏi cứu giúp dân vùng lũ... Riêng hắn, hắn nghĩ ngay đến mẹ, đến đứa con gái bé bỏng với... cái hầm này. Với bản tính và để đánh lạc hướng việc truy tìm mình, Phú đã dìm chết một bạn tù bơi yếu hơn mình, sau hắn. Sau khi lũ rút, chắc chắn trại giam sẽ tìm ra xác thằng kia. Thoạt đầu, trại có thể tưởng hắn đã chết. Như thế, Phú sẽ có chút thời gian yên ổn dưới hầm này, để tìm cho mình một hướng "binh", một trốn tránh khác.

Bây giờ hắn bỗng đứng trước tình huống đầy rắc rối, bất ngờ. Có một người thường xuyên lui tới nhà mình. Mà người ấy là công an! Và có thể lại còn quét tước dọn dẹp nữa mới chết! Mạng sống hắn không chừng do sự tình cờ rất nhỏ nhặt nào đó, sẽ bị lấy đi, ngay lập tức. Tội ác dồn đuổi tội ác, Phú lâm vào cảnh ngộ, hắn muốn sống thì người khác phải chết, và ngược lại. Buộc không thể nào khác hơn! Tiếng Phú dưới hầm tối vọng lên nghe lạnh tanh:

- Con!

- Bố.

Hắn nói chuyện với con qua nắp hầm hé lên đen ngòm, như miệng loài ác thú trong đêm:

- Con tìm cho bố... con dao.

- Nhà mình đâu có dao!

- Thế thì mai, con phải mua cho bố một con - Dao Thái.

Có tiếng lưỡng lự của bé Thu:

- Vâng! Con ở đây mai mẹ Hiền đem cơm đến, con sẽ nói mẹ mua.

- Không được!

- Sao lại không được, hả bố? Cái gì mẹ Hiền cũng mua cho con mà.

- Không được! Con công an ấy sẽ biết.

- ...

- Và bố sẽ bị bắt! Con có muốn xa bố nữa không?

- Không! Bố ơi...! Con không muốn xa bố! - Tiếng con bé nức lên: Con muốn ở bên bố mãi thôi!

- Cứ... vầy, làm sao con nuôi bố được?

- Thì... mẹ Hiền đem cơm đến. Con sẽ lại dành cho bố.

- Con ơi...! Giọng thoát ra miệng hầm nghe nghẹn ngào, đứt quãng. Rồi... con cũng sẽ... lớn.

- Không! Bố ơi...! Con không cần lớn nữa! Con không muốn lớn. Con không bao giờ muốn xa bố đâu!

- Vậy con phải tự mua cho bố con dao.

- ... Vâng, con sẽ tự mua! Nhưng... nhưng... bố mua dao làm gì, hở bố?

- ...

- Có phải... bố định... giết mẹ Hiền con không?

- Con còn nhỏ, đừng hỏi những việc của bố.

- Thế thì... đúng là bố muốn giết mẹ Hiền rồi! Không! Không! Con không muốn mẹ Hiền chết như bà đâu! Con cũng không muốn xa bố... Bố ơi...

Con bé nức nở mỗi lúc một nhỏ dần. Giờ Thu đã ngủ. Nó nằm co quắp, đè ngay lên nắp hầm bố nó, nước mắt vẫn còn hoen trên đôi má.

Khi Phú thức dậy, hắn không biết mình đang nằm ở đâu. Theo thói quen thường sống ngoài vòng pháp luật, hắn bất động và nhớ lại. Phải rồi, hắn đang nằm ngay dưới hầm bí mật nhà mình, bên cạnh đứa con thân yêu của hắn. Chỉ cách cái nắp hầm! Tối rồi, Phú nhớ có mấy lần bảo con lên giường, nhưng nó đã ngủ say. Thương con, hắn để nó ngủ. Hơn thế nữa, chín năm rồi, Phú chưa bao giờ được gần con đến thế! Hắn bồi hồi nghiêng đầu, áp tai lên dạ dưới nắp hầm. Vài lần Phú nghe con bé nấc lên từ trong mơ, như sợ phải xa hắn. Và cứ thế Phú xoay trở, loay hoay cùng con, với nỗi xúc động gần mười năm mới gặp lại. Rồi sau đó, sự mệt nhọc của mấy ngày dầm mưa dãi gió vì đào thoát, đã làm hắn chìm vào một giấc ngủ khá dài.

Bây giờ chẳng biết mấy giờ? Nhưng chắc chắn là đang ngày. ánh sáng không biết lọt xuống từ đâu, nhưng cũng thấy được lờ nhờ vách hầm. Nó lạnh ngắt và bốc ra mùi ẩm mốc như huyệt mộ bỏ hoang! Dễ thường hai nhăm năm nay, Phú mới lại có dịp cựa quậy trong lòng đất chật hẹp này. Hắn khẽ khàng nâng nắp hầm. Qua sức ì nặng, Phú biết con hắn đã kéo cái chân bàn đè lên. Chắc là con bé làm vậy trước khi đi đâu đó, vì sợ bố lại xa nó bất thần. Văng vẳng đâu ngoài ngõ, tiếng trẻ con đùa giỡn nghe như từ thế giới khác vọng xuống. Chợt có tiếng dép "lép, bép" chạy nghe rõ dần lên. Rồi tiếng của con hắn:

- Bố! Bố dậy chưa hả bố?

- Bố dậy rồi. Giờ là mấy giờ, hả con?

- Con không biết. Nhưng... trưa lắm rồi!

Vậy là hắn đã ngủ một giấc quá dài.

- Bố có đói không? Tiếng con hắn từ trên nắp hầm vọng xuống.

- Có. Nhưng...

- Sáng và trưa nay, mẹ Hiền đem thức ăn đến. Con đều để dành phần cho bố.

- Ngày nào... mẹ công an ấy cũng đem đồ ăn đến à?

- Thức ăn ngon lắm. Con đưa xuống cho bố nhá?

Phú nghe chạnh lòng. Hắn chưa bao giờ nghĩ rằng có ngày, con tên giang hồ chuyên đâm thuê giết mướn như hắn, lại được nuôi dưỡng, đùm bọc bằng lòng mẹ của một người nữ công an! Phú nghe lòng mình mặn đắng:

- Thôi chiều bố hẵng ăn. Con đi đâu về đấy?

- Con về nhà mẹ rồi ra xem tụi nó làm lồng đèn.

Phú chợt giật mình, nhớ lại. Hôm nay có lẽ mười bốn hay rằm tháng tám chi đó. Vậy là tết Trung thu! Chín năm qua trong tù là chín lần trung thu. Chín năm hắn ước ao được ở gần con một lần, đón tết trung thu như bây giờ. Vậy mà... nay con đấy, hắn đây. Hắn không lo cho nó có được chiếc lồng đèn nhỏ! Hắn lại nhớ đến tuổi thơ ngày xưa của mình, với những đêm phá cỗ trung thu đủ đầy bên cha mẹ. Trong giọng nói của hắn, nghe ẩn chứa cả một trời khát thèm. Sự thèm khát của tuổi thơ mới giản dị, mãnh liệt làm sao! Hắn đấm mạnh hai tay vào ngực mình.

Bỗng có tiếng xe máy vọng vào bất thần. Phú giật mình, thu trùn người trong hầm tối, tai căng ra:

- A...! Mẹ Hiền! Lồng đèn đẹp quá...! Rõ ràng là tiếng của con hắn. Lời reo đầy hạnh phúc ấy đáng ra phải hướng về hắn.

- Chị Thu có đi rước đèn với con không, hả mẹ? Tiếng một con bé khác.

- Tối mới có rước đèn! Tối mẹ mới đưa chị Thu đi rước đèn với con. Bây giờ mẹ bận.

Sau đó có tiếng lịch kịch gì đấy trên bàn vọng xuống. Chân người nữ công an nghe như gõ ngay trên đầu Phú, chỉ cách cái nắp hầm:

- Đây là nến để thắp lồng đèn. Con có biết thắp không, Thu?

- Có, mẹ à. Con thấy tụi nó thắp rồi!

- ừ, khéo kẻo cháy! Còn đây là bánh trung thu. Cái này là con, còn cái này là của Thảo Ly.

- Không mẹ ạ. Con cho chị Thu tất. Bác Phương đã cho con hai cái rồi.

- Thế à? Vậy thì cho cả chị Thu. Thu cứ ăn đi nhé! Tối mẹ sẽ đến đưa con với Thảo Ly đi rước đèn.

- Dạ. Con cám ơn mẹ nhiều.

- Giờ mẹ chở Thảo Ly đi công việc. Nhớ ăn bánh và đừng làm rách lồng đèn để tối còn thắp, nghen con!

Tiếng xe máy lại xa dần, lẫn vào những câu hát của bọn trẻ ở ngoài ngõ: ... Chiếc đèn ông sao, sao năm cánh tươi mầu... Đèn sao tươi mầu của đêm trăng rằm... trung thu...! Tùng dinh dinh...! Cắc tùng... Ngày, đêm nay chắc bọn trẻ vui lắm. Đã nguyện trốn trại về, nhìn được con rồi chết cũng cam lòng. Tại sao hắn lại không lên rước đèn với nó nhỉ? Dù chỉ lòng vòng ban ngày, lui tới trong căn nhà chật hẹp này? Nghĩ vậy, Phú bèn gọi con. Chắc lúc này nó đang mê mải, loay hoay với chiếc lồng đèn vừa có được.

- Con, đóng cửa lại đi! Bố lên chơi với con nhé?

- Hay quá! - Con bé reo lên: Bố lên ăn bánh và rước đèn với con. Ông sao này đẹp lắm...!

Không gian trên nắp hầm thật là tuyệt diệu ! Cũng cùng diện tích như phòng giam ở trại nhưng có con gái hắn bỗng thành ra khác cả. Dù các cửa đều đóng, song mọi thứ trong nhà như được tráng lên một sắc màu trong sáng, tuyệt vời. Phú phải chớp mắt mấy lần, mới nhận ra con gái hắn tay đang cầm lồng đèn là thật. Chiếc đèn mẹ công an nó vừa cho quả rất đẹp. Cũng đã lâu lắm rồi, Phú chưa thấy đèn ông sao, hay chí ít là hắn không để ý đến nó.

- Thắp nến đi bố! Thắp lên, bố con mình cùng rước đèn thử nhá?

Phú run run đón đèn, nến từ tay con. Ngọn lửa đã được thắp lên. Nó nhảy múa trên gương mặt Phú và con hắn một thứ niềm vui lạ kỳ. Phú lập cập đặt nến vào lồng. Ngọn lửa đèn bỗng run rẩy như tay người cầm nó. Chao phải, chao trái, rồi... bùng lên!

Sự xúc động thái quá khiến Phú đã làm cháy niềm vui của con!

Sau khi cháy cái lồng đèn, nó đã khóc dữ quá khiến hắn sợ bị lộ, phải tụt vội xuống hầm. Và vừa ở dưới này vừa dỗ con. Bây giờ con hắn cũng đã ngủ, vẫn ngay trên nắp hầm với những vệt nước mắt. Trong bóng tối, hắn lại rọ rạy, lọ mọ hết áp tai phải, rồi lại tai trái lên dạ nắp hầm... Cuối cùng, sự mệt mỏi, hối hận lẫn thương con đã làm hắn thiếp đi...

Tiếng cười nói, rọt rẹt chầm chậm kéo hắn ra khỏi giấc ngủ nặng nhọc, nghe như mình thức dậy từ dưới một tảng đá. Lưng áo ướt đẫm mồ hôi. Phải mất một lúc lâu hắn mới thấy rõ được vách hầm. Biết trời đã tối. Hắn lập tức trở về với thực tại của mình. Chợt có tiếng người mẹ công an của con hắn từ ngay trên đầu vọng xuống, nghe dịu dàng:

- ... Khi làm thủ công ở trường, con phải phết hồ như thế này này. Không ít mà cũng không nhiều quá.

Chắc mẹ nó đang dán lại lồng đèn trưa rồi Phú làm cháy. Con của hắn giờ cũng được đến trường nữa ư? Chẳng biết nó học lớp mấy rồi? Thoáng trong hắn niềm day dứt, ân hận. Phú mong con mình sẽ được học hành đàng hoàng, để sau này có ích cho xã hội, chứ đừng như hắn. "Hoàn toàn đừng như bố, con ơi...!" Hắn rên thầm.

- Thu phải ráng học cho giỏi. Con còn nhớ lời hứa, lúc mẹ con mình đứng trước linh cữu bà không?

- Thưa mẹ, con nhớ.

Trời ơi...! Vậy người lo liệu đám tang mẹ hắn, đưa bà về nơi an nghỉ cuối cùng, hắn nghe trước khi trốn trại là mẹ bé Thu, chứ không phải công an phường! Chị đã làm công việc đầu rơm, mũi bạc mà lẽ ra hắn phải làm, phải báo hiếu đấng sinh thành chính mình. Phú ứa nước mắt. Hắn muốn lên lạy tạ người nữ công an, lạy tạ mẹ Hiền của con hắn. Vì mẹ, Phú có thể giết người hoặc xem thường mạng sống của chính mình. Tại sao hắn lại chẳng lạy tạ trả ân, để mẹ hắn được ngậm cười nơi chín suối? Vậy mà cách đây một ngày, suýt chút nữa...! Phú đưa cả hai tay đầy hối hận của mình lên khoảng không hầm chật.

- Khi  nào con có được hai mươi điểm mười, mẹ hứa sẽ đưa con đi vào thăm... bố. Con có nhớ bố Phú không?

- Thưa... có.

Đừng! Con của bố ơi...! Từ nay xin con đừng nhớ tới bố nữa. Bố nắm nuối sống, bố tính toan trốn trại cũng vì bà, vì con. Nay con đã có được người mẹ như thế, một nơi nương tựa như thế trong đời, bố an lòng lắm rồi! Dù trốn tránh như thế nào, bố biết cũng đến lúc phải đối mặt với tội ác của mình. Đối mặt càng sớm càng thanh thản. Bố muốn đền tội, bố muốn sớm về với bà... Con ở lại, nhớ vâng lời mẹ Hiền, con ơi...!

- Càng nhớ, - Vẫn tiếng mẹ của con Phú: con càng phải ráng học cho thật giỏi, để bố an tâm cải tạo, sớm được về với con...

- Không! Không! Chị Hiền ơi, tôi xin đầu thú...!

Nắp hầm bỗng bật mở! Phú nước mắt lưng tròng trồi lên, vừa đưa cao hai tay vừa khẩn thiết:

- Tôi là... Điền Khắc Phú, bố bé Thu đây! Tôi xin đầu thú... chị ơi...!

- Không! Không bố ơi! - Bé Thu kinh hoàng la lên, rồi vụt chạy lại mẹ: Mẹ Hiền ơi, mẹ đừng bắt bố con...!

Hiền lùi lại, bàng hoàng. Phú bỗng sụp xuống trước chị, giọng thành tâm, rền rĩ:

- Chị Hiền nhận cho tôi hai lạy này, để đền ơn chị đã lo lắng cho tang lễ mẹ tôi, chăm sóc, nuôi nấng cho con tôi...!

- Đừng, bố ơi! Mẹ Hiền ơi... mẹ đừng bắt bố con!

- Trốn trại về thăm con ngày và tối nay dưới hầm, tôi rõ cả. Con tôi có được người mẹ như chị, tôi an tâm chết rồi. Nay cho tôi xin đầu thú! Con ơi... Hắn quay về phía con, nức lên: Bố... xin con...!

- Không! Không! Bố Phú đừng đầu thú! Bố rước đèn với con...!

Bây giờ thì chị Hiền hiểu ra tất cả! Chị hoàn toàn không ngờ lại có tình huống thế này. Hiền bồi hồi nói:

- Anh Phú ý thức và tự nguyện ra đầu thú vậy là rất tốt. Tôi sẽ giúp anh. Thôi... giờ, anh hãy cứ chơi đèn với con một lúc, rồi đi với tôi cũng chưa muộn!

Phú xoay sang, hai tay run rẩy nâng chiếc đèn ngôi sao lên, quỳ xuống trước mặt con mình. Giọng nghẹn ngào, đứt quãng:

- Rước đèn... với bố đi... c... o... n!

- Không! Không quì rước đèn được! - Con bé dỗi hờn: Bố phải đứng như mẹ Hiền cơ!

Phú chầm chậm lắc đầu. Lưng vai to như gấu nơi hắn rung lên từng đợt, từng đợt theo những cơn nấc. Qua đôi bàn tay xúc động tột cùng của Phú, ánh nến bỗng trở nên lung linh, huyền ảo khác thường! Trăng ngoài kia lại sáng như muôn đời vẫn vậy./.

Vào đời

Tiết trời độ hàn lăn tận mọi ngõ ngách. Bà cụ mấy ngày nay bệnh. Lúc chiều bà cụ bảo năm nay gió về muộn, những chiếc lá bồ đề đầu sân chưa rụng nhiều. Bà cụ thành tâm thờ Phật, trên bàn thờ bên cạnh di ảnh người quá cố hiện diện Quan Thế Âm bồ tát.

Bà cụ dặn tôi nên đi nằm sớm. Kinh nghiệm cho bà cụ biết trở trời thường xuất hiện gió độc. Gió cũng muôn mặt, lành có, dữ có. Ngả lưng một tí, không nhắm mắt được, tôi lẻn ra khỏi nhà đứng hút thuốc lá vặt dưới mái hiên.

*

Cách đây hơn một năm, tôi chân ướt chân ráo từ làng đến nơi này - ngã ba Đồng Tiến. Tôi mượn xe máy thập niên 50 của thằng bạn chung phòng trọ, đứng ngã ba đón khách.

Tôi giao du với một anh chạy xe chuyên nghiệp, tên Tiến. Không có Tiến chắc tôi đã bị đập vỡ mặt nát xe bởi luật ngã ba. Mỗi ngày dân chạy xe phải nộp cho trùm Long “rô” năm ngàn, mọi xích mích phải đưa đến trùm giải quyết.

Tiến bảo:

- Mày phải biết luật chơi.

Tôi hỏi. Tiến giải thích. Tôi sờ túi quần, toát mồ hôi. Đứng chạng rạng cả ngày, chẳng có ma khách nào. Tôi năn nỉ mượn tiền Tiến đóng cho Long rô. Tiến sau hồi chửi tục, ra điều:

- Tao chỉ cho vay.

- Lãi suất bao nhiêu, anh?

- 50% theo giá gốc mỗi ngày.

Tôi tròn mắt. Nhưng hôm sau, khi biết tôi đang luyện thi đại học, Tiến bảo:

- Tiền hôm qua, lúc nào có mày trả cũng được.

Tôi khúm núm trao tiền cho Long rô. Đút tiền vào túi, Long rô gật đầu:

- Được, anh cho mày vào “biên chế”.

Ngày đầu tiên vào nghề, bụng tôi không có lấy một hạt cơm. Đêm về sốt cao. May trời, sáng ra bệnh giảm.

Dựng xe vào chỗ cũ, Tiến từ quán cà phê bước ra mách nhỏ tôi:

- Mày đừng đứng một chỗ, hãy xách xe chạy long rong mồi chài khách - Tiến thêm - Bây giờ khách toàn là thượng đế cả!

Tôi nghĩ kỹ, đã vào đời thì chẳng có gì ngại, nếu gặp người thân biết mình làm nghề mạt hạng cũng chẳng sao. Thế là tôi nghe lời Tiến. Không trật, một bà cụ mặt nổi nhiều cục nhỏ (có lẽ mụn cóc) và một “em” tên Hồng má phấn môi son trả cho tôi hai chục ngàn. Từ đó họ thành khách quen của tôi. Cũng có một khách quen nữa, nhưng không thường xuyên. Thỉnh thoảng chị nhờ tôi chở vài ba sọt chuột đem bỏ mối ở quán nhậu trung tâm phố.

Hồng tiếng trọ trẹ, dân đồng hương miền Trung quê tôi. Hồng kể đã một đời chồng nông dân, chồng chết bởi quá ham theo bạn cưa mìn kiếm phế liệu bán cho đám con buôn. Anh ấy rất thương vợ, Hồng khoe. Mãn tang chồng, Hồng bỏ làng về phố. Nhan sắc còn ít, không thể ngồi lầu son gác tía cùng khách Tây, cũng không thể ngồi bia ôm cùng khách Việt. Hồng trụ ngã ba Đồng Tiến, đêm đứng đường. Một lần, Hồng hỏi tôi biết mùi đàn bà chưa. Tôi lắc đầu. Hồng hỏi có muốn thử cho biết không. Tôi lại lắc đầu. Hồng cười khần khật:

- Anh có chí lớn!

Chị buôn chuột tên Thùy. Tôi đoán được gốc gác chị nhờ ngôn ngữ địa phương. Đi “toalét” chị nói “đi cầu”, “xe khách” chị kêu “xe đò”.

Một tạ chuột có khi chị Thùy lời vài trăm ngàn. Nhưng chị bảo nhiều chủ quán nhậu ép giá. Lúc ở làng tôi đã nghe phong phanh chuyện này.

Chồng chị Thùy nghiện ma túy nặng. Vợ làm ra bao nhiêu chồng đòi tiền bấy nhiêu, không được thì đánh. Nhiều bữa tôi thấy mặt chị Thùy sưng vù.

Tiền công trả cho tôi, Hồng lúc thiếu lúc đủ. Chị Thùy cũng vậy. Nhưng tôi không sợ. Có bà cụ sòng phẳng nhất. Tôi luôn chở bà cụ từ ngã ba Đồng Tiến tới bệnh viện nhi trung tâm phố. Tôi hỏi bà cụ thăm ai. Bà bảo thăm cô cháu gái. Tôi chưa bao giờ thấy bà cụ mua quà bánh hay đem quần áo gì vào cho đứa cháu đang sinh nở.

Tôi hỏi Tiến về thân nhân bà cụ, Tiến bảo:

- Bà ta bị điên nhẹ.

Tôi kể mọi đường đi nước bước cho Tiến nghe, Tiến khẳng định:

- Chắc bà ta rình chôm đứa trẻ nào về cho vui cửa vui nhà.

Hôm ấy, chẳng như mọi lần đợi bà cụ ngoài cổng bệnh viện, tôi lẳng lặng theo chân bà. Đến phòng hộ sinh dãy đầu, bà cụ đi thẳng vào. Tôi đi về phía cửa sổ, ghé mắt nhìn thấy bà cụ ngồi trò chuyện với một sản phụ, bên cạnh có đứa bé đang ngủ say.

Nhưng hôm sau tôi phát hiện bà cụ không đi vào phòng cũ.

Tôi thầm phục sự từng trải nơi Tiến. ừ, chắc bà cụ có nỗi đau. Không cưỡng được tò mò, tôi hỏi bà. Bà ôm mặt khóc rấm rứt, thổ lộ. Thì ra bà cụ có đứa con trai (rất giống tôi!) đã chết tại chiến trường K những năm hai đầu biên giới nổ ra cuộc chiến. Anh con trai thương mẹ, ước mơ khi giải ngũ về sống suốt đời cạnh mẹ, cưới vợ rồi làm lụng nuôi mẹ.

Cố hương tôi chuyện chết chóc qua các cuộc chiến rất điển hình. Nhà mẹ Tư có một chồng cùng ba con; nhà chú Hiển sáu nhân mạng; dòng họ Trần đi đứt hơn ba “chi”... Mẹ Tư thời bình lầm lũi, cô độc. ở làng, tôi hay chạy qua giúp mẹ Tư chẻ củi, cắt rau. Mẹ Tư thương tôi; mẹ xin nhận tôi làm cháu đỡ đầu. Cha mẹ tôi đồng ý dù biết mẹ Tư nghèo.

Bà cụ có anh con trai giống y chang tôi? Cuộc sống tôi trải nghiệm không ít bất ngờ, nhưng đây phải là bất ngờ nhất. Suy cho cùng thì có gì lạ, người giống người là chuyện thường.

Tiến hiểu chuyện, không nói không cười. Chị Thùy ra chiều suy nghĩ, sau đi đến kết luận đời bà cụ đáng thương. Tôi không kể cho Hồng nghe, chẳng hiểu sao Hồng biết, khuyên tôi:

- Có điều kiện, anh an ủi bà cụ.

Gần Hồng, càng ngày tôi càng quý. Tôi gạt bỏ lời dặn của mẹ trước khi tôi vào đời, rằng hai hạng người cần tránh là trai trộm cướp và gái giang hồ. Theo mẹ, gần bùn thì phải tanh bùn.

Một hôm, Tiến mời tôi uống rượu. Ngà ngà, Tiến hỏi:

- Mày ngủ với mấy em rồi?

Tôi thành thật lắc đầu. Tiến bảo tôi xạo.

- Tao không tin mày còn “din”. Tướng tá cùng phong cách mày mà không dụ được em nào thì tao thấy quá lạ.

Tôi kể tình yêu học trò giữa tôi và Thúy. Chuyện Thúy chê tôi con nít, không ga lăng như thế nào, tôi kể tất. Tưởng Tiến an ủi kẻ chiến bại, đằng này:

- Dẹp đi, đồ cải lương!

Rồi Tiến vỗ vai tôi, vểnh râu:

- Tao thấy con Hồng được đấy chứ!

Tiến dân gốc ngã ba, mồ côi cha mẹ, sáng làm chiều nhậu. Thời gian này tôi nghe phong phanh Tiến và chị Thùy “quan hệ” với nhau. Đã thân quen, tôi hỏi. Tưởng Tiến chối, không ngờ:

- Chuyện nhỏ ấy mà!

Men vào, tôi nhớ Hồng, nhớ mùi son phấn nơi Hồng. Chở Hồng từ bãi về, tôi chui tọt vào cửa hẹp phòng trọ Hồng. Hồng chống nạnh:

- Muốn gì thế?

Tôi cầm tay Hồng, cười cợt:

- Chuyện nhỏ ấy mà!

Hồng lớn giọng:

- Đừng học đòi, cút về lo đèn sách, thằng nhóc!

Bị nhục, tôi bực mình:

- Chớ cô là quái gì mà đòi lên mặt?

Hồng làm tới:

- Nếu mày không cút, tao tát vào mặt bây giờ.

Tôi thách. Hồng dang tay... Đến nước này, tôi không còn đường nào khác, lên xe dông tuốt.

Đêm tôi thức trắng, cực chẳng đã sáng phải đậu xe nơi ngã ba. Chị Thùy thấy tôi buồn, hỏi. Biết không giấu được, tôi thổ lộ. Chị khuyên:

- Phải chịu đựng, em!

Tiến cười suýt nữa ngã khỏi xe. Tôi đùn “mối” Hồng qua cho Tiến. Tiến vỗ vai tôi, từ chối:

- Ra đường mà mày còn đeo mặt nạ, nhục lắm. Cố lên!

Đèo Hồng đằng sau, tôi nghe rõ tiếng cười khúc khích. Tôi vô số, vọt ga, nạt:

- Câm miệng lại cho tôi nhờ.

- Dị à?

Xe về mo, vào số gấp, ngực Hồng chúi vai tôi... Tôi cho xe rề rề trở lại.

- Ôm chặt vào!

Tôi nhớ Thúy khủng khiếp...

Tôi hàng ngày vẫn chở bà cụ đi đi về về. Đối mặt bà cụ, tôi không vui cũng chẳng buồn. Tôi bắt đầu ngại khi nhận tiền từ tay bà cụ. Bà cụ bảo mọi lao động phải được hưởng thành quả. Tôi cười thầm khi chợt nhớ bộ đề văn đang luyện thi cũng có y chang lời bà cụ. Một thời gian tôi quá xem nặng sách vở, lý luận. Một thời gian tôi không biết rằng trong đời thường có những người thầy chí lý, sâu sắc hơn những người tôi khâm phục ở giảng đường.

Học ôn thi của tôi xem ra nhanh tiếp thu, bởi theo như thầy ở trường tôi đã có hai thứ quan trọng là lý thuyết và thực hành. Qua hình ảnh Hồng, tôi thuộc nằm lòng và phân tích sắc sảo nhân vật Kiều, được thầy giáo khen. Vài thằng bạn cho rằng tôi chỉa ở giáo trình hoặc lời miệng của tiền bối nào đó.

Năm tháng sau, bụng chị Thùy ngày càng to. Tôi nghi Tiến, Tiến thề:

- Tao không phải “tác giả”. Hôm trước tao chỉ xạo với mày cho vui.

Tiến lừa gạt trâng tráo với ai tôi không biết, với tôi Tiến luôn thành thật. Có thể vấn đề đàn bà, gái gú trong cánh đàn ông con trai thường khoác lác dáng vẻ hào hoa, và Tiến là một ví dụ. Vậy ai, trong khi chồng chị Thùy không có mặt ở nhà? Chồng chị Thùy có nhà cũng chưa chắc, bởi họ ăn ở tám năm mà vẫn chưa có con. Chị Thùy lấp lửng:

- Có điều kiện chị mới kể cho em nghe.

Một điều thật buồn cười xảy ra. Hồng nghi tôi (!). Tôi nóng người khi nghe câu nói của Hồng vừa chua chát vừa hoài nghi. Định tát vào mặt Hồng, nhưng tôi kịp kìm lại. Tôi phân trần, thề thốt để chứng minh với Hồng tôi là kẻ vô tội; tôi sợ miệng mồm đàn bà, con gái ngồi lê đôi mách.

Hai ngày sau, trước thái độ khinh miệt, hờn tủi (?) của Hồng, tôi không còn tự chủ. Tôi vỗ ngực tự nhận thai nhi trong bụng chị Thùy “tác giả” là tôi! Hồng trước đó chưa hiểu mọi ngọn ngành, mà tôi lại căm ghét cực độ những hành vi nghi kỵ vô căn cứ (có thể Hồng thương tôi thật sự?). Buông ra những lời với Hồng, tôi thấy trước mặt có đôi mắt của Thúy. Thúy cuộc tình đầu nhí nhố và phù phiếm. Thúy của bao thói quen hình thức:

- Tôi ngủ với người ấy, cô làm gì tôi?

Không, tôi chưa bao giờ ngủ với chị Thùy, và tôi không tỏ tình nơi góc tối cùng Loan. Tại sao Thúy nêu lý do để từ tôi, lên yên xe anh chàng kỹ sư đẹp trai ở phố?

Đêm trước, chị Thùy khóc khục khặc, kể tôi nghe chuyện. Để có tiền trả nợ, và cũng một phần giúp tình cảnh éo le của đôi vợ chồng giàu tiền nhưng người vợ không có khả năng sinh sản, chị Thùy chấp nhận mang bầu thuê. Giá thỏa thuận hai mươi triệu đồng, nếu đẻ đứa con trai thì chị Thùy được thưởng thêm. Ăn nằm với người đàn ông có kết quả, chị Thùy được giao trước mười triệu. Và chị Thùy nơi ngã ba Đồng Tiến của tôi đã lững thững bầu bì chờ ngày sinh xong nhận tiếp mười triệu.

Tôi nuốt nước mắt vào trong, rịn ga chạy loanh quanh khắp các ngã đường. Chị Thùy ơi! Hồng ơi! Thúy ơi!

Hồng bỏ đi biệt tích. Tôi vài lần cất công tìm nhưng không thành. Trời rộng, người đông, sức tôi lại có hạn. ở một nơi dù khắc nghiệt đến mấy, tôi chỉ mong Hồng sống đẹp và sống thật. Nghèo túng, lừa lọc, đĩ thõa đối với Hồng là cung bậc mà kẻ trèo lên rớt xuống, rất mong, đỡ nhọc hơn.

Hồng đi. Tôi mất khách quen. Thời gian ngắn tôi thấy ngã ba rộng thênh thang. Đây là lời Tiến:

- Mày đừng lo con Hồng chết. Kiểu người như vậy sống dai lắm!

... Lần đầu tiên bước chân vào nhà bà cụ. Căn nhà kiểu cũ, ba gian gỗ, mái hiên rộng, ngói âm dương. Khu vườn rộng nhưng không có tay người chăm sóc, cỏ um tùm. Bà cụ bảo nhà này bà mua lại của ông giáo già cô độc. Ông giáo không chịu theo các con đi trời Tây, ở lại quê hương ra vào quanh quẩn bên gốc mít, gốc xoài. Bà cụ đến miền này khi ở thị trấn (mang tên Lang Bian nào đó ở cao nguyên) không còn chịu được cảnh mất đứa con trai yêu quý.

Giữa gian thờ, bên cạnh hình Quan Thế Âm bồ tát, tôi bỗng giật nẩy người khi bắt gặp ánh mắt của chính tôi. Dái tai nhỏ, lỗ mũi quả cà, mái tóc xoăn, khóe miệng chúm chím, hàng ria lớt phớt... cũng của chính tôi. Tí nữa tôi té xuống sàn lúc nghe giọng cõi âm:

- Con trai của bác đấy, cháu ơi!

Tôi nhìn kỹ khuôn mặt lần nữa, hình như còn mới. Giọng đằng sau vẫn còn âm:

- Khuôn hình cũ bị mọt cắn nát. Bác vừa thay lại - Bà cụ tiếp - Cho vong hồn đỡ lạnh, phải không cháu?

Tôi rùn vai, gật đầu theo phản xạ. Tôi nhớ mẹ Tư. Nhà mẹ Tư có bốn di ảnh người quá cố, ngày ngày song hành bên nhau. Biết trong thế giới vô thường nào kia các vong hồn có hát chung khúc ca lòng mẹ?

Nỗi đau của mẹ Tư, nỗi đau của bà cụ. Ai hơn?

Bà cụ lấy từ vỏ dừa khô ra ấm nước nhôm, mời tôi:

- Lúc còn sống, con bác có thói quen giữ độ ấm của nước trong vỏ dừa khô.

ở làng, mẹ Tư cũng có thói quen này. Mùa đông mẹ dậy rất sớm, đem vỏ dừa đi ủ vào lớp tro.

- Lúc còn sống, con bác rất yêu thơ...

- Lúc còn sống, con bác rất khéo tay...

- Lúc còn sống, con bác rất có tình...

- Lúc còn sống, con bác rất thương mẹ...

Suốt buổi, bà cụ kể cho tôi nghe chuyện bất tận về đứa con bạc mệnh.

Nhớ không lầm, mẹ Tư cũng từng kể cho tôi nghe nghìn mẩu chuyện từ vóc dáng, tính tình, sở trường đến sở đoản của từng người trong gia đình.

Cuối buổi, bà cụ giữ tôi lại ăn cơm. Bận kiếm cơm ngoài ngã ba, tôi từ chối khéo. Qua ngưỡng cửa, tôi vẫn thấy đôi mắt của chính tôi trên bàn thờ dõi theo.

Khuya, tôi bật dậy khi đâu đó vẫn có đôi mắt sâu hoắm kia quẩn quanh. Đôi mắt sâu có ngọn nguồn từ những đêm không ngủ.

Một đêm, tôi thấy mẹ Tư về, bảo:

- Phải thương bà cụ như con từng thương mẹ!

Mẹ Tư chết rồi sao? Không, mẹ Tư vẫn còn ở làng.

Trước lời năn nỉ đầu tiên của bà cụ, tôi chấp nhận làm con nuôi. Trong căn nhà ba gian, quả thật nhiều đêm tôi không chợp mắt. Đợi tiếng ngáy của bà cụ vang lên, tôi lẳng lặng ra mái hiên hút thuốc.

Bà cụ nâng niu, chiều chuộng tôi đủ thứ. Trước yêu cầu của bà, tôi trả xe cho thằng bạn, không đứng ngã ba Đồng Tiến nữa. Hằng ngày tôi lo đèn sách. Hôm chia tay nghề với Tiến, uống rượu, Tiến cà kê:

- Tao chúc mừng mày. Nhưng tao dặn mày biết dù gì xảy ra cũng phải chăm sóc cho bà ấy. Tuổi già cô độc lắm.

*

Khi hấp hối, bà cụ nắm tay tôi:

- Tha lỗi cho mẹ, con nhé!

Câu này bà cụ nhắc đi nhắc lại nhiều lần, trước khi tim ngừng đập chỉ còn “tha...”

Thì ra bà cụ chưa được làm vợ, làm mẹ, dù chỉ một giây. Bà khát khao có đứa con, dù con của bà đứt tay, què chân, chột mắt, tâm trí ngu đần... Bà nói “chẳng có người đàn ông nào chú ý đến mẹ, dù người đó cùng đường xó chợ, lang băm sán lãi, lưu manh trộm cướp, hoặc tử tội trốn trại... tất cả đàn ông trên trái đất này đều kinh sợ khuôn mặt xấu xa đến khủng khiếp của mẹ!”

...

Tôi lo việc chôn cất bà cụ rất mực nghiêm cẩn. Tôi tháo khuôn mặt tôi ra khỏi khung gỗ, thay vào đó di ảnh bà cụ, không đẹp nhưng rất sạch và sáng.

Buổi sáng sớm dự mở cửa mả bà cụ, buổi chiều chị Thùy bụng mang dạ chửa đi khỏi ngã ba Đồng Tiến. Mười triệu chị nhờ tôi gửi lại cho đôi vợ chồng hiếm con kia, không thiếu một ngàn./.

Dao sắc nhờ cán

Nhấc cặp kính khỏi vòm mắt, bàn tay xương xẩu đập đánh chạt một cái xuống bàn, nhìn tôi, ông Thực bật reo khoái trá:

- Truyện này cậu viết được lắm. Một người con gái đẹp lấy chồng, đi khỏi chốn ấy thì đến cây cỏ cũng héo tàn chứ đâu chỉ có đàn ông ủ rũ. Chà, leo được lưng con hươu xanh rồi đấy, cây bút trẻ ạ. Văn chương là thế. Núi đâu có cần cao, nhưng cần có tiên đến ở. Nước đâu có cần sâu, nhưng phải có giao long vẫy vùng. Phàm vật loài gì cũng có linh thể bên trong. Như thế nghĩa là...

- Dạ.

- Truyện thì hay đấy, sắc sảo đấy, nhưng mới là cái sắc, cái bén của lưỡi dao thôi. Của lưỡi dao thôi. Tôi nói thế, cậu có hiểu ý tôi không?

- Dạ...

- Thế tôi hỏi cậu nhé, dao sắc vì lưỡi hay sắc vì cán? Lưỡi sắc thì gọt được quả cam, dọc được tờ giấy, thái được miếng thịt. Nhưng như thế mới chỉ là bậc tiểu kỹ. Còn dao muốn đạt tới đại kỹ, tức phá được đá, chặt được đồng sắt, thì dao phải dựa vào cán. Hiểu chưa?

- Dạ... dạ...

Tôi run rẩy thu nhận một hiểu biết siêu tầm. Nghề văn, chả ai dậy ai được. Nhưng phúc cho tôi, ngay từ mấy cái truyện ngắn đầu tay này, tôi đã được ông Thực hàng xóm để ý tới và nhận xét của ông vừa tạo nên phấn chấn vừa khơi dậy nỗi lo bời bời trong lòng tôi. Đường đi còn xa lắm đấy chú nhóc ơi! Và bây giờ đây tôi đang được ông dậy bài học nhập môn.

- Được chưa nào? Viết văn khó đấy. Bắt một con hổ sao nói là dễ được.

- Dạ.

- Nhưng, đừng sợ, đừng nản chí, kể cả gặp kẻ ghét ghen, đố kỵ. Nhà văn bị kẻ xấu bụng nó vùi dập thì cũng như hạt đậu bằng đồng, càng ninh nó càng kêu loong coong thôi.

- Dạ.

- Tài năng là uẩn súc, là không biết đâu là cùng. Tài năng như mặt trời tự phát sáng, như trái đất tự quay, tự kiềm chế theo quy tắc. Tài năng ở thế cheo leo mà không ngã, như trên lưng con tuấn mã. Còn con chó cắn càn. Tên lưu manh chửi bậy. Gã hàng xóm vay không trả. Kẻ đồng nghiệp phản trắc. Tất cả chỉ là những kẻ tiểu nhân, tức với nó thì tức cả ngày.

Những câu nói cuối cùng của đoạn thuyết giảng của chính ông lôi ông ra khỏi sách vở, và có lẽ vì vận vào hiện thực đời ông, nên ông linh hoạt hẳn lên và khi nói xong ông bật cười ha ha.

Ông Thực hàng xóm của tôi bật cười ha ha. Cười thật lớn. Thật sảng khoái. Lại có ý như tự nhạo. Và không thể ngờ bộ ngực lép kẹp như gián đói của ông lại có sản phẩm là tiếng cười to như thế. Ông Thực có vóc người trung bình nhưng thân hình đạt tiêu chí nhà nho, nghĩa là gầy gùa, mỏng mảnh lắm. Đúng ra, ông chỉ là một khung xương bọc da. Mặt bọ ngựa. Mắt lỗ đáo. Tay chân xương xẩu rặt mấu là mấu. Ruột non cắt nửa thước. Dạ dày cắt một phần tư từ hồi còn trai trẻ vì căn bệnh đau bao tử, giờ vẫn thi thoảng lại dở chứng hành hạ. Hành hạ mà chẳng làm gì nổi ông. Ông chẳng than van. Trái lại lắm lúc làm ông nổi cơn ngạo nghễ âm thầm. Nhưng bây giờ, ông đứng dậy, như có ý bảo tôi về, rồi nói:

- Thôi, mặc như lôi chi, im lặng như trước khi nổi sấm sét, rũ tóc xuống mà viết đi.

*

Rũ tóc xuống mà viết đi! Rũ tóc xuống mà làm việc, mà trước tác, dịch thuật! Hình ảnh phác họa có phong vị cổ xưa nọ không ngờ lại hợp người hợp cảnh. Vào tuổi năm mươi tám, khuôn mặt bọ ngựa của ông Thực gân guốc, rắn rỏi thật hòa hợp với vầng trán cao và cái đầu to, tròn thu lu, thóp nhẵn bóng chỉ còn lơ phơ những sợi tóc dài, khi ông viết, những sợi tóc ấy thường rủ xuống, chấm gần tới trang giấy.

Ông Thực dọn đến ngõ chúng tôi từ lúc nào thực tình tôi cũng không hay. Nhà ông là một túp nhỏ lợp ngói, trát toóc xi, nằm kề bên con đường vành đai, giống như một con trạch, phân chia nội thành và ngọai thành. Nguyên xưa kia đất đó chỉ là nơi đổ rác của dân trong ngõ. Nhìn túp nhà sơ sài thấy nó giống một vật thể ngẫu nhiên ai đem đến vứt ở đó. Cũng có cảm tưởng, nó là cái cây hoang mọc lên bất ngờ từ một cái hạt do một con chim bay qua để rơi xuống.

Đi không ai biết, về không ai hay, ông thui thủi một mình một bóng. Mãi sau mới biết ông là ông giáo vì thi thoảng lại thấy một đám học trò đạp xe qua lại, í ới hỏi đường. Đầu năm nay, bố tôi và mấy ông cán bộ hưu trí khác, tình cờ đọc được một bài báo nhỏ, mới biết thêm ông là nhà dịch thuật, biên khảo uyên thông đã có một quá trình dài lâu và công trình trước tác của ông thì thật đồ sộ, quý giá. Ông là tác giả của hàng chục cuốn sách khảo cứu về nền văn sử phương Đông, mà tiêu biểu là Trung Hoa. Người ta gọi ông là một nhịp cầu văn hóa. Đọc bài báo thấy tiếng tăm ông nổi như cồn. Nhưng có cảm giác, với ông đó chỉ chút là phù du nổi trên mặt nước, còn ông, ông vẫn là con cá kình nằm lặng dưới đáy nước sâu, phớt lờ mọi chuyện.

Từ đất miền Trung lắm sông nhiều núi, quê hương của gió Lào khắc nghiệt, ông ra Hà Nội học xong bậc đại học thì đi dạy. Hơn hai chục năm lăn lội từ miền núi Lao Cai đến vùng biển Thái Bình, trong vai ông giáo, lúc dậy bổ túc văn hóa cho người lớn, khi bồi dưỡng năng khiếu cho lớp trẻ, ở đâu thì ông cũng một tấm lòng tận tụy và một kiểu sống: cư bất u, chí bất viễn, diện bất sầu, tư bất quảng.

ở không nơi u tịch, chí khí sao cao xa, mặt không ủ dột, nghĩ sao rộng lớn được! Giờ đây cũng lại một lối sống như vậy, ông về ở trong ngõ chúng tôi, trong túp nhà nhỏ sơ sài nghe nói là của mấy anh học trò cám cảnh thầy góp công sức dựng cho. Cám cảnh gì? Chả ai biết. Chỉ biết, đến đây ở, chỉ có một mình ông. Hộ khẩu cũng chẳng có nên ông vẫn bị coi là kẻ cư trú bất hợp pháp và thi thoảng, những người trông coi nền hành chính khu vực này lại đến hỏi han và làm rầy rà ông.

Không! Ông chẳng than van. Cũng chẳng giãi bày. Ông cứ thong dong một mình một nết. Không hé lộ bản thân, ông như ngôi nhà đóng kín cửa. Ông là khối đá im lìm. Ôi, mấy chục năm trường đất nước trải qua bao biến động, như cha tôi vẫn thường than thở đó, mỗi người như hạt cát hạt bụi trong cơn gió lớn, số phận chìm nổi khó lường, gian truân uẩn khúc không ít, không nói thì thôi, chứ ai mà chẳng đầy bầu tâm sự vui ít, buồn nhiều, thậm chí oan khiên chồng chất. Thôi thì còn thiếu gì cảnh khổ sở hiểm nguy vì bom đạn chiến tranh, đói rét, khi bơ vơ không nhà không cửa, không nơi nương tựa, lúc ốm đau, mệt mỏi, trong túi không một đồng bạc lẻ. Cũng có lúc gặp phải kẻ trên mình đã ngu dốt lại hẹp hòi thiển cận, bị trù úm thở không ra hơi. Chẳng hiếm ngày phải sống với thằng lừa thầy phản bạn giữa khung cảnh xu thời, cơ hội, gió chiều nào che chiều ấy phổ biến tới mức nghĩ thói tật ấy đã mang tính lịch sử và thời đại. ấy là chưa kể thói đời đen bạc, những chuyện bội nghĩa bội tình đâu có ít. Cứ nghe lỏm những buổi cha tôi tâm sự cùng lớp bạn bè của ông thì một gã trẻ ranh như tôi cũng thấy rằng, nếu không gào lên, tru lên như chó sói thì chí ít cũng phải cất tiếng kêu than, giãi bày non nỉ cùng bè bạn tháng ngày.

Nhưng mà đã là con người thì làm sao có thể bưng kín mình được. Con chim cất tiếng kêu. Mùa thu bầy tỏ bằng hoa cúc vàng. Trai gái yêu nhau biểu lộ bằng ánh mắt, nụ hôn, niềm tơ tưởng.

Trong nhà ông Thực, trên bức tường đằng sau cái bàn ông ngồi viết, dán một trang giấy gió lớn đặc kín các hàng chữ nho viết kiểu chữ thảo, nét bút phóng khoáng, như phượng múa rồng bay. Đó là di bút của thân phụ ông viết bài thơ Đề bích ca, tức Bài ca đề tường tác giả là Hàn Tín, một danh sĩ đời Hán. Bài thơ có đại ý: Con người ta không gặp vận thì thôi. Chứ nếu đã gặp vận thì phải như chim loan, chim phượng, chim hoàng vỗ cánh tung bay phỉ chí khắp bốn phương trời.

Bài thơ nói cái chí của ông? Hay nó còn vận được vào hoàn cảnh của ông? Ông đã vỗ cánh tung bay và khi không gặp vận, ông vẫn là kẻ giữ được sự thung dung an hòa?

*

Cha tôi tuổi kém ông Thực một giáp, cũng nho nhe dăm ba chữ và ham học hỏi, nên hay sang ông hỏi han nghĩa lý sự việc và dốc bầu tâm sự. Một lần, buồn bực vì đang đảm nhiệm chức phó giám đốc ở một trung tâm văn hóa lại gặp phải kẻ trên mình hống hách, giở trò yêu ma, gây chuyện lăng mạ, rắp tâm hãm hại, nên rất khó chịu, bèn đến thổ lộ nỗi lòng và hỏi ông nên xử sự thế nào.

- Nhẫn nhục phụ trọng! Ông đáp. Phụ là gánh vác. Trọng là gánh nặng. Anh hiểu chứ. Làm quan là để gánh vác việc nặng. Tư cách người làm quan là vậy. Vì mục tiêu là làm ích quốc lợi dân nên phải biết nâng cao mình hơn sự xúc phạm.

Nâng cao mình hơn sự xúc phạm! Hay chính ông là biểu tượng của tư tưởng cao quý này trong hình ảnh rũ tóc xuống mà viết của mình? Rũ tóc xuống mà làm việc, mà làm điều ích quốc lợi dân! Vì bọn ỷ thế cường quyền dẫm đạp lên phẩm giá người khác thời buổi nào chẳng sẵn như ruồi. Tức với nó thì cũng như tức với con chó cắn càn, tên côn đồ chửi bậy. Tức mà làm gì!

*

Làng quê ông có tên là An Hòa. Nó ở cách thành phố V. hơn hai mươi cây số ngược lên phía Tây. Từ làng ông nhìn ra phía trước, cách khoảng một cây số đường chim bay là làng Yên Lạc. Chếch một chút là những làng Đồng Thuận, Lạc Viên, Nhân ái. Thuần những tên làng mà nghe ngân nga nguyện vọng một đời người. Nguyện vọng ấy được thể hiện ở các buổi lễ kỳ yên được tổ chức trong một ngày đẹp trời vào dịp đầu năm. Chẳng cầu kỳ, tốn kém mà sao vẫn thành kính, thiêng liêng thế! Người con gà đĩa xôi, người be rượu, người choẻn cau, góp lễ đặt trên bàn thờ, dưới bầu trời sao lung linh, ông nội ông trong vai chủ lễ, rung rinh trên tay tờ sớ viết đầy chữ nho, xuỵt xoạt khấn vái, khẩn cầu xin thần linh tiêu trừ tai họa, sâu rầy, dịch tễ, thủy hỏa đạo tặc, phù hộ cho mưa thuận gió hòa, hòa cốc phong đăng. Thuở ấy đâu đâu cũng chữ nho, chữ nôm. Cổng làng, đình làng, miếu mạo, quán xá, từ đường, văn chỉ, mộ địa. Trong nhà thì từ hoành phi, câu đối, bình phong, đến cái bát, bộ ấm chén. Ngoài nhà thì thậm chí đến cả cái cầu ao, cũng là lời cầu mong an cư lạc nghiệp, tiết sạch giá trong, tài cao đức lớn. Thuở đó, tóc để chỏm, ngày ngày bò rạp trên chiếu, hết tập tô sao cho một nét đường bút mà kín nét son viết làm mẫu của thầy, lại lải nhải hết Khổng Tử viết lại Sách Kinh Thi có câu. Trong khi bên cạnh là ông nội, tay cầm roi mây, mắt thâm trầm và nghiêm nghị: Cháu phải nhớ, trong Luận ngữ có năm mươi tám từ nói về điều nhân, còn Đức Khổng Tử nói tới điều nọ những một trăm linh năm lần. Học tập là nếp nhà. Vì ấu bất học, lão hà vi, trẻ không học, già làm nổi cái gì. Ra rả suốt ngày, hết Hiếu Vấn, Dương Hóa, Tử Trương lại Tử Lộ, Nhan Uyên, Ung Dã, Tư Hãn... từ chưa hiểu đến hiểu lờ mờ, rồi thấy hun hút như cái giếng sâu chứa đầy điều bí ẩn lý thú và thẩm thấu đã trở thành người thày lớn nhất, cho mỗi điều hay lẽ phải biến thành bản ngã của mình.

Tự học đã trở thành gia phong, trở nên nếp nhà. Ngẫm ra tự mình khai phá con đường học vấn chính là cách học đến nơi đến chốn của các bậc danh gia. Học hành là cơm ăn nước uống hàng ngày. Nên ngồi bên bàn trà lúc rỗi rãi là cha lập tức chấm ngón tay vào chén nước, viết ngay vài chữ lên mặt bàn. Đây là chữ Hồi. Còn đây là chữ Khuy, có nghĩa là nhìn trộm, con hãy nhớ lấy. Dắt con đi chơi, gặp con chim sẻ, cha chỉ cho con xem, giải thích cho con hiểu vì sao người đời lại ví nó như kẻ tiểu nhân. Trong câu: Kinh Kha để chủy thủ dưới bản đồ mưu sát Tần Thủy Hoàng, khi dịch ra tiếng Việt phải để nguyên từ chủy thủ  chứ không thể dịch là dao găm được, con à. Cách dậy gọi là huấn hổ, cử tử, nôm na gọi là học thuộc lòng này giờ đây đang bị quan niệm giáo dục hiện đại mới chê bai hết lời, có biết đâu chính từ cơ sở nọ mà một nền học vấn và nhân cách đã được tạo lập. Một nền học vấn được tạo lập trên nền tảng tôn sư trọng đạo, coi người dậy ta một chữ là thầy ta; người dậy ta nửa chữ cũng là thầy ta. Một nền học vấn có móng nền vững chắc xây cất trên đó cái mộng ước góp sức để có được một xã hội trong đó lão giả an chi, thiếu giả hoặc chi, người già được yên vui, trẻ nhỏ được săn sóc; trong đó, bằng hữu tin cậy nhau, người học rộng biết nhiều phải dốc hết chí khí giúp đời, điều sâu sắc nhất là điều ở trong có chữ nhân, phép biện chứng cuộc sống là nhận ra thực giả hư chi, trong vật có linh thể, linh hồn, xa rời nó thì tầm thường, khô cạn ngay; và ước ao của con người ta là nước nhà yên ả, mọi người được thong dong, thư nhàn.

*

Suốt cả mùa đông năm ấy, đóng cửa lại, quấn mình trong cái mền bông, tay trái ôm bụng nén cơn đau âm ỉ của cái bao tử muốn dở chứng, câm lặng như sấm sét chưa nổ, ông Thực ngồi viết sách.

Nghiêm cẩn và cao quý thay, công việc của người trước tác, dịch thuật. Bởi vì, có những cuốn sách thiêng liêng như lời của một Đấng tối cao, để biên khảo nó, hoặc chuyển nó từ ngôn ngữ nước ngoài sang tiếng mẹ đẻ, cần đến không chỉ là trình độ kiến thức uyên bác, ngôn từ xảo diệu mà còn cả đức tin. Công việc lao động hao tâm tổn sức ghê gớm! Vì ngay công việc dịch thuật, cũng không thể coi là đơn giản. Vì ngoài công sức mang tính cơ học thuần túy là chuyển đổi ngữ nghĩa sang cách thể hiện khác, còn là tạo nên một giá trị, nên không thể chỉ dựa vào sự học tập đơn thuần ở sách vở, trường ốc. Công việc dịch thuật chất chồng thường được bắt đầu bằng cảm hứng sáng tạo. Khác chăng, so với nhà văn sáng tác là trong khi tạo ra cuốn sách đó ông phải tuân theo một số quy tắc và chịu một số hạn định, vì cuốn sách của ông sẽ phải tương đồng với một cuốn sách khác đã có và được viết bằng một ngôn ngữ khác. Tương đồng, nhưng cuốn sách của ông vẫn là một sáng tạo mang tính độc lập, có cuộc sống riêng, và có quyền lực riêng!

Xuất thần, quên mình trong say mê sáng tạo, đã có lúc ông Thực không biết đến xung quanh. Tuy nhiên, một mình một bóng cặm cụi mà ông không có cảm giác cô đơn. Trái lại, ông thấy ấm áp và như là được liên tục tiếp sức. ấy là bởi vì trong nhà ông lúc này đã có thêm một người, một phụ nữ. Trạc bốn mươi, vai hẹp, hông nở, ngực lớn, sung mãn tốt tươi, người phụ nữ này có phong tư văn vẻ, lộng lẫy, đài đệ khác thường. Gương mặt tròn mảnh như chiếc lá khoai, chị ẩn hiện mình qua hai con mắt phượng lúng liếng, đôi mày cong lá liễu và đôi môi mọng chín đỏ. Chị là sự xáo trộn giữa chất liệu e lệ tươi vui của thiếu nữ măng tơ và tính nữ phồn thực dồi dào của đàn bà thuần thục đường phong tình.

*

Mới đến nhà ông Thực chưa đầy tuần lễ, người đàn bà đẹp vừa phong lưu đài các vừa phảng phất vẻ lẳng lơ tơ tình này đã cho cả ngõ xóm biết tên tuổi, tính nết, khẩu khí mình; nói cho đúng, chị tạo nên một cơn xung động ở cái ngõ phố bấy lâu hiền lành, yên ả và ngưng đọng, buồn tẻ này.

- A, tôi đang đi bán dưa lê, bê dưa bở, lê la trò chuyện với cô bạn tôi ở Nhà xuất bản Văn Chương thì gặp ông ấy đến lấy tiền nhuận bút. Thế là ông ấy xoắn xuýt lấy tôi, rồi ông ấy mời tôi về đây đấy chứ. Con bạn tôi nó bảo: Thôi, tao bờ ra xin mày, vừa vừa thôi kẻo lão ấy ra tóp đấy. Nghe nó nói vậy, tôi đã định elờ đi rồi. Nhưng ông ấy lại năn nỉ: “Loan à, anh đang cần một người đàn bà...”. Đàn ông không cần đàn bà thì cần con chó cái à! Hí! Xem ra chữ nghĩa bề bề thì cũng vẫn vậy thôi.

Bằng thứ ngôn ngữ dung tục và những biệt ngữ chợ búa, chị tự giới thiệu xuất xứ của sự kiện. Và công việc đầu tiên của chị khi đến nhà ông Thực là gọi một con bé mua giấy cũ đến. Sách báo, giấy tờ thải loại của người làm sách lưu cữu cả chục năm nay chồng đống chất ngất đầy hiên nhà.

- Này, con lỏi kia. Chị quát con bé mua giấy cũ. Sơn ăn tùy mặt, ma bắt tùy người. Bắt nạt lão già thì được chứ đừng có qua mặt tao. Muốn sống muốn tốt thì cân đi, và nôn ra đây, đúng hai ngàn một cân. Đưa tao xem cân. Mày mà cân điêu thì chết với tao!

Hai ngàn là giá kịch trần, đem bán lại cho các đầu nậu, con bé hóa ra làm không công cho chị, vậy mà nó cũng đành chịu ép. Tiếp đó, chị lục lọi, tìm từng bài viết trong sách báo của ông, gạn hỏi ông số tiền nhuận bút ông được lĩnh. Được lĩnh rồi thì chị hỏi: Nó đâu? Chưa được lĩnh thì chị đích thân đi truy hỏi.

Ôi! Những câu chuyện vặt vãnh, dung tục, cái sắc điệu đa tạp suồng sã đời thường! Bấy lâu nay nó ở đâu, giờ mới trở về lay động bầu không khí học thuật trang nghiêm ở nơi này và tạo nên cơn náo hoạt sôi động vừa vui vẻ vừa phồn tạp ở mảnh đất này.

Chưa đầy tháng, người phụ nữ trẻ đẹp nọ đã quen biết suốt lượt đám dân cư ngụ ở ngõ phố này. Đầu tiên là các bà hàng quà và từ họ là những câu chuyện ngồi lê đôi mách. Ăn quà như mỏ khoét, nhưng khéo tay hay con mắt. Chị đến hàng nào là hàng ấy gặp duyên may. Chả ông bà nào lọt qua mắt chị. Chị biết đến củ tỉ âm ti tính tình, gia cảnh, đặc biệt là quan hệ tình ái của đàn ông đàn bà trong ngõ này. ấy đấy, cái lão Chiền ở đầu ngõ lẻo khoẻo lèo khoèo cò hương vậy mà phải hơi vợ, đố có xa vợ được một đêm. Còn cái gã võ sĩ tên Lực chiếm giải quán quân, thể hình to đẹp như tượng đồng lực sĩ Hy Lạp thời cổ đại kia ở cạnh nhà chị hóa ra là thằng cha vô tích sự; về đường tình ái gã hoàn toàn lực bất tòng tâm. Lão thầu khoán nọ ba vợ. Thằng cha tài xế xe tải chạy đường Tây Bắc kia ấy ba lần bóp cổ bố mà bố không chết vì anh con rể phát hiện kịp thời. Nhà nọ có cái rớp uống thuốc sâu tự tử. Mụ chủ cửa hàng kính nhôm ấy lớn bùi bé mềm, ngủ cả với bạn con, quái tởm khác gì thằng cha chủ đề ở giữa ngõ, ngủ với con vợ đã bỏ cách đây năm năm, như thế gọi là vợ bỏ còn mó l. theo đấy.

Chị vặn bẻ người thu tiền điện thoại cả tiếng đồng hồ, chỉ vì tháng ấy bỗng dưng tiền trả vọt lên gấp rưỡi. Có một anh cầu thủ bóng đá nhờ chị mối lái mua được một căn hộ trong ngõ, giá một trăm cây, cám ơn chị, anh nọ biếu chị cân nhãn. Chị ném trả lại anh ta, nhất quyết đòi anh ta phải chi hoa hồng cho chị năm phần trăm. “Thôi thôi, Loan ơi, một sự nhịn chín sự lành em ạ”. Nghe ông Thực nhăn nhó khuyên can, chị trừng mắt, dẫy dọn. ấy là vụ chị xung xát quyết liệt với nhà người hàng xóm. Nhà người này phá căn nhà cũ, xây căn nhà mới ba tầng. Chị nhất quyết bắt họ bịt cái cửa sổ ở bức tường giáp nhà ông Thực. Cãi chửi nhau suốt một tuần. Chị đi đâu lôi về cả một xấp luật lệ, dí vào mặt nhà nọ, rít róng: “Mở cửa sổ để đêm nhìn lão già nó đè tao, hở?” Chị chửi nhà hàng bún ở sau nhà ngày nào cũng cứ năm giờ sáng là bật đèn làm hàng khiến chị không ngủ được. Trước cửa nhà ông Thực nhiều hôm bốc mùi khăn khẳn. Chị rình mò, bắt được quả tang một ông già đái bậy. Và cuộc đấu khẩu giữa đôi bên, bên cáo buộc gay gắt, bên cù nhầy ba bửa, kéo dài suốt một buổi sáng, khiến ông Thực sáng ấy không viết nổi một trang sách nào.

Cái ngõ buồn tẻ, hóa ra là một thế giới tạp vặt, đa sắc và lắm chuyện quái kiệt. Những chuyện ấy ông Thực chưa hề biết và ông có cảm giác, từ ngày người phụ nữ trẻ nọ đến ở với ông, chúng mới phát sinh ra. Thậm chí có cảm giác chị là người tạo ra chúng. ở đâu thì chị tạo ra ở đó một trường lực, một khung cảnh tương hợp với tính tình, phong thái, sở thích của mình.

Sau cái cau mày khó chịu về tất cả những gì đã xẩy ra là nỗi ngờ ngợ, và tiếp đó, người trước tác già buông bút, vuốt tóc ngẩn ngơ. Gia nhập vào cơ cấu gia đình, người phụ nữ tươi đẹp này lập tức bộc lộ nữ tính mạnh mẽ của mình, nhưng chả lẽ chị chỉ thuần túy là cái tạp nhạp, sàm sỡ, thô phàm, đối lập hoàn toàn với ông, hay trong sâu xa chị còn biểu thị cho tự nhiên, chân lý, dẫn dắt con người đến với nhân tình thông tục, cái nền tảng, căn cốt của đời sống con người? Thì chẳng phải từ ngày có người phụ nữ này ở bên, ông bỗng như gia thêm hưng phấn, dồi dào thêm năng lượng, sắc bén mạnh mẽ như lưỡi dao có được chỗ tựa là cán dao đó ư? Chẳng phải là cùng với cơn lốc của niềm say mê sáng tạo, ông còn bị cuốn vào dòng thác lũ ngập lụt của cơn mê đắm ái tình tạo nên từ chị? Người đàn bà trẻ này mang nữ tính nồng nàn hơn tất cả mọi người đàn bà. Ôi, cái đời sống tình ái muôn đời xanh tươi! Thân xác ông là cái mảnh ruộng cằn khô, kiệt lực đã gặp người đàn bà là trận mưa xuân tươi nhuần. Dòng ái lực của ông được chị khơi nguồn, dẫn dụ, bỗng dạt dào tuôn chảy như suối nguồn thời trai trẻ. Ông nhận ra sự sống ở dạng song trùng; ngọn lửa cháy trong ông là hợp thành từ hai ngọn nguồn hòa quyện vào nhau, kích thúc nhau để cùng bốc cao ngùn ngụt: lòng ham mê sáng tạo và niềm ái dục vô bờ. Và như vậy, cơn tức hứng đã tới vạch xuất phát, trở thành bột phát của ý chí siêu phàm, các ý tưởng lập tức biến thành con chữ, đổ ào ạt xuống hết trang giấy này đến trang giấy khác.

Rũ tóc xuống mà viết, ông Thực như bị lôi cuốn vào cơn cảm hứng bất tận với bao bồi hồi và những dự cảm lớn lao!

Tuy nhiên, chiều hôm ấy bỗng dưng ông đã phải buông bút. Đã tháo sức nên đến lúc suy cạn? Hay đã là con thiêu thân khi lăn lóc quá lâu trong nhịp sống đa dục? Hay lao lực tạo cơ hội cho bệnh tật ấp ủ đâu đó trỗi dậy? Hay tác nhân chính là người phụ nữ nọ, thái quá bất cập, những xúc động đã quá ngưỡng chịu đựng do chị gây ra, đã khiến căn bệnh đau bao tử của ông tái phát? Đau quá! Đau như có dao cắt, có dùi đâm trong ổ bụng. Đau quặn thắt, đau vã mồ hôi, đau không thở được, đau đến bập răng vào thành ghế mà cũng không đỡ, đau đến mức muốn chết đi cho rồi. Cơn đau đột ngột tới từ lúc người phụ nữ nhấc ống nghe bắt đầu đàm thoại với một người đàn ông ở đầu dây đằng kia và càng đau dội lên trong tiếng nói chen lẫn tiếng cười chớt nhả, vui vẻ vô tư của chị.

- Còn lâu nhé! - Người phụ nữ thản nhiên tiếp tục câu chuyện đang dang dở trong điện thoại, sau khi đã ngừng lại giây lát, nhìn ra buồng ngoài thấy ông Thực vì cơn đau đột ngột vừa gục mặt trên bàn viết -  Đâu có! Lão hói chưa thành bã đâu! Vì lão không thuộc nhóm máu dê như anh. Bất quá như chuột ngoáy lọ mỡ thôi. Ham công tiếc việc lắm. Với lại, em chăm sóc lão như vỗ lợn giống. Tam thất mật ong ăn đều. Vừa tráng dương ích khí vừa phòng bị bệnh dạ dày tái phát. Anh hỏi gì? Em ấy à? Vẫn thế thôi. Cả tháng, cả năm không động chạm đến cũng được. Mà liên tục cả đêm cũng được. úi giời! Chỉ nói phét! Chắc là nộp thuế cho con mụ lác rồi, hả? Nghe giọng nói thấy có vẻ lử lả lắm. Liệu có được thành dũng sĩ ba mươi giây không? Được! Được! Cứ thuê buồng đi! Cho thử đấy! Này, ở ngõ này có một lão già lẻo khoẻo lèo khoèo mà phải hơi vợ, đúng là loại ngày bẩy đêm ba, vào ra không kể nhé. Có biết lão gạ em thế nào không?

- Thôi!

Quay cổ lại, đập tay xuống bàn, ông Thực quát trong giận giữ và đau đớn, rồi ngã lăn chiêng xuống đất.

*

Ông Thực nằm ở bệnh viện K nửa tháng thì về. Căn bệnh ung thư dạ dày kịch phát may được kịp thời phẫu thuật. Ông đã được cứu sống. Cái dạ dày chim sẻ của ông do đã cắt một phần tư từ hồi còn trẻ, nay gần như không còn. Bây giờ, miếng ăn phải tính từng phân, miếng uống phải tính từng lạng. Một ngày phải ăn tới sáu bữa nhỏ, nhưng kỳ lạ, trông ông vẫn không nhận ra sự hao sút nào.

Không có sự hao sút nào ở sức lực ông Thực!

Ông trở lại dần dần nếp sống thong dong, tự tại như trước ngày phát bạo bệnh.

Ông lại ngồi vào bàn và rũ tóc xuống viết!

Mùa đông và mùa xuân ấy ông viết xong sáu cuốn sách, mỗi cuốn dày chín trăm trang. Tính ra, bình quân một tháng ông viết xong một cuốn. Một ngày ông viết ba mươi trang chữ. Một bút lực trai trẻ cũng chưa chắc đã làm được như thế. Sáu cuốn sách khảo cứu ấy theo đánh giá của giới chuyên môn đáng đứng ở vị trí đầu bảng cho những ai muốn hiểu biết về nền văn hóa phương Đông. Nhiều người nói, sáu cuốn sách ấy đủ để làm nên danh giá một sự nghiệp, một đời người.

Thật là một sức làm việc kinh dị, vượt trên lẽ thường!

Xuân qua, hạ tới. Ngồi vào bàn ông lại rũ tóc xuống tiếp tục viết! Và hình như chẳng có gì xẩy ra cả, mặc dầu trong nhà lúc này không còn thấy bóng dáng người phụ nữ tươi đẹp lẳng lơ nọ. Người phụ nữ ấy đã ra đi đúng lúc ông vào nằm viện. Nghe nói chị đã lấy đi toàn bộ số tiền mặt và số vàng ông có, tổng cộng gần hai trăm triệu đồng. Nghe nói thôi. Vì chẳng thấy từ miệng ông thốt ra một lời ta thán nào, kể cả lúc ông sang nhà tôi, trò chuyện với cha tôi.

Mãi về sau tôi mới được biết, người phụ nữ nhan sắc lộng lẫy và phóng đãng ấy là người trong giới giang hồ, chị nguyên là học sinh cũ của ông. Ông yêu chị từ lúc chị mười sáu tuổi, học lớp mười, nổi tiếng là phong tình. Và cứ như thế đấy, đến ở với ông ít lâu, khi ông gặp trắc trở, chị lại bỏ ông đi. Ông chẳng giận chị. Cũng như bây giờ ông vẫn yêu chị. Với ông, đã là tình yêu thì không thể có bất hạnh! Tình yêu của đàn ông với đàn bà một khi là thật sự thì chính là dao có cán. Cũng như là núi có tiên, là nước có giao long, là cuộc sống có linh hồn, căn cốt. Phải thế chăng mà ở bức tường sau chỗ ông ngồi, bây giờ cạnh bài thơ Đề bích ca di bút của thân phụ ông là hai câu thơ của Văn Thiên Tường, danh sĩ đời Tống, do chính tay ông viết, nét bút thật chân phương, ngay ngắn:

Sơn bất tại cao, hữu tiên tắc danh

Thủy bất tại thâm, phục long tắc linh./.

Chuyện rừng

Khi Nam đến ngã ba Tân Lâm thì đã có quán Mèo rừng. Khách đông, nhộn nhịp vào giấc ba giờ chiều đến khuya. Có khi lại kéo dài tận mờ sáng bởi tốp đào vàng vừa trúng mạch ở một hầm nào đó. Cả bọn vừa ca hát, vừa gõ soong nồi vừa chạm ly côm cốp cười nói ầm ĩ. Lúc này, đố ai dám bước vào quán trừ bọn sơn tràng , bọn đi điệu vừa ly sơn hạ thổ sẽ im lặng ngồi một góc bên đĩa thịt rừng cùng chai rượu  trong vắt như mắt mèo. Giang sơn nào, anh hùng nấy đang chảy giần giật trong huyết quản của từng gã nhất phá sơn lâm nhì đâm hà bá này. Vậy mà đến sáng, trong cái ngổn ngang của buổi tiệc tàn, tuyệt nhiên chẳng thấy một đứa nằm lại, những gương mặt xanh tái do đói ngủ, do thiếu ăn, do lam sơn chướng khí đều biến sạch như chìm hẳn vào núi rừng hoặc đã âm thầm đi về đồng bằng.

Ngã ba này là điểm nút của núi rừng trập trùng với sự văn minh miền xuôi, những căn nhà vách ván mái lợp lá cọ, lá đủng đỉnh rồi một số được ngói hóa ở các cửa hiệu để cho dân tứ xứ đổ về mua sắm, ăn uống. Nhóm tìm trầm với ba lô bạc thếch vắt vai từng chiếc cúp to nhỏ, dân đào đãi vàng lỉnh kỉnh máng gỗ, nóp sắt, bọn sơn tràng thì thong dong vì các ông chủ đã chuyển vật dụng vào tận điểm khai phá, người dân tộc nước da đen cháy, miệng phì phèo thuốc lá cuốn to sụ phập phà vai mang gùi vào quán treo lủng lẳng thịt rừng, thịt heo, bò do các chuyến xe chở thổ sản ngược xuôi tuôn xuống, xe chở người lẫn vật dụng phóng lên cuốn bụi mù mịt. Các quán mở hết volume đủ loại nhạc Pop, Rock đến Việt Nam thuở trước 1975: Mưa rừng ơi mưa rừng... đến Rừng lá xanh xanh mây phủ đồi quanh... rồi Tôi thường đi đó đây, bùn đen in dấu giầy... hòa vào các bảng hiệu con con nhưng gợi nhớ: Lan rừng, Mưa chiều rồi cũng không sót: Đây rồi, cầy... hoặc à! Thịt rừng đủ loại! để hút khách bước vào. Sự bát nháo hỗn độn ấy chỉ diễn ra đến trưa rồi tất cả yên lặng bởi ngã xế bóng nắng, mây đen kéo về ùn ùn, mưa tuôn xối xả hết đợt này đến đợt khác, dòng suối bên cạnh lại cuộn trào sôi réo ùng ục, rồi chợt dứt với trời quang mây tạnh như vừa tạt qua xô nước. Ngã ba lại dịu đi không nóng, không bụi để đón những đám người từ rừng tuôn ra, có kẻ đã xong việc trao đổi mua bán thì phóng xe phân khối lớn phía sau thêm thằng tóc tai như bờm sư tử mất hút về cầu Sắt, từng chiếc xe Reo đầy gỗ tắt máy đậu lại chờ tối để vượt chắn, từng tốp lẻ đi bộ bước vào các quán lúc hoàng hôn chập choạng buông xuống. Đêm sẽ nhường cho đám người này, những xấp bạc mới cứng vừa trao đổi, những tít đá lửa đổ ra lòng bàn tay lấp lánh ánh vàng, từng ký trầm kỳ thì thụt trao tay và sau đó, rượu sẽ đổ vào thau để múc, thịt chất có ngọn trên những mâm nhôm, khói thuốc la đà, ăn ngập răng, uống phát sặc nói rổn rảng như sói tru... Nhưng chớ ẩu đả, chớ nện phát súng mũi dao nào, chớ xòe bài bởi thứ đó vào rừng sẽ có đầy đủ, còn không lo xuống suối mà rửa máu.

Nam là thằng chẳng nghề ngỗng dù đã qua được ngưỡng cửa Đại học. Căn nhà 3 tầng lầu kề nhà Nam dưới phố buôn thú rừng thấy Nam làng chàng ra vào rồi tựa cửa ngóng trời đất liền kéo qua hướng dẫn cách nhập nha nghề một vốn chục lời. Khi Nam đủ sức phân biệt đực cái liền được đưa thẳng lên ngã ba Tân Lâm để thực tế, núp sau đầu nậu miền ngược là chủ quán Mèo rừng để gom hàng chuyển về. Tấm biển Mèo rừng có khác so những bảng hiệu dài, vuông đủ cỡ của các quán mở nhạc xập xình. Nó tròn như chiếc thúng sơn xanh biếc giữa chấm đen như mắt mèo cùng chiếc ly đặt cạnh. Vậy mà khách ra vô tấp nập cỡ 3 giờ chiều, đến 5 giờ tên người làm vai u thịt bắp thêm vết sẹo chạy dài ngang lồng ngực, lầm lì sắp bàn ghế dọc theo con suối bên hông quán có những tán cây bằng lăng che nắng. Sáu giờ, khách ở vài ba bàn đứng lên bước sang quán đèn màu bên kia đường. ở đó, những cô gái quá lứa dạt từ dưới xuôi lên sẽ diện kiến. Rượu Mèo rừng do chủ quán Tam đảm trách. Mà lạ, lò đắp bằng đất sét, ống đồng chằng chịt qua chiếc thùng đựng nước giảm nhiệt đến lúc ra tới bình chứa, nước đầu nó có màu hổ phách thơm lựng, nước sau thì trong suốt như mắt mèo và nồng độ vẫn giữ nguyên. Nhấp một tí, thơm như rượu làng Vân miền Bắc, đậm đà như Bầu Đá miền Trung rồi lâng lâng như loại Gò đen Nam Bộ mà lúc còn đi học, Nam được mấy thằng bạn giới thiệu thứ “Nước mắt quê hương” của chúng. Hèn chi khách đông là phải, mà khách toàn là “Tứ hải giai huynh đệ” không chiều khéo nát quán chứ chẳng chơi! Nhiều lần, Nam tò mò lén vào căn buồng nấu rượu của tên chủ quán và bắt gặp ánh mắt lừ lừ vằn đỏ, môi giật giật tay ra dấu bảo cút xéo, Nam chờ tên người làm đổ bã rượu xuống suối để nhìn thì chẳng gì lạ, gạo rẫy cùng men dưới phố nhưng lợn cợn những mảnh lá được sắt nhỏ bầm đen trôi theo dòng nước. Các món thịt đầy đủ từ chồn, nhím, nai, mễnh, trăn, kỳ đà... Và người đứng pha chế từ luộc, xào, quay, nướng thì lại là Sa. Cô gái có thân hình đầy đặn, mắt trong veo như mắt mèo, lâu lâu lại nở nụ cười bên làn môi đỏ tự nhiên với làn da rám nắng như đất đỏ bụi đường. Có lẽ ngoài rượu, đặc sản rừng thì Sa cũng góp phần vào số lượng khách hàng luôn đủ mặt, luôn cười nói nháy nhó khiêu khích cô nhỏ có cặp má hồng bên bếp lửa - Gã người làm vai u kia thì luôn  dửng dưng với Nam, chủ quán Tam thì hay liếc xéo đề phòng nhất là khi có khách riêng của gã để to nhỏ bàn bạc, còn Sa thì đùa cợt trước vẻ ngây ngô của kẻ từ dưới xuôi mò lên tận mép rừng, đôi khi lại hướng dẫn cách cân thú, cách che đậy và cả cách cho ăn sao cho đủ sống mà chuyển tải về xuôi. Ông chủ nhà dưới phố lên cùng chủ quán Tam nới rộng khu nhốt thú, đào hầm thả cua đinh, ba ba, giăng lại song sắt nhốt chồn, cáo, lồng dưỡng trăn, trút rồi cả gấu, beo gấm và trên cùng chiếc giường dành cho thú người là Nam. Nam ngột ngạt lẫn lo sợ vì chỉ cần một con thú sút chuồng với sức mạnh hoang dã là đủ tan xương nát thịt, dù tiền tháng hai gã đưa Nam ngang bằng một cán bộ trẻ làm kinh tế ở thành phố cùng giọng đe nẹt đầy chết chóc: “Khôn hồn thì im lặng, việc của bọn tao...”.

Những buổi trưa yên ả để chuẩn bị từng cơn mưa rừng vào xế chiều là lúc rảnh rỗi của Nam và Sa. Với cơn mưa ập xuống, bầy thú sẽ lồng lộn thì phải cho ăn để chuẩn bị qua đêm. Khuya thì rọi đèn kiểm tra, những ánh mắt xanh lét, đỏ rực màu máu khiến mãi những năm sau này Nam vẫn chập chờn trong những giấc mơ, những tiếng rú, tiếng thở hồng hộc, tiếng bập răng vào song thép rờn rợn đầy khiếp hãi. Nếu không có Sa, không có những buổi trưa yên tĩnh ngược lên dòng suối vắng cùng Sa hồn nhiên cười nói và cũng từng tay trong tay nhảy qua những phiến đá xanh rì rêu trơn trượt thì tinh thần Nam đã cạn kiệt đến suy sụp. Nam chỉ biết loáng thoáng Sa là em cùng cha khác mẹ của Tam chủ quán Mèo rừng, ông ta đã chết vì cây đổ lúc hướng dẫn bọn sơn tràng làm việc, “ăn của rừng rưng rưng nước mắt” mà - Quán càng lúc càng đông khách, những kẻ moi ruột rừng càng ngày càng ồn ào, có cả chính quyền đã vào quán và kêu chủ quán bằng Tam Mèo rừng và gã người làm là thằng sát thủ. Chủ Tam lại mướn thêm người đầu bếp tận Nha Trang lên giúp việc và gã này lại càng tàn bạo trước đám thực khách đang trố mắt ngưỡng mộ. Tất cả vật sống đều giẫy giụa thê thảm khi gã dửng dưng đập đầu, rạch da trong tiếng kêu khoắc khoải. Có lần Nam đã bỏ cơm khi cả hai xách con voọc đang mang thai đem lên bàn tiệc mổ bụng, vứt cả bọc đỏ lòm những máu vào soong cháo đã nêm gia vị rồi moi óc bỏ vào từng ly rượu màu hổ phách của Tam Mèo rừng pha chế trong tiếng reo hò, trong cơn mưa chiều đổ xuống ào ạt, trong tiếng khóc nấc tê tái của Sa, trong mùi máu của đồng loại khiến cả chuồng voọc, khỉ phía sau rung lên dữ dội. Xe chở thú mỗi tuần vào nửa đêm ghé tạt để nhận và thả lại những rọ sắt phủ kín bao gai được hai gã người làm xách vội vào nơi chứa thực phẩm và quán Mèo rừng vẫn đầy thịt trong tủ áp kính, treo lủng lẳng từng đùi nai, mễnh nhỏ ròng những máu để thực khách tràn vào ồ ạt. Một buổi chiều sau cơn mưa, con trút bị sẩy khỏi lồng sắt chui hẳn vào phòng Tam Mèo rừng. Nam rò theo đang lúc gã đang mải mê tiếp khách, đong rượu, tính tiền cùng tiếng cười ngoác tận mang tai đầy bỗ bã vọng đến. Căn phòng tối bưng, Nam định thần một lúc mới nhận ra từng đồ vật, từng thùng gỗ khóa chặt, những bó lá treo lủng liểng, nơi góc trong cùng có tiếng loạt xoạt từ chiếc bao gai để Nam tò mò đi đến rồi dần giở và sững người, hàng chục con mèo nhị thể, tam thể, mèo mun, mèo mướp, mèo đốm, mèo vằn, nghe động búng mình nhảy giần giật, gào rú loạn xạ khiến Nam giật lùi ra cửa kịp lúc Tam Mèo rừng nghe động đi vào.

Nam lang thang dọc bìa rừng trong lòng vẫn không khỏi hoang mang, người nóng bừng như lên cơn sốt. Lâu nay, thú rừng con nào bị ốm, bị chết thì quán Mèo rừng sẽ mổ thịt dù thịt đỏ, đen, vàng, tím lẫn lộn, dù cắc ké hay kỳ nhông, kỳ đà hay cá sấu đều vào soong chảo bốc mùi thơm lựng trước những cặp mắt hau háu như cọp rình mồi của dân đâm cha chém chú, nhưng đó là thịt... Đang suy nghĩ lúc bước sang đoạn cuối thì Nam hốt hoảng nhảy vào gộp đá mọc đầy lau lách, phía xa tên người làm và gã đầu bếp đang khệ nệ khiêng cả thùng nước nóng đặt cạnh suối, cả hai trở vào dùng đòn xóc gánh lặc lè chiếc rọ sắt ra ngoài. Sau khi nhớn nhác nhìn quanh lúc Nam chúi đầu ép mình sát đất thì hai gã lột hẳn bao gai, nhúng liền chiếc rọ sắt toàn mèo vào thùng nước nóng. Tiếng “miao... ngoào... ngoào...”, tiếng giãy dụa đập vào vách thúng bồm bộp, hai gã lại giở cao rọ, những khối đen sì ướt rượt gào thét bung mình cuộn tròn, lại nhúng xuống, giở lên khói bay mù mịt, tiếng gào lịm dần tắt nghẹn. Những hình thể tuột lông trắng hếu ngoắc ngoải co giật lúc cả hai nhúng xuống dòng suối. Chỉ trong phút chốc họ đã chặt đầu moi ruột, lủng liểng từng con như ếch vừa tuốt da. Lại thêm một con heo mọi bị đập đầu ném vào đống lửa thui sống, nó cong bốn vó co giật, lông cháy xèo xèo khét lẹt, các thớ thịt co lại vàng rộp. Gã đầu bếp ra thịt tại chỗ, thịt đỏ ửng như heo rừng, còn tên giúp việc thì xếp từng mảng thịt mèo trắng bong như thịt kỳ đà, cá sấu để Tam Mèo rừng mặc sức giới thiệu. Việc này mà lộ thì quán Mèo rừng phút chốc sẽ bị thiêu rụi, không khéo Nam cũng bị vạ lây, luật rừng sẽ bị xử lý tất cả những ai lừa dối, chờ hai gã gánh thịt băng băng vào quán, Nam vòng thật xa chỗ cũ như kẻ dạo chơi vừa về. Sa đã chờ lúc vừa thấy bóng Nam liền kéo vội đến bụi trâm bầu khi cơn mưa rừng chuẩn bị tuôn đổ, bầu trời chằng chịt những tia chớp, túi nước nặng nề sẽ ập xuống rùng rùng ở ngã ba Tân Lâm. Tiếng Sa ngắt quãng: “Gã Kỳ giúp việc đã thấy anh vào phòng của Tam Mèo rừng, coi chừng bọn chúng tìm cách khử anh, việc này nữa Sa nói cho anh biết là Sa không phải em gái Tam Mèo rừng, cầm lấy cái này anh sẽ hiểu thêm”. Sa dúi vội nắm lá đen sì vào tay Nam rồi vội chạy trở vào quán. Mưa đã nặng hột, rồi từng dòng từng dòng trong chớp nhoang nhoáng tuôn đổ, mưa quất rít trên người Nam, hàng cây vặn mình răng rắc lúc Nam quay người lao băng về lều, Nam thấy lạnh đến tê cóng, bàn tay từ từ xòe ra đưa lên mũi ngửi nắm lá có mùi nồng nồng và lần nữa tái mặt bởi đó là cần sa. Bên ngoài mưa vẫn sầm sập đổ, dòng suối bên dưới đang cuộn réo, bên quán Mèo rừng dao thớt đã khua khoắng, với lượng thịt ban chiều thì hẳn rằng đêm nay chuẩn bị đón lượng khách lớn. Nam rùng mình nổi gai ốc khi nhớ đến những cái chết không rõ nguyên nhân bởi sập hầm vàng, bẫy thú, bị trôi sông rồi với mình chỉ cần bất chợt ngủ quên, gã người làm lẻn vào mở tung các chuồng thú và rọ sắt nhốt bầy rắn hỗ vừa nhận về hôm qua thì cái chết của Nam có trời mới hiểu thấu. Nam lần dò ra cửa, phía quán Mèo rừng làn khói mỏng manh bốc lên tụ lại trên cành mằng lăng thành một hình nấm trắng nhợt, có tiếng tắc kè gióng giả từng hồi một như báo hiệu chấm dứt đợt mưa rừng, như nhắc cho Nam: “ở... không ở... bỏ trốn... tắc kè kè!”. Đi thôi, mưa đã sắp ngớt hạt, chiều đang buông dần thì bóng tối của núi rừng ập xuống rất nhanh. Nam lách mình ra ngoài, chạy lom khom theo vực suối rồi vấp phải rễ cây bổ nhào xuống nước, nước phăng phăng cuồn cuộn đẩy Nam trồi lên, ngụp xuống va vào tảng đá hất ngược rồi trôi xuôi dòng tấp vào chân cầu sắt. Nam lóp ngóp lên bờ người đau ê ẩm nhưng vội gạt các cành lá, nhoài người qua các bụi rậm mặc gai cào, cây quất rát rạt, mặc vấp ngã dúi dụi vẫn bật dậy lao đi. Nam thở dốc trong cơn mệt, đói, sợ đến lả người rồi hoa cả mắt khi nhận ra quang cảnh xa lạ ngỡ ngàng. Lạc rừng khi vào đêm lúc mưa lâm thâm lạnh buốt để Nam bật khóc, chân bước ngang dọc qua đám cỏ tranh, bì bõm trên những vũng nước trơn trượt tai nghe tiếng chim đêm vòng vọng: “Biáp... biáp... biáp...” đầy khắc khoải. Cơn mưa kế tiếp lại ập đến, nước thẳng băng như kẻ chỉ loang loáng đập vào mặt đến tê dại trong bầu trời sầm sầm chớp. Nam đã gào lên, tay vuốt nước mắt hòa trộn trong mưa đổ rùng rùng mãi đến lúc đặt chân lên đường lộ trải sỏi thì ánh đèn pha quét sáng trờ tới làm Nam loạng choạng, tiếng chân người lao đến, rồi tiếng người khẽ khàng: “Thằng Nam thu mua động vật ở quán Mèo rừng, sao nó lại xuất hiện ở đây nhỉ?” Tiếng người bên cạnh: “Đưa nó về trại, lẹ lên”. Trong mơ hồ cảm giác bồng bềnh lúc gió tạt qua tai ù ù, Nam nghe tiếng động cơ gầm lên lao vun vút rồi rẽ ngoặt vào căn nhà dưới gốc trâm già. Mọi người hối hả dìu ngay vào phòng rồi ly trà nóng pha đường đưa tới để Nam ngước nhìn, bật thốt: “Thùy râu!”. Đối diện trước mắt Nam là con người to cao vạm vỡ, bộ râu quai nón, đôi mắt xếch trông dữ dội cùng tia nhìn lành lạnh mà mỗi lần bước vào quán Mèo rừng mọi người đều e dè. Lúc này, Thùy râu lại cười hiền lành, câu nói nhẹ nhàng tương phản với gương mặt: “Nhận ra nhau rồi hả ông bạn, sao lại bỏ trốn? Kể vắn tắt để bọn tôi còn đi...”. Nam nghĩ, đằng nào cũng sa bẫy bọn chúng. Gần tháng nay Thùy râu ngày nào chẳng tạt qua quán Mèo rừng mà bù khú và cách chơi của Thùy râu làm lác mắt lãnh địa ngã ba Tân Lâm, ngón trỏ búng tách một phát rượu đã ồ ồ chảy đầy thau, tay gõ miệng chén thì thịt đã sắp đầy bàn, càng uống càng lầm lì để đánh gục từng đối thủ rồi từng cọc tiền mới cáu đập nhẹ vào tay Tam Mèo rừng. Có kẻ kháo Thùy râu buôn lậu gỗ, lại có kẻ nói Thùy râu thu mua trầm kỳ vì luôn cùng hội với lũ người này. Nam kể ngắt quãng khiến Thùy râu sốt ruột đưa mắt nhìn đồng hồ rồi đưa tay ngăn lại: “Thôi tốp, hiểu rồi ông bạn, giờ này ông quay trở lại cho!”. Vậy là hết, Nam tái người đầu cúi gục thì bàn tay nhẹ nhàng vỗ vai, chiếc thẻ cảnh sát điều tra chìa ngay trước mặt với tấm hình Thùy râu khiến Nam ngỡ ngàng và câu nói: “Nhận mặt lần nữa coi!”. Lại nghiêm giọng: “Anh hiểu công việc chú mày từ lâu, cứ quay lại sẽ có người bảo vệ an toàn. Yên trí, một ngày nữa thôi, chiếc bẫy sẽ sập xuống nhốt bọn thú người. Lập công chuộc tội đi bạn, lẹ lên trễ giờ rồi”. Nam bước ra sân, mưa đã tạnh hẳn, hai chiếc Honda 125 phân khối nổ máy, quét đèn trở đầu. Thùy râu ngồi sau Nam, bảo nhỏ: “Cứ xem như không có việc gì. Sáng mai đợt thú bổ sung về rất nhiều để bọn chúng vét chuyến chót rồi đấu giá quán Mèo rừng để ôm tài sản tẩu thoát, nhớ xem chừng con bé Sa, nó có tên trong danh sách bọn buôn người đi biên giới”. Chiếc xe vụt lên trên trước, tắt đèn rẽ vào con đường khúc khuỷu đầy cỏ tranh rồi dừng lại, Thùy râu chỉ hướng trước mặt: “Vòng lên trước một đoạn, rẽ trái thì gặp suối cạn để về nơi ở và nhớ rằng cứ thản nhiên bình thường”. Nam băng tới rồi vượt qua suối tìm về trại thú. Nơi đó vẫn im lìm, vắng lặng. Lúc vừa đến cửa, một bóng người bổ nhào ra ôm choàng lấy, Nam cuộn người lăn một vòng hai vòng va phải gốc cây đau điếng nhưng cố bật dậy định hất tung con người đang đè lên ngực đến ngạt thở thì tiếng hổn hển kề sát: “Sa đây, anh Nam”. Trong bóng tối Nam ôm gọn thân hình đã giãn ra mềm mại, tay vuốt khẽ mái tóc rối tung, tiếng Sa thì thầm: “Tam Mèo rừng phát hiện anh không có trong lều thú, hắn bảo em canh chừng lúc nào anh về thì báo hắn. Tối nay đông khách bởi có băng Thùy râu, sao anh không trốn?” Sa thổn thức khóc rồi hôn vội Nam khuôn mặt nhòe nước. Nam đỡ Sa ngồi dậy, dặn nhỏ: “Cứ bảo anh vừa đi tìm con trăn gấm sút chuồng mới về, mọi chuyện không việc gì phải lo”. Nam hôn nhẹ lên trán Sa rồi đi về quán. Đi được một quãng, Sa chạy lại để Nam ôm vội, xiết chặt thân hình đang run rẩy từng đợt: “Em yêu anh, nhưng anh sẽ chết mất!”. Lần đầu tiên trong đời, Nam dụi mặt vào khuôn ngực người con gái, miên man kiếm tìm đôi môi ấm áp ngọt ngào rồi đẩy vội khi chợt nghe tiếng Thùy râu oang oang trong quán: “Ê Tam! Lấy thêm rượu”. Đêm vào khuya, rừng vẫn âm u bí hiểm, tiếng gió quét trên lá, tiếng chân thú hoang sột soạt bên ngoài cùng tiếng giãy cựa của thú nhốt bên trong làm Nam không thể chợp mắt. Đã cột chặt cửa, bên cạnh là cây gỗ vạt nhọn nhưng vẫn thấy sợ cho dù biết Thùy râu còn ngồi bên Tam Mèo rừng, vẫn biết có người bên ngoài khu trại để bảo đảm an toàn cho mình nhưng vẫn thấy lo, đom đóm lập lòe từng bầy xanh lét như những mắt mèo chiều nay thét gào giãy chết, đôi mắt của gã giúp việc như cặp mắt của rắn hổ bành đang ngọ ngoạy trong rọ sắt dưới chân giường. Rồi trong cơn mệt mỏi, Nam dần chợp mắt...

Sáng. Khi trời còn mờ sương, Tam Mèo rừng bình thản đến chỗ Nam, cả hai sắp xếp để chuẩn bị đón đợt thú mới. Tam Mèo rừng cho biết, khuya nay hắn sẽ theo xe cùng Sa và gã đầu bếp về phố lo công việc. Nam cứ ở lại vài ngày với Kỳ nhận tiếp thú chờ hắn lên. Nam ậm ừ lơ đãng gật trong lúc cột những bao gai chất đầy baba. Có tiếng người ồn ào bên ngoài, Nam biết thú đã được tải đến khi Tam Mèo rừng cười nói vồn vã và lúc gọi tên người làm. Đúng như anh Thùy báo trước, đợt này ngoài hai con gấu ngựa kềnh càng bị bẫy, còn có beo gấm, kỳ đà, trăn, cá sấu thượng nguồn tuồn về. Xong việc, Nam xuống suối rửa ráy gặp Sa đang lau chùi nồi niêu soong chảo, đôi mắt đen láy buồn buồn, miệng nhếch cười như mếu. Xế chiều, mưa đổ ồ ạt của thời tiết định kỳ ở rừng thì có tiếng xe vào quán, những bóng người mặc áo tơi phủ kín thấp thoáng rồi vội vã lên xe. Dứt đợt mưa, Tam Mèo rừng xuất hiện nơi cửa: “Nam, sang uống bia với thịt nai, bọn đi trầm vừa tạt qua gửi khúc đùi!”. Nam sang, bia đã bật nắp chờ cùng thịt ướp sẵn chuẩn bị lên vỉ nướng. Tam Mèo rừng giơ cao ly mời mọi người: “Nào, ta uống chia tay vài ngày mới gặp lại, chiều nay nghỉ để chơi xả láng!”. Ly cụng ly côm cốp, bia sủi bọt tràn trề, mùi thịt thơm lựng trong cái nheo mắt của Tam Mèo rừng xoáy đến từng người. Gã người làm vẫn lầm lì, tên đầu bếp mặt đỏ gấc nhanh nhẩu chia thịt, Sa buông mái tóc che khuất khuôn mặt, Nam trệu trạo nhai thịt như nhai miếng giẻ rách. Hoàng hôn buông dần thì Tam Mèo rừng gọi Sa thắp đèn và bảo mọi người chuẩn bị công việc. Nam lảo đảo đứng lên bước vội ra ngoài - 8 giờ tối, 9 giờ tối, 10 giờ tối vẫn im lặng để Nam thấy lo nhoi nhói kể cả Sa không biết như thế nào. 11 giờ tiếng xe ôtô đã vọng tới trong cơn mưa lâm thâm lúc hàng quán đã dần đóng cửa. Hai chiếc, ba chiếc nối đuôi pha đèn sáng quắc dừng ngay quán Mèo rừng thì cửa đã bật mở, từng kiện hàng được đẩy lên thật nhanh. Tam Mèo rừng tay xách valy ra lệnh cho từng người với giọng đanh sắc. Nam cùng vài người nữa kéo lê những rọ sắt, bao tải đẩy dồn ép chặt vào thùng xe. Chiếc thứ ba gần đầy hàng chỉ còn cặp gấu ngựa đang lặc lè di chuyển và Nam vội liếc tìm Sa. Dưới gốc mằng lăng Sa đang nắm hờ túi xách mắt thảng thốt nhìn Nam thì tiếng quát đanh thép vang lên: “Tất cả đứng im!”. Đèn bốn phía bật sáng pha vào một điểm là quán Mèo rừng. Một giây trong sự bàng hoàng rồi cuộc xung đột diễn ra, xe trước giậm ga rú máy trong tiếng nổ của súng: “pằng pằng pằng!” lại tiếng đáp trả: “canh canh canh!”. Tiếng hét, tiếng hô náo loạn và những bóng người xông đến, chạy dạt. Nam thả vội chiếc lồng nhốt gấu đã bung sợi dây buộc cho nó lồng lên dữ dội để nhào đến chỗ Sa đang úp mặt vào gốc cây. Nam kéo vội Sa lăn vào bụi cây kịp tránh cái tát khủng khiếp của con gấu ngựa vừa sổng thì nó đã quay lại chụp ngay lấy tên giúp việc đang trờ tới để xé, tiếng rú hãi hùng và máu tuôn xối xả dù Thùy râu đã phóng tới đưa hẳn nòng súng vào miệng con vật bóp cò. Chỉ trong vài phút, sự náo loạn đã bị dập tắt. Tam Mèo rừng bê bết bùn đất đưa tay vào chiếc còng cùng đồng bọn trở vô quán. Đèn thắp sáng choang, Tam Mèo rừng nhìn Thùy râu sững sờ và những kẻ đến quán hắn ăn nhậu - Thùy râu cười bảo: “Ngạc nhiên lắm hả, tiền đâu mà tao đủ mua quán của mày, chỉ đến kiểm kê tài sản và kê thêm tội trạng, Dũng đầu bò ạ!”. Chủ quán Mèo rừng tái mặt vừa lúc những người cảnh sát từ trên hai chiếc U-oát bước vào. Sáng hôm sau, ngoài những tài sản từ trên các xe bốc dỡ xuống như kỳ nam, trầm hương bột vàng, thú rừng cùng danh sách những kẻ đồng lõa thì có một thứ đáng để chủ quán Mèo rừng lên giá treo cổ là những bao cần sa dùng cho việc nấu rượu và tẩm vào các món thịt thú rừng. Còn nữa, bạn tù vượt ngục của hắn là tên Kỳ giúp việc đã chết ngay đêm đó do vết thương quá nặng.

Nam về phố khi quán Mèo rừng đóng cửa. Chấm dứt những cơn mưa rừng triền miên cùng nỗi lo phập phồng đến thắt ngực. Những đêm đầu tiên chập chờn trong giấc ngủ, Nam vẫn thảng thốt như nghe quanh mình tiếng loạt xoạt, gào rú điên dại của bầy mèo nhốt trong rọ sắt phủ bên ngoài chiếc bao gai sờn rách. Tiếng “miao... ngoào ngoào...” của lũ mèo đang động dục chạy trên mái nhà tìm bạn tình khiến Nam choàng tỉnh, người ướt đẫm mồ hôi, run rẩy khi nhìn thấy những cặp mắt quét sáng quắc dưới ánh trăng đêm hướng về anh như những linh hồn hiện về với hình dạng trắng hếu, ngoắc ngoải co giật. Nam biết, bầy mèo ở quán đêm ấy đã cắn nát rọ sắt búng mình tuôn ra ngoài lặn sâu vào đêm tối mịt mù sương phủ của núi rừng. Nhưng nỗi ám ảnh trong Nam vẫn không thể xóa nhòa được. Nó như một cơn stress kéo dài hàng ngày mang nhiều ảo ảnh vì chuyện rừng với một người vừa bước vào đời.

Và Nam chợt nhớ Sa, trong thư Sa bảo đang vào làm ở nông trường trên Gia Lai. Mùa này nơi ấy hoa cúc quỳ vàng rực trải dọc các sườn đồi đầy nắng cùng gió, có cả mây trôi bồng bềnh, chỉ duy nhất đang thiếu một người.../.

Chị tôi

Má tôi nói, tôi cũng có chị, nhưng má sanh con so èo uột nên phải bỏ đi. Năm sau, má mới sinh mày, mày là con rạ chứ không phải là con so, thứ ba chứ không phải thứ hai, con cả đâu. Tôi thèm có chị từ khi tôi biết là tôi có người chị chào đời nhưng phải bỏ. Tôi thắc mắc: sao má không nuôi mà bỏ chị con chi vậy? Má kêu trời: Trời ơi sao con khờ vậy, bỏ đây là nói tránh vậy thôi chớ con là núm ruột, bỏ làm sao đành. Má nói rỉ rả: Cũng như mày, sanh năm Nhâm Ngọ, mới có bảy tháng mười ngày, tưởng bỏ rồi vậy mà tao nuôi cho tới bây giờ. Từ đó, tôi ao ước: phải má đừng bỏ thì tôi có chị rồi. Tôi thích có người chị lớn hơn tôi vài tuổi, nhưng phải giống như má, đi chợ về mua cho tôi gói xôi bánh phồng, gói bằng lá chuối, dắt tôi đi coi hát đình, lấy cái lược sừng của chị chải tóc cho tôi mỗi khi tôi ôm cái cặp đi học. Má xoa đầu tôi kể lể dài dòng lắm: Không có chị mà coi như có đi, chị ba mày đó, con cậu hai, anh ruột của má. Bà ngoại sinh ra hai anh em má rồi qua đời, ông ngoại nuôi cho tới ngày kháng chiến, cậu hai con mang nóp trên lưng, vai vác tầm vông vạt nhọn đi bộ đội. Ngày Cụ Hồ kêu gọi toàn quốc kháng chiến, cậu hai con là cảm tử quân, cùng mấy người nữa đánh vô đồn Măng Thít bên Trà Vinh, lấy được đồn nhưng hy sinh hết bốn người. Xác cậu hai và mấy chiến sĩ khác chôn trong cái kim tĩnh của nhà giàu ở Dừa Đỏ, thuộc huyện Càn Long, cách Giồng Trôm một cù lao lớn là cù lao Minh và một con sông lớn là sông Cổ Chiên. Má nói: Cậu hai con chết, bên ngoại con còn một mình má, rồi ông ngoại con qua đời, má như cái cây khô trơ giữa đồng. Má thì mồ côi mẹ, chị con thì mồ côi cha, hai cô cháu mồ côi hết, nên má thương. Mợ hai con đi cấy, nuôi chị ba con tới bây giờ ra mã con gái rồi.

Năm nào đám giỗ ông ngoại, mùa xoài, con nước rong tràn bờ, chị tôi cũng về cùng với mợ hai tôi. Hai mẹ con đi bộ ba cây số từ làng trên, quê mẹ chị. Chị kẹp tóc, áo bà ba, chân đất, người cao ráo, da ngăm. Chị giống má như đúc. Về tới nhà, đảo qua nhà trên, thắp nhang trên bàn thờ, khoanh tay thưa hết bà con, liền te te xuống bếp, nhập vào đội quân nấu nướng. Chị đứng miết cho tới cúng xong, mọi người ăn xong, chị mới lùa một chén cơm. Có vài lần chị rời khỏi bếp là để tìm tôi, dúi cho tôi cái bánh ít hay nắm xôi. Chị hơn tôi có hai tuổi, thành con gái; còn tôi cũng thành con trai, đã có bằng tiểu học, giọng nói đã ồ ề, mà sao tôi coi chị như má. Tôi ngoan ngoãn nghe chị dặn: Được đi học thì phải ráng em à.

Tôi học trung học ở tỉnh. Đám cưới chị, má tôi nói, thằng rể coi được, tuy nghèo mà siêng năng, có hiếu với cha mẹ. Bốn năm sau, tôi về đám giỗ ông ngoại, chị đã có ba con. Kháng chiến chống Mỹ xong, gặp lại, chị đã có hai đời chồng, hết thảy chín con, sau đó có thêm hai đứa nữa với ai đó không rõ, tất cả là mười một đứa. Dốt chữ nhưng được cái lưng nách, khỏe mạnh, sống thật thà, đơn giản, chịu làm lụng nên ai cũng thương. Đàn bà mà chống sào giựt dừa, trèo dừa đều giỏi. Dừa lão cao ba bốn chục thước mà chị leo như sóc, lên tới ngọn chị đạp dừa khô rơi xuống ầm ầm. Nói về nghề leo, thì chị leo cau không cần nài, lại biết chuyền từ đọt cau này sang đọt cau kia. Chị cũng giỏi nghề cạy dừa bằng cái mác cạy chuyên dùng, lột vỏ dừa bằng cái nằm chuyên dùng. Lột vỏ, cạy dừa cho lò sấy dừa mỗi tháng tính bằng trăm, bằng thiên trái. Chị đập dừa bể đôi, hai miếng đều nhau như chia. Thương lắm cái bàn tay xóc nằm, lột dừa của chị, da tay dày như mo cau, đen bóng như sơn mài. Bàn tay con gái mà như vậy thì nói gì đến sung sướng được.

Mỗi lần về quê, tôi đều ghé thăm mợ hai, thăm chị, thắp nhang trên bàn thờ cậu hai. Mợ hai ở căn chòi riêng cạnh chòi của chị. Hai cuộc chiến tranh đi qua thôn làng, để lại quá nhiều mất mát, đau thương. Nhà nghèo lắm, mỗi lần ghé, anh ba sai mấy đứa nhỏ chạy sang chòi ngoại mang cái ghế đẩu duy nhất cho tôi ngồi. Tôi có nhiều anh ba, nhưng anh ba nào cũng như anh nào đều lam lũ, thật thà. Mấy đời chồng của chị đều như vậy. Thời chiến tranh, có lúc, đường giao liên qua nhà chị, tôi ghé thăm chị một lần duy nhất được gặp ông anh ba, người chồng đầu tiên của chị. Lòng bàn tay anh cũng đen bóng như chị. Anh hiền như cục đất, ngồi với nhau cả buổi không nói câu nào, nói chuyện với thằng em vợ bằng ánh mắt vui vui. Tiếng duy nhất anh nói được là dô một cái, sau khi nướng trui con cá lóc và dằm đĩa muối ớt sừng trâu cay xé. Sau này mới biết, anh chết vì hiền, vì sống quá sơ lược, dễ dãi. Ra đi gặp vịt cũng lùa. Gặp duyên cũng kết, gặp chùa cũng tu. Anh làm du kích thuộc loại hụ hợ. Khi địch đóng đồn lập ấp chiến lược thì anh làm trưởng ấp, cũng hụ hợ, chết vì vấp mìn du kích, mà lại là mìn của thằng em rể tôi gài. Các ông chồng sau của chị, đại loại cũng như người chồng đầu tiên. Các con của chị đông, tôi không nhớ mặt, nhớ tên đứa nào cả. Sau chiến tranh, dừa đâu còn mà làm, chị quay sang gói bánh tét, bánh ú bán trong xóm, lần nào tôi ghé chị cũng bảo chờ bánh chín, ăn với chị cái bánh rồi đi, vậy mà rốt cuộc, tôi vẫn chưa được ăn cái bánh nào. Chị khóc rấm rức: Em ơi, chị nghèo quá, có cái bánh muốn cho em ăn mà cũng không được. Thời bao cấp, hai chị em đều nghèo. Nhưng dù sao tôi cũng có lương, có nhu yếu phẩm. Còn chị, đúng lý ra cũng có tiêu chuẩn con liệt sĩ, nhưng vì chị có chồng tề ấp nên chị không được gì. Bán bánh không đủ cho mười mấy miệng ăn, còn nói gì chuyện cho chúng đi học. Con nhà nghèo, dễ nuôi, đứa nào cũng ăn như thổi, lớn nhanh, vào đời bằng con đường làm thuê, phát cỏ, bồi vườn, trèo cau, leo dừa, nói như chị là “quơ quào mà sống”.

Qua thời bao cấp, đến thời đổi mới, tôi ngày càng ít về và về cũng ít gặp chị. Nghe má nói, chị với mấy đứa con gái lớn ở đợ trên Sài Gòn, mấy đứa con trai đi gặt mướn ở tận Cà Mau, Đồng Tháp. Thời bao cấp mà còn đói, thì thời thị trường, chắc có trúng số mới giàu. Cũng như bao người nghèo lại dốt khác, đời chị và các con cháu rồi sẽ ra sao? Thật sự, tôi không dám trả lời câu hỏi đó.

II[/b]

Một hôm, tôi đi làm về, vừa khép cửa phòng, nghe có tiếng chân thình thịch lên cầu thang, tiếng gọi ý ới: Em ơi, em Trí ơi, em ở đâu? chị kiếm em nè, em ơi, Trí ơi. Dù lâu không gặp, chỉ nghe cách gọi tên tục, tôi biết ngay là chị. Đưa chị vào nhà, chị lột nón lá, vừa thở vừa quạt, mếu máo: Em ơi, em cứu chị. Mất con út Mười Một rồi. Người ta hứa với chị, cho nó bưng cà phê, mỗi năm hai chỉ vàng để chị chuộc hai công đất hương hỏa của ngoại. Được mấy tháng, chủ báo là nó bỏ trốn rồi. Em ơi, chị sợ nó đi làm...

Chị bỏ dở câu nói, vẻ mặt hốt hoảng. Khi bình tĩnh lại, chị mới kể tỉ mỉ về con Cúc: Nó đẹp nhứt nhà. Hồi em về, cái con nhỏ hay đeo theo em phá cái máy chụp hình, là nó. Nó càng lớn càng đẹp, nhiều người đi hỏi nhưng nó không chịu. Nó muốn ở với chị, làm lụng nuôi chị. Nếu có chồng, nó cũng muốn chị bắt rể. Mới mười bẩy mà nó biết suy nghĩ. Nó nói, anh chị em trong nhà, ai muốn ra riêng thì ra, trừ nó và thằng út Mười Hai thì nó nuôi lớn để kiếm vợ cho nó, sanh con để nối dõi tông đường. Chị giấu nó cái chuyện chị cầm hai công đất lấy hai chỉ vàng làm vốn mua bán trái cây nhưng nó biết. Nó xin đi làm ở Sài Gòn, bưng cà phê trong vòng một năm lấy tiền chuộc lại miếng đất. Nó còn hứa với người yêu là thằng Tư Rẫy, chuyên kéo đờn cò cho đám tiệc, ba tháng sau nó về làm đám cưới. Chị tưởng mọi chuyện dễ dàng, nên cho nó đi. Ba tháng nay, tháng nào nó cũng gửi tiền về nuôi chị, nó nhắn: vàng chuộc đất chờ nó gửi về sau, thế nào cũng có. Chẳng dè, nó gặp tai nạn gì mà không về. Rồi chị nghe người ta nói nó đi làm... nó đi làm...

Chị lắp bắp mấy lần, nói không nổi cái chữ mà chị muốn nói. Chị lại kêu trời: Trời ơi, con út Mười Một mà có bề gì, chị làm sao sống được. Khóc đã rồi giận, chị nổi giận thật sự, mắt chị đổ lửa, chị nghiến răng nói: Nếu quả thiệt mà nó đi làm... bậy thì chị tìm cho được nó, chị đem về nhà bằm nó cho cá trê phi ăn. Biết chị từ tuổi ấu thơ cho tới bây giờ, hai chị em tóc bạc như nhau, tôi mới thấy chị giận lần đầu. Nhưng chị không giận lâu, cái đau đớn, cái tủi cực nó xâm chiếm, giằng xé chị. To con là vậy mà trước nỗi khổ tâm, chị teo tóp lại. Lưng rộng, vai ngang là vậy mà còng rũ xuống trên chiếc ghế mây. Chị bưng mặt khóc, cái khăn rằn không đủ chứa nước mắt chị.

Tôi chở chị trên chiếc xe Honda 67 cà tàng, chạy khắp các quán cà phê, quán bia nào mờ mờ, tối tối, nghi là có ôm để tìm con út Mười Một. Chị chỉ biết cái quán cà phê ôm ở đầu đường Hai Bà Trưng, ngoài cổng có cây bông giấy, chỉ vẻn vẹn bấy nhiêu thông tin. ở Sài Gòn này, bông giấy đâu mà chẳng có. Dọc đường tìm kiếm, chị nói luyên thiên. Chị nói con út Mười Một nó hay xức dầu bạc hà. Đi cách ba bờ dừa chị cũng nhận ra mùi của nó. Vô quán có nó là chị biết liền. Chị đâu biết rằng, đã là tiếp viên quán cà phê, quán bia ôm, nước hoa rẻ tiền còn bị chê, huống chi là dầu bạc hà. Chị lại nói con nhỏ tóc dài, tới gót, mỗi lần chải tóc phải đứng trên giường. Chị đâu biết rằng, làm tiếp viên thì người ta chuộng tóc model, chớ chẳng cần dài ngắn gì. Chị nói thằng người yêu nó dưới quê làm nghề bẫy chuột trên ngọn dừa, giỏi trèo leo, chỉ quấn điếu thuốc rê nhỏ là lấy được ổ ong ruồi bùm xùm như cái quạt mo. Thằng này mồ côi, chịu ở rể, nhưng một chữ bẻ đôi không biết. Nếu tụi nó thành vợ thành chồng thì dốt cộng với dốt thành ra dốt đặc, thành ra ngu. Nhưng ngu thì ngu miễn là tốt còn hơn khôn mà đi làm con...

Chị bị dị ứng với cái chữ mà chị nói hoài không ra. Như là chị sợ nó làm dơ miệng, bị thụt lưỡi nếu như để cái chữ đó vào miệng. Rồi sau đó, chị im lặng, im lặng miết sau lưng tôi.

Ngày đầu tiên như vậy là không được gì. Tối lại, tôi phải đổi chiến thuật, nhờ đến đồng nghiệp chuyên viết phóng sự đèn mờ tên là Thái Linh, trước đây viết các bài pháp đình sau chuyển sang đề tài xã hội đen. Tay phóng viên này quen thuộc giới chủ chứa, chủ nhà hàng, cả giới bảo kê nữa, như thuộc lòng bàn tay. Tôi hy vọng, qua bọn này anh ta chắc chắn sẽ nắm được danh sách số tiếp viên ở huyện Giồng Trôm, thuộc xứ dừa Bến Tre. Thái Linh thuộc loại bị Khổng Tử chê là “Xảo ngôn, lệnh sắc, tiểu hỷ nhân”, nghĩa là: Nói năng khéo léo, nét mặt niềm nở, hạng người đó ít có lòng nhân. Tôi phải nhờ đến anh ta, vì trong trường hợp này, người có lòng nhân lại vô tích sự vì chẳng hiểu mô tê gì về đèn mờ. Cái dở của người tốt là không biết gì hết về kẻ xấu, nên chỉ tôn thờ đạo lý chung chung, trong số đó có tôi. Mất một đứa cháu gái mà không biết ngõ ngách hang hùm thì làm sao cứu được nó. Trong trường hợp này, nếu không có Thái Linh thì khó tìm được út Mười Một. Thái Linh, dù sống thực dụng nhưng có cái tốt là hay giúp đỡ bạn bè. Phương pháp của anh ta là loại trừ dần để chỉ còn lại số tiếp viên xã M, rồi còn tìm hiểu trong số tiếp viên là đồng hương xã M, nhất định có người biết. Chị tôi tả con gái mình cho Thái Linh: Nó cao gần một mét bảy, mắt đen, mũi thẳng, tóc dài, da sáng, tiếng nói trong vắt, cười tối ngày. Nó không biết buồn, nhà nghèo khổ, có mặt nó là vui liền. Thái Linh lớn tuổi rồi mà chưa vợ. Nghề viết đèn mờ, có vợ, nhất là vợ ghen thì chỉ phiền toái, lôi thôi. Sống độc thân, muốn viết sao thì viết, chẳng ai hạch sách có thật hay không. Viết úp úp mở mở, lá mặt lá trái càng hấp dẫn thì càng có người đọc, có nhiều tiền. Với các ông chủ sộp, nó còn dùng bài báo để kiếm tiền thưởng, “trị giá tiền thưởng” các bài báo cao gấp trăm lần nhuận bút. Những bức ảnh nó chụp cũng hái ra tiền, chỉ cần ảnh ai đó đang trác táng, họ sẵn sàng chuộc bằng tiền triệu. Thâm niên viết bài, chụp ảnh đề tài này giúp nó trở thành tay trùm ăn chơi nhân danh ký giả, bắt bồ dễ dàng nhiều cô do chủ cho không, lại còn được lựa chọn thứ gái “din”, gái “xịn”. Nó nghe chị tả con út Mười Một, mắt đảo lia, lấy làm đắc ý lắm. Nó nói: Chị có đứa con gái model bốc lửa vậy mà để mất rất uổng. Nó khen mà mắt nó long sòng sọc, như mắt con chồn ngửi được mùi gà mái tơ. Tôi thấy nó rút khăn lau mồm, nuốt ực nước miếng thèm thuồng vô cổ họng, cục hầu gồ như trái ấu. Nó nhẩy lên xe vù đi rồi, chị tôi mới hoảng hốt thực sự. Chị không tin tay phóng viên này là người tốt. Bản năng tự vệ của con gà mẹ nhắc nhở chị hãy coi chừng con bù cắc này. Linh tính cũng đã báo cho chị điều đó. Chị tức tốc đứng dậy cầm nón lá, bảo tôi, hai chị em mình phải đi liền, không được chậm trễ. Chị nói, ngày hôm qua, có mấy lần chị thoáng nghe thấy mùi dầu bạc hà, chị nghi nó ở quán bông giấy thật.

III[/b]

Tôi mượn đồ của vợ tôi cho chị mặc, hơi chật, nhưng giấu được lớp vỏ nhà quê. Mặc đồ thị thành vào, trông chị giống như một bà chủ vựa rau dưới chợ Cầu Ông Lãnh, dáng chị chắc đậm, có nét quyền uy, chỉ cần thêm tí vòng vàng hơi bị thừa của bà chủ vựa thì chắc chắn chị là bà chủ vựa thật sự. Vợ tôi đánh kem xóa mất mầu nắng rám trên khuôn mặt trái xoan của chị, thêm tí son môi màu nâu nhạt, chị đã biến thành một con người khác. Đứa em dâu còn cẩn thận đeo cho chị hai tròng kiếng model gọng ti tan bạc, giả như kiếng cận thị. Chị đeo kiếng vào, trông chị trẻ ra, sang trọng như một nữ giám đốc một công ty kinh doanh vàng bạc đá quí.

Hai chị em ngồi vào góc khuất của nhà hàng, như đang gài độ làm ăn. Uống hết hai ly chanh đường, đến hai ly cam vắt, tôi vẫn thấy chị là người nhà quê, chị lặng lẽ uống, mỗi lần tợp một hớp là mỗi lần chị nhăn mặt, như người Bến Tre thường nói: giống cụ Phan uống thuốc độc. Chị ngồi như lên đồng, mắt ngó đăm đăm vào đâu đâu, không nói lời nào, không làm bộ, không đóng kịch gì cả. Khách khứa ngày một đông, nhưng không ai vào bàn uống cà phê, người ta đi tuốt vô trong mà không thấy trở ra. Các cô tiếp viên cũng vậy, các cô đi lướt qua các bàn cà phê tỉnh như không, chẳng ai mất công nhìn khách. Ai cũng chăm chăm bước vào sâu trong nhà hàng, phía sau cánh cửa nặng nề có người ngồi canh. Như vậy là, nếu khách không qua chỗ tiếp tân thì sẽ không thể vào bên trong được. Tôi có cảm giác là chị tôi không biết được điều này. Chị lim dim đôi mắt ẩn dưới lớp kiếng lấp lánh. Chỉ có cánh mũi chị là phập phồng, có vẻ như đang hoạt động quyết liệt, vì tôi thấy cánh mũi chị luôn hướng về phía bên trong quán cà phê, phía bên kia các bức vách ngăn. Trong đó ồn ã tiếng cười của các bàn nhậu và dàn nhạc với tiếng trầm và bổng rền vang đến nặng tai, tức ngực.

Đã đến mười một giờ đêm, tôi định khuyên chị về, nhưng chưa kịp nói ra thì thấy Thái Linh bước vào quầy tiếp tân, hắn có vẻ tỉnh táo, linh hoạt hơn bình thường. Ôm cô gái tiếp viên vừa đến hút hít lia chia, nói mấy câu gì đó với cô quản lý ở quầy tiếp tân rồi hắn dắt tay cô gái đẩy cánh cửa đi thẳng vào bên trong. Chỉ cần một thoáng cánh cửa mở, tiếng ồn bị nhốt lập tức thoát ra ầm ầm. Sự xuất hiện của Thái Linh cũng như tạp âm đinh tai nhức óc không mảy may làm cho chị xúc động. Chị vẫn cứ tiếp tục “tham thiền nhập định” hướng hai cánh mũi phập phồng vào phía bên trong. Rồi đột ngột, chị đứng dậy ra hiệu cho tôi ngồi im, một mình chị đi vào trong. Tôi không đành để chị đi một mình, liền bám sát theo chị. Chị tiến tới quầy tiếp tân như một bà chủ sành điệu. Chị nói: “ủa, mới thấy chú Thái Linh vô, chú ấy đi đâu rồi vậy cô”. Cô tiếp tân có đôi môi dày, hàm răng đều như hạt bắp non, nở nụ cười mê hồn và cặp mắt liếc sắc như dao nhìn chị nhíu mày như lục trong trí nhớ tìm làm quen. Cô tiếp tân lắc đầu: Thưa bà, ở đây đâu có Thái Linh nào. Chị tôi đon đả: Thái Linh đi tìm cô em là út Mười Một ở Bến Tre lên. Tôi hẹn với Thái Linh trong kia. Chị đưa tay chỉ cánh cửa nặng nề đang đóng chặt, có một thanh niên tướng tá như đô vật đang canh: Thưa bà, Thái Linh nào tôi không biết, xin lỗi bà, không có ai là út Mười Một ở đây. Chị tôi dứt khoát: Thôi, không phiền cô làm gì, để tôi tự đi tìm cũng được. Nói xong chị tôi đi nhanh tới cửa. Kịp nhận cái nhướng mắt của cô tiếp tân, tên bảo kê đứng dậy cản đường nhưng sau khi nghe chị nói nhỏ gì đó với nó thì chị đẩy cửa bước vô trong. Tôi đi theo sát chị nhưng bị tên bảo vệ cản lại. Tôi đánh liều nói: Tôi là xếp của Thái Linh đây. Thế là như có phép thần, tên đầu gấu để tôi tự do vào cửa. Như vậy, chắc chị tôi cũng đã dùng “mật hiệu” loại này?

Thì ra đây là cả một thế giới mà phải nhắm mắt lại, định thần trong giây lát tôi mới nhận ra một cách mơ hồ là tôi đang lệch lạc vào một lãnh địa chỉ có ở âm ty, ánh sáng xanh lè ma quái chớp lạch soi không rõ những hình thù mờ ảo trong khói thuốc và nồng nặc hơi người. Sân khấu run rẩy trong tiếng saxso ảo não quyện với làn sóng âm cực trầm ầm ì như sấm rền, thỉnh thoảng ré lên âm bổng cao vút chát chúa, loảng xoảng như tiếng đổ vỡ pha trộn với tiếng gươm đao và chạm tóe lửa và tiếng thét kinh hoàng khàn đục của cô ca sĩ trang phục một mảnh lá nho thời thượng... cổ. Không gian sặc mùi rượu, da thịt bị yêu tinh kích thích, hình hài ma chơi động cỡn gào thét rung chuyển như cơn động đất cuối cùng của ngày tận thế.

Chị tôi đứng nép vào góc tối nhất, thoạt nhìn chị tưởng như đó là một pho tượng bị bỏ quên. Chỉ có ánh mắt chị là còn lóng lánh thần lực và, tôi đoán, cả hai cánh mũi của chị nữa, cũng đang cùng với đôi mắt kiếm tìm thân hình mảnh mai của thần vệ nữ xức dầu bạc hà là út Mười Một. Để giúp chị, tôi cũng căng mắt ra nhìn xung quanh vũ trường lổn nhổn bàn nhậu. Nhưng tôi vốn là người chủ bại ngay từ đầu. Làm sao tôi có thể nhận ra cháu tôi trong bát nháo người ngợm điên khùng này. Với tôi, nó là cô gái quê khỏe mạnh, cân đối có nụ cười thường trực và thỉnh thoảng có tiếng cười giòn tan. Giờ này, nơi đây nó dễ gì giữ nguyên được cái chất đồng nội ấy. Tất cả mọi cô gái ở đây môi xanh hoặc đen, tóc vàng hoặc đỏ, mắt tô kim tuyến lóng lánh trên cái nền da màu máu bầm và thời trang model hai mảnh. Thói phồn thực hiện đại tiếp thị tối đa con người lõa lồ, kịch bản và đạo diễn sử dụng kỹ năng nghề nghiệp thô bạo nhất để giật những kỷ lục kích thích cảm giác điên cuồng. Một giây cảm giác mạnh được chất thuốc lắc tiếp sức làm cho con người bộc lộ đến tột đỉnh bản năng thú vật và từ đó sinh lợi nhuận tối đa cho những kẻ kinh doanh trong ánh sáng ma trơi. Kim Cúc, dù có là thiên sứ đi nữa cũng sẽ không thể nào không tan chảy trong cái lò luyện kim ngân siêu nhiệt độ này.

Tôi thất vọng và kiên quyết tiếp tục ý định chủ bại của mình. Làm sao trong vòng một phút, tôi phải nói thẳng với chị hãy rời bỏ nơi này dù có gặp được Thái Linh và út Mười Một hay không. Tôi chen lấn trong làn sóng người đang quay cuồng để đến phía bên kia sàn nhảy, nơi chị tôi hóa đá từ nãy giờ. Nhưng khi tôi tới được vị trí thì chị không còn ở đó nữa. Chị đã biến mất trong cơn run giật mê muội đã đến đỉnh điểm cao trào của nhà hàng vũ trường Bông Giấy. Mồ hôi nhớp nhúa trong áo, cổ khô đắng, chân bắt đầu không tuân theo sự điều khiển của trí óc nữa rồi.

Trong khi tôi thấm thía nỗi thất vọng đang gặm nhấm dần chút cố gắng do thương chị mà có thì chị lù lù xuất hiện, một tay nắm tay con út Mười Một, tay kia túm áo nó lôi ra cửa. Tôi kinh ngạc nhận ra, không còn gì là con út Mười Một trong trí nhớ của tôi nữa. Nó ốm nhách, cao nhồng, tóc cắt ngắn cũn cỡn như chiếc khố của người thiểu số. Còn khuôn mặt nó thì đúng là quái chiêu: môi đen, mày đỏ, mắt xanh...

Vất vả lắm chị tôi mới thoát khỏi mạng lưới bảo vệ, bảo kê chìm nổi nơi đây nhờ có sự can thiệp từ xa của Thái Linh. Nhìn thân xác bèo bọt của út Mười Một, tôi đoán biết vì sao Thái Linh không xuất hiện để báo công cứu mạng. Khi chúng tôi về tới nhà thì đêm đã về sáng. Trút bỏ bộ đồ “bà chủ”, rửa sạch son phấn và bỏ kiếng trắng model không độ ra, chị tôi đã trở lại là người nông dân tảo tần trong lớp áo bà ba vai sờn, đối diện với đứa con gái giờ đây, dưới ánh sáng bình thường và trong mắt những người trong gia đình, nó hiện nguyên hình là con yêu tinh nhền nhện trong các hang động của trí tưởng tượng. Nó ngồi xổm trên ghế, cúi mặt đốt hết điếu này đến điếu khác, không nói không rằng, mặc cho chị tôi tra hỏi đủ điều. Chị tôi năn nỉ nó đi tắm, thay đồ nó cũng im lặng, không mảy may xúc động. Cơm dọn ra nó không thèm ngó tới, dù biết cả nhà đói rã ruột, nó cũng chỉ liếc nhìn mọi người với ánh mắt lạnh tanh.

Chị tôi lắc đầu, nước mắt giàn giụa: Đã ra nông nỗi này thì mẹ đâu còn gì để trách con nữa. Nếu biết con như vầy thì mẹ đâu có lặn lội tìm kiếm làm gì cho cực cái thân. Bây giờ, trước mặt cậu mợ con đây, mẹ chỉ muốn con nói thật, con muốn gì. Con nói đi...

út Mười Một vẫn lặng thinh, không thèm mở miệng. Nó móc trong thắt lưng lấy ra một chiếc nhẫn có nạm viên kim cương và lần mò trong bóp, trong áo ngực lấy ra những đồng tiền đủ loại, nhàu nát vuốt phẳng, xếp ngay ngắn và bỏ tất cả vào chiếc bóp nhỏ xíu rồi đặt lên bàn. Nó nhún vai và thở dài tỉnh bơ như đang một mình trong phòng riêng. Xong, nó lấy tấm gương nhỏ soi mặt, bằng những động tác cực kỳ nhanh, nó chỉnh trang tóc tai, mặt mũi, áo váy... rồi từ từ đứng lên. Đến bây giờ nó mới nhìn thẳng vào mọi người bằng con mắt thách thức, lạnh lùng. Rồi rất bất ngờ, nó bật khóc trong lòng hai bàn tay gầy guộc, móng tay sơn màu tím bầm. Nó đứng khóc lâu lắm, hết khóc, nó lại ngồi trở xuống ghế, lấy khăn tay chận hết nước mắt, lại lấy tấm gương nhỏ soi mặt trang điểm cực nhanh một lần nữa và bất ngờ đứng lên. Nó cầm lấy cái bóp nhỏ xíu trong đó có chiếc nhẫn kim cương và một số tiền đến bên mẹ. Mắt nó chớp liên hồi, người nó run lên, lảo đảo, nó cố kìm nén tiếng khóc, giọng nó chứa đầy uất nghẹn.

- Má ơi tha tội cho con. Con làm tất cả chỉ vì kiếm tiền. Nhưng khi có tiền rồi thì con không dám về, cũng không dám gặp ai hết. Nhà cậu đây con biết mà con cũng không dám tới. Cậu mợ tha lỗi cho con. Bây giờ má cầm cái này về bán cho người ta để chuộc lại công đất, còn dư thì má đi lấy hài cốt ông ngoại con về. Má nói với anh Tư Rẫy đừng chờ con. Còn con... thì chỉ khi nào chết con mới trở về nhà...

Nói tới đây, nó nghẹn lời, nhào tới ôm má nó, khóc rống lên như chưa từng được khóc. Chị tôi đứng như trời trồng, nước mắt rơi lã chã. Tôi và vợ tôi như bị hóa đá trước cái tượng đài người mẹ quê, áo bà ba khăn rằn vắt vai và đứa con gái út héo hon run rẩy trong lớp vỏ tân thời đang ghì lấy nhau, đang chống lại cái khoảng cách vô hình.

Tôi nhìn trân trối cái tượng đài Mẹ Con ấy không biết bao nhiêu lâu. Từ trong đáy lòng tôi, ý nghĩ bất chợt cất lên thành lời nói: “Thôi, đừng khóc nữa, út Mười Một, con!”. Tôi đã nói với cháu gái tôi câu đầu tiên của cậu dành cho cuộc đời của đứa cháu gái. Và đó cũng là câu nói tận đáy lòng của thằng em dành cho người chị đau khổ của tôi.../.

(Tạp chí Nhà văn)

Ngưỡng cửa cao

Gió thốc vào người cô ở chỗ khúc ngoặt như trò đùa của trẻ con. Đi qua khúc ngoặt, sang mé núi bên này, cô không còn phải quay nhìn lại phía sau với hàng đống ý nghĩ lộn xộn trong đầu. Chiều đang dềnh lên, nhanh như nồi cơm sôi không kịp mở vung. Nhà thấp tối trước, nhà cao tối sau, càng gần trời càng tối muộn. Nhà của cô ở trên cùng, có mấy viên ngói mới chèn vào lớp ngói cũ ở đầu hồi bên phải như một miếng vá khéo.

Sính đứng như chôn chân ở cửa, hai cánh cửa mở toang, ép vào bờ tường. Hai bàn tay Sính xoắn vào nhau, mắt Sính loang loáng ướt.

Sính vẫn còn nhớ từng lời cô nói với Sính đêm ấy... “Ngày mai em về xuôi. Nếu ông trời giữ em ở lại thì em với anh có cố đến gần nhau cũng chỉ như người say lội ngược đầu nguồn tìm sông thôi. Còn nếu ông trời thả em đi thì chân em tự khắc biết đường mà đi. Anh đừng tìm em. Chờ một tuần trăng mà không thấy em lên là em lạc sang đường khác rồi... Anh khóc đấy à? Đàn ông mà dễ khóc thế thì không làm được việc gì lớn đâu...”.

Sương đi rồi, Sính cứ ôm cái cột nhà, đập đập đầu mình vào đấy. Sính ngu dại quá. Sính không biết nói với cô ấy được câu nào như ý nghĩ trong đầu Sính. Có khi nói cô cũng không nghe, nhưng ít ra cũng gửi theo cô được cái gì nằng nặng. Còn bây giờ, Sương đi rồi. Biết đâu trong đầu Sương không có cái mặt Sính, không có lời thương lời buồn Sính nói. Thế thì có cái gì dẫn cô quay về với Sính được? Leo dốc thì khó chứ xuống dốc dễ lắm. Chỉ một lúc thôi, trong mắt Sính đã không có bóng cô rồi...

Bà cô ngồi ở bậu cửa, cắm cúi nhặt đỗ tương giống, không biết có phải tại mắt kém không mà cứ nhặt lẫn hết cả. Hồi lâu, bà cô nói với Sính mà không ngẩng mặt lên nhìn:

- Trong bụng con Sương giữ được chén rượu ngày cưới thì nó còn nhớ mày, không giữ được thì nó quên đường về. Núi rừng này không đẻ ra nó thì không bắt được hồn nó ở lại. Một mùa cưới nữa không thấy nó về là tao cưới vợ mới cho mày.

- Bà cô... - Sính nghẹn giọng - bà cô già rồi, lẩm cẩm rồi. Lời hay không nói toàn nói lời xấu. Có phải tại bụng bà cô hay nghĩ xấu không? Có phải vì thế mới không lấy chồng không?

- Mày...

Bà cô chống tay vào đầu gối, khó nhọc đứng dậy. Giũ giũ đám vỏ đậu tương dính đầy trên váy, miệng lập cập nói không ra câu. Giận thằng cháu quá. Có lớn mà không có khôn. Mắt to thế kia mà chỉ nhìn thấy hạt đậu dưới chân váy bà. Con Sương có bùa hay sao mà khiến thằng Sính không còn là thằng Sính nữa.

Sính thấy bà cô giận thì bỏ đi. Sính đang buồn quá nên lỡ miệng nói bậy mấy câu, bà cô giận là phải lắm. Nhưng bà cô không hiểu cho Sính. Sính nhớ vợ quá mà. Cái giường nằm một nửa, nửa kia có gối mà không có người, gió chạy rầm rập trên mặt chiếu hoa.

Đêm nào Sính cũng phải úp cái gối của vợ vào mặt mới ngủ được. Nhưng chỉ được hai ba đêm thì cả hai cái gối cưới đều chỉ có mùi thuốc lào, không còn biết được cái nào vợ Sính vẫn gối nữa. Không còn cái gối của vợ thì Sính chuyển vào nằm nửa giường bên trong. Vợ Sính có thói quen lúc nào cũng nằm sát vào vách, Sính cứ kéo vợ nằm lui ra ngoài một lúc thì cô lại dịch vào, giường rộng mấy cũng dịch vào, kéo cả Sính theo. Nhiều hôm hai vợ chồng chỉ nằm hết có nửa giường. Sính nằm vào chỗ của vợ, cảm thấy cánh tay mềm mềm của vợ vẫn đặt ở chỗ này.

Trong nhà, chỗ nào cũng có dấu tay Sương. Từ cái vung nồi đến bộ ấm chén uống chè. Trong bụng Sính lúc nào cũng như có người đổ rượu mạnh vào, rồi thả thêm một que diêm đang cháy nữa. Chỉ có rượu bị đốt cháy mới bỏng thế. Không biết vợ mình đang ở đâu, có ai làm gì xấu cho vợ mình không? Được một nửa tuần trăng rồi. Bắt đầu mùa mưa nên không thấy trăng mọc, chỉ nhìn vết vạch trên cột nhà mà biết thôi. Mưa mãi, bà cô sốt ruột vì củi đun sắp hết, còn Sính lại mong mưa nữa. Mưa thì trăng không đến, Sính còn chờ đợi hơn được.

Trong bản có người ác miệng bảo tại Sính không mất đồng bạc trắng nào nên không buộc được chân vợ. Ngày Sính cưới Sương, nhà gái không có ai, chỉ có mấy cô giáo ở điểm trong, điểm ngoài đến dự. Đấy cũng là đám cưới đầu tiên ở Sủng Tráng cô dâu không mặc váy cưới, cũng không có lễ đón dâu, cả bản đến hết, cả những người quên không mời cũng đến. Đến vì Sương. Sương là người nhà của cả Sủng Tráng mà.

Việc Sính lấy được Sương giống như người thợ săn giỏi bắt được con thú quý, không ai ngạc nhiên. Nhà Sính nghèo, lại chỉ có hai cô cháu, mọi việc cho đám cưới cả làng mỗi người một tay lo hết. Bỏ công bỏ việc, cả Sảng Pả say hai ngày liền. Ai cũng muốn giữ Sương ở lại mãi với Sủng Tráng mà không nghĩ ra cách. Nay Sương làm dâu Sủng Tráng thì ở lại là phải quá rồi, không phải lo gì nữa.

Vậy mà Sương cũng đi. Đã uống chén rượu vợ chồng, không đón dâu nhưng ông chú họ xa cũng đã quay con gà ba vòng trên đầu Sương, thế là Sương được ma nhà chồng giữ hồn cho rồi. Sao Sương không biết nghĩ trước nghĩ sau?

Hôm nào cũng thế, Sính để đến đêm khuya, sắp sang ngày hôm sau rồi mới cầm dao khắc thêm một vạch lên cột nhà. Sính muốn một ngày dài thêm nữa ra, nhưng càng muốn thế thì ngày càng ngắn lại. Sính càng làm nhiều việc để bớt nóng bụng đi thì lửa trong bụng càng cháy mạnh. Một vạch, hai vạch, ba vạch... mấy ngày đầu Sính còn đếm, sau không đếm nữa, các vạch khác cũng xít lại gần nhau hơn...

Sính không biết, rằng lúc này, Sương đang ở một nơi mà ngựa đi mỏi chân không tới. Cũng như Sính vẫn không biết trong đầu Sương nghĩ gì, không biết vì sao Sương xinh đẹp thế lại chịu lấy Sính, người đàn ông cuối cùng của một dòng họ nghèo, không có một đồng bạc trắng chôn dưới cột nhà.

*

Sương cũng không ngủ được. Trả trước cho chủ nhà trọ năm nghìn, Sương gần như bò qua một dãy người để tìm chỗ nằm sát tường, cố dỗ cho giấc ngủ đến. Sương phải ngủ, để không còn nhớ tí gì của thị trấn này. Chiều nay, lúc ăn cơm ở bếp tập thể của phòng, ông trưởng phòng bảo Sương:

- Cố ở thêm vài năm nữa rồi tôi đặc cách cho về vùng thấp. Giỏi như cô lại có thâm niên vùng cao, dăm ba loại ưu tiên nữa là bố trí được chỗ làm ngay thôi.

Nếu là Sương của mấy năm trước thì thế nào gã trưởng phòng cũng đã nhận được một cái muôi múc canh dính đầy mỡ vào mặt rồi. Chưa có một ngày trọn vẹn ở điểm trường nhưng trí tuệ nghèo nàn cũng đủ cho gã hình dung được những cùng cực mà những cô gái còn trẻ như Sương phải đối mặt. Sao có thể tưng tửng như thế?

Bên ngoài bức tường là quán bán phở. Sương hình dung tấm lưng to bè bè nhớp nháp mồ hôi của bà chủ quán tựa đúng vào phần tường ngang mặt cô, rùng mình. Nghe tiếng rao bánh mì, Sương nhỏm dậy. Những đứa trẻ của cô coi bánh mì, dù chỉ là thứ bánh cứng quèo, bé như lưỡi mèo, xin xỉn đen, dính cả cát bẩn, bán ở thị trấn là một món quà đặc biệt. Và bao giờ những đứa trẻ gái cũng để dành được một mẩu, giấu trong cạp váy, đến tận hôm sau vẫn tóp tép trong giờ học. Chiều nay Sương quên không mua. Nhưng đang định bò qua mấy người nằm ngoài thì đã nghe tiếng bà chủ quát lên xe xé:

- Có biến ngay đi không, thằng kia! Không thấy bà mày đang còn bán hàng đây à? Đi ngay, không bà cho mày khúc xương bây giờ...

Sương lại nằm xuống. Cô ném chiếc gối mây dinh dính hàng trăm thứ mồ hôi xuống cuối giường, gối đầu lên cánh tay. Bên cạnh Sương, một bà già đang càu nhàu nói mê, mùi trầu cay nồng phả thẳng vào mặt cô. Còn người ngoài, người ngoài nữa... thì thi nhau ngáy. Tiếng ngáy lẫn với tiếng quạt trần cũ kèn kẹt làm cho căn phòng đã chật càng chật thêm. Sương cảm thấy mình đang hít vào trong ngực từng thìa, từng thìa một, thứ không khí hỗn tạp sền sệt. Nằm được một lúc cô lại bò dậy, khe khẽ gập đầu gối lại, bó người lại hơn chút nữa để bà già được nằm thoải mái. ánh điện ngoài quán phở hắt qua khung cửa sổ giăng đầy mạng nhện. Nhìn những người phụ nữ đang ngủ trong mọi tư thế, giống nhau ở gương mặt mệt mỏi, bất giác Sương thấy thương họ. Ngày mai Sương sẽ ngồi cùng xe với họ đến ngã ba, Sương rẽ trái còn họ đi tiếp, có khi vài hôm sau Sương lại xuống huyện mua hàng của họ.

Bà già cựa quậy, hé đôi mắt kèm nhèm nhìn Sương, giật giật quần cô:

- Nằm xuống. Cố ngủ đi một tí mà lấy sức con ạ. Ngày mai xe nhiều hàng, chật lắm đấy. Khéo rồi lại say.

- Vâng, bà cứ mặc con...

Bà già chép miệng, quờ tay lên đầu giường vớ lấy cái nón úp lên mặt. Chiếc nón cũng cũ kỹ già nua như chủ của nó. Đã nhiều lần Sương dừng chân ở bến xe này và ngủ ở cái nhà trọ này, cùng với những người phụ nữ quanh năm xuôi ngược, nhưng chưa lần nào cô để ý đến họ. Cô vẫn nghĩ rằng, trên cõi đời rộng lớn này, mỗi người đã có một quỹ đạo, không ai đi lẫn của ai. Đi xa hay gần, vòng rộng hay hẹp, đều đã được ấn định trước. Và cô cứ đi, theo ý mình, đúng hơn là theo linh cảm lờ mờ của mình. Đã như vậy hơn hai mươi năm trời. Không ngờ có lúc cô lại nhận ra cuộc đời không đơn giản thế, mà thật ra điều đó thật oái oăm, lại ở trong một cái nhà trọ, giống như một cái nồi hầm thế này. Con người, dù tốt dù chưa tốt, dù đẹp hay không đẹp, dù còn trẻ hay đã qua tuổi trẻ, sớm hay muộn thế nào cũng có lúc dừng lại, hoặc là đưa người khác đi chung đường với mình, hoặc tự mình đi vào đường của người ta. Đi mãi, đi đến lúc chết. Như cô...

Vậy mà cô đã bỏ đi. Cô đã bỏ người ấy mà đi. Trong cái buổi chiều thành phố oi bức, đầy mây đen, bụi xộc qua rèm cửa vào căn phòng mà cô đã từng chăm bẵm, ủ ấm. Cô phải thú nhận với mình rằng, thực lòng cô không muốn lại bỏ đi lần nữa.

Sương đưa tay lên đầu, lần ra sau gáy gỡ cái cặp tóc ra. Mớ tóc dày và dài mắc vào chiếc vòng đeo tay bị kéo cắt dở, gỡ mãi mới ra. Chiếc vòng này Sính đã dúi vào tay cô khi cô nhìn Sính lần đầu tiên, tin cậy trong nỗi sợ hãi mơ hồ. Chiếc vòng của bà nội Sính để lại cho bà cô, bà cô cho Sính để Sính tặng lại cô. Chiếc vòng như một thứ đồng hồ đo tình cảm của cô. Khi nào cô vui chiếc vòng sáng lên, trong đêm tối cũng thấy nó lấp lánh. Khi nào cô buồn chiếc vòng xám xịt, nặng trĩu. Khi cô nói điều ấy với Sính, Sính bảo cô trẻ con, nghĩ ra đủ thứ mà người lớn không nghĩ được. Dù sao thì cô cũng tin, những khi không biết mình buồn hay vui cô lại nhìn xuống cổ tay. Hôm qua, có người đã giằng lấy nó, vết hằn còn tím bầm cổ tay cô. Không giật ra được thì chộp lấy cái kéo cắt vải định cắt đứt. “Để tôi ném nó vào bếp lửa. Bùa ngải rừng rú chứ vàng bạc gì!”.

Cô đã bắt đầu công việc của mình trong một căn nhà lợp cỏ gianh, tường đắp đất cao vút tận mái nhà, chỉ có một lỗ cửa thấp để ra vào, ai cao một tí là phải cúi mới chui qua được. Mười ba đứa trẻ, lớn nhất mười bốn, bé nhất lên bảy. Có hai dãy bàn ghế, mỗi bên hai bộ. Bàn ghế là mấy tấm ván bắc ngang những cọc gỗ đóng thẳng xuống nền đất. Cô bặm môi bước vào lớp. Không sợ gì hết. Mình không sợ cuộc sống này. Mình đã từng chả sợ gì cả cơ mà. Người đến trước cô đã bỏ đi, chỉ vì tìm đến nơi khác có nước chảy đầy trong máng vầu.

Mười ba cặp mắt đổ dồn vào cô. Cô vận dụng sự mẫn cảm để tìm một niềm hy vọng hay cái gì đó tương tự lấp lánh trong những đôi mắt kia, nhưng không hề thấy.

- Chúng ta bắt đầu nhé. Các em đã học được những gì rồi, cho cô xem vở nào.

Cô dịu dàng. Khi cô còn bé, bao giờ cô cũng mơ ước được nghe những lời dịu dàng. Bọn trẻ nhìn nhau, không nhúc nhích. Cô bước lại gần, lật cuốn vở đầu tiên, cuốn thứ hai, cuốn thứ ba... Không có một chữ nào.

- Sao lại thế này?

- Xé hết rồi!

- Cho vào bếp cháy rồi...

- Thầy không giữ được, giữ chữ làm gì?

- Hôm nay bố mẹ bắt đi mới đi đấy.

- Cô giáo dạy nhanh đi cho tao còn về chăn bò...

Dường như bọn trẻ đang trút giận lên đầu cô. Cô đi như chạy ra ngoài. Cái gì đó như là sự đổ vỡ đã xảy ra, không có âm thanh, không có hình thù.

Ngày thứ hai, cô mặc chiếc áo đẹp nhất và bước vào lớp. Hôm nay sương muối đã ập xuống, chỉ qua một đêm trở dậy đã thấy cỏ ngoài sân cháy táp. Bọn trẻ còn mười đứa, chúng ngồi dồn vào hai cái bàn. Cô thắp đèn và đóng cửa lớp lại. Ngoài cửa gió rít ù ù như muốn lật tung mái tranh lên, những bờ tường hình như lung lay muốn ụp xuống. Bọn trẻ cho tay vào mồm, chốc chốc lại đổi chỗ, đứa ngồi ngoài vào trong, đứa ngồi trong ra ngoài. Bất chợt đứa bé gái ngồi ngoài ngã xoài ra đất. Trên mình nó chỉ có một cái áo len cũ, rách hai ống tay, không có váy mà quấn bằng một tấm khăn, chân đi đất. Cô ôm chặt đứa bé, miệng lắp bắp thúc bọn trẻ sang bếp của cô ôm đống củi sang, mang đèn lại và đổ dầu vào...

Lửa bập bùng cháy ở cuối lớp. Được một lúc thì Xía, tên đứa học trò gái, tỉnh lại, định chuồi ra khỏi tay cô. Cô giữ chặt lấy nó. Con bé cất giọng khàn khàn:

- Người em toàn mùi bò, mùi dê, bẩn quần áo đẹp của cô giáo.

Thấy cô không nói gì nó cựa quậy rồi giật giật cổ áo cô:

- Cô ơi, em hết lạnh rồi...

Những giọt nước nóng bỏng rơi xuống mặt nó. Bọn trẻ xích lại gần cô. Những cánh tay nhem nhuốc đầy vết gai cào níu lấy cô... Lửa reo phần phật.

Ngày hôm sau Xía mang đến một con gà trống. Để nó gọi cô giáo dậy. Con bé bảo vậy.

Từng đêm, cô nằm co đầu gối lên tận cằm và trở mình thật ít để chống lại cái rét từ trong ra ngoài, từ ngoài vào trong. Gió hoang vu vẫn quấn lấy ngôi nhà của cô như muốn nhấc bổng nó lên và ném đi đâu đó. Những con đom đóm từ trên mái tranh dẫn nhau bò xuống vách đất chỗ cô nằm, đếm không xuể. Chưa bao giờ cô nhìn thấy đom đóm giữa mùa đông như thế này. Con nào cũng vừa to vừa sáng, lại không bay mà bò lồm ngồm trên vách.

Bọn trẻ thỉnh thoảng lại hỏi bao giờ thì cô đi. Dường như chúng đã chuẩn bị sẵn tinh thần để cô chia tay chúng. Mùa đông qua, mùa xuân tới. Nước chảy về đầy trong các giếng đá, các cô gái mang chăn màn, váy áo ra giặt. Rồi mùa hè sang, lá ngô xanh nhức mắt. Cô vẫn ở trên đỉnh cao Thượng Phùng, chưa lần nào xuống núi. Cô cảm thấy dưới kia, qua Xín Cái một đoạn thôi là cô sẽ gặp lại ngay những gì mà cô không muốn nhớ đến. Cánh cửa bị gió giật ra, toang hoang chăn gối, toang hoang gương mặt khiếp hãi tái ngắt, mắt mở to trừng trừng của mẹ, bên cạnh là người đàn ông đang ngủ vùi...

Hai mươi ba tổi cô nhận lời làm vợ Sính. Cơn lũ quét đột ngột tràn về lúc mờ sáng đã cuốn đi non nửa Thượng Phùng. ở cái nơi đã tưởng là cao nhất này mà vẫn còn có thứ khác cao hơn, từ trên trời đổ xuống, đã cuốn đi của cô hai đứa trẻ. Có lẽ chúng đã trôi xuống dòng Nho Quế bé như sợi chỉ dưới chân Mã Pì Lèng. Sính bợt bạt sau cơn lũ. Bối rối nhìn cô như có lỗi. Anh đã chỉ mang về trả cho cô được bốn đứa. Hai chỗ trống trong lớp học của cô anh ngồi thế vào đó. Cái bóng cao lớn của anh in trên tường lớp trong ánh nắng cuối ngày hắt xiên qua đầu hồi.

Lão trưởng phòng giáo dục huyện nhếch mép hôm cô về huyện họp tổng kết. “Nhà cái thằng ấy có bao nhiêu con dê? Ông bà nó chắc để lại nhiều bạc trắng lắm nhỉ. Ai cũng như cô thì ngành giáo dục được nhờ to. Ha... ha...”.

Lão thù cô. Người ta bảo thế. Vì lẽ ra cô đã có thể nhận một chân thủ thư nhàn tênh ở ngay huyện nếu cô chịu nghe lời lão. Nhưng cô đã không làm thế. Cô đi một điểm trường xa tít tắp.

Cả bản đã mừng cho Sính, trừ bà cô. Bản này chưa có dòng họ nào lấy dâu người Kinh, còn dòng họ nhà bà chỉ còn mình thằng Sính là con trai, nhỡ có chuyện gì xấu thì không làm lại được. Cũng vì thế mà cả ngày, Sương lên lớp thì thôi, cứ về nhà là có bà cô theo sát, bảo phải làm thế này, không được làm thế kia. Nhưng dù có dạy từng tí một như dạy cho đứa gái mới lớn, dạy từ ngày này qua ngày khác, thì Sương vẫn là con dâu người Kinh. Xe lanh thì rối, dệt lanh thì lỗi, đồ xôi lúc nào cũng cho muối... bà cô biết, không phải cháu dâu vụng tay vụng chân, chỉ tại lúc làm cứ để đầu óc ngoài sân ngoài cửa, dạy nữa cũng thế thôi. Buồn lắm nhưng không mở miệng nói được. Bà cô nghĩ đành phải đợi đến lúc có cháu thì dạy cháu thay cho mẹ nó thôi. Nhưng chờ mãi, chờ mãi vẫn chưa thấy cháu dâu có gì khác. Không dám nghĩ gì xa xôi, sợ ý nghĩ dại đến lại trốn không được.

Trời sắp sáng rồi thì phải. Cái quán phở đóng cửa một lúc đã mở lại rồi. Nhưng không còn nghe thấy tiếng mấy con chó tranh nhau gặm xương gầm gừ nữa. ở cái bến xe này, người ta thức đêm ngủ ngày. Có hôm ba giờ chiều Sương đến vẫn chưa thấy nhà trọ mở cửa. Chỉ đến khi xe xuôi lên, xe ngược xuống, đổ ra toàn người là người thì người ta mới ngủ dậy. Và sáng hôm sau, bao giờ các xe rời bến hết lại bắt đầu ngủ.

Vậy là mình không chợp mắt được tí nào. Sương nghĩ. Có những thứ người ta muốn nhớ lại không nhớ được, lại có những thứ muốn quên lại không quên được. Nếu như Sương không dừng chân trước cổng nhà Luân hôm qua, lúc trời đã nhập nhoạng tối, thì bây giờ không phải cố quên.

Sau khi Sương đi, Luân lên tận phòng giáo dục huyện để hỏi thăm xem Sương được phân công về đâu. Gã trưởng phòng đã bảo Luân:

- Người yêu của chú trúng bùa trai bản rồi, bây giờ có đưa được người về thì hồn cũng ở lại. Chú đừng dại mà mò lên, chúng nó xẻo tai đấy.

Luân nhìn bốn phía rừng núi vời vợi thâm u và lủi thủi quay về. Sương luôn khiến Luân không hiểu nổi. Ngay cả việc Sương bỏ đi, Luân cũng tưởng Sương chỉ dọa vậy...

Và Sương biết được điều này đúng vào lúc mà Sính đang cố gắng làm tất cả để hai người gần nhau hơn.

Sính là một trai bản mà không phiên chợ nào không có vài ánh mắt nhìn theo muốn cháy lưng áo. Nhưng từ khi có Sương lên dạy học ở bản, Sính chỉ dừng ánh mắt ở ô cửa lớp học vừa thấp vừa bé. Cô giáo Sương hơn Sính hai tuổi. Mặc kệ, hơn hai chứ hơn mười tuổi cũng thế thôi. Sau này, nhiều lần Sương định nói với Sính, tại vì Sính đã lấp chỗ trống của hai đứa học trò trong lớp mà Sương đồng ý cho Sính lấp cả chỗ trống trong lòng mình. Nhưng Sương đã không nói. Nói Sính cũng không hiểu, mà nếu Sính hiểu được thì khổ cho Sính. Đêm đầu tiên của hai vợ chồng. Sương nằm ép vào trong tường. Sính rón rén nằm xuống phần giường của mình. Sính không nghĩ ra được cái gì có đầu có cuối, cái khoảng chiếu hoa ở giữa giường cứ rộng ra, rộng ra mãi. Sính nhích vào một tí cho khoảng chiếu hẹp lại thì Sương càng dính sát vào tường. Lâu lắm, gần sáng rồi, ánh sao trên trời lọt qua miếng ngói vỡ soi mờ mờ vào buồng. Sính he hé mắt nhìn sang thấy Sương đang ngủ, lặng lẽ cởi khuy áo. Nhưng Sính cũng thấy mặt Sương ướt đẫm... Sính ngồi dậy, xích lại gần Sương, kéo lại hai vạt áo Sương đã gỡ ra ngang bả vai trắng ngần. Sính cài lại khuy áo, đỡ hai vai cho Sương nằm xuống.

- Cô giáo ngủ đi. Tôi không làm gì cô giáo đâu. Đừng khóc nhé. Không muốn làm vợ tôi sao cô giáo lại nhận vòng bạc, lại uống chén rượu thề? Ngày mai cô giáo trả lại vòng bạc cho bà cô rồi đi cũng được, cô giáo à.

Nghe Sính nói thế, như một thứ phản xạ, Sương nhỏm dậy vít cổ Sính xuống. Mặt Sính đầy râu và tóc, nhòe nhoẹt nước, không biết thực ra cô hay Sính đã khóc...

Ngày nào cũng vậy, Sính dậy sớm gánh nước đổ đầy hai chum lớn nhóm sẵn bếp cho Sương dậy nấu cơm kịp ăn trước khi học sinh gọi cửa. Buổi trưa Sương về cũng có cơm nấu sẵn rồi. Buổi chiều Sính hay tạt qua lớp học xem có cái bàn cái ghế long chân nào thì đóng lại. Nhưng Sính càng cố gắng Sương càng lặng lẽ... Những đêm dài lê thê trong căn buồng càng lúc càng lạnh lẽo làm Sính khổ sở.

Thực ra thì mình chờ đợi gì ở Sính chính Sương cũng không biết. Mọi thứ trở nên mù mờ kể từ khi cô bước chân vào căn nhà rộng thênh, tối tăm toàn mùi khói quanh năm này. Hình ảnh Luân vẫn trở lại. Cố xóa đi cũng không được. Cả cái căn phòng toang hoang kia nữa cũng trở lại. Mỗi lúc hai thứ đó trở lại cô thấy mình đã quyết định đúng, quay sang cười với Sính, quàng tay lên vòng cổ cứng cáp của Sính. Nhưng sáng ra, nhìn núi cao ngất trời như một sự bủa vây, như một sự cầm tù, mọi thứ hoang dại hẳn đi trong mắt cô. Ngay cả luống cải xanh ngắt, cao ngồng mọc trên những luống đất rắc đen sẫm tro bếp cô cũng cảm thấy nó không phải là thứ rau dành cho cô. Lấy gương ra soi, tự dưng trên mặt cô có những nốt tàn nhang bé li ti. Hết rửa nước lạnh đến rửa nước nóng, chà sát tấm khăn trên mặt cho hai gò má đỏ dừ mà những nốt tàn nhang vẫn không mất đi. Và bọn trẻ của cô, vẫn dè sẻn từng mẩu bánh mì giấu trong cạp váy...

Gã trưởng phòng hói đầu vẫn tranh thủ nhuộm tóc mỗi khi về tỉnh công tác không lần nào gặp Sương mà không xóc xiểm cô một câu. Một nỗi sợ hãi mơ hồ luôn luôn đeo bám trong cô, không rõ ra là cái gì. Chỉ biết cô rất sợ và hoang mang nữa. Và khi Mẫn, cô bạn cùng nhận công tác một ngày với Sương nói rằng Luân đã lặn lội mấy trăm cây số lên tìm cô lần nữa, đang chờ cô ở dưới tỉnh, thì Sương không thể ngồi yên được nữa.

Trong một quán cà phê mới mở, bàn ghế còn mới, vắng hoe, Sương im lặng nhìn Luân. Luân không khác mấy so với khi họ chia tay nhau, chỉ có gò má khi xưa hóp lại thì nay phồng ra. Vẫn một tư thế ngồi co ro như ngày nào, dù Luân có đường bệ hơn thì vẫn không lẫn vào đâu được. Sương chênh chao trên chiếc ghế bọc da, ù tai trước những lời hối hả gấp gáp của Luân. Dường như Luân sợ không kịp nói hết trước khi cô đột ngột đứng dậy và bỏ đi.

Sương rùng mình khi Luân ngồi xích lại, cầm lấy tay cô. Bàn tay Luân mềm nhũn, ngược hẳn lại với những ngón gầy guộc xanh xao của cô. Chỉ có Luân nói:

- Mẹ bảo mẹ sẽ tha thứ hết cho em, miễn là em chịu theo anh về. Em phải biết chẳng có thằng đàn ông điên rồ nào trên đời này chịu đi mấy trăm cây số như anh để tìm em... Mẹ bảo mẹ sẽ để lại tất cả cho hai đứa mình sau khi mẹ đi. Tất cả, em nghe rõ không? Tất cả. Nghĩa là... Mà, em đeo cái thứ quỷ quái gì thế này. Bùa ngải chúng nó ám vào em đây... nên em mới ở lại trên ấy suốt mấy năm trời phải không? Đồ mọi rợ, để anh vứt nó đi.

Và Luân chộp lấy cái kéo to tướng vừa mua ở chợ ra, xọc vào chiếc vòng bạc trên tay Sương. Sương giằng ra, cái kéo để lại một vết máu dài trên cổ tay cô.

*

Sính ốm. ốm vì không làm gì. Đàn ông một ngày không làm việc đã ốm, đằng này hai ba ngày liền Sính không làm nổi việc gì, chân vấp vào lưỡi cày, dao chặt vào tay, đau bên ngoài, buồn bên trong, vậy là ốm thôi.

Có người đến thăm Sính, mang cho Sính cả một túi đường trắng. Đàn ông có vợ rồi mà còn có một cô gái đến thăm lại không phải họ hàng gì thì lạ lắm. Lạ nên nhiều người để ý. Để ý rồi xì xào. Người con gái ấy lại đến đúng vào lúc người trong bản đi làm về. Đàn ông vác bừa đi trước, đàn bà dắt bò theo sau, ngang qua nhà Sính lúc ấy trông thấy. Đang nằm trong buồng, thấy một cô gái vén màn cửa bước vào, Sính chồm dậy:

- Sương, Sương à? Em về rồi à?

- Sương đâu mà Sương, nhìn kỹ xem nào...

à, thì ra là Vi. Lâu lắm rồi không gặp nhưng Sính vẫn nhận ra Vi qua tiếng nói. Con gái Thượng Phùng không ai nói tiếng giống Vi. Chưa thấy người đã thấy miệng. Con gái mà như thế việc gì cũng dám làm, nhưng lúc nào cũng làm vội vàng, không nghĩ sâu nghĩ kỹ.

- Nhớ vợ mà cũng ốm được, Lạ thật đấy. Vợ có phải cổ chân cổ tay mình đâu mà mới vắng một tí đã ốm thế nhỉ?

- Vi về bao giờ thế? - Sính chặn ngang lời Vi - Sính đau đầu quá. Vi nói to như thế mấy câu nữa là Sính vỡ đầu ra mất.

- Em mới về, đến thăm anh trước cả thăm ông thăm bà đấy. Về phục vụ ở xã vài hôm rồi đi thôi.

- Vi đã thành văn công thật rồi đấy à! Bố mẹ mừng lắm nhỉ. Lấy chồng giỏi giang nữa là nhất Vi rồi.

- Thôi đừng dạy nữa. Bố mẹ dạy nhiều lắm rồi anh Sính à. Anh cũng biết tại sao Vi đi xa mà...

Làm sao mình biết được. Sính định nói thế rồi thôi. Vì đúng là Sính biết tại sao Vi bỏ Thượng Phùng mà đi theo đoàn văn công hồi ấy. Sính đã từ chối quả còn Vi làm dành riêng cho Sính. Quả còn ấy Vi thức ba đêm liền mới làm xong. Người như Vi chỉ làm thế được một lần, bị từ chối là bỏ đi ngay. Vi đi mấy năm trời mới về, đẹp hơn ngày xưa. Hai cánh tay Vi để trần, không còn vết sẹo nào nữa, trắng như có ai đổ ánh trăng lên. Sính đưa mắt tránh hai cánh tay Vi, hình như Vi biết, càng cố tình để Sính nhìn thấy.

Vi ngồi lên mép giường Sính. Sính đã nằm xuống lại ngồi dậy:

- Vi ra ngoài nhà uống nước.

Vi ấn vai Sính nằm xuống. Cánh tay Vi như vô tình áp vào má Sính.

- Nước uống lúc nào chẳng được.

- Nhưng bà cô về bây giờ...

- Sợ gì bà cô.

Vi còn ngồi xích lại tí nữa:

- Em biết chuyện vợ chồng anh Sính rồi. Vợ chồng như thế thà đừng lấy nhau còn hơn. Vi nói thật nhé, để con chó đi săn thì nó là con chó, bắt nó đi cày không được bò cũng mất cả chó. Cái ngưỡng cửa nhà anh với con gái Thượng Phùng thì thấp nhưng với nó thì cao, cao hơn cả mặt, nó bỏ đi là phải...

- Vi dạy tôi đấy à?

- Anh đừng giấu ý nghĩ của mình vào hai lỗ tai, xấu mặt đàn ông. Bây giờ Vi về đây này, anh Sính có dám bảo Vi ở lại không? Nói một câu đi, Vi bỏ hết.

- Đừng nói nữa. Thằng Sính chết từ chân đến cổ rồi, còn hai con mắt thôi.

- Còn mấy sợi tóc cũng được.

Vi nói nhanh rồi giật chăn ra, đổ xuống người Sính. Người Vi nóng rừng rực như bếp lò lúc được lửa. Sính vùng vẫy như người bị dìm trong hũ rượu, nếu có chết chìm cũng không ai trách. Chân tay Sính bắt đầu run bắn lên, mồ hôi vã ra, những ngón tay Sính bấu xuống chiếu hoa. Sính đang nằm ở phần chiếu của Sương còn Vi lại vắt ngang người Sính, người Vi mềm mại, bò trên Sính như một con mèo. Vi lần tìm hai bàn tay Sính, nắm lấy nó. Sính đã để yên vì không còn đủ sức gỡ ra. Bất chợt Sính chồm dậy, hất Vi ngã sang một bên. Chiếc vòng. Không có chiếc vòng, cánh tay Vi trơn như một con rắn...

Sính loạng choạng bước ra cửa, mở toang hai cánh gỗ, ép hẳn vào tường.

Chiều đang dềnh lên, nhanh như nồi cơm sôi chưa kịp mở vung. Gió thốc vào người cô ở chỗ khúc ngoặt như trò đùa của trẻ con.../.

(Tạp chí Nhà văn)

Một mối tình

Mưa vô mùa, nghĩa là hết một đợt dài lưu diễn, tôi về quê. Má tôi chặt lá, giúc nếp cặm cụi ngồi gói bánh cà bắp, nấu một nồi tám đầy vun bánh. Tôi hỏi má gói chi nhiều vậy, má cười: "Cho cha con thằng Bầu, tội nghiệp tụi nó, nhà không có đàn bà nên cũng có bánh trái gì đâu...". Tôi giành: "Chừng nào bánh chín, để con đem qua bển cho. Mà, má nè, anh Hai có tính bước thêm bước nữa chưa, hả má?", má tôi cười: "Chưa, má biểu nó hoài, mà, cái con nầy, lần nào về cũng hỏi có mỗi chuyện đó...". Mình à? Mình sao? Lần nào cũng hỏi chuyện đó à? ụa, hỏi hồi nào sao mình không hay vậy ta?

Tôi ngủ lưng một giấc, bánh chín, một tay tôi bưng rổ bánh, tay kia xách tay dầm xuống bến. Má hỏi với theo: "Còn bơi được không hả con? Còn nhớ nhà ba con nó không?". Tôi cười, nghĩ bụng má mình già thật rồi, lẩm cẩm rồi, bơi xuồng thì biết bơi từ năm sáu tuổi, sao quên được, còn nhà Trọng thì nhớ dằn nhớ vặt đã mười mấy năm, quên sao được mà quên.

Có xa xôi gì đâu, từ nhà tôi bơi dọc theo rạch Ô Môi, ngược lên hướng mặt trời mọc chừng năm thước là đã tới nhà Trọng rồi, nhà trồng nhiều thiệt nhiều cây ô môi, bông đỏ, lá xanh, trái chín không ai ăn, tụi con nít móc xuống làm gươm đánh nhau chan chát. Hai bên đầu trồng toàn là vú sữa, cao lớn lắm, già lắm, cỗi cằn  lắm, lâu dày không thấy có trái trăng  gì hết. Dưới mé kinh còn nguyên một đám nga cao ngòng. Mà, hết cái xóm kinh nầy có ai có cái nhà vừa cũ, vừa xưa như nhà Trọng đâu.

Không biết tự hồi nào, rất tự nhiên, tôi thuộc lòng từng lớp rêu mốc mọc dưới chân cái tường rào, rêu phủ kín mái nhà, rêu mướt xanh cái gờ tường chỗ dựa hàng lơn nước. Tôi thuộc lòng nết  của cha con Trọng, tôi biết chút nữa mình lên nhà, mừng tôi xong, Trọng sẽ tìm chuyện gì đó để ra vườn, chớ ngồi nói chuyện mà không nhìn tôi thì coi không được, nhìn lại tưởng nhớ xa xôi. Thằng Bầu cháu tôi sẽ te tái chạy lên gian nhà chính, lại chỗ bàn thờ lớn nhất, thành kính vặn ngọn đèn chong cho tỏ lên, ý như nói với những người đã khuất, "Thưa, Dì út con tới nè" như hồi xưa bác Chín, ba Trọng rồi Trọng từng làm vậy mỗi khi có khách tới nhà.

ở nhà Trọng, có nhiều thứ mấy chục năm rồi không thay đổi. Cảnh cũ giữ nguyên đã đành, tánh tình lớp người sau cũng y chang người trước, như từ một khuôn đúc ra. Như Trọng vậy, mười năm, kể từ ngày chị ái tôi bỏ Trọng đi, Trọng vẫn giữ nguyên cái khăn choàng tắm treo đầu sào, chiếc nón lá quai nhung đã ngã mầu thâm sì, cũ mèm, giữ cây lược sừng đã gãy mất mấy cái răng với cái kiếng soi để ở đầu giường như thể chị Hai tôi vẫn còn ở đâu đây, như thể chút nữa khi tắm xong, chị sẽ bước vào, chải đầu, rồi vừa nghiêng đầu, vừa quạt hong khô tóc bên cái cửa buồng trông ra hàng lơn nước, chỉ cần một cơn gió nhẹ, lá vú sữa khô nằm trên mái nhà sẽ tuôn xuống như mưa.

Sao tôi lúc nào cũng thèm ngồi ở đó, ở cái vị trí yên bình đó, nhất là bây giờ, khi tôi vừa lang thang hết một mùa nắng. Nhất là khi nghe Trọng biểu thằng Bầu ở nhà bắc nồi cơm để anh đi nhổ vài cọng bông súng nấu canh với mấy con cá vừa thả câu được hồi hôm. Tôi hỏi, đám trái giác ngoài bờ liếp còn không, thằng Bầu nói còn. “Vậy anh Hai hái giùm em một mớ nấu chua ăn, thèm quá chừng", tôi dặn với theo. Rồi Trọng quay lưng đi, không kịp để cho tôi nhìn anh cho kỹ, nhưng thà vậy, Trọng đứng lớ ngớ đây một hồi, thể nào không nén lòng tôi cũng ôm chầm lấy anh mà khóc. Tôi bỏ dép cho bàn chân áp xuống cái nền đất lạnh ngắt, chui theo thằng Bầu xuống bếp. Nó xua, ý trời, dì út vô đây làm gì, khói lắm. Tôi cười, cũng có khi cần mà kiếm miếng khói không ra à, con. Trời ơi, cảnh nầy, sao y chang như năm ngoái, năm kia, chỉ khác là thằng Bầu đã lớn bội lên và nhớ mớ tóc bạc trên đầu Trọng thay đổi, nó trắng thêm, nhiều thêm. Tôi tự hỏi mình đang nghĩ tới cái gì mà lòng đau quá vậy cà.

Chị ái, tôi với Trọng cùng một đám con trai con gái nữa lớn lên cùng nhau trên cái xóm rạch Ô Môi nầy. Cỡ mười bảy, mười tám tuổi, thấy Trọng thấy thương quá, tôi nói với chị ái: "Em xí thằng Trọng", chị tôi cười ngất, xong trề môi như đưa đò, "người ta mà em làm như trái bình bát chín cây vậy, bày đặt xí phần". Ba Trọng mất sớm, má đi lấy chồng ít về, từ nhỏ Trọng sống với ông nội, mười tuổi ông nội cũng mất, đang ở tuổi con nít chưa hết con nít, người lớn cũng chưa tới người lớn, anh đã gánh vác trọng trách lo hương hỏa cho gia đình. Một mình, với hai con chó, một con mèo, học xong, Trọng phải quần quật với chín công ruộng, một mảnh vườn đất cằn cỗi, già nua, lâu rày không thu được huê lợi gì, nhưng quý là trên đó chôn cả thảy chín cái mả ông bà, và ngôi nhà gạch đã có ba đời, cất trên nền cao theo kiểu chữ công, ba gian nhà rộng mênh mông trông ra cái sân gạch trơn rêu, mút sân là cái hàng rào giăng ngang, đứng dưới mé sông nhìn lên, dãy rào che tầm nhìn, chỉ thấp thoáng mái ngói lợp trài màu vừa xanh vừa mốc.

Nhà Trọng có một cái lạ nữa là trên bàn thờ lúc nào cũng chong đèn, ngày tháng này qua ngày tháng khác, năm này qua năm khác, ngọn đèn truyền từ đời cố Trọng, nội rồi tới Trọng, không bao giờ được phép tắt. Chiều nào chị em tôi đi ngang qua cũng thấy Trọng lọ mọ ngồi lau cái bóng đèn hột vịt ám khói, châm dầu bằng cái vẻ mặt thành kính, nâng niu. Lúc đó, tôi ước thầm, phải chi Trọng ngỏ lời thương, tôi sẽ làm hết thảy công việc đó thay Trọng đến suốt đời, đến khi trở thành bà già cóc kiết, tôi giữ lửa thì hay phải biết. Nhưng Trọng lại thích chị ái tôi hơn, Trọng thương thầm chị cũng nhiều như tôi thương thầm anh vậy. Vậy mà anh không biết, còn cắc cớ biểu tôi làm mai. Nên có bữa, tôi hỏi má cho hai chị em đi coi hát, tới cái đập vô xóm Chẹt, Trọng đã bồn chồn chờ sẵn, tôi trao chị cho anh, giả đò đau chân để tụt lại đằng sau một khoảng xa xa. Tới sân ủy ban xã, Trọng với chị tôi mua vé vào coi hát, tôi ngồi ngoài đầu cầu, đập muỗi. Trọng không quên mua cho tôi ly đá bào như để cảm ơn lắm lắm (chỉ thiếu điều anh mua kẹo để dụ tôi). Ngồi buồn, nghe hát văng vẳng trong kia, tuồng thì giễu nhau ong óng như gà kêu đẻ, nhưng nước mắt tôi chảy dòng dòng lúc nào không biết. Vài người trong đoàn hát thấy, họ hỏi, sao khóc mò vậy, tôi cười thưa, tại tuồng cải lương hay quá. Họ cười, sao nhạy nước mắt vậy, đi hát đi, đem nước mắt mình ra lấy nước mắt người ta. Tôi khịt mũi, cười. Ngày chị ái lấy chồng, phải lo dọn dẹp, tiếp đãi ở nhà, tôi không đưa chị qua bên đàng trai, quần xắn lủm đủm đầu gối, một tay tôi cầm cái giẻ lau bàn nước, tay kia vịn cửa nhà, khóc như mưa, khóc nhiều hơn cả chị, ai cũng dỗ, trời ơi chị bây lấy chồng gần xịn đây mà, khóc chi mà khóc, rồi trầm trồ khen, chị em con ái thương nhau hết biết.

T«i tha m¸ cho lªn thÞ x· xin v« ®oµn c¶i l¬ng B«ng Trµm, lang thang nguyªn mét mïa n¾ng, mïa ma mới về thăm má. Cũng có lúc gặp Trọng, kêu anh Hai ơi, anh Hai à tuồng như anh em một nhà thương nhau lắm (ai biết là có thương thiệt). Cũng có lúc viện cớ qua nhà thăm nom thằng Bầu, ôm nó lên, nựng nịu, đả đớt, coi nó giống Trọng ở chỗ nào, mà giống chỗ nào tôi cũng ưa. Cũng có lúc ngồi trân trân ngó chị ái tôi mặc áo đỏ, chân xỏ guốc cao đi ngúc ngắc trong nhà, thấy không hợp mà cũng không dám nói ra. Chị thì lại nhìn tôi, săm soi guốc giày, quần áo tôi rồi tấm tắc: "Em sướng thiệt...". Tôi cười: "Chị cũng sướng thấy mồ, anh Trọng hiền khô, lại thương vợ...". Chị cười nhẹ: "Thương thôi thì được cái gì. Chị không hợp với cảnh nhà nầy, thầy Thành nói vậy...” Tôi hỏi, thầy Thành nào, chị cười, thầy mới về dạy ở trường xã mình nè, thầy hay lại nhà chơi, chưa vợ nên hay biểu chị làm mai, tưởng chuyện gì khó, con gái xứ này giỏi giang thiếu gì. Có lần, thầy thấy chị ngồi lau ống khói đèn thờ, thầy bảo, xứ này không hợp với chị, thầy nói câu nào nghĩ lại cũng trúng. Em gặp thầy một lần coi, thầy Thành nói chuyện hay lắm, thì người ta từ thành phố xuống mà. Nghe kể chuyện trên đó rồi, chị thấy sống ở đây chán thiệt, chán thí mồ đi. Gì mà ngày nào cũng giống y ngày đấy, hỏng thấy thay đổi gì hết trơn". Tôi nhìn chị, muốn khóc quá, tội nghiệp chị quá, tội nghiệp mình hơn.

Vậy rồi tôi lại đi, một bữa má tôi lên thăm, mới bước chân tới cửa đã vừa nói vừa khóc: "Con ái tệ quá, nó bỏ chồng con nó theo người ta rồi. Biết nó hư thân vậy, má thà sanh cái hột gà, hột vịt còn hơn. Thôi, hết rồi, coi như đời nầy má không còn có nó là con má nữa". Rồi má hỉ mũi cái rột: "Con coi kỹ, có phải cái nhà thằng Trọng chỉ có đàn ông là sống được không?". Tôi không trả lời, Trọng mà rước tôi về bên ấy, chừng nào tôi mới bỏ đi.

Trời Ô Môi rộng vô cùng, đất thênh thang vô cùng bởi những khoảng trống mà chị Hai tôi bỏ lại. Má tôi xấu hổ vì con gái một dạ hai lòng, nhà có gì ăn cũng chắt chiu cho cha con Trọng, như là bù đắp nỗi đau, nỗi thiệt thòi. Tôi cười thầm má tôi hoài, buồng chuối xiêm, trái mướp, nắm rau với mấy cái bánh con con làm sao bù đắp nổi một con người, sao má tôi không đem tôi qua bên để đền, tôi hy sinh liền cho má coi. Nhưng từ lúc chị ái tôi bỏ đi, cứ mỗi lần tôi qua nhà, Trọng lánh đi chỗ khác, tôi buồn, trách thằng Bầu mới sáu tuổi nhưng đã trở thành xướng ngôn viên cho ba nó, nó biểu, dì út đừng có giận, ba con nói dì giống má con quá, nhìn dì, ba con chịu hổng nổi. Tôi nổi khùng trong bụng, nhìn tôi thì thương tôi chứ mắc mớ gì mà nhớ về người khác.

Mười năm rồi, không biết đã thay đổi gì chưa. Tôi hỏi thằng Bầu lúc rày ba nó làm gì mà ốm nhom, đen thui vậy. Thằng Bầu nói, hết mùa ba nó chạy xuồng ra bến đò ngoài thị trấn chạy đò dọc, coi sóc cái rẫy khóm. ở nhà cũng còn nhiều công chuyện lắm, hai ba con lui cui ngày nầy qua ngày nọ. Đi học về, nó đi đào trùn trộn cám vô lon sẵn để chạng vạng ba nó quẩy cần câu đi cắm dài theo mé ruộng, mé đìa, bữa nào nó cũng có cá ăn, bữa nào nhiều thì đem bán.

Trọng không nghèo nhưng cũng chưa đủ giàu để sửa lại ngôi nhà đã bệu rệu xuống cấp. Mối mọt, bù xè thi nhau tấn công vào những cây cột gỗ, bộ quỳ chân quỳ, mấy cái tủ thờ, trường kỷ. Tôi nằm nghe rõ ràng tiếng bù xè nhai cây trẹo trẹo. Thằng Bầu nói con mèo mướp càng già càng tệ, mỗi lần bắt được một con chuột là mỗi lần làm ngói rớt xuống, bể tan nát. Thật ra, với tài bươn chải, tháo vát, tằn tiện, lại thêm má tôi giúp đỡ, Trọng có thể cất được một ngôi nhà khác, gọn gàng, vừa đủ để ở, nhưng Trọng muốn khi làm lại, vẫn giữ nguyên kiểu dáng như vầy, rộng thênh thang, mênh mông. Má tôi tức mình, hỏi tôi, "má hổng hiểu giữ cái nhà hổng giống ai đó lại để làm gì nữa, bây rảnh thì ngồi khuyên anh Hai bây mấy tiếng, chớ có bữa giông gió cái nhà nó sập đè chết cháu ngoại má cho coi..."

Tôi nói gần xa, chê chỗ này cây mục, chỗ kia kèo sắp gãy. Trọng nói anh cũng lo không biết căn nhà có qua nổi mùa mưa năm nay không. Không biết cha con anh có còn giữ gìn được những bức liễn chạm trổ cầu kỳ, những bức tranh vẽ cảnh đồng quê, trời đất, trâu bò, trẻ con hiền hòa, bình dị, những tờ giấy dán tường vẽ truyện Trầu Cau, truyện Tấm Cám, rồi cái giường, căn buồng, cái ngạch cửa... Bữa nào mưa lớn hai cha con cũng chạy xấc bấc xang bang. Tôi hỏi chạy làm gì, thằng Bầu cười, chạy đi lấy đồ hứng nước dột đó, dì út. Chớ để dột ướt nhà, mắc lấy khăn lau, cực lắm. Tôi cười:

- Anh Hai à, để vầy hoài đâu có được, thôi, cất nhà mới cho rồi, ông bà mình cũng hiểu cho mình chớ chấp nhứt gì.

Trọng chỉ cười nhẹ, ngó ra khoảng sân nắng. Thằng Bầu cười: "Dì út giống hệt ngoại, biểu y chang. Ba con nói với con hoài, ba con hỏng muốn thay đổi gì hết, để má con nhớ được đường, nhớ được nhà mà về".

Trời ơi, tới bây giờ, Trọng còn mong một ngày như thế, cái ngày mà chị tôi sẽ trở về. Chị sẽ về ư? Sẽ về à? Không biết. Chỉ biết anh giữ nguyên cảnh cũ nhà xưa là để chờ người đang sống. Tự nhiên trong bụng thấy rầu, tôi biểu với thằng Bầu: "Thôi, dì út về!". Bầu tròn mắt: "Để con nấu cơm đãi dì út một bữa, mà, chút xíu nữa cơm chín rồi, dì ở lại ăn cơm với hai ba con con đi, trừ ngoại ra, lâu lắm nhà con mới mời cơm được một người". Tôi cười, cái thằng đàn ông đàn ang gì mà nói chuyện bắt mủi lòng.

Càng lớn, thằng Bầu càng giống Trọng, tử tế, đàng hoàng lại pha thêm một chút gàn gàn. Bữa giỗ, Trọng uống hơi nhiều, nó ngồi kế bên nhắc: "Ba, ông cố nói, uống rượu có chừng thôi, uống ít còn nhiều, uống nhiều là mất hết đó". Cao hứng cỡ nào Trọng cũng ngưng lại ngay đó, ai cũng lạ khi thấy rằng con nói vậy mà cha cũng nghe.

Bây giờ, Bầu cũng bước qua tuổi mười lăm, chưa chắc có nhớ chuyện cũ. Hai dì cháu lụi hụi trong bếp, tôi hỏi: "Bầu, còn nhớ má không con?", nó ngần ngừ một lúc, nhìn quanh, rồi nó thầm thì: "Con cũng hỏng biết, chắc là không. Nhưng nói thiệt con sợ ba buồn... Hồi má đi con mới chút tẳn chớ gì...". Nó nói, có má cũng được, mà không có cũng được. Bây giờ quần áo rách, nó tự may được rồi, nhà cửa nó cũng dọn dẹp gọn bân nhưng cũng có lúc nó cần có má, để hỏi vài chuyện... Tôi hỏi chuyện gì, nó cười, bẽn lẽn, dường như những câu chuyện đó người ta chỉ dành để nói với má người ta. Tôi thương nó chút nữa đã ghì đầu nó ôm vào ngực. Chợt nó hỏi:

- Sao dì út không lấy chồng, dì ở vậy hoài, bà ngoại rầu lắm đó.

- Dì còn phải đi hát.

- Đi hát vui hơn lấy chồng hả dì?

Tôi cười, lấy chồng vui hơn, nhưng phải lấy ngay trân người mình thương kìa. Còn đi hát thì không vui không buồn, mơ hồ lắm, thấy cười ha ha chưa chắc là vui, thấy rặn ra một đống nước mắt vậy mà hỏng phải buồn. Có lúc đang ở nhà lại muốn đi, có lúc đang ở trên sân khấu vậy tự nhiên thèm về nhà. Bầu hỏi tôi thường đóng vai gì, tôi kể, nhiều lắm, hiền có, ác có, mà toàn vai phụ không thôi, có khi còn đóng vai con cọp mặt mày vằn vện trong tuồng "Thoại Khanh - Châu Tuấn" nữa. Bầu khen: "Dì út giỏi thiệt ha, vai gì dì cũng đóng được". Tự dưng tôi nghe nỗi buồn chao chát trong lòng, tôi bảo, nhưng có một vai dì thèm mà không ai cho đóng, vai gì hả, vai một người bình thường, có chồng, sống với nhau trong căn nhà xưa, cũ kỹ. Buổi sáng chở mớ rau vườn ra chợ, mua ít thức ăn mang về nấu cơm trưa, chiều phụ chồng mần cỏ rẫy, chạng vạng chờ chồng từ ngoài đìa vác một mớ bông súng bước vô, đứng tắm bên cái lơn nước mưa vừa hứng đầy đợt mưa rồi, chồng dì biểu: "Mình ơi, làm ơn lấy dùm tôi cái khăn". Và dì tay cầm đôi đũa xào chạy từ trong bếp ra, tay kia cầm cái khăn, dì cười, "lạnh lắm rồi hả anh?". Và để được nghe con trai mình nói với mình những câu chuyện chỉ để dành nói cho má nó nghe thôi. ừ, dì chỉ ước có vai bình thường vậy...

Trọng đang nằm võng, tôi nghe nhịp đưa vùn vụt rồi cò kẹt dùng dằng chậm lại, tôi biết anh có nghe lời tôi nói. Căn nhà tự nhiên lặng lẽ đến kỳ lạ, nghe tiếng thằng Bầu thở ngỡ ngàng, nghe cả tiếng ơ cá kho sôi tăm tăm trên bếp, tôi ngửi thấy đâu đây mùi bông súng Đà Lạt thơm dịu, ngọt thanh pha cái mùi tanh tanh của bùn dưới đáy ao. Không lẽ im re hoài, tôi nói với Trọng, rằng anh có nhớ chị Hai thì cũng vậy thôi, người vẫn chưa về, thử thương tôi đi, tôi sẽ giúp thằng Bầu nấu cơm, vá áo, giúp anh lau ống khói, châm dầu cái đèn chong nhỏ, giữ cho ngọn lửa suốt đêm ngày le lói đỏ như giữ vẹn truyền thống nhà mình đã trăm năm nay. Sau nầy, chị Hai có về, tôi sẽ trao anh lại, như ngày xưa vậy, tôi làm cũng được lắm mà, gọn bân chớ gì...

Mà, trời ơi, Trọng ác với tôi chi vậy, sao bắt tôi phải kìm lòng không được nói ra, nhìn tôi mà không hiểu à?

Bữa thịt dê núi

Những ngày chiến tranh.

Nhóm thiết kế công trình đặc biệt phải sơ tán sâu vào vùng núi để giữ bí mật. Thực ra chỉ là thiết kế những trạm xá dã chiến có thể tháo lắp dễ dàng, chuyên chở gọn trên ô tô dùng cho các đơn vị quân y tiền phương. Chúng tôi được đưa đến một nơi cách biệt với dân chúng. Mọi liên hệ với bên ngoài thông qua một nhân viên bảo mật kiêm tiếp phẩm.

Trời cuối đông, lạnh buốt. Sương mù trắng đục đặc sệt bao phủ khắp vùng, thỉnh thoảng có chỏm núi cố vượt thoát khỏi lớp sương  mù với những cây trụi lá khẳng khiu, trông đẹp và buồn như tranh thủy mặc. Một buổi sáng chúng tôi tỉnh giấc vì tiếng reo của Luận :

- Cây trên đỉnh núi đã có lá xanh. Tết đến nơi rồi. Dương béo hôm nay phải cố kiếm món gì cho anh em.

Hơn một tháng nay bữa ăn chỉ có ruốc cá và rau cải trắng. Món ruốc cá của nước ngoài viện trợ, là thứ cá không tên xay dối sấy khô đóng thành bánh cứng như những thỏi gỗ, khi ăn dằm vụn ra. Rau cải mua của dân địa phương là giống rau cải Trung Quốc, bẹ trắng ngắn ngủn trông tươi non mập mạp nhưng ăn thì nhạt phèo. Lúc đầu, ruốc cá là thức ăn ngon và quý hiếm. Nhưng ăn lâu ngày quá thì trở thành môt thứ hình phạt nặng.

Dương béo, gã cấp dưỡng bất đắc dĩ của chúng tôi là một gã to con, chỉ là sơ cấp kỹ thuật nhưng được vào nhóm công tác đặc biệt vì có thể nấu ăn cho nhóm. Ông nội Dương từng là đầu bếp của một hiệu ăn Trung Hoa thời trước, chế biến thông thạo từ những món ăn để các đức ngài “ngự” dùng cho nội cung cho đến các thức phàm dã, nên con cháu cũng được truyền cho ít nghề. Dương đã nghĩ ra đủ mọi trò với những tên gọi theo chữ Hán bịa đặt mà hắn học lỏm từ ông nội.

Cải tàng Ngư: Cải trần tưới “sốt cá”, tức là đun ruốc cá thành một món sền sệt rồi tưới lên đĩa rau cải luộc chưa chín hẳn. Ngư Cải giao hoan: Canh ruốc cá rau cải. Cải Ngư đấu: Rau cải xào ruốc cá. Cải hàm Ngư: Rau cải bọc ruốc cá hấp cách thủy. Dù vậy, bữa nào Luận - một gã có nhiều chữ nghĩa nhất trong bọn, cũng nhìn hai món cười như mếu :

- Thằng cha cung cấp thức ăn cho bọn ta, cái thằng Ruốc-Cá ấy, sáng nào cũng mò ra Cảng từ tờ mờ đất, thấy cái tầu thủy nào đi qua cũng nhảy cỡn lên vẫy khăn rối rít: “Ruốc cá phải không, đem hết vào đây!”

Nhân chêm vào, giọng đanh thép :

- Tội hủ hóa với con gái chủ nhà, tội ăn cắp và các tội nghiêm trọng khác phải chịu mức án cao nhất: Ăn ruốc cá và rau cải cho đến chết.

Hôm ông Táo chầu trời, Dương chế ra một món kinh khủng. Đó “Tam bảo hợp”: Cơm ghế lẫn với ruốc cá và rau cải băm nhỏ, thỉnh thoảng còn để nguyên một cọng rau. Nhân nếm thử, gật gù khen: “Tuyệt!” Rồi bất chợt nó hất tung cả mâm cơm đi, cười phá lên như điên.

Chúng tôi cũng chẳng buồn tiếc mâm cơm. Thậm chí coi việc làm của Nhân còn như một sự giải thoát cho cả bọn. Dương lẳng lặng thu dọn bát đĩa vỡ, lầu bầu:

- Chiều nay, ta sẽ kiếm một con gà mái ghẹ, hầm nhừ, luộc chín tới, quay thật ngậy thật đượm... cho các con tọng một bữa đến bội thực, rồi chết luôn đi, đỡ khổ đời.

Cả bọn nuốt nước miếng. Những gã trai đang lớn ăn uống kham khổ như chúng tôi lúc này mà được một bữa thịt gà thì chết cũng đáng.

Nhưng rồi Dương béo đã cho chúng tôi ăn con gà vẽ. Bữa chiều vẫn rau cải và ruốc cá. Ruốc cá rang qua dầu lạc và rau cải thì luộc. Dương không đặt tên là món gì nữa, và cũng không ăn cơm, nằm ôm bụng nhăn nhó. Hắn bị đi kiết vì ruốc cá. Luận cười thích chí :

- Đáng đời tên béo ị độc ác! - Và Luận cũng bỏ cơm, đi nấu nồi cháo trắng cho cả hắn và Dương.

Sáng hôm sau, trời lạnh buốt. Ngoài cửa sổ, sương muối phủ trắng núi, óng ánh như tuyết, chúng tôi chui đầu vào chăn chờ hửng nắng, dậy làm thông tầm.

Chợt có tiếng “be-be... be-be” vang lên lúc gần lúc xa.

Nhân lẩm bẩm :

- Kèn báo thức của đơn vị bộ đội đêm qua đến đóng quân gần đây.

- Thời chiến bí mật, ai thổi kèn ầm lên làm gì - Luận ngáp to.

Tiếng “be-be... be-be” vẫn vẳng đến. Nhân bật cười :

- Tiếng dê kêu. Có thế mà cũng không biết.

- “Ai uống nuớc này thì hóa ra dê”. Ai ăn ruốc cá nhiều cũng hóa ra dê - Luận nằm phủ phục nhún nhảy chiếc giường tre cót két, miệng  kêu lên “be-he-he” - Ước gì tất cả ruốc cá trên đời biến thành thịt dê.  Hay là chỉ một mình tên Ruốc-Cá biến thành dê cũng được. Ta sẽ chén thịt hắn.

Giá mà có con dê ở đây nhỉ. Chúng tôi nhao nhao bàn về thịt dê.

Món dê sốt vang hầm nhừ có tra bột nghệ và tưới rượu nho cho dậy mùi. Sườn dê ướp tỏi nướng. Dê thui trên lửa đến độ chín tới. Món bíp-tết dê tươi còn lòng đào. Tay Rô-bin-sơn trên hoang đảo đã uống sữa dê và chế ra món phó mát dê. Hình như anh ta còn làm cả thịt dê sấy khô nữa.

Sách thuốc cũng nói đến món “Dương nhục”, “Dương huyết tửu” và “Dương ngọc hoàn tửu”. Dê là món mỹ vị, là thực dược bổ dương tráng khí tuyệt hảo. Sau này trở thành những người có quyền chức, được thụ hưởng nhiều của ngon vật lạ, chúng tôi đã biết về những gì thuộc về con dê như vậy.

Nhưng, tất cả vứt đi hết chỉ có một món duy nhất: Tái dê.

Còn lúc này, những gã trai bị đi kiết, bị táo bón, bị “lở miệng long móng” vì thứ ruốc cá bã đắng như mùn cưa gỗ mục và những lá rau cải trắng nhạt toẹt, chúng tôi chỉ ước ao món dê luộc chấm muối chanh ớt, khi ăn miếng thịt vẫn bốc khói.

Tiếng dê kêu lại vẳng đến đứt quãng. Tiếng của một con dê non. Chúng tôi im lặng nuốt nước miếng, thưởng thức món thịt dê trong tưởng tượng theo cách của mỗi người.

- Ta ăn món “Tiếng dê kêu” - Nhân nói - Nhưng ăn dè thôi, còn để bữa chiều. Thằng nào nghe nhiều bây giờ, đến chiều phải bịt tai lại, nhịn. Này, Dương béo, món “Tiếng dê kêu” gọi là gì ?

Nhưng Dương không còn nằm trên giường nữa. Chắc bệnh kiết- ruốc-cá lại hành hắn.

Tiếng dê kêu đứt quãng, nghẹn ngào như tiếng trẻ khóc. Tiếng dê không còn gợi cho chúng tôi nỗi thèm khát thực phẩm nữa. Nghe thê thảm như những tiếng kêu của một sinh thể nhỏ bé yếu ớt đang chịu sự đau đớn cùng cực. Chúng tôi nằm im lặng. Tôi nhớ tới con dê trắng nhỏ có tên là Mê.

Trước khi rời sâu vào núi chúng tôi ở nhờ nhà một gia đình người dân tộc Trại, nằm dưới chân núi. Người bố chừng bốn muơi tuổi khuôn mặt vuông vức phúc hậu, nhưng ông bị bệnh chân voi, suốt ngày ngồi im lìm trên tấm phản gỗ duỗi thẳng đơ chiếc chân to quá khổ như cây chuối bất động. Ông chăm chú nhìn chúng tôi vẽ, thỉnh thoảng húng hắng ho rồi nhéch mép mỉm cười vô cớ. Ông góa vợ, có một cô con gái chừng mười bảy tuổi tên là Miên. Cô bé rất xinh đẹp, ngây thơ nhí nhảnh và cũng hay cười như bố. Hàng ngày, Miên lên núi chăn đàn dê của nhà. Chiều về cô hái cho chúng tôi những mớ rau, củ rừng không rõ tên nhưng nấu ăn rất ngon. Có hôm cô còn cho chúng tôi mấy quả trứng gà.

Một lần, Nhân nói với cả bọn, ra vẻ xúc động lắm:

- Sau này, khi nước nhà bình yên, ta sẽ xin về hưu, trở lại đây, cùng nàng vui hưởng tuổi già. Các ngươi có thấy nàng hay cười với ta không ?

- Có. Em cũng rất hay cười với tao - Luận gật. Dương béo cười hi hi:

- Hôm nọ, tao gửi em mua thịt trâu, tao không lấy lại tiền thừa, bảo để cho em mua cái gương soi, em cười rất nhiều với tao. Nói thật, lúc đó tao đã ôm hôn em. Vào má thôi. Nhưng bị em cắn một miếng vào tay.

Không biết Dương có khoác lác không, nhưng chúng tôi thấy có hôm hắn buộc băng ngón tay bảo bị dao cứa.

Miên rất yêu con dê lông trắng bé nhất đàn. Cô đặt tên cho nó là Mê. Mẹ của Mê sa xuống vực chết. Những con dê mẹ khác từ chối không cho Mê bú. Miên vắt sữa của lũ dê mẹ để nuôi Mê. Cô thường hay bế Mê lên lòng nựng nó và khẽ đung đưa như ru em. Con dê con lúc nào cũng quấn quýt bên chân Miên, ăn những búi cỏ non trên tay cô và đứng yên, mắt lim dim để được vuốt ve.

Chúng tôi gọi đó là “Nàng dê của ông Sơ-ganh”, theo một truyện ngắn cổ điển Pháp. Con dê lông trắng của ông chủ trại Sơ-ganh ngày ngày nhìn lên đỉnh núi khao khát những vạt cỏ non ngọt lịm bên kia núi, và mơ đến một chú dê đực tơ. Nó dứt đứt dây buộc, bỏ ngoài tai lời kêu gọi của ông Sơ-ganh, mặc cỏ sắc đá nhọn vực sâu, hăm hở dấn thân vào trong núi. Nó đã thấy những vạt cỏ gặp một con dê đực như mơ ước. Rồi nó đã làm mồi cho chó sói.

Dương béo không văn chương gì cả. Hắn bảo: “Con sói ấy đúng là tay sành ăn. Con Mê này chỉ vài tuần nữa, bắt đầu động hớn mà ngả ra thì ăn xong, chết cũng không ân hận gì”.

*

Những tiếng kêu nghẹn ngào thảm thiết cuối cùng của con dê khốn khổ như tiếng van xin tha mạng. Rồi khu núi im ắng như mọi buổi sớm. Có lẽ con dê đã chết hẳn. Rất lâu sau mới có tiếng chim hót xa lắc, khe khẽ. Lũ muông thú quanh đây đã khiếp đảm vì tiếng kêu của con dê bất hạnh, giờ mới hoàn hồn.

- Hay là con Mê của em Miên? - Nhân hỏi.

Không ai trả lời nhưng chúng tôi cùng có một dự cảm như thế. Cả bọn trở dậy nhóm đống lửa sưởi. Mới bảy giờ sáng. Đêm qua chúng tôi đi nằm từ rất sớm, nghe Luận kể chuyện “Thần hổ” ma quái để tránh khỏi cuộc bàn luận về những món ăn như thường lệ. Bây giờ mấy đứa khoác chăn ngồi sát vào nhau nhớ lại câu chuyện kinh dị về con hổ thành tinh báo oán. Rồi chúng tôi nói đến con dê non kêu gào thảm thiết trong núi đã chết. Có lẽ con dê bị hổ vồ. Vùng này có hổ không nhỉ? Nhân chợt kêu lên:

- Sao Dương béo vẫn chưa về nhỉ?

Nhân hất tấm chăn, chạy ra ngoài rồi trở lại hốt hoảng: Nhà xí không có Dương. Chúng tôi nghĩ đến hổ. Nhưng ngay lúc ấy Dương béo đạp cánh cửa liếp ì ạch bước vào, vai vác một con dê. ánh nắng ùa vào lán. Mặt trời đã mọc. Dương ném con dê đã chết xuống đất và thở hồng hộc :

- Nó bị kẹt vào khe đá, gẫy chân. Ta sẽ làm chầu tái dê thỏa thích. Còn đâu bó giò, kho đông, ăn Tết. Tạm biệt ruốc cá.

Con dê lông màu sữa, ở ức có một vệt đen như chiếc cravat. Chiếc “cravat” đã khiến chúng tôi nhận ra đó chính là “Nàng dê của ông Sơ-ganh”.

- Đây là dê hoang, sơn dương. Sừng con Mê của em Miên chưa cong và nhọn thế này. Chúng mày, nhóm bếp bắc nồi nước lên - Dương bác bỏ sự hoài nghi của chúng tôi. Hắn là đầu bếp có nghề gia truyền, không thể nói sai. Chúng tôi hào hứng nghĩ tới bữa thịt dê gần kề.

Khi món dê tái tỏa mùi thơm, Luận bật cười ha hả :

- Có câu đối này, tên nào đối được, sau này có con gái ta gả cho: “Tết Đinh Mùi, Trần Dương làm tái dê, bếp dậy mùi dê”. Ha-ha “Trần Dương - tái dê”, lại “mùi - dê” nữa thì đến Trạng ngày xưa cũng đầu hàng.

Không ai hưởng ứng trò chữ nghĩa cổ lỗ của Luận vì đầu óc chỉ chăm chăm nghĩ tới món thịt dê, mà cũng chẳng ai biết đối đáp là thế nào.

Rồi cũng đến lúc được ăn. Mâm thịt dê bốc khói đúng như ước muốn lúc nãy của chúng tôi. Cái đầu dê thui qua để trên bàn vẽ, trang trọng như kiểu trưng thành tích của những tay thợ săn, để dành ngày mai làm món hầm.

Nhân vừa nhai vừa hỏi Dương:

- Người ta bảo, phải nện cho con dê thật đau trước khi giết thịt thì ăn mới ngon. Có cái trò dã man ấy không, hả Dương ?

- Dã man cái đếch gì? - Dương, miệng đầy thịt dê, trợn mắt nhìn Luận - Ăn thịt nó thì là đạo đức với nó à? Phải đánh cho ra mồ hôi mới hết mùi hoi chứ. Con này què, không chạy được, tao lấy cành cây giã cho nhừ tử.

Tiếng kêu như van xin một cách tuyệt vọng của con dê non là thế. Chúng tôi dừng đũa. Và đúng lúc ấy có tiếng gọi hốt hoảng lo lắng ngay cạnh lán chúng tôi: “Mê-ê-ê-ê... Mê-ê-ê-ê...ơi...”

Tiếng của Miên, con gái ông chủ nhà người Trại.

Để giữ bí mật, ô tô chở chúng tôi đi loanh quanh trong đêm rồi vòng lại chính ngọn núi cũ ở một phía khác. Miên hiện ra trước cửa lán, xinh đẹp rực rỡ hơn mấy tháng trước, nhưng tóc rối bù, áo quần rách xước.

Suốt đêm qua Miên đã băng núi đi tìm Mê. Con dê tội nghiệp đến tuổi đi theo bạn tình; bị lạc, kẹt kẽ đá, đã kêu cầu cứu chủ. Nhưng cô bé chưa kịp đến thì gã đồ tể trong đám chúng tôi đã đánh chết nó. Và bây giờ Mê đang bị chúng tôi ăn thịt.

Miên chạy bổ vào lán của chúng tôi, đứng sững nhìn chằm chằm mâm thịt dê và hiểu hết.

- Nó trốn đi tìm dê đực. Thế mà các anh lại giết thịt nó.

Miên lao đến bên cái bàn có bày đầu con Mê, ôm chầm lấy cái đầu của Mê khóc òa lên. Chúng tôi buông bát đũa, cúi gầm mặt. Chỉ có Dương béo là bình thản nhai nuốt xong miếng thịt trong miệng rồi đứng lên, móc túi lấy ra xấp tiền, đếm cẩn thận. Hắn đặt tay lên vai Miên vuốt ve như dỗ dành. Nhưng cái cách vuốt ve của hắn lại làm cho chúng tôi không nghĩ là hắn thông cảm với nỗi đau đớn của cô bé. Dương nắm lấy tay Miên, giúi mớ tiền vào lòng bàn tay cô bé. Miên cầm nắm tiền một cách vô ý thức, rồi lại mở bàn tay thả những tờ giấy bạc nhàu nát xuống đất.

Dương cúi nhặt từng tờ giấy bạc nhét vào túi áo ngực của Miên. Động tác của Dương hơi lâu. Thằng đểu, rồi hắn sẽ hi hi cười tự đắc với chúng tôi về chuyện này.

Chợt Miên thét lên: “Mê-ê-ê-ê !...” Tiếng kêu cũng giống như tiếng kêu nghẹn ngào tuyệt vọng của con Mê. Rồi Miên túm lấy tay Dương đưa lên miệng cắn lấy cắn để. Dương thét lên đau đớn.

Chúng tôi vẫn ngồi ngây. Nhưng  khi Dương giơ nắm đấm lên cao định giáng xuống đầu cô bé thì Nhân chồm dậy tóm lấy cái nắm đấm đồ tể, bẻ quặt ra sau lưng. Chúng tôi gỡ được Dương ra khỏi Miên. Cô gái chạy vụt ra cửa lao theo con đường mòn hẹp dẫn xuống chân núi. Dương rũ xuống ôm chặt bàn tay trái máu chảy ròng ròng. Không ai nghĩ tới việc tìm bông băng cho hắn.

Luận chửi một câu rất tục tĩu rồi hất tung cả mâm thịt dê đi như trước kia nó đã hất cái món “Tam bảo hợp” quái gở của Dương.

Hai hôm sau, mồng một Tết Đinh Mùi. Dương khoác balô một mình lủi thủi xuống núi. Bàn tay quấn băng trắng của hắn thấp thoáng khuất dần sau đám lá. Lấy cớ Dương cần phải đi khỏi đây để tránh sự căm phẫn có thể còn nữa của Miên và dân bản, chúng tôi đã trục xuất hắn.

Chúng tôi quay về với hai món cổ truyền mà tay Ruốc-Cá lại tiếp tục gửi lên.

Mê - “Nàng dê của ông Sơ-ganh” đã liều mình vì tình yêu và tự do. Chỉ khác một chút ở đoạn kết. Nàng dê trong thiên truyện ngắn kia đã ngoan cường chống trả con sói hung dữ, cố chờ cho đến mặt trời mọc mới chịu gục thân hình với bộ lông trắng đẫm máu xuống làm mồi cho sói. Còn con dê non của cô bé Miên, thì vẫn muốn sống, nhưng khi mặt trời mọc nó đã bị chúng tôi ăn thịt.

Xin Mê và cô bé Miên hãy tha tội cho chúng tôi, những kẻ đói khát đã trở nên tàn nhẫn./.

(Tạp chí Nhà văn)

Đất mầu (Phần I)

Thật tình là, thoạt đầu Dự nhận ra ngực mình dội lên từng cơn đau tức rất khó chịu; hai bầu vú mẩy mang của nàng như hai sinh vật nhỏ đeo bám nàng cứ rung nẩy theo mỗi nhịp cuốc hạ xuống nhấc lên. Sau thì quen. Sau thì mộng ước đắm chìm trong thao tác. Nàng mất cảm giác đau tức vướng víu. Lưỡi cuốc mất sức nặng tự thân. Nó tự sản ra cơn say. Nó tự động bổ phầm phập xuống đất. Trong mê man nó xới lật cả vùng đất đêm qua nàng vừa xới lật. Và không phải chỉ là đêm qua. Cả tuần lễ nay, cả tháng nay như thế rồi. Cứ chập tối, cơm nước xong, quên cả thói quen châm đèn soạn bài để ngày mai lên lớp, để mặc bà mẹ chồng gầy gùa lọ mọ ngồi thái sắn ở ngoài sân, như bị một nguồn lực thần bí vô hình điều khiển, Dự lại xách cái cuốc lên sườn đồi sau nhà. Chiến tranh hóa ra lại là môi trường khai mở những năng lực mới của con người. Chà, chồng đi vắng, một thân một mình mà cô giáo dám vào rừng chặt nứa đốn cây dựng được túp nhà sơ tán cho hai mẹ con nương náu. Lại còn đào được giếng. Trồng được rau, làm được vườn. Lại còn khai phá mảnh đất hoang sườn đồi sau nhà. Ôi, cả một triền đồi miên man mê mải là đất mầu!

Đất bở tơi tả. Đất này đặt hom sắn xuống, cam đoan chỉ một năm thôi, giật nhẹ lên, đã thấy tua tủa một chùm củ thau tháu bằng cái chuôi liềm một cho mà xem. Đất như vậy khác chi mời gọi lưỡi cuốc và lưỡi cuốc khác chi một linh hồn quẫy động, trong cơn đam mê đã biến công cuộc lao động nặng nhọc thành một phép lạ thực hiện sự tổng hợp đầy năng động những tiềm lực bên trong, hệt như trong một cuộc ái ân hòa hợp giữa đàn ông và đàn bà, đầy ngẫu hứng và không biết đến mệt nhọc của con người.

Cho tới lúc trời như chợt tối sầm, ngẩng lên thấy mảnh trăng nhọn hai đầu nhợt bệch đi trong cô đơn thanh vắng, Dự mới dừng cuốc. Nàng đã cởi khăn, bỏ áo khoác ngoài từ lúc nào. Cả chiếc nịt vú nữa. Giờ nàng xổng xểnh, có cảm giác cơ thể không có gì bao che. Hơi mát lùa vào các miền da thịt vẫn còn mùi hoi khét của cơn nhiệt hứng chưa giải tỏa hết, nhất là ở hai hốc nách ấm nồng và âm ẩm, thoang thoảng một hỗn hợp trần tục khiến nàng cũng ngất ngây.

Ngoảnh lại phía sau Dự mới nhận ra, nàng đã cuốc từ chân đồi tới lưng sườn đồi. Nàng đã cuốc một mạch từ chập tối tới giờ là nửa đêm. Đêm đã khuya. Dưới kia, những thôn xóm người Giáy mờ mờ từng khối âm u, từ đó lọt ra tiếng chó sủa đục những lỗ thủng gai góc. Phía trước nàng, trên đỉnh ngọn đồi đang lồ lộ dưới ánh trăng, nằm trong khu hàng rào sơn trắng, bóng những cây cột gió, những chiếc tủ đặt máy đo nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa của Trạm khí tượng tỉnh. Trạm này mới khánh thành và làm việc ở đây mới chỉ có một anh nhân viên kỹ thuật. Anh nhân viên này vóc người vập vạp, giọng nói trọ trẹ. Đúng ngày Dự đào xong cái giếng thì anh ta từ đỉnh đồi vác cái thùng tôn xuống. Dự đi dậy học. Chỉ có bà mẹ chồng ở nhà. “Chào bà, xin bà ít nác nhé. Hà, thế là cháu có bạn rồi. Sơ tán ở chỗ ni là an toàn nhất đấy, bà hỉ!” Liến thoắng một hồi, không để ý đến sự lạnh nhạt của bà cụ, anh nhân viên khí tượng chui vào buồng tắm quây bằng mấy manh chiếu rách bên cạnh giếng, tự nhiên như không, cởi bỏ hết quần áo, kéo nước, dội oà oà, vỗ bành bạch, hít hà khoái trá: “Bà ơi, nước này đàn bà con gái tắm thì thành tiên, bà hỉ! Cô giáo Dự đi mô hở bà?” Bà cụ gầy như cái xác ve, không đáp, cậm cạch băm sắn, vứt cho lũ gà Đông Cảo mình trụi, cánh tiên, đuôi bó mạ đang nghênh ngáo ở trong sân. Tắm xong, vận độc chiếc quần đùi, ra khỏi buồng tắm, anh nọ lại tiếp tục bắt chuyện với bà cụ. Le lé mắt nhìn người đàn ông to con, mặt căng tròn, mắt húp híp, lại gân guốc, nình nịch như thợ rèn, bà cụ bỗng thấy lo lo.

Cuối cùng thì cái gì cũng có giới hạn của nó. Đã tới cái hàng rào sơn trắng đang loa lóa dưới ánh trăng của cái Trạm khí tượng ở chon von trên ngọn đồi và lúc này cơn mệt nhọc đã khiến lưỡi cuốc trong tay Dự phải ngưng nghỉ. Tuy vậy, đột ngột dừng tay cuốc, chính Dự cũng hơi bị bất ngờ. Mồ hôi tháo ra, ướt đầm chân tóc, làm lạnh toát các miền da thịt, nàng bỗng thấy run rẩy trong một phức cảm rất lạ lùng. Nhất là khi nàng nhìn thấy căn nhà lợp tôn nhỏ bé của anh chàng nhân viên khí tượng ở ngay sát cái hàng rào nọ. Hơi thở cồn lên, nàng vừa phập phồng mong muốn lại vừa lo sợ. Vừa muốn chờ đợi lại vừa muốn tháo lui.

Ôi, ám ảnh làm sao cái ôm ghì tợn tạo và bàn tay thông thạo sục sạo khuôn ngực của gã đàn ông đã đánh thức cảm xúc nhục thể tiềm ẩn của nàng. Anh chàng nhân viên khí tượng nọ bạo tợn quá. Thèm khát quá rồi hay anh chàng dạn dày kinh nghiệm đã nhận ra người đàn bà cũng đang ở trong cơn bức xúc, không bức xúc thì sao bỗng dưng đêm đêm lại vác cuốc và hăm hở đến thế; không khéo chị ta còn cuốc tung cả cái đồi này lên ấy chứ. Thành ra chỉ sau mấy lần vác thùng xuống xin nước và tắm táp là anh chàng đã xán tới trò chuyện xa gần, ỡm ờ rồi cầm tay gạ gẫm liền: “Sao để đất hoang, phí của giời thế, em?” Bà mẹ chồng Dự mắt cập kèm mà tinh ý lắm. “L. tù, cu hãm đấy! Loại này còn phải kể!” Bà cụ nói. Hóa ra bà cụ nghi ngờ và rình rập cả nàng. Và bà cụ đã không sai, nhất là với anh chàng. Anh chàng xa vợ lâu ngày nổi cơn cuồng hứng. Đón đường Dự đi dạy học. Rình chờ nàng ở sườn đồi đất, nơi nàng đêm đêm giải tỏa cơn bức bối bằng việc đổ sức ra cuốc đất. Cuối cùng thì việc phải xẩy ra đã xẩy ra. Sau cú nhẩy bổ tới là cái ôm choàng nôn nóng. Và những động tác thô lỗ tiếp theo của anh chàng. Còn Dự, đã có lúc nàng lìm lịm vì cảm giác râm ran thỏa mãn tràn trề lan tỏa khắp cơ thể, rồi biến thành cơn nấc nghẹn ngào, cơn thăng đồng ngây ngất kéo dài đưa nàng tới miền cực lạc; khi đó nàng bỗng muốn làm thơ, cảm hứng thần diệu này nàng vốn hay bắt gặp từ thời nàng còn ở độ tuổi thiếu nữ. Như rất nhiều người đàn bà khác, trong sâu xa Dự khao khát tự do. Còn lúc này, từ ngày có chồng, chưa bao giờ nàng thấy ngực mình trắng lôm lốp đến thế giữa bốn bề trống tuênh, trên sườn đồi ngầm ngập ánh trăng thế này. Và thế nàng kinh sợ, nàng vùng ngay dậy, vừa dứt khoát vừa dùng dằng: “Thôi! Thôi! Ai lại càn rỡ thế bao giờ!” Còn anh chàng nọ vừa lốc thốc chạy theo nàng đang tơi tả xống áo vừa khàn khàn gào: “Thế thì lên nhà anh, hỉ!”

Nhưng đêm nay thì không có chuyện gì xẩy ra cả. Kiễng chân lên, nhìn qua tấm hàng rào, nhìn quanh, thấy vắng lặng quá, thế là Dự vứt cái cuốc đấy và như trôi trượt theo chiều dốc sườn đồi về nhà.

Mẹ chồng Dự vẫn còn thức. “Trồng sắn thì việc gì phải cuốc đất kỹ thế hả, mẹ Phùng!” Bà cụ nói. Bao nhiêu năm nay rồi, sao hôm nay bà cụ lại gắn nàng với tên chồng nàng. Hơi ngạc nhiên, mặc bà cụ, nàng xuống giếng, kéo nước. Có cảm giác thân thể nàng như thanh kim loại mới ra khỏi lò kêu xèo xèo dưới làn nước dội. Lát sau, đứng phơi quần áo ở hàng hiên, nghe thấy tiếng mẹ chồng từ trong buồng hắt ra: “Này, mẹ Phùng. Hồi chiều có người cùng cơ quan tạt qua nói, chồng con ở trong Nam sắp ra rồi đấy”, nàng lại nóng ran khắp người.

*

Giờ thì bà mẹ không kìm được cơn nức nở sung sướng:

- Phùng à. Thế là anh đi được tám năm rồi đấy nhỉ? Ăn uống kham khổ quá hay sao mà choắt cheo thế, hả con?

Hai con mắt một mí đỏ đọc lầm lì trên khuôn mặt tái xạm, chẳng chia sẻ một tí gọi là với niềm vui của mẹ, Phùng sẵng:

- Vớ vẩn! Chiến tranh. Xông vào chỗ chết để giành lấy sự sống mà lại đòi phởn phơ béo tốt!

- Ô hay, sao con lại gắt với mẹ thế! Mày về mày không cho mẹ mừng à? Mày đi xa một ngày, mẹ lo buồn nẫu ruột nẫu gan một ngày. Mẹ lo cho mày. Mẹ lo cho vợ mày. Là mẹ nói cái Dự vợ con ấy, mày có biết không? Khổ, con giai tôi giờ sao chỉ bằng cái chét tay thế này!

Gầy choắt cheo như những nắm xương khô chắp, bụng khéo chỉ bằng chét tay thật, nhưng Phùng săn chắc, đầy khí lực và hai con mắt tuy đỏ đọc nhưng nhiều thần khí lắm. Chống tay lên hông, Phùng hất hàm vào mẹ, trống không:

- Sao bảo Ty giáo dục họ không cho cô Dự vợ tôi đi dạy học nữa?

- Tao chả hiểu. Độ hơn năm nay, nó bảo nó chuyển ngành đi viết báo, làm thơ.

- Hừ! Tôi biết hết rồi! Tôi còn nắm được bằng chứng cụ thể cơ.

- Con ơi. Có hồi chả đêm nào nó không vác cuốc ra sau nhà. Nó cuốc xới suốt cái sườn đồi này. Nó trồng không biết bao nhiêu là sắn. Đàn bà con gái nó vậy. Ngày xưa thì bỏ trấu vào cối xay, con à.

- Biết rồi! Biết rồi!

Khịt khịt mũi, Phùng cau cau mặt, rồi đủng đỉnh: Cái khoản này ở chiến trường vô thiên lủng. Bệnh ítxơtêri, thiếu đàn ông đây mà. Cụ có hiểu không? Thôi, khuya rồi, mai tôi còn phải đi làm. Cụ ngủ đi!

Khuya rồi, bà cụ phành phạch cái quạt xua muỗi, buông màn và khi vùng đồi sơ tán trong chốc lát đã ắng lặng hoàn toàn, Phùng mới đẩy cửa buồng bước vào. Cảm giác là lạ khiến Phùng ngập ngừng. Có lẽ là do chấm đèn hồng buông ở góc trong chiếc màn tuyn trắng toát tạo nên. Cũng có lẽ là do Dự chưa ngủ, nàng vẫn thức đợi chồng và vẻ nôn nả không che giấu của nàng trong tiếng kêu của nàng nữa:

- Anh Phùng! Anh đã về!

- ờ ờ...

- Anh về sao không về nhà ngay?

Mở tung hai cánh màn, Dự kêu nghẹn ngào. Và chẳng thể chờ lâu hơn, nàng trút cái áo lót đã cởi sẵn khuy qua đầu, vứt xuống đất rồi lê sền sệt ra thành giường, ngây ngây vì nhiệt năng tỏa ra từ hai hốc nách, giơ hai tay đón chồng. Đã có sáu tháng trời chung sống với Phùng, nhưng nàng cũng chưa bao giờ có được giây phút như thế này. Phùng không có cái háo hức, cái ham hố của đàn ông lần đầu có vợ. Hắn lút mình vào công việc, học hành phấn đấu xây dựng sự nghiệp cho bản thân. Mới cưới nhau, hương lửa đang nồng, hắn đã bảo: Anh xung phong đi vào Nam chiến đấu đây. Và khi nàng ngạc nhiên kêu ơ, không phải vì hắn chỉ là anh thuyết minh phim ảnh chứ có phải là bộ đội đâu mà vào Nam chiến đấu, nàng kêu ơ vì thấy sự việc đột ngột quá. Thì hắn lớn tiếng mắng mỏ nàng rằng: Rõ tóc thì dài mà đầu óc thì ngắn. Đây là cơ hội ngàn năm có một để thực hiện bước nhẩy vọt trong cuộc đời đấy. Sáu tháng trời sống với Phùng, nàng chưa có ấn tượng gì về cuộc sống chung giữa hai người. Còn bây giờ, bản năng nàng mách bảo nàng rằng, cuộc ái ân đang sắp được thực hiện đây, chính là lúc bộc lộ những xung lực cơ bản của sự sinh tồn bấy lâu bị dồn nén, là thời cơ để nàng và chồng nàng thực tại hóa những tiềm năng yêu đương của mỗi bản thể đây. Nàng là đàn bà, đàn bà trong suốt cuộc đời hoặc ít nhất là ở tuổi thanh xuân này. Bấy lâu nàng là đất mầu bị bỏ hoang. Và bây giờ nàng đòi được chiếm đoạt và trong đam mê nàng muốn được hiến tặng.

Vẻ trắng mịn mềm mại và căng phồng của khuôn ngực Dự khiến Phùng ngây người trong giây phút. Liền đó y thấy hai vạt áo bị giật tung, bị kéo sấp mặt xuống và sau cùng thấy mình nhẹ bẫng như một cái phao dập dờn trên sóng nước. Nhưng tới đây thì hình như đã nhận ra tình thế, nhổm lên, y liền nghiến răng:

- Được đã thế thì cho đã cơn thèm nhé!

Câu nói giận giữ chứ không bộc lộ ham muốn bị chẹn bằng một bàn tay nóng hổi của vợ. Y hất bàn tay nọ, mặt sáp xuống mặt người đàn bà trẻ.

- Hừ, bây giờ tôi mới hiểu cô. Ra là vậy!

Hai con mắt vốn đã đỏ lúc này đỏ khé như hai ngọn lửa, Phùng chồm chồm trong cơn trả hận. Nhưng hấp hổm chưa đầy một giây, y đã như que diêm xòe cháy, tắt nghỉm.

Thảng thốt, Dự chồm ngay dậy. Nàng vơ mái tóc thắt nút trên đỉnh đầu, nhặt cái áo che ngực và tưởng như sắp bật khóc vì sợ hãi và thất vọng.

- Hừ hừ...

- Anh Phùng, anh làm sao thế?

Phùng rên khe khẽ. Không! Phùng không kiệt sức. Phùng chỉ thoáng mê thiếp đi trong vài giây thôi, rồi lại tỉnh táo hoàn toàn. Và khi Dự ghé người, đưa hai chân vào chiếc chăn đắp chung, chạm vào người Phùng thì y vùng ngay dậy.

- Anh hỏi cái gì ạ?

Nhận ra thái độ lạnh lùng của Phùng và một tập giấy Phùng vừa giơ lên, Dự liền nghiêng người, khe khẽ kêu. Trong ánh sáng hồng mịn của ngọn đèn ngủ, nàng nhận một ánh cười lạnh tanh của Phùng và thấy tiếng y nói cũng lạnh tanh như thế.

- Thơ của cô viết tặng tình nhân, bạn bè tôi sưu tầm hộ cô đấy, cô ạ! Đêm đêm giả đò cuốc đất trên đồi để gặp nhau, để chui bờ rúc bụi hú hí với nhau không chán hay sao mà lại phải còn thơ với thẩn yêu đương lãng mạn nhăng nhít! Này, cô Dự! Cô có biết tôi xung phong đi B, xông vào chỗ chết để làm gì không?

- Em biết ạ.

- Là để người ta thử thách mình. Để người ta có bằng cớ tin cậy mình, cất nhắc mình lên các chức vụ lãnh đạo. Là để đem lại vinh dự cho cô. Thế mà cô lại phản bội tôi. Tôi hỏi cô, vậy như thế cô có phải là đồ đĩ thõa, đồ voi dày ngựa xé không?

- Anh Phùng! Anh nghe em nói đã.

- Tôi không cần nghe cô nói.

- Anh Phùng! Em không có ý thức phản bội anh. Em đã chờ đợi anh. Em cần, em muốn anh.

Lăn xả vào chồng, với một dòng suối ngôn từ rối rít đã có lúc Dự ôm choàng được Phùng và đè rập y xuống. Tình yêu thống thiết và niềm ân hận xót xa khiến nàng trở nên quyết liệt. Nhưng, cuối cùng, nàng vẫn bị Phùng hất ra. Người thì bé mà cái tiếng thì to, Phùng đứng ở dưới đất quát gằn:

- Này, nghe đây, từ nay trong nhà này chỉ tôi có quyền nói thôi nhé. Còn cô Dự, tôi có cho phép thì cô mới được nói. Nhớ chưa, đồ đĩ thõa, đồ ngựa xé voi dày?

*

Con người thì bé, hai con mắt cũng bé mà cái miệng lại to quá. Miệng Phùng, qua cái loa điện, phát tiếng vang ầm cả xóm thôn: Alô alô, một, hai, ba, bốn... Văn Phùng đội trưởng đội chiếu bóng 102 kính mời bà con tới xem buổi chiếu bóng đêm nay tổ chức tại sân kho hợp tác xã làng Nhớn. Phim thứ nhất là... Nghề thuyết minh chiếu bóng giúp cho Phùng loắt choắt thêm tiếng cả dài hơi. Cho y thêm cách nói văn hoa và oai lực trước các cô thôn nữ mới lớn. Phải uyên bác lắm mới có thể thuyết giảng cho người ta hiểu ngọn ngành câu chuyện vốn chỉ có hình ảnh và tiếng nói người nước ngoài lạ hoắc, chứ còn gì. Nhưng nghề thuyết minh chiếu bóng không sửa được cho y thói ăn nói lỗ mỗ, tính tình láu táu và tật díu lưỡi nói nhịu, vốn là biểu hiện của sự kém cỏi về đường học vấn. Nhiều buổi, đang thao thao coi thiên hạ như đám thất học, y bỗng đỏ dừ mặt vì một câu nói lộn khiến khán giả cười ồ. Kẻ thù nào cũng đánh thắng y nói thành kẻ thào lù cũng đánh thắng. Rung đùi nói thành rung đìu. Chiến thắng đói nghèo lạc hậu y nói thành đéo ngòi lạc hậu. Tuy nhiên cũng phải nói ngay rằng, ái tình có con đường đi riêng của nó. Kết thúc mối tình thỏ thẻ thơ dại của Dự là đám cưới của cô gái mới hôm nào còn là một thôn nữ gầy gùa nay đã lớn phổng thành một cô giáo Dự đa cảm nở nang và khỏe mạnh với anh chàng thuyết minh chiếu bóng sau bao năm trời lặn ngòi ngoi nước vẫn trơ hoẻn chỉ là cái gã trai loắt choắt chuyên lặp lại lời người ta đã viết sẵn trên giấy mà thôi. Nhái bén ôm dưa bở. Kẻ độc miệng thể theo vóc dáng cô dâu chú rể còn ngoa ngôn vậy. Con người thì bé, con mắt cũng vậy, nhưng cái miệng thì to và cái đầu Phùng còn to hơn nữa. Cái đầu to là cái đầu quen nghĩ lớn. Con người ta hữu thân là hữu khổ rồi. Vì có thân là phải lo cho thân là sinh ra tham lam, ân hận, si mê, xiểm nịnh, tật đố. Huống hồ Phùng xuất thân lại có phần thấp kém. Ông bố, hồi Tây tạm chiếm lập tề, không hiểu nghe ai xui dại lại đăng lính, nhẩy dù xuống tiếp viện cho giặc ở lòng chảo Điện Biên. Lý lịch có tì vết như thế mà muốn tiến thân ắt phải trả giá. May mắn, phép tính Phùng đặt ra và giải tỏa có độ chính xác cao. Đi chiến trường B trở về, chàng thuyết minh chiếu bóng coi như đã lập công chuộc tội thay cho ông bố. Hòa bình rồi, không còn nghề chiếu bóng rong như xưa, Phùng được đề bạt trưởng phòng phát hành phim. Và bây giờ sau năm năm ở chức vị này, một vận hội mới đang mở ra trước mắt Phùng. Cơ quan khuyết chân phó giám đốc vì ông này vừa bị đột quỵ sau sáu tháng trời nhậm chức, thế chân một ông chết bất đắc kỳ tử vì tai nạn giao thông.

Chết cái tham dự cuộc chen đua giành chức vị này, Phùng có hai địch thủ cứng cựa. Cả ba đều tỏ rõ ý chí kiên cường, nhất quyết không lui bước. Vì cả ba đều cho rằng, cuộc sống mãnh liệt dù có khổ sở, hiểm nguy cũng còn hơn là cuộc sống bằng phẳng an toàn nhưng tẻ nhạt. Và do vậy dẫu có đi ba con đường khác nhau, ba người vẫn chỉ nhằm một mục đích duy nhất.

Riêng Phùng, Phùng đi con đường khổ hạnh và triệt để tranh thủ cảm tình của cấp trên, cũng là con đường đã nhất thành bất biến của đời Phùng! Xuyên tạc ý nghĩa của lối sống khổ hạnh, vốn là một nỗ lực cao quý của con người nhằm chống lại những cám dỗ vật chất tầm thường, hướng tới sự viên mãn tinh thần thực sự, Phùng thực hiện một cách sống khắc khổ cực đoan với mục đích hoàn toàn vụ lợi. Ăn uống kham khổ. Mặt khó đăm đăm. Suốt ngày tất bật, bận rộn công lên việc xuống. Lúc nào cũng tỏ ra là kẻ mẫn cán và hết lòng hết sức với trách nhiệm được giao. Cách nhà riêng chưa đầy hai cây số mà y ở dịt cơ quan tối ngày; cả tuần, cả tháng liền, không đoái hoài gì đến mẹ già vợ trẻ. Đưa tất cả dục vọng thông thường vào thế thoái triệt, trong y chỉ nấu nung một cao vọng duy nhất là giành lấy bằng được chức vị phó giám đốc nọ bằng mọi giá thôi.

Bằng mọi giá, nghĩa là bất chấp mọi vất vả, nhọc nhằn và mọi sự khinh rẻ trong việc lấy lòng từng vị cấp trên, những kẻ có thẩm quyền. Ông thường vụ tỉnh ủy phụ trách văn xã là một trong mấy người nắm quyền quyết định số phận Phùng vốn quen biết Phùng. Nằm bệnh viện chữa bệnh huyết áp cao, nhận hộp sữa cân đường Phùng biếu, ông cười hề hề: Lương sướng mày được bao nhiêu mà vẽ vời quà cáp! Rồi chỉ mặt Phùng, ông cảnh báo: Này, mày gầy mà mặt đỏ như thế này là có bệnh tăng áp huyết nặng đấy. Tao có thằng cháu bằng tuổi mày, tháng trước xây nhà đào giếng ham mê quá sức lại bị con vợ nó đòi hỏi liên tục, một sáng nọ trở dậy, kêu không nhìn thấy gì cả, hóa ra bị đứt mạch máu não, máu chảy tràn qua cả mắt, toi đời rồi! Phùng rùng mình, thú nhận hồi này thi thoảng cũng có nhức đầu chóng mặt, nhưng hùa theo kiểu ăn nói bỗ bã của nhà lãnh đạo, cười khằng khặc: Con vợ em vía dám. Em có chết cũng phải chết ở chức phó giám đốc do các anh ký đề bạt em chứ. Khó hơn cả là tiếp xúc với ông thường vụ tỉnh uỷ trưởng ban tuyên giáo, một nhân vật có can hệ nữa. Ông này người Tày, nói tiếng Kinh chưa sõi, nhưng sĩ diện và sính thơ văn, gặp ai đến chơi ông cũng vác thơ của mình ra khoe. Khốn khổ, thơ ông chỉ là ca dao hò vè, vần điệu khập khiễng! Chê thì Phùng không dám, tất nhiên rồi. Nhưng khen thì khen thế nào. Khen không đúng lại lòi cái đuôi dốt đặc cán mai ra, lợi chẳng bù hại. ấy thế! Chứ đêm ba mươi tết còn ôm chai rượu Tây, lặn lội trong mưa rét, tìm đường đến nhà ông chủ tịch, ông bí thư tỉnh ủy để chúc tết và biếu tặng, Phùng cũng chẳng ngại kia mà. Phùng không ngại mệt nhọc, tốn kém. Con ông thường vụ A lấy vợ. Mẹ vợ ông thường vụ K hai năm mươi. Đám hiếu đám hỉ nào của các vị Phùng cũng sẵn sàng có mặt để chia vui chia buồn.

Chao ôi, tính háo danh hám lợi, chả lẽ cũng giống thói háo dục, cũng là cơn hưng phấn không biết đến giới hạn? Phùng chẳng thấy mệt mỏi là gì. Trái lại bệnh tật lại như thua Phùng. Phùng quắt queo như cái dọc khoai héo, nhưng mặt lúc nào cũng bừng bừng hồng nhuận, mắt lúc nào cũng lấp lánh ánh thần khí. Chỉ có điều bất thường là, hồi mới đi B ra, thỉnh thoảng còn lên cơn tí toáy, kẻ độc miệng ngoa ngôn nói, chẳng qua như chuột ngoáy lọ mỡ chứ nước mẹ gì, tuy vậy cũng đã từng lên mặt ta đây là con đực chính hiệu với cô vợ trẻ. Chứ còn hồi này, tuyệt đối không. Không mảy may thèm khát. Không tí teo hứng thú. Không mảy may rung động. Dửng dưng như không. Thờ ơ, ghẻ lạnh như không. Cứ như kẻ bất lực. Cứ như kẻ bị thiến hoạn. Cứ như kẻ công cụ tính giao bị tổn thương nặng, vật vờ dặt dẹo như đã chết rồi. Đã chết hoàn toàn rồi, chết thật rồi cơn ham muốn đàn bà ở thằng đàn ông đang ở độ tuổi bốn mươi. Đến nỗi bà mẹ già cũng vượt qua thiên kiến, đứng hẳn về phía giới tính con dâu mà rên rẩm: Phùng ơi, hay là trong người con có cái mầm bệnh gì nên sinh ra thế? Chứ vợ chồng đánh chửi nhau xa lánh nhau cũng chỉ là ban ngày thôi, còn ban đêm phải đầu gối tay ấp, phải lăn lóc với nhau mới là sự sinh hóa, con à!

(Tạp chí Nhà văn)

Đất mầu (Phần II)

Một đêm chừng như nghe được tiếng gọi của sự sinh hóa, Phùng hăm hở phóng xe về nhà.

Lúc ấy, như thường lệ, Dự đã vác cuốc ra sau nhà. Lúc ấy, Dự được ủ ấp trong cái bóng đen của con vật hoang đường là buổi đêm. Nàng nấp ở trong nó với động tác cuốc đất chỉ có mục đích tự thân, để có thể tự do xa xẩn vào các miền tưởng tượng ngây ngất hương vị phiêu lưu và ít lâu nay thì nàng khóc. Khóc vì xót thương thân phận đàn bà của mình. Khóc vì thực cảnh khó bề thay đổi. Vì những chuyện đã qua và nghĩ tới ngày mai. Nàng khóc vì thật tình không muốn phạm lỗi không chung thủy với chồng. Ngoài Phùng, thật lòng nàng không muốn giao tình với một người đàn ông nào khác, không muốn tiếp xúc với một cơ thể đàn ông nào khác, trộn lẫn hơi thở với một người đàn ông nào khác. Nàng chỉ nuốn chồng nàng là kẻ duy nhất được quyền hưởng thụ cơn ái dục nồng nã của nàng, khám phá ra lạc thú thơm tho và báu vật ngọc ngà, chứ không phải là sự thô tục, bẩn tưởi ở thân thể nàng.

Thấy mẹ chồng gọi, Dự vội vã xách cuốc trở về. Dừng lại một phút ở trước cửa cho tim đỡ đập dồn rồi nàng mới bước vào nhà. Tiếc thay, bao nhiêu khấp khởi hy vọng vừa nẩy nở trong tâm hồn thơ mộng đa cảm của nàng, lập tức bị dội nước lạnh. Ngồi ở bàn nước, quần áo chỉnh tề Phùng như một người khách lạ vãng lai vừa đến và đang sửa soạn ra đi. Gương mặt y lạnh lẽo những đường cắt gẫy khúc và quay cổ lại khi nghe tiếng chào của vợ, cái giọng láu táu của y lập tức bộc lộ ngay thói hiếu sự:

- Cô Dự, lâu nay cô vẫn làm thơ đấy chứ?

Khép nép ngồi xuống ghế bên, Dự còn đang ngơ ngác vì chưa hiểu nổi ý tứ ẩn ngầm của câu hỏi nọ thì Phùng đã gườm gườm:

- Cô có biết cô đã làm tôi ê chệ đến mức nào không? Thiên hạ bảo tôi là mù là điếc. Họ tiếc tôi mất công đắp đập be bờ. Hừ, tôi xông vào nơi bom đạn để kiếm tý vinh quang, mở mày mở mặt với thiên hạ thì cô ở nhà ngoại tình. Người ta bảo đã có lần cô đi Hà Nội nạo thai. Hừ, tưởng với ai, hóa ra là với thằng khí tượng vai u thịt bắp. Khí tượng là gì cô biết không? Là Dắm voi! Là Dắm voi, cô có hiểu không!

Bị gạn hỏi liên tiếp mấy lần, Dự mới ngẩng lên. Mấp máy môi, nàng không biết nên nói cái gì. Bây giờ nàng là tên tội phạm và chồng nàng là kẻ có quyền dằn vặt, mắng nhiếc, hành hạ nàng.

- Anh Phùng ạ, từ hôm anh về em cũng suy nghĩ nhiều lắm.

Cuối cùng thì câu nói lí nhí của nàng bị Phùng hừ một tiếng nhỏ ngắt đoạn. Phùng xoay người lại, quài tay ra phía sau, nong cái cổ áo cho khỏi dính mồ hôi, rồi gật đầu kẻ cả:

- Cho cô nói tiếp. Nói đi!

- Em cũng khổ tâm lắm. Em nghĩ, em là con đàn bà không ra gì.

- Là con đàn bà?

- Vâng, chỉ vì em là đàn bà nên mới sinh ra tội lỗi ấy.

- Hừ! Ra là thế! Sống ở chiến trường là thế nào cô có biết không? Bom đạn không nói làm gì. Nói riêng cái đói cũng khủng khiếp rồi. Củ mì, tức là củ sắn kia kìa cũng không có mà ăn đâu. Đói khát, đến mức thấy con thằn lằn cũng muốn bắt ăn thịt kia. Chứ đâu phải có điều kiện để rửng mỡ như cô.

- Vâng, em cũng biết thế. Em biết em phạm lỗi nặng. Em rất đáng bị trừng phạt.

- Trừng phạt?

- Vâng, anh muốn trừng phạt em thế nào thì tuỳ ý anh. Anh đánh chửi em, mắng mỏ em, bêu riếu em, hoặc đưa em ra tòa, cách nào thì em cũng không dám cãi lại. Vâng, kể cả việc anh đưa em ra tòa!

- Ra tòa!

Như chạm phải lửa, Phùng đứng bật dậy, nắm chặt hai nắm đấm, bất ngờ quát to:

- Cô định ly dị với tôi để lấy thằng Dắm voi phải không?

- Dạ, không ạ. Không bao giờ thế ạ!

- Tôi cấm cô.

- Vâng. Mọi sự là ở nơi anh, em không có quyền.

- Hừ!

Vùng vằng hai cánh tay, khiến hai vạt áo tuột ra khỏi đai quần, mặt Phùng co rút méo xệch. Rồi cúi xuống, khác hẳn với tật láu táu thường ngày, lọt qua kẽ răng y lúc này là một giọng nói khúc chiết, chậm rãi, kết quả của một sự ngẫm ngợi sâu xa, lâu ngày:

- Cô Dự - Phùng nói - Tôi cấm cô nói chuyện li dị lúc này. Li dị lúc này là bỉ mặt tôi. Chuyện gia đình mà rắc rối thì cấp trên người ta làm sao tín nhiệm được tôi? Cô có hiểu không? Bây giờ cô nghe đây. Tôi thông cảm với lỗi lầm của cô. Tôi cho cô thời gian và điều kiện để sửa chữa. Tóm lại, ta cứ ly thân, nhưng bên ngoài vẫn phải giữ được quan hệ vợ chồng bình thường, cô có hiểu không? Lúc này, cô có thế nào thì xấu chàng hổ ai. Vậy nên, cô phải hết sức cố gắng nghe lời chỉ bảo của tôi, giúp tôi. Giúp tôi, cô có hiểu không?

- Dạ.

- Thước đo sự hối cải của cô lúc này là thái độ chân thành giúp tôi của cô đấy, cô nhớ cho.

Hạ giọng, Phùng kéo hai ống quần ngồi xuống. Thấy Dự ngẩng lên nao nao chờ đợi, y liền thở thào thào, tiếp:

- Lúc nẫy tôi hỏi cô lâu nay vẫn làm thơ đấy chứ không phải là hỏi bâng quơ đâu. Sự việc nó là thế này. Cô biết ông trưởng ban tuyên giáo hay làm thơ chứ gì? Tôi cần cô đến thăm và trò chuyện với ông ấy. Nói cái gì, trên đường đi đến nhà ông, tôi sẽ bảo. Chuẩn bị đi!

*

Đó là những phút giây thăng hoa sung sướng cực điểm. Trồng cây đã đến ngày hái quả. Leo cau đã đến buồng. Cuộc thăm hỏi ông trưởng ban tuyên giáo kéo dài tới hơn mười giờ đêm. Rượu ngon, lại có lời bình phẩm tán tụng sành điệu của người đẹp, vợ Phùng, ca dao sĩ, trưởng ban tuyên giáo nổi cơn khoái trá hết sức hài lòng. Nổi cơn tức hứng, ông tiết lộ cho Phùng biết, tuần tới thường vụ tỉnh ủy sẽ ký quyết định đề bạt Phùng lên chức phó giám đốc Đài.

Đêm đó Phùng ngủ ở nhà. Dẫu Dự nằm cạnh hoàn toàn khỏa thể, trong u sầu ảo não càng tỏa hương nồng ngấu như đất đai mầu mỡ khát muốn được mở lòng ấp ủ hạt giống gieo trồng, lại đang trong ân hận vò xé rất muốn được đền bù và làm lành, Phùng vẫn như một kẻ bị yểm hoạn, đã thui chột hết thú vui chăn gối, lạnh lùng như băng giá. Không hề động chạm đến vợ, y cũng chẳng gây sự với nàng. ý nghĩ và hứng thú của y đi theo một hướng khác. Rạo rực bồn chồn, náo nức suốt một đêm dài y không chợp mắt.

Năm giờ sáng hôm sau Phùng thức dậy. Nhưng bước ra cửa sổ, vừa đưa mắt ngắm nhìn vùng đất sườn đồi xanh rợp lá sắn Dự khai phá suốt mấy năm qua, Phùng bỗng đưa tay bưng mắt: Ôi, sao tự dưng lại tối sầm không nhìn thấy gì cả thế này!

Dự vội dìu chồng xuống giường và sợ hãi gọi mẹ chồng. Có lẽ Phùng bị cảm. Hai người đàn bà vội xoa dầu đánh gió cho Phùng, nhưng Phùng vẫn ôm đầu kêu đau dữ dội rồi ngay sau đó đi vào hôn mê bằn bặt. Bà mẹ chồng thất sắc nhìn cô con dâu, rồi đột ngột cất tiếng gào thảm thiết: Đêm qua mày bắt nó quá sức, hả? Mày giết chồng mày rồi, Dự ơi!

Sự việc diễn ra gần đúng như câu chuyện kể của ông thường vụ phụ trách văn xã hôm nào đó có tính chất răn đe với Phùng. Phùng bị đột quỵ vì xuất huyết não! Cơ quan y tế giải thích vậy. Dư luận bình luận thêm. Mắc chứng áp huyết cao đã từ lâu, nhưng bệnh nhân không chữa chạy, lại thêm lúc nào tinh thần cũng ở trong trạng thái trương căng liên tục vì những mưu toan, tính toán cho công cuộc tiến thân. Trạng thái tâm lý đó đã dẫn đến sự xuất hiện những ổ tiêu cực trong tâm não. Và cái chết như một thói quen tệ hại của tự nhiên đã là cái kết thúc tuyệt đối cuộc sống của một người đàn ông đam mê đến khốn khổ trên con đường kiếm chác danh vọng. ít lâu sau cái chết nọ là cái chết của bà mẹ già đã chứng kiến quá nhiều khổ đau, tàn nhẫn xoá sổ một gia đình sống chung hàng bao năm mà không có hạnh phúc lấy một ngày.

*

Bây giờ mười năm đã trôi qua. Căn nhà do Dự dựng ở dưới chân quả đồi đặt Trạm Khí tượng tỉnh đã đổ nát. Nhưng nương sắn mênh mông xanh rờn một triền đồi vẫn còn, như một chứng tích về sự phì nhiêu của đất đai. Trên đỉnh đồi, Trạm khí tượng tỉnh được mở rộng, trang bị thêm nhiều thiết bị mới. Anh chàng Dắm Voi đưa vợ con từ miền Trung ra, xây một căn nhà hai tầng xinh xắn trong khu vực đó. Điềm nhiên như được hưởng lộc trời, hàng ngày anh ta cứ việc rỡ sắn ở nương sắn bên sườn đồi nọ nuôi lợn, nuôi gà. Gặp khi nông dân thất bát mùa màng, hai vợ chồng lại cặm cụi nhổ sắn, sát lát phơi khô, đóng từng bao tải, đem ra chợ bán.

Dự biến vào không gian mịt mùng. Nhưng nàng cũng không vô tăm tích. Thơ ca, nghệ thuật, cũng như tôn giáo, hoạt động xã hội chính trị là những nơi dồn nén khát vọng mạnh mẽ nhất của con người. Nàng còn hiện diện trong những bài thơ nàng để lại được nhiều người trong tỉnh sưu tầm, truyền tay. Có một bài tôi chép lại được, đọc bài này nhiều người vốn độc miệng ngoa ngôn quả quyết rằng, nàng đã yêu nồng nàn một người nào đó và nàng chính là kẻ đã gây ra cái chết cho chồng nàng. Bài thơ đó như sau:

Người như cành quế non vời.

Những lời người nói biết đời nào quên.

Bao giờ lở núi Tản Viên.

Cạn sông Tô Lịch không quên nghĩa người.

Nghĩa người tôi để trông coi.

Nắp vàng đậy lại ở nơi mùng nằm.

Một ngày ba bẩy lần thăm

Một ngày ba bẩy lần thăm nghĩa người...

(Tạp chí Nhà văn)

Công dân mới xóm Chùa

Năm thứ ba đại học, tôi bị đuổi khỏi ký túc xá vì khuya nào cũng vượt cổng, leo tường. Ông quản lý viết bản tường trình lên ban giám hiệu cho rằng tôi nhậu nhẹt, đàn đúm, “nhảy múa”. Không phải vậy. Quán cà phê tôi chạy bàn bưng bê đến 12 giờ đêm chủ quán mới cho nhân viên nghỉ việc. Tôi túc trực ở quán từ lúc phố vừa đỏ đèn, lương tháng bốn trăm ngàn đồng, tiêu pha dè dặt, đủ tiền ăn học.

Tôi ôm rương đến xóm Chùa thuê nhà trọ. Xóm Chùa nổi danh tệ nạn xã hội. Những tấm liếp, vải bạt được phủ lên tạm bợ; con đường dẫn vào ngoằn ngoèo, nước từ các hộ thải ra có, nước cống rãnh từ nhà máy bao bì to tướng ngoài đường xì vào cũng đầy. Bạn bè khuyên tôi đừng đến đây. Tôi có gì phải sợ! Tuổi thơ mười lăm năm lăn lóc ở khu chợ nghèo Nghĩa Trung, tám năm tôi cày cục trong thiếu thốn ở làng Châu, ba năm đại học tôi vừa làm vừa học, va chạm với quá nhiều thành phần... Tài sản tôi mang đến xóm Chùa có gì ngoài ba bộ quần áo không còn hợp thời và đống sách vở.

Dân xóm Chùa từ các xứ đổ về, nhiều nhất là miền Trung, kế đến miền Bắc, dân miền Tây chiếm số ít. Ngoài phụ hồ, chạy xe ôm, đĩ điếm, ma cô, còn phần đông hành nghề tu giả. Những ông, những bà, những anh, những chị, thằng nhóc, con bé cạo đầu nhẵn bóng, áo thụng cà sa, ôm bình bát, tay nải sách bói toán... đi vào các ngôi chùa lớn trung tâm phố gạ gẫm khách nước ngoài cùng thân đồ tín nữ. Kiếm được bao nhiêu, dân xóm Chùa bỏ bụng bấy nhiêu. ở xóm Chùa hai tháng, tôi chưa thấy người nào giàu; ăn nhậu thì có nhiều. “Đại đức” Lân là ví dụ điển hình.

Lân cắn đùi cầy, ngấu nghiến, nói:

- Túng quá làm liều, mày!

“Nhưng anh còn có khả năng làm nghề khác”, tôi định mở miệng.

- Xài sang, làm việc nhẹ nhàng quen rồi, mày!

Lân ngửa cổ đón những giọt rượu màu đỏ chạch.

Căn nhà tôi thuê của bà cụ điếc, giá ba chục ngàn một tháng. Bà cụ lúc trước có cô con gái, từ ngày cô này lấy chồng Đài Loan, cô ta không tin tức gì về cho mẹ.

Bà cụ đêm ngồi góc tối, lần tràng hạt.

Lân nói với tôi, bà cụ thành tâm thờ Phật. Còn Phật của Lân là Phật giả.

Chính quyền địa phương cùng các phương tiện thông tin đại chúng nhiều lần truy quét, lên án tệ nạn tu hành giả ở xóm Chùa, nhưng việc ra tay nhổ tận gốc thì chưa rốt ráo. Một tháng Lân bị chính quyền mời lên một lần, nhắc nhở, viết cam kết nhưng chứng nào vẫn tật ấy. “Nhốt tao vào tù chỉ tổ tốn cơm”, Lân ngang tàng. Một phần chính quyền không rảnh để theo dõi mãi những thành phần như Lân; một phần việc Lân làm chưa gây tác động mạnh đến xã hội; một phần nữa, Lân giỏi đối phó. Tôi nghĩ thế.

Bình thường Lân đội tóc giả, mặc đồ “dân sự”, ăn nói bặm trợn.

Lân tự hào:

- Tao tu giả, nhưng sống thật!

Lân muốn ám chỉ gì? Tôi. Không, tôi đâu dám ba que xỏ lá với dân xóm Chùa. Tôi sống giả với tôi thì có.

Tôi vừa bị chủ quán đuổi việc. Tội tôi gian lận tiền bạc. Chuyện bắt nguồn từ sự bày vẽ của thằng bạn (cũng sinh viên như tôi, nhưng khác ngành).

Khách quán tôi ngồi toàn trai gái đang yêu, ban đêm chở đến quán ghế đôi, chọn góc tối tình tự. Nhân viên tính tiền ít khi khách chú ý giá, trừ khách quen. Thằng bạn bày tôi “chém”. Lần đầu tiên tôi run tay, cũng lần đầu tiên tôi bị chủ quán chộp cổ. Té ra đã nhiều lần khách phản ánh với chủ quán vì hiện tượng gian lận của đám nhân viên. Chủ quán phải giữ uy tín với khách, và chủ quán phải dạy nhân viên tính liêm chính.

Tôi rời quán hai ngày, nghe thằng bạn giới thiệu cho chủ quán đứa nhân viên mới, cũng sinh viên đi làm thêm.

Tôi bị mất việc, lâm vào tình cảnh bi đát. Bà cụ tinh ý phát hiện, cho tôi trọ và ăn cơm với điều kiện khi có tiền tôi trả đủ. Tôi vui bởi xung quanh còn những người có tấm lòng. Cha tôi từng nói cái khó nhất của đời người là thời gian để tìm hiểu người khác. Cha tôi thích mặc đồ cũ, chơi với người cũ. Tôi thích mặc đồ mới, quan hệ với nhiều người, nhưng tìm bạn tâm giao thì khó quá.

Vợ Lân dân giang hồ. Cặp này đúng câu “Trai tứ chiếng...”. Vợ Lân tên Bé Hai, ở quán bia lúc Hồng, lúc Cúc, lúc Thủy... Bữa nào có tiền kha khá, đủ xài, tối Lân không cho vợ ra khỏi cửa. Những lúc như vậy, nằm bên nhà bà cụ (nhà Lân sát vách nhà bà cụ), tôi nghe rõ tiếng giường Lân cút kít, cút kít...

Bé Hai ăn nói đốp chát, tục tĩu. ả máu mê tứ sắc, ngồi lê đôi mách. ả khoái chọc chuyện đời tư người khác. Một lần ả hỏi cặn kẽ thành phần gia đình tôi. Tôi không dối ả điều gì, cả chuyện chú Hiếu cuỗm bộ Dân sinh toàn tập cùng chuyện cha tôi có thời gian lén chạy xích lô phụ tôi ăn học.

ả la lên:

- Kinh khủng quá, nhưng có thật không cha nội?

ả không tin chú Hiếu tôi đọc nhão Dân sinh toàn tập mà tham ô công quỹ. ả cũng nghi ngờ dân ăn học mà nghèo túng, xuất thân từ bần nông gốc rạ. Cũng có thể “Thượng đế” đến với ả phần đông những tay ăn học nghiêm túc, nhiều người tước vị đầy ngực, tiền vung như rác...

Túng tiền, tôi không còn thú vui đến trường. Tôi nằm bẹp dí trong căn nhà; bốn góc đầy hợp âm chuột, thằn lằn, gián; ngoài đường tiếng cãi cọ, chửi tục ầm ĩ. Tôi cũng thường đạp xe long rong đến các quán sách cũ, ngồi mân mê những tác gia tôi hằng kính phục. Càng túng tôi càng khát khao và ngộ nhận.

Tôi mơ trở thành nhà văn lớn có những trang sách để đời cùng đám độc giả chờ tác phẩm của tôi như đói chờ cơm. Nhà văn cần yếu tố gì? Thầy ở trường dạy tôi quan niệm kiến thức, vốn sống, tạng... Kiến thức tôi có, vốn sống tôi không ít, tạng tôi gân guốc. Vậy sao tôi chưa cầm bút?

Chẳng còn ai tâm sự, tôi qua nhà Lân, giữa lúc Lân đang gỡ tóc giả ra khỏi đầu, chuẩn bị uống rượu. Lân nghe xong, cười hô hố:

- Mày mà làm nghệ sĩ? Tao khuyên suy nghĩ lại - Sau khi bỏ miếng chả dồi qua kẽ răng, Lân nói tiếp - Tao thấy tụi nghệ sĩ đói nhăn răng! Nếu mày muốn kiếm tiền, tốt nhất là theo tao.

Tôi cạo đầu, mặc cà sa, mang bình bát, tay nải như Lân? Tôi cười văng nước bọt. Con người tôi mà tu giả? Nếu cha tôi biết được, thế nào ông cũng đập cho bể mặt.

Tôi lắc đầu. Lân khoát tay.

- Tùy mày. Tao không ép. Dù gì thằng có học như mày cũng biết xoay cách.

ở gần, tôi tởm Lân. Bộ cà sa hắn không bao giờ giặt, cả tháng tôi mới thấy hắn giũ giũ rồi đem phơi nắng; bộ tóc giả thì khỏi nói, khứu giác tôi không chịu nổi. Tính cha tôi ghét nhất ở dơ, đến đôi dép nhựa cũ mèm, ngày nào ông cũng chà đi chà lại.

Cuối cùng, tôi cũng tìm được việc làm. Thông qua mẩu quảng cáo nhỏ xíu nằm góc khuất một tờ báo, tôi biết được có một tập san số lượng phát hành hạn chế cần tuyển một cộng tác viên.

Sau khi nhìn kỹ thân hình, kiểm tra sơ qua trình độ, ông thư ký tòa soạn chịu nhận tôi. Công việc tôi không có gì khó, chỉ tốn công tôi chạy khắp các chợ lớn nhỏ trong thành phố, tìm hiểu giá gạo, nếp dầu, cùng giá thịt heo, bò để viết tin.

Bài đầu tiên của tôi được xài. Tôi cầm vài ngàn tiền còm lòng không vui không buồn. Công việc cứ thế trôi qua.

Lân biết chuyện, hỏi tôi:

- Nếu báo mày cần điểm người đi chùa thì tao giúp - Lân cười - tiền công là hai xị cùng đĩa cầy càng tơ càng tốt.

Tôi đi làm, có tiền trả cho bà cụ. Và khi có tiền sự vui thú đến trường trong tôi trở lại.

Một lần, ông thư ký đưa mục phiếm đàm xã hội cho tôi, bảo tôi viết thử. Thật ra, hàng ngày đối mặt với dân xóm Chùa, chất liệu đời sống trong tôi ngồn ngộn.

Phiếm đàm đầu tiên tôi đề cập đến vấn đề nạn tu giả. Báo lên khuôn, tòa soạn nhận được thư khen ngợi. Ngặt nỗi, tôi chỉ nhận nhuận bút bởi bài ký tên ông thư ký.

Tôi không đem tờ báo về nhà trọ. Chẳng hiểu sao, chiều, Lân ném tờ báo trước mặt tôi:

- Đ.m mày, mai tao đập vào mặt thằng phóng viên tòa soạn mày.

Tôi năn nỉ Lân đủ điều, nào đâu phải báo tôi mới lên án chuyện này, người viết bài này chỉ làm theo sự chỉ đạo của cấp trên. Lân vẫn nóng bừng bừng. Tôi bắt đầu dọa hắn, nếu anh quậy thì có khả năng anh bị đòn và thằng em này cũng sẽ bị mất sở làm!

Chắc Lân nghĩ lại. Hôm sau và mấy hôm sau nữa tòa soạn tôi vẫn không có biến cố nào.

Tôi viết phiếm đàm say mê. Nội dung tôi sâu sát nhân tình thế sự; câu cú tôi gãy gọn, khúc chiết; lập luận tôi lô-gíc; tư duy tôi đủ chuyện Đông chuyện Tây... Thư khen ngợi, điện thoại gọi về tòa soạn tôi rối rít. Tên tuổi ông thư ký được dân báo chí, cùng đám độc giả đánh giá có tầm cỡ. Tôi cũng được lợi, nhuận bút ngày càng tăng. Ông thư ký chiều cuối tuần chở tôi đến quán uống bia, ôm gái. Trời xui đất khiến, một hôm tôi gặp mặt Bé Hai.

Hôm sau, cả xóm Chùa biết tin một thằng sinh viên là tôi ăn chơi trác táng. Bé Hai tung tin tôi từ trước đến giờ mang mặt giả, giả nghèo, giả khổ để ăn cơm, sống nhờ tiền bún riêu bà cụ.

ả chỉ phía tôi, rồi khoanh hai ngón tay bàn tay trái vào nhau, sau đó ả đưa ngón tay của bàn tay phải “thụt” vào.

Lân hỏi tôi có chuyện đó không. Tôi lấp lửng. Trước khi bỏ đi, Lân nghiến răng:

- Tùy mày, đểu đâu cũng được, phải trừ bà cụ.

Tôi đểu? Tôi đểu cái gì chứ?

Tôi nằm xoay qua xoay lại, không tìm được câu trả lời. Bên kia giường tre của Lân phát tiếng cút kít, cút kít...

Số lượng phát hành báo tôi tăng từ hai ngàn đến ba chục ngàn, ngoài sức tưởng tượng! Lúc đầu trên những bài tin giá cả thị trường tôi ký tên thật, sau ký tắt lung tung. Giai đoạn này ông thư ký chỉ yêu cầu tôi viết tốt phiếm đàm, phần “râu ria” có cũng được, không có cũng chẳng sao.

Bà cụ nấu bún riêu bằng thứ nước đùng đục - nước mua của gã chở thùng phuy bán dạo. Một khối nước gã bán sáu ngàn.

Một đêm hứng chí, trong phiếm đàm, tôi nêu lên tình trạng thật giả trong xã hội, đơn cử trường hợp chính tác giả mắt thấy cách nấu bún riêu bằng nước cống của một bà già ở xóm Chùa! Nội dung tôi đề cập đến ghê rợn đến nỗi đọc xong, ông thư ký khạc nhổ liên tục. Số là lúc sáng ông đưa vợ con đi ăn quán.

Viết sướng, tôi quên phéng thái độ đùng đùng nổi giận của Lân hôm trước. Khi ông thư ký cho biết báo đã lên khuôn, tôi giật mình. Tôi biết trốn đâu bây giờ ngoài chỗ dựa duy nhất là xóm Chùa? Vào ký túc xá, chỉ nhác thấy tôi, ông quản  lý đã ghi vào “sổ đen”. Ông ta làm như tôi là ung nhọt cho cộng đồng!

Cuối năm thứ hai đại học, tôi tố cáo ông quản lý tham ô số gỗ trong khi ký túc xá nới thêm cơ sở hạ tầng. Cuối đơn, tôi ghi rõ họ tên địa chỉ người viết, thế mà đợi mãi, tôi chẳng nghe ban giám hiệu có ý kiến gì. Tôi không bao giờ nghĩ rằng ông quản lý trù dập tôi, bởi tôi biết mọi bí mật của người viết đơn tố cáo các cơ quan phải tuân thủ...

Cha tôi nông dân rặt, ghét cay đắng dân nghệ sĩ. Nguyên nhân có thể bắt nguồn từ chú Hiếu.

Số là, gia phả họ tộc tôi thời Gia Long có một người làm xã trưởng, tên húy Kiên, tự là Nhị Dân. Ông Kiên theo học Tống - Nho, mộng quan trường. Không những giỏi thơ phú mà ông còn rành thiên văn, địa lý, toán pháp, điển lệ. Cái gì ông Kiên cũng học qua căn bản. Thấy kinh sử có chỗ nào lợi cho dân ông ghi chép cẩn thận. Sách để lại cho gia phả họ tộc  có cuốn Dân Sinh toàn tập nội dung bàn đạo đức của kẻ làm quan.

Làm quan, ông Kiên chăm việc công, bỏ việc tư, thực hiện rập khuôn lời dạy Thánh hiền. Chỉ tội quá mê đàn bà, đến năm đó, ông Kiên vi phạm điều luật Gia Long “Nghĩa vụ cùng chung sống tại một nơi”. Thê thiếp của ông Kiên quá nhiều, đi đến làng nào cũng nghe các bà đẹp gọi tên ông. Theo luật, ông Kiên bị phạt 100 trượng, giáng làm thứ dân; sau đó ông bỏ làng đi, sống chết ở đâu chẳng rõ.

Cha tôi quý cuốn sách Dân Sinh toàn tập lắm.

Chú Hiếu mê thơ ca, hát hò, được đội văn nghệ xã giao chức trưởng ban. Chiều nào tôi cũng nghe tiếng chú Hiếu phát ra từ loa phát thanh xã. Giọng chú Hiếu khàn đục, mùi mẫn, theo tôi nghĩ, chưa bắt nhịp đúng tinh thần bài hát.

Từ văn nghệ, chú Hiếu được nắm cương vị kế toán trưởng. Vậy mà, cha tôi chửi “đồ mất dạy! Thằng Hiếu không xứng đáng mang họ nhà ta!”. Chú Hiếu biển thủ của công xây nhà lầu, cưới vợ tơ.

Chú Hiếu trốn khỏi làng, cuỗm theo cuốn Dân Sinh toàn tập. Nghe đâu chú Hiếu bán cuốn sách cho một tay buôn đồ cổ. Máu từ mũi cha tôi chảy ra...

... Thoát khỏi cơn say cùng ông thư ký, tôi lừ đừ lẻn về nhà trọ, lúc đồng hồ điểm mười hai phát.

Người tôi ê ẩm. Tôi sờ mặt, bất giác giật mình.

Thịt dư trên mặt tôi đóng thành cục.

Bên ngoài Bé Hai chửi rủa tôi ầm ầm. Sau này tôi biết, nếu không nể tình bà cụ chắc mạng tôi đã nằm ở xóm Chùa.

Lân đánh tôi gãy ba chiếc răng cửa. Tôi không tiếc răng cũ, tôi cũng không xót tiền trồng răng mới, nhưng thật lòng, tôi ngại đeo răng giả, nụ cười tôi không còn tròn trịa.

Bà cụ năn nỉ vợ chồng Lân cùng dân xóm Chùa cho tôi ở lại. Tôi nghĩ rằng chẳng còn mặt mũi nào nữa khi hàng ngày phải cúi gầm mặt chòng chọc xuống con đường ngoằn ngoèo nước dơ.

Nhác thấy tôi trước tòa soạn, ông thư ký lật đật lôi tôi vào phòng kín. Ông ta cười gượng gạo:

- Cậu phải hết sức bình tĩnh. Việc này lỗi không phải tôi.

Tôi thu nắm đấm, lù lù:

- Ai?

- Thằng cha đầu trọc đe dọa tính mạng tôi cùng toàn thể gia đình, cuối đường tôi phải...

Tôi hét:

- Câm miệng!

Tôi tháo răng giả thả cộc xuống bàn. Ông thư ký bấm nút điện thoại di động.

Tôi thách:

- Anh cứ gọi chính quyền. Tôi chẳng có gì phải sợ!

Ông thư ký đặt thả máy điện thoại xuống bàn, rút từ túi ra xấp bạc láng coóng.

- Tôi bồi thường danh dự cho cậu.

Tôi trừng mắt:

- Tôi không cần!

- Tôi đưa thêm cho cậu năm triệu đồng nữa.

Ông ta đi tới chiếc tủ đặt góc phòng.

Tôi nghĩ bụng, mình đang túng, mà cầm tiền của thằng chả thì có tội tình gì! Thôi thì từ nay tôi dẹp viết lách...

Tôi đóng răng giả vào miệng, bọc mười triệu vào túi, không một lời chào.

Tôi về xóm Chùa, dự định ôm rương đi thuê nhà khác. Lân chận tôi đầu xóm.

- Mày há miệng tao xem.

Tôi tuân lệnh.

- Cũng đẹp, nhưng đồ giả.

Bé Hai chạy xộc đến, miệng toang hoác:

- Mày dân đểu cáng! Tụi tao đánh vỡ mặt mày!

Lân nạt vợ:

- Câm miệng lại, con này!

Xế chiều, tôi đặt mười triệu trước mặt bà cụ, sụp lạy. Bà cụ cầm xấp bạc, xem kỹ, đưa lại cho tôi, lắc đầu.

Cha tôi nghe xong câu chuyện, gật gật đầu:

- Mày đã thành người lương thiện./.

Gò Sim

Cô giáo Huấn vừa đến chân Gò Sim thì trời đổ mưa to. Cô nhác quay lại đằng sau, thấy chỗ đất vừa đi qua tự nhiên nẻ toác bằng miệng mương, bao nhiêu nước mưa đục như pha máu chảy từ trên đồi thun thút đổ xuống mà không đầy. Cô lạ nhất là việc đất gò toàn đá ong, bên trên mọc đủ các loại cây như sim, chó đẻ, cứt lợn, không hiểu sao nước phọt ra lại đỏ như máu.

Lên đến đỉnh gò, mưa quất rát mặt, gió như bão. Cô giáo Huấn ngấm nước mưa, run cầm cập bước vào cái quán bỏ trống. Cô sững lại khi thấy có người đứng bên trong. Đấy là một thằng học trò, thân hình to lớn vạm vỡ. Nó tên là Trổ. Cô giáo Huấn đã hai lần kỷ luật thằng Trổ vì những trò mất dạy của nó. Nó đã bị đuổi học. Cô ngại, những vẫn hỏi làm sao nó ở đây. Nó trả lời:

- Tôi đi theo cô từ lúc trời chưa mưa.

- Theo để làm gì?

- Để kỷ luật cô.

Nó thản nhiên đáp và nhìn chằm chằm bộ ngực lộ ra dưới áo ướt. Bất thình lình nó giơ hai tay như hai cái càng cua quắp chặt cứng lấy cô giáo Huấn. Cô giáo sợ, đơ cả người. Nó giơ chân ngáng phía sau, vật cô ngã ngửa xuống chiếc chõng tre. Cô ú ớ kêu tôi bị quỷ hiếp rồi lặng im như chết. Giữa lúc ấy bỗng có tiếng trống khua và tiếng chân chạy huỳnh huỵch. Thằng học trò hoảng hốt xốc quần, nhổ một bãi nước bọt rồi bỏ chạy biến vào trong mưa mờ mịt.

*

Sư trụ trì đang ngồi thiền dưới một gốc cây đại già sần sùi. Bỗng ông ngửi trong gió có mùi tanh. Tuy không mở mắt, ông vẫn thấy một con chó đang bò đến gần và mùi tanh bốc lên từ nó. Cả mùi cả tiếng động làm nhà sư phân tâm. Nhà sư mở mắt, thấy một thằng người quỳ dưới chân ông.

- Nam mô a di đà phật! Sao lại quỳ ở đây?

Thằng người ngẩng lên nhìn, mắt lồi như mắt lợn luộc, môi tái như cà thâm, răng trắng và nhọn như răng chó, tưởng là vong vừa từ âm ty địa ngục đội đất chui lên.

- Bạch thầy, con bị truy đuổi, xin cho con trốn vào chùa.

- Giết người?

- Không.

- Cướp của?

- Chưa.

- Trộm cắp?

- Tý tỉnh.

- Lừa đảo?

- Thảng hoặc.

- Vậy làm sao bị truy đuổi?

- Hiếp dâm.

Nó vẫn thản nhiên. Nhà sư rùng mình thốt lên:

- Thiện tai. Người tục tĩu thế không ở đây được.

Thằng người rúc mặt vào chân nhà sư ở thế kiết già. Đấy là một cái rúc mặt nịnh bợ nghề ngón điêu luyện rất thời thượng. Nhà sư biết thừa là nó nịnh, nhưng không nịnh bợ không thành thiên hạ.

- Sư cứu con, bảo con làm chó, con cũng xin nhận.

Sư trụ trì nhìn thông thống “bản lai diện mục” của thằng người này toàn ô trọc, kín bưng hôn ám. Nó là loại người-ma luôn bị giày vò bởi dục vọng. Nhưng thôi, Phật đường là nhà chung của chúng sinh, ta không có quyền cấm cửa nó. Để nó trông vườn chùa. Vườn chùa rộng thênh thang, cây cối âm u, bọn nghiện đến chích choác, trai gái đến làm chuyện đực cái. Thằng này trông vườn biết đâu có duyên cơ cho nó tu tỉnh.

- Người ở lại gác chùa.

- Bạch thầy, vậy cũng là chó.

Nó cười nhạt.

Thế là thằng Trổ ở lại gác chùa. Nó học rất nhanh những lời nói ngon ngọt làm vừa lòng các tăng ni trong chùa. Buổi tối nó đi lại ngang dọc trong vườn, hễ chích choác thì đuổi, đực cái thì để. Nó tự rung động theo những khoái cảm của cặp trai gái, thỉnh thoảng không kìm được lại rú lên khiến những người đang làm tình chạy đứt dép.

Từ lâu sư trụ trì nuôi một con tê giác trong khuôn viên chùa. Chiếc sừng như cái măng tre to chụp trên đầu con tê giác. Đã có lần thằng Trổ sờ lên cái sừng ấy, để cho đầu nhọn gại gại vào giữa lòng bàn tay tê tê buồn buồn. Một buổi chiều có hai người đeo kính đen trông như bọn cướp trong truyện tranh của trẻ con, nghiêng ngó đi vào vườn. Chúng bỏ kính ra cầm trên tay, gọi thằng Trổ:

- Này thằng kia, cho hỏi tí.

- Phải gọi là chú tiểu. Hỏi cái gì?

- Có mà tiểu... tiện. Ông cho quả tống thì đái ra quần. Sướng tiền không?

- Vớ vẩn, tiền ai chả sướng. Định giở trò đểu gì?

- Bán cho các bố mày cái sừng tê giác.

- Thiện tai, thiện tai! Thất đức quá.

Hai thằng cướp đeo kính vào, cười hinh hích.

- Chúng ông lạ đéo gì mày mà đức với chả độ. Thế này nhé, mày cưa phéng cái sừng đưa cho chúng ông, chúng ông trả nhiều tiền.

- Sừng tê giác để làm gì?

- Thần dược đấy.

- Mô phật. Nôn bao nhiêu?

- Một ngàn đô, xong chưa?

Thằng Trổ chóng mặt, suýt ngã khi nghe đến con số một ngàn Mỹ kim. Nó không ngờ kiếm tiền dễ đến thế.

Đêm ấy trăng rằm tãi sáng vườn chùa. Nó xoa xoa tay lên mông con tê giác to như mông con trâu mộng rồi bất thình lình chọc kim vào đấy, bơm một liều thuốc mê. Con tê giác đổ vật xuống, nó lấy cưa điện cưa đánh xoẹt. Cái sừng rời ra, nó lấy lá chuối khô bọc vào. Một lúc sau nó lấy chân đá con tê giác. Con tê giác không sừng giống như kỵ sĩ không đầu vùng dậy chạy xiêu vẹo trong vườn. Bọn nghiện tưởng quỷ đuổi, vứt cả kim tiêm mà bán xới. Thằng Trổ bật cười khanh khách nghĩ rằng chúng có chạy trốn pháp luật cũng không nhanh như thế. Nó ôm nắm lá chuối bên trong có cái sừng tê giác đi xuống chỗ hẹn, ngật ngưỡng niệm hồng danh Đức Phật theo kiểu nó đã học lõm bõm từ nhà sư trụ trì:

“Om ma ni pát mê hồng...”

Gặp hai thằng cướp, nó vừa bán được cái sừng tê giác vừa dò la được tin về cô giáo Huấn. Hóa ra chẳng có cô giáo nào chết, cũng chẳng có ai truy đuổi nó. Cô giáo vẫn đi dạy học như không có gì xảy ra. Cô giấu biến chuyện trên Gò Sim. Hay ho gì mà kể toáng lên. Thế là thằng Trổ nghĩ tới việc mau chóng bỏ chùa.

Nhà sư vẫn thấy con tê giác thấp thoáng trong vườn thì yên tâm nhưng không biết nó đã mất sừng. Cũng như thấy thằng Trổ còn quanh quẩn đấy nhưng không biết bụng dạ nó đã bỏ đi. Đến một buổi chiều thấy ni cô ngồi khóc, nhà sư hỏi:

- Cớ sao khóc?

- Bạch thầy, thằng súc sinh sàm sỡ...

- Nó đâu?

- Nó đang bỏ đi kia kìa.

Số là chiều ấy thằng Trổ quyết định bỏ chùa. Ra đến cổng, nó thấy ni cô vừa đi xe Uây-vờ vừa nói chuyện bằng máy điện thoại di động Nôi-ka màu trắng. Thằng Trổ nghĩ thày tu ngày xưa không thế. Nó dừng ni cô lại, giằng lấy điện thoại, nhân thể thọc tay vào ngực người ta bóp nhéo chơi. Ni cô cay cú không phải vì chuyện nhũ hoa bị xâm phạm mà vì bị mất chiếc Nôi-ka giá mười triệu đồng nên ra khóc dưới gốc mít.

Ra khỏi chùa, thằng Trổ nghĩ ngay tới việc đi liên hiệp xí nghiệp thịt chó phè phỡn. Nó rất thích xem người ta cắt tiết chó, hứng cái chậu nhựa đón tiết rồi thọc tay vào khoắng. Xưa, có lần liên hoan, lớp nó cắt cổ con chó mực mười bảy cân, nó cũng thọc tay vào chậu máu như thế. Máu ấm như pha nước nóng. Cô giáo Huấn đứng cạnh, buột miệng nói: tiếc thay tay đã nhúng chàm. Nó quay lại nhìn, thấy cái cúc áo ở ngực cô vô tình bật ra. Nó nghĩ đến việc kỷ luật cô từ đấy. Vừa đi vừa miên man nghĩ ngợi rượu thịt, thằng Trổ đã đến chỗ rẽ vào làng. Bỗng có người gọi nó:

- Này anh kia, mua thịt em đi. Đùi, mông, bụng đây, vừa ngon vừa rẻ bất ngờ!

Nó quay lại, thấy cô mũm mĩm bán thịt lợn, một tay giữ đùi, một tay ngoáy con dao xoèn xoẹt gại như múa. Thằng Trổ xấn ngay đến, mắt sáng lên nhìn người đàn bà quần xắn móng lợn, áo phin cộc tay, trông vào đâu nó cũng thấy rực người lên. Người đàn bà biết thằng đàn ông trước mặt đang thèm mình, cũng rực lên. Chúng nó kéo nhau ra ngay Gò Sim để làm việc ấy. Dưới là cỏ, trên là mặt trời, thằng Trổ làu bàu đếch làm được nhiều. Con bán thịt lợn kéo nó úp vào mình, nói:

- Thôi, để tối em cho nữa.

Con này tên Nị, Nị Ba Chỉ. Từ đấy chúng ở với nhau, nó bảo: như cậu với mợ.

*

Bây giờ thằng Trổ đã thành chủ đầu tư bất động sản, tóc nhuộm vàng, đeo kính đen, dây chuyền vàng nặng hai lượng như cái xích xe mi ni trên cổ, đồng hồ thủy quân lục chiến đa chức năng trên tay. Riêng điện thoại thì nó vẫn dùng cái cướp được của ni cô. Nó bảo đấy là vật kỷ niệm thời hàn vi. Con Nị đã có dáng bà lớn nhưng không bỏ được thói quen xắn quần móng lợn. Mông má đắp điếm thế nào thì gốc gác vẫn tòi ra. Chúng nó ăn ở với nhau hợp lắm, đầu óc thằng Trổ đầy trò đểu giả, con Nị thừa mẹo moi tiền.

Hôm nay mười bốn ta, con Nị sắm về đủ thứ lễ, kéo áo Trổ nói:

- Hôm nay mười bốn mai rằm, anh muốn ăn oản thì đem những thứ này lên mà thăm trụ trì. Em biện lễ cả rồi đây.

Nị lúng liếng cặp mắt lá răm kéo Trổ ngồi lại bên mình.

- Nghe nói sư thầy đang có ý định tô lại tượng hai ông hộ pháp?

- Xì đểu hả?

- Anh đem tiền nộp vào công đức chục triệu.

- Nhiều thế, mới nộp dăm chục triệu tháng trước.

- Biết bao nhiêu cho vừa! Mà dăm chục triệu của anh bây giờ không bằng tiền mươi mét đất trong số hơn dăm sào đất lấn chùa anh mua đâu nhé.

Trong lúc hai đứa đang nói những chuyện như thế thì có người đi vào nhà. Trổ nhìn lên, nhận ra Tộ, thằng lái trâu ở đầu làng. Tộ là người tốt nghiệp đại học nhưng không tìm được việc gì nhiều tiền hơn là buôn trâu thịt. Trổ còn nghe nói thằng này đang có dự án buôn ngựa giả làm thịt bò bỏ cho khắp các hiệu phở. Thằng này chân chưa bước vào nhà mồm đã tưa lưa:

- Em chào anh, em chào chị. Nắng nóng cứ ngồi nhà điều hòa như anh chị thế này thật dễ chịu quá.

Nị nheo đôi mắt lá răm, hỏi:

- Chú có việc gì mà chưa sáng ra đã xỏ xiên?

- Không dám, bé gan như em làm sao dám xỏ chị. Em đến nhờ anh chị một việc, có chút lòng thành để anh chị uống nước trong ngày nóng.

Đôi mắt lá răm nhẹ liếc chiếc phong bì vừa đặt lên bàn. Trổ hỏi:

- Mày định bàn về dự án thịt ngựa chứ gì? Anh chị sẵn sàng đầu tư, tuy nhiên thịt ngựa giả làm thịt bò liệu có khả thi không?

- Ông anh còn lạ gì mà hỏi em. So với đất ruộng đem ra nặn thành cứt Cổ Nhuế để bón rau, chó chết ở bãi rác Sóc Sơn nhặt về nấu rựa mận bán nhắm rượu thì thịt ngựa giả bò còn lương thiện chán. Nhưng mà em không bàn việc đó. Bây giờ nhiều thứ giả quá rồi, lộng giả thành chân.

- Tiên sư thằng lái trâu nói chữ, anh hiểu làm sao được.

- Em xin lỗi. Em nhờ anh việc khác.

- Việc gì?

- Anh chị chạy cho em chân chú tiểu.

Lúc ấy Nị đang công nhiên đếm tiền trong phong bì, nghe Tộ nói thế cũng phải dừng tay, thô lố mắt nhìn lên.

- Em ngắm kỹ rồi. Cái dăm sào đất của anh chị nó bén ngay vào mẫu vườn chùa. Trước đây anh là chú tiểu, đã gác vườn chùa, anh biết, nhà chùa cần quái gì nhiều đất thế. Em chạy được cái chân tiểu, em làm tay trong cho anh chị, thế nào một mẫu đất ấy cũng táp vào chỗ dăm sào của anh chị. Bao nhiêu là đất nông nghiệp, đất nông trường còn chuyển đổi được, một mẫu đất vườn chùa ăn thua gì.

Trổ và Nị ớ ra ngạc nhiên rồi hoan hỉ. Nị cảnh giác ngay:

- Phần chú được gì?

- Em là người môi giới dự án, chỉ xin 5%, luật rồi. Công việc khó khăn, anh chị thưởng cho em 5% nữa, cả thảy là 10%. Xong xuôi, tự nhiên em có một sào đất. Một sào đất, buôn trâu cả một kiếp cũng không có.

Trổ gào lên đầy phấn khích:

- Giỏi, thằng này giỏi. Kế hoạch thực hiện thế nào?

- Phải có kế hoạch ba bước. Bước một, phấn đấu trở thành tiểu. Anh sợ em là loại rượu thịt, không đủ cơ duyên, đúng không? Xin đại ca yên tâm, cũng mua cả ấy mà. Tiếp theo, vươn tới làm trưởng ban công đức. Lúc ấy anh chị cứ bơm thật nhiều tiền vào. Tiền xối xả như đạn liên thanh, tập trung công phá như tên lửa Tô-ma-hốc là thành công. Cuối cùng phải đạt được cái trưởng ban trị sự chùa, đấy là lúc dứt điểm.

Thằng Trổ cười hú, khoái trá.

- Tao không ngờ mày lại nắm chắc quy luật tiền sinh ra đất, đất đẻ ra vô khối tiền đến thế.

Ba đứa hăm hở đi ngay lên chùa. Nị thuê người đội hai mâm xôi oản, trên có gà sống thiến luộc vàng ngậy mỏ ngậm đóa hoa hồng. Trổ và Tộ đi sau Nị. Bước vào cổng chùa, bọn chúng khoái trá hít hà mùi thơm hoa đại. Sư thầy đang ngồi kiết già, biết có người đi vào bèn mở mắt nhìn chúng. Nị nói, con mắt lá răm đong đưa:

- Bạch thầy, hôm nay mười bốn, chúng con lòng thành sắm sửa lễ xôi thịt hương hoa cúng tế trời phật. Lại có chút lễ dầu đèn cho nhà chùa. Lại nữa, chúng con xin được cung tiến trăm triệu để nhà chùa tân trang hai ông hộ pháp. Để các ông này ngày càng oai.

- Thí chủ rộng rãi quá. Nhà anh Trổ dạo này làm ăn tấn tới lắm phải không?

- Được thế là nhờ sư thầy. Chúng con vẫn không quên ủng hộ chùa. Chỉ xin nhắc nhà chùa nhớ khắc tên chúng con vào bia công đức để thiên hạ biết thằng Trổ này cung tiến nhiều hơn hết đấy.

- Làm ăn là lẽ thường nhưng cốt phải giữ lấy chữ tâm. Có tiền nhưng còn phải có tâm nữa.

- Bạch thầy, nhà chùa ngày càng mở mang, phật tử bốn phương đến chùa ngày càng nhiều, phật sự ngày càng nặng nề, con muốn tiến cử vào chùa một chú tiểu, có thể giúp thầy trụ trì, xin sư thầy không từ chối.

Sư trụ trì chắp tay trước ngực, lầu bầu mô phật. Hương khói cúng bái xong thằng lái trâu ở lại làm tiểu, Trổ và Nị về, trong lòng rất xúc động. Trổ kéo tay Nị nói:

- Em lên phố với anh mua mấy chữ tâm. Nhà mình đủ cả nhưng đúng như sư thầy nói vẫn còn thiếu chữ tâm.

Nị cùng Trổ phóng xe a còng đánh roẹt lên phố. Người bán chữ đang ngồi lơ mơ ngủ, thấy có khách xộp liền tỉnh như sáo, hỏi mua chữ gì. à, chữ tâm đây. Giờ nhiều người sắm chữ tâm, nhưng mỗi người lại thích một dạng. Cô cậu lấy dạng chữ nào, béo, gầy, dài, ngắn? Trổ quay nhìn Nị, Nị lúng túng, đôi mắt lá răm ngơ ngác. Nị nào biết chữ tâm cũng có béo có gầy. Nó bảo Trổ:

- Anh cứ lấy phéng cái chữ giống đôi guốc cao gót của em kia kìa, cái đế nó nhọn thế, đứa nào loắng quắng trước mặt mình thì xéo bỏ mẹ nó đi.

- Đúng đấy, ông chủ cho tôi cái chữ có cái đế nhọn như mũi dao kia

kìa. Chữ tâm ấy mới uy. Này, cho vào cái khung tốt nhất đấy nhé, tiền “nâu” vấn đề.

*

Nhà sư ra khỏi chùa vào quá nửa đêm, trên đầu ông là trăng sáng, xung quanh ông là mùi thơm hoa đại. Không gian chỉ có thể thanh khiết thế này vào lúc đa số con người chìm vào giấc ngủ. Lòng nặng nề, ông bước những bước nặng nề, dấu chân in mặt đường cát trắng, gót quay vào cửa chùa, năm ngón chân xòe ra năm hướng. Con tê giác cụt sừng ngu ngơ nhìn theo chủ rồi bất thình lình chạy vào chỗ tối. Ông vẫn đi về phía trước, để lại những dấu chân ở đằng sau. Phía trước ông, bên kia dòng sông là rừng trúc. Ông vừa đặt chân xuống mép nước thì nghe giọng thằng Trổ oang oang gọi:

- Bạch thầy, sao đang đêm người lại bỏ chúng con mà đi như thế?

Nhà sư ngoái đầu lại, chân vẫn dưới mép nước.

- Nửa đêm là lúc thanh khiết nhất. Bỏ đi là vì ta không còn cái gì ở đấy nữa.

Thằng Trổ cười khẩy.

- Thế cũng được, nhưng sư thày vẫn phải để lại một thứ.

- Ta có còn gì nữa đâu.

- Vẫn còn. Cái áo nâu người đang mặc.

Nhà sư nghĩ ta trụ trì mà để bọn vu vơ bao vây thì mất chùa là phải. Than ôi, toàn trong nhà mà ra cả. Nghĩ vậy, nhà sư cởi chiếc áo trên mình quẳng lại. Ông bước tiếp, bên kia sông là rừng trúc đang vi vút trong trăng sáng và gió mát.

Thằng Trổ giơ tay bắt lấy cái áo, đi vào chùa tìm Tộ.

- Này ông chủ tịch hội đồng trị sự chùa, việc xong rồi. Sổ đỏ cả mẫu đất mang tên ta, giấy tờ chuyển giao có chữ ký ông đàng hoàng. Không có một sào nào cho ông đâu.

Thằng lái trâu lồng lên:

- Đồ bất tín. Tao không được thì mày cũng đừng hòng có gì.

- Ha ha, tao giữ được chữ tín thì mới là điều lạ. Thay vì một sào đất, mày xứng đáng cầm lấy cái này.

Thằng Trổ khoác lên thằng Tộ cái áo mà sư thày đã rũ bỏ. Thằng Tộ uất quá, máu hộc qua mũi thành hai dòng đỏ lòm. Thằng Trổ đã ra khỏi chùa, khi nó đi tới Gò Sim thì đất cát bỗng lở ầm ầm, đá sỏi văng ra như mưa trút. Trong trăng sáng, những tảng đá to bằng cái lốp xe bay vèo vèo trước mặt nó, rít lên như tiếng quỷ bay. Cái chõng tre bỗng lù lù hiện ra cùng với cô giáo của nó. Thằng Trổ sợ hãi co cẳng chạy.

Một viên sỏi văng vào giữa thái dương nó với tốc độ một viên đạn, máu túa ra như máu chó.../.

Cái ngõ hẹp

Mưa rả rích phát sốt ruột. Khiếp, xuân gì mà mưa như hạ, rét như đông thế không biết! Đã vậy, bùn sền sệt bám khắp những đoạn đường đọng nước mưa khiến chẳng ai muốn bước ra khỏi cửa nếu không có việc phải đi.

Sáng đã lâu nhưng hôm nay là thứ bẩy, vội gì dậy! Còn sớm chán, mới có 7 giờ. Tôi nằm co ro trong chăn ấm, lơ đãng ngó qua ô cửa kính trong suốt. Những chiếc lá hoàng lan được dịp gió gọi, đua nhau tả tơi rơi xuống đất. Một ngọn gió bất ngờ đẩy nhẹ cánh cửa sổ, khiến hơi lạnh ùa vào phòng buốt tê tái. Tôi vội áp mặt vào ngực anh để được ôm trong tay ấm. Định nằm yên để ru giấc ngủ tìm về, bỗng một tiếng rao nhẽo nhuột rơi qua cửa sổ:

- Ai ăn ốc uộc i! Ai ăn ốc uộc i!

Thoáng nghe cũng biết ngay là giọng của một người đàn ông bị ngọng. Tiếng rao lặp lại đến lần thứ ba thì tôi không nhịn được, cười rũ ra.

- Sao em lại cười? - Anh tì cằm vào trán tôi hỏi khẽ.

- Anh không nghe thấy tiếng gì ư?

Tôi vừa nhại lại tiếng rao, vừa cười ngặt nghẽo:

- Ai ốc uộc i! May mà có tới 3 từ không có phụ âm, không có thì buồn cười đến chết mất!

- Người ta tội nghiệp đến thế em còn cười được ư? - Anh khẽ khàng.

- Nhưng đã bị ngọng lại còn rao rõ to và rõ nhiều cơ! - Tôi vẫn cười sặc sụa.

- Bị tật thế là họ đã mặc cảm lắm đấy! Vậy mà vẫn phải đi rao bán hàng, trời thì rét căm căm thế này...

Chợt nghe hơi thở dài của anh nhẹ lan trong tóc. Nhưng tôi vẫn cố nói trong tiếng cười không sao ghìm nén được:

- Chắc là vợ ông ta sẽ phải buồn cười lắm mỗi khi nói chuyện với chồng anh nhỉ! Bảo vợ đi ngủ sẽ là “i ủ”... Ngày mai đến cơ quan, em sẽ kể cho cả phòng nghe chuyện này, chắc chúng nó sẽ cười vỡ bụng...

- Thôi đi em! Đừng có mang sự tật nguyền của người khác ra làm trò cười nữa có được không?

Anh chợt xoay người, ngửa mặt nhìn lên trần nhà, một tay đặt ngang ngực. Nếu không vướng đầu tôi đang gối, chắc anh cũng rút nốt tay kia lại, khoanh trước ngực như mỗi khi có điều gì không vừa ý. Nhận ra ngay phản ứng của anh, tôi chợt thấy tức trào nước mắt. Một chuyện chẳng hề liên quan gì đến anh, sao anh có thể cư xử quá đáng với tôi như vậy? Tiếng cười lập tức tắt lặng trên môi, tôi cau có:

- Anh thật nhiều chuyện! Em cười là cười người ta, cơn cớ gì đến anh nào?

Anh không quay nhìn tôi, giọng dịu dàng và buồn lắng hơn cả gió đông:

- Nhưng em hãy nghĩ mà xem! Liệu rằng người đàn ông đó có muốn bị tật thế không? Mà thường như thế, người ta đã mặc cảm lắm nhưng vẫn phải đi rao hàng là việc chẳng đừng được chứ... Trời thì rét như cắt thế này...

Tôi vùng vằng bò dậy. Tôi thích cười ai thì kệ tôi, không việc gì anh phải dạy đời. Cứ làm như thể thiếu anh, cuộc đời này sẽ choán đầy sự tàn nhẫn chắc!

Giận anh đến nỗi, tôi rời khỏi giường, cố tình mở tivi thật to, rồi bật tất cả các bóng điện trong nhà cho sáng choang để anh không thể nào ngủ nổi nữa. Chỉ mong anh sẽ nói một điều gì đó là tôi có cớ để gào lên cho bõ tức rồi khóc òa! Nhưng, chỉ nghe tiếng thở dài khe khẽ của anh tan ngay trong âm thanh hỗn độn của chương trình ca nhạc buổi sáng.

Cả ngày hôm đó, chúng tôi chẳng ai nói với ai lời nào! Anh vẫn phụ giúp tôi nấu ăn như thường khi, chỉ có điều, hôm nay thật lặng lẽ. Lần đầu tiên, bữa cơm trưa trôi qua nặng nề đến thế. Để chọc tức anh, ăn cơm xong, tôi lấy xe ra phố chơi - vì anh không bao giờ muốn tôi đi chơi một mình. Anh sợ tai nạn, sợ ai đó trêu chọc, sợ bất cứ điều gì xảy đến với tôi khi không có anh, bởi anh trong thâm tâm, anh luôn nghĩ rằng tôi chỉ là một phụ nữ yếu đuối và không có khả năng đối mặt với bất cứ cái gì!

Biết anh chưa ngủ, nhưng tôi cũng không chào. Hì hục mãi rồi tôi cũng cho được cái xe máy qua cái cổng ngõ đã hẹp lại còn cao. Chỉ còn lo lúc về. Vì cho xe lên khó hơn nhiều cho xuống. Anh đang đọc sách nên không biết, còn tôi chẳng thèm nhờ như mọi khi.

Lang thang khắp các siêu thị cũng đã tối mịt. Những bộ quần áo đủ kiểu, đủ màu cuốn hút tôi. Chả mua thì “bổ túc” mắt, cho chiều qua đi. Nhìn đồng hồ đã 6 giờ, tôi hả hê lắm. Hẳn là anh phải ngóng tôi dài cả cổ rồi. Thể nào, về tới nhà cũng thấy cơm nước tinh tươm cho mà xem. Anh còn biết làm gì hơn bởi nỗi sốt ruột khi lần đầu tiên tôi rời xa anh mà không báo trước?

Tôi mở cổng, không gọi anh ra đưa giúp xe qua ngõ như mọi khi. Chẳng cần, một mình mình cũng mang được xe vào nhà cho mà xem! Và tôi tưởng tượng ra lúc tôi đã mang chiếc xe qua được cái bậc ngõ mà không cần sự giúp đỡ của anh một cách đắc thắng.

Nhưng bậc ngõ hẹp và cao quá khiến tôi vừa kéo, vừa đẩy đến toát cả mồ hôi mà chiếc xe cứ ì thần xác ra. Mấy lần liền, bánh xe sau sắp vượt qua được bậu cửa thì lại bị trôi tuột trở lại vì tôi không đủ sức đẩy tiếp. Mệt bở hơi tai và cả thêm nỗi tức giận anh khiến tôi muốn phát khóc. Không thèm nhờ, để cho “họ” kiêu à? Không có “họ” thì đã sao? Vừa nghĩ một cách ấm ức, tôi vừa cố đẩy cái xe thêm một lần nữa, nhưng không ăn thua.

Được, tối nay, mình sẽ ngồi đọc sách thật khuya, thậm chí thức trắng để “bộc lộ quan điểm” cho mà biết mặt. Cho anh chừa cái thói chuyện không đâu cũng vơ vào để dạy dỗ “người ta”. Những ý nghĩ ấy làm tôi hăng tiết. Hít sâu vào, tôi quyết định làm một cú hích cuối cùng để đưa cái xe qua bậc ngõ.

Đúng lúc ấy thì bỗng cái giọng ngọng líu lô khi sáng vang lên ngay sau lưng:

- Ai ăn ốc uộc i! Ai ăn ốc uộc i!

ừ, mà mọi chuyện cũng tại lão bán ốc luộc ngọng líu ngọng lô này đây. Không đâu mang điềm xui cho mình, để vừa bị mắng, mà bây giờ còn khổ thế này! Mệt quá, tôi đâm vơ quáo vơ quào cả cái lão bán ốc mà tôi cho là nguyên nhân gây nên chuyện giữa tôi và anh, cho dù lão chả tội tình gì. Ngoái lườm xéo người đàn ông bán ốc luộc rong đang tong tả đi gần lại phía mình, rồi tôi bặm môi đẩy mạnh xe lên. Bánh xe trước vào ngon trớn, bánh sau sắp vượt qua được vì cái quyết tâm của tôi thì bỗng dưng, tay áo tôi móc ngay vào móc khóa cửa, khiến đầu xe ngoẹo hẳn sang một bên, đuôi xe ngoẹo về một nẻo, đè cả thân xe lên người tôi. Tôi tái mặt, hét toáng lên, vì tiến thoái lưỡng nan và vì đau đớn. Định vứt cả tự ái để cầu cứu anh, chợt tôi thấy nhẹ bẫng và tự lấy lại được thăng bằng. Chiếc xe rời khỏi người tôi và vượt qua cái bậu ngõ một cách nhanh chóng. Cứ như có Bụt vậy! Ơn trời, ai mà giúp đúng lúc thế không biết? Tôi chưa kịp ngạc nhiên thì đã rơi vào sửng sốt. Trời ạ! Chính người đàn ông bán ốc luộc đã giúp tôi chứ không phải là phép mầu nào hết! Tôi lặng đi một lúc vì xấu hổ với những suy nghĩ của mình vài phút trước đó và lúng búng mãi mới nói được lời cảm ơn.

Bình tâm rồi, tôi chợt nhìn thấy ngay bên ngõ, gánh ốc luộc đã bị đổ văng tung tóe. Những chiếc đĩa nhỏ xíu vỡ nát, nằm ăn vạ trên mặt đất cùng những con ốc đang bốc hơi nghi ngút. Nhìn người bán ốc đứng tần ngần bên gánh hàng, tôi hiểu ngay sự việc: Để nhanh chóng giúp tôi thoát khỏi chiếc xe máy đè lên người, anh đã quẳng cả gánh ốc xuống mà không một chút đắn đo. Mình thật là... Tôi muốn trách mình thật nhiều, nhưng có lẽ nhiều hơn là một sự ân hận và day dứt.

Tôi vội chạy lại, cùng anh thu dọn gánh hàng và đề nghị được trả tiền cho số ốc đã bị đổ cùng bát đĩa đã bị vỡ. Nhưng người bán hàng đã vừa cất gánh lên vai, vừa lắc đầu quầy quậy:

- Ông! Ông! Ôi ông ấy iền ủa ô âu! ại ôi ội oá ên àm ổ ấy à! (Không! Không! Tôi không lấy tiền của cô đâu! Tại tôi vội quá nên làm đổ đấy mà!)

Tôi trân trối nhìn theo cái dáng khắc khổ quẩy gánh hàng nhẹ bẫng khuất xa. Bộ quần áo bạc thếch, nhăn nhúm, khiến người bán ốc càng bé rúm lại. Tiếng rao “ai ăn ốc uộc” thôi vang trên con đường nhỏ. Nước mắt tôi chợt rơi lặng lẽ. Thẫn thờ, tôi quay vào nhà, vừa kịp lúc anh bước ra. Anh ôm tôi vào ngực và để yên cho tôi khóc trong vòng tay nồng ấm và bao dung./.

Chuyện ngoài kịch bản

Cả thị trấn kinh ngạc. Thằng Đạt trước đây lang thang nghèo đói, đi đâu một thời gian, giờ trở về, xây nhà tầng, mở cửa hàng “Cà phê Thành Đạt”, đẹp nhất phố. Chỉ có điều xưa nó cao lớn mặc quần soóc lộ đôi chân rắn chắc rất đẹp, còn giờ thì một chân giả bằng nhựa. Cái chân thật đâu mất nhỉ? Ai hỏi, nó chỉ cười nhạt: tai nạn.

Cửa hàng của nó sang trọng. Trai gái phố huyện hay mời nhau vào đấy. Cà phê ngon, thuốc lá thơm, bánh trái ngọt, chỗ ngồi đẹp, video chiếu liên tục. Toàn phim “xã hội đen” của Mỹ bắn giết nhau như ngoé. Phim chưởng Hồng Kông đấu võ tít mù. Phim Sex thoải mái không quần áo. Ghen tị với người lành lặn, nó chỉ tạo “công ăn việc làm” cho người nào “một chân” giống nó: mướn ông già Chiến trong làng ra chạy bàn. Già Chiến là thương binh hồi chống Mỹ cũng cụt chân, lắp chân gỗ. Chân gỗ thô sơ, đi lại cót két nặng nhọc hơn, kém hẳn cái chân nhựa chế tạo tinh xảo đi không phát ra tiếng động của nó. Giả sử ông Chiến cũng có tiền lắp chân nhựa, chưa chắc Đạt đã mượn ông. Cửa hàng đắt khách, thu nhập khá. Chủ thợ biết điều, hoà thuận. Làm ăn có cơ phát đạt. Ông già Chiến vui lắm, chân gỗ mà đi lại thoăn thoắt. Dù sao lợi nhuận ở đây hơn hẳn thu nhập trồng rau nuôi lợn ở nhà. Lại vui. Lúc nào cũng có khách tán chuyện...

Ông già Chiến đâu biết chuyện xảy ra trước đó chưa lâu: đạo diễn Hakin và đoàn làm phim Mỹ bước xuống sân bay Đà Nẵng.

Nắng chói chang ngằm ngặp. Lòng ông dâng lên nỗi buồn ký ức. Hai mươi năm xưa ông đã ở đây, những ngày không vui.

Theo chương trình đã thoả thuận với chính quyền địa phương, Hakin sẽ cho quay một số trường đoạn có bối cảnh Việt Nam. Đó là một phần quan trọng trong bộ phim có nhan đề “ảo ảnh” đang thực hiện.

Trong làng điện ảnh, Hakin chỉ là nghiệp dư, làm tài tử. Nhưng đã hai mươi năm nay, ông nung nấu ý đồ về bộ phim này. Và bây giờ, thời điểm chín muồi, ông đã thế chấp biệt thự, vay tiền để làm. Được ăn cả ngã về không. Với ông, bộ phim này không phải là một “trò chơi” điện ảnh với các pha giải trí mua vui, mà là sự chứa đựng tâm hồn ý nguyện của ông, với giá trị hiện thực tái tạo đời ông.

Hai mươi năm trước đây, Hakin đến Việt Nam trong vai Đại uý thuỷ quân lục chiến. Tất nhiên là với lý tưởng “Bảo vệ tự do” như Tổng thống Mỹ nói. Chàng đại uý có đủ văn hoá để hiểu cái lý tưởng siêu nhân, người hùng bách chiến bách thắng là giấc mơ hão huyền của con người trút vào “nghệ thuật thứ bảy”. Nhưng chàng muốn “lập nghiệp võ công” muốn thể hiện “sứ mệnh”. Căn cứ do Hakin phụ trách đóng trên một dãy đồi được mệnh danh là “Căn cứ lũy thép”. Xe tăng, đại bác, khí tài tối tân, đầy đủ. Đại uý tự tin, thề đè bẹp bất cứ cuộc tấn công nào của Việt cộng. Và mong muốn có một cuộc đọ sức để tài năng quân sự của mình được bộc lộ.

Chờ mãi chả thấy cuộc tiến công “trực diện đàng hoàng” nào, nhưng đùng một cái, đêm Nôen, lính Mỹ đang vui tết, một tốp đặc công “xuất quỷ nhập thần” độn thổ thế nào - mà lại đánh từ trung tâm căn cứ đánh ra. Tơi bời khói lửa. Kho đạn, kho bom nổ. Chính bom đạn của Hakin lại huỷ diệt căn cứ của Hakin. Đại uý tận mắt trông thấy một tên Việt cộng bé tẹo như trẻ con, ngang lưng chỉ độc một cái quần đùi, còn người trát đầy đất ngụy trang, đang nhanh như sóc tung hoành nã đạn, quăng lựu pháo. Tưởng như hắn có phép “Thần thông phương Đông cổ” giống như trong phim chưởng. Không biết sợ là gì, hắn cứ lao đầu vào nơi nguy hiểm nhất. Hakin quyết bắn què chân hắn, bắt sống bằng được để “nghiên cứu”. Hai người chạy vòng vèo quanh con hào bê tông ngoặt khúc. Hakin đâu thiếu lòng dũng cảm. Đại uý to gấp đôi hắn, lại đang ở chính trong căn cứ của mình. Nhưng kết cục không ngờ. Vừa giáp lá cà hắn đã nhanh hơn, táo bạo hơn, xổ một tràng AK trước khi Hakin kịp bóp cò.

Thế là Hakin gửi lại luôn cái chân cho mảnh đất xa lạ này, trở về Hoa Kỳ mang chân giả tập tễnh tản bộ trên đường phố quê hương.

ức thật. Tên đặc công đó đã trốn thoát. Và chẳng hề hấn gì. Vẫn còn hai chân nguyên lành.

Hai mươi năm nay Hakin luôn bị ám ảnh về sự kiện đó. Luôn ngủ mơ thấy. Tỉnh dậy mồ hôi đầm đìa cay đắng sờ cái chân cụt có thật, đang còng queo như khúc gỗ trên nệm. Vợ Hakin tìm đủ mọi cách mà không thể nào quen được cái khúc thịt lủng lẳng ấy.  Cực chẳng đã, nàng phải xin Hakin “giải phóng” cho mình.

Bộ phim “ảo ảnh” này chính là câu chuyện cuộc đời Hakin từ tuổi trẻ mộng mơ đến sự thật cay đắng.

... Dãy đồi xưa Hakin lập căn cứ thép tất nhiên là vẫn còn nguyên đó. Hakin ấn định cảnh quay phải chính nơi đây, chứ không phải là một nơi giông giống nào khác dù nơi đó gần thành phố có đầy đủ tiện nghi.

Cuối thu, trời trong, se lạnh. Cảnh quay ngắn thôi. Sẽ chỉ là hình ảnh người chiến sĩ đặc công bắn què chân đại uý Mỹ rồi chạy thoát. Đạo diễn đã chọn một chàng trai Việt Nam thủ vai này. Không cần phải diễn viên chuyên nghiệp. Người đóng không cần nói một câu đối thoại. Chỉ cần hành động. Sự diễn xuất chủ yếu ở phía người đóng vai thủy quân lục chiến Mỹ.

Đạo diễn Hakin đứng chỉ huy cuộc quay. Tiến trình diễn ra khá sinh động. Kỹ thuật khói lửa cực giỏi, y như cảnh chiến đấu thật. Người chiến sĩ đặc công chạy đến chỗ ngoặt, bất ngờ quay lại choãi chân mắm môi (theo đúng kịch bản ghi) rồi bình tĩnh xả súng. Nhưng kìa, anh chưa kịp bắn thì một gói thuốc nổ “kỹ thuật khói lửa” nổ bùng dưới chân như thật (điều này không có trong kịch bản). Đúng ra đó là gói thuốc nổ thật. Nổ ngoài kịch bản. Không phải nổ giả vờ. Không phải nổ kiểu điện ảnh mà là nổ kiểu mặt trận. Chứng cớ là nó hất tung anh lên. Một cái chân của anh bay đi. Máu tuôn ra như suối. Anh hét lên giãy giụa.

Ba bốn máy camêra cùng quay cận cảnh, trung cảnh pha “diễn xuất” ấy. Cái chân bằng xương, bằng thịt bay vèo trên mặt cỏ. Máu đỏ thật, chứ không phải mực đỏ. Và anh la hét đau đớn thật.

Còn viên đại uý Mỹ thì đứng nhếch miệng cười. Kịch bản ghi hắn phải diễn xuất pha bị bắn gãy chân. Vậy mà bây giờ camêra lại làm việc với cảnh hắn nhìn đối phương mất chân và cười đắc thắng...

Tiệm cà phê thị trấn đêm nay đóng cửa sớm. Thành Đạt ngồi trầm ngâm trước tờ báo “Văn hoá thể thao”. Hắn vừa đọc ở đó tin: Bộ phim “ảo ảnh” của đạo diễn Hakin vừa được giải thưởng lớn ở Hoa Kỳ. Kèm bài viết là những bức ảnh trích trong phim.

Ông già Chiến thu dọn xong cốc đĩa, tập tễnh ngỏ cửa ra về, thì Đạt giữ lại mời uống rượu.

- Bác Chiến này, bác bị thương mất chân ở mặt trận nào nhỉ?

- Khe Sanh

- Chắc bác vẫn thắc mắc không hiểu vì sao giữa thời bình mà cháu cũng mất chân? Cháu định giấu điều này xuống mồ. Nhưng hôm nay lại thấy không nên giấu. Và cũng chẳng cần giấu điều này nữa. Tại sao cháu giàu vọt lên nhanh chóng, có tiền xây nhà, mở cửa hàng... Bác xem những bức ảnh này này.

Ông già Chiến cầm tờ “Văn hoá thể thao” đưa lên mục kỉnh. ảnh trong phim: khói lửa mù trời, một người chiến sĩ Việt cộng đang bị mìn nổ bay mất chân...

- Cháu đấy!

- Cái gì? - Ông già Chiến trố mắt.

- Cái người chiến sĩ Việt cộng trong phim này là cháu đấy. Cháu đang bị mất chân đấy.

- Cậu đùa - Ông Chiến cười cười - Đây là đóng phim mà. Cảnh kỹ xảo.

- Không. Cảnh thật đấy.

Rồi Đạt kể tất cả cho ông già Chiến nghe. Bắt đầu từ chuyện anh lên thành phố chơi với người bạn làm nhân viên của một hãng phim. Rồi người ta giới thiệu anh với đạo diễn Hakin. Hakin trả thù lao 200 đô la để anh thủ vai “chiến sĩ đặc công” trong chốc lát. Anh sướng quá. Một khoản tiền. Thế rồi thực tế ở trường quay diễn ra ngược lại với kịch bản. Anh bị mất chân, mất thật! Không hiểu ra làm sao cả. Thật là cơn ác mộng. Tại sao lại như thế.

“Kỹ thuật khói lửa” mà để sơ suất chết người như vậy thì cụ tổ ai còn dám đóng phim nữa.

- Tại sao chú mày không kiện - Ông già Chiến bừng bừng.

- Kiện chứ! Nhưng có một chi tiết này mà cháu không ngờ. Xem lại hợp đồng đóng phim thì có câu: “Trong quá trình đóng phim nếu chẳng may bị thương do sơ suất của kỹ thuật khói lửa thì tuỳ theo nặng nhẹ mà diễn viên tình nguyện chấp nhận khoản tiền đền từ  5.000 đô la đến 20.000 đô la”.

Từ bé cháu có biết đóng phim là cái gì. Xem phim video Mỹ thấy người bắn giết nhau như ngoé, máu chảy đầu rơi rùng rợn, hiểu đó chỉ là kỹ xảo điện ảnh. Nên cũng chẳng quan tâm đến điều khoản này trong hợp đồng.

Cháu được đền 20 ngàn đô la cho cái chân bị mất...

Ông già Chiến trầm ngâm:

Đóng phim chiến tranh có thể có tai nạn. Tao đọc báo xưa còn nhớ một chuyện: có ông nhà văn kiêm nhà điện ảnh cỡ lớn của Liên Xô trước đây, tên là Súc Sin, chính ông ta đã bị sơ suất kỹ thuật khói lửa giết chết khi đóng phim.

Nhưng chuyện mày mất chân thì tao ngờ. Nó chủ ý đặt thuốc nổ, và chính cảnh thật ấy vào ống kính sẽ gây hiệu quả nghệ thuật ghê gớm mà không một cảnh quay kỹ xảo nào thay thế được.

- Nghệ thuật gì mà dã man thế.

- Tao đọc báo còn biết có một bộ phim Mỹ quay ở Philippin, trực thăng còn nã đạn thật, chết người thật, diễn viên đóng vai quần chúng kinh hoàng thật. Để chúng thu vào ống kính những “khuôn hình nghệ thuật vô giá”. Để phim của chúng được giải. Lợi nhuận cao. Rồi chúng lấy đô la đền mạng những người nghèo số phận tôm tép, đã nhận đóng vai đám đông thế cái hợp đồng “hấc lờ”. Y như trường hợp của chú mày,

- Nếu thế thì đểu thật. Khốn nạn thật - Đạt đấm tay nổ tung chén rượu. Ông già Chiến, người bộ đội năm xưa, với sự từng trải, đâu thiếu kinh nghiệm xét đoán sự đời. Đọc hết bài báo giới thiệu cuộc đời thật của cựu chiến binh - tác giả Hakin và giá trị bộ phim “ảo ảnh”, ông thở dài:

- Hắn trả thù đời!...

Thầy Hômerơ

Chưa hẳn đã phải con nhà giàu nhưng Đổng bảnh trai. Có vậy, tay quân lực trung đoàn mới để mắt chọn anh làm lính  công vụ cho thủ trưởng.

Nhưng Đổng  là anh lính  gàn, ngang nữa. Vô khối người còn cho Đổng là dại. Bởi anh chỉ làm  cái công việc bưng bê cơm nước, quét dọn nhà, rửa chén đĩa, đi mang thư báo họp và đôi khi còn phải giặt  hộ anh chính trị viên đại đội bộ quần áo, có mùi mồ hôi ra chua như cứt mèo đúng được bảy ngày. Trong một tuần Đổng viết bốn lá đơn. Cái gửi cho thủ trưởng, cái gửi cho ban quân lực, cái viết dưới dạng tình nguyện… Đổng  một mực xin các “thủ trưởng” tha cho để về đơn vị chiến đấu. Anh không thể nào chịu nổi  cảnh gặp bạn bè  đồng hương trong tiểu đoàn huấn luyện tung tẩy dưới các đại đội đi vác gạo, đi tải đạn hàng ngày chuẩn bị cho chiến dịch đánh Dốc Chè, Côvava... “Sắp đi huỵch nhau với Mỹ” - Tụi bạn bảo Đổng vậy. Và chúng không giấu nụ cười mỉm vừa như ghen tị với anh vừa có ý khinh rẻ. Thằng Nghi “phở” - bạn cùng tổ “tam tam” với Đổng được điều về phân đội trinh sát đi bám địch. Chẳng hiểu vì quý mến bạn cũ hay là cố ý trêu tức Đổng có  lần đi bám địch về biếu Đổng hai điếu Salem và một gói cà phê bột của Mỹ. Thằng Nghi “phở” đã chia tay với chiếc mũ cối, xin được  của các o du kích bên huyện chiếc mũ vải mềm, ra dáng lính “giải phóng” lắm! Còn Đổng? Mở mắt ra đã phải lo rót nước sôi tống đầy vào  các bi đông hãm  sẵn chè… Vác rá xuống nhà ăn ở dưới chân đồi lấy cơm cho các thủ trưởng. Chao ôi, nhục!

Hình như cũng không thể cản nổi ý nguyện rất chân thành của một người lính trẻ, lúc đội hình trung đoàn xuất quân đi chiến dịch, Lê Tiến Đổng được điều về đại đội 3 bộ binh. Vóc dáng Đổng nhỏ con nên suốt những năm làm lính, anh chỉ được giữ khẩu AK sứt báng. Lòng hăng hái, ngây thơ giàu trí tưởng tượng của  Đổng đã phải trả giá đắt chỉ để mong được làm một người lính bộ binh ở chiến trường đầy khói lửa. Dạo ấy, là những năm sau Mậu Thân. Quân Mỹ - Ngụy sau những ngày hoảng hồn, tỉnh đòn phản kích dữ dội. Những cuộc càn rừng liên miên của từng sư đoàn lính Mỹ đánh ra tới cả đường tuyến. Vùng ranh, quân Ngụy  chà sát từng làng, từng ô mắt cáo được vạch sẵn trên những tấm bản đồ quân sự. Sểnh ra là pháo bắn cấp tập. Đại đội của Đổng chỉ còn ba chục tay súng nằm kẹt lại bờ Nam sông Bồ, tiểu đoàn, trung đoàn bị chia cắt, xé lẻ. Hai tháng ròng, Đổng nhá đồ hộp Mỹ ở căn cứ Động Tranh, lượm thuốc lá, cà phê trên các đỉnh đồi nơi nào có trực thăng Mỹ đổ quân. Có lúc Đổng nhịn đói cả mười ngày, nửa tháng, ăn cháo dọc môn ngứa, ăn nộm môn thục trừ  bữa…

Sáu năm trời lầm lụi sống ở những vùng ranh Phong Quảng, Hương Trà, bạn bè Đổng rơi rụng dần. Đứa hy sinh vấp phục kích, bám địch, dính mìn. Đứa chết vì sốt rét. Đứa mất khi vào làng lấy gạo… Đổng ít nhất ba lần thần chết đã  rờ tới nhưng ý chí ham sống của anh còn mạnh mẽ nên buộc gã con nhà trời phải tháo lui. Lần thứ nhất sốt rét ác tính. Tay y tá đại đội đã chuẩn bị sẵn võng tăng chờ trời sáng… Anh chính trị viên phó mau mắn đã ghi danh sách báo tử cho Đổng. Nhưng ống Nivaquyn phóng đại vào ven của anh  y tá tiểu đoàn đã lôi Đổng ra khỏi tay thần chết, anh tỉnh dậy vào lúc nửa đêm. Lần thứ hai, Đổng gặp phục kích ở dưới chân đồi Trổi. Loạt AK bắn đại của anh đã diệt gọn ổ đại liên. Đổng bị thương vào cánh tay trái, chạy lạc rừng mất năm ngày. ở hậu cứ, mọi người tưởng tổ của Đổng đã hy sinh cả. Bạn bè phát tán chiếc ba lô rách của Đổng. Đã làm giấy báo tử gửi về trung đoàn. Buổi sáng ngày thứ sáu, Đổng lù lù dẫn xác trở về, áo quần tả tơi, khẩu AK  hoen máu đọng, trông anh chẳng khác nào một con ma đói.

Còn lần chết hụt thứ ba, Đổng dính B52 giữa lúc tiểu đoàn họp hội nghị quân chính dưới chân đồi Đức Mẹ. Hơn hai chục mạng người hy sinh, xác xếp chồng lên nhau. Đổng chui ra được từ  trong đống cây cối hoang tàn đổ nát ấy. Nửa mặt người đẫm máu. Một miếng bom đã xơi của Đổng một phần ba hạt cà quý giá và một mảnh nhỏ găm vào vùng thái dương bên trái. Chính vết thương quái ác, nhiều năm sau  đã gây cho Đổng những sự phiền toái đáng buồn. Có anh bác sĩ đã quả quyết: Vết thương là nguyên nhân làm cho Lê Tiến Đổng rơi vào tình trạng tâm thần bất ổn. Còn tay Phó Chủ tịch xã ở cái làng Lùng Voi, trong phiên toà xử vụ ly dị của vợ chồng Đổng thì phán rằng: “Đổng là một kẻ thiếu trách nhiệm với gia đình, vợ con. Bằng cớ: Ba năm trời Đổng không đoái hoài về quê, dùng tiền lương bao  gái ở Nha Trang! Là con trai trưởng của một ngành, không chịu gửi tiền về cho mẹ để đóng tiền xây nhà thờ tổ. Tính  tình bất thường, hay đánh vợ!”.

Vẹn - cô vợ của Đổng khai trước toà: “Đổng là một gã vô sinh…!”.

Nghe đến đấy, mọi người có mặt dự phiên toà cười ồ. Bởi cả làng Lùng Voi, từ trẻ chí già ai cũng biết chuyện thị Vẹn có  tình ý với tay Phó Chủ tịch xã từ ngày chưa lấy Đổng. Anh ả vốn cùng chi đoàn một thuở. Đứa con gái của Đổng bây giờ có khuôn mặt, cái miệng hao hao giống anh Phó Chủ tịch như lột. Chuyện ấy chỉ có một người  không biết là mẹ Đổng. Bà cụ vốn quý người, thương con trai vất vả chịu khổ cực, nhọc nhằn… Tuổi bảy mươi có cháu là mừng. Còn Đổng đã ngoài tuổi ba mươi. Dầu ít trải mùi đời, nhát gái, sau đêm tân hôn anh đã ngờ ngợ ăn phải quả lừa.  Đám cưới của Đổng cả tìm hiểu đi lễ dạm ngõ, ăn hỏi, xin cưới chỉ gói gọn trong có một tuần. 185 ngày sau, Vẹn từ quê nhà viết thư báo tin đã đẻ cho Đổng “một đứa con gái đẹp nhất làng!”.

ấy là chuyện về sau - chuyện của những năm 80…

Còn những năm mặc áo lính ở chiến trường Trị Thiên, Đổng cũng đi qua các cấp chỉ huy: tiểu đội, trung đội, đại đội. Chức thì có, đánh nhau chí tử hàng chục trận. Thậm chí đại đội 1 của Đổng từng được Huân chương chiến công hạng 3 khi nhận nhiệm vụ: làm mũi thọc sâu đẩy qua phòng tuyến bình độ 28 dày đặc quân Ngụy để lọt sâu về Đồng bằng Phong Quảng nhằm thu hút địch vào những ngày đầu tháng 3-1975, ở Huế, đại đội gần như bị xoá sổ. May sao, Đổng không chết. Lại còn đánh thắng nhiều trận ở Cao Ban, Sơn Tùng…

Nhưng con đường quan lộ tiến thân bằng nghề cầm súng không có trong lá số tử vi của Lê Tiến Đổng. Giải phóng miền Nam ít lâu. Đổng được điều đi chỉ huy đại đội gỡ mìn, thu gom xác liệt sĩ ở trong rừng, đi về nông thôn vận động bà con nông dân vào hợp tác xã… rồi chuyển ngành đi học. Lẽ ra, Đổng đã về Hà Nội vào Tổng hợp Văn. Có sức học khá, với tấm thẻ  đảng viên cộng với những năm ở chiến trường, anh dễ dàng được giữ làm cán bộ giảng dạy, hoặc điều về một vụ, viện nghiên cứu nào đấy. Song Đổng lại chọn Huế. Đàn bà và những câu thơ lãng mạn đã giữ chân anh. Thêm một cuộc tình nữa, Đổng bay về với miền thùy dương cát trắng.

Giữa lúc ấy, anh đổ bệnh.

Bắt đầu là những cơn sốt rét như thể trả  bù cho sự sung sướng của Đổng đã có hẳn 4 năm ngủ giường tầng, ăn cơm độn bo bo, sắn lát, dùi mài đèn sách mà lãng quên đi những trận mưa rừng. Rồi có lúc người ta nghi Đổng mắc bệnh gan. Da cứ vàng đi, đôi mắt đục lờ đờ. Tiếp đến cái lưỡi. Dạo còn đi học, Đổng đọc thơ hay là vậy chỉ sau một trận ốm dài ngày, giọng anh phát âm cứ chuội đi. Shakespeare đọc thành Xếchbia. Saavedra phát thành Sáchvăngtét. Homer đọc rành rọt  thành Hômerơ. Ngữ ấy, còn dạy dỗ nổi ai? Không có cách nào khác, ông hiệu trưởng già xếp Đổng vào chân văn phòng khoa Sinh - Hoá. Nghiêm túc, lạnh lùng với các nữ sinh viên. Cặn kẽ từng giờ với thầy cô giáo. Đổng làm việc một cách mẫn cán. Vào mỗi buổi tối ở khu cư xá nằm trên những chiếc giường tầng các cô gái cấu véo nhau cười rúc rích bịa ra hàng trăm câu chuyện về thầy Hômerơ. Khối cô mê Đổng nhưng cứ mỗi khi nhìn thấy gương mặt lành lạnh của thầy ngồi im như pho tượng gỗ ở văn phòng khoa từ lúc 6 giờ sáng đến 12 giờ kém 15, tiếng kẻng tan trường từ lâu, thầy Hômerơ vẫn còn trầm ngâm cắn bút lại ngại. Các cô rỉ tai nhau thầy Hômerơ vô cảm, thầy Hômerơ ái nam, ái nữ… Và cái  vết  thương quái ác năm xưa chẳng biết do một kẻ thối mồm thối miệng nào đó tung ra bảo rằng thầy Đổng “mất chim”…

Nhưng  tất cả mọi dự đoán về Đổng đều sai toét. Những ngày ấy, anh đang có cái thú say thơ. Các nhà nghiên cứu phê bình hẳn sau này sẽ có một cứ liệu hùng hồn về một khả năng sáng tạo thi  ca bất tử. Thơ Đổng viết ra trong suốt mấy năm trời phải tính bằng ký. Những cuốn vở học trò 100 trang, giấy in rônêô hàng ram chi chít những câu thơ bậc thang, thơ văn xuôi, thơ lục bát cứ thay nhau xếp chồng đống ở góc giường, trên bàn làm việc, dưới gầm  giường… Người ta sẽ không nhớ hết những bài thơ ký tên Lê Tiến Đổng gửi tới các toà soạn báo Trung ương và toà báo tỉnh.

Dư luận, nhiều người cho rằng từ ngày xây dựng hạnh phúc gia đình, Đổng chê vợ nên mới bị kiểm điểm lên kiểm điểm xuống nhiều lần. Ba mùa hè đã trôi qua, Đổng cũng lấy giấy nghỉ phép nhưng lại xin đi Huế, Đà Nẵng. Thêm những tin đồn vu vơ chẳng đủ chứng cứ để  đem Đổng ra mà kiểm điểm, phê bình. Đổng vẫn còn mê mẩn với một cô gái Huế nào đó?

Nhưng cái việc Đổng nghỉ hè không về  quê thăm mẹ, thăm vợ là không thể chấp nhận được! Đạo đức của một anh cán bộ không cho phép… Lê Tiến Đổng trong một cuộc kiểm điểm đã âm thầm nhận lỗi.

Cảnh cáo ghi lý lịch đối với Đổng bây giờ, phỏng có nghĩa lý gì? Anh đã chịu tiếng là “thầy Hômerơ hâm tỉ độ”.

Vào mỗi buổi trưa, cánh giáo viên sống trong khu tập thể lại thấy Đổng lùi lũi dắt chiếc xe đạp cà khổ, đội chiếc mũ cối vải bọc xanh xơ xác nhiều chỗ để lộ ra lớp giấy nền nhám nâu vì mồ hôi như những vết bỏng napan, đeo chiếc bị cói đi chợ. Còn chuyện Đổng kiên quyết không dùng điện, không chịu đóng tiền điện từ lâu đã trở thành câu chuyện đàm  tiếu cho mấy cậu giáo trẻ. Các cậu dùng điện nấu cơm, nấu nước, sưởi ấm. Nhưng bởi ở chung một phòng Lê Tiến Đổng phải chịu một nửa tiền. Anh nổi khùng, cãi chày cãi cối. Đổng phản ứng bằng cách cứ tối đến thắp lên một cây đèn dầu làm bằng lon sữa bò , che kín phần giường của mình lại hí hoáy viết cho đến khuya.

Nhưng điều này thì có  thật. Trong một chuyến Đổng đi phép ra quê bốc mộ cho bà mẹ già, lúc trở vào Nam, tàu về đến ga Diêu Trì, anh bị kẻ cắp móc túi mất sạch. Tự giác như một người lính đầy trách nhiệm, không một tiếng kêu xin với cánh chạy tàu, lái xe. Với một chiếc ba lô con cóc còn giữ được sau 14 năm xuất ngũ, Lê Tiến Đổng đi bộ. Anh cứ bám dọc theo đường tàu. Ngày đi đêm nghỉ 25 cây số mỗi chặng đường. Tối đến gặp nhà dân xin vào ngủ trọ. Nếu chẳng may nhỡ độ đường Đổng mắc võng căng tăng. Tiện thì xin ăn của những gia chủ tốt bụng, hoặc không đào bới mót sắn còn sót lại trên những  rẫy cũ. Đổng bền bỉ với đôi dép đúc Trung Quốc, chiếc mũ cối đã bạc màu. Cứ vậy, đi ngót chục ngày trời tìm đường về tới Nha Trang.

Vào một buổi sáng, tôi đang giặt chiếu ở  bể nước tập thể thoạt nhìn thấy Đổng, tôi không nhận ra anh nữa. Đổng đi thất thểu qua cái cổng sắt, lúc đầu tôi cứ ngỡ một gã hành khất vào xin ăn. Đột nhiên Đổng nhe răng cười. Gương mặt gầy đen hốc hác. Bàn chân bị gai cào, lá rừng cắt nham nhở vết thì thâm đen, vết thì ửng đỏ. Đổng vất  cái  ba lô con cóc xuống đất rồi nói với tôi bằng một cái  giọng khác hẳn thường ngày: “Tôi vừa làm một cuộc hành trình trở về nguồn”. “Về nguồn?”. Tôi ngu ngơ không hiểu. Đổng cười hề hề. “Sống lại những ngày chiến tranh ấy mà. Tuyệt  vời lắm, anh không hiểu được đâu!”. Và không cần biết tôi có nghe câu chuyện của anh ta hay không, Lê Tiến Đổng đặt một tay lên ngực, nói như giảng văn… “Tôi được nhìn lại những ngọn núi mù sương, ăn ngọn rau tàu bay luộc chấm muối, sắn lùi trong than hồng, đêm nằm đu đưa võng nhìn những vì sao rực sáng trên bầu trời. Buổi sáng tôi chui lủi trên những con đường mòn còn ướt đẫm sương đêm nghe tiếng vượn hú dài trên những triền núi đá, những rặng cây… chao ôi…  Tôi như được sống lại”.

“- Cậu sẽ làm thơ chứ?” - Tôi khích.

“- Thơ… Hừ, trò vớ vẩn - Đổng gườm gườm nhìn tôi - Tôi sẽ viết tiểu thuyết… Mà không!”.

Lúc ấy, đôi mắt Đổng dại đi, nhìn tôi nhưng kỳ thực anh ta đang mộng du vào một cõi xa xăm nào đó. Giọng Đổng lắp bắp: “Tôi… tôi đã nhìn thấy những thân cây trụi lá. Có một đêm tôi đã chui vào một cái hố bom ngủ ở đấy. Anh có biết tôi đã ngửi thấy cái gì không?… Cái mùi hăng hăng của thuốc pháo… Cả một đoạn xương khô chồi lên…”.

Thoáng một giây tôi nhận ra tâm trạng bất bình thường của Đổng. Hoặc giả anh ta quá xúc động. Nhưng chuyện Lê Tiến Đổng cuốc bộ từ ga Diêu Trì về Nha Trang trở thành trò cười cho nhiều người nhưng lại khiến cho lãnh đạo nhà trường lo ngại. Đổng đã mắc bệnh nghiêm trọng! Và dĩ nhiên, sau cuộc trường chinh cuốc bộ oai hùng ấy, Lê Tiến Đổng buộc phải rời khỏi văn phòng Đảng uỷ để giữ chân  thủ thư. Nhưng trong tờ quyết định, anh trưởng phòng tổ chức sợ làm phật ý Đổng, đành ghi - “cán bộ nghiên cứu khoa học” về công tác tại Trung tâm thư viện.

Lê Tiến Đổng được xếp ở tại một căn phòng tầng 2 trong khu biệt thự cũ, xây bằng đá từ thời Pháp. Tôi ở phòng kế bên, ngăn cách giữa các phòng là những tấm ván ép. Nhiều ngày tôi  thấy Đổng cứ vào lúc 5 giờ sáng đã trở dậy đi ra ngoài ban công hít thở khí trời sau đó uống hàng lít nước muối. Anh ta uống một hơi hết cả một bình to. Đổng uống cái thứ nước trường sinh quái đản ấy cả năm trời trong lúc cơm rau muống, chấm nước mắm hàng ngày. Thảng hoặc mới thấy Đổng mua một  mớ cá cơm. Nhưng chỉ một thời gian sau, người Đổng phát phì. Da ủng bụng phệ hệt như một tay quen uống bia lon. Không ai còn nghĩ tới chuyện bắt anh ra làm việc chọn sách giáo khoa cho sinh viên nữa. Tính  tình Đổng trở nên hay bẳn gắt, xa lánh mọi người. Cán bộ nhà trường nghĩ Đổng bệnh tật, sức khoẻ không ổn định nên cũng chẳng chấp nê gây khó dễ. Hàng ngày Đổng ngồi lỳ trong phòng, đóng kín cửa. Không biết từ lúc nào Đổng đã lôi về đây vô số chai lọ của phòng thí nghiệm. Từ gian phòng nơi tôi ở. Tôi chỉ nghe thấy tiếng cốc thủy tinh lâu lâu chạm vào nhau lách tách. Tiếng nước đổ vào chiếc lọ òng ọc. Lâu lâu, anh ta vươn vai xúc miệng bằng nước muối. Dù là hàng xóm láng giềng, một đôi lần tôi gõ cửa thử xem Đổng làm gì bao giờ cũng nhận được một câu trả lời: “Xin lỗi! Để im cho tôi làm việc”.

ít ngày sau, Đổng dán ngay trước cửa phòng một miếng giấy với dòng chữ: “Giờ làm việc, miễn vào!”.

Nhưng dường như tính tình biến đổi một cách ngồ ngộ của anh chàng Đổng càng khiến cho tôi tò mò. Nhân lúc anh ta vắng nhà, tôi trổ một lỗ đinh trên tấm ván ép, tìm cách nhòm trộm sang phòng Đổng. Nhưng chỉ ngày hôm sau cái lỗ tò vò ấy đã bị hắn phát hiện và ghim vào đấy một miếng gỗ. Hình như cũng chưa yên tâm. Đổng còn căng tấm màn gió che khuất chiếc bàn xếp đầy chai lọ. Đêm đêm, nằm ở bên này vách tôi nghe tiếng bước chân Đổng đi lại trên sàn. Đã từ lâu, Đổng bỏ thói quen nằm giường, thay vào đó là tấm võng vải Tô Châu suốt bao năm còn giữ lại được.

Một bữa, có thời cơ. ấy là lúc Đổng dắt xe khoác chiếc bị cói vào ghi đông đi chợ. Tôi trèo qua vách sàn đột nhập vào thánh địa của anh. Mới gạt tấm màn vải, mắt tôi đã nhìn thấy một cảnh tượng ngổn ngang. Chén đĩa, chai lọ xếp trên mặt bàn đặt dưới sàn nhà ẩm mốc. Trong những chiếc chai thí nghiệm cái thì chứa một chất nước màu trắng. Chai đựng một thứ nước màu vàng, đặc sánh như dầu thực vật. Chai đựng một thứ nước xanh lơ, cái lại có màu xanh lục. Vài thỏi mực tàu quệt vào chiếc đĩa. Một mùi hôi nồng khó chịu bốc lên khiến cho tôi có lúc buồn nôn. Nhưng tôi lại chú ý tới những mảnh giấy rôki trên mặt bàn. ở đấy, Đổng ghi nhiều ký hiệu từa tựa như những phản ứng hoá học. Rau tàu bay - ký hiệu Rb; da cóc tía - ký hiệu Dct. Có những ký hiệu đánh dấu cộng, dấu trừ, mũi tên xuôi ngược. Trên chiếc bàn đen tróc sơn nham nhở sùi lên như vết hắc lào. Đổng dán một tấm ký hoạ ảnh vẽ bằng bút dạ rất chi là méo mó. Suy luận mãi tôi cũng nhận ra hình thù của những thân cây khô trụi lá. ở một hình khác bên cạnh có một cái cốc đổ nghiêng rớt xuống chất nước màu nâu. ở dưới có những tán cây xanh tốt, những mầm non đâm chồi. Thêm một cánh chim bồ câu đang ngậm bông lúa cất cánh bay…

Nhưng những cuốn sổ bìa nâu vất vương vãi trên bàn lại cuốn hút tôi. Tôi bật đèn. Và từ giờ phút ấy, những dòng chữ của Đổng như cuốn vào tâm trí tôi không rời ra nữa.

“Ngày đêm nay, cả trung đội được lệnh tăng phái cho C1. Đi chốt ở Khuỷ đường xe. Hay thật, không một người lính nào có thể ngờ được sau bao nhiêu năm đánh trận, gặp quân Ngụy là bắn nhau đì đoàng, chí tử. Giờ lại ngồi chốt Hoà Hợp. Quân ta chỉ cách quân Sư đoàn dù chưa đầy 50 mét. Trong đêm trăng mình còn nhìn rõ thấy gã lính dù ngồi chốt trên chòi canh. Cái giọng Nam Bộ của gã - ca mấy câu cải lương, nghe thật não lòng. Lâu lâu, tụi Ngụy chốt ở bên bờ Nam sông Bồ lại  bắn vọt lên trời mấy viên đạn lửa…”

“Ngày… thằng Khanh thật chủ quan, gài mìn cách chi lạ, để đến nỗi thằng Thắng Đen, thằng Đức đều toi mạng. Thắng Đen hay kể chuyện tiếu lâm. Nó với thằng Thuấn - cà phê mà ngồi với nhau nhắc chuyện Hà Nội, được một lúc y như rằng hai đứa phải cãi nhau kịch liệt mới xong… Thắng Đen ở Đội Cấn, thằng Đức ở Tây Sơn… Ôi những chàng trai Hà Nội mới qua tuổi 18. Nhiều cậu chưa biết tới nụ hôn của người con gái… Vậy mà chiến tranh đã cướp mất”

“Ngày… Thiên An những giải đồi thông xanh. Tiếng chuông chùa Thiên Mụ trong vắt. Con đò. Người đàn bà ngồi rũ áo. Bậc thềm đá. Gốc dừa. Em ở đâu?”. “Ngày… chẳng lẽ Lê yêu ta? Ta là cái gì của nàng? Một kẻ nghèo hèn. Mỗi khi gặp nàng ta như được giải thoát khỏi cái không khí mệt mỏi, nặng nề trói buộc suốt đêm ngày.

Khốn nạn thay, cái thằng T, hắn hả hề sung sướng lúc cầm trong tay cái tích kê được phân mảnh vải sọc. Con mụ V nhảy cẫng lên khi được chấm thi…

Còn Lê? Nàng không vậy. Nàng đến với ta vì nàng yêu ta.

Ôi hạnh phúc làm sao!”

“Ngày… cơn sốt lại hành hạ. Ta đã mơ  thấy những gì? Gương mặt Vẹn méo sẹo còn cái cười của thằng cha nhân tình thì thật khả ố. Chúng nó cười nhạo ta? Cứ cười đi, hỡi những kẻ bạc ác! Rồi một lúc, xuất hiện bà Chánh án. Thị có cái mũi diều hâu. Thị nhìn ta không mấy dễ  chịu. “Anh không yêu vợ?”. “Lỗi tại tôi!”. Hỏi tiếp: “Có tin nói rằng ở Nha Trang, anh ngoại tình?”. “Có thể!”. Lại hỏi: “Trên tinh thần đồng chí với nhau, liệu anh với chị Vẹn có thể xây dựng lại hạnh phúc?”. “Tình yêu là tình yêu, nghĩa vợ chồng là nghĩa vợ chồng, còn chuyện đồng chí, đồng đội không liên quan gì ở đây cả?”. “Việc này lỗi phần lớn là ở anh! - Bà Chánh án huyện không kìm nổi cơn bực”. “- Vâng, đúng vậy”. “- Anh Đổng và chị Vẹn nghe đây! Toà đồng ý cho hai người ly dị”. “Reng… Reng… Reng…!”.

“Ngày… nửa đêm. Nàng đến. Bước chân nàng nhẹ trên mặt sàn. Dù không nhìn thấy mặt Lê, ta cũng nhận ra được hơi ấm toả ra từ thân thể nàng. Ta quên hết. Cơn sốt bay đi mất. Chỉ còn ta với nàng tràn ngập phiêu du vào một cõi mơ hồ nhất định. Như thể ta khám phá ra chính mình. Cái cảm giác ấy hệt như thuở nào còn là một gã lính trinh sát đi đạp đường không bản đồ, giữa rừng bất ngờ nhận ra một khe đá quen, một con đường cũ. Ta cũng không phải là đồ bỏ đi như Vẹn mắng. Chính nàng là người khơi dậy ở ta cái sức mạnh tiềm tàng tưởng như đã chết. Nhưng ta có quyền gì để đòi hỏi ở nàng…”

Tôi bàng hoàng cả người. Da thịt râm ran như kiến bò, khiến tôi rùng mình. Tôi lật sang những trang khác:

“Ngày…!”.

Tôi còn đang ngơ ngác về những phát hiện kỳ dị ở Đổng, cổ tôi bỗng nhiên bị bóp nghẹt bởi những ngón tay cứng như còng sắt. Tôi không quay đầu lại được nhưng nhận ra Đổng.

- Ghê thật! Mày dám chui vào buồng tao định ăn cắp bí mật quốc gia.

Ô…ô…!

Tôi cố gắng cựa quậy mong thoát ra khỏi các gọng kìm của đôi bàn tay địch thủ. Bằng một thế võ của lính trinh sát, tôi đã quật được Đổng xuống giường và vặn trái cổ tay.

- Tôi chỉ muốn xem anh làm gì, Đổng ạ. Tôi không hề có ý xấu.

Đổng đã ngồi yên trên chiếc ghế đẩu, giương cặp mắt lờ đờ nhìn tôi như không thể hiểu vì sao anh ta đang là kẻ chủ động chỉ trong vài giây đã bị tôi khuất phục.

- Tao nghiên cứu khoa học! - Đổng đáp giọng khản đặc.

- Nghiên cứu cái khỉ khô! Tôi quát to - Anh điên thật  rồi!

- Mày thì biết cái gì? Tao đang đi dần tới chân lý… Tao sẽ sáng tạo ra một chất mà cả thế giới  đảo điên này phải lác mắt thán phục. Tao sẽ làm cho rừng cây sống lại, tẩy rửa chất độc ra khỏi tế bào của từng con bệnh.

Tôi khoanh tay trước ngực ngồi nhìn Đổng đang say sưa thuyết giảng về cái đề án mà nếu là sự thật chắc chắn sẽ giật giải Nobel. Và tôi bỗng phì cười. Còn Đổng, như không hề chú ý tới tôi. Cũng không nhớ tới cú đòn bị quật ngã xuống giường chắc là đau điếng. Anh ta nói như một gã lên đồng.

Tự dưng, tôi ứa nước mắt. Đổng đang lồ lộ hiện ra trước mặt tôi. Một thằng Đổng điên điên vì những  ý tưởng khoa học ngốc nghếch. Và một thằng Đổng ẩn mình trong những trang vở nhàu nát hoen ố có những giấc mơ hãi hùng. Một thằng Đổng đang yêu và biết yêu, một khát vọng sống. Dù nó chỉ tồn tại ở dạng tiềm thức chứa đựng trong cái thân xác đã ọp ẹp, héo mòn.

Chuyện đưa Lê Tiến Đổng về Hà Nội để vào điều trị tại bệnh viện tâm thần hẳn trở thành lịch sử của trường R. Vài năm nay, những anh cán bộ tổ chức đã trở nên bất lực trong việc giải quyết chế độ chính sách với Đổng. Đôi ba lần phòng tổ chức mời Đổng lên gợi ý cho về hưu non. Anh hiệu trưởng tỉ tê: “Chuyển ngành về quê!”. Đổng bảo thẳng: “Cả đời tôi chiến đấu ở miền Nam. Tôi sẽ chết ở đây”.

Không rõ  ai là người đã bày mẹo dựng lên một Hội nghị khoa học nghiên cứu về ảnh hưởng môi sinh ở Việt Nam sau chiến tranh. Quả là diệu kế. Giấy mời họp có dấu  nghiêm chỉnh. Tên người  đi dự “hội nghị” ghi đích danh: “Giáo sư Lê Tiến Đổng - cán bộ nghiên cứu của trường R”. Mọi phí tổn tàu xe nhà trường tốn bạc triệu. Và không chỉ một Đổng đi Hà Nội. Một anh trưởng phòng hành chính và thêm một cán bộ nghiệp vụ giúp cho “giáo sư” đi thuyết trình đề án tại Hà Nội. Nhân vật thứ ba đi cùng chuyến tàu ngoài kế hoạch chính là Lê. Cô gái lấy cớ xin nghỉ phép, nhưng kỳ thực muốn đưa chân Đổng về quê!

Tôi được nghe khá tường tận về chuyến đi bão táp ấy. Đổng mấy phen chực nhảy xuống tàu quay trở lại Nha Trang vì nghi ngờ cho chuyến đi, khi phát hiện ra chiếc ba lô con cóc của anh ta được anh cán bộ “trợ lý” giấu trong  hộc giường. Nhưng người có công khó nhọc với Đổng lại là Lê. Lúc Đổng nổi cơn, cô an ủi vỗ về. Đổng chỉ nghe lời cô mới chịu ăn, chịu uống suốt dọc đường. Điều ngạc nhiên với mọi người là sau chuyến đi ấy, Lê không trở lại Nha Trang nữa. Nghe bảo, cô đã nhận  một chân rửa chén đĩa cho một quán phở ở thị xã Hà Đông để có điều kiện chăm sóc Đổng.

Anh cán bộ nghiệp vụ sau chuyến đi trở về kể lại: Đón “vị giáo sư” tại cửa ga Hàng Cỏ bằng một chiếc xe lam. Chuyến xe chạy một lèo về bệnh viện tâm thần. Trong lúc làm giấy tờ nhập viện, Đổng vẫn còn lơ mơ gật gà vì những viên thuốc Seduxen. Chỉ đến khi những người thầy thuốc dắt tay Đổng, cầm theo chiếc ba lô đi dọc dãy hành lang lạnh ngắt, Đổng mới tỉnh cơn buồn ngủ, nổi cơn đập phá.

*

Bẵng đi nhiều năm. Vào một buổi chiều hè, nắng như quạt lửa xuống những mái nhà tôn và khoảng sân xi măng rộng rinh rang của khu triển lãm Hội chợ. Ngày khai trương, khu Hội chợ đông đúc, người chen lấn nhau giữa những gian hàng giới thiệu bày bán sản phẩm. Tôi như ngộp thở bởi mùi son phấn, nước hoa cùng với mùi mồ hôi. Lưng áo ướt đẫm mồ hôi. Cổ khô khát. Đang loay hoay tìm lối ra, tự nhiên cánh tay tôi bị ai nắm chặt. Tôi còn đang lơ ngơ chưa nhận ra người đàn ông đang kéo tôi đi là ai, thì nghe tiếng quát: “Không nhận ra bạn cùng trường hử? Đổng đây… Lê Tiến Đổng đây…!”. Cho đến lúc ngồi lọt thỏm trong quán giải khát, tôi mới có dịp nhìn kĩ thầy Hômerơ…

- Tớ mang hàng tham gia triển lãm! - Đổng bảo vậy.

- Hàng gì? - Tôi giật thót người, tưởng nghe lầm.

- à, mấy cái đồ do tổ hợp chúng tôi sản xuất ấy mà.

Tôi càng ngạc nhiên. “Sao bây giờ anh Đổng lại có hàng đi triển lãm”. Đổng ăn mặc sang trọng như một ông chủ. Quần xanh, áo trắng, đeo calavát đỏ sọc. Anh to khoẻ, béo trắng. Tự nhiên tôi vuột miệng: “Đúng là còn da lông mọc…”. Đổng không để cho tôi nói hết câu, cười lớn: “Còn chồi nảy cây, chớ đi! Cậu vẫn nhớ vậy là giỏi…”.

Đổng cho tôi hay: Bây giờ, anh là chủ nhiệm một hợp tác xã cơ khí có tiếng ở thị xã T - quê hương của Lê. Sau những tháng điều trị bệnh, Đổng ra viện. Anh không trở lại Nha Trang nữa. Bãi biển đẹp và những hòn đảo cùng với ngôi trường mái ngói xanh rêu, đêm đêm lũ mèo hoang kêu thảm thiết trên bãi rác không còn hấp dẫn Đổng. Và hình như Đổng vẫn còn “thù” tay trưởng phòng hành chính “mặt chuột”, láu cá vặt, ăn cắp như ranh để lừa Đổng.

Tôi theo Đổng về quê anh. Buổi chiều gió từ sông Trà thổi vào lồng lộng. Đứng từ bờ đê cao tôi nhìn rõ những mái tôn nhà xưởng cơ khí của Đổng sáng loá trong ánh nắng tà. Nhìn Đổng tôi chợt hiểu ra một điều đơn giản nhất: “Để tồn tại, con người cho dù có bị đẩy tới sự cùng quẫn nhất cũng không được quyền đánh mất đi niềm hy vọng”.

(Báo Văn nghệ)

Xóm chùa

Không rõ đứa mất dạy nào đã gà cho Cường xây một cái cổng rất... “mô đéc” như thế. Nó đứng chềnh ềnh ngay lối rẽ vào xóm Hang Dơi, nơi vừa được Cường biến hóa thành điểm nóng du lịch. Cái cổng gồm sáu thanh bê tông dẹt, mỗi thanh có bề rộng tùy hứng, to bằng tấm phản, nhỏ bằng đố cửa, nghiêng ngả tựa vào nhau, tạo thành một lỗ hổng làm lối đi, không theo bất cứ niêm luật nào. Trên đầu hai thanh được nhìn nhận là hai cột cái (bởi có chiều rộng to hơn đồng thời vươn lên cao hơn), Cường cho đặt hai búp sen tròn như các cổng tam quan nhà chùa, để ít nhiều mang tính “truyền thống” không kém: A TOURISM XOM CHUA, được sơn màu vàng cam trên nền xanh lơ rất nổi.

Tấm biển gây tranh cãi dữ dội. Người bảo Tây chẳng đúng Tây ta chẳng ra ta. Cường cười tít mắt trả lời:

- Tôi chơi kiểu “A đây rồi cầy tơ bảy món”, y chang biển hiệu trên đê Nghi Tàm. Thế đã được chưa?

Thế thì chịu. Cường có quyền làm bất cứ điều gì hắn thích, khỏi bàn! Bởi người ta thừa hiểu xóm Chùa có điểm du lịch này là do bàn tay Cường đạo diễn tất.

Nguyên xóm Chùa được Trời thương tình đánh vãi xuống một trái núi. Trái núi nằm chỏng chơ ở cuối địa phận, giống hình con cóc nên gọi núi Cóc. Tại nơi miệng cóc vốn có sẵn một vết nứt lớn, to bằng cả gian nhà. Những trẻ chăn trâu thường trú ẩn ở đấy mỗi khi giông gió. Chúng đốt lửa sưởi và xua đàn dơi đông tới hàng ngàn con chập choạng bay khỏi hang.

Cường sinh ra, lớn lên cùng đám trẻ chăn trâu xóm Hang Dơi dưới chân núi Cóc. Hắn thuộc diện ngỗ ngược có mấu. Sau này hắn được vào danh sách con em cán bộ thoát ly, sang lao động tại Đức. Cả làng lấy làm vinh dự, lại thầm mong nước bạn rèn cặp hắn nên người hữu ích hộ cho Việt Nam.

Nhưng chẳng thấy gửi vàng, gửi tiền về bao giờ. Chỉ nghe tin hắn kết hôn với một cô bé tóc đỏ, có được đứa con trai mắt xanh biếc. Chết thật, xóm Hang Dơi phen này mất đứt một ông mãnh.

Thôi, cũng không sao, nếu hắn nên người. Ai ngờ xanh đỏ một chập hắn lại chán. Khi thằng cu lai Đức lên năm, tự nhiên Cường nhớ đất nước, bỏ lại tất cả để trở về với xóm Chùa, với hàng xếp tiền D.mác cuỗm chặt trong túi du lịch.

Khi ấy ông  tá Hưởng, bố Cường đã về hưu. Bà Kiều vợ ông Hưởng tuy mới ngoài năm mươi nhưng mắc bệnh tiểu đường nặng, không buôn bán được nữa, về quanh quẩn bếp núc tại nhà. Kinh tế cũng tàm tạm. Nếu so với những gia đình đang ồ ạt kéo nhau ra hai bên lề đường quốc lộ mở nhà hàng, nhà nghỉ, gia đình ông tá bị liệt vào loại dân nghèo đứt đuôi. Xóm Chùa đã có mấy anh dư máu mặt nhất hội, “lên đời” giám đốc xưởng cám cò, giám đốc phân vi sinh, chứ thường đâu.

Cường uất lắm. Hắn lại chịu thua kém thằng nào a? Dù cho vật đổi sao rời sau hàng chục năm hắn đi xa, dù Hang Dơi chẳng hiểu vì sao hiện nay chỉ sống sót khoảng vài chục con chít chít, nhưng với số của nả hắn găm trong đáy túi đây, hắn quyết lộn ngược mảnh đất quê hương tí hin này lên cho thiên hạ sợ trắng mắt.

Một đêm kia dân xóm Chùa kinh hoàng giật mình vì tiếng nổ long trời tựa hồ bom tấn dội xuống. Sáng ra có tin lở hang núi Cóc. Người lo điềm xấu, người quả quyết có bàn tay kẻ xấu phá hoại. Dù sao cái hang được mở rộng thênh thang gấp bốn ngày trước, trẻ mỏ thích lắm.

ông Dương Quắm xin làng cho ông làm công đức. ông sẽ đưa xe công nông dọn sạch đất cát dồn ứ trong hang. Đá chuyển ngay tới lò nung thạch cao của ông ta, không phí phạm đi đâu cả. Đồng ý.

Còn vài chuyến đá cuối cùng, bỗng Cường hớt hải tới ủy ban xã báo cáo: Hắn có đội xe công nông chở thuê cho ông Dương Quắm, chú hắn. Sáng nay trong lúc chỉ huy dọn vét hắn phát hiện những bộ xương người, xương súc vật cùng những mảnh từa tựa rìu đá, cối đá nằm lẫn trong đất. Hiện trường được giữ lại để chờ xã xem xét, cho hướng giải quyết.

ôi giời, từ khi ấy cả một guồng hành chính quay tít thò lò chung quanh “Động người xưa” ở núi Cóc. Để dễ phục vụ quan khách về làm việc, Cường xin UBND xã cho hắn cấp tốc mở ít quán lá bán bia lon, nước giải khát, ếch Tần Cối, gà tươi Phi Yến cùng vài món cây nhà lá vườn như chả nhái, lòng lợn tiết canh... Vừa tiện đãi đằng tiếp khách, giá lại rẻ, lại cứ việc ghi sổ mỗi khi ủy ban chưa sẵn có tiền mặt. Không những vậy Cường còn ưu tiên tuyển chọn con em các cán bộ xã chưa có công ăn việc làm ra phục vụ ở quán, với mức lương hơn hẳn đám nhà hàng ngoài quốc lộ thuê mướn. Ai cũng gật gù khen hắn có đầu óc làm ăn lớn, tử tế.

Còn chuyện xương cốt thực hư thế nào, không ai có thể biết chính xác. Rành rành xương đấy. Nhưng xương niên đại nào phải chờ các nhà khảo cổ phân tích. Ví dù có chuyện lầm lẫn, không đúng, cứ việc quẳng vào một xó cho khuất mắt. Ví dù nó chỉ thuộc niên đại anh Cường xóm Chùa cũng chẳng hề gì. Ai đi bắt bẻ một sự nhiệt tình phát hiện, dù phát hiện không được chuẩn xác? Người dân mấy ai am hiểu khảo cổ học đâu?

Cường bấm bụng cười thầm, tự thán phục mình cao mưu. Giờ đây động mở mồm hắn nhoen nhoẻn gọi “Động người xưa” thay cho cái tên quê mùa Hang Dơi. Lâu dần nhiều người bắt chước theo. Thậm chí ai dại dột gọi Hang Dơi còn bị nhìn bằng con mắt chê trách. Anh không muốn quê hương mở mày mở mặt phỏng?

Sau một vài tháng, khi chuyện xương cốt người lặng hẳn thì khu Hang Dơi đã thành điểm du lịch của xóm Chùa. Cường quen biết vài thằng bạn từ hồi bên Đức, nay mở cửa hàng cơm Tây tại Hà Nội, hắn hợp đồng mời mọc thế nào chả biết, cứ thấy Tây ba lô ùn ùn kéo về thăm “Động người xưa”, chén mấy cái chả nhái, tính bằng tiền đô, đắt như ăn yến, rồi lại ba lô lên cái xe do ông chủ Cường đưa đón trở về Hà Nội.

Dân xóm Chùa lác mắt. Chưa biết chừng Cường sẽ biến mảnh đất bèo bọt này thành khu di sản thế giới cũng nên!

Chỉ hơn một năm cảnh quan Hang Dơi thay đổi hẳn. Hàng chục ngôi nhà sàn tiện nghi sang trọng mọc lên quanh miệng hang, nối nhau bằng những bậc đá, cầu xây, ẩn hiện sau các lùm cây, trông tựa tranh thủy mạc. Có điều tất cả các mái nhà đều bằng rơm rạ lòa xòa, che đắp lên lần mái sạch sẽ, hiện đại bên trong. Nếu đứng từ đường quốc lộ sẽ nhìn thấy chung quanh miệng hang Cóc đùn lên những cái mụn nhợt nhạt đúng nghĩa là mụn cóc ghẻ. Gần hơn chút nữa sẽ ngỡ thiên hạ tập trung đánh đống rơm ở đó. Còn vịnh cảnh theo giọng Hồ Xuân Hương thì: lún phún hang hùm rạ với rơm...

Tóm lại không ai biết nhà kinh doanh Cường Hưởng định sáng tạo những gì nữa. Trước mặt, hắn đã mở xong đoạn đường tắt ra quốc lộ. Lại làm thêm cái cổng như nói ở trên. Hắn bảo tất cả chỉ nhằm làm đẹp mặt xóm Chùa. Nhờ có điểm du lịch, quê hương hắn được nâng cấp bằng chị bằng em, không thua kém ai. Ba cái xương cốt kia thật giả ra sao không quan trọng. Đã chuyển lên bảo tàng tỉnh, họ nấu cao cũng mặc họ!

Chính quyền bảo:

- Anh cứ chấp hành đúng luật kinh doanh, chính quyền không phản đối. Dân càng mở mang làm ăn, thuế nộp đầy đủ, đúng đường lối dân giàu, nước mạnh, thì không ai dám gây khó dễ.

Mặt trận bảo:

- Đoàn thể chúng tôi cũng hoan nghênh việc mạnh dạn bung ra của anh Cường Hưởng (Cách gọi thân mật Cường con ông Hưởng). Nhưng Mặt trận cấm chỉ việc để những tệ nạn xã hội bồng bế nhau về đất xóm Chùa “ăn theo” cái tua-rít-sì-mờ của anh.

Cứ làm ra vẻ đất xóm Chùa còn sạch tinh như tờ giấy trắng ấy! Cường lại bấm bụng cười thầm.

Mấy hôm sau Cường đến thăm cụ Mặt trận, biếu một chai rượu ngâm con bông thùa, quý bằng vàng! Món này bổ thận, tráng dương phải biết. Chuyện coi như xong!

Cường bốc giàu rất nhanh. Giờ hắn có bạc tỷ, cưỡi xe A còng đi vè vè trong làng, chẳng hề chào ai, đôi kính đen vếch lên trời. Các bậc bề trên không dám trách, vì có ai biết sau đôi kính đen mắt hắn để vào chỗ nào đâu?

Bây giờ khu du lịch Hang Dơi rất lắm trò vè. Ngoài tiếng nhạc xập xình, đèn mờ xanh đỏ, tất cả tiếp viên phải ăn mặc đúng mốt. Gái thì khăn hoàng hậu, áo dài hai lớp voan màu; trai thì đi lại xúng xính như trên sân khấu vậy.

Bà Kiều phì cười bảo ông Hưởng:

- Cha con mẹ nó, khéo vẽ vời. ông ra mà xem, cái con nhà Chắt đen như hòn than, bắt nó diện hài thêu, áo đóng, lúng ta lúng túng như khỉ làm trò ấy. Chỉ được mấy con bé thằng Cường tuyển từ tỉnh khác về trông còn sạch con mắt.

ông Hưởng thủng thẳng nói rõ quan điểm:

- Tôi không dây với hủi. Bà chả nghe người ta xì xào rằng nó tuyển phò tuyển phạch về tiếp khách đó ư? Ra đấy để dơ dáy mặt mình à? Cả đời tôi theo cách mạng giữ gìn đến thế, nay nó coi đồng tiền hơn truyền thống gia đình, thiếu nước tôi phải từ cái mặt nó.

Bà Kiều không trả lời, như thể ngầm biểu lộ sự không đồng tình với ông. Mấy chục năm ông xa nhà biền biệt, mãi hơn sáu chục tuổi đầu mới về hưu. Còn mẹ con bà trông nhờ được gì? Bởi vậy tuy bà vẫn yêu chồng, kính phục chồng, sẵn sàng hy sinh tất cả vì sự nghiệp của ông, không một lời oán thán, nhưng bà đòi hỏi ông cũng phải thông cảm cho mẹ con bà. Bây giờ lý tưởng quá chỉ còn có đói rã họng.

Lại còn thêm một chuyện tế nhị không thể nói ra này nữa. Nhìn cái vẻ béo tốt, bình chân như vại của ông, lắm lúc bà bật cười. Trông rõ ra dáng đấy, mà chả được xơ múi. Riêng bà, tính sổ cộng các đêm gần chồng dễ chưa đầy dăm tháng. May sao vào lúc đang tuổi xuân thì, cái lần ông về dưỡng thương trên Hà Bắc, bà tranh thủ được thằng Cường, giờ mới có người nối dõi. Bà cứ hy vọng khi ông về hưu bà sẽ có ông trọn vẹn. Ai ngờ lúc ông về bà mới ngã ngửa ra rằng “cái sự anh hùng” của ông đã mất theo cùng năm tháng. Bà chỉ thấm thía thương chồng, thương mình, không hề dám lộ một tí thất vọng để ông khỏi nghĩ ngợi. Bà luôn lấy nê rằng do căn bệnh tiểu đường, dễ thường bà cũng treo “miễn chiến bài” từ lâu lắm kia... Sau này nhờ công việc làm ăn của thằng Cường cuốn hút khiến bà bận bịu, nó khỏa lấp cho bà khoảng trống thầm kín ấy.

Một bữa Cường về rỉ tai hỏi ý kiến mẹ:

- Dạo này con đông tiếp viên quá. Cu Báu trên huyện nói rằng tuần tới chúng nó bắt buộc phải về kiểm tra khu du lịch Hang Dơi, vì có nhiều đơn từ phản ánh. Đành sơ tán mấy con bé giấu quanh đây ít hôm lúc nào cần mới đón chúng ra ngoài đó. Mỗi cửa hàng chỉ để bốn mống đã đăng ký làm tạp vụ thôi... Con định đưa về nhà ba đứa, nhưng con sợ bố.

Bà Kiều ngạc nhiên:

- Sao anh bảo đã cống nộp hàng tháng, hàng quý cho các cửa rồi cơ mà?

- Vâng. Nếu không, chả trụ được một ngày. Đây là kiểm tra lấy lệ, che mắt thiên hạ. Nhưng mình cũng phải diễn theo họ cho khỏi lộ.

- Thôi được, để tôi liệu lời chống đỡ với bố anh. Cứ nói rằng chúng nó chờ lớp đào tạo nhà buồng sắp mở... Dạo này nghe chừng bố anh không lên gân lắm nữa.

Đó là sự tích về việc xuất hiện ba cô bé Hồng, Tuyết, Lan tại nhà ông bà Kiều Hưởng. Cả ba trắng trẻo, xinh như mộng, đều chưa quá hai mươi. Tuy các cô “ở nhờ, chờ mở lớp học”, ăn không ngồi rồi, nhưng cũng làm đảo lộn nếp sống bình lặng trong gia đình ông. Bà Kiều sáng sáng ra chợ tìm mua thức ăn, chiều đúng ý thích các cô, về chợ lại phải lao vào bếp núc. Sai họ nhặt rau, rửa bát, chỉ tổ ngứa mắt. Bà Kiều coi thường loại con gái ấy ra mặt. Thỉnh thoảng không kìm được bà buông vài lời mát mẻ, tưởng dứt từng miếng thịt. Vì Cường nên bà còn nín nhịn phần nào đấy.

Với ông Hưởng, sự khó chịu lại đi theo hướng khác. Tuy bây giờ mùi nước hoa, son phấn, ra vào phảng phất, nó làm thay đổi không khí ẩm mốc kinh niên của căn nhà hai tầng vắng vẻ, nhưng ông Hưởng có cảm giác mùi thơm xa lạ ấy bám cả vào da thịt ông tới tận giường ngủ. Cũng may “cái sự anh hùng” theo cách bà Kiều gọi, nó không khiêu khích thách thức ông, nó để ông yên.

Đã có lần bà Kiều hài hước nghĩ: giả dụ cho ông nằm giữa ba cô, chắc ông vẫn giữ được đạo đức!

Vậy mà chuyện cứ xảy ra mới tài. Sự cố bắt đầu từ chuyện thằng Tú. Tú gọi ông Hưởng bằng bác ruột, đang theo học trường sư phạm thể thao ngoài tỉnh. Tháng trước Tú được nghỉ hè, Cường bắt luôn nó phục vụ quán “ếch Tần Cối” đang thiếu người bưng bê. Bưng những khay gỗ chạm trổ, sơn son thếp vàng, phải dân thể thao thực sự như Tú mới đạt tiêu chuẩn. Đi lên đi xuống bậc dốc, nếu lại oặt người dưới sức nặng của khay thức ăn, thực khách trông thấy sẽ mất cả sự ngon miệng. Thằng Tú tuy bị tướng võ biền, cơ bắp của anh tiền vệ nhà nòi, nhưng cái khay nặng mấy nó chỉ nâng một tay, tung tẩy lên xuống cả ngày không biết mệt. Cường trả lương Tú gấp rưỡi người khác để giữ chân nó.

Tú đang yêu một cô bé học môn thể dục dụng cụ. Cô bé gọi điện liên tục đòi về thăm nhà Tú. Anh chàng khất lần mãi. Tú dứt khoát không thể để người yêu nhìn thấy cảnh mình bưng bê nhà hàng với bộ dạng nực cười kiểu này được.

Hôm ấy gặp ngày nóng nhất, Tú mồ hôi nhễ nhại, bộ áo quần lòa xòa vướng víu quấn dính vào da thịt khiến cu cậu muốn phát điên. Đúng lúc Tú nâng một khay nặng món ếch Tần Cối đi lên nhà sàn phía trên, nó bỗng rụng rời thấy bộ mặt ngơ ngác tìm kiếm của cô người yêu bé bỏng hiện ngay trước mặt. Khay thức ăn rơi đánh xoảng. Thằng Tú kéo vạt áo dài che mặt, quay người bỏ chạy. Nhưng nó không nhanh được bằng dân thể dục dụng cụ. Cô bé nhảy ba bậc thềm đá xuống tới nơi, túm vạt áo đoạn xanh kéo ra. Tú đành gượng gạo đối diện với gương mặt tái mét, trân trối nhìn nó, vừa kinh hãi, vừa như khinh miệt. Chắc hẳn bộ dạng Tú lúc ấy thảm hại lắm. Hàng ngày nhìn các tiếp viên nhà hàng Tú vẫn thường phá lên cười. Họ chẳng khác lũ đồng cô, lũ ái nam, vắt vẻo khăn áo, trông ngứa cả mắt. Ai ngờ nó lại lâm vào tình cảnh thê thảm như thế trước con mắt người yêu cơ chứ!

Không có đoạn thanh minh giải thích. Lần này chính cô bé bỏ chạy như bị ma đuổi. Thoắt một cái cô bé biến mất trong dòng khách du lịch xuôi ngược.

Tú không còn hồn vía. Nó linh cảm thấy mối tình thơ mộng đắm say của  nó thành mây khói. Nó bỏ mặc đám thực khách đang chờ ếch Tần Cối, chạy nhào vào khu nhà nhân viên. Giận dữ điên cuồng, Tú không cởi bỏ mà giật xé bộ đồng phục khỏi người, rồi cứ quần đùi may ô nó phóng đi tìm người yêu.

May cho Tú, nó đến vừa kịp lúc cô bé bước lên ô tô về tỉnh. Tú chẳng nói chẳng rằng nắm tay lôi phắt cô bé xuống xe. Người ta cũng để cho lôi, người ta chỉ nức nở khóc.

- Anh lạy em, nín đi, mọi người nhìn kìa.

- Kệ!

- Giời ơi... Đi, đi ra sông kia. Hai đứa cùng nhảy xuống cho xong chuyện nhá.

Cái võ dọa nhảy xuống sông bất ngờ nảy ra trong lúc quá bối rối và chợt nhìn thấy con sông làng trước mặt. Tú biết người ta không biết bơi. Chứ với Tú chỉ vỗ đít một cái lại nhảy phắt lên bờ được ngay.

Quả nhiên “nàng” ngưng khóc. Bây giờ phải cấp tốc tìm nơi nào vắng vẻ để giãi bày xin xỏ. Đưa về nhà sẽ lộ hết chuyện với bố mẹ. Vả Tú không thể đưa “nàng” thăm gia đình mà không chuẩn bị tân trang nhà cửa cho tươm tất. Nó đã dự định mua một bộ bàn ghế bọc da, ti vi, cái tủ ly, bằng hai tháng lương làm thêm trong dịp nghỉ hè, rồi nó sẽ đưa “nàng” về trình diện bố mẹ. Ai ngờ người ta quá sốt ruột mới sinh ra nông nỗi này.

Tú nhớ rồi. Đưa cô bé vào nhà bác Hưởng là an toàn nhất. Sáng nay bác Kiều cùng mẹ Tú đi đám dạm ngõ nhà ông Tác trên huyện, tối mới về. Bác Hưởng vắng vợ sẽ ở thông tầm cờ tướng với ông bạn già hàng xóm. Anh Cường vẫn đưa chìa khóa cổng cho Tú, nhờ nó chuyển hàng cất kho tại nhà mình. Giờ chỉ việc mở khóa cổng đánh tách, hai đứa tha hồ riêng tư. Tú không sợ bị ai bắt gặp nếu nó muốn thơm “nàng” một cái tạ lỗi.

Nhưng hôm đó ông Hưởng không đi chơi cờ. Số là cô Hồng, cô Tuyết bị điều động đi biệt phái phục vụ cho quán Tam Hoa ngoài đường quốc lộ, nơi kết nghĩa làm ăn một mối với Cường. Chỉ còn cô Lan ở nhà, thuộc diện của độc để dành tiếp khách quý đã hẹn tối nay.

Trưa nóng nực, ông Hưởng đi ra đi vào trằn trọc. Cái mùi thơm tưởng đã quen mũi, sao hôm nay nó nồng thế! Con bé Lan rõ thật vô ý. Ngủ trưa mà cửa buồng để thông thống. Ai đi qua  phòng khách liếc mắt đã thấy hai khúc đùi trắng nõn nà, non bấm ra sữa, duỗi dài trên giường.

ông Hưởng chau mày, lắc đầu khó chịu. Phải bảo thằng Cường mau  chóng cho chúng cuốn xéo. Học hành gì lũ này. Liếc mắt qua ông cũng rõ chân tướng giống bươm bướm ma. ông lờ đi cho mẹ con bà ấy vừa lòng, chứ ông lạ?

Khoảng một giờ trưa ông Hưởng quyết định ra sân sau ngồi hóng mát ở ghế vải dưới dàn thiên lý, nhắm mắt thư giãn, dỗ dành giấc ngủ. Vừa lúc cô Lan thức dậy. Cô giắt mùi thơm trong người như cánh diều giắt tiếng sáo đi qua ông Hưởng khiến ông đang mơ màng bỗng giật mình, mở choàng mắt ra.

Cô Lan thong thả vặn thật nhỏ cái rôbinê, vươn người hứng dòng nước tưới ướt lên hai cánh tay. Cô chẳng để ý, hay chẳng thèm để ý hai trái vú căng mọng, trắng lóa mắt, gần như lọt khỏi cái cổ áo quá trễ, do vươn ra, do cúi xuống. ông Hưởng định quay mặt đi mấy lần, sau ông thầm tặc lưỡi một cái: “Có mất gì của bọ!”. Lũ ranh con hay nói như thế.

Cô Lan có lẽ định tưới ướt đôi cánh tay trần đến kỳ thỏa thích. Mà biết bao giờ cô mới thỏa? Thỉnh thoảng cô ngước nhìn ông Hưởng tủm tỉm, chờ ở ông một sự đồng tình. Đồng tình chuyện gì đây?

Mãi rồi ông Hưởng phải lên tiếng cho có chuyện.

- Dào, sao không tắm luôn cái cho mát?

- Hứ... sợ lắm ạ.

- Giời này tắm lại sợ?

- Vâng... sợ... ợ...

- Rõ khỉ... Nước nó cắn à?

- Vâng... nước... ước...

- ơ hay, lại sợ nước thật ư?

- Vâng... Sợ... chú... đấy...

Cái vai khẽ nhích một tí rất tự nhiên. Một dây quai áo vốn dĩ đã lỏng liền tuột hẳn xuống... Đến đây “cái sự anh hùng” của ông Hưởng bao lâu nay được coi đã chấm dứt, bỗng quật khởi trở lại, nó đột ngột quật khởi bằng tất cả sức mạnh tiềm ẩn, như cái lò xo bị kìm nén bỗng bật trở lại, đến nỗi ông choáng váng, tưởng ai khác đang ở đây chứ không phải ông.

Khi Tú mở được khóa cổng đưa người yêu vào nhà ông bác, cu cậu lấy làm ngạc nhiên thấy cửa khóa bên trong rất kỹ. Nó gọi mất mười lăm phút không thấy ai, hai đứa đành ngồi bệt xuống hiên nhà tâm sự.

Bản ký kết đình chiến được tuyên bố sau những cái hôn dài đẫm nước mắt. Tú hứa sẽ cương quyết không ăn mặc lối trò hề ấy nữa, nếu còn phải làm nốt công việc giúp ông anh họ. Hai là cứ phải đưa người ta về thăm bố mẹ, bất kể hoàn cảnh thế nào. Người ta yêu mình, chứ có yêu ghế da, tủ ly đâu. Hay mình đã có vợ rồi, có người hứa hẹn rồi, nên sợ người ta xuất hiện đột ngột làm hỏng việc chăng?

Đã đến thế không thể hoãn binh được nữa. Tú đành đưa cô bé thể dục dụng cụ về nhà. May Tú có đứa em gái cũng trạc tuổi nhõng nhẽo đó, hai cô lập tức quấn quýt nhau ngay.

Đến bốn giờ chiều, mẹ Tú về. Bà chưa kịp hỏi han, kín đáo điều tra cô con dâu tương lai, bỗng tá hỏa khi nghe tiếng kêu la thảm thiết của bà Kiều ở ngoài cổng.

- ơi cô chú Quất ơi, ông Hưởng nhà tôi mất rồi, ối giời ơi... Cô chú cho người đi gọi thằng Cường về ngay hộ tôi. ôi ông Hưởng ơi là ông Hưởng ơi!

Thằng Tú bàng hoàng không thể tin. Thì nó vừa ngồi ngoài thềm nhà ông Hưởng cách đây nửa giờ chứ mấy. Mẹ nó cũng mới chia tay bà Kiều dăm phút chứ mấy. Quái lạ!

Hiển nhiên ông tá Hưởng của xóm Chùa chết thật. Giấy chứng tử vừa làm xong. Gia đình nói ông bị cảm, chết trên giường ngủ do nhồi máu cơ tim, đột qụy. Có ba cô bé học viên du lịch trú tại nhà thì hai cô đi vắng, một cô đóng cửa buồng riêng khâu vá, hoàn toàn không hay biết. Người chết mang theo bí mật xuống mộ, nếu có. Còn người sống cũng không dại gì khai rằng do thù bà vợ chủ nhà, cố tình mồi chài ông chồng cho đỡ tức. Mất gì của bọ! Thế rồi vào đúng lúc cao điểm, có ai gọi cửa liên tục, ông già phát hoảng lăn đùng ra...

Đám tang ông Hưởng linh đình. Đây cũng là dịp làm ăn thu hoạch của con trai ông. Có đầy đủ lệ bộ quay phim, chụp ảnh, kèn trống inh ỏi.

Theo yêu cầu của gia chủ, đám tang dừng lại một chút để quan khách lấy lại phong độ trước ống kính của anh thợ quay phim. Biết bao ý nghĩ nếu máy quay ghi được hình ảnh thân bằng cố hữu gần xa cùng với chiếc quan tài rồng phượng, tất cả đi qua cái cổng nổi tiếng A tourism xóm Chùa của quê hương chúng tôi!

(Báo Văn nghệ)

Hàng xóm ở Seattle

Bên kia hồ là đại học Tổng hợp Washington. Tôi thuê một căn nhà gỗ bập bềnh mặt nước bờ hồ bên này. Kiểu nhà của Tom Hanks ai cũng đã thấy trong phim “Không ngủ ở Seattle”. KHông phải nhà đóng cọc trên mặt nước mà nổi trên một hệ thống phao. Cảm giác dập dềnh trên nước hầu như không thấy. Chỉ khi nào có một con tàu trắng đi qua, hướng về phía cây cầu đang mở tách làm đôi,hai nửa cầu chĩa lên trời chênh chếch hình nón, chỉ khi ấy căn nhà mới chênh chao nhè nhẹ.

Trong đám hàng xóm, tôi chỉ đôi khi nói chuyện với Jane. Nhà chị ở ngay sau lưng nhà tôi, trụ trên nền đất bờ hồ chứ không ở trên mặt nước . Hôm ấy trước cửa nhà chị ùn lên một đống cành thông bị  nghiền vụn, xe hàng xóm qua lại phải lựa lối khó khăn. Chị vừa thuê công ty đô thị đến tỉa bớt mấy cành thông mọc ngang chọc vào mái nhà. Người ta chặt cành xong,c ho vào máy nghiền vụn cả cành lá , trút một đống bên ngoài hàng rào rồi bỏ đi. Jane xắn tay áo mang một cái xẻng ra quần quật xúc đám vụn thông hất qau hàng rào vào trogn sân nhà mình, vừa xúc vừa luôn miệng xin lỗi những chiếc xe chầm chậm trườn qua. Cả m ột đống lớn, một mình chị xúc cũng mất nửa ngày. Tính an nam không ai nhờ cũng giúp, tôi xách một cái xẻng chạy ra xúc hộ cho nhanh, Jane vẩy tay,ồ không tôi không phải là người tàn tật.

Hơi bị sượng. Thì kệ, còn đủ tay đủ chân  cứ việclàm một mình. ở đây người ta không thích nhờ vả nhau. Tôi đã bị một lần trong phòng giảng viên. Giáo sư chung phòng cũng là người nghiên cứu văn hóa phương Đông,anhđang in thì máy in kêu tít tít báo hết giấy. Tôi ngồi gần thếp giấy trắng, vừa mới với tay định nhấc hộ thếp giấy chuyển sang thì anh đã vội vàng đứng dậy tự đi lấy. ồ không, tôi  không phải là người tàn tật.

Ban đầu hơi bị bất ngờ. Bên Châu Âu trên xe buýt vẫn nhường phụ nữ ngồi. Bên đây dạo mới đến nhường ghế, nhường xogn nhìn những bộ mặt phẳng lặng xung quanh chẳng ai nhường, cũng chẳng biết những cái mặtlạnh ấy đang nghĩ gì, rôi lại tự thấy mình giống như một Don Juan, một Casanova quá đát.

Bến xe buýt gần nhà, thỉnh thoảng tôi vẫn thấy một thiếu phụ đi cùng thằng bé chừng hai tuổi. NGười mẹ xách túi to bước lên xe trước. Thằng bé tí hon tuổi ấy ở ta còn phải bế ẵm nâng trứng hứng hoa, cậu quý tử Mỹ ở đây phải tự mang ba lô trên lưng, chẳng được m ẹ bế chẳng được dắt tay, tựleo lên hai bậc cửa mà theo mẹ vào trong xe. Những người đi sau cũng kiên nhẫn đứng chờ trước cửa xe, không ai chìa tay giúp thằng bé leo lên cho nhanh.

Nhưng rồi cũng đến lúc Jane phải nhờ đến hàng  xóm. Gặp chị trong siêu thị gần nhà, tay trái bị gãy treo trước ngực, còn mỗi tay phải mà tay xách  nách mang một đống túi to túi nhỏ. Tôi đẩy giúp chị cái xe chở hàng về nhà, hai người vừa đi vừa chuyện trò. Chị bị ngã khi bước xuống mấy bậc tam cấp trơn nhẫy nước mưa. Xứ Seattle bên bờ Thái Bình Dương quanh năm trời mưa, Jane than thở về trời đất chứ không kêu than thân phận phụ nữ ở một mình của chị.

Jane cũng từng có một gia đình đầy đủ. Người chồng cũ đã chia tay, không chịu được mùi gia súc  gia cầm, cái mùi ám vào chị từ nơi chăn nuôi ở công ty về đến nhà. Hai đứa con trai đều đã thành niên, đều đang học đại học,đang thuê nhà ở nơi khác. Thằng lớn sau lễ sinh nhật mười tám tuổi tự động thu dọn ra đi Thằng bé có chút nũng nịu con út thì cứ nấn ná xem trì hoãn, muốn gần mẹ thêm ít lâu nữa. Thế là một hôm chị phải đối thoại thẳng thắn, mẹ có thể làm gì cho con bây giờ? Không có gì đâu mẹ ạ, con vẫn chưa tìm được cái phòng ưng ý để thuê. Chị bảo không có gì ưng ý ngay từ đầu trên thế gian này.

Cậu con trai quay ra hỏi mẹ có biết vì sao người ta thống kê được rằng nước Mỹ có nhiều người thuận tay trái viết tay trái? Rồi trả lời luôn, vì cha mẹ tôn trọng tính độc lập của con mà không chịu uốn nắn. chị thở dài, mẹ cũng không muốn xa con, nhưng mẹ đã nuôi con đến 18 tuổi, con vào được đại học rồi, mẹ đã xong nghĩa vụ. Con có nấn ná ở lại thì con cũng không theo mẹ suốt đời được, tất cả chúng ta đều phải chia tay nhau ở cuối dường. Đường Đời ấy.

Jane gãy tay. Hai cậu con trai có đảo qua nhà chốc lát rồi lại đi việc của họ. Chẳng ai ở lại. hai ngày đầu tôi cho chị đi nhờ đến công sở, buổi chiều chị tự đi xe buýt trở về. Ở nhà phải có ba con mèo phải lo. Có cả con mèo già đã nuôi 12 năm, bây giờ lông rụng nham nhở, béo ục ịch như một nữ nghệ sỹ chảy sệ hói đầu, nhưng vẫn còn kiêu hãnh leo lên xa lông tưởng mình ái ố yêu kiều. Tôi thù con mèo này nhất nó rải lông khắp trên thảm, trên nghế ngồi, trên xa lông. Tôi chỉ ngồi trên xa lông nhà Jane một lát, về nhà mới phát hiện ra bộ đò của mình toàn lông mèo. Rũ áo chẳng sạch. Chả lẽ ngồi mà nhặt tùng cái lông mèo. Cối  cùng phải ra hiệu thuốc mua một thứ băng dính, loại băng trong mỹ viẹn dán lên tay quý bà, quý cô rồi xé xoạc một cái, lông tay trụi bằng hết. Chỉ có cuộn băng dính này mới giúp tôi thanh toán được đám  lông mèo già.

Jane gọi 3 con mèo là con, là bồ, là kid, là darling, là honey. Đặt cho chúng những cái tên mỹ miều con trai, con gái. Chị chụp ảnh mèo, treo ảnh chúng trong mấy căn phòng. Toàn kiểu mèo ảnh viện, mèo thắt nơ, mèo đeo chuỗi hạt. Chuông cửa là một cái đầu mèo, bát đĩa có hình mèo.Khăn ăn tranh mèo. Cái thớt gỗ chặt cá hình mèo. Sọt rác cũng  hình mèo nốt.

Lạ một nỗi Jane lại là chuyên gia  nuôi dạy gia cầm. Đối tác của chị là các vườn quốc gia, vườn bách thú, các nhà hoạt động môi trường. Chị bay đi bay về Châu Âu Châu Á,ở đâu có một cái tàu chở  dầu làm tràn xuống biển là người ta gọi chị. Có lần  chị lên cả Bắc Cực cứu đàn chim cánh cụt đang thoi thóp vì dầu. Về nhà nhớ chim. Đi làm nhớ mèo. Jane  là người trung gian  giữa hai đối  thủ khó đội trời chung. Giống như chị đứng giữa tôi và  con mèo già hoang  tưởng. Ngồi nhà mấy ngày ôm cái tay gãy chị thở than thương đàn bồ nông, đà thiên nga, đàn ngỗng Canada phải để cho người khác chăm chút. Chúng tôi ngồi chênh chao trước thềm nhà tôi, vào đúng gìơ cây cầu trên  hồ Union mở cho một đoàn thuyền thong dong đi qua.

Trong  chúng như một đàn thiên nga trắng. Chị bảo. Bà hàng  xóm xế bên nhà chị lấp ló trong khoảnh vườn ngó xuống hồ, thấy chúng tôi bèn thụt ngay vào . Bà  giống như một con bồ nông - tôi bảo.

Bà già ấy hầu như không mấy khi ló mặt ra. Cũng  có thể bà chỉ không ra mặt mỗi khi chúng tôi đi qua mà thôi. Mọi người đi làm hêt bà mới ra hóng nắng, ngắm hồ ngắm thuyền. Bà cũng chẳng phải người độc thân. Ba người con đi làm anư ở những bang khác. Dịp lễ Tạ ơn, lễ Giáng Sinh chẳng ai về, chỉ gọi điện thoại thăm mẹ. Chẳng ai làm phiền ai.

Jane thì có làm bận đến mẹ chút ít. Bà già bảy mươi tám tuổi phải lái xe từ bang Oregon lê, đi mấy trăm dặm đường đỡ đần cho con trong mấy ngày đầu, chăm nuôi một đống mèo và dọn dẹp nhà cửa. Hai cậu con trai thì chỉ việc hàng ngày gọi điện hỏi thăm mẹ. Bà già khoát tay âu yếm, nhà  tôi có gien thích mèo, Jane có  3  con, tôi chỉ  có hai thôi, nhưng thế cũng là  đủ, không thì nhà vắng  vẻ lắm.

Ngày  hôm ấy tôi đi xe buýt đến trường. Thiếu phụ và đứa con trai hai tuổi cũng  đang   chờ ở bến xe. Trước họ là một bà già ngồi trên xe lăn đang chờ người lái xe điều khiển cho bậc thềm đặc biệt hạ xuống, nâng cả người cả xe lăn lên, đưa vào trong xe. Đúng lúc bậc thềm hạ xuống, thằng bé dợm chân định bước  lên trước. Chờ đấy.Thiếu phụ thình thình nặng lời làm thằng bé rụt ngay lại. Hiếm khi thấy  một thiếu phụ đỏ mặt mất bình tĩnh như vậy ở  nơi  công cộng. chờ cho bà già và chiếc xe lăn được nâng vào hẳn  trong xe, thiếu  phụ mới hạ giọng với thằng bé, không nhường đường cho người tàn tật là vô đạo đức. Rồi bước lên xe luôn. Thằng bé gằm mặt bò lên mấy bậc cửa vào theo.

Ở trường anh bạn giáo sư văn hóa phương Đông  sắp lên lớp. Vạt áo sơ mi bên trong thò ra  khỏi áo khoác ngoài theo kiểu mớ ba mớ bảy. Tôi ra hiệu cho anh thấy. Anh cười thích  thú, cậu như mẹ tớ ấy nhỉ.

Ở đây  không  ai nhắc nhở ai, không ai xoi mói bình phẩm ai ăm mặc kiểu gì màu gì gu gì. Chỉ  có mẹ mới nhắc con  chuyện ấy .

*

Rồi tôi cũng gặp lại Jane. Chị sang cùng  một đoàn làm phim tài liệu của Pháp. Phim quay ròng  rã bốn năm ở tất cả các Châu lục, thậm chí lên cả Bắc Cực. Bộ phim về những chuyến bay xuyên  lục địa của những đàn chim di trú. Đoàn làm phim thuê đàn thiên nga của Jane và chỉ phải đi cùng với chúng. Đòan thiên nga  trong hành trình vạn dặm bay về phương nam, ghé lại Việt Nam, bay trên trời  xanh nước xanh hồ Ba Bể, bay trên non xanh thẳm lúa  xanh Tam Cốc Bích Động, bay trên hồ nước thảm cỏ Đồng Mô .

Một ngày ở Đồng Mô, Jane giới thiệu với tôi  đàn thiên nga của chị. các con ơi, đây là người này tên là thế này từng là  hàng  xóm của  mẹ ở Seattle, khi ấy các con bé bỏng hơn bây giờ các con chưa biết anh ấy. Mẹ Thiên Nga vuốt  ve bá cổ thiên nga tôi thấy không khác mấy cái cổ ngỗng. Đến giờ tập ghi hình, Mẹ Thiên Nga dắt  cả đàn xuống bến. Một cái xuồng máy tốc độ cao chờ sẵn. Lăm lăm máy quay chuyên  dụng  quay trên  máy bay trên xuồng cao tốc. Đàn thiên nga khệnh khạng đi xuống dốc, dáng đi lạch bạch tiếng  kêu khàn khànthô kệch như một lũ ngỗng ao nhà.

Nhưng khi chúng vẫy cánh bay lên thì ngỗng chỉ ngỗng mà thiên nga vẫn chỉ là thiên nga. Jane vỗ tay cao giọng gọi, bay lên nào các con. Cả một rừng cánh trắng nhất loạt xòe ra cất cao lên trôi êm dịu trong không trung. Xuồng máy 80 cây số giờ bám theo sau chúng, ống kính ghi trọn cả những rung động dập dờn của tưng sợi lông trắng muốt. Xuồng máy khi bám theo dòng thiên nga khi vượt lên trước để chúng bay theo. Tốc độ cao như vậy, chúng lướt gió vun vút cư thanh thoát cứ thong dong huyền ảo trên mặt hồ.

Lần thứ ba xuồng bám theo chúng đến bờ hồ bên kia thì hai con thiên nga quá trớn lao đi mất hút vào một xóm nhỏ. Những con nhớ đường quay về đỗ xuống bến, lạch bạch như ngỗng đi lên, kêu xao xác như mấy bà nhà quê mách lẻo. Jane tái mét. Cả đoàn nhốn nháo. Tất cả tức tốc lấy xe phóng vào làng, sục sạo khắp mấy xóm bên kia hồ. Lao xao khắp làng cả buổi chiều mà thiên nga vẫn biệt tích.

Mãi. Tuyệt vọng. Hoảng loạn. Mỗi con thiên nga mấy ngàn đô. Mỗi con thiên nga là một đứa con của Jane. Rốt cuộc thằng bé mắch nghe thấy bên nhà hàng xóm có tiếng kêu quàng quạc. Xông đến ngay. Hai vợ chồng đều còn trẻ mà đều điếc lác. Cười ngơ ngẩn. Chúng em biết đâu, có nghe ai hỏi han gì đâu, cái gì, thiên tai à, thiên nga à, chả có thiên nga nào sất, có hai con ngỗng lạc vào vườn, chúng em trói bỏ trong chuồng lợn, định mai mang ra chợ ai mua thì bán.

Thiên nga bị trói lăn lóc trong chuồng lợn be bét phân lợn trông còn thảm hơn ngỗng. Jane lao vào cởi trói, tắm rửa cho chúng, ôm ấp chúng khóc ròng. Các con ơi sao đến nông nỗi này, không đi tìm được các con, mẹ chết mất, mẹ xin lỗi, cho mẹ xin.

Người cười người khóc. Tất cả đều được giải tỏa. Định đi thì có mấy thanh niên xóm bộ dạng hút hít xin đểu chặn xe lại. Chưa đi được. Cô chú ấy điếc nhưng tôi là cháu tôi thính mắt thính tai, cô chú tôi đã trả hai con thiên tai thì các vị phải lại quả đền bù mấy ngọn mùng tơi gãy. Rồi đại diện chính quyền xã cũng có mặt. Thỏa thuận xong. Hai trăm đô.

Buổi tối cả đoàn bên lửa trại, người Pháp người Mỹ người Canada gốc Hoa. Jane kể về bà già hàng xóm ở Seattle. Cả tuần liền chị để ý không thấy bà ra khỏi nhà. Đến bấm chuông cửa hỏi xem có cần giúp gì không thì chẳng ai mở cửa. Chị sợ bà ốm đau tai nạn trong nhà không ai biết. Sau rốt, Jane phải gọi điện cho cảnh sát. Người ta đập cửa sổ chui vào, phát hiện bà già thoi thóp trên giường. Chậm một ngày thì bà đi.

Nhưng điều Jane biết sau đó mới làm chị day dứt. Trong tủ lạnh của bà già không còn một tí thực phẩm nào. Bà đã dọn sạch mọi thứ. Bà lại còn mặc chiếc áo cưới trước khi lên giường lặng lẽ tuyệt thực.  Có nghĩa là bà chủ động vào cuộc hành trình vĩnh viễn. Thế mà chị lại báo cảnh sát. Mai đây bà được cứu sống, bà trở về, Jane làm sao nhìn mặt bà cho được.

Đúng lúc chị tìm được hợp đồng làm phim này, ba con mèo gửi về cho bà mẹ già ở Oregon, trả lương chăm nuôi hàng tháng cho bà. Chị sang Việt Nam rồi còn đi nhiều hơn nơi nữa.

Jane khoe cậu con út quý tử giờ đã biết thông cảm với mẹ. Gần đây cậu viết trong thiếp mừng Giáng Sinh, nhờ mẹ mà con vững vàng biết tự lập. Cậu mua tặng mẹ một con mèo. Nó làm mẹ luôn nhớ đến con, nó là con luôn ở bên mẹ.

Thế mà chị phải dứt ruột xa chúng. Đi thế này nhớ lắm, nhớ cả ba con, à quên cả bốn con mèo ấy

Hiu hiu gió bấc

Ở cái xóm nhỏ ven thành phố này, người ta nhắc tới anh Hết suốt ngày. Đứa nào hỗn hào, lười biếng, má nó  biểu: “Lại coi thằng Hết kìa! Ba mươi mấy tuổi đầu rồi, ngày đi làm thuê, làm mướn, không có chuyện gì nó chê, chiều về lụi hụi chui vô bếp nấu cơm, giặt giũ cho cha già, hiếu thảo thấy mà thương”. Ai mê vợ bé, mê chơi đề, đá gà, họ lườm lườm: “Mê gì như cái thằng Hết mê cờ”. Nên nghe râm ran chị Hảo để lòng thương anh, má chị kêu trời: “Bộ hết người rồi sao, con. Cái thằng mê cờ tới mất vợ, không sợ?”. Không, chị Hảo nghiêm nghị, cờ tướng là loại cờ tao nhã chỉ dành riêng cho quân tử, có gì mà sợ. Mê rượu, mê gái mới ghê. Chỉ sợ người ta không thương mình. Má chị định càm ràm nữa, chị đã quay lưng ra quán mất rồi.

Quán chị Hảo cũng nhỏ thôi, buôn hàng tạp hoá lặt vặt. Quán cất trước nhà, ngó ra mé lộ, có khi không cần ngồi giữ, bà con trong xóm ai muốn mua thì gọi vọng vô. Chỉ buổi chiều, chị mới ra ngồi ở đó.

Buổi chiều, lúc mặt trời vừa khuất sau vườn chuối, anh Hết hay ghé lại để mua 1.000 đồng mỡ nước, 500 đồng bột ngọt, 500 đồng tỏi, 500 đồng tiêu. Chị cố bán thật rề rà để nhìn anh lâu nữa, coi bữa nay chắc anh đi vác lúa đằng nhà máy chà gạo, trên tóc còn vương trấu. Nhìn vậy thôi chớ không nói gì hết. Con trâu không nói sao cái cọc nói được.

Nhưng vẫn đón chờ, có khi sớm, khi muộn hơn một chút nhưng chị biết thể nào thì anh cũng về qua, về để nấu cơm cho tía anh.

Tía anh Hết năm nay 72 tuổi. Tuổi này, người ta hay đau yếu nhưng ông vẫn còn sỏi lắm.  Ông già khó tính, thêm tật lãng tai. Người ta mời ông ngồi, ông cười, xua tay: “Ăn rồi. Ăn cơm với thằng Hết rồi”. Chừng 5 năm trước, ông còn vô bếp nấu cơm, mắt mũi tèm nhèm để lửa táp vô vách lá, nhà cháy rụi. Anh Hết cất lại nhà trên nền cũ đầy tro, nhìn xa nhà lớn hơn miếu ông Tà một chút. Ông già ngồi tiếc cái  ti vi đen trắng, mỗi lần mở phải đập thùm thùm nó mới lẹt xẹt lên hình. Ông già điếc đát vậy mà mê ti vi, cháy rồi thì thôi vậy, chiều chiều chống gậy thả qua nhà hàng xóm coi nhờ.

Bữa nào anh Hết cũng chổng mông thổi lửa, rồi dọn cơm sẵn, ngồi dựa trước cửa chờ tía anh về. Có bữa chờ tới mỏi mòn, để bụng đói rồi ngủ gà gật. ở xóm biểu cứ ăn trước đi chớ chờ gì, anh cười, mâm cơm có ấm cúng, tía tôi mới vui miệng ăn, ăn nhiều. Nhưng có bữa, anh mới vừa giở cửa chui vô nhà, ông già đã ngồi nhai cơm cháy, bị nghẹn, mắt ầng ậng nước. Anh thương tía quá chừng, vội vàng chạy đi vo gạo.

Anh Hết mồ côi má từ  mới lọt lòng. Bà chết vì sinh khó. Ngoại đặt tên anh là Hết. Chắc tại lúc đó đau lòng quá kêu đại vậy, chứ không nghĩa gì đâu. Anh Hết lớn lên , yêu hết thảy từng con người, từng tấc đất ở cái xóm Giồng Mới. Cái xóm nhỏ ngoại ô biết bao thương nhớ, những bờ rào râm bụt xanh, những hàng cây đủng đỉnh xanh. Những người đàn ông chuyền tay nhau dỗ dành đứa trẻ thiếu hơi ấm mẹ. Những người đàn bà cho anh bú thép, để con  khóc ngoe ngoé trên giường.

Tía anh không đi bước nữa, ngày ngày cột sợi dây võng dài từ nhà trên xuống bếp, vừa đưa cờ vừa nấu cháo, hát vọng lên, “Chớ ầu ơ… Cây khô đâu dễ mọc chồi…”. Chừng này tuổi rồi, mỗi khi anh đặt lưng xuống bộ vạc, lại nhớ ngơ nhớ ngẩn  lời hát của tía anh ngày xưa. Buồn lắm, nghe đứt ruột lắm. Càng nhớ anh càng thương ông. Câu được vài ba con cá rô, anh bắc cái ơ lên kho quẹt, tỉ mẩn  lọc phần thịt cho tía, phần xương xẩu phần mình. Những trưa nắng tốt, tranh thủ giờ cơm trưa anh xin phép chạy về, dắt tía anh ra ngoài hè tắm rửa, kỳ cọ. Những tối trời mưa, anh lúp xúp cầm cái nón mê đi đón ông già. Đi cạnh, che đầu cho ba, nghiêm trang như đang chở che cho sinh linh nào đó nhỏ bé lắm, yếu ớt lắm.

Nhưng ông già đâu có yếu. Đúng là tên sao thì vậy, chịu thương chịu khó hết mình, hiếu thảo hết mình. Có cái tật mê cờ, mê cũng hết mình.

Người ta nhắc hoài chuyện anh hễ cắm đầu vô bàn cờ rồi quên đói, quên ướt, súng nổ  cái đùng cũng coi như không nghe thấy, như là đã thoát tục rồi, bình an, xa rời mọi điên đảo. Thấy con bồ mình đang thương dắt tay chồng tương lai đi sắm sửa đồ cưới mà cứ lo mang xe chiếu tướng, thì đúng là không còn hỉ nộ ái ố gì nữa rồi. Cũng có  nhiều người thích đánh cờ nhưng say đến mức coi con cờ như con người thì không ai làm được, ai đời, đi chốt qua sông mà anh khóc, nước mắt chảy ròng. Chị Hảo nhớ, bữa đó hình như đám gả chị Hoài.

Người ta nói chị Hoài đi lấy chồng cũng tại anh Hết mê cờ.

Họ thương nhau từ lúc hai người mới 22, 24 tuổi. Thời đó, tuổi đó, người ta không nhìn gia cảnh, địa vị. Tuổi đó, người ta yêu nhau không ngại ngần,  không e dè, rà cản, họ để lòng tự nhiên như dòng chảy qua sông. Bên nhà chị Hoài biết con gái hay hẹn hò với anh Hết ngoài cống đá thì không vui.  Má chị Hoài hỏi sao đâm đầu vô thương chỗ đó, cô hỏi lại: “Anh Hết hổng được chỗ nào hả má?”. “ừ,  tao chê chỗ nào bây giờ, thằng Hết được, hiền, giỏi giang, chịu khó lại hiếu thảo. Nhưng nó nghèo quá, thân sơ thất sở không một cục đất chọi chim, biết có lo cho bây sung sướng được không. Bây quen được tưng tiu mà”. Chị Hoài không cãi ra mặt nhưng bụng nghĩ, còn sức lực, còn đôi tay, còn cơ may thay đổi cuộc đời.

Lúc đó, anh Hết vẫn chưa mê cờ. Nhưng anh biết chơi  nhờ đi làm bốc vác ngoài nhà máy, mấy ông già chèo đò truyền lại, nức tiếng mới mấy chiêu pháo đầu, bình phong mã, công thủ song toàn. Cho tới lúc má chị Hoài lại nhà, không biết nói gì nhưng có khóc. Những giọt nước mắt chảy tràn trên khuôn mặt già nua của người đàn bà đã từng cho anh bú thép. Sáng hôm sau anh đã thay đổi, anh như người ta lật một bàn tay.  Anh đam mê cờ tướng. Anh hay tha bộ cờ ra ngồi mấy gốc cây bên  vệ đường để tìm đối thủ, để ai cũng thấy đúng rằng thằng Hết bê tha thiệt rồi. Nó không chịu làm ăn gì mà tối ngày nướng thời gian trên mấy con cờ xanh đỏ.

Hồi đó, tía anh rầy dữ lắm. Anh thưa, với con, nợ sữa là món nợ lớn nhất đời  người. Con đã nợ má em Hoài, tía à. Không biết ông già rồi có hiểu gì tình cảm của tụi trẻ không, ông ừ hử vậy.  Nhưng thấy anh ngồi la cà đánh cờ ở đâu, ở giữa đường cũng vậy, ông vác cây đánh ngay đó. Vừa đánh vừa kêu nhịp nhàng “Xe nè! Chốt! Pháo nè! Bụp! Chiếu hả, thằng ma cà bông, tao chiếu cho mấy đường”. Ông ca cẩm thằng con ông bây giờ tệ bạc lắm, chiều hôm qua nó để ông ăn cơm nguội chung với mấy con gián. Ông nói mà giọng ông hơi nghèn nghẹn dường như trong lòng đau nhói lắm. Nuôi  nó từ nhỏ tới lớn, bây giờ ông mới đánh nó đây, đánh để giúp nó trả ơn đời. Tối về ông bắt nó nằm cho ông xoa dầu, hỏi bày đặt yêu đương chi mà khổ vậy con ơi. Xóm này người ta không biết nên nói mày hết thuốc chữa rồi. Con tao mà vậy à.

Chị Hoài cũng can ngăn, thuyết phục mãi, tốn không biết bao nhiêu là nước mắt, cuối cùng đành phải bỏ đi lấy chồng. Hôm đám, anh Hết còn tỉnh bơ ngồi ngoài bờ, dưới gốc còng, hào hứng bày cờ ra chơi với mấy đứa nhỏ. Đám bạn gái cũng xì xầm chắc thằng Hết không thương thiệt con Hoài nên mới dửng dưng vậy. Chị Hoài nghe mà khóc không thôi, bảo với chị Hảo, có cái tiếng bạc tình ảnh cũng gánh cho em rồi. Tranh thủ lúc chưa làm lễ, chị Hoài  rủ chị Hảo mang cả áo xống chạy ra, nhìn anh như nhìn lần chót, như lấy chồng là chết vậy. Anh Hết dứt khoát không ngước lên. Thôi, không nắm níu gì được nữa rồi, nghe người ta kiếm cô dâu, hai chị quay vào. Đi một đoạn, nghe đám con nít trộ lên, anh Hết, sao mà khóc vậy. Đâu có. Có mà, nước mắt anh rớt trên con tướng này nè, đó, nó ướt nhẹp đó thấy chưa. Hết cười lớn, nói lớn: “ừ, tại tao thương con chốt. Qua sông mà không mong về”…

Chị Hoài vừa đi vừa khóc. Lời của anh Hết làm chị Hảo thương điếng trong lòng. Con người này, nghĩa biết trọng mà tình cũng thâm.

Anh Hết lại sống như những ngày trước kia, lầm lũi đi đào thuê, vác mướn, kiếm tiền nuôi tía. Đôi ba hôm, đi làm về, đã thấy trên cái bếp còn ấm tro một nồi cơm nấu sẵn với một mẻ cá kho khô. Có bữa mẻ kho đổi lại là một nồi canh rau đắng. Rồi anh Hết gặp chị Hoài đi chợ về, thấy bóng anh từ đằng xa, chị lấy nón che một bên má bầm tím. Anh Hết chạy theo, giằng lấy nón mà xót xa:

- Sao nông nỗi vầy, Hoài?

Chị Hoài nói chị té đập mặt vô cạnh cửa nhưng anh Hết không tin: “Hoài ơi, em hạnh phúc, tôi mừng. Hoài cứ như vầy, chắc tôi bỏ xứ”. Chị Hoài khóc, người ta chớ đâu phải con cờ mà hễ qua sông là đứt lìa phần đời trước.

Rồi chị Hoài cũng tập thương chồng, thương không giấu giếm, ào ào như người ta bán thuốc sơn đông. Chị thôi không đứng tần ngần chỗ nhà anh Hết mỗi khi đi chợ về, thậm chí chị không thèm nhìn về phía ấy nữa. Chị Hoài nói với bạn: “Bữa nay đi chợ mua mấy khúc vải về may đồ cho anh Thứ. ảnh nói mặc đồ  chợ cũng được mà tui đâu có chịu, người  vợ biết đường kim mũi chỉ lúc nào cũng làm ấm lòng ông chồng, phải hôn nè…”. Giữa đường nói chuyện chồng con mà giọng chị Hoài lanh lảnh, chừng như nhắn với Hết, thôi đừng đi đâu hết, tôi quên anh rồi, quên thiệt, quên luôn, bây giờ tui thương chồng tôi lắm đây. Cho bỏ tội mê cờ, nghen.

Nhưng từ ngày chị Hoài đi lấy chồng, anh Hết đã không đụng tay vào quân cờ nào nữa. Anh hay ngồi nhìn bàn cờ mặt  buồn rười rượi, mấy đứa nhỏ không biết, cứ rủ hoài,  ừ thì chơi. Anh biểu tụi nó bày cờ ra, rồi tự đi quân, anh không nhìn, chổng mông vo gạo, một đứa nói vô pháo đầu nghen, anh kêu mã tấn. Tấn chỗ nào? Tấn giữ con chốt đang bị con pháo rình đó, biết còn hỏi. Tụi nhỏ kêu, đây là kiểu “hiệp sĩ mù nghe gió kiếm”, đánh cờ mà làm công chuyện không ngưng tay, nói khơi khơi, cũng thắng.

Lụi hụi bốn mùa gió bấc về kể từ mùa gió chị Hoài lấy chồng. Ba anh Hết thường chống đũa trên mâm cơm than ăn không vô. Anh hỏi ông thèm gì. Ông bảo chắc tao gần chết rồi, tao thèm một thằng cháu nội. Hết lượng sượng mãi  mới cười: “Trời, thèm gì ngặt vậy, không biết con biết kiếm đâu cho tía bây giờ”. Tía anh Hết biểu lại đằng quán con Hảo lỡ thời mà kiếm. Mày giả đò hoài, con nhỏ thương mày, ai cũng biết, chỉ mày là không. Anh Hết cãi, làm gì có, tía. Ông già đứng dậy, vậy phải thử. Nói rồi vung gậy đánh. Như mấy lần trước, anh Hết lại chạy lừng khừng ra sân. Rượt chán, ông già dứ dứ cây gậy vô mặt anh rồi tủm tỉm cười quay đi. Ông già còn kịp thấy chị Hảo chạy lại vẹt đám con nít ra, đưa anh chai dầu Nhị Thiên Đường, miệng xuýt xoa hỏi anh đau chỗ nào, giọng như người t hân thiết trong nhà: “Làm gì mà để tía giận dữ vậy, lén chơi cờ phải hôn?”. Anh Hết không trả lời, cầm chai dầu còn ướt mồ hôi tay của chị. Đây là chai thứ chín chị cho anh, anh khẽ bảo:

- Hảo, tôi… cảm ơn.

Anh ngần  ngừ sau chữ “tôi” hơi lâu, làm chị Hảo chờ muốn nín  thở. Ơn nghĩa gì một chai dầu gió, nó chỉ làm anh hết đau ngoài da thịt, mà trong lòng thì còn mãi. Chi vậy Hết ơi!

Đâu có biết, chỉ tại chưa quên được. Anh chưa dám nhìn thẳng vô mắt chị Hoài để cười, chưa dám nựng nịu con của Hoài mỗi khi chị bồng nó đi tiêm ngừa. Chưa thanh thản để chào nhau như một người bạn gặp một người bạn. Hảo có hiểu không?

Hiểu, nên tôi chờ đây nè.

Thêm một mùa gió bấc nữa, chị Hảo vẫn chưa lấy chồng. Ai lại cũng hỏi, chị chờ ai vậy cà. Chị bảo chờ người ta xức dầu Nhị Thiên Đường của chị mà hết đau, chờ người ta đánh cờ mà trong tâm “Viễn ly điên đảo mộng tưởng cứu cánh niết bàn”, chờ người ta thôi buồn khi đưa chốt qua sông.

Nhưng mà chờ tới chừng nào lận?

Ai mà biết.

Mùa nay gió bấc hiu hiu lại về.

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Phố cũ

Tôi tên là Hương. Năm qua, tôi tròn mười sáu tuổi. Tôi là đứa con gái nhan sắc bình thường, học bình thường, hạnh kiểm bình thường. Tôi không có tài lẻ như bè bạn cùng lứa. Ví dụ như con Diệp, quê Thành Nam, đã xinh lại nói chuyện có duyên và viết hai truyện ngắn được đăng  trên báo Hoa Học Trò, như thằng Trình mũi đỏ, người làng Cổ Nhuế, nhẩy Disco rất giỏi, lại có giọng hát mơn man hệt siêu sao Lam Trường, để khối đứa con gái ngắm nó đăm đắm! Tôi bình thường! Một cô gái bình thường ở phố Hàng Đào, nhưng không hề xúc cảm với giọng hát như thế. Tôi tự đánh giá như vậy, cách đây ba năm, từ khi 13 tuổi.

Tuổi mười ba, hồi ấy, khi người ta từ con trẻ vụt biến thành thiếu nữ, buộc phải soi gương nhiều hơn trong tuần và bắt đầu lơ mơ ý thức nghiêm túc hơn về mình. Theo tôi, đấy là một ngày đặc biệt! Một ngày như dấu mốc loang đỏ, mờ đóng lên làn da trắng muốt của người con gái. Thú thực, ban đầu tôi rất sợ hãi, bất ngờ về sự kiện này. Cả ngày chờ mẹ, lòng dạ bỏng rát. Hệt như khi ta xem phim, thấy người nung đỏ sắt, xèo xèo đóng vào bắp thịt con vật sắp cho xuất xưởng. Tôi chỉ trấn an được khi mẹ tôi trở về. Đúng hơn là khi nói rõ niềm kinh sợ ấy và cảm thấy đỡ sợ khi mẹ ôm tôi vào lòng, lúc da thịt bà còn sực mùi ngan và hành tỏi. Bà bảo: “Trời sinh ra như vậy! Con đừng sợ!” Nói rồi bà lại ôm chặt tôi hơn. Khi ấy, tôi không hiểu được, vì sao mắt mẹ tôi vừa chợt long lanh như hoan đón điều gì, lại vụt tắt và, bà khóc. Mãi cho tới sau này, khi tôi đã qua tuổi mười sáu, trải qua bao sự kiện, tôi mới dần nhận ra ý nghĩa của những cử chỉ ấy. Nó là niềm hoan lạc của mẹ thấy con mình đã lớn, là sự lo lắng của mẹ trước bước đi vào đời của con, của kiếp người, như mẹ tôi đã trải qua: “Đời làm đàn bà dẫu có hạnh phúc nhưng vất vả lắm con ạ!”

Tôi tin ở bà, như tất cả những đứa trẻ tin ở mẹ. Lại nữa là, theo thời gian, việc ấy đều đặn trong từng tháng. Với lại trong nhà, mẹ tôi là người có tri thức nhất, dù cha tôi hơn mẹ tôi những bốn tuổi. Ông từng  có  bốn năm chiến đấu ngoài mặt trận. Sự từng trải ở chiến trường, trong rừng, những câu chuyện của ông giữa đạn bom, giờ đây theo mẹ tôi chẳng còn hữu dụng. Tính cả là ông đã hai lần bị thương, tôi vẫn đánh giá mẹ tôi cao hơn. Hơn nữa, học lực cha tôi chỉ hết 10, mẹ tôi học vấn đại học sư phạm. Đáng nói hơn nữa, sự sống của bà thực kiên nhẫn,  quyết liệt, từ khi phải đứng mũi chịu sào, lo toan cho bốn miệng ăn. Điều ấy hiển nhiên, cha tôi cũng công nhận. Nhất là, khi đồng lương không đủ  sống, buộc bỏ nghề dạy học, mẹ trở thành bà bán bún ngan khi bà nội tôi mất. “Không thể để mất nơi kinh doanh đã nhiều đời nay, nơi kiếm nồi cơm miếng thịt của cả nhà ta!” Bà nội trối trăng. Vâng, từ đó mẹ tôi kế tục nghề bà tôi. Còn cha, hưu trí một cục, trở thành người phụ giúp. Ông trông giữ xe máy của thực khách khi mẹ tôi chan, xóc bún, thái, xé, pha và nếm từ bốn giờ sớm tới tận tối mịt, đánh vật với các món thịt chặt và xé, tiết canh, xáo măng, hoàn thành xuất sắc vai trò bà bán bún ngan gia truyền nổi tiếng khắp phố cổ. Điều mẹ nói ra, là sự trấn an tôi, nhưng biểu lộ lo lắng của bà cũng là sự dự báo để tôi có thể, dù lơ mơ, nhận ra điều tất yếu phải tới. Điều ấy, dẫu là không rõ ràng, còn bao hàm một sự bí mật nào đó, để tôi suy nghĩ và chợt lóe lên một câu hỏi, rằng tại sao tôi không phải đàn ông để thoát khỏi sự đau khổ mà chỉ đàn bà gánh chịu? Và cũng từ đó, tôi tự cấm tiệt tôi tắm truồng cùng với thằng Tâm mới 12 tuổi cùng nhà. Nó ở tận cùng xóm, phòng cạnh cái hố xí thùng, người luôn ám mùi ẩm thấp rất khó tả. Nó rất tệ. Hình như cứ chờ lúc tôi đi tắm là chạy ra cầm cái xô vục nước hối hả, làm tôi không thể kết thúc nhanh công việc vệ sinh, giặt, tắm. Tệ hơn nữa, nó cứ nhảy tưng tưng, nhơn nhơn cạnh bể nước để con cu nó cũng tưng tưng bật theo, cố ý dùng cái lò xo ấy vẩy nước bừa bãi vào tôi. Sự phản ứng của tôi, bắt nguồn từ  ý thức biết mình là đàn bà chứ không xuất phát từ một cảm giác nào trước hành vi của thằng oắt Tâm. Bởi vì hình hài của nó chẳng hề làm tôi suy nghĩ. Nó quá quen thuộc với tôi từ bao năm nay. Cũng như khi tất cả mọi người trong xóm nhìn thấy mẹ tôi cũng tắm ở đó. Cái quần đen ướt nhượt kéo lên ngang ngực, nước trắng xóa òa òa xối xuống, không che hết đôi cặp vú còn mẩy, ngần như ngó cần của bà. Điều ấy, cũng tự nhiên giống như cha tôi và nhiều người đàn ông cũng tắm ở đó. Sự tự nhiên của cả xóm, đôi khi, ông mặc quần đùi trắng tắm thì cũng giống như không mặc gì. Thậm chí họ, khi đã là đàn ông, được quyền tự nhiên thay quần giữa ánh thiên thanh. Họ chả thèm quay mặt đi. Tự nhiên kì, móc, dội nước qua cạp chun quần đùi được kéo rộng ra. Tự nhiên gãi xoàn xoạt tới mức tiếng gãi vọng lên cả cửa sổ tôi ngồi học.

Sự hồn nhiên sống của cả xóm tôi như vậy làm tôi không thể trách giận thằng Tâm. Điều ấy cũng giống như bọn con Hoài, con Thư, con Linh trong ngõ cứ thơ thới cặp đùi nơi bể nước. Những cặp đùi cong, gầy hay mũm mĩm của chúng, vẫn là đùi vế của thiếu nữ. Sự  hồn nhiên sống của cả xóm để cho chú Minh Kha, người có quầy sửa đồng hồ ở lối vào, nói: ‘‘Việc quái gì phải đi Đồ Sơn để ngắm vú, ngắm đùi!’’ Thú thực, ban đầu tôi không tin lời thằng Tâm, rằng chính chú Minh Kha nói câu ấy. Bởi vì, lúc vắng khách, có lần chú còn đọc cho tôi nghe nhiều câu thơ, mà chú khoe đấy là Dòng thi ca mạnh dạn cách tân. Tôi không tin, tâm hồn của một thi sỹ lại chứa chấp lời lẽ dung tục như vậy. Tâm hồn của người đã đẻ ra những câu như: ‘‘Hồn phố  liêu xiêu/ Em đi/ vàng bến đợi…’’ Nhưng một lần chú lại đọc: chúng tôi đây một loài thi sỹ/ yêu bằng thơ, ấy bậy bằng mồm,  thì tôi hiểu, thằng Tâm không nói ngoa. Và, những điều đại loại như thế, cùng năm tháng chung đụng, quen thuộc quá, để không ai bận tâm về các  hình ảnh như trên. Tôi nhắc lại, nơi bể tắm, nó là chỗ duy nhất, nơi có luồng sáng duy nhất, trong ngôi nhà như cái ống dài ngoẵng của chúng tôi, chứa 13 căn hộ. Thứ ánh sáng thực sự là ánh sáng, khác hẳn các gian phòng, hốc hẻm, nơi hơn sáu chục người chui rúc, luôn có thứ ánh sáng nhập nhoạng, nhơm nhớp. Ngày chẳng ra ngày, đêm chẳng ra đêm ! Vâng, tôi chỉ đáng khiêm nhường và không có điều gì tự hào, dẫu là tôi đã ý thức mình là thiếu nữ.

Nhưng con người ta nhất quyết phải có điều gì để mà sỹ diện. Giống như hiệu đồng hồ trước ngõ, tuy quầy hàng chỉ nửa mét và hàng hóa, đồ lề, công xưởng trói gọn trong lồng kính cũng hãnh diện đề chữ  hiệu: Minh Kha chữa đồng hồ gia truyền. (Tôi xin mách, rằng chú vừa khoe hai loại cạc vi sít. Một, in dòng chữ Minh Kha chữa đồng hồ gia truyền. Hai, đề: thi sỹ tự do Minh kha. Sao cái thứ hai không đề Minh Kha thi sỹ gia truyền? Như thế hợp lí hơn, vì nghe nói, bố chú ngày xưa chuyên bốc mộ dưới Văn Điển, cũng làm thơ!) Bên kia đường có hiệu đồ Nữ trang gia truyền. Cũng như hôm nào đó, cha tôi lẳng lặng lấy sơn đen bôi lên tường ngõ hẹp bên kia đường, nơi mẹ tôi bán bún ngan dòng chữ: Bún ngan gia truyền!

Phố cổ gia truyền, hàng quán gia truyền! Cả nước bảng hiệu gia truyền lây lan như bệnh cúm không có nước tỏi nào chẩn trị. Niềm tự hào tưởng như vĩnh cửu, bây giờ có dịp mọc tóe lên hết nấm tháng ba.

Chính vì thế, tôi nhất quyết tìm ra sự tự hào ở  bên ngoài bản thân tôi ra. Đó là lòng kiêu hãnh của đứa con Hà Nội, về nơi tôi sinh ra, lớn lên. Mới tuần vừa qua đây, tôi đã thể hiện điều ấy trong trại hè lần thứ nhất của học sinh trường tôi tại Huế. Một thằng con trai kém tôi những hai tuổi, từ miền Nam ra - tuy nó để đầu ngôi giữa và nhuộm một nhúm tóc vàng, nhưng với lũ con gái lớp 11A chúng tôi thì nó còn thò lò mũi xanh lắm - đã phải trợn mắt khi nghe tôi kể về khu phố và ngôi nhà tôi ở. Tất nhiên tôi không thể kể với nó tất cả. Tôi nói với nó, rằng Hà Nội có ba sáu phố phường là điều ai cũng biết. Tôi bảo nó, rằng chị ở sống trong Phố Cổ, nhà chị trong Phố Cổ, bốn năm đời nhà chị ở Phố Cổ. “Vậy chị là người Hà Nội gốc?” Nó hỏi. ừ, chị là người Hà Nội gốc! Tôi vênh mặt lên, thổi phù lọn tóc vương trên trán. Thực ra, khi trả lời câu hỏi ấy, tôi có nghĩ tới ngôi nhà hình ống của chúng tôi. Nhưng không nên nói kỹ về ngôi nhà, vì thằng ngôi giữa ấy chưa từng sống, không thể hình dung nổi! Vả lại, tốt đẹp phô phang, xấu xa đậy điệm, chả nhẽ lại kể cả về cái chuồng xí công cộng cạnh nhà thằng oắt con Tâm. Cái chuồng xí luôn rỉ từ vách tường ra thứ nước đen tanh lờm lợm và chàn chạt đám bọ lổm nhổm trên nền xi măng vào ngày quá nóng hay mưa nhiều! Tôi kể cho nó nghe về khu phố nườm nượp người đi. Dãy phố hàng hóa như nêm cối! Đường phố đầy những biển hiệu, quảng cáo lắm mầu, lắm tấm kính trong như pha lê, mà bất cứ người nhà quê nào lên đây cũng phải đặt chân tới, dù họ chẳng mua bán gì ở đó. Nó hiện diện trong tâm tưởng của người Hà Nội chúng tôi, bên những địa danh quen thuộc như  Bờ Hồ, cầu Thê Húc, Ô Quan Chưởng, cầu Long Biên, chợ Đồng Xuân hay đại loại cái gì đó thuộc về lịch sử cổ kính của Hà Nội. Thú thực, khi đó tôi chợt nhớ tới gian phòng của mình. Tôi nhớ tới cái ống nước cụt ở ngay trên nóc nhà tôi. Cái ống nước ấy không hiểu sao lại sát trên nóc nhà và bị cụt. Theo như cha tôi dự đoán, ngôi nhà này đã được sửa chữa rất nhiều lần và bị chia cắt thành nhiều nhà nhỏ qua nhiều thay đổi của lịch sử, thời gian. Đoạn ống nước ấy có thể dẫn tới buồng tắm nào đó của quá khứ chăng? Còn hiện tại, tôi đã nhìn thấy rất nhiều lứa chuột nhô đầu ra ở ống cụt. Chúng ban đầu thì rụt rè. Sau thấy tôi không có gì đe dọa, lại bỏ cơm nguội cho chúng ăn ngay trên sàn gỗ, chúng lập tức kéo ra một đàn. Những con chuột mượt lông và những con chuột lù xù sơ xác. Có một lần, còn rơi ra ba bốn con chuột còn đỏ hỏn. Tôi đoán, đó là nơi cư trú một tập đoàn chuột, một dòng họ chuột. Ngay đêm ấy, tôi nằm mơ tới được sống trong nhà mình, hít thở thứ không khí mười sáu năm qua, để lúc tỉnh dậy, chợt muốn quay về lập tức với  mẹ.

Trong giấc mơ, tôi đã mơ thấy cái phòng duy nhất của gia đình tôi. Cái phòng xưa lát gỗ đen nhánh, rộng gần chín mét vuông. Thời mở cửa, người ta thi nhau lên tầng và sửa nhà, cha tôi đã thuê thợ tháo gỗ ra bán và lát trên sườn gỗ, vữa những viên đá hoa mát lạnh. Tiền bán gỗ, lát đá thừa ra, mua đủ nửa cái tủ lạnh cũ. Mẹ tôi bù tiền. Tủ đem về không biết kê vào đâu. Cha tôi dùng cái ròng rọc treo tủ lạnh lên cao, sát nóc nhà và mỗi khi cần lấy tiết đánh tiết canh, các thứ đồ ướp, gia giảm của món “bún ngan gia truyền”, lại phải hạ tủ xuống bằng ròng rọc. Khi đó, nhà tôi vang lên tiếng  rin rít của những bánh xe khô dầu. Tôi nhận ra, đúng ba giờ chiều, khu nhà tôi yên tĩnh tới có thể nghe thấy tiếng bước chân rón rén của bà già mù cũng tên Hương, sống ở tầng nóc nhà tôi. Mỗi khi muốn lên đấy, tôi phải vòng sang ngõ hẹp bên cạnh, chui qua cái cửa rất thấp và người ta đồn rằng, đó là cái lỗ mà tự vệ thủ đô đã đục thông các nhà để gìn giữ từng mét đất Hà Nội. Rồi ngày nào cũng vậy, đúng ba giờ gì đó, tôi nghe tiếng nước chẩy lóc róc. Có một lần, tôi đã chạy thốc tháo sang nhà bà già mù ấy để nhận ra, tiếng róc róc nhát gừng kia, phát lên khi bà trong tư thế lưng cong, chân dạng ra, hơi cúi xuống, đứng ở chỗ hiên chìa ra chừng hai gang. Cạnh đó, chỗ bà khom khom lưng, chú Long đặt hai cái bếp dầu. Mặc dầu không nhìn rõ tất cả, tôi đoán bà đang làm việc gì và cảm thấy xấu hổ vô cùng. Tôi đã khám phá ra tiếng nước bí mật kia! Sau đó, tôi vẫn không hề thiếu tôn trọng bà. Trong ngôi nhà này, ngoài mẹ tôi ra, bà Hương mù lòa ấy hiểu và yêu thương tôi nhất. Bằng chứng là tôi còn tấm ảnh bà bế tôi hồi bé xíu, và tới tận hôm nay, vẫn ôm ấp, vuốt ve tôi mà kể về khu phố khi còn cha mẹ bà. Một khu phố hiền lành, yên tĩnh không chật hẹp như hôm nay và đầy những món ăn tuy không biển gia truyền nhưng nhiều cám dỗ của người Tầu. Bà mù nhưng khéo. Bà lấy bột nếp rây nhỏ, hòa nước, tráng bánh rồi phơi trên cái nóc nhà sát bên cửa sổ. Lúc trời se se, lành lạnh, bà sai tôi quạt hồng than trong cái hộp sắt cũ có in hình bà đầm Pháp. Bà gọi nó là bánh Mị Châu. Bánh Mị Châu dẻo, lại trong trắng. Khi có hơi than nóng, chợt phồng lớn bất ngờ và có sắc hồng phớt như khuôn mặt thiếu nữ đang xuân. Nó thơm tinh khiết, để lại vị ngọt hậu rất lâu trong họng. Nhất là khi nhấm nó, chiêu một ngụm nước vối ướp hoa cúc vàng, hãm sẵn trong chiếc ấm tích cổ của bà. Tôi ngồi ăn bánh Mị Châu để bà lần sờ bàn tay trên da mặt tôi: “Cháu bà xinh ra rồi đấy!” Xinh ra rồi đấy! Nghe lời khen, tôi bỗng hít vào thật mạnh và thở ra. Tôi cảm thấy đôi vú nhu nhú quả cau của tôi cũng thở hít và ngưa ngứa đụng vào làn áo mỏng. Sau đấy, bà lần tới bên cửa sổ, với cái thanh tre già nâu mầu thời gian, kê lên đùi làm phách và hát. Tôi không thích lắm điệu hát ấy. Lũ con gái chúng tôi thuộc lòng bài hát If you had my love (1) nhanh hơn tất cả các bài hát của bà Hương. Nhưng tôi vẫn nhận ra bà Hương có giọng hay và rất rõ lời. Đôi khi bà Hương không hát. Bà lấy cái máy nhạc cũ bỏ băng cassette vào rồi lim dim đôi mắt lòa để thưởng thức “giọng ca của cụ Quách Thị Hồ, người ca nữ còn sót lại, độc nhất vô nhị!” ấy là theo lời bà Hương. Tôi không hiểu Thời Quân Thượng Thiếu (2) có ý nghĩa thế nào. Cũng không hề biết thưởng thức, bà Hồ hát hay tới đâu cho bà Hương vẫn ngẹn ngào mỗi lần nghe lại. Một bữa, trong tiếng mưa giọt giọt rơi trên mái tôn, trong khí lạnh chầm chậm như sương khói lùa qua khe cửa chiều đông, bà Hương bật băng nhạc ấy lên và hỏi: “Cháu có nghe thấy gì ở trên cao không?” Không! Tôi nói. Cháu không nghe thấy ư? Đâu phải tiếng hát bình thường. Chỉ có bốn nhạc khí và ba người thôi mà là cả dàn thanh âm giao nhau của trời đất đấy! Tôi lắng nghe lời có đoạn: Đàn ai một tiếng Dương Tranh (3), chỉ thấy nao nao. Nhưng bà Hương cứ nhất quyết bảo, rằng đó là tiếng thần nữ từ cao thăm thẳm dội tới. Có thật không, ở gian nhà thoang thoảng hơi rêu ẩm mốc của bà? Tôi không hiểu thứ nhạc cổ ấy lắm. Tôi tìm đọc sách báo thấy người ta viết, đó là thứ nhạc nhã xa lông, quý tộc! Quý tộc nào? Bà Hương là người dân dã. Mà nếu có thứ nghệ thuật cho mọi đẳng cấp thì tất là siêu cao rồi. Lại nữa, tôi thêm tin điều bà Hương tin, khi nhìn vào đôi mắt như hai lỗ dế của bà Hương. Hai lỗ dế khô khốc, giờ đây vắt ứa ra hai giọt trong vắt. Và có phải chăng vì thế, sau lần ấy, khi nghe lại vài lần bài hát bà Hương yêu quý, tôi cảm nhận có điều gì đó, dẫu là sự cảm nhận còn mơ hồ, lãng đãng, trong tiếng đàn nhẩn nháy, đôi khi dấm dẳng hòa với tiếng dồn của sênh, của phách ròn rã, là tiếng cao hơn, nhẹ hơn, đầy đặn hơn, tiếng hát rất tròn trịa rõ ràng của bà ca kĩ đệ nhất. Tôi cũng nhắm mắt. Lim dim. Mãi rồi cũng tưởng ra non nớt trên cao lắm có thanh âm rộn ràng nào đó làm tôi lãng đãng bay lên, bay lên cao vút…Từ đó, tôi cho là, những làn điệu cổ xưa kia không hề chứa đựng nỗi sầu thảm. Nó chứa chất điều gì, cất giấu, mang linh hồn nào đó, xa lắc trên cao của riêng bà, thế hệ bà. Những cảm xúc ấy không chỉ từ lời ca, làn điệu của đàn, phách và xênh, nó dường như cộng hưởng, thăng hoa bởi tiếng rơi chỉ tôi nghe thấy. Khi những giọt nhựa trong suốt tự hai lỗ dế kia vắt ra, rớt nhanh, thấm vào sàn gỗ. Có lẽ hai nhăm năm vừa qua, sàn gỗ nhà bà đen hơn bởi những giọt nhựa ấy chăng? Tôi cũng không thể cắt nghĩa nổi, rằng vì sao tôi có tất cả cảm giác như vậy. Khi ấy, miếng bánh Mị Châu ướt thêm nước miếng và nước vối hoa cúc ngọt hơn chăng?

Tôi còn nhớ, có lần bà nói: “Tên Hương là khổ lắm. Bà mong cháu lớn lên không khổ”. Bà khổ thì rõ ràng rồi, vì bà mù lòa. Mẹ tôi bảo, hai nhăm nay bà Hương già vẫn như thế. Ông Hương mất từ lâu rồi. Bà ở vậy với chú Long và khi chú lấy vợ thì cả hai vợ chồng vẫn ngủ chung với bà trên cái sàn gỗ rộng khoảng tám mét vuông. Vợ chồng chú Long không có con. Có lần tôi hỏi: “Cô Tuyết có thích trẻ con không?” Cô ấy cười bí hiểm. Bà Hương nghe rõ tôi hỏi mà chẳng bảo gì. Lát sau, ghé vào tai tôi thì thầm: “Bà mong có cháu bế lắm. Nó cũng muốn có con nhưng sợ bà nằm chật! Khốn nạn! Chật một tẹo có sao đâu! Rộng lòng còn hơn rộng nhà, rộng cửa!” Như vậy mà tôi vẫn thích leo lên nhà đó vào những đêm đông sướt mướt. Mưa lanh canh gõ lên tấm tôn chìa bên cửa sổ trông xuống bể tắm. Tôi  lên. Gõ vào tấm ván trên đầu rồi gọi: vừng ơi mở cửa ra. Số là bà còn ba người con gái nữa. Cô Điệp, cô Hà và cô Huyền út ít. Gian phòng ấy không đủ chỗ ngủ cho năm mạng người! Cho sáu mạng người từ khi chú Long lấy vợ. Chiều cao của gian phòng không đủ làm cái gác xép. Ông Hương, ngày còn sống, đã đục xẻ hai bên tường, làm hai rãnh để đỡ những tấm ván tạo một gác lửng cơ động chỉ hình thành vào đêm. Mỗi khi người cuối cùng về muộn, muốn chui lên đấy, phải gõ vào một tấm ván và người bên trên tháo nó ra, rồi lại đóng nó lại, mới đủ chỗ cho người thứ ba. Tôi chen giữa các cô. ép thân như nèn cá. Để đôi vú còn săn chắc của họ cọ vào lưng. Nghe bà Hương rì rầm nói vọng lên trong bóng tối. Rằng chúng mày cứ béo trương xác ra để chật chội nóng nực thế này! Rằng có chó nào nó lấy cho ế xưng ế xỉa! Tôi biết đấy là khi gian nhà bỗng nóng lên cả trong mùa đông và tôi vội tháo tấm ván chui xuống nằm bên bà, mong bà trở lại hiền hòa như ban ngày và lần mò trong đêm, dúi vào tay tôi miếng kẹo gừng cay cay ngòn ngọt rồi bà nói: “Tao đưa con Hương một thằng Trọng Thủy để mày ngậm kì tan, rồi xéo ngay khỏi đây cho rộng chỗ!” Những khi ấy, tôi ôm riết bộ xương còm cõi của bà. Tôi biết, bà vì duyên cớ khác mà mắng yêu tôi. Bà hờn với vợ chồng chú Long. Trong đêm, cô Tuyết, vợ chú ngủ quá say, đã lăn sang đè đứt cả giây màn của bà. Muỗi vo ve bay vào cả đàn, đốt đỏ cổ chân bà. Tất nhiên là tôi không khóc khi vuốt ve chỗ muỗi đốt vào sớm hôm sau, lúc bà bôi dấm lên đám nốt đo đỏ li ti. Tôi cũng không giận cô ấy. Thậm chí cảm thấy thương khi bà Hương giận cô. Thật vậy, người ta thực khó chịu cứ phải chen chúc giữa những chiếc màn sàn sạt!

Tháng mười một. Mẹ tôi ốm. Tội quá, mẹ tôi ở nhà không ra chợ, vẫn tham công tiếc việc, ngồi mạng lại đôi tất nâu cho cha tôi. Mưa dâm dứt không ngừng rơi và mặt trời lờ mờ ong ong giấu mình trong những đám mây xám nặng nề trôi ngang thành phố. Gánh bún ngan của mẹ tôi không dám ngừng hoạt động vì sợ mất khách. Cha tôi đành mượn cô Công từ làng Lủ ra trợ sức. Tất nhiên, mẹ tôi vẫn phải gượng dậy, tra tra, nếm nếm nỗi xáo. Tất nhiên,  không chỉ là nước dùng hay thịt mềm hay cứng. Còn cả kỹ nghệ chan rưới, làm nóng, xóc bún thế nào, ngâm ớt, ướp tỏi, đánh gừng và pha chế nước chấm ngay trên thực địa, tùy theo khẩu vị quen thuộc của từng mặt khách ra sao. Điều ấy chỉ có mẹ tôi là thuộc lòng. Tất nhiên, vì thế mà mới có hai ngày đã khối người bỏ đi hàng khác. Tôi phụ giúp cha tôi rửa bát và chỉ chỗ cho khách để xe máy. Việc đang tồi đi như thế thì may sao mẹ tôi gượng dậy, nhưng không bán muộn như trước.

Thứ bảy. Tám giờ tối. Tôi tới nhà con Vân Hàng Trống mượn vở ghi bài tập vật lý. Tôi rất thích ngôi nhà của Vân. Không phải nó rộng rãi, lại vừa lắp hai tấm kính sáng choang thay cánh cửa gỗ cũ kỹ. Sự thích thú của tôi từ hồi còn được bên cha nó. Nhìn người đàn ông có bộ râu đen pha bạc dài tới ngang ngực, bôi bôi, phết phết trong xưởng nhỏ sau nhà, in trên những mảnh giấy mịn, mỏng tang, nhiều bức tranh ngộ nghĩnh. Nơi đấy, từ khi cha nó mất, vắng lặng như nhà mồ. Hai đứa cười rúc rích và bật nhạc nghe choang choang cũng chả ảnh hưởng tới ai. Bảo yên tĩnh như nhà mồ cũng không quá lắm, vì chẳng ai ngó tới đó, chúng tôi ngỗi học giữa những đống khuôn tranh không nói của cha nó để lại.  Những bộ khuôn từ khi chủ mất đi không còn sơn mực, khô đi và dần phủ lớp bụi dầy. Nhiều tấm dựng sát tường. Mỗi khi mất điện, âm bản khắc gỗ hắt lên mầu và khối rất kỳ ảo, rập rờn trong ánh nến. Những người và thú như ở cõi nào chập chờn hiện về!

Hôm nay nhà Vân không vui. Ông anh nó đòi bán bộ cổ tập khắc gỗ ấy để mua một con A Còng(4) . Nhưng mẹ Vân dứt khoát không nghe. “Bây giờ còn có kẻ cần và người ta ở tận Pháp về xin chết mà mẹ không bán đi thì mất cơ hội đấy!” “Tao để đấy chả thối được! Mày không muốn làm nghề cha mày thì cứ mặc xác nó đấy, cho cha mày yên lành dưới đó!” “Mẹ tưởng sau này, con cháu nó quay lại cái nghề cổ lỗ sĩ ấy à?” Yên lặng một lát, lại nghe: “Rồi chính phủ sẽ có ngày phải mang lọng tới rước những bộ ván này!” “Hực, hực!” Có tiếng cười gằn. “Rước vào mắt! Người ta bỏ cả vài tỉ ra trùng tu ngõ Cấm Chỉ và biến thành Phố Cổ ẩm thực và khối kẻ vì thế mà có tiền. Hỏi ai đầu tư vài trăm triệu mua bộ ván mục này?” “Kệ đấy! Tao van mày! Mày cho tao và những tấm gỗ được yên!” “Mẹ bảo thủ lắm! Con không làm! Con con sẽ không làm! Cháu con sẽ không làm cái nghề chẳng bao giờ đủ ăn ấy của cha!”

Con Vân tiễn tôi ra ngõ rơm rơm nước mắt. Nó bảo, sao cái đống ván khắc ấy không biến mất đi sau một đêm? Năm nào cũng vài thằng chỉ trỏ mang vài lão tây tới hỏi đống ván đen đúa xam xám ấy. Năm nào mẹ tao và anh ấy cũng cãi vã như vậy.

Buổi tối. Phố phường quanh khu tôi vẫn nhộn nhịp như ban ngày tới khuya. Tôi buồn.

Tôi vòng qua phố Lương Văn Can, vòng qua hai ba cái phố nhỏ mà chẳng biết đi đâu. Thực chất, những phố phường của chúng tôi chẳng còn làng nghề, trừ phố Lò Rèn và Hàng Bạc. Thời gian đã, đang làm thay đổi bao điều theo nhịp sống mới. Đang suy nghĩ miên man tôi chợt thấy bóng cha tôi vội vã rẽ vào một ngách nhỏ. Tôi gọi giật giọng nhưng có thể tiếng tôi nhỏ nên ông không nghe thấy. Không hiểu sao khi ấy tôi bước theo ông. Ngõ quành quéo lắm lối. Tại đây, không hề có ai quen biết của gia đình tôi. Vậy ông đi đâu? Tới cái ngõ cụt, những nóc nhà liên tiếp vẩy cá, mờ mờ trong sương khói bảng lảng. Tôi hồi hộp tiến vào sau cánh cửa, nơi ông vừa biến vào. Ai đã nói với tôi, đây có ba bốn phòng trọ? Tôi vừa định quay về thì từ cánh cửa sổ bên trái vọng ra tiếng nói quen thuộc của cha tôi. Tôi dừng lại. Cửa rất kín. Bên trái, trên cao có lỗ thông khí. Tôi tìm thấy chiếc ghế thấp bên hiên, kê dưới cái lỗ, bước lên kiễng chân nhìn. Tôi lờ mờ thấy chỉ hai nửa thân người trần truồng nhấp nhổm. Tôi thụp xuống tim đập nhanh. Sự tò mò lại thôi thúc tôi kiễng lên một lần nữa. Lần này, họ đã xoay đi hướng khác. Góc nhìn hẹp, chỉ thấy bốn bàn chân ngọ nguậy liên tục dưới ánh sáng cây đèn ngủ hắt trúng vào đó. Tôi cố mở to mắt. Trời ơi, đấy là đôi chân mang đôi tất có vết mạng khác mầu của cha tôi. Tôi cố kiễng lên. Không thể nhầm lẫn được! Chính xác đôi tất tự tay mẹ tôi đã mạng, bằng chỉ khác mầu, hôm mẹ nằm ốm ở nhà. Tôi bỏ chạy. Tôi khóc nức nở suốt dọc đường về, tận khi leo tới gác, ngã vào lòng mẹ.

Sự việc thực khủng khiếp! Những hình tượng tử tế, vụng về, chân chất nhưng thân thuộc tới đẹp đẽ của cha tôi hoàn toàn đổ sụp. Tôi nức nở, đứt đoạn kể cho mẹ tôi toàn bộ những điều trông thấy. Thú thực, khi đó tôi không chỉ ghê tởm mà còn căm thù cha tôi. Lòng căm thù người này có thể xuất phát từ tình yêu đối với kẻ khác và đó là một điều giản đơn. Tôi được mẹ lau sạch mặt sau khi để tôi khóc no nê và khi tôi ngước lên, lại thấy khuôn mặt bà vô cảm, hóa đá! Câu chuyện có thể gây lên cú sốc rất lớn với người vợ khác và họ thường quác ầm lên như ngỗng, giống cô Yến đánh ghen năm ngoái trong xóm tôi.

Bây giờ, tôi đã có thể  hiểu được những lý do tạo nên khuôn mặt đá ấy. “Mẹ thương con gái lắm!” Ngoài ra, bà không có biểu hiện, một tẹo nào tỏ ra tự thương lấy bà. Giá như bà khóc! Đôi mắt đẹp của mẹ tôi chẳng hề một giọt lệ. Nó xa xôi, mơ hồ, mênh mông, khó hiểu. Dường như câu chuyện của tôi không mảy may làm bà cảm thấy đường đột. Có nghĩa là bà đã biết được tất cả chăng? Tôi ngạc nhiên hơn nữa khi sau đó, bà lẩm nhẩm, rằng cha tôi còn rất yêu mẹ. Rằng, mẹ còn rất yêu... Tại sao như vậy? Tôi gặng. Mẹ tôi cứ xoa mái tóc của tôi suốt mà không hề nói rõ thêm một chút nào. Tôi đau đớn ngạc nhiên lau nước mắt ngước lên nhìn bà. Suýt nữa tôi chuyển sang căm thù cả trạng thái ấy của mẹ tôi nữa, nếu tôi không nghe và đếm từng tiếng chân quen thuộc của cha tôi, 13 bước, lên nhà. Ông vô tư oang oang cười, nói, tớn tẩy như con chó nhà con Xim đầu ngách, nhẩy lên choi choi, sủa vang, sau khi thỏa mãn no nê những miếng xương ngan mẹ tôi thẩy cho. Chỉ khi thấy hai mẹ con yên lặng, nhìn ông lạ lẫm, ông mới tẽn tò nằm xẹp bên góc nhà để nhường chỗ mọi khi của hai chúng tôi.

Đêm ấy, khuya lắm, tôi chợt thức dậy khi nghe tiếng khóc. Sờ sang, thấy bên tôi trống trơn và nhận ra ảnh hình lờ mờ của mẹ tôi trong vòng tay của cha tôi sát mép tường bên kia.

“Để con biết chuyện này, anh có lỗi!” Tiếng khóc bị lèn giờ rức lên. Tôi hé mắt. Hình như cha tôi xiết chặt mẹ tôi hơn. ‘‘Anh càng thương em!’’Giọng cha tôi nghèn nghẹt. Yên lặng. Tôi cảm giác lơ mơ thân xác mẹ tôi rung lên trong tiếng nấc, trong vòng tay nhập nhoạng,  những hình khối  chuyển động rất chậm, cuồn cuộn của cha tôi. ‘‘Hãy tha thứ cho anh!’’ Tiếng cha tôi trầm nhẹ, thì thào. “Yên nào, kẻo con lại thức!” Khi ấy, rõ ràng mẹ quay mặt sang tôi. Tôi nhận ra, trong màn đen, nổi lên hai con mắt mở to, trắng, đen, thăm thẳm, loang loáng, có lẽ còn ngập tràn nước mắt, nhờ ánh sáng từ vòm trời đầy sao phản chiếu từ khe cửa. Tôi muốn khóc thành tiếng mà không thể được. Cổ họng tôi chèn cứng một cục đá và nước mắt tôi cứ chan hòa ướt đầm cả gối. Lát sau có tiếng rung nhẹ của sàn. Mẹ tôi bước qua tôi và nằm đúng ở vị trí như hồi tối. Bà vòng tay qua ôm người tôi. Tôi rất sợ bà sờ lên mặt tôi hay đụng vào gối đã ướt nhèm. Tôi trả vờ nói mơ và xoay mình tránh vòng tay của bà.

Đêm. Lặng. Có tiếng rinh rích của bầy chuột trên đoạn ống nước cụt. Bây giờ bật đèn, nhìn lên sẽ thấy cả đàn, cả họ chúng nó kéo ra. Chuột có hôn hít loạn sị như con người không?

Sớm hôm sau. Vẫn như một sớm bình thường. Mẹ tôi dậy từ bốn giờ và gánh bún ngan sang bên ngõ khi bẩy giờ. Cha tôi thức lúc sáu giờ thì phải. Một ngày bình thường của chúng tôi lại bắt đầu. Tôi đi học mà chẳng nghe được điều gì. Chiều về, tôi một mình lần mò trong phòng nhỏ. Tôi thấy nhói thương cho bọn chuột khi nhận ra có những con chuột thân hình vừa khít với cái ống nước nhỏ xíu. Tôi xuống cầu thang. Lần đầu tiên, tôi có cảm giác ghê sợ cái nhớp nháp của tay vịn, đã mười sáu năm nay chưa bao giờ, chưa khi nào có cảm giác ấy. Tôi nhìn, thấy ghê tởm thứ ánh sáng nhập nhòa, ngày không ra ngày, đêm chẳng ra đêm. Đi qua bể tắm, thằng nhóc Tâm cười choe choét như mọi lần và bắt đầu ra dáng chờ tôi. Tôi soi nó không chớp mắt. Tôi quay mặt đi, dù khi ấy nó còn mặc nguyên cả áo quần. “Tao ghê tởm cả mày và tao!” Tôi thốt lên và đi ra phố.

Tôi ra Bờ Hồ. Có thể  tôi phải học thực giỏi hay đại loại kiếm một công việc nào đó nhiều tiền để rời xa ngôi nhà này? Phải rời xa nó thôi vì tôi không thể gia truyền bán bún ngan như mẹ tôi và cam nhẫn sống với một tình yêu khủng khiếp như vậy. Tôi vào thang máy lên tháp Cá Mập, gọi một li cà fê đắng ngắt. Có thể một người con gái Hà Nội bắt đầu sa đọa từ li nước đắng này hay không? Tôi muốn đập phá. Tôi muốn gào thét. Tôi muốn thứ nhạc thật loạn, điệu Ráp  hay tiếng vỡ, nghiến, va đập nào đó có thể nghiền vụn, xé tan tất cả các mạch máu của tôi. Tôi khóc. Trời sắp có giông, từ tầng cao có tia sét chớp nhằng, rọi sáng xanh cả trời và sấm. Gió mát nổi lên. Tự nhiên tôi nhớ tới bà Hương. Không! Tôi không thể sa đọa, phản bội thành phố này. Hình như bắt đầu từ đêm qua tôi nhìn rõ hơn về nó. Nhìn rõ hơn từ chính những điều quen thuộc, thân yêu nhất trong chính ngôi nhà của tôi. Tôi khóc câm lặng. Mây lại dần quang đi. Hồ Gươm hiện ra phẳng như một tấm gương khổng lồ dưới kia. Gió mươn man trên làn da con gái, già 16 tuổi của tôi. Sương tơ giăng, bắt đầu lan ra, trùm lên dáng liêu xiêu của trăm ngàn ngôi nhà. Từ trên cao, nhìn xuyên màn đêm mà tưởng thấy: con người lúc nhúc chuyển dịch trong nó bé như những con bọ. Nói thực, khi ấy tôi đã không vì hèn nhát mà khóc.

Cuối tháng sáu, bà Hương mất đột ngột. Chú Long bảo, hình như bà biết trước. “Không biết trước sao mẹ tôi sai con Huyền đun một nồi nước  lá thơm . Tắm xong bà lên giường nằm rồi đi”. Tôi đã nghe lỏm khi chú kể vậy với mẹ tôi. Tôi nhìn vào chiếc quan tài bằng gỗ sơn đỏ chót, có những con rồng vàng nhe răng ngoặm lấy quả cầu đỏ. Nếu bà Hương sống lại? Tôi tưởng tượng thấy bà bước ra khỏi quan tài, sờ sẫm đi về góc nhà. Thấy bà hát, thấy móm mém cười và trao cho tôi chiếc bánh Mị Nương, cái kẹo đắng Trọng Thủy. Khi đấy, lũ con gái của bà, cô Điệp quá thì, Cô Hà già lứa,  kéo về đâu một đống những tay đàn nhị, kèn, sáo và họ ngồi chật ngoài rạp bắt đầu chơi thứ nhạc bắt chước tiếng khóc leo lẻo của cô Huyền út ít, thông minh và ngoan nhất nhà đang ngồi bên quan tài mẹ. Tiếng nhạc ma bay trượt lên quan tài, loang trên khắp mặt phố, cố cắt đứt những dòng suy nghĩ của tôi. “Sống dầu đèn chết kèn trống cháu ạ!” Chú Long nói với tôi khi thấy tôi nhăn mặt. Tôi nhắm mắt lại, cố gắng hất văng tiếng khóc trả vờ của kèn sáo kia…

Sớm đưa bà Hương, người ta không thể khênh quan tài xuống theo cái ngõ quá hẹp, lắm vòng gấp. Quan tài được đưa qua cửa sổ, qua nóc nhà bên và từ đó hạ xuống mặt đất bằng ròng rọc. Tôi đứng dưới đường hồi hộp nhìn lên. Mặt trời sáng chói đúng vào hướng quan tài thả xuống. Không nhìn thấy giây ròng rọc buông quan tài vì ngược sáng. Chỉ thấy lơ lửng chiếc quan tài đỏ chói, vẽ con rồng ngậm cầu đỏ, chao xuống mặt đất như bay chậm. Quan tài bà hồng rực lên trong nắng, chầm chậm trôi xuống mặt phố, hệt như con vật nào mầu đỏ đang tiếp đất. Lúc hạ, hàng chục người dân phố vươn bao nhiêu cánh tay gầy guộc, gân guốc đỡ lấy con vật đỏ như vụt mọc ra mấy chục cái chân. Tôi theo bà tới tận Bờ Hồ. Tiễn biệt, trời trở nên quang trắng long lanh, phắt chuyển gió, xanh thẳm như bầu trời của mùa thu. Tôi nhớ bà có lần nói: “Bà tuổi rồng. Cháu tuổi rồng. Những con rồng Hương! Bà mong con rồng Hương nhỏ hạnh phúc!” Người ta có linh hồn không? Nếu có linh hồn thì linh hồn bà có phải dáng rồng mà bay đi không? Con rồng mang linh hồn bà liệu không mù lòa như khi bà còn sống để được nhìn thành phố và phố cổ, nhìn lại một lần ngôi nhà của chúng tôi không? Còn thành phố, còn khu phố, còn ngôi nhà hình ống của chúng tôi, chúng có linh hồn không? Và nếu có, chúng mang hình hài nào trong mười hai con vật?

Tôi trở về nhà. Người ta cũng chỉ tranh thủ đưa tang bà để tiếp tục nhao ra phố, kịp đua tranh kiếm sống trên các đường phố luôn ù ù điên loạn như trong một cối xay gió khổng lồ. Chẳng còn ai ở nhà. Tôi lắng nghe. Không còn gì nữa! Tôi rờ tay lên mặt sàn đá nhẵn, nơi bố và mẹ tôi nằm. Tôi thấy mồ hôi nhà lan lạnh trên những ngón tay của tôi. Tôi chợt nhớ tới phiên bản bức tranh Phố Phái, định gửi cho cái thằng tóc chẻ ngôi giữa. Tôi lấy bút xóa đi dòng chữ hôm trước tôi ghi: Phố Cổ. Tôi yên lặng nửa giờ để cảm nhận lại toàn bộ mọi sự kiện. Tính tháng, tôi đã hơn mười sáu tuổi. Tôi nắn nót viết hai chữ  rất đẹp Phố Cũ thay lên dòng chữ  Phố Cổ. Chiều. Tôi ra bưu điện gửi bức tranh cho thằng bạn. Lòng nhẹ như vừa nhẩy qua một con suối rộng.

Tháng tám năm sau, mẹ tôi vui vẻ báo cho cả nhà, sẽ dồn tiền để mua một căn hộ nơi chung cư mới xây ở ngoại thành.

Tháng tám. Đêm ấy mẹ tôi thì thầm nói với cha tôi:

-Vợ chú Long vô sinh rồi. Lớn tuổi quá, chai dạ con, bây giờ muốn sinh một mụn con mà chẳng được!

Chú thích :

1-Tên một bài hát của nữ ca sỹ đang được giới trẻ ưa chuộng Jennifer Lopez.

2-Dương Tranh - Đàn Đáy- Đàn dương. Đàn Nguyệt là đàn âm

3-Lời trong một điệu hát ca trù nổi tiếng : Hồng Hồng Tuyết Tuyết.

4-Loại xe đời mới nhất rất đắt đang là moden tại Việt nam

Có một căn phòng sáng đèn

Huệ nặng nhọc đẩy chiếc xe vào nhà. Trong nhà không có ai. Đứa con gái lớn chắc đi học chưa về. Còn anh ấy, chắc giờ này đang  tá túc đâu đó. Tá túc vào đâu đó? Huệ đâu có  lạ gì nơi anh tá túc. Một căn nhà ở góc công viên. Công viên ấy thuộc quyền quản lý của anh. ở đó có một người đàn bà. Người đàn bà nhỏ bé, chẳng xinh xắn gì, ít nhất thì cũng thua chị ở nước da, ở cái dáng cao ráo, khoẻ mạnh. Nhưng sao anh ấy lại bị hấp dẫn bởi người  đàn bà đó chớ.

Chiếc xe thiếu chút nữa thì lật ngang khi bỗng cán vào một chiếc giày của cô con gái ném ngoài cửa. Huệ giật mình lấy lại thăng bằng và hình ảnh người đàn bà kia bị biến mất. Nhưng chỉ trong phút chốc thôi. Mấy năm nay rồi, hằng ngày cái người đàn bà vô cớ xen vào giữa  gia đình chị khiến chị lúc nào cũng bực bội khó chịu. Muốn đuổi chị  ta ra khỏi đầu óc mình, nhưng cũng không được. Hình ảnh  chị ta cứ dính vào suy nghĩ chị.

Chị vào bếp. Cái bếp nguội tanh. Chén dĩa nằm ngay ngắn trên giá. Những cái nồi treo trên những cái móc trên tường. Chiếc bếp ga sạch bóng.  Rổ rá úp gọn gàng dưới cái kệ. Một sự gọn gàng đến ngứa mắt. Giá đời sống của con người cũng gọn gàng như thế thì tốt biết mấy.

Hình bóng người đàn bà kia lại chen vào suy nghĩ của chị. Chỉ là một cô làm lao công cho một cơ quan. Không gia đình, họ hàng và sống trong một cái phòng nhỏ ngoài khu bảo vệ của công viên. Khi nghe anh ấy có quan hệ với người đàn bà kia, Huệ đã không tin. Nhưng rồi một hôm, người ta báo cho chị biết anh bị người trong cơ quan phát hiện ở cùng phòng với người đàn bà kia vào lúc đêm khuya. Phòng bảo vệ cơ quan phải mời anh trở về đúng vị trí của mình. Hôm ấy, anh báo với chị là đi công tác xa, đêm không về. Chẳng ai chính thức báo với chị tin đó. Nhưng ở đời, chỉ cần người thứ ba biết coi như cả thế giới này ai cũng biết. Chuyện rồi cũng đến tai chị. Chị không tin cũng không được. Chị đã tìm gặp chị ta. Hai người đàn bà lặng lẽ ngồi bên nhau. Chị ở thế thượng phong, có quyền sỉ vả người đàn bà kia bằng tất cả những lời lẽ của một người đàn bà chanh chua. Nhưng chị không thể nói được, không thể làm gì được. Chị là một  thẩm phán. Mà đã ngồi ở ghế thẩm phán thì không thể nói lời chợ búa. Còn người đàn bà kia  không hề chối, lặng lẽ chờ chị phán xét:

- Chị có biết chị đang vi phạm luật hôn nhân gia đình, vi phạm quy định một vợ một chồng không?

Một câu hỏi đáng ra chỉ có thể hỏi ở phiên toà. Nhưng chị biết hỏi gì được vào lúc đó.

Người đàn bà kia ngồi  ra vẻ một người biết lỗi. Mặt cúi xuống, hai tay kẹp lại giữa đùi. Nghe chị hỏi đã khẽ ngước đầu lên:

- Dạ… em chưa có chồng mà.

- Nhưng chị phải biết là anh ấy có vợ…

- Dạ biết. Người sợ phải là anh ấy. Chớ như em, có gì phải sợ. Anh ấy không sợ. Anh ấy đến, chị bảo làm sao em từ chối. Mà em đã từ chối  rồi. Tại chỗ này nè. Em đã đuổi anh ấy đi. Nhưng không được…

Những tiếng về sau của chị ta thật khẽ. Hình như người đàn bà ấy đang cố giữ để không xúc phạm Huệ. Huệ hỏi:

- Chị có cần tôi ly hôn với anh ấy không? Để chị mãi có anh ấy.

- Đừng, đừng chị ơi. Chị đừng ly hôn… Anh thương chị nhiều lắm…

- Thương mà như thế này sao? - Huệ bỗng lớn giọng.

- Thật mà chị ơi. -  Người đàn bà bỗng rơm rớm nước mắt:

- Ai mà không muốn có một người đàn ông của riêng mình. Tuổi em, chị xem… liệu có thể có được như thế không? Nhưng em không thể giành anh ấy của chị được. Nằm bên em mà anh toàn nói chuyện về chị và cháu. Em biết thân phận em mà. Một chút rơi rớt thôi…

Huệ bỗng thấy thương người đàn bà nhỏ bé kia.

- Số phận em không được như chị. - Người đàn bà kia tiếp - Học hành thì không đến nơi đến chốn. Chỉ còn cách đi làm công kiếm sống thôi. Phận người đàn bà ai mà chẳng muốn có chồng có con. Thì em cũng có chồng đó. Vâng. Em có chồng thực mà. Méo mó vẹo vọ gì thì cũng là chồng. Ông hơn em tới hơn hai mươi tuổi. Vợ ông đã chết. Mấy đứa con đã lớn. Em không bằng  tuổi đứa con  út của ông. Những đứa con ông khinh bạc em, cũng không sao. Vì em trót thương ông và ăn ở với ông rồi. Nhờ ông mà em có công ăn việc làm ở đây. Ông về hưu từ cơ quan này. Nhưng khốn nạn cho số phận em. Ông sống với em chưa đầy năm thì… Ngày đưa ông ra nghĩa địa, em khóc thương ông thì ít mà khóc thương mình thì nhiều. Sao ông trời ăn ở bất công đến như thế… Người ta ai cũng như  đũa có đôi, mà sao em cứ phải một mình. Em một thân một mình cho đến ngày gặp anh ấy… Cùng một cơ quan, ngày ngày va chạm, em không giữ được mình… Em không muốn cướp đoạt anh ấy của chị đâu. Không, không bao giờ em có ý nghĩ đó. Em biết, có những người đàn bà khi chiếm đoạt được người đàn ông thì muốn chiếm đoạt để sở hữu riêng mình. Nhưng như thế công bằng với người này, lại bất công với người khác. Em không muốn mình cũng giống những người đàn bà như thế. Em lại càng không muốn làm gia đình chị bị sứt mẻ…

Huệ một lần nữa lại nóng mặt, gay gắt:

- Không sứt  mẻ ư. Làm sao mà không sứt mẻ được?

Hai người  đàn bà chia tay nhau trong im lặng. Không có chuyện gì để mà nói. Một người đàn ông thôi mà có gì đáng để nói đâu. Huệ không nói vì không muốn đi đến một kết cục như bao nhiêu cặp vợ chồng khác. Không lẽ phải mời một bạn đồng nghiệp giúp mình làm cái việc mà mình từng làm với những vợ chồng  khác? Gặp người đàn bà kia rồi, lẽ ra Huệ phải thanh thản lắm. Nhưng ngược lại, mọi chuyện bắt đầu rối  tinh lên. Về nhà gặp chồng, Huệ không thể đối xử như ngày xưa. Huệ cố tình coi như chuyện kia không có, nhưng càng cố tình thì bụng dạ càng ấm ức. Còn chồng Huệ, ban đầu thì lo lắng vì chuyện vụng trộm của mình. Sau thấy vợ không hề đả động đến chuyện đó, thì từ lo lắng chuyển thành mặc cảm. Càng sau, cuộc sống càng trở nên  khó chịu hơn. Nhiều khi ngồi với nhau mà những câu chuyện nói ra giống như những lời nói dối, giống như diễn viên kịch không thuộc lời thoại. Cả hai người cùng tránh không muốn nói đến chuyện đó, nhưng càng tránh thì lại càng phải nghĩ đến. Cuối cùng là căn nhà vắng lặng như hôm nay. Hai người cố tìm cách tránh mặt nhau, hoặc ít nhất khi có mặt nhau thì cũng phải có đứa con ở giữa.

*

Nồi cơm chín. Huệ lấy ra một cái tô. Xúc vào đấy chừng lưng lửng tô. Lấy cái hột gà, đổ vào một chút nước mắm, chút bột ngọt, bắc cái chảo lên bếp, rưới một chút dầu ăn, đổ trứng vào.

Vừa nâng tô cơm lên thì nghe tiếng gọi ngoài cửa:

- Cô Huệ có nhà không, cô Huệ?

- Có, ai đó?

- Tôi nè!

Huệ nhận ra ngay người khách. Đó là một người đàn bà luống tuổi. Mái tóc bạc đã được nhuộm kỹ nhưng vẫn không giấu được những chân tóc trắng ở sát da đầu. Vẫn còn khoẻ mạnh với những bước chân vững chãi. Bước đi bị xô lệch vì một bên vai nghiêng đi. Hai tay hình như dài hơn người ta nên cứ như bơi bơi trong khoảng không. Một gương mặt trầm tĩnh, phảng phất nét bạo dạn, tự nhiên của thời con gái. Huệ mời:

- Chị Liên đó hả? Mời chị vào nhà!

Huệ hơi bị bất ngờ trước sự xuất hiện của Liên. Họ mới gặp nhau lúc chiều tại phòng xử án. Chỉ có hai người lúc đó. Không có người đàn ông. Giống như những cuộc xử ly hôn vắng mặt, nhưng chỉ khác, người thứ ba, người đàn ông hiện  diện ở đó bằng những chữ ký vào tất cả các trang hồ sơ cần ký. Nên giữa Huệ và Liên không phải nói gì nhiều với nhau. Huệ yêu cầu Liên xem lại tất cả những văn bản mà chồng Liên đã ký. Sau mấy câu vâng, dạ và gật đầu, thế là xong. Hay có chuyện gì vướng mắc mà Liên đến đây? Huệ hỏi:

- Còn vấn đề gì nữa chị Liên? ở phiên toà…

- Không. Chuyện ở toà xong rồi. Tôi đến đây chỉ để nói vài chuyện mà ở toà không thể nói thôi…

- Vâng.

Huệ vâng mà không biết vâng cái gì. Thông thường án xử xong  rồi, những cặp vợ chồng ly hôn chẳng bao giờ tìm gặp lại người đã ngồi ghế thẩm phán. Với họ, người làm thẩm phán giống như người cởi nút vậy. Cái nút đã cởi rồi thì người cởi nút chẳng đáng nhớ làm gì… Không mấy khi Huệ gặp lại những người đã từng ngồi trước mặt Huệ hỏi và xét xử. Vậy mà hôm nay Liên đến tận nhà ngay sau khi phiên toà vừa xử xong. Liệu có phải Liên lo ngại chuyện ông chồng cũ gây khó  dễ vì cách xét xử vắng mặt không? Trong đời làm việc chưa bao giờ Huệ cho phép mình làm một việc như vậy. Xét xử ly hôn cho hai người vẫn thường xuyên liên hệ với nhau nhưng chỉ có một người đến phiên toà. Huệ đã hỏi Liên như thế khi đặt trước mặt Liên một ly nước lạnh. Liên lắc đầu:

- Không. Không bao giờ anh ấy làm khó dễ cho tôi đâu…

- Thế vì chuyện gì, chị Liên? Hay là tại em…

- Không. Không. Cô hiểu lầm tôi rồi…

Liên cười khẽ.

- Chắc cô ngạc nhiên khi thấy tôi trẻ thì không ly hôn. Bây giờ già trên năm chục tuổi còn bày đặt ly hôn phải không?

- Dạ, không. Trên đời này chuyện gì mà không có. Em chỉ lạ là, sao chuyện ly hôn của chị nó nhẹ nhàng đến thế. Một lần gởi đơn. Một cú điện thoại, thế là xong. Em chưa từng thấy cặp vợ chồng nào ly hôn mà không có chuyện đôi co ở toà. Không vì con thì vì của. Người này trách móc người kia. Lời nặng tiếng nhẹ. Còn chị thì không…

Liên thở dài:

- Mười bảy, mười tám năm suy nghĩ rồi còn gì nữa cô Huệ. Từ ngày anh ấy bỏ ra đi…

- Anh bỏ ra đi? Nhưng sao lại bỏ đi?

- Nói thế nào cũng đúng. Anh ấy bỏ đi hay ảnh chuyển công tác. Sao cũng đúng cả, cô Huệ. Tôi với anh có thời gian gần tám năm gần nhau, nhưng thực sự chung sống chắc không đầy một năm. ít lắm. Bắt đầu từ những đứa con cô ạ.

- Ơ. Chị có một đứa con thôi mà.

- Ba đứa.

- Ba?

- Đúng  rồi. Ba đứa. Hai đứa chết rồi. Một đứa hai tuổi, một đứa một tuổi.

Giọng Liên nghẹn lại. Khoé mắt long lanh. Người ta thường bảo: chết cha, chết mẹ buồn một thời gian. Chết vợ, chết chồng buồn đến khi lấy chồng khác, vợ khác. Còn chết con buồn thiên thu. Có lẽ thế chăng?

- Nhưng…

- Cô muốn hỏi vì sao chúng chết phải không? Cả hai đứa cùng một thứ bệnh. Lúc sinh ra đứa nào cũng tươi tắn, xinh xắn. Vài tháng thôi, bắt đầu thấy chuyện khác thường. Chúng muốn lật mà không lật được. Thêm vài tháng nữa, chúng tôi thấy tất cả những khớp xương đều cứng lại. Hình như ở những khớp xương ấy không có những ổ xoay như những đứa trẻ khác thì phải. Chúng không biết nói, không biết cười. Chỉ khóc. Lâu lâu lại khóc. Những tiếng khóc tức tưởi, ngằn ngặt. Hình như chúng trách chúng tôi vì sao lại sinh chúng nó ra đời thì phải. Rồi da chúng đỏ rực lên. Những chỗ đỏ như thế sau này dầy lên, cứng như những miếng bánh đa nướng cháy vậy. Đủ mọi thứ thuốc. Anh là người vất vả nhất. Nghe đâu có thầy chữa được bệnh loại đó là ảnh đi. Ra Bắc, vào Nam. Hết tiền, hết bạc vì con. Nhiều khi bỏ hết công việc vì những chuyến đi tìm thuốc cho con. Nhưng vô vọng. Đứa thứ nhất chết ở bệnh viện  da liễu Sài Gòn. Đứa thứ hai chết ở bệnh viện tỉnh. Hai đứa con cướp mất gần ba năm của chúng  tôi vì ở bệnh viện. Tiễn biệt những đứa con xong, chúng tôi mệt mỏi, vô vọng. Ngày ấy các bác sĩ cứ hỏi tôi: Anh ấy có đi kháng chiến trong rừng không? Có sống ngày nào ở Sài Gòn không? Có. Anh ấy là bộ đội mà. Anh ấy gặp tôi trong một chuyến đi phép ở nhà một anh bạn anh ấy. Tình yêu đến với chúng tôi nhanh lắm. Tưởng thế là đủ. Ai dè những đứa con khốn khổ làm rạn nứt tình cảm của chúng tôi. Nghe tôi nhắc lại chuyện các bác sĩ hỏi, anh hỏi lại: “Thế thì sao”. Thì ở đó là trung tâm của những bệnh xã hội. Tôi đã trả lời anh như vậy. Anh đứng dậy, đi thẳng. Đàn ông họ vậy sao cô Huệ. Dễ  tự ái vậy sao. Sau này tôi mới biết không phải là như vậy. Anh ấy mặc cảm, không muốn gần gũi tôi nữa. Sau ngày anh ấy ra đi, có lúc gặp lại anh ấy bảo: Hễ mỗi lần muốn làm chồng tôi là anh ấy nghĩ: tôi đang lo anh đổ bệnh cho tôi. Thế là anh ấy lại tìm cách lánh xa tôi. Nhưng anh là đàn ông mà. Quanh anh có bao nhiêu là đàn bà. Có lần tôi và một cô bạn đã xách dao đi kiếm anh. Anh trong nhà một người đàn bà. Cả một toán người, với súng ống trong tay bao vây căn nhà. Anh bị bắt. Người ta nhốt anh trong một căn phòng suốt một đêm. Sáng hôm sau, lẽ ra tôi nên đến thăm anh, nhưng tôi bỏ mặc. Căm hận lắm phải không cô? Chồng mình mà. Sao chồng mình lại có thể ăn nằm với người khác chứ. Ngay chiều hôm sau anh ấy về nhà. Anh về say khướt. Hình như anh ấy mới tắm rượu chớ không phải là uống nữa. Anh ấy chỉ vào mặt tôi nói: “Bệnh tật hả? Giang mai hay lậu? Không biết! Tôi muốn biết tôi bệnh gì? Em có cho tôi biết được không? Không! Vậy thì tôi kiếm người khác để xem bệnh tôi có thật hay không?” “Sao anh không đi gặp bác sĩ”. Tôi dại dột lên tiếng “Bác sĩ hả? Mù rồi. Mù rồi, em biết không?”. Thế rồi anh ấy lại ngật ngưỡng ra đi.  Thời gian sau, anh đi hẳn. Thì ra trong những ngày sống xa nhau ấy, anh đã chuẩn bị cho mình một chuyến đi xa. Anh ấy gửi lại cho tôi một lá thư. Lá thư thật  ngắn nên tôi đã thuộc lòng. “Chán chường đã làm tôi hư hỏng. Tôi không còn là tôi nữa. Còn ở lại đây, tôi sẽ còn hư hỏng. Tôi phải đi thực xa, để chôn vùi những ngày tháng này của tôi. Em khỏi phải nhớ đến tôi. Ngay sau khi tôi đi em có thể lấy chồng. Một người chồng trong sáng  hơn tôi. Em hiểu cho tôi, tôi đã gây ra tội lỗi. Hai đứa con chết là do tôi. Nhưng em có một sự hiểu lầm. Tôi mà là người trác táng? Chỉ sau khi tôi bị cái án độc địa kia, tôi mới hư hỏng. Tôi kiếm những người đàn bà khác để chứng minh tôi không bị bệnh tật. Sai lầm quá đáng phải không em. Yên tâm, khi nào  ổn định cuộc sống tôi sẽ cùng lo cho bé Hằng, con của chúng ta”. Thú thực khi nhận được lá thư ấy của anh, tôi mới quáng quàng đi tìm anh. Nghe nói anh ở dưới cơ quan. Nhưng khi xuống cơ quan, mới hay tin rằng anh ấy đã đi rồi. Bốn năm sau tôi mới lại nhận được tin của anh. Nhưng một tin làm tôi thất vọng. Anh đã lấy vợ. Một người vợ quê ở tận cùng phía Nam. Khổ tâm lắm cô Huệ ơi. Nhưng chẳng làm gì được. Ngày ấy, tôi cũng đã tính nhờ đến pháp luật. Nhưng pháp luật  nào có thể kéo anh ấy về với tôi được. Hôm làm đám cưới cho cháu Hằng nghĩ anh không thể nào về được. Ai dè anh ấy về. Đám cưới bỗng  tăng vọt số người dự. Toàn bạn anh ấy. Anh chẳng có một cái thiệp nào  hết. Vậy mà chỉ cần những cú điện thoại, không thấy thiếu mặt ai. Tôi mới nhận ra một điều rằng: cho đến lúc này hình như  tôi vẫn chẳng hiểu anh bao nhiêu. Đám cưới cháu xong, anh hỏi tôi: “Em định sống thế nào? Một mình trong căn nhà thế này sao?. “Anh muốn em thế nào?”. Tôi hỏi anh ấy như thế đấy cô Huệ ạ. Tôi còn hỏi thêm: “Ngày xưa anh vẫn khuyên em đi lấy chồng. Còn bây giờ sao?”. “Vẫn vậy”. Anh đã trả lời một  câu chắc như vậy đó. “Thì anh làm giấy tờ cho em đi. Ly hôn ấy”. Tưởng anh ấy đắn đo, ai dè, anh nói ngay: “Được, vài ngày nữa tôi sẽ chuyển đơn ra cho em”. Không lẽ anh ấy không còn một chút nào thương tôi hay sao, cô Huệ?

Liên nói như hớp hơi. Hình như chị không muốn bị ngắt lời.

Huệ ngồi lắng nghe kiên nhẫn. Mười bảy, mười tám năm, người đàn bà này nuôi con một mình, có chồng mà như không có.

- Ngày xưa, khi anh ấy mới đi, cũng có người theo đuổi tôi đấy. Nhưng nó làm sao  ấy. - Liên tiếp - Hình ảnh anh ấy cứ chờn vờn trong đầu tôi. Bước chân ra đường là có  người hỏi thăm anh, bước chân về nhà là con nó nhắc đến cha. Ngồi bên cạnh người ta trong những tối rủ nhau đi dạo, lại nhớ đến những ngày đầu gặp anh. Tôi trọng anh ấy từ cái đêm anh chuẩn bị vào trận. Chúng tôi nằm cạnh nhau giữa một cánh đồng vắng ngắt. Tôi đã sẵn sàng, mà anh ấy thì bảo: “Chắc chỉ còn một trận tổng tấn công này nữa thôi. Nhưng anh vào chiến trường lần này biết đâu không thể trở về… Ráng giữ nghe em.  Đời em còn dài”. Chuyện giống tiểu thuyết quá phải không cô Huệ? Vậy mà có  thật đó. Sau này ngồi với ai, tôi cũng nhớ lại cái đêm hôm đó. Nên tôi không thể.

- Chị vẫn còn tiếc anh, phải không?

- Tiếc. Tiếc lắm. Dạo này xem truyền hình, thấy những đứa trẻ dị hình, dị dạng vì chất độc da cam, tôi nghĩ, có lẽ hai đứa con tôi chết chắc là vì vậy. Vậy mà tôi đã mang cả cái xã hội nhơ bẩn trước đây của Sài Gòn ném vào mặt anh. Làm sao anh chịu nổi. Anh đâu có  thể giải  thích gì được.

Huệ nghe và hình dung ra tất cả những dằn vặt trong người đàn bà ngồi trước mặt chị. Thì ra đời còn nhiều chuyện rắc rối hơn Huệ tưởng nhiều. Đâu có giống như những cuộc xét xử trên toà. ở đó, người ta chỉ có thể trả lời những câu thực ngắn gọn. Rồi pháp luật sắp xếp trật tự lại và bắt họ phải thực hiện những gì mà toà phán xét.

Liên như đã trút xong hết mọi tâm sự. Chị đứng dậy:

- Thôi tôi về cô Huệ. Những chuyện như vừa nói tôi chẳng thể nói với ai. Nói được với cô, tôi nhẹ nhõm cả người.

Liên dừng lại một lát rồi nói tiếp:

- Tháng sau, tôi lấy chồng. Cô xuống dự với tôi nghe.

- Chị lấy chồng?

- Cô bảo chị già rồi phải không? Đúng là già rồi thực. Già rồi mới thấy cần cho  mình một chỗ dựa. Dẫu sao thì tôi cũng là đàn bà.

*

Liên khuất dần sau rặng rào dâm bụt. Còn lại một mình Huệ bất giác buồn. Sao người ta giải quyết chuyện nhà dễ dàng như thế. Còn chị, cứ quẩn quanh nghĩ ngợi. Cái gì cũng lấp lửng không đầu không cuối. Giá như khóc được. Giá như sỉ vả chồng được. Giá như cào xé cô nhân tình của chồng được. Giá như… Cả trăm cái giá như. Cô cầm lấy cái  tổ hợp điện thoại, lật cuốn sổ trên bàn. Tiếng chuông từ đầu dây bên kia vang lên từng hồi đều đặn. Rồi chị nghe tiếng người hỏi:

- A lô. Xin lỗi ai đầu dây?

- Tôi, Huệ, phó chánh án toà án thành phố T. đây.

- Ô, xin chào chị. Khoẻ không chị Huệ?

- Khoẻ. Cám ơn anh. Chiều nay, chúng tôi đã xử xong chuyện của anh với chị Liên rồi đó.

- Vậy hả? Cám ơn chị đã không buộc tôi về!

- Anh không buồn sao?

- Tôi đâu có được phép buồn, chị!

- Tôi hiểu. Anh có vợ có con rồi mà. Nhưng tôi thấy chị Liên còn thương anh lắm đấy.

- Tôi biết. Nhưng không thể khác được.

- Sao hồi đó…

- Tôi biết chị định hỏi gì rồi. Tôi là đàn ông mà. Ngày ở ngoài ấy, buồn quá, tôi liên tiếp sai lầm. Tôi đã phải chạy trốn. Nhưng ở đâu cũng có những người đàn bà hấp dẫn. Tránh trời không khỏi nắng. Tôi còn sống độc thân thì còn sai lầm. Chỗ nào cũng bia ôm. Chỗ nào cũng thấy những cô gái đứng ven đường vẫy gọi. Thôi thì chọn cho mình một nơi ấm êm đi. Với Liên, tôi không thể quay lại. Chị có biết gì về sự mặc cảm không?

- Anh lầm rồi. Không phải vậy đâu…

- Tôi cũng hiểu chị đang định nói gì. Về chất độc màu da cam phải không? Chúng tôi cũng đã nói với nhau chuyện đó. Nhưng muộn rồi chị Huệ ơi. Tôi đã làm khổ một người, nay tôi không thể làm khổ thêm người thứ hai. Vì vậy…

- Vì vậy anh khuyên chị ấy đi lấy chồng chứ gì. Anh muốn giải quyết mọi thủ tục cho chị ấy càng nhanh càng tốt chứ  gì. Anh thấy không  chỉ đàn bà chúng tôi là khổ. Lễ giáo, phong tục và luật pháp trói buộc chúng tôi nhiều quá. Đàn ông các anh sao mà dễ thế. Muốn là được.

Phía đầu dây bên kia lặng đi không thấy  trả lời, Huệ toan cúp máy thì bên kia lại có tiếng nói, giọng có vẻ rất nghiêm trang:

- Chuyện gì thì cũng phải có cách giải quyết chị Huệ… Ngày trước tôi chạy trốn, cũng là cách giải quyết. Mà hình như lúc đó chạy trốn là cách tốt nhất đối với tôi. Không, chị đừng nghĩ tôi chỉ đơn giản trốn khỏi đất quê mà tôi chạy trốn chính tôi đó chị Huệ. ở đó, tôi chẳng còn chỗ nào mà ẩn nấp. Xin lỗi chị, khi tôi ở với người đàn bà khác, tôi còn thấy mình trần trụi, ghê tởm hơn bất cứ lúc nào hết. Cái cảm giác ghê tởm ấy nó cứ đẩy tôi đi dần vào chỗ lụi tàn. Nên tôi phải ra đi. Ngày ấy chúng tôi đã bàn đến chuyện ly hôn rồi đó. Nhưng, lý do nào? Không lẽ Liên phải trưng những chuyện của tôi ra trước toà. Hay tôi phải nói chúng tôi không hợp. Nói thế là nói dối đó chị Huệ. Giận thôi. Giận vì những chuyện không đâu. Quá mù ra mưa mà, chị Huệ.

- Khi hồi chị Liên có hỏi tôi một câu: Không lẽ anh không còn thương chị ấy nữa sao? Anh có thể trả lời được câu hỏi ấy không?

- Được chớ chị Huệ. Tôi thương Liên. Tôi còn trọng Liên nữa kìa. Một mình cổ nuôi bé Hằng. Nó khôn lớn, học hành tử tế. Tôi cảm ơn cổ không hết. Có lần một anh bạn tôi hỏi về bé Hằng: “Sao, độ này còn gặp con bé không?”. “Không, ít lắm. Nhưng mình vẫn gởi tiền về cho nó ăn học”. “ủa, không lẽ nó chỉ cần tiền ăn học thôi hay sao?”. Anh bạn tôi hỏi một câu nhẹ nhàng như vậy, nhưng chị biết không, lòng dạ tôi giống như bị xát muối. Tôi không thể làm gì khác là im lặng. Nếu bình tĩnh một chút, mọi chuyện đâu có tệ hại như vậy. Bữa làm giấy ly hôn đó, tôi biểu Liên cứ làm đi, tôi chịu hết mọi phán xét của toà. Nhưng Liên không chịu. Chị biết Liên nói sao không. “Em mà làm đơn thì em phải đến chỗ anh ở để  toà xét xử. Em có mặt ở đó không tiện cho anh đâu”. Bây giờ mà Liên còn nghĩ cho tôi kia mà…

- Mấy bữa nữa chị Liên lấy chồng, anh có về mừng không?

- Không chị ạ. Cái anh đàn ông ấy mà, còn ích kỷ hơn cả cánh đàn bà các chị nữa đó. Tôi nói là nói phía bên kia kìa. Chớ tôi, tôi có  quyền gì đâu.

Hình như có tiếng thở dài ở đầu dây bên kia. Tiếng người đàn ông mơ hồ trong ống nghe:

- Chị Huệ. Người ta sống có được mấy hồi đâu. Làm khổ nhau làm gì, phải không chị Huệ. Vợ tôi bây giờ cổ thương tôi nhiều lắm. Ban đầu tôi không muốn cổ sinh con đâu. Tôi lo cổ lại tím tái vì con, lại chật vật ngược xuôi vì con. Hai đứa con chết ám ảnh tôi cho đến tận bây giờ. Ngày đưa cổ ấy lên bệnh viện sanh, tôi vừa mừng, vừa lo. Tôi rất sợ lại thấy một hình hài bé  nhỏ mà lại mang dấu vết như những đứa trẻ con tôi trước đó. Khi nó ra đời, tôi đưa tay sờ nắn nó, lật qua lật lại thân hình nó. Một biểu hiện nhỏ trên da nó cũng làm tôi kinh hoàng.  May sao, nó cứ ăn, cứ lớn… Phải chăng chiến tranh đã buông tha tôi. Chị Huệ…

Chiếc tổ hợp điện thoại phát ra một tiếng động khô khốc. Huệ hình dung ra gương mặt mệt mỏi của người đàn ông ở đầu dây bên kia. Ghê gớm  thiệt. Chiến tranh khốc liệt đâu phải chỉ có bom và đạn. Bao nhiêu năm tiếng bom tiếng đạn đã dứt mà nó còn khía vào gia đình người ta, không chỉ làm cho đớn đau mà có khi còn xé nát cả gia đình người ta nữa.

Huệ nhìn sang, thấy tô cơm đã nguội. Miếng trứng chiên đã khô lại, Huệ không còn muốn ăn nữa. Miệng chị tự nhiên đắng nghét. Căn nhà bỗng sao mà rộng  rãi và yên lặng quá. Chị cầm lấy bộ điều khiển để mở chiếc ti vi. Nhưng mở để làm gì. Quá mù ra mưa. Có thực đã quá mù ra mưa không? Không lẽ chị lại mất anh một cách dễ dãi như vậy. Chị đứng phắt dậy, chạy ra xe. Nhất định phải kiếm anh ấy về. Nhưng chị lại bỗng nhớ ra, lâu nay chị đâu có hỏi anh đi đâu. Chị chỉ đinh ninh một điều, giờ này nhất định anh đang ở đó, trong ngôi nhà góc công viên. Mà chị không thể đến đó được. Chị chạy vào nhà, lật tung cuốn sổ điện thoại, tìm kiếm. Cuối cùng thì con số chị cần tìm cũng có. Chị bấm máy. Tiếng chuông từ đầu dây bên kia vang lên từng chập, từng chập. Không ai nhấc máy. Chị hạ xuống, bần thần. Một lát sau, chị bấm lại. Lần này thì có người thưa. Chị nhận  ngay ra giọng người ấy:

- Tôi đây. Cô Chuyên phải không? Anh Phong…

- Không. Anh Phong không có ở đây chị Huệ ơi.

- Không có?

- Chị không tin em sao… Anh không... không có đây thiệt mà. Sau lần chị đến đây, anh không đến chỗ em nữa. Nhưng em biết, anh đang ngoài cơ quan đó chị.

- Ngoài cơ quan?

- ảnh ở đó. Chờ đến khuya mới về nhà…

- Trời đất… Cô Chuyên này, tôi hỏi thiệt cô…

- Chị đừng hỏi gì em hết, chị Huệ. Một chút buông thả, thế thôi. Em không muốn những chuyện rắc rối, cho em, cho chị, cho anh ấy… Nhưng có một điều em phải nói để chị biết. ảnh thương chị nhiều lắm. Chưa bao giờ ảnh nói ảnh sẽ xa chị. Nhưng có điều…

- Sao?

- Có điều ảnh nói chị nhiễm bệnh nghề nghiệp nặng quá. Anh ấy rất sợ sự lạnh lùng. Chị biết không…

Thật thế sao? Huệ muốn hỏi người đàn bà kia một câu như thế. Chị bỗng nhớ đến ổ bánh mỳ khô khan của đứa con. Chị bỗng nhớ đến cái bếp gọn gàng đến phát ghét. Nhà chỉ có ba người, lâu nay chị thấy chẳng cần thiết phải bận rộn bếp núc. Công việc ngập đầu mà. Bỗng nhớ đến những vụ án… Chị cũng bỗng nhớ đến chuyện chị chưa hề biết đến cơ quan của anh. Nếu có chuyện gì anh rủ chị đến cơ quan, thì chị tránh né…

Chị đẩy chiếc xe ra cổng. Cơ quan anh ấy ở gần công viên. Một căn nhà ba tầng lầu giữa một vườn cây xanh mát. ở đấy có một hàng cây mai đã vặt lá. Chị bỗng nhớ hình như mùa xuân đang đến.

Chị dừng lại ở ngoài cổng. Trong căn nhà lầu ấy, ngoài những ngọn đèn bảo vệ, có một căn phòng đang sáng đèn…

(Báo Văn nghệ số 12)

Nghiệp chướng

Từ sáng sớm bầu trời u ám, mây đen cuồn cuộn, gió thổi giật rồi mưa đổ sầm sập, hết trận này đến trận khác... mãi đến xế chiều, mưa có thưa hột nhưng vẫn chưa dứt hẳn.

Lúc ấy, một đoàn quân ướt át và mệt mỏi đội mưa gió đi sâu vào hẻm núi. Như có định trước một chiến sĩ tách ra khỏi đoàn và dừng bước lại.

Anh đứng bất động trong màn mưa lay phay, nhìn trời. Hồi lâu, anh đưa mắt lướt quanh như muốn tìm lại một dấu tích, một kỷ niệm gì... ánh mắt u buồn bỗng dừng lại ở một điểm trên lưng chừng núi, nơi sừng sững một vồ đá lớn, bên cạnh là một mái tranh tềnh toàng, trong ấy văng vẳng thoát ra tiếng mõ đều đều buồn bã.

Một lão tiều phu, tóc râu sũng nước, khoác chiếc tơi lá, vác bó củi lớn từ trong hẻm núi lụm cụm bước ra. Ông vứt bó củi xuống đường, ngồi lên vồ đá, đưa cườm tay khẳng khiu gạt mồ hôi và nước đọng rồi lặng lẽ nhìn trời.

Trời vẫn xám xịt màu chì...

Thỉnh thoảng một cánh cò mệt mỏi khắc khoải bơi qua. Người chiến sĩ bước đến chào lão tiều phu rồi chỉ lên sườn núi nơi có mái tranh và tiếng mõ chuông buồn, lễ phép hỏi:

- Thưa cụ, xin cụ vui lòng cho biết túp lều tranh bên vồ đá kia là của ai và được dựng lên từ thuở nào?

Người tiều phu già ngồi yên suy nghĩ như cố nhớ, hồi lâu mới trả lời:

- Cách đây độ mươi năm, một ngày cũng mưa dầm như hôm nay có một nhà sư còm cõi, ốm o, xanh xao, bịnh hoạn đến vùng này. Nhà sư đạp đường lên núi, dựng túp lều tranh bên vồ đá, rồi từ ấy ngày đêm kinh kệ, trồng khoai, trồng bắp. Lúc rảnh rang thì vào rừng hái thuốc. Ngày sóc, ngày vọng mới xuống núi một lần, đổi khoai bắp lấy gạo muối chi độ qua ngày. Có lẽ đã mười năm rồi, không bữa nào trên am cốc vắng tiếng chuông mõ kinh kệ. Có lẽ cũng mười năm rồi không thấy một người thân thiết nào đến thăm. Nhà sư sống quạnh quẽ, cô đơn, im lìm như chiếc bóng...

Lão tiều phu nín lặng, có lẽ không còn gì để nói quanh nhà sư huyền bí nữa. Người chiến sĩ hướng mắt nhìn lên vồ đá. Bây giờ trên mái tranh một làn khói mỏng nhè nhẹ dâng lên.

Người chiến sĩ hỏi tiếp: “Thưa cụ, không biết từ đây có con đường mòn nào đi lên am cốc?”.

Lão tiều phu lại trầm ngâm: “Ngày xưa thì có lắm con đường lên núi. Nhưng những năm gần đây, vùng núi này bị pháo bom tàn phá đêm ngày. Nhà cửa tan tành, đồng bào bị bom đạn Mỹ giết hại nhiều lắm. Người còn sống thì hoặc rút vào hang núi sâu, hoặc chuyển sang vùng khác, chỉ còn nhà sư và mái tranh kia bám lại, thi gan cùng lửa đạn. Đã có hàng trăm trận pháo bom đánh ngay vào ngôi chùa nhỏ, nhưng mái chùa nghèo và nhà sư già vẫn tồn tại bên vồ đá như một phép lạ...”

Nói đến đây lão bỗng ngẩng nhìn người chiến sĩ:

- Phải chăng cháu muốn tìm thăm nhà sư ấy?

Rồi không đợi trả lời, lão đứng dậy cố nâng bó củi lên vai nói tiếp:

- Lão khuyên cháu nên chờ lúc khác, vì giờ này sắp đến lúc pháo bầy thổi tới. Hơn nữa, sau những trận mưa dầm, ác thú, mãng xà thường ra nằm ngang các đoạn đường mòn để phơi nắng ấm, cũng để rình bắt con mồi, chim chóc, thú mang và cả khách lỡ độ đường.

Ông lão còm cõi bước đi, không ngoảnh lại. Người chiến sĩ ủ rũ ngồi xuống bên vệ đường lặng im nhìn lên vồ đá, thẫn thờ.

Người chiến sĩ ấy là Kiên.

Anh hồi tưởng lại, mười lăm năm về trước Kiên là một đại đội trưởng trẻ tuổi, can trường, suốt tháng năm dài say mê chiến đấu, suốt tháng năm dài trận mạc xông pha.

Một ngày về đây đóng quân, Kiên đã gặp Thơ, một diễn viên văn công đẹp nhất đoàn. Thơ là một cô gái dịu hiền được tất cả bà con trong vùng thương mến.

Mỗi sáng Thơ ra đầm hái sen, nhìn Thơ rực rỡ dưới mặt trời, người làng thường cười hỏi nhau, hoa và người không biết ai đẹp hơn ai, và chiều chiều Thơ thường cất tiếng hát ngọt ngào làm cả vùng say đắm.

Kiên gặp Thơ, tình yêu đã đến đột ngột như tiếng sét. Lẽ thường gái sắc trai tài, tình yêu tha thiết ấy đã được đáp đền.

Một buổi lễ thành hôn đơn sơ, đã được gia đình Thơ, đơn vị Kiên và bà con bè bạn tổ chức trong bầu không khí thân tình ấm áp.

Mấy ngày sau, đơn vị Kiên đi vào chiến dịch.

Đơn vị đi chiến đấu rất xa... rất xa... sông nước bạt ngàn nhưng tin Thơ vẫn đến.

Một ngày, trên đường hành quân, đơn vị dừng chân bên bờ suối, Kiên tiếp được thư nhà.

Kiên lặng lẽ đọc thư, mừng vui trào nước mắt, được biết Thơ đã có thai. Cả đơn vị vui mừng cho hạnh phúc của người đẹp văn công và anh chiến sĩ vệ quốc đoàn, hạnh phúc lứa đôi hiếm hoi trong thời kháng chiến...

Bỗng ngang trời xám mấy con chim lạ bay qua, cất tiếng kêu quang quác.

Kiên giật mình ngẩng lên. Hoàng hôn đã trùm ngọn núi. ánh mặt trời tai tái trong mưa đã chìm xuống bên kia dải Thất Sơn.

Người chiến sĩ đứng phắt dậy, sầm sập đạp rừng nhắm hướng hang Cốc đã leo lét ánh đèn.

Nửa giờ sau, anh đã đến bên vồ đá, Kiên đứng lặng nhìn trân trối, rồi bỗng dưng anh bước tới, tựa vào vồ đá, nước mắt pha mưa trào xối xả.

Hồi lâu, cố trấn tĩnh, anh nhìn quanh. Cảnh vẫn như xưa, không có gì thay đổi, chỉ bây giờ rừng hoang đất trống nhiều hơn.

Từ trong am, tiếng đọc kinh vẫn ngân nga buồn thảm.

Ngôi chùa, chỉ là một mái chòi đơn sơ, rách nát, xiêu vẹo.

Kiên xô cửa bước vào, tấm liếp kêu cọt kẹt. Nhà sư vẫn ngồi bất động, dường như tâm trí đều bị thu hút vào tiếng kệ kinh.

Nhà sư gầy guộc như một que củi khô, ánh mắt âm u buồn bã nhìn sâu vào miền vô định.

Trong chùa nghèo: một bàn thờ Phật, một tượng Quan thế âm ám khói, mõ chuông và mấy quyển kinh sờn rách, úa vàng. Một chiếc giường tre xiêu vẹo. Trong góc nhà, một chiếc nồi đặt trên ba hòn đá nhỏ. Chung quanh lăn lóc rổ khoai và mấy củ mì. Hai phiến đá để làm ghế ngồi. Vài bộ quần áo cũ nhuộm màu đá vắt trên sợi dây lăng cột dài theo vách lá.

Tiếng mõ khua đều. Hình như, với nhà sư cuộc đời không còn gì ngoài tiếng mõ cầu kinh.

Khi ba tiếng chuông buồn thảm chấm dứt ông mới ngẩng lên nhìn khách:

- Nam mô a di đà phật, xin chào thí chủ!

Thì ra người vẫn biết có khách viếng thăm nhưng nhà sư chẳng tỏ chút ngạc nhiên, mặc dù đã từ lâu, lâu lắm rồi, có đến mười năm ông không hề tiếp một người khách nào dù là một người đốn củi hay một em nhỏ chăn trâu.

Nhà sư chỉ phiến đá bên giường và nói giọng nhẹ như hơi gió:

-Xin mời thí chủ ngồi. Chẳng hay thí chủ là khách lỡ độ đường hay một lý do gì khác mà giờ này người mới đến vùng đèo heo hút gió này.

- Thưa thầy, Kiên nói trong xót xa đau đớn, tôi đến đây vì một chuyện riêng tư... câu chuyện từ mười lăm năm về trước...

Đôi mắt nhà sư như lóe lên một tia sợ hãi, ông nói, giọng run run:

- Đúng mười lăm năm trước tôi cũng có đến chốn này... trong một cuộc hành quân.

Đôi mắt người chiến sĩ bỗng rực lên một tia lửa hận, nhưng anh vẫn bình tĩnh tiếp lời:

- Thưa thầy, xin thầy cho biết rõ hơn sự việc... Hình như việc này có liên quan đến số phận, cuộc đời tôi...

Nhà sư trầm ngâm ra vẻ phân vân hồi lâu rồi đáp:

- Việc này cũng đã làm tan nát đời tôi... Tôi trở lại đây dựng am sám hối, tôi chưa hề nói với ai về việc này. Không phải là tôi muốn che dấu một điều tội lỗi... Đời tôi có còn gì để che dấu nữa đâu, nhưng tôi không muốn gợi lại một nỗi đau thầm kín... bỗng dưng ông nhếch mép cười chua chát... Nhưng đêm nay, giữa chốn núi rừng hiu quạnh này, thí chủ muốn biết về nỗi khổ hận của đời tôi. Có lẽ cũng là tiền định. Tôi sẽ xin kể cho thí chủ nghe cuộc đời bất hạnh của tôi, xem như một lời sám hối muộn màng.

Nhà sư đi lại bếp, bưng một đĩa khoai lang, rót hai chén nước lá rừng còn ấm đặt trước mặt khách:

- Có lẽ thí chủ chưa dùng cơm chiều. ở chốn sơn lâm cùng cốc này, từ nhiều năm rồi tôi chỉ sống nhờ khoai củ và nước lá rừng. Nếu thí chủ không chê thì xin cứ tự nhiên.

Ông hớp một hớp nước, rồi bắt đầu câu chuyện:

- “Thuở ấy tôi là trung sĩ trong quân đội Pháp. Tôi là một thanh niên cường tráng, yêu đời, một xạ thủ trung liên nhất nhì trong đơn vị. Tôi chọn con đường binh nghiệp làm kế tiến thân, tôi cho là rất đúng.

Sáng hôm ấy có cuộc hành quân lớn. Mục tiêu là vùng núi này. Đơn vị tôi xem cuộc hành quân như một cuộc du ngoạn, vì lẽ chúng tôi biết chắc rằng trước khi chúng tôi đến đây thì máy bay và pháo đã dọn sạch sành sanh. Có gì mà chẳng yên tâm ra trận.

Quả đúng như vậy. Từ sáng sớm chúng tôi được tin bom và pháo đã quét sạch vùng này. Khoảng 9 giờ hơn, khi đơn vị chúng tôi đến đây thì vùng đất này đã thành bình địa.

Không một tiếng súng chống cự. Vài bóng du kích thoáng qua... nhưng rồi trước hỏa lực mạnh mẽ của chúng tôi, tất cả đều biến mất trong khói, trong mưa.

Nghe đến đây, người chiến sĩ hơi nhíu đôi mày.

- Cả ngày hôm ấy, trừ vài tổ cảnh giới phải dầm mưa canh gác, còn chúng tôi cứ căng tăng ngồi túm tụm trú gió giật mưa dầm. Một ngày hành quân bình yên trôi qua.

Nhưng khi chiều xuống, khí núi dâng lên mịt mù trong rả rích mưa rơi thì cũng thấy có cái gì lạnh lẽo rờn rợn dâng lên. Anh em co cụm lại từng nhóm, cố đốt lửa để xua đuổi ma quỷ với khí rừng.

Nghe tiếng chim vỗ cánh, rồi tiếng “Boong khỏi” vang lên. Đó là tiếng chim lệnh báo cho biết cọp thiêng đã đến gần. Mọi người hãi kinh thật sự.

Chúng tôi có cảm giác không chỉ hổ dữ  mà trong lá, trong cây có nhiều bóng du kích đang lảng vảng rình mò.

Đạn lên nòng. Đội hình sẵn sàng chiến đấu. Chúng tôi yên lặng và hồi hộp.

Khoảng 10 giờ đêm, trong im lặng rợn người, bỗng có tiếng trẻ khóc ré lên. Trẻ con ở đâu mà nửa đêm khóc ngất, tức tưởi, nghe sát một bên, như giữa đội hình.

Mọi người đều rởn óc.

Rồi bỗng dưng có tiếng hát ru vang lên, thảnh thót.

Mắt người chiến sĩ bỗng ửng đỏ. Từng giọt lệ chầm chậm ứa ra, lăn dài trên má... nhưng nhà sư già dường như không để ý.

Ông kể tiếp, giọng vẫn trầm trầm:

“Viên đại đội trưởng cũng sợ hãi, ông thét vang ra lịnh: “Kiếm tìm lục soát xem nó ở đâu? Ma hay người?”

Mấy người đốt đuốc. Mọi người lục sục kiếm tìm.

Chợt có tiếng la: “ở đây! ở đây rồi! Nó ở trong ruột đá!”

Đúng là tiếng khóc, tiếng ru phát ra từ trong vồ đá. Người ta thì làm sao ở trong ruột đá được. Đúng là ma quỷ rồi!

Bỗng viên trung úy chỉ huy hét vang: “Ma quỷ ở trong này nè! Trung liên! Điều trung liên lại đây mau!”

Tôi vác cây F.M. đầu bạc chạy lại.

Ông chỉ vào trong một khe hở:

“Nó ở trong này nè! Nổ! Nổ đi!”

Tôi áp lỗ tai vào khe đá! Đúng! Tiếng hát từ trong ấy vang ra.

“Nổ! Nổ ngay đi!” Đại đội trưởng đấm vào vai tôi hét vang, giục thúc.

Tôi đút mũi F.M vào khe đá lỉa nguyên băng.

Bỗng có tiếng la thảm thiết:

“Chết con rồi! Anh ơi! Chết em rồi! Anh ơi!”

Rồi im lặng.

Dưới ánh đèn leo lét chập chờn tôi thấy rõ từ trong khe đá... máu chảy ra ri rỉ. Máu thật đỏ! Đỏ tươi.

Đôi mắt người chiến sĩ bỗng như vọt lửa, hàm răng nghiến ken két, đôi bàn tay nắm chặt, gần cuồn cuộn nổi lên... Đôi mắt vô hồn vẫn nhìn vào nơi vô định, nhà sư già lặng im một chút rồi chầm chậm tiếp:

- Trời chưa hửng sáng, chúng tôi đã đội mưa rút chạy trong hoảng loạn, hãi hùng.

Tôi như người mất hồn.

Đơn vị trở về thị trấn.

Tôi trở lại cuộc sống bình thường. Nhưng kể từ đây tâm hồn tôi đã mất hẳn sự yên tĩnh.

Đêm đêm cứ nằm xuống nhắm mắt là tôi nghe tiếng trẻ khóc thét, rồi tiếng ru con... và tiếp theo là tiếng thét ai oán não nùng: “Chết con rồi! Anh ơi! Chết em rồi! Anh ơi!”

Không đêm nào tôi được yên giấc. Rồi sau đó thể trạng, tâm trạng còn tồi tệ hơn! Ban ngày, suốt ngày tôi luôn nghe tiếng khóc ấy! Tiếng ru ấy! Tiếng thét ấy. Lúc đầu tôi chỉ nghe lơ mơ. Rồi về sau như bị quỷ ám, tôi nghe tiếng khóc ấy, tiếng ru ấy, tiếng thét ấy ngay trong lúc tôi hoàn toàn tỉnh táo. Đi ra đường tôi cũng nghe, đi ăn cơm tôi cũng nghe, ngồi tiếp khách tôi cũng nghe...

Và đêm về, cứ chợp mắt tôi mơ thấy những dòng máu đỏ... quanh tôi toàn máu đỏ...

Tôi đâm ra đờ đẫn và hay giật mình sợ hãi vì một việc không đâu: Một tiếng chó sủa, một tiếng còi xe, một tiếng người la, một tiếng trẻ khóc, có khi một khóe môi son cũng làm tôi sợ đến rung người... Tôi dần dần mụ mẫm.

Cuối cùng, bên quân y nói tôi bị bịnh tâm thần. Người ta đưa tôi lên nhà thương điên Biên Hòa. Chữa mãi không khỏi, chúng đuổi tôi ra khỏi quân đội.

Tôi uống đủ thứ thuốc: vô ích.

Gia đình tôi mời pháp sư chữa trị: vô ích.

Cuối cùng pháp sư khuyên tôi vào chùa. Từ ấy tôi xuống tóc quy y cửa phật, đêm ngày kệ kinh.

Bịnh có thuyên giảm ít nhiều nhưng không dứt hẳn được.

Sau một thời gian dài, một hôm sư Cụ cho gọi tôi vào phương trượng. Người hiền từ bảo: “Cửa từ bi luôn mở rộng cho mọi người. Nhưng thầy thấy rằng con dù ở đây bao lâu cũng khó trị dứt bịnh được. Đây là oan khiên nghiệp chướng chất chồng do con gây ra. Do vậy, thầy khuyên con nên trở về nơi ấy, nơi mà con đã gây ra điều oan nghiệt, dựng lên một ngôi chùa nhỏ, ngày đêm tụng kinh siêu độ thì may ra con mới có cơ hết bịnh.

Nơi ấy là nơi nào? Chuyện riêng của con ta không tìm hiểu nhưng ta tin rằng tự con, con khắc biết”

Vâng lời sư phụ, tôi bái biệt ra đi. Đúng như lời người nói, nơi ấy là nơi nào, làm sao tôi quên được?...

Ngày hôm sau tôi lên đường đi thẳng về đây, cất một mái am con bên vồ đá và từ ấy ngày đêm kệ kinh tụng niệm cầu cho những linh hồn siêu thoát.

Đúng như lời thầy tôi nói, tôi về đây quạnh quẽ, cô đơn, nghèo khổ nhưng tôi nghe lòng thanh thản. Ngày và đêm bên tai tôi chỉ nghe vượn hú chim kêu, nhưng từ lâu rồi tôi không còn bị tra tấn bởi những tiếng la khóc bi thương xé ruột, nát lòng. Tôi có cảm nghĩ rằng tôi đã được những linh hồn đau khổ tha thứ, hay những oan hồn ấy cũng đã được siêu thoát cả rồi.

Thắm thoát đã trên 10 năm. Nhiều đêm, tôi đi quanh vồ đá này cố tìm hiểu vì sao có tiếng khóc trong lòng đá... là người hay là ma?... Lẽ huyền vi ấy cho đến nay tôi vẫn chưa hiểu được... Nhưng nhiều đêm khuya trong thanh vắng, tôi dường nghe trong đá như có tiếng thở dài...

Nhà sư bỗng nhè nhẹ lắc đầu:

- Nhưng dù sao sống trong quạnh quẽ cô đơn nhưng tâm hồn tôi đã vô cùng yên tĩnh. Tôi không  còn một mối bận tâm nào trong cõi đời này. Tôi không còn lo âu phiền não... cả cái họa chết chóc vô thường do đạn bom đêm ngày rình rập đối với tôi cũng chẳng còn một ý nghĩa gì...

Nhà sư im lặng.

Bây giờ thì hình như người chiến sĩ đã bình tĩnh lại. Không một lời giã biệt, anh lặng lẽ bước ra khỏi chòi, khép hờ tấm liếp.

Nhà sư chỉ nhìn theo anh, đôi mắt buồn thăm thẳm chẳng hỏi một lời.

*

*  *

Kiên bước ra, gục đầu vào vồ đá để nước mắt tuôn trào.

Thơ ơi! Em ơi! Con ơi! Anh hồi nhớ lại... Ngày hôm ấy Kiên được phép trở lại thăm Thơ vì ngày sinh nở đã gần.

- Tiểu đội tiễn anh một đoạn đường, chúc sanh con trai để nối nghiệp, chúc may mắn và hạnh phúc.

Buổi Kiên và Thơ gặp nhau nụ hôn nào cũng đầm đìa nước mắt. Có phải là tháng bảy mưa ngâu mà mưa cứ tuôn dầm dề rã rít từ chiều. Vào lúc nửa đêm, bỗng được tin giặc bố. Hướng tránh giặc là chạy vào trong núi.

Cả xóm nổi lửa nấu cơm rục rịch lên đường.

Kiên dìu Thơ xuống xuồng, chèo về hướng núi. Trên đường lánh giặc đôi trẻ vẫn bàn chuyện tương lai và cười đùa ríu rít như cặp uyên ương. Đối với Kiên và Thơ, giặc giã ruồng bố chỉ là chuyện bình thường.

Nhưng đi được nửa đường, bỗng dưng Thơ nghe như chuyển dạ. Kiên bỏ xuồng dưới bến, ẵm Thơ vào núi.

Nhớ trên dải núi này có một cái hang đá nhỏ xinh xinh. Thuở mới quen nhau, những ngày rảnh rang. Kiên và Thơ thường lên núi, bẻ trái, hái hoa và cùng nhau ngồi tâm sự hàng giờ trong lòng hang núi ấy.

Anh vừa kịp lót một lớp lá xanh để Thơ nằm tạm thì Thơ bỗng đau bụng thúc. Thơ khát nước dữ dội, trán mướt mồ hôi.

Kiên hôn Thơ và bảo:

- Em nằm đây. Anh chạy xuống núi nấu nồi nước và may ra sẽ tìm được bà đỡ cho em, cho con.

Kiên chạy như bay xuống chân núi. Nhưng phum sóc đã vắng tanh, cả xóm đã tản vào miệt núi sâu rừng rậm.

Kiên vào một ngôi nhà vắng chủ, nổi lửa nấu xong nồi nước thì trời đã sáng bạch. Anh vừa sửa soạn bưng nước lên núi thì ba chiếc máy bay oanh tạc đã ào ào phóng tới và lao xuống trút bom.

Tiếng bom phá núi dội vào đá rền như sấm. Cây ngã ngổn ngang. Mảnh bom phạt vào đá làm văng ra những vầng lửa đỏ ối. Từng vồ đá to tróc gốc lăn xuống núi ầm ầm như trời long đất lở. Đứng dưới chân núi nhìn lên, anh đứt từng đoạn ruột.

Mặc cho máy bay gầm rú, anh bưng nồi nước núp theo từng gốc cây vồ đá chạy ào ào lên núi.

Trận bom vừa dứt, anh đã lên đến nơi rồi. Nhưng hang núi ở đâu? Không còn thấy nữa, anh vạch cây, vạch lá, vạch đá, vạch con đường mòn cố tìm.

Hỡi ơi! bom đạn đã xóa nhòa mọi vết tích. Cuối cùng, anh đã tìm ra chiếc hang, nhưng một tảng đá oan nghiệt từ lưng chừng núi đổ xuống đã lấp kín miệng hang rồi.

Anh vỗ vách đá kêu. Không có tiếng đáp. May sao anh tìm được một khe hở nhỏ:

- Thơ ơi! Thơ ơi!

Có tiếng trả lời văng vẳng:

- Em ở đây nè, anh ơi!

- Em có khỏe không?

Tiếng Thơ bỗng ríu rít như chim:

- Mình đã có con rồi! Anh ơi! Con trai!

Anh run lên vì sung sướng.

- Em khát nước quá! Anh cho em uống nước đi!

- Miệng hang bị đá lấp rồi! Anh không vào được! Em cố lại đây! Lâu sau, tiếng Thơ hổn hển yếu ớt:

- Em đây, anh ơi!

- Khe hở quá nhỏ - Không đưa nổi nước vào được. Anh nhúng nước khăn đưa vào cho em. Em uống từ từ...

Anh lấy khăn rằn nhúng nước chuyển vào khe đá cho Thơ. Thơ cố gắng hết sức với tay mới lấy được. Thơ vắt khăn uống từng giọt nước. Khi nước đã khô. Thơ chuyển khăn ra. Anh lại nhúng nước chuyển vào.

Bỗng anh tha thiết:

- Thơ ơi! Cho anh vuốt mặt em! Cho anh vuốt mặt con.

Tiếng thơ yếu ớt:

- Anh ơi! Không thể được rồi! Khe đá nhỏ quá.

Rồi Thơ nói:

- Anh nắm tay em đi...

Anh cố gắng với tay vào, nắm được đầu mấy ngón tay giá lạnh. Bỗng nghe tiếng súng nổ và tiếng la hét từ chân núi. Một tràng đại liên bắn vào vồ đá. Lửa văng đỏ ối!

- Chuyện gì vậy anh?

- Giặc đang theo đường mòn lên núi..

- Anh chạy đi! Anh ơi! Em và con sẽ chờ anh!

Anh quờ quạng với tay vào, nắm chặt lấy tay Thơ...

Thơ giục giã:

- Chạy đi anh ơi! Chạy đi!... Em và con sẽ đợi chờ!...

Hàng loạt súng rền! Giặc sắp đến rồi. Anh siết chặt mấy ngón tay Thơ:

- Em hãy chờ anh! Em và con hãy chờ...

Pháo và đại liên nổ chát chúa... Thơ đẩy tay anh ra. Anh nhảy vọt vào rừng. Một quả đạn cối nổ ngay nơi anh vừa đứng.

Quân giặc kéo lên, lốm đốm cả khu rừng. Chúng la hét lùng sục.

Cả ngày, trong gió giật mưa dầm anh vẫn luôn bám sát lưng chúng. Nhưng tay không vũ khí, anh biết làm gì? Anh nhớ đơn vị vô cùng...

Giờ phút này, nếu có đơn vị ở đây... Sẽ có bao nhiêu bạn bè đồng đội vì hạnh phúc của Kiên, của Thơ mà hy sinh chiến đấu.

Chiều xuống! Giặc co cụm lại. Kiên càng bám sát. Nửa đêm, anh nghe tiếng trẻ khóc, tiếng Thơ ru. Anh mừng rỡ vô cùng vì biết hai mẹ con còn sống.

Lúc ấy một tràng trung liên nổ giòn và vang lên tiếng thét ai oán của Thơ!

- Anh ơi! Chết em rồi! Chết con rồi!

Anh lao thẳng vào quân thù như con hổ đói.

Súng giặc nổ rền bốn phía. Lửa đạn đỏ trời...

Hai ngày sau, một đơn vị hành quân qua đây đã lượm được một người còn thoi thóp. Anh được đưa về quân y viện tỉnh. Anh bị thương rất nặng, mất máu nhiều. Anh hôn mê suốt mấy ngày. Những ngày này, thỉnh thoảng anh lại rên rỉ:

- Thơ ơi! Con ơi!

Sau đó, anh được đưa vào quân y viện khu. Mấy tháng sau, hiệp định Giơne ký kết, Kiên được đưa ra miền Bắc điều trị trong chuyến tàu tập kết đầu tiên.

Đã mười lăm năm trôi qua, mười lăm năm dài đằng đẵng, anh nung nấu một mối hận thù... Nhiều đêm trên đất Bắc, nhiều lần trong cuộc hành quân, anh đã nhủ lòng:

- Thơ ơi! Anh phải rửa thù, phải rửa thù cho em, cho con bằng máu.

Giờ đây! Kẻ thù ngồi kia! Chính nó đã nổ súng giết em, giết con... nhưng hắn ngồi kia mà đâu khác chi đã chết rồi.

Chính ánh mắt vô hồn và lời than vô vọng của hắn đã làm tất ngấm ngọn lửa oán hờn rừng rực trong trái tim anh từ mười mấy năm trường.

“Thơ ơi! Mười mấy năm rồi em và con vẫn sống trong anh. Em và con vẫn sống trong tim anh, trong hồn anh, trong hơi thở, trong máu thịt anh, và chính nhờ hình ảnh em và con mà anh còn sống nổi.

Thơ ơi! Em có nghe suốt đêm ngày những bầy đạn pháo nối đuôi nhau bay... bay về bốn hướng trời?

Quân thù còn đó, những cuộc hành quân ruồng bố vẫn liên tục quét nát quê mình. Pháo vẫn nổ, bom vẫn rơi... Trên quê hương mình còn muôn vạn người đang phải chết như em và con buổi trước. Giờ phút này, trên sườn núi xưa, bên hang đá xưa, nơi yên nghỉ cuối cùng của em và con, hướng về trời xa, bình minh đã rựng.

Anh quay lại nhìn lần cuối kẻ thù đã giết vợ con anh. Anh bỗng ngạc nhiên đứng sững: Kẻ giết người, nhà tu hành ấy đang quỳ gối trước cửa am, đầu cúi gục nhưng không phải hướng về tượng đức từ bi, mà hướng về vồ đá, nấm mồ, hướng về anh, đôi mắt nhắm nghiền, đầm đìa nước mắt.

Anh bỗng nấc lên, rồi xoay lưng lặng lẽ đi về hướng mặt trời.

(Theo Văn nghệ Quân đội)

Khu độc thân

Khu nhà ở ngay trước cổng đơn vị, vốn trước đây là khu chiêu đãi sở, nhưng dần già đa số sĩ quan đã hợp thức hóa gia đình, nên nó được dùng làm khu nhà nghỉ của sĩ quan độc thân. Nói đúng hơn là những người chưa có điều kiện hợp thức hóa gia đình và tất nhiên một số ít sĩ quan chưa vợ như tôi. Gần phòng tôi có ông Tuỳnh, quân hàm trung tá kịch trần. Tuổi quân của ông còn nhiều hơn tuổi đời tôi. Ông đã qua hai chiến trường, không thương tích, không chiến tích, ông sống bình bình. Cũng trải qua đầy đủ các chức vụ từ tiểu đội cho đến trung đoàn. Giờ về làm lính cơ quan nên cùng cơm niêu nước lọ như tôi. Ông lành, ít nói, thích trầm ngâm một mình bên ấm trà. Khi mới về ở gần nhau, thấy ông lui cui tôi hỏi: “Sao chú không đưa cô và các cháu vào? Sống một mình cực chết”. Ông thở ra: “Gắng vài năm nữa ra ngoài đó một thể, lỡ rồi”. Cùng dãy còn có Len, tốt nghiệp đại học văn hóa hiện làm nhân viên văn thư bảo mật. Đôi khi trước Len tôi buột miệng: “Em chọn trái nghề, tóc này, dáng này bét cũng ở đoàn nghệ thuật quân khu”. Len nguýt: “Tán nhạt phèo, trách gì không có người yêu. Thỉnh thoảng sang đây chị cho mượn sách... tán gái của ông xã chị nhé”. Tôi tõn tè, ấm ức: “Bà đợi đó, ít bữa tôi đem phu nhân vào sợ bà không dám ra khỏi nhà”. “Sao vậy?”. “Vì sợ phải... so sánh sắc đẹp”. Chồng làm trinh sát quân báo đi ở thất thường, vậy nên Len cũng được xếp vào diện “độc thân”. Chập tối tôi đùa: “Có chồng mà ngủ một mình chán bỏ mẹ, sang ngủ với anh cho ấm”. Len không vừa: “Con nít chưa biết mùi đời mà cũng mạnh miệng nhỉ. Chị đây còn chịu được, chỉ sợ cậu lỡ nếm mùi, sau không có không chịu được”. Mỗi lần chúng tôi đùa, ông Tuỳnh không hề góp chuyện, và hình như ông cũng không thích chúng tôi đùa kiểu đó. Chồng Len vẫn vài tháng đột xuất về một vài ngày rồi lại vội vã ra đi. Những ngày tháng tiếp theo, đêm Len thường ra bể dội nước ào ào. Chiếu tiêu chuẩn của hai vợ chồng không đủ dùng, mỗi lần mua chiếu mới về, gặp tôi Len thường than: “Chiếu dạo này đến tệ”. Tôi tủm tỉm cười không bình luận gì thêm. Len đỏ mặt lách nhanh vào phòng. Tôi thất thường với những cuộc điện thoại đường xa cho người yêu. Ông Tuỳnh đều đặn ngày mồng mười hàng tháng gửi tiền cho vợ. Mọi chuyện cứ diễn ra đều đều và tẻ nhạt. Nhất là vào những ngày nghỉ, khu độc thân vắng huơ vắng hoắt. Ông nấu một bữa thành hai, ăn cả ngày. Tôi lười nên thường chọn lúc Len chuẩn bị nấu nướng ra ngồi tỉ tê, nhân lúc Len không để ý, bỏ vào rổ mấy quả trứng hay ít thịt heo mới mua đầu chợ hẻm rồi lỉnh về phòng đóng cửa đọc sách. Đến bữa vác miệng sang ăn. Cũng có khi chồng Len về đúng ngày nghỉ, khu độc thân tổ chức ăn tươi. Len thường mua rau sống có nhiều giá, củ hành xào thịt bò. Những món đó ông Tuỳnh không hề động đũa. Ông chỉ nhón nhén cơm với món đậu phụ  kho thịt heo. Ông ít chuyện, ăn xong lại vẻ trầm ngâm bên ấm trà, hay nằm nghếch chân lên cửa sổ đọc đi đọc lại Tam quốc diễn nghĩa, Hồng lâu mộng, Kim Bình Mai. Phòng Len tắt điện ngay sau khi tôi và ông khuất lưng. Hôm sau chồng Len đi, mọi việc lại diễn ra như nó vốn có. Tôi và Len vẫn thường ăn cơm chung, ông hững hờ lạnh nhạt mỗi lần đi qua phòng.

Đơn vị tôi kết nghĩa với địa phương nơi đóng quân. Mỗi lần đi giao lưu hay họp mặt kỷ niệm một ngày gì đó, cuối buổi thể nào cũng được mời một bữa cơm thân mật. Bao giờ sau những buổi giao lưu trở về, số khách khu độc thân cũng tăng lên gấp bội. Phòng ông không phải là ngoại lệ. Cô Thương, hội trưởng hội phụ nữ phường mê ông. Cô Thương chỉ còn một chân, nghe đâu chiếc kia đã để lại trong rừng tràm U Minh hạ. Lỡ thì nhưng cô còn nhuận sắc lắm. Ngày ở bưng hai người có quen nhau, nhưng cũng chỉ là quen biết vậy thôi. Hết chiến tranh còn được gặp nhau, họ mến nhau là lẽ thường tình. Nhiều ngày nghỉ cô Thương lên chơi cả buổi, có khi còn ngoáy nạng đi giặt đồ cho ông Tuỳnh. Nhưng tính ông Tuỳnh nhát, mỗi lần cô ấy đến chơi ông thường mở tung cửa sổ, cửa cái, đôi khi còn gọi cả tôi sang ngồi cốp. Có một đêm thấy ông tiễn cô Thương ra đến tận cổng, tôi vừa lên giường, bỗng nghe tiếng gót chân ông động thình thịch vào tường (nơi kê giường tôi nằm) tôi vọt dậy chạy ra, thấy một bóng áo trắng lềnh lệch lách khỏi hành lang. Cũng từ đó không thấy cô Thương đến thăm ông nữa.

Hạnh - bạn gái Len đến chơi bồng theo đứa con trai bụ bẫm bắt đầu tập nói bi bô. Len bồng nó riết cứng vào ngực mình. Không biết ai chỉ cho, đứa bé hôn tình cảm vào môi Len, Len cười mà hình như trong mắt có nước. Hạnh vô tình: “Len còn nhớ đã hứa gì với mình không? Đừng nuốt lời đấy nhé”. Len ngậm ngùi: “Chỉ sợ con cậu không chờ được con mình”. “Thì cũng đẻ được rồi còn gì, đã bốn năm”. “ừ, cũng muốn vậy, nhưng còn bao nhiêu thứ. Anh Phong vẫn đi luôn”. “Biết chờ đến bao giờ? Thời bình mà cứ như...”. “Biết làm sao được”. Tôi ngồi nghe như người thừa. Thấy họ bàn đến chuyện gia đình, bỗng muốn về thăm Sim hết biết. Ngẫu hứng, tôi hỏi Len: “Bà còn tiền không?”. “Để làm chi vậy?”. “Cho tui mượn một triệu”. “Tiêu gì dữ, mới nhận lương”. “Về Bắc!”. Len đưa tiền cho tôi cười cười hỏi: “Hết chịu nổi rồi hả?”. Không trả lời Len. Tôi bắt xe lôi phóng đến nhà trưởng phòng, gãi đầu trình bày: “Cho em lên Sài Gòn một tuần dự đám cưới bà chị họ”. “Bốn ngày thôi, tuần sau vào trực chiến không một ai được phép vắng mặt”. “Thêm một ngày nữa đi xếp”. “Không được! Thấy về kịp thì đi, không thì thôi, chậm một ngày hết lên quân hàm năm nay đừng trách”. Tôi tiu nghỉu chào xếp ra về. Chợt lóe lên trong đầu một ý tưởng táo bạo: “Đi máy bay”. ừ thì cũng đi một lần cho biết, chín trăm  chứ mấy, tháng lương.

Sim trố mắt nhìn tôi như một vật thể lạ. Mới tối hôm qua còn nỉ non: “Tiêu chuẩn phép năm nay của anh đã hết. Nhớ em nhưng chắc qua tết anh mới về được”. Qua phút ngỡ ngàng, Sim làm mặt giận: “Nỏ nhởi với anh nữa! Rứa mà lừa em”. “Nỏ phải lừa, nhớ quá không chịu được, anh chỉ về có một ngày rồi đi liền, đừng giận nữa, tranh thủ đi”. Tôi cầm tay Sim, hai đứa líu ríu chạy lên đồi. Hoa thủy sinh nở tím chiều, lá thông già trải một lớp dày như nệm. Các bà nội trợ bây giờ sướng thật, toàn nấu bếp ga. Trước đây ấy à, nền rừng cứ được cào sạch tưng. Ngày nhỏ tôi và Sim cũng thường đi gom lá thông về nhóm bếp. Sau nụ hôn dài tưởng như bất tận, quanh quẩn rồi Sim cũng kể chuyện nhà. Chị Thu - chị của Sim và là bạn thời phổ thông với tôi - giờ khổ lắm, lấy phải người chồng vũ phu, bị đánh tối ngày nhưng cũng đành cắn răng mà chịu. Bởi trước đây Thu đã có một mối tình thời phổ thông và họ đã dám sống hết mình cho mối tình đầu. Thương chị, Sim khóc.  Tôi không biết an ủi gì, chỉ ôm em vào lòng, người em nóng dần trong vòng tay tôi. Sim hổn hển: “Em nỏ tiếc mô”. Tôi nghe như thoang thoảng giọng Len: “Anh Phong vẫn đi luôn”. Rồi lại nhớ câu nói của Sim: “Chị ấy nói đó là cái giá phải trả khi đã dám sống hết mình với mối tình đầu”. Tôi nhắm mắt lại ém cảm xúc xuống tận đáy lòng rồi đẩy Sim ra và cài lại áo cho em. Ngạc nhiên đến sững sờ, Sim ôm mặt khóc tấm tức: “Anh không thích em răng...?”. “Đừng hỏi anh, anh sợ sự bất trắc...”. “Không có sự bất trắc mô cả, em chịu được hết, em chờ...”. Tôi riết em vào người tưởng chừng như nghẹt thở. Không đơn giản vậy đâu Sim ơi, còn bao nhiêu điều trong cuộc sống mà chỉ tình yêu thôi chưa đủ, chưa thể vượt qua. Anh yêu em nhiều lắm, yêu em hơn bao giờ hết, nhưng sẽ là độc ác khi bắt em phải chờ đợi. Đời thì dài mà tuổi xuân quá ngắn, biết đợi chờ đến khi nào hả em. Và tự bao giờ nước mắt tôi cũng sẻn ra hai dòng thấm nóng. Chúng tôi ngồi bên nhau cho đến khi phía đông ửng hồng báo hiệu một bình minh. Chia tay, tôi nhảy vội lên một chiếc xe tốc hành, lẫn trong gió bụi vẫn thấy Sim đứng bên đường trông theo.

Ăn bánh mì ba ngày, cuối cùng tôi cũng trở về đơn vị đúng thời gian quy định. Gặp tôi ở hành lang, Len túm áo kéo đi xềnh xệch: “Đây rồi, cống tắc đã mấy ngày, cụ Tuỳnh không chịu thông”. Tôi hì hụi mãi mới chạm tay được đến tấm chắn cống, móc ra toàn tóc. Đến bây giờ tôi mới để ý, đã lâu không thấy Len xõa tóc như ngày mới về khu độc thân. Tôi biếu Len mấy chiếc kẹo Cuđơ và hỏi: “Xếp có biết tui về Bắc không?”. “Chắc không biết, đúng là chúa liều, làm ăn được gì không?” “Tầm bậy, bà tưởng ai cũng như ông Phong nhà bà!” Len lại đỏ mặt, tôi lủi nhanh về phòng vì thấy Len đang đứng gần... cái chổi.

Mấy tháng sau có chuyện thầm thì về ông Tuỳnh. Bán tín bán nghi, tôi hỏi Len:  “Chuyện đó có thật không bà?”. “Làm sao tui biết được, lâu rồi có thấy bà Thương lên đâu”. Tôi ngắc ngứ không nói được điều gì. Len không bình luận gì thêm.

Mặc cho mọi lời xầm xì, ông Tuỳnh vẫn đều đặn hàng tối đọc Kim Bình Mai, Hồng Lâu Mộng. Và chiều chiều vẫn trầm tư bên ấm trà, mùng mười hàng tháng gửi tiền về quê. Tháng chín năm đó ông nhận quân hàm thượng tá cùng với quyết định nghỉ hưu. Đến năm, đến tháng, hạ cánh an toàn, nhưng sao nhìn ông cứ thấy tồi tội, nghỉ hưu vồi vội sao ấy. Hôm tiễn ông ra bến xe, thấy Len bắt đầu rơm rớm nước mắt, muốn buổi chia tay bớt nặng nề, tôi đùa ông: “Chừng mực chú Tuỳnh nhé”. Lần này ông không vặc tôi (Lần đầu tiên tôi đùa không bị ông vặc) mà vỗ vỗ vào vai tôi. Tôi nhìn sang thấy mắt Len đã đỏ hoe. Trước khi lên xe, ông giang tay ôm cả tôi và Len vào lòng và ông  cũng khóc (Lần đầu tiên tôi thấy ông khóc) “Thời gian ở khu độc thân chú có gì không phải hai đứa bỏ qua, thấy tụi bây gần gũi, chú lo... hoàn cảnh đưa đẩy, chú vẫn tin nhưng... chú sợ... hai đứa không giữ được mình... Thằng lính ở xa, thiệt thòi, mất mát nhiều... Còn cái đó... Đừng nỡ... Thôi chú đi, ở lại coi nhau như anh em ruột nhé!”. Khi xe gần chuyển bánh tôi tính hỏi thật ông Tuỳnh một chuyện nhưng không kịp, tấm cửa xe đã kéo lại, xe ậm ạch từ từ rời bến.

Tôi ở lại khu độc thân thêm một năm nữa, sau đó chuyển xuống đơn vị huấn luyện chiến sĩ mới. Chồng Len sau thời gian dài làm trinh sát, được chuyển về phòng làm trợ lý. Mấy tháng sau gặp lại, thấy Len xõa tóc như thời con gái, bụng đã phưỡn lên, đi qua tôi Len còn nghếch mặt lên như người chiến thắng. Biết tôi vẫn chưa lập gia đình, Len đùa: “Hay chờ làm... con rể mình vậy!”. “Tầm bậy, hãy đợi đấy, tới đây tôi cho vợ đẻ toàn con trai quậy con bà chơi”.

*

*  *

Bẵng đi một thời gian dài tôi không có điều kiện trở lại khu độc thân. Đến một chiều chủ nhật, chú lính quân bưu chuyển lời nhắn của Len: “Vợ chồng chú Tuỳnh mời xuống nhà chơi”. Chẳng còn biết mô tê gì cả, sao lại vợ chồng chú Tuỳnh? Thắc mắc cành hông tôi mượn xe phóng xuống nhà Len. Len càng ngày càng đẫy ra, má cứ phinh phính. Trông thật phì nhiêu. Đúng là gái một con. Dạo này Len ăn nói còn đáo để hơn trước:  Tôi biết nói năng bây giờ sẽ không lại với Len nên vội hỏi: “ Này, sao lại vợ chồng ông Tuỳnh? Bà gặp ông ấy khi nào?”. “Trước học logic được mấy điểm vậy? Vợ chồng là vợ chồng. Bộ ông quên cô Thương rồi hả?” “Cái gì? Cụ Tuỳnh bỏ vợ vào với cô Thương?” “Chuyện dài, muốn biết tường tận thì lên xe”. Tôi nổ máy xe, Len ôm cả con leo lên yên sau. Tôi càu nhàu: “Chở bà tôi mất hết cả duyên, làm sao mà lấy vợ”. Ngoằn ngoèo một lúc, gửi xe, bò qua hai cầu khỉ. Tôi và Len mới đến trước ngôi nhà nhỏ lợp tôn, quây quanh vách bằng lá dừa nước. Ông Tuỳnh đang lụi hụi phía sau, nghe tiếng chó sủa óc ách vội chạy ra, thấy tôi và Len ông đứng sững một lúc rồi khóc (Người già sao hay khóc vậy không biết). Vừa quệt nước mắt ông vừa rối rít: “Vào đây, vào đây. Mái xề ơi! Hùng, Len nó đến này. Lại dẫn con đi đâu rồi không biết, chân với cẳng thế mà cứ đi luôn. Phong đâu, sao không bảo Phong đến chơi? Cháu của ông, đi ông bồng nào, ấy ông quên, người ngợm ông toàn cứt heo thôi, để ông đi rửa rồi ông bồng cháu nhé”. Ông cứ cuống quýt nói luôn miệng. Tôi nhìn ông như vừa lạ vừa quen, cái thâm trầm, ít lời ngày nào ở ông? Bộ mặt đăm đăm, kho khó không còn. Chẳng biết ông có còn nghiệm Kim Bình Mai, Thủy Hử với Hồng Lâu Mộng nữa không biết: “Còn Hùng! Vẫn chưa đưa được Sim vào hả? Nặng tình, đàn ông nặng tình khổ lắm”.

Ông hỏi mà không mong câu trả lời. Chờ một lúc không thấy cô Thương về, ông ra đứng bên hàng rào gọi với, sau đó rút cái lưỡi câu làm bằng cái tăm xe máy treo bên vách, vào lục nồi vốc một nắm cơm nguội, nắm nắm lại cho dính vào lưỡi câu. Tôi theo ông ra bờ ao. Ông ném nắm cơm to bằng quả trứng vịt xuống ao rồi kéo mạnh, một chú cá Dồ to như cái phích nước được kéo lên kêu ẹc ẹc như lợn con ngạt mũi. Cô Thương cũng vừa cõng thằng nhỏ về, trông nó cứ vuông chằn chặn giống y ông Tuỳnh. Vừa đặt con xuống, cô vừa trách: “Có cô và chú đến mà tía nó không kêu tui về”. Xong cô thả thằng nhỏ xuống, đi làm cá nấu canh chua. Tôi xúi thằng nhỏ lại chọc con bé của Len cho nó khóc chơi, nhưng nó không dám. Khi tôi quay lưng, thấy nó mon men lại gần con bé ngồi chòm hỏm trông con bé nghịch bóng. Khi trái bóng bị con bé tung quá xa, nó nhanh chóng chạy đi nhặt lại. Thế là quen, anh em quấn quýt, tủ tỉ, tù tì chơi với nhau cả buổi. Con nít hay thật, đến với nhau nhanh chóng, tự nhiên. Nhìn mà thèm.

Cơm gần dọn ra thấy Len cứ đi ra đi vào, chẳng biết có chuyện gì tôi không tiện hỏi. Khi trời gần nhá nhem tối thì Phong lù lù xuất hiện. Tôi à lên một tiếng vỡ lẽ. Hóa ra là họ có hẹn nhau. Vừa trút giày ngồi vào chiếu, Phong phân bua: “Em mắc trực, về mở lồng bàn thấy tờ giấy: “Em và con ở nhà chú Tuỳnh, anh trực xong xuống luôn nhé. Thế là đành ém bụng xuống đây”. Chú Tuỳnh cười khì khì khệ nệ bưng ra hũ rượu ngâm tắc kè, nước xanh lè. Cô Thương khó nhọc đứng dậy vào nhà trong lấy ra chai rượu trắng đưa cho tôi: “Cháu uống rượu này thôi, mặc kệ chú Phong và ông ấy”. Len lại đỏ mặt và tủm tỉm cười, nụ cười sao giống Sim đến lạ. Không biết có mối quan hệ gì mà Len và Sim có thật nhiều điểm giống nhau. Nhìn Len tôi thấy nhớ Sim cồn cào. Chẳng lẽ lại về đột xuất một lần nữa. Mà về cũng có để làm gì đâu, đâm khó xử. Mấy lần Sim và gia đình giữ ý không nói chứ kỳ thực tôi biết, không thể kéo dài sự chờ đợi của Sim thêm được nữa. Nhìn cảnh sum họp tôi không thể vui, mồi ngon nhưng chỉ gắp cầm chừng mấy miếng bạc hà nổi trong bát canh chua. Ông Tuỳnh nhắp rượu tắc kè rồi lại dùng tay nhón giá sống nhai rau ráu. Len liên tục nhúng hành tái gắp cho chồng. Cô Thương tẽ khúc cá dồ đưa vào bát tôi, mỡ cá vàng hươm, thơm nhức mũi. Nửa buổi ăn, nhìn ông Tuỳnh ngồi bệt xoay trở với cái bụng phệ thật thương. Tôi nghĩ, nếu bây giờ mà báo động diễn tập không biết ông chạy hay vần. Xoay trở hết tư thế, ông chộp lấy chân cô Thương kéo vào làm ghế ngồi. Tôi bụm miệng không dám cười. Khi rượu đã ngà ngà, không ai khảo, tự dưng ông Tuỳnh khai: “Tại bả, cưa mãi không đổ mình, bả nghĩ ra chuyến về thăm chiến trường xưa, bả cũng quân hàm quân hiệu y như thời ở bưng”. “Thế là chú đổ?” “Chưa, tối đó còn bày đặt mắc võng gần nhau ôn chuyện xưa. Ai mà chịu được!” Len đỏ mặt đấm thùm thụp vào lưng chồng cười nắc nẻ: “Trách gì cháu thấy thằng cu nó đi cứ... lắc lư như người trên... võng” Len lại đáo để, mọi người cười ngả nghiêng. Ông Tuỳnh ép tôi uống một ly rượu tắc kè với ông, không nỡ từ chối, tôi nốc cạn, nghe hơi nóng chạy rần rật trong người. Tôi hỏi cô Thương một câu lạc lõng: “Cô còn làm ở phường không ạ?” Cô mất hết, được thằng này với ông ấy là quá lãi rồi”. Ông Tuỳnh lại cười khơ khớ, tóc thì bạc mà trông ông thật trẻ trung. Đột nhiên Len vỗ lưng chồng đánh bộp một cái làm mọi người đều giật mình: “Anh không nhắc em quên, lữ pháo vừa thành lập thêm tiểu đoàn, đang xin tăng cường cấp dưỡng” Phong vặc yêu: Lãng nhách, để chi vậy?” “Sim tốt nghiệp đại học ngành gì?” “Sư phạm văn!” “Hùng điện hỏi có chịu làm cấp dưỡng không. Bàn chịu đại đi, tính sau”. Ông Tuỳnh nưng ly rượu cao ngang mày uống ực một cái rồi chúc ngược ly xuống: “Rồi! Xong! Có lối thoát, cứ đưa vào. Đó, mảnh xeo xéo đó - ông chỉ ra miếng đất bên góc vườn - Dựng nhà mà ở, thoải mái chán. Nào zdô 100% nè, rượu tắc kè nè. Tắc kè muôn năm nè”. Ông Tuỳnh say ngả nghiêng, dùng đôi đũa gõ vào chân cô Thương kêu bong bong rồi hát: “... Mãi mãi lòng chúng ta, ca bài ca người lính... mãi mãi lòng chúng ta, hát mãi khúc quân hành ca”. Gần đến chín giờ đêm thì ông Tuỳnh say thực sự. Ông lảm nhảm: “Đời có thằng thù thế mà hay... Đời có thằng lắm chuyện thế mà hay...” Rồi ông ngã lăn kềnh đè cả lên chiếc chân gỗ của cô Thương, buộc cô phải vén ống quần lên tháo chiếc chân ra. Vừa tháo cô vừa nói: “Tội ổng lắm, hưu rồi, gặp lại bạn cũ cứ như con nít”.

Khuya, hai đứa nhỏ đã lên giường ngủ từ lúc nào. Đúng là con lính, cứ cung cúc tự giác. Chúng tôi xin phép cô Thương ra về. Ra khỏi ngõ, tôi hỏi Len: “Thế vợ con ông ấy ngoài đó? Chả lẽ đen đầu thì bỏ, đỏ đầu thì theo?” “Ông Tuỳnh bất hạnh hơn bọn mình tưởng, cả hai đứa ngoài đó đều không phải con ông.” “Thế sao trước đây... Ông vẫn gửi lương về thường xuyên cơ mà.” “Bây giờ vẫn gửi, mồng mười hàng tháng vẫn đều đều. Ông ấy đã tha thứ được cho vợ hai lần nhưng vợ thì không tha thứ được cho ông một lần, dù một lần ngoài ý muốn”. “Nhưng sao bà biết?”  “Lãng nhách, cậu tưởng ai cũng tốt cả sao. Một năm thiếu gì người về ngoài đó.” “Như vậy hóa hay, trông ông Tuỳnh trẻ hẳn”.

Đã đến nơi gửi xe hồi chiều, Phong chở vợ con về, tôi ghé vào bưu điện làm một cuộc gọi đường dài. Nói thoải mái đi, tới đây chắc ít phải tốn tiền vì những cuộc gọi như thế này.

( Văn nghệ Quân đội)

Dưới giàn hoa lý

Buổi sáng, ông Đại dọn hàng sớm. Gió hắt chéo từ hồ nước thoáng đãng phía đầu đường ùa vào khu tập thể chật chội, bức bối khẽ rùng mình bởi cái se se mát. Ngõ nhỏ, ngách nhỏ dường như được nới rộng thêm. Gió  lang thang dưới giàn thiên lý. Hàng nước ông Đại nép gọn vào góc tường cạnh cổng của khu nhà. Khách ngồi uống nước trà ở hàng ông Đại vừa mát mẻ lại được tận hưởng mùi hương của hoa thiên lý thì thật là thư thái hiếm có.

Người đàn bà chạc ba mươi tuổi ngồi ở hàng ông Đại đã lâu. Chén trà trên tay chị vẫn đầy sóng sánh. Không biết chị ta chờ ai? Mỗi lần có người đi qua chị lại thảng thốt nhìn lên, đôi mắt thất thần mệt mỏi. Ông Đại không để ý. Ông vẫn ngồi lau ấm chén luôn tay. Người đàn bà rụt rè hỏi:

- Thưa bác, ở trong khu ta có ai trông trẻ thuê?

- Có chứ, bây giờ ở đâu chả có người trông trẻ.

- Trẻ năm tuổi có... không bác?

- Năm tuổi thì đi mẫu giáo, việc gì gửi tư cho tốn kém.

Người đàn bà thoắt cúi xuống vân vê quai túi xắc, thỉnh thoảng chị lại nhìn sang phía ông Đại như cân nhắc điều gì đó. Cứ như thế một lúc khá lâu rồi chị đứng dậy trả tiền và lên xe chạy xuống đường. Ông Đại cầm chén nước người khách không nhấp môi. Đuôi mắt ông nhíu lại. Chậm rãi đổ chén trà nguội vào cái xô nhựa đặt dưới gậm bàn, tráng nước lã, lấy khăn lau khô rồi úp vào khay. Hình ảnh người đàn bà đến hỏi vài câu bâng quơ, không uống nước trà vẫn thấp thoáng trong đầu ông.

Tuổi ông Đại đã ngoài sáu mươi. Xưa chiến tranh, ông là một trong những người mở con đường xuyên biển tiếp tế súng đạn, quân trang quân dụng cho miền Nam. Ông bị thương rồi xuất ngũ, quân hàm chỉ đến thượng sĩ. Vợ ông là bà Hảo. Hai người được mỗi cái Thúy. Lớn lên nó học trung cấp tài chính ở Văn Giang, sau đó vào tận Lâm Đồng công tác và lấy chồng ở hẳn trong ấy. Bà Hảo vào thăm đứa cháu ngoại mới sinh về đến nhà thì lâm bệnh qua đời. Ông Đại giờ ở một mình mặc dù cô con gái mấy lần ngỏ ý muốn đón cha vào phụng dưỡng. Nó đâu biết, ông còn canh cánh về phần mộ của mẹ nó. Đi thì ai nhang khói. Giờ, sinh hoạt chẳng tốn kém gì, trợ cấp mất sức cộng với tiền rút ra từ quyển sổ tiết kiệm bà vợ để lại, ông Đại sống tàm tạm. Ông muốn mượn chén trà lấy chỗ đi lại của bè bạn, để thổ lộ nỗi lòng vì sự cô đơn cứ hun hút ngày tháng.

Hôm sau, người đàn bà lại đến. Chị khẽ chào ông Đại, âm thanh chỉ bung búng trong miệng. Ông Đại gật đầu rồi thủng thẳng:

- Nếu có uống nước thì hẵng gọi, không, rót rồi bỏ... phí.

- Cho con xin một chén.

Ông Đại sững người “Nghe giống giọng con gái ông quá. Khách ăn ở quán phở bà Bằng bên kia đường đã xong, ầm ào kéo nhau sang ngồi cả xuống hàng nước trà của ông. Người đàn bà ý tứ ngồi dịch sang một bên. Ông Đại bị cuốn theo câu chuyện của mấy ông khách lạ. Cái thú nhất trong ngày của ông là lúc này. Khi tốp khách đứng dậy trả tiền, người đàn bà vẫn ngồi vân vê quai túi xắc, chén nước trà đã cạn tự lúc nào.

- Chị dùng nữa tôi rót? - Giọng ông trầm xuống, như ý hỏi điều gì.

- Dạ... con cảm ơn.

Ngồi thêm một lúc và vẫn không nói câu nào, người đàn bà lại đứng dậy ra đi như lần trước. Ông Đại tần ngần nhìn theo. “Sao dáng người chị này cũng giống cái Thúy nhà mình thế”.

Bẵng đi vài ngày, người đàn bà lại đến. Chị khẽ chào ông Đại, rồi mạnh dạn:

-Thấy ông phúc hậu. Con muốn nhờ một việc...

Mấy ngón tay run run rịn mồ hôi cứ miết mãi vào chiếc quai túi, mặt chị bỗng cúi gằm. Chị nói nhanh, cứ như muốn chạy trốn trước ông lão chạc tuổi bố mình.

- Nó là sự đau khổ của con. Con có tội với nó nhưng đành phải xa một thời gian. Khi nào trở về, con sẽ đón nó lại.

Hai vai người phụ nữ rung lên.

- Bình tĩnh, cháu muốn nhờ gì?

Ông Đại cầm cái quạt giấy phẩy phẩy nhẹ vào vai người đàn bà.

- Con nhờ gửi giúp cháu, cái Quy. Xin ông đừng hỏi tại sao con lại làm thế...

Người phụ nữ nấc lên lần nữa. Ông Đại chạnh lòng, ông bỗng liên tưởng nếu một ngày con gái ông cũng ngồi ở đâu đó, cũng khóc như mưa như gió và nói với ai đó xin gửi con nó với thái độ như lìa bỏ thế này. Ông thoắt rùng mình...

Nhà chị Ngọc ở cùng dãy với nhà ông Đại. Chị treo một cái biển trông giữ xe đạp, chữ viết nguệch ngoạc. Rồi chị trông thêm đám trẻ con trong khu tập thể. Phố bên cạnh, ai nói khó chị cũng nhận. Vất vả nhất là trông con nhà Bớt dãy trong và thằng Quốc (mọi người gọi là cuốc lủi) con cô Tân ở gác tư. Chị Ngọc nghỉ hưu non đã được gần mười năm rồi. Thằng Dương, con cả chị Ngọc đang học Đại học Nông nghiệp khoa Trồng trọt. Chẳng biết ai hướng nghiệp cho thằng bé mà nó say đắm cái nghề vốn dĩ chưa hề biết một tí gì cả. Ngày học hết lớp mười hai, bố nó khuyên thế nào nó cũng không chịu, cứ nằng nặc xin cho thi vào trường Nông nghiệp. Cũng thật may cu cậu đỗ cao, chỉ thua anh chàng thủ khoa có nửa điểm. Thế là yên ổn.

- Thôi được rồi, thế nào bao nhiêu tuổi? Giờ ở đâu? Định gửi bao nhiêu thời gian? - Ông Đại gấp gáp hỏi người đàn bà mà như hỏi con gái mình.

- Cháu năm tuổi nhưng nó còi bé lắm, mọi người cứ gọi cháu là con Còm cũng bởi không được chăm sóc tử tế. Có thể vài tháng, con sẽ về đón cháu mà...

Chị ta nói vội và không dám nhìn ông.

Cơn mưa rào lúc tang tảng sáng làm cây cối như vừa được tắm gội. Mặt đường nhựa loáng bóng nước, thỉnh thoảng vài ba chiếc ôtô chạy qua rẹt rẹt. Giàn hoa thiên lý nhà ông thợ sửa xe đạp gặp mưa, dây nào dây ấy cứ mơn mởn.

Con bé giống mẹ y đặt, cũng có cái mũi thẳng, cao, cặp mắt vẽ lúc nào cũng ngấn nước. Nó cất tiếng chào ông Đại rồi cúi mặt. Trán ông Đại nhăn lại. Ông đưa hai mẹ con con bé vào nhà chị Ngọc. Chị Ngọc ra tận cửa đón. Khi đã ngồi yên vị, mẹ con bé cất giọng như cầu khẩn:

- Chị trông cháu hộ em, em bận làm ăn xa, mọi điều em đã nói hết với ông đây. Tiền công em gửi chị luôn ba tháng. Cháu nó gầy còm nhưng được cái không ốm vặt. Đồ dùng, quần áo cháu đủ cả, chị không phải lo gì.

- Cứ yên tâm, có gì chị sẽ bảo bác Đại. Chủ nhật theo chị, em nên đón cháu về làm ăn thì cũng phải dành thời gian cho con chứ. Chúng cần hơi ấm của mẹ như cần không khí ấy.

-Thôi, con ở với bác, ngoan mẹ thương, bữa nào mẹ sẽ mua nhiều quà cho. Mà từ hôm qua con chưa trả lời mẹ về cô Hoạt đấy...

Nói chưa hết câu, Thoa (tên người phụ nữ) ôm chặt con vào lòng, nấc từng chập. Chị Ngọc cười hì hì cố khỏa đi sự xúc động của hai mẹ con:

- Sao phải khóc, cứ yên tâm, không chừng tuần sau về, em thấy con béo ra. Nhà này đang thiếu con gái, bác Trung cưng phải biết.

Những lời nói vô tình, như khứa vào lòng mẹ con Còm. Chị buông nó rồi bước vội ra cửa, đi thẳng, quên cả chào ông Đại. Con Còm nhìn mẹ khuất hút sau bức tường góc cổng. Nó sựng người, òa khóc. Được vài khắc thì nó nín, run run thổn thức. Xong, nó dựa lưng vào cái tường nhà mốc hoen từ từ truội người ngồi xuống. Khuôn mặt nó mệt mỏi, xanh xao quá. Nó lặng ngồi nhìn con mèo nhà chị Ngọc đang nằm gọn trên miếng giẻ lau. Bầu trời bên ngoài sầm tối. Không gian như bị xé toang bởi tiếng còi tàu từ đâu vọng tới.

Ông Đại nghỉ bán hàng từ sớm. Ông về nhà rồi lên giường đi nằm. Ông cứ phân vân không biết việc làm ban sáng có đúng không? Ông đã nhận ra con Còm bị mẹ nó bỏ không còn nghi ngờ gì nữa. Có điều, nếu xua đuổi người phụ nữ kia thì số phận con Còm chẳng biết sẽ thế nào. Mẹ gửi con mà như lìa bỏ ấy... Ngẫm ngợi một lúc lâu, ông Đại thoắt ngồi dậy đi ra khỏi nhà. Ông rón rén nép vào cửa sổ của nhà chị Ngọc như một tên ăn trộm. Chắc ai trong khu mà bắt gặp ông lúc này thì người đó sẽ tá hỏa tam tinh vì một người đáng trọng như ông Đại sao lại đang làm cái việc lén lén lút lút khó hiểu như vậy. Ông Đại thấy con bé Còm đang ngồi trên chiếc ghế đi văng. Nó cứ mở to mắt nhìn anh  Trung chồng chị Ngọc nói, thỉnh thoảng nó lại nghển cổ ngó ngó cái ống chân dài nguềnh chưa có bắp của thằng Dương bỏ thõng xuống cái cửa chui lọt một thân người lên gác xép.

- Quy sẽ là cục cưng của anh Dương nhỉ. Quy xinh thật là xinh. Anh Dương vẽ giỏi lắm nhé, anh sẽ dạy bé Quy vẽ hình của bố này, của mẹ này...

Anh Trung cứ nựng nó mãi mà không để ý cái huých chân của chị Ngọc. Tuy mẹ nó không nói nhưng chị Ngọc đoán con Còm này không có bố. Anh Trung chẳng biết gì cả. Tính anh Trung vẫn thế, đứa nào được chị Ngọc trông, anh cũng quý và đều nựng chúng như thế cả. Cái Còm cứ trố mắt nhìn anh Trung. Nó không hiểu, những lời đó chẳng đến được tai nó mà như chảy xuống... đầu, tượt qua làn tóc tơ truội xuống đôi vai bé nhỏ và biến đi đâu mất. Con bé như vô cảm, không dễ buồn tủi mà cũng không dễ xúc động trước những gì người đời dành cho nó. Ông Đại không dám ghé mắt nhìn thêm nữa. Ông nén lồng ngực để làn hơi bên trong từ từ xuội ra. Ông không muốn để ai nghe thấy ông thở dài hay ông không muốn cả chính mình biết! Cơn gió buổi tối mùa hè ngoằn ngoèo luồn qua mấy cái ngách nhà tràn ra khoảng sân kề bên cửa sổ nhà chị Ngọc. Thoang thoảng mùi hương của hoa thiên lý nhà ông chữa xe đạp. Ông Đại nghển nghển cổ như cố hớp làn gió có mùi hoa lý cho dịu lồng ngực đang có ngọn lửa ở bên trong. Trên gác ba nhà hàng xóm, eo ẻo giọng nữ thuyết minh bộ phim viđiô “Mối tình Thượng Hải” nghe chua lòm nhão nhoẹt.

Nhà con Thủy Trang cũng ở cuối dãy này. Nó học lớp ba rồi. Bố mẹ nó chỉ có mỗi nó. So với mấy đứa cùng lứa con Thủy Trang lớn hơn nhiều, đã đứng đến vai mẹ. ở nhà, không lúc nào thấy con bé Thủy Trang rảnh rang. Nào học vẽ thứ bảy, học đàn vào thứ ba còn chủ nhật thì học thêm ngoại ngữ. Nếu tính sức lực bỏ ra của con trẻ bây giờ dành cho sự học và các hướng nghiệp của bố, của mẹ có khi cả hướng nghiệp “bạn của dì” thì còn hơn người lớn! Con Thủy Trang được nhiều thứ đồ chơi, nó có một gia đình gấu bông, gấu bố, gấu mẹ, gấu con, có một gia đình gà, gà mẹ, gà bố, gà con... Con Thủy Trang còn có một bộ đồ chơi khám bệnh, gồm đủ ống nghe, cặp nhiệt độ... Con Còm thèm mấy thứ đồ chơi của chị Thủy Trang, đêm ngủ nó thường thấy mấy chú gà, chú gấu cả bé búp bê Mary bay lượn trong giấc mơ nhỏ nhoi... làm lúc tỉnh dậy cái Còm tiếc ngơ ngẩn.

- Còm ưng gì chị cho.

Một hôm con Thủy Trang nói rồi ghé sát vào tai con Còm:

- Mấy thứ này là của chị, em cứ lấy đi. Hôm qua chị xin phép mẹ rồi. Chị cho Còm chú gấu này, hay con gà choai của anh cả?

Con Còm lắc đầu. Mắt nó nhìn xa xăm, buồn.

- Em không lấy đâu, để chúng... ở nhà.

Buổi sáng, con bé Còm thơ thẩn ra cổng sắt của khu nhà tập thể. Nó ngóng ra đường cái, nhìn hàng trăm hàng trăm người qua lại xem có ai giống mẹ nó. Nó biết giờ mẹ đang ở xa lắm, không về được với nó. Con Còm khẽ khàng nâng lên một chùm hoa thiên lý rụng. Những cánh hoa như những con chuồn chuồn kim mỏng mảnh bé tí xíu. Chùm hoa trắng ngần, con Còm đặt nhẹ vào lòng bàn tay bé bỏng, nâng niu như sợ đau mấy cánh hoa ở gần đó, một thằng bé to béo như em chã (nhân vật trong phim Số Đỏ) lừ lừ tiến đến. Em chã vươn cánh tay mập mạp cướp chùm hoa lý con Còm đang cầm. Con bé giật mình đứng sựng. Những cánh hoa bị thằng bé bóp vụn tả tơi. Mặt thằng em chã nhăn lại. Nó nhe mấy chiếc răng sún. Mắt hấp háy nhìn con Còm giễu cợt. Con Còm đứng chết lặng. Bỗng người con Còm gồng lên, run rẩy. Nó rít lên mấy tiếng như tiếng sói con. Nó xông vào thằng bé lớn gấp ba mình. Chỉ một cái ẩy nhẹ của thằng em chã con Còm đã bị ngã văng vào cổng sắt. Đầu con bé đập vào mấy cái chấn song sưng vù, máu rịn ra. Con Còm mắt vẫn ráo hoảnh. Nó gườm gườm nhìn thằng béo trước mặt rồi bất ngờ lao cả người vào bụng thằng bé. Thằng bé béo phục phịch ngã xoài, giãy đành đạch, khóc loa lên. Bố mẹ nó ở góc khuất ngôi nhà bên cạnh nghe tiếng kêu nhao vội đến. Mẹ thằng béo dậm chân thình thịch, xỉa xói chửi bới cái Còm. Còn bố nó - một ông chủ Salon ôtô hơi sững lại khi nhìn thấy con bé gầy guộc  đang lồm cồm bên cạnh. Máu ở trên đầu con Còm rịn ra, đau buốt. Con bé một tay bưng vết thương, một tay cầm mấy bông hoa lý rụng, từ từ đứng lên đi về nhà trước cái nhìn như ngây dại, sững sờ của bố thằng “em chã”. Lúc đó, ông Đại mới lạch xạch trên tay mấy chiếc ghế nhựa từ trong đi ra. Ông ôm cái Còm vào lòng rồi dúm dúm tí thuốc lào rịt vào chỗ đau cho nó.

Người đàn ông dắt vội thằng em chã xuống đường, ấn nó lên một chiếc ô tô bóng lộn. Khi chiếc xe gần chạy, ông ta lại lật đật bước xuống, rút ví để lên mặt bàn nước ông Đại một tờ giấy bạc màu xanh rồi hấp tấp bỏ đi như trốn chạy một cái gì đó. Một cơn gió nhẹ bỗng thổi qua làm tờ tiền lật nghiêng rơi xuống chậu nước tráng rửa ấm chén dưới đất.

Ông Đại không để ý đến cử chỉ lạ lùng của người đàn ông. Ông vừa rịt tí thuốc lào vào vết thương vừa nói với con bé Còm.

- Sao sớm thế mà con đã ra đây đứng?

Con Còm cúi xuống, giọng run run không ra tiếng:

- Con... nhớ mẹ.

- ừ... ông biết. Thôi con vào nhà... rồi ông tính.

Ông Đại quay đi. Khóe mắt ông rịn ra hai giọt nước. Ông Đại lại thấy bức bối, cảm giác trong ngực như có ngọn lửa dâng lên.

Đã hơn nửa năm qua rồi, mẹ con Còm bặt vô âm tín. Ông Đại chẳng dám nói điều gì với vợ chồng chị Ngọc. Thỉnh thoảng đi qua khung cửa sổ vàng vàng bên trong ép lưới sắt, ông Đại cố nín thở nghe ngóng. Và cái ngày chị Ngọc anh Trung đay nghiến nhau cũng đến tai ông. Bây giờ, cả nhà mới biết đích xác mẹ con Còm bỏ nó. Phần vì nể ông Đại, biết ông cũng vì cái tình... Phần sợ con trẻ mủi lòng vợ chồng chị Ngọc bên ngoài vẫn phải vui coi như không có chuyện gì xảy ra, nhưng bên trong thì như củ khoai hà, vô cớ là trách cứ nhau, đến khổ. Ai giữ trẻ lấy tiền lại muốn... nuôi luôn trẻ bao giờ? Thật không biết làm thế nào.

Thằng Dương tốt nghiệp xong, nhà trường điều về Cửa Ông công tác. Thật ngẫu nhiên Cửa Ông là quê nội của nó. Anh Trung cũng mới có quyết định nghỉ hưu. Anh định sẽ về quê sinh sống. ở nhà dinh cơ, vườn cây có, ao cá có. Lâu nay gửi chú em họ trông nom. Năm ngoái anh lại nhờ “bỏ” thêm cá giống. Mười cây nhãn mới bói, vườn rộng hàng sào đất, mùa nào thức ấy. Cuộc sống ở quê thực sự là thiên đường mong ước của cả nhà. Việc nhượng  căn nhà tập thể, xuống dưới Cửa Ông càng sớm càng tốt ai cũng thấy như hiện ra trước mắt. Nhưng giờ còn con Còm?

Ông Đại hiểu mọi điều, bụng dạ ông cứ rối bời. Nhận được thư con gái báo tin, cháu ngoại ông đạt giải nhì thi toán toàn tỉnh. Vườn cà phê nhà nó năm nay trúng to, thu nhập hơn trăm triệu chỉ làm ông vui được nửa ngày.

Bẵng đi vài hôm không thấy hàng nước ông Đại mở. Ông lật đật đi đâu từ sáng đến tối mới về. Thế rồi một ngày, ông Đại quyết định sang nhà chị Ngọc.

- Tôi xin lỗi anh chị. Thực tình đâu biết cơ sự thế này. Mấy ngày nay tôi mới rõ... Cũng tội cho mẹ con Còm. Anh chị cứ về quê đi, để nó tôi trông. Chị Ngọc không phải lo lắng gì cả.

Ông Đại tránh nhìn vào mặt anh Trung. Ông cứ ngước cặp mắt kèm nhèm lên cửa sổ nhà ai ở gác ba. Bếp than tổ ong trên đó dóm khói mù mịt làm táp cả mấy cây hoa giấy của nhà bên cạnh.

Ông Đại nói vội, nhưng trong lòng dường lại sợ mọi người nghe thấy:

- Mới lại, hơn tháng nữa mẹ nó sẽ ở nước ngoài về.

Anh Trung đưa tay nắm nắm mãi tay ông Đại ra chiều thông cảm.

Năm ngày sau con Còm sang ở với ông Đại. Hôm chia tay chị Ngọc anh Trung về quê thật là quyến luyến. Chị Ngọc cứ ôm con Còm vào lòng không muốn rời xa nó.

- Con sang ở với ông Đại, vài bữa nữa có việc bác lên. Tối đi ngủ nhớ đánh răng. Quanh quẩn ở nhà chơi thôi, đừng ra cổng nhiều lỡ lại gặp thằng em chã... Tháng sáu này nếu mẹ chưa về bác sẽ xin phép ông Đại đón con xuống Cửa Ông.

Chị dúi vào tay nó con lợn nhựa. Con lợn đựng mấy chục ngàn tiền mừng tuổi tết vừa rồi. Tối nào con Còm cũng ôm con lợn, lâu thành quen,  không có con lợn nhựa bên cạnh là nó trằn trọc không sao ngủ được.

Thế là hai ông cháu lụi cụi ở với nhau từ hôm ấy. Bữa cơm hàng ngày của ông Đại có thêm quả trứng, hoặc đĩa cá bống kho, không như trước vài hột lạc rang bỏ nước mắm cũng xong. Tối tối, ông Đại thường kể chuyện cổ tích cho con bé nghe, chuyện nào ông kể cũng có cái Còm...

Thời gian kẽo kẹt trôi. Bốn tháng sau ông Đại thấy mình kém ngủ, nhiều lúc mệt giấc, rồi tức ngực đau như xé bên trong. Bác sĩ nói ông bị ung thư phổi thời kỳ cuối rồi. Căn bệnh ác nghiệt hành hạ ông đêm ngày. Có lẽ ông chẳng còn sống là bao. Ông Đại nghĩ, sống chết là lẽ thường cưỡng cũng không được và ông biết ngày gặp bà vợ chẳng còn bao xa.

Một hôm, đường đột thấy chị Ngọc lên. Chị bước vào nhà rồi ngồi xuống cạnh giường bệnh của ông Đại. Sau khi thăm hỏi bệnh tình của ông cụ. Chị Ngọc ngập ngừng:

- Con lên thăm ông ốm và cũng muốn thưa với ông. Cũng là chuyện con Còm thôi - Chị Ngọc dừng lại một lúc khá lâu rồi nói mạch lạc - Từ hôm về dưới Cửa Ông, mọi chuyện trong gia đình con đều thuận lợi, nhất là việc công tác của thằng Dương. Nhưng có điều, anh Trung nhà con cứ buồn rười rượi. Nhiều bữa bỏ cơm. Anh ấy nhớ con Còm quá ông ạ. Thôi thì không là máu mủ nhưng con Còm cũng gắn bó với gia đình nhà con. Chúng con coi nó như con. Anh Trung khấn khoái bảo lần này lên thăm ông rồi xin ông cho con Còm xuống ở hẳn với vợ chồng con. Cân nhắc mãi con mới dám thưa chuyện, xin ông thông cảm.

Ông Đại cố nhỏm người dậy. Thể trạng ông kém quá rồi. Cặp mắt kèm nhèm bỗng ánh lên những tia sáng. Ông Đại nặng nhọc cất từng lời với chị Ngọc như trao gửi niềm tâm sự:

“... Nghe chị nói tôi cũng yên tâm, vơi nhẹ trong lòng. Nếu không, chắc tôi... Mẹ con Còm ấy, chẳng biết đến bao giờ mới về nước, có khi còn không về nữa. Bữa nọ tôi lại nói dối chị. Tôi đoán mẹ con bé cũng như gã đàn ông bố nó”.

Ông Đại ra hiệu cho chị Ngọc nâng ông dựa người vào cái gối đặt ở bậu giường. Ông như vận hết sức lực làm nốt công việc cuối cùng là nói với chị Ngọc.

“Mấy tháng trước, tìm hiểu tôi mới biết. Mẹ con Còm đã có gia đình. Có một đứa con trai mười hai tuổi và một đứa con gái vừa chín tuổi... Hai vợ chồng mẹ nó...” Giọng ông Đại nghe phều phào, đau xót.

... Hai vợ chồng Thoa có cửa hàng kinh doanh ở nước ngoài. Mấy năm nay người qua lại nhiều, các mối hàng chuyển sang đều bán được. Chồng của Thoa vốn giỏi giang quê ở Hải Phòng, nhà ba đời trên phố. Cái gien buôn bán vốn dĩ đã ngấm vào trong máu. Một năm lao tâm khổ tứ ở xứ người anh có thể kiếm ra tiền tỷ. Thoa thì núp bóng cây tùng. Chị sợ chồng và kính nể anh. Hiềm một nỗi anh rất gia trưởng. Đã từ lâu chị có thói quen phục tùng, phục tùng đến cả ý nghĩ của anh. Năm 1992, Thoa về nước điều hành mối hàng để gửi đi. Trời xui khiến sao, Thoa phải lòng rồi có chửa với  một gã chủ salon ôtô cũng đã có gia đình. Cái Quy là kết quả của mối tình vụng trộm ấy. Nó sinh ra không hề ai biết ngoài cô bạn cùng buôn bán tên là Hoạt và người đàn ông chăn gối với Thoa. Gã ta đã trốn tránh trách nhiệm và phó mặc mọi điều tự cô. Khi cái Quy được bốn tháng tuổi, Thoa phải ra nước ngoài gấp theo lệnh của chồng. Thế là đứa con lầm lỡ phải gửi lại trong nước cho chị bạn nuôi. Cái Quy lớn lên trong sự ghẻ lạnh, nuôi nấng được chăng hay chớ. Lợi dụng hoàn cảnh. Chị bạn con chấy cắn đôi của Thoa ra sức làm tiền. Chị ta giữ gìn sự tồn tại của con bé Quy như một vật báu trong nhà hòng duy trì nguồn lợi đều đêù hàng tháng bốn năm trăm đô la Thoa giấu chồng gửi về... Con Quy lớn lên trong roi vọt và khi cái biết định hình trong đầu thì nó được an ủi thêm bởi các cú điện thoại về đêm mẹ ở bên kia gọi vụng về. Ngẫu nhiên Thoa phát hiện cô bạn vàng hành hạ con mình và chỉ lợi dụng hoàn cảnh trớ trêu... Lại nói dối chồng về nước chuyển mộ cho bố đẻ. Thoa đón con ra khỏi cái hang sói, chấm dứt số phận chim mồi ê chề của con Còm. Đến một ngày cuối tháng tư khi những cơn mưa rào chợt đến rồi đi. Những chùm hoa phượng vĩ đầu mùa đỏ sớm, lũ trẻ con đang hối hả đến trường để kết thúc năm học thì mẹ cái Quy đành đưa con đến hàng nước trà cạnh giàn hoa thiên lý của ông già thượng sĩ.

Câu chuyện về con Còm ông Đại kể mấy lần mới hết. Cả buổi sáng qua đi. Chị Ngọc thấy như có một đoàn tàu đang rình rịch chạy trong đầu. Trái tim chị loạn nhịp.

Mặt ông Đại trắng bệch. Ông thở khó nhọc, ngắt quãng. Ông không còn hơi sức để nói thêm được nữa. Con Còm vừa sang bên hàng xóm chơi, về thấy bác Ngọc, nó mừng quýnh, ngồi sát dựa vào chị. Nó không hiểu và không chú ý những gì ông Đại kể... “người lớn sao mà lắm điều nói với nhau thế?!” Mấy mảng vôi vữa đầu hồi nhà ông Ước tầng trên ngấm nước mưa bục rơi độp độp, rào rào xuống mái tôn nhà dưới. Thằng Quốc lủi ngủ ngày giật mình khóc ré lên. Trên gác tư, tiếng cô Tân nựng con nghe khê nồng như tiếng rao của bà lão bán xôi đỗ đen vào các buổi sáng.

Chị Thúy hôm nay cũng mới ở Lâm Đồng ra, may vừa kịp. Cô con gái ân hận vì không chăm sóc được nhiều cho cha.

Hai cánh tay ông Đại giơ lên cố xoa xoa vào tấm lưng bé bỏng của cái Quy. Hướng ánh mắt lờ mờ, ông Đại bảo con gái cầm con lợn nhựa để trong ngăn kính tủ ly ra. Con lợn nhựa cầm nặng tay. Lọc ọc toàn tiền lẻ. Ông Đại nhớ, ông đút vào cho con Còm được một trăm mười sáu nghìn rồi. Chị Thúy cầm con lợn nhựa đưa cho con bé. Đầu ông Đại gật gật khó nhọc. Ông Đại đẩy con Còm lại phía chị Ngọc. Cái miệng vốn thường tóp lại của ông trệu trệu thật là khó nhọc:

“Chị biết không... tháng trước vô tình tôi gặp cậu lái xe cho người đàn ông để lại tờ tiền ngày nọ... tôi mới biết. Còn cái thằng béo, thằng em chã là anh của con Còm đấy... Hình như khi gửi con Còm cho tôi, mẹ nó cũng có ý tứ với người đàn ông đã đẻ ra nó...”

Mắt ông lão bán nước trà nhắm nghiền, bàn tay ông run run toát lên những giọt mồ hôi lạnh. Những câu cuối cùng ông nói chị Ngọc nghe như tiếng gió...

ở chơi đến chiều thì chị Ngọc phải ra xe về Cửa Ông. Ông Đại cố dướn người nhìn theo hai bác cháu nó. Con Còm cứ giơ tay vẫy vẫy ông Đại. Đến lúc những bước chân lật bật của con Còm khuất hút ở mé cổng sắt thì ông Đại mới khó nhọc ngả người xuống giường. Khóe miệng ông già thoắt nở nụ cười.

Chiều mùa đông giá rét.

Lại mưa lạnh rấm rứt buồn như rắc bụi vào tâm can nhưng ông lão bán nước trà lúc này vẫn cảm thấy lòng mình đang nhẹ nhàng, ấm lại.

Hai ngày sau ông Đại mất.

Giàn hoa thiên lý nhà ông thợ sửa xe đạp độ này xanh mơn mởn. Gần năm nay vắng bóng ông Đại, ông thợ sửa xe đạp trông buồn hẳn. Cái vườn nhỏ của ông có thêm chậu hoa trồng khóm huệ để sát chỗ ông Đại ngồi mọi khi. Hôm nao tưới cây, ông cũng đều bắt đầu từ khóm huệ này.

( Văn nghệ Quân đội)

Trong đám đông có một ánh mắt

Lâu rồi, dễ đến hàng năm trời nàng không có mặt trong một đám đông nào. Suốt thời kì mang thai, sinh con, cho đến khi con bé đã được sáu tháng, nàng không đi đâu đến nơi đông người. Nàng cảm thấy không được tự nhiên cho lắm với một cái bụng to. Khi mang thai, nàng hay ốm, luôn luôn mệt mỏi vì mất ngủ, không mặc được thứ gì đèm đẹp một tí. Khi mới sinh con, mẹ chồng nàng bắt nàng kiêng khem đủ thứ, ba tháng mới được ra khỏi phòng, tai vẫn nút bông và đầu thì bịt khăn. Trong gương, nàng xanh xao và mỏng như một tờ giấy, trái ngược hẳn với cô gái mập mạp trước đây. Nhưng giờ thì con bé đã được sáu tháng, đã biết giơ tay về phía mẹ mỗi khi nàng đến gần.

Hôm nay cơ quan có một cuộc họp lớn, nhiều khách mời quan trọng. Sếp bảo nàng và hai cô nữa đón khách ở cổng. Nàng trang điểm nhẹ, phớt vài nhát chổi hồng hồng lên má, và mặc bộ juyp ngắn trên đầu gối màu nâu tây. Nàng xoay nhẹ trước gương. Chồng nàng vẫn ngủ vùi trong chăn, đêm trước anh thức đến gần sáng trước máy tính. Dạo này chồng nàng hay thức khuya. Cuộc sống của hai người từ khi có con bé không thay đổi mấy, ngoại trừ việc nàng hay để nó nằm vào giữa, ngăn đôi cái giường, và anh thì luôn nằm ẹp vào trong vì sợ đè vào con. Mọi chuyện còn lại vẫn bình thường. Nhưng một lần gần đây, nàng mở email của chồng, thấy có một địa chỉ lạ, địa chỉ ấy chiếm hai phần ba số thư ở trong box. Nàng ngần ngừ một lúc rồi quyết định tắt máy. Nàng có thói quen tôn trọng chồng, ngay cả tin nhắn trong điện thoại của anh nàng cũng không bao giờ đọc. Nhưng sau đó, tất cả những đêm chồng nàng ngồi lì trước máy nàng đều không ngủ được. Dòng địa chỉ trong box luôn luôn hiện lên trước mắt nàng. Một cái tên con gái, không có dấu nhưng nàng vẫn đọc được, đó là một cái tên con gái. Là ai? Ai mà gửi nhiều đến thế, có chuyện gì không nói được thành lời mà lại phải gửi mail? Hộp thư yahoo ấy chính nàng đã lập cho chồng, lấy ngày sinh của nàng làm password, chồng nàng biết rõ như vậy, tại sao họ vẫn liên lạc với nhau qua hộp thư ấy? Là vì anh tin nàng không bao giờ mở, hay thực sự trong mỗi mail ấy chẳng có gì đáng giấu diếm? Chồng nàng làm ở một cơ quan thiết kế xây dựng nên thường xuyên phải sử dụng đến máy tính, nhưng hàng đêm anh ấy ngồi trong phòng làm việc để check mail hay làm việc thật sự thì nàng không biết. Có lần nàng đã pha một cốc sữa, định mang vào phòng anh đột ngột mà không gõ cửa, để xem thực ra thì anh đang làm gì, nhưng nàng đã cầm cốc sữa nóng và đứng mãi ở cửa mà không dám vào. Vì nàng cảm thấy xấu hổ, thấy có lỗi với chồng vì không tin tưởng anh, hay vì nàng sợ phải đối diện với một sự thật khủng khiếp nào đó phía sau cánh cửa kia, cũng không biết nữa. Lần thứ hai, nàng lại mang một cốc sữa. Nàng bưng cốc sữa nóng bỏng , bốc hơi nghi ngút, thơm ngậy từ trong bếp ra bằng đôi tay lẩy bẩy. Việc gì phải run lên thế này, không việc gì phải run lên thế này, nàng lẩm bẩm nhắc đi nhắc lại. Nàng không gõ cửa mà chỉ đẩy thật khẽ, tay nắm trơn nhẵn không hề phát ra tiếng động. Chồng nàng đang ở kia, trên chiếc ghế xoay màu ghi, nhưng anh đang gục xuống bàn, ngáy khe khẽ. Vẻ như anh đã thiếp đi vì quá mệt mỏi, bàn tay phải vẫn còn đặt trên con chuột máy tính. Màn hình đang ở chế độ chờ, những quả tim màu đỏ nối v?i nhau như một con rắn bò ngoằn ngoèo, chốc chốc lại tách rời ra, nhảy loạn xạ. Nàng đứng tần ngần sau lưng chồng rồi khẽ đặt cốc sữa xuống bàn, lấy một quyển sách đậy lên trên rồi rón rén bước ra. Đêm ấy, nàng vẫn không ngủ được. Con bé úp mặt và ngực nàng nhưng thỉnh thoảng lại quơ tay ra sau tìm ba nó. Nàng phải để một cái gối vào đó. Nàng yêu chồng, yêu con, yêu gia đình nhỏ bé của mình, tình yêu ấy bình dị và kín đáo như con người nàng, nên đám đồng nghiệp ở cơ quan mỗi khi rỗi việc ngồi tán gẫu vẫn bảo, có lẽ nếu chồng nàng có bồ, nàng cũng chẳng đau khổ mấy, cũng chẳng lồng lên mà ăn tươi nuốt sống kẻ ấy như người ta. Nàng nghe và chỉ cười. Nàng chưa bao giờ đặt mình trong tình huống ấy để mà biết rằng mình sẽ phản ứng như thế nào.

Hôm qua, đứa bạn phải đứng đón khách cùng nàng hôm nay đã rủ nàng đi mua cái gì đó mà mặc. Và nàng đã mua được bộ juyp này đây, quả thực là nó rất hợp với nàng. Sinh con xong nàng đẹp hẳn lên, da dẻ mịn màng và cơ thể thì mềm mại, vòng eo hơi nở một chút nhưng vẫn tròn trịa lắm. Nàng ngắm mình trong gương và thở dài khi tiếng ngáy của chồng bất chợt to hơn bình thường. Con bé đã dậy, nằm trong chăn thò cổ ra, đôi mắt hấp háy nhìn nàng và miệng thì tủm tỉm cười, cánh tay ba nó vòng qua làm thành một cái cũi, con bé không thể bò ra ngoài mà lăn xuống sàn nhà được. Hôm nào cũng thế, nàng đi làm thì con đã dậy, còn bố thì vẫn ngủ, tay ôm chặt lấy con. Nàng chui vào giường, thò mặt vào và thơm con, con bé cố rút hai cánh tay trong chăn ra và ôm lấy mặt nàng. Nàng bảo: “Ngoan nhé, mẹ đi làm đây”. Con bé méo miệng chực khóc, nàng phải cù vào gáy nó cho nó cười lên, đưa cho nó một cái thiếp mời màu đỏ. Con bé của nàng rất dễ chơi, cái gì màu sắc sặc sỡ mà vò vún được là nó thích.

Cái thiếp mời này, cô dâu và chú rể của nó đã cưới tuần trước. Hôm ấy, cả nhà  nàng đi dự. Con bé thích lắm nhảy chồm chồm trên xe suốt chặng đường từ nhà đến khách sạn. Nhưng đến nơi, vừa ngồi vào mâm thì nó dở chứng buồn ngủ, lè nhè khóc và rúc vào ngực nàng thè lưỡi tìm bầu sữa. Không lẽ vạch áo giữa bàn dân thiên hạ, nàng đành bế con đứng dậy, tìm vào một góc vắng, cho nó ăn. Con bé ăn xong, ngủ tít thì tiệc cũng đã gần tàn, nàng đi ngang chỗ chồng ngồi, hích vào anh một cái ra hiệu rồi bế con ra cửa chính. Nhưng chồng nàng có vẻ chẳng hiểu cái hích của nàng là gì, vẫn điềm nhiên ăn uống, cười nói. Nàng đứng ngoài sảnh, nhìn vào qua cửa kính thấy rõ là anh uống tới ba cốc bia. Không biết anh đã nhiễm thói hư tật xấu từ bao giờ, trước kia, giỏi lắm anh chỉ uống nửa cốc là cùng. Anh hay đi nhà hàng nên quen rồi chăng? Chỉ có hay nhậu nhẹt  mới uống với cái kiểu rất sành điệu thế kia. Chết thôi, thế mà hôm nào anh về muộn nàng cũng xót đứt cả ruột vì thương chồng vất vả. Hoá ra anh đi nhậu, nhà hàng, rồi quán bar, anh đi với những ai có trời mới biết. Và ngẫu nhiên, dòng địa chỉ trong box lại hiện lên mồn một. Nàng nhìn con, nó đang ngủ say, miệng vẫn tóp tép, hai má hồng căng như muốn nứt ra, nó vẫn rất khoái được ngủ trong tư thế bế ẵm, đi rong thế này. Hai mắt nàng bắt đầu nóng lên, áo nàng xộc xệch vì vừa vén lên cho con bú, một bên ngực áo ướt sũng vì sữa chảy, nàng thấy mình nhếch nhác ghê gớm, thế mà còn phải ôm con đứng chầu chực ở cửa như ăn xin thế này. Nàng nhìn vào trong, hi vọng anh cảm thấy ánh mắt của nàng mà quay ra, nhưng không hề, anh vẫn cắm cúi ăn. Kì lạ, làm như bị bỏ đói mấy ngày không bằng. Đồ tồi, đồ tham ăn tục uống! Nàng cáu tiết rủa thầm rồi rút điện thoại di động gọi tắc xi.

Hai giờ chiều, anh xô mạnh cửa lao vào nhà như một gã điên. “Em làm sao thế, để anh tìm khắp nơi thiếu nước đào cả thành phố lên, chỉ sợ hai mẹ con ngã chỗ nào....” Anh gào to, vừa gào vừa nới cà vạt. Nàng mặt nặng như chì “Anh đi cả giày vào nhà rồi đấy”. “Em... chồng nàng tức tối, nghẹn cả giọng - em thật quá quắt. Không dưng lại bỏ anh ở lại, tí tởn ôm con về trước”. “Anh bảo ai tí tởn?” . “Là em đấy, chính là em đấy. Em chán ngồi xe máy, thèm ô tô rồi chứ gì. Anh biết, anh kém cỏi, chẳng biết làm ra cả núi tiền như người ta, mà em thì...”. Thôi đi, anh học thói xiên xẹo từ bao giờ thế” .” Nhưng... tại sao... tại sao em bỏ anh ở lại mà không nói câu nào?”. “Anh đi mà hỏi cái máy tính của anh ấy” - nàng buột miệng sẵng giọng, chồng nàng trợn mắt, nhìn nàng kinh ngạc.

Hôm sau, hôm sau nữa hai vợ chồng vẫn mặt nặng mày nhẹ với nhau. Mọi lần anh vẫn làm lành trước nhưng lần này  nàng chờ mãi vẫn  chẳng thấy anh đả động gì. Trừ những lúc nựng con, còn lại thấy anh là lại thấy bộ mặt lầm lì, nặng như đeo đá. Một hôm, nàng quyết định đến cơ quan anh trong giờ làm việc, chỉ để xem anh có ở đó không, hay đúng như nàng dự đoán, lại nhậu nhẹt ở đâu. Anh đang trong phòng làm việc, trước máy tính, áo khoác vắt sau thành ghế, sơ mi trắng, cà vạt ghi Hàn Quốc. Lúc nào anh ta cũng tươm tất sạch sẽ từ đầu đến chân, chả ai bảo đã có vợ, không nhờ mình thì nhờ ai, tối nào mình cũng phải chọn sẵn cho anh ta từ cái cà vạt, là phẳng phiu, thắt sẵn, treo cùng với áo sơ mi, ấy thế mà lúc mình được nhìn thấy anh ta thì chỉ có quần đùi với áo may ô. Thật bất công. Anh ta diện đẹp, đến cơ quan và lại làm bạn với máy tính thế kia, lưng sắp gù rồi, mắt thì cận lồi ra đến nơi, lại check mail cho Đỗ Lệ Hiền chăng? Cô gái ngồi ở chiếc bàn gần cửa, nãy giờ mải nghe nhạc hay gì đó bằng hai chiếc tai nghe nhỏ xíu nút vào lỗ tai, giờ mới nhận thấy nàng đang thập thò. “Chị cần gặp ai?” Nàng bối rối: “Không, tôi nhầm phòng, xin lỗi”. Và thế là nàng ra về, trong lòng đầy ứ lên một cảm giác rất khó chịu.

Khi nàng đi xuống cầu thang khu chung cư, vào nhà xe lấy xe, mấy bà hàng xóm béo mập đi tập thể dục về mồ hôi mồ kê đầm đìa nhìn theo nàng thèm thuồng, một bà hỏi: “Làm thế nào mà nhanh gọn người lại thế hở cô?” Nàng cười, không nói gì. Mấy ánh mắt đàn ông ngồi bên ấm trà sớm cũng đuổi theo nàng. Vậy mà, chồng nàng lại không nhìn thấy nàng thế này. Cái địa chỉ trong box lại hiện lên, dolehien, Đỗ Lệ Hiền là ai? Là ai thế mà hôm nào cũng check mail cho chồng nàng? Cô ta bao nhiêu tuổi, làm nghề gì? Xinh đẹp khéo léo hay xấu xí vụng về, chắc là không thể xấu xí vụng về, vì chồng nàng không thích loại người ấy. Mỗi khi nàng vội vã làm đổ một vật gì đó anh cũng càu nhàu không thôi kia mà. Cô ta ăn mặc có đẹp không? Nàng kể từ khi có con cũng luộm thuộm tuỳ tiện hơn thật, đi làm còn đỡ chứ ở nhà thôi thì tiện gì mặc nấy, thoáng mát, thoải mái là được.

Khách khứa nườm nượp suốt buổi sáng, họp xong, một số khách được mời đi nhà hàng. Nàng cũng không thể vắng mặt trong bữa tiệc đó, vì nàng là kế toán, phải chịu trách nhiệm chi tiêu. Nàng rất sợ những buổi tiệc tùng thế này, mệt mỏi kinh khủng mà có khi tan tiệc về nhà lại phải ăn thêm mì tôm. Cả chủ cả khách có ba mươi người, nàng hầu như không ăn, chạy qua chạy lại xem còn thiếu gì, cần bổ sung gì thì gọi phục vụ. Trong lúc chạy đi chạy lại đó, có tiếng sếp gọi. “Đây là anh Hải, Phó giám đốc mới của Công ty X, anh ấy muốn mời cô một ly”. “ Em cảm ơn, nhưng xin lỗi anh, em hiện không được uống rượu”. “Sao thế? Sợ về chồng phát hiện ra à?”. “Dạ,... không phải thế, tại vì em...”, nàng định nói tại vì nàng còn đang cho con bú, phải kiêng rượu tuyệt đối, nhưng ánh mắt Hải đã ra lệnh cho nàng. Nàng cầm ly rượu  màu hồng nâng lên, chạm vào ly của Hải. Lại vẫn ánh mắt ấy làm bàn tay nàng run lên. Nàng tự bảo mình, này, bình tĩnh lại đi chứ, gái có chồng, một con rồi, sợ gì ai? Nhưng cũng lúc ấy, lại một giọng nói khác bảo, này, Đỗ Lệ Hiền là ai? Đỗ Lệ Hiền cũng chả khác gì anh chàng Hải này đâu nhé. Và nàng uống hết nửa ly rượu. Rượu nhẹ, vị ngọt, chỉ làm nàng hồng đôi má. ánh mắt Hải còn chạy theo nàng, đi đến đâu, ngoái lại bàn tiệc nàng cũng gặp ánh mắt ấy. ánh mắt làm bỏng lưng nàng.

Buổi chiều, nàng về nhà trong trạng thái chếnh choáng, không hiểu do dư vị của ly rượu màu hồng hay vì cái gì khác, nàng phải chạy xe thật chậm vì sợ ngã hoặc đâm sầm vào ai đó trên đường. Có cái gì đó như là sự đắc thắng ẩn hiện trong tâm trí nàng. Bộ juyp nâu tây vẫn còn phẳng phiu lắm và cặp má nàng thì hồng hào hơn cả buổi sáng. Về đến khu chung cư, nàng cảm thấy có rất nhiều ánh mắt trong những ô cửa buông rèm đang nhìn xuống. Hôm nay quả thực là trông nàng rất khác, chính vì thế mọi người trong chung cư mới nhìn nàng, và có khi lại còn bàn tán nữa. Nghĩ đến việc mọi người đang xoi mói bàn tán về mình, và có thể cả về chồng mình nữa, nàng rất khó chịu, đi nhanh qua sân, lên cầu thang cũng nhanh

Nàng vào nhà, đóng cửa, tháo giày cao gót và cởi ngay bộ juyp ra, mặc bộ đồ ngủ nhàu nhĩ vào người, thật thoải mái, thật dễ chịu. Nàng chuẩn bị sang nhà trẻ tư đón con và ra chợ xép mua thức ăn luôn. Đi ra cửa, nàng liếc vào gương, lại là nàng đây rồi, tuy má vẫn còn hồng nhưng quần áo thì đã trả lại cho nàng cái vẻ ngày thường.

Trong lúc đóng cửa, nàng nhìn thấy tấm thẻ internet rơi trên sàn, có lẽ là chồng nàng mới mua thẻ, tấm cũ đã hết rồi chăng? Cầm tấm thẻ trên tay, nàng ngần ngừ rồi bước vào phòng làm việc của chồng, mở máy tính, nhấn nút modem, vào mạng, mở mail... đúng lúc đó thì chuông điện thoại reo, chồng nàng đã đi làm mà quên điện thoại di động ở nhà, nàng mở máy. “A lô, xin lỗi chị, tôi muốn gặp anh Kiên”. “Dạ, nhà tôi đi làm chưa về, quên điện thoại ở nhà anh ạ, anh có nhắn gì không?”. “ Thế ạ! Phiền chị nhắn anh tôi là Hiến ở Sài Gòn vừa ra, lúc nào anh về thì gọi cho tôi”. “ Anh vừa nói anh tên gì ạ? “. “Dạ, Hiến chị ạ”. “Có phải Đỗ....” “ Vâng, Đỗ Lê Hiến, ra anh đã nói chuyện với chị, vợ chồng anh chị tuyệt  thật đấy...”

Nàng muốn hét lên, hét thật to, muốn ôm lấy cổ chồng và giúi anh xuống ghế nệm, chỉ một tí nữa thôi, tí nữa thôi thì nàng đã uống cả ly rượu chứ không phải một nửa, và con bé tối nay mà quấy vì không được bú thì anh cứ liệu với nàng.

Nàng cầm làn và đi ra cửa, nhảy hai bước một xuống cầu thang

Bỏ hoang

Anh Trung, không làm ngụm nước à? - Tay thợ có cái tên rất Đức là Franz vừa tu một hơi hết nửa chai nước khoáng, rồi có nhã ý chìa nó cho bạn đồng nghiệp người Việt ngồi bên, một cử chỉ ngoại lệ.

- Cảm ơn, tớ cũng có đây! - Người tên Trung trả lời rồi ngửa cổ ừng ực tu chai nước của mình. Nghề của họ nặng nhọc, nhem nhúa, cái nghề tháo dỡ các nhà máy hoang phế. Người Đức, chỉ mạt  vận mới chui vào nghề này vì nó đã vất lại lang bạt. Vậy mà lọt thỏm trong đội  lại có một tay “Việt cộng”. Thân hình gã cao, đậm không kém Tây là mấy nhưng mặt gã thì ít chất thợ thuyền, nhất là ở cặp mắt sâu, luôn có vẻ mông lung. Khi biết anh đã 55 tuổi mấy người Đức vừa trợn mắt ngạc nhiên - vì trông anh còn trẻ quá, lại vừa thương hại, vào tuổi đó mà còn làm nghề này thì quả là trời phạt! Hơn nữa gã lại có bằng kỹ sư, tốt nghiệp  TU (Đại học Kỹ thuật Tổng hợp) Dresden hẳn hoi. Người Đức đã là “hàn lâm” (Akademiker),  thì thà thất nghiệp hưởng trợ cấp chứ không đi làm thợ. Hình như đấy là chất “sĩ” của họ.

Nghề lưu động, ngủ lán, ăn trưa xong, Trung cũng liếm cái  thìa cho thực nhẵn rồi đút nó vào túi quần sau để bữa chiều dùng tiếp. Gã được coi là thành viên bình đẳng trong đội vì nói tiếng Đức và hiểu người Đức “hơn” người Đức. Nhưng dù vậy gã vẫn là ngoại tộc, thường ngồi riêng một góc, ăn riêng một bàn vì… người Đức là người Đức! Ngay đồng nghiệp trong đội với nhau họ cũng chỉ thân mật bằng cách xưng hô “cậu - tớ” còn thì bánh ai người nấy nhá, bia ai người nấy tu, gặp nhau chỉ câu đầu lưỡi muôn thuở: “Cậu thế nào?”.

Biên chế của đội luôn thay đổi vì nếu kiếm được chỗ khá hơn là người ta tếch. Chỉ có Trung “chí cốt” với công việc đã 6 năm nay, thành thâm niên nhất đội. Bỏ nghề này gã còn biết làm đâu? Có một điều luật bất thành văn là: “Chỗ làm trước tiên dành cho người Đức”.

Dân Đức lại ngộ nhận rằng người Việt có máu con buôn  nên có lần Franz ái ngại hỏi Trung: “Sao anh không buôn bán như đồng hương của anh? Làm nghề này ở tuổi anh không nhọc lắm sao?”. Trung đáp: “Người Việt sở dĩ phải đi buôn, kể cả buôn lậu vì họ không còn đường nào khác. Tôi cũng đã thử buôn mấy lần”.

… Sau ngày tái thống nhất, toàn bộ hệ thống kinh tế của DDR (Cộng hoà dân chủ Đức) cũ bị “tháo dỡ”, kể cả những xí nghiệp hiện đại nhất, tới nay chưa hẳn đã lạc hậu. Phải đến những vùng một thời là đại công nghiệp, là liên hiệp xí nghiệp khổng lồ, rộng hàng trăm héc ta nay trở thành đất chết, không một hơi thở của người, cỏ dại mọc trùm sắt thép, thỏ đồng chạy dung dăng, mới thấm cái xót xa, xót xa ba chiều, khôn tả về một quá khứ… bỏ hoang. Hôm đang dỡ một liên hiệp hoá chất, Franz chửi đổng: “Mẹ kiếp, chính tớ đã tham gia lắp đặt dàn máy này năm 88, nó được nhập từ Mỹ về, từng được coi là “siêu” nhất thời đó. Vừa khánh thành xong thì xảy ra “Wende”(1), nó bị đắp chiếu ngay từ đó. Nay lại chính tay mình tháo dỡ chúng ném vào bãi thải!”.

“Ai bảo dân DDR tự nộp mình cho người ta để bây giờ cam chịu làm thứ dân loại hai” - Anh khác nói.

“Vì thiếu chuối và không được đi du lịch phương Tây chứ sao” - Một tay góp thêm.

Bác thợ đứng tuổi, tiện tay quai một nhát búa thật lực vào vỏ cỗ máy làm nó bẹp dúm rồi nói: “Các ông chủ muốn phô sức mạnh đồng tiền của họ. Ngay cả tháp Truyền hình họ cũng định đánh sập nữa là. Đỉnh cao nhất của Berlin không thể gợi nhớ tới DDR!”.

“Cũng giống như trẻ con sợ ma” - Trung đế vào. Nghe thế, một tay thợ trẻ đùa: “Bác Trung là người Việt mà đau DDR còn hơn cả Honnecker”(2). Trung cười: “Thì chính tớ là dân Việt”…

Cái nghề của Trung, đại thể vậy.

Không ai biết rằng, trước khi sang đây làm lao động khách (Gastarbeiter), như cách gọi của người Đức, anh  đã là giảng viên đại học đứng bục hơn chục năm. Anh từng được coi là một “mầm” khoa học đầy triển vọng nhưng vì nhiều lý do, xếp hàng mãi vẫn không đến lượt đi nghiên cứu sinh. ở một trường đại học mà ngoài “băm” vẫn không có cái “fờ tờ sờ” thì coi  như hãm tài, chuyên môn có giỏi đến mấy cũng “vứt”.

Trung muộn vợ vì loay hoay chỗ đặt tổ ấm. Đến khi nhận được nửa căn phòng tập thể - 8 mét vuông - anh mới ngăn liếp, thành gia thất. Chị An, vợ anh cũng làm khoa học. Gặp lúc mọi người đua nhau đi lao động ở Nga, Đức, Tiệp… bí quá, anh cũng liều viết đơn xin đi làm đội trưởng. Gửi đơn đi mà lòng day dứt: đường khoa học thế là cùng? Anh vừa mong đơn sớm được chấp nhận, và mong ai đó sẽ bác lại rằng một năng lực như thế sao để đi làm thuê!

Thế là đi. Mấy tháng trước khi đi anh hối hả cho xong công trình dở dang, vừa viết vừa ngậm ngùi. Đồng nghiệp đánh giá công trình cặm cụi dài năm của anh xứng đáng được bảo vệ như một luận văn phó tiến sĩ. Nhưng mọi việc đều phải có thủ tục, kể cả khoa học. Bỏ cuộc, nhục nhã, tự anh xấu hổ với mình nhưng vẫn nghĩ chỉ vài năm thôi… Khi xếp sách vở vào một cái hòm thiếc, chôn sự nghiệp dang dở dưới gầm giường, anh mong sao  đứa con sắp chào đời sẽ thoát khỏi cái 8 mét vuông này!

DDR đổ, Trung đã quyết về hẳn. Anh nóng lòng về đứa con trai đã sắp  5 tuổi. Bốn năm đầu An thường viết thư kể về con với niềm hạnh phúc vô bờ. Nhưng rồi không hiểu sao những lá thư thưa dần và có điều u uẩn. Tới nhà anh mới vỡ lẽ, con trai anh sau một căn bệnh tai ác đã bị di chứng về não. Cơ thể nó phát triển bình thường nhưng đầu óc thì ngẩn ngơ. Gã đàn ông có sạn trong đầu mà phải nuốt nước mắt vào cái phút lẽ ra hạnh phúc nhất đời. Vợ anh cũng khóc. Chỉ thằng cu cứ nghển mặt nhìn trời.

Trung tìm đến trường cũ nhưng chỗ anh đã có người thay, anh đã lạc đường.

Anh dồn tiền mua một căn nhà nhỏ để vợ con thoát được tám mét vuông rồi bàn với An để anh lại ra đi “cứu nhà”. Khi chuyển hộ, moi cái thùng “sự nghiệp” dưới gầm giường ra Trung thấy nó gỉ nhoèn bởi nước đái của thằng cu. Thế là vĩnh biệt, ôi khoa học! Sang lại Đức, cái xí nghiệp đồ sộ một thời đã trở thành “hoang mạc”.  Ròng một  năm gã lọ mọ tìm đến hàng chục hãng, chìa cái bằng “đỏ” ra nhưng vô vọng. Mấy đận đi buôn đều “lõm”, may mà Trung tìm được việc này. Người ta phủ định DDR bằng cả hệ thống chính trị hùng hậu, còn gã, gã tháo rời cái quá khứ đã nuôi dạy  gã thành người. Mang tiếng sống ở nước giầu sang  bậc nhất châu Âu nhưng phồn vinh đâu dành cho  gã. Trung thuê căn hộ trong một xóm mươi nóc nhà xập xệ, như bị bỏ quên trên bản đồ nước Đức hiện đại. Cư dân gồm toàn người về hưu hoặc thất nghiệp. Gã chỉ phải trả cho chủ nhà, một cụ bà ngót 80 tuổi độc thân, mỗi tháng 100 Mác. Có lẽ không còn chỗ nào mạt hơn nữa.

Đồ đạc trong nhà toàn những thứ vớ được qua mục rao vặt trên báo, gã chỉ mất công khuân về. Thế mà đủ cả, ti vi, tủ lạnh, computer, phô tơi… Chẳng bao giờ dám bước chân vào nhà hát, bù lại gã được an ủi bằng một dàn âm thanh “bãi rác” năm cha ba mẹ “tân kỳ”. Và sách, vô số sách, toàn sách “chợ giời”, đổ đồng mỗi Mác một quyển, dầy mỏng mặc kệ. Ngay cả cái ô tô ọc ạch, nhãn Trabant, một sản phẩm của DDR cũ, gã vẫn  dùng để “xê dịch” cũng là  do Franz thương hại sang tên cho, giá cũng 1 Mác.

ở Đức căn hộ nào cũng có hộp thư nhưng hộp thư của Trung từ lâu đã… bỏ hoang. Bạn bè mải “cơm áo” chẳng thiết thư từ còn vợ anh, vì sự mặc cảm vô lý đã không viết thư sang nữa, chỉ đợi anh mấy tuần lại sốt ruột gọi điện về.

ấy mà đột xuất có lần Franz ghé thăm. Tay Đức sững người thấy những sách là sách, cả ở xó bếp. Trung giải thích: “Sau khi đổi cờ thì tủ sách người ta cũng đổi màu. Ngoài chợ giời nhiều quyển cũ quý lắm!”.

“Thảo nào mà cái gì anh cũng biết - Franz nói - tôi trọng những người đọc nhiều nhưng tôi thì thích nghe nhạc hơn!”.

Franz chọn đặt một đĩa nhạc vào máy rồi âm điệu bi thiết và  hùng  dũng của một bài hát công nhân nổi lên. Franz cắm cúi nghe. Trung vặn cho âm thanh to lên thì hắn lại vặn nhỏ đi, nghe  hết bài, hắn thở dài: “Những bài hát… không còn tổ quốc!” “Không hẳn thế, còn nhiều người nghe và ở đâu những bài hát này vang lên thì đấy là tổ quốc của chúng!” - Trung đáp. Franz nhún vai, nghe tiếp bài khác, có lúc cả hai hát  theo. Franz ngạc nhiên bảo: “Anh thuộc nhiều bài hát của phong trào công nhân Đức hơn tôi”. Trung bảo: “Thì vào các dịp mùng Một tháng Năm trước đây bọn ta vẫn đi diễu hành và hát cùng mọi người, thật là khí thế”. Bỗng Franz nhìn thẳng vào mắt Trung, nói: “Có gì… anh đừng giận… anh là trí thức, lại sống đơn độc giữa đám người Đức chúng tôi vốn bị cả thế giới coi là hợm hĩnh… Vậy có khi nào anh chạnh nghĩ là mình… cũng không còn tổ quốc?”. Trung đáp: “Đúng là mình vô dụng đối  với  Tổ quốc mình… nhưng đêm đêm mình vẫn về… sống với Việt Nam!”. “Phải, Tổ quốc là Tổ quốc!”. Tay Đức lẩm nhẩm rồi thấy Trung xúc động quá hắn trở lại chuyện bài hát, dặn: “Anh đừng mở máy to quá, nhỡ bọn đầu trọc ở quanh đây…”.

“Cảm ơn cậu lo cho mình nhưng những bài hát này phải mở to nghe mới hùng tráng”.

Ngắm nghía cái căn hộ lạnh hơi đàn bà, Franz nhún vai, hỏi: “Này chỗ đàn ông với nhau, tôi hơi tò mò, thế anh cứ “sống chay” thế này mà chịu được à? Anh… còn phong độ lắm chứ. Hay là bố cũng biết mò đến các nhà “mát”?.

(Đức thuộc thế giới “tự do”, chuyện kinh doanh thân xác là hợp pháp, có đóng thuế hẳn hoi, cứ từ 11 giờ đêm trở đi các kênh truyền hình đua nhau quảng cáo mại dâm với đủ hình ảnh  “tươi sống”, địa chỉ, số điện thoại và giá theo phút…). Trung cười, đáp: “Tớ cũng là đàn ông… nhưng tớ làm gì có tiền, có bao nhiêu là tớ  gửi về cho vợ con hết”.

Cuộc thăm ấy của Franz là lần duy nhất! Còn thì, Trung chỉ - một - mình! Đến đỗi anh đã đánh mất cảm giác cô đơn rồi. Từng là một trí thức “đầy triển vọng”, cũng từng tham vọng bốc trời, rơi  xuống hố sao anh không khỏi day dứt… Thời trẻ anh không hề phải vấn vương với câu hỏi “Sống để làm gì?”. Vì đã được định hướng: “Phấn đấu cho một xã hội tốt đẹp hơn!”. Lúc bất đắc dĩ phải đi làm đội trưởng, vẫn là “góp phần xây  dựng nước bạn”. Còn bây giờ anh phụng sự cái gì? Vợ con! Đấy  cũng là “lý tưởng” chứ sao!

*

Một chiều, đội của Trung đang dỡ  ở một khu luyện kim thì từ ngoài có tiếng gọi oang oang: “Trung có khách!”. Tiếng gọi giữa gian xưởng “chết” mênh mông, dội thành tiếng vọng kỳ quái: “Truuung có khá á á á ách!”.

Trung có khách! Lão “Việt cộng” quá mùa và cô lẻ bậc nhất xứ này mà lại có khách ư? Ai mà cất công đến tận cái hoang mạc sắt này để tìm anh? Chắc là một cái nhầm.

Nhưng trời ơi, Hương Lan! Người thiếu phụ ngoài bốn mươi tuổi, đẹp rạng rỡ, đang chờ anh ở cái phòng trống huếch. Nàng tương phản đến mức gay gắt với khung cảnh này! Đồng nghiệp Đức ngấp nghé, nháy nhau: “Một ả ngon tuyệt! Thảo nào mà Trung biết chịu đựng!”.

Chả là trước An, Trung đã từng có một mối tình “bốc lửa”. Cô sinh viên xinh xắn đem lòng ngưỡng mộ rồi mê mẩn chàng giảng viên trẻ tài hoa. Tình yêu chênh tuổi lại rất lãng mạn. Mười que kem thành một tối ngất ngây. Trí  thức thì cũng cuồng si như ai, thậm chí họ mang điều tiếng dấm dúi, một thứ rất “tiêu cực” đối với anh giảng viên đại học đang phấn đấu.

Nhưng hai trái tim vàng không tìm đến một mái nhà tranh. Hai kẻ tự trọng, người nọ không  đành để người kia phải vì mình mà “chui rúc”. Nhất là với Lan, nàng sinh ra không phải để chịu cảnh xó xỉnh. Với nàng, yêu là để tận hưởng ái ân, nếu khổ  quá thì  thà đừng cưới… Rồi nàng đi nghiên cứu sinh, tại chính cái trường mà trước kia Trung đã học. Một lần rất tình cờ dở tập niên biểu của trường Lan sửng sốt đọc: Trần Quốc Trung, quốc tịch Việt Nam, tốt nghiệp thủ khoa ngành… khoá học… Nàng chỉ thấy xót xa…

Hai năm sau Lan cưới chồng, một tiến sĩ hào hoa. Nàng bỏ dở cả đề tài nghiên cứu để tận hưởng hoan lạc, khoa học  là chuyện cả đời, còn ái ân chỉ có thời. Nhưng lại chỉ sau hai năm bó mình trong  cái khuôn chật được gọi là hôn nhân, bên cạnh người chồng mẽ ngoài hào nhoáng Hương Lan mới vỡ lẽ rằng nàng đã đánh mất chàng trai của đời mình, với nàng không người đàn ông nào bằng Trung, so về… mọi mặt. Dù chia tay nhau Lan vẫn kỳ vọng vào anh biết mấy… Nàng bỏ chồng cũng như đã bỏ dở thử nghiệm khoa học lần đầu để chuộc lại sự thanh thản. Sở dĩ nàng chưa có con cũng vì sớm phân vân.

Rồi Lan lại tìm cơ hội sang Đức lần nữa để làm nốt đề tài bỏ dở, sau khi nước Đức tái thống nhất. Mới hay nàng  tài tình xiết bao. Ba năm sau nữa, đã  gói ghém mọi thứ để về nước thì rất ngẫu nhiên, khi xem một phóng sự truyền hình nói về cảnh tháo dỡ những xí nghiệp hoang phế Lan bất ngờ nhận ra “cố nhân” giữa những người thợ Đức. Đích  thị là Trung vì gã thợ “mũi tẹt” duy nhất được ghi hình cận cảnh nhiều lần. Tuy nhiên Lan chỉ dám tin vào mắt mình khi anh được phỏng vấn. Nàng bất giác hét lên, một mình: “Trung!”.

Cứ ngỡ, với thâm niên và trình độ như thế thì chí ít Trung cũng có được một cửa hàng gì đó, ai ngờ anh đến đỗi này ư? Những tình cảm hỗn độn xôn xao lòng chị: niềm mong gặp lại người xưa, cả sự háo hức ly kỳ và ý nguyện được đùm bọc mà không phải mối tình ẩm ương nào cũng có. Lan trả lại vé máy bay, liên hệ với hãng truyền hình, với những tác giả làm cuốn phim phóng sự và long đong qua vài khu hoang nghiệp, mãi chị mới đến được chỗ này.

Sững sờ  nhìn thần tượng một thời của mình nay tóc đã muối tiêu, nhếch nhác dầu mỡ, Lan cố giấu nỗi thương xót để khỏi làm Trung phật lòng. Còn Trung cứ như Từ Hải chết đứng trước niềm bất ngờ lớn nhất đời anh. Đến khi Lan áp môi lên má anh, nụ hôn dịu dàng mới làm gã thợ tỉnh lại. Anh ngượng ngùng: “Gặp anh như thế này em buồn cười lắm nhỉ?”. Lan bảo: “Mỗi người mỗi cảnh, Trung ơi! Thành đạt có chín mươi phần trăm may mắn… Ôi, anh không tưởng tượng được là em mừng như thế nào đâu, anh xin nghỉ phép rồi về chỗ em ngay nhé!”.

Sau khi Trung đã tắm rửa sạch bong, trang phục tàm tạm, họ đưa nhau vào một quán ăn khá nhất gần đó. Mọi thực khách đều dồn mắt vào đôi “trai gái” á Đông. Lan chỉ nhắm nháp còn thì ngắm Trung hăm hở “bổ sung năng lượng”, chứng cứ của công việc nặng nhọc. Anh vẫn cường tráng và tự nhiên biết bao ở cái vị trí hiện tại. Giá như hồi ấy nàng đừng vội…? Dù sao Lan cũng ân hận. Khi biết con trai anh bị bệnh hiểm nghèo nàng càng thương anh. Nghe Lan kể về cuộc mò mẫm xuyên Đông Đức, Trung vô cùng xúc động và để bộc lộ tình cảm, cũng là để Lan hiểu được nỗi vất vả của mình, anh xoa bàn tay chai nhám lên cổ tay mịn màng của nàng. Được thể, Lan định cúi người sang phía anh để hôn lên đôi môi nhầy mỡ nhưng… nàng do dự. Trung dù ngây ngất vẫn cố không để mềm lòng:

“Lan… hiểu cho anh… không thể về chỗ em ngay được. Công việc ở đây đang rất gấp, ông đội trưởng bảo nếu anh nghỉ, dù chỉ mấy ngày cũng sẽ phải thuê người khác vào thay. Với lại, như anh là kẻ bỏ đi, ở bên này là vạn bất đắc dĩ, còn em… em về nước có ích hơn…”.

Ngụm rượu vang đắng trên  đôi môi thiếu phụ. Nàng tức tưởi vì không ngờ lại bị từ chối phũ phàng như vậy. Tình yêu - hay là - nỗi thèm khát có anh trong nàng  được kích thích bây giờ mới thật sự bùng lên. Nếu anh hớn hở vui lòng theo nàng về ngay thì có khi Lan sẽ chỉ thấy thương thương. Không những thế anh còn khuyên nàng về nước phục vụ. Anh vẫn là Trung cương trực ngày xưa!

Lan đâm ra nỉ non, nồng nàn: “Thế mà em đã mong ước, anh… Một thân em mấy  tháng trời lặn lội khắp Đông Đức chưa động được lòng anh hay sao? Em… em chẳng dám cướp anh khỏi chị An đâu, em chỉ mong bù đắp cho anh phần nào…?”. Lan cố nén tiếng nấc. Không thể thi thố những ngón quyến rũ hương hoa, những mơn trớn êm ái - mà nàng thừa tài - với anh lúc này, nàng chỉ còn nước mắt. Nhưng Trung vẫn một mực rằng anh không thể giả dối…

Lan đành dỗi: “Vậy thì anh về với “nghĩa vụ” của anh đi, để giữ cho sạch tấm lòng khổ hạnh cao siêu giữa cái thế giới hiện đại này… Cứ kệ em ngồi đây!” Dứt lời nàng quay mặt đi không nhìn Trung nữa. Trung ở thế khó xử. Làm sao anh có thể bỏ Lan ngồi đây mà về với công việc cho đành. Anh nói: “Lan, em cũng biết là anh vẫn yêu em vô cùng, nhưng… Để anh đưa em ra ga, rồi anh sẽ đến thăm em trước khi em về nước”. Nàng đứng dậy, mắt ráo hoảnh. Nhưng Lan nhất định không chịu để Trung đưa mình ra ga, không phải vì nàng chê chiếc Trabant cọc cạch. Họ chia tay nhau trước quán ăn, nặng nề và đau đớn. Trung định hôn nàng nhưng Lan ngoảnh đi.

Tưởng rằng anh sẽ chịu nổi sau khi Lan ra đi. Nhưng than ôi, lửa lòng lúc này mới thiêu đốt. Anh trốn vào một góc xưởng hoang vắng nhất và khóc như cậu trai si tình 15 tuổi. Cuộc đời anh sao lại ê chề đến vậy. Cam chịu cô đơn mười mấy năm nay, ngạo nghễ, lên gân rồi khi hạnh phúc qua cửa, anh gục ngã. Ôi đạo lý, cái đạo lý khốn khổ, nó hành hạ anh suốt đời! Giờ này Lan ở đâu, nàng đã lên tàu chưa, rét mướt, xót xa, thất vọng một mình… Trung bỗng tỉnh ra.

Anh lau mắt, lao ra chiếc Trabant. Con ngựa già phóng hết tốc độ. Chuyến bay cuối cùng của nó! Trung đẩy chiếc xe chết máy vào mép đường (dù biết rằng sẽ phải chịu đựng một món phạt lớn). Trước khi bỏ đi, anh lưu luyến vỗ vỗ vào mặt kính xe như từ biệt một người thân.

Nghe chuông cửa reo Lan đã định mặc kệ, nàng còn thiết gặp ai lúc này! Nhưng chuông ráo riết quá… Họ ôm lấy nhau đến chết ngạt, kiệt sức. Hạnh phúc này là của thiên thần!

Mặt rạng ngời Lan kể: “Viện nghiên cứu nơi em thực tập đã nhận em làm cộng tác viên, vì uy tín chuyên môn của em đấy - chị không giấu niềm hãnh diện. Nhưng em chỉ đi làm nửa ngày thôi còn nửa ngày em dành cho anh. (ở Đức, trong một số hãng, nhân viên có quyền đăng ký thời gian làm việc  theo nguyện vọng). Khi nào đủ tiền ta sẽ mua chiếc xe hơi khác thay chiếc Trabant vừa “hy sinh” anh nhé!”. Trung nhìn Lan thán phục: “Em quả là người của mọi thời, của mọi nơi, chứ không kém cỏi như anh”. Lan nguýt: “Anh nói thế là chê em”. Rồi chị khoe với anh những công trình của mình  và hết sức ngỡ ngàng khi nghe Trung góp ý rất  tinh về một vài vấn đề khoa học dù anh bỏ chuyên môn đã mười mấy năm nay. Anh còn sửa giúp chị nhiều lỗi tiếng Đức. Đương nhiên sự thâm thúy tiếng Đức thì chị không thể so với anh.

Đến giờ thời sự ti vi đưa tin một chính nhân Mỹ thăm Hà Nội, Trung bảo: “Người Đức giỏi giang thế mà cái gì cũng nhái theo Mỹ: Mỹ hát bài gì, chiếu phim gì là y như Đức theo vậy, đã đành, c ả đối với Việt Nam, Mỹ nói sao là báo Đức nhao nhao đớp lời. Buồn thay cho chính giới Đức!

Lan đùa, bằng tiếng Đức: “Thưa giáo sư, nghe ông nói cứ như ông vẫn đang đứng trên bục giảng ở Hà Nội”.

“Tôi biết phận mình, thưa  bà tiến sĩ, nhưng dù là kẻ bên lề đường tôi vẫn hối tiếc, đã có một thời…”.

“Nhưng ông đâu có lỗi gì…”

“Cái lỗi lớn nhất đời tôi ấy là nhụt  chí! Cứ cho là  tôi có một chút năng lực nào đó nhưng lại không đủ sức chịu đựng để theo đuổi sự nghiệp tới cùng. Tôi là thằng bỏ cuộc”.

Lan không đùa nữa, chuyển sang tiếng Việt: “Thôi… anh… với em, anh vẫn là tấm gương nhân cách!”.

“Nhân cách… đôi khi cũng phải biết nhẫn nhục, Lan ơi. Thế mà anh đã rẽ ngang để kiếm miếng ăn… Còn thì… nhiều thằng buôn lậu vẫn cứ… nhân cách như thường”.

Lan lặng lẽ ôm lấy đầu anh rồi ấp nó vào bầu ngực  đang loạn nhịp của nàng. Nước mắt nàng tưới ướt tóc anh.

Đêm ấy trong căn hộ bồng lai Trung “bâng khuâng” như kẻ giữa ngã ba, vẫn là cái ngã ba luân lý. Đang lúc nao nức, bồn chồn ấy thì… từ phòng tắm sực nức hương hoa Lan gọi vọng ra, bằng tiếng Đức: “Làm ơn mang cho em cái khăn tắm, Trung, em vắt nó trên tựa sofa ấy”. Gã đàn ông chục năm chay tịnh luống cuống quơ lấy khăn rồi lắp bắp ngoài cánh cửa: “Khăn của bà đây thưa…”. Động tiên bật mở và  toà thiên nhiên ngọc ngà hiện ra mờ ảo trong hơi nước. Anh lảo đảo suýt khuỵu xuống. Tiên nữ đỡ lấy khăn, chậm rãi lau mái tóc óng ả, lau khuôn mặt tươi hồng, lau bầu ngực còn như trinh nữ của nàng… Anh cứ ngây dại cho đến khi nàng vẫn nguyên si như vậy ôm chầm lấy anh…

Nhưng, thực ra… nàng gọi mãi mà không thấy gì. Choàng áo khoác lên người, không còn thấy Trung ở phòng khách, nàng ngồi gục xuống sofa. Trước lúc tắm Lan đã rót sẵn hai ly rượu vang đặt trên bàn ngủ, trong ly định dành cho Trung nàng có hoà một liều Viagra… nghĩ rằng đã 10 năm nay Trung… Thế mà Trung chạy trốn nó… Đợi mãi, Lan uống cạn cốc vang của mình rồi tưới cốc rượu còn lại lên bức tượng phỗng bằng sứ rất to, làm tượng ướt như tắm.

Sương đêm làm anh tỉnh lại như vừa qua một cơn sốt. Chừng quá nửa đêm, Trung trở về căn hộ thấy Lan vẫn ngồi trên sofa, hai mắt mọng đỏ. Thậm chí nàng không nhìn anh. Trung lúng túng trong cảm giác có lỗi nhưng đã quả quyết. Anh đến bên Lan, ép môi lên bầu má mặn nước mắt của nàng, nói: “Anh đến thăm biết em làm ăn thế này là anh mừng rồi. Sáng mai anh phải ra ga sớm kẻo lỡ buổi làm”. Lan  đã bình tĩnh, đáp: “Vâng, nếu… phải thế. Em biết thế nào rồi anh cũng đi nhưng không ngờ sớm thế… Tình yêu của anh đối với em là thiêng liêng nhưng giá như nó trần tục hơn… em đỡ khổ. Đành để anh đi. Lebe wohl, mein Schatz!” (Vĩnh biệt người yêu quý của em). Nàng nói cái câu mà đáng lẽ sáng mai mới nói.

*

… Vào giữa mùa đông rét cắt ruột, dịp trước lễ Nôen, có một phụ nữ người Việt bó kín trong áo dạ đen tìm đến cái xó bị nước Đức bỏ quên, đứng trước cánh cổng gỗ sắp mục. Chị nhấn chuông đến dăm lần, mãi mới thấy bà lão tám mươi lọ mọ ló đầu ra ngoài khuôn cửa sổ lụp xụp.

- Cụ cho cháu hỏi thăm ông Trần.

- Ông Trần à? Tiếc quá, ông ấy không ở đây nữa. Ông ấy đi rồi làm già này mất một khoản thu đấy. Nhưng người sao tử tế mà đơn độc quá, còn đơn độc hơn cả bà lão như già.

- Thế cụ có biết ông ấy đi đâu không?

- Ông ấy đi đâu à? Già lơ đễnh quá quên khuấy không hỏi xem ông ấy chuyển đi đâu. Nhưng ông ấy hẹn thế nào cũng có  dịp về thăm già. Chỉ sợ già chẳng  còn sống tới lúc ông ấy về thăm thôi. Bà cụ cảm động thật sự khi nhắc đến “ông Trần” đồng thời cũng tận dụng cơ hội có khách để “giãi bầu tâm sự”.

Thấy tấm bìa nhỏ ghi tên “Trần Quốc Trung” còn gắn ngoài hộp thư, thiếu phụ run rẩy gỡ nó ra ngắm nghía, nhớ lại lời Trung: “Chỉ là hộp thư bỏ hoang…” Rồi chị nhét tên anh vào trong ngực, thầm nhủ: “Trong ấy cũng bỏ hoang đấy Trung ơi”.

… Đang lúc nản lòng chị đã bị một thứ tôn giáo hiện đại mê hoặc. Theo đấy dường như mọi người đều tự nguyện, đều là anh chị em, không phân biệt đẳng cấp, tuổi tác, nghề nghiệp, dân tộc… Đến khi phải thực hiện thủ tục nhập đạo: cởi trần tắm lên người một thứ nước thánh trước mắt các đồng đạo thì chị bừng tỉnh và ù té… Chị nhớ lại ông phỗng…

Là người của mọi thời, của mọi nơi, chị lo gì chuyện kiếm ăn, dù ở trên… sao Hoả  nhưng chị theo lời anh về nước. Không ở đâu bằng nhà, vả lại trái tim ấy mà bỏ hoang  mãi thì uổng quá. Chị có tìm đến nhà Trung thăm và đưa quà bảo là của Trung gửi về cho vợ con.n

P.K.T

(1) Sự kiện sáp nhập DDR vào Cộng hoà Liên bang Đức

(2) Honnecker: Cựu tổng bí thư DDR

(Báo Văn nghệ)

Về lại thiên đường

Lời bình của nhà văn Bảo Ninh

Tác giả của truyện ngắn này có lẽ chủ yếu là một người làm thơ.  Độc giả  cảm giác như vậy vì “Về lại thiên đường” có những nét thường thấy, có thể coi là ưu điểm, ở những truyện ngắn của các nhà thơ.  Truyện viết có văn, chữ nghĩa giản dị mà không sơ sài, câu cú khúc triết, sáng sủa, nhịp văn chậm nhưng không rời rạc và dông dài. Truyện ngắn đã cố gắng có một chiều sâu nội tâm nên  nội dung tuy không mới, cảnh ngộ của nhân vật trong truyện dường như  đã thấy ở nhiều truyện ngắn khác,  nhưng người đọc vẫn cảm được nét riêng trong tình cảm và suy tư của tác giả. Người đọc cũng cảm thấy, mặc dù mơ hồ, một bi kịch thứ nhì mà tác giả ẩn kỹ dưới câu chữ đang nhen nhóm lên trong số phận của nhân vật Chị.

Tuy nhiên, thiên hướng “làm thơ” của tác giả khi viết truyện ngắn này cũng khiến cho chất truyện ngắn của truyện phần nào đó bị nhẹ đi.

Tháng ba. Hoa gạo như những ngọn đèn thắp rực cả thung lũng. Từ trên núi cao nhìn xuống thấy chúng đứng tựa vào nhau hệt như một trái tim lớn, hừng hực và mãnh liệt. Sau một đêm, những xác hoa rải thẫm đỏ một góc vườn. Để sớm mai trở dậy, cầm chổi quét lá rớt, bà biết rằng lại đi qua một mùa xuân. Và khi ấy, như mọi năm, chị sẽ trở về.

Chị về vào lúc ngang chiều. Nắng xiên quá tàn lá đậu tràn xuống tóc, xuống vai chị. Từ xa bà đã nhận ra chị. Bà đứng bên gốc cây gạo, bà đợi. Rồi bà cầm lấy chiếc túi xách từ tay chị than: “Nắng nôi quá! Mà đường xa quá là xa”.

Chị im lặng bước theo bà vào nhà. Mọi thứ vẫn như xưa với mùi ẩm mốc quen thuộc và tiếng mọt nghiến âm u. Chỉ những đồ đạc mãi già nua đi theo màu tóc bà. Bà dọn lại bàn thờ, thắp thêm hai nén nhang. Từ trên cao, anh nhìn xuống chị bao dung và hiền từ. Bà lầm rầm khấn vái, những vòng hương toả tròn trên đầu. Rồi quay qua phía chị, bà bảo: “Thôi ra đây mẹ lấy nước cho mà uống. Sao mà lại nắng đến thế chứ, mới chớm mùa kia mà”.

Bà lật đật kéo chiếc quạt điện đầy bụi trong góc nhà, những đoạn dây bị chuột cắn nham nhở. “Thôi chết, đành phải đợi thằng Nguyễn. Cái con chuột quỷ quyệt cái gì cũng  nhai được. Mặc xác nó, ra đây mẹ quạt cho. Quạt mo cũng mát cả mấy ngàn năm rồi đấy chứ”. Chị ngoan ngoãn ra ngồi bên bậu cửa. Trời trong và xanh ngắt. Phía xa kia là các nương chè đang kỳ thu hoạch nhấp nhô những bóng nón trắng nghiêng dài. Bà quạt mạnh, vô tình chạm phải vết thương nơi cánh tay chị. “Nhà Vĩnh làm sao thế này?’- tiếng bà thảng thốt như tiếng chuông rơi. Chị ngồi lặng im, nước mắt rớt ướt vai áo bà. Lần nào về chị cũng thấy mà mặc tấm áo này, chẳng biết áo bạc vì mồ hôi, vì nắng hay vì mưa.

- Mẹ đã bảo mình dẫu gì cũng thân đàn bà con gái mải miết với công việc săn đuổi, chẳng hợp tí nào. Có chuyện gì chị cứ kể mẹ nghe.

Chuyện của chị thì dài và buồn lắm, chị chẳng muốn bà chất thêm lo lắng trong mình. Chị lại nhìn bà, khuôn mặt già nua đến nỗi chẳng thể già hơn. Đi quá nửa đời người, nếm đủ mùi cơ cực rồi mà mỗi khi trở lại chốn này chị vẫn thấy mình như trẻ dại. Mọi sự bon chen, bươn chải đã ở quá xa nơi này. Chị đi miết, rồi mỗi năm đôi lần về chớp nhoáng, khi bà chưa kịp quen sự hiện diện của chị trong nhà thì chị đã lại ra đi. Vậy mà bà vẫn ra vào với ngôi nhà quá rộng để đợi chị về. Chị tự hỏi mình không biết bà lấy đâu sức lực để miết mải chờ đợi từ giữa xuân thì cho tới khi mắt mờ, chân chậm. Ký ức bà hằn sâu những cuộc ra đi biền biệt và những chuyến trở về chớp nhoáng, vội vàng. Mỗi năm bà làm hai lần giỗ, lau lại hai khung ảnh đã ố vàng trên bàn thờ. Tuần tự tháng. Tuần tự ngày. Tuần tự.

Bà lại nhìn chị, chép miệng:

- Chậc, không hiểu nổi chị em bay, đi hết tháng hết năm, về được vài ngày lại bưng bít hết chuyện này qua chuyện khác. Mẹ già rồi, buồn đau mẹ chịu đựng được mà.

Mẹ chịu đựng được. Nhưng vết thương hôm nay chỉ là dư chấn của nỗi đau năm năm về trước. Năm năm ngỡ là dài, hoá gần như gang tấc. Nó đủ để một cậu bé như Nguyễn lớn lên thành một chàng trai. Nhưng nó chưa đủ lực để vực chị lên sau những gì đã mất. Ngày anh hi sinh chị rõ hơn ai hết. Khi ấy Nguyễn còn nhỏ, Nguyễn giận chị đã đẩy anh vào cuộc đấu không cân bằng. Làm sao Nguyễn hiểu được đã là nhiệm vụ thì không thể nói chuyện cân bằng. Cuộc đời thật khó lường và khắc nghiệt. Để đến nỗi tới tận bây giờ chị vẫn còn giữa bộn bề trăm mối riêng chung. Hôm qua chị xuống trường báo cho Nguyễn về ngày giỗ anh, chị nhận ra Nguyễn đã thành người lớn. Và chị giật mình khi Nguyễn mang nhiều vóc dáng của anh. Chỉ khác là Nguyễn không cười với chị, chị lầm lũi quay vào. Hôm ấy chị đã khóc, làm sao để cho Nguyễn hiểu rằng phía sau nụ cười của chị là cả những bão dông?

Trên cao, anh vẫn hiền lành nhìn chị. Chiều đã xuống thấp lắm rồi. ừ,  hôm ấy cũng như hôm nay, trời đang tàn dần độ cuối tháng ba. Đơn vị nhận nhiệm vụ đi bắt toán cướp tiệm vàng . Anh nói để chị ở nhà. Nhưng chị lại xin đi chỉ vì chị lo cho anh. Sự đời sao lắm khắc nghiệt khi đưa chị đối mặt với tên cướp. Hắn tên là Quân. Quân là bạn của anh, của chị từ lâu lắm rồi. Quân thương chị từ khi tóc chị còn bỏ xấp xoã đi ngang ngõ nhà Quân. Nhưng chị chỉ thương anh. Ngày anh cưới chị, Quân bỏ đi. Tưởng Quân đi làm ăn, ai ngờ... Quân lao đến, định chụp lấy tay chị. Nhưng anh đã kịp hạ gập chân hắn bằng một phát đạn. Và chị lịm đi khi nhìn Quân chĩa thẳng súng vào ngực anh nhả đạn. Rồi Quân bỏ chạy. Đơn vị lùng Quân suốt mấy tháng trời. Quân biệt tăm từ đó, mặc cho lệnh truy nã giăng giăng khắp nơi. Năm năm, ai ngờ Quân lại trở về chính con phố ấy để gây án tại một cửa hàng điện thoại di động. Chị lại xin đi. Nếu lần này để xổng Quân chị sẽ làm đơn ra khỏi ngành. Sau nửa tháng truy tìm, chị cùng đồng đội cũng tóm được Quân tại một nhà chứa trá hình. Chị còng tay Quân vào tay mình. Quân kéo chị dập mạnh xuống cầu thang. Tay chị không nhói buốt. Quân thương chị mà sao Quân toàn gây đau đớn cho chị, để bây giờ có còn ai băng vết thương này cho chị nữa đâu? Chị gượng dậy, cầm lấy khẩu súng. Mắt Quân nhìn chị cháy rực, căm giận và yêu thương. ở cái khoảng khắc ấy, chị chợt nhận ra dù sao trong Quân vẫn còn hình bóng của một con người.

Chuyện của chị dài và buồn như vậy đấy, liệu mẹ có hiểu hết được không? Mẹ hỏi chị vào lúc đầu óc chị bung xung nhất. Ngày mai là giỗ anh rồi. Mẹ đi ra ngoài từ lúc nào. Khi chị quay lại đã thấy bà khẽ khàng: “Thôi, bỏ hết đi, ra gội đầu cho nó nhẹ mình”.

Chị ra giếng gội đầu, mùi bồ kết đã theo chị từ lúc chị về đây làm dâu. Ngày ấy chị hay đun nước cho cả nhà gội đầu. Những ngày đó sao mà hạnh phúc. Sau này trong mải mốt công việc, chị chẳng còn thời gian để lưu tâm đến điều đó nữa. Nhưng mỗi lúc ngồi bần thần nghĩ ngợi, chị mới ngộ ra rằng hạnh phúc đến từ những điều rất đỗi giản đơn. Như lúc này đây, chị đang ngồi quay tóc cho chóng khô. Tóc chị vẫn còn xanh lắm, kề bên tóc mẹ bạc như một đám mây mỏng manh phủ xuống đầu. Tự lòng, chị thấy yêu thiết tha mảnh đất này dẫu chị chẳng sinh ra ở đây nhưng được già đi và thao thức cùng nó. Chị đã sống những ngày ngập tràn hạnh phúc ở chốn này. Chị nhớ ba cây gạo đỏ, những vạt cúc quỳ vàng hoang dại bốn mùa dọc những lối đi. Chị nhớ Nguyễn của những buổi chiều xưa, ngồi hát một mình những bản tình ca nho nhỏ. Và chị biết mình mang nợ. Đất này, người này đã là một phần máu thịt của chị rồi.

Sau bữa cơm chiều, chị đi mời họ hàng. Hơn ba chục tuổi, năm lần chị làm giỗ chồng. Chị đi giữa những lối mòn trong thôn, thấy trời sáng trăng đẹp như một bức vẽ. Ngày xưa chị đã từng đi trong trăng như thế này từ đêm cho tới sáng. Ngày đó có anh ở bên. Còn bây giờ bình nguyên chỉ có trăng nhìn chị.

Chị về tới nhà thì trời đã khuya. Bà nằm quạt trên giường, chiếc đài bán dẫn phát đi bản dân ca cổ, bài ca về người đàn bà lặn lội, tảo tần. Chị nằm bên bà, ngoài kia trăng cứ len lén nhìn khiến chị khó ngủ. Cái dáng tong teo của bà cũng trăn trở không yên.

- Nhà Vĩnh này - cuối cùng bà cất tiếng - đời người đàn bà nó qua nhanh như cơn gió, sớm tóc xanh chiều đã bạc đầu. Người mất đi thì không sống được, nhớ nhau thì để trong tâm.

Chị ôm lấy bà. Lúc nào bà cũng thấu hiểu và yêu thương chị nhiều quá. Gia đình người ta cũng đã đặt vấn đề với chị. Một anh đồng nghiệp goá vợ, một con. Người ta đã qua cái thời yêu mê cuồng dại, chỉ cần có người chăm sóc gia đình. Chị cũng thèm làm một người mẹ. Nhưng mỗi khi về lại, nhìn lên hình anh thì chị lại thấy hết thảy đều đã hoá phù vân. Anh ra đi vào lúc chẳng ai ngờ, để lại cho chị một tình yêu vượt mọi giới hạn và chị là của anh, mãi mãi. Tình yêu chẳng ai lý giải được. Mà lý giải cũng chẳng để làm gì. Chị ôm chặt lấy bà. Ngoài kia trăng cứ sáng. Hình như có cả sương mưa.

Cuối cùng thì người đàn ông duy nhất còn lại cũng trở về. Khi hiểu được ngọn ngành câu chuyện thì cậu chẳng còn ở tuổi 15. Nguyễn muốn xin lỗi chị dâu. Nhưng chị lại tất tả đi rồi. áo chị xanh, xanh như nền trời vậy. Nguyễn đứng nhìn hút theo bóng chị. Mẹ ra níu tay cậu lại: “Thôi đợi đến sang năm”.

(Văn nghệ Trẻ)

Ngày về

giương cặp kính cận chằm chằm nhìn qua cửa sổ, nét mặt đầy lo lắng:

- Có gì trục trặc mà phải hạ cánh khẩn cấp xuống đây hả mẹ?

Người phụ nữ cỡ ngoài bốn mươi tuổi, khuôn mặt đầy đặn phúc hậu, nước da trắng hồng như người châu Âu, quay lại nhìn con mỉm cười lắc đầu:

- Không có gì trục trặc cả. Đến nơi rồi.

Tuấn ngơ ngác:

- Sân bay thành phố mà hoang sơ vắng vẻ thế này à?

Người phụ  nữ nét mặt hơi buồn, gật đầu:

- Hồi chiến tranh, đây là sân bay dã chiến dành cho máy bay quân sự khi gặp sự cố đáp xuống khẩn cấp. Sau hòa bình, người ta sửa chữa và nâng cấp đường băng chuyển thành sân bay dân dụng. Có chỗ cho máy bay hạ cánh đưa mẹ con mình về đây là hạnh phúc lắm rồi.

- Nhưng chiến tranh đã kết thúc gần ba chục năm rồi kia mà?

Người mẹ thở dài lắc đầu:

- Chừng ấy vẫn chưa đủ để hồi sinh một đất nước gần như bị hủy diệt toàn bộ… Thôi, đứng dậy lấy hành lý xuống đi con.

Một đám người ăn mặc đủ kiểu ào lại tận chân cầu thang máy bay

chào mời rối rít:

- Mẹ con bà về đâu để em rước đi. Xe em xịn lắm.

Tuấn nắm chặt chiếc cặp khóa số trong tay lùi lại một bước. Biết rằng chẳng có ai ra đón mình nhưng Chi vẫn đưa mắt nhìn khắp sân bay một lượt rồi buồn bã quay lại, chỉ vào người thanh niên khá trẻ, ăn mặc lịch sự:

- Anh lái xe tắc xi à?

- Vâng, thưa bà.

- ở Vinh bây giờ khách sạn nào đầy đủ tiện nghi nhất?

Anh thanh niên rút tấm bản đồ du lịch bằng bốn trang giấy học trò giăng ra trước mặt khách:

- Hai mươi bảy khách sạn tất cả trong thành phố, đó là chưa kể bốn mươi mốt khách sạn lớn nhỏ dưới Cửa Lò, chỉ cách đây mười tám cây số. Trước đây, Kim Liên và Hữu Nghị là hai khách sạn sang trọng nhất. Nhưng bây giờ, chỉ có Phương Đông là hảo hạng. Tôi sẽ đưa bà về đó và chọn căn phòng mà các nguyên thủ quốc gia thường ở khi đến thăm tỉnh này.

Chi đỏ mặt lắc đầu:

- Chẳng cần đến thế đâu. Tôi chỉ ở chỗ nào trung tâm thành phố, tiện nghi đầy đủ và đi lại thuận lợi là được.

Tuấn thảng thốt:

- Kìa mẹ, sao chúng ta không về thẳng nhà mình mà còn ở khách sạn làm gì?

Chỉ tay vào mấy cái va li lớn ra hiệu cho người thanh niên mang lên xe, Chi quay lại nhìn con:

- Mấy ngày qua, mẹ con ta đã bay hàng vạn cây số, tăng-dít qua mấy sân bay mệt mỏi và bẩn thỉu lắm. Mẹ muốn có chỗ tắm giặt, nghỉ ngơi thoải mái lấy sức đã, không thể về quê trong tư thế nhếch nhác được.

Tuấn miễn cưỡng xách chiếc cặp số trong đó có chiếc máy tính xách tay đời mới nhất mà cậu không rời nó suốt cả chuyến bay.

Chi không dám thú nhận với con là chị đã quên mất đường về nhà mình. Gọi là “nhà mình” cho nó oai, chứ thực ra, lúc Chi bế con ra đi, nó chỉ là một căn phòng cấp bốn trong khu tập thể trường Đại học. Tất cả các phòng không có cửa sổ. Buổi tối mùa hè, đóng cửa là phòng kín bưng như trong quan tài. Những đêm mất điện, đám trẻ cứ giãy đành đạch như cá rô mắc cạn. Mùa mưa thì trong nhà cũng như ngoài sân, nước chảy tong tong. Chiếc tăng nhựa tự tạo bằng bốn bao ni lông đựng gạo của Trung Quốc thời giúp ta đánh Mỹ dán lại, chỉ che đủ cái giường cho ba người nằm khỏi ướt. Khốn nỗi, những giọt mưa từ nóc nhà rơi xuống cứ lộp bộp suốt đêm trên tấm tăng như tiếng mõ cầm canh, thật khó chịu. Ngột ngạt thế nhưng chưa tối, nhà nào cũng đóng sập cửa để làm đủ thứ nghề phụ bất đắc dĩ: nấu mật mía với bột sắn làm giả kẹo Hải Châu hoặc cuốn thuốc lá điếu sợi Lạng Sơn trộn vào thuốc lá Điện Biên… Mờ sáng, từ khu tập thể này, các cô giáo cứ kè kè một bọc tong tả đạp xe đi khắp thành phố giao xong hàng mới sấp ngửa đến trường. Mấy ông cán bộ giảng dạy đại học, ban ngày lên lớp đạo mạo thế nhưng tối đến là đánh trần, chỉ vận độc chiếc quần xà lỏn dạng chân nhồi kẹo bột cho vợ hoặc phùng mồm ngậm rượu pha quế chi và thảo quả phun phì phì vào mẹt thuốc lá sợi ủ cho dậy mùi thơm… Cả khu tập thể duy nhất có một người không bao giờ ngó ngàng đến nghề phụ của vợ, đó là thầy giáo Dự, chồng Chi. Người ta thường gọi ông bằng cái biệt hiệu có từ thời sinh viên: đại úy gàn. Nghe đâu suốt bốn năm học đại học, anh chàng chỉ mặc duy nhất một bộ đồ lính. Cả lúc lên lớp vẫn có cái bát sắt B52 và đôi đũa tre giắt bên hông. Hết giờ học là ào xuống nhà ăn, nuốt vội mấy bát cơm rồi về phòng đóng cửa đọc sách. Bây giờ, trừ những buổi lên lớp giảng dạy, về nhà ông có thể quên ăn mà còng lưng dán mắt suốt ngày vào đống giấy đủ cỡ đủ màu bỏ trong cái bồ dân công hỏa tuyến ngày đánh Pháp bố ông mang về. Đó là bản thảo công trình khoa học Nghiên cứu hệ phù du trong nguồn nước sông Lam để phát triển nguồn tài nguyên cá đặc chủng. Theo phát hiện của ông, đặc điểm địa lý và sinh thái vùng Nghệ Tĩnh đã tạo ra ở lưu vực sông Lam nhiều loại phù du đặc biệt, nuôi sống những loài cá quý hiếm không đâu có. Cho đến nay cá sú vàng cả nước chỉ mới phát hiện duy nhất ở sông Lam. Giá trị khoa học và kinh tế của nó rất cao, một ki lô cá tươi tương đương một cây vàng. Ông đang ấp ủ giấc mơ thuần dưỡng và cho sinh sản nhân tạo giống cá này rồi đưa vào những cái lồng đặc biệt thả xuống khúc sông có nguồn nước mặn lợ dưới cầu Bến Thủy, nơi người ta vẫn thường đánh bắt được những con cá sú vàng nặng tới vài trăm ki lô. Đến lúc đó, mỗi năm chỉ cần đánh bắt khoảng hai trăm con cá sú vàng bán ra nước ngoài thì đủ tiền mua sáu mươi vạn tấn lương thực nuôi sống toàn bộ dân xứ Nghệ… Nghe ông thuyết trình đề án khoa học, ai cũng phì cười. Lúc đó cả Nghệ Tĩnh đang nháo nhào chạy gạo. Năm nào ăn Tết xong là thường xuyên có một vài vị lãnh đạo tỉnh túc trực Hà Nội để xin tiền và xin chỉ tiêu xăng dầu vào Nam mua gạo. Có lần một vị lãnh đạo ở Trung ương gắt: Ngoài này hết tiền rồi, chẳng có đâu mà cho mãi. Về tỉnh xem có gì bán được thì bán đi mà mua gạo...

Thằng Tuấn hồi ấy đã hơn một tuổi nhưng chưa biết đi. Lúc sinh nó, ngôi thai không thuận, phải mổ. Vết thương của Chi nhiễm trùng, phải tiêm nhiều kháng sinh, khô sữa. Thằng Tuấn bị suy dinh dưỡng nặng, chân tay khẳng khiu như ống giang, cái bụng thì to đùng, trong veo như bong bóng lợn sề. Ban ngày gửi nó ở nhà trẻ, Chi còn đi dạy và làm được một số việc vặt. Tối đến vừa đói sữa vừa suy tì vị, nó cứ khóc è è như tiếng nhị của người mù. Phải dỗ dành đủ thứ và ru đến khản cổ, nó mới chịu đi ngủ. Lúc đó Chi mới quáng quàng vào bếp nấu được mẻ kẹo. Có bữa mật đang sôi già, sắp thành đường, phải đánh luôn tay cho khỏi cháy khét thì bất ngờ thằng Tuấn thức giấc. Chi đành tính nước liều, ấn con vào tay chồng để cứu nồi kẹo khỏi bị hỏng. Ban đầu, Dự để con ngồi chông chênh trên cái đầu gối xương xẩu của mình rung rung cho nó ngủ và tiếp tục công việc. Nhưng khi thằng Tuấn cứ vặn vẹo khóc và trượt khỏi đầu gối thì Dự nhẹ nhàng mở cửa bế con ra đặt ngoài bờ rào rồi điềm nhiên quay vào bàn tiếp tục viết lách. Xong mẻ kẹo không thấy con khóc, Chi mừng thầm nhưng lại giường chẳng thấy con đâu. Chi ngơ ngác hỏi. Dự vẫn dán mắt vào chồng giấy, lơ đãng chỉ tay ra bờ rào. Chi hoảng hốt xách đèn ra sân vừa khóc vừa hét toáng lên. Cô Huệ dạy tâm lý học, đã ngoài bốn mươi, vẫn còn độc thân, ở gian cuối dãy nhà đẩy cửa chạy ra kéo trượt Chi vào phòng mình, chỉ vào màn:

- Tôi đi họp công đoàn về, thấy nó gục bên bờ rào, nước mắt nhòe nhoẹt nhưng tiếng khóc đã khản đặc nên chẳng ai nghe cả. Người nó lạnh ngắt như tảng băng. Tôi vội bế nó vào phòng, cho uống hết một cốc sữa nóng là cu cậu lăn ra ngủ. Thôi, cứ để nó ngủ với tôi cũng được.

Chi gục đầu vào vai Huệ khóc rưng rức: Thật khổ thân em, có chồng cũng như không. Anh ấy cứ như người từ hành tinh khác đến. Thời buổi khó khăn khốn đốn này mà chẳng bao giờ để mắt đến sự nheo nhóc đói khát của vợ con, suốt ngày cứ sấp mặt vào cái công việc đếm cá dưới nước ấy. Thà một mình như chị còn sướng hơn... Huệ phẩy tay: Hơn cái nỗi gì. Có được lão đàn ông trong nhà, dù hắn có vô tích sự chẳng làm gì giúp mình thì cũng được cái neo thuyền cho khỏi chòng chành. Ôi dào thà cứ chòng chành còn hơn neo vào gốc gỗ mục... Rồi có ngày phải nhổ neo thôi chị ạ... Bậy nào, lão ấy là mẫu người của thế kỷ Hai mươi mốt đó. Chi cười nhạt: Khi ấy mẹ con em đã hoai xương lâu rồi...

Hè năm sau, chắt lót được ít tiền, Chi bế con vào Vũng Tàu, đánh tiếng với chồng là đi thăm một cô bạn chứ thực ra nghe nói trong ấy có nhiều chuyên gia dầu khí nước ngoài đang làm việc, cần phiên dịch. Chi muốn tìm một việc làm vừa có đồng lương sống được vừa có điều kiện trau dồi thêm vốn ngoại ngữ, lại thoát được cảnh bế tắc trong gia đình.

Hết hè, vào năm học mới, chẳng thấy Chi đến trường, Ban Giám hiệu ra thông báo đào nhiệm và gửi lên Sở Giáo dục đề nghị cắt biên chế. Giám đốc Sở là bạn học cũ của Dự, trước khi phải làm cái việc bất đắc dĩ, đã đến tận nhà anh hỏi han cặn kẽ. Dự thản nhiên lắc đầu: Chẳng biết mẹ con cô ấy đi đâu. Được cái vài tháng nay mình làm rất nhiều việc vì có một khoảng không gian chín mét vuông yên tĩnh tuyệt đối, không bị ai quấy rầy... Giám đốc Sở chán ngán lắc đầu trở về.

Hai năm sau, bất ngờ Dự nhận được lá thư từ nước ngoài gửi về. Nhận ra nét chữ mềm mại của Chi, Dự rất mừng vì cô ấy còn dám đi xa hơn cả sức tưởng tượng của anh. Nhưng vừa bóc thư, thấy  ngay dòng chữ trên cùng: Califoocnia - Hoa Kỳ, ngày... Dự không đọc tiếp, mà vò lá thư ném vào sọt rác. Một vài lần phòng tổ chức cán bộ nhà trường đến hỏi Dự về chuyện vợ con vượt biên sang Mỹ. Dự bực dọc trả lời: Cần gì các ông cứ viết thư hỏi cô ấy. Chúng tôi cắt đứt quan hệ với nhau lâu rồi. Mấy năm nay, các ông có thấy thư từ quà cáp gì từ nước ngoài gửi cho tôi không? Cái đó thì cả trường ai cũng thừa nhận. Từ ngày vợ bỏ đi, Dự không lui tới ai, ngược lại, anh cảm thấy thanh thản hơn để lao vào công việc nghiên cứu. Hàng ngày, ngoài giờ lên lớp, anh lại chụp chiếc mũ lá rách mướp lên đầu và bộ quần áo bộ đội bạc phếch xuống đánh bạn với những thuyền chài dọc sông Lam, tiếp tục công trình nghiên cứu của mình. Thỉnh thoảng có một người duy nhất thường thư từ và gửi cả tiền cho Dự. Đó là cô bạn cùng học đại học và là người yêu cũ hiện đang dạy ở Đại học Đà Lạt. Tình cũ không rủ mà đến, ai cũng nghĩ thế và mừng thầm cho Dự... Chẳng ngờ rằng sau nhiều lần gửi thư về mà không nhận được một dòng hồi âm nào của Dự, Chi đoán là anh bực và giận cô nên đành phải gửi thư và tiền về cho Hương, người yêu cũ của Dự ở Đà Lạt, kể hết mọi chuyện éo le của mình và nhờ Hương bí mật giúp đỡ Dự để anh có điều kiện hoàn thành công trình nghiên cứu khoa học, cho dù Chi biết nó rất ảo tưởng...

Đứng trên tầng thượng của tòa khách sạn mười lăm tầng, lia mắt ra bốn phía, Chi thấy choáng ngợp thật sự. Mọi dấu vết của cuộc chiến tranh hủy diệt đã bị xóa hết. May còn có ngọn núi Phượng Hoàng mọc giữa thành phố, giúp Chi nhận ra vị trí của trường Đại học, nơi ở cũ của mình. Và hình như chỗ khách sạn này trước kia là cửa hàng ăn uống mậu dịch, chuyên bán cơm theo tem phiếu, chỉ có hai món bán tự do là phở bí ngô và khoai khô xéo đậu lạc... Phía sau cửa hàng là mấy cái hố bom sình nước có rất nhiều bèo tây. Một lần nhân ngày Quốc tế các nhà giáo, một phụ huynh học sinh lớp Chi dạy là cửa hàng trưởng ở đây đã mời các thầy cô trong trường đến liên hoan một bữa. Hôm ấy, tiết cuối không có giờ, Chi tranh thủ đạp xe đến cửa hàng sớm hơn, mang chiếc bì gai sọc xanh ra hố bom sau cửa hàng tranh thủ vớt bèo tây về nuôi lợn. Chẳng biết vì làm quá sức hay vì đói lả mà bỗng dưng Chi thấy xây xẩm mặt mày, chân tay bủn rủn rồi ngã khuỵu trên bãi cỏ, tuột dần xuống hố bom... Tan học, một nhóm học sinh gái đi lối tắt sau trường ra đường nhựa, khi ngang qua hố bom, thấy một người ngoi ngóp dưới nước, các em vội chạy lại kéo lên. Bất ngờ nhận ra cô giáo dạy ngoại ngữ lớp mình, liền dìu cô về nhà. Cô thoát chết nhưng mất bữa liên hoan...

Lạ thật, vì đói khổ, vì cơ cực phải bỏ nơi này đi kiếm sống. Nhưng ở nơi sung túc giàu sang, khi nghĩ về quê lại nhớ nhất là những chuyện nhọc nhằn. Chẳng biết bây giờ anh sống ra sao? Có còn ở căn nhà cũ nữa không? Đã hơn hai chục năm, không có dòng thư nào nhưng Chi tin rằng anh vẫn mong và chờ mẹ con Chi về. Những đồng tiền ít ỏi mình chắt lót gửi về có giúp anh hoàn thành được công trình khoa học mà anh rất say mê ấy không?

Người lái xe ôm cố ghì tay ga, cho xe chạy thật chậm để bà khách nhận ra nơi ở của mình. Đã gần một tiếng đồng hồ loanh quanh trên mấy trục đường bê tông rồi rẽ sang các tuyến đường nhựa, đường đá, sục vào các hẻm đường đất vẫn không thấy người ngồi sau xe bảo dừng lại chỗ nào. Anh lái xe phải nhắc khéo:

- Chị cố nhớ lại tên đường hoặc khối xóm nào thì mới tìm được chứ loanh quanh thế này khó lắm...

- Hồi ấy vừa kết thúc chiến tranh, làm gì có tên đường. Chúng tôi là những người đầu tiên được tỉnh điều về phục hồi trường Đại học. Tôi chỉ nhớ mang máng trường ở mé đông đường Quốc lộ, còn khu tập thể của giáo viên thì ở mé tây, giáp chân núi. Ngày nghỉ, chúng tôi thường kéo nhau lên núi bứt cây sim cây móc về làm cái đun.

- Nhưng ngọn núi này dài hơn cả cây số, chị cố nhớ ở quãng nào?...

- Hồi ấy núi còn trọc lốc nên tôi nhớ rất rõ chỗ khu tập thể dóng lên là cái eo lõm mà người ta thường gọi là dấu chân ông khổng lồ...

- Đích thị là khối 4 rồi. Ta vòng sang đường Bùi Thị Xuân chắc hỏi được.

Ông lão gật đầu xác nhận trước đây có mấy dãy nhà tập thể  ở quanh cái hố bom tấn tạo thành ao rau muống chỗ này. Nhưng dạo sốt đất, người ta đã hè nhau lấp ao lấn đất bán hết. Mấy dãy nhà tập thể cũng bị cắt ra từng ô chia cho các gia đình. Thầy Dự thuộc hộ độc thân, không được chia đất, phải sang ở chung trong khu tập thể sinh viên...

Người lái xe ôm reo lên:

- May quá. Vậy là bác có biết thầy Dự?

Ông lão nheo mắt cười cười:

- Ai là dân gốc ở đây hoặc hồi cư về hồi đầu hòa bình thì đều biết ông Dự, chỉ vì ông ta nổi tiếng gàn nhất trường Đại học này. Dạo đang cơn sốt đất, ông ta có một công trình nghiên cứu gì đó nghe nói có giá trị lắm, tỉnh thưởng cho một suất mặt tiền ngoài phố nhưng ông ta không nhận, một hai xin cho được vào trong chân núi. Ai cũng tiếc cho ông và chê ông thật dại. Giá cứ nhận rồi bán đi, lấy tiền vào trong núi xây được mấy nhà tầng chứ lị...

- Vậy là bây giờ thầy Dự vẫn ở trong ấy? - Thấy ông lão cứ cà kê câu chuyện, anh lái xe ôm vội cắt ngang. May mà ông lão không tự ái.

- Chắc là chị muốn nhờ thầy Dự kèm cặp thêm cho con thi vào đại học phải không? Ông ấy giỏi, ai cũng nhờ nhưng khái tính, chẳng mấy khi nhận giúp ai đâu. Chị phải thật mềm mỏng, nói sao cho thật cảm động để ông ấy mủi lòng chứ đem chuyện tiền nong giá cả ra trước là ông ta đuổi thẳng cánh đó. Cứ đi hết con đường này, rẽ trái, vào ngõ thứ ba, có cái cổng như cổng chùa, đích thị là nhà ông ta...

Như một vận động viên điền kinh, dồn hết sức để vượt lên nhưng khi đã chạm đích thì chân tay rã rời chẳng muốn cất bước nữa. Người lái xe ôm đã đi lâu rồi mà Chi vẫn thẫn thờ trước hai cánh cổng im lìm,  không dám nhấc tay ấn chuông. Ai sẽ hiện ra sau cánh cổng?

- Chào cô. Hình như cô đến gặp thầy Dự?

Chi giật mình quay lại. Một cô gái trạc ngoài hai mươi, thon thả và duyên dáng trong bộ áo dài trắng muốt vừa dừng xe trước cổng, cất tiếng chào khách rồi vội vã mở cặp sách lấy chìa khóa luồn tay qua cái lỗ tròn nho nhỏ mở khóa đẩy xe vào. Mọi động tác thuần thục nhanh  nhẹn chứng tỏ cô đã sống lâu trong ngôi nhà này. Cô ta là ai? Các em gái và họ hàng của Dự, Chi biết hết, không có ai ở độ tuổi này. Dáng dấp này có thể là cô giáo hoặc một sinh viên sắp ra trường. Nếu Dự lấy vợ ngay sau ngày mẹ con Chi ra đi cũng không thể có con gái lớn thế này được... Bỗng nhiên Chi thấy rã rời chân tay. Mà cô gái này thật lạ, hoặc là vô tâm hoặc rất kiêu kỳ, không thèm mời khách vào nhà. Đẩy chiếc xe đạp vào dựng giữa sân, cô vội vã vào nhà thay quần áo dài bằng một bộ đồ ngắn rồi trở ra sân mở máy bơm xách vòi đi tưới cây.

Chi uể oải bước chân qua cổng vào sân. Quanh nhà là một khuôn

viên khá rộng, đến cả ngàn mét vuông. Rất nhiều loài cây ăn quả đã cao lớn giao cành với nhau tạo thành bóng râm rợp mát quanh nhà. Trước sân là vô số cây cảnh được trồng trong các chậu lớn. Đang giữa mùa nắng mà vẫn nở đầy hoa thế kia chứng tỏ chúng được chăm bón rất công phu. Cuối sân, dưới gốc bốn cây xoài lớn là bể cá cảnh khổng lồ, sức chứa vài ba khối nước. Ba chiếc máy tạo ô xy đặt chìm trong bể, tạo vô số bọt sủi tăm dày đặc, che khuất lấp đàn cá... Chi không thể tin đây là nhà Dự. Một người nổi tiếng tuềnh toàng, không bao giờ để tâm vào chuyện ăn mặc hoặc bài trí nhà cửa thì làm sao có thì giờ chăm sóc cả khu vườn, bể cá và vô số cây cảnh thế này? Chủ nhân của ngôi nhà này phải là một người về hưu còn khỏe mạnh hoặc một tay giàu có nhàn nhã thích ăn chơi. Chả lẽ như ông già kia nói, công trình khoa học Dự lao tâm khổ tứ mấy chục năm, đã hoàn thành, được trọng thưởng, trở nên giàu có, Dự chẳng màng đến nghiên cứu nữa, để hưởng thụ chăng? Và cô gái trẻ đẹp kia nữa... Cô ta vẫn mất hút đâu sau vườn với chiếc vòi phun nước.

Chi chán ngán ra khỏi cửa và bước thật nhanh như có ai đuổi phía sau. Trời xâm xẩm tối. Đường phố đã lên đèn. Chi vẫy chiếc tắc xi trở lại khách sạn.

- Kìa mẹ đi đâu về mà trông phờ phạc vậy?

Câu hỏi của Tuấn làm Chi giật mình, giả bộ cười cười:

- Mẹ tản bộ một vòng tìm mấy người bạn cũ...

- Thế bao giờ ta về nhà mình?

- Tối nay.

Tuấn nhìn đồng hồ  nghi ngờ:

- Mẹ có biết đã mấy giờ rồi không?

Chi bối rối:

- Ta vào ăn cơm rồi đi ngay...

Nếu một mình, Chi nhất quyết không trở lại nơi ấy nữa. Vẫn biết lỗi ở mình. Bỏ đi ngần ấy năm trời không tin tức, anh hoàn toàn có quyền lấy vợ khác. Nhưng nghĩ đến giây phút gặp lại anh, bên cạnh có một cô gái khác trẻ đẹp, Chi thấy buồn vô hạn. Hơn hai chục năm qua, sống ở một nơi dư thừa của cải vật chất và tự do, thoải mái trong quan hệ tình ái, một cô gái mới ở tuổi ba mươi, có học vấn, có nhan sắc, có việc làm tử tế như Chi khó lòng tránh khỏi sự quyến rũ của đàn ông. Nhưng Chi cố nén lòng chịu đựng, dồn tất cả công sức vào dạy tiếng Việt trong một cô nhi viện và biên dịch thêm sách báo để kiếm tiền nuôi con ăn học. Hy vọng một ngày nào đó, lấy được tấm bằng Cử nhân ở một trường Đại học danh giá, thằng Tuấn có thể kiếm sống một cách đàng hoàng ở nước Mỹ thì Chi sẽ trở về chịu tội với anh để những năm tháng cuối đời được sống thanh thản bên nhau. Chi sẽ bù đắp cho anh tất cả những gì mà hơn hai chục năm qua Chi chưa làm được. Khi đang sống trong cảnh đói khổ thiếu thốn đủ bề mà chồng cứ vùi đầu vào công việc nghiên cứu, không làm ra được đồng tiền bát gạo nuôi con thì Chi xếp Dự vào loại người lập dị, vô tâm, vô tích sự không chịu nổi. Nhưng khi sống ở một nơi đầy đủ vật chất thì Chi lại thấy có một người say mê nghiên cứu khoa học như chồng mình là rất hiếm. Hơn hai chục năm qua, mỗi lần nghĩ đến chồng là Chi lại nhớ câu nói của cô Huệ: lão ấy là mẫu người của thế kỷ hai mươi mốt. Và Chi cảm thấy rất tự hào về anh. Vậy mà bây giờ, khi mọi cố gắng mọi nỗ lực của Chi đã hoàn thành, đã tới đích vinh quang, thì ngược lại, Dự đã trở thành một con người hoàn toàn khác lạ: nhàn nhã trong một khuôn viên với thú vui là những cây những hoa, chim cá và... vợ trẻ. Chi sẽ là người thừa trong ngôi biệt thự xinh xắn ấy...

Chi quyết định tối nay sẽ cho thằng Tuấn về gặp lại bố. Rồi sau đó, ở hay ra đi là tùy nó lựa chọn. Còn Chi sẽ về quê sửa sang phần mộ của bố mẹ, thăm anh chị và bạn bè vài ngày rồi vĩnh biệt ra đi, sống nốt phần đời còn lại nơi đất khách quê người...

Xe vừa dừng lại cạnh chiếc cổng có mái cong như đình làng, Chi vội vã xuống xe, chạy lại ấn tay vào chuông điện một hồi dài rồi quay lại ra hiệu cho Tuấn xuống.

Hiện ra giữa hai cánh cửa sắt là một người đàn ông mái tóc bạc phơ nhưng dáng người đầy đặn và khuôn mặt căng tròn như một thanh niên. Ông bình tĩnh đưa mắt chăm chú nhìn người phụ nữ một lát rồi nở một nụ cười và cất giọng nhẹ nhàng, không có vẻ gì là ngạc nhiên cả:

- Em đấy à? Con đâu? Hồi chiều, nghe Ngọc kể lại, anh đã có linh cảm là em về...

Chi vẫn đứng yên, không chào hỏi chồng, mà quay lại với Tuấn:

- Bố đó. Con lại với bố đi.

Tuấn ngỡ ngàng ngắm nhìn người đàn ông một lúc rồi chạy lại ôm chầm lấy ông, miệng lắp bắp: bố bố. Dự cũng dang tay ra ôm con lắc lắc mấy cái rồi vuốt vuốt mái tóc rễ tre của Tuấn: Ra dáng đàn ông lắm rồi. Ăn cơm Tây có khác, mập và cao lớn hơn cả bố rồi đây này. Vào nhà đi con. Dự gỡ tay con, quay lại nhìn Chi: Em vẫn trẻ như xưa. Còn anh đã già gấp đôi ngày ấy...

- Anh đưa con vào nhà đi. Em đang có chút việc riêng với mấy người bạn. Vài hôm nữa em trở lại...

Dự dướn mắt ngạc nhiên trước câu nói lạ tai và sự hờ hững của Chi. Tuấn thảng thốt:

- Kìa mẹ, sao lại thế? Suốt mấy ngày qua mẹ vẫn nôn nóng mong sao về đến nhà kia mà?

Hình như Chi chẳng nghe con nói, vội vã bước lên xe giục chuyển bánh.

- Chắc mẹ đang có việc vội thật, cứ để mẹ đi. Ta vào nhà đã con.

Về đến khách sạn, chẳng thay quần áo, Chi nằm vật xuống giường khóc rưng rức. Thằng Tuấn đã gặp bố nó. Mọi việc thế là xong. Chi cảm thấy trống rỗng và tuyệt vọng vô cùng. Chi khóc như chưa bao giờ được khóc.

Gần một tuần sau Tuấn quay lại khách sạn. Chi thảng thốt nhìn con:

- Ăn uống kham khổ hay sao mà con gầy và đen nhanh thế?

Tuấn chạy lại ôm cổ mẹ, cười rúc rích:

- Không phải đâu. Gần một tuần nay con theo bố xuống thuyền đi dọc sông Lam. Có thiết gì ăn uống đâu mẹ. Công việc bận rộn lắm nhưng thích thú vô cùng. Bỗng anh chàng buông tay chằm chằm nhìn Chi rồi kéo lại cạnh cô bạn gái đang thập thò ngoài cửa:

- Mẹ ơi, đây là Ngọc, bạn gái của con...

Chi tròn mắt nhìn cô gái và nhận ra ngay người đã mở cửa cho mình vào nhà Dự hôm trước. Trong bộ sơ-vin màu đen, hôm nay trông cô càng trẻ đẹp hơn. Nhưng sao lại thế này? Chi ngơ ngác nhìn con.

Tuấn buông tay mẹ, lại đứng cạnh cô gái:

- Ngọc là sinh viên năm thứ tư khoa Sinh vật, học trò cưng của bố đấy.

Cô gái ngẩng mặt liếc xéo Tuấn một cái rất tình tứ rồi quay lại phía Chi:

- Chẳng phải học trò cưng đâu cô ạ. Nghe nói khóa nào thầy Dự cũng cho vài ba sinh viên nghèo nhất lớp về ở trong nhà thầy. Khóa này, chúng cháu có ba chị em là dân tộc Thái, ở tít mãi trên ngọn núi giáp Lào xuống đây học. Nhà nghèo lắm. Cũng may nhờ có thầy Dự cho về nhà thầy ở, không mất tiền trọ. Đổi lại, thầy giao cho ba chị em cháu phải đảm nhận công việc chăm sóc bể cá và vườn cây. Chúng cháu coi khu vườn và bể cá của thầy là nơi để thực hành các bài học trên lớp. Đó không phải là bể cá thông thường, mà là nơi hội tụ gần như tất cả các loài cá trong lưu vực sông Lam. Chỉ trừ giống cá sú vàng thầy chưa nuôi thành công trong bể.

- Nhưng con đã nhìn thấy giống cá đặc biệt ấy rồi. Nó đẹp và lạ lắm mẹ ạ. Nó chỉ sống ở khúc sông gần cửa biển, có vùng nước lợ và có những cái vực rất sâu đến vài chục mét nước. Bố chưa tạo được môi trường ấy trong cái bể kia. Còn một loài cá nữa trên sông Lam con rất thích là cá chình. Ngược với sú vàng, cá chình chuyên sống trong các hang đá trên khe đầu nguồn của nhà Ngọc đây. Vào mùa mưa, nó bơi ra sông Lam đẻ trứng. Những cái trứng li ti ấy bám vào rễ bèo tây hoặc rong rêu theo nước trôi lập lờ dọc sông Lam. Lúc ra đến cửa biển thì nó nở thành con. Những con cá chình bé nhỏ ấy bắt đầu làm cuộc hành trình vĩ đại là bơi ngược dòng sông hàng tháng trời để về với những hang đá trên khe đầu ngọn nguồn, sống với họ hàng nhà nó. Vì vậy giống cá chình rất khỏe và thịt rất thơm ngon, ăn vào miệng có mùi vị rất lạ như khi ta nhìn ngắm cô gái này. Vừa nói, Tuấn vừa hồn nhiên ôm choàng hai vai Ngọc làm cô gái đỏ bừng mặt.

Nãy đến giờ, gần như Chi chẳng nghe con trai nói gì. Đầu óc cô đang quay cuồng với bao ý nghĩ và cả thấy xấu hổ với sự ngộ nhận của mình về cô gái này. Bỗng Chi thấy rất vui trước những chuyện con trai vừa kể. Cô âu yếm nhìn con rồi nhìn Ngọc:

- Cháu thấy không? Mới có mấy ngày ở quê mà cậu ta đã thành thạo như dân vạn chài rồi đấy. Còn cô, à xin lỗi còn cháu, có thích thú với công việc của mình không? Cháu nhận Tuấn làm học trò, kèm cặp cho nó học Sinh vật nhé?

- Không đâu mẹ ơi. Hôm nay con đến đây để bàn với mẹ là con sẽ đưa Ngọc sang Mỹ học thêm môn quản lý kinh tế và phần mềm vi tính. Còn mẹ, ngay bây giờ phải trở lại nhà để giúp bố khi con và Ngọc đi vắng. Bố đang rất giận mẹ đấy...

Ngọc gỡ ra khỏi vòng tay của Tuấn, chạy lại nắm tay Chi:

- Cháu vô ý quá. Hôm đó đi dự buổi giao lưu với thanh niên thành phố về muộn, cháu vội vàng xách vòi ra vườn tưới cây cho kịp mà quên cả phép tắc không mời bác vào nhà. Chắc là bác giận cháu nên mới bỏ đi?

Chi quàng tay ôm riết cô gái vào lòng, mắt rưng rưng:

- Không đâu cháu ạ, bác đã bỏ lỡ mất hơn hai chục năm rồi.../

Thập tự hoa

Khi bước vào căn gác nhỏ, điều đầu tiên đập vào mắt anh là chiếc cửa sổ nhỏ xíu có vòm cong sát trên mái ngói. Căn gác đơn sơ không có vật gì đáng giá, trừ chiếc dương cầm khá cổ xưa, nơi cô bé học trò của anh loay hoay với các nốt nhạc.

“Chú Thắng biết không, mỗi vật trong nhà mẹ cháu đều đặt cho một cái tên. Cây đàn này là Suối, cái nệm kia là Êm Êm”. “Còn cái cửa sổ tí hon này là gì?”. “Mẹ cháu gọi nó là Mắt Bão”. Thắng nhìn qua khung cửa sổ nhưng anh chỉ thấy bầu trời bình an. Dáng vẻ cô bé khi bấm các phím đàn giống như nghịch vọc những hạt cườm hay vỏ ốc: lơ đãng, nghịch ngợm.

Đó là chuyện của hai năm trước, khi Thắng mới bắt đầu dạy nhạc nơi đây. Bây giờ bé Mi mười hai tuổi. Khuôn mặt đã thoáng ửng một vẻ đẹp digan với đôi mắt có lông nheo đen mướt và đôi môi dày thơ ngây. Ngược lại, người đàn bà mẹ đứa trẻ này dường như ngày một lặng lẽ, đằm thắm hơn, mặc những chiếc áo sẫm màu hơn. Rồi dường như Thắng chỉ còn nhìn thấy chị mặc một màu áo đen. Những chiếc áo đen cổ trái tim với cây thánh giá bạc dưới ngấn cổ xanh. Một người đàn bà cô quạnh, sống đạm bạc, lại dám mua đàn dương cầm và mời thầy về dạy cho con như một đại gia quý tộc. “Hồi nhỏ tôi không được học nên tôi trở thành người mù nhạc, vậy mà trớ trêu thay tôi lại thèm nghe nhạc vô cùng. Điều tâm nguyện của tôi là cậu làm sao giúp bé Mi sau này sung sướng hơn tôi”. Thắng hiểu vẻ bùi ngùi sau lời nói của người đàn bà: chị muốn con gái mình sẽ giàu có hơn chị bây giờ, nên đã chuẩn bị cho con đôi cánh để bay từ căn gác hẹp ra ngoài thế giới.

*       *

“Chú Thắng ơi, chú dạy cháu đàn bài này nghe. Cháu thích”.

Thắng nhìn theo ngón tay nhỏ trên trang sách đầy nốt nhạc. “Chú chưa dạy sao Mi biết mà thích?”

“Không phải Mi, mà mẹ. Thỉnh thoảng mẹ vẫn hát cho cháu nghe”.

Aventura, nghĩa là lãng du. Tự nhiên Thắng mỉm cười. Bài ca nói về những cuộc phiêu lưu, trong khi người đàn bà luôn tự giam mình trong một góc, bên cái khuôn dập tranh nho nhỏ. Chung quanh chị đầy những bức tranh lụa xinh xắn mà cứ hai tuần một lần, người buôn tranh lại đến nhận và trả cho người vẽ những đồng tiền bèo bọt. Có lần Thắng đi lên lăng Tự Đức và thấy những bức tranh bày bán la liệt bên cổng lăng. Nét chấm phá thật có duyên trong mắt những du khách chỉ đến một lần. Nhưng tại đây, trong căn gác này, bên lọ mực và khung dập ngổn ngang, trông chúng mang cái vẻ bùi ngùi và nhàm chán của sự mưu sinh. “Đấy, cậu xem, lui tới vẫn thế, mục đồng và trâu, cô dâu và chú rể, Thiên Mụ và Tịnh Tâm. Tất cả là theo đơn đặt hàng, mỗi mẫu hàng ngàn bức y hệt nhau. Bây giờ tôi phát sợ vẽ, nhưng không thể ngừng lại.” Người đàn bà lôi dưới hộc tủ ra một bức tranh cũ trên lụa. “Chỉ riêng cái này là tôi đã vẽ ra mà không bao giờ bán đi”. Trên nền trắng ngà giản đơn, một con mèo đang uốn mình, trong bụng là hai mảng âm dương màu xám lam và đỏ thẫm. “Tôi vẽ bức tranh này khi đang mang thai cháu. Tôi tuổi Mão, con mèo là tôi đó. Còn cháu chính là vũ trụ mà tôi mang trong lòng”. Khi người đàn bà nói, trên khuôn mặt thấp thoáng vài nét hằn của thời gian là nét cười buồn trẻ thơ khiến mũi Thắng chợt cay cay. Anh cảm thấy sợ và vội vã xua đi cái cảm giác yếu đuối đó đi bằng cách quay về chỗ của mình bên đứa trẻ. Bé Mi quay sang ôm lấy vai anh, thì thầm: “Chú Thắng ơi, có chuyện này chú phải giúp cháu”. “Chuyện gì?” “Bí mật, cháu sẽ nói, nhưng chú phải hứa sẽ nhận lời”. “Cái gì? Có phải là chuyện liên quan đến bài Aventura không?”. Bé Mi phá ra cười: “Sao chú biết?”. Thắng làm ra vẻ ghê gớm:

- Tại vì, chú có tài đọc được ý nghĩ của người khác.

*       *

Buổi chiều, người đàn bà đi bộ đến trường tiểu học. Hai mẹ con dắt tay nhau đi thong thả ngược con dốc cao.  Gió chiều mơn man mái tóc của đứa trẻ.

- Mẹ ơi, hôm nay mẹ vẽ những gì?

- Sông Hương và núi Ngự, Thiên Mụ và Tịnh Tâm, với mẹ ngày nào chẳng thế.

Người đàn bà trả lời, như tự chế giễu mình. Những công thức của sinh kế, đó là vòng tròn khép kín khóa chặt cuộc đời và tâm hồn chị.

- Sao mẹ không vẽ biển? Con chưa bao giờ thấy biển. Các bạn con bảo là biển đẹp và rộng vô cùng.

- Khi nào mẹ cũng nghĩ về biển, nhưng chẳng có ai đặt hàng tranh vẽ biển. Mẹ biết làm sao được.

- Có phải hiện giờ ba con đang đi ngoài biển không? Trên một chiếc thuyền thật lớn có lá buồm xanh?

Người đàn bà gật đầu. “Sao mẹ không cho con đi với ba? Con thích đi xa, thật nhiều nơi. Bao giờ thì ba lại về hở mẹ?”

“Bao giờ...” Người mẹ lúng túng. Chị tìm cách lảng tránh câu hỏi của con. “Bé Mi à, con có biết ngày mai là ngày gì không?” Bé Mi sung sướng reo lên:

- Mẹ ơi, con nhớ. Mai là sinh nhật của mẹ. Con chờ từ lâu rồi, mẹ biết không?

Hai mẹ con đã lên hết chiếc cầu thang gỗ và giờ này đang cùng ngã lăn trên tấm nệm có tên là Êm Êm. Người mẹ nằm ôm con, mắt nhìn lên cao, cười mãn nguyện. Đã lâu rồi, không ai nhớ ngày sinh của chị. Nhưng bây giờ, con chị đã lớn, đã biết yêu chị, và chị dường như không lẻ loi. Đôi mắt chị mơ màng dạo quanh căn gác, đậu lại trên bó hoa khô trên ngăn tủ. Bó hoa đã nằm đấy từ lâu rất lâu, trong chiếc bình gốm cũ, những chiếc lá cứng xốp và  hoe vàng, còn hoa thì giòn và khô như những phiến đá mỏng. Tuy vậy, vẫn là những dáng hình của hoa, đẹp và khô lạnh.

Đó là bó hoa người đàn ông đã đem đến cho chị vào ngày sinh nhật thứ hai mươi sáu. Người đàn ông đã ra đi, không phải trên một con tàu biển như nàng đã kể với đứa bé, mà trên những hoang tưởng về tương lai. Từ ngày đó nàng biết rằng trong tình yêu đàn ông rất khác đàn bà. Đàn ông khởi đầu một cách điên cuồng rồi dịu đi trong hèn nhát, còn đàn bà càng lúc càng giam mình trong kỷ niệm, ngu dại và xót xa.

Bây giờ bó hoa khô đã nằm trên bàn tiệc nhỏ. Trên chiếc bàn vuông phủ khăn trắng, người đàn bà đặt đĩa bánh, đĩa trái cây, món xôi xéo và bánh gấc mà con nàng ưa thích. Giữa những màu xanh đỏ tươi sáng của món ăn, bó hoa khẳng khiu như bàn tay gầy guộc của quá khứ. “Mẹ ơi, con không thích”. Đứa bé nhăn mặt nũng nịu, không muốn năm nào cũng nhìn mãi một vẻ đẹp khô gầy. Người mẹ an ủi con:

- Những vật cũ đều có linh hồn, mẹ rất sợ phải vứt chúng đi.

Đứa bé không hiểu câu trả lời của mẹ, chỉ biết rằng những sắc màu thắm tươi, nhất định hấp dẫn và dễ thương hơn màu nâu khô của dĩ vãng. Ngọ nguậy một cách bất mãn trên chiếc ghế nhỏ, bé Mi nhìn quanh như tìm kiếm vô vọng một điều gì, rồi quay về khung cửa và đôi mắt digan bướng bỉnh chợt mở to ra, sững sờ hạnh phúc. Thắng đang ở trên ngưỡng cửa, trong tay anh có một bó hồng đỏ tươi.

“Ôi, tuyệt vời!” Bé Mi hét lên, vui sướng, ôm choàng lấy cổ Thắng. “Chúc mừng ngày sinh của chị”. Người đàn bà cầm lấy tặng vật bất ngờ, cố giấu mặt mình sau mùi thơm của những đóa hoa.

Chiều xuống trong niềm vui thơ ngây của đứa trẻ. Đối với bé Mi, một bữa tiệc nhỏ như thế này là một dịp lễ hội trong chuỗi ngày tháng lúc nào cũng mờ mờ như bóng mây. “Mẹ ơi, hôm nay con sẽ tặng mẹ một món quà. Chú Thắng ơi, giúp cháu đi. Con sẽ đang cho mẹ nghe bài Aventura, bài mà mẹ thích”.

Anventura, nghĩa là lãng du. Người đàn bà mỉm cười nhìn Thắng: con chị đã muốn chị ra đi, đi khỏi cuộc sống nhỏ hẹp này.

Nhưng bản đàn khó lắm mà đứa bé còn non dại. Thắng ngồi bên cạnh đứa bé, rồi cuối cùng anh xốc bé lên lòng mình, hai tay anh cầm lấy hai bàn tay bé nhỏ. Tiếng đàn và tiếng cười trong veo. Aventura. Những tiếng nhạc vươn dài, xuyên qua Mắt Bão. Cơn mưa và màn đêm cùng ập xuống. Người đàn bà quay đi rồi trở lại với ngọn đèn cầy trên chiếc giá nến cũ. Đứa bé đã thiu thiu ngủ trong lòng chàng trai. Anh đặt bé xuống giường và nhìn khuôn mặt thiên thần bình yên dưới ánh nến.

Người đàn bà ngồi xuống. Màu áo đen của nàng làm nổi bật những chấm hoa hồng đỏ. Trên cổ nàng, một chiếc thánh giá bạc.

Dường như cảm thấy ánh mắt chàng trai đậu trên ngực áo nàng, nàng nói, vừa như giải thích, vừa như thổ lộ:

- Tôi không phải là giáo dân, nhưng tôi thường nghĩ rằng mỗi đời người đều có một cây thập tự phải mang.

- Đó là tại chị. Chị đóng đinh đời chị vào dĩ vãng. Còn tôi, tôi thích nghĩ tới tương lai.

- Bởi vì cậu còn quá trẻ. Còn tôi, tôi đã sống như người ẩn tu từ lâu lắm rồi, hình như ngày hôm nay tôi đang từ trên núi cao đi xuống giữa phố.

Nàng vừa nói vừa đưa mắt nhìn bức tranh con mèo mang vũ trụ trong lòng. Trong ánh nến, dường như nó đang sống lại, với đôi mắt long lanh ướt. Đôi mắt nàng đã long lanh ướt như thế vào cái ngày người đàn ông đặt cả vũ trụ vào lòng nàng rồi ra đi. Đó là một mùa hè chói rực lộng lẫy trên những triền cát vàng tươi dưới trời xanh. “Em nhìn đi, không nơi đâu có những cồn cát nổi sóng như ở đây”. Người đàn ông bảo nàng. Nàng nhìn, và mãi mãi thu vào trí nhớ những gợn cát uốn lượn hình sóng nước: dấu vết của gió và của năm tháng trên một vùng hình như khô nhất thế gian. Nàng đã đem cả bó hoa ngày sinh nhật vào căn lều nhỏ. Bây giờ, trong những cánh hoa đã chết vẫn còn dư âm của hơi thở, những lời thì thầm, và cát.

Hồi ức của người đàn bà nhỏ giọt, nhỏ giọt như những hạt nước, thấm qua lời kể trên đôi môi khô, mỏng manh, đôi mắt nhắm nghiền như mắt những người đang cầu kinh trong thánh đường. Đêm im lặng trong tiếng mưa. Thắng khẽ lay người đàn bà như muốn thức tỉnh nàng từ giấc mộng, nhưng nàng mở mắt ra mà không tỉnh, nàng không nhìn thấy anh, nàng đang ở trên những sóng cát.

“Anh đừng đi”. Nàng nói như khẩn cầu, đôi môi lạnh run rẩy. Hai tay nàng nâng niu âu yếm phủi những hạt cát lấm lem tưởng tượng trên người đàn ông đang cúi xuống. Thắng định gỡ tay nàng, nhưng anh không thể. Anh khóc. Trong tay anh, một thân thể ấm mềm như con mèo âm dương uốn mình trong tranh. Con mèo có đôi mắt long lanh nhắm nghiền mê man hạnh phúc. Còn anh, anh đang cố sức giật nàng ra khỏi thập giá.

Aventura. Tiếng đàn câm im lặng thổn thức dập dềnh giữa hai lồng ngực.

Bên ngoài khung cửa sổ, gió thổi da diết trên những vòm cây. Gió thổi hoài, xuyên suốt cả đời người.

Sớm hôm sau, đứa bé tỉnh giấc. Cơn mưa đã dứt, ngày lễ hội đã qua. Bé dụi mắt và kêu thét lên khi thấy mẹ đang nghiêng người qua khung cửa nhỏ, đưa bó hoa ra trước gió. Gió thổi, cuốn bay từng cánh, từng cánh, cho đến khi chỉ còn lại một bó xương gai.

“Mẹ, mẹ làm gì thế?” Bé Mi chạy đến, ôm lấy mẹ. “Mi ơi, nếu mẹ giữ nó lại, thì một ngày kia, cũng sẽ chỉ là một bó hoa khô”.

*       *

Thắng không dám quay lại căn gác cũ trong một thời gian dài, bởi một điều day dứt khó tả. Một điều gì đó làm anh nao lòng, và anh sợ phơi bày lần nữa sự yếu đuối của mình.

Khi trở lại, anh không còn thấy hai mẹ con trong căn gác nhỏ. Mắt Bão đã đóng kín. Tất cả lặng lẽ đến bàng hoàng, những giai điệu bản đàn cũ như dâng lên giữa trời chiều.

Thắng không biết ở một nơi rất xa, cô bé đang đứng bên mẹ, nơi một bãi vắng nhìn ra khơi. Người đàn bà đã đưa con về vùng đồi cát năm xưa, và giờ đây nàng đang vẽ biển. Biển mênh mông và xanh. “Mẹ, mẹ ơi, mẹ sai lầm lắm vì đã đi quá vội vàng. Con biết chú Thắng sẽ đi tìm con, nhưng làm sao chú biết được mình đã đi đến tận đây”.

Người đàn bà lắc đầu: “Con ạ, chú ấy đã lên một con thuyền lớn, và sẽ đi xa, rất xa”.

“Con không tin!” Đứa bé phụng phịu kêu lên, và người đàn bà bối rối. Huyền thoại đã cũ, nhưng tiếc thay là một huyền thoại có thực. “Con biết không, mỗi người đàn ông đều có con thuyền và giấc mơ của mình, họ đến bến để rồi lại đi, mẹ không muốn ngăn cản những chuyến đi ấy bao giờ”.

“Còn con, con thì khác. Nếu con thương yêu ai, con nhất định sẽ giữ lại bên con”. “Có lúc nào đó, con sẽ như mẹ, cảm thấy sợ giữ lại bên mình những cuộc đời bị giam hãm. Vả lại...”

Người đàn bà nghẹn ngào không nói được. Vả lại, người ta bảo sai lầm của mẹ là luôn thấy những người đàn ông đều tốt. Có thể người ta nói đúng, nhưng mẹ không thể khác đi, mẹ luôn nghĩ mọi người đều tốt. Thắng à, Adventura, đối với cậu là một dự phóng, còn đối với tôi chỉ là một ước mơ hoang tưởng mà thôi.

“Mẹ ơi, dù sao đi nữa, lớn lên con sẽ đóng một con thuyền, con sẽ đi và tìm ra con thuyền của chú Thắng”. Người mẹ thoáng cười. “Biển mênh mông, chẳng ai tìm ra dấu tích của ai. Mà dù gặp, con đã là thiếu nữ, chắc gì chú ấy nhận ra con”.

- Không, chú sẽ nhận ra. Vì con sẽ hát cho chú nghe bài hát Lãng du.

- Sóng lớn lắm, nghĩa lý gì tiếng hát.

Đứa trẻ khăng khăng:

- Con sẽ hát to, át cả tiếng sóng.

Người đàn bà mỉm cười. Bỗng nhiên nàng thấy như tâm hồn yếu đuối của mình đang dựa vào niềm hy vọng của đứa trẻ. “Bé này, con nhìn đây, ngày trước con cứ thích mẹ vẽ biển. Bây giờ mẹ đang vẽ biển cho con”. “Ôi thích quá, mẹ ơi! Mẹ cho con vẽ chiếc thuyền của con, mẹ nhé!”

Bé Mi nhúng cọ vào những đĩa màu và vẽ lên bức tranh một con thuyền, dáng nguệch ngoạc nhưng rất chói chang, một con thuyền có lá buồm màu hoa hồng đỏ. Con thuyền chở ngọn lửa của trái tim non dại khơi từ những giấc mơ tro vùi của mẹ./.

(Tạp chí Nhà văn)

Tình quê

Lâu lâu gặp nhau một lần, bao giờ anh cũng nói: “Có gì mới không em?”. Hỏi vậy thôi chứ anh thừa biết công việc hàng ngày của Tân. Ngày hai bữa Tân đến cơ quan với tinh thần phải quên bằng cử nhân thất nghiệp để lau nhà, nấu nước, đổ nước thải ở các phòng rồi nhận báo, công văn... Nhiều lần gặp Tân, anh thường cười cười rồi ướm thử: “Hay là em bỏ quách việc làm tạp vụ ấy đi, vô lý lắm”. “Đi đâu? Sống bằng gì?” “Đi trồng cây với anh” Tân tròn mắt: “Anh cứ nói đùa?” Anh không cười nữa, lấy từ túi quần ra hai quả xoài xanh, một quả cóc đưa cho Tân. Anh nói: “Quê anh chỉ có vậy, nhưng vui lắm”. Quê anh có những gì, anh sống ra sao, Tân chưa biết, bởi chưa bao giờ Tân về quê anh. Cũng là một sự tình cờ Tân gặp anh ở một cơ sở chuyên ươm, bán giống các loài cây nhiệt đới. Anh thiếu tiền, chỉ dăm nghìn đồng bọ, vậy mà chủ bán quen biết lâu ngày cứ giằng co trong lúc xe khách sắp chuyển bánh. Tân thấy ghét “lão bán cây bủn xỉn” không cho anh khất nợ nên đã trả tiền thay. Tháng sau, anh trở lại thành phố với túi quả cóc xanh và số tiền hôm trước. Tân cười trêu: “Anh không trả tiền lãi à?” Anh không nói gì, túi quần xủng xoảng. Sao anh bỏ nhiều thứ vào túi thế: chùm chìa khóa, dao nhíp, khăn mùi soa... Đôi khi anh bỏ cả quả cóc xanh vào túi nữa. Tân định hỏi chuyện anh, nhưng lại thôi. Anh cứ im lặng mãi, gục gặc mãi cái đầu, Tân bảo:

- Xin anh cất mặt buồn lại cho em nhờ.

Mắt anh ươn ướt:

- Chết hết rồi em ạ?

Tân giật nảy người lên:

- Ai chết? Mỹ và IRắc hả?

Anh bật cười:

- Loài cây hôm trước, anh đưa về trồng thí nghiệm đã chết hết cả rồi trong vườn ươm. Nó không chịu được khí hậu đất đai vùng ấy. Chuyện Mỹ và IRắc, anh không có điều kiện tiếp xúc với các loại truyền thông đại chúng.

Tân quen anh bắt đầu từ những chuyện nho nhỏ như vậy, lâu dần thành quen. Anh thường xuất hiện ở thành phố vào cuối tháng. Bộ quần áo anh mặc thường màu xanh, túi quần luôn xủng xoẻng theo bước chân. Anh tất tả đi nhiều nơi có cơ sở bán giống các loài cây. Những lúc rỗi rãi anh thường nói chuyện với Tân, rồi anh hỏi: “Có gì mới không em?”. Tân cáu kỉnh: “Mới mới gì, em không để ý đến chuyện gì đâu”. Thực tình mà nói, không phải Tân không để ý. Mỗi việc, mỗi con người phải tiếp xúc đã trở thành thói quen, thành phản xạ ở Tân. Bên ngoài cửa sổ phòng tạp vụ, nơi Tân ngồi nhìn ra đường có ông già sửa xe đạp, xe máy. Mỗi lần ông thử máy đều làm ầm ĩ cả lên, người này nhìn người kia, ai cũng nhăn mặt khó chịu, nhưng chẳng ai trực tiếp nói với ông. Rốt cục, cũng vì tại ông sửa xe cho những người trong cơ quan mà không lấy tiền. Đến nữa là chị bán thịt lợn hay cho nợ. Anh bơm ga bật lửa “bơm hai lần lấy một”. Chị bán đồ lư hương dễ tính bán rẻ... Toàn những người cũ rích gặp hàng ngày có gì đâu mà mới. Anh nhăn mặt:

- Em không để ý đến, nên thấy họ cũ rích đấy thôi.

Tân khe khẽ lắc đầu, anh cũng khe khẽ lắc đầu. Anh nói:

- Quê anh vui hơn nhiều.

Tự nhiên Tân thấy bực mình:

- Vui gì?

Anh trêu Tân:

- Em không nhìn thấy những biểu hiện bên ngoài của anh à?

Anh vui tính thật, túi quần lại lọc xọc với bao nhiêu thứ anh cất ở trong. Anh kể về một ông già tám mươi tuổi, răng rụng gần hết còn thích hát dân ca, mặc áo dài, đi guốc mộc vào dịp tết đã làm bà lão ghen tuông vô cớ nói phều phào không ra hơi, anh phải đi hòa giải. Anh cũng vừa quen với một chú bé bơm xe nơi cổng trường. Vừa rồi chú bé bắt gặp chiếc ví đựng tiền có địa chỉ đã đem đến tận nhà cho họ và từ chối món quà “cám ơn và hậu tạ”. Anh kể về “lão bán cây bủn xỉn” đã lần theo địa chỉ của anh về quê. Lão ở chơi hai hôm, xin con lợn còi đem về thành phố làm thịt để lừa mọi người đó là thịt lợn rừng. Mới đây thôi, anh vào nhà gặp lão đang buồn rầu: “Không lừa được ai, bị nhiếc”. Lão đốt lửa mù mịt, mặt đỏ bừng, nướng năm con cá chuồn khô mời anh uống rượu “không lấy tiền”, nhưng anh đã từ chối vì có việc bận. Nghe nói sắp tới, “lão bán cây” sẽ bỏ nghề chuyển qua việc xem tử vi, đoán định số phận ở mỗi con người.

Chuyện gì anh kể cũng vui. Anh sống như thế nào nhỉ? Quần áo đầy bụi, mặt đen cháy, có gì sướng không? Không nghe anh kêu ca phàn nàn điều gì, chẳng bù cho Tân, ngày nào cũng có chuyện buồn. Mỗi tuần có 7 ngày, 5 ngày ở cơ quan, cứng đơ trong bộ quần áo sạch sẽ, thẳng ly luôn cười cười, nói nói. Luôn luôn phải lễ phép với tất cả những người không đáng kính nể. Phải khen cả đầu tóc, bộ quần áo lố lăng đẹp “có một không hai”. Phải cười tóe lên, mặt mày hơn hớn khi được gặp một quan chức nào đó tới cơ quan và nghe tán thưởng cả những lời huấn thị nhạt phèo của ông.

Ngày lại ngày, Tân chăm chỉ, hồi hộp chờ xét duyệt vào biên chế. Lần nào thủ trưởng cơ quan cũng vỗ vai: “Cố gắng lên, chờ thêm một thời gian nữa xem sao”. Chờ thêm là “chờ” điều gì? Tân chờ họ, hay họ đang chờ Tân? Hôm qua, tại phòng làm việc của bà trưởng phòng hành chính đã vỡ chiếc ấm đẹp đắt tiền của Nhật Bản (như bà nói). Nỗi bực bội, tiếc ấm của bà với kẻ “vô trách nhiệm” là sự giả tạo. Tân thừa biết đó chỉ là cái cớ, bởi đứa cháu họ xa của bà vừa tốt nghiệp đại học Mở, quyết tâm bám trụ ở thành phố bằng bất cứ giá nào, nhà nó lại không thiếu tiền. Bà trưởng phòng đã hăng hái “có trách nhiệm” viết báo cáo về việc Tân “kém năng lực” nộp lên phòng tổ chức. “Tại sao lúc ấy em không nói với anh?” “Thì anh giúp em được những gì?” “Anh sẽ bảo em nghỉ việc ngay lúc biết tin chiếc ấm vỡ, mặc dù không phải tại em. Khó xử cho người ta. Mảnh chăn cho cuộc đời chật hẹp, kín người này ắt hở người kia, một nhà văn đã nói như vậy. Đừng thù hận họ làm gì. Vả lại, anh thấy em sống ở cơ quan với việc lau nhà, đổ bô... để chờ vào biên chế, vô tích sự lắm em ạ”.

Lúc đó, Tân đứng sững người nhìn anh. Tân muốn gào lên, hét lên trong nỗi uất ức chịu đựng mấy năm trời, hầu hạ nịnh bợ cả những đứa bụng dạ chẳng ra gì. Vậy mà Tân phải ra đi với hai bàn tay trắng, không một lời tạm biệt.

Năm nay, thời tiết nắng nóng vô cùng, Tân ở nhà đi lại vào ra, không có gì là vui. Cũng đôi lúc rỗi rãi, Tân phóng xe vun vút trên đường phố không có đích, muốn mình bị bệnh ung thư, hoặc chết đi vì tai nạn. Tính Tân thất thường như thời tiết. Cũng chẳng hiểu vì sao anh chưa quên Tân, chưa gắt gỏng với Tân một lần nào. Nom anh gầy, đen, khắc khổ như một ông già. Làm sao Tân vui được cơ chứ? Tạng người như anh có ai cho là thanh nhàn và sung sướng? Có lần gặp anh, Tân bảo: “Có lẽ em phải gọi anh bằng bác, không thì người ta nghe thấy lại cho rằng em... vô học”. Anh cười to, cười mãi không ngừng. Ngớt cười anh bảo: “Anh không sướng, không khổ, chỉ vất vả và vui thôi”.

Đấy là chuyện tuần trước, Tân cứ nghĩ mãi về anh rồi không ngủ. Quê anh ở đâu mà vui thế? Cuối tháng này chưa thấy anh về thành phố. Lúc Tân trông, anh mất tăm tích, lúc không nghĩ đến lại thấy anh xuất hiện. Trước kia thì như vậy, còn bây giờ hẳn anh đã quên Tân? Tân ngần ngừ xem mãi địa chỉ anh để lại, xa tít mù khơi. Có bao giờ hai người khổ gặp nhau trở thành người sướng không?

Tân lấy vé xe. Càng xa thành phố xe xóc nhiều hơn. Đường quanh co, đầu Tân va vào vai người đàn ông bên cạnh. Ông ta nhìn Tân thương cảm: “Về miền yêu hả?” “Sao cơ?” “Có ai dám đến vùng đất “chó ăn đá, gà ăn sỏi” nếu như...?” Xe xóc tung lên, đầu người đàn ông va mạnh vào thành xe.

Rồi Tân cũng tìm được nơi anh ở dưới chân đồi. Có nên gọi là nhà không? Túp lều nhỏ le lói ngọn đèn dầu dưới chân đồi. Một ông lão gầy gò ngồi im như cái bóng bỗng mừng rỡ như biết Tân hỏi đến anh. Vậy là anh sốt đã mấy hôm. Anh “kỹ sư trồng cây” (như ông lão nói) người ở dưới xuôi, lên miền ngược đã hai năm để nghiên cứu các loài cây. Từ trước tới nay, Tân cứ nghĩ quê anh nhiều đồi núi, nhiều cây. Tại sao anh không cho Tân biết địa chỉ quê ở đâu? Ông lão gầy nói: “Ngày xưa bố nó chết ở dưới chân đồi này vì sốt rét lúc bảo vệ rừng”. Tân đứng lặng người nhìn anh, và có cảm giác tê cả mặt vì xấu hổ khi nghĩ đến bằng cử nhân mà đi bưng bô đổ nước thải ở các phòng để chờ vào biên chế. Ông lão gầy đập vào chăn khiến anh tỉnh giấc. Anh ngơ ngác nhìn Tân khiến cả người Tân đông cứng lại. Anh cười mệt nhọc nhưng vui: “Thế nào Tân cũng đến với anh mà”. Tân không nói, chỉ trân trối nhìn anh, nước mắt tràn ra. Anh vẫn cười trêu Tân: “Em thấy chưa? Nơi này là quê thứ hai của anh. Cây anh trồng thí nghiệm đã bén đất. Lòng mình vui, mảnh đất ở đâu rồi cũng vui”.

Tân cầm tay, dìu anh ra chân đồi, gió mát lạnh, tiếng tắc kè kêu giống tiếng người đếm thời gian. Trời đầy sao, khiến màn đêm tan loãng. Một chút sao le lói lọt xuống tán cây xanh biếc. Lòng Tân dịu lại, và tự nhiên có niềm kiêu hãnh vô cớ là không bao giờ đi bưng bô đổ nước thải nữa./

Mùa nước đục

Ngày hắn chưa bỏ nhà đi vất vưởng dân phố Hàm còn cho hắn là giả điên. Cũng giống mấy thằng bợm rượu giả say chửi người, hắn tinh quái hơn, giả điên chửi tổ bố người ta lên. Hai tay thọc túi quần hắn ngất nghểu đi giữa phố Hàm oang oang:

- Trông cái phố đã thấy vô văn hóa. Nhà nhô lên thụt vào, cái cao cái thấp nhấp nha nhấp nhổm.

Hắn đi đi lại lại trước căn nhà 4 tầng cao nhất ở phố Hàm, ngó ngó nghiêng nghiêng, ngửa cổ cười sằng sặc:

- Cái nhà này to nhẩy. Ăn cắp tiền bạc Nhà nước giỏi nhẩy.

Hắn nói thế thì điên thế quái nào được, hắn giả điên đấy thôi. Đến hôm thi bơi người ta mới té ngửa là hắn điên thật. Hôm đó Sở Thể dục Thể thao tổ chức thi bơi quần chúng. Loa đài, biểu chương, biểu ngữ om sòm. Thuyền máy, ca nô lướt lên xuống dựng sóng trắng xóa một đoạn sông. Đoàn vận động viên đang bơi dần về đích. Hắn nấp ở đâu không biết chờ đoàn bơi đến gần nhào  ra bơi dẫn đầu. Khán đài của Ban tổ chức dựng sát bên sông. Phấp phới tấm băng rôn có chữ “Đích” to tướng. Đoàn vận động viên càng về gần tiếng hò reo càng vang dậy. Những cái loa công suất lớn, mở hết cỡ thi nhau tường thuật: “Vâng, đoàn bơi chỉ còn cách đích khoảng ba trăm mét. Hai trăm mét nữa thôi. Chúng tôi thấy có một vận động viên dẫn đầu đang bứt lên. Anh sải những sải nước dài và mạnh. Một trăm mét. Năm mươi mét. Anh đã bỏ khá xa tốp bơi phía sau. Vâng, thưa các bạn, chỉ còn hai mươi mét. Mười mét. Đã có những bó hoa tươi thắm của các cô gái đứng đón chờ người về đích đầu tiên. Vâng, thưa các bạn, về đích rồi... ôi... ôi...”.

Người vận động viên về đích đầu tiên được nhiều bàn tay đỡ từ dưới nước lên. Cái gì thế này. Đôi vai trần, cái ngực trần rồi đến cái mông cũng trần nốt. Toàn thân người vận động viên trần truồng, tô hô cả đít cả đoi. Mấy cô ôm hoa rú lên, mặt đỏ bừng thụt lùi vào đám đông. Khán giả vòng trong vòng ngoài đang cố chen đẩy nhìn mặt người đoạt giải sau phút ngỡ ngàng bỗng cười nghiêng cười ngả. Họ nhận ra người vận động viên đó là thằng Sa điên. Chính hắn chứ còn ai. Hắn nhìn lướt đám người đang cười lăn cười bò, thản nhiên hỏi:

- Không gắn huy chương à? Không gắn thì đây cũng cóc cần.

Nói xong hắn lao tỏm xuống nước, lặn một hơi ra tới nửa sông bơi sang bờ bên kia. Từ đó phố Hàm mới tin hắn là điên thật.

Mấy hôm sau, người ta thấy hắn xuất hiện ở phố Hàm. Cái que làm đòn gánh, buộc hai đầu hai cái gáo dừa, hắn toòng teng gánh hai cái gáo dừa đi rao bán... giầy. Hắn dừng trước cổng nhà lão Hân (lão Hân trước kia là công an, bị kỷ luật đuổi khỏi ngành, bây giờ chuyên nghề chạy mánh. Lão quen nhiều xếp bự. Có lần lão khoe lão vừa cứu con mụ K chứa gái mại dâm từ án giam xuống án treo, cứu thằng B buôn lậu từ tịch thu số hàng hóa giá trị vài trăm triệu đồng xuống chỉ bị phạt hành chính vài triệu). Hắn vỗ vỗ cái gáo dừa, rao:

- Giầy chính hiệu Made in Thiên địa đây. Không tốt không lấy tiền. Giầy chuyên dùng cho đầu gối đây. Ai đi bằng đầu gối ra mua giầy nào...

Hôm sau nữa hắn lại đến trước cái mặt nhà bốn tầng cao nhất phố rao:

- Kem đánh răng đây, loại tốt nhất thế giới đây. Bảo đảm răng chắc khỏe và nhọn hơn răng chuột đây.

Chủ nhân căn nhà đó là ông Y, giám đốc Công ty vật tư tổng hợp.

Hôm sau nữa hắn đến trước cổng nhà ông Tầm rao bán loại lấy ráy tai chữa điếc và kính thuốc chữa mù. Ông Tầm là cán bộ văn hóa huyện về hưu, đang xập xòe tập làm thơ, ca ngợi từ con bò biết đi ăn cỏ ngoài bãi đến không ỉa bậy trên đê. Cái phố Hàm quen dần tiếng rao của hắn, nhà nọ hích nhà kia, nháy mắt rinh rích hỏi hắn:

- Hôm nay anh Sa đi bán hàng gì đấy.

Hắn cười hềnh hệch trả lời:

- Đây còn ối thứ bán, có cả hàng bán cho trời nữa nhé.

Hàng của hắn độc quá chẳng có ai muốn mua. Cũng chẳng có ai dám dây vào hắn. Thân hình hắn chắc lẳn, bắp tay bắp chân u lên toàn u với cục. Nghe đâu hắn còn giỏi võ. Hắn là cháu ruột của một ông võ sư lừng danh ngày xưa từng mang theo quan tài đi thách đấu. Hắn thuộc làu làu những ngón võ Tàu thâm sì, các bài quyền Nhị Lộ, Hoa Mai... Hơn nữa hắn lại bị điên. Pháp luật không có tội danh cho kẻ bị điên. Chả ai dại gì dây với hắn. Dân phố Hàm thấy hắn đi rao bán hàng còn thích nữa là đằng khác. Nhìn hàng hóa của hắn người ta đoán hôm nay hắn sẽ đến rao trước cửa nhà ai. Hôm nào không nghe tiếng rao của hắn người ta lại thấy nhớ. Buồn cười thế.

Làng Nghĩa cách làng Yên một cái đầm sen, nằm sát chân núi Ngọc. Cứ theo thuật phong thủy du nhập vào nước ta qua đường ải Chi Lăng thì đất làng Nghĩa nằm trên mạch đá núi Ngọc. Dân làng Nghĩa uống nước đá vôi nên tính tình người nào cũng có lưỡi câu nhét bên trong, ương ngạnh, gàn gàn. Con trai, con gái tí tuổi đã ti toe võ vẽ, đao kiếm. Trước đây làng Nghĩa thành lập một hội võ mang tên hiệu hẳn hoi: Hội võ Hồng Long. Hồng Long có nghĩa là Rồng đỏ. Hội võ Hồng Long đông tới hàng trăm môn sinh đi thi đấu khắp Bắc Kỳ, Trung Kỳ. Danh hiệu các môn sinh được đặt bắt đầu bằng chữ Hồng: Hồng Giang, Hồng Vân, Hồng Kỳ, Hồng... Hồng Giang là môn sinh đàn anh số một, võ nghệ cao cường, đòn cước mạnh khét tiếng. Thời kháng chiến chống Pháp các môn sinh hội võ Hồng Long được tuyển vào đội công an xung phong chuyên luồn sâu, hoạt động trong lòng địch hậu diệt tề trừ ác. Một lần diệt xong tên quan ba Pháp, tổ công an xung phong do võ sư đàn anh Hồng Giang làm tổ trưởng bị bọn Tây bao vây đuổi bắt. Hồng Giang một mình chặn địch cho các tổ viên thoát hết mới xuống hầm bí mật ẩn nấp. Chẳng ngờ hầm bị lộ. Bọn Tây gọi hàng nhặng xị không được liền quẳng lựu đạn xuống. Võ sư Hồng Giang bị thương nặng, súng còn mỗi một viên đạn, biết không thoát ông kê súng vào đầu tự sát. Hòa bình lập lại trên miền Bắc, hội võ Hồng Long tổn thất gần hết, chỉ còn lại mấy người. Trong đó có võ sư Hồng Vân, là chú ruột của hắn, thằng Sa điên.

Trái với làng Nghĩa là đất võ, làng Yên lại là đất văn. Người làng Yên thanh lịch, nho nhã, chí thú học hành. Ngày tết ở làng Yên nhà nào cũng chơi câu đối. Các từ đường, nhà thờ tổ nào cũng có Hoành phi... sơn son thếp vàng, chữ to chữ nhỏ. Người ta truyền kể một giai thoại: Vào khoảng 1960, 1961 một anh con trai làng Nghĩa yêu một cô gái làng Yên. Đám rước dâu do chính võ sư Hồng Vân đại diện nhà trai dẫn đầu cùng vài chục môn sinh thắt đai xanh, đai đỏ lên làng Yên xin rước dâu. Họ nhà gái ra một vế đối bắt họ nhà trai đối được mới cho rước dâu. Vế đối thế này: Quang minh chính trực yên nhân nghĩa trong đó Quang là tên chú rể, Minh là tên cô dâu, lại có cả tên làng Yên đè trên làng Nghĩa. Chữ thì rõ ràng vậy nhưng nghĩa đen, nghĩa bóng đầy ngụ ý. Vế đối khó quá, họ trai toàn dân võ, cụ nào cũng gãi đầu, gãi tai. Tới quá giờ đón dâu, nói mãi vẫn không được rước dâu võ sư Hồng Vân bực mình xẵng giọng: “Các ông là gà, giỏi tiếng gáy. Dân làng Nghĩa bọn tôi là vịt không gáy được nhưng giỏi bơi. Các ông thách chúng tôi đối khác gì bắt vịt thi gáy. Chúng tôi thua nhưng xin hỏi họ ta có dám xuống ao bơi thi với vịt không, dám ra sân thử sức vài chiêu không?”. Các cụ họ gái vuốt râu, mát mẻ: “Đạo chính nhân không lấy cơ bắp làm sức mạnh”. Đám rước dâu không thành. Võ sư Hồng Vân hậm hực: “Bố chúng nó, dám ra thi đấu với ông. Bọn dài lưng tốn vải, lẻo khẻo lèo khèo ông thì đấm một cái sập cả đống...”. Từ bận ấy ông cay cú mãi. Ngoảnh đi ngoảnh lại, dòng họ ông ở làng Nghĩa chỉ mỗi thằng Sa mặt mày sáng sủa có thể theo con đường học hành được. Ông vận động cả họ dồn sức dồn của cho thằng Sa được học hành tử tế “Để chúng mở mắt ra, làng Nghĩa không chỉ có giỏi võ”. Thằng Sa học giỏi, mỗi năm mỗi lớp, vào thẳng đại học. Đang học dở năm thứ ba. Một hôm dân làng Nghĩa thấy thằng Sa đột ngột trở về, đầu tóc rối mù, quần áo xộc xệch phăm phăm đi vào nhà chú hắn - võ sư Hồng Vân. Chủ nhà đi vắng, chỉ có mấy đứa trẻ đang học bài. Hắn giật chiếc mũ vải cuộn tròn lại rồi gõ bồm bộp như người đang thử micrô: “Nào các bạn sinh viên xin mời tất cả lại đây. Diễn đàn thảo luận hôm nay là vấn đề giai cấp trong xã hội ta...”. Bọn trẻ sàn sàn tuổi chín mười đang làm văn miêu tả, tập tả người chẳng hiểu mô tê gì trố mắt nhìn hắn. Có đứa tưởng anh Sa bày trò chơi mới. Chúng vòng tay ngoan ngoãn: “Chúng em chào anh Sa ạ”. Hắn cau mày: “Phải phát huy tinh thần dân chủ lên, không phải lễ phép kiểu quan hoạn như thế. Thôi ta bắt đầu. Các bạn sinh viên thân mến. Xã hội ta có một vấn đề cần phải được báo động. Đó là khoảng cách ngày một lớn giữa người giàu và người nghèo...”. Nói đến đây hắn chợt dừng lại, thổi cái “micrô” mũ vải phù phù “Sao bỗng nhiên tắc tịt thế này. Mất điện à. Lại mất điện... Vẫn còn tàn dư của thời bao cấp đấy mà. Khổ thật...”. Hắn vứt vèo cái mũ xuống đất, dõng dạc: “Như một gánh bị lệch trên vai xã hội. Cái gánh giàu nghèo này có hai đầu. Đầu giàu gồm toàn các vị quan tham, phất lên hàng giờ hàng ngày. Đầu nghèo là những người dân chân lấm tay bùn, không chức quyền và không biết buôn lậu. Khoảng cách quá xa của sự giàu nghèo đẻ ra một tầng lớp mới trong xã hội: Tầng lớp quan tham! Thưa các bạn, tôi nói có đúng không”. Hắn nhìn lướt xuống mấy đứa trẻ. Chẳng thấy đám trẻ nhúc nhích hắn tự vỗ tay hô: “Đúng đấy. Vấn đề gay cấn đấy. Nào vỗ tay”. Đám trẻ bắt chước hắn vỗ tay lẹt bẹt, cười ngặt nghẽo. Ông võ sư trở về nhà lúc hắn đang đăng đàn diễn thuyết. Thoạt đầu ông tưởng hắn cùng đám bạn sinh viên học ngoài trường về chơi. Trông qua cái cửa gỗ đóng bằng gỗ tạp thủng lỗ chỗ ông nhận ra không phải như vậy. Nghe hắn say sưa diễn thuyết khoảng cách, khoảng kiếc gì đấy ông mới giật mình. Thằng này có vấn đề rồi. Ông bước vội vào nhà. Thấy ông, thằng cháu ruột ông tay đặt lên ngực, người cúi gập trịnh trọng chào:

- Xin kính chào giáo sư. Tuổi tác và lòng nhân ái của mỗi con người mãi mãi được kính trọng, thưa giáo sư.

Đuôi mắt người võ sư giật giật. Ông lắp bắp:

- Anh Sa... cháu Sa...

Hắn hơi ngẩn ra một tí. Chắc vì tiếng cháu Sa thân thuộc vừa bật ra từ người võ sư tóc bạc. Đột nhiên hắn cười giòn rồi nghiêm giọng:

- Thưa giáo sư, cháu được Chính phủ giao trọng trách.

Nói xong hắn lao vù ra ngõ.

Mấy hôm sau người võ sư nhận ra thằng cháu mà ông gửi gắm bao nhiêu kỳ vọng bị mắc bệnh hoang tưởng, biểu hiện của loại bệnh tâm thần. Dân làng Nghĩa gọi là bị ngộ. Người nói do nó đọc nhiều sách quá nên bị loạn chữ. Người bảo ra thành phố, thấy nhiều điều ngang tai chướng mắt nên nó phẫn uất. Mỗi người kể ra một phách, lý giải cho cái sự điên của thằng Sa. Riêng người chú võ sư kia cứ lầm lì, không trả lời bất kỳ ai hỏi về thằng Sa. Ông trừng trừng nhìn lên ngọn núi Ngọc, nhớ tới lời phán quyết của thuật phong thủy, về cái mạch núi đá bạc bẽo. Những đêm khuya có người bắt gặp ông luyện võ một mình. Mái tóc bạc loang loáng dưới ánh trăng ngà. Tiếng huỳnh huỵch chen xé vào tiếng rít qua kẽ răng: “Song long quá hải này... Phượng hoàng đảo phong này... Tả thiên này... tả thiên này... tả thiên này...”.

Truyện thằng Sa bị điên đang là đề tài cho dân làng Nghĩa bàn tán xuýt xoa thì ở làng Yên cũng có chuyện. Làng Yên có một dòng họ nổi tiếng khoa bảng: Dòng họ Lê Huy. Dòng họ Lê Huy lẫy lừng chữ nghĩa... Một nhà, đời Thiệu Trị năm đầu (1841) cha đỗ Tiến sĩ thì đời Tự Đức 23 (1870) con cũng đỗ cử nhân. Người ta kể rằng một ông quan của dòng họ Lê Huy làm đến chức Binh bộ Hữu Tham tri sung Tham tán Đại thần, tổng đốc cả 6 tỉnh miền ngoài. Một ngày, quan nghỉ ngơi tại quê nhà. ở ngoài bến sông cánh làng chài giăng câu được một con cá Vược chỉ hồng. Đây là loài cá quý hiếm, họa hoằn lắm đời giăng câu mới đánh bắt được một lần. Khoảng giờ Thìn có người đến dâng quan Tham tán Đại thần khúc giữa con cá Vược chỉ hồng. Ông quan sai người nhà lấy mâm đồng đặt khúc cá đó lên mâm úp lồng bàn lại. Gần trưa có người đến biếu khúc đầu. Quá ngọ lại có người đến dâng khúc đuôi. Người nhà quan lắp con cá lại thì thấy đầy đủ, chẳng thiếu miếng nào. Nhìn con cá Vược chỉ hồng nằm ềnh trên mâm ông quan than thở: “Ăn hết cả lộc của thiên hạ, dòng họ ta mạt vận rồi...”. Chẳng biết thực hư câu chuyện này đến đâu nhưng dòng họ Lê Huy tàn lụi dần thật. Con trai không mắc họa thì mắc bệnh. Con gái không vướng chuyện nọ thì cũng xọ chuyện kia. Năm gần đây có một người con gái trong dòng họ Lê Huy theo gia phả là đời chắt, chít của ông quan Tham tán Đại thần trên. Bà lấy chồng, một ông phó tiến sĩ toán học hẳn hoi. Đang yên đang lành ông phó tiến sĩ chỉ một trận ốm đùng đùng “cưỡi hạc quy tiên” biến người đàn bà của dòng họ khoa bảng thành người góa phụ. May mà ông để kịp dấu ấn cho đời. Người đàn bà có mang, sinh ra một cô bé kháu khỉnh. Họ sống âm thầm trong căn nhà hai gian xây bằng gạch tro lò chưa được trát hết tường ngoài. Năm lên 16 cô bé Trinh phô hết cái vẻ đẹp rực rỡ của vầng trăng tròn đêm rằm. Cứ như nàng Bạch Tuyết xinh đẹp bước ra từ khu rừng cổ tích đầu thai vào người đàn bà góa của dòng họ Lê Huy. Đây quả là tác phẩm tuyệt tác của tạo hóa. Từ già đến trẻ ai cũng thừa nhận thế. Có cụ già tấm tắc khen: “Thật là nguyệt thẹn hoa nhường. Cụ Nguyễn Du còn sống mà thấy chắc chẳng xếp Kiều đứng vị trí số 1 đâu”. Bà mẹ nhìn nhan sắc lộng lẫy của con gái mình vừa mừng rỡ vừa lo lắng. Kiếp hồng nhan vốn bạc mệnh. Nhà nghèo, chẳng có tiền cho nó sắm sửa, quanh năm dăm chiếc áo sơ sài nó vẫn cứ đẹp đến ngẩn ngơ đám trai làng. Nó thương bà chỉ học đến lớp 12 rồi ở nhà ruộng vườn giúp bà. Ngắm trộm con lúc nó gội đầu, chải tóc bà cầu trời khấn phật cái nghiệp oán ngàn xưa của dòng họ tha cho bà. Nhưng ông trời thì không quên. Người chủ nợ của tất cả con người này tưởng rộng rãi song vô cùng chặt chẽ. Cứ ăn đi, thức ngon vật lạ đấy, hoa quả đấy. Của ông ta tất. Con người cứ thoải mái xài. Đến lúc ông ta thu hồi vốn là thu cả cục, cả một đời người. Đố ai thoát chết để trốn nợ được ông ta. Ghê gớm lắm. Điều linh tính lo lắng của người mẹ trở thành sự thật. Năm 18 tuổi, người đẹp Trinh “chấm” một cậu kỹ sư cầu đường. Anh chàng này khấp khởi dẫn bố mình vốn là vị Tổng giám đốc một Công ty lớn đi xe con bóng lộn đến thăm nhà bà thông gia tương lai. Cái bụng quá cỡ của vị Tổng giám đốc như sắp chảy tràn ra cái ghế nhựa nhỏ. Bà mẹ lễ phép têm trầu mời khách. Vị Tổng giám đốc sai thư ký ra xe đem bia lon và nước khoáng đóng chai vào, nói với bà mẹ khốn khổ kia rằng ông chỉ quen uống loại này, uống các thứ nước kia là bụng ông giở chứng ngay. Liếc “khuôn viên” nhà đối tượng ông khịt khịt mũi, liên tục lau khăn mùi xoa lúc thì bằng tay phải, lúc thì bằng tay trái. Chỉ độ mươi lăm phút cái xe con của ông lại còi xoe xóe, dềnh lên, tụt xuống lắc la lắc lư bò ra khỏi con đường ổ gà rụng đầy lá tre làng. Chắc sau chuyến đi này vị Tổng giám đốc phản đối quyết liệt lắm nên cậu kỹ sư buồn ra mặt. Cậu bỏ bê công việc, làm hàng chục bài thơ tình dài ngoằng. Mặc kệ, vị Tổng giám đốc lạnh tanh giáo huấn: “Đừng thấy đỏ là chín. Phải tỉnh táo trong mọi trường hợp chứ...”. Sự lạnh tanh này nhanh chóng được đền đáp với giá cực đắt. Cậu kỹ sư ngồi lặng bên cái cầu do đơn vị mình vừa thi công trên dòng sông Mã suốt buổi chiều. Đến lúc chập tối, cậu trầm mình xuống dòng sông lúc này trông đen như dòng mực tàu bởi màn đêm. Ngày vớt xác cậu, vẫn cái xe con hôm nọ về. Ngoài vị Tổng giám đốc còn có thêm một người đàn bà dáng vẻ đài các, nước mắt ròng ròng, gọi con hời hời. Cùng ngày tìm thấy xác chàng kỹ sư trẻ, cô Trinh đột ngột tỉnh dậy sau những ngày ốm lăn lóc. Cô ra bến sông, nhúng mái tóc dài mềm mại xuống dòng nước. Bà mẹ hớt hải ra tìm con, thấy con mình đang quỳ bên mép nước, sau một lần vái lại cúi xuống uống nước ừng ực. Bà cuống quýt: “Mẹ xin con... mẹ xin con”. Cuối cùng sợ quá bà hét lên thất thanh. Mọi người rầm rập chạy đến. Cô Trinh hất mái tóc đẫm nước sông ra sau bất ngờ xé toang áo hét to:

- Đồ độc ác, không có gì ác bằng các người... ha... ha...

Điên thật rồi. Đám con trai làng ngẩn mặt. Đám con gái làng trước kia hay ghen tỵ với cô Trinh hôm ấy mắt cũng đỏ hoe...

*       *

Đầu tháng bảy âm lịch, chớm Ngâu. Chân mây mạn rừng mới thâm sì vài bữa, con sông đang xanh đã đổi màu phù sa. Lác đác những đám bọt hoa mơ từ thượng nguồn đổ về. Nước sông to phềnh, lặc lè bụng, nổi cộm cả bờ bãi. Theo như cách nói sông chửa với trời chứ chửa với ai nữa...”. Dân làng Yên gọi mùa này là mùa nước đục, mùa cá chép sông vật đẻ. Mưa Ngâu ồ ồ suốt đêm không ngớt. Những cá chép chồng dắt cá chép vợ, từng đôi, từng cặp, nổi vây, hở lưng, hở sườn lách lên bãi bồi “vượt cạn”. Mấy tay thợ cá lành nghề trông trời trông mưa chuẩn bị xăm, nơm, dặm... rình mò đội mưa cả đêm đi bắt cá chép. Một tay đánh dằm dặm từ vùng khác cũng mò đến bãi bồi làng Yên. Đêm ấy mưa to hơn mọi đêm. Lại có cả sét. Những tia chớp như lưỡi rắn khổng lồ sáng chói, rạch ngang dọc bầu trời. Sấm nổ ầm ầm tưởng chừng ông trời nổi điên, sẵn sàng quật chết tươi kẻ nào dám không chịu ngủ, trốn đêm ra khỏi nhà. Trai làng Yên lè lưỡi, đắp chăn, chẳng tay nào dám mò lên bãi. Chỉ mỗi tay đánh dằm dặm kia. Chẳng phải gã dũng cảm gì. Tại gã nghèo quá. Nghèo đến nỗi ngoài băm gã vẫn chưa lấy được vợ. Gã đang dạt dào niềm hy vọng là đêm nay sẽ bắt được vài con cá chép để cho mẹ gã ngày mai đi chợ. ánh mắt gã còn sáng hơn cả chớp trời. Tối mịt mùng như thế, mưa như cát phả vào mặt như thế gã vẫn nhận ra những cái quẫy, cái vùng vẫy của những con cá chép “vượt cạn”. Bắt được độ hai, ba con gã bỗng thấy đầu ong ong và mắt gã chớp cứ liên tục vàng vàng, đỏ đỏ không tắt. Có thể tại gã ngâm nước nguồn lại bị dính nước mưa lạnh. Mưa là cưa trời. Ai bảo gã dám vì nghèo mà chống lại cả trời. Hai hàm răng gã va vào nhau, liên hồi. Gã lập cập ngã xiêu ngã vẹo bước lên mặt đê. Gã nhớ tới cái điếm canh đê bỏ hoang ở đầu làng Yên. Phải rồi cái điếm ấy có thể cứu thoát khỏi lưỡi cưa giận dữ của trời. Vừa lăn, vừa bò, vừa lết cuối cùng gã cũng đến được nơi cần đến. Thở hổn hển, gã trút vội bộ quần áo sũng nước ra. Tuổi trai tráng và sức vóc lực điền không giúp được gã xua hết cái lạnh. Co quắp ở một góc tường gã cố nghiến răng cho đỡ run hơn. Chớp vẫn loe lóe và sấm vẫn nổ ầm ầm bên ngoài. Gã thiếp lặng dần trong tiếng thét oai phong của đất trời. Mờ mờ sáng, gã cảm thấy có một luồng hơi ấm choàng lên tấm thân trần của gã. ấm hơn bất cứ cái chăn nào gã từng được đắp trên đời. Miệng ú ớ, bàn tay gã chạm vào một mái tóc mềm mại. Liền đó có tiếng kêu se sẽ, êm ái cất lên:

- Chàng đã bỏ dòng sông ấy rồi phải không. Chàng từ dòng sông ấy lên với em phải không? Chàng kỹ sư của em. Trinh đây. Dòng sông của anh đây. Hãy ôm em thật chặt vào.

Những giọt nước nóng hổi rơi xuống mặt gã. Một tấm thân với bộ ngực căng tròn áp vào người gã. Ma hay người. Hay là tiên. Gã choàng tỉnh. Môi gã chạm vào nụ hôn cuồng nhiệt. Người gã như có dòng điện lan xuống từ đầu đến chân. Bản năng con trai của gã vùng dậy. Nóng ấm và mát rượi. Cao vời và sâu thẳm. Sung sướng và đau đớn. Gã bay từ trạng thái này sang trạng thái khác. Mặc kệ mưa. Mặc kệ sấm. Mặc kệ trời...

Buổi sáng, gã thức giấc. Chỉ một mình gã nằm chỏng gọng trong cái điếm canh. Lồm cồm ngồi dậy gã sực nhớ đến việc hồi đêm. Chẳng thấy ma. Chẳng thấy người. Cũng chẳng thấy tiên. Một vết máu như cánh hoa hồng đậu trên nền xi măng. Tiên rồi. Chỉ có tiên mới đem lại cho gã phút giây kỳ diệu đến thế. Mà chỉ có trong mơ mới gặp được tiên. Gã không biết cái giấc mơ gặp tiên của gã khiến cô Trinh có thai. Việc cô Trinh có thai làm cả họ Lê Huy sôi lên. Họ họp bàn đòi tìm bắt kẻ đểu giả nào dám hái trộm trái cấm. Đó là chuyện của sau này, làm sao gã biết. Mệt mỏi, gã chậm chạp khoác bộ quần áo chưa khô hẳn vào người. Trời đã tạnh mưa. Nước sông đục ngầu dềnh lên tràn kín cả vạt cỏ non trên bãi. Gã thất thểu bước ra khỏi cái điếm canh. Đi vài bước gã lại ngoái cổ nhìn. Tiên phải bay về trời, Tiên nào dám theo gã nghèo kiết xác đánh dằm dặm ở các bãi ven sông.

*        *

Mái quán lá bên gốc gạo già. Chủ quán là bà lão tóc bạc trắng như cước, khuôn mặt hiền lành phúc hậu. Một cái chõng tre, mấy chiếc ghế gỗ mộc tuyềnh toàng. Trong mặt chõng, dãy bát sứ trắng nằm nghiêng đợi khách. Vài đĩa trái cây, mấy phong kẹo, dăm cặp bánh được xếp ngay ngắn, đẹp mắt. Khách của quán chủ yếu là người dân lao động của làng Yên. Họ đi làm đồng, ghé vào quán uống bát nước chè xanh, rít điếu thuốc lào. Hoặc cánh dân chài từ bến sông lên mua chai dầu lọ mắm xuống thuyền. Thỉnh thoảng có một vài đôi trai gái đi xe máy, phảng phất mùi mỹ phẩm đắt tiền ghé ngang. Năm nay cây gạo già bung đỏ hoa. Những bông hoa gạo rụng trên mái quán trông như đàn chim lửa ríu rít sà xuống đậu. Bà lão bán hàng vừa treo xong mấy nải chuối, ủ lại nồi chè xanh chuẩn bị đón khách thì thằng Sa đến.

- Bà lão, có mua dòng sông không?

Bà chủ quán cười móm mém:

- Anh Sa đấy à. Tôi tưởng có ông khách sộp nào... Hôm nay anh không đi bán hàng ư?

- Tôi đi bán sông đây. Bà có mua không?

Bà lão giả bộ thất vọng:

- Vậy mà tôi cứ tưởng anh đi xử án.

Thằng Sa ngồi xuống chiếc ghế, hai tay đặt lên hai đầu gối vẻ trịnh trọng:

- Tôi vừa xử xong vụ án Lệ Chi Viên. Vụ án vườn vải đó. Buồn cười. Bọn tiểu nhân gặp thời đắc chí, tưởng đục nước béo cò, hùa nhau hãm hại cả ba họ nhà ông Nguyễn Trãi. Tôi tuyên tử hình chúng tuốt. Van nhé, xin hối lộ tôi hàng đống vàng nhé... cả đôla nữa nhé... Nhưng làm sao tôi dung tha.

- Đúng đấy... phải trừ hết bọn sâu bọ ấy đi. Anh Sa này, chúng hối lộ anh nhiều thế ư... thời đó cũng có cả đôla ư?

Thằng Sa cười khanh khách:

- Hạng người ấy thời nào chẳng có đô có vàng... tôi thu hết của cải bất nghĩa ấy đem phát chẩn hết cho dân nghèo...

- Anh Sa uống nước đi. Thế hôm nay anh có định vào... kia xử án không đấy?

Bà lão vừa nói vừa cố tình đưa ánh mắt nhìn về phía trong làng Yên. Thằng Sa đứng phắt dậy:

- Thôi chết, sắp đến giờ làm việc rồi. Có phải dòng họ ấy nay họp bàn về nàng Tây Thi phải không bà.

- Nàng Tây Thi nào... à... à... tôi hiểu rồi. Anh Sa muốn ví cô Trinh với nàng Tây Thi chứ gì. Tôi bảo này - Bà lão thì thầm: Họ đang chuẩn bị bắt cô Trinh đưa lên viện để phá thai đấy.

Mặt thằng Sa sầm lại:

- Đúng vậy hả bà?

- Chứ không à. Chúng tôi góp ý mãi chẳng được. Làm cái việc thất nhân thất đức ấy phải tội chết. Mà lạ lắm anh Sa nhé, cô Trinh nhất định không chịu đi phá thai, cô ấy ôm chặt cái gối ru nghe thương lắm... Hình như họ đang vận động bà mẹ đồng ý để bắt cô Trinh đưa lên viện hôm nay đấy. Họ bảo nếu để cô Trinh đẻ thì xấu cả dòng họ...

Thằng Sa nhướng mắt nhướng mày nghe. Chắc hắn bực lắm, dứt tung chiếc áo để lộ bộ ngực trần chắc nịch hắn gầm lên:

- Bà lão, đưa cái búa đốn củi cho ta. Chuyến này ta phải vào miếu chém chằn tinh trừ họa cho dân làng.

Bà chủ quán chưa kịp hiểu hắn vừa nói gì thì hắn đã vồ lấy cái gáo dừa của bà, xồng xộc chạy vào phía nhà cô Trinh. Nhìn cái áo của hắn vứt lại trên đất bà chợt hối hận đã cho hắn biết chuyện vừa rồi. Bà vừa lo lắng vừa hồi hộp dỏng tai nghe tiếng động từ làng vọng ra. Tay bà run lên... không thể bày được mấy phong kẹo lên trên chõng hàng.

Đúng như lời bà lão nói, nhà cô Trinh hôm nay có việc. Lố nhố những đầu người: xanh, đen, hoa râm. Oang oang những cái mồm đang gầm gào đòi vào buồng bắt cô Trinh đưa lên võng. Ngoài ngõ hai chiếc xe đạp buộc cái đòn tre làm cáng đã sẵn sàng. Thằng Sa vào. Quai hàm hắn bạnh lên, ánh mắt long sòng sọc như có lửa quét ngang đám người. Hắn bật ra tiếng cười gằn khô khốc:

- á hà... chằn tinh mọc ra lắm đầu nhỉ! Ta phải chặt hết đầu chằn tinh cứu dân làng.

Hắn dậm chân xuống tấn “Song long quá hải này. Phượng hoàng đảo phong này. Tả thiên này...”. Đám đông ngỡ ngàng hoảng hốt. Mọi người nhận ra cái hình người bừng bừng sát khí đó là thằng Sa, cháu ruột võ sư Hồng Vân. Chẳng hiểu trên tay nó là loại vũ khí gì. Loang loáng vù vù lại tròn tròn như cái chùy đồng. Cái chùy đồng vung về phía nào, người ta dạt nghiêng xô đẩy nhau né tránh. Tiếng loảng xoảng cốc chén vỡ. Đám dân văn “vốn không ưa lấy cơ bắp làm sức mạnh” chúi đầu, tán loạn. Chỉ đến lúc dãy ghế và chiếc chiếu trải trên hè sạch quang (Đám đông, người thì nép vào chân cột, người thì phi ra ngõ) bà mẹ cô Trinh mới bước ra. Giọng bà ứ nghẹn:

- Anh Sa, định phá nhà tôi sao?

Thằng Sa thu chân, đứng thẳng lại. Tay trái hắn vẫn thẳng băng miếng đao tay giơ về phía trước. Tay phải hắn khép một vòng điệu nghệ thu cái chùy đồng về sau lưng. Lúc này người ta mới trông rõ đó là chiếc gáo dừa. Chiếc gáo dừa của bà lão bán quán. Vẫn chẳng ai dám đến gần hắn. Dù không phải là cái chùy đồng thật nhưng chiếc gáo dừa rắn chắc thế kia mà choảng vào đầu một phát thì... Chả dại... Thành ra trên cái sân láng xi măng chỉ có một mình bà mẹ cô Trinh dám đối mặt với hắn. Hắn nhìn bà chằm chằm, đôi mắt vằn đỏ của hắn dịu dần. Bà mẹ nhẹ nhàng mời hắn:

- Anh Sa ngồi... mời nước.

Hắn phẩy phẩy tay hỏi gắt gỏng:

- Tại sao bà dâng con gái mình cho chằn tinh. Bà không thương con gái mình à. Định hối lộ cho cả quỷ dữ để cầu yên thân à?

Bà mẹ bối rối:

- Tôi thương... thương. Tôi không dâng... tại... tại...

- Tại chằn tinh đến quấy nhiễu phải không? á hà... Giọng thằng Sa lại gằn gằn, mắt hắn lại long lên ném lửa vào đám người xung quanh:

- Trước thì không giúp cho gia đình người ta giàu lên. Giờ lại sợ xấu hổ. Ta phải ra tay trừ ác mới được.

Tưởng như cơn điên của hắn nổi đóa tiếp. Cái chùy đồng lại vù vù loang loáng bay ra tiếp. Bỗng bóng một người con gái từ trong buồng nhào ra vụt choàng đến bên thằng Sa. Cái bụng chửa lùm lùm sau làn áo. Trinh. Cô Trinh. Mái tóc dài rũ rượi. Khuôn mặt xanh xao đầm đìa nước mắt. Cô chụp bàn tay hắn thổn thức:

- Dòng sông của anh đây. Trinh của anh đây. Chàng kỹ sư của em, sao giờ này chàng mới tới?

Thằng Sa buông rơi cái chùy đồng. Bàn tay hắn lóng ngóng đỡ thân hình cô Trinh chực ngã vào người hắn. Đột nhiên hắn quỳ xuống hướng về phía bà mẹ, thảng thốt:

- Thưa Mẫu hậu, đứa trẻ trong bụng nàng là của con. Chính con là cha của nó. Cho con được đón nàng về nhà ông chú con để nàng mãn nguyệt khai hoa, ông chú con tốt lắm, không phải là Lý Thông đâu...

Nói xong, thật bất ngờ hắn vòng tay xuống bế gọn cô Trinh lên, quay người đi ra phía cổng. Đám đông sững sờ. Chẳng ai ngờ thủ phạm tày trời kia lại là thằng Sa. Nào ai bảo đấy là hai kẻ điên? Họ đứng lặng trông theo đôi trai gái. Cánh tay trần của người con gái ôm vòng qua vai thằng Sa, đầu tựa vào ngực hắn vẻ tin cậy. Lúc đôi trai gái đi qua quán nước, bà lão bán hàng chạy theo choàng lên người thằng Sa một vật gì. Hình như là cái áo. Hắn gật đầu rồi mạnh mẽ bồng người con gái đi ngược về hướng làng Nghĩa. Bà lão bán quán quay lại, thỉnh thoảng nâng vạt áo chấm nước mắt. Trên đê, một bông hoa gạo rụng xoay xoay theo gió giống hệt quả cầu đỏ trên lầu cao ném ra từ bàn tay người thiếu nữ kén chồng trong câu chuyện xưa.

*       *

Gần sáu năm sau.

Những người khách bộ hành qua con đường dẫn xuống bến đò làng Nghĩa sẽ thấy một ngôi nhà mới nho nhỏ, xanh mát giàn hoa lý trên sân. Ngoài hè một người thiếu phụ khoảng hơn hai mươi tuổi, nước da trắng ngần ngồi bên chiếc máy khâu cặm cụi may vá. Tiếng ai đó gọi vống lên từ dưới bến sông:

- Cô Trinh ơi, anh Sa về chưa?

Người thiếu phụ, khuôn mặt thanh thanh đằm nét u buồn trả lời vọng lại bằng giọng ngây ngây dại dại:

- Chưa về ạ. Anh ấy dặn còn phải lên thượng nguồn rửa lại dòng sông, bao giờ nước trong anh ấy mới về bác ạ.

Ngoài ngõ, một đứa trẻ trạc năm tuổi đang thơ thẩn chơi một mình. Cái que làm đòn gánh, toòng teng hai đầu tai túm quả xoan nó vừa đi vừa lánh lót rao:

- Dọc bằng đòn gánh. Củ bằng bình vôi. Ai mua hành tôi thì thương tôi với... ới...

Tiếng đứa trẻ lan lan trong gió.

Dưới kia con sông dài quặn đỏ phù sa vẫn mải miết chảy xuôi.../.

(Tạp chí Nhà văn)

Đêm trắng

Tôi về bến sông Trinh Nữ, trăng giữa tháng đã nhô lên khỏi đèo Eo Bát. Sương sớm tràn ra đồi Dâu, ùa vào trại Chuối như khói bay là là mặt đất và lập lềnh ngang gối chân. Chỉ một lúc nữa, đồng Cỏ và cả dãy Tam Điệp kia cũng nhập nhòa sương trắng. ở vùng bán sơn địa quê tôi cứ chập tối và mờ sáng thường hay có sương giăng; mùa đông hầu như tối nào cũng mù. Còn những đêm trăng lạnh, mờ đục, nền trời bàng bạc là sương giăng trắng suốt đêm.

Chú Rạng đã biên thư bảo tôi về ngay. Về ngay! Không hiểu điều gì đã xảy ra với u tôi, với anh rể tôi và hai đứa cháu gái?

Tiếng sóng vỗ lóc bóc và cá toài óc ách. Đã cuối thu, nước trong đồng cạn dần, cá chuối, cá rô theo nhau tìm đường ra sông. Tôi cúi nhìn cống Vòm, không thấy bờ khăm chỉ có ánh đèn loang loáng. Tiếng khỏa nước và lội uồm uồm. Tôi nhận ra một người đàn ông như đang bơi trong sương mù từ dưới cống Vòm lên bờ. Hóa ra là anh rể.

- Anh Na... am!

- Ơ kìa! Dì Vân. Sao về muộn thế?

- Tàu về chậm. Tắt mặt trời em mới xuống ga Gành.

Anh Nam xách giỏ cá nặng, đèn ló gắn trên đầu lấp lóa chiếu sáng một vệt sương bay như khói trắng.

- Diêm trong lều ấy. Dì Vân đốt lửa hộ tôi.

Hai hàm răng anh Nam va vào nhau lập cập. Tôi chui vào lều coi cá khăm, lều trống trơn nhưng còn ấm hơi người. Anh cũng chui vào, xuýt xoa luôn miệng. Tôi nhoáng nhoàng nhóm lửa. Lửa bừng sáng, nhìn rõ đôi vai vâm váp và ngực trần vạm vỡ của anh loang loáng nước. Tôi lấy áo để ở góc lều choàng lên hai vai anh. Tôi cảm nhận được mùi mồ hôi đàn ông và mùi bùn non ngai ngái anh mang theo từ cống Vòm lên. Tôi than thở:

- Khổ thân anh! Sao không bơi thuyền vỏ trấu, anh Nam?

- Anh cho... mượn rồi?

Lửa reo lách tách, nhìn rõ mấy túi phân hóa học bón hoa ở bên, tôi hỏi:

- Nhà mình có trồng hoa đâu, anh Nam?

- ừ. à... Anh mua giúp... người ta ấy mà.

Nói chuyện, anh Nam toàn lỡ lời, lúng túng, ậm à ậm ừ như cố giấu điều gì. Tôi lấy nốt quần dài đưa cho anh, nhưng lại đụng phải túi ni lông đựng cái nịt vú và quần lót phụ nữ. Mắt tôi bung hoa cà hoa cải cùng sự nghi ngờ căng cứng đầy suy diễn... Đưa quần dài cho anh Nam, tôi bước phắt ra ngoài.

Bầu trời sáng bàng bạc. Sông Trinh Nữ uốn lượn ngoằn ngoèo như dải lụa ngà rơi xuống biển sương mù. Con sông quen thuộc quá, tôi chưa đến đầu nguồn. Chỉ nghe người ta nói ngược lên vẫn thấy sông Trinh Nữ len lỏi qua thung, qua eo, qua đồi núi của dãy Tam Điệp.

Một người đàn bà chèo cái thuyền hình vỏ trấu trên sông. Chị ta đang xõa tóc bồng bềnh, đang ngụp lặn trong màu trắng đục kỳ ảo vô bờ bến của sương đêm. Bất chợt, từ dưới sông tiếng hát vọng lên, nghe buồn da diết:

Đàn bầu ai gảy thì nghe

Làm thân con gái chớ nghe đàn bầu...

Rồi lại:

Thân em như hạt mưa sa

Hạt vào vại nước hạt ra ngoài đồng...

Giọng hát lúc dìu dặt, lúc sâu lắng làm tôi nhớ đến chị Ngàn chèo đò ngang ở bến sông Trinh Nữ năm xưa. Chị Ngàn ở bên kia sông. Giọng trong trẻo lắm, chị vừa vung chèo quẫy nước, vừa hát. Lũ trẻ ranh cùng tuổi tôi ngồi trên mình trâu ở triền sông cũng dỏng tai lắng nghe.

Chị Ngàn đã làm bao chàng trai khổ sở, ngẩn ngơ. Họ tơ tưởng cô gái chèo đò đến mức chẳng có việc gì cũng kiếm cớ xuống thuyền sang sông. Chẳng qua là để ngắm cái bắp chân tròn thon, cái cổ cao ba ngấn trắng ngần ngó sen, cái mặt trắng hồng, cái eo hông thắt lại và ngực căng đầy dưới làn áo phin mỏng của chị. Anh Nam cũng từng sang sông, và nhiều lần ngồi trên bờ ngẩn ngơ nhìn con đò nghe chị Ngàn hát. Thế rồi chiến tranh biên giới, anh Nam đi bộ đội biên phòng. Một thời gian sau, chị Ngàn cũng đi bộ đội thông tin. Từ bấy đến giờ chẳng bao giờ tôi được nghe chị Ngàn hát nữa.

Cái thuyền mỏng mảnh hình vỏ trấu áp sát vào bờ sông. Người đàn bà bước lên bờ rất khó nhọc, thập thễnh và chui vào lều kéo vó. Anh Nam bồn chồn đứng nhìn. Có cảm giác không có tôi là anh chạy ngay xuống đó. Tôi lại nghĩ đến cái nịt vú và gói quần áo phụ nữ trong lều coi cá khăm, rồi tưởng tượng đủ chuyện.

- Anh Nam có việc... thì mình em về trước cũng được.

- Ai lại thế. Anh đưa dì về.

Nhà tôi ở đầu làng, từ cống Vòm về chỉ một đoạn ngắn. Tôi bước đi bên anh Nam xuống dốc đê và ngổn ngang bao điều trong lòng chưa cắt nghĩa được. Đến chỗ lội, anh xắn cao quần bước xuống rồi quay lại ngập ngừng giơ tay ra:

- Dì Vân để anh...

Bước ào xuống nước, tôi lội uồm uồm qua trước mặt anh Nam. Lên bờ, mới biết mình không xắn quần bị ướt quá đầu gối. Chân tôi vấp phải cái cầu tạm ghép mấy cây luồng bị quăng trên bờ, đau điếng.

- Trẻ trâu nghịch quá. Để anh bắc lại cầu... Dì Vân xách cá về trước, giúp anh.

- Muộn rồi, anh Nam còn đi đâu? Hay là...

- Trúm lươn. Còn mấy ống, anh... anh... chưa đặt xong.

Anh Nam do dự rồi chụp đèn ló lên đầu tôi. Hóa ra anh không về. Anh chỉ đưa tôi qua chỗ lội. Tôi đón giỏ cá vội như giật lấy, bước luôn. Từ lúc đó về đến nhà, lầm lũi bước. Tôi lại nghĩ đến người đàn bà bơi thuyền vỏ trấu, và tưởng tượng...

Trăng tràn vào sân quyện với sương giăng. Tôi bần thần đứng ở ngoài thềm hè.

- U ơi!

Vắng ngắt.

- Sa, Sim ơi! Hai cháu đâu?

Nhà tối om. Tiếng chuột kêu rích rích. Tôi quét đèn ló loang loáng. Trời ơi! Hai đứa cháu tôi nằm ngặt nghẽo, quay ngược nhau. Đầu tóc không cặp, xõa sượi phủ lên mặt, lên cái cổ gầy nhẳng. Chăn chiên bị đạp tung ra, mặc phong phanh áo mỏng. Tôi xoay đứa nọ cùng chiều đứa kia,kéo chăn rồi nằm xuống quàng tay ôm cháu. Nhắm mắt, tôi vùi mặt vào hơi thở nóng hổi, vào mái tóc non cháy nắng khen khét của con Sim, mặc cho lòng rưng rưng. Tôi giận anh Nam quá. Người đàn bà bơi thuyền vỏ trấu, rồi thập thễnh bước lại hiện ra...

U tôi đi đám ăn hỏi về. Tôi chưa kịp chào, u đã mau mắn hỏi:

- Sao tự nhiên mày về, Vân?

- Thì chú Rạng... biên thư bảo...

- Thôi, thôi... U hiểu rồi. Cái nhà chú này nôn nóng quá. Cũng tại người ta ồn. Đêm hôm thằng anh rể mày hay ra lều kéo vó gặp con Ngàn. Có dễ hai đứa phải lòng nhau. Họ lại ồn: hóa ra nuôi ong tay áo, thằng rể mưu mô chiếm cái nhà, dứt khoát chúng nó cưới, rồi đưa nhau về đây ở. Chú Rạng bàn: “Hay là con chị nó đi, con dì nó thế...” U chả biết tính sao. Người ta như đũa có đôi, con rể nhà mình sống cảnh gà trống nuôi con. Tội lắm! Còn mày nữa, nhiều lúc nghĩ u lại lo lo. Cứ đứng núi này trông núi nọ. Quá lứa nhỡ thì, khổ lắm con ạ...

- Thôi, con xin u đừng nói nữa.

Cảnh nhà bẽ bàng quá. Chị Vấn tôi mất đã mấy năm, anh Nam có quyền lấy vợ. Nhưng lấy xong, anh chị ở đâu? Về nhà tôi ở? Hay ở bên nhà người ta? Còn u tôi nữa? Vô vàn câu hỏi lộn xộn trong đầu. Lại nghĩ đến hai đứa cháu mồ côi và tôi nghĩ đến tôi...

Lát sau, tôi bảo:

- Đi đâu u cũng liệu sớm sớm mà về lo cơm nước cho cháu.

- Mày đừng trách u. Tầm này mọi hôm anh Nam mày đã ở nhà lâu rồi.

- Bây giờ người ta đã có người khác thay chị Vấn. Người ta không để ý đến con cái, đến mẹ vợ cũ nữa đâu.

- Đừng nói thế phải tội cho anh. Mày đi xa không biết, nó là đứa sống biết điều. Mấy năm nay mẹ vợ con rể, bà cháu sống nuôi nhau chả điều tiếng gì. Với lại anh rể mày mới được bầu làm xã đội trưởng, công việc bận lắm.

- Bận... bận cái gì? U ra lều kéo vó, lều coi cá khăm mà xem người ta đang hú hí với nhau kia kìa.

- Ruột gan u nẫu cả lên.

Tủi thân, không nói được, vui buồn, hờn giận, trách cứ lẫn lộn trong lòng. Tôi nhớ dạo anh Nam phục viên về được mấy ngày là đến tán chị Vấn. Chẳng biết duyên số thế nào hai người yêu nhau, hạnh phúc lắm. Dạo đó, tôi hơi lơn lớn và nghịch ngợm như quỷ sứ. Tôi chui vào bụi chuối hồi nhà nghe anh chị thẽ thọt tâm tình, tôi kéo gãy tàu lá chuối và ù òa rõ to làm chị Vấn sợ rúm ôm chặt lấy anh Nam. Hôm sau, chị Vấn mắng. Tôi bảo: “Có mà phải ơn em. Được ôm chầm vào trai, sướng bỏ bà còn làm bộ”. Đúng ba tháng thì cưới. Sau này, chị Vấn bảo: “Mày còn bé chưa biết chứ ngày trước lão ta có để ý đến chị đâu. Biên giới im tiếng súng mấy năm, không thấy cái Ngàn về, chẳng chờ được, lão mới đến tán chị”. Rồi chị Vấn nguýt yêu: “Cái ngữ

mày, kông khéo về sau ế chồng cho mà xem”...

Tôi không tin mình ế chồng. Nhiều người con trai đi ngang qua đời tôi mà chẳng ai quyến rũ được tôi. Kẻ hời hợt, nông cạn; người sâu sắc nhưng kỹ tính quá, chẳng ai làm trái tim tôi rung động. Tôi vẫn chờ, vẫn tìm người yêu thương trong cõi đời mênh mông này.

Tôi đánh thức hai đứa cháu dậy. Mẹ con, bà cháu ăn cơm xong một lúc anh Nam vẫn chưa về. U tôi đi làm cá. Cái Sa ngồi vào bàn học, cái Sim quấn lấy tôi, sà vào lòng ngồi. Cái Sim quấn quấn đuôi tóc tôi, nói:

- Dì về nhà ở hẳn nhá, dì Vân.

- Dì còn bận chưa về luôn được. Sim ở nhà có ngoan không?

- ứ ngoan. Lúc nào cô Ngàn đến cho kẹo, cháu mới ngoan. Cô Ngàn thương Sim lắm, dì Vân à.

Như cật nứa cứa vào lòng. Vậy là cái điều chú Rạng viết thư là thật. Người ta sẽ lấy mất anh Nam, lấy mất luôn hai đứa cháu tôi. Và anh Nam sẽ như người dưng nước lã ư? Tôi thả cái Sim xuống cho nó chơi rồi đến chỗ u đang đánh vảy cá. Tôi giận dỗi nói:

- U để hết nhà cửa, ruộng vườn cho anh Nam. Để anh ấy được tự do yêu thương, tự do lấy vợ, không phải chui lủi dấm dúi nữa. Con sẽ đưa u lên thành phố, mẹ con sớm tối có nhau.

- Mày có lớn mà chẳng có khôn. Gần ba mươi tuổi, chứ ít đâu. Có phúc đã con bế con bồng. Mày thích ở thành phố cứ ở. Còn u sinh ra ở làng, làm dâu ở làng, u sống chết cũng ở cái làng này thôi.

Khuya.

Anh Nam về. Anh nói với u là anh ăn cơm rồi. U phàn nàn:

- Em nó về. Sao anh không về sớm sủa, cả nhà ăn cơm đông đủ một bữa.

Anh Nam ậm à ậm ừ:

- Con... con có lỗ... ỗi.

Tôi bực mình lắm, chỉ muốn nói: “U không phải bận tâm nữa. Người ta đã có nơi có chốn nấu cho ăn rồi”. Nhưng cổ tôi nghẹn tắc không sao cất nên lời.

Khuya lắm rồi. Ngọn đèn dầu lù mù không xua nổi sương bay là là ở thềm hè. U nói chuyện rì rầm với anh Nam. Tôi nằm cho cái Sim gối đầu tay, nghe tiếng được tiếng mất. Anh Nam thỉnh thoảng thở dài. Mỗi lần anh thở dài, tôi lại ôm chặt cái Sim vào lòng. Khổ thân hai cháu gái bé bỏng. Nay mai có người đàn bà lạ trong nhà, cháu tôi sẽ sống ra sao?

Anh Nam không ngủ, vác rìu bổ gốc tre khô. Choạc... Choạc... Tiếng rìu bổ vào đêm vắng rõ mồn một. Choạc... Choạc...

Tôi vùng dậy, lấy áo ngoài choàng lên bộ đồ ngủ mỏng cho bớt lạnh. Trăng chênh chếch mái ngói phía tây. Hơi nước từ sông Trinh Nữ theo gió ào đến. Tôi khẽ rùng mình. Trời ơi! Đồng Cỏ, đồi Dâu, trại Chuối một màu trắng đêm và dãy Tam Điệp mờ xa cũng chìm trong đêm trắng.

- Đừng hành hạ mình thế nữa. Anh Nam!

Vẫn choạc... choạc... Tôi nhào đến giữ tay anh. Anh thở hổn hển:

- Dì Vân! Mặc kệ... anh.

- Nghe em đi. Sương xuống ướt tóc anh rồi này.

Giọng tôi nhỏ, chùng hẳn làm anh mềm lòng:

- Anh khổ tâm lắm! Dì Vân à.

Lại làn gió lạnh thổi ào tới. Chiếc áo choàng trên vai tôi tuột xuống đất. Anh Nam bỏ rìu, cúi nhặt, lúng túng không biết đưa hay khoác cho tôi. Tôi ngồi bệt xuống đống gốc tre khô chưa bổ. Choàng áo lên vai tôi, anh ngồi xuống theo.

Vẫn đêm trắng. Anh không nói gì. Tôi cũng lặng im.

Lúc sau, tôi bảo:

- Anh Nam nói gì đi.

Anh tần ngần, lưỡng lự:

- Dì Vân... nói gì đi.

Đến lúc này thì tôi đứng phắt dậy. Tôi bước đi ra cổng. Anh Nam cũng đứng dậy và đến gốc cây bưởi lấy giỏ đựng cá. Anh lặng lẽ đi sau tôi. Chả lẽ anh đi bắt cá khăm buổi sáng sớm? Vô duyên! Tôi thầm nghĩ như thế.

Trăng bạc dần. Tôi đi lang thang ở đầu làng, tôi nhón nhén bước trên cầu tạm bắc qua chỗ lội và bước lên dốc đê.

Chọp! Tiếng gọng vó chạm nước. Bốn gọng vó khẳng khiu, gầy guộc dầm mình trong nước sông Trinh Nữ rồi lại cất lên in hình vào đêm trắng. Cần mẫn, lặng lẽ trong đêm, chẳng biết cái vó ấy được cất lên thả xuống bao nhiêu lần? Người đàn bà ấy ngồi trong lều kéo vó đã bao đêm?

Trời bàng bạc sáng. Người làng đi chợ sớm lao xao gồng gánh. Những người buôn rau, cá, buôn hoa lên thị xã đã chờ sẵn ở bến sông để cất hàng. Mấy cái xe trâu không tháo ách nối nhau đứng trên mặt đê.

Một cái thuyền vỏ trấu chở hoa tươi và rổ cá từ từ cập bờ. Mấy bà buôn chuyến lau chau chạy đến. Người đàn bà bước lên bờ khó nhọc quá, mấy bà buôn giơ tay kéo chị ta lên. Tôi chợt nhận ra chị Ngàn. Rõ là chị Ngàn chèo đò ở bến sông ngày trước. Không thể nhầm, tôi nhìn kỹ lắm. Ngần ấy năm rồi, tôi vẫn nhận ra. Chỉ tội một chân chị bị cụt đến đầu gối...

Khổ thân chị! Lại còn đến nông nỗi ấy nữa. Mọi suy nghĩ, toan tính của tôi đều vô nghĩa hết. Vô nghĩa trước chị Ngàn cụt một chân trồng hoa, kéo vó đêm và rạng sáng chèo thuyền vỏ trấu chở hoa tươi, chở cá... Tôi quay bước, chạy về làng, Tôi khóc. Mặc gió ù ù bên tai, mặc sương đọng ngọn cỏ làm ướt ống quần.

Thay quần áo ngủ, tôi tống tất cả vào ba lô bụi. U dậy, bảo:

- Mặt trời lên, sương tan hãy đi con à.

Anh Nam lao vào nhà, cái giỏ vẫn trống không. Anh giữ ba lô bụi của tôi lại:

- Đừng vội đi, dì Vân.

- Thôi để em đi. Em ở lại là không bao giờ đi được nữa. Người ta cần anh.

U sụt sịt:

- Khổ thân các con tôi.

- Bị thương. Mặc cảm. Cô ấy ở lại trại an dưỡng không muốn về làng ngay. Khi Nhà nước chủ trương cho thương binh về sống tại gia đình, động viên mãi cô ấy mới về nhà. Vừa trồng hoa, vừa kéo vó bè làm niềm vui. Nghĩ cũng tội. Dì Vân à.

Anh Nam nói nhanh như sợ tôi cắt ngang. Tôi buông một tiếng thở dài, bảo:

- Thôi, anh chị gắng sống với nhau cho vuông tròn. U cần anh, u không thể xa các cháu đâu. Về đây mà ở để bà cháu sum vầy, anh Nam ạ. U đồng ý là chú Rạng cũng theo thôi - Tôi quay sang u đang nước mắt ngắn nước mắt dài - U nhỉ?

U tôi gật đầu. Tôi đến thơm vào má con Sa, con Sim còn đang ngủ, và khoác ba lô bụi lên vai. Chào u, chào anh Nam, rồi tôi đi. Tôi không dám quay mặt nhìn u, nhìn anh Nam. Tôi mà quay mặt lại là tôi ở nhà mãi mãi. Tôi hình dung sau lưng mình, anh Nam đứng lặng nhìn theo, bên cạnh là u tôi nước mắt lưng tròng.

Đêm trắng đã qua. Đằng đông, trời rạng hẳn. Đằng tây, chỉ còn một vầng trăng mờ, mỏng mảnh neo trên bầu trời./.

(Tạp chí Nhà văn)

Copyright by