Truyen ngan Bao Van nghe_12

Mục lục

Bên ấy là cuộc đời 2

Hạnh_ 8

Cha và con_ 18

Phản bội 24

Gió lạnh_ 27

Thầy giáo văn chương_ 31

Doanh nghiệp tư nhân_ 34

Nơi bến sông xưa_ 37

Nhà cổ_ 42

Tháng ngày đã qua_ 44

Thương anh thương chị ở quê 50

Quỳnh_ 55

Ngày mới bắt đầu_ 64

Bến đợi nhọc nhằn_ 70

Cõi ảo_ 73

Đoản khúc tuổi ba mươi 82

Cơ may của Nhím_ 85

Con chim xanh định mệnh_ 91

Cõi âm_ 97

Xa xứ_ 102

Cái chấm xanh_ 106

Người đàn bà có đôi mắt huyền_ 115

Mắt giếng_ 119

Tiểu ái 132

Người đàn bà trên hè phố_ 136

Một lần thuyền trưởng_ 140

Hàng xóm_ 145

Bên ấy là cuộc đời

Hắn quyết định bỏ trốn. Chỉ sau hai mươi phút đồng hồ là hắn đã chui được vào cái cống bi mà hắn vô tình phát hiện ra trong một lần đi đồi. Đi đồi là một thuật ngữ đặc biệt đối với những kẻ như hắn bởi nội hàm của nó đã được mở rộng đến mức người thường không hiểu được. Đi đồi là đi lao động bắt buộc. Đi đồi cũng có thể là lên đồi, lên núi làm cả tỉ thứ việc nặng nhọc mà cũng có thể là đi làm những việc khổ sai ở một nơi chẳng có đồi núi gì cả. Thật khéo cho những người đi khai mở các trại giam. Họ luôn tận dụng địa thế thiên nhiên để đỡ tốn sức người sức của, vì thế cái trại giam của hắn mới rơi tõm vào một thung lũng ba bề bốn bên núi đồi giăng mắc. Nước sông công tù! Chân lý ấy hiển nhiên đến mức chỉ có những kẻ không bình thường về tâm thần mới mất thời gian bâng khuâng hay hoài cảm cho cái sự khốn nhục của những kẻ như hắn. Người ta dạy hắn rằng mục đích của hình phạt là giáo dục và trừng trị. Trừng trị thì rõ rồi. Còn giáo dục thì hắn chưa hiểu lắm. Nhốt tất cả những kẻ xấu vào với nhau để hy vọng họ sẽ tốt đẹp lên, dồn tất cả những cái ác lại một chỗ để mầm thiện nảy nở, sinh sôi thì có lẽ cuộc thử nghiệm này sẽ còn phải kéo dài may ra mới có đáp án. Người ta cũng lại dạy hắn rằng lao động là một trong những nguồn gốc sinh ra loài người. Vì thế những phạm nhân như hắn muốn trở lại làm người thì không có cách nào tốt hơn là phải lao động. Hắn không ưng lắm với kiểu lập luận này. Loài vượn nhờ có lao động mà thành người. Loài người vì giết người, cướp của, hiếp dâm, chống đối mà thành quỷ. Quỷ và vượn xuất phát điểm hoàn toàn khác nhau. Làm sao cả hai cùng lao động mà thành người được?

Nhưng thôi. Hắn có ưng hay không ưng, hiểu hay không hiểu, rõ hay không rõ về nguyên tắc hình phạt thì cũng cứ phải chấp hành. Và ngày nào cũng như ngày nào, hắn cùng đội của mình lẳng lặng theo đường đồi mà đi đến những nơi cần phải đến, làm những việc buộc phải làm. Đánh đá, trồng cây, xây dựng, chăn nuôi, làm đường, đắp đập... bất kể việc gì cần đến sự hao mòn sức lực bọn hắn đều làm cả. Trong một lần đi đồi như thế, hắn ghé vào ngôi chùa cổ xin nước uống. Quản giáo hôm ấy cũng khát như bọn hắn vì can nước mang theo bỗng dưng lại vỡ toác, bao nhiêu nước dự trữ mang theo ồng ộc trôi ra hết. Hắn cùng một thằng nữa được giao cho việc đi xin nước. Trong lúc cả đội ngồi chờ bên vạt đồi còn vương lại những tia nắng cuối ngày thì hai thằng hắn vào chùa. Ngôi chùa có tên là Tử Tội. Sở dĩ chùa có tên đó là vì đằng sau khuôn viên chùa đặt một nghĩa địa cho những phạm nhân chết mà người nhà không đưa được xác về. Nghe nói sư ông ở chùa Tử Tội rất thương đám phạm nhân như hắn. Lần đó hắn không được gặp sư ông. Trong lúc thằng bạn tù của hắn đang loay hoay tìm cái đựng nước thì hắn lại muốn khám phá bức tường đổ. Chẳng hiểu sao đôi mắt hắn lại cứ dừng lại ở bức tường đất cốt tre sụp xuống sau mảnh vườn bỏ hoang bên hông chùa. Bức tường đã mủn ra, từng búi rơm trộn bùn bong lên, khô mốc. Cây dại và những ngọn cỏ lúp xúp chọc lên. Có lẽ cái thu hút ánh mắt của hắn là ở chỗ vồng lên của bức tường. Hình như bức tường này khi đổ xuống đã đè lên một vật gì đó? Hắn đưa tay bới đám cây dại ra và hắn nhìn thấy miệng một cái cống bi. Ngay sau đó hắn nghe thấy tiếng thằng bạn gọi. Hắn sẽ quên khuấy cái miệng cống đó nếu như không bị ngồi phạt mười lăm ngày trong nhà giam kín. Chính cái thằng đi xin nước với hắn đã làm hắn nổi điên, mặc dù kinh nghiệm bảo cho hắn biết rằng cái sự nổi điên ở đây là điều tối kỵ. Nếu đã điên thì đừng tỉnh. Nếu còn tỉnh thì đừng điên. Với đám phạm như hắn sau mỗi cơn điên thường phải trả giá rất đắt. Thế nhưng hắn đã đổ cả một sọt đá lên người thằng bạn tù chỉ vì điếu thuốc duy nhất còn lại của hắn đã bị thằng đó hút mất. Hắn treo chiếc áo của mình lên cành cây. Điếu thuốc được giấu cẩn thận trong gấu áo. Thế mà thằng mặt chó ấy lại tìm ra. Hắn đội đá từ trên dốc đi xuống. Thằng đó cầm chiếc sọt không từ dưới dốc đi lên. Hắn thấy thằng ấy nhả khói. Hắn hỏi thuốc ở đâu ra? Thằng ấy bảo thuốc trong gấu áo của mày. Thế là hắn hất cả sọt đá vào người thằng mặt chó ấy. Đá phủ lên quá nửa người nó. Tóp thuốc văng ra cách chỗ thằng ấy nằm không xa. Trong khi hắn bị cánh quản giáo lôi đi, hắn còn nhìn mãi những lượn khói bốc lên từ  mẩu thuốc cháy dở. Sau này hắn được biết là toàn thân thằng bạn tù đã sưng húp lên bởi những cạnh đá từ sọt của hắn văng vào. Hắn hơi hối hận một tí. Nhưng khi bị tống vào phòng giam kín thì hắn không nghĩ nhiều đến cái thằng mặt chó đó nữa. Hắn chỉ nghĩ đến việc trốn trại. Hắn nghĩ nát óc. Hắn dự liệu mọi tình huống. Từ trước đến nay chỉ có một trường hợp duy nhất trốn thoát khỏi trại mà thôi. Người trốn thoát ấy bị oan. Sau này xét lại người ta có đi tìm anh ta nhưng không tìm được. Trường hợp ấy lạ lùng lắm. Anh ta là một nhà sư. Anh ta phạm tội giết thầy, tức sư phụ của mình. Anh ta đã khoét gạch ở chỗ vẫn thường đi vệ sinh. Rồi anh ta xé chăn, màn ra làm dây, sau đó tung dây qua hàng rào điện, leo qua và trốn thoát. Anh ta có những đặc điểm rất dễ nhận dạng là mái đầu trọc và hàm răng vổ. Vậy mà không sao tìm được. Anh ta trốn thoát được nửa năm thì một hôm có người đem trói kẻ giết thầy anh ta đến đặt ở trước cửa đồn công an. Tên giết người ấy là bạn đồng môn của người tù vượt ngục. Không ai hiểu sự thể ra làm sao cả. Cánh quản giáo chỉ kể đến đó là hết chuyện. Đám tù cũ cũng không có gì nhiều nhặn hơn để kể cho đám tù mới nghe.

Hắn nghĩ đến người tù kỳ lạ đó vì muốn rút kinh nghiệm cho cuộc vượt thoát sắp tới của mình. Nhưng nghe ra người đó không để lại kinh nghiệm gì cả. Tất cả các phòng giam đều đã cải tạo lại, không thể đào tường ở chỗ vẫn đi vệ sinh. Tường bao cũng được xây cao hơn, và lưới điện không thể vượt qua trừ trường hợp anh tự biến mình thành thứ không tích điện. Hắn cũng đã chứng kiến vài ba cuộc vượt ngục không thành. Thật là khủng khiếp! Không nên và không thể vượt ra từ phòng giam. Đó là cách của những người không được ra ngoài đi đồi. Còn hắn đã có cơ hội ra ngoài lao động, hắn phải tính cách trốn trong lúc đi đồi. Thế là hắn nghĩ đến cái miệng cống bi ở chùa Tử Tội. Chùa Tử Tội nằm ở bên kia quả đồi bát úp án ngữ ngay trước cổng trại giam. Leo lên đỉnh đồi là nhìn thấy ngôi chùa và ngay sau vòm mái cong là khu làng của dân kinh tế mới với lèo tèo vài ba chục nóc nhà. Bên ấy là cuộc đời. Hầu hết các cuộc vượt ngục trước đây đều không thành vì phạm trốn ra thường chạy vào khu làng kinh tế mới. Từ khu làng đó ra đến đường cái để về xuôi còn rất xa, lại toàn đường rừng, khó đi, dễ lạc. Và khi báo động, khu vực quây bắt đầu tiên sẽ là khu làng đó. Cho nên hắn sẽ phải nghĩ cách khác. Hắn sẽ chọn cái bất ngờ để đánh lừa cái thông thường. Cái bất ngờ của hắn là gì? Là  nằm lại ngay bên cạnh trại giam. Khi người ta tìm hắn ở xa thì hắn sẽ ở gần. Khi người ta về gần thì hắn mới lại trốn đi xa. Cái cống bi sẽ giúp hắn. Mảnh vườn sau chùa sẽ giúp hắn. Bức tường đổ sẽ quyết định số phận hắn. Chỉ cần vượt qua quả đồi bát úp kia thôi. Bên ấy là cuộc đời.

Đúng như hắn dự đoán. Sau hai mươi phút thì hắn đã chui tọt vào chiếc cống bi. Trên đường đi đồi về, hắn xin phép đi vệ sinh. Hắn đã dùng cách ấy để tạt xuống mé đồi phía bên này và chạy như ma đuổi. Hai mươi phút sau nữa thì còi báo động hú lên phía trại trung tâm. Và mấy ngày tiếp theo là những cuộc tìm kiếm. Có tới vài ba lần người ta sục sạo quanh ngôi chùa. Hắn cảm nhận được những gì đang diễn ra ngoài chiếc cống bi. Hắn giấu mình trong chiếc cống như rùa  giấu mình trong mai. Đêm xuống thật sâu hắn mới dám mò ra vườn sắn bới củ ăn. Hắn chỉ bẻ nhánh chứ không nhổ cả gốc. Mấy tên trốn trại trước đã bị phát hiện chỉ vì ăn vụng mà không biết chùi mép như thế. Năm ngày trôi qua hắn không làm đổ một cây sắn nào. Hắn lại còn được hưởng lộc từ những ngôi mộ nằm ở sau khuôn viên nhà chùa nữa. Mấy thầy tiểu trong chùa như cố tình rải hoa quả và xôi oản lên đó cho hắn. Lúc đầu hắn rất mừng. Sau lại thấy hơi lo lo. Có vẻ như nhà chùa đã biết có người đang trốn. Đôi ba lần hắn nghe lỏm được chuyện của hai chú tiểu nhưng tuyệt không thấy họ có ý nghi ngờ gì cả. Nằm trong cống đá hắn nhận biết được rằng ngôi chùa này có một sư ông và hai chú tiểu. Sư ông thì hắn chưa một lần nghe thấy tiếng nói. Còn hai chú tiểu thì thường ra làm vườn và ngồi nghỉ bên bức tường đổ. Trong lúc ngồi nghỉ họ nói chuyện với nhau và hắn biết tên một người là Hoan, một người là Hỷ. Họ chỉ khoảng mười bảy, mười tám tuổi thôi. Chuyện của họ chẳng hấp dẫn gì hắn cả. Dường như cả hai đều mong muốn đến cái ngày được làm lễ thế phát. Ngày ấy là ngày gì hắn không hiểu dù ngày xưa hắn cũng đã từng được học về mấy tôn giáo lớn trong đó có Phật giáo. Hắn nằm trong cống bi đến ngày thứ mười thì được nghe một mẩu đối thoại khó hiểu như thế này:

Tiếng tiểu Hoan:

- Hỷ về đêm qua hả? Tôi và thầy mấy hôm nay hay nhắc đến Hỷ. Hỷ về hẳn với tôi và thầy hay hoàn gia?

Tiếng tiểu Hỷ:

- Tôi cũng nhớ thầy và bác lắm. Tôi theo thầy chứ không hoàn gia đâu. Mẹ và bố dượng tôi buồn lắm nhưng tôi không thể sống khác cảnh này được. Tôi vẫn chưa nói chuyện được với thầy. Thầy bảo tối nay sẽ gặp.

Và tối hôm ấy hắn lại vô tình được chứng kiến cuộc gặp giữa tiểu Hỷ và sư ông. Sau gần chục ngày ăn khoai sắn, cồn ruột quá, lại cảm thấy xung quanh có vẻ như đã bớt nguy hiểm, hắn liền mò vào chùa tìm cái ăn. Hắn lần vào nhà thờ tổ. Hắn đang với tay lấy túi oản trên ban thờ thì nghe thấy có tiếng kẹt cửa. Cuống lên, hắn liền chui xuống gầm ban thờ. Ban thờ làm bằng gỗ, rộng gần bằng chiếc giường đôi, xung quanh đóng kín, có một cánh cửa gỗ nhỏ bằng tờ báo. ở nhà quê, người ta thường dùng gầm ban thờ để làm kho chứa thóc gạo hoặc chuối xanh. Còn gầm ban thờ tổ này để hương trầm và vài ba đồ tế tự như chân đèn, bát đĩa, lọ hoa, ống đũa, tiền vàng, sách kinh. Thường thì cánh cửa gỗ sẽ được khoá lại bằng một chiếc khóa nhỏ, nhưng may mắn cho hắn cánh cửa ở gầm ban thờ tổ lại không khóa. Hắn chui vào đó, ngồi im thin thít một lúc thì nghe thấy tiếng sư ông cất lên. Đây là lần đầu tiên hắn nghe thấy tiếng nói của sư ông.

- Hoàn cảnh gia đình con thế nào? Con kể thầy nghe.

Tiếng tiểu Hỷ:

- Bố dượng con làm thầu xây dựng. Rất giầu. Mẹ con cũng làm cùng với bố dượng, quản lý tài chính cho bố. Nhà bố mẹ con ở có tất cả mười sáu phòng, một vườn treo ở trên tầng bảy, một vườn nhỏ ở phía đằng sau trồng toàn hoa và cây cảnh. Bố mẹ con có hai em gái. Nhà có nuôi thêm một người phục vụ và thuê một người làm vườn. Rất nhiều của ngon vật lạ. Rất nhiều máy móc hiện đại. Rất nhiều mèo và chó. Rất nhiều chim và gấu bông. Nhưng con chỉ ở ba ngày thì chán. Con không thể sống được ở trong một ngôi nhà như thế. Con xin phép về với thầy. Mẹ con khóc. Con cũng khóc. Tự dưng con thấy lòng mình xáo động quá. Con muốn về ngay với thầy để nghe thầy chỉ bảo.

Tiếng sư ông:

- Thầy làm sao giúp con hết xáo động được. Đó là việc của con, không ai có thể làm thay. Cũng giống như con khát, thầy uống nước, con không thể hết khát. Con đói, thầy ăn cơm, con không thể hết đói. Tâm tĩnh hay động cũng như đói và khát, tự con mới có thể giúp mình thoả mãn được. Nhưng như thế là thầy cũng mừng cho mẹ con. Ngày mẹ con giao con cho thầy, mẹ con suy sụp lắm, thầy chỉ sợ mẹ con sẽ tìm đến cái chết. Ngày xưa nếu mẹ con không phải là con ông phó chủ tịch tỉnh thì không phải chịu dư luận nặng nề đến thế. Con người tự cho là mình danh giá thì càng phải che đậy những khát vọng. Con là một khát vọng bị che đậy của người đàn bà sinh ra trong một gia đình danh giá. Không phải thầy không nghĩ về việc chưa cho con và tiểu Hoan làm lễ thế phát. Thầy không muốn các con chưa mê đã ngộ. Tâm con sẽ còn phải trải qua nhiều sóng gió. Thầy không muốn các con theo thầy, phát. Thầy không muốn các con chưa mê đã ngộ. Tâm con sẽ còn phải trải qua nhiều sóng gió. Thầy không muốn các con theo thầy,

Từ hôm ấy, hắn thường xuyên mò vào nhà thờ tổ ngủ. Hắn phát hiện ra rằng ở trong nhà thờ tổ rất an toàn. Đó là nơi tiếp khách của sư ông. Bình thường hầu như không có ai đặt chân vào đó. Và hắn cũng nhận thấy rằng ở trong nhà thờ tổ có rất nhiều thứ ăn được. Sau ban thờ là một căn phòng bỏ không. Phòng đó được dùng cho khách của sư ông - những người bạn đồng tu ở các tỉnh trong Nam ngoài Bắc thỉnh thoảng qua lại thăm chùa. Bây giờ ngoài chiếc cống bi ra hắn còn có gầm ban thờ để trú ẩn. Và ở đây hắn được chứng kiến bao nhiêu chuyện đời, chuyện người. Hắn như một cái máy ghi âm gắn ở tòa xưng tội đặt trong các giáo đường của người công giáo. Mọi chuyện hỷ nộ ái ố của các tín đồ hắn đều nghe được cả. Sư ông nắm trong tay một thứ quyền lực ghê gớm. Ông là người chăn dắt phần hồn cho các phật tử. Vợ con giám thị và quản giáo trong trại cũng thường xuyên đến chùa lễ bái. Người nhà phạm nhân lên thăm nuôi cũng ghé qua chùa cầu xin ân phúc.

Và một lần hắn đã nghẹn tim vì tưởng gặp lại người con gái ấy. Người này cũng có cái dáng thon mềm, gợi cảm, cũng có mái tóc như mây như suối, cũng có bờ môi tham lam, ngạo nghễ, cũng có đôi mắt mênh mang mê đắm. Chính cái đôi mắt này đã làm nàng bị thứ nghệ thuật khốn nạn ấy rủ rê, lôi kéo. Và cũng chính đôi mắt này đã làm hắn nao núng. Hắn buông những lời tán tỉnh đầu tiên cũng là nhằm vào đôi mắt ấy. “Sao anh nhìn em ghê thế?”, nàng hỏi. “Để xem anh có đủ dũng khí lội vào mắt em vớt lên xương cốt của những chàng trai trẻ đã từng chết đuối trong đó không?”. Câu tán tỉnh vô duyên, sáo rỗng và cải lương đến độ nực cười ấy không hiểu sao lại khiến nàng thích. Thế là thành tình yêu. Cậu con một duy nhất của gia đình ông giáo sư dạy triết đã yêu như một hiệp sĩ trung cổ. Đúng lúc hắn đang say đắm nàng nhất thì có một người đàn ông bằng tuổi bố hắn mang đến cho hắn xem một tập tranh khỏa thân của nàng. Ông ta giới thiệu mình là họa sĩ và nàng là người mẫu của ông đã từ chục năm nay rồi. Nàng đã thuộc về ông, cả trong nghệ thuật lẫn trong đời thường. Vì thế hắn đừng nghĩ đến chuyện có thể tiến tới hôn nhân với nàng. Hắn mang tập tranh phiên bản ấy đến quẳng vào mặt nàng. Nàng khóc. Đôi mắt của nàng đã nhận chìm ai thì đừng hòng thoát ra được. Hắn lôi nàng đến chỗ tay họa sĩ già nua kia. Hắn yêu cầu ông ta trả lại tất cả những hình ảnh dơ bẩn của nàng. Người họa sĩ cương quyết không để hắn lấy lại những “khoảnh khắc bất tử của cái đẹp” mà nàng đã dâng hiến cho ông. Thế là cuộc chiến tay không xảy ra giữa dơ bẩn và đẹp đẽ, giữa nghệ thuật và tình yêu, giữa thanh niên và ông già. Nàng chỉ đứng úp mặt vào tường mà khóc. Khi nước mắt nàng sũng chiếc khăn tay thì hắn cũng đã làm xong cái việc là bóp chết sự sống già nua của người họa sĩ tình địch.

Ngay cả khi ra đứng trước tòa hắn vẫn không cần nhờ luật sư dù vợ chồng ông giáo sư chạy ngược chạy xuôi lo tìm thầy cãi cho hắn. Hắn tự tin vào hai tấm bằng đại học. Hắn tự bào chữa. Và kết cục là hắn phải nhận về mình mười bốn năm tù.

Thấm thoát thế mà cũng đã được sáu năm. Người con gái có ánh mắt thuộc về nghệ thuật ấy chỉ đến thăm hắn một lần duy nhất. Người ấy còn phải lấy chồng. Người ấy nếu có chờ thì chờ một người anh hùng chứ không chờ một thằng tù trọng án. Ngay cả lúc người ấy nói thẳng vào mặt hắn thế hắn vẫn ưỡn ngực như một hiệp sĩ đón nhận những phũ phàng. Hắn đã đọc quá nhiều sách của ông giáo sư dạy triết nên thích hành xử mọi việc theo khuynh hướng lãng mạn hóa. Lãng mạn hoá ngay cả chính cái bi kịch rất vớ vẩn của đời mình. Nhưng rồi tháng năm tù ngục và những chuyến đi đồi triền miên đã dần dần giúp hắn nhận ra sự ngớ ngẩn của những việc mình làm. Những chuyến thăm nuôi của vợ chồng ông giáo sư già đã đẩy hắn ngập sâu vào mặc cảm bất hiếu. Khối óc hắn bắt đầu xuất hiện những suy nghĩ buồn nản, sám hối, buông xuôi và tuyệt vọng.

Cho nên khi người con gái kia hiện ra hắn đã không tin vào mắt mình. Hàng loạt những xúc cảm trái chiều ập đến với hắn. Sững sờ, thất vọng, rồi lại háo hức. Háo hức là vì nàng đã cất lên một lời nguyện cầu kinh ngạc.

- Con xin thầy. Con đã quyết chí rồi. Thầy cho con xuống tóc theo thầy để con được gần anh ấy. án chung thân của anh ấy cũng là án chung thân của con. Con sẽ ngày ngày cầu Phật phù hộ cho anh ấy. Và chỉ có ở đây, con mới có cơ hội được nhìn thấy anh ấy. Thầy hãy cho con được toại nguyện.

Tiếng sư ông:

- Nhà cô nhầm rồi. Xuất gia không phải là một cái án chung thân. Thế gian các cô nhìn đạo đơn giản quá. Tu hành là để giải thoát. Cô muốn vào chùa để ngày ngày được nhìn thấy người yêu đang thi hành án thì cô đã nhầm mục đích khi đòi xuống tóc. Hơn nữa đây là chùa của tăng, không nhận ni. Cô có thể ở nhờ đây như người nhỡ độ đường, còn nếu muốn đi tu thì tôi sẽ giới thiệu cho nhà cô đến một chùa khác. Xuất gia phải có duyên. Nếu không có duyên thì về đời mà tu. Phật tại tâm mà. ở đâu nhà cô tìm thấy sự thanh thản thì ở đó có Phật.

Thế là người ấy rời chùa. Hắn không bao giờ còn cơ hội gặp lại người ấy nữa. Nhưng giá như nàng của hắn cũng có một cử chỉ như thế thì cuộc đời này đối với hắn còn đẹp biết bao. Sau lần thăm đầu tiên ấy nàng không lên trại nữa, cũng không gửi quà cáp hay thư từ gì cho hắn cả. Hắn vô tình cứ cật vấn bố mẹ hắn về chuyện đó. Lúc đầu bố hắn còn giấu. Sau ông giáo sư già thương con quá đành phải nói ra sự thật. Không phải một lần ông đã đến chỗ người ấy. Lần nào người ấy cũng dối này dối nọ để từ chối xuống trại thăm con ông. Cuối cùng, thấy ông chân thành quá, người ấy đã nói với ông rằng, bác ơi bác thương anh ấy thì bác cũng thương con với, con còn phải lấy chồng nữa chứ, người ta đang đến hỏi cưới con, con còn xuống với anh ấy thì đến bao giờ con mới lấy được chồng? Thế đấy! Sau mười bốn năm thì hắn sẽ bước sang tuổi bốn hai. Đôi mắt đẹp đẽ kia làm sao còn long lanh được đến ngày ấy để chờ hắn trở về? Ông giáo sư già đã khóc khi kể cho con trai nghe sự thật. Hắn thấy tê tái đến từng tế bào. Hắn thương bố mẹ nhiều hơn là thương bản thân mình. Hắn là một đứa con quá tồi. Chính vì thế nước mắt hắn đã trào ra khi được chứng kiến cảnh mẹ tiểu Hoan đến xin con về. Hôm ấy hắn đã cắn rách môi để khỏi bật ra tiếng khóc dưới gầm ban thờ tổ.

Tiếng mẹ tiểu Hoan:

- Thưa thầy, mười ba năm trước vì đói khổ quá, không thể nuôi nổi cháu nên con đã phải đưa cháu đến nhờ thầy cho hưởng chút lộc rơi lộc vãi của nhà chùa. Bây giờ vợ chồng con đã cật lực làm lụng, cũng đã có chút của ăn của để, đến xin thầy cho nhận lại cháu. Vợ chồng con còn ba cháu nữa, đều là gái cả, thầy thương thì cho con nhận lại đứa con trai để bố cháu có người chống gậy...

Tiếng sư ông:

- Tôi hiểu tâm tư nhà chị. Tôi hiểu ngay từ khi chị dắt đứa con năm tuổi, gầy đói xác xơ đến chân cửa chùa hơn chục năm trước đây cơ. Tôi hiểu nên tôi lặng lẽ làm người nuôi cháu hộ chị thôi. Cả hai tiểu Hoan, Hỷ ở chùa này tôi đều chưa cho làm lễ thế phát chỉ vì tôi biết sẽ có ngày đời gọi chúng trở về. Bản thân tôi cũng vì những lý do tế nhị mà thành người tu hành. Tôi chưa bao giờ là người xuất gia vì có gia đâu mà xuất. Vì thế những đứa trẻ có gia đình mà còn có thể trở về với gia đình thì tôi cố gắng không để chúng xuất gia. Đói quá mà vào chùa, khi đủ ăn người ta sẽ rời chùa. Khổ quá mà vào chùa, khi hết khổ người ta sẽ bỏ đi. Chùa chỉ giữ chân được ai thấy chùa là nhà của mình thôi. Vì thế tôi cho cháu Hỷ về chơi thăm nhà. Còn cháu Hoan có về với chị không là do cháu quyết định. Tôi chỉ lo phần đạo thôi, còn phần đời bây giờ thuộc về chị và cháu cùng lo lấy.

Vậy là hắn đã ở trong chùa cả thảy hai mươi bảy ngày. Hắn được biết đã hai lần bố dượng và mẹ tiểu Hỷ đánh xe ô tô lên thăm chùa, động viên Hỷ hoàn gia, về đời. Hỷ có về với gia đình không thì hắn không dám chắc nhưng hắn biết là hai chú tiểu ở chùa Tử Tội đang phải đấu tranh tư tưởng trước việc xuất gia hay hoàn tục. Cái cống bi và gầm ban thờ tổ đã trở nên quá thân quen với hắn. Nhưng nếu phải rời hai chỗ đó để về xuôi, hắn sẽ không do dự một giây. Hắn đang nghĩ đến việc tiếp tục bước thứ hai của kế hoạch. Hắn nghĩ nhiều đến những chiếc xe ô tô của người nhà phạm nhân lên thăm nuôi vẫn ghé qua chùa lễ Phật. Hắn leo lên được một trong những chiếc xe đó để ra khỏi khu vực “lúp xúp đồi bát úp” này là tốt nhất. Nhưng phải xuất hiện với tư cách nào để người ta cho lên xe thì hắn chưa nghĩ ra được. Cống bi và gầm ban thờ tổ vẫn là nơi trú ẩn an toàn. Thảng hoặc, cũng có những dịp hắn được ra ngoài trời, được đi lại trên mặt đất vào ban ngày, trong khuôn viên nhà thờ để tự do hít thở, co duỗi chân tay, thậm chí hét to lên một tiếng cho khí huyết lưu thông. Như sáng nay chẳng hạn. Sư ông và hai chú tiểu đi viếng một người bạn đồng đạo qua đời (người nhà chùa gọi là viên tịch). Hắn biết vào những ngày như thế, cổng chùa thường đóng chặt và hầu như không có ai lai vãng đến chốn linh thiêng này. Hắn đã mò ra chỗ cây đại già trước sân chùa và gặp một bé gái khoảng bảy, tám tuổi đang chơi một mình ở đó. Lúc đầu hắn thấy cô bé cứ nhắm mắt lại lẩm nhẩm điều gì đó rồi bước một số bước nhất định đến dưới chân gốc đại. Sau đó cô bé ngửa hai bàn tay ra, đưa lên cao, chờ đợi trong giây lát rồi mở mắt. Trong một lần như thế, khi cô bé mở mắt ra và quay lại thì nhìn thấy hắn. Không thể tránh được, hắn đành phải lộ diện. Hắn bước ra và hỏi bằng một giọng rất tự nhiên: “Cháu ở đâu vào đây chơi?”. Cô bé tỏ vẻ sợ hãi: “Cháu ở dưới kia.”

- Cổng đóng, cháu vào đây bằng cách nào?

- Cháu trèo qua lối vườn đằng sau.

- Giỏi quá nhỉ! Chú cho cháu chơi ở đây nhưng không được nghịch nhé. Cháu vừa chơi trò gì đấy?

- Cháu chơi trò cầu nguyện.

- Chơi như thế nào? Bảo cho chú chơi với được không?

Cô bé  đã có vẻ bạo dạn hơn:

- Thế này nhé. Chú nhắm mắt vào. Rồi chú cầu xin một cái gì đi. Thế, thế! Rồi chú đi chín bước, à không, không, chú là con trai chỉ đi bảy bước thôi. Thế! Đến bước thứ bảy chú mở mắt ra, xem trên đầu có bông hoa đại nào rụng xuống không. Nếu có hoa rụng trúng đầu ba lần liên tục là chú sẽ xin được điều chú cầu nguyện, còn nếu không là chú bị hỏng, không xin được. Chú hiểu chưa?

Hắn gật gù thú vị:

- Ai bảo cháu cách chơi này?

- ở làng cháu trẻ con toàn chơi trò này thôi.

- Làng cháu ở đâu?

- ở xa lắm. Cháu và mẹ cháu lên đây để xin sư ông cho anh cháu về. Mẹ cháu đang ở nhà dì cháu ở dưới làng kinh tế mới kia. Mẹ cháu bảo ngày xưa mẹ cháu lên đây chơi với dì, cho cả anh cháu đi cùng, anh cháu thích ngôi chùa này cứ đòi ở lại không chịu về. Bây giờ mẹ cháu phải lên xin anh cháu về. Sư ông cho rồi nhưng anh cháu còn chưa chịu. Thế chú cũng làm ở chùa này à?

- ừ, chú làm bảo vệ ở đây. Anh cháu tên là Hỷ phải không?

- Mẹ cháu bảo ở nhà anh cháu tên khác cơ, nhưng lên đây sư ông đặt cho tên là Hỷ. Cháu chả thích cái tên ấy. Mà chú này, chú có biết lúc nãy cháu cầu nguyện cái gì không?

- Cháu cầu gì?

- Bí mật chú nhé! Cháu cầu cho anh cháu về với mẹ cháu đấy. Nhưng chỉ được có hai lượt thôi. Hôm nào cũng thế. Mà mỗi hôm chỉ được cầu có một lần. Hôm nay cháu cũng chỉ được hai lượt hoa rụng lên đầu. Chán thế!

Câu chuyện với bé gái đến đây thì phải bỏ dở chừng vì hắn nghe thấy có tiếng người lao xao ở ngoài cổng chùa vọng vào. Hôm ấy tự dưng hắn thấy buồn. Buồn ghê gớm. Hình ảnh đứa bé gái lẩm nhẩm cầu nguyện cùng với chín bước đi dụt dè, thành kính dưới gốc đại già cứ ám ảnh tâm trí hắn. Và tối xuống, thật bất ngờ, hắn phải đối mặt với hoàn cảnh oái oăm của chính... hắn! Khi cánh cửa nhà thờ tổ mở ra, như có một linh cảm đặc biệt, hắn bật ngồi dậy, ghé mắt nhìn qua khe gỗ. Bước vào sau sư ông là bố hắn! Ông giáo sư già lê những bước mệt mỏi tới bên chiếc bàn nước đặt giữa nhà. Giọng ông cất lên ngàn ngạt, rầu rĩ.

- Cả buổi chiều nay tôi thơ thẩn ngoài nghĩa địa sau chùa. Vợ chồng tôi nhận được tin cháu làm điều dại ngay hôm xảy ra sự việc. Cũng cố hy vọng, đợi chờ xem có tin tức gì của cháu không. Bà nhà tôi nằm liệt giường đã một tuần. Bà ấy cứ khẳng định là cháu đã chết. Chết thê thảm ở một xó xỉnh nào đó. Nếu không chết thì hơn hai chục ngày qua nó ở đâu, phải có tin về cho bố mẹ chứ? Đêm nào bà ấy cũng mơ thấy nó nằm co quắp ở trong một cái cống bi. Bà ấy bảo nó trốn đi đâu được, chắc là chui vào một cái cống nào đó và chết khô xác trong đó rồi. Bà ấy cứ bắt tôi phải lên đây tìm mộ cháu. Nhà chùa thường làm phúc. Nếu cụ có đặt cháu nằm chỗ nào thì cho vợ chồng tôi xin lại!

Tiếng sư ông:

- Chuyện này quả tình nhà chùa chúng tôi không được biết. Trốn trại thì thi thoảng cũng có nhưng trường hợp anh con trai nhà cụ chúng tôi không rõ sự thể như thế nào. Cụ đừng quá lo lắng. Con người chứ có phải con chim đâu mà bay vèo một cái là mất bóng. Rồi sẽ có tin tức của anh ấy thôi. Cụ nên đi nghỉ sớm. Đường xa mệt nhọc, cụ đừng cố sức, còn phải công tác và chăm sóc cụ bà ở nhà nữa. Tôi sẽ bảo tiểu dọn phòng cho cụ nghỉ tạm.

Đêm ấy sư ông không rời nhà thờ tổ ngay mà còn ngồi lại uống trà một mình tới khuya. Và ông nói chuyện với cây trúc Nhật đặt ở góc nhà. Nói như cố tình cho hắn nghe thấy. Bây giờ thì hắn đã quen với dáng dấp và giọng nói của vị sư chủ trì chùa Tử Tội. Người đậm và chắc. Giọng khỏe và vang. Ông bảo: “Trúc ơi, trúc xanh được như thế là vì đâu? Vì trúc biết sống thuận hoà với trời đất, thích hợp với lòng người ư? Con người cũng muốn xanh như trúc đấy nhưng họ lại úa từ trong lòng úa ra. úa rễ thì làm sao xanh được lá? Cả đời ta đi làm cái việc là chống lại sự héo úa lòng người. Muốn xanh được như trúc thì phải tuân theo luật của tạo hoá. Phạm luật trời thì trời phạt, phạm luật đời thì đời trị, phạm luật người thì người diệt. Những phạm nhân trong trại kia phạm luật đời thì hãy chịu sự trừng trị của đời, trốn tránh mà chi, phải không trúc? Ta đã giúp đỡ họ rất nhiều chỉ mong họ hiểu ra được điều đó thôi, không biết họ có ngộ ra được không hả trúc?”

Nói có bấy nhiêu rồi sư ông bỏ đi. Hắn đã nhận ra cái miệng của sư ông có nét dị thường. Sư ông tháo hàm răng giả, hàm trên chỉ còn là một cái gờ móm mém. Hắn giật mình chợt nhớ đến người tù huyền thoại đã bỏ trốn khỏi phòng giam mấy chục năm trước đây. Người tù ấy có hàm răng rất dễ nhận biết, vì thế nó phải bị đập gẫy đi để kẻ trốn trại dễ giấu mình hơn chăng? Đoạn độc thoại vừa rồi sư ông ám chỉ gì đây? Hắn đã lộ chân tướng rồi chăng? Quay cuồng với bao nhiêu ý nghĩ, hắn không ngủ được. Hắn chui ra khỏi gầm ban thờ, lần mò ra chỗ bức tường đổ. Chiếc cống bi vẫn nằm im lìm dưới bức tường, bên đám cây dại. Trăng treo một vệt mòn cong cong phía trời xa. Hắn được biết ngày mai bố mẹ tiểu Hỷ lại đánh xe lên thăm con. Hắn đã nghĩ ra cách ngồi lên chiếc xe đó rồi. Hắn đã đánh cắp được chiếc áo nhà chùa của sư ông. Ngày mai hắn sẽ mặc chiếc áo đó vào. Đầu hắn sẽ chùm một cái mũ len. Hắn sẽ đón xe ở dưới chân dốc. Nhìn thấy một thầy chùa như hắn chắc chắn mẹ tiểu Hỷ sẽ không nỡ từ chối. Ngồi lên chiếc xe đó, chạy tiếp xuống tới chân đồi là coi như hoàn thành cuộc vượt thoát. Qua mé đồi bên kia, qua ngôi làng kinh tế mới là không còn nhìn thấy khu trại giam. Bên ấy là cuộc đời. Nhưng tự nhiên hắn không còn thấy hứng thú với kịch bản đó nữa. Câu nói của sư ông trở đi trở lại trong óc hắn. Phạm luật đời thì đời trị. Về với cuộc đời mà không được hưởng những gì của đời thì về làm gì nhỉ? Về với bố mẹ mà không được ở với bố mẹ thì có nên về không? Tất cả mọi thứ trong ngôi nhà của vợ chồng ông giáo sư già kia là để dành cho hắn nhưng làm sao hắn về đấy mà sử dụng? Bên ấy là cuộc đời nhưng cuộc đời không có chỗ dành cho hắn. Chỗ của hắn là ở bên này những dãy đồi trùng điệp. Chỗ của hắn là phòng giam tập thể và những chuyến đi đồi với vô vàn những khốn nhục. Tám năm nữa, liệu hắn có chịu nổi không? Cứ cho là hắn cải tạo tốt, được giảm nửa số thời gian còn lại thì bốn mươi tám tháng tới đâu phải là một giấc ngủ trưa? Chưa kể hắn lại còn dính thêm cái án trốn trại nữa. Chao ôi, sao mà luật đời khắc nghiệt thế?

Chỉ còn một cách duy nhất để giải thoát, đó là tìm đến cái chết. Chết sẽ hoá giải mọi ưu phiền, mọi đau khổ, nhục nhã, đắng cay, tuyệt vọng, hờn tủi... Hắn như thấy trong đầu bừng lên một luồng sáng mới. Lập tức hắn lôi chiếc áo nâu sòng của sư ông ra. Hắn dùng con dao gíp vẫn mang theo bên người dọc chiếc áo thành từng dải nhỏ, rồi bện lại thành một sợi vải dài. Hắn thắt thòng lọng và treo sợi dây ấy lên cây đại. Nhưng cái ý chí bột phát trong hắn bỗng chùng xuống khi hắn nghĩ đến mẹ. Năm chục tháng khổ sai đổi lấy năm chục năm còn lại của cuộc đời đâu phải là một cái giá quá đắt? Ôi, nếu cứ suy đi tính lại mãi như thế này thì hắn phát điên lên mất. Hắn bỗng nhớ ra trò chơi của đứa trẻ sáng nay. Hắn liền bước vội ra sân chùa, mặt hướng về phía gốc đại, mắt nhắm lại, miệng lẩm nhẩm lời cầu nguyện: Nếu sau khi đi bảy bước mà hoa đại rụng trúng đầu thì sẽ quay về trại tự thú, nếu hoa không rụng thì sẽ treo cổ tự chết! Mảnh trăng mòn vẹt trên trời cao làm chứng cho hắn. Và hắn bắt đầu bước những bước đi đầu tiên...

Sáng sớm hôm sau, trong khi đi mời vị giáo sư già tới trai phòng dùng bữa, sư ông chùa Tử Tội bỗng phát hiện thấy có một chiếc thòng lọng bỏ không, lủng lẳng dưới tán cây đại già.

(Tạp chí Văn nghệ quân đội)

Hạnh

Tôi dừng xe tránh chiếc xe con đậu sát một cây xăng bên đường và lướt nhìn bóng một phụ nữ thấp thoáng sau tay lái. Tôi vờ như không để ý, mặc dù tôi rất thích hình ảnh một phụ nữ đẹp lái xe con, trông thanh lịch và quý phái. Trong thẳm sâu tâm thức của mình, xưa nay, tôi luôn kiếm tìm sự quý phái, nhưng chỉ thấy lam lũ, khốn khó. Cửa xe mở. Người phụ nữ khoảng bốn mươi xuống xe, đi về phía tôi:

- Em chào thầy. Thầy còn nhớ em không?

Tôi ngẩn người một chút. Bộ nhớ vận hành rất nhanh:

- Lâu lắm thầy không gặp?

- Thầy vẫn còn nhớ tên em?

Nhận ra người nhưng để nhớ tên, quả là một thách thức. Tôi dạy học mấy chục năm trời, bao nhiêu thế hệ học trò đi qua, làm sao có thể nhớ hết, chỉ trừ những trường hợp thật ấn tượng. Với cô học trò này thì thật là không thể quên:

- Quên làm sao được cô Hạnh!

Niềm hân hoan hiện trên ánh mắt Hạnh. Cô không ngờ tôi vẫn còn nhớ tên người học trò năm xưa. Hạnh mỉm cười rất dịu, vẫn như ngày nào. Hạnh cười, cả khuôn mặt và ánh mắt lóng lánh.

- Trước đây em ở Nhật mà! Em về Việt Nam chơi hay làm ăn?

- Em về làm ăn ở Việt Nam. Thầy hơi gầy hơn trước, già đi nhiều.Tóc thầy bạc nhiều quá.

Tôi hơi ngậm ngùi một chút về sự tàn phai và về cái sự thật rằng, thời gian có thể làm cho bao mầm ươm vươn lên , chữa lành bao vết thương nhưng cũng chôn vùi bao kiếp con người.

- Từ năm bảy chín đến nay, hai hai năm rồi, làm sao còn trẻ được, nhưng trông còn được không?

- Thầy vẫn phong độ như xưa!

Cả hai thầy trò cùng cười. Tôi biết đó chỉ là một câu xã giao. Tôi nhìn trong xe có ý tò mò xem có ông xã hay người thân nào của Hạnh không. Xe trống. Hạnh đi một mình, tôi dò hỏi:

- Tài xế đâu mà em lái xe?

- Em tự lái lấy. Em thích thoải mái.

- Còn ông xã?

- Có cũng như không. Ngày xưa thầy nhận xét về em, em nghiệm lại thấy không sai điều gì? Lúc nào rảnh thầy ghé em chơi. Em mới xây nhà cho mẹ em. Về Việt Nam làm ăn, em sống với mẹ, để an ủi bà cụ một chút.

Hạnh bắt tay tôi thật chặt rồi xin phép đi. Cô đang có hẹn.

Chiếc Camry nghiến sỏi trên sân rồi bay đi. Tôi nhìn theo bâng khuâng. Cuộc đời! Không thể ngờ được. Mấy chục năm thầy vẫn cọc cạch chiếc xe cũ còn trò thì xe hơi đời mới. Cái giá trị cuộc đời là gì? Hiển nhiên chiếc xe cọc cạch của tôi không sánh được với chiếc Camry mấy trăm triệu đồng của Hạnh, và dĩ nhiên, anh ngồi xe hơi sẽ nhìn anh đi xe đạp bằng nửa con mắt, nếu không nói là khinh thường. Tôi cũng đã có lúc được ngồi ké xe con máy lạnh, bỗng dưng thấy mình sang trọng hẳn lên. Nghĩ vậy, tôi tự hỏi, không biết Hạnh nghĩ gì về tôi. Hình ảnh ông thầy ngày xưa có còn trong mắt Hạnh hôm nay. Xem ra Hạnh chân tình và quý mếân tôi thực lòng, nếu không Hạnh cứ giả lơ không biết và vù xe đi, nào có bận tâm gì.

*

Đó là một vila cỡ nhỏ trong một khu vườn xanh tươi. Hạnh dẫn tôi đi giới thiệu một vòng. Không thiếu tiện nghi gì. Nhà kiểu Pháp vừa sang vừa lịch sự và thân thiện. Tôi hơi choáng vì sự sang trọng của căn nhà. Tất cả đều hàng ngoại cao cấp. Căn nhà ấy tôi chỉ được thấy trong phim ảnh. Bất giác căn nhà chị Dậu của tôi hiện ra, tôi thấy mình nhỏ nhoi trong sự nghèo nàn kinh niên của bao nhiêu đời. Những kẻ nghèo hèn chôn mình trong xó tối, có bao giờ dám mơ được bay trong sự sang trọng. Tôi phải nâng mình lên. Dẫu sao tôi cũng là ông thầy ngày xưa của Hạnh. Cái thanh bạch của những người thầy đời xưa không còn phù hợp với cuộc sống cuốn theo vật chất này nữa. Nghèo thì chúng khinh. Những ông thầy gầy gò, đạp xe đạp, cặm cụi đèn sách, sĩ diện hão, giờ chỉ là con tép trong con mắt khinh người của những kẻ có tiền. Đã có lần, một anh nhà giàu nói toang toang với tôi: "Con tôi năm nay lên lớp Chín, tôi nhờ thầy kèm giúp cho cháu môn Văn. Một tháng tôi gửi thầy ba trăm ngàn đồng. Chỗ anh em, cứ nói thẳng nói thật. Thầy cứ đến. Cháu có phòng riêng. Chúng tôi bận công ăn việc làm, trông nhờ vào các thầy. Thầy tính, tôi phải cho cháu học thêm năm môn. Mỗi môn ba trăm ngàn, riêng môn toán ông thầy đòi bốn trăm, vị chi một triệu sáu, còn tiền trường, tiền sách vở và các khoản vui chơi của cháu, mỗi tháng tôi cứ để sẵn cho cháu ba triệu". Tôi nhẩm tính, lương thầy giáo một tháng các khoản chừng sáu trăm, nhưng một đứa học trò lớp chín được bố mẹ chi cho ba triệu, thành ra họ tưởng rằng ba trăm ngàn trả cho một ông thầy là có thể mua được ông thầy. Dù nghèo, tôi cũng không thể bán mình vì tiền. Coi thường nhau quá vậy? Tôi từ chối thẳng. "Cám ơn bác có nhã ý. Thực sự tôi rất bận, không giúp cháu được". Hắn nói vuốt đuôi: "Tiếc quá, cháu chỉ ao ước được học thầy. Nó bảo với tôi, thầy dạy hay lắm. Đành vậy, hẹn thầy khi cháu lên cấp ba, nhất định thầy phải giúp tôi đấy nhá".

Nghĩ đến cung cách của những kẻ giàu có hợm hĩnh, tôi phải tự điều chỉnh phong độ. Tôi đang ngồi trong một căn nhà sang trọng. Biết đâu Hạnh lại không nhìn tôi như vậy.

Hạnh mang ra một chai rượu Tây:

- Thầy dùng với em một chút.

Hạnh rót ra hai ly nhỏ. Rượu ánh lên màu nho và thoảng hương thơm. Hình như trong ly rượu có cả sự chân thành và nồng nàn của Hạnh. Tôi cười:

- Em mở làm gì, phí cả chai rượu đi, cho thầy ly nước lọc là đủ rồi.

Tôi giật mình về câu nói của mình, rặt một giọng nông dân như anh Dậu. Dù sao, chai rượu kia bằng tiền một tháng lương của tôi, tiếc quá.

- Có gì đâu phí thầy. Em uống thứ này quen rồi. Ở Nhật có khi rất lạnh, em thường uống một ly cho lòng đỡ hoang vắng. Rượu làm ấm người, nhưng cũng làm tâm hồn em lãng mạn được một chút. Cuộc sống khô khốc quá, em thường uống rượu một mình, chung quanh chẳng ai thân thích cả. Những lúc ấy em thèm về Việt Nam, thèm được sống lại những ngày xưa. Giờ được gặp lại thầy thế này, thầy có biết là em vui thế nào không? Rất tiếc em không còn bé bỏng như ngày xưa. Xin cụng ly với thầy, chúc thầy sức khoẻ. Em thấy thầy vẫn như ngày nào.

Cái cách nói chuyện của Hạnh vẫn quyến rũ. Giọng nói dịu nhẹ, chân thành và mơ mộng, gần gũi và nồng nàn, lúc nào cũng cần sự chia sẻ, lúc nào cũng muốn trở nên bé nhỏ, muốn được yêu thương.

- Thầy kể cho em nghe về thầy đi?

- Thầy thích nghe chuyện của em hơn. Chuyện bên Tây, bên Nhật nó hấp dẫn hơn. Cuộc đời thầy giáo, em biết rồi mà? Người ta bảo, giáo chức thì "giức cháo", thầy giáo thì "tháo giày" lội chân đất. Sư phạm thì "ăn như sư, ở như phạm ..", mấy chục năm rồi vẫn thế.

Hạnh cười ngất :

- Thầy khéo khôi hài. Cứ giả như sự thật là vậy, thế sao thầy sống được?

- Thầy cô giáo là thánh mà. Không cần phải ăn, chỉ uống nước mưa thôi, uống nước mưa mà rao giảng những tín điều. Có vậy nó mới linh. Trong đầu óc người ta, thầy giáo phải nghèo mới là thầy giáo. Thầy giáo mà bụng bự thì không còn là người giáo viên nhân dân nữa, đó là những anh áp phe. Thế nên thầy cốâ giữ vòng eo cho đừng nở ra, cố giữ lấy cái xe đạp cọc cạch, để giữ lấy sự trong sạch ngây ngô của mình. Khối anh cán bộ ở nhà lầu, đi xe con, nhưng khi đến trường gặp gỡ thầy cô, cũng ăn mặc tuềnh toàng cho nó có tác phong quần chúng.

Hạnh trố mắt nhìn, ngỡ điều tôi nói là thật:

- Em thấy bây giờ ở Việt Nam nhiều người đi xe con lắm. Nhà cao tầng mọc lên như nấm sau mưa. Nhà hàng, chỗ ăn chơi lúc nào cũng đông nghịt, lại có cả khu cờ bạc ở Đồ Sơn nữa. Dân mình giàu thế em nghĩ thầy giáo cũng phải khá chứ. "Muốn con hay chữ" thì phụ huynh phải "bắc cầu kiều" và "yêu lấy thầy", em nghe nói: "Giáo dục là quốc sách hàng đầu" mà?

Tôi hơi ngạc nhiên:

- Hạnh cũng rành Việt Nam dữ ha! Dường như Hạnh cũng là một trong những người thích đùa của A-zit Nê-xin nữa.

Thầy trò cùng cười.

- Thầy lại đùa, lại lảng tránh kể chuyện thầy cho em nghe rồi, sao thầy khôn quá vậy? Luôn luôn che giấu những ý nghĩ thật của mình.

- Chuyện gì Hạnh cũng biết cả rồi. Chẳng có gì che giấu được dưới ánh mặt trời. Thầy mong Hạnh nghĩ về thầy như ngày xưa, cái thời thơ ngây lãng mạn nhìn cuộc đời nó đẹp hơn. Từ Thức từ giã cõi tiên về cõi trần, bi đát lắm.

Hạnh tỏ ra hiểu:

- Dường như thầy là Từ Thức ở trong mộng của em. Giờ gặp thầy em ước gì được sống trong không gian xanh ngát của tuổi học trò. Lúc ấy, thầy còn rất trẻ.

*

Hạnh học lớp 12 năm 1979. Tôi là giáo viên dạy Văn. Hạnh rất gần gũi với tôi. Cũng dễ hiểu thôi. Hạnh học văn rất khá, lại trong ban văn nghệ của trường, tính tình chân thật dịu dàng. Mọi việc của lớp, Hạnh làm rất tốt. Hạnh nhiệt tình và có trách nhiệm.

Hạnh có cảm tình với Tuấn, một bạn trai trong lớp, nhưng Hạnh không để lộ ra bên ngoài điều gì. Tôi luôn nhắc Hạnh phải lo học đã, đừng để chuyện tình cảm ảnh hưởng. Hai đứa thường đi học chung, trình diễn chung những tiết mục văn nghệ, chia sẻ trách nhiệm những công việc lớp giao, có vẻ tâm đầu ý hợp. Tôi cũng thầm cầu chúc cho Hạnh được hạnh phúc như chính cái tên cha mẹ đã đặt. Cả lớp gần như đồng tình với mối quan hệ ấy. Chỉ một vài bạn nữ eo xèo. Chuyện tình học trò thường nắng mưa bất chợt. Lâu lâu hai đứa lại mặt trăng mặt trời với nhau. Những lúc ấy Hạnh học xuống hẳn. Tôi hiểu tình yêu ở Hạnh là có thật. Xưa nay tôi vốn hoài nghi về những mối tình học trò, chẳng bao giờ trở thành tình yêu thật sự cả. Tuổi học trò đuổi bắt nhiều mộng đẹp quá, thế nên tình yêu cũng chỉ là một cuộc chơi đuổi bắt, chập chờn. Chàng yêu nàng nhưng nàng lại thích người khác, mà người khác lại săn đuổi người khác nữa. Rồi chia tay, chẳng còn lạ gì khi dòng đời cuốn trôi mỗi con người đi mỗi nẻo. Lúc gặp lại nhau thì tóc đã trắng phau, hoa đã tàn, chỉ còn ngậm ngùi. Nụ cười nhăn nheo.

Kỳ thi Tú Tài xong, trường vừa nghỉ hè thì Hạnh tìm đến gặp tôi. Hạnh gầy hẳn đi. Khuôn mặt tối sầm lại. Mắt trũng sâu. Mái tóc che quá nửa khuôn mặt. Nét thống khổ làm cho Hạnh rũ xuống. Tôi không hiểu:

- Có chuyện gì vậy Hạnh?

Hạnh ngước nhìn tôi. Đôi mắt đầy bóng tối:

- Em đau khổ quá thầy ơi!

- Gia đình có chuyện buồn à?

- Chuyện của em!

- Em vừa tốt nghiệp xong, vui mới phải, sao lại buồn?

- Tuấn bỏ em đi rồi. Em không ngờ.

- Tuấn đi bao giờ?

- Lần chia tay cuối năm. Tuấn biệt tích. Em tìm khắp nơi không thấy.

- Mùa hè, mỗi người một nơi, chuyện ấy là bình thường, có gì làm em đau khổ.

- Thầy biết em yêu Tuấn mà?

Hạnh kể cho tôi nghe đêm diễn văn nghệ 26 tháng ba tại sân vận động, diễn xong hai đứa ở lại, ngồi với nhau thật khuya trên bãi cỏ. Đến gần sáng Tuấn mới đưa Hạnh về. Hạnh bảo hai đứa yêu nhau thật lòng. Tuấn định học xong sẽ xin gia đình cưới Hạnh. Gia đình Tuấn sẽ xin việc cho Hạnh làm ở thành phố. Tuấn có ông bác làm chức vụ cao ở một cơ quan, xin việc dễ dàng. Hạnh tin ở Tuấn, chẳng giữ gìn điều gì. Ngày ra trường sẽ là ngày Hạnh với tay đến bến bờ hạnh phúc.

Hạnh lấy khăn chùi nước mắt ngước nhìn tôi cầu cứu:

- Em phải làm sao bây giờ?

- Chẳng lẽ Tuấn lại xử tệ với em như vậy?

- Sự thật mà thầy! Bây giờ em chỉ còn muốn chết thôi. Nhưng em thương mẹ em quá.

- Đừng nghĩ dại. Thầy chia sẻ những nỗi khổ của em. Tôi nhìn thẳng vào khuôn mặt ướt sũng nước mắt của Hạnh: - Thầy nghĩ thế này. Tình yêu quý giá thật. Nó là chính trái tim của mình. Chẳng ai có thể rứt trái tim mình ra khỏi lồng ngực mà ném xuống vũng bùn. Dẫu thế nào cũng phải giữ cho nó vẹn nguyên. Những gì không thuộc về mình thì không thể giữ được. Nói cho cùng thì ta chẳng thể giữ được bất cứ sự gì trên đời ngoại trừ trái tim mình, mình sẽ đem theo nó xuống mộ huyệt. Tuấn không xứng đáng với em, thì em hãy gạt Tuấn ra khỏi trái tim em. Cuộc sống còn bao nhiêu giá trị tốt đẹp, đâu chỉ có tình yêu. Xung quanh em còn bao người quý mến, em đâu có đơn độc. Em vẫn là nguồn an ủi của mẹ. Em thử nghĩ xem, nếu mẹ biết em nghĩ dại, mẹ sẽ buồn đau thế nào? Dù hoàn cảnh có thế nào cũng phải sống mạnh mẽ. Vấp ngã thì đứng lên, có sao đâu. Xung quanh mình có nhiều người vấp ngã. Thành bại là chuyện thường tình xưa nay. Có vậy con người mới trưởng thành lên được. Em xem đó, xung quanh mình còn bao nhiêu người khốn khổ hơn thầy trò mình, nhưng mà họ vẫn sống vui vẻ. Đời sống là quý giá nhất. Quý giá hơn nữa là giá trị mỗi con người trong cuộc đời này. Em có giá trị của em, em có thể đem đến nhiều giá trị tốt đẹp cho mọi người. Hãy bước qua vực thẳm, vui vẻ lên mà sống.

Hạnh gục xuống nức nở. Tôi để yên cho Hạnh tắm gội trái tim mình bằng nước mắt. Trái tim ấy sẽ trong trẻo và tinh ròng, sẽ không còn những vết đen bầm ứa máu, có vậy Hạnh mới gượng dậy được.

Hạnh ngước mắt nhìn tôi. ánh mắt có vơi bớt bóng tối:

- Em cám ơn thầy đã không trách mắng em.

- Thầy đã đi qua thời trẻ như em. Bỏ qua quá khứ ấy đi.

- Em sẽ nghe lời thầy. Nhưng thầy bảo em làm gì bây giờ?

- Hoặc tiếp tục đi học, hoặc tìm một việc gì đó để làm, vừa kiếm sống vừa giúp mẹ. Lúc nào đuối sức, cứ tìm bạn bè thầy cô trò chuyện, rồi thời gian sẽ chữa lành mọi vết thương, dù đó là những vết thương nặng.

Hạnh ra về, dáng đi hiu hắt. Mái tóc dài phủ kín cả người trông có vẻ tang tóc. Hạnh đã mất tất cả. Lòng tin yêu bị đánh tráo bởi sự phản bội. Nỗi đau ấy không thể vơi cạn trong một sớm một chiều. Nỗi đau và sự ê chề còn dày vò mãi. Âm thầm mà chịu đựng Hạnh ạ. Hãy sống cho mạnh mẽ . Ngước mặt lên mà bước đi, rồi em sẽ tìm thấy con đường có ánh sáng. Tôi thầm nghĩ như vậy, dù biết rằng đó chỉ là những lời trong sách vở.

*

Bẵng đi một thời gian, tôi gặp lại Hạnh. Khuôn mặt Hạnh có sáng hơn. Thầy trò lại tâm sự. Tôi biết tôi chỉ chia sẻ những nỗi đau âm thầm của Hạnh, với hy vọng giúp Hạnh nhẹ nhàng được một chút u uất, và may ra làm loé lên một chút ánh sáng cuối đường hầm số phận của Hạnh. Mỗi con người khi vào đời, là dấn thân vào con đường số mệnh của mình. Con đường ấy đã có sẵn. Chính mình sẽ để lại những dấu tích trên con đường ấy. Có lúc ta hoạch định rất kỹ cho một cuộc hành trình và tin rằng ta có thể vượt qua thung lũng mù mịt hay có thể trèo lên tận đỉnh núi cao của tham vọng. Nhưng khi đã vượt qua được những ảo tưởng, nhìn lại, ta thấy mình vẫn chưa nhảy qua khỏi bàn tay số phận, như chuyện Tôn Ngộ Không chẳng thể nào vượt qua bàn tay Như Lai, đành phải nằm chết dí dưới chân núi Ngũ Hành. Hãy ráng chờ đợi thời cơ đến Hạnh ạ. Tôi thầm nghĩ như vậy.

- Thầy có khoẻ không?

- Cũng hơi xuống cấp rồi, trông ngoài thì phồn vinh vậy, nhưng là phồn vinh giả tạo đó. Còn Hạnh, giờ sao rồi?

- Em đang làm ở chỗ đan lát mây tre!

- Sống được không?

- Người ta làm hàng xuất khẩu, nếu mình chịu khó, làm được nhiều sản phẩm thì cũng sống được.

- Tâm hồn lúc này thế nào rồi?

- Em có chuyện định hỏi ý kiến của thầy? Nhưng thầy phải nói thật lòng mới được, đừng vẽ ra những điều lãng mạn như ngày xưa, cái ngày nghe thầy nói, em thấy cuộc đời này cái gì cũng đẹp. Em đã xây bao mơ ước, nhưng mà...

Hạnh rào đón quá. Tôi không dám gợi lại những mất mát của Hạnh. Nhưng Hạnh có vẻ trưởng thành hơn ngày xưa. Cô đã hiểu ngày xưa. Ngày xưa thầy cô toàn nói chuyện ảo tưởng. Cuộc đời không đẹp, không thiện như thầy cô đã vẽ vời ra. Cô cũng hiểu rằng thầy cô cũng chỉ sống trong những ảo tưởng, hay có thể là chẳng bao giờ thầy cô nói thật, lúc nào cũng lãng mạn. Nhưng có thể cô không biết rằng, lãng mạn cũng là một cách sống, bởi vì cuộc sống thực đã quá nhọc nhằn rồi, không mơ mộng một chút thì làm sao sống được. Cũng phải tìm lấy những cái đẹp ngay trong sự khốn khó để mà thấy cuộc đời này là chỗ để sống, không có cuộc đời nào khác ngoài cõi người này... Cứ như ông Nam Cao, chỉ nói lên tiếng đau khổ của những kiếp lầm than, xung quanh chỉ thấy đói , thấy nhục, thấy chết chóc, cắt cổ, ăn bả chó và giãy giụa dữ dội thì cuộc đời này bi đát quá. Ông Thạch Lam hay ở chỗ là nhìn ra cái đẹp ngay trong những gì đơn sơ khó nghèo và tù đọng nhất. Có bao nhiêu người nghèo, họ vẫn vui vẻ sống. Mà dân mình đã nghèo mấy nghìn năm rồi, giờ vẫn còn xoá đói giảm nghèo. Hãy cứ lãng mạn mà sống Hạnh ạ.

- Có chuyện gì vậy, chẳng lẽ chuyện quan trọng đến nỗi thầy không đủ sức nghe?

- Không phải vậy, nhưng mà em muốn nghe thầy nói thật cơ!

- Được rồi, thầy sẽ nói thật những gì thầy biết.

- Ở chỗ em làm, có một anh chàng rất thương em, anh ta có ý định đi đến hôn nhân với em, nhưng anh ta chưa biết gì về em, theo thầy em có nên nói hết sự thật cho anh ta biết không?

Tôi khựng lại một chút. Quả là vấn đề nghiêm túc và rất khó có một giải pháp tốt đẹp:

- Vấn đề là ở chỗ anh ta yêu em thế nào, tình yêu ấy có đủ sức giúp anh ta vượt qua những ích kỷ nhỏ nhen hay không? Thầy nói thật, đàn ông con trai, đứa nào cũng rất ích kỷ về những chuyện ấy. Lúc còn yêu thì mọi chuyện có thể chấp nhận, nhưng những mặc cảm về sự thật của vợ mình sẽ là con dao đâm nát trái tim anh ta, rồi chính anh ta sẽ cầm con dao ấy...

Trong mắt Hạnh tràn ngập bóng tối. Dường như Hạnh cố níu lấy một cành củi khô giữa dòng. Tôi biết rằng nói thật những điều như vậy, sẽ chỉ làm cho Hạnh đau đớn thôi, nhưng Hạnh yêu cầu mà. Tôi nhìn Hạnh:

- Nói vậy thôi, cũng tuỳ người, và còn xem gia đình anh ta nữa.

Hạnh tỏ ra hiểu biết người con trai:

- Gia đình anh là người Bắc, một mẹ một con, bà cụ cũng hiền lành và có vẻ quý mến em. Em có đến chơi vài lần. Bà cụ bảo, trông em hiền lành, có phúc có phần.

Tôi không nghĩ như Hạnh, nhưng lại sợ làm Hạnh thất vọng:

- Em biết không, người Bắc khó lắm, chuyện dựng vợ gả chồng cho con là chuyện hệ trọng. Thầy biết, không bao giờ các bà mẹ miền Bắc chấp nhận những chuyện như vậy đâu.

Hạnh lo lắng thực sự. Tôi hiểu Hạnh đang hy vọng:

- Thầy bảo em phải làm sao?

Tôi biết rằng chỉ có thời gian mới có câu trả lời đúng nhất. Mọi sự vồ vập đều không tránh được ngộ nhận bi kịch. Có lẽ tôi hơi quá cẩn trọng. Trong thâm tâm, tôi cũng biết, nhiều khi phải liều với số phận, mới mong thoát ra thế bí:

- Cứ giữ ở mức tình bạn, không để anh ta biết điều gì về em cả, thà vậy, anh ta còn giữ được hình ảnh đẹp về em ở trong lòng, và mối quan hệ vẫn sẽ giúp em mau lành vết thương cũ.

- Nhưng mà chẳng lẽ em cứ phải đóng kịch với anh ta, với lại thời gian đối với em không còn nhiều, chẳng lẽ em cứ cô độc mãi.

- Cuộc đời đúng là một sân khấu. Kẻ tỉnh táo thì diễn thành hài kịch, kẻ u mê thì diễn thành bi kịch. Em không thấy trên sân khấu tuồng hay cải lương sao, lúc nào cũng có anh hề bên cạnh những cảnh lâm ly. Hết hề, hết lâm ly là hết tuồng. Em cứ đợi đấy, rồi sẽ tới vai diễn của em. Tập dần đi là vừa. Em thất bại là vì em đã sống rất thật với trái tim mình, đúng không?

Khuôn mặt Hạnh nhàu nát tệ hại. Có lẽ Hạnh không ngờ tôi lại nói với Hạnh những điều ấy. Tôi có làm Hạnh tuyệt vọng không? Tôi biết Hạnh đã đi đến tận cùng của thung lũng tuyệt vọng. Tôi không sợ Hạnh lạc mất trong thung lũng ấy. Hạnh làm tôi giật mình:

- Sao hôm nay thầy bi quan thế, em có thấy thầy như vậy bao giờ đâu?

- Thầy vẫn vậy. Có điều trước đây em mới chỉ nhìn thấy thầy có một phía thôi. Ấy là thầy đóng kịch để nuôi dưỡng học trò trong những mộng đẹp ấy mà. Khi em vượt qua được cả bi với hài kịch, sống đến tận cùng "vai diễn" của mình, em sẽ tìm thấy chân lý.

- Vậy thầy đã tìm thấy chân lý chưa?

- Chưa!

- Thành ra thầy đang nói dối em, vậy mà em cứ tưởng thầy nói thật. Em muốn hỏi thật thầy cơ mà!

Cả hai thầy trò cùng cười. Cười để khuây khoả nỗi ưu tư, để gỡ cho ra cái mạng nhện đang quấn lấy số phận Hạnh. Tôi biết tôi bất lực trước những vấn đề Hạnh đặt ra.

*

Tôi được tin mẹ Hạnh lâm bệnh nặng, Hạnh phải nhờ vả nhiều người. Rồi chuyện phải đến đã đến. Một gia đình ở cùng xóm thường qua lại giúp mẹ Hạnh. Lúc đầu, Hạnh nghĩ là tình lối xóm, sau Hạnh mới hiểu ra. Nhà họ có một con trai. Họ đã chấm Hạnh. Họ khen Hạnh trước mặt mẹ Hạnh. Họ bảo Hạnh được cả người, cả nết. Mẹ Hạnh ốm là một dịp để người ta bày tỏ tình nghĩa muốn thông gia. Khi mai mối đặt lời, bà cụ ưng thuận ngay. Bà cụ bảo:

- Người tốt là người giúp đỡ mình khi mình hoạn nạn. Mẹ thấy người ta giúp đỡ nhà mình thực lòng. Lấy vợ xem tông lấy chồng xem giống. Người ta tốt thì con người ta cũng tốt. Cây nào quả đó. Con suy nghĩ kỹ đi. Đừng phụ lòng người ta.

Hạnh ngập ngừng :

- Nhưng mà con không yêu con người ta.

Bà cụ xác quyết :

- Chuyện vợ chồng, cần con người tình nghĩa. Yêu! Yêu! … Con không thấy bao kẻ yêu khốn nạn hay sao? Vợ chồng một đời, trước lạ sau quen, cái tình đến sau cái nghĩa mới là cái tình thật. Con có thấy những cánh bướm chập chờn trên những đoá hoa không? Hời hợt và giả dối hết. Tình không nghĩa là thứ tình của những cánh bướm, mẹ sợ còn tệ hơn thế kia.

Những lời của mẹ làm tim Hạnh đau buốt. Nhưng đó là sự thật. Với mẹ thì đó là chân lý. Hạnh nhắm mắt lại. Bóng tối! Bóng tối… Chẳng lẽ chân lý cũng là bóng tối. Hạnh mở mắt nhìn mẹ trân trân, nước mắt chảy xuống. Hạnh không lau nước mắt giấu mẹ như trước đây. Mẹ không hiểu.

Thế rồi Hạnh lấy chồng. Hạnh nhắm mắt bước qua cuộc đời lần thứ hai với tất cả những mặc cảm. Bây giờ thì Hạnh trở thành kẻ lừa gạt. Hạnh lặp lại chính sự lừa gạt của Tuấn. Lừa gạt không chỉ chồng Hạnh mà cả người mẹ chồng rất quý rất thương Hạnh. Sự lừa gạt nào cũng sẽ bị lật tẩy. Nhưng mà, cũng giống như Hạnh, nỗi đau đớn và sự nhục nhã đã đè chết người chồng Hạnh. Anh ta không kêu lên được tiếng nào. Sự ti tiện, ích kỷ là con dao ngày ngày đâm vào tim anh ta. Anh ta uống rượu, giả say, lấy cớ này, cớ kia chửi Hạnh. Hạnh chỉ im lặng. Nhưng Hạnh càng im lặng, anh ta càng lên nước. Bây giờ, mỗi lời anh ta mở miệng, thì tiếng "con này, con kia" văng ra trước. Anh ta không còn giấu giếm nỗi nhục nhã của anh ta trước mọi người. Nhưng mọi người dường như không hiểu. Họ bảo anh ta là thằng chồng vũ phu. Vợ hiền lành như vậy là phúc đức mười đời cho nhà anh ta. Có vợ hiền không biết giữ thì có ngày con giun xéo lắm cũng oằn, huống gì là con người. Thế là anh chồng trở thành diễn viên hài, còn Hạnh là diễn viên bi kịch rất đạt. Người ta lên tiếng bênh vực Hạnh, bố mẹ chồng cũng che chở Hạnh, còn mẹ Hạnh chỉ đấm ngực ăn năn:

- Thật mẹ không ngờ. Khổ thân con tôi quá. Cầu Trời Phật cho thằng chồng nó biết nghĩ lại.

Hạnh vẫn im lặng, không hé nửa lời với mẹ. Thân xác và tâm hồn Hạnh đã cứng đờ. Khi bị đau quá, người ta không còn thấy đau nữa. Hạnh gục xuống. Rồi lại vùng đứng dậy. Nhìn bốn phía, không có lối ra. Hạnh cũng không còn biết mình sống hay đã chết.

Nhưng Hạnh thì vẫn sống. Chỉ có chồng Hạnh là chết. Có lẽ lần này anh ta chết thật, chấm dứt cái vai diễn anh ta đang đóng trong vở kịch cuộc đời Hạnh. Một lần anh chồng say xỉn, buổi tối đi nhậu về, phóng xe Honda, tông phải con chó băng qua đường. Bệnh viện không cứu kịp. Chính Hạnh đã đẩy anh ta đến cái chết. Đứng bên mộ chồng, Hạnh âm thầm nói lời xin lỗi người đã khuất. Cám ơn anh ta, vì anh ta đã mang về bên kia thế giới cái góc khuất đời Hạnh mà bấy lâu nay Hạnh luôn che giấu.

Nhưng Hạnh không thể sống được với những lời đinh óc của hàng xóm, họ mơ hồ về con người Hạnh. Họ bảo chính Hạnh gây ra cái chết cho chồng. Họ xa lánh Hạnh những khi Hạnh đi qua mặt họ. Sau lưng Hạnh có cả lời nguyền rủa. Chỉ có hai bà mẹ là đau khổ. Vì họ thương con.

Rồi Hạnh trở nên liều lĩnh. Thử liều với cuộc đời xem sao. Hạnh đã sống tử tế, sống chân thật, yêu thương, đã ẩn nhẫn hết sức mình, đã chịu đựng đến kiệt sức, nhưng số phận vẫn không khá hơn, tai kiếp và tai kiếp, vì đâu? Phải liều thôi! Cứ liều đi, phải thách đố số phận, bắt số phận theo ta. Thế là Hạnh vượt biên.

Tôi cầu cho Hạnh đến được bến bờ bình yên.

Tôi nhận được thư Hạnh gửi từ Nhật. Hạnh viết, chỉ khi mình rời khỏi cái nôi mình đang sống mà dấn thân vào một nơi vô định, mình mới hiểu được những giá trị tốt đẹp của nó. Bây giờ Hạnh lại mất tất cả. Sự tổn thất còn gấp nhiều lần trước đây. Trước đây Hạnh chỉ mất người yêu, mất người chồng, mất danh dự, nhưng Hạnh còn cha mẹ, còn người thân ấp ủ chở che; còn thiên nhiên đất nước xanh tươi mà tung tăng, con đường chất ngất kỷ niệm, ấm lòng những lúc cô đơn … Khi con thuyền lênh đênh giữa đại dương mù khơi và đầy giông bão, Hạnh mới thấy con người thật nhỏ bé và yếu đuối. Hạnh đối diện với cái chết, chới với và cô độc. Hạnh thấy mình liều lĩnh dại dột. Nhưng không còn cách nào để quay trở lại. Đến ngày thứ ba con thuyền bị chết máy. Cũng là ngày thứ ba Hạnh rũ người, không còn gượng dậy được nữa. Sự sợ hãi và sóng đã làm cho Hạnh chìm vào cơn say vật vã, nôn ói đến mật xanh mật vàng. Hạnh chỉ còn lờ mờ những hình hài hư ảo. Có một con tàu nhỏ áp sát con thuyền của Hạnh, có tiếng súng nổ, hai người đàn ông lái thuyền rơi xuống biển. Có mấy người nhảy sang thuyền của Hạnh. Chúng lấy đi tất cả đồ đạc và bắt đi các phụ nữ còn khoẻ mạnh. Hình như chúng có lôi chân Hạnh mấy lần, Hạnh mềm nhũn. Chúng vứt Hạnh xuống thuyền như vất một xác chết. Lại có tiếng súng nổ. Chiếc tàu cướp ấy rẽ sóng biến vào sương mù của biển. Con thuyền của Hạnh chỉ còn là chiếc lá xoay mòng giữa biển. Khoảnh khắc sau đó, một chiếc tàu khác cặp sát chiếc thuyền của Hạnh. Đó là một chiếc thuyền Hải quân đi tuần. Họ đem những người còn sống sót lên tàu. Có hai người phụ nữ như Hạnh và mấy đứa nhỏ. Hai người đàn ông còn lại bị bọn cướp biển bắn vào chân giả chết nên thoát. Khi tỉnh dậy Hạnh mới biết mình còn sống sót. Kinh hoàng như chưa bao giờ kinh hoàng thế. Sự tàn bạo của biển, sự tàn bạo của bọn cướp biển, là những điều chưa bao giờ Hạnh có thể tưởng tượng ra được. Hạnh hiểu hơn bao giờ hết sự mong manh bất lực của kiếp người. Sự sống quả thực quý giá. Những đau khổ mà Hạnh đã chịu trước kia đã được biển và sự tàn bạo của nó rũ sạch. Sống sót được là niềm hạnh phúc quá lớn đối với Hạnh, lần đầu tiên Hạnh cảm thấy hạnh phúc, và lần đầu tiên Hạnh cám ơn cha mẹ đã đặt cho mình cái tên có ý nghĩa là may mắn. Hạnh sống sót được là nhờ may mắn. Nếu Hạnh không bị say sóng gần chết thì giờ này không biết sẽ thế nào. Hạnh đã nghe những tin về bọn cướp biển bắt đàn bà phụ nữ hãm hiếp rồi bán vào nhà chứa, ở đó suốt đời làm nô lệ tình dục, có bọn mặt rô đầu đinh cai quản, chết rũ với sự ô nhục và bệnh hoạn. Nghĩ vậy Hạnh cám ơn trời Phật đã không để cho Hạnh lâm vào hoàn cảnh địa ngục ấy. Niềm tin chợt loé sáng trong tâm linh Hạnh.

Hạnh được đưa lên bờ, đó là một hòn đảo ở ngoài khơi Thái Bình Dương gần với Nhật. Ở đây Hạnh được chăm sóc y tế và được hưởng quy chế tị nạn nhân đạo. Hạnh xin sang Nhật. Hạnh tìm được việc làm ở một cửa hàng ăn uống của một người Việt. Hạnh hiền lành thật thà lại chịu thương chịu khó nên rất được họ quý mến.

Bây giờ Hạnh đang sống một kiếp khác. Cái bản năng sinh tồn của một con người quả thực mạnh mẽ. Hạnh đã cảm nghiệm điều ấy ở những giây phút sống tưởng như là những giây phút sau cùng của đời mình. Tâm hồn Hạnh bừng tỉnh sau những u mê dài. Hạnh không còn là Hạnh của ngày xưa với đầy rẫy những mặc cảm tủi nhục. Ở đây chỉ có làm việc và làm việc. Mọi người đều lao vào công việc với những ước mơ thăng tiến. Những chuyện tình cảm, những mối quan hệ không còn là vấn đề nặng nề. Ai cũng vui vẻ sống. Họ sống hối hả, sinh động và vô tư. Hạnh cũng bị cuốn vào cái nhịp sống ấy. Hạnh học được nghề của nhà hàng, rồi Hạnh quen vài người Việt Nam khác, cùng với họ mở nhà hàng. Lúc đầu có chật vật, nhưng vất vả và khó khăn nào có nghĩa gì đối với Hạnh. Công việc dần dần ổn định. Hạnh thấy lòng mình trong sáng. Nhiềâu người Việt đến đây ăn uống, Hạnh có dịp sống với hồn quê hương của mình trong những câu chuyện với khách. Ước mơ về Việt Nam ngày càng hiện rõ trong tâm hồn Hạnh.

*

Hạnh rót cho tôi một ly rượu nữa. Rượu Tây rất êm và thơm. Câu chuyện của hai thầy trò trở nên tự nhiên và ấm hơn .

- Em có lập gia đình lại chưa?

- Sao thầy lại hỏi em câu ấy?

- Em còn rất trẻ, tươi sáng và đằm thắm hơn ngày xưa nhiều, lại là Việt kiều, khối người mơ ước.

Hạnh nhoẻn cười. Ánh mắt như có nước, khuôn mặt rạng rỡ.

- Em thấy có điều này thầy nói về em rất đúng. Thầy nhớ lại xem điều gì?

Tôi cười :

- Ngày xưa à? Thầy chỉ nói dối thôi.

Hạnh nhìn tôi thật tin cẩn:

- Điều này thì thầy nói thật và nói đúng. Em đã diễn xong vai tuồng cả hài kịch và bi kịch, nói như thầy là em đã tìm được chân lý.

Tôi không nhớ đã nói gì trong bao điều thầy trò đã tâm sự:

- Chuyện ngày xưa! Cổ tích mà.

Hạnh như chìm vào một cơn mơ:

- Thầy bảo em là người đào hoa nhưng cô độc. Điều ấy em nghiệm thấy rất đúng. Hiện giờ có nhiều người thương em thực lòng. Nhưng lòng em lại trống không vô cảm. Em sợ cái vòng luân hồi của kiếp trước lắm rồi.

Tôi muốn tránh đi cái không khí ảm đạm:

- Lại duy tâm rồi. Thầy tưởng em thực dụng chứ? Xây vi-la này, đi xe con này, mở mang kinh doanh này, xuất nhập cảnh như đi chợ này, Hạnh bây giờ là một bà đầm ngoại rồi, chưa đủ sao?

Hạnh lắc đầu nhè nhẹ:

- Đúng như thầy nói, em đang sống một kiếp người khác, nhưng em vẫn là con người Việt Nam ngày xưa.

Tôi làm bộ nghiêm túc:

-          Chân lý của em là gì?

Hạnh vẫn tin cẩn:

-Thầy biết rồi mà. Mấy chục năm thầy vẫn giấu em. Dù ở đâu, làm gì em luôn cô độc và khổ sở. Tâm hồn em hoang vu, khô khốc như sa mạc. Em lao vào công việc để khỏa lấp nó đi. Em sống thực dụng là như vậy.

Tôi vẫn đánh trống lảng:

-Bây giờ thầy  thấy em đạt được những nguyện ước của mình rồi, vẻ vang và hạnh phúc hơn bao nhiêu người khác...

Hạnh tỉnh táo hơn:

-Thầy lại nói dối em ròi...

Cả hai thầy trò cùng cười. Hạnh cười thành tiếng, giòn tan. Tôi chưa bao  giờ nghe được tiếng cười như vậy ở Hạnh. Toi cũng không biết nên vui hay nên buồn. Dường như cả hai thầy trò vẫn đang diễn kịch.

(Báo Văn nghệ)

Cha và con

Hắn ra tù. Tự biết không có ma nào đến đón, đành dứt khoát bước đi. Xe Honda ôm vào giờ này không thiếu, nhưng hắn thích đi bộ. Lững thững đi hoài như người rảnh rang lắm, trời tối mịt mới đến thị xã.

"Khách sạn công viên" trước Cung thiếu nhi, khi xưa là chỗ ngủ tốt nhất của dân bụi đời. Trong một năm hắn ở tù, khu vực này đã sửa sang, trồng trọt đủ thứ hoa kiểng. Lại thêm nhiều đèn chùm đầy màu sắc, đứng xếp hàng nối dài khoe đẹp khoe sáng.

10 giờ đêm. Hắn lại quảy túi đi… Rồi cũng phát hiện ra chỗ ngủ lý tưởng. Cái thềm xi măng sát tường rào bệnh viện, có tàn cây phượng vĩ che khuất ánh đèn, giúp khoảng thềm tôi tối cỡ ánh sáng đèn ngủ. Hắn nghĩ: "Chỗ này chắc nhiều muỗi, nhưng ngủ rất êm không bị xe cộ ồn ào". Moi từ cái túi ra tấm vải xanh cũ bèo nhèo, có thể gọi tạm là mền, trải ra, kê túi gối đầu lên, hắn nhắm mắt. Đi bộ mệt mỏi cả ngày nên hắn ngủ rất ngon.

Gần sáng, hắn giật mình tỉnh giấc, lạnh toát người với cảm nghĩ có con gì đó quấn quanh cổ. Hắn nằm im định thần. Sát ngực hắn là một làn hơi thở nhẹ và một trái tim ai đó đập đều nhịp, cánh tay của người ấy vòng quanh cổ hắn. Hắn lẩm bẩm:

- Con mẹ nào đây?

Hắn nhè nhẹ ngồi lên, nheo mắt nhìn. Hoá ra một thằng nhỏ chừng hơn mười tuổi. Mặc cái áo rách bươm bày ra bộ ngực lép kẹp, đã giành muốn hết cái mền của hắn. Nó cũng thuộc loại không nhà như hắn, đang ngáy pho pho ngon lành, chẳng hay biết thằng cha nằm kế bên đã thức giấc, đang nhìn mình chăm chắm.

Hắn dợm người đứng lên, định bỏ đi tìm chỗ khác ngủ. Nhưng nghĩ gì đó, hắn nằm trở xuống, xoay lưng về phía thằng nhỏ, đưa tay kéo lại cái mền. Hắn nhắm mắt cố dỗ giấc nhưng không tài nào ngủ lại được. Hắn ngồi dậy móc thuốc hút, chợt thấy cái mền bỏ không, trong khi thằng nhỏ bị sương xuống lạnh, càng lúc càng co tôm lại. Hắn bất giác chửi thề, rồi kéo mền đắp lên người của thằng nhỏ.

Hút hết điếu thuốc, hắn nằm xuống thiếp được một lúc, tới khi thức dậy thằng nhỏ bỏ đi mất tiêu. Hắn hốt hoảng thọc tay vào túi quần kiểm tra, số tiền vẫn còn nguyên. Hắn thở phào, xếp mền bỏ vào túi, quàng lên vai bước đi.

Cả ngày hắn đi tìm việc làm nhưng không ai mướn, đành xài thật dè xẻn từng đồng. Xong, trở lại nơi tối qua nằm ngủ.

Hắn còn hút thuốc thì thằng nhỏ lại về. Nó thò lõ mắt nhìn, trách hắn:

- Sao ông giành chỗ ngủ của tôi hoài vậy?

- Chỗ nào của mầy?

- Thì đây chứ đâu?

- Vậy hả? Thôi để tao ngồi chơi một chút rồi đi, trả chỗ cho.

Thằng nhỏ thấy người đàn ông vạm vỡ nhưng có vẻ biết điều, liền tới ngồi cạnh hỏi chuyện. Bỗng nhiên hắn trút hết tâm sự với thằng nhỏ. Từ chuyện bỏ làng ra đi, đến chuyện ở tù hai lần, cả việc từng ăn ở với đàn bà lang thang và bây giờ là không tìm được việc làm.

Nghe xong, thằng nhỏ phán một câu xanh rờn:

- Dám chừng tui là con ông lắm à?

- Nói bậy! - Hắn nạt thật sự - Mầy con của ai?

- Má tui làm gái, gặp ông nào đó ở với bả. Bả có bầu đẻ ra tui. Bả bệnh chết rồi. Mấy năm trời tui sống với một bà già mù, dắt đi ăn xin lây lất. Rồi bả cũng chết luôn, còn mình tui.

- Vậy mà nói là con tao?

- Biết đâu được!

- Mầy làm nghề gì mà lúc nào cũng về muộn?

- Buổi sáng tui đi khiêng cá biển, tiếp bà chủ làm khô. Buổi chiều tui bán thêm vé số, tới khuya mới về đây ngủ.

- Sao mầy hổng ngủ ở chỗ làm khô luôn, từ bến cảng đi tới đây xa bộn?

- Ông khờ quá! - Thằng nhỏ đập muỗi cái bộp, rồi nói tỉnh queo - Muốn kiếm việc làm bộ dễ lắm sao, mình cù bơ cù bất ai mướn? Phải nói dóc: Nhà ở xóm Bánh Tằm, có ba má đàng hoàng, tại nghèo mới đi kiếm việc làm tiếp gia đình, tối về nhà chớ bộ.

- Mầy giỏi hơn tao - Hắn buột miệng khen, hỏi tiếp - Mầy làm đủ sống không?

- Dư! Cho ông biết tui lấy vé số bằng tiền mặt đàng hoàng. Còn tiền gởi cho ông chủ thầu cất dùm một số nữa.

- Quá xạo.

- Hổng tin thì thôi - Thằng nhỏ nằm xuống, ngáp vắn ngáp dài - Ông ngủ đây với tui cũng được, ngủ chung với ông ấm hơn.

Tự dưng hắn cảm thấy mình bị xúc phạm khi phải ngủ nhờ thằng nhỏ, dù rằng thềm xi măng là của bệnh viện. Nhưng rõ ràng thằng nhỏ oai hơn hắn ở chỗ đầy vẻ tự tin và có việc làm đủ sống. Hắn ôm túi đứng lên bỏ đi. Thằng nhỏ vòng tay ra sau ót, nhóng cổ nói:

- Dân bụi đời mà còn bày đặt tự ái.

Hắn đảo một vòng nhỏ, kết cuộc đành trở lại. Thằng nhỏ cười hi hí:

- Tui nói rồi, chỗ này là ngon nhất thị xã, ngủ lạng quạng tổ bảo vệ lôi về khu phố phạt tiền là chết - Nó lăn người xích qua, nhường phần cho người đàn ông nằm xuống bên cạnh, thì thào - Tôi chỉ cho ông chỗ ngủ ngon lắm.

- ở đâu?

- Trong bệnh viện. Vô ngủ hoài hành lang người ta tưởng đâu mình đi nuôi bệnh, hổng ai thèm đuổi.

Hắn thở dài trong bóng tối:

- Sao mầy không vô đó ngủ, xúi tao?

- Tui ghét mùi thuốc sát trùng.

- Tao cũng vậy.

Sáng ra, thằng nhỏ lại thức sớm đi trước, hắn tiếp tục quẩn quanh với một ngày không có việc làm. Hắn không dám ăn cơm chỉ ăn bánh mì, uống một bọc trà đá, dành tiền cho những ngày sau.

Đêm nay, phố thị buồn mênh mang theo tâm trạng, hắn bắt đầu chùn ý chí, nghĩ thầm: "Lúc mới ra tù còn ít tiền, giá cứ tìm nơi nào đó gần trại giam ở lại, làm thuê làm mướn chắc dễ dàng hơn".

Hắn nghe sống mũi cay cay, hình như một vài giọt nước đòi rơi ra từ mắt, hắn không kềm giữ cứ để mặc nó tuôn trào.

Bàn tay thằng nhỏ sờ vào mắt hắn:

- Ngủ rồi hả? ý trời, sao ông khóc, chưa kiếm được việc làm phải không?

Hắn gượng cười:

- Tao khóc hồi nào? Tại ngáp chảy nước mắt thôi.

Thằng nhỏ ra vẻ sành sỏi:

- Má tui nói bụi đời mà còn biết khóc là bụi đời lương thiện. Tui khoái ông rồi đó, ngồi dậy "hưởng xái" với tui cái bánh bao nè.

Hắn ngồi lên sượng sùng:

- Mầy sang quá.

- ờ! Tui ăn sang lắm, hổng ăn sao đủ sức đi làm suốt ngày! - Nó ngừng lời ngoạm một miếng lớn bánh bao, rồi nói nhẹ xều - Ông chịu để tui giúp, chắc sẽ tìm được việc làm.

- Làm gì? - Hắn có vẻ không tin, thờ ơ hỏi.

- Trước tiên, ông chịu làm ba tui nghen?

Hắn lắc đầu nguầy nguậy:

- Thân tao lo chưa xong, làm sao nuôi mầy?

- Ai bắt ông nuôi, tui nuôi ông thì có. Tui giới thiệu với bà chủ ông là ba tui. Nếu được nhận vô làm khô cho bả, sức ông mạnh, kiếm tiền nhiều hơn tui là cái chắc.

- Làm gì?

- Khiêng cá, gỡ khô ngoài nắng, vác khô lên xe - Thằng nhỏ ngừng lời, đưa tay nắm cổ tay hắn bóp bóp - Ông bụi đời mà sao hổng ốm, lại khoẻ mà còn hiền nữa chứ!

- Một năm ở tù, tao lao động tốt mà - Hắn tự hào khoe, nói tiếp - Ai mới ở tù ra mà hổng hiền, có người sau khi được cải tạo thành tốt luôn, có người hiền được vài ba bữa.

- Nè! Ông nhớ việc cần thiết là: Nhà mình ở xóm Bánh Tằm, vợ ông bán bún cá, tui còn hai đứa em gái đang đi học. Mà ông có bộ đồ nào mới hơn bộ này không, ngày đầu xin việc phải đẹp trai, ít te tua một chút.

Hắn vỗ vỗ tay vào túi du lịch:

- Có, tao còn một bộ hơi mới. Mầy tên gì, sao má mầy ở xóm Bánh Tằm mà bán bún?

- Thì nói mẹ nó vậy. Tui tên Tèo nghe ba?

- Tao chịu cách xin việc của mầy, nhưng tao ghét có con lắm. ở chỗ làm mầy kêu tao bằng ba, ngoài ra thì xưng hô như bây giờ.

- Ông cà chớn chết mẹ, người ta giúp cho mà còn làm phách - Thằng Tèo nhe răng cười hì hì - Ăn bánh bao vô khát nước quá ta.

- Tao mua cho - Hắn đứng lên đi lại quán mua hai bọc Pepsi.

Thằng Tèo nhăn mặt:

- Chưa có việc làm mà xài sang quá vậy ba?

Hắn nghiêm mặt:

- Mầy còn kêu như vậy, tao không nói chuyện đâu. Đây là tao đãi mầy, cảm ơn công giúp tao có việc làm.

- Biết đâu người ta hổng nhận thì sao?

- Thì kệ, coi như phá huề cái bánh bao với mầy.

Đêm đó hắn khó ngủ, lầm thầm nghiền ngẫm cái hoàn cảnh gia đình và địa chỉ do thằng Tèo đặt ra giúp hắn.

Vóc dáng khoẻ mạnh của hắn làm vừa mắt bà chủ. Hắn có việc làm, lương tháng kha khá, bèn bàn với thằng Tèo hùn nhau kiếm một chỗ trọ, thằng Tèo đồng ý.

Cái chỗ ở nhỏ xíu như cái hộp, ban ngày nắng nóng muốn ngột thở, nhưng cũng sướng hơn ngủ ở thềm rào bệnh viện. Hơn nữa, ban ngày "cha con" nó có ở nhà đâu mà sợ nóng. Hắn và thằng Tèo có vẻ thương nhau nhiều hơn, nhưng không ai chịu bày tỏ điều đó. Nếu không phải ở chỗ làm khô mà thằng Tèo lỡ miệng kêu ba, là hắn cau mày khó chịu. Thằng Tèo không ưa cái kiểu bực bội của hắn, nên nói chuyện với hắn trống không, hổng ông hổng ba gì hết.

Hắn những tưởng cuộc sống êm trôi với công việc tanh tưởi cá biển. Nhưng sự đời thật không đơn giản, tới tháng làm thứ năm thì có chuyện xảy ra.

Sáng nay mới vác cần xé cá từ tàu lên bờ, thấy xôn xao trên nhà chủ, hắn vội đi lên.

Thằng Tèo đang bị bà chủ nắm áo. Bà ngoác cái miệng tô môi son đỏ chót, gào lên:

- Nó ăn cắp bóp tiền, tui mới để đây xoay lưng đi vô, quay ra đã mất. Có mình nó đứng đây, ai vào lấy chớ?

Thằng Tèo nước mắt ngắn nước mắt dài, mũi dãi lòng thòng quẹt lấy quẹt để:

- Tui không ăn cắp đâu. Tui tốt nào giờ bà chủ biết mà?

- Nghèo mà tốt gì mày? Ba mầy hổng biết dạy con, tao tốt với cha con mầy quá, sao trả ơn vậy hả?

Hắn đứng im không thanh minh, mặc cho bà chủ xỉa xói chửi không ra gì cái thằng cha là hắn. Hắn đi lại bên thằng Tèo, hỏi ngọt ngào:

- Mầy có lấy tiền của bà chủ không?

- Tui thề có trời, tui không lấy.

Một bên bà chủ sang trọng nói mất, một bên thằng con hờ bảo không lấy. Hắn còn đang lúng túng thì hai anh công an phường tới. Mỗi lần gặp công an hắn lại nhớ tới trại giam. Hắn nghĩ thằng Tèo mới hơn mười tuổi mà phải chịu tiếng tù tội, sẽ ảnh hưởng tương lai sau này của thằng nhỏ không ít và hằn sâu trong ký ức nó khó nguôi quên. Như bản thân hắn đây! Có thể nó lỡ dại một lần, nhưng làm sao nỡ để nó bị bắt, khi thực bụng hắn thương nó như con.

Hắn vẹt đám người hiếu kỳ bu xung quanh, đi tới trước mắt hai anh công an thú tội:

- Tui ăn cắp bóp tiền của bà chủ, lỡ tay đánh rơi xuống nước, chắc trôi ra biển mất rồi.

Hắn im lặng đi theo đà đẩy của người công an, không thèm nhìn thằng Tèo đang há hốc miệng trông theo hắn. Lòng hắn nặng trĩu nhớ tới tiền án có sẵn. Nhưng rồi hắn chuyển dần sang niềm hy vọng: "Chắc chắn các anh công an sẽ tìm ra thủ phạm và mình được thả về".

Thằng Tèo thấy niềm thương cảm dâng lên đầy ứ ngực, nó tốc chạy theo, hai tay đưa về phía trước chới với. Giọng nó khàn đục, gào tha thiết:

- Ba ơi, ba bỏ con sao ba?

Bất giác hắn xúc động tột cùng, cảm giác thương yêu chạy dọc sống lưng làm ớn lạnh. Hắn giật phắt người, quay lại hỏi bằng giọng âu yếm:

- Con kêu ba hả Tèo?

Công an đưa hắn lên xe. Thằng Tèo chạy theo, luồn lách trong dòng xe cộ, hụp hử trong khói bụi sau xe. Nó chạy luôn tới trụ sở công an, lảng vảng đứng ngoài chờ mà không biết chờ cái gì. Không thể làm gì hơn, thằng Tèo chửi cha chửi mẹ kẻ nào ăn cắp bóp tiền của bà chủ và nó tin tưởng các chú công an sẽ bắt được thằng ăn cắp.

Khoảng nửa tiếng đồng hồ sau, thằng Tèo đang ngồi dựa lưng vào tường, nhắm mắt ngủ gà ngủ gật, thì một bàn tay ai đập mạnh vào vai. Nó giật mình dụi mắt. Bà chủ nách kẹp cái bóp, đứng ngó nó cười toe toét:

- Đi vô lãnh ba mầy ra. Cái bóp dì mang theo lúc đi tiểu, bỏ quên trong toa lét mà tưởng mất. Dì đãng trí quá.

Vậy là "ba" thằng Tèo được thả. Nó nhào tới thót lên cổ để ba cõng nó tưng tưng trên lưng miệng liến thoắng:

- Ba thấy chưa, ở hiền gặp lành mà.

Bà chủ đi sát bên, đưa tặng cha con nó chút tiền với thái độ của người có lỗi. Hắn lắc đầu không nhận vì đây chỉ là sự hiểu lầm. Thằng Tèo đột ngột dùng cả hai tay giật phắt nắm tiền, nói gọn hơ:

- Con cảm ơn bà chủ. Tiền này cha con mình xài cả tháng đó ba.

Trước hành động đường đột của thằng Tèo, hắn còn biết làm gì hơn là cảm ơn bà chủ. Rồi quay sang rầy "con":

- Con thiệt mất dạy quá, chắc phải cho đi học thôi.

- Ông nói cái gì? - Thằng Tèo khom người xuống nhìn hắn hỏi gằn.

Hắn lặp lại:

- Ba nói phải cho con đi học, để cô giáo dạy những điều hay lẽ phải, mới mong nên người.

Thằng Tèo đang ngồi trên lưng, đột ngột tụt xuống. Nó lặng im đi miết lên phía trước. Hắn đuổi theo nó, hỏi:

- Sao vậy? Bộ con hổng muốn đi học hả?

Không quay người lại, thằng Tèo chúm chím cười, trả lời:

- Ba hổng biết gì hết trơn, tui đang khoái chớ bộ.

Gió từ biển thổi lộng vào mát rượi. Hắn mỉm cười nhủ thầm: "Gió nhiều thật dễ thở".

(Báo Văn nghệ)

Phản bội

Hằng hấp tấp dắt xe máy nhào ra đường. Thành phố giờ tan tầm. Dòng người căng tràn trên các phố đổ về những ngóc ngách chật tối, lắt léo và ẩm ướt. Hằng muốn phóng xe thật nhanh để gió thổi tung hết cảm giác ngột ngạt và bức bách này. Bầu trời xám màu chì như càng xám hơn dưới ánh đèn đường bắt đầu đỏ lên. Vọng về từ đâu đó tiếng sấm lẫn vào trong tiếng gầm rú của động cơ lẫn vào trong tiếng gầm rú của chính nỗi lòng Hằng. Cô thấy ngột ngạt và khó thở. Cô thấy đổ nát và hoang tàn. Hằng muốn chết! Một cái chết thật dữ dội, thật thảm khốc. Ví như lao vào chiếc xe đang đi ngược chiều kia. Rầm một cái. Thế là nát bét hết. Cả người. Cả xe. Và dòng người khựng lại, xúm đen xúm đỏ. Tắc nghẽn một quãng phố. Trong số những người hiếu kỳ ấy, có anh. Và hốt hoảng nhận ra vợ mình. "Trời ơi, em!"… Hoặc giả như lao lên cầu Chương Dương, không phải để nhảy xuống sông Hồng, như thế êm ái quá, mà có thể là phi xe từ trên đường vượt băng qua lớp rào chắn xuống làn đường bên dưới, bất ngờ như từ trên trời rơi xuống. Một cô gái và cái xe máy nằm giữa đường. Dòng người cuồn cuộn ầm ào sẽ lần lượt nghiến nát cô như máy xay sinh tố, cán bẹp cô như cán kẹo lạc. Hoặc có thể yên bình hơn một chút, cô sẽ chết ngay trong nhà mình, bằng thuốc ngủ, không, bằng độc dược. Một loại độc dược cực mạnh gì đó mà cô không biết và chưa có bao giờ. Anh mở cửa, sững sờ rồi hốt hoảng gọi cấp cứu. Nhưng đã muộn! Anh sẽ khóc lóc đau đớn và ân hận tột cùng. Hằng muốn thế. Hằng muốn anh khóc lóc đau đớn và ân hận tột cùng. Bởi vì, như thế, chứng tỏ là anh còn yêu cô lắm. Đắm đuối như thuở nào… Nhưng Hằng không thể chết. Nếu chết đi rồi làm sao cô còn có thể thấy được anh khóc lóc, đau đớn. Và sự ân hận của anh có nghĩa gì? Không thể chết. Mà cũng không thể khóc. Sự đau đớn, bức bách trong lòng Hằng cứ dày thêm, nặng thêm. Thành phố ngột ngạt mùi khói xăng. Thành phố muốn nổ tung vì dòng người, vì ngàn vạn âm thanh cùng đua nhau tấu lên. Hằng lao xe trên đường như một kẻ thèm tốc độ, thèm sự phá phách, thèm nghiến nát một cái gì đó. Giá như trời đừng oi ả thế mà mưa đi, giông đi. Sấm chớp giật đùng đùng. Mưa như ai quất nước vào mặt. Ngàn vạn người đi đường lao vội lên vỉa hè. Và Hằng sẽ thênh thang trong mưa. Những ngọn roi nước sẽ làm Hằng tứa máu.

Nhưng…

Không có người chết.

Không có tai nạn.

Trời cũng không giông.

Dòng người vẫn cuồn cuộn đổ về những ngóc ngách chật tối và ẩm ướt một cách trật tự. Đời vẫn trôi bình yên.

Hằng mệt mỏi tấp xe vào một quán cà phê.

Quán vắng heo, vắng hút. Chẳng ai uống cà phê vào cái giờ này.

Cốc nước chanh muối nhiều đá tu một hơi hết veo làm cái đầu hừng hực những dự định điên rồ và bạo liệt của Hằng dịu lại. Cô mệt mỏi ngả người ra sau ghế, mắt lơ đễnh nhìn vào những ngọn đèn nhấp nháy xanh xanh đỏ đỏ giăng trên bụi cây. Hằng thấy đầu óc trống rỗng lạ kỳ. Những cảm xúc dâng ứ, đầy ắp lúc nãy đã đi đâu mất. Như người vừa qua cơn đau sinh nở, như rắn vừa lột xác, Hằng thấy yếu đuối rã rời và mệt mỏi. Mọi cảm giác về xung quanh cũng không còn chính xác. Cô tự thấy ngón tay của mình đang to ra, to ra trong lòng bàn tay kia. Còn xương ống chân thì như bị hút dần chỉ còn chân không. Rất chơi vơi. Rất khó chịu.

Anh đã phản bội Hằng!

Nỗi đau này lớn hơn tất cả những buồn đau anh gây ra cho Hằng trong ba năm vợ chồng bốn năm yêu đương cộng lại. Hằng đã từng khóc lóc vật vã suốt hai tiếng đồng hồ trong chuyến trăng mật vì anh "để quên" Hằng ở khách sạn mà đi uống với bạn học cũ. Hằng từng mở máy vào games chơi trò half-life bắn hàng ngàn viên đạn, giết hàng trăm người để xả cảm giác háo hức làm cơm chiều rồi ngồi chờ anh về trong khi máy anh thì "hiện không liên lạc được"… Những điều ấy không là gì cả. Không là gì cả khi sinh nhật Hằng anh quên tặng quà. Không là gì cả khi anh về muộn, Hằng nấu mì bê lên anh không kịp mời vợ mà ăn mà húp roàn roạt như người chết đói chết khát. Không là gì cả khi có lần anh say nôn ra cả chăn đệm. Không là gì cả khi anh quên dội nhà vệ sinh, không rửa chân trước khi đi ngủ… Bởi tất cả những thói xấu ấy, giờ đây, bỗng trở nên rất thông thường, thông thường với cả một bác sĩ. Bởi tất cả những thói xấu ấy là của anh, mà anh lại là của riêng Hằng.

Nhưng anh đã phản bội Hằng.

Điều ấy xảy ra từ bao giờ?

Hằng giật mình nhớ lại. Đúng rồi. Anh đã rất khác từ mấy tuần nay. Anh gọn gàng sạch sẽ hơn, nói năng mềm mỏng dịu dàng với Hằng hơn. Có lúc anh lại rất đăm chiêu, thừ ra như người mất hồn. Và suốt hai tuần nay, anh không hề làm chuyện ấy... Chưa bao giờ anh thế cả. Chỉ nhịn mấy ngày Hằng đến tháng hoặc phải trực tăng cường, anh đã có vẻ sốt ruột lắm, có cơ hội là xoắn xuýt đòi bù. Trời ơi, thế mà Hằng lại không nhạy cảm để nhận ra . Ngay mới hôm qua đây thôi, lúc đi ngủ, Hằng có cảm giác anh định nói một điều gì đấy rất quan trọng với cô nhưng rồi anh lại bảo: "Em ngủ đi, anh ru em ngủ nhé". Ru em ngủ nhé! Đểu giả quá. Khốn nạn quá.

Một đôi trai gái vừa bước vào quán ngồi ở chiếc bàn cạnh gốc cây. Cô gái không xinh nhưng tràn đầy hạnh phúc. Vẻ viên mãn, trẻ trung khiến cô thật đáng yêu. Cô ngồi sát vào chàng trai, đầu tựa vào vai và tay thì mân mê những ngón tay người yêu. Chàng trai choàng qua vai cô gái riết mạnh, hình như còn hít một hơi thật sâu trên tóc cô. Hằng bỗng thấy cô đơn kinh khủng, bất hạnh kinh khủng. Tự nhiên cảm giác căm thù và khinh ghét anh trào dâng trong Hằng. Hằng sẽ xỉ vả anh, mắng chửi anh, đòi anh li dị. Anh là kẻ khốn nạn. Khốn nạn vô cùng. Trước đây anh săn đón và chiều chuộng Hằng như thế. Những tưởng rằng có được Hằng anh sẽ ra sức cung phụng. Ngờ đâu, không những anh không mà lại còn... Trời ơi! Sự căm giận khiến Hằng có cảm giác máu đang chạy rần rật từ chân từ tay lên đầu rồi xoáy lại dồn ứ ở đấy. Hằng trả tiền nước rồi lao xe về nhà. Lòng ngùn ngụt như một bó đuốc.

*

Hằng giật mình choàng tỉnh. Miệng khô khốc. Bụng đói veo. Tay chân như muốn rời ra. Cô chợt nhớ lại tất cả... Anh không có nhà. Hôm nay là thứ ba, anh trực. Lại trực. Anh làm gì trong những ca trực ấy? Hằng đau đớn nghĩ. Không, không thể mắng chửi anh, không thể làm ầm ĩ lên như thế. Đúng, phải bình tĩnh tìm giải pháp. Hằng phải giành được anh về phía mình để anh quỳ xuống mà nhận tội. Nhưng trước hết phải tìm cái gì ăn đã. Có thế mới đủ sức mà chiến đấu, đủ tinh thần mà suy nghĩ. Hằng mở tủ lấy ba quả trứng, gói mì tôm xuống bếp. Phải làm thế nào để anh tâm phục khẩu phục. Phải làm thế nào để anh vừa nể vừa sợ Hằng. Hàng ngàn ý nghĩ hiện lên chạy lòng vòng trong đầu cô làm thành một mớ rối rắm. Hằng buông bát đũa, lại mắc áo lấy ra ba chiếc ca-pốt rồi trân trân nhìn nó. Liệu có phải là trò đùa quái ác của một kẻ xấu nào đó không? Có thể lắm chứ! Ai đó cố tình bỏ vào túi quần anh để cô phải phát điên lên? Hằng hướng mình theo ý nghĩ ấy mà không được. Anh đã phản bội Hằng. ý nghĩ ấy lớn hơn, mạnh hơn lấn át tất cả. Vợ chồng Hằng đang định có con vào năm tới, không cớ gì anh lại dùng bao cao su. Chỉ có là anh ngoại tình. Chỉ có với bạn tình mới phải dùng bao. Anh là bác sĩ, anh ý thức rất rõ về sự bảo vệ chính bản thân mình, về hậu quả của nó... Hằng giận sôi lên. Cô rót cho mình một cốc nước lọc to, tu ừng ực. Mình cũng sẽ nem chả với anh. Mình cũng mua ca-pôt cho vào túi xách. Mình cũng sẽ đi với trai, ngủ với trai... Nhưng đi với ai? Hằng chợt khựng lại. Cô không thể. Nghĩ loáng thoáng thì được. Nghĩ để trả thù thì được chứ thực hiện thì không thể. Hay là... Hằng chợt loé lên trong đầu một kế hoạch. Cô trả những chiếc ca-pốt vào túi quần chồng. Đúng, Hằng sẽ làm như cô chưa biết gì hết. Rồi cô sẽ mua hàng trăm bao cao su. Mỗi lần anh đi trực cô sẽ lén bỏ vào túi quần của anh ba cái. Hằng sẽ khủng bố tinh thần của anh. Có thể trên mỗi bao, Hằng sẽ dán vào dòng chữ "Giữ gìn sức khoẻ" bao khác lại là "Bảo vệ hạnh phúc" hoặc "Vì tương lai của bạn"... Rồi xem thái độ anh thế nào?

Tạm hài lòng với kế hoạch ấy, Hằng leo lên giường ngủ tiếp.

***

"Nào, xem hôm nay em cho anh ăn gì nào?" Giọng Quang hồ hởi từ ngoài nhà. Hằng thoáng cười khẩy ngọt nhạt thế rồi quay ra làm bộ dịu dàng "Anh về rồi à? Canh chua, thịt rán, cà muối, mắm tép, toàn món anh thích đấy. Tắm rửa đi, mình ăn cơm". Quang xán lại ôm ngang eo vợ, thơm vào gáy. Một cảm xúc mới lạ chạy dọc người Hằng. Cô thấy vừa thích thú vừa ghê sợ. Cái sự thích thú của xác thịt. Sự ghê sợ tởm lợm về một con người. Anh đang để lộ bản chất đểu giả ra trước mặt Hằng. "Anh giúp em một tay nhé." Hằng mỉm cười vẻ đồng ý. Giúp thì giúp, việc gì phải nói ra mồm. "Hôm nay mình ăn cơm sớm rồi đi chơi". Quang vẩy mấy cái rau thơm cho vào rổ. Đi chơi, lại còn rủ đi chơi. Những kẻ có lỗi, những người ăn vụng bao giờ chẳng thế. Xăng xái và ngọt nhạt. Chắc chắn là Quang đã... nên mới chiều chuộng mình vậy. Mọi hôm, mình muốn đi còn phải rủ rê anh chán. "Em sao thế, không thích đi à? Trông cái mặt kìa, đần thối ra". "Vâng vâng, đi chứ. Em đang bị bất ngờ vì hôm nay anh là người rủ em cơ đấy". Đần à. Chính vì đần mà anh phản bội chứ gì. Anh bắt đầu chán tôi, bắt đầu thấy tôi đần rồi chứ gì. "ừ, lâu rồi anh chẳng đưa em đi đâu". Đưa đi đâu. Anh có bao giờ tự đưa vợ đi đâu. Nay giở dói ra thế là đủ hiểu rồi. "Anh đổi mới tư duy rồi à?" "Cũng phải đổi mới chứ, nếu không em cứ oán trách giận dỗi anh mãi thành thật thì nguy cho anh quá". Nguy cho anh. Đồ lẻo mép. Tôi thì tôi biết tỏng bụng anh rồi. Anh khốn nạn lắm. Lại còn giở giọng nguy cho anh quá. Được lắm. Anh làm ra vẻ như anh sợ tôi, anh yêu tôi không bằng.

Mấy hôm nay, Hằng vẫn diễn với Quang như thế. Cô chủ trương sẽ hết sức dịu dàng và ngọt ngào với chồng nhưng trong lòng thì tan nát. Một nỗi đau không cụ thể, không rõ ràng cứ mang mang, cứ lởn vởn trong óc cô. Hằng trút lên Quang ngàn vạn từ ngữ thối tha nhưng chỉ là trong ý nghĩ. Kế hoạch mua hàng trăm bao cao su của cô vẫn chưa được bắt đầu. Đã có lần Hằng rẽ vào hiệu thuốc nhưng khi cất lời lại nói là mua thuốc nhỏ mắt. Không hẳn là cô xấu hổ. Cũng không hẳn là cô chưa hài lòng với dự định nhưng có cái gì đó cứ cản Hằng lại. Sự đau đớn bị kìm nén khiến Hằng thấy mình trơ ra, vô cảm. Hình như cô đã bắt đầu quen với ý nghĩ là anh phản bội. Có lúc mệt mỏi quá, Hằng muốn sổ toẹt ra với anh rồi muôi thì muôi mà gáo thì gáo. Thậm chí có lúc cô còn cho rằng bây giờ mà hai người chia tay nhau cũng rất nhẹ nhàng. Hằng thấy anh không xứng đáng với mình nữa. Mấy hôm trước cô còn cố tình mời mọc, khêu gợi anh khi đi ngủ nhưng hai hôm nay cô thấy quá mệt mỏi, quá nực cười trong cái trò giả dối này. Anh vẫn trơ lì. Nói với cô thì ngọt ngào mà chuyện ấy thì vẫn không. Hằng cay đắng nghĩ thế là hết. Anh không còn hứng thú chăn gối với mình thì không còn gì để níu giữ anh lại. Hằng cũng chẳng muốn biết người đàn bà kia là ai? Một sinh viên thực tập, một đồng sự trẻ tuổi... nào có quan trọng gì! Không khí trong gia đình vui vẻ sượng sạo. Hình như Quang đã nhận thấy thái độ khác lạ của Hằng. Có lần nửa đêm cô bắt gặp anh ngồi bần thần trước máy vi tính, vẻ mặt rất đau khổ. Thây kệ, Hằng nghĩ. Mình chẳng làm được gì đâu. Cứ để anh tự đấu tranh và chọn lựa. Đến nước này, Hằng sẵn sàng chấp nhận mọi giải pháp anh đề ra. Anh là người tự quyết định và chịu trách nhiệm. Hằng chỉ là nạn nhân. Trời ơi. Hằng bỗng thương mình vô hạn. Anh không còn là của riêng Hằng nữa rồi...

***

Cuộc sống kì diệu bởi nó có muôn vàn điều bí ẩn. Hạnh phúc thay mà cũng bất hạnh thay khi chúng ta không bao giờ biết hết những bí mật xung quanh mình. Quang bị tai nạn nghề nghiệp khi tiêm cho một bệnh nhân êt đang vật thuốc. Anh giấu vợ. Bởi chưa đến ngày xét nghiệm lần hai. Ba tháng nữa... Chờ đợi và chịu đựng. Im lặng và hi vọng.

(Báo Văn nghệ)

Gió lạnh

Cái làng nhỏ ba bề sông nước bao bọc có tên thật hay: Đào Viên. Đào Viên mà chẳng có cây đào vườn đào nào cả, ngày xưa cũng vậy. Từ lâu lắm  rồi làng đã xanh ngắt một màu xanh lá dâu, lá chuối, thẫm tận mé sông Lừng rồi ngược trở  lại  mé sông Giận, chạy dài hắt cả lên trời.

Đất đá tận thượng nguồn được cuốn về, vo lại, rồi tạo thành soi đất lớn. Cuối làng, hai con sông díu vào nhau rồi chảy toẽ ra chỗ mỏm Su. Dân tứ chiếng được miếng đất mồi đẹp, rủ nhau về cắm nhà, dần thành làng. Mỗi xóm một nghề; đánh cá; chở đò ngang. Có nhà ba đời nay xúc cát dưới lòng sông bán cho hai bờ trên kia và ở tận dưới kia.

Vợ chồng ông Giạ chèo đò ở mỏm Su. “Nhà” ông neo dưới nước. Ông chở đò đã lâu lắm, mé cuối này chỉ mỗi ông, chở cả người qua sông Lừng lẫn người qua sông Giận. Ai ở sông Giận chỉ cần kêu: “Giận… ơi đò” còn ai qua sông Lừng thì gọi: “Lừng… ơi đò” là ông biết đường sang đón. Dù đêm giông gió hay nắng gắt trưa hè, ông Giạ chung thủy với công việc của mình như vốn sinh ra đã nợ nần với sông nước.

Vợ ông Giạ là bà Thẹn. Họ có đứa con gái tên là Mơ. Ông Giạ hơn vợ những mười mấy tuổi, nay chắc đã ngoài năm mươi. Còn bà Thẹn, tuy cái  gió, cái nắng phủ mờ trên làn da mái tóc nhưng trông bà vẫn còn phảng phất nét son trẻ. Cũng chẳng biết sao vợ chồng ông lão chèo đò ở với nhau gần chục năm trời mà đến khi bà Thẹn ba mươi tuổi mới sinh hạ. Con Mơ chào đời trong một đêm mưa xối xả, gió đùng đùng, con thuyền nhà ông Giạ cứ ngả nghiêng xoay tròn quanh cái sào cắm làm cọc néo. Ông Giạ vừa đỡ đẻ cho vợ vừa phải  đưa tay lên vuốt nước mưa ướt đầm mặt. Cái Mơ xinh đẹp lạ lùng. Nhìn nó, ai ai cũng bảo sông nước, chim muông,  cây cối ở cái làng Đào Viên này sinh ra chứ không phải do ông bà Giạ.

Cái Mơ lớn lên cũng chỉ biết sông nước, cha mẹ và những người đi đò chiều chiều sáng sáng. Rồi cái nhà thuyền chẳng đủ cho sự hiếu động của nó. Khi tù chân cẳng cái Mơ lộn thừng đòi lên bờ, ông Giạ lại thả nó vào vườn chuối nhà ông.

Sáu tuổi nó sang bờ đi học ở trường tiểu học The.

Khi cái Mơ học lên lớp ba, một đêm đang ngủ ngon lành nó bỗng nghe thấy tiếng ầm ào của nước, của gió và  tiếng rít qua kẽ răng của cha với mẹ:

- Nếu cô không nói  ra sẽ có ngày tôi đánh chìm con thuyền xuống lòng sông. Tôi  chỉ cần nhìn con Mơ..

Mẹ cái Mơ ngồi nép vào tấm ván ngăn với khoang thuyền bên trong. Bà sợ run như con thú bị vây. Chuyện tình duyên giữa bà và người đàn ông ấy… những tháng ngày xưa, cái làng bao bọc bởi dòng Huệ Giang cứ lầm lũi hiện về…

*

Thẹn là con gái  một của ông Cả Dụ, vốn sinh ra đã đẹp. Giống như cái tên, Thẹn ít nói, cái má cứ ửng hồng cả khi mẹ mắng lẫn khi bị mấy bạn trai làng tròng ghẹo. Từ bé Thẹn đã có duyên với nghề thêu, cô khéo tay và chăm chỉ. Làng quê Xuyên Phú với con sông Huệ mơ màng chảy qua nuôi lớn bao nam thanh nữ tú ở đây. Tuổi thơ của Thẹn dìu dịu qua đi theo từng vuông lụa và ánh trăng lấp ló ngọn đa làng. ánh trăng trẫm mình xuống dòng sông rồi tan ra từng mảnh lóng lánh viền sao sa trắng bạc quanh chân cầu Gạch. Các buổi tối khi bài vở xong rồi Thẹn cùng mấy đứa gái làng ngồi đến lặng trên cầu để ngắm vẻ đẹp ngất ngây của dòng Huệ Giang huyền ảo chảy vòng ôm đến ba phần làng Xuyên Phú. Chẳng đứa nào suy nghĩ sau này sẽ phải xa làng…

Ông Cả Dụ bốc thuốc chuyên chữa các chứng lở lói sần sùi khắp mình, đông y đều gọi là chứng phong. Bệnh nhân nườm nượp, có người lặn lội đường xa đến nhà chỉ nghe ông nói, nhìn ông thăm bệnh, được bàn tay ông chạm vào xem mạch là cảm như mười phần đỡ bốn. Lúc nào cũng có vài ba người ăn  nghỉ chữa bệnh trong nhà. Bà con nghèo, ông không lấy tiền công điều trị, ông chỉ xin tiền mua vị để làm thang. Bà Tìm, vợ ông suốt ngày phục dịch một đống bệnh nhân đến chóng cả mặt. Nhiều khi ông Dụ ca thán: “Giá cái Thẹn là con trai thì tốt biết mấy”. Nghề thuốc của ông có cơ thất truyền, cái Thẹn chểnh mảng  chẳng chịu học nghề, ông Cả gò ép cũng không được. Mà từ trước đến giờ có bao giờ thầy lang lại là con gái? Vậy mà cứ rảnh một tí là cái Thẹn tót sang phường thêu nhà bà Thuận.

Một ngày, bà Tìm thỏ thẻ  nói với ông lang Dụ:

- Ông à. Ông có biết tại sao cái Thẹn nhà mình hay sang phường thêu bà Thuận không?

- Thì con gái thích thêu thùa chứ sao nữa.

- Đấy là một lý do. Thế ông không thấy bọn trẻ con trong làng đồn inh lên  cái Thẹn nhà này phải lòng thằng Sáng nhà bà Thuận. Con bé càng lớn càng xinh. Nó thay đổi quá rồi không còn là con sáo nữa!

Cái Thẹn say thằng Sáng thì nghề thuốc  thất truyền mất rồi. Chẳng hiểu sao bà Tìm cũng nhất nhất ý chồng cứ phải truyền nghề thuốc cho con Thẹn?

Ông Cả Dụ buông cái kính gọng đồi mồi xuống bàn. Chẳng  có lẽ lại thế. Ông gằn giọng gọi con:

- Thẹn vào thầy bảo.

Biết chuyện nghiêm trọng, cái Thẹn rón rén ngồi xuống dìa mép phản, nó quay nghiêng người lại phía cha nó, cứ như là sẵn sàng phóng chạy ra ngoài ngõ. Mắt cái Thẹn len lén ngó cái quạt nan kết xống tre to như chiếc que cời tro bếp. Mỗi lần ông Dụ giơ giơ cái quạt lên là cái Thẹn lại nhắm tịt cả mắt.

- Thầy hỏi, ai bảo mày phải lòng thằng Sáng?

Cái Thẹn trố mắt nhìn cha: Sao lại… phải lòng?

Ông Dụ gầm lên, cái giọng thầy lang như có mùi cam thảo, nghe chỉ bằng  người khác nói to:

- Trong  làng, ngoài làng đồn inh, tối nào hai đứa chúng mày cũng dập dìu trên cầu Gạch.

Ông Dụ giơ cái quạt, dứ dứ, làm Thẹn sợ mất vía, nó nhắm mắt nghiêng người. Cái Thẹn cầm chắc lần này cha nó sẽ vụt  liên hồi kỳ trận. Bà Tìm tủm tỉm, ông nhà bà không đánh đâu. Con Thẹn là hòn ngọc quý mà.

- Con chẳng thương thầy sao?

Ông Dụ buông cái quạt rồi rên lên trong họng.

Cái Thẹn lặng im, nó chẳng biết giải thích thế nào cho cha hiểu. Tối tối đi chơi với nhau ra cầu  Gạch có cả cái Xoan cái Yến. Quý nhau thì cặp kè đi học. Nghĩ vậy, nhưng nó cũng thầm thú nhận, mỗi ngày không gặp được thằng Sáng một lần là như thấy thiếu thiếu… thế là phải lòng nhau?

Nghe lời cha, cái Thẹn đột nhiên biết mình đã lớn!

Thế đấy. Từ hôm có lời đồn đại, ông Dụ hầm hừ. Còn bà Thuận chỉ cười. Bà cho là bọn trẻ, trẻ con.  Quấn quýt với nhau đấy rồi lại quên ngay, chỉ như cơn mưa bóng mây thoáng qua cái sân gạch nhà bà hàng ngày phơi vuông lụa thôi. Sáng và Thẹn thương nhau thật, chúng thấy mối tình của chúng còn đẹp hơn cả Thúy Kiều với Kim Trọng. Chúng muốn với cả vầng trăng, gói cả hồn quê sông nước để cho nhau.

Thằng Sáng mơ sau này đi làm giám đốc, còn cái Thẹn mơ sẽ thành cô Tấm chăm lo vườn tược và thêu nghìn vuông lụa đẹp. Cứ vậy những ngày cuối cấp ba  đến gần. Cái Thẹn không thi lên đại học. Thằng Sáng là con một, được ưu tiên không phải đi bộ đội. Thằng Sáng thi đậu vào trường Thương Nghiệp. Ngày thằng Sáng nhập học, bà Thuận mổ con lợn đến sáu mươi cân, làm những ba mươi mâm cỗ, có cả giò Bắc chả Thìn ngon nổi tiếng. Bà điểm mặt đầu chi, đầu họ mời tất cả làng đến ăn cỗ. Có điều khi đóng mâm bà vô tình! Bà xếp ông Giới  trưởng họ Phùng ngồi với anh Phẩm cành họ Vũ, chú Thăng họ Trịnh đời sau lại vào ngang hàng cụ Thạc chi trên họ Đặng. Bà Thuận biết vậy chỉ hì hì… “Thôi thì các ông các cụ đại xá cho cái việc xếp mâm… cỗ bàn ngay cho nóng, chờ nhau ngồi đúng phép… chắc ruồi xơi cả”. Thế là rượu vào lời ra, các cụ, các ông chòi chọc tức khí choảng nhau. Chuyện mừng cho thằng Sáng đi học đại học thành đám cãi nhau to ở làng Xuyên Phú. Mặc trong nhà náo loạn, thằng Sáng, cái  Thẹn cứ hí húi ở đống rơm… chúng nói với nhau, hứa với nhau đủ chuyện. Cái Thẹn tặng thằng Sáng chiếc khăn mùi xoa thêu đôi chim én bay thật đẹp,  nó còn dúi vào tay thằng Sáng củ sâm nam to tướng mới lấy trộm của thầy nó!.

Từ ngày thằng Sáng không ở làng, cái Thẹn buồn trông thấy. Nó cứ  thơ thẩn suốt ngày. Tối  tối, ông Dụ không cấm nó ra cầu Gạch nữa. Mà giờ, ngồi trên cầu, cái Thẹn thấy sông Huệ không đẹp như trước, chị Hằng cũng không còn dát vàng quanh chân cầu. Mỗi tháng thằng Sáng về nhà một lần, những ngày đó đầy ắp mọi điều. Thẹn vẫn sang phường thêu của bà Thuận làm, chẳng biết nó quyết chí giỏi nghề hay muốn gặp hình bóng của thằng Sáng bên bậu cửa, dáng ngồi chăm chỉ bên bàn học hay tiếng kẽo kẹt vít cần nước của thằng Sáng ở cái giếng đầu nhà. Về nhà, cái Thẹn chăm chỉ hẳn, nó giúp cha bốc thuốc, chấp củi sắc thuốc cho người bệnh.

Năm  đầu qua đi, cái Thẹn vẫn ngập tràn  mong ước. Rồi những ngày về quê của thằng Sáng thưa dần, không biết có phải vì bài vở nhiều hay do bà Thuận không cho tiền nó đi đường. Bà Thuận đến lúc này mới thật sự ngạc nhiên về sự thủy chung của Thẹn. Cái Thẹn làm như đã có chốn, nó tránh xa lũ trai làng và không cùng cái Xoan cái Yến sang làng Thượng tập văn công  văn nghệ nữa. Chuyện bọn trẻ bà Thuận không còn cho là trẻ con nữa. Thằng Sáng con bà mà lại lấy con gái ông lang…! Bà muốn thằng Sáng tìm một người trên thành phố kia, con nhà danh giá. Bà cũng đã chuẩn bị cho nó một số vốn kha khá đủ để lập nghiệp. Sẽ không thể nào khác được.

- Thẹn à, bác thấy việc học thêu của cháu như thế đã tạm được. Cháu nên về giúp ông bên nhà… à mà, bác nghe đâu thằng Sáng chủ nhật này cùng bạn gái đi chơi trên Tam Đảo, nó nhắn với bác không về được.

Bà Thuận thủng thẳng buông lời như kim châm làm Thẹn nát lòng. Rồi có tin Sáng yêu người khác. Người làng Xuyên Phú cứ  tiếc, cái Thẹn ngoan thế…

Phường thêu giờ đóng cửa, bà Thuận bận lên thành phố mua một căn nhà để cho Sáng ăn nghỉ học hành cho tiện. Thỉnh thoảng bà Thuận mới về làng giao nhận mối hàng, giờ không phải là hàng thuê nữa, bà bao thầu đồ điêu khắc. Chẳng  biết  ai giới thiệu, bà Thuận thành địa chỉ tin cậy của một công ty  tư nhân trong tận Sài Gòn, đặt mua thường xuyên đồ khắc gỗ. Cái nghề này đang lên, khách hàng đặt trước tiền làm theo mẫu mã từ một năm. Thật lạ lẫm. Đàn bà giỏi giang như bà Thuận thật hiếm.

Hai nhà đã đi lại đâu mà bà Thuận vẫn cứ gần xa… gặp ai bà cũng khoe thằng Sáng sau này … cái Thẹn làm gì mà xứng! Người làng chạnh lòng cho nhà ông Cả. Hiềm một nỗi Sáng cứ bặt vô âm tín. Thẹn đắn đo muốn lên thành phố xem rõ sự tình ra sao nhưng lại sợ làng đồn: Cọc tìm trâu. Rồi cái Thẹn tiều tụy bơ phờ như cái bóng, suốt ngày chẳng nói chẳng cười. Nhìn con, ông lang Dụ không cam. Ông dằn lòng  gặp bà Thuận để hỏi, mà cũng chẳng biết mình làm vậy có phải? Từ xưa, ông toàn làm điều phúc đức, đâu phải lụy ai. Cứ  nghĩ đến đấy tự dưng đầu ông lắc liên hồi, miệng thì chậc chậc rồi thở dài thườn thượt.

- Tôi cân nhắc mãi  mới  sang hỏi bà. Cũng là việc của hai đứa. Tội nghiệp con Thẹn… nói dại, nó làm sao chắc tôi không sống nổi, tôi sẽ đốt sách gác cân mất!

- Ông nói gì tôi không hiểu. Hai đứa, hai đứa thế nào… tôi nghĩ ông đã đỗ ở chữ thày… mà sao cái sự đời không thấu? Ông lão nhà tôi sớm mất! Tôi tuỳ tiện được chăng. Tôi đã có một nửa nhời trước ông bà bên nhà đâu mà ông bàn với tôi về hai đứa! Con Thẹn làm sao tôi đâu có liên quan. Nói thiệt tình, có gì không phải ông bà cho chữ đại xá. Thằng Sáng ý giờ “chửng” muốn… gái làng. Người ở cái đất này thích làm con kiến leo cành đa đến thế không biết!

Nói xong bà Thuận vuốt vuốt hai ống tay áo lụa xa tanh. Mặt bà nhìn khô xác như miếng bẹ chuối bịt miệng chum tương phơi nắng lâu ngày.

Mắt ông Dụ tối sầm, tai ù đặc. Ông có cảm giác như vừa bị ai phang mạnh vào đầu. Ông quay người lúng túng bước ra khỏi nhà bà Thuận mà trông đến tội. Về nhà, ông Dụ lăn quay ra ốm, sốt lạnh sốt nóng đùng đùng. Ông giơ cánh tay phải xem mạch cho tay trái, ông chịu không biết mình mắc bệnh gì. Bà Tìm phải gọi người võng ông lên trạm xá, chữa chạy một tuần mới bớt.

Thế rồi mọi việc cũng bình lặng qua đi, thời gian tự gỡ mọi điều.

Ông  lang Dụ có một bệnh nhân, anh ở tận mạn ngược về chữa bệnh. Từ lâu anh làm nghề chống bè thuê cho các chủ bè. Chắc uống phải dòng  nước độc, ăn thứ gì khác lạ mà Giạ (tên chàng trai) mắc chứng ít người gặp phải, cả thân hình anh cứ như một tảng bì, cứng đơ nhẵn thín. Sờ tay như động vào hàng chục miếng mo cau. Sức vóc anh như con trâu nhỏ mà sáng ngủ dậy  phải có người nâng mới được. Cả đời ông  lang Dụ bốc thuốc mới gặp Giạ là người bệnh thứ hai. Anh Giạ thầy thợ thuốc men chữa chạy nhiều nơi nhưng không thuyên giảm, bệnh  càng ngày càng có cơ nặng thêm. Ông Dụ bảo: nếu không điều trị kịp thời đúng thuốc toàn thân sẽ cứng dần, tím tái khi ấy là về với đất.

Giạ mồ côi mẹ từ bé, cha anh làm nghề chèo đò bên dòng sông Giận, sông Lừng. Ngoài ba mươi tuổi rồi mà anh vẫn chưa có ai, mà có gặp cô gái vừa ý thì anh cũng không biết lấy tiền đâu để cưới vợ nữa. Giạ nói cười rổn rảng, tính tình  thì nóng như lửa. ở nhờ chữa bệnh chỉ vài hôm anh đã doạ quăng mấy cậu trai làng xuống dòng sông Huệ. Bệnh tật như thế nhưng anh ăn khoẻ, năm sáu bát cơm. Không ý tứ câu  nệ điều gì, cái nết thật thà ngay từ những ngày đầu tiên ông Dụ đã rất cảm thương. Nhiều đêm mất ngủ, ông Dụ cứ đi ra đi vào, bệnh của Giạ không biết chữa lâu dài có khỏi không?. Kinh nghiệm mấy chục năm trong nghề mách bảo ông, nếu không có con rắn đen bắt trên núi đá làm thang thì hai mấy vị thuốc sắc, gần mười loại thuốc bôi coi như vô dụng. Thế là khăn gói tay nải, dặn bà Tìm mọi việc ở nhà, cứ  thế… ông lặn lội tận Cam Đường gặp ông bạn đồng môn xem có giúp ông tìm rắn được không. Thật may, hơn mười ngày sau ông trở về phấn khởi… thế là có thuốc, trong uống ngoài bôi, thuốc xoa liên tục. Ngày nào cũng phải bóp rượu quê làm da mềm đi, lỗ chân lông nhìn thấy, rịn mồ hôi thì ông Dụ mới cho là được. Nhiều lúc Thẹn phải chăm sóc Giạ thay cha vì ông Dụ phải lo coi mạch, châm cứu cho nhiều người khác. Hơn một năm, khi bệnh tình thuyên giảm, lúc ấy chàng trai sông nước đem lòng yêu Thẹn. Thời gian cũng đã dần dần làm nguôi ngoai mối tình của Thẹn với người trên phố. Dù chợt nhớ Thẹn vẫn thấy lòng vấn  vương trống vắng lắm.

Trở về nhà, hai cha con Giạ mang cơi trầu dạm hỏi Thẹn. “Con gái có thì” bà Tìm nghĩ. Thẹn gật đầu bằng lòng. Từ đấy cô thôn nữ làng Xuyên Phú bỏ nghề thuốc của cha, bỏ nghề thêu vuông lụa về làm con dâu ông lão chèo đò ở cuối cái son đất bồi làng Đào Viên.

Bẵng đi chín mười năm, vợ chồng chị Thẹn sống với nhau hoà thuận lắm, nhưng hiềm một nỗi là họ vẫn chưa có đứa con nào. Chắc tại anh Giạ chữa bệnh ở nhiều nơi, uống phải lá lẩu thuốc men gì nghiệt mà tuyệt đường con cái. Người cha già đã mất. Thẹn khuyên chồng bỏ nghề  chồng bè về làm vườn trên mảnh đất cuối mỏm Su và ngày ngày chở khách qua sông Lừng sông Giận.

Một ngày, không thể ngờ. Lúc Thẹn thay chồng qua hai con sông đón khách. Bởi Giạ nhớ nghề xưa, nghe bạn chống một chuyến bè về xuôi. Đi lần này anh sẽ có một món tiền.

Buổi chiều tà sông nước hai bên bờ bảng lảng làn khói bếp. Thẹn qua sông Lừng khi có tiếng gọi “Lừng… ơi”. Người khách nhấc chiếc xe đạp xuống đò. Nhìn khuôn mặt, vóc dáng ấy, mắt Thẹn bỗng tối sầm, Thẹn ngồi thụp xuống buông rơi mất mái chèo. Người khách cũng đứng như trời trồng không nói được câu gì: Sáng!

- Em à. Thẹn.

Người đàn ông nhao đến, làm con đò tròng trành. Anh ôm người đàn bà vào lòng. Chị như con nai không chỗ lấp, chị gục đầu vào vai người đàn ông khóc không thành tiếng.

… Vốn từ lâu Sáng đã quen mọi sự sắp đặt của mẹ. Cuộc sống nơi thị thành những ngày đèn sách, anh muốn tạm gác mối tình với Thẹn để chuyên tâm việc học, một vài năm ra trường rồi… anh cũng không biết giải thích thế nào cho Thẹn hiểu. Những lá thư gửi về làng không ngờ đều bị mẹ giấu biệt. ở trên thành phố Sáng cố gắng học  thành tài còn ở quê nhà anh nghĩ Thẹn vẫn chờ, vẫn lo thêu những vuông lụa đẹp… về quê nhận hàng ra, bao giờ bà Thuận cũng có quà cho Sáng, mọi thứ bà đều bảo Thẹn gửi! “Sao Thẹn chẳng có thư cho con hả mẹ”. “Bố anh chứ, anh yêu nó mà chẳng hiểu gì, nó là Thẹn cơ mà”. Cứ vậy Sáng như pháo  thăng thiên chẳng biết điều gì.

Không ngờ. Mùa hè năm ấy Sáng trở về làng thì biết tin Thẹn đã đi lấy chồng. Sáng buồn và đau khổ. Anh thất thần trong cái nhà đã lâu không có hơi người, giờ  trống vắng hoang huếch đến rợn người. Mấy chục khung thêu tấp ở đầu hồi mưa nắng mục gẫy trông thật là thảm hại. Sáng vô thức gom lại chất đống giữa sân gạch rồi châm lửa đốt, ngọn lửa phần phật quạt vào mặt anh rát rạt, cứ vậy anh ngồi nhìn… tất cả, tất cả  dần biến thành tro bụi. Sáng lặng lẽ thả những khung thêu chỉ còn là nắm than đen xuống dòng sông Huệ.

Gió lạnh từ dưới chân cầu Gạch nổi lên làm Sáng thoáng rùng mình.

Bây giờ anh vẫn chưa cùng ai dù tuổi đã quá ba mươi… anh chưa quên được Thẹn. Cũng chẳng biết người xưa ở khúc sông nào đây? Sáng vẫn có ý tìm nhưng lại mong đừng gặp. Giờ Thẹn đã có chốn có nơi, anh không muốn kỷ niệm về mối tình đầu trong trẻo về những ngày tháng ngọt ngào ở làng Xuyên Phú xưa bị  vẩn màn mưa… anh thầm mong hạnh phúc đến với người mình yêu dấu. Trên điều Sáng về thị xã bên kia sông công tác cũng đã được vài dăm tháng… vô tình buổi chiều nay anh qua bến Lừng.

Câu chuyện về hai người yêu nhau làm con thuyền bồng bềnh trôi đi lúc nào không biết… Gió bỗng nổi lên, đêm tối mênh mông trùm xuống khúc sông, con thuyền sang Lừng, rồi lại trôi về Giận. Nó giạt vào mỏm Su… giây phút không chờ đợi như những con sóng ngập ngừng ngập ngừng tan vội vào vô tận… hai kẻ yêu nhau khao khát… quanh đây mỗi gió, gió và nước. Họ như hoà vào nhau để rồi… tan. Chín tháng sau cái Mơ ra đời.

Nhà thuyền giờ thêm thành viên mới, ông Giạ chiều và quý  cái Mơ hơn vàng, biết bố cưng nựng, nó suốt ngày lèo nhèo quấy  rầy, ông Giạ chẳng khi nào nặng lời. Cái Mơ càng lớn càng xinh, trông vuông tròn đầy đặn. Khách đò qua sông Lừng, sông Giận đều ngỡ ngàng về vẻ đẹp của con bé. Hiềm một nỗi ông Giạ giờ trầm tính, thỉnh thoảng ông lại theo bạn bè chống chuyến bè về dưới xuôi, chắc ông nghĩ, vậy mới có tiền để lo cho tương lai của cái mơ. Mảnh vườn rìa mỏm Su vẫn quanh năm xanh tốt và mấy con chim sâu mỏ viền vàng vẫn líu ríu với cái Mơ. Bà Thẹn bận rộn hơn xưa, sinh hoạt chi tiêu cả nhà giờ tùng tiệm.

Thư thả, một ngày bà Thẹn xin ông Giạ về thăm quê ngoại. Ông lang Dụ mất rồi, nghề thuốc của ông không có ai nối nghiệp. Bà Thẹn dẫn con mình lên đống Cốc nơi an táng ông lang Dụ. Cái Mơ lẫm chẫm bứt đám cỏ may đặt lên ngôi mộ ông ngoại nó rồi nó nghển đôi má bầu bầu, đôi mắt trong veo nghe mẹ kể chuyện về cái làng Xuyên Phú về những tháng năm thấm đẫm tuổi ấu thơ của mẹ (mà đâu cái Mơ biết được điều gì). Ngõ xóm đường làng giờ như mới thêm, sáng thêm, nhà xây nhà  ngói mọc lên nhiều. Dắt con ra khỏi cổng làng bà Thẹn ngẩn ra khi nhìn lại quê nhà - ừ cái làng Xuyên Phú thay đổi quá, nhưng sao chiếc cầu Gạch bao lâu giờ vẫn thế!

Mấy năm nay khách sang bên thị xã không đi qua bến Lừng, bến Giận, chả là trên kia mới bắc cây cầu lớn… Bến Lừng bến Giận giờ chỉ chở người làng Đào Viên đi chợ. Những khi thay chồng qua sông, dù không chờ đợi nhưng mỗi tiếng gọi đò “Lừng… ơi” ai đó đều làm bà Thẹn thoáng giật mình - thỉnh thoảng bà thấy cái gì lờn vờn gợn chút bồi hồi ngân nga đứt đoạn từ đâu đó xa thẳm cứ lô xô, lô xô vọng lại cõi lòng. Biết lỗi lầm, bà Thẹn chăm sóc người chồng già chu đáo hơn xưa.

Đêm. Tiếng gió gào, tiếng sóng và tiếng ông Giạ nghẹn lại. Bà Thẹn nói hết sự tình cho chồng… dù đã hiểu nhưng khi nghe tận tai những gì người vợ yêu quýkể lại ông Giạ vẫn sững sờ không tin vào sự thật. Ông ngồi chết lặng như pho tượng trước mũi thuyền, bóng ông đổ dài xuống nước.

Rồi một buổi sáng khi sương mù dày đặc, những con sâm cầm, le le xà kín mặt sông, chốc chốc vỗ cánh thảng thốt kêu lên chít chét. “Lừng… ơi” “Giận… ơi” tiếng gọi đò của ai đi chợ sớm lan ra.

Người làng Đào Viên không thấy cái nhà thuyền đâu cả…

Sáng đứng một mình trên mỏm Su, nước mắt anh chảy dài xuống má, anh nhìn xa xăm về dòng sông Lừng và sông Giận. Anh muốn tìm bóng dáng con thuyền… Nhưng chỉ thấy sông nước cùng gió lạnh…

Mười năm sau ở một vùng cuối dòng sông Giận mọc lên  một phường thêu lớn, làm ăn phát đạt. Giám đốc là một cô gái trẻ - Mọi người thật lạ cô gái biết cả nghề bốc thuốc.

(Văn nghệ trẻ)

Thầy giáo văn chương

Không khí nghe náo động, khác hẳn cái riu riu thường nhật của một trường ngoại vi thị trấn Bình Đà, tiếng trống đổi giờ khoan nhặt cùng với những ông thầy lang nhang rướn lưng, roãi cổ đạp xe đi về. Bọn học trò la hét ầm ĩ, chỉ vì chúng kiểm tra thấy đứa  thiếu dép, đứa thiếu cờ đuôi nheo cầm tay vẫy. Ngoài sân, cảnh tượng càng nhốn nháo. Giáo viên ốp từng đám học trò. Một bộ phận giáo viên vác thang, giơ thuổng nện chân cột kỳ đài. Còn nửa tiếng phái đoàn kiểm tra công nhận trường tiên tiến của Ty sẽ về đây làm việc.

Trước đám học trò, ông hiệu trưởng Đổng Nghinh Rực vẻ mặt đầy nộ khí. Bớt đi vẻ hào hoa, bệ vệ thường nhật, ông chạy lên chạy xuống thang gác rung chuyển. Hớt hải, ông kéo tay thư ký hội đồng Phùng Gia Tài: “Cậu bố trí xong giờ dạy chưa? Nhớ là chọn những tay lão luyện lên bục giảng để đánh đòn phủ đầu. Phòng truyền thống phải giới thiệu bằng được những thành quả, nhấn mạnh số kỹ sư ra trường. Cụ Hoàng rất chú mục về đào tạo trí thức, cụ sẽ thú. Còn xưởng nghề phải mượn mấy cái cưa cho trẻ con nó xì xoẹt. Còn ao cá, vườn cây hướng nghiệp, cậu xem lại chưa, cụ quái lắm đấy!”. Ngừng lời để vuốt mũi, quả thật ông Rực đang rối beng lên. Rất hiểu thủ trưởng, Phùng Gia Tài chỉ “vâng vâng”. Rồi đột ngột anh bỏ vào tai thủ trưởng: “Anh ơi, ông Tham dạy văn vừa báo cáo đau bụng không lên lớp được!”. Ông Rực đấm đùi: “Chết cha, sao cái lão Tham lại chọn đúng ngày Ty về để đau bụng hả?”. Vuốt mũi đến mấy lần đều chưa ra kế, ông Rực vẫn có thói quen ấy, nhưng mọi lần chỉ phải vuốt mũi một lần thì kế đã ra. Được rồi! Không cần nghe anh trợ lý bàn bạc ông quăng mình xuống tầng trệt, lao tới căn phòng có ổ khoá cũ kỹ mà đập rầm rầm:

- Roãn! Roãn!

Cánh cửa mở. Như người vừa ngủ dậy, anh giáo có tên Roãn lơ ngơ đứng ngây ra dụi mắt, chịu cơn xối lửa của ông Rực:

- Anh có còn ở trường này nữa hay thôi. Người ta, ai nấy chuẩn bị rầm rầm mà anh đóng cửa ngủ hả?

Giáo Roãn trả lời chắc nịch:

- Tôi ấy à? Việc của tôi là đánh trống. Mà hôm nay 8 giờ tôi mới cầm dùi vì 8 giờ mới vào học tiết 1 để Ty dự.

Giá mọi hôm, anh giáo nọ sẽ nhận đòn sấm sét hơn nữa nhưng hôm nay ông Rực đành mím môi trước  một đối tượng không phải  là dễ bảo.

- Dẹp, dẹp, để kiểm điểm sau. Tôi quyết định anh lên dạy  thay giờ văn của ông Tham bị ốm đột xuất!

Đã ngồi xuống, Roãn gãi mớ tóc xù:

-  Lạ nhỉ! Ông Tham ốm có duyên đấy. Được, tôi lên lớp!

Hất tóc, lấy giáo án, Roãn xỏ giày. Lại cái cảm giác lâng lâng của người thầy sắp bước lên bục giảng. Lạ vậy, bao chìm nổi vẫn không làm mất trong anh cái “máu dạy” vẫn thường trực. Sao anh không hiểu lão Tham ranh ma không muốn mình làm “vật tế thần” phơi lưng cho cụ Hoàng quất roi như từng quất bao lão cựu trào giảng dạy? Anh cũng thừa hiểu diệu kế quái quắt của ông Rực muốn đánh ngọn đòn thật hiểm vào anh bởi cụ Hoàng  gang thép không thể không đổ lửa vào cái gã dạy văn tài tử, lãng mạn cả trăm phần, đã từ lâu như cái dằm lim cần nhổ.

Vượt lên tất cả, tung hất viên phấn trong tay, Roãn bước những bước dài lên lớp. Không sao cả! Có thể cái giờ lên lớp định mệnh này sẽ ném anh ra khỏi nghề, lôi tuột anh ra khỏi những cao vọng mà anh hằng mê mải.

Ba năm trước, Roãn về Thiên An. Trưởng khoa văn Trần Đình Tham nhìn anh mỉm cười. Quả thật, anh không thể hiểu cái cười ấy. Trán dô củ đậu, cằm mịn nắm cơm, ngực lồi, Tham dạy văn như thầy đạo tràng buồn ngủ, giờ dạy không mất một giọt mồ hôi, chả thế ra nghề hai chục năm, anh vẫn to tát như cây lim. Tham dự giờ Roãn. Xối xả và mê mải, suối ngôn từ của Roãn làm rung động mọi cõi lòng, vậy mà anh trưởng khoa văn có cái cằm nắm cơm vẫn trơ ra vô cảm. Sau giờ dạy, Tham  vỗ vai Roãn: “Cậu dạy như thế phỏng được gì? Sướng tai bọn trẻ con mà mình thì sớm xuống mồ!”. Roãn thấy lạ quá, lạ hơn nữa: Nhiều anh em văn chương đều có cái “tính toán” ấy. Họ truyền đạt văn cốt đáp ứng thi cử. Nhưng học trò rất tinh, thấy thầy Roãn lên lớp là chúng ùa ra lan can reo vẫy. Có đứa còn hô tướng lên: “Thầy Roãn muôn năm!”, chúng còn tin cậy thầy đến nỗi đưa cả bài mà các thầy cô dạy văn chấm để kêu oan. Roãn  xem, anh thấy phần lớn các bài chấm đều không chỉnh. Thương học trò, anh đưa vấn đề ra tổ văn, ai nấy làm thinh, thế là anh bị cô lập.

Một tuần sau đấy có người đàn ông tráng kiện lộp cộp đi vào lớp: “Tôi hỏi có phải thầy là thầy Roãn?”. “Tôi đây!”. “Thế thì mời thầy về văn phòng!”. Lờ mờ đoán ra đây là một đương kim nào đó, Roãn xếp giáo án đi theo ông ta. Đến văn phòng, Roãn đã thấy năm sáu vị nữ, vị nào cũng nhũn nhĩn đeo vàng. Ông hiệu trưởng ngồi ghế bành, com-lê trắng toát, trông vương trượng như một ký giả nhưng nét mặt không vui. Bé quắt và cô độc, giáo Roãn ngồi lọt thỏm giữa các bậc phụ huynh quý phái: “Chúng tôi - người đàn ông nói - phụ huynh lớp thầy Roãn dạy văn xin báo cáo với thầy hiệu trưởng về việc không dung thứ được! Thằng con trai tôi có khiếu tự nhiên, vậy mà đùng một cái bị văn thơ thầy Roãn ếm, suốt ngày lẩm  nhẩm như mơ ngủ. Dạy thế là làm nhàu nát tâm hồn trẻ. Tôi hãy nói thế để trường xử, rồi tôi phải sang Ty. Chỗ tôi với các anh ở Ty ngồi vắt cẳng lên nhau ấy mà!”. Năm sáu cái  tai đeo vàng cùng lúc lắc phụ hoạ. Roãn bị truất giảng dạy hai tháng. Đây là lần thứ mấy Roãn bị treo giảng dạy chỉ vì anh đi lạc bầy đàn. Kể đến Thiên An Roãn đã phải chuyển tới 5 trường chỉ vì lối dạy văn quái  biệt. Trái với mặt bằng dạy văn hiện hành. Roãn tung phá tất cả. Cái gì ở anh cũng lạ. Vào lớp, anh giơ cả hai bàn tay chào học trò, gật cái đầu bù làm mớ tóc xoã xuống. Anh hất tóc, ghi đề và cứ thế giảng, chẳng bao giờ  nhìn giáo án, vậy mà kiến thức chắc như đinh. Bao giờ Roãn cũng tạo cho mình một hứng thú do cách khai thác học trò. Dựa vào  những nhận thức của họ, anh đã ru vào lòng họ biết bao cảm xúc. Giờ học bay vèo trước sự nuối tiếc của học trò. Khi cần minh hoạ, thầy vẽ, thầy vẽ bằng cả hai tay. Thầy giảng Kiều đã hay nhưng kỳ thú hơn khi thầy ngưng lại, chỉ bằng mấy nét xối xả hai tay, thế là cô gái họ Vương đẹp nghiêng nước hiện lên. Tài quá! Trò nữ thút thít khóc. Trò nam lặng phắc nhìn thầy. Lẳng lặng, thầy trút hơi thở mệt nhọc. Cái khổ của người dạy văn chương ai biết?

Lúc nghỉ, thầy đi xăng xái cho thư giãn, ném chân bên này, ném chân bên kia, đầu tóc bùng lên với cái mặt nghênh nghênh trông rất nhộn. Thầy còn xỏ tay vào hai túi mông rất lạ mốt. Thầy không lập dị, do thầy coi ăn mặc chẳng là gì trong khi đầu thầy lúc nào cũng ngùn ngụt ý văn.

Cũng may, ngay sau đấy, thầy có hai học sinh đạt giải quốc gia. Trở  lại giảng dạy, thầy được phân công luyện đội tuyển học sinh giỏi. Người ta đã bớt đi nghi kỵ nhưng người ta không dám gần một ông thầy tội lỗi. Càng buồn, thầy càng phải vắt hết mình vào công việc mới. Đội tuyển có 10 con gà nòi cặm cụi nhặt nhạnh răm rắp theo chỉ bảo của thầy. Học trò Kim Chi trội hơn cả, văn mượt và sáng tạo. ở tuổi 18, Chi đã là một thiếu nữ trinh khôi như diễn viên điện ảnh. Nó đẹp đến nỗi thầy không dám nhìn, thỉnh thoảng chỉ dám nhìn vội những ngón tay trắng muốt cánh hoa lan, khi nó cúi xuống làm bài. Mấy tuần nay thỉnh thoảng Chi được gọi lên văn phòng tu chỉnh hồ sơ. Có lẽ Chi mắc sai sót gì đó trong hồ sơ mà mỗi lần trở về ngồi học với vẻ mặt thẫn thờ, buồn bã. Sức viết của em giảm hẳn. Thầy Roãn phải gặp riêng em trong căn phòng của mình:

- Chi, thầy tin ở em trong kỳ thi tới nhưng em chưa tập trung?

Chi cúi đầu, đôi mắt chớp vội.

- Có phải em chán học văn? Có phải thầy dạy văn tồi?

- Không! Bỗng Chi gục xuống, bật khóc  - Thầy ơi thầy, em không chán học văn mà em muốn bỏ học cơ!

- Vì sao? Vì sao? - Giọng thầy Roãn đã thật nghiêm và dồn dập.

- Em khổ  tâm lắm, em không thể cho thầy biết được đâu cơ!

- Em bình tĩnh đi! - Thầy Roãn dỗ dành - Có gì khó khăn thầy trò ta cùng giải quyết!

Em càng nức nở:

- Thôi thế này, em không học văn cũng được. Thầy nhấc em ra khỏi đội tuyển!

- Không! Thầy ơi thầy, em xin thầy! Em lạy thầy!

- Thế thì em phải nói thật!

Ngưng một giây, tiếng Chi thổn thức:

- Thầy giữ bí mật cho em cơ, nếu không em sẽ bị đuổi học. Thầy ơi thầy, làm thế nào bây giờ hả thầy? Thầy Rực.. thầy Rực… thầy ấy… thầy ấy hôn em!

Trong sâu thẳm, thầy Roãn bàng hoàng như bị rơi từ cao xuống, hoảng loạn và sợ sệt, buồn tủi và hổ thẹn. Cao thước tám, mặt vuông, cặp tai xổ xuống nét mặt phật, tay cặp da, mắt kính trắng, com lê trắng, giầy ôđiốt, đạo mạo trong cử chỉ, mực thước trong nói năng, trông đã ngùn ngụt một ông thầy, từng bắt tay chư vị tai mặt, từng là điển hình của các bài học hướng nghiệp, ông thầy ấy, ông Rực lại hạ mình đến thế này ư? Người ta có thể nghi kỵ ở một ông thầy văn chương lãng mạn như Roãn nhưng rút cục chẳng bao giờ người ta tìm được một hành vi mờ ám nào. Quả thật, một đời làm thầy, nhất là thầy văn chương không phải không có lúc dễ chao đảo. Học trò mười tám, đôi mươi hồn nhiên, có khi lưng vai thầy nóng rộm lên vì những cặp vú đồng trinh đủ cỡ, có khi thầy chỉ cần ngúc ngắc khuôn mặt mình một chút là đã chạm phải cặp môi thiếu nữ ngát hương. Cái gì giữ anh lại, cái đó chính là ông thầy. Vì lẽ đó, Roãn lặng câm bởi danh thơm  nghề nghiệp. Nhưng sự việc không dừng ở đấy.

Vài ngày sau, học trò Chi nghỉ học. Ông Rực cho họp Hội đồng: “Tại sao em Chi học sinh xuất sắc văn nghỉ? Điều này đồng chí Roãn phải nghiêm khắc kiểm điểm. Có phải do phương pháp dạy tác động quá lớn đến tâm hồn trẻ hay do chất lãng mạn, phóng túng đã làm hỏng học trò? Gia đình người ta đang đệ đơn khởi tố!”. Roãn ngước lên.  Ai nấy quay đi. Hỡi ơi, cái hoạ dạy văn chương cứ đeo đẳng anh mãi thế này ư? Anh đã nhìn ra một chước quỷ bắn đòn khá hiểm. Chưa bao giờ lòng anh sôi lên như thế. Cái giận của người văn chương khác với cái giận của người thường, nó cực đoan, nó không cần biết đến hậu quả, nó là một thứ gió táp buông tuồng áp đảo cho hả máu. Rằng kẻ nắm quyền điêu toa kia lại là kẻ tự hạ nhục mình, hạ nhục luôn cả giới mình. Rằng “hôn học trò” là bẩn thỉu. Rằng “gắp lửa bỏ bàn tay người” là đê tiện. Rằng…

Trái với con cừu càng lồng lộn càng bị sập bẫy là vẻ mặt ông Rực đầy ngơ ngác:

- Các đồng chí thấy chưa, tôi hoàn toàn bất ngờ, đây là sự vu cáo - chuyển mạnh, ông Rực đập bàn - vu cáo trắng trợn! Anh Tài, anh lập biên bản về kẻ  tha hoá, giảng dạy lãng mạn, nói xấu lãnh đạo, bôi nhọ cả giáo  giới, cố tình hạ nhục làm hoen ố ngành cao quý, nghề cao quý!

Một tháng sau đấy, Roãn nhận quyết định kỷ luật. Anh phải bỏ tay phấn, cầm tay dùi gõ trống. Lần này khó còn cơ phục hồi. Thầy giáo dạy văn chương  nổi tiếng Thái Bá Roãn đã cô độc như một ngôi sao lạ cuối trời…

Đoàn kiểm tra vào các lớp.

Giờ của Roãn có trưởng Ty dự. Các cỡ chuyên viên ai nấy lắc đầu. Cụ Hoàng quay ra ngoài, thỉnh thoảng đưa tay xoa cằm râu. Lúc cụ ra phòng truyền thống, Phùng Gia Tài xun xoe chạy theo hỏi về giờ Sinh vật của mình. Cụ hài hước: “Giờ của cậu dạy rất… khó ngửi!”, ông Chủ tịch Công đoàn dạy Hình cũng được cụ vỗ vai hề hà: “Cậu vẽ hình cứ như múa gậy ấy nhỉ?”, ông Bùi Như Lạc dạy Sử cứ tưởng sẽ được cụ khen vì trong giờ thấy cụ vặt râu đến 3 lần có vẻ khoái trá nhưng cụ gọi  mà rằng: “Ông kễnh kia ơi! Tiết sau ông phát sách giáo khoa cho học sinh nó đọc còn hơn ông dạy cái kiểu húp tương như thế nhé!”. Cười đau ruột! Cụ Hoàng vẫn có phong cách ấy. Trán đỏ ối, có bằng tú tài tây, có vốn học thông tuệ và đặc biệt cụ rất thép. Cụ chưa tha một trường hợp nào. Cùng với việc người ta tôn “Cụ Hoàng” là những chuyện đượm hài là vì cụ nói thẳng, nói phải, có khi cụ chửi cho vẫn cứ phải nghe.

Về văn phòng, cụ chắp tay sau lưng, đi lại nói tới 2 tiếng, cụ gõ thước xuống bàn: Ao cá nhân giống, các anh mới mượn cá ở đâu về đổ xuống? Vườn cây mới trồng hôm qua, đúng không? Các anh đối phó phỏng? Ngày mai, anh Rực về Ty kiểm điểm. Còn dạy, tôi dự 12 tiết thì có tới 5 tiết yếu. Còn may được 3 tiết giỏi, trong đó có một tiết cực giỏi. Giờ của cậu gì còm còm dạy văn ấy nhỉ? “Roãn ạ!”, có tiếng nhắc. ừ, cha này nó dạy được lắm! Các chú cứ bảo lãng mạn, xa định hướng  chính trị, tớ bảo không phải, cứ dạy cho đúng văn chương  thì tức là chính trị đấy rồi. Dạy hay đấy, Roãn nhỉ! Nhưng cậu dạy hay quá thì hay bị quy kết, cái giống văn chương nó vậy. Đời cũng vậy, giỏi quá, tốt quá cũng khó sống!

Ai nấy ngơ ngác.

Vội vã, Roãn về phòng, anh cố giữ để bây giờ được khóc. Anh khóc như thuở mất mẹ. Khóc vì mừng, vì sự giải thoát chăng?

(Báo Văn nghệ)

Doanh nghiệp tư nhân

Hạnh tìm gặp tôi trong một trạng thái vô cùng bức xúc. Cô nói:

- Em không thể hiểu nổi anh ấy nữa. Một trăm triệu. Anh nghĩ coi, công ty của tụi em làm lụng cả năm trời chưa chắc đã kiếm được chừng ấy.

Hạnh kể một hồi câu chuyện của cô. Tôi kiên nhẫn nghe. Tôi và chồng Hạnh là bạn thân của nhau từ hồi kháng chiến. Chúng tôi là hai tay súng trong cùng một đơn vị, ngày ấy vẫn thường ngủ chung với nhau trong chiếc mùng trái sáng nóng  nực. Hoà bình, mỗi người một việc, tôi là công chức, còn Trực chồng Hạnh, anh phục viên làm ăn buôn bán, hiện giờ là chủ một công ty đang ăn nên làm ra.

- Bây giờ chỉ có anh nói là may ra… em nhờ anh…

Tôi đáp:

- Thử coi.

Theo Hạnh, Trực có thể vương vấn tình cũ nghĩa xưa, cái cô gái tên Thùy năm nào, mà quên đi công việc, thậm chí quên cả vợ con. Về Thùy thì tôi có biết, họ yêu nhau từ trong chiến tranh. Mỗi lần gặp Thùy về, Trực đều kể cho tôi nghe trong chiếc mùng trái sáng nóng nực ấy. Trực còn bí mật cho tôi coi món quà kỷ niệm vô  giá của Thùy, một nhúm tóc nhỏ của cô do cô tự tay cắt đưa cho Trực.  Anh chàng cứ lâu lâu lại giở món quà nhỏ ấy ra hít hít khiến tôi phải la lên:

- Mày coi chừng, ho lao thấy mẹ.

Trực cự lại:

- Mầy không hiểu thế nào là tình yêu hết.

Món tóc nhỏ ấy hiện giờ Trực vẫn giữ và Hạnh, vợ anh bây giờ cũng được biết. Chị thông cảm với chuyện cũ của chồng. Chuyện Trực và Thùy không trở thành vợ chồng thì dài lắm, chỉ biết hiện giờ Thùy vẫn ở vậy. Cô có một đứa con nuôi. Thỉnh thoảng tôi và Trực vẫn ghé thăm Thùy, tình cảm của họ  là đúng mực, chuyện cũ đã khép lại.

Trực vốn là người có máu kinh doanh, anh luôn nhấn mạnh như vậy trước mặt tôi, và cả vợ anh, mỗi khi đưa  ra một quyết định quan trọng nào đó. Tôi tự cho mình không bao giờ có thể làm được như Trực. Theo Hạnh thì nguyên nhân câu chuyện rắc rối này do chính Trực gây ra, tình cũ không rủ cũng  tới mà. Hạnh rơm rớm nước mắt kết luận.

- Thiệt em không ngờ.

Tôi nói vui cho Hạnh bớt căng thẳng:

- Nhưng bây giờ cô chọn cái nào? Một trăm triệu hay thằng Trực?

- Cả hai.

- Nếu không được cả hai?

- Phải cả hai!

Công ty của vợ chồng Trực trúng thầu xây dựng một công trình lớn. Họ phải vượt qua khá nhiều đối thủ cạnh tranh để có được hợp đồng xây dựng này. Công trình đã được khởi công. Mọi việc diễn ra êm xuôi, cho tới khi hai chiếc máy ủi đang san lấp mặt bằng đụng phải ngôi nhà của mẹ con Thùy ở cuối bãi đất trống.

Trước đó, Trực và Hạnh đã nghe chuyện ngôi nhà cuối cùng không chịu  di dời, lấy lý do làm đám giỗ xong sẽ dời ngay, một lý do thật chẳng thuyết phục chút nào. Biết  được đó chính là căn nhà của mẹ con Thùy, hai vợ chồng  cố ý tránh gặp mặt gia đình Thùy, tự hứa khi xong xuôi mọi việc sẽ gặp riêng Thùy bồi thường thêm cho gia đình cô. Giải toả tới đâu thi công tới đó. Công ty của Trực thực hiện theo phương châm này, trong khi phía chính quyền cũng song song chuẩn bị cưỡng chế vào giờ chót.

- Họ không chịu dời đi, nói là xin ở lại hai ngày thôi. Họ làm đám giỗ xong thì đi. - Tài xế xe ủi nói.

- Rắc rối quá. Không có một giờ nào hết - Trực cự người tài xế khiến anh này e ngại cúi xuống, trả lời lí nhí:

- Họ nói họ làm cam kết với chính quyền rồi. Họ không phải là cố ý chây ì, chống giải toả.

- Đừng nói với tôi chuyện này, cứ triển khai công việc theo kế hoạch, có gì nói với ông Tám bên chính quyền.

Mọi phương tiện và lực lượng thi công đã có lệnh của Trực tập trung chuẩn bị cho công việc. Tạm dừng hai ngày, cứ cho là họ chịu di dời đúng sau hai ngày theo như lời hứa, coi như công ty anh mất đứt 100 triệu. Theo tính toán của Hạnh là 106 triệu bao gồm chi phí xăng xe đi lại, các phát sinh tiệc tùng với đối tác làm ăn trong hai ngày chờ việc vô nghĩa. Chưa kể còn có những xui xẻo kéo theo bởi cái logic cái xảy nảy cái ung.

Nhưng rồi Trực cũng không thực hiện được kế hoạch trốn tránh của mình. Chính Thùy đã tìm gặp được Trực và vợ đang ăn cơm trong một quán cơm bình dân. Hai vợ chồng đang bàn tính kế hoạch san ủi vào giờ chót, cùng việc chuyên chở đồ đạc miễn phí cho gia đình Thùy. Cả chuyện bồi dưỡng thêm cho những người tham gia cưỡng chế:

- Em chỉ xin anh chị hai ngày thôi. - Thùy nói trong nghẹn ngào.

Trực trả lời:

- Vụ này ngoài khả năng giải quyết của tôi, Thùy à. Chúng tôi chỉ là người làm thuê cho Nhà nước.

Những lúc Trực mềm mỏng như thế là mọi chuyện đã được tính toán xong, phần thắng đã chắc trong tay, cỗ máy  bắt đầu khởi động, không thể ngừng được. Hạnh cũng thêm vào:

- Thùy thông cảm cho tụi này. Hai ngày cũng không được, công việc làm ăn mà. Tụi mình sẽ giúp gia đình Thùy chuyên chở đồ đạc. Tụi mình kiếm xe miễn phí.

- Em cũng có khả năng thuê được xe, không cần cái gì hết. Chỉ cần hai ngày.

Trực buồn rầu:

- Yêu cầu của gia đình Thùy vượt quá khả năng của chúng tôi.

- Nhưng sao mấy ông chính quyền nói là do anh quyết định. Lâu thì không được chớ hai ngày thì được.

- Ai nói?

- Ông Tám Huơ.

- Được rồi, để tôi hỏi ổng - Trực trả lời, anh giữ nét mặt lạnh như băng, giống như trong một cuộc thương lượng làm ăn lớn vậy.

Trong bụng  anh nghĩ, đúng là mấy tay này chơi khăm mình. Đã thoả thuận rồi. Hai ngày tạm ngưng là mình mất bao nhiêu tiền. Mình mất chớ mấy chả có mất đâu, bề gì mấy chả cũng được lòng dân.

Thùy về. Trước lúc về còn nói:

- Để em nói chuyện với ông Tám chính quyền  coi sao.

Trực nói với vợ:

- Cứ tiến hành công việc theo kế hoạch. Yêu cầu công an hỗ trợ.

- Nhưng cũng nhẹ nhẹ tay thôi nghe anh. - Hạnh nói.

- Em khỏi nhắc.

Trực nổi quạu  với vợ.

Hạnh nói với tôi:

- Em cũng không hiểu ổng thay đổi từ bao giờ. Chỉ thấy từ bữa nói chuyện với Thùy ở quán cơm bình dân, tự  nhiên ổng cứ hay nổi quạu với em.

Tôi im lặng. Chưa biết lý giải chuyện này theo hướng nào. Và giúp Hạnh ra sao.

Ông Tám  tới gặp Trực ngay sau bữa Thùy tới gặp hai vợ chồng Trực. Ông Tám xin bảo đảm là đúng hai ngày gia đình sẽ dời. Họ có đám giỗ thiệt.

- Nhưng hai ngày là tôi mất một trăm lẻ sáu triệu!

Trực nói với ông Tám và ông Tám thở dài.

- Quyết định cuối cùng là của anh chị. Đúng theo tinh thần hợp đồng.

Và ông cười, còn thêm:

- Đúng là tôi không thể làm kinh doanh được.

Tôi hỏi Hạnh:

- Nhưng mà đám giỗ của ai?

- Anh Hai cô ấy, hy sinh trong kháng chiến. Là quân giải phóng như mấy anh.

Tôi nhớ rồi, thì ra hai ngày nữa là giỗ của Thắng, tôi giận mình vì không nhớ. Thắng cũng từng nói với tôi  về chuyện tình của em gái mình với Trực. Thằng đó cũng được. Thắng nói về Trực như thế, và khi nghe tôi học lại,  Trực đã ôm lấy tôi mà hôn, và nói:

- Tao chắc thắng rồi.

Trực sợ gia đình phản ứng vì  hai đứa vào lúc đó vẫn chỉ vụng trộm với nhau. Thì ra chuyện tình yêu là vậy, chẳng giấu được ai.

Hạnh nhìn tôi:

- Nhưng anh ơi, một trăm triệu của tụi em. Em chỉ cần gia đình làm đám giỗ ở nơi nhà mới thôi. Tụi em cũng phụ lo đám  giỗ cho gia đình. Em đã nói với bác Bảy.

Bà Bảy là mẹ của Thùy và Thắng. Bà muốn làm đám giỗ đứa con trai duy nhất ngay tại ngôi nhà này, nơi anh sinh ra, lớn lên, rồi ra đi theo kháng chiến, rồi hy sinh. Theo bà thì đây chắc là đám giỗ cuối cùng mà bà chứng kiến. Bà khó sống tới đám giỗ sau của con, bà yếu lắm rồi. Bà chỉ còn một nguyện vọng duy nhất ấy trong phần đời còn lại của bà.

- Bà già rắc rối quá, đám giỗ thì ở đâu mà chẳng được. Chiều theo ý bà già thì về phía tụi em… một trăm lẻ sáu triệu, anh thấy có vô lý không?

- ừ. Cũng vô lý  thiệt.

Tôi nói mà trong bụng nghĩ khác. Trên đời này nhiều cái vô lý với người này lại có   lý với người khác. Một trăm triệu là lớn thiệt, cả đời tôi cũng chẳng thể mơ, nhưng cái tình của bà già và cô em gái thì làm sao tính được bằng tiền. Nhưng mà họ không có tiền. Có tiếng chân người bước vô. Trực. Hai vợ chồng nhìn nhau, và cùng hiểu ra. Trực tới tìm tôi, chắc cũng vì chuyện ngôi nhà của mẹ con Thùy.

Hạnh thấy chồng bước vô, liền đứng dậy, bước ra, cô làm mặt giận để tiếp tục gây sức ép với chồng.

- Em cứ ngồi xuống đây, anh nói chuyện với cả hai người.

- Em hết chuyện nói với anh rồi.

Hạnh xăm xăm bước ra cửa không thèm chào cả tôi nữa.

Trực cầm trong tay chiếc cặp đựng giấy tờ như bao ông giám đốc khác. Anh vừa nói vừa mở cặp:

- Chắc mầy nghe chuyện ngôi nhà của gia đình Thùy rồi chớ gì.

- ừ.

- Đây, ảnh nó đây, đúng như hồi tụi mình ghé qua lần đầu. Bà già sửa mấy lần rồi, nhưng bắt thợ làm y như cũ.

Tôi liếc nhìn những xấp giấy tờ trong chiếc cặp của Trực. Tôi nhận ra chiếc hộp nhỏ lẫn trong đó, đúng là chiếc hộp đựng món  tóc  nhỏ ngày xưa của Thùy, tôi đã từng được Trực cho coi vào một lần hai đứa chén thù chén tạc với nhau. Tôi hỏi:

- Mày thay đổi quyết định từ khi nào?

- Có lẽ từ bữa gặp Thùy ở quán cơm bình dân. Tao bắt gặp ánh mắt Thùy nhìn tao, ánh mắt nhìn thẳng vào tao, tao như bị đốt cháy.

Tôi hiểu Trực, và nói:

- Tao hiểu rồi, ở lại uống rượu với tao.

- ừ. - Trực nói - Tao cũng định tới đây sương sương với mầy. Căng thẳng quá.

Tôi lấy chai rượu nhỏ đặt lên bàn, Trực mở cặp đựng giấy tờ ban nãy lấy ra mấy gói hạt điều. Hai đứa cụng ly, một tiếng cách nho nhỏ. Nét mặt Trực dịu  xuống. Trực nói:

- Nhưng để có một quyết định như vậy cũng không dễ đâu. Vợ tao chỉ nhìn thấy số tiền một trăm lẻ sáu triệu. Mày biết không, khi nghe tin tao quyết định dừng lại hai ngày, mấy công ty cạnh tranh với tao tung tin tao không đủ tiền thanh toán vật  tư nên bày đặt ra như thế. Các chủ nợ của tao rục rịch đòi thanh toán tiền vật tư gấp. Nếu họ hùa nhau đòi nợ cùng một lúc, thì thực sự là một nguy cơ cho tao.

Tôi lo lắng:

- Rồi sao?

- Tao đã tính rồi, chuẩn bị đầy đủ mọi nước cờ. Nhưng sự đời chẳng ai dám chắc là thắng trăm phần trăm.

- Tức là… ngoài số tiền ấy, mày còn có thể phải đối đầu với một nguy cơ khác nữa?

- Đúng  vậy. Nhưng tao vẫn quyết.

Tôi trầm ngâm một hồi, mới nói:

- Mày y như ngày xưa  vậy.

Chúng tôi lại cụng ly. Ngoài đường một chiếc xe tải chạy ngang qua, kéo theo cái thùng trộn bê tông miệt mài quay.

(Báo Văn nghệ)

Nơi bến sông xưa

Cuối cùng thì Thuận cũng dừng xe lại. Anh bước xuống tiến lại gần ông già đang đứng bên vệ đường phía trước khoảng năm mét, tay vẫn còn đưa thẳng ra trong tư thế đón xe.

- Đi chơi nghen!

Thuận nói, nắm tay dẫn ông đến cửa xe rồi đỡ ông lên ca bin chiếc Benz. Ông lão vẫn im lặng và ngoan ngoãn làm theo. Đã chín giờ đêm. Trăng mười bốn thập thò bởi những đám mây mỏng bay lướt làm cảnh vật  bên dưới  lúc thì sẫm lại, lúc  hiện ra sáng trong, mây mẩy. Thuận biết mình vừa làm một việc mà từ lâu anh tự nói với lòng là không được phép làm. Nhưng đêm nay trong chuyến chở đất cuối cùng ra công trường Thuận không đành lòng chạy vút qua, bỏ mặc ông lão như bao lần khác. Đã nhiều ngày rồi, ông Hảo - tên ông lão - vẫn đứng ở ngã ba này, nơi ngã rẽ ra hướng bờ sông chờ những chiếc xe chở đất ra công trường là giơ tay đón. Không ai dừng lại, Thuận cũng vậy vì đó là một ông già lơ ngơ, lẩm cẩm. Với Thuận thì ông Hảo không xa lạ gì  bởi Thuận là người duy nhất trong đội xe tải chuyển đất ra công trường quê ở làng này. Thuận biết ông từ lúc anh còn là đứa trẻ con, vả lại ông Hảo cũng rất nổi tiếng vì cá tính kỳ quặc của mình. Vài ba năm trở lại đây một cơn tai biến mạch máu não đã biến ông thành một con người hoàn toàn khác. Từ một ông già sức khoẻ  còn lực bạt, nhanh nhẹn giờ trở nên chậm chạp, ăn nói khó khăn, trí óc mụ mẫm khi nhớ, khi quên.

- Chút nữa đổ đất rồi tôi dẫn bác về nhà tôi ngủ, chịu hôn?

- Chịu. - Ông lão vừa trả lời vừa gật đầu.

- Rủi con bác đi kiếm, làm sao?

- Tụi nó… không… kiếm đâu!

- Sao vậy?

- Tui ở… một… mình. Muốn đi… đâu… thì đi.

Hỏi thì hỏi vậy, chứ Thuận biết những người con của ông đều ra ở riêng kể từ khi vợ ông đột ngột chết vì một cơn nhồi máu cơ tim. Chúng nó khắc nhau như lửa với nước, hễ gặp nhau một lát thì y như rằng có cuộc khẩu chiến xảy ra. Chung quy là chúng giành nhau quyền thừa kế căn nhà. Không ai chịu ai, cuối cùng đành phó mặc ông lão ở một mình, nếu có ai ghé qua cũng chẳng khác nào thăm bẫy.

Không muốn khơi sâu câu chuyện về hướng này, Thuận lái sang chuyện khác:

- Bác biết ba tôi không?

- Biết.

- Ai?

- Hai Nhàn.

- Còn tôi.

- Thằng Thuận… còi… cọc.

Thuận cười thành tiếng. Ngó qua, nhờ ánh sáng của trăng dọi vào Thuận thấy ông Hảo cũng cười, nhưng là cái cười dài dại của người trí não không còn được minh mẫn. Giọng nói của ông ngọng líu, phát âm từng tiếng một cách khó khăn. Thuận cũng không ngờ ông ta còn nhớ cái biệt danh “Thuận còi” mà lũ bạn cùng lứa đặt cho anh hồi còn nhỏ vì tướng tá anh ốm yếu, còm nhom, lại còn biết thêm vô chữ “cọc” để pha trò. Thuận thấy tội nghiệp ông lão. Đến bây giờ Thuận vẫn không hiểu sao má anh hận ông ta đến chết cũng không nhìn mặt, còn cấm tuyệt đối Thuận không được đi ngang nhà ông. Nhà ông Hảo ở tại ngã ba, cách chỗ ông đứng lúc nãy chừng năm chục thước. Nhà Thuận ở xóm ngoài Vàm cách ngã ba hơn cây số, tại bến đò ngang. Ba Thuận làm nghề đưa đò, chiều tối  và khuya còn đi lưới cá để nuôi Thuận ăn học. Từ nhà Thuận muốn đến chợ hay trường học nếu rẽ ở ngã ba trước cửa nhà ông Hảo là nhanh nhất nhưng má Thuận không bao  giờ đi đường này. Bà rẽ vào con lộ nhỏ cách nhà ông chừng hai trăm thước, từ đây đến được chợ phải đi vòng vèo xa hơn rất nhiều. Vậy mà cả một thời cắp sách đến trường ở làng này Thuận phải đi theo lối đó, vì anh không muốn mẹ buồn.

Đối với một đứa trẻ dù có ngoan ngoãn nghe lời mẹ dạy đến đâu thì cũng có lúc do bản tính hiếu kỳ nó muốn làm ngược lại cái điều bị cấm đoán. Thuận cũng vậy. Và chính cái lần lén cãi mẹ ấy nó đã thật  sự thấy ông Hảo đáng ghét, để từ đó mỗi khi đi học dù mưa gió, đường sá trơn trợt cỡ nào nó cũng không đi con đường trước cửa nhà ông.

Năm đó Thuận mới học lớp hai. Một hôm cả làng bỗng xôn xao lên vì cái tin sắp xảy ra một đám cưới lạ thường. Đám cưới ma. Không riêng họ hàng thân tộc của hai gia đình đôi tân hôn mà bà con lối xóm cũng nhận được thiệp mời. Người ta ngạc nhiên đến ngỡ ngàng, tưởng như mình hoa mắt, nhìn gà hoá cuốc, rồi lại đâm ra thắc mắc hỏi lẫn nhau vì ngỡ có sự nhầm lẫn nào trong khâu in ấn khi rõ ràng tên cô dâu chú rể trên tấm thiệp cưới là hai cô cậu đã chết cách đó không lâu. Đến lúc biết đó là sự thật, sự tò mò càng khiến họ rủ nhau đi dự rất đông để tận mắt chứng kiến đám rước dâu có một không hai này. Điều kỳ lạ là đám rước chính thức diễn  ra ở ngã ba lộ Giồng, trước cửa nhà ông Hảo. Hôm ấy Thuận nhập vào bọn trẻ cùng xóm kéo nhau đi xem.

Thuận nghe người ta kể: Hơn ba tháng trước, nơi ấy đã xảy ra một tai nạn giao thông khủng khiếp khiến cả hai người đi xe đụng nhau đều chết. Một cô gái đẹp nổi tiếng của xóm Giồng, mười chín tuổi, tiếp viên nhà hàng Phi á trên thành phố. Còn chàng trai hai mươi tuổi là con ông chủ lò heo giàu nhất ở xóm Chợ. Hôm ấy cô gái về thăm nhà còn chàng trai đang trên đường đến nhà bạn rủ nhau đi hát Karaoke. Ai cũng gấp gáp nên chạy nhanh, đụng nhau chết liền, chắc chưa  kịp nghe đau. Ông Hảo đang lúc ra sân thắp hương ở bàn ông Thiên nên chứng kiến rõ cái  giây phút bất thần đó.

Người ta kể lại: Khoảng một tháng sau cả hai gia đình nạn nhân đều có những giấc mơ giống nhau. Cô  gái và chàng trai về báo mộng là họ đã có duyên tiền định, nhưng số họ vắn nên không thể thành vợ thành chồng ở chốn dương gian mà họ phải gắn bó nhau nơi âm cảnh. Nhưng dù chốn dương gian hay âm cảnh thì họ cũng không thể vượt qua vòng lễ giáo mà cần có sự tác hợp của cha mẹ hai bên. Họ cũng cho biết ông Hảo - người duy nhất nhìn thấy cuộc “tương ngộ” của họ - chính là ông mai cho cuộc thành hôn.

Đám rước diễn ra long trọng, tàng lọng, mâm quả đủ đầy. Có cả dâu phụ, rể phụ và hơn ba  mươi người hai họ. Xuất phát từ nhà trai họ đến ngã ba để “chú rể” nhập vào rồi đến nhà gái làm lễ đón dâu. Khi trở về dòng người đông hơn vì có họ nhà gái, cũng đi đến ngã ba  để “cô dâu” lên xe hoa. Ông Hảo trịnh trọng trong lễ phục truyền thống - khăn đóng áo dài - đúng nghĩa một ông mai.

Thuận chen chúc trong đám trẻ hiếu kỳ đứng ở bên đường xem đám rước đi qua. Chúng đồng thanh hô to: Đám cưới ma. Đám cưới ma. á ngộ!… Có lẽ trong đám trẻ ấy Thuận là đứa hét to nhất. Ông Hảo rẽ  đoàn bước tới, không nhằm vào mấy đứa khác mà chỉ nhằm vào Thuận, dang thẳng tay tát vào má nó một cái toé lửa: “Đi về nhà, đồ mất dạy!”. Phần đau, phần tức vì bị đòn oan, Thuận trốn vào bụi trâm bầu khóc tức tưởi. Lúc này nó mới thấy ông Hảo đáng ghét làm sao. Dĩ nhiên là chuyện bị ông Hảo tát tay được nó giấu biệt với ba mẹ, nhưng kể từ đó Thuận không bao giờ đi con đường qua cửa nhà  lão già đáng ghét đó.

*

Kể ra thì không chỉ riêng mẹ con Thuận không ưa ông Hảo. ở làng  này hình như ông là một trong những đề tài để người ta mỉa mai, châm biếm. Dáng người lùn tịt không hơn thước rưỡi, bắp thịt cuồn cuộn, săn cón, tóc hớt “đờ mi cua” cao nghệu. Người ta nói tướng đi của ông như tướng vịt xiêm. Tuy vậy cái khuyết tật bẩm sinh ấy cũng không ai nỡ cười cợt nếu như ông không có những nết khác người. Ai đời, ở những năm cuối của thế kỷ hai mươi rồi mà mỗi bữa dẫn trâu đi cày, dù cày mướn hay cày cho ruộng nhà, ông đều lận theo một mo cơm nếp. Cơm nếp nấu với nước cốt dừa thêm chút đường, chút muối, vo tròn thành năm hoặc bảy vắt to bằng nắm tay. Ông để các vắt cơm vào tay nải được làm bằng mo cau tơ. Phía trên tay nải có chừa một khoảng trống  vừa đủ thò tay vào bốc lấy nắm cơm. Tay nải cơm ấy được ông Hảo cột vào đầu của đoạn trúc dài khoảng hai thước.

Dẫn trâu xuống ruộng bắt ách xong, ông đem cây-sào-mo-cơm cắm ở giữa ruộng, độ chừng cách đường cày đầu tiên khoảng ba lối cày. Cứ vậy, ông đánh trâu ba vòng, tới mo cau thì dò trâu lại bốc lấy nắm cơm, tiện thể dời cây sào cách khoảng ba đường cày nữa về phía bờ mẫu rồi vừa đánh trâu vừa ăn. Nghĩa là càng lúc đường cày càng rộng ra, thời gian đến gần cây sào bốc được nắm cơm sẽ càng lâu hơn. Thấy ông chẳng giống ai, như mẫu người sót lại của hồi đầu thế kỷ, có người hỏi: “Sao không nghỉ, ăn mẹ nó đi rồi làm. Tội nợ gì phải hành xác cho khổ thân vậy?”. Ông ta cười, nhưng ánh mắt loé lên tia nhìn nghiêm nghị: “Làm ăn mà, có phải ăn chơi đâu!”, rồi vừa bước đi ông vừa lẩm bẩm như tự nói với mình nhưng cũng vừa đủ để người đó nghe: “Làm như mấy người chỉ tổ phí thời gian”.

Nói cho cùng thì chuyện của ông hay cá tính ông nào có làm phiền ai, cũng không động  chạm gì đến “hoà bình thế giới” nhưng người ta không ưa ông vì cái câu cao đạo mà họ chỉ được nghe loáng thoáng kia. Vậy là họ có cớ để ngồi lê đôi mách, đem chuyện ông ra mà bêu riếu. Họ nói rằng ông dại, cả đời làm thân quạ nuôi tu hú mà không biết. Con ruột của mình không ngó ngàng tới, lại trần lưng nuôi con kẻ khác. Đó là họ ám chỉ bốn đứa con của ông với bà vợ. Bà này về với ông đẻ sòn sòn hai năm một đứa nhưng người ta đồn thổi, cũng chẳng biết thực hư thế nào, là không một đứa nào đích thị là giọt máu của ông. Chẳng qua ông chỉ là tấm bình phong che chắn cho cái tính phóng đãng của bà. Bà có đôi mắt ướt rượt với  thân hình bốc lửa. Môi mỏng và giọng nói vừa ngọt lịm vừa nũng na nũng nịu như một cô bé luôn vòi vĩnh. Lúc ấy đeo quanh bà đâu phải chỉ một mình ông mà có đến năm, bảy anh chàng, trong đó có người đã có vợ con mà chẳng chịu yên bề gia thất. Họ mê bà ở giọng ca ngọt lịm, quyến rũ nhất trong ban đờn ca tài tử của ông giáo Thụ - một nghệ nhân nổi tiếng trong làng. Nhưng đối với anh nông dân Hảo đặc biệt hơn, ngoài mê mẩn giọng ca, anh chàng  còn bị hớp hồn bởi thân hình ẻo lả, uyển chuyển của cô nàng trong điệu múa bông vào dịp cúng đình. Không biết sao trong mắt anh chàng, điệu múa mà nhiều người cho rằng rất đồng bóng và linh thiêng, lại có sức gợi tình đến vậy. Trong anh chợt loé lên ý nghĩ được độc quyền chiếm cô nàng. Cuộc hẹn hò và sự ưng thuận dễ dàng của cô đã làm anh chàng như bay lên mây bởi tâm trạng của người chiến thắng. Bất chấp sự phản đối của người mẹ goá, vào một  đêm trăng liềm tháng tư, Hảo cho tất cả quần áo, một con dao, hai cái xoong, một nhỏ, một lớn, hai cái chén, hai đôi đũa và một cây cuốc vào cái ú sành rồi vác chạy ra mảnh đất đầy tranh sậy nơi ngã ba lộ Giồng. Một căn nhà nhỏ được dựng lên, dù chỉ bằng tre lá nhưng cũng đủ làm tổ ấm cho đôi uyên ương dám vượt vòng lễ giáo. Rồi chẳng bao lâu sau, bằng sức cường tráng, lực bạt Hảo đã biến khu đất đầy tranh sậy thành vườn, nơi năn nác thành ruộng. Đây là mảnh đất của bên nội anh bỏ hoang nhiều năm vì lẽ  trên đó bọn địa phương quân ngụy đóng bót, rồi bị đặc công đánh gọn, bỏ luôn.

*

Cả vùng ánh sáng chói loà phía trước soi rõ cái dáng sừng sững rợp bóng cờ của công trình cống đập ngăn mặn mà phía trên mặt thật sự là chiếc cầu nối liền hai bờ của một con sông lớn. Từ bao giờ người ở hai bên qua lại chỉ bằng chiếc đò ngang. Đã hơn ba mươi năm nay ba Thuận là ông lão đưa đò ở bến sông này. Ngày mai là lễ khánh thành công trình cũng tức là ngày ba Thuận thôi làm công việc đưa khách. Thuận cho xe đổ đất cách mố cầu chừng năm mươi mét, nơi mà ngày mai người dân các xã tập trung về dự lễ. Công việc đã xong phần còn lại là việc của xe ủi đất. Thuận lái xe về bãi xe dã chiến của công trường.

- Ơ… đẹp quá!

- Bác mới thấy nó lần đầu à?

- ừ… mới… lần… đầu.

- Ngày mai tôi dẫn bác đi trên đó, nghen.

- ừ, mai đi.

Thuận dẫn ông Hảo đi dọc bờ sông về hướng nhà anh. Chắc giờ này ba Thuận vẫn còn thức. Lúc sáng trước lúc  Thuận ra công trường, ông Nhàn dặn: Hễ xong việc con về sớm. Bữa nay ba có làm mâm cơm cúng tạ thần sông, ngày mai không còn đưa khách nữa. Thuận vẫn nhớ nhưng vì công việc còn nhiều mà phải hoàn tất dù phải thức trắng đêm nên anh không nghỉ ca chiều. Giờ này về có thêm ông Hảo chắc là ba anh ngạc nhiên lắm. Nhưng Thuận biết thái độ của ba sẽ không gay gắt như mẹ anh. Nếu mẹ còn, chắc hẳn Thuận không bao giờ có  hành động táo bạo này. Từ trước đến nay Thuận chưa hề thấy ba tỏ thái độ gì với ông Hảo. Cứ mỗi lần nghe ai - kể cả mẹ anh - nhắc đến ông Hảo, ba Thuận luôn tìm cách lảng tránh hoặc là im lặng. Ngay cả cái lần biết Thuận cãi mẹ lén đi bồi mương vườn nhà ông. Thấy ba mẹ cực nhọc quá Thuận muốn đỡ đần phần nào, để sang năm đi học lái xe tải có sẵn ít tiền cha mẹ đỡ lo nên Thuận hay đi làm mướn. Công việc ở quê, ai mướn gì làm nấy, thường là cuốc đất, bồi liếp hay đào ao nuôi tôm, nuôi cá… Vả lại có một điều Thuận luôn thắc mắc và muốn tự mình khám phá: Cái con người vừa kỳ quặc, vừa bí ẩn của ông Hảo. Chính vì vậy Thuận cùng hai bạn làm công khác nhận bồi hơn một mẫu vườn dừa nhà “lão già đáng ghét” đó. Hôm tới làm lão nhìn chằm chằm Thuận, Thuận cũng nhìn lại, và cái tát tay oan ức ngày nào chợt sống lại trong đầu anh. Nhưng rồi lão quay sang Hải, đầu công - người nhận khoán trực tiếp công việc với lão, nói:

- Có mấy mương vườn  mày với  thằng Quý làm được rồi, để thằng này - lão hất hàm về phía Thuận - ở đây phụ với ông thợ mộc đóng cho tao  một ít bàn ghế.

- Tôi không biết làm mộc. - Thuận nói  khô khan.

- Ai bảo mày làm thợ. Mày phụ với tao soạn cây, bào chút đỉnh để thợ họ đóng ráp cho nhanh thôi chứ có bắt mày đóng đâu mà sợ.

Sợ thì có gì mà sợ. Làm dở, thậm chí không được việc như ý ông là tại ông chứ có phải tại tôi đâu. Tôi đến để bồi vườn chứ không phải làm thợ mộc. Là tôi bực vì cái công việc tréo ngoe, không phải là việc tôi đã từng làm. Thuận nghĩ thầm như vậy. Nhưng rồi cái tính ương bướng và hiếu kỳ khiến cho Thuận dễ dàng ưng thuận, trong lòng còn tỏ ra thích thú nữa. Đây là dịp để hiểu rõ con người ông Hảo hơn. Hoá ra công việc lại nhẹ nhàng hơn Thuận tưởng và đôi lúc Thuận có cảm giác chính anh là người được học việc, chứ không phải là kẻ làm công mà ông Hảo cố tình tạo điều kiện. Hình như có sự thoả thuận nào đó, người thợ tuổi cũng suýt soát ông Hảo, vui vẻ, ân cần chỉ cho Thuận từng đường cưa, lưỡi đục. Không bao lâu Thuận sử dụng thành thục bộ đồ nghề thợ mộc và có thể đóng được  những món đồ đơn giản. Ông Hảo rất thích vật dụng trang trí trong nhà bằng gỗ, nhưng ông không bao giờ mua đồ đóng sẵn ở tiệm mà mua cây rước thợ về nhà đóng. Bởi vậy người trong làng thường nói lão già  Hảo có hai đức tính tốt: một là nuôi con vợ, hai là nuôi thợ mộc.

Cứ mỗi chiều ông Hảo trả tiền công cho Thuận bằng giá tiền của ông thợ cái, dĩ nhiên là cao hơn tiền bồi vườn khá nhiều vì ở nông thôn việc sên ao, bồi vườn được xem là công việc lao động giản đơn. Chuyện ấy có làm cho Thuận thắc mắc nhưng rồi cũng chẳng để tâm. ở tuổi mười tám, Thuận chỉ nghĩ có lẽ do ông lão trái tính trái nết. Có lúc nghĩ lại, Thuận cũng thầm cám ơn ông, nhờ đó mà Thuận dành dụm được số tiền kha khá đưa cho mẹ.

- Má tôi ghét bác lắm, bác biết hôn? - Bất chợt Thuận hỏi, câu hỏi mà trước đây anh không hề nghĩ là sẽ hỏi thẳng ông Hảo.

- Biết. Tới chết… bà… cũng còn… giận… tui.

- Sao vậy?

- Tui… có lỗi…

- Bác kể tôi nghe đi.

Ông Hảo nhìn Thuận. Dù ánh mắt đờ đẫn chứ không còn tinh anh như trước nhưng Thuận cảm nhận được trong đó chất chứa những điều khó nói.

- Về… gặp… Hai Nhàn… ba cậu… đi.

*

Thuận mở dây buộc ở gốc bần, bước xuống đò, cắm cúi chèo như một thằng điên dù con nước đang đổ xuôi dòng. Gió thổi thốc ngược nhưng chiếc ghe chín lá hai kèm vẫn lao về phía trước như một mũi tên do tay chèo cật lực cộng với sức nước từ thượng nguồn đổ về bị cống đập ép dòng, chảy qua các cửa cống mãnh liệt hơn. Từng chùm lửa đom đóm sáng xanh, lập loè trên những rặng bần ven hai bờ sông là hàng nghìn, hàng vạn ánh nhìn lạnh lẽo xoáy vào nỗi bấn loạn trong lòng Thuận. Tay Thuận buông thõng, rũ riệt bỏ mặc đò trôi. Điều biết được vừa rồi đã vượt xa trí tưởng tượng của Thuận. Trong thoáng chốc tưởng mình  không còn đứng vững. Ông Hảo là cha ruột của Thuận. Cái lão già đáng ghét đó, người mà mẹ anh lúc còn sống không muốn nhìn mặt, không muốn ai, nhất là Thuận nhắc đến, người đã từng đứng  ra mai mối, se duyên đem lại hạnh phúc cho những kẻ chỉ là hồn ma bóng quế, còn với con ruột của mình thì như người dưng nước lã, không hề biết tới, người ấy lại là cha anh! Càng nghĩ Thuận càng chơi vơi, hụt hẫng, không muốn tin vào điều đó. Nhưng làm sao không tin khi mà chính ba anh - ông Nhàn  - đã thừa nhận. Ba mươi năm trước trong một đêm bủa lưới ở sông tình cờ ông đã cứu người con gái. Người đó là mẹ anh. Cô quyết trầm mình mang theo giọt máu hoang vừa mới tượng hình trong bụng khi cả làng rộ lên việc anh chàng Hảo với “Đào Bích” - một cô gái vừa lẳng lơ vừa đồng bóng - đã chính thức sống chung. Không phải là  sự lợi dụng của một ân nhân cứu mạng hay sự đáp đền của kẻ chịu ơn, cũng không phải là lòng nhân ái, hào hiệp thường tình của thanh niên miền sông nước mà Nhàn - ba anh hiện giờ - và cô gái vừa thoát khỏi bàn tay thủy thần  kết nghĩa vợ chồng nhằm bịt miệng dư luận. Đối với Nhàn, anh cho rằng đó là cuộc gặp gỡ bất ngờ của số phận. Anh sẵn sàng nhận đứa bé trong bụng cô gái là con anh. Khi đã qua cơn bấn loạn, người đàn bà bị bỏ rơi đành chấp nhận lời cầu hôn của Nhàn mà lúc đầu cô xem như là sự cưu mang. Tuy vậy giữa họ có sự thoả thuận sẽ không chung đụng nhau khi một trong hai người chưa có tình yêu.  Và phải ba năm sau, đôi vợ chồng ấy mới thực sự có đêm tân hôn.

Vĩ  Thanh

Thuận khóc. Lần đầu tiên tôi thấy anh khóc. Cũng lần đầu tiên từ lúc quen nhau rồi ngỏ lời yêu tôi, Thuận chưa hề có thái độ đó. Nửa đêm, tôi bỗng nghe tiếng gọi cửa: Hiền ơi, Hiền ơi… Tiếng gọi nhỏ mà thê thiết, mà như lạc giọng. Cửa mở, Thuận ào vào như cơn lốc, rồi rũ xuống: Tóc tai bù xù, mặt mày bợt bạt. “Chuyện gì vậy anh, ba…?”. Tôi ngỡ có chuyện gì xảy ra với ba anh. Thuận nhìn tôi, lắc đầu. Nước mắt Thuận ứa ra, dù tôi biết anh đã cố kìm nén. Linh cảm của một người sắp làm vợ đối với người mình hết mực thương yêu tôi hiểu Thuận vừa trải qua một nỗi đau rất lớn, có thể là lớn nhất sau nỗi đau mất mẹ của anh.

Và suốt đêm ấy, đúng hơn là những giờ khắc còn lại của đêm ấy, Thuận kể tôi nghe câu chuyện này. Anh nói anh đã phát cuồng khi biết được sự thật. Anh đã chèo như một thằng điên, không cần biết đang là nửa đêm, không cần biết phía trước mũi ghe đang lao vun vút kia là gì. May mắn là xe đã vào trong bãi đậu của công trường chứ nếu nó ở phía trước cửa nhà thì anh cũng không biết chuyện gì sẽ xảy ra. Rồi anh rũ riệt, không còn chút sức lực. Cứ mặc ghe trôi. Trong đầu anh là khoảng trống mênh mông. Không biết thời gian trôi qua bao lâu, chợt tỉnh lại, Thuận uể oải chèo về. Cũng chẳng biết sao, như là sự vô thức, Thuận  dừng ở bến nhà tôi.

Lúc bình tâm lại, Thuận nói rằng dù thế nào thì anh cũng phải chấp nhận. Chấp nhận cái điều mà nếu như con người được tạo hoá ban cho một chút huyền năng thì sẽ không bao giờ anh muốn nó xảy ra. Nhưng làm sao anh có quyền chối bỏ khi chính mình lại là kết quả của cái mà người ta gọi là trót-đã-xảy-ra.

Qua khe cửa, những mảng sáng của ngày mới bắt đầu. Tôi đến hôn anh, rồi nói: Anh ở lại, chút nữa đưa em dự lễ khánh thành cống đập.

Sực nhớ ra, Thuận nói:

- Em chuẩn bị đi với anh. Anh có hứa dẫn ba đi trên cầu mới qua bờ bên kia.n

(Báo Văn nghệ)

Nhà cổ

Mùa chướng xổ cửa đất Phương Điền. Nửa đêm cả nhà tôi tốc mùng ngồi nghe tiếng ngói dịch lắc cắc, rờn rợn  trên mái nhà phía Đông Nhân Phủ. Má tôi mở cửa sổ, kêu vọng qua bên đó, “Thằng Tứ Hải đem mấy đứa nhỏ qua ngủ với má con tao nì. Để không may ngói rớt trúng đầu, tội nghiệp tụi nó lắm nghen”. Dứt tiếng thì cái đầu tóc ngái ngủ bù xù của ông chủ trẻ của “Nhân Phủ” lù lù trước sân, tay na con Tha, chị Thể vợ anh dắt con Tho đi sau, thả hai đứa nhỏ vô mùng tôi, anh làu bàu, “Cha, điệu này biết nhà mình có qua được mùa gió này không đây, Út Nhỏ ?”.

Tôi thở dài cái thượt như cũng đang nặng lo cho “nhà mình” (mặc dầu hơi ngẩn ngơ, mình có vai gì trong ngôi nhà cổ sắp xiêu đổ ấy đâu?). Má tôi cằn nhằn khi tiễn đôi vợ chồng hàng xóm ra cửa, “Mắc cái gì mà tụi bây giữ hoài cái nhà oan chướng đó, sao không bán đi cho rồi, cất nhà mới, sống cho  bình thường như con người ta”. Anh Tứ Hải không trả lời, chỉ nghe anh cười khà khà khà.

“Nhân Phủ” của anh cách nhà tôi một hàng rào cặm bằng cây bình bát, đó là ngôi nhà cũ kỹ, già nua nhất làng cổ Phương Điền. Nghe kể, ông Tổ nhà anh Tứ Hải đã đứng ở dưới cây dông nem trước nhà, bảo tốp thợ ông muốn làm một ngôi nhà đẹp nhất, rộng nhất xứ này, một ngôi nhà thật lớn cho tất cả con cháu ông khi sinh ra đều có chỗ cho mình. Ròng rã hơn ba mươi năm, những người thợ xứ Quảng đã làm nên một kiệt tác nhà rường Nam Bộ, nghiêm cẩn, công phu chạm trổ từng chi tiết nhỏ, từ cây cột cái tới ngạch cửa, từ những cánh cửa tới mấy cái bậc tam cấp lối vào… Nghe kể, khi làm “Nhân Phủ”, người ta đã cúng đủ mười lễ, nên nó điềm nhiên đi qua hai cuộc chiến tranh mà không có một vết tích nào. Năm 1972, Mỹ Nguỵ cho bom đạn cày xới dữ dội vùng này, nhưng chỉ có quả bom rớt sau nhà, thành một cái ao bông súng.

“Nhân Phủ” được trao cho anh em Tứ Hải, Tứ Phương khi hai người mới  mười tám, hai mươi tuổi. Lúc đó, nó đã khọm rọm, bệu bạo như răng người già. Hồi nhỏ, tôi ở “Nhân Phủ” còn nhiều hơn ở nhà, tính tình năng động, phá phách nên hợp anh em Tứ Hải hơn bà chị ruột, má rầy hoài, có lúc nghe má kêu Út Nhỏ ơi, tôi hộc tốc chạy chui rào qua đất nhà mới dạ. Nhờ vậy, tôi mới phát hiện bên anh Tứ Hải có nhiều cái lạ, về cười nắc nẻ với má tôi. Lồng bàn đan bằng tre đậy mâm cơm được lợp thêm một lớp vải, nếu không, trứng mọt trên trần nhà rắc xuống thức ăn như người ta rắc tiêu xay. Đít quần của anh em anh Tứ Hải mặt vải luôn luôn nhăn nhúm, trầy xước vì mấy bộ ván mọt gặm lởm chởm. Trời mát rượi, đi trong nhà mà phải chụp cái nón lá sùm sụp lên đầu, đề phòng ngói rớt. Mấy cây cột chạm rồng chạm phượng bị mối cắn bộng than, búng ngón tay nghe kêu bộp bộp. Còn trẻ, lại nghèo, anh Hải phải đi bán bánh bao dạo, nuôi em ăn học, nên điều mà họ có thể làm được là giữ cho đồ đạc trong ngôi nhà bóng như gương. Năm mười sáu tuổi, qua “Nhân Phủ” chơi, nhìn vào đó, tôi thấy cả đám mụn cám lấm tấm trên cánh mũi mình.

Năm tôi mười sáu tuổi, qua bên đó chơi, biết hai anh đều lặng lẽ để bụng thương chị Thể mất rồi. Chị Thể mồ côi, từ nhỏ về ở nhờ trong “Nhân Phủ”, đẹp nết, đẹp người. Sinh thời, má anh Hải hay nắm tay trìu mến, “Má có hai thằng con trai, chừng nào lớn, bây chọn một đứa, làm con dâu má nghen”. Chị Thể chỉ cười cười, không nói. Chị hiền, dịu dàng như chiếc lá me, con trai xóm khác gặp một lần còn nhớ, huống chi ba người họ lớn lên cùng nhau… Nhưng nhường qua nhường lại hoài, mãi không ai mở lời. Chú em nhịn ăn sáng, ốm ròm, mặt mày xanh ẻo cắc củm dành tiền tha về cho chị Thể nào kẹp tóc, vòng bạc, dép, giày… Ông anh chẳng mua gì, nhưng thấy chị vo cơm thì nhảy vào thổi lửa, thấy chị sắp giặt đồ, anh xách nước để sẵn mấy thùng. Những buổi sớm mai, hai người cùng nhau xào nhân, nhồi bột, hấp bánh bao. Khói quây lấy cả hai, khói thơm ngây dại mùi lá dứa. Người em thức sớm học bài, thấy cảnh đó, đọc lung tung những câu chẳng có nghĩa gì.

Nên chị Thể chọn ai tôi đều thương người còn lại. Ở ngoài cuộc, hai má con tôi phân tích kỹ lưỡng, tôi nói anh Phương đáng để thương, anh Phương cao ráo, thanh mảnh miệng nhỏ, mắt sâu, trán cao, ăn nói nhỏ nhẻ là người thông minh. Má nói thằng Hải mới tội nghiệp, tính tình hịch hạc, ruột để ngoài da mà nhiệt thành, lúc nào cũng xởi lởi thưa gởi nói cười với người trên trước. Cãi qua cãi lại, hai má con ngã ngửa ra, ủa, hơi đâu mà nói chuyện của người ta.

Tốt nghiệp trung học xong, anh Tứ Phương xung phong đi bộ đội. Anh đi mà không nói gì với chị Thể, tôi cứ nằng nặc đi theo hỏi tại sao, anh nói, “Thương anh Hai quá, Út Nhỏ à. Mười bốn tuổi ảnh đã thay cha mẹ nuôi anh, quán xuyến trong ngoài, học hành lỡ dở”. Tôi ờ há, ờ hen, hiểu rằng “Nhân Phủ” từ khi dựng lên luôn đủ chỗ cho hết thảy mọi người sinh ra ở đó, chỉ vì nặng lòng yêu thương mà anh phải ra đi. Hôm xe đưa quân chạy qua nhà, tôi khóc bù non bù nước, tội nghiệp Phương quá.

Anh Tứ Hải thấy vậy, tưởng đâu tôi đã để lòng yêu, nên coi tôi như em dâu anh vậy, như  tôi là người của Nhân Phủ mất rồi. Mấy bữa chị Thể đi chợ, ở nhà kiếm không ra cái tô, cái dĩa anh Tứ Hải cũng chạy qua hỏi tôi. Mà ngộ, hỏi gì tôi cũng biết hết. Bữa Phương gởi thư về, anh Hải rủ tôi qua đọc. Từ đầu tới cuối Phương nhắc tới tôi chỉ một câu chín chữ, “Út Nhỏ có qua nhà mình xin giấm không  (?!)”, vậy mà anh Tứ Hải vẫn ân cần căn dặn, “Ráng chờ thằng Phương nghen, Út Nhỏ. Ba năm, tưởng dài mà mau lắm”. Tôi mắc cười, nhưng giả đò quá hay, thắc thỏm than nhớ thương, cho anh yên tâm.

Ba năm, tưởng dài mà mau, Anh Tứ Hải cưới chị Thể, hai năm sinh hai đứa con gái. Anh Tứ Phương về, ngó chị Thể nuôi con gầy ngẳng, lặng lặng mà đau. Nhiều khi lỡ miệng kêu :

- Thể à…

Chị Thể nhỏ nhẻ cắt ngang :

- Chú Út hỏi chị chi đó ?

Anh Tứ Phương cười cười, ờ ờ, tính nói gì mà quên mất tiêu rồi. Nói gì bây giờ, cả cách xưng hô cũng vời vợi ngăn cách rồi. Má tôi nói (giọng như là cảnh cáo tôi vậy), thằng Tứ Phương khác thường, nó trầm tính, sâu sắc, người như vậy thương ai là thương tới chết mới thôi. Tôi rành sáu câu nên đâu có dại, nên nhiều bữa từ bên nhà ngó sang thấy chị Thể lúi cúi thổi lửa nấu cơm trong gian bếp là đà khói, tôi hỏi lòng, có thích vị trí của chị ấy không. Câu trả lời là không.

Rủi quá, ba mươi hai tuổi tôi vẫn chưa lấy được chồng, vẫn chưa yêu ai. Mỗi lần có anh chàng chạy lại coi mắt tôi là anh Tứ Hải buồn rượi, lo chắc tôi thôi chờ em anh rồi, chàng nọ dạt ra,  anh sướng quá, cười mười bữa chưa thôi. Má tôi tức lắm, bảo, “Con Út Nhỏ chắc  mắc nợ anh em thằng Tứ Hải. Để coi, thể nào mầy cũng ế chồng. Mà, bà ngờ ngợ, con nhỏ ngông này, có thương thằng Tứ Phương thiệt hôn ?”. Tôi cười, “thiệt đâu mà thiệt, má coi, trên mặt con có vẽ chữ Phương nào không?”.

Đương nhiên là không rồi, tình nhân gì hai đứa tôi, tình nhân gì như tôi, ngồi uống rượu với người ta, nghe người ta than thở “anh quên không được chị Thể”. Phương ra quân, xin được một chân bảo vệ cơ quan tòa án thành phố, buổi tối, anh phụ chạy bàn cho quán cà phê truớc cổng, anh nói, phải kiếm tiền để phụ giúp anh Hai sửa lại nhà. Một năm anh về Phương Điền chừng năm ba lần. “Nhân Phủ” sẽ xáo trộn đôi chút, anh Tứ Hải ghé quán chú Sồi mua rượu, đổ vô cái hủ đựng đầy nhóc xác trái nhàu, trái khế. Chị Thể mua thức ăn ngon hơn, nấu bữa cơm canh tươm tất hơn thường ngày. Mấy đứa nhỏ được chú Út giảng nghĩa những chữ ghi trên mấy tấm hoành phi kia. Hai chữ treo giữa nhà là “Vạn cổ phương”, còn kia là “Ái sở thân”, kia nữa là “Đức Lưu thiên cổ”… Hai đứa nhỏ ngẩn người ra, vỗ tay cười, chú Út nói sai bét, ba con nói chữ đó là “Anh hùng náo”, chữ kia là “Bao Thanh Thiên”, còn lưu thiên cổ gì đó, ba nói là “tứ tử đăng khoa” (toàn là tên mấy tuồng cải lương). Tứ Phương nghe, ôm cháu vô lòng, ngậm ngùi thương người vì anh mà chịu nhiều thua thiệt. Rồi chạng vạng, tôi qua, cả nhà mở tiệc. Trẻ con no bụng chạy đi mở ti vi coi, còn lại bốn người cùng nhau uống rượu tới khuya xa. Mà không, chỉ ba người uống, còn chị Thể thì ngồi lui ra sau chừng năm ba thước như xưa rày vẫn vậy (tôi ngờ rằng cũng ở vị trí đó, một hôm chị chọn được người trăm năm của mình), lặng lẽ, cười cười. Cũng cảnh này, người này nhưng trong lòng đã đánh mất sự bình yên, trong trẻo xưa rồi. Tôi nói, nghe bù xè nhai gỗ trèo trẹo buồn thiệt. Anh Tứ Hải bảo, ngói trên mái nhà lăn lóc cóc xuống máng xối kìa. Anh Tứ Phương chắc lưỡi, anh mới kiểm tra chừng một chục cây cột, thấy vậy chớ mấy cái ngàm mục hết rồi, chắc là không chịu được bao lâu nữa. Rồi nghĩ, mai mốt không còn căn nhà cũ kỷ này, biết lấy gì mà nói với nhau?

Vì vậy mà phải giữ, quyết giữ nhà cho bằng được. Yêu và đau đã làm cho anh em họ nhọc nhằn ở bên nhau thì căn nhà cổ với những kỷ niệm ngọt ngào ngày thơ ấu níu lòng họ lại. Tôi mấy bận khổ lây, có bữa mưa gió lớn, bỏ nồi cơm nấu dỡ chạy qua, thấy anh Tứ Hải một tay vịn quần một tay chạy đi đốn cây chống đỡ, tôi nhào vô cùng chị Thể lấy dây chằng mấy cây cột cái. Rồi bưng thau đi hứng dột, rồi tiếp chị đùn mấy bọc nước trên nóc mùng. Lúc về tới nhà nhìn tôi loi ngoi ướt, má chép miệng, giọng như mỉa mai, như hờn tủi “Ông bà mình nói có sai đâu, con gái là con người ta …”. Tôi cười, nhìn má, “trời ơi, má nói kỳ, hàng xóm với nhau, rảnh thì giúp”, mà lạ, sao tôi nhìn thấy mình trong mắt má lại lủi thủi, đáng thương thế kia.

Không biết có phải vì vậy mà má tôi trở nên buồn bực. Có bữa đi dự đám cưới ở cuối xóm về, thấy tôi đang ngồi lặt bông so đũa, má cay đắng hỏi “mầy bây giờ già đầu rồi, còn ngóng ra cửa trông ai nữa ?”. Đâu, tôi cãi lại, con ngó mấy cái bông mà. Rồi má thở dài, “Sao lóng rày, thằng Tứ Phương ít về…”. “Kệ thằng chả, má ơi”, tôi đáp, chợt nghĩ, ừ, thì cũng lâu rồi anh Tứ Phương không về. Những lần xe đò cho khách xuống “Nhân Phủ” trước thì nhặt, bây giờ thưa lắm. Có về, anh Tứ Phương cũng ở lại nhà chừng hai ngày rồi đi, anh nói với tôi, ở lại một bữa là lòng đau một bữa. Tôi gật gù, ờ, em hiểu chớ sao không. Hai đứa tôi ngồi đâu đó (chỗ mà ai cũng nhìn thấy) nói chuyện chơi, có lúc, chẳng cần nói gì. Tôi cố gắng đóng vai trò cô em gái nhỏ như lúc còn bò lủm đủm, anh bồng đi mua kẹo cho ăn, như lúc tám chín tuổi anh chặt giùm bó đũa chơi chuyền, như lúc mười bảy tuổi, hai anh em chở nhau ra chợ thị xã, chọn đẫm mồ hôi mới được cây kẹp tóc cho anh tặng người yêu…

Anh đi rồi, tôi nói với má, “Trời ơi, ngồi với thằng chả mỏi lưng quá, má coi, yêu đương chi cho mệt vậy không biết, bởi vậy, con đâu có thèm. Mà, sao ảnh không quên chị Thể phứt cho rồi, để con khỏi mắc công nghe than thở”. Rồi nghĩ, mai mốt đi lấy chồng, ai ngồi chia thương sẻ nhớ với anh, hả Phương.

Lụi hụi rồi gió lại đổi mùa. Tôi gà gật ngồi cho con bé Tho giết trứng tóc. Nó kêu trời ơi, cô Út Nhỏ, cô có tóc bạc rồi nè. Chú Út con cũng có, nhiều lắm. Mà, chú Út con sắp cưới vợ rồi. Tôi hỏi, vậy hả, vậy hả, vậy sao. Dạ, con bé nhỏ nhẻ, con chưa biết mặt, con hỏi giống ai, chú nhìn vòng vòng một hồi, mới nói, cổ hơi giống má. Tôi bảo, ờ, giống má con cũng được, vừa đẹp vừa hiền. Rồi nghĩ, sao mình không có gì giống chị Thể hết vậy ta, tệ thiệt.

Nhưng giống mà làm gì? Anh chị Tứ Hải qua nhà, cúi đầu chịu lỗi với má tôi, nói vì người của “Nhân Phủ” mà tôi phải chịu lỡ dỡ. Tôi cười nắc nẻ, cười ha ha ha, nói, “Em với anh Tứ Phương giả đò đó, tụi em đâu có tình cảm gì”. Mà, dường như họ không tin, chị Thể nắm tay, nhìn tôi chua xót, còn anh Tứ Hải trầm ngâm ngậm một bụm khói thuốc, quay mặt thở dài. Nhìn thái độ anh chị vậy, tôi tính, điệu này chắc mình cũng phải buồn một chút. Nhưng không phải buồn Phương lấy vợ, tôi buồn là vì chiều nay, Nhân Phủ đã sụp đổ trong lòng.

Rồi họ, và cả má tôi đều bảo tôi khóc đi.

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Tháng ngày đã qua

Cô gái mặc quần áo bà ba đen ngập ngừng đứng trước căn biệt thự nhỏ mặt tiền hướng ra sông Sài Gòn. Căn biệt thự có giàn hoa giấy sắc hồng, tím, lá cằn, leo lên sân thượng và buông từ tầng tư xuống tầng trệt. Hòn non bộ. Hồ bán nguyệt. Mảnh sân nhỏ trồng cỏ úc xanh mượt, mịn như nhung.

ở góc phòng khách, con bé chủ nhà mặc mi ni ghíp trắng đang ngồi trước cây đàn Pi a nô. Âm thanh bản nhạc Phiên chợ Ba Tư theo ngón tay thon búp măng lướt trên phím đàn, tràn ra ngoài sân. Tiếng vó ngựa hối hả, tiếng lạc đà kêu, tiếng dao băm trên thớt, tiếng người mua bán... được gọi chung là tiếng chợ trong bản nhạc không hợp chút nào với tâm trạng cô gái ở ngoài cổng. Góc sân, chủ nhà xích con chó nòi giống miền Nam nước Đức cao to như con bê vào gốc cây sao.

Thượng lưu. Quý phái. Và giàu sang. Đó là cảm nhận rất rõ của cô gái khi đứng trước căn biệt thự xa lạ. Cô gái ngại ngùng và nhìn lại mình: Giản dị đến tuềnh toàng. Mộc mạc. Hơi quê một tý trong bộ đồ bà ba đen. Xót xa phận mình côi cút, bán vé số, cà rem lấy tiền đi học, tự nhiên nước mắt cô gái trào ra.

Đắn đo. Do dự. Cuối cùng cô gái cũng nhấn chuông.

Con Bẹc giê phóng vút ra cổng, kéo rê dây xích. Dây xích sắt xoẻng xoẻng quẹt trên nền gạch đỏ lát lối đi. Miệng nhe răng trắng ởn. Lưỡi đỏ hỏn. Hai chân trước bổ lên cao, dây xích giằng lại chứ không nó đã nhảy tớp lên cánh cổng.

Cô gái mặc quần áo bà ba đen giật mình lùi ra một bước, nem nép, sợ.

Chủ nhà mặc bộ đồ Pi gia ma mở hé cánh cổng và thò đầu ra ngoài:

- Cháu hỏi ai?

- Dạ! Thưa... con tìm bác hai Lãng - Cô gái xưng con với người đàn ông.

- Là tôi đây.

- Đúng rồi! Má con hổng nhầm được. - Cô gái mừng như trẻ nhỏ. Hai mắt long lanh. Mặt rạng rỡ, tươi, hớn hở như vừa tìm thấy vật quý bị đánh mất. - Má con con đã nhìn thấy bác trên zô tuyến truyền hình. Con cũng đã một lần được xem triển lãm tranh của bác.

- ủa! Nhưng cháu là con cái nhà ai?

- Con là con má út Sương, dưới Đức Hòa, Long An.

út Sương, dưới Đức Hoà? Có một tia chớp nhỏ, cực sáng xẹt qua đầu Lãng. Tia chớp đánh thức miền tối mù mờ trong cái đầu mụ mị của anh. Linh cảm mách bảo Lãng rằng: Lãng đang phải đối mặt với một việc hết sức hệ trọng.

- Trời đất! Cháu là con gái út Sương? Thảo nào giống quá.

- Dạ! Má con biểu đưa bác xem hai bức tranh này làm tin. Còn đây là lá thư, hổng biết má con viết gì cho bác.

Người đàn ông run run, tay lần mở cuộn tranh hình ống được bọc một lớp giấy báo cũ bên ngoài. Mặt Lãng tái dần và thất thần. Bức tranh Đi qua Cánh đồng Chó Ngáp và bức chân dung Cô giao liên đồng bưng, Lãng đã bán, giờ lại hiển hiện trước mặt...

Cô gái ngập ngừng, vừa có ý chờ chủ nhân ngôi biệt thự mời vào, vừa có ý muốn chào và quay bước. Đúng lúc người đàn ông đang khó xử thì có tiếng guốc kêu lẹt quẹt và tiếng người vợ giục chồng vào ăn cơm. Lãng bối rối, móc túi lấy tấm các:

- Đây là địa chỉ phòng tranh của bác. Cũng gần đây thôi. Bác sẽ điện thoại cho nhân viên bán hàng tiếp cháu. Ai có hỏi cháu cứ biểu cháu là người xem tranh. Cháu chịu khó chờ bác ở đó. Lát nữa bác sẽ qua, có nhiều chuyện bác muốn hỏi cháu.

- Dạ! Con chờ bác. Cho con xin lại bức tranh cánh đồng và chân dung của má con.

- ờ! - Lãng lưỡng lự giây lát rồi giục cô gái - Thôi đi đi cháu. Nhớ chờ bác bằng được nghe.

- Dạ...

Cô gái tần ngần rồi quay gót. Đường phố đã lên đèn. Lúc này, gió ngừng thổi. Hàng cây sao im lìm. Cô gái uể oải bước, lẻ loi giữa thành phố đông người.

Vợ Lãng sốt ruột, đứng ngay thềm hè hỏi chồng:

- Có chuyện gì lâu thế anh?

Lãng nói dối vợ:

- Có người bạn nhắn đến vẽ bức chân dung.

Con gái Lãng đã buông đàn, đang sắp cơm:

- Lúc chuông kêu, con tưởng bọn ăn mày. Dạo nầy ăn mày ở đâu ra nhiều thế hổng biết.

Chuyện đang hứng, vợ Lãng cắt lời con gái:

- ờ! - Rồi chị lại nói với chồng. - Nhiều lắm anh ạ. Bữa kia em đưa con Ly Ly nhà mình đi xem hát. Hai má con mới đến cổng rạp, chúng sán lại gần chen nhau xin tiền lẻ. Trời đất ơi! Quần áo rách rưới, bẩn thỉu quệt vào bộ váy trắng muốt, thơm nức mùi nước hoa Pháp của con Ly Ly nhà mình. Em đã lấy bóp ra, tức mình lại đóng bóp lại.

- ờ ờ... Đóng bóp lại.

Người đàn ông trả lời cho xong chuyện. Lá thư phập phồng trong túi áo ngực theo nhịp tim Lãng đập thình thình. Ngồi ăn cơm với vợ con mà lòng dạ Lãng cứ để ở đâu đâu. Vợ Lãng không hề biết chồng như đang có lửa đốt trong lòng. Chị luôn miệng kể chuyện mua đất bán nhà, giá vàng lên cao, thời trang mùa thu năm nay nhiều mốt lạ. Miếng ăn trong miệng Lãng đắng chát...

Xong bữa cơm, Lãng chui vào phòng vẽ, xé vội phong bì thư. Mắt Lãng hoa lên. Những dòng chữ thân quen một thời nhảy nhót trước mặt Lãng.

"Anh hai Lãng!

Chỉ vì sợ anh bán mất bức tranh Đi qua cánh đồng Chó Ngáp và bức chân dung Cô giao liên đồng bưng ngày xưa anh vẽ nên em đã nhờ người mua lại. Lúc giận anh, em nghĩ: anh không bán tranh mà bán cô gái trong tranh rồi. Anh đã quên em, quên má con em. Nhưng em hổng bao giờ quên được anh. Sau giải phóng, em đi tìm anh thì anh đã có vợ. Em định chôn chặt mối tình này trong lòng, nhưng em đã hổng làm nổi. Má con em làm lụng nuôi nhau. Nay, con gái của chúng mình đã tốt nghiệp đại học, đi làm. Em cho con đến để anh biết mặt con. Thế thôi! Còn em và anh, gặp nhau chẳng để làm chi. Bây giờ, sự đã rồi, chỉ mong anh ăn ở với vợ con anh cho vuông tròn.

út Sương."

Lãng tì tay, gục đầu xuống thành ghế. Mắt Lãng nở hoa cà hoa muống. Đầu óc ong ong như có muôn vàn tiếng chuông cùng gõ ở bên trong. Hơn hai mươi năm rồi. Có những chuyện tưởng như đã lãng quên, đã vùi sâu vào quá khứ. Bỗng chốc, tất cả cựa quậy, sống lại, ùa về...

*

* *

Cánh đồng có tên Chó Ngáp. Gọi là cánh đồng Chó Ngáp bởi nó rộng mênh mông, xa ngút tầm mắt, nhìn không thấy đường chân trời. Mùa khô, chó nhà, chó hoang chạy cong đuôi hết cánh đồng phải nằm ệch ra ngáp vì mệt. Mùa mưa, người lội một giờ không qua, đi một đêm không hết. Đi một ngày càng không hết cánh đồng. Đi ban ngày dễ lộ, không bị địch bắn chết thì cũng bị chụp, quẳng lên máy bay trực thăng Mỹ - Ngụy. Cán gáo, Bồ nóc, Cá lẹp rà trên trời, chong chóng quay tít mù quạt gió. Gió xoáy ngọn cây rạp xuống, oằn oại, như phải bão. Gió bứt lá khỏi cành. Gió bứt cỏ khỏi rễ. Đêm, địch bắn pháo sáng soi rõ từng gốc cây, mô đất. Ngày, OV10 quần đảo, săm soi, không có gì qua mắt bọn Mỹ...

Hồi ấy, Lãng là điện báo viên ở miền Bắc mới vào R. Năm giờ chiều, bên giao liên cử người đến đón Lãng về tổ đài huyện Đức Hoà. Lãng cứ tưởng một chàng trai, một người đàn ông gì đó mày rậm, da bánh mật, mặt nhàu sương gió và khói đạn bom dẫn đi. Ai ngờ lại là một cô gái. Trẻ măng. Da trắng. Mặt trái xoan. Cô gái mặc quần áo bà ba, khoác súng AR15 lù lù trước mặt Lãng.

Lãng thất vọng và ngạc nhiên, bất chợt thốt lên:

- Là cô à?

- Zâng! Em là út Sương. Bộ em hổng đưa anh về Đức Hoà được sao?

- Cô mà đưa tôi qua được cánh đồng Chó Ngáp?

- Em hổng đưa anh qua thì ai đưa? Anh Lãng là bộ đội miền Bắc mới zô đã biết gì zề cánh đồng Chó Ngáp chớ? Anh sợ hả?

- Tôi không sợ. Nhưng bom đạn bời bời. Tôi có bị làm sao là việc nhỏ, không đưa được cái máy vô tuyến điện 15W này về Đức Hoà mới là chuyện lớn.

- Thôi, hổng nói nữa. Bây giờ, em là người chỉ huy anh.

Cô gái cúi xuống lấy cái bồng của Lãng rồi xốc lên vai. Đi được mấy bước, cô gái quay đầu lại:

- Đi anh. Anh khoác máy lên. Anh không khoác được là em khoác luôn đó.

Trời đất ơi! Lại còn thế nữa. Đã khoác bồng của Lãng, lại còn đe khoác cả máy vô tuyến điện. Lãng đi bộ, lội suối, leo đèo hành quân bốn tháng vượt Trường Sơn. Đi từng chặng, đi từng đoàn, đã gặp không biết bao nhiêu cô gái giao liên; cô nào cũng khỏe mạnh, cứng cáp, cổ tay tròn lẳn, mặt dãi dầu mưa nắng, bom đạn, Lãng yên tâm vô cùng. Vậy mà lần này, một cô gái yếu đuối, mảnh mai như học trò lại đang nắm giữ sinh mệnh cuả Lãng cùng cái máy vô tuyến điện quý giá. Gương mặt kia, nước da kia, ánh mắt kia, nói với Lãng rằng, cô chưa hề được thử thách trong chiến tranh. Chuyện gì sẽ xảy ra khi bất ngờ gặp địch trên cánh đồng Chó Ngáp? Lãng lầm lũi đi, im lặng bước, không trò chuyện, cứ như cô gái đang dẫn đường không hề quen biết.

- Sao anh Lãng không nói gì zậy?

- Có cái gì mà nói chứ?

- Zí dụ như anh Lãng con thứ mấy?

- Tôi con đầu lòng.

- Zậy anh là anh hai. Anh hai Lãng nói nữa đi.

- Có cái gì mà nói chứ? Cô cứ hỏi tôi cái gì thì tôi nói cái đó.

Cái lối xẵng giọng của Lãng làm cô giao liên mất hứng. Chuyện trò chủng chẳng, không ra đầu ra cuối. út Sương muốn bắt chuyện nhưng đành im lặng, bước đi như người mắc lỗi.

Cánh đồng mênh mông ngút tầm mắt. Lãng nhìn thấy cả đường chân trời. Đi mãi, đi mãi chỉ thấy đồng cỏ bời bời. Đi mãi đi mãi chỉ thấy cánh đồng nước trắng rờn rợn. Đi mãi đi mãi lại thấy tràm xanh non bạt ngàn. Không có núi đồi, không gò đất nổi, không cây cổ thụ, không nhà cửa chòm xóm che chắn. Chiều về, bầu trời xám đục. Chim rù rì bay chi chít trên cao. Tiếng chim thảng thốt thả xuống cánh đồng hoang vắng.

Gió chướng phóng khoáng đuổi nhau trên cỏ dại. Cánh đồng cô liêu. Không gian thoáng đãng, bao la. Giữa mênh mông nước trắng, một cây khô đơn độc, cành khẳng khiu thò sang ngang, chĩa lên trời. Lãng nhìn thấy chim rù rì đậu xuống, bay lên chi chít như những chấm đen và kêu ríu rít. Anh cảm thấy lòng mình cựa quậy, nôn nao. Bom đạn, giặc giã, chiến tranh ở đâu đó chớ dường như chẳng đến nơi này. Đôi tay nhàn rỗi, thừa thãi của Lãng cựa quậy khi cảm hứng vẽ bất chợt ùa đến. Lãng bảo út Sương đưa bồng cho Lãng. Lãng muốn lấy bút ra vẽ.

- Trời đất ơi! Đi qua cánh đồng Chó Ngáp mà anh đòi dừng lại zẽ?

- Thì mọi khi tôi hành quân cũng vừa đi vừa dừng lại vẽ dọc đường có sao đâu?

- Nhưng hôm nay khác. Anh và em đang vượt qua cánh đồng Chó Ngáp. Em sợ đêm nay không zề tới Đức Hoà.

- Tôi vẽ nhanh thôi mà.

Đôi mắt út Sương mở to, vẫn chưa hết ngạc nhiên. Cô bậm môi định nói câu gì đó mà không nói được. Lãng vẫn nài nỉ:

- Tôi van cô đấy. Cô út Sương hãy chiều tôi đi.

Anh sinh viên mỹ thuật khoác áo lính mới toe ra chuyện ta đây từng trải bom đạn, coi thường con gái mảnh mai đã phải xuống nước năn nỉ út Sương. Dừng lại, là chiều chuộng cái tính bốc đồng, lãng mạn của anh lính mới vào chiến trường thì sợ đi không đến nơi về đến chốn. Cứ đi tiếp, thì tình cảm hai người lúc mới gặp đã căng thẳng sẽ lại càng nặng nề hơn. Nghĩ cũng tội! Lưỡng lự, nhưng rồi út Sương cũng phải đổi ý chỉ vì Lãng van nài tha thiết quá.

út Sương trao bồng cho Lãng rồi cô khoác máy Vô tuyến điện 15W. Đồng không mông quạnh, út Sương còng lưng, xốc máy VTĐ 15W lên vai, bảo Lãng đặt giấy lên mà vẽ. Cánh đồng chiều. Đường chân trời. Cây khô lẻ loi. Chim rù rì bay, đậu. Và hai người khoác bồng lội bì bọp theo lối mòn như sợi dây thừng bị đánh rơi trên cánh đồng Chó Ngáp. Bầu trời gam màu xám. Buồn! Buồn cô liêu. Lãng bồi hồi, thổn thức chép lại những gì mình thấy, mình cảm nhận được. Bức ký họa Đi qua cánh đồng Chó Ngáp hoàn thành khi chiều sắp qua. Có lúc nhớ lại, Lãng tự cười mình dở hơi, điên, khùng, nhưng rồi lại tự an ủi mình là một chiến sỹ, nghệ sỹ đích thực... Dù sao thì Lãng cũng có một bức ký hoạ rất sinh động chân thực thời chiến tranh. Sau này, từ bức ký hoạ, anh hoàn chỉnh tác phẩm bằng sơn dầu và tham gia triển lãm được giải cao.

Sâm sẩm tối. út Sương bảo Lãng dừng lại xắn cao quần. Xắn cao là xắn lên quá đầu gối. út Sương lội trước. Lãng lội theo sau. Bì bõm. Bì bõm. Càng về đêm càng tối mù mù. Bắp chân út Sương trắng quá. Đêm đen cũng bất lực không xoá nổi bắp chân tròn trắng cứ lấp loáng trước mặt Lãng. Thỉnh thoảng dép râu trật khỏi gót, Lãng đạp phải gốc tràm dưới bùn đau nhói. Lúc đầu, Lãng còn theo kịp sau cứ tụt dần, xa dần. Lãng căng mắt cứ nhòm bắp chân cô giao liên mà bước theo. út Sương chốc chốc phải dừng lại chờ...

Đi suốt buổi chiều và một đêm út Sương mới đưa được Lãng vượt qua cánh đồng Chó Ngáp, nhưng không về kịp Đức Hoà. Hai người đến vùng Mỏ Vẹt thì đụng giặc càn. út Sương dẫn Lãng chạy vô nhà một cơ sở đằng mình khi bọn giặc đã thấp thoáng trong sương sớm ở đầu ấp. út Sương xô cửa nhà má Năm kêu gấp gáp:

- Má... Má Năm. Con nè... út Sương đây nè.

- Trời đất! Mày zề hồi nào. Sao giờ nầy tụi bây còn ở đây, sáng rồi không đi chém zè, náu?

- Đi qua cánh đồng Chó Ngáp cực quá. Bọn con zề trễ. Anh hai bộ đội đây mới ở ngoài Bắc zô.

Lãng sợ quá, mặt xám dần, giọng lập cập:

- Gấp quá, địch càn đến... đến nơi rồi. Giờ sao ma... má?

- Thì bọn bây xuống hầm cá trê chớ còn sao!

Gấp gáp nhưng vẫn còn may! Khi bọn giặc càn vào trong ấp thì út Sương và Lãng đã chui vào hầm cá trê.

Mỏ Vẹt là vùng da báo, xôi đỗ, ngày của địch, đêm của ta. Cán bộ cách mạng nằm vùng phải chui hầm bí mật. Lúc đầu bà con đằng mình đào hầm dưới chuồng trâu, bò; địch không ngờ nơi ô uế dưới lòng đất ấy lại có những trái tim đang đập. Sau có người bị bắt, địch tra tấn dã man quá, chịu không nổi khai ra, hầm bí mật bị khui hàng loạt. Bà con mình lại đào hầm dưới bụi tre. Tưởng yên lành được dài dài, đâu ngờ có chiêu hồi, lộ hết. Địch dùng hai xe tăng M 48 căng dây xích giăng ngang, càn vô các bụi tre. Tre pheo không chịu nổi sức mạnh của sắt thép, bật hết gốc, lộ trơ miệng hầm bí mật. Bà con mình lại đào hầm cá trê. Gọi là hầm cá trê vì phải đào bên cạnh giếng khơi một giếng nữa, cách khoảng nửa mét. Đào tiếp cho hai giếng thông nhau, nước từ giếng cũ thông qua giếng mới. Đào tiếp lỗ thông hơi nằm nghiêng, theo hình loa, dưới to trên nhỏ. Trên mặt giếng mới làm sàn gỗ, hoặc tre cho người đằng mình ngồi, nằm được. Phía trên giếng mới làm trần gỗ, tre, đổ đất dầy hai, hoặc ba mét, địch vô tình săm trúng cũng không xuyên tới. Và trên mặt đất phải nguỵ trang không hề có dấu vết mới. Người đằng mình, ban ngày nhảy ùm xuống giếng cũ rồi chui sang hầm cá trê. Chập tối, nghe tiếng gõ báo an ở thành giếng cũ, lại chui từ hầm qua giếng cũ, trồi khỏi mặt nước. Người trợ giúp ở trên cho người dưới giếng bám dây gầu múc nước leo lên, đi hoạt động suốt đêm, để rồi sáng sớm hôm sau lại náu dưới hầm cá trê.

út Sương và Lãng cũng có một ngày náu trong hầm cá trê như vậy. Máy vô tuyến điện 15W đã bọc sẵn ni lông quẳng xuống giếng trước, út Sương nhảy xuống tiếp, Lãng nhảy theo sau. Nước giếng sâu, lạnh, hai người ướt lướt thướt như chuột lụt. út Sương kéo được Lãng từ ngách lên mặt sàn hầm bí mật thì cũng là lúc má Năm quẳng gầu xuống múc nước. Lãng cảm nhận được tiếng giầy đinh, tiếng chó cắn, gà quác, tiếng súng nổ trên mặt đất...

- Bọn nó đến rồi đó - Tiếng út Sương nói nhỏ.

Lãng ghé sát tai cô giao liên thì thầm, giọng chân thành đầy biết ơn và hối hận:

- Tại tôi mới đến nông nỗi này. Có bề gì tại tôi hết.

- Đừng nói thế, anh hai. Cũng tại em nữa.

- Hồi chiều qua, út Sương có giận anh không?

- Chỉ tức thôi chớ không giận. Anh hai hổng biết chớ ở cứ em đã đứng lén nhìn anh hai zẽ hàng giờ. Trời đất ơi! Con trai miền Bắc mới zô mà giỏi quá. Anh hai hổng biết chớ em năn nỉ xin mãi mấy chú mới cho em đưa anh hai qua cánh đồng Chó Ngáp đó.

- Vậy mà anh đã phụ lòng út Sương.

Có thể lúc ấy, út Sương ngước mắt nhìn Lãng, nhưng hầm tối mù mù, cả hai đều không thấy. Vài sợi tóc mai út Sương chạm vào mặt Lãng, và hơi thở cô nóng hổi bên má anh. Nước từ quần áo ướt chảy xuống sàn hầm, rơi thánh thót xuống mặt nước. Lãng thấy người ớn lạnh, và bắt đầu run. út Sương bảo:

- Anh Lãng cởi quần áo ra vắt cạn nước đi. Đừng ngại, thỉnh thoảng đụng giặc càn, bọn em chui zô hầm cá trê cũng ướt lướt thướt zậy. Anh hai không quen, mặc quần áo ướt là bệnh đó nghe.

út Sương giục vài lần nữa, Lãng đành phải nghe. Anh ngượng ngùng, lập bập cởi quần áo. Dù cố nép vào vách hầm, tay Lãng vẫn chạm phải người cô gái. Lãng vắt khô, mặc lại vào người xong, anh bảo:

- Bây giờ đến lượt em.

- Zâng. Nhưng anh hai phải quay mặt đi nơi khác.

Lãng suýt nữa cười to, anh cảm thấy út Sương gần gũi, tin cậy biết bao. Anh thì thầm:

- Tối mò mò. Anh có căng mắt nhìn cũng không thấy đâu mà sợ.

Tiếng cởi quần áo sột soạt. Tiếng vắt nước qua kẽ sàn rơi tõng tõng. Và cũng như Lãng, loay hoay trong căn hầm chật chội, dù cố nép sát vào vách hầm, nhưng út Sương vẫn chạm vào người anh. Anh né người tránh khỏi chạm vào cô gái thì tay lại đụng phải bờ vai tròn lẳn của cô. Bằng trực giác của chàng trai sinh viên mỹ thuật, của anh lính trẻ chưa vợ, Lãng tưởng tượng trong đầu, cảm thấy cô gái khoả thân đang lồ lộ trước mặt mình. Mùi đất ẩm ướt, mùi sàn ẩm mốc, mùi bùn non dưới đáy giếng bốc lên ngai ngái, mùi con gái nồng nàn quyện lẫn làm cho Lãng rạo rực. Có một cái gì đó cựa quậy trong lòng Lãng. Anh cũng nghe được tiếng thở phập phồng của người khác giới trong căn hầm chật hẹp. Lãng cảm thấy nghẹt thở, tim đập thình thịch, anh giơ hai tay ôm choàng lấy út Sương vào lòng. Cô gái ở chung hầm lặng im, ngoan ngoãn nép chặt vào bộ ngực vâm váp của Lãng đang dềnh lên như những đợt sóng lớn. Anh cảm nhận được hơi thở gấp gáp và da thịt con gái nóng hôi hổi... Va chạm khác giới và trái tim rung động đầu đời của chàng lính trẻ và cô gái giao liên bất chợt ùa đến. Họ chỉ còn nghe được nhịp đập trái tim và hơi thở của nhau...

Lãng không dám nhớ tiếp chuyện gì đã xảy ra của những tháng ngày đã qua. Anh mở cửa gara, lái ô tô gấp đến phòng tranh. Cô gái mặc quần áo bà ba màu đen không có ở đó. Lãng hỏi nhân viên của mình thì được biết: Cô gái chỉ vào bức tranh Đi qua Cánh đồng Chó Ngáp và bức chân dung Cô giao liên đồng bưng treo ở góc đàng kia, hỏi mua có phải đặt tiền trước không? Nhân viên bán hàng biểu, tranh chép, bán dài dài nhiều lần rồi. Bán hết lại chép thành tranh mới. Gặp khách, được giá thì bán. Đến mua lúc nào cũng có, không phải đặt tiền trước. Nghe xong, cô gái mặc quần áo bà ba đen thở dài, không nói thêm một lời rồi lặng lẽ bước ra khỏi phòng tranh.

Lãng chạy vội ra ngoài. Anh chỉ thấy dòng người hối hả với những bộ thời trang mới lạ và xe cộ sang trọng nườm nượp trôi trên đường phố.

(Tạp chí Văn nghệ Quân đội)

Thương anh thương chị ở quê

Vừa đi công tác ở Tây Nguyên về, Bình, cô nhân viên hành chính mỉm cười, đưa cho tôi một lá thư, nói: "Của anh". Lá thư loại giấy mỏng, xung quanh có sọc viền xanh đỏ, tôi sững người, nghĩ: "Thư anh trai ở quê". Tôi đoán không sai, dù rằng anh tôi vẫn có cái tật viết tắt, Đ.V.T một cách tùy tiện họ và tên ở ngay góc trái phía trên. Nét chữ thô, gãy khúc, giống như những que diêm xếp lại. Cái tuổi ngoài năm mươi, giờ đây không còn được cái cảm giác xốn xang như thời trai trẻ. Nhưng vẫn mừng. Rõ ràng, biên độ tình cảm trong lòng người vẫn chưa hề cạn. Nó là trạng thái tâm lý vô hình, nhưng đôi khi tồn tại như một dạng vật chất. Có người lại nói: "Người già là một ẩn số âm". Âm là thấp, là mềm, là yếu, là sự sống đang đi về phía hoàng hôn, chậm chạp, sâu kín, ít khi thốt ra bằng lời. Tôi đang đứng trước một hiệu ứng như thế. Phải mất một thời gian, chờ cho hết xúc động tôi mới bóc phong bì. Tôi ngạc nhiên, nhận ra ruột thư bên trong lại do chị dâu tôi viết.

"Gửi ông chú và bà thím quí hóa" (gửi cho tôi và cả vợ của tôi).

Quái, dòng có tính chất nghi lễ lại tỏ vẻ hài hước và châm biếm. Chẳng lẽ chị dâu tôi đùa? Không, đọc tiếp hóa ra từ ngữ, giọng điệu của chị dâu tôi hoàn toàn nghiêm chỉnh.

Chú Ngọc ạ, lâu nay dù chú là em chồng, nhưng tôi kính trọng chú vô cùng và luôn tự hào về chú. Chú biết không, lớp thế hệ chú ra đi đánh Mỹ quê ta có hàng ngàn người, nhưng phần nhiều họ đã chết ở chiến trường. Một số bị thương, số khác may mắn được chuyển ngành, nhưng giờ đây cũng đã nghỉ hưu. Chiến tranh liên miên, ác liệt, vào Nam ra Bắc, lên rừng, xuống biển, nhưng chú chẳng mệnh hệ gì đó là nhờ phúc đức tổ tiên của ông bà để lại. Người ở quê vẫn thường nhắc đến chú, ca ngợi chú là người thành đạt, có quyền cao, chức trọng và lấy đó làm tấm gương răn dạy con trẻ, lớp người sinh ra sau chiến tranh. Nghe thiên hạ nói mà mát lòng, mát dạ lắm chú ạ. Chú đã làm rạng danh cho gia phong, dòng tộc học Đặng, rồi vong linh bố mẹ ở dưới suối vàng cũng mãn nguyện về chú. Nhưng giờ đây, với tôi đã hoàn toàn ngược lại. Tôi và cả anh trai chú thất vọng về chú. Sự ngưỡng mộ chú bao nhiêu, nay đã tiêu tan như mây khói.

Chú Ngọc, chú lấy quyền hành là một người chú phải không? Hay chú lấy danh nghĩa của một ông quan thời nay, để lúc nào chú cũng chửi mắng con tôi? Chú chửi, mi là đồ ngu dốt, kẻ ăn bám, loại ký sinh sống nhờ vào người khác. Vâng, con tôi ngu. Nó ngu, mới đi làm tôi, làm tớ cho thiên hạ, giống như bố nó ngày xưa cũng từng đi ở ăn cơm thừa nhà người ta.

Tôi tưởng rằng, chú ra đi ăn cơm nhà nước mòn bát, mòn đũa, thông tuệ lẽ đời. Vợ chồng tôi chịu cảnh quê mùa ở nhà chăm lo phụng dưỡng bố mẹ già, nuôi cho các cháu ăn học, để rồi dựa vào chú có đỡ phần vất vả. Nhưng ước mơ đó, nguyện vọng đó, đâu phải là sự thật. Người ta thường nói: "Một người làm quan cả họ được nhờ". Nhưng với ông quan này, suốt đời lo lắng cho người họ Trương bên vợ thành đạt. Còn dòng họ Đặng Văn đâu phải là họ của ông quan?! Con người ta sinh ra ai cũng có tổ, có tông? Chú cứ nghĩ thật kỹ lại xem, chú đã là cái gì kia chứ? Tại sao chú không ngẩng mặt lên mà nhìn, từ chủ tịch nước hoặc trên cao hơn nữa, lúc nào người ta cũng nhớ về cội nguồn, quê hương đất tổ. Vậy mà chú, mười mấy năm nay không về thăm mộ phận của bố mẹ sinh ra mình. Nếu chú đi nước ngoài tôi không thèm chấp, nhưng ở trong nước mà chú nỡ lòng bất hiếu, bất nghĩa, đến thế sao?

Chú Ngọc ạ, chú đừng cậy mình có nhiều tiền. Có tiền là có tất cả. Nhưng tiền, không mua được lương tâm và đạo đức con người ta đâu. Đồng tiền đã che lấp mặt chú từ bao giờ hả? Chú hứa, sau khi xây cất nhà xong, chú sẽ xin việc làm cho con tôi. Chú dùng lời ngọt ngào, để mua chuộc nó. Rồi nó tin, mà không tin sao được, chú nó hứa chứ có phải người dưng nước lã hứa đâu! Nó sung sướng, hy vọng và chờ đợi, để ngày hôm nay đáp số bằng không. Bây giờ tôi nói cho chú biết, tôi đã nói chuyện với các con tôi, từ nay tự lo lấy thân, tự tìm miếng cơm manh áo, đừng nhắc đến cái tên ông chú mà đau lòng. Máu chảy, nhưng ruột không mềm, tình nghĩa, chỉ là giả dối mà thôi. Phần chú, cũng đừng làm phiền gia đình tôi nữa. Đường ai nấy đi"...

Cuối thư bất ngờ chuyển sang anh tôi viết. Chỉ có hơn một dòng, nhưng mỗi từ buốt như dao cắt, lạnh lùng, khô khốc: "Ngọc. Chúng ta không phải là anh em ruột nữa, từ nay về sau như thế nào tự hiểu lấy".

Tôi không tin đó là sự thật và cố kìm để khỏi bật khóc, cái yết hầu trồi lên, trụt xuống, có lúc như muốn ngạt thở. Cảm giác cái đau tinh thần còn hãi hùng hơn cả thể xác. Tôi hụt hẫng, chơi vơi. Người ta nói, về già không nên khóc, nhìn thê thảm lắm, đau cho mình một, đau cho người khác mười. Nước mắt chảy sẽ hút khô da thịt, vắt kiệt tinh thần. Biết là vậy, nhưng tôi không thể. Nước mắt tôi rơi thấm trên ngực áo, mang theo cái buồn như giông bão, từ trong lòng cứ tuôn ra. Tôi giận. Giận anh tôi, giận chị dâu tôi. Tôi rít lên, đi lại giữa căn phòng trống vắng. Rồi tôi ngồi sụp xuống. Tôi nghĩ, còn một cách như anh chị dâu tôi đã làm, lấy bút và trút nỗi cay nghiệt lên trên trang giấy.

Tôi viết: "Anh Tình. Em đã nhận được thư anh. Nhưng em không ngờ, trong thư người viết lại không phải là anh. Mãi cuối thư anh mới cầm bút, lời thư ngắn gọn nhưng em đau hơn cả ngàn trang viết. Tại sao thế hả anh? Em đã lừa dối con anh ư? Con anh là cháu của em kia mà. Nhục lắm anh ạ. Nói như vậy có đúng không? Ai đã đưa thằng Trình con trai cả của anh vào nuôi cho nó ăn học, nó tốt nghiệp trường y? Ai? Vào Sài Gòn, em đã xin cho thằng Trình làm thủ kho ở nhà máy sản xuất hàng mộc cao cấp xuất khẩu, nhưng ở đây đúng được một tuần, thằng Trình đã vi phạm lệnh cấm, ra quán uống bia nhậu nhẹt mãi tới khuya mới về, thế là bị thải việc. Một lần khác, em xin cho Trình đi làm ở một công ty sản xuất giày cao cấp xuất khẩu của quân đội, được một tháng Trình chê công việc độc hại, giờ làm việc cao, lương trả thấp, rồi Trình tự động bỏ việc ra ngoài chạy xe ba gác thuê. Em biết, xin việc như thế là không đúng với chuyên môn của cháu học, nhưng thời buổi này, học là một chuyện, ra trường xin được việc làm lại là chuyện khác. "Phải chờ thời cơ thôi". Em đã nói với Trình như thế.

Anh Tình, nhà có hai anh em, bố mất sớm khi em mới ba tháng tuổi. Năm năm tư vỡ đê sông Chu mất mùa, nhà ta phải bỏ làng Chệnh, chạy lên làng Bông, hai quê cách nhau hết một ngày đường. Khi đó em lên sáu tuổi, sáu tuổi, còn nhỏ quá phải không anh? Một đứa trẻ, nếu được sinh ra trong một gia đình đầy đủ, thì cuộc ra đi như thế đã là nỗi đau, nhưng là nỗi đau tạm thời. Nhưng hoàn cảnh gia đình ta lại khác. Đúng hơn là cuộc trốn chạy, trốn chạy sự bần cùng vật chất, bần cùng tinh thần anh ạ. Mẹ định đưa cả hai anh em mình đi, nhưng dòng tộc đã bắt anh ở lại, chỉ vì sợ mất nòi giống nhà họ Đặng. Ngày đi trời mưa dầm dề, trong đồng nước ngập mênh mông một màu trắng xóa, lúa vừa chắc hạt nhưng chưa kịp thu, vậy là mất trắng. Cuộc chia tay đã gần năm mươi năm, mà em vẫn nhớ như in. Mẹ bỏ em vào một đầu thúng, xung quanh bọc một cái chăn chiên cũ, bên kia mấy cái nồi đất, và vài ba cái bát ăn cơm bằng sứ sứt mẻ, một túm áo quần nhưng không có cái nào còn lành. Mẹ kéo anh vào lòng. Mẹ hôn anh lên má. Nước mắt mẹ tuôn ròng ròng, trước khi cầm cái đòn gánh quẩy toàn bộ cái gia tài trên đôi vai gầy của mẹ. Chao ôi, một đứa trẻ sáu tuổi như em, lẽ ra không phải nhìn thấy cái cảnh ấy. Nhưng em đã phải nhìn, phải nhớ, phải chứng kiến anh trai mình, nước mắt như mưa rơi ngoài bến bãi, anh bám vào tay mẹ để xin được đi theo. Nhưng làm sao được, bên kia một cánh tay đàn ông rắn như thép đã kéo giằng anh lại. Mẹ gánh em đi. Mẹ cúi đầu chạy mà không dám quay đầu lại. Mẹ sợ nhìn thấy anh, trong cảnh xé lòng đó, nhưng đành bất lực. Em cũng khóc, nhưng cái khóc của em chỉ là sự phản xạ tủi hờn. Phải tới hai chục năm sau, em mới nhận ra vị cay đắng ngày đó của gia đình ta anh ạ. Thế là anh phải xa em. Anh ở lại với gia đình người anh họ. Anh phải đi chăn bò cho người ta, không được đi học, mặc dù anh đã mười hai tuổi. Mẹ kể, có một lần ở dưới Đồng Soi, vì mải chơi anh để bò ăn lúa, bị người ta bắt mất bò. Lần ấy anh bị ông Sượi trói vào cột nhà, rồi dùng một cái dùi gỗ to bằng cổ tay, đập vào hai mắt cá chân. Máu tuôn đầm đìa, đau đớn làm anh ngất xỉu. Rồi ông ta báo cho mẹ biết. Nhưng trong cái rủi, lại có cái may anh ạ. Lần đó mẹ xuống làng, người ta đã trả anh về với mẹ, thế là anh em mình được ở bên nhau.

Nhưng cuộc đời với anh sao trần ai đến thế. Ngọt ngào cho riêng anh chỉ là ảo vọng. ở làng Bông, anh lại tiếp tục phải đi ở. Nguyên do, mẹ không kiếm đủ tiền, lo một lúc cho anh em mình cùng đi học. Ngày nào mẹ cũng vào rừng chặt củi. Có thời gian mẹ đi mua nồi đất ở tận làng Vồm, cách nhà hơn ba chục cây số rồi quay về ngược lên Cẩm Thủy bán, vậy mà cũng không đủ ăn. Ngày mới lên, nhà không có, may thay đúng vào thời kỳ cải cách ruộng đất, địa phương thương cảnh nghèo cho mẹ con mình ở tạm ngôi chùa làng giữa đồng. Chùa vắng tanh, đêm chuột, rắn rết, rần rần đuổi nhau, chuột đói gặm vào chân em, em đau hét toáng lên, mẹ thương con ôm em mẹ khóc. Nhưng không ở đó thì ở đâu? Rồi mãi thành quen. Cả nhà mình, sống ở chùa bao lâu em không còn nhớ, nhưng không dưới một năm phải không anh? Cũng tại đây một lần mẹ ốm, giường không có, mẹ phải nằm trên mảnh chiếu trải lên nền đất. Đất chùa ẩm mốc, thương mẹ nhiều, nhưng anh em mình không giúp được gì cho mẹ. Lần đó mẹ tưởng không qua khỏi, mẹ gọi hai anh em đến bên, rồi mẹ dặn: "Chắc mẹ không sống nổi để nuôi các con. Tình ơi, con là anh cả, mẹ còn năm đồng bạc, cả đời mẹ chỉ có từng đó, nếu mẹ chết, con thay mẹ nuôi em, mẹ thương các con, thương lắm các con ạ". Đó là những ngày ảm đạm nhất của cuộc đời anh em mình. Anh và em đã gục đầu vào người mẹ khóc, nước mắt chảy ướt dầm ngực áo mẹ, ngấm vào da thịt mẹ. Kỳ lạ quá, mẹ dần dần tỉnh, mẹ không chết, mẹ sống lại. Không hiểu, có sức mạnh siêu nhiên nào ban cho mẹ. Mười ngày sau, mẹ lại vào rừng kiếm củi bán lấy tiền đong gạo nuôi con. Mẹ không biết chữ, nhưng mẹ lại có tầm nhìn của một người có học. Mẹ nói với em: "Mẹ còn sống, con còn được đi học". Em ơn mẹ anh ạ. Còn anh, ngày đó người ta bảo anh quá tuổi vào lớp một, anh có thể đi học bổ túc văn hóa ban đêm, nhưng thời gian đâu để anh đi học, anh đang đi ở cho nhà người ta. Vậy là anh thất chữ. Đầu năm một ngàn chín trăm sáu sáu, anh hai mươi ba tuổi, chiến tranh chống Mỹ đang ở vào giai đoạn nguy hiểm nhất, anh vào bộ đội. Cùng năm đó, cuối năm em đang học dở chương trình cấp ba trường huyện, cám cảnh vì thương mẹ, vậy là em giấu mẹ đi khám nghĩa vụ quân sự, rồi trúng tuyển, thế là em cũng vào bộ đội, thực chất là chạy cái đói, cái nghèo, để bớt đi một miệng ăn, cho mẹ đỡ khổ. Ngày em lên đường, em chỉ khóc, nhưng mẹ lại cười, mẹ cười nhưng mặt mẹ quay đi. Mẹ sợ anh ạ, mẹ sợ ngày tiễn em đi mà buồn thì xui. Còn anh, em biết anh thương em nhiều lắm, thư anh viết gửi về, thời chiến tranh lá được lá mất, nhưng lá nào anh cũng dặn em gắng học thật giỏi, anh sẽ dành tiền gửi về cho em. Một lần em nhận được thư anh cho biết, anh đang ở bến phà Xuân Sơn, Quảng Bình. Đến năm một ngàn chín trăm sáu tám, khi em từ tỉnh Khâm Muộn, nước Lào trở ra, nửa đêm đến bến Sông Gianh, may đúng ca anh trực, anh em mình gặp nhau ngay trên con phà. Trời hôm đó đẹp quá, trăng non nên màn đêm xanh nhạt, anh bảo hiếm có được một đêm nào lại bình yên đến thế. Anh ôm chặt em bên thành lan can phà. Con phà tròng trành, khi có một chiếc xe tải chở đầy quân dụng từ trên lao xuống. Phà rời bến sang sông, anh muốn kéo phà đi chậm lại để anh em mình được đứng cùng nhau lâu hơn. Đêm sương lạnh, nên cảm giác ấm nồng từ lòng anh tỏa vào người em thật khó tả anh ạ. Đó là lần cuối cùng trong chiến tranh, em gặp anh trên đất Bắc cho đến ngày giải phóng miền Nam. Vậy mà anh từ em, anh không đau sao anh?".

Tôi viết trong trạng thái cuồng loạn, đau đớn, một lá thư như thế. Nhưng cuối cùng tôi không đủ can đảm để gửi lá thư ấy đi. Tôi sợ, nếu anh tôi đọc sẽ hiểu không hết ý và như vậy sự việc có thể còn nghiêm trọng hơn nhiều. Đêm đó tôi gần như không ngủ, nhưng đến sáng bỗng thiếp đi. Một giấc mơ ập về, tôi nhìn thấy mẹ. Ui chao, mẹ tôi đẹp hơn xưa nhiều. Mẹ không bận quần đen, áo gụ, mẹ bận bộ đồ màu trắng đi từ trong mây bước xuống. Hai anh em tôi dài ngoằn, xám xịt, như hai quả bí đao, chạy băng qua vạt cải trước nhà rồi sà vào lòng mẹ. Hai tay mẹ giang rộng bế bổng anh em tôi lên, mẹ nhìn, mẹ ngắm. "Mẹ yêu các con, mẹ thương các con, nào các con trai của mẹ...". Tiếng mẹ như ru, như hát, hòa trong gió thổi, ngoài kia trăm ngàn bông ngô đang mùa trổ cờ đong đưa ràn rạt. Bỗng một tiếng sấm nổ rền báo mưa, mây đen ùn ùn kéo tới, chốc lát giăng kín bầu trời. Mẹ tôi biến mất. Trên trời cao bóng mẹ tôi bay để lại một doi mây trắng. Tôi giật mình tỉnh dậy, mồ hôi vã ra ướt đầm lưng áo. Tôi quyết định đốt lá thư, ngọn lửa bùng lên từ cái quẹt ga xanh lét, khoảnh khắc tan biến vào hư vô. "Về quê". Phải, tự sâu thẳm lòng tôi phát ra lời giục giã.

*

Người đầu tiên tôi báo cho biết là anh Cò Thật, người tôi nhận là anh kết nghĩa. Cò Thật năm nay sáu mươi chín tuổi, đi bộ đội từ thời đánh Pháp, sau chuyển ngành ra công tác tại Bộ Giao thông Vận tải, năm chín mốt, Cò Thật nghỉ hưu. Tôi tin Cò Thật, là vì con người từng trải, cả cuộc đời gắn bó với tập thể, ăn cơm nhà nước, đi nhiều, hiểu rộng. Mặt khác một thời gian dài không về quê, chắc chắn Cò Thật có nhiều thông tin quan trọng giúp tôi cần tham khảo, trước khi gặp anh tôi. Cò Thật đón tôi ở bến xe chợ Đồn. Tôi xách mỗi chiếc túi du lịch cũ màu lông bò, nhét căng trông nó tròn như một khúc gỗ. Cò Thật nhận ra tôi trước và gọi tôi ơi ới "Chú Ngọc, chú Ngọc", rồi kéo tôi vào một quán cóc bên đường: "Nghỉ đã rồi hẵng về chú ạ, chuyện nứ đáng trách là chú Tình, lẽ ra chú phải hiểu, đừng để vợ làm càn, nhưng cũng đừng giận chú nứ làm chi, anh em gặp nhau giải quyết chú nạ". Thấy tôi vẫn buồn, Cò Thật vồn vã mời tôi một chén nước, nói vui: "Mần chi, thiếu ăn răng gầy rứa nạ?". Tôi cười, nói với Cò Thật : "Bộ đội ăn theo lương làm gì được béo". Cò Thật cười, cười ha hả phô hết hai hàm răng vàng quệch. Chợt Cò Thật ngừng bặt, mắt nhìn ra xa về phía trung tâm hành chính xã, anh nói: "Rứa là chú thua người ở quê đứt rồi còn chi?" và đưa tay chỉ về phía trước, anh đọc tên từng ngôi nhà hai, ba tầng san sát nhau: "Nhà sơn màu boócđô là của ông xã, làm hai nhiệm kỳ trước, vừa nghỉ hưu. Kế bên, nhà của trung tá Mẫn cựu binh, thằng ni khá vẫn không đổi màu, đi lên bằng nuôi lợn siêu nạc. Ngôi màu cà phê sữa là của bà kế toán. Buồn nỗi đã hơn bốn mươi vẫn chưa có ma mô rước. Để giải sầu ngày mô trong nhà bà cũng cao - rao - u - ki tới tận khuya mới vãn cuộc". Tôi suýt phì cười vì mấy từ Cò Thật nói karaokê thành caoraouki. Đúng là quê tôi giờ đã thành phố, ngày tôi đi bộ đội, nơi đây chỉ là xó núi hoang dại, dày đặc vết chân trâu, chân thú. Nhìn con đường làng đổ nhựa láng cóng, hai bên hàng quán xum xuê, biển hiệu màu mè xanh đỏ, tôi nói với Cò Thật: "Cứ như phố Kỳ Đồng ở ngoài thủ đô Hà Nội, nhưng các vị kiếm đâu ra nhiều tiền thế nhỉ?". Cò Thật lại cười, cười khùng khục, anh nói: "Kiếm à, tôi hỏi chú, sức dài vai rộng như anh em mình, tài năng cũng không thiếu, làm việc như tru cày mà vừa đủ nhai, uống chỉ dám uống thứ nước cất gạo quê, làm chi lên đời mau như rứa?". Tôi đưa tay chỉ và hỏi Cò Thật : "Cái sân tennít của xã à?". Cò Thật nhướn người theo, rồi anh nói: "Bên cạnh cái nhà ba tầng phải không? Của thằng Sỉn ngọng đó”. Tôi hơi sững người: "Sỉn ngọng?". Cò Thật gật đầu, nói tiếp: "Quên không nói với chú, hắn ngọng nhưng đầu nó không ngọng, chính hắn lại là người làm ăn đứng đắn nhất ở cái xã ni". Cò Thật chợt dừng, gọi bà chủ quán xin thêm một cốc nước uống xong lại say sưa kể: Ngày xưa hắn là tay sơn tràng có tiếng, mua gỗ từ vùng Bá Thước đóng bè xuôi sông Mã, xuống Hàm Rồng bán sỉ. Tháng hai lần, bán rẻ, thu tiền nhanh, sau này thấy làm ăn khó khăn hắn bỏ nghề về quê, nhưng đã lận lưng được một món tiền đáng kể. Năm chín mốt, hắn nắm bắt được thời vận "thông thoáng", tậu đất làm nhà, lúc đầu hắn lập trang trại nuôi lợn, được mấy năm thu cũng bạc triệu, rồi khi cả làng, cả xã làm theo thì hắn lại bỏ. Sỉn ngọng bỗng mất biến một thời gian, hóa ra hắn đi học nghề ngoài thành phố. Đùng một cái, hắn chi tiền ra xây sân tennít kinh doanh. Ngày thi công, ai đi qua nhìn cái công trình nền xi măng, xung quanh giăng lưới bê bốn mươi giống hệt một cái chuồng thú, bụm miệng cười nói với hắn "mi là thằng hâm, ở xó chợ quê bày trò thượng lưu làm cho chó hắn chơi à?". Nhưng giờ thì hắn đúng, Sỉn ngọng nói không rõ lời, nhưng thực ra hắn mỉa các vị "ngu lâu". Ngay cả tôi cũng ngu lâu chú nạ. Cò Thật tự thú, rồi anh nhận xét: "Cái thằng tật nguyền, nhưng biết cách móc túi mấy gã trưởng giả ở quê để làm giàu, mới là thượng sách chú nạ". Sỉn ngọng, đối với gia đình tôi thật ra không xa lạ gì. Ngày tôi chưa đi bộ đội, hai đứa chơi thân với nhau. Tôi biết, hắn bị bệnh bẩm sinh ngay từ khi mới lọt lòng, nói được, nhưng ngọng. Ngọng của hắn được bệnh viện kiểm tra kết luận, nguyên do là tại cái lưỡi ngắn, cơ thể phát triển bình thường, riêng độ ai quy (IQ) có chỉ số cao hơn cả người Do Thái. Nhờ cái ngọng, nên hắn tránh được cuộc chiến tranh. Sỉn ngọng cũng là người đàn ông duy nhất làng tôi ở độ tuổi thanh niên trai tráng sống ở quê, giữa một thế giới đàn bà, con gái khiến hắn luôn mặc cảm là người tủi hận. Tôi từng dạy Sỉn ngọng học chữ, vì hắn không thể đến trường như những bạn cùng lứa. Phải công nhận hắn là người sáng dạ, những bài toán tôi ra chỉ gợi một lần là hắn làm được ngay. Sỉn ngọng còn có biệt tài chơi cờ, cả làng Bông từ già tới trẻ không ai là đối thủ của hắn. Tóm lại, hắn chỉ mỗi một thua thiệt là ngọng. Bây giờ Sỉn ngọng đã là một ông chủ, với tôi chuyện đó như là sự đương nhiên, trời bù cho hắn.

*

* *

Anh tôi rít một hơi thuốc lào, rồi co chân lên ghế, đưa hai tay vòng ôm đầu gối, đôi mắt nhìn lơ đãng ra ngoài sân, miệng mũi phun đầy khói. Chị dâu ngồi trên giường, chốc chốc đánh mắt về phía anh tôi bối rối. Tôi đến bên bàn thờ rồi cắm ba thẻ hương vái mẹ, xin mẹ tha tội lớn vì nhiều năm xa quê không về thăm viếng. Tôi ngồi xuống bên cạnh Cò Thật. Chuyện về bức thư, đã được Cò Thật khéo léo dàn xếp trước khi tôi bước chân vào nhà, coi như sự nguy hiểm, giống quả bom đã được tháo chốt an toàn. Việc bây giờ là chờ đợi, chờ đợi sự phản ứng của anh tôi. Tôi đã nghĩ đúng, tuy nhiên giọng anh tôi vẫn còn gay gắt: "Chú là đại tá mà chú hèn rứa. Chú không xin nổi việc làm cho thằng cháu của chú à?". Thế là rõ nguyên nhân. Anh tôi nói tiếp: "Chú là người trí thức, nhưng chú ngu lắm. Chú làm quan, chú có lộc, lộc nhiều bất tận hưởng, răng chú không nôn ra một tí có phải được việc không?". Chị dâu tôi bây giờ mới chêm vào: "Cái xã ni chừ lên phố, lên đời, cũng là nhờ tốt lộc, chứ chú tưởng người ta cho không à. Nói cho chú biết, không có ông mất chân giò, bà thò chai rượu, còn khuya nhá, có rứa các ông các bà mới có nhà cao, cửa rộng, rủ nhau đi đánh tê ních, tê nót chứ". Cò Thật, không phải là người hứng chịu búa rìu của anh chị tôi bổ xuống, nhưng vẫn thấy rát mặt. Rồi Cò Thật lên tiếng: "Chú thím nói chi lạ rứa nạ, đi làm quan chứ có phải đi ăn cướp mô để lắm tiền, hèn nhưng mà vinh, lần ni chưa tìm được việc cho cháu, ta chờ cơ hội khác lo chi". Cò Thật nói có vẻ triết lý, nhưng cũng không nhằm nhò gì, lúc này mọi âm điệu du dương, trầm bổng, chỉ giống đem đàn gảy tai trâu mà thôi. Cò Thật vừa dứt lời, chị dâu tôi bồi tiếp: "Thì người ta ăn cướp nhiều, chứ con tôi chờ ông chú có mà chết già à". Biết chị hơi quá lời, anh tôi đuỗn cái cổ về phía chị, giọng anh đay đả: "Bà câm cho tôi nhờ, tôi không vả vào miệng hết chỗ nhai cơm nghe chưa". Cò Thật xen ngang như chữa cháy: "Thím cũng vì bức xúc mà nói rứa thôi, nhưng thây kệ, việc nhà mình mình lo". Cò Thật định nói gì thêm, chợt ngoài ngõ có tiếng chó sủa, rồi bất ngờ Sỉn ngọng xuất hiện. Hắn khác trước nhiều lắm, cao to, đường bệ, cái bụng chồm hổm nghênh ngang phía trước, cỡ như hắn lâu nay tôi cứ tưởng ngoài thành phố mới có. Hắn đẹp lồng lộng, kiểu võ sĩ Shumô Nhật Bản. Nhìn thấy tôi, hắn reo lên mừng rỡ, ngọng líu: "...ề úc ăng ông áo o ao iết?" (về lúc mô răng không báo cho tao biết). Rồi như hắn chợt nhận ra cái không khí trong nhà vẫn đang ngột ngạt, hắn nói tiếp: "ó uyện i ải ông ình in ỗi" (Có chuyện chi phải không, mình xin lỗi). Tôi mời Sỉn ngọng ngồi xuống ghế và nói: "Chỉ là chuyện hiểu nhầm". Hắn cười phá lên, cái bụng thúng nặng nề cũng rung lên bần bật cảm giác cái túi mỡ có nguy cơ sọa xuống bung ra đất. Rồi giọng hắn lục khục: "ói oi, ó ể úp ược i ông?" (Nói coi có thể giúp được chi không?). Cò Thật bỗng vỗ đùi cười ha hả: "Khỉ thật, răng mình lại không nghĩ ra nạ, giờ thì nhờ chú giúp cho một thằng. Ai đời, học hết mười hai, ba bốn năm vẫn chưa kiếm được việc làm. Lâu ni, hai đứa vô trong Nam, ông chú nhiều chữ nhưng ít tiền cũng chịu, cả nhà đang buồn đây chú nạ". Sỉn Ngọng lại cười, cười to hơn, chảy cả nước mắt, rồi hắn nói đại ý: "Chuyện vặt, nói mi đừng giận tao Ngọc nhá, người ở phố cứ tưởng người ở quê hèn, chỉ có ăn cứt mới sống, các vị nhầm to, phố mà đói thì ra phố làm gì. Nói cả nhà nghe đây, tôi sẽ nhận hai đứa con anh Tình vô làm doanh nghiệp, lương bảy trăm nghìn đồng tháng, cho một bữa cơm trưa, được không?"

Tôi bị choáng, choáng vì lạ và khó tin. Sự việc gia đình tôi đã trở nên rất trầm trọng. Tôi cũng chưa kịp lý giải được gì với anh tôi về chuyện lá thư, khiến mối quan hệ ruột thịt tưởng có nguy cơ đã đứt. Không ngờ, chỉ tình cờ gặp thằng Sỉn ngọng trong một lúc lại giải quyết nhanh đẹp đến thế. Nhìn vào đôi mắt anh chị tôi là đủ biết, ánh mắt bừng lên, lóng lánh. Tôi phải biết ơn Sỉn ngọng. Hắn đã giải thoát cho tôi, cứu tôi. Tuy vậy tôi vẫn giận. Giận cái gì đó vu vơ, xa lắc, giống như từ gốc rễ ngàn xưa vẫn bám vào thân phận đời người. Nhưng nghĩ lại, tôi thương anh, thương chị ở quê.

(Tạp chí Văn nghệ Quân đội)

Quỳnh

Tôi là sinh viên Đại học Thương nghiệp, vào trường năm 1984. Cổng trường tôi đối diện khu Văn công và trường Múa. Trong con mắt đám sinh viên thương nghiệp bọn tôi thời ấy, sinh viên trường Múa là loại sinh viên quí tộc, họ ăn diện và tất cả đều xinh trai, đẹp gái. Những buổi sáng bọn tôi ngồi ở mấy quán nước chè cổng trường nhìn sang cổng khu văn công, bên ấy các nàng sinh viên múa đi ăn khoai lang, sắn luộc, bánh cuốn không nhân, nhưng cũng đủ khiến bọn tôi ngưỡng mộ thèm thuồng, bởi vì thực đơn quà sáng của bọn tôi là hai chén nước chè và năm bi thuốc lào, mà thực đơn này cũng phải ký sổ. Thoạt đầu không biết, tôi đoán chắc họ toàn con nhà giàu. Hóa ra họ cũng chẳng giàu có gì, có điều sinh viên múa và xiếc tiêu chuẩn cao gấp ba lần sinh viên các trường khác. Hồi ấy hay mất điện, số ngày có điện có lẽ tương đương số ngày mất điện bây giờ. Thế là để tiết kiệm dầu, đám sinh viên thương nghiệp cứ tối đến kéo nhau sang trường Múa ùn ùn, đông như trẩy hội, vui lắm cơ. Anh nào có đối tượng cứ việc tìm hiểu, còn không thì tụ tập một đám dưới sân trường người ta, ghi-ta phập phèng, hát hò ông ổng, nên thơ đáo để. Có anh hát hò chán, động rồ cởi truồng quấn quần lên đầu trùm kín mặt, tồng ngồng chạy vòng quanh, vừa chạy vừa hét như ma làm. Có lẽ đây là cách thể hiện bản lĩnh đàn ông? Cũng may, vì mất điện nên quang cảnh dưới ánh trăng nó chỉ nhòa nhòa. Nhưng trong số thoát y không có tôi đâu nhé, bản lĩnh tôi không cao cường đến mức ấy. Trong lớp tôi chơi thân với hai người: Long, thằng này nhỏ con, thông minh và láu lỉnh, nên bọn tôi thường gọi là Long "già"; trong ba đứa chỉ có nó là con nhà buôn bán, nhà nó ở phố Hàng Đường, nhà mặt phố mở cửa hàng bán bánh kẹo, ô mai các loại, chè... Nói chung nó thuộc loại con nhà giàu. Còn thằng kia tên Quân, thường gọi là Quân "khỉ"; thằng này nhà Nam Định, đẹp trai, cao to nhưng rất vô duyên. Không hiểu tại sao nó có biệt hiệu là "khỉ". Ba đứa thân nhau, đi đâu cũng đi chung và tự nhận là "Ba thằng ngự lâm".

Bên trường Múa có một cô nàng tên Quỳnh. Cô ta cùng lứa với bọn tôi, đúng hơn là kém bọn tôi khoảng hai, ba tuổi. Quỳnh đẹp thuộc dạng hoa khôi của trường. Với bọn tôi tất cả học sinh trường múa đều là hoa hậu, thế mà Quỳnh lại là hoa khôi của đám hoa hậu đó. Khỏi cần tả, nói thế là các bạn đủ hình dung rồi. Chính vì thế bu quanh Quỳnh là cả đống các chàng (trong đó có ba thằng chúng tôi) không chỉ có quân thương nghiệp, mà cả các chàng bên kịch, bên xiếc, rồi cả mấy "bố nhà quê" bên sư phạm cũng lởn vởn. Cả đám cứ xểnh ra là lượn lờ ve vãn. Ve vãn bằng cách xách nước từ tầng một lên tầng bốn ký túc xá, cho các nàng rửa chân, đánh răng, rửa mặt. Thời đó, ký túc các trường không văn minh như bây giờ, có khi hai, ba trường chung nhau một bể nước. Để lấy lòng Quỳnh, các cậu xách luôn cho cả lớp Quỳnh, mà lớp Quỳnh có vắng vẻ gì đâu, hai mươi ba nàng. Nhờ Quỳnh, các bà nàng đâm ra thơm lây. Bọn tôi lượn lờ thường xuyên như thế nên cứ đụng mặt nhau chan chát, cho nên không tránh khỏi chuyện lườm nguýt gầm gừ. Nhưng "ba thằng ngự lâm" bọn tôi không ngán ngại bất cứ phần tử nào. Tôi và Quân "khỉ" thì cao to lực lưỡng, thêm nữa dạo đó mặt tôi mọc đầy sủi cảo nên trông rất gớm. Còn Long "già" tuy nó nhẹ cân, thấp bé thật, bù lại nó rất láu lỉnh và bản lĩnh, chính nó đầu têu trò cởi truồng hò hét. Nói thế không có nghĩa là bọn tôi tiếp cận Quỳnh bằng sức mạnh, mà rất tự nhiên, Quỳnh dành cho nhóm tôi tình cảm đặc biệt nhất. Quỳnh không bao giờ cho bọn tôi xách nước, Quỳnh bảo: Việc đó nhiều người làm rồi. Thỉnh thoảng bọn tôi tới chơi, gần như cùng lúc mấy "bố" bên đại học sư phạm cũng xuất hiện. Quỳnh mời tất cả ngồi chơi, nhưng trong khi mấy "bố" sư phạm đang hì hục thay nhau xách nước thì Quỳnh lôi ra một đĩa lạc luộc mời bọn tôi. Lạc có mùi hơi thiu thiu, nhưng về sau này tôi chả bao giờ có dịp ăn thứ quà nào ngon một cách đắm say như thế. Xách nước nhiều mà chả được Quỳnh quan tâm, cho nên các cu cậu sư phạm dần dần lảng hết.

Cuối cùng, còn lại chỉ ba chúng tôi hay sang chơi với Quỳnh. Thay vì bị mấy ông mãnh lậm lừ, bây giờ bọn tôi bị mấy bà nàng cùng lớp Quỳnh lườm nguýt. Chả là các bà nàng không còn người hầu xách nước mà. Nhiều khi tôi cũng xách xô đi, nhưng chỉ một, hai xô cho Quỳnh đủ dùng, định xách tiếp là Quỳnh lừ mắt (phụ nữ họ có cái lối ích kỷ đáng yêu thế). Trong ba chúng tôi, Long "già", vốn dĩ là đứa láu lỉnh, khéo léo, mỗi lần sang Quỳnh chơi, bao giờ nó cũng có quà, toàn sản phẩm ở cửa hàng nhà nó, khi thì bọc ô mai gừng, lúc lại hộp bánh kem xốp (thứ này thời đó chỉ nhà nào khá giả mới dám dùng), của đáng tội nó làm bọn tôi mát mặt. Còn Quân "khỉ" thì chỉ hềnh hệch, vô duyên, nói chuyện có mặt cả mấy đứa mà chỉ rình nắm chân, nắm tay. Tôi nhìn mà sôi máu. Quỳnh bao giờ cũng rất tế nhị, khéo léo khiến cho thằng "khỉ" không làm trò được, mà bản thân nó cũng không bị "fô". Nói chung hai đứa chúng nó có lợi thế hơn tôi. Tôi vốn ít nói, luôn cho mình là thô kệch nên khi cả bốn đứa ngồi chơi với nhau, tôi thường lặng lẽ ngồi im, ngắm Quỳnh, còn kệ hai thằng kia bô lô ba la. Thỉnh thoảng cặp mắt to, đen láy của Quỳnh chợt nhìn thẳng vào mắt tôi, hai ánh mắt giao nhau một lát, và thường là tôi lúng túng quay đi trước. Những lúc đó, trong tôi cảm xúc rất rạo rực, bồi hồi. Tôi không hiểu rõ lắm ý nghĩa gì trong đôi mắt của Quỳnh. Nhưng tôi cũng lờ mờ linh cảm một điều gì đó.

Vào một buổi sáng, trống tiết, tôi lò mò sang trường Múa. Không hiểu nghĩ thế nào tôi lại đi một mình. Buổi sáng, bên trường múa là giờ tập Ballet. Khu nhà tập, âm nhạc vang lên thánh thót xen lẫn tiếng quát tháo và đếm nhịp của các giáo viên. Nhiều phòng tập lắm, không biết Quỳnh tập ở phòng nào, tôi cứ xông bừa. ở phòng đầu tiên là một lớp nam sinh, các ông con trai cơ bắp cuồn cuộn, phía dưới mặc quần tập, loại quần gì đó, bó chít. Tôi sang phòng kế bên, vừa tới cửa phòng, thấy Quỳnh đang làm một động tác xoay và di động ra sát cửa. Vô tình tôi và Quỳnh, mặt đối mặt, sát gần nhau. Quỳnh mặc đồ tập bó sát, cổ áo khoét sâu, khuôn ngực đầy đặn thở phập phồng, mồ hôi rịn trên trán, cặp mắt đen láy mở to nhìn tôi, vừa ngạc nhiên vừa thích thú. Tôi sững người mấy giây, mồm ú ớ rồi quay đầu ù té chạy. Hồi đó tôi đi dép cao su, cứ chạy nhanh là tuột quai. Thế là người đi dép ở lại, cứ thế chân đất tôi dông tuốt về ký túc xá. Cả tuần liền tôi ngơ ngẩn như mất hồn. Cảm giác bồi hồi rạo rực, lại có phần xấu hổ. Mấy lần, hai thằng kia rủ sang Quỳnh chơi nhưng tôi đều từ chối. Phải đến hơn tuần sau, tôi mới theo chúng nó sang thăm Quỳnh. Hôm đó Quỳnh đưa mắt nhìn tôi nhiều hơn mọi khi, tôi lúng túng và càng câm như hến, để mặc hai thằng kia tha hồ nói phét. Lúc ra về, khi cả ba thằng đã ra khỏi cửa, Quỳnh gọi riêng tôi lại và đưa tôi một túi xách nilon, Quỳnh mỉm cười nhìn tôi tinh nghịch, mắt long lanh. Không biết Quỳnh đưa cái gì, tôi cứ cầm như một quán tính, lí nhí chào Quỳnh rồi vội vàng đuổi theo hai thằng kia. Vừa nhìn thấy tôi xách cái túi, Quân "khỉ" giằng lấy, mở túi và cười hô hố. Tôi vội giật lại, hóa ra là đôi dép cao su của tôi, Quỳnh đã mang nó ra chợ (thời đó các chợ luôn có người hành nghề rút dép cao su và hàn dép nhựa) thuê rút lại; Quỳnh còn cẩn thận cho đóng đinh hai bên đế, để khó tuột quai hơn. Quân "khỉ" cười hô hố trêu tôi: "Nhất mày rồi nhá". Còn thằng Long "già" lặng im, không nói gì.

Tôi yêu Quỳnh, không nghi ngờ gì nữa. Và Quỳnh cũng yêu tôi? Qua ánh mắt Quỳnh, tôi cũng lờ mờ nhận thấy thế. Nhưng còn điều này cũng quan trọng, tôi ngờ rằng cả hai thằng bạn thân cũng yêu Quỳnh, tất nhiên ở các mức độ khác nhau. Thằng Quân, cái thằng vô duyên hềnh hệch này có thể mới chỉ là "rất thích" thôi, chưa thể coi là tình yêu. Còn Long, tôi nghĩ chắc chắn đã yêu, tôi để ý thấy nó mấy lần lén sang trường Múa một mình, ôm theo bọc gì to lắm.

Bọn tôi ra trường cùng năm với Quỳnh. Quỳnh nhận công tác ở nhà hát Giao hưởng. Còn ba đứa tôi, Quân "khỉ" tốt nghiệp hạng trung bình, được phân về Sở Thủy sản của một tỉnh đồng bằng sông Cửu Long (hồi đó khi ra trường được phân công công tác, và phần lớn đều tuân theo sự điều động của tổ chức). Long "già" nhận bằng đỏ, tốt nghiệp loại giỏi, nhận công việc ở Sở Thương nghiệp Hà Nội. Không hiểu gia đình nó có chạy chọt gì không, chứ sinh viên mới tốt nghiệp ít có cơ hội làm việc tại Hà Nội. Nhưng tôi nghĩ, với học lực của nó được làm việc ở những nơi tốt đẹp thì cũng xứng đáng. Còn tôi, cũng tấm bằng xanh như của Quân "khỉ", nhưng khá hơn nó một chút. Tôi tốt nghiệp loại khá, và nhận công tác ở một tỉnh miền núi phía Bắc.

Thời kỳ sinh viên ngắn ngủi kết thúc, bọn tôi chính thức bước chân vào cuộc sống. Hôm chia tay, bốn đứa làm một bữa nhè nhẹ bên hồ Tây. Cả bốn đứa đều vui, buồn lẫn lộn. Lúc cười hô hố nói những câu vô nghĩa, lúc chợt tất cả cùng chìm đắm suy tư. Quỳnh nhìn tôi nhiều hơn, cặp mắt có vẻ buồn, vừa trách móc vừa chờ đợi. Tôi cũng hiểu được tâm trạng của Quỳnh, nhưng khốn nạn, không hiểu ma xui quỉ khiến thế nào tôi vẫn câm tắc như hến. Hai hôm sau tôi khoác ba lô đi lên phía bắc.

Tôi tới tỉnh L. vào một buổi chiều cuối thu. Thời tiết ở đây khác hẳn Hà Nội, mới hơn bốn giờ chiều mà như đã tối. Tìm được tới trụ sở cơ quan mất hơn nửa tiếng. Sau khi xem xong giấy giới thiệu của tôi, ông thường trực bảo: Mọi người về hết rồi, ngày mai tám, chín giờ sáng cơ quan mới bắt đầu có người. Rồi ông ta hỏi tôi có người nhà ở đây không, tôi bảo không, ông ta dẫn tôi lại một căn phòng, mở khóa: Đây là nhà khách cơ quan, chú nghỉ tạm qua đêm. Tôi cảm ơn rồi vào phòng. Căn phòng rộng chừng 15 mét vuông, mái ngói hở ngoác, dưới sàn đầy cứt chuột. Trong kê một chiếc giường cá nhân, chỉ có giát, không có chiếu. Tôi vứt chiếc ba lô lên đầu giường, để nguyên quần áo rồi nằm vật ra. Từ bé cho tới khi vào đại học, tôi chưa biết đến cảm giác cô đơn, nằm trên giường tôi nghĩ: hóa ra cô đơn nó thế này. Tôi chợt nhớ đến Quỳnh, nhớ cồn cào. Lạ thế, mới chia tay chưa đầy ba hôm, mà sao nhớ quá. Tôi thấy ân hận, trước khi chia tay đã không nói gì với Quỳnh. Bây giờ nếu Quỳnh ở đây - tôi nghĩ - tôi sẽ không ngần ngại gì nữa, tôi sẽ thổ lộ tình yêu với Quỳnh bằng những từ ngữ lâm ly nhất.

Tôi tỉnh dậy vào tám giờ sáng. Tám giờ mà trời vẫn không sáng sủa lắm, cơ quan lác đác đã có người. Tôi nhanh nhẹn làm vệ sinh cá nhân, xốc lại quần áo, nhét tờ giấy giới thiệu, lệnh điều động công tác vào túi áo ngực rồi đi về phía căn phòng trên cửa có tấm biển Phòng Tổ chức gõ cửa. Bên trong có tiếng rít thuốc lào, lặng im một lát rồi một giọng nhừa nhựa cất lên: "Vào đi!" Tôi đẩy cửa bước vào. Một người đàn ông khó đoán tuổi ngồi sau bàn làm việc. Tôi chào ông ta. Tay ông ta móc vào nách, vừa gãi sồn sột vừa hất hàm hỏi: "Có chuyện gì?". Tôi đặt lên bàn mấy thứ giấy tờ rồi giới thiệu tự vắn tắt. Ông xem giấy rồi gật gù: "Trường hợp này... biết rồi... xuống nàm dưới huyện S. Sang phòng hành chính nấy công văn, mang sang đây tôi ký. Chiều có xe xuống huyện, đi nhờ xuống, nhận việc nàm nuôn".

Tôi sống và làm việc ở cái huyện khỉ ho cò gáy ấy được một tuần. Sinh hoạt, cảnh vật nói chung là tẻ nhạt. Công việc của tôi, về chuyên môn có lẽ chỉ cần đào tạo sáu tháng là đủ, thế mà tôi học những năm năm. Thời gian rỗi nên tôi có điều kiện viết thư nhiều cho Quỳnh, cứ một tuần tôi gửi một lá. Trong thư tôi bảo công việc ở đây thú vị lắm; cảnh vật giống miền núi nước Pháp. Và chỉ có thế, không gì thêm. Tôi cũng gửi cho Long một lá. Còn Quân, tôi không biết địa chỉ. Tôi gửi rất đều đặn, nhưng chẳng bao giờ nhận được hồi âm, bạn bè quên tôi rồi hay sao. Và Quỳnh, sao Quỳnh không trả lời tôi?

Thoắt cái đã gần hết một năm, chính xác là tám tháng. Một hôm chị văn thư bảo tôi: "Cậu Hùng có thư, trong phòng hành chính ấy". Tôi vừa rảo bước về phía phòng hành chính vừa hỏi: "Thư ở đâu gửi thế chị?". "Tôi không thấy ghi, nhưng dấu bưu điện Hà Nội". Chị văn thư trả lời. Tôi vồ lấy ấp lá thư vào ngực rồi lao vút về phòng riêng, đóng cửa lại rồi hồi hộp bóc thư. Trong phong bì thư là một phong bì nhỏ hơn, màu hồng. Tôi hấp tấp mở cái phong bì hồng, bên trong là thiếp báo tin và thiếp mời dự tiệc cưới. Đám cưới Long "già" và cô dâu là Quỳnh. Tôi đổ sụp xuống giường...

Hai năm tiếp theo trôi qua tẻ nhạt, hôm qua giống hôm nay, hôm nay chắc chắn sẽ giống ngày mai. Tôi từng nghe đâu đó một câu rất sến rằng: "Thời gian là người khán hộ rất giỏi chữa những vết thương lòng". Tôi không thấy đúng, đã hai năm rồi mà người khán hộ chết tiệt kia có chữa chạy được gì cho tôi đâu. Khốn nạn, vết thương của tôi đang ung thối lên đây.

Một hôm mẹ tôi gọi điện lên, bà báo rằng ở nhà đã nhờ người trên sở, việc xong rồi, tôi sẽ được chuyển về Hà Nội, quyết định sẽ tới trong nay mai. Đúng một tháng sau, cái quyết định đó nằm trên bàn làm việc của cái ông hay gãi nách khi tiếp khách. Ông ta cho gọi tôi lên thông báo tin vui, rồi ông bắt tay chúc mừng tôi, tay kia vẫn móc nách, ông bảo: "Chúc mừng cậu, mất ba năm hả? Thế nà may nắm đấy, có anh cả chục năm cơ". Tôi lạnh lùng: "Cháu trả lại quyết định, cháu tình nguyện xin ở lại phục vụ ít năm nữa". Ông ta trợn tròn mắt, lát sau đã lấy lại bình tĩnh ông bảo: "Cậu đùa hay nàm thật?" Tôi bảo: "Cháu chưa bao giờ nghiêm túc như lúc này, thôi chào chú". Tôi quay ra. Vừa hay có xe về huyện, tôi nhảy lên đi nhờ.

Vì việc này mà mẹ tôi gọi điện lên chửi bới khóc lóc mấy lần, bà còn đe từ tôi. Tôi không động lòng lắm, tôi lạ gì cái kiểu khóc lóc từ con của các bà mẹ. Thời gian tôi "Tình nguyện phục vụ" đã được gần năm năm. Tôi cũng chẳng thèm để ý đến thời gian, hình như tôi lì lợm ra khá nhiều. Lúc này đất nước đã đổi thay, kinh tế thị trường khiến cái loại cơ quan như cơ quan tôi không có lý do tồn tại, dù muốn "tình nguyện" nữa cũng không được. Ngày mai tôi sẽ về Hà Nội công tác ở một cơ quan mới, hy vọng cơ quan mới này sẽ sử dụng hết kiến thức năm năm đại học của tôi.

Tôi về Hà Nội được ba tháng. Gặp lại Quỳnh làm gì? Cô ta đã yên phận rồi! Lý trí khuyên bảo tôi như vậy. Nhưng tôi vẫn nhớ Quỳnh lắm, vẫn còn yêu nữa là khác. Có một buổi sáng, cơ quan ít việc và hình như lý trí của tôi nó đang ngủ, tôi tìm đến nhà hát giao hưởng. Ngồi ở một quán nước chè chờ đợi Quỳnh. Tôi đưa mắt nhìn sang khu trường Múa, nhớ về kỷ niệm thời sinh viên. Đang mơ màng chợt có tiếng gọi:

- Anh Hùng!

Tôi giật mình nhìn lên, trước mặt tôi là Thoa, một cô bé học cùng lớp và chơi khá thân với Quỳnh. Tôi bảo:

- Thoa vào uống nước.

Vẫn ngồi nguyên trên xe, Thoa bảo:

- Sang quán cà phê bên đường ta nói chuyện, thoải mái hơn.

Tôi trả tiền nước chè rồi dắt xe đi theo Thoa.

- Quỳnh yêu anh lắm! Hồi anh mới đi nó khóc suốt vì nhớ anh. Anh tệ lắm, nó chỉ mong anh nói một lời, vậy mà... - Thoa sổ ra một tràng.

- Yêu tôi? ... Rồi lấy thằng Long... đấy là tình yêu kiểu nghệ sĩ hả?

- Anh đừng nói thế, tội nghiệp nó. Lý do gì nó lấy Long em không được biết. Quỳnh nó vốn kín tiếng lắm. Nhưng em khẳng định là nó chỉ yêu có mình anh.

- Thế giờ vợ chồng Quỳnh thế nào? - Tôi hỏi.

- Quỳnh nghỉ nhà hát rồi. Sau khi có đứa đầu lòng, Quỳnh nghỉ đẻ sáu tháng, định đi làm tiếp thì Long không đồng ý, nó bắt Quỳnh nghỉ luôn từ đấy, coi như bỏ nghề. Khổ cái Quỳnh yêu nghề lắm cơ.

- Sao cái thằng chó chết ấy lại quân phiệt thế? - Tôi buột miệng:

- Nó đi tù rồi anh ạ.

- Sao? Sao lại đi tù? Vì tội gì? Đi bao lâu? Đi lâu chưa? - Tôi hỏi dồn.

- Tham ô tham iếc gì đó, em cũng không biết nó phải đi bao lâu - Thoa thở dài - Cái Quỳnh số khổ, đúng là hồng nhan bạc mệnh.

Hai hôm sau tôi tới nhà Quỳnh. Nhà Quỳnh là một căn hộ chung cư xây cách đây 30 năm, loại nhà chuồng chim. Chồng đi tù vì tội tham ô sao lại ở nhà như thế này, tôi nghĩ thầm.

Quỳnh ra mở cửa. Vẫn đôi mắt to, đen láy ngày xưa, nhưng có phần kém sáng hơn. Khuôn mặt hốc hác, xanh xao. Quỳnh run rẩy, tựa lưng vào cánh cửa nhìn tôi trân trối, đôi môi mím chặt. Hai đứa im lặng một lúc. Tôi bảo: "Quỳnh không định mời tôi vào nhà à?" Quỳnh không nói gì mà chỉ đi giật lùi vào trong. Tôi đóng cửa rồi bước theo. Vào đến phòng khách, tôi đặt túi trái cây vừa mua trên đường đi lên bàn, rồi tự động kéo ghế ngồi. Quỳnh vẫn đứng nhìn. Tôi bảo: "Sao Quỳnh không ngồi? Định đứng mãi à?". Quỳnh lúng túng ngồi xuống. Im lặng một lúc tôi lại hỏi:

- Con Quỳnh đâu? Cháu trai hay gái?

- Cả hai đứa đi học rồi, thằng anh và con bé em.

Thì ra Quỳnh đã hai đứa, mà cũng tám năm rồi còn gì. Tôi lặng lẽ quan sát quanh nhà Quỳnh, một căn hộ đặc trưng của thành phần dân nghèo thành thị. Tôi hỏi:

- Chuyện thằng Long thế nào?

Quỳnh nhìn tôi dò xét, như muốn hiểu rõ hơn câu hỏi của tôi. Tôi hỏi tiếp:

- Người ta bắt nó vì cái gì? án bao lâu?

- Tham ô, án 24 tháng, đi gần năm rồi.

- Quỳnh có hay đi thăm Long không?

- Cũng ít thôi, chừng hai tháng một lần. Hai đứa nhỏ đi học, em thì thất nghiệp. Đi nhiều sao được, tốn kém lắm. Mang tiếng tham ô, tham nhũng... nhưng Long mang đi đâu hết, mẹ con em có hưởng gì đâu - Quỳnh nói, mắt rơm rớm.

- Khi nào Quỳnh xuống thăm nó, cho tôi đi cùng. Tôi muốn thăm bạn cũ.

- Tuần sau anh ạ! Có điều em chưa biết sắp xếp vào ngày nào.

Sợ ngồi lâu bất tiện, tôi cáo từ ra về. Quỳnh tiễn tôi bằng ánh mắt gần giống buổi chia tay cách đây tám năm, buồn và trách móc, chỉ không có chờ đợi.

Chiều thứ tư Quỳnh gọi cho tôi, Quỳnh bảo xuống trại giam V. bằng xe ôm và sẽ đợi tôi ở cổng.

Sáng sớm hôm sau tôi qua nhà Quỳnh. Quỳnh đã chuẩn bị xong, một túi to đồ ăn thức uống.

Tôi và Quỳnh vào ngồi chờ trong phòng thăm gặp của trại. Chừng nửa tiếng thì Long xuất hiện. Dạo này Long to béo phì nộn, chắc hợp cơm tù. Long nhận ra tôi ngay, một thoáng bất ngờ pha lẫn một chút nghi ngờ sợ sệt, nó nhìn tôi rồi đưa mắt nhìn Quỳnh. Rồi há ngoác mồm nhe hàm răng toàn bựa nhăn nhở, cầm tay tôi lắc mạnh. Quỳnh bày ra bàn bọc xôi và cái đùi gà, hai hộp sữa, loại hộp cắm ống hút. Long nhồm nhoàm nhai ngấu nghiến, vừa ăn vừa hỏi tôi những câu đại loại như: Ông về bao giờ? Làm ở đâu? Vợ con thế nào?... Hỏi tới đâu tôi trả lời tới đó. Làm xong đống thực phẩm, nó quay sang hỏi Quỳnh: "Thuốc lá, thuốc lào đâu? Mang "thầy thợ" bao nhiêu?". Quỳnh dúi cho nó một bọc, cỡ khoảng 10 gói thuốc lào loại nhỏ, và ba bao thuốc lá Vinataba. Rất nhanh, nó tống hết số thuốc lào thuốc lá vào quần trong.

Quỳnh bảo Long: "Tôi gửi lưu ký cho ông hai trăm". Nói rồi đưa Long túi quà, và dúi vào tay nó ba cái giấy một trăm. Long rất nhanh vo viên ba tờ tiền cho tọt vào mồm...

Trên đường về tôi hỏi Quỳnh: "Tiền lưu ký là gì và Quỳnh đưa ba trăm cho nó là tiền gì? Sao nó lại nhét vào mồm?" Quỳnh giải thích: "Lưu ký là tiền gửi vào cantin của trại. Long sẽ tiêu số tiền đó bằng một phiếu của trại, gọi là phiếu lưu ký. Còn số tiền ba trăm kia, Long mang vào buồng để thầy thợ và trà thuốc. Long nhét miệng là nuốt lưng chừng, vào tới buồng giam sẽ oẹ ra, nếu không làm thế bọn đầu gấu ở trong phòng lột ngay". Tôi cười bảo: "Quỳnh giỏi thật đấy". Quỳnh cười nhạt: "Có người nhà đi tù thì ai cũng sẽ biết ngay thôi".

Về tới nhà Quỳnh mới mười giờ sáng, Quỳnh pha ấm trà mời tôi. Quỳnh bảo: Cám ơn anh đã cho đi nhờ xe, mọi khi em đi xe ôm cả đi lẫn về hết năm chục. Tôi hỏi Quỳnh:

- Mỗi lần đi thăm thế này tốm kém lắm hả?

Quỳnh bảo:

- Khoảng bảy, tám trăm.

Tôi lại hỏi:

- Ba mẹ con sống thế nào?

- Hồi Long mới bị bắt nhà còn hai cái xe máy, em bán tiêu dần. Dè sẻn cũng đủ, chủ yếu là tiền ăn học hai đứa nhỏ và tiền tiếp tế cho Long. Còn em không có nhu cầu gì.

Ngồi thêm một lát tôi xin phép ra về, Quỳnh đi theo sau tiễn tôi. Ra gần tới cửa tôi quay lại hỏi: "Em định gắn bó cả cuộc đời với thằng đó sao?". Quỳnh mở to mắt ngơ ngác nhìn tôi, ánh mắt đã hớp hồn tôi kể từ khi mới gặp, và theo đuổi tôi tám năm nay. Không đợi Quỳnh trả lời, bất chợt tôi ôm choàng lấy Quỳnh hôn ngấu nghiến. Môi tôi gắn chặt vào môi Quỳnh say đắm. Quỳnh cũng đáp lại nụ hôn, nhưng gần như ngay lập tức Quỳnh đẩy tôi ra: "Thôi, anh về đi, tất cả đã muộn rồi". Quỳnh đẩy tôi ra ngoài, đóng cửa.

Tôi thẫn thờ dắt xe ra về. Tôi không hiểu mình đang làm gì.

Tôi lại đến nhà Quỳnh. Quỳnh tiếp tôi vẫn ở phòng khách, hai đứa trẻ học bài ở phòng trong. Sau một hồi im lặng, tôi bảo Quỳnh:

- Anh xin lỗi vì chuyện hôm nọ, nhưng anh muốn hỏi em. Em bảo muộn rồi nghĩa là sao?

- Nghĩa là đã muộn.

- Anh nghĩ rằng, muộn còn hơn không có gì.

- Trong trường hợp này, không có gì sẽ tốt hơn.

Thấy tôi im lặng, Quỳnh nói tiếp:

- Anh nhìn bọn trẻ con không? Với chúng một người cha tồi vẫn hơn người dượng bình thường.

Có lẽ Quỳnh nói đúng, tôi quá tầm thường. Có thể nếu tôi là cha dượng lũ trẻ, tôi sẽ là ông bố dượng dưới mức bình thường?

Tôi được lệnh đi công tác biệt phái Sài Gòn một năm. Trước hôm đi, tới gặp Quỳnh, tôi bảo sẽ gọi điện thường xuyên cho Quỳnh. Tôi hỏi Quỳnh:

- Anh có thể giúp gì cho em với tư cách một người bạn cũ?

- Hiện tại, em không có nhu cầu gì, em chưa cần bất cứ sự giúp đỡ nào. Rất cám ơn anh.

- Em lạnh lùng quá! Thôi, anh về, mai anh đi và sẽ thường xuyên gọi cho em.

- Chúc anh đi may mắn.

Lần thứ hai tôi thấy mắt Quỳnh rơm rớm.

Tôi vào Sài Gòn được một tuần. Cái thành phố đến lạ, cuối năm rồi mà cứ nắng chang chang.

Một buổi tối, tôi đang nằm khểnh trên giường thì cô tiếp tân nhà khách gọi điện lên, bảo tôi có bạn đang chờ. Quái! Tôi có quen ai ở thành phố này đâu. Vừa mặc quần áo tôi vừa ngẫm nghĩ. Xuống tới tiền sảnh, một người đàn ông, đen như củ súng, cao bằng cỡ tôi nhưng to hơn nhiều, khỏe mạnh, chắc nịch, đang ngồi trên salông. Thấy tôi anh ta đứng bật dậy, nhảy bổ tới ôm choàng lấy tôi. Một thoáng ngỡ ngàng, rồi tôi hét lên:

- Quân "khỉ".

- Hùng "lì".

Hai đứa tôi ôm nhau cười như ma làm.

Chúng tôi tới một khu phố toàn quán nhậu đồ hải sản. Dắt tôi vào một quán khá lớn Quân bảo, vợ Quân mở cái quán này. Tôi thấy biển đề tên quán là "Ba lính ngự lâm". Quân kể, chuyển từ Kiên Giang về Sài Gòn năm năm nay rồi, bây giờ Quân là giám đốc một công ty chế biến xuất khẩu hải sản. Quân giới thiệu vợ với tôi. Vợ Quân khá xinh, nhưng hơi lùn, dân Kiên Giang, hai đứa lấy nhau tám năm nay và đã có bốn đứa con. Thế là trong thời gian tôi bất đắc chí trên cái huyện miền núi heo hút, thì thằng "khỉ" này nó làm khối việc ra trò.

Rượu ngà ngà, Quân bảo tôi: "Chục năm nay tao vẫn theo dõi sát bước chân của chúng mày. Quỳnh khổ như hôm nay tội thằng Long "già" bốn phần, tội mày sáu phần".

Tôi im lặng tỏ ý không hiểu. Quân nói tiếp: "Quỳnh rất yêu mày, mày cứ bơ bơ giả điếc, thậm chí xách ba lô lên miền núi, không thèm nói với con nhà người ta câu nào, không thèm hẹn ước gì. Mẹ kiếp! Thằng Long nó khốn nạn mất dạy thật, nhưng chính mày tạo điều kiện cho nó. Khi người ta mất cắp, phần lớn là do hớ hênh".

Cái thằng ngày xưa vô duyên, bây giờ ăn nói ví von gớm. Quân còn lảm nhảm rất nhiều, nhưng trong đó có một chuyện mà khi nghe xong tôi chết lặng người. Quân kể, khi tôi lên miền núi được ba tháng, Long tổ chức tiệc sinh nhật, nó mời Quỳnh, tất nhiên Quỳnh vui vẻ nhận lời. Bộ tứ ở lại Hà Nội chỉ còn hai, chả vui vẻ thì sao? Nhưng hôm đó thằng Long rắp tâm hại Quỳnh. Nó cho thuốc ngủ vào rượu sampanh và cho Quỳnh uống. Long chiếm đoạt Quỳnh xong, chờ Quỳnh tỉnh, nó vừa van xin, vừa đe dọa.

Đầu tôi muốn vỡ tung, tôi nốc liền hai ly Remy... Quân lè nhè kể tiếp: "Cách đây ba năm, ra Hà Nội công tác, tao có tới thăm Quỳnh. Thấy mấy mẹ con cô ấy sống có vẻ đạm bạc, trong khi thằng Long tiêu tiền như nước. Nó nghiện bia ôm mày ạ, tao biết điều này vì mấy lần đi với tao, lần nào nó cũng chỉ đòi vào quán bia ôm. Trong một bữa nhậu, lúc sương sương rồi, tao bảo nó: Long này, mày liệu đối xử với Quỳnh cho tử tế. Quỳnh là vợ mày nhưng cũng là bạn của tao và thằng Hùng. Mày biết nó trả lời thế nào không? Nó bảo: Đàn bà khi lấy chồng rồi thì chỉ làm cái máy đẻ thôi... Tao thoi một phát vào giữa mõm nó và bỏ về. Từ lúc đó tao biết rằng hai thằng bạn thân thiết thời sinh viên, nay chỉ còn một.

Tôi lại ra Hà Nội. Bận công việc nên nửa tháng sau mới tới thăm Quỳnh. Mở cửa cho tôi là Long, nó đã thụ án xong, bây giờ thất nghiệp ngồi nhà. Biết thế nhưng tôi vẫn cảm thấy hơi bất ngờ. Tôi hất hàm hỏi:

- Về lâu chưa? Quỳnh đâu?

Long nhìn tôi, ánh mắt tức tối pha lẫn sợ hãi:

- Quỳnh đi chợ. Tao mới về hai tháng.

Long đứng giữ cánh cửa, không mời tôi vào nhà. Tôi gạt nó ra và tự động bước vào, đặt gói quà của tôi và của Quân lên bàn, rồi tự pha trà. Long cứ trố mắt nhìn tôi.

Quỳnh về. Thấy tôi, Quỳnh không có vẻ ngạc nhiên, xách túi đồ xuống bếp. Lúc quay lên Quỳnh bảo Long: "Sao anh không ra ngồi tiếp nước anh Hùng?". Tôi bảo: "Không cần đâu! Quỳnh ngồi đây với tôi một lát rồi tôi có việc phải đi ngay". Quỳnh ngồi xuống, rót nước cho tôi: "Anh Hùng ra lâu chưa?". "Nửa tháng rồi". Vừa nói, tôi vừa đưa thùng quà của Quân và gói quà của tôi.

Tôi về, Quỳnh tiễn tôi ra đến cửa tôi bảo: "Anh muốn gặp em, khi nào em cảm thấy được, gọi điện cho anh".

Ra khỏi nhà Quỳnh chừng hai chục mét, một ý nghĩ lóe lên trong đầu khiến tôi rùng mình. Thái độ vừa rồi của tôi, rất có thể khiến cho Long tức giận. Tôi sợ rằng nó sẽ trút giận lên Quỳnh. Tôi bèn vòng xe trở lại. Ra mở cửa cho tôi vẫn là Long. Thấy tôi, nó tỏ ý ngạc nhiên và khó chịu, hất hàm hỏi: "Ông muốn gì?" Tôi bảo: "Mày liệu cư xử sao cho phải với Quỳnh. Quỳnh là vợ mày, nhưng còn là bạn rất thân của tao. Đừng để chuyện không hay lọt tới tai tao. Tao hứa sẽ đối xử với mày cẩn thận hơn thằng Quân đối xử với mày".

Bẵng đi khoảng ba tuần sau, Quỳnh gọi điện cho tôi, chúng tôi hẹn nhau ở một quán cà phê bên bờ hồ Tây. Vừa gặp nhau, tôi lo lắng hỏi ngay:

- Từ hôm anh tới, Long đối xử với em thế nào?

- Bình thường! Sao hả anh?

Tôi thở phào. Chúng tôi ngồi lặng im đến gần nửa tiếng. Cuối cùng tôi lên tiếng, một câu rất vô duyên:

- Nơi đây, cách đây chín năm... Quỳnh nhớ không?... Giá như...

- Phải...! Giá như...

Rồi Quỳnh cười, một nụ cười rất tươi. Lâu lắm rồi tôi mới thấy Quỳnh cười như thế. Chợt trở nên trang nghiêm, Quỳnh hỏi tôi:

- Sao anh không lấy vợ đi, ba mấy rồi còn gì?

Tôi cười:

- Lấy ai? Ai lấy? Sắp tới Quỳnh định thế nào?

Quỳnh buồn bã:

- Em đã không định được đời em từ lâu rồi, suy cho cùng có mấy ai định đoạt được đời mình đâu?

- Em còn thương hại Long?

- Em chỉ thương hai đứa nhỏ. Còn Long ư? - Quỳnh nhếch mép.

- Vậy chúng ta lại đến với nhau. Anh hứa sẽ là dượng tốt của bọn trẻ.

Quỳnh lấy ngón tay đặt lên môi tôi:

- Đừng bốc đồng chàng trai, em không muốn chàng khổ.

Quỳnh ra về. Tôi cố nài Quỳnh ở thêm với tôi một lát, Quỳnh bảo: "Chúng ta đã mất nhiều thời gian cho nhau mà không có kết quả gì. Vậy thêm một lát để làm gì hả anh? Em nghĩ từ nay chúng ta đừng gặp nhau nữa".

Tôi nhìn theo hút bóng Quỳnh.

(Tạp chí Văn nghệ Quân đội)

Ngày mới bắt đầu

Chị vén màn khẽ khàng mở cửa bước ra lan can tầng hai.

Đêm mênh mông, hoang vắng. Thời tiết thật lạ lùng! Ban ngày trời nắng nóng như rang, nhưng đêm về gió cứ thổi lồng lộng. Gió lem lém trườn qua cửa sổ, tốc tác cả màn. Trăng giữa tháng mọc chêng chếch về phía chung cư chín tầng bên kia phố. Đã mấy đêm rồi chị vẫn không sao ngủ được. Có một mùi thơm lạ thoảng đến lại thoảng đi. Bên kia sân thượng nhà hàng xóm có một bình hoa đang ăn sương. Hình như bình hoa bị gió lay làm đổ, lênh láng nước tràn óng ánh cả mặt trần. Bên này, giò lan quý của một người bạn rất thân tặng cho vợ chồng chị nhân dịp tết âm lịch cũng đang toả hương ngan ngát. Mọi đêm nhìn qua cửa sổ thấy những chiếc lá loang loáng bạc, dày cồm cộp mà đêm nay sương đã thấm ướt từng chiếc lá xanh sẫm lại, chị đưa tay ra mâm mê, sờ nắn từng cánh hoa. Chiều mai, chị sẽ xin anh mang nó theo về căn phòng tập thể, chị sẽ treo cạnh nơi tiếp giáp giữa khe cửa sổ với cái thùng phuy đựng nước bên lối đi xuống ngăn bếp nhỏ, để thỉnh thoảng thằng cu Tý còn ngắm. Khỉ thật bao nhiêu đồ đạc chả tiếc lại luyến tiếc cái giò phong lan...

Ngày mai - ngày mai của chị không phải từ nửa đêm trở đi - ngày mai của chị sẽ bắt đầu từ rạng sáng. Anh chị ra toà. Ra toà tức là mọi thứ sẽ chia đôi, chỉ có thằng cu Tý là không thể chia đôi được. Giá nó là đứa trẻ bình thường. Ngày mai chị sẽ mang con về căn phòng tập thể. Căn phòng ấy ngày xưa họ đã có những tháng ngày êm ả, bình lặng. Nếu con chị là đứa trẻ bình thường, nhất định từ căn phòng ấy, thằng cu Tý đã bi bô cất tiếng gọi mẹ... mẹ... mẹ đầu tiên và cũng căn phòng ấy anh sẽ giơ hai tay ra tập cho con những bước đi đầu tiên, những bước đi lâng châng hăm hở. Lúc ấy nó sẽ giơ cao tay chấp chới bước nhanh rồi ngã vào lòng anh...

Ngày mai, sau khi ở toà án về anh sẽ ăn cơm ở đâu?

Anh bảo: "Chia tay rồi anh vẫn ăn với mẹ con em". Chắc chắn ăn xong anh lại ngồi vào bàn, gò lưng, cắm cúi, ghi ghi chép chép gì đó. Anh sẽ đưa hai mẹ con về nhà cũ ở lại đấy luôn, sẽ lại ngủ chung gường, sẽ... Đấy là anh muốn thế.

Gió vẫn thổi, sương vẫn rơi và thỉnh thoảng có chiếc xe máy vụt qua dưới lòng đường phố. ở phòng bên cạnh, anh ngồi gục mặt vào bàn máy vi tính, màn hình lấp loáng những khối vuông, tròn ngũ sắc. Hình như anh đã ngủ quên. Giá mọi khi chị lại đến nhẹ nhàng gõ tay vào Enter là anh choàng dậy, có lúc còn vít đầu chị xuống ngay trước những trang vi tính dầy đặc chữ. Nhưng hôm nay chị im lặng. Lúc tối anh bảo: "Đêm nay bằng giá nào anh cũng phải viết xong bài báo. Mai phải nộp bài rồi." Còn chị lại nghĩ: Đêm nay bằng giá nào anh cũng phải viết xong bài báo. Gói quà biếu và lời hứa của người ta: "Nếu bài báo được đăng thì cô cháu gái của anh sẽ được nhận vào làm kế toán ở cơ quan này...". Hơn ba ngàn ngày sống với nhau, chị đã quá hiểu và quen với những cú điện thoại, những lời hứa, những phong bao to nhỏ và các bữa tiệc tùng thâu đêm suốt sáng. Chị hay đùa anh, gọi đó là những cú "áp phe" bằng ngòi bút. Những lúc như vậy, anh chỉ cười ngô nghê và thoả mãn. Anh đã rất tự hào khi gắn bó với nghề viết báo.

Chị khẽ khàng giơ tay vuốt cái lá lan, một giọt sương rơi nặng xuống trán, lăn lăn xuống gò má, mát lạnh. Chị như thoát ra khỏi cơn mê và đi vào trong nhà. Trong màn cu Tý mơ ngủ chép chép miệng, duỗi thẳng một chân, trong giấc ngủ trông nó thơ ngây, lành lặn và tròn trĩnh như thiên thần... Máy lạnh vô tri, vô giác cứ rì rì chạy. Anh cũng choàng tỉnh, trong đêm tối mênh mông chị nhìn theo dáng anh đứng dậy, đan xoắn hai bàn tay vào nhau ngáp thật dài.

Ngày mai, chị và anh sẽ ra toà.

Bố mẹ và các anh chị em bên ngoại kết tội: chị gặp người yêu cũ nên đòi bỏ chồng. Bạn bè, những người biết chuyện lại thì thầm và đổ lỗi: tại anh phản bội nên đến nỗi chị đòi ly dị. Không ai có thể phán đoán đúng cả, chỉ có hai người là biết tại sao họ lại nhất trí cùng ký vào đơn ly hôn; dù bên ngoài, ai cũng nói là thương yêu con. Thằng cu Tý của chị đã bảy tuổi da nhăn nheo, đầu rất to, tay trái co quắp chả nắm được vật gì. Nhiều lúc hình như nó muốn nói gì đó, nhưng cứ há miệng ra là dớt dãi lại chảy dài xuống ngực, ướt cả áo. Nó không biết nói. Nó chưa thể đi học, nhưng đã biết rất nhiều chữ. Chị nhìn con cắm đầu, nghiến răng, tỳ tay nặng nhọc viết, ghép nửa tiếng đồng hồ mới thành chữ " Bố Ngọc" và chị đã khóc rất lâu.

Ngày chị sinh nó ra, đứa con trai nặng chín lạng phải mang ra Bệnh viện Nhi Việt Nam - Thuỵ Điển nuôi trong lồng ấp. Anh chẳng nói câu gì, nhìn cái hình hài quái dị vài phút rồi anh lẳng lặng bỏ đi đâu đó. Mẹ con chị về nhà mấy ngày mới nhìn thấy mặt anh. Chị giận anh, nhưng lại thương anh vô cùng. Cứ nhìn con, chị thấy mình không làm tròn trách nhiệm với chồng, với cả nhà chồng. Trời đất chứng dám cho lòng chị, ngày anh chị quyết định làm đám cưới, người yêu chị cũng từ chiến trường trở về. Oái oăm thay, người ấy lại trở về ngay đúng mái trường chị đã học. Người ấy là Hoàng. Trở về, gặp nhau nhưng Hoàng có thèm nói với chị câu nào đâu. Vậy là trong suốt chín tháng mười ngày mang dòng máu của anh trong bụng mà chị cứ bị ám ảnh về đôi mắt nâu nâu, với mái tóc xoăn bồng bềnh của Hoàng. Đôi mắt đó vừa yêu thương, vừa oán trách như nhìn thấu chị cả những lúc chị đang nằm gọn trong vòng tay ấm áp của anh. Chị cũng chẳng biết tại sao con chị lại ra nông nỗi ấy?

Anh sẽ sàng quay người kéo chị vào lòng. "Cứ thế này mãi nhá. Anh cũng thương con. Anh yêu cô ấy thật nhưng anh không muốn mất em." Giời ạ, có ai tắm được hai dòng sông cùng một lúc đâu hả anh. Lòng chị quặn đau. Chị ghen. Không! Chị không ghen, trong tâm khảm chị chỉ có Hoàng. Hoàng của ngày xưa và Hoàng của bây giờ. Chị có yêu anh nữa đâu mà ghen tuông. Từ lâu rồi sống với anh mà chị thấy anh xa lạ, gượng gạo, ngượng ngùng ngay cả những lúc vợ chồng nhất. Không phải từ ngày phát hiện ra anh có nhân tình, nhân ngãi chị mới coi thường anh như vậy mà trong sâu thẳm tận dáy lòng chị cứ có cảm giác mọi cái với anh đều là vờ vịt, tạm bợ, bất an và nghi hoặc, rất có thể chỉ là thứ cảm giác mơ hồ thôi. Chị chả có quyền gì để trách anh cả. Có rất nhiều những cặp vợ chồng đâu hẳn họ đã yêu nhau mà vẫn sống vuông tròn cả cuộc đời. Biết vậy nhưng chị khinh bỉ sự hèn hạ của anh. Được! Anh sẽ chẳng bao giờ có được tôi trọn vẹn đâu. Anh tham vừa thôi, chị nghĩ thầm như thế.

Bên tai chị giọng anh vẫn đều đều. Có lẽ sự im lặng của chị đã làm anh yên lòng mà đi vào giấc ngủ. Anh quay ngiêng lại đỡ đầu chị đặt lên cánh tay mình. Chị vẫn nằm im, mắt nhắm thật chặt. Chị thấy sợ hãi. Trong đêm tối, Hoàng vẫn hiện ra, sừng sững ngay bên cạnh. Dù cho từ trước đến giờ, khi ngủ chị vẫn gối đầu trên cánh tay trần của chồng, đấy là thói quen; sau này, nếu thay đổi chị có thấy chống chếnh không? Bên tai chị, anh đã thở đều đều, giấc ngủ đến với anh thật nhanh. Đêm đã chuyển sang ngày hôm sau rồi. Ước gì chị cũng có những giấc ngủ ngon lành như vậy.

Ngày mai, chị sẽ đem cu Tý về căn phòng tập thể cũ. Sáng nay, chị đã thuê người dọn dẹp và sắp đặt một vài thứ. Chị qua chợ mua bát đĩa, xoong nồi, bếp ga và mấy thứ linh tinh khác y hệt như ngày xưa, ngày anh chị mới cưới nhau. Sẽ ra sao nhỉ, tự nhiên chị cảm thấy bối rối? Không, chị không được phép hành hạ anh như vậy. Chị phải trả lại anh khoảng trời tự do. Tủ lạnh của Nhật, máy giặt, bếp ga, video, catset đều của Nhật, cũng chả thấy luyến tiếc gì nữa, chị vốn thờ ơ với nó từ lâu rồi; nó là những thứ đã làm cho anh phải lao công, khổ tứ gần cả cuộc đời mới có được. Hình như với anh, nó còn quý giá hơn cả chị và cu Tý?

Nửa đêm về sáng ngột ngạt quá. Máy lạnh vẫn chạy rì rì nặng nhọc. Tiếng thở đều đều tròn trĩnh của anh ngay bên cạnh. Ngoài giường thằng con chị lại chép chép miệng rồi mê ngủ; hình như nó cười, tội nghiệp nó, muốn cười cả trong giấc mơ mà cũng không giống đứa trẻ đang cười. Quá khứ, hiện tại cứ đan xen trong tâm tưởng. Chị nhắm mắt lại mà không thể nào dỗ được giấc ngủ nữa...

Chị gặp Ngọc trong một buổi sinh nhật đứa bạn gái cùng phòng. Anh là bạn thân của anh trai Thuỷ – bạn chị. Ngày ấy chị còn trẻ con lắm. Cô sinh viên Quân Y có mái tóc dài lần đầu tiên tham gia một cuộc vui như vậy. Anh là người Hà Nội, sinh viên báo chí năm cuối. Anh hoạt náo, da nâu, tóc xoăn và hơi cao. Thuỷ bảo: "Bọn mình là lính cả năm, hôm nay sinh nhật tớ cả phòng phải ăn mặc thật đẹp để các anh bạn của anh trai mình còn ngắm. Biết đâu được sau này có đứa lại nên đôi... Mà các anh ấy có người sắp phải ra trận...". Chiều Thuỷ nhưng chị chẳng có quần áo đẹp nên vẫn mặc bộ quân phục mùa hè rất hợp với vóc dáng của chị. Mãi sau này anh bảo: "Anh yêu sự giản dị của em, ngày ấy mọi người sặc sỡ, choáng lộn mà anh thấy em đứng nhỏ nhoi bên bàn nước, quân phục xanh xanh mầu lá biếc. Tay em hý hoáy cắt tỉa miếng dưa hấu đỏ mọng. Tóc đen, dài loã xoã phủ kín eo lưng." " Khiếp anh tả em như vẽ tranh ấy". "Thật, nhìn mặt em lúc ấy hiền như cỏ, ấn tượng lắm". "Chỉ ấn tượng thôi à?" Anh cười mãn nguyện, ôm gọn chị vào lòng. Và anh đã không thể xa chị được nữa. Chị ra trường được vài tháng, đám cưới của chị được tổ chức.

... Đêm Noen rét thấu tận xương mà Ngọc đèo chị trên chiếc xe cà tàng, theo dòng người chen chúc đến nhà thờ lớn. Hai đứa nắm tay nhau len lỏi vào tận cái nơi họ rì rầm cầu chúa, chả biết gì về đạo Thiên chúa mà hai đứa cũng ngước mắt lên nhìn chúa Giêxu đứng vắt chéo chân, dang hai tay chịu hình phạt trên cây thánh giá.

... Những ngày chủ nhật hai đứa hai cái bánh mỳ, một bi đông nước lọc, đèo nhau lên tận đê Chèm, cắm đầu đọc cho nhau nghe hết cả quyển tiểu thuyết Annakarenia dày cộp.

... Ngày mới sinh cu Tý đã rất nhiều lần anh tra hỏi chị: "Ngày xưa bố cũng qua chiến trường, nhưng mẹ sinh ra anh đã rất lành lặn cơ mà... hay là em...". " Vô lý thật khoa học không sao giải thích được... hay là em...". "Anh im đi! Nó là con tôi, chỉ mình tôi đẻ nó ra. Tôi nuôi nó, anh mang nó đi mà thử máu, thử tế bào, anh mang nó đi, lấy khoa học mà giải thích". Anh chị lại cãi nhau.

... Đêm trung thu, chị lúi húi bày cỗ, cả nhà quây quần trông trăng và bao giờ đang ăn dở Ngọc cũng bảo: "Bây giờ sướng thật, mình ngày xưa làm gì biết đến miếng bánh nướng, bánh dẻo".

... Dạo Ngọc bị tai nạn, chị xin phép nghỉ hẳn hai tháng, cả ngày quanh quẩn bên cạnh chồng. Vết thương bị nhiễm trùng, Ngọc đau đớn rên lên. Chị thương anh, tấm tức khóc...

Tấm ảnh anh ghé mái đầu tóc xoăn vào ngực cô bé sinh viên đã chấm dứt những tháng ngày êm ả, hạnh phúc của hai người. Chị không hề ghen, cũng không giận, chị chỉ thấy buồn, buồn vì cảm thấy mình bị xúc phạm. Thật nhiều lần, chị cố gắng làm tròn bổn phận của người vợ, nhưng mọi cảm giác với chị đều trơ lỳ, khó khăn và nhạt, cuối cùng là sợ hãi. Để đến mức anh phải kêu lên: "Cô ích kỷ lắm! Cô độc ác lắm! Cô... Tình cảm mà cô đem ra so sánh như ở ngoài thị trường thế à? Làm nghề Y cô thừa biết không có một thứ gì trên đời này hoàn hảo cả, cô nên nhớ lấy điều ấy. Từ trước đến giờ, có lúc nào cô yêu tôi đâu... Thằng con tật nguyền kia là bằng chứng...". " Từ trước đến giờ có lúc nào cô yêu tôi đâu...", điều này thì anh nói đúng. Từ trước đến giờ chưa có lúc nào chị yêu anh cả; chỉ là thích, chị đồng ý lấy anh đơn giản chỉ vì chị thích lấy chồng. Chị ở với anh vì anh là chồng của chị. Đàn bà phải có chồng, mà có chồng phải có con, chị cũng chỉ là một người đàn bà bình thường, chị không phải là cô tiên, cũng không phải là thần, thánh.

... Dọc triền sông. Chiều mùa xuân, mưa bay lất phất, cả cánh đồng bãi xanh mượt cỏ, trong hơi đất nồng nồng có cả mùi thơm ngát của cỏ mật, cả mùi ngai ngái của bùn. Đàn trâu béo núc ních cắm đầu gặm cỏ xoạt... xoạt. Con trâu mộng đứt thừng lồng lên... Hoàng phi như bay đuổi theo trâu, còn chị vừa khóc vừa kéo lết thết sợi dây thừng đứt chỉ còn đoạn ngắn đuổi theo anh...

Tiếng trống ếch thì thùng tiễn thanh niên làng nhập ngũ. Chị cố kéo bạn ngó lên ô tô, ấn vào tay Hoàng chiếc khăn mùi xoa có thêu hai con chim hoà bình công dải lụa... Anh đi xa thật rồi sao? Xe chạy mà chị còn đứng nhìn theo mãi...

Hơn mười năm sau.

Hoàng đã trở về, da đen sạm, chững chạc, rắn rỏi lại là người bạn đồng nghiệp tin cậy của chị.

Hơn mười năm.

Một đứa con gái yếu đuối như chị là khoảng thời gian dài dằng dặc.

Hơn mười năm ấy.

Hoàng không hề hỏi đến chị một lần. Hoàng về, thay đổi nhiều quá. Đôi mắt nâu to, nghiêm nghị, ấm áp của Hoàng đã theo chị cả vào trong giấc ngủ. Chị nhớ lại gặp anh ở giữa sân trường, hôm ấy chị thật ngỡ ngàng. Chị vừa tốt nghiệp được về công tác ở khoa Ngoại ngay trong Bệnh viện thực hành của Học viện. Hoàng về học năm thứ nhất sau những năm rong ruổi chiến trường. Gặp lại Hoàng, nhưng chị và Ngọc đã tính đến ngày cưới. Những ngày ấy, Hoàng luôn tìm cách tránh mặt chị, đã có lúc chị đuổi theo gọi Hoàng gần như phát khóc. Giá như ngày ấy, Hoàng chịu đứng lại nghe chị nói vài câu! Giá như những ngày ấy, Hoàng chịu đứng lại để nhìn chị nước mắt chảy dài trên má... Trớ trêu quá! Hoàng ra trường lại được phân công về khoa Ngoại của chị. Và Hoàng cũng chẳng thèm hỏi han chị lấy một lời; giáp mặt chị, Hoàng chỉ mỉm cười, gật đầu chào và bao giờ cũng hỏi một câu thật nhỏ: "Em khoẻ chứ?". Những ngày ấy, chị giận Hoàng vô cùng. Giận thế thôi, chị vẫn yêu Hoàng nhiều lắm, chị trách Hoàng không hiểu chị. Nhưng tại chị bỏ Hoàng mà đi lấy chồng trước đấy chứ. Bây giờ, chị có giận dỗi, mổ xẻ trạng thái tình cảm khi ấy ra cũng chẳng để làm gì!

Thời gian cứ lặng lẽ trôi đi.

Thằng cu Tí đã bảy tuổi. Hoàng xử sự với chị vẫn tế nhị, vẫn ân cần như người anh ngày trước. Cả khoa ai cũng biết Hoàng với chị cùng quê nhưng chuyện "nhà nàng ở cạnh nhà tôi" thì tuyệt nhiên chỉ có hai người biết. Ai cũng thắc mắc chẳng hiểu sao mãi Hoàng không chịu lấy vợ. Hết giờ làm việc là ở lỳ trong gian nhà nhỏ ngay khu tập thể của Học viện đọc sách. Ngày nghỉ ai nhờ trực cũng vui vẻ nhận lời, chả đi chơi bời ở đâu mà cũng không có bạn bè nào đến thăm. Chị cũng không hiểu tại sao Hoàng lại khép mình như vậy.

Hết đợt nghỉ phép, chị trở lại bệnh viện. Giờ giao ban chị chẳng thấy Hoàng đâu. Người ta bảo Hoàng bị sốt rét vừa phải vào khoa Nội điều trị một thời gian, giờ anh đã nghỉ ở căn phòng tập thể của anh. Bệnh sốt rét vẫn thỉnh thoảng hành hạ anh như vậy. Chị lo lắng, cả buổi sáng chẳng làm được việc gì. Trưa, chị sang phòng anh ở. Hoàng nằm mê mệt đắp hai ba tấm chăn. Chị vắt khăn ướt đắp lên trán Hoàng, lấy nhiệt kế đo nhiệt độ, lấy ống nghe thăm bệnh, bắt mạch, vạch mắt Hoàng ra, vừa làm chị vừa khóc rấm rứt. Hoàng chợt mở mắt, anh gượng cười: "Linh đi làm rồi à? Yên tâm đi! Anh sắp khỏi rồi mà..." Rồi hai mắt anh lại khép chặt, anh ngủ hay anh giả vờ ngủ. Chị tự ái định hét vào mặt anh: " Anh quá quắt lắm! Anh ích kỷ lắm! Anh trả thù em như vậy đủ rồi, anh không biết là em đang tan nát cả lòng vì anh sao?". Nhưng nhìn anh nằm co quắt trên chiếc gường đơn, chăn chiếu xộc xệch, mắt nhắm chặt, môi tím bầm và hình như cơn sốt lại kéo đến, người anh rung lên từng chặp, hai hàm răng cắn chặt chịu đựng; chị không thể nói được câu nào, và chị oà khóc. Lòng chị dâng lên một nỗi niềm khó tả. Thương và yêu! Hoàng ơi! Anh mở mắt ra, nhìn em đi, anh nói đi, anh cần em chứ. Chồng em có cần đến em đâu. Bất chợt chị lại nghĩ: Giờ này chắc Ngọc đang ở bên cô ấy. Chị thầm cám ơn họ.

Đắp chăn lại cho Hoàng, chị đứng dậy dọn dẹp, sắp xếp lại cái bàn làm việc bừa bộn của anh. Không kìm được lòng mình chị đã đọc những dòng nhật ký của anh trong quyển sổ đã ố vàng nhiều chỗ.

14 – 7 ... Thế là mình nhập ngũ đã được năm tháng. Nhớ mẹ, nhớ nhà, nhớ cái ao trước cửa đình Đông phủ đầy hoa lục bình tím... Nhớ cô bé nhà bên bướng bỉnh, thông minh. Làng An ơi, bao giờ ta trở lại?

20 – 2 ... Mẹ ơi ! Thằng Hoàng cao kều của mẹ đã được hơn một tuổi quân rồi. Mẹ cất thật kỹ giấy gọi vào đại học cho con. Đánh giặc xong con sẽ trở về đi học... Bé Linh giờ chắc sắp tốt nghiệp cấp ba. Em có còn nhớ đến anh không? Cái khăn mùi xoa ấy anh vẫn mang bên mình. Xa em rồi, anh mới nhận thấy anh yêu em biết bao nhiêu... Em thích làm cô giáo, cô giáo dậy toán, em thích các con số, tại vì em thích tất cả những gì rạch ròi như những con số trong toán học.

20 – 9 ... Cánh võng ở giữa rừng già. Trời đất bỗng sáng bừng lên, có ai đó dựng mình dậy... và mình đã chạy, chạy như bay. Không phải chạy một mình, mình đang dắt tay một đứa bé mặc váy hồng, thắt nơ cũng mầu hồng... Triền đê mịn và trải dài như tấm thảm xanh. Nắng chiều nhạt lắm, nhưng sao có những vệt chói vàng như da cam kéo xuống tận chân đê... Đứa bé gái chạy nhẩy tung tăng, mặt hiền như mặt Đức Mẹ, mắt nâu, tròn mở thật to, tay cầm quả bóng bay màu hồng. Khuôn mặt này mình gặp ở đâu rồi? à, Linh! Phải rồi khuôn mặt ấy, đôi mắt ấy là của Linh, cô bé rất thích làm cô giáo dậy toán ở nhà hàng xóm vẫn ngồi dãi thẻ ra đánh chuyền ngay cạnh lối đi... Người đàn bà và đứa bé gái bứt khỏi tay mình chạy lên phía trước, quả bóng hồng nổ tung, những mảnh vỡ tung ra bé teo, bé như hạt bụi rồi biến đâu mất... Giật mình tỉnh dậy, thì ra là giấc mơ hãi hùng. Bom nổ nhẹ và rất gần. Bột trắng bay bay như một làn sương trắng mờ. Cả cánh rừng chìm trong một làn sương phủ. Chết thật nó thả bom độc rồi!"

Ngày 1 – 10... Vậy là chiến tranh đã lùi xa mấy năm rồi. Thắng cũng đã trở về. chuyển ngành làm phó giám đốc một công ty. Hôm mình đến chơi, hai đứa mừng rỡ ôm chầm lấy nhau cười hể hả. Mình hỏi thắng: " Vợ cậu đâu, cho ra trình diện tớ đi." Nỗi buồn tê tái bất chợt hiện ra trên mặt người lính cựu. Vô ý quá, mình đã chạm đến nỗi đau của đồng đội. Thắng kể với mình: Sau ngày giải phóng miền Nam, Thắng trở về, thương mẹ già mà lấy vợ. ăn ở với nhau mấy năm, vợ mang thai đẻ mấy lần mà chẳng được đứa con nào, giờ cô ấy đã bỏ vào miền Nam với một người đàn ông khác. Nghe đâu họ đã sinh một thằng con trai kháu khỉnh. Hôm ấy, hai thằng uống nhiều rượu, Thắng say quá khóc như trẻ con và bảo: "Phó giám đốc, tôi nhiều tiền lắm, nhưng Hoàng ơi!... Tiền nhiều để làm gì?Một mình tớ ăn hết là bao? Một mình tớ ở hết là bao?"... Đêm ấy hai đứa nằm nói chuyện đến gần sáng: "Đừng lấy vợ, Hoàng nhé... khổ mình, khổ người ta. Tôi chẳng trách, chẳng giận cô ấy đâu.". Giờ mà nhắc đến chuyện vợ con, Thắng còn sợ run.

Trở lại trường Quân Y, gặp Linh, gặp cái nhìn đầu tiên của em mà sống lưng tôi như có một luồng điện chạy qua. Tôi yêu em, nhưng không thể sống cùng em được. Lạy trời em sắp lấy chồng. Tôi không hề oán trách, bởi nếu em chờ đợi đến nngày tôi về tôi, số phận em sẽ ra sao? Cả tôi nữa, số phận tôi cũng sẽ ra sao?...

Đặt quyển nhật ký của Hoàng vào chỗ cũ, lòng chị rưng rưng. Chị nghĩ đến Hoàng và tưởng tượng đến những tháng năm đi suốt cuộc chiến tranh của anh và chị lại nghĩ đến mình, đến chồng chị, đến cả thằng cu Tý của chị.

Một buổi chiều, con ong vàng cứ bay ra, bay vào, quanh quẩn nơi cửa sổ ngoài phòng ngủ của vợ chồng chị. Chắc đấy là con ong mật vì cái đít của nó sệ xuống nặng nề. Nó kêu vo ve như tiếng muỗi đêm hè, âm thanh dai dẳng, đôi cánh óng ánh cứ chập chờn, khiến chị rất khó chịu. Hình như điềm dở! Nhưng không phải điềm dở mà là điềm may, người ta bảo nhà có ong đến làm tổ sẽ có nhiều điều tốt đep, sẽ có thêm nhiều lộc. Chị định đứng lên khua khua cái phất trần đuổi nó nhưng lại nghĩ nó mang lộc đến cho nhà mình nên lại thôi. Đúng quá rồi, hôm trước anh chả bảo sắp tới có đợt sắp xếp cán bộ thể nào anh cũng được bổ nhiệm. Bất giác, chị hỏi anh:

- Anh nhìn kìa, chỗ ấy đâu có bông hoa nào mà con ong cứ bay ra, bay vào và tìm tòi gì ở đó nhỉ?

Anh vẫn cắm mặt vào tờ báo rồi lơ đễnh:

- Để ý làm gì, nó tìm nơi thuận tiện để làm tổ ấy mà.

Xưa, cha chị bảo, cứ có gió heo may về là ong hay bỏ tổ bay đi. Lạ nhỉ, mùa heo may con người mới xây tổ ấm chứ.

- Em đâu có thấy nó công mẩu sáp nào? Mà con ong lớn thế chẳng lẽ nó không có tổ sao?

Bây giờ thì anh nói rõ ràng, khúc chiết:

- Chắc có rồi, nhưng đến một lúc nào đó chúng sẽ chia đàn đi tìm nơi làm tổ mới.

Chị đã không nghe hết lời giải thích của anh về một con ong mật, trong lòng chị cứ thấy phân vân: Tổ mới có tốt hơn không? Sao phải chia đàn? Chẳng lẽ sau bằng ấy ngày chung sống có một con ong già cũng muốn bay đi làm tổ mới. Chẳng lẽ con ong đó lại là chị?

Lại một buổi chiều, chui ra khỏi phòng đã hết giờ đọc báo. Cô bạn đồng nghiệp bật quạt vù vù:

- Báo chí bây giờ chán thật.

Mấy tờ xét nghiệm của bệnh nhân bay tung lên. Vứt xoạch tờ báo lên mặt bàn, ngay trước mặt chị, cô bạn ấy lại nói:

- Chị mang bài này về hỏi ông xã xem, báo chí bây giờ sự thật được bao nhiêu phần trăm?

- ...

- Cha phóng viên nào bậy quá, hắn viết về cái công ty của chồng tôi đây mà. Lương không đủ mua quà sáng cho con mà dám viết công nhân có mức sống cao. Nếu mức sống cao tôi đã không phải vất vả đầu tắt, mặt tối thế này. Thật không thể tin nổi.

Chị ngồi xuống. Cầm tờ báo mở ra xem. Chị lặng cả người, đây là bài viết của anh, con chữ nhẩy nhót lung tung trước mắt chị. Chị đọc, nhận ra hơi văn và bút danh mới mang cái tên ghép của anh và cô bồ. Cũng phải thôi, ít nhất họ cũng đã từng có những nỗi chung riêng, họ đã từng là của nhau. Thật sự chị không đau đớn vì cái tên tuổi ấy mà chị thấy choáng váng bởi cái giọng chì chiết của cô bạn đồng nghệp ban nãy: "Bằng sự năng động của ban giám đốc... Năm qua xí nghiệp vươn lên dẫn đầu về kim ngạch xuất khẩu, mức sống của anh chị em cán bộ và công nhân được nâng lên một bước đáng kể, có thể là cao nhất từ trước tới nay..."

Như giọt nước nóng đã tràn ly... Không còn là mơ hồ nữa! Càng ngày chị càng nhận ra cái tầm thường của anh. Chẳng lẽ cuộc sống của chị với chồng cứ tẻ nhạt và vô vị thế này mãi? Nhớ lại ngày mới quen nhau, chị đã nâng niu, trân trọng mỗi tác phẩm của anh, dù chỉ là một mẩu tin bằng bao diêm, có khi chị còn thuộc lòng cả một trang phóng sự dài dằng dặc đăng nhiều kỳ anh viết về những người công nhân ở đỉnh núi mù sương có cột ăng ten thu phát vô tuyến điện.

- à, Linh, bệnh tình của lão ấy thế nào rồi? Gắng chăm sóc giúp anh ca ấy nhé.

Ngọc ào về nhà sau mấy ngày đi thực tế viết bài. Cái để anh quan tâm đầu tiên lại là "lão ấy". " Lão ấy" chính là bố vợ xếp. "Lão ấy" bị viêm phế quản mãn tính. Hôm đầu tiên, xe con của cơ quan anh chở "lão ấy" đến bệnh viện khám bệnh, chị nghĩ ngay đến câu nói của thiên hạ: "Con nhà giầu dẫm phải cái gai mồng tơi". Viêm phế quản mãn thì có gì mà phải nhắng lên như vậy. "Giúp anh ca ấy nhé, bầu bán đến nơi rồi, xếp đã hứa...". Chị thấy anh khổ sở quá. Chị lặng lẽ phục tùng chồng như một cái máy. Đưa ông già đi làm thủ tục nhập viện mà trong lòng chị cứ vân vi mãi. Đã đành quen thuộc thì giúp đỡ nhau, có sao đâu mà anh phải lăng xăng, khúm núm như vậy. Nhưng chị cũng đâu có hơn gì anh. Cũng như tất cả những người đàn bà trên khắp thế gian này, chị đã an phận cắp củm cho cái gia đình nhỏ bé của mình mà lòng lại thờ ơ với những khao khát của chồng. Ai mà không muốn chồng mình giầu có, thăng tiến quyền cao, chức trọng? Nhưngg con người của anh là như vậy, xưa anh bảo: "Mình cầm tinh con rắn, phải chui luồn mới trụ được...". Những lúc ấy, chị thấy anh tội nghiệp quá.

ở toà soạn người ta bảo anh viết báo giỏi, anh xông xáo, anh nhiều mối quan hệ, ngoại giao tốt, cơ quan có nhờ. Biết vậy sao chị còn phán xét anh. Anh không yêu chị, nhưng cũng không muốn mất chị. Chị là tiến sỹ, một phẫu thuật viên giỏi. Có một người vợ giỏi dang như vậy trong mắt mọi người, giá trị của anh được nâng lên. Chị như một vật quý làm sáng thêm cho anh, chị vẫn biết như thế; nhưng từng ngày, từng ngày chị không thể biến mình thành cái vật trang sức cho anh được. Không cần một đồ vật trang sức lộng lẫy, anh vẫn cứ có tất cả các thứ mà anh khao khát. Chị cũng không yêu anh, chị yêu Hoàng, yêu ngay cả khi chị thổn thức trong vòng tay siết chặt của chồng. Hai người đàn ông: một người lặng lẽ; một người ồn ào, bên chị mà chị vẫn cô đơn...

Chập chờn, chập chờn trong tâm thức của chị là Hoàng với cuốn nhật ký cũ nhầu. Những con chữ ố nhoè Hoàng mang từ chiến trường ra chị đã đọc hôm nào cứ ám ảnh chị cả trong giấc ngủ. Cả khuôn mặt khắc khổ của anh dù đã che kín miệng mũi để vô trùng mỗi lần đứng mổ cùng chị, chị vẫn thấy đôi mắt nâu ấy hiền dịu thân thương, ấm áp, nó đang thuộc về chị.

Chị lại nghĩ đến ngày mai. Ngày mai sẽ khác ngày hôm nay. Ngày sẽ bắt đầu từ rạng sáng.

(Tạp chí Văn nghệ Quân đội

Bến đợi nhọc nhằn

Mẹ ngồi ở góc giường, cha ngồi bên bàn nước, mẹ day mặt ra phía cửa sổ. Ngoài kia, những ngọn sóng lăn tăn nối đuôi nhau nô giỡn. Cha ngồi trầm tư bên tách trà, ánh mắt trống rỗng và u tối. Hồi lâu, có tiếng mẹ thở dài rất khẽ. Cha vẫn ngồi bất động.

- Vì sao anh lại trở về? Anh tha thứ cho em rồi ư? - Giọng mẹ nhẹ và ướt như có nước.

Cha thở một hơi rất mạnh, trả lời bằng âm sắc trầm đục:

- Vì đã đến lúc tôi phải trở về. Thấy mình vẫn chưa cùng ai, tôi mừng.

Mẹ nức lên, đôi vai gầy nhô hẳn hai mấu xương run rẩy. Cha chậm rãi đứng dậy, bước thẳng ra hiên. Sóng lao xao, gió lao xao.

Cha về. Rốt cuộc thì cha đã trở về. Người đàn ông ruột thịt nhưng xa lạ ấy đang hiện hữu trong nhà với một vẻ thản nhiên, rất tự chủ. Như thể, ông coi cái việc biền biệt suốt hai mươi năm qua của mình chỉ là một cuộc rong chơi, một chuyện quá đỗi bình thường mà mẹ con tôi không được quyền oán thán. Cha về. Nhà có tiếng đàn ông. Mẹ hoạt bát hơn và dần lấy lại sinh khí. Tôi cảm thấy mình tổn thương nặng nề, vừa tủi thân vừa giận dỗi. Tôi đã khao khát sự có mặt của cha biết bao, khao khát đến cháy bỏng sự che chở của ông suốt cả quãng đời thơ ấu. Lúc ấy, cha đang vui thú ở đâu?

Mẹ chưa bao giờ lý giải sự thiếu vắng của cha trong ngôi nhà này, cũng chưa bao giờ tôi biết cha đang ở đâu. Tôi và thằng Tít ngơ ngác lớn lên trong nỗi u buồn của mẹ, trong thứ tình yêu vời vợi của người đàn bà ngày đêm mong ngóng chồng. Cha đi, lúc tiếng bập bẹ gọi cha của tôi chưa tròn trịa, thảng thốt chạy theo níu áo cha đòi được cha bế bồng. Buổi chiều giông gió ấy hằn sâu vào ký ức, ập òa gõ cửa giấc mơ tôi hằng đêm cho đến ngày tôi khôn lớn.

*

* *

Nhà tôi nằm trên một doi cát nhoài ra cửa biển. Trước mặt là sông, còn sau lưng là biển. Đi hết chiều ngang của làng mạc, qua một rừng dương đầy gió, đó là biển cả. Sau lưng là nước biển mặn mòi, trước mặt là nước sông lơ lớ. Làng tôi được bao quanh bởi những rặng dừa xanh mướt. Những ngôi nhà nhỏ xinh xắn nép vào nhau mỗi khi biển động. Con sông trườn dài dưới bóng dừa rồi tan vào cửa biển, minh chứng hùng hồn cho triết lý muôn đời giữa biển và sông. Chỉ cách một con sông nhưng bên kia là phố xá đông vui, là dòng đời xuôi ngược. Suốt cả thời thơ ấu tôi chỉ đau đáu một ý nghĩ, rằng chỉ cần sang bên kia sông, tôi sẽ được gặp cha. Mẹ cũng thường nhìn sang bên ấy vào những buổi về khuya, lúc vầng trăng nghiêng nghiêng rọi chênh chếch mái đầu. Gió mơn man, xao xác cánh dừa. Bóng mẹ lặng câm, dõi ngang dòng sông xuôi chảy, ánh mắt da diết buồn. Tôi tạc vào lòng ánh mắt ấy của mẹ cho đến khi trở thành thiếu nữ. Cha vẫn chưa về. Ngày lại ngày, mẹ vẫn héo hắt với một bí mật không thể cạy lời để nói cho tôi hay. Tôi oán trách cha. Mẹ khóc: "Đừng con! Tại mẹ chứ cha không có lỗi gì". Tôi òa lên tức tưởi: "Nhưng vì sao hở mẹ?". Mẹ im lặng không đáp, mắt mẹ sầm tối não lòng.

Nửa đêm trời lặng phắc. Không khí bức bối, ngột ngạt. Thằng Tít lên cơn khó ở. Nó giãy đành đạch trên giường vì không thở được. Tít bị hen bẩm sinh như chính cơ thể không bình thường của nó. Mỗi lần trời đất thay đổi, nó lại trở chứng theo. Tôi cùng mẹ dìu nó ra trạm y tế gần nhà. Nhìn thấy bơm tiêm, thằng Tít rụt cái cổ vốn ngắn tũn lại, ngúng nguẩy:

- Tít không ăn nhọn đâu. Đau lắm! - Nó há mồm thuở è è.

Chị y tá dỗ dành, giọng chị êm ru, ngọt ngào như mẹ thường dỗ nó:

- Tít ngoan rồi ngày mai cô cho Tít cái còi thổi tò tí te nhỉ! Ngoan nào! Thế! Giỏi lắm! Có đau đâu nào? Tít thấy chưa.

Thằng Tít trở lại bình thường ngay sau đó, rồi nó nhệch miệng ra cười hề hề. Đôi mắt ốc nhồi đảo lia lịa. Hai tảng thịt tím bầm đắp từ mang tai kéo ra đến tận miệng thõng xuống cằm làm đôi môi dày và dài thễu lễu. Tít ngủ gà gật ngay trên đường về nhà. Mẹ gần như cõng cả cơ thể hơn bốn mươi kilôgam của nó đi như chạy. Trời bắt đầu mưa. Cơn giông cuối mùa mang về cả những hơi nước nhọc nhằn của mẹ, những nỗi buồn chỉ có thể đơm hoa kết trái và không hẹn khả năng tiêu tán trong tôi.

Mẹ gói ghém đồ đạc cho tôi. Bao giờ mẹ cũng giành lấy công việc này như thể đó là niềm hạnh phúc cuối cùng của mẹ. Mẹ làm tỉ mẩn, cái đầu nghiêng nghiêng, cui cúi hình như để che đôi mắt dấn nước.

- Cố gắng tự chăm sóc mình nghe con. Cứ yên tâm công tác, ở nhà mẹ lo cho em được.

Tôi chạy ra bến sông, khóc một mình. Chiều đầu thu, nắng vàng hiu hắt. Mặt sông lặng tờ, rong rêu chìm nổi. Những cụm mây màu hồng nhạt đuổi bắt nhau tạo nên nhiều hình thù kỳ quái. Thằng Tít từ đâu chạy về thổi còi váng óc, một miếng vải đỏ dính trên tay áo, cái gậy bôi đầu đỏ, đầu xanh huơ lia lịa. Tôi lau nước mắt, thấy cần giúp mẹ một việc gì đó. Tít ngoan ngoãn đứng im cho tôi tắm táp, kỳ cọ, thỉnh thoảng chu cái miệng dài lượt thượt ra làm trò. Mẹ đứng trên hiên nhà, mắt mẹ lấp lánh vui và có vẻ lạ lẫm. Nhà không có đàn ông, sóng gió tai ương một tay mẹ gánh vác. Tôi đi dạy ở xa. Chẳng giúp gì được mẹ. Đã thế, sự lạnh lùng của tôi đối với thằng Tít làm mẹ buồn hơn. Bỗng nhiên, tôi nhận thấy mình chẳng ghét thằng Tít như bấy lâu tôi hằng tưởng. Chỉ tại tôi thường kết tội nó vì chuyện cha ra đi. Nó là đứa tật nguyền cả tâm hồn lẫn hình hài. Nếu nó sinh ra bình thường thì chắc hẳn mẹ sẽ không bị khổ sở dằng dẵng như thế.

Vũ không còn kiên nhẫn chờ đến ngày tôi chuyển công tác về xuôi. Anh bảo đã hết đắm say để mỗi tuần lặn lội gần hai trăm kilômét đường rừng để được ôm riết lấy tôi, để thỏa mãn nỗi nhớ của những kẻ yêu nhau. Tôi hất đầu kiêu hãnh, không thèm dành cho Vũ một ánh mắt cầu xin hoặc đòi giải thích. Mà giải thích gì nhỉ? Khi không còn tình yêu, mọi níu kéo trở thành lố bịch. Cám ơn Vũ vì đã không nói toẹt ra cái lý do lớn nhất của cuộc chia tay này. Rằng mẹ anh không đồng ý vì không muốn thông gia với người có hôn nhân đổ vỡ. Rằng bà sợ tôi mang gien bố, rằng, rằng... Điều đó giúp tôi dễ dàng xếp tình yêu của Vũ vào một góc khuất của trái tim mình. Không giận hờn, không trách móc. Vũ là thế, giống đa số người. Vũ ngại khó khăn, ngại rắc rối. Tôi sống bất cần hơn bởi nghĩ rằng sẽ không bao giờ cho phép mình trở thành gánh nặng của ai đó.

Mỗi tháng tôi về thăm mẹ một lần. Mẹ vẫn không đồng ý cùng ai dù ít nhất hai người đàn ông lịch lãm đang ngưỡng mộ vẻ đẹp hồi xuân mặn mà của mẹ. Đêm. Thằng Tít ngủ một mình trên chiếc võng bạt căng góc nhà. Bây giờ nó không chịu ngủ giường nữa, chỉ nằng nặc đòi đung đưa trên võng. Thằng Tít ngủ rất ít. Nó nằm mở mắt thao láo, còi ngậm chặt ở miệng, thanh gỗ đặt ngang bụng, còn miếng vải vẫn đeo nguyên ở vai. Biết là ban đêm, nó không dám thổi còi, chỉ thổi nhè nhẹ tạo ra những âm thanh liu khiu. Thoạt đầu, tôi cáu vì không ngủ được. Mẹ thở dài: "Kệ em, nó vẫn thế ấy mà". Bốn giờ sáng, bến sông bắt đầu nhộn nhịp. Chỉ chờ có thế, thằng Tít bật dậy chạy tót ra cổng, toét còi inh ỏi. Mẹ trở mình, than thở: "Dạo này nó thích trêu con gái. Khổ thân nó" Tôi giật mình nhớ ra tuổi của nó. Thằng Tít đã hai mươi. Tôi thường bấm đốt ngón tay tính tuổi nó để suy ra thời gian bằn bặt của cha. ở chân trời góc bể nào đó, cha có hay rằng, cha có đứa con trai bằng tuổi mình ngày xưa, bắt đầu xuất hiện cái phần bản năng trong cơ thể dị dạng mà đáng ra đã phải trót đời. Thằng Tít suốt ngày tơng tơng chạy theo lũ con gái. Chúng nó sợ quá ré lên, ném đá loạn xạ. Mẹ mỗi ngày thêm nhiều tiếng thở dài hơn.

Đêm mùa đông trên núi lạnh không thể tả. Những lèn đá cao dựng đứng tỏa ra làn hơi buôn buốt đến cóng người. Tôi ngồi thu lu trong chăn ấm nghe gió lùa lào xào qua mái tranh. Tiếng cửa liếp đập cành cạch nghe mãi chẳng thể quen tai, vẫn luôn tạo cảm giác rờn rợn ma quỷ. Hết ngày là đêm. Đêm dài lê thê, dằng dặc. Nghĩ về mẹ, về cha nỗi buồn lại đông cứng. Tôi chỉ biết lần giở những kỷ niệm về Vũ tự ủ ấm mình. Để rồi cái cảm giác cô độc và tủi thân bủa vây thê thiết. Tôi có thai. Người đàn ông si tình và bạo liệt ấy đã gõ cửa vào lúc tâm trạng tôi tồi tệ nhất. Lúc xung quanh tôi chỉ có đồi núi vi vút gió. Những con thú không chịu được khí trời lạnh buốt hú lên từng hồi dài rùng rợn. Mẹ gào lên: "Con ơi! Mẹ không dạy con như thế bao giờ? Con định giết mẹ ư?". Tôi như người đã chết, rũ rượi: - "Vì cha đấy! Mẹ biết không? Vì cả mẹ nữa! Hai người đã không cho con cuộc sống bình yên để lúc chống chênh nhất con lấy đó làm điểm tựa". Mẹ sã xuống như thân cây bị đốn ngã.

Khi mới mười lăm, một lần tôi theo mẹ lên rừng dương cào lá khô. Rừng dương lồng lộng gió. Tôi đi mãi, đi mãi lạc đến ngoài bãi biển. Người đàn ông với bộ râu quai nón rậm rì chắn lối tôi. "Có muốn gặp cha không? Đi theo chú!". Tôi mở to đôi mắt đứa trẻ mới lớn nhìn ông ta nghi hoặc: "Chú làm sao biết được cha cháu?". "Chú là bạn của ông ấy". Ông ta nắm cổ tay tôi kéo đi. Đôi chân tôi như có ma quỷ vấn vít, cứ líu ríu bước theo. "Con ơi..." Mẹ từ đâu xông tới, hùng hổ như con gà mái sẵn sàng xù lông lên bảo vệ con mình. Người đàn ông lẩn đi rất nhanh. Mẹ ngồi thụp xuống, sờ nắn khắp người tôi, rồi mẹ ôm choàng lấy tôi, hào hển: "Ơn trời! Con tôi chưa bị làm sao". Tôi ngơ ngác, bứt ra khỏi ý nghĩ cuồng dại: "Sao mẹ lại khóc? Ông ấy bảo sẽ dẫn con đi gặp cha". Mẹ trừng mắt: "Họ không phải là người tốt, con đừng bao giờ tin. Cha con đang ở xa lắm". Giọng mẹ chìm vào xa xăm, mắt dằng dặc buồn. Mẹ hãi hùng nhiều đêm sau sự kiện ấy. Người để mắt trông chúng tôi chặt hơn. Cho đến lần này mẹ hoàn toàn sụp đổ. Tôi lặng lẽ ra đi, âm thầm giấu mẹ phá thai, âm thầm chịu đau đớn một mình. Tôi lẩn tránh người đàn ông ấy như lẩn tránh nỗi nhục nhã ê chề không có cách nào gột rửa. Tôi dập tắt ở anh ta niềm hy vọng có tôi cuối cùng khi nghiến răng giết đi sinh linh chưa rõ hình hài. Tôi không tin anh ta chăng, tôi đã đánh mất niềm kiêu hãnh lớn nhất của người con gái, đánh mất luôn khả năng tự lựa chọn một tấm chồng xứng đáng cho mình. Mẹ rít qua kẽ răng: "Người ta đâu có hai lần được làm con gái. Đàn bà sâu sắc như cơi đựng trầu là thế đấy con ạ!". Tôi thẫn thờ ngước nhìn cao xanh, lời của mẹ như có muối xát vào lòng.

Vẫn chưa thấy cha về. Thằng Tít yếu hẳn đi khi trời vào đông. Những cơn khó thở hành hạ nó không ngưng nghỉ. Cho đến một ngày, nó không đưa nổi chiếc kèn lên miệng nữa. Nó nằm dính bẹp xuống giường, đôi mắt đờ đẫn, hơi thở khò khè nặng nhọc. Hai tảng thịt tím bầm chuyển sang đỏ tía. Rồi nó đi, tức tưởi. Chưa kịp biết trong số các cô gái nó chạy theo trêu chọc, có người đã dành cho nó giọt nước mắt thương cảm. Mẹ vật vã bên cơ thể lạnh dần của thằng Tít. Tôi ôm lấy mẹ, đau tức nghẹn vùng ngực trái. Nếu quả thật có thiên đường, tôi cầu mong thằng Tít được lên trên ấy. Bởi ở kiếp này, nó đã sống một cuộc sống hết sức nhọc nhằn, chỉ để hứng chịu mọi đày ải của số phận.

Không còn thằng Tít, nhà tôi trống vắng hẳn. Những buổi sớm tinh sương, bến sông trở nên buồn tênh. Đôi mắt mẹ càng u tối và thăm thẳm như bóng đêm. Tôi cất chiếc võng Tít hay nằm để mong dịu đi ánh mắt đăm đắm đau khổ của mẹ. Nhưng đêm đêm, mẹ vẫn khóc. Tôi có thêm những giấc mơ về Tít, những giấc mơ thật nặng nề.

Một trăm ngày của Tít. Cha về. Cha xách chiếc vali to đùng, nặng trĩu. Mẹ vấp cha ở cửa, lặng đi. Cha đưa một tay vỗ vỗ vào vai mẹ, gật gật đầu rồi bước vào nhà, đưa mắt nhìn quanh. Mẹ bổ đi tìm tôi, lắp bắp không thành câu. Tôi không mừng, không vui, đứng nhìn cha trân trối. Trong tôi, sự chờ đợi bấy lâu đã nguội lạnh. Nỗi hờn tủi gần như trở nên thù hận. Thái độ dửng dưng của tôi như một lời tuyên chiến với cha. Những biểu hiện quan tâm của cha dành cho tôi, tôi đều cự tuyệt. ánh mắt mẹ những ngày này hướng về tôi sao mà khắc khoải đến thế. Mẹ đừng giận con. Tuổi thơ con không có cha dìu dắt, khi lớn lên cha không đưa lối, chỉ đường. Cha về khi tất cả đối với con thực sự đổ vỡ, bao giờ cũng là cảm giác mất mát bủa vây tràn ngập.

Tôi muốn sang sông, về với vùng đồi hun hút gió. Lần đầu tiên tôi đi mà không hẹn với mẹ ngày về thăm. Mẹ nắm tay tôi, van vỉ: "Mẹ xin con. Đừng hằn học với cha như thế. Ông ấy cũng rất khổ tâm". Tôi cay đắng: "Ông ấy mà cũng biết khổ tâm hở mẹ? Ông ấy không xứng đáng với sự chờ đợi của mẹ con mình". "Con ơi! Mọi tội lỗi là ở mẹ. Mẹ hờ lên não nuột - Cha không tệ như con nghĩ đâu. Ông ấy thực sự đáng thương". Tôi nhìn sững vào đôi mắt khổ đau của mẹ, thấy trong đó có một trời day dứt, khổ ải. Lòng tôi chùng xuống, rã rời.

Thằng Tít là bằng chứng phản bội của mẹ đối với cha con - Mẹ buộc lòng phải kể cho tôi nghe bí mật một thời lầm lỗi. Khi tội chứng nghiệt ngã hình thành trong bụng mẹ thì chuyện chẳng thể giấu cha con được nữa. Đó là mối tình đầu đã qua của mẹ. Lúc ấy, mẹ không đủ bản lĩnh để chiến thắng được tình cảm xưa cũ ùa về. Mẹ đã lừa dối cha và ngã vào lòng người ấy. Biết cái thai trong bụng mẹ không phải của mình, cha con gần như hóa đá. Mẹ tìm đủ mọi cách để hủy đi cái mầm tội lỗi ấy nhưng thằng Tít vẫn lì lợm ra đời, méo mó, tội nghiệp. Cha con lặng lẽ bỏ đi. Lúc ấy, mẹ chỉ muốn chết. Có chết mẹ mới thoát khỏi những ám ảnh tội lỗi do mình tạo ra. Nhưng vì con, vì hình hài của thằng Tít mà mẹ cố sống, tự đày đọa mình với niềm tin mong manh ngày cha con trở về.

Tai tôi ù đi như lạc vào vùng đầy gió bão. Phút yếu lòng của mẹ kéo theo sự đổ vỡ của gia đình. Lòng tự trọng và tính gia trưởng ngút trời của cha không cho mẹ một cơ hội sám hối. Sau lần đánh mất sự trinh trắng của mình, lần thứ hai tôi cay đắng nhận ra niềm kiêu hãnh còn lại cuối cùng của tôi dành cho mẹ giờ không còn nơi bấu bíu. Đau đớn thay, tôi phải thừa nhận rằng, nhờ cái đêm rừng núi lạnh lẽo ù ù gió hú không đáng nhớ ấy tôi mới có thể hiểu cha và tha thứ cho mẹ.

Tôi ra bến sông, ánh đèn từ bên bờ kia hắt xuống mặt sông lấp lóa. Cha đang ngồi đốt thuốc trên con thuyền nhỏ mẹ vẫn thường đi về ngang dọc bến sông. Trên tay cha cầm một cây cầu làm bằng hàng mã. Cha châm lửa đốt. Tàn bay lả tả rụng trắng đầu cha. Đây là cây cầu mơ ước của thằng Tít. Nó luôn thủ thỉ với mẹ về một cây cầu bắc qua sông nối doi cát nhỏ này với phố thị ồn ã. Trăng thượng tuần đã mọc, gió thổi lay động những bóng dừa. Tôi cầu mong những hình ảnh này đừng bao giờ biến mất.

(Tạp chí Văn nghệ Quân đội)

Cõi ảo

Câu chuyện này bắt đầu trên một trang Web(1).

Rất nhiều người đọc mục “Tự truyện’’, nhưng không một câu hỏi nào của người đọc làm tác giả bài viết, một cô gái trẻ quan tâm cả. Chuyện cô kể về một người mẹ, người đàn bà dũng cảm, kiên nhẫn đi suốt cuộc chiến tranh và lại hy sinh tất cả cho con bà ăn học nên người.

Người viết vào mục cảm tưởng là một nhà văn: “Thật là một người mẹ rất đáng kính trọng, không tầm thường!’’ Ông xúc động ghi lại cảm tưởng và xin người viết cốt chuyện để viết một truyện ngắn.

Giọng kể của cô gái rất vô tư và mộc mạc, nhân vật đứa con của người mẹ- người kể- do ghi tên cũng không có dấu nên ông tưởng lầm là con trai. Cô viết Trần Phượng thành Tran Phuong, vì vậy trong lá thư ông dùng đại từ anh để gọi tác giả.

Cô gái trả lời thư người bạn không biết mặt, đồng ý cho ông lấy chuyện cô đã kể làm tư liệu. Trong hai lá thư tiếp đó, hỏi thêm những chi tiết về người mẹ, nhà văn vẫn đinh ninh người viết cho mình là một cậu con trai. Thư nào ông cũng cẩn thận đề dòng cuối: “Tôi thực lòng cám ơn cậu đã trả lời thư tôi.’’

Tình bạn của họ bắt đầu như vậy.

Truyện ngắn hoàn thành rất nhanh và trước khi gửi đăng, ông tri ơn người cung cấp tài liệu cho ông bằng cách gửi cho cô gái đọc trước khi đưa in.

Cô gái đọc xong truyện, gửi thư vội cho nhà văn, cải chính rằng, nhân vật trong truyện phải là một cô gái!

Tất cả tình tiết truyện đã được nhà văn cấu tứ rất  nhịp nhàng, vì thế việc thay đổi giới tính của nhân vật tạo nên sự phức tạp không cần thiết. Thế là giữa họ có một cuộc cãi vã chừng hai, ba lá thư. Cuối cùng thì cô gái đành chấp nhận sự giải thích có tình có lý của nhà văn.

Vài tuần sau, nhà văn lĩnh nhuận bút, ông muốn gửi cô báo biếu và khao cô một chầu ca fê. Thực khó lòng từ chối một lần hẹn êm đềm như vậy. Cô gái nhận lời.

Từ khi biết Phượng là một cô gái, nhà văn vẫn nghĩ về cô với hình ảnh một cô gái bình thường, khuôn mặt luôn có cặp kính cận như cô tả. Đối với ông, qua sự tan vỡ ở mối tình đầu thì hình thức là một khía cạnh quan trọng nhưng không phải là tất cả để nói lên bản chất của cái đẹp, dù hình thức có thể giữ vai trò  hệ trọng để gợi cảm, nhưng chỉ là khởi đầu. Đấy thật đặc trưng cho tư duy của một người từng trải lại đam mê, nắm được mẹo luật sáng tác. Ông đi về phía nơi có quán ca fê thanh lịch: Quán Phố.

Trời xuân lây phây mưa bụi. Ông dựng cổ áo măng tô dạ xám lên che ấm lồng ngực. Cái mũ nồi Basque hơi sụp xuống. Chọn bàn trống ngay lối vào, lơ đãng nhìn ra đường phố. Quán Phố hôm nay không nhiều khách lắm. Nhưng cũng tới bốn năm cặp bạn tới ngồi trước khi ông tới. Vài người đi lẻ, dường như không chờ đợi ai. Họ tới đây, có lẽ chỉ thưởng thức li ca fe dưới trời lạnh. Ông chả vội vàng gì, bình nhiên châm một điếu thuốc và lấy tập bản thảo truyện ngắn của một người bạn  ra tranh thủ đọc.

Cô gái vừa ở một hội nghị khoa học bàn về quản lý y tế ra. Hôm nay cô là diễn giả. Báo cáo của cô thực xúc tích và gây bất ngờ cho nhiều người. Người ta tặng cô những bó hoa thật đẹp. Cô gái ra khỏi hội trường của viện nhớ tới cuộc hẹn với nhà văn quen trên thư điện tử. Chỉ còn ba phút! Cô vội vã ra chỗ để xe và thực sự lúng túng với số hoa bồng bênh, bất tiện trên cái làn trước tay lái.

Nhà văn xem đồng hồ. Đã đến giờ hẹn mà cô gái không tới. Ông quan sát toàn tiệm. Không có cô gái nào đi một mình, có hình dáng như ông tưởng tượng cả. Mấy cô gái trẻ có hình thức bình thường thì đi với bạn trai và không mang kính cận. Có hai cô gái rất xinh bên kia bàn đang ríu rít nói về ca sỹ X. Theo ông, X rất sến. Như vậy không phải là Phượng. Phượng hiểu biết, bình dị và nhỏ nhắn. Phượng đi một mình. Cô có kính cận. Đấy là vài đặc tính để nhận biết, do ông suy tưởng qua mấy lá thư của cô.

Cô gái thực ra đã tới gần điểm hẹn. Nhưng cô đã thấm mệt và bệnh tim bẩm sinh của cô làm cô bất chợt cảm thấy choáng váng. Phượng dừng xe lại bên đường vài phút và vô tình làm rớt cặp kính xuống đất khi cô xếp lại bó hoa sắp rơi vì gió. Một mắt kính vỡ tan trên hè đường.  Cô gái trẻ sững sờ, bởi vì không có nó, cô nhìn mọi vật đều huyền ảo.

Phượng dắt xe phải tới 15 phút mới tới quán Phố. Như vậy người đợi chờ cô quá 30 phút.  Ông trả tiền và đứng dậy. “Có thể do lý do gì đấy, cô gái bận, lỡ hẹn!” Ông bước ra khỏi quán ca fe Phố, nghĩ ngay đến ý kiến góp ý với truyện ngắn của bạn, không hề để ý tới Phượng và đống hoa trên tay đã đến, lướt qua sát người ông để bước vào tiệm.

Phượng đã tất tưởi gửi xe. Cô bước nhanh và đảo mắt. Không có người nào lớn tuổi ra dáng đợi chờ. Cô không biết rằng người vừa đi sát mình là nhà văn Nguyễn Thụ. Ông già ấy đâu rồi? Phượng thoáng nghĩ về hai truyện ngắn của nhà văn vừa được đọc (Có thể chính vì thế ở những lá thư đầu cô luôn gọi ông là bác). Cô quan sát một vòng nữa bằng đôi mắt hơi nâu, trong sáng nhưng thiếu kính. Có, cô có ngoái nhìn lướt qua ông, nhưng lại nghĩ “người ấy không thể có phong độ nhanh nhẹn như vậy”.

Gió xuân thốc mưa bụi làm ướt tái đi khuôn mặt mà làn da rất đỗi mịn màng chẳng khi nào cần đánh phấn của cô. Quán đã vắng dần. Phượng trả tiền tách trà, lấy xe, đi rất chậm, sát bên hè trái đường quán Phố.

Nhà văn về tới nhà. Ông chậm rãi nấu một bát mì và ăn ngay cạnh bàn máy tính. Viết đến mười một giờ đêm, ông chợt nhớ tới chiều hẹn vừa lỡ. Tại sao cô bé không đến? Ông bật Email(2). Lá thư xanh biếc, với dòng chữ quen thuộc hiện ra, from: Phuong.[/i]

Thư ngắn. Cô hỏi, sao ông không tới? Cô than phiền về chuyện vỡ kính; về trái tim đột ngột trở chứng của cô. Cô bảo, hôm nay cô có nhiều hoa mà không gặp ông để chia cho ông một bó. Thế đấy! Chỉ thế đấy mà ông chợt nhói lên. Có phải chăng, ông nhớ tới con gái ông ở tận Sài Gòn. Nó cũng bị tim như thế. Vì nó mà ông và vợ cũ của ông tuy tan vỡ vẫn còn duyên nợ với nhau bao năm mới chia tay. Ông  hiểu, quên ngay việc lỡ hẹn để trách cứ cô gái. Ông viết, kể lại việc mình chờ  đợi thế nào và an ủi cô vài lời. “Hẹn một dịp nào đó sẽ gặp nhau vậy!” Cuối thư ông hỏi địa chỉ cô, ngỏ ý muốn gửi cô tờ báo có in truyện, cái truyện ngắn dựa vào cốt chuyện về người mẹ của cô. Xong, ông nhấn nút. Thư bay đi.

Chỉ sau vài phút thì ông nhận thư  trả lời. Thực đáng tiếc, chiều mai cô sẽ bay đi U´c, bắt đầu một khóa học lấy bằng Master theo kế hoạch tài trợ của nước bạn. “Xin bác hãy gửi báo về địa chỉ dưới đây của cháu, mẹ cháu sẽ chuyển sau cho cháu vậy!” Cô gái viết. Nhà văn lắc đầu. Mình thực là vô duyên! Ông nghĩ và không hề biết là Phượng cũng đang nghĩ về ông khi cô sắp xếp mấy cuốn sách vào va li: “Mình nhìn thấy ông ta rồi. Cũng chưa già lắm. Cái dáng lướt sát mình khi ấy. Giá mà khi đó còn cặp kính nhỉ!’’ Phượng tủm tỉm cười một mình.

Nửa tháng sau, trên hộp thư điện tử của Thụ xuất hiện lá thư đầu tiên của Phượng. Thư nhẹ nhàng kể về cuộc sống tại U’c, kèm theo là bức ảnh, một cô gái dáng thanh tú quay lưng lại như khoe bộ tóc dầy đen buông xõa ngang vai. Cô đang ngắm dòng sông nhỏ và cánh rừng vàng thu phía trước; lại cả vài bức ảnh màu chụp những con vật lạ, ngộ nghĩnh mà theo Thụ, cô gái cắt cúp khá đẹp. Ông tự hỏi, sao tóc như vậy lại cắt ngắn đi nhỉ? Ô`, thời đại mới mà! Thời đại mà việc lấy nét, tốc độ, cửa mở đã có máy tự động giải quyết! Nhưng cô biết chụp ảnh lắm đấy. Ông viết, khen cô cắt cúp, bố cục các mảng tối sáng rất đẹp. Cô gái lập tức trả lời rằng, cô có học chụp ảnh và máy của cô là máy cơ, không phải máy tự động. Chỉ có vậy mà ông vẫn cặm cụi trả lời những lá thư chẳng có gì quan trọng như thế của Phượng. Không hiểu do lý do nào đó, Phượng gọi ông bằng chú thay “bác”. Từ ấy, thư thường có dòng đầu: Chú Thụ ơi!

Nguyễn Thụ thực ra không có nhiều thời gian. Để kiếm sống, ông phải lăn lưng làm việc tại một nhà xuất bản. Ngoài ra công việc của cá nhân ông là sáng tác. Ông thuộc số ít văn sỹ không thích quan hệ rộng. Sự viết của ông thực sự là đam mê, dầu mệt nhọc. Thích thú như thế, nhưng ông không coi trọng nó hơn các công việc khác, như việc việc đọc morat(3) cho các cây bút trẻ chẳng hạn. Ông thường nghĩ, viết văn cùng như kiếm sống, để mình sống; không có việc nào trên đời cao quý hơn việc nào. Cao quý là do tấm lòng với công việc. Việc viết của ông cũng chẳng mong cái danh như người khác. Ông viết cho Phượng: “Tôi viết văn để trả nợ và giải tỏa, tâm sự với bè bạn.” Có thể thế thật, bởi vì ông luôn cảm thấy cô đơn, khổ tâm, nhất là khi ông không viết được gì.

Những lá thư bay đi, bay lại trên không gian; khi thì đậu xuống nơi Phượng, cái phòng nhỏ trông ra một cánh rừng đầy lá vàng và con suối vòng vo, róc rách chảy bên một lối mòn về tít khoảng rừng bao la còn hoang dại; khi thì sa xuống mái nhà luôn ẩm thấp, dưới bóng một cây lan lớn, tỏa hương thầm dịu. Từng ngày một, từng tuần một, nó như một thứ men, vô tình ủ thứ nhựa tiềm ẩn trong hai người. Với Phượng, ông là người chăm chỉ nhất phúc đáp thư cô. (Đấy là ý kiến của Phượng ở lá  thư sau này thật thà kể). Sự chăm chỉ của ông cũng có nguyên do của nó. Khởi đầu là lòng ưu ái với lớp người trẻ, sau là sự tưởng tượng về Phượng qua những lá thư của cô. Sự tưởng tượng về Phượng khơi động cả tới phần sâu kín nhất trong ông, hình ảnh của một người con gái đã xa lắm, hồi ông mới ra trận và tình cảm ấy bị thời cuộc, thời gian phủ lên một lớp tro kín. Tự nhiên, dần dần ông mong đợi các lá thư của Phượng. Ông thoảng buồn khi bấm vào máy không có lá thư xanh với ký tự From: Phuong. Là một người nhậy cảm, ông chắp nối những tình cảm xưa và hôm nay của ông làm mấy bài thơ. Những bài thơ tình, thứ thơ mà đã lâu quá rồi ông không dám viết. Thơ tình khó lắm! Làm sao mà có thể lột tả, gợi mở tâm hồn người ta với ngôn ngữ bình dị, ý tứ chân thành? Thực là, Phượng, với những câu chuyện thông minh, vô tư và dí dỏm đã đánh thức từ trong xa xôi của ông những tình cảm trong sáng và tốt đẹp.

Tại úc, cô Phượng cũng rất vui khi nhận thư ông. Với cô, quan hệ trên mạng như một trò đùa. Một trò đùa dai vô hại. Họ vẫn xưng hô bằng chú, cháu, nhưng những câu chuyện của họ, biểu hiện tình cảm của họ dường như vượt qua mọi khách sáo. Theo năm tháng, dù từ những quan niệm khác nhau bởi thế hệ, nó vẫn làm ấm lòng cả hai người trong hai hoàn cảnh khác nhau. Với Phượng, trò đùa vô hại làm cô bớt đi khoảng trống hoang hoác nơi quê người vốn dĩ ăm ắp trong một người đang độ rừng rực thanh xuân.

Một tuần liền,  sáu tháng sau đó, ông bỗng bặt tin Phượng. Tự nhiên ông cảm thấy trống vắng điều gì đấy rất khó cắt nghĩa. Nhất là những khi ông không tìm thấy một đoạn viết mới, tiếp tục cuộc hành trình văn chương của ông; nhất là khi hàng ngày ông phải đụng chạm với trăm ngàn điều dung tục mà ông phải sống chung, không thể lẩn tránh. Ông làm nhiều thơ hơn, cảm giác buồn mơ hồ, tự nhiên buồn, không rõ từ đâu luôn tới, xâm chiếm tâm hồn ông và cũng tự nhiên, nó nằm ngoài ý đồ của chính tác giả.

Tháng sáu, một tuần liền, thời tiết Hà Nội đỏng đảnh. Những cơn mưa bất chợt ào về xối xả, Nước phố dềnh lên lênh láng ngập đầy cửa nhà và sau đó là nắng vỗ lửa xuống mặt phố. Ông ốm, phải nghỉ việc, ngủ mê mệt trong mơ sảng lạ lùng. Ông thấy mình đi với mấy người lính trẻ năm nào. Ông thấy cả khu rừng già chìm trong tiếng mưa, nghe rõ tiếng ào ào; tưởng như ở trên cao thăm thẳm có một người khổng lồ gầm gừ, hăm dọa đe nẹt những con người nhỏ bé đang đồn trú dưới thảm rừng nhiệt đới. Ông lại mơ thấy ông bị thương, bàn chân đẫm máu và thấy một cô gái rất trẻ, không rõ mặt tới nhẹ nhàng nâng đầu ông lên, cho ông gối vào cánh tay mềm mại của cô. Ông muốn mà không sao cất lên lời. Đôi môi ông nóng rát. Ông mơ thây cô gái hôn ông và ông ghì chặt tới thảm thương tấm thân nóng rẫy.  Cô gái hơi mỉm cười và đáp lại đôi mắt khẩn cầu của ông bằng bàn tay ấm, mềm. Nhè nhẹ, cô vuốt ve, vỗ về mái tóc còn xanh mướt của người lính. Cảnh cuối cùng ông thấy cô bước vào một dòng sông cuồn cuộn đầy khói và khuất mờ trong đó. Ông thét lên, tỉnh giấc. Người ông đẫm mồ hôi. Ông ngồi dậy trong đêm, lần sờ hai viên thuốc hạ nhiệt trong túi áo nhàu nát treo trên thành ghế viết.

Dựa vào những suy cảm từ giấc mơ ấy, ông viết thành một bài thơ 21 câu. Đặt cho nó một tựa đề: Tình Yêu Của Tôi. Nhưng đọc cả bài, người ta không thể biết, đấy là tình cảm lý tưởng hay tình yêu cụ thể của một con người đã hơn 50 tuổi.

Mấy tuần sau đó, ông liên tục nhận và gửi thư cho Phượng. Họ nói chuyện về con Koala ngộ ngĩnh. Nó hay nghịch như cháu, song nó ngủ nhiều lắm, cô gái viết vậy. Ông hỏi cô ngủ một ngày bao tiếng. Phượng trả lời rằng, cô rất ghét ngủ. Mỗi ngày cô chỉ ngủ năm tiếng là nhiều lắm rồi. Ông trách cô không biết gìn giữ sức khoẻ. Cô lại thanh minh là cô phải đọc rất nhiều và còn bướng bỉnh bảo: “Cháu sống được bao lâu mà ngủ hết cả quỹ thời gian ngắn ngủi?” Ông liền viết dọa: “cô bé ơi, nước da sẽ xỉn đi, khô lại vì phụ nữ cần ngủ cho khí huyết lưu thông. Nhất là cháu bị tim nữa! Việc ấy không thể coi thường!” Cô gái trêu chọc ông rằng, chú lo bò trắng răng. Cháu viết văn thì kém chú, nhưng chuyên môn của cháu là chăm sóc sức khỏe con người cơ mà! Như thế đấy, họ[/i] lại tranh luận những chuyện liên quan tới nghề nghiệp của Phượng, rồi cả vài bài tiểu luận văn chương ông mới viết. Xem ra, cô gái kiến thức cũng không vừa, lại tỏ ra chẳng dễ khuất phục. Nhưng bao giờ cũng vậy, ông nhường nhịn, nhận phần thua về mình. Cô gái không muốn vậy. Có lần cô viết, cháu không cần cái lối thua trận trả vờ ấy, chú phải nói đến cùng với cháu! Ngô hay khoai? Khoa học không có nhượng bộ! Cô viết vậy. Ông cười tha lượng trong đêm. Thư trả lời, ông viết, vâng Phượng ạ, khoa học không có nhượng bộ, nhưng cuộc sống đôi khi cần tính nhượng bộ, và nó cũng thuộc về khoa học!

Họ cứ thư từ suốt đã hơn một năm trời. Nếu cộng lại thư họ dài tới vài cây số. Có lần ông mở hộp thư lưu của Phượng ra giật mình; vì nếu in ra, ông có một cuốn sách dầy tới 400 trang không kém. Thế mà cách đây không lâu, người ta đã vội vàng dự đoán, khi thế giới tràn ngập máy tính thì không còn ai muốn viết thư nữa. ồ, thư bút, giấy mực thì có thể như vậy! Ông nghĩ.

Một bữa, cô gái từ trường về bị mưa. Thời tiết bên U´c trái ngược với Việt Nam. Khi ở ta là mùa đông thì nơi ấy là hè và ngược lại. Cô gái bị cảm lạnh và rất khó ở vì “bệnh tim chết tiệt nó hành hạ cháu!”. Chuyện ấy, Phượng vô tình cho ông biết khi trả lời chậm trễ một lá thư ông. Thế là ông cuống lên, ông điện vào Sài Gòn, hỏi tên thuốc mà con ông rành hơn. Ông điện hỏi cả bè bạn, cả giáo sư chuyên khoa, cách ngừa phòng giữ gìn của người bệnh tim và những phản ứng phụ của thuốc trị liệu. Ông viết một thư dài cho Phượng, gửi cả thuốc sang tận U´c, để nhận thư cám ơn và lời trách đùa: “Sau, cháu tự lo được, vì chú đã chở củi về rừng rồi!” Đêm đó, không hiểu sao ông lại nghĩ tới cảnh ngày xưa nằm một mình canh một kho đạn trong rừng. Thế là ông chép vài chuyện cười gửi cho cô, lại tiện tay bấm nút cho tập thơ mới viết của ông bay đi. Gần hai chục bài thơ tình như dải mây trôi tới U´c. Thơ thì khó lắm. Ngôn ngữ lại bảng lảng, chả cụ thể gì. Vì vậy Phượng đọc nó với tâm trạng vừa tò mò vừa hứng thú và sau là một tâm trạng đề phòng. Cô gửi về ông những nhận xét rất dè dặt nhưng chính xác về tình cảm và ý tưởng của tác giả. Cuối thư cô còn viết: “Sao chú buồn thế hở chú?’’

Đấy là điều hiếm, nhất là khi bây giờ nhiều người làm thơ nên nhiều người đọc thơ hời hợt. Với ông, thơ rất khó. Trước khi quen Phượng, ông chỉ làm thơ khi không viết văn xuôi được. Những cảm giác lãng đãng khi không thể biểu đạt trong văn xuôi; những suy cảm mà nếu lưu giữ, đè nén, không viết ra, trở thành sự hành hạ, buộc ông phải viết. Ông tự nhận, so với văn xuôi, thơ ông còn non trẻ, lẫm chẫm, nhưng hồn hậu. Điều ấy, một thi sỹ bạn ông cũng từng nhận xét để khuyên ông nên tập trung cho văn xuôi. Nhưng ông cho là, việc gì phải từ bỏ nó. Bên cạnh văn xuôi, thơ như cái nạng nhỏ, giúp các truyện ngắn của ông có sức gợi.  Sức gợi mở, đó là điều cần của thể loại  văn xuôi hiện đại chăng? Ông nghĩ vậy.

Thế mà Phượng lại nhận xét khác. Cô cho là thơ ông hay hơn truyện! Ông cười trong đêm. Không vặn lại Phượng. Văn chương, sự thẩm ngấm nó, đôi khi cần cả vốn sống để nhận ra một cách sâu sắc những điều chìm đắm, ẩn dấu dưới con chữ, sự kiện.

Phượng dạo này khá rỗi. Cô viết vậy. Thế là ông có sáng kiến nhờ cô đọc những tiểu luận và truyện ông mới viết, cả những bài báo, trước khi ông đưa in. Thực kỳ lạ, ông viết rất hăng sau các thư của Phượng. Những cảm nhận của cô nhiều khi chưa đúng hẳn, nhưng giúp ông điều chỉnh những chi tiết và hành văn giản dị, trong sáng hơn. Cứ như thế, ông làm cho Phượng cũng vui, dù là cô không ý thức rằng, trong các tác phẩm của ông đã có cả, một chút thôi, hơi thở của Phượng, cô gái trẻ hà vào.

Tết năm ấy chậm chạp trôi qua. Ông viết gửi Phượng lá thư ngắn chúc tết. Cô gái đáp lại bằng tấm thiệp tràn ngập màu xanh với mẫu chữ rất điệu. Cái con Koala mắt tròn xoe cứ nhấp nhánh mà cô cài lên tấm thiếp làm ông bất chợt tủm tỉm cười. Đêm ấy, ông uống rượu tới khuya, hơi nhiều tại nhà một người bạn. Khi bước khỏi ngôi nhà ấm cúng, đầy phong vị tết của hai vợ chồng kia, ông bắt chợt cái lạnh leo seo vuốt ve khuôn mặt. Ngửng lên trời thăm thẳm, ông chợt nhớ tới Phượng. Giá bây giờ có mưa nhỉ? Ông khát. Ông chợt nảy ra một tứ thơ và đi như chạy về nhà để viết. Bài thơ nhan đề chờ mưa viết nhanh như dòng thác, chẩy ào ra từ con tim ông, trong căn nhà nghe rõ tiếng những giọt khuya lộp độp rớt xuống từ tàn lá, mang theo cả hương của cây lan già. Bài thơ có mấy câu rất tha thiết, nói tới tâm trạng hanh hao của một con người luôn thèm yêu, bàng bạc cảm giác cô đơn. Thực tâm, ông không có ý tán tỉnh ai cả và có thể nghĩ vậy nên ông bắn bài thơ lên trời, gửi cho cô bạn gái kênh tuổi ở xa kia, mong cầu chia sẻ, an ủi cả hai phía.

Phượng đọc bài thơ ấy của ông khi mà cô đang nhớ nhà nhất. Thật vậy, nhiều bài thơ của ông làm cô xúc động. Nhưng bài thơ vừa nhận làm cô bàng hoàng. Cái đoạn: “..Tôi từng đêm đợi mưa/ như rừng khô tháng hạ/ như suối trơ sỏi đá/ Mưa có biết tôi chờ?…”, thực sự làm cô hoang mang về tình cảm của ông nhà văn kỳ quặc này. Cô lập tức viết lá thư ngắn. Phải ngăn chặn những ý nghĩ ấy từ xa! Thế là sau vài lời bình, cô nói rằng cô khó hiểu tình cảm của ông, cô hoàn toàn không chờ đợi điều đấy, cô hỏi: “Từ trước đấy chú sống thế nào, viết thế nào, khi chưa có Mưa?” Chữ mưa cô viết rõ to và trong ngoặc. Viết xong, cô bấm máy. Lá thư vút đi.

Nguyễn Thụ nhận được thư thì đã khuya lắm. Ông nhấn cái nút, lá thư hiện ra. Ông hoàn toàn bất ngờ với câu hỏi của Phượng. Những câu hỏi ngắn, thực ra cũng không có tâm địa  nặng nề gì, nhưng vẫn như làn roi quất mạnh vào con tim ông. Nhất là khi ông đang buồn và khó ở. Ông cho là Phượng không còn tri kỷ nữa. Cô ấy trẻ quá! Rồi, ông lại tự trách mình đã thả nổi tình cảm, không lường hết khả năng sinh thành một đời sống tình cảm khác của người đọc. Sáng tác của ông, mỗi đứa con vừa ra đi, vừa thoát khỏi ngòi bút, đã không phụ thuộc vào ông nữa. Nó có một thân phận ngoài ý muốn của ông rồi. Điều ấy ông biết, nhưng thói tự ái của một người đầy nhậy cảm, trái tim rất dễ tổn thương lại xúi ông viết một lá thư phản hồi trách móc. Ông suy nghĩ một lát và hạ chữ vĩnh biệt  ở cuối thư. Khi ấy, ông vừa có cảm giác xấu hổ vừa tự thương mình.

Gửi thư xong, ông ngồi lặng trong đêm. Hôm nay là một ngày không may. Vừa chưa hết sự tức bực do mấy chữ đã bị biên tập cắt đi trong một truyện ngắn của ông in số tết thì lại bị công an phạt khi ông đi ngược chiều ở sát đại sứ Pháp; giờ là lá thư đáng buồn này. Đêm lặng, hương lan già luồn vào nhà, lặng lẽ ngấm theo hơi thở của ông, làm ông dần bình tâm lại. Cô gái trẻ có quyền như vậy. Chính ông là người có lỗi. Ông nhớ lại chuyện với Phượng từ ngày đầu tiên để ân hận về sự nóng nảy của mình. Ông giật mình, chợt nhận ra từ đâu thăm thẳm, hình như, hình như…

Nhắm mắt lại, ông không dám nghĩ tiếp. Ông nhỏm dậy, lặng lẽ bật máy, xếp những lá thư của ông và Phượng vào một ngăn lưu trữ. Mái đầu chớm bạc của ông rung nhẹ. Một lát, ông nhấn nút, những lá thơ vụt nằm vào kho lưu trữ.

Ngoài trời, mưa xuân về, thưa và nhẹ.

Trong khi đó, Phượng đọc đi đọc lại thư ông tới cả chục lượt. Hơn năm nay, ông là người duy nhất liên lạc thường xuyên với cô. Thi thoảng lắm, cô mới gọi điện về Hà Nội cho mẹ. Người bạn trai của cô, mối tình đầu của cô cũng lười viết thư. Cô có cảm giác tủi thân khi chợt nghĩ, hình như khi cô đã thuộc về người ta rồi, thì người ta bỏ mặc cô ở đây và thi thoảng mới ngó tới. Tại sao cô nỡ trách cứ thô bạo tình cảm của ông già ấy để ông nổi giận và hạ lời vĩnh biệt? Phượng ngồi một mình trong gian nhà có thể nghe thấy tiếng tim cô đập. Cô hoàn toàn không có ai để đủ tin cậy mà trao đổi việc này. Có thể nguyên do đẩy tình cảm của ông tới trạng thái ấy vì lỗi ở cả cô nữa. Cô chẳng thường mong những lá thư của ông kia mà? Cô chẳng thường ngủ rất ngon với những bài thơ của ông ấy. Tại sao cô, một người tuy còn trẻ, có học thức, lại không còn lời nào tế nhị hơn để đẩy xa, tạo được khoảng an toàn với tình cảm của ông? Hay là, hay là chính sự đề phòng của cô cũng là sự dối lòng mình. Phượng khóc.

Ông ấy vĩnh biệt rồi. Lúc ấy, lòng tự ái làm cô không viết thư trả lời ông. Nhưng khi vừa ở trường về, cô vẫn bật máy rất nhanh không kịp cởi áo khoác.  Màn hình chạy nhanh vệt tín hiệu rà sát thư từ như mọi khi mà cô cảm thấy hôm nay sao chậm thế! Chẳng có lá thư quen thuộc! Cô chợt nghĩ, chia tay nhau cũng phải rõ ràng, khoai ra khoai  chứ! Thế là cô viết thư cho ông sau ba ngày im lặng. Thư cô viết mở đầu bằng lời xin lỗi. Lời xin lỗi của một ít tuổỉ,  đã làm ông buồn. Xin ông bỏ qua điều gì, nếu không phải. Cô nói, cô rất tôn trọng ông và  giữ lại sự tôn trọng ấy. Cô mong ông hiểu, và tin là ông sẽ hiểu. Việc cô từ chối không cho ông số điện thoại cũng không phải sự coi thường ông. Cuối thư cô nhắc lại ông không nên vội vã tức giận, cô vẫn là một đứa trẻ với ông và luôn cầu mong ông sống hạnh phúc.

Làm xong việc đó Phượng như vơi đi gánh nặng. Cô thấy thanh thản và đọc hết toàn bộ hai chương của cuốn sách bàn về vai trò của ngân hàng thế giới với sự phát triển của hệ thống y tế trong các nước chậm tiến. Cô lấy bút ghi lại những thông tin cần thiết và sau đó tha thẩn ra bờ suối. Dòng suối trong vắt, nhìn thấy cả những viên sỏi mầu hồng và những con cá có cái bụng trong suốt, vun vút lao vào đớp những mẩu bánh vụn của cô tung ra. Như thế là mình đã thanh minh về việc trót vô tình làm tổn thương con người ấy. Chắc ông ấy không trả lời mình đâu. Nhưng tại sao mình cứ quan tâm tới thư của ông ấy nhỉ? Cô cười nhạo cái bóng cô dưới con suối vì tự biết vì sao cô đã làm như vậy. Không, rồi cả tuần sẽ không bật máy. Có thư sẽ không trả lời. Cô nghĩ thế và quay về nhà yên tâm ngủ ngon trên chiếc đi văng mầu vàng nhạt.

Lá thư của Phượng tới Hà nội sau đó vài chục giây. Đó chính là lúc ông buồn nhất. Mấy ngày qua, ông nhận ra tình cảm của ông. Bởi thế nên khi lý trí buộc ông gửi lá thư giã từ đi thì con tim ông đau đớn. Không muốn nghĩ đến Phượng nữa mà sao cứ nghĩ hoài. Tựa hệt như ông mất đi một điều gì đó vô cùng quý hiếm trong thời gian vừa qua. Cuộc hành trình của ông với Phượng hoàn toàn không vụ lợi về mặt thể chất. Ngay cả khuôn mặt cụ thể của cô, ông còn không tường nữa là. Một bức tranh tự họa của cô gửi về, bằng mầu  sáp, cũng bảng lảng như thơ ông! Trong ông, từ khi khởi đầu đến hôm qua, bao nhiêu là bao nhiêu câu chuyện, không chỉ gợi cho ông về một tình  yêu mà ông mơ ước. Cô gái thông minh đến thế, cô gái có  dáng mảnh mai và mang một tâm hồn phong phú, đẹp, chinh phục ông bắt nguồn từ lòng biết ơn rất sâu sắc của cô với người mẹ, rồi những quan niệm, tâm tư, tình cảm của cô với công việc, con người, xã hội, từng ngày một cho ông nhận ra: “Con người ấy phải đẹp, nhưng cô còn trẻ quá!” Bấy nay, nó thực sự như điều gì đến, làm ông nối tiếp những suy cảm về cái đẹp, điều tốt đẹp, mặc cho là cuộc đời ông nhiều cay đắng và mất mát; mặc cho cuộc sống hàng ngày quanh ông còn quá nhiều điều bất cập và dung tục. Thư cô gái, sự giao lưu của họ, như một làn gió ấm trong đêm, làm tan hết sự trống trải không cùng của ông hôm nào. Trong cơn điên khùng của mình, ông lập tức phúc đáp và trình bầy, phân tích tất cả những diễn biến tình cảm tự nhiên của ông. Ông nói cả nỗi buồn và sợ hãi trong mấy ngày qua. Ông viết ra cả mấy câu thơ trong bài thơ vừa viết. Để cuối cùng ông xuống dòng kết thúc bằng ba chữ: Anh yêu em!

Nhấn nút.

Lá thư vèo bay như một tia chớp xanh rơi vào hộp thư của Phượng rồi nằm đó được hai ngày. Phượng nhất quyết không mở máy đã hai ngày. Nhưng buổi tối hôm đó cô không thể không ấn vào cái nút gọi Email trên màn hình, ánh chớp vút xuống làm cô choáng váng.

Bốn câu thơ của người ấy, cái người tên là Nguyễn Thụ ấy, thực sự làm cô bàng hoàng:

-Anh yêu em,

sợ chậm buổi chiều

lỡ  câu hẹn, gio´ mang lời trăng trối

sợ…đứt một ngọn cỏ, trên đường em bước vội

sợ, làn hơi dứt quãng nụ hôn..

Phượng đọc đi đọc lại lá thư của ông. Cô nhớ lại suốt thời gian gần hai năm vừa qua. Cũng giống như ông, cô đã nhiều khi hờn giận, nhiều lần trông đợi. Bấy lâu nay, ở đâu cái biên giới giữa trò đùa vô hại  và những tình cảm có tính tích tụ rồi trở nên khắc khoải, trạng thái yêu rất thực tâm xuất hiện trong con người cô? Sự chân thành của ông ư? Những quan tâm và lo lắng rất chi tiết của ông suốt gần hai năm ư? Cô không sao tự rạch ròi phân định ở đâu, điều gì đã đẩy tình cảm của cô dần phát triển, không lường hết, xóa bỏ cái trò đùa ban đầu của cô.

Nhưng cô có người yêu rồi. Cô không có lý do gì để cắt bỏ người ta, mặc cho là nếu so sánh thì cô cảm thấy cái người tên Nguyễn Thụ kia yêu cô đắm say và mạnh mẽ hơn, biểu hiện chăm lo kỹ càng và chi tiết hơn. Ông ta sâu sắc hơn cái người cô từng yêu trước. Mặc cho là ông hơn cô nhiều tuổi, không trẻ bằng cái hoàn cảnh có sẵn của cô. Sao con người ông lại bất hạnh thế? Sao cuộc sống lại trớ trêu vậy? Nếu như ông ấy tỏ ra, một chút thôi, dùng vật chất để mua chuộc cô thì thực dễ hiểu, dễ giải quyết; đằng này, toàn bộ hành trình quen biết giữa cô và ông chỉ có mối quan hệ tinh thần thuần túy và luôn đặt nó lên trên các trị giá vật chất. Có lẽ cô cũng yêu ông rồi, và như thế thì thực đáng trách dù cô không hề lợi dụng ông. Thậm chí tình cảm của ông, của cô giờ đây chỉ đầy dày vò, đau khổ.

Cô phải nói rõ mọi chuyện cho ông ấy, trực tiếp bằng điện thoại. Nói rõ rằng, cô có bạn trai rồi. Phải rõ ràng! Nghĩ vậy, Phượng lục tìm số máy của ông và ấn phím.

Đầu giây bên kia im ắng tới ba bốn giây gì đó rồi vọng ra một giọng rất ấm áp. Ông ta! Tự nhiên Phượng run lên. Cô không đủ sức để nói lời dự kiến. Cái giọng bên kia càng ấm áp bao nhiêu, dồn dập bao nhiêu thì cô càng lúng túng bấy nhiêu. Đột nhiên, không hiểu vì sao, cô rơi thỏm vào trạng thái hoàn toàn bất lực. Phượng bật khóc.

Ông hoàn toàn bất ngờ khi đã nửa đêm rồi. Ông bột phát nói lên những lời âu yếm nhất để khuyên giải cô gái nín đi. Ông nói rất chậm rồi nhanh như sợ đường dây vụt đứt giống hệt hồi nào trong một trận chiến đấu. Cả hai đều nghe rất rõ hơi thở của nhau, sắc thái của giọng nói, tiếng khóc và tiếng đồng hồ tích tắc trên bàn vọng vào.

Phượng sợ hãi tắt máy. Cô lăn ra đi văng bưng mặt. Nước mắt phương xa thấm ướt cả cái gối mềm. Trời ơi, tưởng gỡ ra lại buộc vào!

Sau đó là thời gian đẹp nhất của hai người. Họ trao đổi thư dầy đặc hơn. Cô gái nhận những bài viết của ông đọc và trao đổi rất thành tâm những chi tiết sai sót trong tầm nhận thức của cô. Thậm chí, nhà văn nào chả có câu viết vội, cô mạnh dạn sửa chữa như một người thư ký  cần mẫn và bôi hồng những đoạn ấy cho ông đỡ mất công tìm kiếm. Có lần hứng khởi, cô còn dịch  ra tiếng anh mấy đoạn thơ của ông viết tặng. Rồi cô còn làm ông lúng túng khi viết cho ông lời một bài hát: as long as love you me(4)! Phượng cũng không gọi cô với từ chú nữa. Mở đầu những lá thư bây giờ, cô đề: Anh Thụ ơi! Chữ viết bằng máy, mà đôi khi ông cảm giác, hình như cô nắn nót lắm thì phải.

Mùa ấy có một hội thảo văn chương ở U´c. Như duyên trời đã định, do mối giao tiếp, người ta đích danh mời ông tham dự với tư cách một nhà văn viết về chiến tranh. Nguyễn Thụ chuẩn bị hành trang nhanh và gọn nhẹ. Ông báo cho nhà xuất bản, cơ quan ông, sẽ ở lại U´c thêm một tuần vì lý do riêng. Ông sẽ dành bất ngờ cho Phượng, không báo trước cho cô. Ông dò hỏi kinh nghiệm vào U´c của bè bạn, lên phố trên mua một vài thứ quà Việt Nam  cho Phượng và bạn văn. Dự tính như thế, nhưng ông không kiềm lòng được, để ngày đầu tiên đến U´c, ông tới phòng máy tính của khách sạn viết thư báo cho Phượng, tin ông sẽ tới thăm cô. Buổi tối ấy, cũng không thể kìm lòng, ông lại gọi điện thoại cho Phượng.

-Anh ở cách em có hơn ba trăm cây thôi! Anh sẽ tới. Anh yêu em. Phượng ơi!

Đầu máy bên kia có giọng Phượng. Cô không dấu nổi ngạc nhiên về tin bất ngờ này và ngồi phịch xuống ghế sau cú điện ngắn, thở mạnh.

Suốt đêm ấy Phượng không ngủ. Cô không thể tưởng tượng ông lại có mặt tại xứ sở này. Cô giật mình khi nghĩ tới việc, chỉ một tháng nữa thôi cô sẽ kết thúc khóa học trở về Việt Nam. Cô sẽ gặp lại người yêu năm xưa của cô. Bây giờ ông đến đây, trong căn phòng chỉ có một chỗ ngủ này, cô xử lý thế nào.

Phượng đã yêu ông, nhưng cô chưa rứt khoát rõ ràng với người yêu cũ, mà theo kế hoạch trước khi đi thì chuyến về này cô và anh ấy sẽ thành hôn. Bây giờ đối mặt với thực tế, Phượng thấy hoàn toàn khó xử. Cô còn trẻ. Vâng, còn trẻ, nhưng vốn kiến thức nghề nghiệp của cô, những nhận thức của cô về phân tâm học, về sức mạnh của bản năng để cô  hoàn toàn ý thức được những điều có thể xảy ra ở gian phòng này, mà cô thì chưa muốn, không muốn như vậy. Liệu cô có đủ bản lĩnh để chế ngự được những tình cảm mãnh liệt của ông không? Nếu như cuộc tình cũ của cô rõ ràng rồi, thì việc để ông ở tới đây, khi người ta yêu nhau hết mình, tất cả sẽ không còn là vấn đề.  Suốt đêm Phượng tự đối thoại, đôi co với chính cô như vậy. Rõ ràng, cô đang đứng trước một bờ vực mà người ta phải nhẩy qua nó để tới nơi phải đến.

Phượng suy nghĩ một lát và nhấc máy.

Đầu bên kia là cô nhân viên khách sạn nơi ông ở. “Vâng, chúng tôi sẽ báo cho khách của chúng tôi. Cám ơn bà. Xin bà vui lòng để lại địa chỉ và tên họ.’’

Ông trở về sau bữa tiệc chiêu đãi ăm ắp men say. Người ta báo với ông có điện thoại, có thư gửi cho ông trên hộp Email của ông. Đã hai giờ đêm rồi. Ông tới phòng máy tính dùng chung cho khách để lấy thư, in  ra bằng chiếc máy lade rất xịn. Thì ra Phượng đã tự lượng sức mình mà có lá thư này. Cô viết: “Em không dám gọi điện cho anh. Hãy bình tĩnh nghe em  nói. Em biểt rằng anh rất yêu em, em cũng yêu anh, nhưng thực tệ bạc và xấu xa nếu che dấu anh những điều mà em nói ra hôm nay...”

Ông nằm vật ra giường. Cái đệm khách sạn thơm dịu và êm ái đến thế mà ông không sao chợp mắt. Phượng đã kể tất cả. Cô đề nghị ông nên suy nghĩ kỹ nếu như tới chỗ cô ở. Lời lẽ trong thư mộc mạc và lộn sộn nhưng đủ hiểu. Cái bức màn kéo toang cả ra, trước mặt ông là sự thực. Sự thật mấy khi đẹp như điều ông ao ước, say đắm bấy nay.  Sự thật thực phù phàng, nhưng “cô ấy là một người trung thực!” Suốt đêm ông suy nghĩ, miên man đau đớn và sớm sau quyết định.

Ông trở về ngay Việt Nam ngay chiều hôm sau khi đã gửi lá thư viết cho Phượng cùng gói quà mà ông cất công mang từ Việt Nam . Không, em chưa hiểu hết tôi! Ông nhận xét như vậy và cố gắng viết những dòng thư vắt từ con người của ông.

Ngày hôm sau khi ông có mặt tại Hà Nội thì cô Phượng cũng nhận được thư và quà của ông. Phượng mở lá thư viết trên tờ giấy A4 trắng muốt. Đây là lần đầu tiên cô đọc thư ông với nét chữ rất khoáng đạt. Thư viết:

Phượng yêu dấu,

Thực là đau lòng trước sự thật mà em đã kể. Nhưng  một lần nữa tôi hiểu, em là người con gái rất đẹp trong tâm tưởng bấy nay tôi hằng ao ước. Có lẽ chúng ta phải chấm dứt mối quan hệ này vì cuộc sống không thể sống với thế giới ảo. Dù là cái ảo bao giờ cũng đẹp, thậm chí rất đẹp, đi xa hơn nhiều cõi thực. Tôi đã yêu em. Tôi vẫn yêu em, nghĩ về em mãi mãi. Nhưng người ta không thể cùng một lúc uống hai loại trà hương khá nhau, và tôi sẽ ra đi, vì tôi hiểu được những đau khổ và hạnh phúc của cuộc đời. Sự mất mát lần này làm tôi cảm giác, coi là không có gì sánh nổi, nhất là khi tôi, con người ta khó có cơ hội, cơ duyên để kiếm tìm một người như em. Tôi phải ra đi thôi, vì dù sao tôi còn có đủ nghị lực và kinh nghiệm để vượt qua nó. Đồng thời, có thể, sự chịu đựng của một người đã trải qua nhiều mất mát dễ dàng hơn anh bạn trẻ của em. Tôi mong cầu em hạnh phúc. Đủ thời gian để nhìn rõ tình yêu của mình. Hãy tự hỏi trái tim, chờ khi nó thật yên tĩnh trong thanh vắng nhất! Thực là đáng tiếc, nhưng có lẽ phải như vậy, bởi vì tôi yêu em. Tôi yêu em và tôi vẫn sợ  ‘‘đứt một ngọn cỏ.., sợ làn hơi dứt quãng..’’ như ngày nào tôi viết. Vĩnh biệt !.

Phượng đã ngẩn ngơ cả một tuần sau đó. Nhưng công việc bảo vệ luận án ngập đầu cuốn cô đi và nghị lực của cô đã giúp cô vượt qua tất cả. Ngày cô nhận bằng tốt nghiệp Master xuất sắc, bao nhiêu lời chúc và hoa của giáo sư và bè bạn, thế mà chiều xuống cô vẫn bâng khuâng như thiếu vắng điều gì.

*  *  *

Phượng quay về Việt Nam. Tại Hà Nội cô gửi cho ông dăm lá thư nữa nhưng hoàn toàn không có hồi âm.

Nhưng hình như mọi sự đều tương đối.

Kế hoạch, dự kiến của bạn trai cô và gia đình về lễ cưới dây dưa tới đầu năm sau. Mùa xuân năm nay Phượng đã 28 tuổi. “Con đã đến lứa rồi đấy! Còn kén cá chọn canh gì nữa. Nó hiền như đất ấy mà”. Đã bao lần mẹ cô giục giã với đôi mắt gần như van lơn. Và, Phượng chấp nhận.

Trước lễ cưới một tuần, Phượng bỗng nghĩ đến ông. Ông ấy thực là một người tốt. Cô luôn luôn có ý nghĩ ấy trong đầu. Hôm cô đi chọn cà vạt cho chú rể cô còn nghĩ: “Giá mà mình chọn cái này cho ông ấy nhỉ? Bây giờ ông ấy sống ra sao? Hay là viết thư hỏi tòa soạn địa chỉ của ông ấy? Người ta cười chết! Những bài thơ của ông ấy vừa in mà mình mới đọc, sao càng buồn thế! Hay là mình có lỗi? Có lẽ phải viết cho ông ấy lá thư cuối cùng.”

Phượng ngồi vào bàn máy. Cô gọi trong chớp mắt ra địa chỉ ông. Cô ngồi im lặng một lát rồi cô viết, vừa khóc vừa viết. Thư của cô kể bao nhiêu chuyện từ ngày bặt tin ông. Cô kể rằng, cô yêu ông, vẫn nhớ đến ông mà không biết bây giờ ông ở đâu và ai là người thay thế cô sửa chữa những câu viết vội? Cô kể cho ông hay, nếu ông tới hôm ấy, chắc chắn bây giờ chúng ta đã thuộc về nhau rồi! Đã ba bốn lần Phượng phải dừng lại để lau nước mắt. Lá thư cô như một dòng suối từ nguồn vô tận chảy ra, tưởng như không biết dừng ở chỗ nào.

Phượng lấy giấy thấm nước mắt. Cô kể về ngày cưới của cô sắp tới?

Không! Như thế thì ông ấy đau đớn lắm! Cô dừng lại.

Cô tin là như vậy. Con người ấy chịu bao nhiêu mất mát của cuộc đời rồi, sao cô lại làm trái tim  ông ấy bầm rát lần nữa. Hay là ông ấy đủ sức vượt qua tất cả? Như ông ấy từng viết cho cô: “Cuộc sống này, tự thân nó chẳng có ý nghĩa gì cả, ngoài việc sinh con đẻ cái, nối dài cái phần xác của mình; ý nghĩa của cuộc sống có được là nằm trong tay mỗi đứa chúng ta!” Ông ấy làm bao nhiêu điều cho cô, không chỉ cho cô, thực trung thành với điều ông tâm nguyện, nói cho cô ngày nào: “Trước khi viết một điều nhân ái, phải biết tập sống nhân ái. Khó lắm, nhưng phải thế!”

Ông ấy như vậy. Như vậy thì ông ấy sẽ nghĩ gì về cô nhỉ?

Phượng dừng lại. Cắn chặt môi mà nước mắt cứ lặng lẽ rơi. Không, cô tin là ông ấy sẽ tha thứ cho cô tất cả. Mọi điều cô viết chỉ làm ông ấy đau lòng nữa mà thôi.

Phượng lấy giấy lau nước mắt. Ngửa đầu ra ghế, nhắm mắt vài phút.

Cô tháo cặp kính ra. Bình tĩnh lại!

Cô ngỗi bất động tới nửa gìơ như hóa đá trước bàn máy. Rồi cô thong thả lau rất kỹ cặp kính của cô, cặp kính đã hai năm nay, từ sau buổi hẹn đầu tiên ấy, cô đã mua nó, mang nó để viết cho ông bao nhiêu là lá thư.

Phượng lấy giấy lau sạch những vết mờ trên cặp kính cận lần nữa.

Cô mở tất cả thư của ông trong lưu trữ ra. Cô lấy con chuột kéo những lá thư đi rất chậm, nhìn lại một lần cuối cùng những dòng chữ thương vô bờ của ông.

Xong, cô nhấn nút, nhấn nút.

Toàn bộ thư từ, cả thư cô mới viết, tất cả, bị dòng tín hiệu chạy nhằng nhằng liên tục, xanh lét nhấn chìm, vụt biến.

Một vài giây sau trời sang chiều. Ngoài trời bỗng mưa như thác và từ nhà thờ lớn đột ngột vang lên hồi chuông dài. Chuông ngân nga, lan xa, trong vắt hòa vào thác mưa trắng xóa ngút ngàn trùm lên thành phố, lên đường phố, cuốn theo tất cả bụi bậm sinh ra sau một ngày mệt nhoài, một ngày với bao loại người cùng phương tiện chuyển động với tốc độ của thời kỳ điện tử  digital. Thản nhiên, mưa cũng trùm xúông nơi có ngôi nhà nhỏ, nơi cây lan già nghiêng nghiêng, tháng năm vẫn thầm thả hương. Và, mưa làm nhòa ướt đẫm khuôn mặt thanh tú của một cô gái đang đứng giữa trời. Khuôn mặt chẳng vui, chẳng buồn, mơ hồ lắm của một người con gái tên Phượng.

NVT

Đoản khúc tuổi ba mươi

Mưa mỗi lúc một nhạt nhòa. Nàng ẩn mình sâu vào chỗ tối. Lẽ ra hồn nàng phải thanh trong hơn theo cùng không khí mát mẻ, thì lại thêm bức bối và khó chịu. Nàng ghét nhất cái cảm giác cáu bẳn vì không ngủ được. Thế mà không thoát. Có tiếng chuông điện thoại reo. Tim nàng sục sôi. Không cần nhìn đồng hồ, nàng cũng thừa biết được ít nhất bây giờ cũng vào khoảng 1 giờ đêm. Không ai có khả năng gọi nàng. Nàng bực bội nhấc tai nghe rồi dập ngay xuống. Có kẻ nào vô tình tìm đúng thời điểm để quấy rầy. Chưa đầy hai giây sau, hồi chuông lại reo. Nàng không đủ kiên nhẫn đợi cho chuông đổ hết hồi, lại nâng lên, dập xuống. Đèn đường mờ quá. Và mưa trắng xóa ngăn cách cả tầm nhìn sang tòa nhà bên kia. Nàng không còn gì để nhìn. Cũng không còn gì để nghĩ. Nàng nhắm mắt. Mùi rêu hay gì đó bốc lên ẩm mốc. Lạnh lẽo. Những người con gái ở tuổi của nàng giờ chắc đang vui say bên mái ấm gia đình. Điều mà nàng dư sức làm từ nhiều năm. Rồi nàng tự bảo mình không lẽ cứ phiêu lãng cho qua kiếp người mãi thế.

Hồi chuông  thứ ba reo.

Lần này thì nàng không cầm tai nghe khi nó kêu hết. Nếu nàng dập xuống, có thể người gọi kia sẽ không biết là mình nhầm số, như thế nàng sẽ tiếp tục bị quấy rầy, ý nghĩ đó nhanh chóng thôi thúc nàng muốn nâng máy. Một hồi nữa lại đổ vang. Nàng đang cô đơn, người nhầm máy kia có thể là một người cùng tuổi với nàng, làm bạn với nàng chăng. Nàng đang cần có ai biết mấy. Nàng vươn tay. Nàng nhích người. Nàng đột nhiên ngừng lại, nàng đột nhiên nảy sinh ra ý nghĩ cứ để cho nó kêu nốt đã. Có thể đó là thứ âm thanh lân tinh soi sáng bóng đêm cuộc đời nàng lúc này. Nàng nhẩm - thà cứ nghe tiếng chuông đinh tai nhức óc còn hơn là chìm ngập trong yên lặng của đêm. Cứ để nó kêu. Cảm giác như nàng vẫn còn được ai cần đến. Nhưng, nếu không nhấc lên, nàng lại trằn trọc, nếu không nhấc lên, người bên kia có thể cho rằng họ nhầm lẫn, lúc nãy có người nhấc máy cơ mà. Thế thì họ sẽ dập xuống. Nàng đăm chiêu, cuối cùng, nàng run rẩy cầm ống nghe ở hồi thứ năm. "A lô!" - nàng cố gắng dịu dàng. "Sao hai lần trước em không nhấc máy, anh chờ em lắm đấy" - một giọng đàn ông trầm ấm. Nàng hồi hộp. Hàng trăm người đàn ông đã gọi cho nàng, nói những lời còn âu yếm hơn, ngọt ngào, làm như họ đang nói chuyện cùng đấng tối cao, chờ lệnh nàng chứ không phải người trần thế. Có người được nàng trả lời điện thoại còn sung sướng tới nỗi hơi thở gấp gáp, lắp bắp hồi lâu không cất thành lời. Nhưng từ đã rất lâu rồi. "Xin lỗi, anh hỏi ai?" Nàng lịch sự. “Em đấy, cô bé ạ” - ngữ điệu cũ vẫn không thay đổi. Nàng xúc động. Nàng trấn tĩnh định hình xem giọng nói có quen thuộc không, nếu có thì đó là của ai, nàng thực sự mà quen người đàn ông đó, những lời mà người đàn ông đó nói nếu thật là dành cho nàng thì đâu biết chừng... Nhưng nàng - nàng nhún vai - dù sao cũng cần tỏ ra trước đã "Anh là ai, và cần gặp ai, có thể anh nhầm máy rồi, có thể tôi không phải là người anh cần gặp". Mọi lần, nàng ngạc nhiên, mọi lần nàng đã chưa bao giờ bình tĩnh như thế, nàng nhiều lắm thì nói: "Ai đấy, anh nhầm máy". Còn không thì nàng chỉ vẻn vẹn "nhầm máy rồi" thôi, và chữ "rồi" thì thoát ra khi mà cái tai nghe đã nằm yên trên giá đỡ. "Không, làm sao mà anh có thể nhầm, có điều bây giờ anh đang ở một nơi xa, xa lắm, ở Việt Nam giờ đã mấy giờ rồi em?" Nàng bặm môi, không nhận ra được giọng nói đó của ai, bạn của nàng ra nước ngoài thì nhiều. Tuy nhiên nàng cảm thấy nỗi băn khoăn đó của nàng chưa cần thiết "Một giờ rồi anh" - lời đáp của nàng thậm chí còn ngọt lịm. "Trời, vậy hả - nàng hình dung ra phía bên kia là một cái nhíu mày và một giây tỏ ra hối tiếc - anh đã hối em trở dậy?" "Không, đêm nay em cũng không ngủ được" - nàng thật thà. Đầu dây kia im lặng hồi lâu, tim nàng đập mạnh vì sợ hãi, sợ thái độ nàng vừa yếu đuối, sợ anh ta sẽ "bỏ" nàng. Cuối cùng nàng nghe một thủ thỉ rót mật: "Anh không làm gì được cho em, trái lại chỉ gây phiền cho em, lúc nào anh cũng luôn là người có lỗi. Ngay cả lúc này. Anh hối hận". Câu tán tỉnh tầm thường và nhạt nhẽo, nàng sẽ nói thế vào mọi lần, nhưng giờ lại khiến trái tim nàng thổn thức, nàng cố gắng không cho phép mình run rẩy: "Anh đừng nói thế!" "Em đã mệt mỏi cả ngày, nay vừa chợp đi, anh lại đánh thức em, anh không biết nói gì để em tha thứ. Mà em cũng đừng tha thứ, anh là kẻ đáng chết, kẻ phải tử hình, cho dù rằng - giọng anh ta ngập ngừng - ánh mắt em đã tử hình anh". Nàng rê người lên ngồi hẳn lên, nắm chặt tai nghe, nàng chắc chắn anh chàng kia đã lầm, tội thay, anh ta si tình đến đỗi không nhận ra cả giọng người thương nữa. Nàng quyết định không tiết lộ ngay sự thật. "Từ khi nào?" - nàng hỏi. "Khi lần đầu tiên anh nhìn thấy em. Em nghe không, áp tai nghe này - nàng thấy tiếng lạo xạo trong máy, đoán rằng anh ta đang để tai nghe vào ngực - trái tim anh đang đập đấy, nhanh lắm, chỉ vì em". "Đâu, anh cứ để yên... " Nàng náo nức thực sự, song, nói đến đó, một tia chớp nhằng qua cửa sổ, soi sáng nàng, làm nàng nhìn thấy mình. Nàng lóe tia tỉnh ngộ, nàng đang chơi trò gì thế này, ú tim ư, nàng đâu phải là kẻ thường tình. ừ, đã thế mất ngủ thì cho mất ngủ luôn, xem những kẻ mộng du yêu nhau như thế nào. Nàng nghĩ. Nàng nhanh nhẹn trách nàng đôi ba câu, rồi gạt tạm sang một bên. Nàng nũng nịu: "Chỉ thấy phập phùng thôi anh, không nghe tiếng'. "Không sao, trái tim anh như thế hơn anh rồi, nó được chính em để ý". Nàng mắc cười, bẽn lẽn: "Chả lẽ nó không thuộc về anh sao?" "Không, từ lâu nó đã thuộc về em rồi!" Câu nói của anh ta mộc mạc bộc phát, rõ ràng không hề tính toán. Nàng ngậm ngùi, giá thử mà có người đàn ông nào đó cũng yêu nàng.... "Sao em không nói gì?" "Em không biết" - nàng bối rối thực sự. "Không sao, anh đã quen với việc bị từ chối, chỉ cần em không khách khí". "Anh nghĩ em sống chẳng thật lòng?" - giọng nàng đầy day dứt, có thể nàng nhớ lại những lời trách cứ của những người đàn ông bên nàng ngày xưa. Lần này thì sự yên lặng xuất phát từ phía kia. Nàng không thể nào kiên nhẫn: "Anh cứ nói đi, em hứa sẽ không tổn thương. Em đã quen dần với sự bẽ bàng" - nàng giục, không hiểu sao nàng thấy nói mấy lời ấy cũng không do chuẩn bị sẵn, thậm chí nàng không định đùa cợt, nàng cảm thấy như đang chất vấn lương tâm mình. Và, hồi hộp đợi. "Em... đối với anh như thế nào?" - giọng nói bên đầu dây dường như can đảm và dường như cũng chuẩn bị cho tình huống xấu nhất. "Em chưa biết nhiều về anh". "Đúng, nhưng chắc em cũng phải có một ấn tượng". Nàng bâng khuâng. Tình huống lúc này cho nàng một sự lửng lơ, và tất cả không dồn nàng vào thế đi lừa dối. Chính nàng vừa quen anh ta, không biết nhiều, mà thực tế là chưa biết gì về anh ta, nhưng anh ta không phải không gieo vào lòng nàng điều mơ hồ. Nàng chưa khi nào nói chuyện cởi mở với ai như thế, và cả mặt trong của con tim nàng. "Em, có thể coi anh như một người bạn... - có tiếng thở dài - hoặc có thể là một người anh trai, hoặc... hoặc rất có thể sẽ có khi hơn thế". Nàng nói vất vả, nhưng tim nàng thực đã mách bảo nàng, chứ không hề là lý trí. Người đàn ông bên kia nhẹ nhõm - nàng đoán định. "Anh không có quyền nghi ngờ về sự thận trọng của em, nhưng đêm nay em đã mang cho anh nguồn ánh sáng'. "Vâng, nếu đó là sự thực, thì nó cũng là niềm hạnh phúc của riêng em” - Nàng thầm thì. "Vậy thôi, hãy ngủ đi em nhé, anh không làm phiền em nữa'. ' Nhưng..." - nàng yếu ớt níu kéo sự chia tay. "Không, em đừng nói thêm điều gì nữa, cho anh được ít nhất là mang trọn cảm giác này. Cảm ơn em. Em hãy ngủ ngon, ngày mai anh lại gọi'. Nàng nghe tiếng cạch. Trong đêm. Nàng thả lỏng mình. Màn đêm vừa vén mây nhìn được sang tòa nhà đối diện lại bị mưa xõa xuống. Nàng đóng cửa sổ, buông rèm. Thương cho những kẻ mộng du. Và nàng bỗng thèm thêm được một lần mộng du.

Từ xưa nàng không hề để ý đến quạnh hiu. Nhưng đêm nay là lần đầu tiên nàng thấy sự ấm cúng hình như có cái hay thì phải.

Nàng chờ.

*

Đêm thứ hai.

Nàng lên giường với một điệu  bộ rất chải chuốt, như thể nàng sắp sửa gặp ai đó hệ trọng, quyết định vận mệnh cuộc đời nàng. Nàng trải tấm ga xa tanh mát lạnh, vuốt phẳng cái khăn phủ gối và êm ái gối đầu lên đó. Trước đó, nàng đã cố chỉnh cho ánh đèn đường không làm nhạt ánh sáng từ chiếc đèn ngủ bé nhỏ của nàng. Và nàng để điện thoại xuống hẳn giường. Nếu một người đàn ông lần đầu sắp xếp đón người phụ nữ hò hẹn bấy lâu đến nhà kỹ lưỡng thế nào thì nàng cũng vậy. Cuối cùng, nàng chờ mưa. Để nàng thực sự không còn chỗ nào mà nhìn. Tòa nhà đối diện lực lưỡng và ngạo mạn. Tới quãng 9 giờ, điều nàng mong chờ đã tới. "A lô" - nàng nhấc ống nghe khi hết hồi chuông thứ hai, cố gắng không vồ vập. Lẽ nào lại anh ta. Nàng siết chặt điện thoại bên tai. "Chào chị, cho tôi gặp em Hoa với ạ". Nàng rơi bịch từ trên tầng không. "Nhầm máy rồi" - âm điệu nàng đau đớn. Không ai từng làm cho nàng buồn như thế. Từ trước tới nay. Nàng có cảm giác như người đang bị ai phản bội. Nàng lan man, tản mạn hàng trăm ý linh tinh, hỗn mang trong đầu. Nàng phủ phục xuống giường, mặt, mắt, mũi nàng cọ xát gối. Ban ngày nàng gặp rất nhiều người đàn ông. Nhưng, nàng trách mình, sao nàng lại phải chờ tới đêm để mong gặp một người đàn ông nhầm số.

Nàng ngồi dậy. Đứng dậy, bật tung hết đèn lên. Nàng bỗng phát hiện ánh sáng của đèn ngủ thật là leo lét. Ga trải giường khoác một màu hồng ủy mị, và điện thoại trông như một cục sắt vô tri. Cần phải thắp sáng chưng lên. Để mọi thứ trở nên huy hoàng. Người nàng bừng bừng. Nàng bật hết công tắc điện và lại gần chiếc gương. Hóa ra kiểu tóc nàng chải lại là thô kệch. Cái mốt tóc xoăn xoăn bồng bềnh đang hợp thời trang này chỉ là những lọn cổ điển từ thời đầu chín mươi. Dưới vầng trán tưởng kiêu kì, ngạo mạn và thông minh hằn lên dấu hiệu của tuổi. Nàng cường điệu, nhưng quả nhiên nàng trông thấy sự già. Nàng thấy một tấm voan mỏng vắt ở dây phơi. Nàng tưởng tượng qua làn sương khói ấy, lọc hết các đôi tình nhân, để những kẻ cô đơn sót lại, như sàng lọc. Nàng vuốt mái tóc lên. Đôi lông mày nàng kẻ sao kỳ quái. Nó xếch ngược đến khó tính trầm trọng. Đường kẻ chì khi nàng nhíu mày không hề động cựa. Vậy là nàng, thậm chí sự sinh động cũng không còn. Nàng lấy tay vuốt cổ. Cổ nàng khẳng khiu đến ảm đạm. Nàng sợ hãi, sao tự dưng nàng lại phát hiện ta nhiều sự thực một lúc thế. Cả bàn tay nàng cũng gân lên nhăn nheo. Bóng nàng hắt vào vách tường. Nàng trân trân nhìn kẻ thù của nàng trong thanh vắng. Mưa bắt đầu nhỏ xuống. Nàng là ai, một hình nộm giá lạnh mang lốt người. Bồng bềnh. Da của nàng xanh xao.

Nàng vật xuống giường. Nàng không thể phát hiện được ra nữa rằng, dáng nằm của nàng giống như dáng của nàng Juliét đã vừa đổ xuống khi Rômeo tỉnh dậy. Tội đồ thay. Nàng là kẻ tội đồ của chính nàng.

"Sao, em khóc đấy ư?'- một kẻ nào đó khẽ khàng đặt tay lên tấm lưng kiêu hãnh của nàng. Nàng buồn bã ngửng lên. Gương mặt nàng xanh xao, đôi môi nàng mấp máy. Rồi nàng lại khép đôi mi xa xót lại. Bên cạnh nàng là - mưa. Tiếng nấc của nàng lắng xuống tức tưởi. Lẽ nào tâm hồn nàng tiều tụy thế này sao? Mình đã sai ư? Mình đã đúng! Lý trí của nàng quả cảm trả lời. Sắc đẹp của nàng không hề khiêm nhường, trí tuệ của nàng không hề giản dị. Và, vị thế của nàng trong xã hội cũng chẳng kém gì dung nhan. Vậy mà, đêm nay. Dài dằng dặc.

Nàng hất mạnh mớ tóc rầu rĩ ra sau. Cái gối nghiệt ngã, cô đơn, cái gối đầy khóc than bị ném mạnh vào góc giường, tựa vào tường ẩm. Nàng căm thù nhìn khắp căn phòng như thể nàng và nó đang chia tay lần cuối. Rồi nàng tuột xuống. Nàng vụng về tắt công tắc điện. Gương mặt ngây thơ thánh thiện thủa nào hiện ra, thay cho gương mặt già nua vừa bị mất trong gương. Nàng đã ước vọng. Và tuổi trẻ của nàng đã ra đi vĩnh viễn. Uể oải, nàng bám hai tay vào cửa sổ. Ngoài kia, mưa đã tạnh bao giờ.

Nhu cầu dằn vặt lương tâm, nỗi đau dằng dai và thầm kín của nàng bỗng nhiên trùng xuống. Trong cảnh tĩnh mịch cô đơn của căn phòng độc thân, nàng bỗng thấy dịu ánh trăng. Thông thường, mưa tạnh, trời vén mây nhưng không thể có trăng ngay. Nàng ngước lên cao. Mây lững lờ, rồi ào qua thành phố. Thú vị quá, tâm thức nàng reo lên. Có đám mây trông như hình cốc chè, lại có đám mây như lò than nghi ngút khói. Nàng nhớ đến lò than hồi nàng chưa thành đạt, khét lẹt, và nàng ăn những miếng chả đầy đen bụi. Có chàng thư sinh quạt  mát cho nàng. Nhưng chàng đã ra đi khi nàng đỗ vào cao học. Hai đám mây khổng lồ, đậm đặc kia lại trông giống hình quả trứng. Nàng thảng thốt, mây cũng có đôi. ánh trăng tãi dài huyễn hoặc nàng. Nàng chìa mặt ra, mặt nàng sáng thứ ánh sáng đèn đường, từ mái tóc xõa xuống một tấm thân ảm đạm. Sung sướng thay, nó chỉ phản chiếu qua rồi tan biến. Nàng tựa như trinh nữ trước cửa thiền. Trong trắng. Hết thảy ưu phiền không còn chứa đựng. Xứ sở phóng khoáng, tùy hứng trong nàng lại nhảy nhót, như thể mọi điều vừa xảy ra với nàng tan ra như nước đá. Nàng thích thú với ảo giác của nàng. Ưu phiền thực ra mới tới với nàng gần đây thôi. Khi mà nàng nhận ra mình được sinh ra cũng từ đã lâu thì phải. Tuổi ba mươi. Dòng nước giọt gianh từng giây trầm buồn tong tỏng. Nàng nhận ra sự tĩnh lặng của đêm. Tiếng giọt gianh giống như tiếng dương cầm, không luyến láy nhưng dấn sâu, đau đáu vào tâm trạng. Tình yêu đến với nàng sao mệt nhọc. Nàng tính toán hay nàng khờ dại. Có thể là cả hai.

Nàng khóa cửa và đi vào trong đêm. Nàng yên lặng để nỗi cô độc nội tâm dẫn đường nàng. Nàng dạo quanh các cửa hiệu. Những chiếc bình cắm hoa bằng pha lê lấp lánh. Những cửa hàng lưu niệm rực rỡ hào quang. Hàng đèn nghệ thuật sáng chói lên như các vì tinh tú. Sau cơn mưa, đường phố thật phong quang. Nàng thấy ngát lên những hương thầm quyến luyến. Một người đàn ông đã nắm tay nàng đi trên những con đường ảo huyền như vậy, nhưng nàng không cảm nhận được sự thuần khiết của nó như lúc này. Chính vì thế mà anh ta rời xa. Lúc này, nàng không hề tiếc. Và nàng không cả nhớ tới nét mặt đáng thương của anh ta nữa. Bước chân và sức cuốn hút vô hình đưa nàng tới hồ bán nguyệt. Mặt nước miên man. Nhằng nhịt đèn đường quanh hồ. Vài người bách bộ lững thững. Nàng ngồi xuống và bị kích thích trầm trọng. Nàng cần giao cảm với thiên nhiên. Nàng bỗng tụng niệm, tôi là một người cô đơn, mặc dù ban ngày tôi tiếp xúc với rất nhiều người, nhưng tôi một mình, bởi vì tôi thích một mình. Thật là thú vị khi như vậy. Mùi cỏ được giội sạch bụi hăng lên man mác. Tinh khôi như sáng sớm. Chìm sâu trong đám bèo nổi có tiếng loài côn trùng. Khoảng trống trong lành khiến nàng lọt thỏm vào không gian. Nàng thấy mình nhỏ bé. Nhưng nhỏ bé trong thiên nhiên bao bọc. Nàng sung sướng vì khi tách biệt với cuộc sống, khi đối diện trơ trọi với chính nàng, nàng lại thấy nàng đầy quyền năng, không nỗi đau nào, thương tổn nào bám lấy nàng. Nàng cười nhạo, lúc nãy có phải nàng đã nghĩ tới hai từ cái chết. Có cái chết nào không khơi nguồn sự sống. Cái lo toan muộn phiền hôm qua chết đi, thì lại nhường chỗ cho cái muộn phiền hôm nay. Cái ký ức ngày hôm qua làm đời nàng u ám. Nhưng cái sống ngày mai sẽ khiến nàng hết hao mòn. Nàng thỏa mãn nghe dàn đồng ca các chú chão chuộc. Hơi thở nàng thong thả gõ nhịp vào khoảng không. Vài tiếng còi xe và động cơ rồ qua. Nàng thấy bức tranh thiên nhiên thật là sinh động, người xe như nét chấm phá, xóa tan phần nghi lễ linh thiêng của đất trời. Nhắc nhở nàng, sự sống. Vạn vật êm dịu yên ủi nàng.

Bỗng một đôi tình nhân lụi hụi từ đâu ra. à - nàng thảng thốt - từ bóng tối. Nàng thấy người con trai nắm tay người con gái bước đi. Cô gái ngả đầu vào vai chàng "Mẹ em mà biết về muộn thế này, mẹ sẽ đánh đòn em đấy". Rồi cô gái vòng tay qua chàng trai "Anh có chịu được đòn cho em không hả?" Chàng trai rủ rỉ điều thầm kín gì đó vào tai cô. Họ hối hả đi. Vừa cười rúc rích. Nàng chợt rung lên, bật khóc. Tĩnh mịch soi rõ các động tác cơ thể, cái tức tưởi tủi thân nàng. Buổi tươi mới này sẽ không còn vào ngày mai, tiếng ồn ã này không phải của ngày hôm qua. Ôi, nàng thèm cuộc đời hoan ca biết mấy. Nàng muốn được tái sinh biết mấy. Nàng lấy bấy quệt ngang mắt, vuốt ve hàng lông mi dài diễm lệ. Nàng được tạo hóa ban cho quá nhiều mà.  Nàng khốn khổ không cho giọt lệ danh giá, hiếm hoi của nàng rơi. Nàng tỉnh thức niềm đau xưa cũ, nhưng không thể cho đôi mắt sưng húp lên khi mai tới chỗ làm. Nàng ngẩng đầu lên. Nàng giơ hai tay, nuốt một thứ riêng tư xuống sâu cổ họng, lẩm nhẩm cầu cho linh hồn nàng. Gió hoang mang hôn lên bàn tay nàng. Âu yếm như người tình lang yêu dấu. Nàng bật cười. Cái cười ghê rợn trong đêm. Nàng cay đắng nhận thấy mái ấm xung quanh dần tắt hết đèn. Chỉ có đứa con hoàn hảo của tạo hóa là trơ vơ cùng tạo hóa. Những con mắt vô hình nhìn nàng đăm đắm, xoi mói như ánh đèn xoi mói nàng lúc nàng nằm ở trên giường. Nàng lê bước chân về. Nàng sợ mấy người đàn ông vô gia cư đang bước tới. Những giọt lệ đài các của nàng bỏ quên trên ghế đá. Đêm trở lại đêm.

Quanh co, chậm rãi, chạy trốn, lơ ngơ tuột vào rồi chui ra dãy phố yêu kiều. Cuối cùng nàng đã trở về. ổ khóa thử thách nàng. Nàng nửa đồng trinh, nửa đang sám hối, tận tụy loay xoay mở. Thiên nhiên nâng nàng dậy trong phút giây, nhưng không sao siêu thoát.

Nàng như bóng ma đổ vật xuống chăn gối. Tiếng tích tắc đồng hồ vây lấy nàng. Mệt nhoài. Nàng lại một mình trên giường. ánh đèn ngoài phố lại hắt vào giường, soi rõ nàng từng tấc gan, thớ thịt. Sự kiêu hãnh, tự đắc của nàng đã bại, đã không thể nào hồi phục. Nàng nghe ong ong trong đầu. Đầu nàng chúc xuống. Nàng như cái máy hết nhớt rệu rã. Nàng mở mắt, cố khêu gợi một cơn cuồng loạn tuôn trào. Nhưng bất lực. Ngôi nhà đối diện hiện rõ ra trong trăng sáng. Nàng khó nhọc thiếp đi.

Điện thoại reo.

Nàng nhấc máy lên, giọng mệt mỏi như từ địa ngục truyền về "nhầm máy rồi". Và nàng lại thiếp đi trong giấc ngủ./.

Cơ may của Nhím

1

Bà lão mù ngồi trước đống lửa nhập nhòa trong đêm. Ngọn lửa tỏa hơi nóng và nhờ hơi nóng bà lão biết lúc nào ngọn lửa sắp tàn, liền quờ quạng tìm thanh củi vụn cho thêm vào. Bà lão nói một mình, giọng nói rì rầm, chìm khuất nhưng cũng có lúc nổi lên, chậm rãi và rành rọt, như nói với một ai đó vô hình đang lắng nghe. Ta già rồi, chín mươi bảy tuổi rồi, ta quên ngày sinh tháng đẻ, còn tuổi thì ta nhớ chứ, cái tuổi già lụ khụ rồi. Nhưng so với ông Bành Tổ sống lâu trên tám trăm tuổi thì ta mới chỉ là đứa con nít. Thấm tháp gì! Dù là thế, ta cũng trải qua gần trọn một đời người, có biết tý tẹo về cuộc sống. Một tý tẹo thôi, thậm chí trong đó có cả nhầm lẫn, chịu không phân biệt được. Ta có cái linh cảm... Ơ này Nhím, cháu gái của ta, cháu vẫn nghe ta nói đấy chứ? Cháu rời Lũng Sỏi (vùng đất này khô cằn, khắc nghiệt, chỉ trơ ra toàn sỏi thôi!) vượt qua con dốc sườn núi đá gọi là dốc Bòng Bong (vì sườn đá chỉ rặt cây bụi phủ đầy dây bòng bong), sang vùng đất bên kia chân đèo, ở bên đó cháu sống thế nào? Ta vẫn nhìn theo cháu, tưởng tượng về cháu, sẵn sàng nghe cháu nói với ta. Mà cháu không nói gì cũng được, thậm chí không nhớ đến ta cũng chẳng sao. Mỗi người phải tự gánh vác lấy cuộc đời riêng, ta đâu có thể nhân danh cái đoạn chót của đời người để can thiệp vào sự diễn tiến tự nhiên, với vô số ngẫu nhiên của đời người khác được... Buổi chiều Nhím rời Lũng Sỏi, cô bé ra đi như thế nào nhỉ? Thoạt tiên bà lão nghe thấy tiếng vó ngựa lóc cóc lan truyền trong lòng đất, bà lão mù nên đôi tai cực thính, có thể cảm nhận tiếng lóc cóc lan truyền yếu ớt từ rất xa, lại còn đoán được những đặc điểm của con ngựa. Hẳn là con ngựa này thuộc giống ngựa bản địa, nó nhỏ con, tuy không hùng dũng nhưng nhanh nhẹn, quen trèo đèo dốc. Cùng với con ngựa, có một người khách đến Lũng Sỏi, họ đến rồi đi, chắc chắn thế và chuyện này chẳng liên quan gì đến bà lão. Bà lão nhãng đi, như cái đầu óc của tuổi già thường vẫn vậy... Chợt có tiếng Nhím ở ngay trước mặt bà lão: “Bà ơi, có ông khách từ xa đến, ông ta dắt ngựa xuống ngòi cho ngựa uống nước. Cháu nhìn con ngựa, nghĩ thầm con ngựa này nếu được chăm sóc tốt sẽ được việc lắm đây. Ông ta nhìn cháu rồi bỗng nói, cháu biết chăm sóc ngựa à? Cứ y như ông ta đọc được ý nghĩ của cháu. Cháu im lặng còn ông ta thì cười cười, lấy lòng cháu. Ông ta rủ cháu theo về nhà ông ta, giúp chăn ngựa cho ông ta. Chăn ngựa cũng là một công việc chứ bà nhỉ? Cháu có nên đi không nhỉ?” Nhím hỏi nhưng không đợi bà lão trả lời, nó hấp tấp nói: “Cháu phải đi, bà ạ. Cháu đến chào bà, cháu đi đây!”

Bà lão mù ném thêm thanh củi vụn vào đống lửa sắp tàn, ngọn lửa bốc cao và bà lão hơ hai bàn tay, chà xát, khuôn mặt nhăn nheo của bà lão hơi ngửa lên. Ơ này Nhím, cháu gái của ta, trước cuộc ra đi vừa nông nổi vừa quả quyết của cháu, ta còn biết nói gì? Ta tin cháu nhưng dù sao cũng gờn gợn trong lòng một chút bất an. Cháu mới mười sáu tuổi, lớn lên ở Lũng Sỏi là cái vùng heo hút, bị bỏ quên, cháu như một cây non hoang dại, may hay rủi chẳng thể nào nói trước được. Ta nghe thấy tiếng vó ngựa gõ lóc cóc trên nền đất sỏi, nó đi ngang qua chỗ ta và tai ta (chứ không phải mắt) còn nhận biết trên lưng ngựa có thồ kiện hàng gì đó không nặng lắm, kiện hàng khẽ nẩy lên theo nhịp chân ngựa. Người chủ ngựa dắt ngựa đi cùng với cháu, ông ta tên Phường, cháu có nói với ta thế. Cái ông Phường này chân hơi tập tễnh, cứ nghe bước đi một bên nặng một bên nhẹ thì biết. Còn cháu Nhím của ta, bước đi của cháu thế nào, bà lão mù này đã quá quen thuộc. ừ thôi, cháu cứ đi đi! Đi đến chỗ ông Phường, chăn ngựa cho ông ta. Hoặc cũng có thể ông ta chỉ nói thế thôi, cháu không phải chăn ngựa. Chẳng biết thế nào... Duy chỉ có điều ta biết là ta vẫn ngồi đây canh đống lửa và nghĩ đến cháu mà thôi!

2

Chuyến đi của Phường đến Lũng Sỏi, mang theo Nhím về chăn ngựa cho ông ta là chuyện hoàn toàn ngoài dự liệu. Ông ta không nghĩ đến ngựa và kiếm người chăn ngựa. Chẳng qua đang lúc bế tắc thì dắt ngựa đi, con ngựa là bạn đường bất đắc dĩ để có cớ giải tỏa tâm trạng của riêng mình. Phường từng có một thời hiển hách, con ngựa này là chứng tích còn lại đến hôm nay. Ai tặng ta con ngựa này nhỉ? Chính là hắn, là thằng cha Cao Thời bây giờ vênh vang trên phố Núi, chứ còn ai! Thời Phường làm đội trưởng lâm trường, quyền uy bao quát cả khu rừng xanh um chân núi thì Cao Thời mới là tổ trưởng, chui rúc ở trong rừng. Tức là hắn ở dưới Phường một cấp. Nhưng Cao Thời xạo, hắn thông lưng với đám lái gỗ, tuồn gỗ từ trong rừng ra, buôn gỗ lậu kiếm được khá tiền. Cao Thời đối với ông đội trưởng Phường cứ nhũn như con chi chi, gọi dạ bảo vâng, giữ đúng thân phận, không chê vào đâu được. Hắn véo von ca ngợi ông đội trưởng sâu sát, ngày nào cũng lội bộ kiểm tra rừng rồi nói thêm, vừa khâm phục vừa ái ngại: “Ông đội trưởng cứ lội bộ hoài, khốn khổ quá!” Cao Thời rình lúc Phường vắng nhà, dắt đến buộc trước sân nhà ông ta con ngựa, sau này Phường trách hắn thì hắn nói nhuế nhóa: “Người ta còn đi tàu bay, đi ô tô, xe máy... đủ kiểu, ông đội trưởng cưỡi ngựa đi kiểm tra rừng cũng là phục vụ cả thôi!” Quả thực Phường cũng hãnh diện mỗi khi ngồi trên lưng ngựa, dù nó là con ngựa còm nhom, kém mẽ nhưng vẫn cứ hơn lội bộ xuyên rừng y như dân sơn tràng. Phường ngồi cao hơn Cao Thời một bậc, bây giờ đã có con ngựa do chính thằng cha đem đến biếu tặng, chứng minh và Phường hạ cố nhìn xuống hắn, lập tức thấy hắn cũng có chỗ đáng thương. Hắn cũng quyền biến ra trò, xoay tít như con thò lò sáu mặt nhưng mụn con trai đẻ muộn và đẻ khó của hắn lại mắc chứng động kinh, cứ tự nhiên lăn đùng ngã ngửa, mắt trợn ngược, bọt mép sùi ra. Thế là hỏng rồi!

Phường đưa Nhím về nhà và cô bé quen ngay với công việc mới. Cơ ngơi nhà Phường chiếm một khu đất rộng sườn đồi, vừa kiên cố vừa tạm bợ, tất cả đều có vẻ dở dang, có thế cứ thế này xây tiếp, cũng có thể phá bỏ. Mấy đứa con Phường đều đã ra ở riêng, nhà chúng trấn giữ mấy ngả đường thông ra đường đá, còn quãng đường đá chạy dưới chân đồi gần như trở thành của riêng Phường vì có cái bãi gỗ do đích thân ông ta cai quản. Phường đi vắng suốt ngày, Nhím ở nhà chăn ngựa, cắt cỏ ngựa, làm các việc vặt, đến bữa thì ra ăn với đám thợ ngoài bãi gỗ. Con ngựa hồi phục nhanh chóng, da căng mượt, đôi mắt tinh nhanh, bộ lông bờm dài rậm rủ lòa xòa. Nó quen hơi Nhím, mỗi khi cô bé vỗ về nó là nó dụi đầu vào vai cô. Nhím ngủ ở gian nhà ngang, bên cạnh gian chuồng ngựa. Nửa đêm thức giấc, ôm cỏ vứt vào chuồng cho ngựa ăn rồi Nhím cứ đứng rì rầm trò chuyện với ngựa. Con ngựa thò cổ ra ngoài dóng chuồng, phả hơi thở lên mặt Nhím, quên cả nhai cỏ, quên cả vẩy đuôi và đập móng xuống nền chuồng đuổi muỗi. Phường cũng thường thức giấc lúc nửa đêm, đó là thói quen của ông ta. Hễ thức giấc là Phường đi lầm lũi trong bóng tối, một vòng quanh nhà, xuống bãi gỗ rồi lại quay lên. Chẳng phải để kiểm tra kiểm soát cái gì, việc ấy đã có đám gia nhân. Ông ta vừa đi vừa nghiền ngẫm quãng đường đã qua của đời mình và cái tham vọng chập chờn ở phía trước. ừ, ta đang làm đội trưởng loanh quanh thế nào ta lại bị văng ra khỏi lâm trường nhỉ? Vì cái lâm trường ấy đang cơn hấp hối, rừng suy kiệt hết rồi, của cải bị phá tán rồi, không hấp hối sao được. Người ta bàn chuyện giao khoán đất rừng cho các hộ công nhân nhưng ý kiến khác nhau, phương án khác nhau, chỉ tranh cãi thôi đã mất cả năm trời. Phường sôi máu lên, ông ta hợm mình, quá tự tin vào tài cán của riêng mình, coi người khác chỉ là đồ ăn hại đái nát. Ta mặc xác các người, các người cứ ôm lấy cái vỏ rỗng lâm trường mà tranh cãi dài dài, còn ta xin về một cục. ấy là tự ý ta, ta xung phong về một cục, rồi các người sẽ biết ta là người như thế nào... Sẵn có con ngựa và một ít lưng vốn, Phường thồ muối và dầu hỏa lên các làng bản xa khuất trong mây mù, đổi lấy măng khô, nấm hương và các loại lâm sản quý. Ông ta bắt mối với đám thợ săn và các hảo hán núi rừng, dần dần chuyển sang buôn bán các loại thú rừng quý hiếm, cả con sống lẫn con chết. Hùm beo, gấu chó, gấu ngựa cho đến hươu nai, tê tê, kỳ đà... Con sống cứ để nguyên, cũng có con đang sống bị biến thành con chết để lấy xương da, lấy sừng gạc, lấy nanh vuốt... chẳng bỏ đi thứ gì. Người đời rồ dại, thích tầm nã những thứ quý hiếm, những của độc và cuộc tầm nã biến thành một ma trận, thực giả nháo nhào, không dễ gì phân biệt. Này ông khách, ông biết thế nào là xương hổ thật chứ? Hãy nhặt đoạn xương cẳng của nó lên mà xem, ở chỗ gần khớp gối có một lỗ nhỏ hình con mắt, dài và hẹp, con mặt đẹp, gọi là mắt phượng. Chỉ có xương cẳng chân hổ chính hiệu mới có con mắt phượng. Hà hà... Còn nấu cao xương hổ thì sao nhỉ? Cứ cho là có cả bộ xương hổ thứ thiệt, cùng với một ít quy bản (tức là cái yếm rùa, thứ này là vị phù trợ, không thể thiếu) tự tay ông cho vào chảo nấu cao đi. Lúc chảo cao sắp được, có lớp váng nổi lên, sủi bọt ở trên mặt, nếu ông sơ ý để ai đó hớt mất lớp váng thì phần còn lại chỉ là sái thôi! Chỉ bảo cho nhau đến thế tức là phơi bày gan ruột chứ còn gì. Vậy mà thật giả vẫn lộn tùng phèo, Phường vừa bán của thật vừa lừa của giả và chính ông ta cũng bị quân ma giáo lừa. Mấy năm trời lăn lóc trong cuộc chơi thật giả, tuy cũng có cay đắng, thua thiệt nhưng ông ta kiếm khá và trở thành một nhân vật có tiếng tăm trong vùng. Đã đến lúc Phường phải quay về phố Núi. ừ, ta phải về phố Núi, về nơi trung tâm đô hội của cả vùng, để thi thố một phen. Không ngờ đụng ngay phải Cao Thời, thằng cha Cao Thời tổ trưởng từng biếu nịnh Phường con ngựa ngày xưa, nay hắn đã là một Cao Thời khác, án ngữ trước mặt Phường.

Ngọn đèn nhỏ treo trước chuồng ngựa thu hút sự chú ý của Phường. Nhím ôm cỏ rải vào máng chuồng cho ngựa ăn và trong vầng sáng vàng quạch của ngọn đèn dầu bị ám khói, cô bé mải vỗ về con ngựa, miệng rì rầm... “Ta cứ tưởng khuya khoắt thế này chỉ mình ta còn thức, hóa ra còn có cháu cũng thức. Ta khen cháu...”. Phường định chỉ khen Nhím vài câu vu vơ để chứng tỏ ông ta quán xuyến, không có gì lọt khỏi mắt ông ta. Đột nhiên ông ta nói, hoàn toàn ngoài ý thức: “Này, ta kể cho cháu nghe chuyện này. Con ngựa mà cháu đang chăm bẵm nó đây, là có người biếu ta từ lâu lắm. Ta có thích nó hay không nhỉ? Ta không biết! Gần đây có kẻ thấy ta cứ bỏ nó dài dài, liền gạ ta bán cho hắn. Để làm gì? Hắn bảo, để nấu cao ngựa, đang có ối kẻ chuộng, có giá lắm. Ta không bán con ngựa, không phải vì ta chê giá rẻ hoặc quyến luyến gì nó. Chẳng qua là vì ta ghét thằng cha hỏi mua ngựa, hắn đấu hót về những thứ cao dê cao chó cao ngựa với những gì gì trước ta, khác nào múa rìu qua mắt thợ. Này, chú mày ngu lắm, hãy im mồm đi, cuốn xéo đi! Không hiểu sao tự nhiên ta lại nổi đóa lên, ta với hắn có gì khác nhau nhỉ?” Phường chợt im, phút im lặng kéo dài, ông ta cảm thấy mình đã quá đà, bộc lộ ra trước Nhím cái tâm trạng đang cần giấu kín. Nhưng Nhím đã quay sang Phường, vầng sáng đèn phản chiếu trong đôi mắt mở to của cô bé và cô nói: “Cháu không hiểu... ông không bán ngựa cho người ta giết thịt nó, ông cũng chẳng quyến luyến gì nó, thế là sao? Ông định làm gì với con ngựa?” Phường vẫn im lặng, con bé này hồn nhiên mà đáo để, nó ở bên cạnh ta là tốt hay là xấu nhỉ? Nhưng thôi, trước hết Phường cứ cười xòa và nói một câu nhẹ bỗng: “Ta chẳng làm gì với con ngựa. Bây giờ đã có cháu chăn ngựa cho ta, thành thạo và tốt lắm, ta giao phó hoàn toàn con ngựa cho cháu. Cháu là người nhà của ta!”

3

Thực ra Phường có nuôi một ý định về con ngựa, ý định liên quan đến Cao Thời, người trước đây là cấp dưới của Phường nhưng nay đã vượt qua đầu ông ta, cản đường ông ta. Phường không chịu khuất phục Cao Thời, ông ta phải thắng, chí ít thì cũng phải được ngang thưng. Đến lúc ấy, chính tay Phường sẽ giết thịt con ngựa (chớ có coi thường món thịt ngựa, ta biết cách chế biến, ngâm tẩm mắm muối và gia vị, lại gia giảm thêm mấy vị thuốc bắc tùy theo từng món, ngon miễn chê!) Phường sẽ mời Cao Thời đến bản doanh mở bữa tiệc thịt ngựa linh đình, rượu vào lời ra bỗ bã: “Này ông Cao Thời, ông còn nhớ con ngựa này chứ?” Hà hà, chỉ mới mơ màng thế đã thấy hả hê rồi. Nhưng xem ra điều Phường mơ màng cứ ngày càng xa vời... Cao Thời bám dính vào lâm trường dai dẳng rồi chuyển từ lâm trường lên phố Núi, tức là thăng tiến lên trung tâm đô hội của cả vùng, hiện giữ chức Trưởng ban quản lý dự án. Một vùng đồi núi xa xôi và nghèo xơ xác, được cấp trên ưu tiên cho nhiều dự án nhằm tạo đà cho nó phát triển. Trồng rừng. Đào hồ chứa nước. Mở đường giao thông. Hỗ trợ các trang trại đang khởi nghiệp... Dự án nào cũng tiền tỷ. Tiền của nhà nước nhưng quyền nắm giữ lại ở trong tay Cao Thời. Những kẻ muốn giành phần dự án và những kẻ ăn theo, nhăm nhe chấm mút tiền dự án cứ vo ve như ruồi nhặng quanh Cao Thời. Cao Thời biết rằng cái ghế ông ta ngồi chông chênh lắm, bởi có ối kẻ ghen, phải luôn ngó quanh, giữ gìn cẩn thận. Nhưng chỉ là giữ bề ngoài thôi. Những đường dây riêng lẻ hoặc là nối thông nhau, phải hoặc không phải đích thân ông ta tổ chức, cứ âm thầm sôi sục ở phía sau ông ta. Cao Thời cũng nổi máu tham nhưng chưa đến mức quá quắt bởi ông ta có nỗi phiền muộn riêng, như là quả báo, muốn vứt bỏ hoặc quên đi đều không được. Có một mụn con trai, lúc bé nó chỉ mới mắc chứng động kinh, bỗng dưng ngã lăn đùng, sùi bọt mép, lớn lên thành ngây dại rồi mắc chứng điên, những cơn điên cứ tự đến rồi tự đi, chẳng biết thế nào. Nhà cao cửa rộng, của nổi của chìm để làm gì khi có đứa con trai như thế, nó tên Cao Thì hỗn danh là Thì điên. Phường đụng với Cao Thời, chỉ mới gián tiếp thôi đã thấy Cao Thời ghê gớm. Cái bãi gỗ của Phường trước đây còn mua lậu được gỗ loại một loại hai, có cả loại tứ thiết (những loại này vừa dễ bán vừa lời to) nhưng bây giờ chỉ còn gỗ tạp, gỗ củi. Gỗ quý còn sót lại trong rừng vẫn bị chặt phá nhưng nó tuồn ra khỏi rừng bằng những nẻo khác, có nghĩa là Phường đã bị gạt ra rìa. Ông chủ bãi gỗ là Phường, tìm gặp các mối làm ăn cũ, trước đây họ “làm luật” với Phường trắng trợn, bây giờ Phường vừa rút tiền trong túi ra họ đã chặn lại và còn đe “lập biên bản về tội hối lộ nhà chức trách”. Mẹ kiếp, bọn này làm ra vẻ chính nhân quân tử nhằm mục đích gì nhỉ? Chúng lập công với Cao Thời, hòng giành giật dự án, là cái quả đậm, ở chỗ Cao Thời, chúng trở mặt với mình vì mình chẳng vào dây nào hết. Chúng cũng đang chơi trò thật giả nhưng mượn danh nghĩa nhà nước để chơi nên biến hóa khôn lường. Phường cay đắng nhận ra rằng, cái trò thật giả một mình ông ta chơi trước đây té ra chỉ là trò kiếm chác cò con. Phải chơi trò thật giả như Cao Thời, dùng quyền ban phát để hưởng cống nạp mới là trò kiếm chác lớn. Phường tự giận mình ngu, ông ta đi sai nước cờ, rõ ràng là đang lâm vào thế bí trước Cao Thời và cái ảnh hưởng vô hình của vị trưởng ban.

Phường lảng tránh câu hỏi của Nhím trong đêm hôm nào ở trước chuồng ngựa nhưng chính cái câu hỏi vô tình mà như xoi mói ấy đã khiến Phường thay đổi ý định. Mình không thể cứ ngồi hóng suông. Mình buộc phải chấp nhận cái tình thế hiện tại, chịu khuất phục tạm thời trước Cao Thời, mọi chuyện khác sẽ tính sau. Phường nói với Nhím: “Hôm nay ta muốn cháu dắt ngựa theo ta lên phố Núi. Ta nói trước để cháu biết, chúng ta sẽ đến nhà ông Cao Thời, một nhân vật quan trọng, bạn cũ của ta. Ta viếng thăm người bạn cũ, chuyện trò thế nào là việc của ta. Còn cháu chỉ có việc đứng giữ ngựa, trông nom con ngựa, như công việc thường ngày cháu vẫn làm, đơn giản thế thôi...” Nhà ông Cao Thời ở hơi lảnh phía ngoại vi phố Núi, một ngôi nhà ba tầng ngất ngưởng, hơi thô kệch, chung quanh có vườn cây, ao cá và dẫy chuồng trại ở phía sau, theo đúng mô hình VAC. Cao Thời tiếp Phường ở phòng khách, ông ta không vồ vập cũng không hững hờ, đáp lại theo đúng phép xã giao những lời thăm hỏi của Phường. Phường nghĩ, ở vị trí của Cao Thời hiện thời, ông ta phải đề phòng khách không mời như Phường là đúng thôi, mặc ông ta, rồi mình sẽ hâm nóng cuộc trò chuyện này lên. Phường bắt đầu kể lể loanh quanh một hồi rồi độp cái dẫn đến chuyện con ngựa (qua cửa sổ phòng khách có thể nhìn thấy Nhím đứng nắm cương con ngựa, dưới bóng cây ở trước sân). Vẫn con ngựa ấy nhưng chuyện về nó thì hoàn toàn đảo ngược, một công trình bịa đặt có tính toán, cả giọng kể cũng có tính toán. Mười năm trước, thưa ông Cao Thời, ông đã cho tôi con ngựa, món quà tình nghĩa, chắc chắn ông không thể tưởng tượng nó sâu nặng đối với tôi thế nào. Lúc ấy tôi đang khốn đốn, con ngựa của ông cho đã cứu nguy cho cả nhà tôi. Rồi tôi phải thôi việc lâm trường, mình quen được nhà nước nuôi mình, bất ngờ bị văng ra, quả thật là hoang mang, tuyệt vọng. May nhờ có con ngựa ông cho, tôi thồ muối lên núi cao, mình phục vụ được bà con mà cả nhà mình cũng sống được. Thú thật với ông, thưa ông Cao Thời, bây giờ hoàn cảnh tôi đã kha khá, tôi vẫn giữ lại nuôi con ngựa ông cho, nó chỉ chơi nhởi thôi, để tôi luôn nhớ đến cái tình nghĩa... Phường cứ thế tuôn ra ào ào, như bủa vây người chịu chuyện. Có thể Cao Thời biết tỏng Phường đang dối trá, mặc ông ta, rồi chính ông ta sẽ tự nhận điều dối trá ấy là sự thật. Nào có mất gì khi Phường tự dẫn xác đến làm nhân chứng, khua môi múa mép bốc thơm cho ông ta... Nhưng trái với tính toán của Phường, ông Cao Thời vừa nghe Phường ca hát véo von vừa lơ đãng nhìn qua cửa sổ. Rồi Cao Thời bỗng quay sang Phường, mắt nhìn chăm chú, giọng nói gần như thì thầm: “Này ông Phường, cô bé giữ ngựa cho ông ở ngoài kia, tên gì?” Phường nói bừa: “Nó tên Nhím, là cháu họ xa tôi mang từ dưới quê lên.” Cao Thời cười nhăn nhở: “Cháu họ ông thì tốt rồi. Tôi có điều này muốn bàn với ông...”.

Câu chuyện đột ngột xoay chiều. Phường còn đang ngồi ngây thì Cao Thời đã xích ghế lại gần, khẽ đập đập tay lên vai Phường: “Cảm ơn ông bạn đã đến thăm tôi, nhắc lại chuyện tình nghĩa. Điều tôi muốn ông giúp tôi cũng là chuyện tình nghĩa...”. Hóa ra vị trưởng ban cũng có nỗi buồn riêng, vướng mắc riêng, là cậu con trai mắc chứng điên. Cao Thì tức Thì-điên đã ngoài hai mươi tuổi, cái xương thịt cứ cao lớn kềnh càng ra nhưng hồn vía lạc tận đâu đâu, mỗi khi hồn vía nhập về thì thân xác trở nên bất trị. Thì-điên đòi lấy vợ. Nó cứ gào lên dữ dằn trước mặt ông Cao Thời: “Ông phải lấy vợ cho tôi, tôi là con ông thì ông phải lấy vợ cho tôi chứ!” Biết giải thích với Thì-điên thế nào? Đành phải nhắm mắt hứa liều để làm dịu cơn điên của nó: “Ta sẽ lấy vợ cho con. Hãy nghe ta, ta đẻ con ra thì phải lo vợ cho con chứ!” Thì-điên tuy có tạm thời dịu cơn điên nhưng cơn điên sau càng nặng hơn, nó nhớ lời hứa của ông Cao Thời... Cao Thời thở dài nặng nề rồi nói với Phường, như cầu khẩn: “Ông cho tôi con bé Nhím, cháu họ của ông, cho nó về làm dâu nhà tôi. Biết đâu thằng con điên của tôi được nó lại khỏi điên, mà nói dại thằng con tôi vẫn cứ điên thì tôi sẽ bù đắp cho vợ nó suốt đời... Ông thấy thế nào? Được chứ?”.

Phường không ngờ sự thể lại xoay ra như thế, cái vị thế giữa ông ta và Cao Thời thoắt cái đã đổi chỗ cho nhau. Nhưng Phường không vội, ông ta nói lấp lửng: “Việc này đối với riêng tôi thì dễ thôi, hiềm nỗi còn con bé Nhím… Mà ông đã tỏ tường mắt mũi với đường ăn nết ở của con bé đâu nhỉ”. Sự lấp lửng cố tình của Phường cuối cùng buộc Cao Thời phải nói ra lời cam kết: “Nếu ông cho tôi con bé Nhím, ghép được nó thành vợ chồng với thằng Thì-điên nhà tôi, tức là ông cất giúp tôi cái gánh nặng buồn khổ nhất đời. Tôi biết ơn ông, coi ông cũng như thông gia, tức là... (Cao Thời đan mười ngón tay vào nhau, mắt lim dim đầy ngụ ý) Lời nói đọi máu đấy, ông Phường ạ!”.

Cuộc mưu tính kế hoạch thuyết phục Nhím để Nhím ưng thuận, diễn ra nhanh chóng. Vị trưởng ban và ông chủ bãi gỗ đều giỏi mưu mô và thừa tự tin. Ta cứ thế nhé. Vâng, cứ thế, tất nhiên rồi... Phường ra về. Ông Cao Thời đưa tiễn và lúc đứng trước Nhím, ông không thể dằn lòng đã chìa tay ra bắt tay Nhím, vừa lắc lắc vừa nói: “Bác là Cao Thời, bất kể lúc nào cháu lên phố Núi, cứ rẽ vào nhà bác chơi thoải mái, nghe chưa?”.

4

Từ hôm ấy cứ cách vài ba ngày Phường lại bịa ra một việc gì đó, sai Nhím đến nhà Cao Thời trên phố Núi. Cô bé thường dắt theo con ngựa để nó thồ hàng (cũng là bịa ra cho có cớ) họ gửi cho nhau. Theo lời dặn trước của ông Cao Thời, người nhà ông tiếp đón Nhím rất niềm nở. Riêng Thì-điên vẫn đang cơn điên được nhốt kỹ trên gác ba và canh phòng cẩn thận. Hãy cứ để Nhím làm quen với mọi người trong nhà này, cảm thấy dễ chịu mỗi khi được lọt vào giữa cơ ngơi bề thế và sung túc này. Bước đầu phải từ từ thế, ra vẻ tự nhiên thế rồi sau sẽ tính...

Nhưng sự đời lại run rủi khác. Một hôm Thì-điên nổi cơn điên, thoát ra khỏi nơi giam cầm gác ba, chạy ào ra phố. Thì-điên phơi ra trước thanh thiên bạch nhật bộ mặt vừa ngây ngô vừa dữ dằn, miệng gào thét: “Vợ tôi đâu? Vợ tôi đâu?” Thì-điên xông vào các đám đông, chạy đuổi theo người này người khác, có khi chỉ chạy đuổi vu vơ, làm náo loạn cả hàng phố. Đến một ngã ba, Thì-điên trông thấy ông Cao Thời từ nơi hội họp vừa đi ra, cậu con trai khốn khổ liền chặn ông bố lại, nhảy chồm lên, hai tay khua khoắng loạn xạ: “Ông Cao Thời ơi, ông hứa lấy vợ cho tôi, vợ tôi tên là Nhím. Ha ha, Nhím! Ông hứa thật hay ông lừa tôi, Nhím đâu? Vợ tôi đâu?”

Ông Cao Thời lâm vào cảnh trớ trêu, dở khóc dở cười, tiếc không có cái lỗ nẻ dưới chân để chui xuống. Thằng con trai ông không biết nó điên kiểu gì mà lại bêu riếu ông, đem ông ra làm cái bung xung cho thiên hạ đàm tiếu. Ông không giận con, chỉ giận mình, đầu ông bốc nóng phừng phừng, máu dồn lên giật giật hai bên thái dương. Tưởng chừng ông cũng phát điên... Ngay trưa hôm đó Cao Thời cưỡi xe máy xuống tìm Phường ở bãi gỗ cạnh nhà ông ta. Cao Thời không rào đón, nói thẳng thừng, hằn học và gay gắt: “Chắc ông đã biết chuyện sáng nay ở trên phố. Chuyện này chỉ có ông với tôi giao ước bí mật với nhau. Tôi chưa nói gì với thằng con điên của tôi về con bé Nhím, tại sao nó lại nổi cơn điên hạch hỏi tôi. Tôi không nói, vậy chỉ còn có ông...”. Phường lúc đầu còn ngơ ngác: “Ơ hay, tôi cũng đang tự hỏi đúng câu ông vừa hỏi. Tôi quả quyết với ông là tôi không nói vậy chỉ còn có ông, hoặc là người nhà của ông hóng hớt rồi bép xép nói ra... Tai hại! Tai hại! - Phường thở hắt ra - Sáng nay tôi sai con bé Nhím dong ngựa lên phố, đến bây giờ vẫn chưa về. Tức là chuyện bị lộ ra, con bé biến mất rồi!”. Cao Thời đang trong tâm trạng quá mây ra mù, ông ta trút tất cả cơn giận dữ vô lối lên đầu Phường: “Con bé Nhím biến mất rồi hả? Ông thực lòng với tôi hay ông định lừa dối tôi hả?”. Phường lắp bắp: “Tôi sẽ đi tìm con bé Nhím, tôi sẽ...” Nhưng Cao Thời gạt phắt: “Thôi đi, tôi phát điên rồi đây! Ông cam kết hươu vượn, làm hỏng việc của tôi, tôi coi ông là đồ bỏ, là cái giẻ rách, ông hiểu chưa?!”.

Cao Thời về rồi, chỉ còn lại một mình Phường đứng trơ giữa bãi gỗ. Cũng là một tình cảnh trớ trêu: cái âm mưu Phường giúp Cao Thời để lợi dụng Cao Thời là thật bỗng dưng âm mưu vỡ lở, tan thành mây khói, thì lại bị ngờ là trò giả. Phường tự giận mình đã không vượt qua được thân phận, cố nín nhịn, chịu lép trước Cao Thời. Lẽ ra ta cũng phải lồng thách lên, nổi đóa lên cho hắn biết hắn chưa là cái thá gì. Nhưng cũng chỉ là “lẽ ra...” vu vơ thế thôi, cơn giận dữ của Phường cần tìm một ai đó để trút ra. Ai nhỉ? Phường quyết định phải đi tìm Nhím, chính con bé ngu ngơ đó làm hỏng việc của ta, ta sẽ hỏi tội nó,

làm cho nó phải tàn đời.

Suốt buổi chiều Phường lùng sục khắp các nơi Nhím thường chăn ngựa rồi mò mẫm khắp các ngóc ngách trong vùng. Không thấy Nhím, đến một dấu vết nhỏ để nuôi hy vọng lần tìm cũng không. Mãi đến lúc chạng vạng tối mới thấy con ngựa đứng lẻ loi sau lùm cây rậm, bên con đường vắng gần chân dốc Bòng Bong. Phường vồ lấy con ngựa, tay quấn chặt dây cương, cơn giận dữ tích tụ trong ông ta lập tức trút ào ào lên đầu con ngựa. Ông ta bẻ cái roi tre, vụt tới tấp: “A, a... con Nhím đâu? Nó trốn đâu? Mày là quân phản chủ, tao sẽ không tha cho mày!”. Con ngựa giằng co quyết liệt, bọt mép nó sùi ra, lúc chồm hai chân trước, lúc hất chân sau đá hậu và xoay tròn. Phường thở hồng hộc, ông ta rút ngắn dây cương, ghìm con ngựa lại, túm lấy bờm rồi nhảy vọt lên lưng nó. Một sức mạnh hung bạo cực kỳ nổi lên trong người, hoàn toàn sai khiến ông ta: “Tao điên rồi đây! Tao điên! Mày phải chở tao đi tìm con Nhím. Đi! Không tìm thấy con Nhím thì tao sẽ giết mày!”. Ngồi trên lưng ngựa Phường không cần biết con ngựa chạy xuống hay chạy lên dốc, đầu óc ông ta mụ mẫm, ông ta chỉ cần biết dưới ngọn roi ông ta quất vun vút, con ngựa phải chạy, thế thôi. Trời sập tối, con đường dốc gập ghềnh nhòa lẫn giữa lờ mờ đá núi và bóng cây rừng. Con ngựa chợt hí một tiếng ngắn, hai chân trước chồm lên, hai chân sau hất tiếp, như muốn thoát ra khỏi Phường. Phường nổi điên đến cực điểm, ông ta cúi rạp người, ôm chặt cổ ngựa, hai chân thúc vào bụng nó: “A, a... mày vào bè với con Nhím, định chống lại tao. Mày phải nhớ tao là chủ mày!”. Đúng lúc đó một mảng sườn dốc lở ùm, kéo theo cả Phường lẫn con ngựa đổ nhào xuống lòng vực sâu hun hút. Phường bị văng ra khỏi lưng ngựa, mắc vào một bụi cây ở lưng chừng lòng vực, còn con ngựa thì rơi thẳng xuống đáy vực, gần như bị vùi lấp dưới đống đất đá ầm ầm lăn theo. Con ngựa chết, Phường chỉ hút chết, ông ta bị bầm dập khắp người, một bên chân bị gãy nát (chính bên chân hơi ngắn, làm cho bước đi của ông ta trước đây hơi tập tễnh). Ông ta dồn hết sức tàn, cố bám vào gờ đá, kéo lê tấm thân bầm dập và bên chân gẫy nát mà nhích lên, leo lên... Phường nằm vật ra trên vạt cỏ dệ đường, ông ta nhận ra đây là con dốc Bòng Bong, nó còn ngoằn ngoèo lên cao, lên cao nữa, vượt sang bên kia Lũng Sỏi. Tức là cái hồn vía tán loạn đang dần dần tụ tập về trong con người Phường: “Ta chưa chết. Ta không thể chết. Rồi ta sẽ lê cái chân què đi khắp thế gian!”.

5

Bà lão mù vẫn ngồi trước đống lửa, giữa đêm Lũng Sỏi mênh mông. Bà lão không nhìn thấy gì, chỉ nghe và nghe rất rõ ngọn lửa reo, tiếng than củi nổ lách tách, làn hơi nóng chờn vờn trên da mặt đầy nếp nhăn như vỏ cây. Nghe rõ cả sự im lặng trùm lên các chòm xóm gần xa, thiêm thiếp ngủ trong khuya khoắt. Bà lão thức một mình, với cái thế giới riêng của mình được nhìn từ bên trong, cái thế giới mà người sáng mắt mải nhìn ra ngoài nên không thấy... Ơ này Nhím, cháu gái của ta, cháu đi xa chỉ mới đây thôi hay đã lâu rồi nhỉ? Quả thực là ta không thể nhớ rạch ròi ngày tháng, ta già lụ khụ rồi nhưng ta nhớ cháu, vẫn luôn tưởng tượng về cháu. Nhưng cũng không phải chỉ là tưởng tượng... Bà lão hơi cúi xuống, nghiêng một bên tai hướng vào mặt đất và bà lão nghe thấy tiếng bước chân quen thuộc từ rất xa, truyền lan mơ hồ trong đất. A Nhím, cháu gái của ta, cháu đang trở về!

Lúc ấy Nhím vừa vượt qua con đèo, về tới đất Lũng Sỏi nhưng cô bé còn đang loay hoay tìm phương hướng để có thể mở lối tắt mà đi cho nhanh. Nhím nôn nóng muốn đi nhanh, rũ bỏ nhanh tất cả những gì cô bé vừa trải qua trong ngày. Thoạt tiên là cuộc náo loạn của Thì-điên giữa phố Núi, Nhím chẳng biết Thì-điên là ai, thấy mọi người chạy thì cô bé cũng chạy. Nhím chạy và bị đám đông xô đẩy lạc mất con ngựa. Cô bé lại phải vất vả đi tìm ngựa, mãi đến chiều mới về đến gần bãi gỗ. Một người thợ bãi gỗ chứng kiến cảnh ông Cao Thời và Phường hạch hỏi và nguyền rủa nhau, anh ta thương Nhím đã giữ cô bé lại, nói cho cô bé biết cái tình cảnh tai hại cô bé đang lâm vào mà chẳng hay biết gì cả... Bây giờ thì Nhím đã biết rõ cả. Trên đường đi trốn, Nhím không nghĩ về Thì-điên (anh ta đáng thương, không đáng trách và hơn thế, chính anh ta còn tạo cơ may cho Nhím) chỉ nghĩ về những cơn điên của những kẻ vốn không mắc chứng điên. Nhím thôi là cô bé ngốc nghếch và trở thành cô gái trưởng thành...

“Bà ơi, cháu đã về!”

Bà lão mù quờ tay sờ nắn hai cánh tay Nhím, ấn cô ngồi xuống bên bà, miệng “ờ, ờ” vẻ như không có gì ngạc nhiên về sự trở về của cô. Nhím nhặt đoạn củi cành, cời cời đám than hồng cho ngọn lửa bốc cao lên. “Cháu đã về với bà, Nhím nhắc lại. Cháu sẽ kể chuyện cháu cho bà nghe...”. Bà lão mù lại quờ tay, lần này thì bà sờ nắn khuôn mặt Nhím, vuốt tóc Nhím, vẻ như bà nghe hiểu những xúc động trong lòng cô gái: “Này Nhím, cháu gái của ta, cháu không cần kể gì hết. Thế gian này có nơi điên đảo, nơi bình yên. Cháu hãy nằm xuống đây, ngủ một giấc say cho lại sức. Đời cháu còn dài...”.

Nhím nằm co bên chân bà lão mù, mặt hướng vào đống lửa. Bà lão mù ngồi im phắc nhưng bà lão vẫn thức, thỉnh thoảng lại quờ tay tìm khúc củi tiếp vào đống lửa, giữ cho ngọn lửa sáng thâu đêm./.

Con chim xanh định mệnh

Hùng vừa căng mắt quan sát con chim xanh trên chót vót ngọn cây, vừa xách súng lom khom bước về phía lùm cây nhỏ gần đó. Anh chưa bao giờ thấy con chim nào đẹp như vậy. Bộ lông nó biếc xanh màu men ngọc mà anh đã thấy từ một cái bình cổ đời Minh Mạng. Kể ra bắn chết nó cũng uổng. Nhưng anh cần bổ sung nó vào bộ sưu tập chim nhồi bông của mình, anh cần phải bắn trúng nó ngay phát đầu tiên. Bởi lẽ, nếu bắn trật, anh sẽ khó mà tìm được con chim nào lạ như vậy. Hình như hồi còn nhỏ anh đã một lần nhìn thấy loài chim này thì phải. Đó là một buổi trưa. Không, hơi quá trưa một chút. Con chim xanh ở đâu bay về, đậu ngay ngoài cửa sổ. Nó nghiêng đầu nhìn anh. Tia nhìn của nó có vẻ như thách thức anh đem giàn thun ra bắn. Mà cũng có thể nó không phải là con chim có màu xanh. Lâu quá rồi, anh không dám khẳng định nó là màu gì. Còn hôm nay thì rõ ràng là con chim màu xanh đang hót vô tư ở trên kia. Chỉ cần nó không nhìn thấy anh, anh sẽ bắn hạ nó một cách dễ dàng. Xưa nay, anh chưa bao giờ bắn trật một con chim nào dưới khoảng cách ba mươi mét.

Đang mải miết suy nghĩ, bỗng Hùng giật nảy người vì có ai đó đập mạnh vào vai anh.

- Này, con chim của em đấy! Không được bắn nó!

A, một nàng tiên. Hùng nhe răng cười.

- Nó là của cô thật à? Vậy tôi sẽ trả tiền để mua nó. Tôi còn trong túi mấy ngàn đây.

Cô gái cũng cười. Nụ cười trắng lấp lóa.

- Mấy ngàn làm sao mua nổi. Anh cất súng đi mà sống hòa bình với thiên nhiên. Nó sẽ biết ơn anh, ban ơn cho anh.

Vậy là Hùng quen với cô gái. Cô tên Trâm, nhà ở gò Mỏ Quạ. Cô mời anh lúc nào rảnh ghé chơi.

*

Ba hôm sau, Hùng rủ một người bạn lội đồng vô thăm cô gái. Gò Mỏ Quạ không lớn như anh tưởng. Trên gò chỉ có ba gia đình sống bằng nghề nuôi cá đìa. Thằng em trai của Trâm đen như củ súng. Thấy chị giới thiệu Hùng là khách, nó nói tỉnh queo:

- Chị Hai bắc nước sẵn đi, nhổ sả sẵn đi. Em chạy ù đi xôm con rắn về nhậu chơi. Hồi mơi này đi đổ ống trúm, em nhìn thấy mấy lỗ mà hổ hành. Đã lắm!

Nó nói như giỡn chơi, vậy mà không đầy nửa tiếng đồng hồ đã thấy xách đem về con hổ hành to bằng cầm tay. Còn nhỏ tuổi mà nó nhậu như uống nước. Chừng đã ngà ngà, nó rủ:

- Mấy anh ở chơi tới mơi đi, tối tui đãi chuột khìa. Món này cũng mức lắm.

Vốn giang hồ lưu linh phiêu bạt từ nhỏ, Hùng và người bạn đồng ý ở lại. Lai rai tới chiều thì ba má Trâm về tới. Ông già thấy có khách, mừng ra mặt, biểu vợ đập đầu con cá lóc nướng trui. Trận nhậu lại kéo dài dài.

Cảm thấy đã chuếnh choáng hơi men, Hùng đứng dậy, ra sạp nước rửa mặt. Lạ thiệt! Ngay mút trên đọt cây me keo là con chim xanh. Tia nhìn của nó như thách thức: Anh dám bắn tôi không?. Tự nhiên Hùng tỉnh rượu như chưa từng uống giọt nào. Quay lại, anh thấy Trâm đang nhìn anh cười cười. Hùng hất đầu chỉ lên ngọn cây.

- ừa, con chim của em đó! Cứ vài ngày nó lại bay về thăm em - Trâm nói.

*

Đêm đó, Hùng đang ngủ bỗng giật mình thức giấc. Con chim xanh đậu ngay trên bàn thờ, kế ngọn đèn dầu hôi đang cháy tù mù. Bóng tối làm lông nó đen xạm lại. Nhưng đúng là nó. Nó đứng im như đẽo bằng đá, chỉ có đôi mắt là ánh lên vẻ khiêu khích. Anh đến đây sẽ không về được đâu! Chừng nào tôi chết tôi mới buông tha cho anh! Hùng dụi mắt mấy cái. Đúng là mình còn thức. Vậy đúng là con chim có thật. Hùng xùy một tiếng để đuổi nó, nhưng nó không hề tỏ ra sợ sệt. Nó vẫn nghiêng đầu nhìn anh. Tôi báo cho anh biết là tôi sẽ không buông tha cho anh chừng nào tôi chưa chết. Tự nhiên Hùng thấy gai gai trong cột sống. Mồ hôi rịn ra ướt rượt. Mình cần phải giết nó. Nhất định phải giết nó. Không phải để bổ sung cho bộ sưu tập chim nhồi bông, mà chỉ đơn giản là để tiêu diệt. Anh không thể nào chịu đựng được ánh nhìn xấc xược đó. Kéo gập nòng súng xuống nạp đạn, Hùng nhắm thẳng vào con chim. Bụp. Con chim té nhào xuống đất. Máu đỏ của nó trào ra như suối. Nhưng từ giữa vùng máu đầm đìa, con mắt của nó vẫn nhìn anh. Mày là đồ khốn nạn! Hùng hoảng sợ rên lên thành tiếng.

- Anh Hùng! Anh say quá phải không? Có nước chanh nóng nè!

à, té ra là mình nằm mơ. Hùng tung mền ngồi dậy. Coi đồng hồ thấy đã bốn giờ sáng. Trâm đang nấu cái gì  đó sôi lục bục dưới bếp.

- Tía biểu em nấu cháo cóc ăn cho tỉnh. Thể nào ổng cũng bắt mấy anh lấy ngót sớm. Tánh ổng ngộ lắm, hễ có khách là ngồi nhà nhậu miết. Còn không ai tới chơi, một giọt ổng cũng không rớ tới.

*

Vừa bửng mặt trời đã thấy con chim xanh bay về đậu trên cây me keo. Vẫn cái màu men ngọc óng biếc. Vẫn đôi mắt hằn học. Nhưng sao tiếng hót của nó lại trong trẻo vậy không biết. Hùng khều anh bạn ra coi. Anh ta bình phẩm:

- Đúng là tớ cũng mới thấy nó lần đầu. Nhìn sắc lông thì có thể coi nó thuộc loài bói cá. Nhưng nghe nó hót thì rõ là không phải. Đích thị nó phải là thứ chim quý hiếm, thứ chim còn sót lại cuối cùng của thế kỷ. Giá như bẫy được nó thì hay quá!

Lúc trở về, lội tới giữa đồng, anh bạn nói với Hùng:

- Nè, thú thiệt đi! Mầy mê con nhỏ không? Hễ không là tao bập liền xì.

Hùng thấy xốn xốn trong lòng. Công bằng mà nói thì Trâm đẹp hơn vợ anh nhiều. Trẻ trung, tươi tắn. Gương mặt ngời óng lên vẻ duyên quê, hồn hậu và cởi mở. Đó là thế mạnh của cô. Ngược lại, vợ anh lúc nào cũng cảu nhảu càu nhàu anh đủ thứ chuyện trên đời. Nhất là chuyện anh say sưa sưu tập chim nhồi bông. Hùng bước khỏi nhà thì như chim sổ lồng, bước trở vô nhà thì cứ như chui vô địa ngục. Từ hôm gặp Trâm, lúc nào Hùng cũng thấy tê rần chỗ vai, nơi bàn tay của Trâm đã đập mạnh.

- ở đời nó vậy - bạn anh nói - Bao nhiêu thằng có vợ rồi cũng thấy sai lầm. Thiên hạ còn có biết bao nhiêu những cô gái dễ thương. Vậy mà có vợ rồi thì bị cấm. Vớ vẩn. Mấy bả đẻ ra luật hôn nhân là để cột chân tụi mình chứ con mẹ gì! Yêu mà xấu à? Yêu là bản chất thật nhất của con người. Nếu không phải là mầy quen cô ấy trước thì dứt khoát tao nhào vô. Phải tìm cách đưa cô ấy ra thành. Nhan sắc như vầy mà để giữa đồng nước thì uổng của trời lắm nghen mậy!

*

Hai người đón đò về tới phố thì trời đã tối.

Đêm ấy, Hùng chui xuống bếp bật đèn làm thơ.

Ta gom hết nắng trời để viết tên em

Ta đặt dưới chân em trái tim ta rướm máu

Ta trụi trần như tên lính không nơi ẩn náu

Bị em bắn gục...

Viết tới đó, Hùng bí, không còn rặn ra được chữ nào. Anh như nhìn thấy con mắt con chim xanh hiện lên chòng chọc nhìn anh trong từng chữ. Hùng bực dọc tắt đèn leo lên giường nằm ngủ. Vợ anh càu nhàu: Ông chỉ giỏi lục đục cả đêm, không để cho ai ngủ yên giấc bao giờ. Sớm mơi nhớ kêu tiền cao vào mà hốt hụi. Vàng đang xuống đấy.

Hùng cố dỗ giấc ngủ bằng mấy tiếng: Trâm ơi chim xanh. Chim xanh Trâm ơi. Cứ như vậy anh nhẩm đi nhẩm lại mãi. Thốt nhiên anh thấy con chim xanh bay lách vào nhà qua cửa sổ để ngỏ. Ta đã bảo là anh không bỏ đi được, chừng nào ta chưa chết. Con chim đứng im như tượng đá ngay đầu giường anh. Hùng biết là mình đang mơ, nhưng anh lại cố quả quyết trong đầu là con chim đang có thật ở trong nhà. Sắc lông màu men ngọc của nó đen xẫm như bị màu của bóng đêm quét lên. Đôi mắt của nó trừng trừng nhìn anh một cách ma quái, đầy khiêu khích. Anh xùy to một tiếng đuổi nó, nhưng nó vẫn đứng im bất động. Hùng nghiến răng bẻ gập nòng súng nạp đạn, nhắm thẳng vào nó. Bụp. Con chim té nhào xuống đất. Máu đỏ của nó trào ra như suối. Nhưng từ giữa vũng máu đầm đìa, con mắt của nó vẫn nhìn anh chòng chọc. Mày là đồ khốn nạn! Hùng hoảng sợ rên lên thành tiếng.

- Nốc cho lắm vào rồi ngủ không được. Báo hại người ta chịu trận cả đêm mùi bợm nhậu.

Nghe tiếng vợ càu nhàu, Hùng tức mình ngồi dậy. Coi đồng hồ thấy đã bốn giờ sáng. Dưới bếp tối om om như nhà mồ.

*

Sáng ngày, Hùng đạp xe tới nhà anh bạn rủ uống cà phê. Vừa nhấm nháp từng giọt đắng Hùng vừa kể cho bạn nghe về hai lần nằm mơ của mình. Bạn anh cười khà khà.

- Tao hiểu rồi. Nó là con chim định mệnh. Cái con chim xanh ấy, nó là con chim định mệnh. Mầy đố thoát vòng tay con nhỏ. Để rồi coi.

*

Lần này Hùng lại một mình xách súng vào đồng. Đáng lẽ phải lùng chim bổ sung cho bộ sưu tập chim nhồi bông của mình, Hùng lại nhảo thẳng tới gò Mỏ Quạ. Cả nhà đi vắng, chỉ còn mỗi mình Trâm ở nhà.

- Trâm à! Cái con chim xanh ấy, nó không về à?

- Nó bỏ đi đâu cả hơn tháng nay. Chim trời cá nước, làm sao em biết được nó ở đâu.

Hùng rủ Trâm ra bờ bao có cây sao già mà lần đầu tiên anh đã bắt gặp con chim xanh ở đó. Quả nhiên có con chim thật. Bộ lông màu men ngọc của nó óng biếc lên như  thoa dầu bóng.

- Nó đẹp thiệt! Phải không anh?

- ừ! Nhưng nó không có hồn. Nó khác em.

Hùng kể cho Trâm nghe về hai lần mơ của mình. Trâm cười hồn nhiên.

- Anh Thiệp, ảnh nói đúng đó. Nó là con chim định mệnh, nó hốt hồn anh rồi.

- Có em hốt hồn thì có.

Hùng nói và nhìn thẳng vào mắt Trâm. Giây phút đó Hùng chỉ muốn ôm chầm lấy Trâm mà ghì xiết cô vào ngực mình. Nhưng anh không dám. Anh nói thác qua chuyện khác.

- Mùa cá này chắc nhà em thu bộn? Dám bao anh đi Vũng Tàu một chuyến không?

- Dám à nghen! Chỉ sợ anh không dám đi.

Con chim xanh vụt bay đi. ỉa rớt một cục phân nửa đen nửa trắng trúng cổ áo Hùng.

*

Hai người về tới gò Mỏ Quạ một lúc thì ba má và em trai của Trâm cũng về tới. Thằng em trai Trâm lại sốt sắng xắn tay áo làm mồi.

- Kỳ này cho anh Hai nhậu bứt gân luôn. Hồi hôm tía bắt được con trăn bảy ký. Nhậu bá phát nghen!

Trong khi chờ làm thịt con trăn, ông già Trâm nướng hai con tôm càng xanh to bằng cườm tay con nít, ngồi rấp riu đợi. Ông nói với Hùng:

- Thằng Thiệp nó kẹt gì mà không vô chơi? Tánh thằng đó vui vẻ, vô sống trong đồng hạp lắm.

Tiệc rượu có thêm mấy người ở hai nhà hàng xóm. Người nào cũng thuộc loại, không biết say là gì. Họ uống và tào lao thiên địa vui vẻ tới khuya. Và đêm đó, bật ngật trong men rượu, Hùng lại thấy con chim xanh bay về, đậu im như tượng đá trên bàn thờ. Và Hùng lại nạp đạn bắn tiêu diệt nó. Hoảng sợ bởi đôi mắt con chim nhìn chòng chọc từ vũng máu, Hùng giật mình thức giấc. Coi đồng hồ thấy đã bốn giờ. Trâm đang lúi húi nấu nồi gì sôi lục bục dưới bếp.

- Để em quậy cho anh ly chanh nóng.

Trâm bưng lên cho Hùng chậu nước nóng để rửa mặt. Cô nhắc anh, nấu nước quá nóng thì vắt bớt nước trong khăn đi mà lau cho tỉnh rượu.

*

Sáng ngày, nhìn lên cây me keo lại thấy con chim xanh bay về, đậu chót vót trên đó. Hùng gọi Trâm ra coi. Trâm nói:

- Thấy chưa! Nó đúng là con chim định mệnh của anh đó nghe!

*

Hai tháng sau, Hùng lại rủ Thiệp vô đồng. Bấy giờ đang giữa mùa khô. Đêm đêm, lửa đốt đồng cháy rưng rức. Không gian thơm sực mùi mật cỏ ngòn ngọt. Thằng em Trâm rủ hai người đi thổi gà nước với nó.

Đồng rộng mênh mông. Gió đông nam thổi rao rao, mát lạnh. Tiếng tu huýt kiên nhẫn thổi vào đêm từng tiếng túc túc buồn não nuột. Từng con gà nước tức tiếng kêu sà xuống, bị dính chân trong lưới, đành chịu phép cho tay người thộp lấy.

Quá nửa đêm, thằng em Trâm không biết nghĩ sao, vuột miệng:

- Chị Hai tui ca mùi lắm. Phải chị ở ngoài thành, nhắm chừng dám thành ca sĩ lắm nhen!

Nghe nó nói, Hùng thấy nôn nao trong lòng. Giá Trâm chịu ra thành kiếm việc gì đó làm thì hay biết mấy. Anh gối đầu lên bờ đìa ngắm trời sao lồng lộng. Thốt nhiên một ngôi sao đang nhấp nháy đột ngột biến thành con mắt con chim xanh. Mày là thằng khốn nạn!

*

Giáp Tết, vợ Hùng sanh thai bọc phải nằm viện cấp cứu. Mẹ anh từ dưới quê lên săn sóc cho con dâu. Hùng ở nhà một mình với cái máy đánh chữ, loay hoay chỉnh sửa tập bản thảo viết về các loài chim ở đồng bằng châu thổ. Đúng lúc đó thì Trâm xuất hiện. Cô đi sắm đồ tết cho cả nhà. Hùng không thể không mời Trâm nghỉ lại ở nhà mình. Nhưng mời cô ở lại thì biết ăn nói thế nào với thiên hạ. Sa chân bước xuống ruộng dưa, dẫu ngay cho lắm cũng ngờ rằng gian. Miệng thế sẽ bàn tán về anh thế nào. Nhất là khu tập thể của cơ quan, vốn từ lâu đã có truyền thống dòm dỏ cuộc sống của nhau, dám pha lẫn nhau đủ thứ chuyện trên trời dưới đất. Thấy khó xử, sau bữa cơm chiều, anh lấy xe chở Trâm tới nhà Thiệp. Đành bụng sẽ để Trâm nghỉ lại ở đấy. Nhưng khi tới nơi mới biết cả nhà Thiệp vừa về thăm quê hồi chiều. Không còn cách nào khác, Hùng đành phải đưa Trâm về lại nhà mình.

Đó là một đêm cực kỳ khủng hoảng. Con chim xanh đã lẻn vào nhà từ lúc nào. Nó đậu ngay trên nóc chiếc tủ ly, đôi mắt nhìn xoáy thẳng vào Hùng. Hùng lôi chai dầu gió xanh Trung Quốc thoa lên thái dương, thoa lên trán, lên cổ. Hơi dầu cay xé khiến Hùng trào nước mắt. Nhưng con chim xanh vẫn cứ hiện lên nhìn anh chòng chọc một cách đầy ngạo mạn và khiêu khích. Nó thiêu đốt anh tới từng giọt máu, từng đường gân thớ thịt.

Trâm hỏi anh:

- Anh làm như trúng gió phải không? Coi mặt sao tái mét như trúng gió vậy.

Hùng không trả lời mà hỏi lại:

- Con chim xanh của em còn về nữa thôi?

- Nó chết rồi. Chết hồi sáng hôm qua. Không biết bị ai bắn gãy cánh, bay về tới nhà em thì kiệt sức, rớt ngay trước cửa. Mà anh để em cạo gió cho. Chắc hồi chiều anh uống rượu bị lặm gió chớ gì.

Ngoan như đứa em vâng lời chị, Hùng ngồi xuống chiếc ghế tựa, day lưng lại cho Trâm cạo gió.

- Chèng ơi, gió quá trời!

Tấm thẻ bài chạy nóng rực như vuốt con chim xanh cào trên da thịt. Hùng ngó lên nóc tủ. Con chim xanh vẫn còn đó. Im lặng và hằn học. Cái màu men ngọc ấy anh không thể nào quên được. Hùng đã lôi cây nạng giàn thun nhắm thẳng vào con chim. Hòn đạn nắn tròn bằng đất sét lao vào con chim với tất cả sự háo hức chiến thắng của tuổi thơ. Con chim té nhào xuống đất, nhưng khi Hùng chạy tới thì nó gượng dậy, lảo đảo bay đi mất hút. Bây giờ thì Hùng đoán chắc con chim thuở ấy cũng có màu men ngọc xanh như chiếc bình cổ thời Minh Mạng. Đó là màu của vua chúa khi hoan lạc. Chưa hẳn. Đó là màu của trẻ con tinh  khiết chất ngây thơ. Hay là màu của thiếu nữ trinh nguyên? Hay là...? Hùng vòng một tay ra phía sau, nắm bàn tay Trâm.

- Em cạo nhẹ thôi. Rát quá!

Chiếc thẻ bài chạy nhẹ hơn. Nó không còn rát bỏng như vuốt con chim xanh cào trên da thịt nữa. Nó như hơi ấm nhẹ phả xuống. ấm nóng và đê mê. Con chim xanh không còn trên nóc tủ nữa. Có lẽ nó đã bỏ đi biệt tích từ lúc nào. Hùng nói như thở ra từng tiếng:

- Thôi, được rồi Trâm à! Để anh còn xếp chỗ cho em ngủ. Mà này! Anh Thiệp xin được việc cho em, em có chịu ra ngoài này không?

Trâm kéo ghế ngồi xuống bên kia bàn, suy nghĩ một lúc mới trả lời:

- Em không làm được việc Nhà nước đâu. Rối lắm. Với lại, cái số em là sống ở trong đồng.

- Vậy mà thằng út nó biết chắc em sẽ thành ca sĩ nếu em chịu ra thành đấy.

Trâm cười hồn nhiên. Nụ cười trắng lấp lóa.

- Là nó tưởng vậy thôi, em mà hát hỏng cái gì. Cũng như con chim xanh ấy, nghe nó hót mắc chán.

Nghe Trâm so sánh, Hùng bật cười thành tiếng. Anh vừa cười vừa đứng dậy, vào buồng mở tủ lấy bộ đồ ngủ của vợ đưa cho Trâm.

- Em vào buồng tắm, tắm cho mát rồi thay đỡ bộ đồ của chị. Cứ tự nhiên như ở nhà vậy. Phải anh Thiệp không về quê, chắc ảnh mừng lắm.

Lúc Trâm đang dội nước ào ào trong buồng tắm, nhìn lên nóc tủ, Hùng lại thấy con chim xanh đã đứng đó tự hồi nào. Mày biết là tao chết rồi chứ gì! Nhưng đừng hòng tao trở thành đồ sưu tập của mày! Đôi mắt nó nhìn xoáy hút vào Hùng với tất cả mức độ yêu quái mà Hùng có thể tưởng tượng ra được. Anh căm thù nó tới mức chỉ muốn chạy ngay vào buồng lôi cây súng ra nạp đạn, bắn tiêu diệt nó ngay tức khắc. Đúng lúc đó thì Trâm tươi cười bước ra.

- Bận đồ ngủ của chị, em thấy ngộ quá trời. Rộng rinh hà anh Hai.

Trái lại, Hùng thấy Trâm mơn mởn như trái xoài thanh ca, chỉ muốn vập vào cắn ngay một miếng cho đỡ thèm. Dưới ánh đèn nê- ông, gương mặt Trâm sáng lên ngời ngợi.

Để dồn nén cảm xúc của mình, Hùng nói:

- Chắc là anh phải lai rai thêm chút đỉnh cho dễ ngủ. Trâm cứ vô buồng ngủ trước đi. Anh quen thức về đêm như con cò con vạc.

Hùng lôi trong tủ ra chai Brandy và mấy con khô mực. Anh chế cồn ra dĩa, bật lửa đốt, rồi trở nướng từng con một.

Anh hỏi Trâm:

- Em nhấp chút xíu cho vui nghen!

Không ngờ Trâm lại uống được. Có hơi rượu, gương mặt Trâm trở nên hồng hào, lừng lựng sáng. Hàm răng lấp lóa. Đôi mắt lấp lánh. Làn tóc óng ả như bừng cháy từng sợi lấp lay. Hùng chỉ muốn cô cứ như vậy mà thức với anh cho tới sáng. Anh thèm khát. Anh sợ cô đơn. Bởi vì anh đang trống vắng. Anh đã từng trống vắng bên người vợ hay cảu nhảu càu nhàu. Bởi vì  anh  biết chắc, nếu cô đi ngủ, thể nào con chim xanh định mệnh cũng trở lại ám ảnh anh, hằn học chửi bới anh. Còn như Trâm vẫn ngồi với anh, anh sẽ có cô để chiêm ngưỡng, để trò chuyện. Sự hồn nhiên trong trắng của cô sẽ xua tan những khát vọng cháy bỏng trong anh.

Nhưng càng uống anh càng thấy Trâm đẹp ngời ngợi, càng bị thiêu đốt bởi khát vọng bỏng cháy. Ngọn lửa đàn ông cuồn cuộn dâng lên, ập xuống; dày vò anh, đốt cháy anh. Nó xúi anh nói thành lời:

- Trâm à, chưa bao giờ anh thấy em đẹp như hôm nay.

- Chắc mặt em đỏ lắm chứ gì? Thôi, em hổng uống nữa à nghen!

- Không, không phải vậy! Rượu đánh thức vẻ đẹp trong em thức dậy. Để rồi anh làm mai cho em thằng bạn cùng cơ quan.

Nâng ly rượu lên, bất giác Hùng nhìn thấy con mắt con chim xanh trong đó. Mày là thằng khốn nạn! Hùng tự dưng thấy chờn chợn, không dám uống. Người anh rịn mồ hôi ướt rượt. Có đúng mình là thằng khốn nạn không nhỉ. Mình đã nói với Trâm câu gì rồi. Có đúng là mình muốn làm mai cho Trâm thằng bạn cùng cơ quan thật không? Cơ quan anh còn anh quái nào độc thân đâu cơ chứ. Như thằng Thiệp, vợ con đình huỳnh rồi mà còn nói: Mầy không nhào vô là tao bập liền xì, cổ đẹp như bông súng. Chẳng lẽ yêu một bông hoa đẹp là xấu sao. Mày là thằng khốn nạn! Con mắt con chim xanh lại trừng lên nhìn anh. Mày là thằng khốn nạn! Vợ anh giờ này không biết có khá hơn không? Anh đã làm gì để chị phải sanh thai bọc, phải băng huyết? Hay là tại anh suốt ngày xách súng lùng sục tiêu diệt những con chim tự do của thiên nhiên. Hay là tại anh dồn hết công việc kiếm tiền lên đôi vai người vợ hay cảu nhảu càu nhàu về muôn sự đời lo toan ngập mặt? Hồi chiều đưa Trâm vô viện thăm vợ, chị vẫn còn thiêm thiếp trên giường bệnh.

Bấy giờ Hùng nghe mẹ nói với Trâm:

- Nó còn ra nhiều máu quá!

Vậy mà giờ này anh có thể ngồi uống rượu cùng Trâm với nỗi thèm khát cồn cào bỏng cháy sao. Nhưng mà quả thật là Trâm vẫn lung liêng ngời ngợi trước mặt anh. Càng lúc anh càng thấy vẻ đẹp ở Trâm thức dậy lồ lộ. Dưới làn áo mỏng ấy, bờ vai Trâm tròn lẳn, lồng ngực Trâm vồng căng. Đôi môi chín mọng. Đôi mắt lấp lay. Nụ cười trắng lấp lóa. Chao ôi! Trâm đúng là trái xoài thanh ca! Ngọt lịm và thơm tho làm sao! Hùng nhắm mắt uống ực hết ly rượu. Anh tưởng như con mắt của con chim xanh mắc nghẹn lại trong cuống họng. Lành lạnh. Rờn rợn. Hùng lại rót ly nữa. Trâm phải nắm tay anh kéo lại.

- Anh uống từ từ thôi. Để em quậy cho anh ly chanh nóng nghen!

Trâm vừa rời khỏi bàn thì con chim xanh đã nhảy ngay từ trên nóc tủ xuống. Lần này nó mổ lia lịa vào đầu vào mắt Hùng, khiến Hùng choáng váng, phải ngồi gục xuống mặt bàn. Tai anh văng vẳng tiếng con chim rít lên. Mày là thằng khốn nạn! Nhưng Hùng vẫn cảm nhận được sự chăm sóc của Trâm. Cô lau mặt cho anh bằng chiếc khăn bông nóng ấm, cô dìu anh lên giường và buông màn cho anh. Thôi, vậy cũng được. Mình cứ say lịm đi mà lại hay. Nhưng con chim xanh vẫn không cho anh ngủ. Nó đậu ngay vào trong đầu anh. Từ trong đó, nó trừng mắt nhìn tim gan anh, rỉa từng thớ tim gan anh. Anh lôi phắt cây súng ra, bẻ gập nòng nạp đạn. Anh nhắm thẳng vào nó bóp cò. ở khoảng cách dưới ba mươi mét anh chưa hề bắn trượt bao giờ. Cái thằng lính ló đầu lên khỏi bờ công sự năm ấy, sao mà nó trẻ quá. Vậy mà Hùng đã bắn thẳng vào trán nó. Trời ơi, sao mà nó trẻ vậy không biết! Từng viên, từng viên. Hết viên chì này đến viên chì  khác, Hùng tức giận nhả đạn vào con chim. Nhưng mà con chim không chết. à. Phải rồi, nó đã chết từ sáng hôm qua cơ mà. Trâm chẳng đã nói với anh như vậy là gì. à, mà Trâm đã đi ngủ hay vẫn còn thức. Mới lúc nãy Trâm vẫn còn ngồi đối diện với anh. Ngọt lịm và thơm tho như trái xoài thanh ca. Mình không nhào vô là thằng Thiệp nó bập liền tức khắc. Ai chứ thằng đó thì nó không tha đâu. Đã mấy lần đi bia ôm với nó, có bao giờ Hùng thấy nó tha cô nào đâu. Vậy mà nó đã có đủ mặt hai đứa con với vợ. Còn mình, ai đời vợ lại sanh thai bọc. Nhưng mà quả tình là Trâm đẹp thật sự. Ngọt lịm và thơm tho như trái xoài thanh ca. Hình như Trâm đã ngủ say trong buồng thì phải. Ngọt lịm và thơm tho như trái xoài thanh ca. Hùng khạc mạnh, ráng nhổ con chim xanh ra khỏi đầu. Con chim định mệnh vẫn còn ở trong đó. Nó đang rỉa từng thớ tim gan anh. Chỉ có Trâm mới đuổi được nó đi mà thôi. Hùng nhoài người ngồi dậy, rón rén đi chân đất vào buồng. Thiên thần của anh đang ngủ. Từng đường cong mềm mại hiện lên sáng rực. Ngọt lịm và thơm tho như trái xoài thanh ca. Nàng có phải là trái cấm đâu. Mình không nhào vào thì thằng Thiệp nó bập mất. Hùng nhắm nghiền mắt, ráng khạc mạnh lần nữa để nhổ con chim ra khỏi đầu. Con chim văng long lóc vào tận góc buồng. Hai cánh nó xõa xượi. Màu men ngọc xanh biếc như cháy lên ở góc buồng. Vậy là nó hết kiếp, nó không còn ám ảnh mình được nữa. Chỉ Trâm là còn lại. Nàng đang ngủ. Ngọt lịm và thơm tho như trái xoài thanh ca.  Hùng vừa vén mùng định chui vào thì có tiếng kẹt cửa. Vợ anh ôm túi vải đựng cái thai bọc trở về. Chị gầy đét và xanh xao. Nhìn anh một cách tức tối, chị càu nhàu: Tại anh cả. Tại anh mà tôi phải tội thế này đây! Nói xong, chị xổ túi vải đựng cái thai bọc lăn long lóc giữa nền nhà. Cái thai bọc lăn ngay tới chân anh. Rồi tự nhiên nó phình ra một cách gớm ghiếc. Hùng hoảng sợ định hét lên, nhưng anh kịp trấn tĩnh. Không! Chẳng qua là mình mơ thấy vợ mà thôi. Tại mình sợ mình mới mơ thấy vợ. Anh căng mắt nhìn ra cửa. Rõ ràng là cửa vẫn còn khép kín. Anh nhìn xuống góc buồng. Rõ ràng là con chim xanh vẫn nằm chết xõa xượi ở đó. Còn Trâm, Trâm vẫn ngời ngợi những đường cong mềm mại. Nàng quay lưng lại phía anh, tấm lưng thon thả óng muốt; nhưng anh vẫn cảm nhận được gương mặt hồng tươi men rượu của nàng.

Như một tên trộm trứng, Hùng leo phắt lên giường, lùng sục hai bàn tay trộm cắp khắp mọi chỗ trên tấm thân mềm mại và nóng ấm của nàng. Đúng lúc sục vào chỗ ấy thì nàng giáng cho anh một bạt tai đau điếng. Mày là thằng khốn nạn! Tiếng con chim xanh rít lên.

- Anh Hai! Uống miếng chanh nóng cho tỉnh nè anh Hai!

Mở mắt ra, Hùng thấy Trâm đang cúi xuống lay vai anh.

- Anh mơ thấy gì mà quờ quạng chân tay quá trời.

Hùng phải lắc đầu mấy cái mới tỉnh ngủ. Đầu anh nhức như búa bổ. Từ từ ngồi dậy, đỡ ly nước trên tay Trâm, Hùng bịa chuyện:

- Anh mơ thấy mình bắn chết con chim.

Coi đồng hồ thấy đã bốn giờ. Lạ thật, bao giờ gần bên Trâm anh cũng thức đúng vào lúc bốn giờ. Giờ này ngoài phố tiếng xe lam đã rộ lên phành phạch.

Không dám nhìn Trâm, Hùng đi thẳng xuống bếp rửa mặt. Anh cảm thấy hình như Trâm đang nhìn theo với đôi mắt của người bắt gặp quả tang đứa ăn cắp trứng gà. Chân tay anh trở nên lúng túng, ngượng nghịu, cứ như thừa ra, không biết dùng để làm gì.

Khi đứng trước la-va-bô, soi vào tấm gương, Hùng giật mình nhìn thấy trên nắp túi áo có vướng một sợi tóc đen dài. Không biết lúc say rượu mình có chui vào buồng không nhỉ? Anh vừa thầm nguyền rủa mình vừa kéo sợi tóc ra nhét nhanh vào túi áo. Mặc kệ, dù sao nó cũng là một phần của Trâm. Còn con chim xanh định mệnh, chẳng qua nó chỉ là trò đùa của tạo hóa.

Nhưng mà nó đã chết rồi. Chết thật rồi!

Cõi âm

Sáng hôm ấy mưa bụi bay mờ cánh đồng. Người làng Bôn có mặt gần đông đủ trong cuộc tiễn đưa cụ Miện về nơi yên nghỉ cuối cùng.

Ngoài dân làng Bôn, còn có đại diện của huyện, của xã, của đại diện các xã bạn trong đám tang. Đoàn người xếp dài từ khóm tre đầu làng ra tới bãi tha ma. Bởi cụ Miện là một nhà cách mạng lâu năm nhất vùng. Và bởi cụ là người liêm khiết, chân thật hiếm có trên đời, ai sai nói sai, ai đúng nói đúng, hết lòng cưu mang giúp đỡ người khác, nên trẻ già trai gái khắp vùng đều xem cái dáng thân mai vóc hạc của cụ Miện như cái trụ làm chỗ dựa cho mình. Ai muốn được lòng dân, trước hết hãy được lòng cụ Miện. Ngay như trong đám tang này, với vẻ mặt tiếc thương ủ dột dù thật lòng hay vờ vĩnh cũng có giá trị như một thế lực phù trợ riêng cho từng người.

Dẫn đầu đám tang là bó đuốc làm bằng những cây nứa dài đập dập, lửa reo phù phù và một rừng phướn, câu đối, cờ tang treo trên đầu sào, nhấp nhô như những cánh buồm trắng. Tiếp đến là phường bã lệnh gồm một trống, ba kèn, ba sáo, ba nhị, một não bạt. Rồi đến ông cụ Hảo râu tóc bạc phơ, bận chiếc áo quân phục sĩ quan sờn cũ, thắt khăn xanh ngang hông, miệng nhai trầu, tay xách chiêng, tay cầm dùi gõ từng tiếng chậm rãi.

Bài điếu văn dài gần nửa tiếng đồng hồ của ông bí thư đảng ủy xã, Lúc đó, hồn ma của cụ Miện lơ mơ nghe người ta nhắc đến mình, vừa đúng mình vừa không đúng mình. Ông bí thư tỷ mẩn kể từ chuyện ba đời là cố nông của gia đình cụ Miện, rằng cụ đã lớn lên bằng miếng cơm đi ở như thế nào, cụ đã đi theo Đảng như thế nào, đã cống hiến cho phong trào và cho địa phương quê nhà như thế nào, rằng ba người con trai của cụ đã lập công ngoài mặt trận như thế nào,... Cơn cớ gì người ta phải khuếch trương, phải tô vẽ cho mình lắm thứ thế nhỉ? Hồn ma cụ Miện ngơ ngác tự hỏi, và cụ gần như giật mình choàng tỉnh khi những lát đất đầu tiên hất rào rào xuống nắp quan tài.

Lúc sau nữa thì mọi người lục tục trở về làng, để lại một nấm đất cao vờ vờ và phủ kín những vòng hoa tươi. Dưới mộ, cụ Miện vừa hoảng sợ trước nỗi cô đơn trơ trọi vừa thấy khoan khoái vì được yên thân. Cụ nhỏm dậy đi xem xét ngôi nhà mới rất lạ mắt, chỗ nào cũng hăng mùi đất ẩm của mình. Cứ thế, bước chân cụ xa dần, nhẩn nha trước cuộc chu du bất tận vào cõi âm.

Đến trước một vùng sình lầy, cụ Miện dừng bước lắng nghe tiếng khóc oe oe đang vang lên sát bên mình. Cụ ngoảnh nhìn quanh quất giây lát liền thấy một hài nhi đang cựa quậy trong bùn. Cụ vội chạy lại, miệng nói "cháu ơi, ông bế dậy nào" tay vén áo. Nhưng đôi tay cụ Miện chững ngay lại khi nghe đứa hài nhi lên tiếng quát:

- Ông già kia, chớ hỗn. Sao dám gọi ta bằng cháu?

Cụ Miện sửng sốt chẳng hiểu đầu đuôi ra sao. Đứa hài nhi lại hỏi:

- Ông năm nay mấy tuổi rồi?

Cụ Miện hiền từ tỏ lời khuyên:

- Sao cháu lại hỏi ông "mấy tuổi". Ông đã 82 tuổi rồi đấy cháu.

- Hừ. Lại "cháu"! Ông có biết ta đây đã mấy nghìn tuổi rồi không?

- Sao. Mấy nghìn tuổi?

- Phải. Giặc nhà Ân tràn sang bắt mất mẹ ta. Còn ta thì chúng quẳng xuống hồ. Thử tính xem, đã thừa mấy nghìn năm rồi chưa?

Cụ Miện bủn rủn chân tay, sụp lạy:

- Thưa, tôi biết gọi người bằng gì đây?

- Cứ gọi ta bằng Hài nhi là được. Đáo giang tùy khúc - nhập gia tùy tục. Ông nên đi đây đi đó để "mở mắt ra" mới biết thế nào là cõi âm. Cái lũ có tý quyền tý chức trên trần lúc mới nhập cõi âm đứa nào cũng thích vênh váo ra vẻ ta đây. Nhưng vênh váo với ai cơ chứ? Bởi thế, chúng trở thành những cục đất tội nghiệp xấu xí nhất trong vô vàn những cục đất khác. Ông nên nhớ lấy điều ta dạy!

Vàng vó - những khối chữ nhật be bé làm bằng nan nứa mỏng, bọc giấy vàng, giấy đỏ - rải dọc đường, cũng là một thứ tiền tệ, để hồn ma đi đò đi giang mà về mỗi khi ngửi thấy mùi hương người thân thắp ở nhà. Với hồn ma, dù chỉ là cái rãnh, dù chỉ là một vũng nước mưa đọng trong lòng đường, cũng phải thuê đò mới qua được.

Té ra... - cụ Miện vừa lững thững đi vừa ngẫm nghĩ - trên trần nói sai bét. Âm phủ làm gì có cửa? Về chuyện bát cháo lú, cũng sai nốt. Cụ đã đưa mắt lùng tìm khắp nơi, vẫn không thấy người bán cháo lú ngồi ở đâu. Trước một cái chợ loáng thoáng bóng người, cụ Miện thấy một người đàn bà mặc váy nâu nhuộm bùn ngắn cỡn, áo cũng ngắn cỡn và không có cúc, để trễ hai vạt, lộ ra mảng yếm sồi màu vàng mỡ gà. Người đàn bà bê cái rá bên hông le te đi lại chỗ cụ Miện đứng. Cụ Miện nhận ra đó là người chị họ của mình.

- Chị Bường!

Người đàn bà giật mình bước lùi lại một bước.

- Cậu Miện! Cậu xuống bao giờ?

- Chị đi đâu đấy?

- Tôi đi gặt lúa may. Chứ mợ ấy đã biết cậu xuống chưa?

- Bà nhà tôi ở đâu hở chị?

- Rõ khéo! Cậu tự tay đặt nhà cho mợ ấy ở đằng kia kìa. Cạnh sông Lê...

Cụ Miện bật cười:

- à phải. Nhà tôi có hẹn về đón tôi đi, nhưng người ta lại chôn tôi ở chỗ khác thì biết làm thế nào. Tôi chả còn biết sông Lê ở đâu. Mà cái gì cũng lạ lùng quá.

Cụ Miện đi vài bước theo tay người đàn bà chỉ, bỗng quay lại hỏi:

- Này chị Bường. Chứ tình hình ở đây ra sao?

Bà Bường trố mắt nhìn, môi lắp bắp "tình hình, tình hình, là cái gì?". Cụ Miện sực nhớ bà Bường chết trẻ, từ hồi cụ còn đi ở đợ cho nhà Lý Quang: "Người hồi đó nói năng khác bây giờ. Cái lần đầu tiên cụ được nghe anh giáo viên trường Đảng nói "phương thức sản xuất", "quan hệ sản xuất", cụ suy nghĩ đến nỗi như có đàn ong bay trong đầu vẫn không sao hiểu được. Chắc bây giờ bà Bường nghe hai tiếng "tình hình", cũng lạ tai thế.

- Thôi. Chị đi đi.

Không ngờ cái khoảng cách từ làng ra tới bãi đất bồi dưới chân đê sông Lê, mới dạo nào cụ Miện vẫn ngày ngày vác cầy đi qua, mà dưới âm lại xa mù mịt. Xế chiều, tính theo giờ âm phủ, cụ Miện dừng lại nghỉ chân gần một quả núi nhỏ, chắc là núi Quỳnh. ở đó cụ gặp năm chàng bộ đội đang chụm đầu chơi tú lơ khơ. Cả năm anh bộ đội đều mừng rỡ nhận ra cụ Miện. Còn cụ thì không biết họ người xứ nào và là con cái nhà ai.

- Cụ không nhớ chúng cháu ư? Cái hồi máy bay Mỹ đến ném bom cầu Hàm Rồng, cụ chặt cả cây cam đang ra hoa ở vườn nhà, cho chúng cháu ngụy trang pháo...

- A... a... Nhớ rồi. Vậy ra các chú hy sinh trong trận ấy?

- Vâng đúng. Nhưng cụ ơi, cụ có biết thằng phi công Mỹ bị chúng cháu bắn rơi chôn ở đâu không?

- Có chứ. Máy bay của nó bốc cháy. Nó cố ngoi ra biển, nhưng tới ngang núi Rừng Thông thì nổ đánh ầm...

- Xa nhỉ. Giá cậu ấy ở gần đây, chúng cháu muốn đến thăm, xem mặt mũi cậu ấy như thế nào. Một thuở trên trần thế, cả hai phía đều ra sức bắn nhau, giết nhau, mà có biết mặt ngang mũi dọc của nhau ra sao đâu!

- Cái thằng xỏ lá! - một cậu khác nói chen ngang - Hắn lợi dụng hướng tây, chúng mình bị lóa nắng, để phóng tên lửa.

Một cậu khác xua tay:

- Thôi nào. Hắn có bổn phận của hắn, mình có bổn phận của mình... Hoài hơi mà nuôi tức giận nhau.

Càng nói chuyện, trí nhớ của cụ Miện càng hồi phục. Giờ thì cụ nhớ như in cái đêm họ kéo pháo về chân núi Quỳnh. Chính cụ đi triệu tập trai gái trong làng ra đào trận địa giúp họ. Sau rồi con bé Thìn phải lòng cái cậu thâm thấp người đang dở tay chia bài này đây. Cậu này hy sinh, mất một dạo con Thìn ốm xanh như tàu lá.

- Cụ ơi, cô Thìn hồi này thế nào?

- Nó đi lấy chồng rồi cháu ạ. Năm ngoái, giỗ cháu, vợ chồng nó vẫn sắp cơm canh cúng đấy. Cháu có biết không?

Anh bộ đội thấp người im lặng gật đầu, lâu sau mới nói thì thầm:

- Rất nên như thế. Cháu vẫn lo ở trên ấy Thìn phải đau khổ một mình.

- Nào các cháu... - Cụ Miện lái câu chuyện sang hướng khác bởi không đành lòng nhìn vẻ mặt âu sầu của anh lính trẻ - ở trên trần, bác có thể bảo ban các cháu điều này điều nọ, vì bác nhiều hơn các cháu cả nửa thế kỷ tuổi tác, bác đi theo cách mạng từ khi bố mẹ các cháu còn nhỏ kia. Nhưng xuống đây, xem ra mọi sự kiện đều khác lạ. Các cháu hãy cho bác lời khuyên nên làm gì?

Năm anh bộ bội dẹp hẳn ván bài đang chơi. Cậu khẩu đội trưởng nghiêng đầu ngẫm nghĩ rồi bằng giọng nói từ tốn:

- Thưa bác. Bác hỏi như thế là rất cần thiết. Dù ở trên trần hay dưới âm, đâu cũng trước lạ sau quen cả thôi. Bác sẽ phải chịu đựng một thời gian vì nhớ cuộc đời trên ấy, nhất là nhớ những công việc mình đang làm dở dang trên ấy. Sau rồi bác sẽ nhận ra, dưới này cũng là "đời". Mọi bóng dáng, khí chất, thói quen của một kiếp trần ai đều được in rõ ràng xuống đấy. Nhưng xã hội dưới này được xếp sắp hoàn toàn khác...

Im lặng.

Cụ Miện ngập ngừng hỏi:

- Khác là khác ở điểm nào?

- Khác ở chỗ xã hội dưới này không còn là quyền lực, không có khái niệm sang, hèn, giầu, nghèo. Do đó "con người" trở nên thanh thản hơn, bao dung hơn, hiểu biết có tầm khái quát và chính xác hơn.

- Vậy ra, chuyện địa ngục chỉ do con người trên trần đặt ra?

Anh lính nhíu mày tìm cách diễn đạt:

- Cái đó thì không hẳn thế thưa bác. Tuy không còn tình trạng cạnh tranh, chèn ép, ức hiếp lẫn nhau, nhưng vẫn có sự phân biệt thiện và ác. Những ai trọng cõi trần trót gây nên nhiều lầm lỗi thì cái bóng của họ rất nặng, khiến đã xuống đây rồi mà họ vẫn rầu rĩ, lẻ loi, hổ thẹn với bạn bè. Cái đó, ở trên trần gọi là địa ngục. Chỉ khi nào con người trần gian thôi những lời nguyền rủa, căm hờn đối với họ, ở dưới này vong hồn họ mới được nhẹ nhõm thư thái như mọi người...

Cụ Miện thốt lên: "Đáng sợ thay!" Chàng trai ngạc nhiên nhìn cụ:

- Cái gì đáng sợ thưa bác?

- Bác đã từng nằm trong xà lim của giặc Pháp, rồi cả giặc Nhật. Bác biết. Không có một thứ lao tù tra tấn nào đáng sợ hơn sự đau đớn do chính mình trừng phạt mình, cháu ạ.

- Vâng. Vì thế, có người xuống đây đã mấy chục năm, nay vẫn chưa rũ bỏ hết tội lỗi, vẫn lủi thủi, ủ ê một mình.

Mải chuyện trò, chiều sập xuống từ lúc nào. Bốn phía từ từ dâng lên màn sương khói bảng lảng. Tiếng gà xao xác gáy đâu đây. Cụ Miện hỏi mấy anh bộ đội:

- Dưới âm phủ cũng nuôi được gà?

Các chàng lính tủm tỉm cười:

- Tiếng gà trên dương thế vọng xuống đây thưa cụ. Ngày của âm phủ chính là đêm trên trần gian mà. Có lẽ cụ nên lo đường về sơm sớm đi, kẻo đêm ở đây ghê gớm lắm, không ai ra khỏi nhà được đâu.

- Sao vậy?

- Là bởi tất cả các hồn ma chúng ta đều không chịu nổi ánh sáng mặt trời. Khí âm hễ gặp ánh sáng mặt trời là bị tan biến ngay. Dưới này ra khỏi nhà lúc "đêm" nguy hiểm hệt như trên kia nhẩy xuống sông tự tử vậy.

Nghe lời khuyên của mấy anh bộ đội, cụ Miện vội vã quay về ngôi nhà còn nguyên màu đất đỏ của mình, lòng quặn thắt vì nhớ gia đình trên dương thế. Đứa cháu đích tôn của cụ năm nay đang lo chuyện thi vào đại học. Sáng nào nó cũng phải dậy học bài từ lúc gà gáy. Chuyện tang ma xong rồi, con cái của cụ người lo làm ăn, người lo công việc nhà nước, công việc quân đội, chắc giờ này đã tứ tán mỗi người một ngả. "Mọi khi ông còn sống, ông đánh thức cháu dậy học sớm. Từ nay, cháu phải lo mà dậy, kẻo học không hết bài. Cháu nhé!..." Hai giọt nước mắt lăn trên má cụ Miện, rơi vào khoảng không âm phủ âm vang lên như hai tiếng chuông chùa. Cái cảnh âm dương cách biệt quên đi thì thôi chứ hễ nhớ đến là như muối xát trong lòng.

Cụ Miện đang loay hoay, ngó nghiêng, cố hiểu xem tại sao mình muốn quay về với những người thân trong gia đình mà không thể được, thì bỗng có bóng người từ phía sau vùn vụt đi tới. Cái bóng di chuyển không một tiếng động, và lướt nhanh thành một vệt màu vải kaki màu vàng. Khi nhận ra hai tròng mắt kính đen che gần kín khuôn mặt để ria của người đang đến gần, cụ Miện chợt giật tót, định chế độ chân chạy. Đó chính là gã mật thám mấy chục năm trước đã lằng nhằng bám theo cụ Miện trong suốt một phiên chợ tỉnh, rồi sau đã rút súng lục dí vào hông cụ, bắt cụ nhốt vào đề lao chính trị phạm.

Cái bóng gã mật thám tiến gần, chỉ còn cách cụ Miện trong gang tấc. Cụ Miện trông rõ cả cái báng súng lục giấu trong túi quần soóc vàng của gã. Nghĩ phen này mình khó lòng thoát khỏi tay gã, cụ Miện quyết định kháng cự tới cùng. Cụ chủ động dang tay chắn trước mặt gã mật thám, gằn giọng quát:

- Thằng bán nước hại dân kia. Mày muốn gì?

Cái bóng ma mặc quần soóc vải kaki im lặng né tránh sang bên đường để đi tiếp. Nhưng, gã len qua bên phải, cụ Miện đứng chắn bên phải; gã len qua bên trái, cụ Miện đứng chắn bên trái. Còn gã thì vẫn im lặng như người câm, mặt cúi gầm. Nhùng nhằng mất một lúc như thế rồi cụ Miện mới sực nhớ lời anh khẩu đội trưởng pháo cao xạ vừa nói, rằng những hồn ma nào chưa trút bỏ hết được tội lỗi trên trần thì vẫn phải lủi thủi, ủ ê một mình dưới cõi âm. Có lẽ gã mật thám này là một trong những linh hồn đang bị đầy đọa như thế, mặc dù chính cụ Miện đã chứng kiến cách mạng xử bắn hắn từ hồi tháng Tám năm 1945, tới nay vừa tròn nửa thế kỷ rồi.

Cụ Miện để mặc cho gã mật thám đi vượt lên. Chỉ chớp mắt gã đã mất hút. Cụ Miện nhìn theo gã. Và nhờ thế, cụ mới kinh ngạc kêu lên: Ôi chao, nhìn kỹ mới hay, sao cõi âm đông đúc quá thể. Tầng tầng lớp lớp. Nhìn vào bất cứ hướng nào cũng thấy bóng người đi lại dầy bịt bùng như cây trong rừng, nhưng tịnh không có cảnh chen lấn xô đẩy nhau, ngay chuyện người nọ động chạm vào người kia cũng

tịnh không.

Nghĩ ngợi và tò mò khiến cụ Miện quên mất hướng quay về mộ của mình. Cụ quẩn quanh đi tìm nhà mình, thì lại nghe tiếng đàn sáo, trống phách tấu lên vang lừng, cùng những tiếng hô "Quân bay đâu?" và tiếng "Dạ..." râm ran. Thoạt tiên cụ Miện ngỡ người ta đang diễn tuồng, như các phường tuồng vẫn dựng rạp diễn ra ở sân đình trên dương thế. Hóa ra không phải. Lần tới tận nơi, cụ Miện mới biết đó là cái lăng mộ sập sệ rêu phong nổi lên giữa cánh đồng hoang. Trong lăng chỉ vẻn vẹn có một người mặc triều phục, đi hia, đội mũ cánh chuồn, cái đai vàng chắn ngang bụng. Chẳng có ban nhạc, chẳng có quân hầu. Từ tiếng sáo, tiếng đàn, sênh phách, đến "Quân bay!" và "Dạ dạ", đều tự một mình ông ta làm nên tất. Thế mới tài! Cụ Miện thích thú đứng xem. Người dương gian có câu "Giỏi như thần" hoặc "Tài như ma", nghĩa là thế này đây. Nhưng ông ta làm cái trò cười này để làm gì nhỉ? Chắc là bởi nuối tiếc một thời vàng son lên voi xuống kiệu, tiền hộ hậu ủng, uy nghiêm ngợp trời mà nay thiên hạ chẳng ai thèm đoái hoài, buồn tình nên mới nghĩ ra thế cho đỡ nhớ?

Cụ Miện đi lạc lung tung, cuối cùng rồi cũng về đến mộ mình. Cửa rả chẳng có, then khóa cũng không. Cõi âm tuyệt nhiên không có thói tắt mắt, với lại suốt một đời lo việc dân việc đảng, không biết thế nào là tham ô hối lộ, cơ ngơi của họ trên trần sao thì dưới âm cũng vậy. Có gì đâu mà phải lo giữ gìn. Tuy nhiên nhà không có cửa nhả, cụ cứ thấy nó tềnh toàng cẩu thả đến là khó chịu. Nhưng cảm giác khó chịu trong người cụ Miện không lâu. Đúng lúc ấy cụ nghe có người gọi mình:

- Anh Miện! Vừa mới xuống, đã chạy luôn chân. Một đời chạy việc cho dân cho xã vẫn chưa chán ư?

- Ai đấy?

- Tôi đây. Thờn đây. Còn nhớ Thờn không?

Cụ Miện nhớ ngay đến một chuyện buồn khó lý giải diễn ra trên trần, cách đây gần 30 năm. Thờn là cố nông, đi ở cho nhà quan Hàn. Trong cải cách ruộng đất năm 1956, chính Miện là người giới thiệu Thờn vào Đảng. Đến đợt làm trong sạch nội bộ Đảng, đột nhiên Thờn tố cáo Miện là bí thư chi bộ Quốc dân đảng, có âm mưu lật đổ chính quyền ở địa phương. Miện bị đình chỉ sinh hoạt Đảng. Thờn lên làm bí thư chi bộ ở làng, rồi làm bí thư đảng ủy xã. Vài tháng sau, Miện bị đuổi ra khỏi Đảng. Thờn bồi cho Miện thêm một đòn. Anh ta lôi ở đâu ra một mảnh vải ba màu xanh, trắng, đỏ, nói xưng xưng rằng đó là lá cờ tam tài của nước Pháp lâu nay Miện giấu trong chum khoai ngô. Miện lập tức bị tống giam, chờ phiên tòa nông dân của đoàn cải cách đưa ra xét xử. Cái án tử hình treo lơ lửng trên đầu Miện. Thờn thì

ngấp nghé lên huyện ủy.

May sao, phiên tòa "cải cách" chưa kịp lập, trung ương đã có chỉ thị sửa sai cải cách ruộng đất. Không lên được huyện ủy. Thờn bất mãn bỏ luôn sinh hoạt đảng. Mấy gian nhà quả thực, anh ta bán dần để uống rượu. Miện lại trở lại công việc của đảng ủy.

- Còn nhớ không? - Tiếng người kia nhắc lại, nghe gần lắm nhưng không biết đích xác phát ra từ nơi nào.

Cụ Miện đắn đo giây lát mới trả lời:

- Có nhớ. Nhưng anh ở đâu?

- Tôi ở liền vách với anh thôi mà. Cái dạo hợp tác xã lấy bãi tha ma cũ làm trại chăn nuôi, mồ mả chuyển hết sang đây. Mấy đứa con tôi chẳng đứa nào ngó ngàng đến tôi, nên tôi thành mộ vô chủ. Người ta đưa tôi sang, lấp sơ sài, giờ thành bằng địa rồi, do đó họ mới đào huyệt anh suýt vỡ cả nhà tôi.

- Ra là thế. Mời anh sang chơi. Trời còn sáng mà.

- Tôi không sang được - Giọng ông Thờn rất buồn.

- Vì sao?

- Vì sao ấy à... - Cụ Miện nghe rõ cả tiếng người hàng xóm thở dài, hiềm nỗi không nhìn rõ mặt nhau - Luật âm nó thế. Chừng nào người làng Bôn trên cõi dương thôi bêu riếu tôi, không ai nhớ tới câu cửa miệng "cái loại thằng Thờn", dưới này tôi mới được quyền ngẩng mặt lên với mọi người.

- Tôi hiểu, tôi hiểu. Nhưng chuyện đã mấy chục năm, nhắc lại làm gì?

Người bên kia vách lại bật thở dài ảo não:

- Khốn khổ, nhưng nào cái bia miệng nó có chịu quên!

Đó là lúc trên cánh đồng làng Bôn vừa rạng ngày. Sau ngọn núi Quỳnh, những tia nắng đầu tiên đang nhuộm hồng chân mây. Chim chóc bắt đầu hót ríu ran trên ngọn tre, trên ngọn cau, dừa, thị, mít. Cuộc nói chuyện giữa cụ Miện và ông Thờn đành dừng lại giữa chừng.

Màn đêm dưới âm phủ đặc quánh, đến nỗi âm thanh cũng không thể thấm qua, và trí não của những hồn ma bị đông cứng lại. Cụ Miện chuẩn bị đi ngủ. Trước khi những ý nghĩ bị ngừng trệ trong đầu, cụ Miên chợt nhớ có một công việc rất quan trọng chưa kịp làm, là việc đến tìm cụ bà ở ngôi mộ bên bờ sông Lê.

- Mình thật tệ - Cụ Miện tự trách - Một kiếp người, mình đã trút hết gánh nặng cơm áo, con cái lên đôi vai gầy guộc liêu xiêu của bà ấy, để chạy đôn chạy đáo lo công việc chung của xã hội. Chẳng lẽ kiếp này, ta lại dẫm vào cái vết mòn đơn điệu của kiếp trước?

Xa xứ

Xèng xèng!

Chiếc xe buýt dừng lại và tự động mở cửa. “Xin quý khách hãy cẩn thận...!”. Vào giờ này của một đêm đông lạnh lẽo thì khó có người lên xuống xe. Khi Thạch bước đến hà hơi vào tấm kính cửa sổ cho băng tan ra để nhìn rõ bên ngoài thì chiếc xe buýt đã quẹo sang đường Đôbraliubốp, không bao lâu sau nó biến mất hẳn trong tuyết. Từ trên lầu sáu của ký túc xá sinh viên nhìn xuống, thấy chỉ còn vài người, chắc là say rượu, đang khật khưỡng dưới ánh đèn cao áp, trong quần áo mùa đông, với ô dù... nhìn cứ nhòn nhọn giống những khúc bút chì quá ngắn đến độ không còn gọt được nữa. Thạch đứng đó một hồi. Chợt anh he hé cánh cửa sổ, rón rén thò tay nắm một nắm tuyết. Trò chơi lãng mạn bất thường này không mang lại một kết quả lãng mạn nào: đó chỉ là cục nước đá bào với độ mịn cao, lạnh - tất nhiên, và tan nhanh bởi nhiệt độ ấm áp trong phòng, giống bao cục nước đá bào được xịt xi rô mà hồi nhỏ ai cũng có dịp, ít nhất một lần, bỏ vào miệng cho nó tự tan với bao hào hứng. Nhưng thôi, ăn đá bào có gì là quan trọng. Chuyện ông Liêm và cô Dung há chẳng quan trọng hơn sao? Ngày xưa ông Liêm hay làm mướn cho nhà Thạch đủ thứ công việc không có tên tuổi, từ đào ao nuôi cá, dọn cỏ vườn cho đến việc quét nhà, xách nước. Khi rảnh rỗi ông thường ngồi kể cho anh em Thạch nghe nhiều chuyện phiêu lưu rùng rợn mà ông đã trải qua (?), trong đó có một chuyện Thạch còn nhớ hơn cả; rằng hồi còn lưu lạc ở miền Đông, một lần ông đến một cái trảng nước nằm sâu trong rừng để thượt cá. Theo ông, về cá thì có thể nói đó là cái ổ bởi chưa từng có ai đến đó trước ông. Khi ông đang mải mê với ổ cá của mình dưới trảng thì bất ngờ một con cá sấu khổng lồ tấn công. Ông bỏ câu, ôm vội một thân cây gần đó trèo lên. Con cá sấu nằm dưới gốc cây chờ ông hai ngày hai đêm. Ông Liêm ở trên cây cũng bằng khoảng thời gian ấy. May sao, một toán du kích tình cờ đi ngang qua và họ đã hạ con cá sấu giải thoát cho ông. Theo ông Liêm, con cá sấu đó lớn đến mức ông và cả toán du kích cũng không tài nào khiêng về nổi.

Giờ đây nhớ lại, Thạch mới thấy nghi ngờ về tính chân thực trong câu chuyện của ông Liêm, nhưng chắc đã phải trải qua việc câu cá trong rừng thật ông Liêm mới có thể bịa thêm. Ta hãy tạm hình dung: đó chỉ là cái vũng nước với vài ba con lòng tong lục chốt chứ chẳng phải ổ cá như ông nói; còn con cá sấu, nếu có chắc chỉ lớn hơn cườm tay, và... bảo đảm không hề có chuyện ai tấn công ai. Nhưng ngoạn mục nhất là hình ảnh một gã đàn ông lực lưỡng  treo mình trên cành cây hai ngày hai đêm, ở dưới gốc cây là con cá sấu bằng cườm tay, nó nằm há mồm hai ngày hai đêm đợi gã rơi xuống để ăn thịt! Riêng chuyện toán du kích tình cờ đi ngang qua hạ sát con cá sấu giải thoát cho ông - có thể tin là hoàn toàn không có. Ông Liêm phải tài ba lắm mới lôi được họ vào chuyện cốt chỉ để chứng minh mỗi một việc: con cá sấu lớn đến cỡ nào! Tuy nhiên sau này mỗi lần ngồi nghiệm lại Thạch mới vỡ lẽ, chứ lúc ấy anh em Thạch hồi hộp theo dõi câu chuyện của ông Liêm thiếu điều nhểu nước miếng.

Về cuộc sống gia đình, ông Liêm có nói một câu mà Thạch còn nhớ: “Đ. Mẹ, trồng chuối để nấy (lấy) con, mà mẹ sùng nên con cũng sùng nuôn (luôn)!”. Sùng là một hiện tượng bệnh của loài chuối: cây chuối tự nhiên thối từ trong ruột thối ra, vàng hết lá, rồi chết. Nếu chuối mẹ sùng thì chuối con cũng sùng, muốn trừ loại dịch này chỉ có cách bứng bỏ nguyên cả gốc rễ. Ông Liêm đã ám chỉ vợ con ông như loài chuối bị sùng, như vậy gia đình ông thuộc loại không ra gì.

Đến đây, Thạch chợt nhận ra: Ông Liêm không nói được chữ “lờ”, vậy ông là người Bắc. Ông vô Nam năm nào? Và tại sao chỉ mình ông lưu lạc tới chốn khỉ ho cò gáy ấy? Vợ con ông thế nào để ông phải đi lẹo tẹo với cô Dung?

... Không cách gì khác, nhất định Thạch phải về quê gặp ba anh để hỏi kỹ lại chuyện ông Liêm và cô Dung, chuyện mà lâu nay anh cứ hay nghĩ đến như một người lẩn thẩn, đặc biệt trong những đêm đông dài lê thê, ông Liêm và cô Dung cứ đáo đi đáo lại trong đầu anh như hai vị khách không mời.

Xèng, xèng!

Mặc dù cửa tự động mở nhưng lần này hai cánh mở không cùng một lúc. “Xin quí khách hãy cẩn thận...!” Giờ đây chắc chắn chẳng còn ai lên và xuống xe. Dưới đường hầu như không một “khúc bút chì” nào còn sót lại. Vậy mà những chiếc xe buýt vẫn cứ phải lang thang trên những lộ trình nhất định. Những đêm mùa đông như thế này ở Mátxcơva có bao nhiêu chuyến xe không người? Mà mùa đông ở đây thì dài, những đêm mùa đông Thạch gọi là những đêm dài, nó bắt đầu tối từ khoảng bốn giờ chiều hôm trước, đến chín, mười giờ sáng hôm sau mới chịu nhờ nhờ. Cái cảnh mùa đông ở đây thê lương đến mức, cô Dung ơi, nếu còn đường trở lại, cô cũng không tài nào hình dung nổi.

Thạch rời cửa sổ, nện lộp cộp gót giày trên sàn gỗ rồi dừng lại chăm chú nhìn loại hoa văn rối rắm trên thứ giấy bồi tường, lấy làm ngạc nhiên rằng lâu nay nó vẫn tồn tại trong phòng mình. Trước khi chui vào đống mùng mền như một cái ổ kiên cố, Thạch còn kịp nghe xèng xèng một lần nữa.

*

Ba của Thạch là người nghiêm túc nhưng lại có máu hài hước ngầm. ở ông có cả kho thơ trào phúng mà ông vẫn thường đọc mỗi khi có bạn chữ nghĩa đến nhà và sau khi đã nhậu lai rai. Cho đến bây giờ Thạch cũng không rõ chúng là sản phẩm của ai - của người khác hay của chính cha mình? Trong vô số những tác phẩm ông già đã đọc, Thạch còn nhớ thuộc lòng bài thơ Người bình thường nhưng lại nói về một trường hợp không bình thường, chẳng hạn như nhà của Người bình thường xây chỉ vài mẫu đất; lương tháng năm vạn đồng; xe có vài chục ngựa, rồ máy nuốt đường trường, nhưng cũng chỉ là chiếc xe bình thường thôi. Hai khổ cuối nó như vầy:

Vợ tôi tám chục ký

Nhỏ nhắn như chum tương

Quát khẽ rung nhà cửa

Một bà vợ bình thường

Có lần vợ bắt gặp

Tôi đi với một nường

Đường lộ bị tắc nghẽn

Trận đòn ghen bình thường

Đọc xong bài thơ, ông cười sằng sặc. Thấy vui quá anh em Thạch cũng cười theo chớ không hiểu gì. Thính giả duy nhất trong nhà có đủ trình độ thưởng thức thơ ông lúc đó chỉ có má Thạch. Nghe xong, bà đỏ mặt, phê bình, không phải phê bình thơ mà phê bình người ngâm:

- Già mà không nên nết!

Về chuyện ông Liêm và cô Dung, có một bài văn vần đề cập mà Thạch còn nhớ, dựa theo giai điệu một bài hát phổ biến đương thời. Tác giả khuyết danh, nhưng qua giọng điệu, Thạch vẫn nghi ngờ nó chính là sản phẩm của ông già mình:

Khắp xa gần mừng vui hay tin cây búa

Đã ra đời hiệp sức với ông Liêm

Bởi tình sâu ông Liêm qứt (quất) cô Dung bể đầu

Cô Dung hết thời bị búa ông Liêm ăn.

Sự việc diễn ra nghe có vẻ khôi hài, nhưng thực tế chắc phải bi đát hơn, bởi điều dễ nhận thấy nhất là họ chết với nhau vì tình, mà đã chết vì tình thì rõ ràng chuyện tình đó trắc trở. Có thể họ thương nhau nhưng vì ông Liêm đã có vợ con (mẹ sùng con cũng sùng), gia đình phản đối nên họ tìm đến cái chết? Hoặc đây là thứ tình yêu một phía - phía ông Liêm, cô Dung chối từ nên ông mới giết người tình trước rồi giết mình sau? Hay đó là cách giải thoát duy nhất cho cả hai trong hoàn cảnh bất khả kháng? Nói chung Thạch không còn nhớ gì về cô Dung: Cô là ai, con ai, lúc đó cô bao nhiêu tuổi... mà chỉ nhớ lờ mờ rằng sau cái đêm rùng rợn xảy ra tại nhà cô Dung như bài văn vần đã phản ánh, cũng trong đêm đó ông Liêm bơi xuồng đến cây gừa cổ thụ có tuổi thọ cao nhất vùng thắt cổ tự tử. Hai ngày sau láng giềng phát hiện ra cô Dung. Hơn hai ngày sau nữa quạ diều phát hiện ra ông Liêm, bởi trong ký ức trẻ con của Thạch, nơi ông chết chỉ có ma quỉ mới dám lui tới.

Lâu quá rồi, Thạch không dám chắc mình nhớ có đúng? Không cách gì khác, nhất định anh phải về quê gặp ba anh để hỏi kỹ lại chuyện ông Liêm và cô Dung, chứ nếu không anh sẽ trở nên người lẩn thẩn.

*

Cũng may, tuyết bắt đầu tan. Trò chơi hốt nước đá bào hết cơ hội, nhưng lại bắt đầu cho vô số những trò khác không kém phần lãng mạn. Khắp nơi hoa dại mọc tràn đầy, tuyết tan đến đâu hoa nở đến đó, nào tường vi, bồ công anh, nào tử đinh hương và bao nhiêu loài vô danh khác. Dù được mệnh danh là ông già háp, Thạch cũng bị mùa xuân giục ra đường trong trạng thái bay bổng vì đã trút bỏ được bộ quần áo mùa đông. Thời tiết thay đổi từng giờ. Đêm ngắn lại, ngày dài ra, ấm áp thay cho lạnh lẽo, màu xanh non của lá thay cho màu trắng của tuyết. Bấy giờ, từ trên tầng sáu của ký túc xá sinh viên nhìn xuống, những “khúc bút chì” trông thon thả hơn, có vẻ như vẫn còn chuốt được lắm. Chỉ có những chuyến xe không người thì vẫn vậy, vẫn xèng xèng mỗi khuya với cái câu muôn thuở “Xin quí khách hãy cẩn thận...!” Dù mùa đông thê lương đã qua, cảnh xa xứ bớt đi nhiều sắc màu ảm đạm, nhưng ông Liêm và cô Dung vẫn còn không ít dịp đáo đi đáo lại trong đầu Thạch và có lẽ họ sẽ còn lai vãng dài dài nếu đúng lúc đó cô giáo của Thạch không xuất hiện. Hồi còn ở quê nhà, có thời gian vì công việc ràng buộc, Thạch rơi vào một lớp học gồm toàn những ông già. Thạch là người trẻ nhất lớp nhưng cô giáo ngoại ngữ lại còn trẻ hơn anh. Trong khoảng thời gian thọ giáo với cô, Thạch không học được gì. Tất nhiên khỏi nói tới đám bạn già, với họ chữ nghĩa thậm chí không thèm chui vào tai này để ra tai bên kia. Mấy ngày đầu vào lớp tưởng cô đã phải bỏ cuộc trước những loạt hô đồng thanh của cả lớp: “Cô ơi cô chúng cháu yêu cô lắm!” Lúc đó cô giống như đứa con nít yếu ớt bị đám du côn ăn hiếp. Mặt cô chuyển từ đỏ sang xanh, miệng nói chẳng ra lời.

Cô giáo xuất hiện đã kịp cứu vớt Thạch, chứ nếu không anh sẽ còn ngoi ngóp trong mớ ký ức hỗn độn, chẳng ra gì.

Cô Dung ơi, thôi xin chào! Cuộc dây dưa của chúng ta chấm dứt từ đây, hẹn ngày tái ngộ!

Và sự thật là Thạch đã cho họ “ra rìa”.

Thời tiết giục được Thạch ra đường thì cô giáo, nhiệm mầu hơn cả đất trời, làm cho anh trẻ lại. Bấy giờ bọn con nít Nga thường thấy ông già háp ấy dắt cô giáo mình lên một ngọn đồi không tên cạnh bìa rừng để ông bẻ hoa cho cô giáo mình... thổi. Hoa bồ công anh có một đặc điểm: khi nở nó có màu vàng và tròn xoe như hoa cúc, nhưng khi tàn nó không héo rụng mà biến thành một khối cầu bông xôm xốp như chiếc lồng đèn, chỉ cần ngắt nhẹ nhàng, đưa lên miệng... thổi, là lập tức khối cầu bông ấy nở bung ra bay lơ lửng trong không gian như những chiếc dù tí hon. Mấy ngày đầu hè, khắp trong trời đất đâu đâu cũng có mặt những cánh bông li ti từ loài bồ công anh hóa kiếp. Về cái trò thổi hoa bồ công anh, bọn nhóc Nga cỡ bốn, năm tuổi đứa nào cũng có nghề, vậy mà chúng nhìn Thạch và cô giáo của anh chơi trò chơi của chúng bằng những ánh mắt thán phục. Kết quả của trò chơi con nít là những cánh bông li ti bám đầy trên quần áo, trên tóc, thậm chí trên mi mắt của cả hai người. Thạch cao hứng:

- Cô giáo biết không, bồ công anh có tiếng Nga là Ađuvantric. Có lẽ danh từ này có nguồn gốc từ động từ “thổi” (đutch)? Vì sau khi hóa thân, chúng bị gió, và cả cô nữa, thổi bay khắp nơi trong trời đất!

Cô giáo đưa mắt nhìn tên học trò đã hóa điên của mình, không nói gì mà chỉ cười độ lượng.

Nhưng có lẽ cú đột phá trong chuyện tình cảm (nói câu này có hơi mắc cỡ miệng) là lần rủ cô giáo đi coi đêm trắng ở Pêterbua. Sau chuyến đi, khi trở về Mátxcơva ngồi kiểm điểm lại thì thấy nẩy ra hai vế: buồn và vui, buồn là trong suốt chuyến đi Thạch đã “không nói được gì” với cô giáo dù có bao nhiêu cơ hội vàng ngọc; mà điều cần nói, xét cho cùng cũng chỉ ba, bốn từ dù tiếng ta hay tiếng tây. Còn cái vui lại nằm trong chính cái buồn: anh đã không thốt lên mấy từ quan trọng nhất, chớ nếu thốt mà cô giáo vẫn tỉnh queo với nụ cười ruồi thì... liệu Thạch có hành xử kiểu như ông Liêm đối với cô Dung? Hay lại liều lĩnh manh động như gã Raskônhikốp của Đôstôiépski (vì trong những ngày đó Thạch nghĩ rất nhiều đến gã rắc rối này) để rồi sau đó bị lương tâm hình phạt cả đời? Ông Liêm, sau khi “tiễn” người tình của mình đi trước, ông còn có cây cổ thụ ở một chốn thâm u trong vùng rừng nhiệt đới giúp ông “đi theo” người tình của mình một cách an toàn. Còn Thạch, nếu có dại dột “tiễn” cô giáo mình đi, anh chỉ còn cách leo lên cây Cầu Đá nhảy xuống sông Nhêva chứ giữa kinh thành Pêterbua thì treo mình trên cây cổ thụ làm sao được...?

Vậy trong những ngày đi coi đêm trắng Thạch đã mải mê chuyện gì đến nỗi phải bỏ sót ba, bốn từ quan trọng nhất?

- Ngày xưa - Thạch bắt đầu câu chuyện với cô giáo của mình - ở Pêterbua có một tay kỹ sư đưa ra một dự án khá kỳ lạ: đó là việc đào một con đường hầm tuyệt đối thẳng từ Mátxcơva đến Pêterbua, bởi theo ông ta, tất cả những con đường hiện có đều phụ thuộc vào độ cong của bề mặt trái đất theo hình cánh cung, còn con đường của ông ta sẽ đào theo hình dây cung. Thực ra nếu đào được thì đó là một cái giếng không đáy. Đoàn tàu chạy trong đường hầm như thế không khác nào ta cho một hòn đá rơi xuống giếng...

Cô giáo trố mắt thán phục trước kiến thức uyên thâm của tên học trò. Thạch tiếp tục “trượt theo con đường hầm không đáy”:

- Người ta lể lại rằng khi Nga hoàng Paven đệ Nhất lên ngôi thì thời gian tiến hành nghi lễ ở Mátxcơva được loan báo tới Pêterbua bằng cách bắt lính đứng giăng thành hàng suốt cả dọc đường, người nọ cách người kia hai trăm mét. Anh lính gần nhất sẽ bắn phát súng chỉ thiên khi tiếng chuông đầu tiên của nhà thờ vang lên. Anh thứ hai nghe thấy tín hiệu này liền nổ súng tiếp theo; đến lượt anh thứ ba cũng vậy... Bằng cách đó chỉ trong vòng ba tiếng đồng hồ, tín hiệu đã được truyền đến Pêterbua...

Đó, đại khái Thạch đã nói những loại chuyện như vậy khi họ đang yên vị trong một cupê ấm áp trên đường từ Mátxcơva đến Pêterbua. Hôm ngồi với cô trong một nhà hàng dưới tầng hầm kiến trúc theo kiểu cổ, họ uống rượu vang dưới ánh sáng của những ngọn nến thì anh lại nói về những con số: 1941 - Đức xé hòa ước bất ngờ tấn công Nga; 900 là số ngày thành phố Pêterbua bị phong tỏa, mà trong cuộc phong tỏa này hơn 600 nghìn người đã phải bỏ mạng; năm 1945 là năm định mệnh của chủ nghĩa phát xít v.v... Riêng cái đêm lang thang trên bờ sông Nhêva chờ đêm trắng thì Thạch không nhớ mình đã nói gì, chắc lại cũng ba mớ kiến thức tào lao đại loại như thế mà có trời biết anh lượm ở đâu?!

Cô giáo của Thạch có vóc người nhỏ nhắn, má đỏ tự nhiên, tóc cắt kiểu con trai. Dù không thuộc loại “nghiêng nước nghiêng thành” nhưng cô là mẫu con gái giới mày râu không thể thờ ơ. Sau khi “không còn hy vọng gì”, Thạch cứ thấy tiếc: giá cô được sinh ra trong điều kiện không phải lo đến chuyện cơm gạo mà sinh ra chỉ để... làm duyên! Ôi trời, ông già háp đòi hỏi hơi quá đáng rồi. Bản thân cô giáo sang Nga cũng không đơn thuần chỉ để tìm kiến thức...

Sau chuyến đi “định mệnh” ấy trở về, dịp để cô giáo ghé qua chỗ Thạch càng thưa thớt. Những ngày đó Thạch thường hay đến bên cửa sổ tì trán vào tấm kính đứng hàng giờ chăm chú quan sát những “khúc bút chì” với hy vọng mong manh “khúc của mình” xuất hiện. Cũng có đôi lần cô xuất hiện với dáng đi có vẻ tất tả, gương mặt bớt hồn nhiên. Mấy lúc như thế nếu ngắt đưa cho cô đóa bồ công anh hóa thân chắc cô cũng không thèm... thổi. Cô như thờ ơ với hết thảy, cho đến một lúc thì Thạch biết cô mất hẳn.

Khi đó anh nghĩ: ta đã sai lầm từ khâu phương pháp luận.

Bấy giờ đã tàn mua thu...

*

Hồi nhỏ về quê nội, một lần mẹ Thạch dắt Thạch đi ngang qua cây cầu Mống. Anh nhớ khi ấy anh không dám đi mà phải bò vì anh sợ mình sẽ bị rơi xuống sông qua các khe hở. Sau này lớn lên trở về, anh mới thấy thương cho cái tuổi lên năm của mình, bởi các khe hở đó con chuột còn khó lòng lọt qua được. Vậy rồi cái chốn nguy hiểm ấy cứ đeo đẳng anh. Lúc khoảng mười tuổi trong một lần chạy giặc, gia đình Thạch phải đi nhờ ghe của một người láng giềng. Khi chiếc ghe đang lênh đênh trên sông Đốc thì thằng em út của Thạch khóc đòi sữa. Mẹ anh biểu anh lấy bình thủy nước đem theo để pha sữa cho em. Không hiểu loay hoay thế nào anh làm bể bình thủy nước. Giữ cái xác bình lại chỉ thêm phiền nên Thạch đành ném nó xuống dòng sông. Ghe đi đã xa mà Thạch vẫn còn thấy chiếc vỏ bình nhấp nhô trên ngọn sóng.

... Cũng như trận bò qua cây cầu Mống, chiếc vỏ bình thủy ấy sẽ còn nổi trôi trong ký ức Thạch đến suốt đời; mặc dù lúc đó mẹ anh không rầy anh một câu, mặc dù nhân sự mà ngày xưa anh định pha sữa cho giờ đã là một gã thanh niên lực lưỡng luôn coi khinh bơ sữa, nhưng mỗi lần nhớ lại chuyện cũ Thạch vẫn thấy thương cho tuổi thơ của mình. Liệu sau này về nước, những năm tháng sống ở xứ người này sẽ còn sót lại gì trong anh?

Bỗng xèng xèng!

Thạch bước đến tì trán vào tấm kính cửa sổ. Bên ngoài mấy bông tuyết đầu mùa lơ lửng trong không trung, chúng như không muốn đáp xuống đất mà cứ bay ngược lên trời. Mùa đông đến nữa rồi, ông Liêm và cô Dung ơi. Ha ha, chúng ta lại sắp có cơ hội tái diễn trò chơi hốt nước đá bào.

Khi chiếc xe buýt quẹo sang đường Đôbraliubốp thì Thạch chợt nhận ra: ông Liêm và cô Dung đã âm thầm đáo lại, và anh cũng không khỏi ngạc nhiên lẫn thán phục, sao họ đáo lại đúng lúc thế!

Không cách gì khác, nhất định Thạch phải về quê gặp ba anh để hỏi kỹ lại chuyện ông Liêm và cô Dung, chứ nếu không thì.../.

Cái chấm xanh

Thoạt đầu chỉ là cái chấm xanh xuất hiện trên sườn đồi. Cái chấm chập chờn mờ ảo trong mù sương buổi sáng. Thằng Linh sứt, trinh sát, cầm ống nhòm nhìn ngắm một lát rồi hô:

- Hướng 12. Mục tiêu di động. Một chấm xanh.

Thằng Hùng đen trắc thủ máy đo xa lập tức xoay người, lia máy về hướng 32. Nó bảo:

- Có một cô gái hái chè. Cực đẹp.

Còn đám trắc thủ máy chỉ huy, cậy có ống kính chuẩn, nhìn xa, bảo:

- Một bà già mặc váy.

Rồi cười khúc khích. Rồi tranh nhau ngắm.

Điều đó đủ biết, cái chấm xanh, dứt khoát là một cô gái như thằng Hùng đen kết luận. Nhưng cô gái ấy có xinh không? Phải chờ cái đã. Cánh pháo thủ chúng tôi ức lắm. Chúng tôi chỉ thấy thấp thoáng một cái chấm đen.

Cái chấm trở thành đề tài bàn luận sôi động thường nhật của chúng tôi. Chúng tôi mặc sức suy diễn, mặc sức tưởng tượng.

Cho đến một chiều, tôi may mắn được đi chặt lá ngụy trang. Tôi nói may mắn, bởi cấp trên quy định trực ban chiến đấu rất chặt chẽ. Khẩu đội trưởng và các số 1,2 và 5 tuyệt đối không được rời trận địa. Tôi dính phải chân pháo thủ số 5. Suốt ngày chỉ quẩn quanh bên mâm pháo. Tắm có người gánh nước về. Quần áo bẩn thay ra có người mang ra sông giặt hộ. Chúng tôi thường trực chiến đấu hăm bốn trên hăm bốn. Không được để sót để lọt để máy bay địch đánh bất ngờ.

Trong khẩu đội tôi hồi ấy, anh pháo thủ số 6 là người lo tạp dịch. Lấy cơm, rửa bát, giặt giũ áo quần cho số 1, số 5 và chặt lá ngụy trang. Tất tật đều số 6. Làm nhiều làm mãi cũng chán. Muốn thoát khỏi cái số phụ, thoát khỏi cảnh phục dịch người khác thì phải học. Tôi huých anh số 6 học số 5 của tôi. Học quay khóa nòng. Học nạp đạn. Tôi muốn được tung tăng đi chặt lá ngụy trang, đi ra sông bơi lội vùng vẫy như cá nên tranh thủ mọi lúc, mọi kẽ hở thời gian vừa dạy vừa truyền kinh nghiệm cho số 6.

Và dĩ nhiên tất tật những việc trên đều diễn ra từ trước ngày phát hiện cái chấm trên sườn đồi lâu rồi. Thấy anh số 6 có vẻ thuần thục công việc của tôi. Tôi tán khẩu đội trưởng để tôi đi chặt lá ngụy trang một hôm. Anh khẩu đội trưởng chau chau mày ngẫm nghĩ một lát. Rồi không dám quyết. Lại chạy đi hỏi trung đội trưởng. Trung đội trưởng sợ, đi tìm đại đội phó. Biết rắc rối thế này, tôi chả xin đi. Hóa ra bố nào cũng sợ trách nhiệm cả. Đại đội phó, một người bé tẹo tay xách nặng nhưng nói rất to, đến tận khẩu đội tôi. Anh bảo số 6 thao tác các động tác quay khóa nòng nạp đạn và xử lý tình huống bị đạn hóc. Anh nhìn đồng hồ theo dõi thời gian. Rồi lại nhắc số 6 làm lại lần nữa. Rồi lần nữa. Bấy giờ anh mới gật. Trước khi tôi lên đường, anh còn dặn:

- Đi khẩn trương rồi về. Chỉ chặt lá ngụy trang và giặt quần áo của cậu thôi.

Tôi như chim sổ lồng. Tôi phướn thẳng đến tận nơi cái chấm xuất hiện xem bà già hay cô gái. Tôi cứ nghĩ mình khôn. Mình nhanh. Tôi có biết đâu đã vô khối chàng pháo thủ, trinh sát lượn lờ ở khu vực này. Bọn nó cũng chưa thể kết luận được cái chấm là cô gái hay bà già. Sáng ngày nhìn lên sườn đồi thì cái chấm chập chờn ẩn hiện trong sương mờ ở khoảng ấy. Đến tận nơi mới thấy rắc rối đến bội phần. Gò đồi nhà cửa nhấp nhô, rải ra đây đó theo thế núi hình sông. Tôi đi luộng một lát. Chịu. Tôi không tài nào xác định được cái chấm ở nơi nào. Tôi chỉ thấy nhấp nhô gò đồi, nương chè, bụi tre, nhà cửa... Thời gian chả còn nhiều. Lá ngụy trang tôi chưa lấy. Tắm giặt cũng chưa. Tôi quáng quàng chạy xuống chân đồi. Tôi lưỡng lự trước cổng một gia đình có cây nhãn to chiếm gọn cả góc sân, nhiều cành bị chặt, nhưng đã lâu lâu nên những mầm tươi đỏ bằng chân hương đâm ra tua tủa quanh vết cắt. Vẫn là quân trận địa tôi chặt cả. Cánh số 3, số 4, số 6, số 7 chặt vãn cây của người ta nên không dám đến nữa. Thảo nào xóm này vắng bóng các chú quá. Các chú chuyển làn rồi. Còn tôi, lần đầu đi xin lá ngụy trang. Lại đi ăn mảnh một mình để phi thẳng lên chỗ cái chấm chứ không nhập hội với bọn nó. Tôi lơ ngơ giữa nơi đất lạ. Chả còn cách nào khác, tôi đành đánh bạo bước qua hai cánh cổng gỗ khép hờ. Bà mẹ đang lúi húi rửa rau bên giếng nước. Giếng nước ở gần gốc nhãn. Lúc ở ngoài ngõ, vướng hàng rào, tôi không nhìn thấy rõ. Sợ làm bà mẹ giật mình, tôi lên tiếng chào khi vừa bước chân vào sân:

- Con chào mẹ ạ.

Bà mẹ dừng tay khoắng rau, quay ra, nhìn bộ quần áo khô tôi cắp nách và mấy sợi dây điện thoại cầm trên tay, hỏi:

- Mi đi lấy lá ngụy trang nứ?

Tôi tươi cười:

- Vâng ạ. Mẹ cho con ít lá nhãn và tắm nhờ một lúc.

Bà mẹ đứng thẳng người, một tay quặt ra sau đấm đấm vào thắt lưng.

- Cái cây nhãn nứ, mi leo lên mà chặt. Còn quần áo bẩn thay trước ra cho em nó giũ - Đoạn mẹ quay vào nhà, gọi: - Hồng ơi. Mi mần cái chi trong nứ mà lâu rứa? Mau ra giũ giúp anh bộ đội quần áo.

Có tiếng thưa trong nhà. Nhưng không thấy ra. Tôi leo lên cây nhãn chặt đại lấy mấy cành. Tôi buộc xong bó lá thì Hồng ra. Tôi sững sờ trước vẻ đẹp của Hồng. Mình lẳn như cá trắm. Nước da trắng mịn tựa vải lụa, má đầy lông tơ. Hai dải đuôi sam thả toòng teng một trước ngực một phía sau lưng. Bà mẹ bảo:

- Hồng, mi kéo cho anh bộ đội thùng nước, khiêng vô nhà tắm rồi giũ bộ đồ bẩn cho anh nứ.

Hồng nhìn tôi cười thay câu trả lời. Lúm đồng tiền trên má cứ sâu hun hút. Tôi vội đánh mắt đi nơi khác, sợ nhìn lâu không tiện. Tôi bảo:

- Mẹ để con kéo một loáng là đầy thùng, khỏi phiền em.

Bà mẹ không nghe:

- Mi nghỉ một tí cho ráo mồ hôi rồi tắm. Suốt ngày dãi dày ngoài trận địa. Bữa ni hắn đánh ít. Tau nghe thấy có năm sáu lần nổ súng nứ.

Tôi ngoan ngoãn chấp hành lệnh bà mẹ. Lần đầu tiên trong đời, tôi được một cô gái kéo nước cho tắm. Tôi sung sướng, hạnh phúc đến ngộp thở. Thật quá bõ công tôi tranh thủ mọi thời gian huấn luyện chú pháo thủ số 6 thay mình. Tôi cũng quên béng luôn cái chấm trên sườn đồi mà tôi đã vội vã đi tìm. Tôi chưa một lần được yêu. Do vậy, tôi không biết cảm giác yêu là thế nào. Tôi chỉ thấy lòng mình rạo rực phấn chấn. Đầu óc tôi chập chờn ẩn hiện gương mặt đẹp phúc hậu và cái lúm đồng tiền sâu như hút lấy mắt người khác của Hồng.

Bà mẹ bảo tôi cứ về đi kẻo muộn. Quần áo cứ để đấy, em Hồng nó giũ. Mai mốt nó mang ra trận địa cho. Lại còn cả hai cái khuy đứt nữa. Để mai em nó đơm cho.

Tôi mừng rơn, vâng vâng dạ dạ. Hồng quay nhìn tôi cười. Nụ cười của em nói thay tất cả. Mai Hồng sẽ mang quần áo đến trận địa cho tôi. Thời ấy, con người ta tin nhau đến mức sẵn sàng sống vì nhau, chết vì nhau. Bà mẹ Hồng chả cần hỏi tôi tên gì ở khẩu đội nào. Chỉ biết tôi ở trận địa pháo. Cả khu nam Hàm Rồng chỉ có một trận địa pháo của chúng tôi. Thế là đủ. Ngày mai em sẽ mang quần áo sạch ra. Vào lúc nào nhỉ? Vào lúc khô quần áo. Vào  buổi chiều mát. Sẽ có ối đứa phát ghen với tôi. Nhất là thằng Tươi, pháo thủ số 2. Tươi hay xét nét và rất xấu tính. Hôm trước người yêu Sử, pháo thủ số 4, gửi thư tới. Sử đi chặt lá ngụy trang. Khẩu đội trưởng đi hội ý. ở nhà lúc ấy chỉ có tôi và Tươi. Nhanh tay đón lấy lá thư do chiến sĩ quân bưu trung đoàn mang tới, Tươi lấm lét nhìn quanh, mười đầu ngón tay năn nắn lá thư, “Có ảnh”. Hắn bảo. Rồi hắn đưa lá thư soi lên trước mặt. “Nhất định trong này có ảnh”. Hắn lẩm bẩm. Tôi ghét Tươi nên không tham gia. Mặc xác hắn, muốn nói gì thì nói. Chỉ đến lúc Tươi tự tiện xé toạc một đầu bì thư, tôi mới kêu:

- Sao mày dám xé thư của người ta?

Tươi cười cười:

- Tao sợ gì mà không xé.

- Tội xâm phạm thư tín của người khác là tù đấy.

- Tù đút c. vào lọ. Tao bảo có ảnh thật mà. ái chà, người yêu thằng Sử xinh quá. Tô màu hẳn hoi nhé.

Tươi cầm chiếc ảnh màu của người yêu Sử, nghiêng đầu nghiêng cổ ngắm nghía một lát rồi giơ ra trước mặt tôi. Tôi nhìn thoáng qua. Thấy tóc nàng quá dày. Hình như hơi quăn một chút. Dải đuôi sam bỏ thõng trước ngực có vẻ to và nặng. Vừa lúc đó khẩu đội trưởng và Sử về. Tươi giấu vội bức thư và tấm ảnh. Hắn bảo tôi không được hé môi. Nếu lộ ra, đừng trách hắn.

Chẳng hiểu sao, dạo ấy, anh em trong khẩu đội tôi rất sợ Tươi, kể cả khẩu đội trưởng Đỗ. Đỗ nhập ngũ 1962. Anh thông minh, chiến đấu mưu trí dũng cảm. Quân thù chả sợ, bom Mỹ chả ghê mà lại sợ cái thằng pháo thủ Tươi mãi tận tháng 7 năm 1963 mới nhập ngũ. Tươi làm đỏm có tiếng. Lúc nào trong túi áo Tươi cũng có gương lược. Lại thêm cả mảnh tre già bóng màu cánh gián dài bằng nửa chiếc đũa cả chuyên dùng để hơ lửa uốn tóc. Mái tóc Tươi xoăn xoăn bồng bềnh rất điệu. Một thằng như Tươi mà tôi phải sợ ư?

Không nói ra được việc làm khuất tất của Tươi, lòng tôi day dứt không yên. Sau nhiều đêm trăn trở, tôi quyết định nói việc thằng Tươi tự động bóc thư của Sử với khẩu đội trưởng. Anh hỏi:

- Có chuyện ấy thật à?

Tôi gật đầu.

Đỗ ngồi chết lặng như tảng đá. Một lúc lâu sau, Đỗ bảo:

- Việc đã lỡ rồi. Đừng nói với ai nữa. Mất đoàn kết. Mới lại bây giờ cũng chả có chứng cớ gì. Cãi vã nhau ư? Rồi nó bảo cậu đặt điều vu khống nó. Chỉ tội thằng Sử. Mấy tuần nay Sử rất buồn. Nó cứ nghĩ người yêu quên nó rồi. Bảo đi chụp tấm ảnh gửi cho mà biệt vô âm tín. Nó viết thư trách móc hờn dỗi người yêu ghê lắm.

Không hiểu Tươi có ý thức được hết việc làm tầm bậy của nó hay không? Tôi rất buồn! Trong khẩu đội có một thằng như Tươi và tôi phải chung sống, phải đeo đẳng đến bao giờ?

II

Bản chất con người luôn mong muốn vươn lên. Pháo thủ số 6 Hội cũng vậy. Được trực ban thay tôi cậu thích lắm. Cậu đang mong được trở thành pháo thủ chính, khỏi phải làm những việc công sai tạp vụ của khẩu đội. Ngay cả cậu Tuân số 6 bên khẩu đội 7 thấy Hội làm được số 5 cũng khoái. Cậu cũng tranh thủ học tôi. Tôi bảo, sao không học ở khẩu đội mày? Tuân bảo, thằng Trù bên tao nó cứ lì lì. Nó nói, cứ làm cho tốt chức trách của mình đi. Học hành cái gì? Mày bảo thế có điên không? Tao tranh thủ học mày, chả lẽ mày từ chối nốt. Tôi bảo Tuân, nếu mày thích học thì tao dậy. Khó gì. Có thêm thằng Tuân học, Hội cũng vui. Do vậy, hôm sau, hôm sau nữa rồi suốt cả tuần. Hội xin trực thay tôi. Thế là tôi được giải phóng. Năm giờ chiều là tôi phóng thẳng đến nhà Hồng. Em đã chặt sẵn một bó lá ngụy trang, kéo sẵn hai thùng nước đầy để trong nhà tắm. Quần áo bẩn tôi thay ra, em giặt, phơi, hôm sau cho tôi mặc. Mà giặt bộ quần áo bu-dông chít ống, hai gối, hai vai, hai mông đều được quân nhu táp thêm một mảnh vải bằng nửa chiếc quạt nan cho lính lăn lê, bò toài đỡ bị rách, thật chẳng dễ dàng gì. Nó cứng kều kều như thể mo nang. Tôi thương đôi bàn tay búp măng, trắng muốt của em cứ phải đảo lên đảo xuống, vò vò giũ giũ thứ vải cứng trong chiếc chậu tôn. Nhiều hôm tôi đã được vò quần áo của chính mình cùng em. ấy là những lúc mẹ vắng nhà. Chứ mẹ ở nhà, mẹ lại mắng em. Mẹ không khiến tôi giặt. Hồng hỏi:

- Mặc quần áo này có khó chịu không anh?

Tôi tặc lưỡi:

- Nó cũng quen đi.

- Khiếp. Lủng củng những cúc và mụn vá. Lại còn những dòng chữ ghi trên nắp túi áo nữa. Sao phải ghi tên anh và ký hiệu đơn vị vào đây?

- Không may bị hy sinh, mặt mũi không còn, anh em còn nhận ra mình.

- Khiếp. Đang sống sờ sờ đã nghĩ đến cái chết.

- Người lính biết thế nào được. Em vò có đau tay không?

- Vừa đau vừa mỏi.

- Em làm quen với những bộ áo lính đi là vừa.

- Sao em lại phải làm quen?

- Biết đâu đấy.

- Anh gian lắm. Từ mai em không giũ quần áo cho anh nữa.

Những câu nói không đâu khiến chúng tôi gần lại. Chúng tôi hiểu nhau hơn. Hồng có vẻ thích tôi. Còn tôi, dĩ nhiên, tôi rất mê Hồng. Hồng kém tôi vài tuổi. Vừa học lớp chín, Hồng vừa học thêu. Chiến tranh lan rộng, Hợp tác xã thêu đi sơ tán. Hồng chưa thuộc quân số Hợp tác xã quản lí nên được về ăn cơm mẹ.

Tôi kể chuyện cái chấm trên sườn đồi. Hồng ôm bụng cười rũ.

- Lính pháo các anh vui thật. Có mỗi cái chấm mà thi nhau ngắm, rồi đoán già đoán non. Nếu biết chắc chắn cái chấm là bà cụ chắc chả ai ngắm nữa đâu nhỉ. Nhưng không phải bà già, cũng không phải đàn ông đâu.

- Sao em biết.

- Em biết chứ. Em là thổ công thổ địa ở đây cơ mà. Mấy anh trinh sát phát hiện tinh đấy. Đó là cái chấm xanh. Một cô gái xinh đẹp mặc áo xanh sĩ lâm nên hôm nào họ cũng quay kính ngắm.

Tôi giật mình nhìn chiếc áo Hồng đang mặc. Cũng màu xanh sĩ lâm.[/i]

Tôi thật thà hỏi:

- Có đẹp bằng Hồng không?

Hồng cười:

- Em thì có gì đẹp. Nhưng cô gái ấy thì xinh đấy.

- Sao em biết?

- Nó ở cùng xóm với em mà .

Dẫu sao tôi đã tàm tạm hoàn tất công tác điều tra. Tôi lớn tiếng tuyên bố với khẩu đội, với cả trận địa rằng cái chấm xa mờ kia là cái chấm xanh. Đó là một cô gái, một nữ sinh đẹp mê hồn. Tôi đã trực tiếp gặp em rồi. Em mặc áo sĩ lâm Trung Quốc. Bên má trái có lúm đồng tiền sâu hun hút, mỗi khi em cười. Hết ý nhé. Tôi bỗng chốc trở thành trung tâm của sự bàn luận về cái chấm. Cánh trắc thủ máy đo xa, cánh trinh sát dầu có ống nhòm thu vào tầm mắt thì cũng chả cụ thể được bằng tôi đã giáp mặt em, được em kéo nước cho tắm, được em giặt giũ quần áo và cả chặt lá ngụy trang nữa. Đến lúc ấy, tôi cũng không còn sợ không được đi chặt lá ngụy trang. Tôi ngoắc được với Hồng rồi. Quãng năm giờ rưỡi chiều không thấy tôi, em sẽ mang quần áo sạch vào trận địa cho tôi và thu quần áo bẩn về. Thời chiến tranh, con người ta sống một ngày, một giờ có thể bằng cả cuộc đời, sự thử thách lòng người luôn được bộc lộ nên người ta dễ tin cậy nhau. Cho nên, tôi láng máng nhận thấy hình như giữa tôi và Hồng đã xuất hiện tình cảm gì đó, cao hơn tình bạn. Tôi đã cầm cả hai bàn tay em rất lâu, dầm trong chậu ngầu bọt xà phòng. Bốn con mắt gặp nhau và nhìn nhau đăm đắm. Giọng Hồng nghèn nghẹn trong hơi thở gấp:

- Để em giũ kẻo muộn.

Trước lúc chia tay, tôi nói:

- Mai Hồng đừng lên nương chè nữa nhé.

Hồng ngơ ngác, hỏi:

- Tại sao?

- Chả tại sao cả.

Thực ra, chẳng có gì khác, ngoài mục đích, tôi muốn kiểm tra xem cái chấm có đích thị là em không? Vác bó lá về ngang đường, tôi mới thấy mình thật dấm dớ. Cái chấm vốn mờ mờ ảo ảo trong mù sương buổi sớm thì cứ mặc nó. Nó là vẻ đẹp của tất cả những người lính pháo chúng tôi. Sao tôi lại dại dột biến cái ảo thành cái thật. Chắc gì cái thực đã đẹp hơn, lung linh hơn, hấp dẫn hơn cái ảo? Tôi định vác bó lá quay lại. Nhưng không còn thời gian nữa.

Hôm sau, máy bay Mỹ đánh phá cầu Hàm Rồng và trận địa chúng tôi từ sáng sớm. Đánh liền đến ba giờ rưỡi chiều. Chúng tôi chiến đấu túi bụi. Rồi cứu thương binh. Chôn cất tử sĩ. Chả ai còn lòng dạ nào nghĩ đến cái chấm trên sườn đồi.

Sau trận đánh, chúng tôi còn bận tối tăm mặt mũi. Nào chuẩn bị đạn dược, nào củng cố công sự. Pháo thủ số 5 tôi phải thông rửa nòng pháo bằng nước xà phòng rồi lau lại bằng giẻ khô. Một việc vô cùng cực nhọc. Bao sức lực đã đổ vào trận đánh suốt ngày. Giờ, hai ba anh, mím môi, choãi chân, đẩy rồi kéo cái que thông nòng mệt đến đứt hơi, đôi chân như không còn đứng vững. Lính có câu: “Đánh xong pháo thủ thông nòng / thông tin trinh sát ngồi không nghe đài”. Thật chẳng ngoa.

Giữa lúc ấy Hồng ra. Em vác theo bó lá ngụy trang và mang cho tôi bộ quần áo sạch. Thú thực, tôi chả muốn Hồng ra lúc này. Quần áo người ngợm nhếch nhác, mệt mỏi, dão hết chân tay. Nhưng em đã đến. Đã đem cho tôi niềm vui. Tôi nở nụ cười mà sau này Hồng bảo trông như mếu. Tôi ngồi bệt xuống công sự vừa thở vừa tiếp em. Trong lúc đó thằng Tươi cứ xéo xéo nhìn trộm Hồng. Nhìn ánh mắt nó tôi chợt thấy ghê lạnh cả người. Trưa hôm qua, tôi đi ngoài phát hiện thấy tấm ảnh người yêu của Sử cùng với lá thư bị Tươi xé ngoài hố xí. Lá thư bị chùi bẩn rồi ném xuống thùng phân. Còn bức ảnh xé vụn thành từng mảnh nhỏ bằng ngón tay ném bên cạnh chỗ ngồi. Tôi nhận ra được nhờ một mảnh có đoạn đuôi sam bồng bồng của mái tóc dày và một mảnh còn sót con mắt với hàng lông mày đen nhánh. Sao Tươi lại làm thế? Tươi nỡ tâm để đồng đội đêm ngày mong chờ thư hậu phương, mong chờ được gặp khuôn mặt của người yêu. Và sự chờ mong biệt vô âm tín ấy đã đi đến hờn giận, nặng lời với nhau... Chợt tôi lo lắng, tự hỏi, liệu cuộc đời Hồng có bị Tươi can thiệp, bị Tươi xé nát ra như tấm ảnh người yêu của Sử không? Thảo nào mấy hôm nay Tươi cứ loay hoay, lúc ở gò tha ma, khi ở bờ ruộng... mắt lấm lét nhìn chúng tôi. Hóa ra Tươi tìm chỗ kín đáo nhất để thủ tiêu thư và ảnh của người yêu Sử. Tươi sợ không may bị hy sinh, ba lô sẽ bị kiểm kê để giao cho Ban chính sách chuyển về địa phương.

III

Tôi chia tay Hồng vào một đêm cuối tháng. Đứng sáp mặt nhau vẫn không thấy rõ mặt. Chỉ thấy hơi thở dồn dập, nóng hổi của bạn mình.

Trung đoàn cao xạ chúng tôi được mệnh danh là trung đoàn hai ba nơi. Có nghĩa nay ở nơi này mai đã đi nơi khác. Vết bánh xe pháo của chúng tôi lăn khắp mọi nẻo đường đất nước ta và cả đất nước Lào. Vậy mà chúng tôi đã trụ vững ở phía nam cầu Hàm Rồng được trên năm tháng.

Giờ đây, một đơn vị khác vào thay chân chúng tôi. Vẫn trận địa ấy. Vẫn công sự, hầm hào ấy. Chúng tôi kéo pháo ra thì họ đưa pháo vào. Tiếng máy nổ, tiếng gọi nhau ơi ới, ánh đèn pha quét ngang dọc, xé vụn nát màn đêm. Thời đó, giặc Mỹ chưa đánh đêm miền Bắc nên chúng tôi còn chủ quan lắm. Khi chiếc xe khẩu đội tôi rùng mình kéo khẩu pháo ra khỏi công sự, đang chờ xếp vào đội hình hành quân, tôi liều lĩnh chạy thục mạng tắt qua mấy thửa ruộng cày đi gặp Hồng.

Tôi gặp Hồng ở cổng ngõ nhà em. Thấy trại pháo ầm ầm xe cộ, cái vào cái ra, đèn pha sáng loáng, chiếu rọi tứ tung, với những bóng người hối hả, tất bật, Hồng linh cảm có chuyện gì đó. Em ra cổng ngóng tôi. Em vẫn nghĩ chẳng có chuyện di chuyển trận địa đi nơi khác bởi ban chiều tôi chẳng nói gì. Hồng có biết đâu, mệnh lệnh hành quân bao giờ cũng được bí mật đến tuyệt đối. Chỉ đến lúc đại đội trưởng hạ mệnh lệnh người lính mới được biết. Khi ấy, người lính phải vắt chân lên cổ chạy mới kịp thời gian. Sau này Hồng bảo, trong ánh đèn pha nhấp nhóa Hồng thấy bóng một người thoắt ẩn, thoắt hiện, cắm cúi chạy về hướng nhà em. Hồng đoán rất có thể là tôi nên cố ý đứng chờ. Tôi chẳng nói chẳng rằng, cầm tay Hồng, kéo chạy ngược trở lại. Dẫu sao cũng phải dẫn mục tiêu vào trận địa mới an toàn. Tôi nghĩ vậy. Chúng tôi đứng trên thửa ruộng cày ải. Đôi lần ánh đèn pha rọi lên trắng xốp. Hồng thì thào qua hơi thở:

- Đứng ở đây, trống quá anh.

Tôi còn thở hồng hộc, đưa mắt nhìn xung quanh. Dưới nhoang nhoáng ánh đèn, chỗ nào cũng đều quang quẻ cả. Tôi vít đôi vai em ngồi xuống. Em kêu, đất lổn nhổn, khó ngồi quá. Tôi sờ soạng, xếp bằng những hòn đất cày lật rồi cởi luôn áo trải ra. Em thầm thì:

- Ôi anh, sao lại làm thế này?

Tôi không trả lời. Mạnh bạo và quyết liệt, tôi bế thốc em đặt gọn vào giữa chiếc áo, như đặt đứa trẻ sơ sinh vào cái lót.

- Anh, anh! Bẩn hết áo, lấy gì để mặc.

Tôi đã hồi sức. Tôi ôm ghì em vào lòng và tôi hôn em. Em ngúc ngắc đầu, khẽ đẩy tôi ra:

- Từ từ anh. Em ngạt thở mất.

Còn mấy phút nữa? Còn mấy giây nữa? Tôi sẽ phải xa em. Xa tạm thời hay là xa vĩnh viễn? Tôi không thể biết. Người lính cao xạ dã chiến chúng tôi nay đây mai đó, chẳng nơi đâu đứng chân ấm chỗ. Chúng tôi còn đối diện với cái chết thường ngày. Hôm nay, tôi là chàng trai hai mươi mốt tuổi, pháo thủ số 5, đôi vai thợ rèn nở nang, bắp thịt nổi cuồn cuộn. Ngày mai, ngày kia chỉ một quả bom rơi trúng hầm pháo, tôi có thể bị... Lúc này, sự sống mãnh liệt trong tôi không chỉ nhân đôi, nhân ba mà nhân đến mãi N lần. Bão tố trong tôi gầm réo nổi lên. Một tay tôi ôm ghì lấy em, một tay tôi mở tung hàng khuy cúc trai nhỏ xíu trên chiếc áo cánh của em.

- Đứt hết cúc, rách cả áo em rồi. Từ từ thôi.

Dường như bên tai tôi không nghe tiếng em. Bên tai tôi chỉ có tiếng rít của bão giông. Tôi ngặp vội vào ngọn vú rắn chắc của em. Như đứa trẻ khát sữa, tôi tít lấy tít để, tít chùn chụt.

- Làm gì mà ầm ĩ lên thế anh? Nhè nhẹ thôi.

Đại đội tôi đã bắt đầu hành quân. Chiếc xe chỉ huy đã lăn bánh ra mặt đường. Tiếng khẩu đội trưởng Đỗ gọi tôi ầm ĩ. Có cả tiếng thằng Tươi rít lên như tiếng cật nứa cọ vào nhau. Em bảo:

- Họ đang gọi anh đấy. Xe bắt đầu chạy rồi anh ơi.

Những khẩu pháo cắn đuôi nhau, xếp hàng một ngoài đường, xình xịch tiếng máy nổ. Khẩu đội trưởng Đỗ gọi tôi đến lạc giọng. Tiếng đại đội phó Thặng quát, tiếng Đỗ trả lời.

- Cử người đi tìm chưa?

- Rồi.

- Cho người ra nhà vệ sinh chưa?

- Rồi!

Em nép chặt vào người tôi:

- Người ta đang tìm anh.

- Kệ.

Tôi cuống quýt đẩy em ngã xuống. Đầu em gối lên những tảng đất cày. Tôi vòng hai tay ra sau gáy đỡ em lên.

Đại đội trưởng Đoàn hỏi:

- Khẩu đội sáu tìm thấy đồng chí Duy chưa?

- Chưa ạ.

- Bỏ lại. Tất cả chú ý. Mỗi xe cách nhau hai mươi mét, chuẩn bị...

Tôi vùng dậy:

- Cất cái áo của anh làm kỷ niệm.

Vừa nói, tôi vừa đạp lên đất cày, đất ruộng, chạy cắt đường, đón xe.

IV

Chia tay Hồng, tôi đi mãi không biết có ngày nào trở lại đất Thanh... Đến mỗi nơi, chúng tôi đều chăm chú nhìn khắp bốn phương tám hướng, hy vọng tìm thấy một cái chấm xanh xuất hiện phía chân trời. Nhưng chẳng ở đâu có cả. Và tôi đều tranh thủ viết thư cho Hồng. Tôi kể chúng tôi chẳng thể nào quên được cái chấm xanh ở quê Hồng. Dĩ nhiên tôi không dám nói địa điểm đóng quân. Điều ấy tối kị đối với người lính chiến. Chẳng hiểu cậu tiếp phẩm có bỏ hộ không? Bởi vì sau này tôi mới biết, để giữ bí mật địa điểm đóng quân, đại đội bảo ai muốn gửi thư cho gia đình thì đưa qua đồng chí tiếp phẩm. Thường ngày, đồng chí ấy đi chợ mua rau thịt. Nhiều lá thư đã bị thất lạc. Liệu thư tôi gửi cho Hồng có ở trong số những lá thư hẩm hiu, không may mắn đó? Mà tại sao cứ biệt vô âm tín. Bao tháng ngày, tôi gửi thư đi và thắc thỏm, hồi hộp mong thư Hồng hồi âm. Trong khi đó, thằng Tươi, thỉnh thoảng lại nhìn trộm tôi xéo một cái rồi cười khẩy. Nụ cười đắc ý và nhạo báng. Sử đã hy sinh trong một trận đánh bảo vệ tên lửa ta ở Xích Thổ, Gia Viễn, Ninh Bình. Khẩu đội trưởng Đỗ bảo, mấy hôm trước đó, thằng Sử cứ day dứt, bồn chồn. Nó hận người yêu hờn dỗi nó. Có cái ảnh, không gửi thì thôi. Việc gì phải thề độc là đã gửi rồi. Anh Đỗ bảo, bưu điện làm thất lạc thì sao? Sử ngồi thừ người ra rồi nói, chả có lẽ... Vậy là Sử chết mà lòng không yên, không được nhìn ảnh người yêu lần cuối.

Sau này, khi trở thành nhà báo quân chủng, tôi có dịp về thăm quê Sử. Bố mẹ Sử đã qua đời. Chỉ còn anh chị em ruột thịt. Người yêu Sử ở vậy mãi sau ngày thống nhất đất nước mới xuống tóc, gửi thân vào cửa từ bi. Người làng bảo sư bà muốn giữ trọn tình yêu với chú Sử. Sư bà sớm tối tụng kinh niệm Phật cho linh hồn liệt sĩ Sử được tiêu sinh tịnh độ. Nhưng ẩn ý bên trong là sư bà muốn trọn đời thờ chồng chưa cưới, thờ mối tình trong trắng.

Trë l¹i c©u chuyÖn c¸i chÊm xanh. Mïa hÌ n¨m 1966. Mét mïa hÌ nãng báng vµ d÷ déi ë cÇu Hµm Rång. Tôi có dịp trở lại tỉnh Thanh. Đơn vị bạn không còn ở trận địa cũ của chúng tôi. Họ chuyển lên đỉnh núi Rồng cho phù hợp với nhiệm vụ mới. Trận địa cũ của chúng tôi ở gần bãi tha ma đã trở nên hoang tàn. Giờ đây trận địa và bãi tha ma bị bom đạn Mỹ nhào lộn, không còn ranh giới. Hố bom chồng lên hố bom. Nhiều ngôi mộ bị bom xáo trộn. Những mảnh tiểu vỡ, những mảnh gỗ ván thôi vương vãi tứ tung. Lần đầu tiên kéo pháo về chiếm lĩnh trận địa này, chúng tôi có một đêm ngủ tạm trên bãi tha ma, lập lòe ánh lân tinh dày đặc, xi xao đom đóm. Đom đóm từ đâu đó vỡ ra đầy ắp xanh lét cả nhà bạt. Dường như muôn loài cũng giống con người, chỉ muốn vươn lên chứ không chịu đi xuống. Do vậy, những đường riềm tiếp đất quanh nhà bạt rộng hàng gang tay, đom đóm vẫn không tài nào bay ra được. Lúc bình thường hẳn chúng tôi vô cùng khiếp sợ. Nhưng đêm ấy mệt quá, ngủ thiếp đi luôn. Sáng dậy, chả còn thấy một con đom đóm nào nữa. Chúng biến đi đâu hết. Hay chúng là ma thật? Tôi cảm hứng viết mấy câu tứ tuyệt. Tôi đã gửi tặng Hồng:

Trên giời dưới bãi tha ma

ở giữa dựng bạt làm nhà nghỉ ngơi[/i]

Sống như thế cũng khoái đời[/i]

Bạn bè cả với ma trơi quỷ thần[/i]

Tôi lặng người ngước nhìn nơi mà máu đồng đội tôi, máu thằng Sinh, thằng Trù, thằng Hùng đen, thằng Linh sứt, những người đầu tiên phát hiện ra cái chấm và mồ hôi tôi, mồ hôi của biết bao chiến hữu đã thấm vào lòng đất, nơi có rất nhiều ma trơi quỷ thần bị nhào nặn trong bom đạn Mỹ. Người tôi như sụp xuống. Trước đó tôi háo hức đến nhà Hồng bao nhiêu thì giờ đây, tôi lững thững lê từng bước. Tôi linh cảm có chuyện gì đã xảy ra. Nên cả năm qua, tôi không nhận được thư em.

Tôi đứng chết lặng trước ngôi nhà từng thân yêu, gắn bó với tôi. Một hố bom có đường kính hàng chục mét ở ngay hồi nhà. Căn nhà sập xuống bay hết ngói, trơ trọi vì kèo gãy và đòn tay xơ tướp. Bèo tấm nở kín mặt hố bom. Còn một hố nữa ở gần cây nhãn. Ngọn cây nhãn bị phạt trụi, xơ ra như cái chổi lớn dựng ngược. Nhưng ở quanh thân những cái mầm bằng chiếc đũa, đỏ tươi đã bật ra. Bờ giếng cũng đổ sập. Đó là cái giếng đá ong nước trong vắt mát, lạnh, hãm nước chè tươi ngọt lịm. Tôi ngó xuống, mấy con nhái ngồi trên tảng xi măng nhô lên khỏi mặt nước vội nhào xuống đám bèo tấm dày đặc. Chiến tranh và hoang tàn. Thật khó tránh khỏi. Nhưng mẹ ở đâu? Em ở đâu? Có việc gì không?

Tôi đi tìm người xung quanh để hỏi thăm. Một bác lão dân quân, mái tóc hoa râm, mặc quần cộc, áo cộc, da đen cháy nắng, khoác khẩu K.79 cổ lỗ, dừng lại hỏi:

- Chú tìm nhà mô?

- Dạ, cháu tìm nhà em Hồng.

- Cái dạo bom hắn ném trúng chỗ ni, bà lão bị chết. Con Hồng đưa các em đi sơ tán trong Rừng Thông nứ.

- Bác có biết ở nhà ai không ạ?

Ông lão lắc đầu, bỏ đi. Tôi hẫng hụt, hết nơi bám víu. Biết tìm em ở đâu bây giờ, Hồng ơi!

V

Ăn cái tết Đinh Mùi xong, Tươi được cử đi thẩm tra lí lịch một số anh em ở tỉnh Thanh. Tươi toe toét bảo tôi:

- Có gửi gì cho em Hồng không?

Tôi lắc. Tôi có gửi cũng chưa chắc Tươi đã tìm thấy Hồng. Có thấy cũng chưa chắc Tươi đã đưa. Sau vụ Tươi bóc thư xé ảnh, xé thư của người yêu thằng Sử, tôi cứ ác cảm với Tươi. Và tôi tỏ rõ thái độ khinh bỉ Tươi. Tôi không bao giờ máy môi nói chuyện với hắn. Tươi chỉ học có lớp bốn bổ túc. Thế mà hắn khoe từng làm kế toán hợp tác. Anh Đỗ bảo, Tươi phụ trách tư tưởng của khẩu đội. Cậu cứ liệu hồn đấy. Lý lịch nhà cậu đã chả ra gì. Nếu để Tươi phản ánh trong chiến đấu cậu hoang mang, dao động là đi tong một đời. Tôi cãi, anh là khẩu đội trưởng cơ mà? Đỗ bảo, cậu thật thà, ấu trĩ lắm. Tớ là khẩu đội trưởng, nhưng tổ chức không tin tớ bằng Tươi. Tôi ngớ ngẩn hỏi, sao lại thế? Đỗ chỉ cười. Không hiểu có linh cảm, linh ứng gì không mà từ lúc hay tin Tươi đi công tác trong Thanh, lồng ngực tôi cứ như bị ép xuống. Thỉnh thoảng chợt có cơn đau thắt tim. Lạy giời, cho Tươi đừng tìm thấy Hồng của tôi. Tôi lo sợ. Tôi sợ Hồng nhẹ dạ. ở hoàn cảnh của Hồng, mẹ chết bom, nhà cửa bị phá tan, người yêu không tin tức, tinh thần em dễ khủng hoảng lắm. Hồng dễ bị Tươi lừa phỉnh, lợi dụng.

Sự lo lắng bất cập của tôi dần cũng qua đi. Tươi đã trở về đơn vị. Tươi bảo xa đơn vị vừa đúng hai mươi bảy ngày. Nhớ anh em quá! Tươi khoe với tôi đã gặp Hồng. Tôi im lặng, không tin, nhưng tim thì giật thon thót. Tươi bảo, Tươi đến nhà Hồng thấy cảnh nhà tan hoang quá. May gặp người cho địa chỉ Hồng sơ tán ở mạn Rừng Thông. Tươi nói tới đó, mắt tôi như mờ đi. Tôi choáng váng. Tươi nói thêm, năm ngoái đi viết tin cho Quân chủng, cậu cũng qua nhà Hồng có phải không? Nghe ông già tả người thì đúng là cậu rồi. Nhưng thật tội. Hôm ấy, ông cụ chưa có địa chỉ của Hồng.

Trời ơi, mỗi lời nói của Tươi cứ như mỗi nhát dao xía vào gan ruột tôi. Để chạy trốn những mũi dao của Tươi, tôi vò nhàu tờ giấy báo, đứng dậy. Nhưng tôi trốn đi đâu cho thoát! Những lời nói của Tươi cứ đêm ngày văng vẳng bên tai, cứ trích sâu mãi, sâu mãi vào tâm khảm tôi.

Chuyến đi công cán đó, Tươi được chính trị viên tuyên dương trước hàng quân vào sáng thứ hai, sau khi chào cờ xong. Chính trị viên nói, đồng chí Tươi đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của tổ chức giao cho.

Vết đau thể xác nào rồi cũng lên da non. Chỉ có vết đau tâm hồn là đau mãi mãi. Có người chịu không nổi còn phát điên, phát rồ, tìm đường quyên sinh. Nỗi đau của tôi tuy không thể lên da non, nhưng cũng có phần nguôi ngoai đi đôi chút.

Cuối tháng Mười năm 1967.

Tôi được gọi lên trung đoàn bộ, học lớp thông tin viên của Báo Phòng không - Không quân. Thằng Tuân sang thay tôi. Nó phấn khởi lắm. Nó bảo, mày cứ đi cả tháng cũng được. Cứ yên tâm học tập. Viết bài cho nhiều, cho hay vào. Sớm 27 tháng Mười ấy, trên nhận định: địch có khả năng đánh lớn vào thủ đô Hà Nội. Lớp học tạm giải tán. Các thông tin viên khẩn trương trở về đơn vị chiến đấu. Tôi ra cổng trung đoàn bộ ở núi Bò nhảy xe điện về Yên Phụ. Thời ấy xe điện là phương tiện chở khách duy nhất trong thành phố. Thật may, lúc đó không mất điện. Chiếc tàu điện leng keng, leng keng, xầm xầm lăn bánh trên đường ray. Tới ga Kim Mã, tàu dừng trong chốc lát cho khách xuống và đón khách lên. Tôi thấy một thiếu phụ mang cái bụng to, nặng nề đứng choán trước mặt tôi. Tôi vội đứng dậy nhường ghế:

- Chị ngồi xuống đây đi.

Bốn con mắt chúng tôi gặp nhau. Tôi giật mình, thảng thốt:

- Hồng, em ra Hà Nội hôm nào? Sao không báo cho anh?

Hồng loạng choạng ngồi xuống chiếc ghế băng rồi khóc tức tưởi. Có biết bao cặp mắt trên khoang tàu xô vào nhìn chúng tôi. Dĩ nhiên họ chả hiểu mối quan hệ của chúng tôi. Chả hiểu tại sao vừa nhìn thấy tôi Hồng lại khóc. Lúc này, tôi chả biết nói gì với Hồng. Sao tôi lại gặp em ở đây vào ngày hôm nay? Luật trời cũng rất ngẫu nhiên, ngẫu nhiên nhiều khi con người không thể lý giải nổi.

Đáng lẽ đến Cửa Nam, tôi phải xuống, chuyển qua tàu Vọng - Yên Phụ bởi trận địa pháo của chúng tôi ở ngoài bãi Nghĩa Dũng. Nhưng Hồng vẫn tấm tức khóc. Cho nên tôi không thể bỏ em ở lại một mình. Tôi theo em xuống tận Bờ Hồ. Tàu đã chạy cùng đường, tôi bảo:

- Hồng ơi, tàu chạy đến Bờ Hồ rồi. Em đi đâu?

Hồng bừng tỉnh, cuống quýt:

- Anh ơi, em xuống Cửa Nam.

- Em còn đi đâu nữa?

- Em ra ga Hàng Cỏ.

- Em về Thanh?

- Không. Em ngược Lạng Sơn.

- Tàu Lạng, tối mới chạy kia. Em xuống đây đã rồi tính sau.

Tôi dìu Hồng bước xuống từng bậc tàu, đi qua từng đường ray. Đến một chiếc ghế đá gần đó, tôi bảo em ngồi. Tôi ngồi bên cạnh, ngắm nhìn cái bụng to vượt mặt của em, hỏi:

- Hồng xây dựng gia đình bao giờ?

Thế là em lại khóc. Khóc ấm ức. Thằng Tươi đã lừa em. Tôi đã không linh cảm sai. Tươi bảo tôi chết trong trận bảo vệ tên lửa ta ra quân trận đầu ở Suối Hai từ hôm hăm bảy tháng bảy năm sáu nhăm kia. Và Tươi lấy cớ, góp gạo ăn chung với chị em Hồng hàng tuần, Tươi thề non hứa biển với em. Đến khi em viết thư báo tin em có mang, Tươi bảo, con ai đó chứ chắc gì đã phải của Tươi. Tôi bảo, đơn vị tôi ở gần đây, Hồng cùng về với tôi. Nếu thằng Tươi vẫn chối, Hồng sẽ vạch mặt nó trước mặt mọi người. Hồng buồn bã, lắc đầu. Hồng bảo, vô ích. Một con người như Tươi, dồn ép để làm gì. Có sống với nhau cũng không có hạnh phúc. Tôi bàn, nhà bác tôi ở phố Ba trăm hăm nhăm, phía sau công viên Thống Nhất. Tôi sẽ đưa Hồng về đó ở nhờ. Tôi nói với bác, chúng cháu chót dại. Chúng cháu đã là vợ chồng. Hồng thở dài:

- Không thể làm thế được. Em không còn xứng đáng với anh.

- Em luôn xứng đáng với tôi. Tôi mới là người chồng đầu tiên của em.

Hồng lắc đầu buồn bã.

- Không đâu.

- Sao lại thế?

- Vì anh vội vã quá nên chẳng làm gì được em.

Tôi hẫng hụt giây lát:

- Cũng chẳng sao. Lúc nào em cũng là vợ anh.

- Nhưng lương tâm em không cho phép.

Tôi nài nỉ thế nào Hồng cũng không nghe. Hồng bảo, dẫu sao, em cũng không thể giao đứa con của Tươi cho tôi. Em đã làm, em sẽ chịu, dù khổ nhục đến mấy cũng cam lòng. Em xin tôi cho em được lấy chiếc áo thấm mồ hôi của tôi để bọc con em. Tôi thực thà bảo, tùy Hồng.

...

Những lời tâm sự của chúng tôi luôn bị đứt quãng giữa tiếng gầm réo của máy bay Mỹ, tiếng đạn cao xạ nổ chát chúa trên bầu trời Hà Nội và tiếng bom nổ rùng rùng mặt đất. Đúng như cấp trên nhận định, hôm ấy, địch tập trung một lực lượng không quân lớn đánh cầu Long Biên, Nhà máy điện Yên Phụ và Khu công nghiệp Thượng Đình. Tôi liên tục phải dìu Hồng xuống hầm trú ẩn. Tiếng còi u u báo yên, mới dám vực em lên. Chiều, tiếng máy bay đã yên yên, tôi đưa Hồng ra ga Hàng Cỏ để em ngược tàu lên xứ Lạng. ở đó em có bà chị gái làm ở cửa hàng dược phẩm. Chị sẽ giúp em khi sinh nở. Tôi trở về trận địa. Trời đã tối xâm xẩm. Một quả bom ném trúng hầm pháo khẩu đội tôi. Cả khẩu đội hy sinh.

Thằng Đại bảo:

- Mày biến đi đâu mà bây giờ mới thấy mặt? Thằng Tuân chết thay mày đấy.

Như kẻ mất hồn, tôi đứng chết lặng trên miệng hố bom sâu hoắm. Mọi người đang đào bới tìm xác tử sĩ. Cứ được một mảng tóc, một bàn tay, anh em lại đem lên bảy tấm vải bạt trải trên miệng hố bom. Mỗi mảnh có ghi tên từng người. Xác tử sĩ được chia thành bảy mô đều nhau. Những cái gì có dấu hiệu đặc biệt của người nào thì được anh em nhận dạng, phân trả về cho người ấy.

- Mái tóc đỏ bẻm ấy là Đỗ. Bàn tay có chiếc nhẫn đuy-ra là của thằng Tươi.

Không gặp Hồng, hẳn xương thịt tôi cũng được chia thành mô như thế này. Tôi không gặp Hồng thì xương thịt Tuân đâu phải chia mô?

Vậy là Hồng đã cứu tôi. Có phải trời xui như thế. Chia tay em vội vã, tôi đã quên không hỏi địa chỉ của chị em. Mong em hãy giữ lấy giọt máu của Tươi và nuôi dạy nó nên người.

Thằng Đại quăng cho tôi cái cuốc, nói:

- Mày còn đứng đực mặt ra mà khóc à? Đào bới, tìm kiếm chúng nó đi!

VI

Ba mươi sáu năm đã trôi qua, lòng tôi vẫn khắc khoải một chấm xanh ở quê Người, xứ Thanh ơi!

Người đàn bà có đôi mắt huyền

Người đàn bà có đôi mắt huyền ấy bây giờ đã trở lên tàn tạ. Nhưng trong ánh mắt ấy vẫn ánh lên những đám mây u ám ẩn chứa những điều ma quái. Đôi mắt đen sắc lạnh, đôi lúc ánh lên một ánh nhìn soi mói độc ác. Đã lâu lắm rồi tôi mới gặp một người đàn bà như thế. Cuộc đời của chị đã rối tung lên như một cuộn chỉ không có người cuốn lại. Tôi gặp chị trong bệnh viện tâm thần. Các bạn tôi kháo nhau: đó là một người đàn bà có một thời oanh liệt.

Qua họ tôi biết chị là một người phụ nữ ham vui và ham sống. Ký ức lộn xộn cùng quyển nhật ký của chị đã phần nào giúp tôi hiểu vì sao người phụ nữ xinh đẹp đến nhường ấy bỗng chốc trở thành một kẻ tâm thần.

Cách đây vừa đúng 20 năm, là một cô bé sinh viên nhút nhát vừa ra trường, Bích Lan tròn 22 tuổi, cái tuổi mà theo luật pháp cho phép người ta có thể trở thành một người vợ. Nhưng hình như số phận đã không dẫn dắt cô đi theo con đường như vậy. Cô có người yêu khi mười tám tuổi. Mối tình đầu trôi qua một cách chóng vánh, không để lại một dấu vết gì đặc sắc trên đôi má đẹp đẽ của cô. ấn tượng duy nhất mà cô còn giữ lại được ấy là cảm giác lần đầu tiên cô tiếp xúc với da thịt người đàn ông lạ. Nhiều lần gặp gỡ người yêu cô thường cầu khẩn mong sao mình đừng phải vượt qua cái ranh giới đáng sợ của người đàn bà. Chàng trai mười tám tuổi kia cũng không biết bằng cách nào có thể chiếm đoạt cô. Anh chỉ mong đến ngày cưới may chăng cô sẽ vĩnh viễn là của anh. Chiếm đoạt vĩnh viễn một người phụ nữ chỉ bằng hôn nhân, thật là ảo tưởng biết bao. Vì cuộc đời có rất nhiều cám dỗ khác nhau kéo người phụ nữ đó ra xa cái đích hôn nhân mà họ đã chọn. Ngoại tình, đổ vỡ cũng bắt nguồn từ đấy. Tình yêu là một sự giành giật, chiếm đoạt từng ngày. Ai không hiểu điều đó dễ mất tất cả.

Quả nhiên chưa đầy mười tháng sau chàng thanh niên kia đã mất trắng người yêu. Vào một ngày tháng tư, anh dẫn cô đến nhà một người bạn. Gặp ánh mắt cháy lửa của chàng trai 30 tuổi, cô đã không thể nào cưỡng nổi sự cám dỗ ấy. Lúc ra về anh ta hẹn cô đi chơi, cô nhận lời. Đầu tiên cô chỉ nghĩ rằng với chàng trai đó cô sẽ mở rộng thêm quan hệ bạn bè để bước vào giới thượng lưu mà cha anh là một đại biểu xuất sắc. Buổi gặp gỡ đầu tiên: chàng trai 30 tuổi đã chuốc cho cô những ly rượu màu hấp dẫn. Không biết uống rượu nhưng cô vẫn uống một cách miễn cưỡng. Trời đất xung quanh cô quay tròn ngả nghiêng, cô chỉ còn nghe trong tiếng gió thoang thoảng bên tai:

- Lan! Lan! Tỉnh lại đi!

Kèm theo mỗi tiếng gọi là một chiếc hôn say đắm. Những chiếc hôn chi chít đặt trên da thịt cô. Không biết tự lúc nào ai đã mở hết mọi khuy áo cô. Cô nhìn thấy thân thể trắng trẻo của mình đỏ au màu rượu. Nguyện, chàng trai 30 tuổi kia tỏ vẻ thành thạo trong mọi động tác. Cô muốn cưỡng lại sức nặng kia nhưng không thể nào cưỡng nổi. Cô chỉ thấy một tấm thân đàn ông to bè, nặng trĩu đang dúi cô xuống. Cô muốn gọi mẹ mà không được. Gã đàn ông nhớp nhúa mồ hôi. Thứ mồ hôi có rượu bốc lên oi nồng làm cô khó chịu. Cảm giác sợ hãi cùng khoái cảm lan toả khắp thân thể cô. Có tiếng gõ cửa gấp gáp. Cô bừng tỉnh dậy, nhưng Nguyện vặn chặt hai tay cô:

- Nằm im! Bố anh đấy mà.

Ngoài cửa, tiếng gõ cửa vẫn dồn dập.

Nguyện vớ vội mấy cái quần áo của cô và của anh, cả hai đang vội vã thì… đánh thình một cái, cánh cửa bị bật tung chốt. Bố Nguyện đã xuất hiện đứng lù lù trước cửa ra vào. Ông quát lên:

- Đồ mất dạy, học ở đâu cái kiểu mất dạy đó, hở?

Ông ném chiếc cặp xuống giường, với lấy chiếc dây lưng quật Nguyện tới tấp.

Đau quá Nguyện chạy thẳng ra cửa nói với theo:

- Học ở đâu hả? Học ở ông đấy!

Lan vẫn chưa biết xử lý ra sao thì bố Nguyện đã đỡ cô dậy:

- Cháu đừng chơi với nó nữa! Nó đã lôi bao cô bé vào phòng này, không có cô nào thoát khỏi tay nó và cũng không có cô nào đi đến hôn nhân với nó.

Lan vừa hoàn hồn, cô vừa hỏi lí nhí:

- Vì sao thế chú?

- Vì nó chỉ muốn ăn chơi, thế thôi!

Sau khi an ủi Lan, bố Nguyện còn tặng cho cô một món quà nho nhỏ. Ông mời cô đến cơ quan chơi, vì theo ông, ở cơ quan mọi người kính trọng ông, họ dành cho ông một căn phòng thoáng mát, và không mấy người thích làm phiền ông.

Một tháng sau hoàn hồn, cô đến thăm ông. Là một ông già 50 tuổi, Cục trưởng ở một Bộ khá quan trọng, ông được  mọi người kính nể thực sự. Đến thăm phòng ông lúc nào cô cũng thấy ông dùng loại thuốc lá hảo hạng, và rượu thứ thiệt. Gặp ông cô còn thấy một sự yên ổn đáng tin. Ông không bao giờ có những cử chỉ sàm sỡ: bẹo má, tát mông các cô gái như một số lão dê già tầm thường hay mắc phải. Ông thường khen cô một cách dè dặt:

- Cháu có đôi mắt huyền, rất đáng quý. Cháu có biết nó giá trị đến thế nào không?

- Không ạ!

- Người phụ nữ nào có đôi mắt huyền, muốn gì sẽ được  nấy. Cháu lại thông minh sắc sảo nữa, cháu sẽ tiến rất xa, nếu cháu biết dựa vào sắc đẹp của mình.

Ông giữ kín những ước muốn của mình. Mỗi lần gặp ông là một lần cô nhận được  quà. Những món quà mấy tháng lương của người bình thường đã tạo điều kiện cho cô chải chuốt và ăn diện. Mỗi tháng vài lần ông dẫn cô đến cửa hàng ăn uống đặc sản. Dần dần thành thói quen. Cô đâm ra nghiện những thức ăn ngon. Bẵng đi hai tháng, ông không tìm cách gặp cô. Cô tìm đến ông, mặt mũi bơ phờ:

- Hồi này bác bận gì mà không thấy gọi cháu đến?

Ông chỉ hậm hừ:

- Cơ quan bác cho đi nghỉ mát cả rồi, chỉ còn mấy nhân viên phục vụ và bác trực cơ quan thôi.

Cô đến thăm ông lúc bốn giờ chiều, lúc ấy mọi người đã ra về cả. Trên chiếc bàn làm việc của ông đã bày đủ thức  của ngon vật lạ, nào cua biển, nào chim quay, giò chả. Một chai rượu Na-pô-nê-ông chưa bóc tem. Cô vừa bước vào, ông đã nói:

- Hôm nay bác muốn cùng cháu ăn mừng bác năm năm giữ chức Cục trưởng.

- Bác không mời ai ạ?

- Mời trưa nay cả rồi, bây giờ bác chỉ dành mời cháu thôi.

Tay bật nút rượu, ông rót cho cô một cốc và ông một cốc. Ông cụng ly, cả hai cùng cạn chén, ông đến gần bên cô:

- Hôm nay là ngày vui của bác, bác muốn hôn tay cháu theo tục lệ phương Tây.

Lan chìa bàn tay mảnh dẻ cho ông, ông run run hôn và giữ tay cô rất lâu. Giọng ông lạc hẳn đi:

- ồ, tuyệt vời, bác đã trẻ ra những mấy tuổi cơ đấy. Bất ngờ ông ôm choàng lấy cô. Cô bối rối, chưa biết nên xử lý thế nào thì ông đã bê bổng cô lên, đặt cô xuống đi văng mềm và ấm hôn lấy hôn để. Cô cảm thấy ghê tởm cái làn môi trắng nhờn nhợt của ông, nhưng một lúc sau cô bị cuốn vào cơn lốc xác thịt. Người cô mềm nhũn ra. Tỉnh dậy cô thấy mình nằm gọn trong đi văng, bên cạnh đó là bát đĩa đổ lộn xộn, chai rượu đổ tứ tung. Phòng bên cạnh có tiếng xô xát. Cô vơ vội quần áo mặc vào, ghé mắt qua cánh cửa. Một phụ nữ trạc 40 tuổi đang bấu xé ông:

- Chà! Mấy tháng nay ông bỏ tôi để đi theo con đĩ này hả. Tôi sẽ mách vợ ông.

- Không, em đừng nóng! Anh sẽ làm tất cả vì em. Em muốn gì nào?

- Không, tôi không muốn gì hết.

- Tháng tới có suất đi Đức đấy, anh sẽ ký cho.

Người đàn bà đó bỗng ôm lấy ông cười khanh khách.

- Thế mới biết vì sao các ngài thích làm thủ trưởng thế!

- Cô đừng thoá mạ tôi - Ông nghiêm giọng.

Nhìn cô nhân tình cũ của ông, Lan hiểu tất cả. Chả nhẽ số phận lại một lần nữa bắt cô phải đi theo con đường ấy sao? Cô chạy ra ngoài trời bật khóc. ý nghĩ đầu tiên vụt hiện: cô sẽ yêu người nào đầu tiên cô gặp trên đường. Cô đi lặng lẽ trong công viên đầu óc nặng trĩu. Công viên mất điện, cô chỉ còn nhìn thấy bóng những lứa đôi lờ mờ đang hôn nhau vội vã. Cô đã trở thành người đàn bà ư? Người chồng tương lai của cô sẽ nghĩ sao đây? Cô muốn kết liễu đời mình. Cô bước xuống ven bờ. Chân khua vào nước, lạnh giá làm cô bật tỉnh lại: “Không! Không thể chết lúc này. Phải sống, sống để trả thù cho những giây phút đã qua của cô”. Cứ để chân trần như thế cô bước lên bờ và ngồi xuống một vạt cỏ khóc nức nở. Những bóng người đen kịt cứ lượn lờ quanh cô. Có ai đó hỏi cô:

- Em làm sao đấy?

Và rồi anh ta ngồi xuống cạnh cô. Bất ngờ anh ta ghé vào mặt cô thốt lên:

- Trời ơi! Lan! Em đi đâu thế này?

Cô vẫn im lặng, giọng anh ta uốn éo:

- Anh! Anh đây mà, Hán đây mà.

Cô giật mình, Hán, người tình đầu tiên của cô đấy ư? Anh đi tìm ai trong bóng tối chứa đầy sự câm lặng đáng sợ này? Cô muốn hét to lên, nhưng không thể được. Anh vẫn thì thầm bên tai cô:

- Về đi em! Về đi, anh đã kiếm được  một căn phòng riêng.

Cô bật khóc:

- Thật à? Thế tại sao anh không cho em biết?

- Vì bấy lâu nay anh không còn thấy em quan tâm đến anh nữa.

Cô thở dài:

- Biết làm sao được hở anh, chúng mình đều là những đứa trẻ nghèo.

Thế rồi đêm ấy cô quyết định ở lại phòng anh, cô nghĩ “cô sẽ làm vợ anh, nếu anh ngỏ lời quay lại”. Nhưng cũng ngay đêm ấy bi kịch đã đến với cô. Anh ta hỏi cô, dồn cô và làm khổ cô. Ông Nguyễn Du còn hiện đại biết bao so với những chàng trai ngày nay. Ước gì cô được anh tha thứ và thông cảm cho như đã từng tha thứ và thông cảm cho nàng Kiều. Người tình của cô không đòi hỏi gì hơn đòi hỏi cô phải thú nhận tất cả với anh. Thật là vô lý biết bao! Khi không thú nhận cô có thể còn dựa vào sự mơ hồ để sống. Còn thú nhận thì cô chẳng còn nơi nào để dung thân. Cô sẽ bị tra hỏi nhiều hơn, bị chà đạp. Không nói cô sẽ gây cho anh một ảo tưởng nào đó để đảm bảo hạnh phúc mai sau của cô. Nhiều phụ nữ đã đúng khi họ không thú nhận những điều này. Từ nhà anh bước ra cô quyết định sẽ lấy một chàng trai nhà quê nào đó hoặc tốt nhất lấy một anh bộ đội. Họ sẽ ít hoài nghi hơn, cô có thể sống yên trong sự giả dối đó.

Ra trường, chạy vạy mãi, không được  phân công công tác, cô đành phải chạy đến ông Thành nhờ ông giúp đỡ. Vẫn giọng nịnh đầm kín đáo như xưa, ông nói:

- Đã lâu rồi mà cháu vẫn không thay đổi gì cả! Cháu muốn về đâu cũng được  miễn là đừng nhắc lại chuyện ngày xưa.

Ông đưa cô về công tác tại một Viện nghiên cứu trong Cục của ông, bằng mấy lời giới thiệu tế nhị: “Đó là con một người bạn chiến đấu của tôi”. Cô nghiễm nhiên được  chở che. Hết thời gian tập sự cô được  cử đi học ngành xây dựng ở nước ngoài. Con đường công danh của cô thênh thang trước mặt. Bốn năm, ngày đầu tiên về nước cô đến biếu ông Thành một chiếc nồi áp suất kèm theo một lời cảm ơn:

- Cháu cảm ơn bác đã giúp cháu nên người, bây giờ về nước trăm sự nhờ bác.

Bằng ánh mắt đa cảm của mình, cô khéo léo nhắc lại những kỷ niệm xa xưa mà tin rằng ông không thể nào quên. Ông Thành biết mình phải làm gì với  đôi mắt ấy. Khi trao lá thư giới thiệu thứ hai, ông đánh bài ngửa:

- Chú sắp lên thứ trưởng, cháu phải giúp chú bằng cách gặp ngay trợ lý của Bộ trưởng. Đồng chí ấy hiện nay đang buồn lắm.

Mấy ngày sau, nhận được quyết định Phó phòng trong tay, cô đến gặp ông trợ lý Bộ trưởng. Với đôi mắt khắc khổ, ông nhìn cô từ đầu đến chân. Cô đon đả chào hỏi ông:

- Chú Thành nói chú bận bịu lắm, chú cần gì cứ bảo cháu.

- ừ, chú bận lắm, mỗi trưa cháu về đây nấu giúp chú một bữa thôi.

Từ đấy, căn phòng vắng vẻ của ông trở nên ấm cúng. Là người đàn bà biết sử dụng đôi mắt của mình, cô vuốt ve, an ủi ông cũng chính bằng đôi mắt ấy.

Sáu tháng sau, ông Thành có quyết định Thứ trưởng. Lúc này ông Thành đặt vấn đề chính thức với cô. Ông muốn cô trở thành người bạn đời vĩnh viễn của ông. Cô vẫn phân vân chưa biết quyết định ra sao, cô đã gần 35 tuổi rồi. Lấy ông, liệu những người đàn ông khác đang thích cô có còn vây quanh cô nữa không? Hay họ bỏ cô vĩnh viễn? đấy là chưa kể ông trợ lý Bộ trưởng sẽ dèm pha cô với ông Bộ trưởng thì hại cho cô biết chừng nào. Lấy một người chồng quá biết cô, con đường hoan lộ của cô có thể bị chấm dứt. Đang phân vân thì cô nhận được lời đe doạ của Nguyện, con trai ông Thành rằng nếu cô lấy ông bố anh ta thì cô sẽ không thể lường trước những gì sẽ đến với mình. Nguyện đã hư hỏng quá mức, cô không thể không kiềng mặt hắn. Cuối cùng, cô quyết định lấy một chàng đại tá 55 tuổi, mải mê đánh giặc đã 30 năm nay, chưa hề yêu lần nào. Nhiều người ngạc nhiên, chỉ có ông Thành và ông trợ lý Bộ trưởng là không ngạc nhiên. Họ hiểu cô đã giải quyết một cách tài tình những mối quan hệ của mình.

Cô được  đề bạt trưởng phòng. Cô tiếp tục dùng con bài đấu tranh đòi quyền lợi của anh em để phá dần uy tín của Viện trưởng Cường. Một dịp may đã đến với cô, trong một buổi hội thảo về công tác tổ chức, cô đã lớn tiếng đả phá cơ chế tổ chức của Viện trưởng Cường. Theo cô, ông chỉ ham hố đi nước ngoài và không lo gì đến đời sống anh em. ý kiến của cô được  hội nghị hoan nghênh nhiệt liệt. Sở dĩ cô dám mạnh bạo chỉ trích như vậy vì cô biết chắc chắn rằng ông Thành và vị Bộ trưởng không ưa gì Viện trưởng Cường… thậm chí họ còn đang muốn tìm người thay thế. Mặt khác cô không muốn làm mất lòng Cường hoàn toàn, cô gặp riêng ông ngoài lề hội nghị thanh minh:

- Đây hoàn toàn là ý kiến của tập thể, chứ em hoàn toàn không muốn như vậy, anh thông cảm.

Cô biết còn có lúc cô phải lợi dụng uy tín khoa học của con người này. Sau hội nghị cô đề nghị ông Cường chính thức giới thiệu cô với giới khoa học nhiều nước khác nhau. Vốn là người vô tâm, chỉ chú ý tới khoa học đơn thuần, ông Cường đã ký vào nhiều văn bản giới thiệu Lan ra nước ngoài như một người kế cận ông. Một xấp điện chúc mừng từ các nước gửi đến. Cô tập hợp gửi Bộ trưởng và nhiều cơ quan khác nhau, uy tín lên. ở tất cả các hội nghị, Bộ trưởng đều yên cầu triệu tập đích danh cô. Thấy một sự không tin tưởng từ cấp trên đang lớn dần lên, ông Cường phẫn uất làm đơn xin từ chức, ngoài mặt thì cô tìm cách đề nghị ông ở lại, nhưng trong bụng thì mừng thầm. Nhận chức mới rồi cô mời ông ở lại làm cố vấn khoa học cho Viện. Vừa được  tiếng, vừa được  miếng. Cô biết cái chức này không phải là nấc thang cuối cùng của đời mình, vì vậy phải làm sao che giấu được  mọi ý đồ sâu xa của mình. Có bằng cấp lại có uy tín, cô có thể được  quan tâm biết đâu có thể còn lên nữa, ước mơ ấy nằm trong tầm tay cô nếu như cô biết sử dụng các quan hệ khác nhau một cách hiệu quả nhất.

Cô hiểu rằng phụ nữ có thể làm được  những việc mà cả chục người đàn ông không thể làm được.

Thấy bạn bè cũ đùa cợt, cô nghiêm mặt lại. Cô bắt mọi người phải gọi cô bằng chị vì theo cô như thế sẽ giữ được khoảng cách cho mọi người nể sợ hơn.

Công tác tổ chức cấp bách, rồi công cuộc cải tổ, như cơn lốc đánh vào tâm hồn chị. Chị thấy mình đã trưởng thành, đã đủ lông đủ cánh. Chị không dễ tin vào mấy lời hứa của ông Thành nữa. Chị tập hợp lực lượng. Trong số những người bạn thời sinh viên, chị chọn Tú làm Viện phó giúp việc. Là một người đàn ông đẹp trai, mỗi lần làm việc cạnh Tú, chị cảm thấy dễ chịu. Tú có thể giúp chị làm bất cứ việc gì, từ việc soạn thảo những công văn đến việc đánh giá những công trình chung của Viện. Chị biết mình thiệt thòi khi lấy một ông chồng già, nhưng để gỡ lại chị quý trọng Tú thực sự. Chị không tiếc Tú bất cứ gì. Chị đương đầu che chở cho Tú ở khắp mọi nơi, rồi nâng Tú trên vai mình, như một người chị cả gánh vác cho người em vậy. Tú cũng là nơi để chị trút bỏ những hằn học và tức giận ngoài đời khi chị không có cách nào chống lại.

Trên chốc đầu chị bây giờ vẫn là ông Thành ngự trị. Là một người đàn ông sức lực thì quá mèng, không đủ làm chị vui, không những thế ông còn tỏ ra hậm hực, ghen tức khi chị tỏ ra thân thiết với trợ lý ông Bộ trưởng kể từ ngày chị hoàn thành nghĩa vụ với ông. Ông bây giờ như một viên đá cản đường, chị chưa tìm cách nào để đẩy ông đi được. Chị thấy mình chưa đủ sức mạnh để gạt bỏ Thành, đành ngoan ngoãn nín nhịn. Chưa đầy nửa năm sau thời cơ lại đến với chị. Trợ lý Bộ trưởng thông báo cho chị biết rằng Bộ trưởng rất muốn đưa chị lên cao vì có chỉ thị mới quan tâm đến cán bộ nữ. Chị biết đây là đòn hiểm để làm cho cả trợ lý Bộ trưởng và Bộ trưởng cùng tức bực ông Thành, nghi ngờ ông Thành cản đường tiến của  chị. Hôm sau đồng chí trợ lý Bộ trưởng đến nhà khuyên chị, nên nói rõ sự thật về ông thứ trưởng Thành cho Bộ trưởng biết.

Trằn trọc không ngủ mấy đêm liền, chị chưa biết nên giải quyết như thế nào, thì bỗng nhiên chị gặp người phục vụ năm xưa lù lù hiện đến đề nghị chị giúp đỡ để được  phân thêm vài mét vuông nhà nữa. Người đàn bà này ông Thành đã bỏ rơi từ lâu. Có một đứa con của bà giống ông Thành như lột. Nhận đơn chị hứa sẽ giúp đỡ nhưng chỉ yêu cầu bà tố cáo việc làm trơ tráo của ông Thành, cầm tờ giấy tố cáo trong tay chị sung sướng ra mặt. Như vậy số phận ông Thành nằm gọn trong tay chị. Bức thư tố cáo được  trao tới tận tay Bộ trưởng ngay tối hôm đó. Tin ông Thành có con rơi lan ra khắp cơ quan, những người cũ bị ông Thành chà đạp cũng tới tấp tố cáo những tội lỗi của ông. Chị sung sướng thực sự, như vậy chẳng bao lâu nữa chức thứ trưởng đã nằm trong tầm tay chị.

Sợ hãi, đang đêm ông Thành đánh xe đến nhà chị yêu cầu chị giúp ông dập tắt vụ này. Chị tiếp ông một cách qua loa và hứa sẽ cố gắng, giúp ông để trả những ân nghĩa xưa. Chị cười khẩy một mình, ồ bây giờ thì đến lượt ông ấy nhờ mình.

Tiếng ôtô vừa rú ga đi khỏi chị gọi ngay Tú dậy, chả là chiều hôm nay anh giúp chị làm việc quá mệt nhọc. Anh ở lại nhà chị luôn. Chị đề nghị Tú đến nhà Bộ trưởng để tố cáo hành động doạ dẫm của ông Thành.

Đêm ấy xảy ra biết bao nhiêu là bi kịch trong cuộc đời riêng của chị. Nguyện, con trai ông Thành sau nhiều năm lánh mặt chị bỗng nhiên xuất hiện.

Mặt sắt, đen sì, đi sau hắn là mấy tên du côn nữa, cả bọn kia chỉ đứng nhìn còn y tới tấp giáng vào mặt chị những quả đấm thật hiểm. Chị hoa mắt lên ngã vật xuống… Câu sau cùng chị nghe được :

- Con đĩ, đừng có giở trò lường gạt. Mày định đánh đổ ông già hả? Tao sẽ không tha cho mày đâu.

Sáu tháng trôi qua, Nguyện đã bị bắt và chịu một hình phạt 18 tháng tù treo vì tội đánh người. Còn chị sau khi vào Viện chị trở thành người trầm lặng, ít nói. Chị chỉ hát và hát. Chị hát những bài hát không có đầu, có đuôi. Không có một tầng ý nghĩa nào hết. Hình như chị tiếc thương cho cuộc đời của chị, hình như chị nhớ đến ai đó đã từng làm chị tan nát, đã từng lăngxê chị, đã từng làm chị đạt đến những vinh quang không ngờ. Chị cứ đi và hát như thế nhiều ngày. Bệnh trạng mỗi ngày một nặng thêm, chỉ có mình Tú, một người bạn không hẳn là tốt, không hẳn là xấu, lẻ loi, đơn chiếc đến thăm chị.

Lật giở từng trang trong cuộc đời riêng của chị, tôi đau xót, có phải một mình chị đã bị tai hoạ, đã trở thành một nạn nhân đáng thương, nhưng còn bao kẻ khác, chúng vẫn hàng ngày hàng giờ xen ngang vào cuộc đời của người khác, không có một pháp luật nào có thể lôi ra xét xử được  chúng. Tôi cứ mong đến một ngày nào đó khỏi bệnh, chị được  ra viện, được  nhìn lại một đoạn đời đã qua của mình. Bởi lẽ ở đâu mà chả có một người phụ nữ như thế. Họ cần được  nghe chị kể về cuộc đời riêng, kể về đôi mắt huyền xa xưa đầy hấp dẫn kia đã có một thời khuynh đảo xã hội.

(Báo Văn nghệ)

Mắt giếng

Bống bống bang bang lên ăn cơm vàng, cơm bạc

(Lời truyện cổ tích)

Chẳng biết do đâu mà người xưa chọn cái doi đất hình quả đậu ván bị sông Duềnh phía trước và Núi Đá phía sau kẹp chặt để lập làng. Cái thế làng nó ra vậy nên tôi và hắn học xong lớp bảy thì bỏ, không qua sông đến trường khác học tiếp và đến tuổi mười bốn vẫn chưa biết cái phố Huyện nó vuông tròn ra làm sao. Chúng tôi lụi hụi trên mấy đám ruộng trũng, hoặc xuống sông Duềnh đánh  bắt cá, tối về tắm bằng nước múc trong những cái giếng tròn xoe, sâu hun hút. Năm  nào đó, bố con hắn bỏ làng lên chân Núi Đá dựng nhà, khoét sâu vào sườn núi tạo ra một khu đất rộng chăn nuôi đủ loại thú vật. Từ trâu, bò, lợn, gà, chó, mèo, vịt, ngan, ngỗng đến khỉ, nhím, kỳ đà… Buổi trời động, gió từ Núi Đá thổi ra mang theo mùi phân khẳm lợm tràn xuống làng. Dân làng bảo tôi đi gặp hắn, nhưng hắn cứ biền biệt trong rừng săn tìm thú quý hiếm. Dần dà rồi quen, dân làng tôi không biết đến ngày trời động. Một bữa nọ tôi tình cờ gặp hắn ngoài đường. Hắn ăn mặc tươm tất, áo trong, áo ngoài, giày, mũ trắng tuyền. Hắn cười cười rồi bảo với tôi là bố con hắn đã bán sạch sành sanh cơ ngơi trên Núi Đá cho nhà máy đá ốp lát của Đài Loan và xây toà hai tầng ở phố Huyện. Giọng hắn điềm tĩnh không lộ vẻ khoe khoang; thậm chí còn ra chiều bực bội. Tôi mới nghĩ về cái chí của hắn và vỡ nhẽ hắn vẫn chưa vừa lòng với những gì đã có, là hắn còn muốn vươn lên nữa. Hắn đưa tay ra. Tôi nắm bàn tay dâm dấp nước của hắn. Tôi hỏi chuyện vợ con hắn. Hắn ngả người cười rồi nói: “Gái gủng thiếu chi mà đeo cái gông vợ vào cổ. Mày có biết người trên phố định nghĩa vợ thế nào không? Là một con vật sống dai lâu chết, luôn miệng gọi tiền tiền tiền”. Tôi gượng cười theo hắn. Hắn nheo nheo mắt. “Nom mày ải quá” - Hắn nói ra  vẻ thương hại tôi. Tôi nói còn hơn cả ải, thế là hắn chém  tay vào không khí bảo, doanh nghiệp vật liệu xây dựng mà hắn làm giám đốc đang cần một nhân viên ma kết tinh, tôi có muốn làm không? Chao, cái mơ ước đi khỏi làng âm ỉ cháy trong  tôi lâu lắm rồi, được vậy thì mở rộng tương lai cho tôi quá. Chẳng hiểu ma kết tinh mô tê ra sao, tôi vẫn rối  rít cảm ơn hắn, còn thầm biết ơn cái ngọn tre bật vào mắt để tôi lên trạm xá làng mà được gặp hắn. Cái thằng tôi là nhục thế!…

Bách thở hổn hển, gục đầu xuống ngực:

- Thế thì có gì mà nhục? - Tôi nói cốt để trấn an Bách, để cậu ta tiếp tục câu chuyện mà lúc mời tôi ra bìa rừng bảo là kể chuyện cô Bống Bống Bang Bang nào đấy.

- Thực ra tôi đâu nghĩ tới nhục, vinh. Mấy năm qua cũng thế. Khi đổ bể mọi thứ, phơi trần ra giữa thanh thiên bạch nhật mới nghiền ngẫm lại.

Tôi đặt tay lên vai Bách, nói:

- Thôi, đừng dày vò mình nữa.

- Bốn năm theo hắn tôi không còn nhớ hết mình đã làm những việc gì, đã đưa bao nhiêu món lời về cho hắn, chỉ biết là nhiều lắm. Nhiều hợp đồng, nhiều dự án giấy… Thời này làm tiền như hồi nhỏ bọn tôi chơi chọi gà. Làm ăn với nhau anh không mất tiền, tôi không mất tiền mà tôi được tiền, anh được tiền. Thứ ấy gọi là bỏ nước bọt, bán giấy có dấu đỏ. Một hôm hắn gọi tôi lên phòng làm việc của hắn. Sau khi đóng kín cửa ra vào, hắn nói, có thông tin kín từ Hà Nội vào lộ ra bãi biển Cát Vàng Nhà nước sẽ đầu tư xây dựng một khu chế xuất. Tôi phải xuống ngay dưới đó tam khoanh, tứ đốm thế nào mua cho được vài ngàn mét vuông đất, mai kia trong quy hoạch, lấy tiền đền bù, ngoài thì bán; còn bảo, phải thường xuyên thông tin liên lạc với hắn. Thế nên tôi  mới mượn cái máy điện thoại di động thừa của hắn. Cái máy Samsung của tôi như con mắt của định mệnh tự dưng hỏng trước lúc gặp hắn một giờ. Hắn cười nửa miệng, nheo nheo mắt nhìn tôi, nói: “Con mụ Diệu quán Bằng Lăng Tím vừa bán cho tôi một số điện thoại mới toe chưa kịp dùng. Ông xuống dưới đó lúc nào buồn cần giải khuây thì gọi”. Hắn lại nheo nheo mắt nhìn và lại cười nửa miệng. Dạo ấy, cữ cuối mùa thu, biển vắng teo. Tôi thuê một phòng trong cái khách sạn bốn tầng nằm sát biển, giữa một rừng phi lao. Mưa rả rích còn gió và sóng biển thì cứ rì rầm, thì thào. Lúc đầu buồn, sau thấy sợ mà chẳng biết mình sợ cái gì. Trà thừa, thuốc lá thừa, tay chân  thừa, tôi mới móc máy điện thoại ra, bấm một số lưu tình cờ cốt được nghe giọng nói của ai đó. Sau mấy tiếng “tút” dài là giọng một người con gái: “Em nghe rồi. Anh đang ở đâu?”. Tôi cam đoan với anh rằng, giọng nói ấy có đặc trưng riêng không lý giải được nhưng nó khơi dậy trong tôi một nỗi buồn nhớ kỳ lạ. Tôi biết, hàng triệu người thì có hàng triệu giọng nói nhưng đấy là lần đầu tiên tôi thấy ra được một giọng nói riêng. Số người nhiều hơn số giọng nói là vậy. Tôi đang nghĩ thế thì cô gái đã lại hỏi: “Anh vẫn nghe đấy chứ?”. Tôi nói là tôi vẫn nghe và rằng, tôi đang ở phòng 301. Sau này mỗi khi nhớ lại cái đêm kỳ quái ấy tôi nghĩ rằng, tôi nói số phòng của mình chính là vì uy lực - cái nét riêng của giọng nói cô ta, ngoài ra không vì một cái gì khác nữa. Anh tin hay không thì tuỳ, nhưng đúng là thế.

- Tôi tin. - Tôi nói.

Bách tiếp:

- Mươi phút có tiếng gõ cửa nhè nhẹ rồi nắm tay khoá bằng đồng như nửa quả cam cũng nhè nhẹ xoay. Cửa mở và cô ta hiện ra. Cỡ hai mươi bảy, hai mươi tám tuổi, dáng người thon thả, khuôn mặt hơi dài nhưng không vì thế mà gây cảm giác khó chịu, ngược lại nom xinh xắn nhờ  mái tóc cắt ngắn mềm lả. Cô ta mặc cái váy ngắn để lộ đôi chân trần trắng nõn. Thấy cô ta cứ đứng nơi cửa, tôi giục: “Cô vào đi”. Cô gái xoay người để đóng cửa, tấm lưng vặn nghiêng rất mềm mại, rồi đến ngồi xuống cạnh. “Anh cần em?”.- Cô ta hỏi, mắt nhìn hút tôi. Tôi hít một hơi sâu và nói là tôi tình cờ bấm số điện thoại lưu trong máy chứ không cần gì cả,  còn nếu cô không cảm thấy phiền thì ở lại trò chuyện. Tôi nói liền một lèo vậy, lời lẽ dính bết vào nhau vậy. Cô gái rót nước uống, cử chỉ rất tự nhiên, rồi nói là cô chỉ ngồi lại với tôi trong vòng  một tiếng. Tôi hỏi cô ta tên gì thì được đáp: “Bống” - Một tiếng ngắn, cụt lủn vậy mà vẫn gieo một âm hưởng vào lòng tôi. Tôi không dám nghĩ đến cái điều tệ hại là người con gái có cái tên dân gian kia, đang ngồi cạnh tôi lại là một cô gái làm tiền. Nghe kể, loại gái ấy, một trăm cô thì một trăm linh một cô có quá khứ rách nát. Tôi mới hỏi Bống về quê quán, gia đình. Bống kể: Bống đã hai mươi tám tuổi, có một cậu con trai lên ba đang ở với bà ngoại. Còn trước kia, Bống có chồng. Chồng Bống như chồng nhiều chị em khác ở Đội trồng cao su trong thung lũng Nậm Na. Nghĩa là những người thợ sơn tràng, những kẻ đi tìm trầm hương, săn bắt thú rừng hoặc nhà báo đi thực tế là chồng dăm bữa nửa tháng rồi vù mất. Tôi ngớ ngẩn hỏi, sao không đăng ký kết hôn thì cô ta nói lấy đâu ra chính quyền  với con dấu đỏ giữa rừng sâu, với lại, ai dại làm chồng những người đàn bà loại như Bống. Bất ngờ Bống hỏi tôi là vì sao tôi có số điện thoại của cô ta. Tôi không thể nói dối, lại không thể nói thật vì lờ mờ nhận ra mối quan hệ không bình thường giữa Bống và hắn. Hắn, nói gì thì nói là thủ trưởng của tôi, tôi còn nằm trong bàn tay hắn. Thế nên tôi không  trả lời mà hỏi: “Cô có biết hắn không?”. Một lúc lâu sau Bống đáp: “Không. Không biết”. Xong, đứng nhanh dậy, lí nhí chào tôi rồi đi như chạy ra khỏi  phòng, đến thềm thì sững người quay lại nhìn tôi. Trong mắt Bống có cả giận dữ lẫn buồn bã. Vì cái nhìn ấy mà tôi đuổi theo Bống,  kéo cô ta trở vào phòng. Nói thực lòng việc làm của tôi là từ thiện chí, là che chở, là an ủi cô ta. Anh tin hay không, tuỳ.

Lần thứ hai, Bách nói câu ấy và nói xong cũng gục đầu xuống ngực, cũng thở hổn hển. Chẳng biết sao giọng tôi bỗng xẵng lên:

- Tôi tin anh. Kể tiếp đi.

Bách uể oải:

- Đêm ấy tôi và Bống nằm với nhau trong phòng ba lẻ một. Lần đầu tiên tôi biết cái thứ ấy ngoài tình yêu nó tẻ nhạt, nó gượng gạo thế nào. Xong việc, tôi chợt nhớ hắn và hỏi, Bống và hắn quan hệ thế nào? Tôi vừa dứt lời Bống đã ngồi bật dậy: “Hắn là  thằng chồng ngày xưa chứ gì nữa”. Rồi cô nói tiếp, giọng không còn cái nét riêng từng làm xúc động tôi mà nó dồn lên, tức tối và khô khan. Bống nói rằng, đã ba lần hai mẹ con cô ta tìm đến hắn, nhưng hai lần hắn quay lưng, một lần hắn lánh mặt. Tôi mới hỏi là giờ Bống định thế nào thì cô ta không đáp mà đi vào nhà tắm dội nước ào ào như mưa giông. Sáng hôm sau tôi về không gặp Bống. Hỏi mấy cô lễ tân, được biết Bống đi công tác. Đáp xong, thì nháy mắt với nhau, cười.

Bách bỗng nhặt đá dưới chân ném liên tiếp xuống suối. Hoàng  hôn nhuốm tím đỉnh rừng. Bầu không khí chung quanh chúng tôi tĩnh lặng đến rợn người. Bãi cỏ gianh cạnh chỗ chúng tôi ngồi xanh ngợp lên. Từ bữa Bách đột ngột tìm đến tôi, hôm nay chúng tôi mới có dịp ngồi riêng với nhau.

- Anh còn thuốc không? - Bách hỏi.

Tôi bảo không còn. Bách nói là hỏi thế thôi chứ anh ta chẳng nghiện thứ gì. Một lúc sau, Bách ngước nhìn tôi, hỏi:

- Nếu  là anh, anh có hỏi hắn về quan hệ giữa hắn và cô Bống không?

Tôi đáp:

- Có. Cứ phải rõ ràng, rành mạch ra.

- Đấy… ở biển về, tôi nói chưa mua được đất vì người ta bảo chưa vẽ xong quy hoạch. Rồi tôi hỏi hắn, có quen ai tên là Bống không thì hắn lắc đầu và dài lưỡi hát: “Bống bống bang bang, lên ăn cơm vàng, cơm bạc nhà ta…”. Xong, cười hềnh hệch và bỏ đi. Một bữa nọ nhân lúc hắn đang vui vì ký được cái hợp đồng bán đá dăm 2x4 béo bở, tôi mới nói: “Cô Bống gần ba mươi rồi mà xinh đẹp như gái hai mươi ấy”. Hắn quay phắt lại nhìn tôi: “Cậu ăn nằm với cô ả rồi phải không?”. Tôi chống chế: “Không!”. Và thêm: “Làm gì có chuyện đó”. Hắn hỏi: “Thế cậu nhắc cô Bống làm gì, hả?”. Tôi thấy ghét hắn  ta. Dốc chén rượu vào miệng, tôi nói: “Để ông nghĩ lại trách nhiệm của ông đối với mẹ con cô ấy. Vì ông mà Bống làm cái nghề chó má ấy”. Tưởng hắn sẽ nghĩ, nào ngờ hắn đập tay xuống bàn, rít lên: “Trách nhiệm cái con khỉ! Thế bọn ca-ve lượt thượt ở các khách sạn cũng vì tôi chắc? Ăn với nói, vớ vẩn!”. Máu bốc lên mặt, tôi mới  toạc ra rằng, hắn đi tìm thú rừng ở thung lũng Nậm Na, ăn nằm với Bống, Bống mang thai, Bống bị lãnh đạo Công ty đuổi khỏi Đội trồng cao su, Bống nuôi con khổ cực, Bống túng thì Bống tính. Hắn bật dậy, giọng ráo hoảnh: “Ai bảo đứa bé ấy là con tôi? Chỉ có những thằng ngu như ông mới tin vào mồm miệng bọn gái ca-ve”. Tôi nói, tôi không biết họ, tôi chỉ biết mỗi Bống. Hắn bỗng cau có, rít lên: “Thế thì mày đi với cô ta. Đi đi”. Tôi chưa kịp mở miệng thì hắn đã ra khỏi phòng, nhoáng cái không thấy đâu nữa. Tôi ngồi ôm đầu rồi nhận ra là Bống đã len vào mối quan hệ giữa tôi và hắn như một sự sắp đặt của tạo hoá. Lại nghĩ, tạo hoá sinh ra con người ta, lập trước cho mỗi người một cái đĩa mềm chứa chương trình rồi thì bỏ mặc. Mọi thứ rồi có thể qua, tôi và hắn lại như cũ, vừa bè bạn vừa thủ trưởng với nhân viên, nếu tôi dứt bỏ suy nghĩ về Bống. Nhưng tôi đã không làm được điều đó.  Hắn đối xử với tôi lầm lì, khe khắt đến trôn kim. Bẵng đi một dạo hắn thông báo sẽ chuyển lên tỉnh. Một vị nào đó, ở đâu đó, làm  chức việc gì đó đã đề bạt hắn lên. Và nữa, hắn sắp cưới vợ. Vợ hắn là cháu của vị ấy, làm việc gì đấy ở Ban Tổ chức. Bất chợt, tôi nhớ làng, nhớ sông Duềnh, nhớ Núi Đá có căn nhà chăn nuôi súc vật của hắn. Nỗi nhớ làm tôi nổi bất bình. Thời buổi này đã đẻ ra loại người như hắn, loại người không phải đi bằng hai chân. Tôi đã không tỏ ra vui mừng trước cái  tin mới mẻ kia mà còn nhăn trán, khịt mũi, mà còn nhắc hắn về chuyện Bống và đứa con của hắn. Hắn thở  hộc ra, mặt rung nổi cục, ném vào tôi những lời lẽ thô tục tôi chỉ nghe hồi còn ở làng cùng hơi thở có mùi bột đá của hắn: “Tôi từng nghĩ đến một lúc tôi sẽ tâng ông lên chức phó, nhưng nay thì thôi cái con mọt. Đồ ăn cháo đái bát. Đồ mắt nhìn  không quá mũi. Đồ đĩ trai nhìn cái l… con gái to hơn tiền của…”. Nhiều nữa, tôi không nỡ làm bẩn tai anh.

- Không sao. Vài câu vậy cũng vẽ được chân dung hắn rồi. - Tôi nói.

Bách cười méo mó. Đoán anh ta đang xúc động, tôi ngoảnh nhìn chỗ khác, mắm môi  lại, tôi làm nghiêm và lắng tai. Bách nói tiếp:

- Hắn chửi tôi một thôi, một hồi. Tôi không một lời ra, tức quá không nói được. Đã đến lúc tôi không chịu nổi hắn. Về phòng riêng tôi ngồi ngay vào bàn viết đơn xin thôi việc; xong trở lại phòng hắn xoè ra trước mặt hắn. Hắn liếc qua rồi trố mắt, hỏi: “Nghĩ kỹ chưa?”. Tôi đáp: “Rồi”. Hắn nhìn tôi  từ đầu đến chân, cứ như tìm biết cái gì đó trong tôi nhưng tìm không ra, hắn nhăn trán môi trễ xuống rồi hắn nói cái cụm từ chỉ nghe trong quán xá. “Phút mốt”.

Xong rút bút ký roạt một chuỗi vòng vèo. Từ phòng hắn ra, cảm thấy  thật bơ vơ, thật cô đơn, tôi mới nhảy xe xuống bãi biển Cát Vàn. Một cái gì đó không rõ ràng, rành mạch ra được cứ thôi thúc tôi tìm Bống. Bống không ở đấy nữa. Tôi ngủ lại cái khách sạn ngày trước, trong cái  phòng ba lẻ một ngày trước. Bảo là thức trong phòng ba lẻ một thì đúng hơn. Ngồi  hút thuốc liền tù tì, muốn nghĩ suy mọi chuyện cho ra nhẽ, tính toán mọi việc cho ra nhẽ nhưng cái nọ xọ cái kia, đầu óc tôi cứ mung lung, mù mịt. Sáng ra, tôi rời khách sạn, tính chuyện về làng mới sực nhớ làng tôi không còn nữa. Nhà máy đá ốp lát kéo dài chạm nước sông Duềnh. Khói và bụi đá khiến dân làng phải bỏ đi nơi khác. Mẹ tôi theo chị gái ra Hà Nội từ đầu năm, bảo khi nào tôi có vợ bà mới về. Đời tôi nó chó thế, thoắt cái ra bơ vơ. Thế nên tôi tìm tới anh. Anh giúp cho tôi một việc gì đó để làm. Việc gì cũng được, gác cổng, quét  dọn nhà vệ sinh hoặc cuốc đất trồng cây… Việc gì nó làng quê, bùn đất, tre pheo hợp với tôi hơn.

Tôi nói sẽ nhận Bách về phòng Hành chính. Tôi và anh ta dù sao cũng có dính dáng bà con, họ tộc. Chẳng là, người đẻ ra  cố tôi là anh em con chú, con bác  với người đẻ ra cố ngoại Bách.

Trời sẩm tối, gió từ trong rừng tràn ra lành lạnh, tôi nắm tay Bách kéo dậy. Dọc đường về, tôi hỏi:

- Vậy là cho đến nay cậu không gặp Bống?

- Có chứ. Hôm ấy, buồn và ngán ngẩm, đến bạn bè sợ lây cái buồn, cái ngán ngẩm sang họ, tôi chạy xe máy lên thị xã. Rồi chân đưa vào một quán  bia. Sờ túi  thấy còn tiền mới gọi một chai Huđa và một đĩa lạc luộc. Tôi uống nhâm nhi và nhìn thiên hạ nhốn nháo chung quanh. Những khuôn mặt sáng, những khuôn mặt tối nghiêng ngả bên những dãy bàn dài lổn nhổn vỏ chai. Những cô gái váy ngắn, chân cẳng trắng muôn muốt lượn lờ trước mắt tôi. Nhớ có ai bảo, đấy là đội quân săn bắt sếp, họ có mặt khắp nơi, họ từ đâu ra, tôi làm sao biết được. Lâu nay, cái thị xã nhỏ bé này chỉ thấy người và người chen chúc, lúi húi. Đang mung lung thế thì một người kéo ghế ngồi xuống trước mặt. Tôi ngẩng lên và nhìn ra Bống. “Anh đêm Cát Vàng…”.  Rõ là Bống không biết tên tôi. “- Phải” - Tôi đáp và hỏi: “Cô Bống ở đây ư?” - “Em đi với sếp. Họ đang uống trong kia kìa”. Bống khoe với tôi cô ta đang làm phó giám đốc khách sạn Sông Hằng. Lại một vị nào đấy, ở chỗ nào đấy, làm việc gì đấy tâng Bống lên. Tôi nghĩ và đáng ra phải mừng cho Bống, đằng này lại thấy hụt hẫng, rồi thì thấy tức tối, rồi thấy như cả thiên hạ đều giả dối với mình. Tôi uống cạn cốc bia, nói: “Hắn… thằng chồng của cô cũng lên tỉnh rồi. Hãy tìm gặp nhau và nối lại cái tình mèo mả, gà đồng đi”. Nói xong, tôi đứng phắt dậy, quay ngoắt. Bống chôn chân, người run lên… Anh bảo, tôi tàn nhẫn quá không.

Tôi nói:

- Tìm gặp lại Bống mà xin lỗi cô ta đi.

Bách nói:

- Tôi gặp lại Bống à?

-  Tôi không biết - Tôi nói bơ vơ và bước vượt lên. Tôi muốn chấm dứt câu chuyện, xét cùng chẳng dính dáng gì đến mình.

*

Mỗi ngày công việc tôi mỗi nhiều. Công ty xây dựng số I của tôi lưng vốn non bốn tỷ đồng mà có tới bốn trăm lẻ bảy công nhân. Đã thế, thời buổi làm ăn lại nhốn nháo, nhậu nhặng, mờ mịt sương khói. Để có một công trình phải xoay, phải  ngớp hàng tháng ròng. Tôi quên chuyện Bách kể lúc nào cũng chẳng hay.

Một hôm, tôi tình cờ đọc báo, thấy mục “Câu chuyện an ninh” kể một giám đốc doanh nghiệp chân quê vừa nhảy lên tỉnh đã bị các cô em trong “Đội quân săn bắt sếp” đưa vào vòng tay, rồi tống tiền đến nỗi phải phá sản. Nếu chỉ thế, những câu chuyện an ninh ngày nào cũng nhảy múa trên các trang báo thì tôi đã vứt tờ báo sang một bên để tìm giấc ngủ, nhưng cạnh đó có thêm một bài khác kể lúc Công an  đột nhập vào quán Bằng Lăng Tím nơi đội “quân săn bắt sếp” trú ngụ có cả Nguyễn Hoàng Bách, cán bộ Công ty Xây xây dựng số I của tôi. Tác giả bài viết khẳng định, Bách là một kẻ đáng nghi ngờ. Vậy là rắc rối to.  Dính dáng đến gái gung, quán xá đêm hôm là tội chứ chẳng chỉ leo lẻo đầu cửa miệng. Tôi vội vàng gọi điện xuống phòng Hành chính bảo gặp Bách. Vừa lúc Bách đến. Mặt Bách tươi tỉnh như vừa thắng lợi việc gì đấy.

- Mọi việc chuẩn bị cho ngày khởi công Nhà khách Công đoàn đã xong. Chu đáo tuyệt vời đến cả hoa hồng bạch. - Anh ta thao thao.

- Im đi! - Tôi cáu kỉnh và ném tờ báo vào người  anh ta.

Bách điềm tĩnh, thậm chí còn nhếch  nhếch khoé miệng:

- Tôi đọc rồi. Chúng nó ăn tiền hắn rồi viết vớ vẩn đấy mà. Tôi đã gặp Toà soạn báo, họ hứa sẽ in bài nói lại.

Tôi hỏi:

- Thế tay giám đốc ấy, các cô gái trong Bằng Lăng Tím ấy là ai?

- Làm sao tôi biết được họ là ai. - Bách trả lời, khoé miệng càng nhếch lên làm tôi nổi cơn tức:

- Cười cái con khỉ! Nói đi! Anh có dính vào vụ việc ấy không?

- Không.  Tôi chẳng dính.

- Thế cô Bống có lần anh kể với tôi?

- Cả Bống nữa, chẳng dính. Thủ trưởng yên tâm.

- Thế thì tốt. - Tôi lấy lại bình tĩnh.

Bách nói:

- Thì thế, rồi xoắn xoắn những ngón tay vào nhau, ra vẻ rụt rè - Anh ạ, cô Bống… muốn đến chào anh.

Tôi ngạc nhiên:

- Cô Bống? Cô ta làm ở Nhà khách tỉnh, gặp tôi làm gì?

Bách nhanh nhảu:

- Cô ấy đi khỏi nhà khách rồi. Tôi cũng không thích Bống làm ở đó. Báo trước với anh, qua trưa Bống sẽ lên chào anh. - Nói xong thì đi nhanh ra cửa như lánh những câu hỏi của tôi.

Tôi ngủ dậy  được một lúc thì Bách dẫn Bống lên. Không thể không nói là một cô gái xinh đẹp, đậm đà từ mắt mũi đến dáng đi, giọng nói. Bách bảo sẽ cưới Bống và xin được tôi chấp nhận. Tôi nói, tôi chẳng có quyền gì để chấp nhận hay không chấp nhận việc công nhân cưới vợ, lấy chồng.

Hai ngày sau đám cưới luôn. Một  tuần sau Bống đón con trai đến. Thằng bé tên là Lâm, sáu tuổi, kháu khỉnh và dĩ nhiên không có nét gì giống Bách. Thật không tiện nếu tôi nói là Bách đã đưa được Bống ra với cuộc sống, Bách đã bao dung một đứa bé không phải con mình. Tôi hứa sẽ lo nơi ăn chốn ở và công việc cho Bống. Thế nhưng đang đận khó khăn tôi chẳng giúp được vợ chồng Bách bao nhiêu. Nhờ làm ăn chăm chỉ và Bống tiết kiệm đến mức keo kiệt tròn hạt mít nên hai năm sau ngày cưới họ có một căn nhà xây tường lợp ngói xinh xắn. Chẳng ai nhắc quá khứ của họ, còn họ nhớ thì chắc hẳn, nhưng có bị nó ám ảnh không thì tôi không biết. Có điều, nhìn cử chỉ, nghe giọng nói biết được họ sống êm ấm và tự chủ lắm.

Công ty của tôi có thêm mấy hợp đồng xây dựng mới, tiền nong rủng rỉnh hơn. Theo cái rủng  rỉnh ấy là những nụ cười trên những khuôn mặt già, những khuôn mặt trẻ. Một bữa, tôi cùng Bách đến Nhà máy đá ốp lát để đặt mua ba ngàn mét vuông granit hồng. Xe chạy men bờ sông Duềnh, đến mố cầu xi măng Núi Đá, Bách xin  xuống bảo là để nhìn sông Duềnh một lát. Xe  dừng, Bách giẫm phứa lên những bụi cây dại chạy xuống bờ sông. Tôi nhìn  ra một bãi đất rộng nghiêng nghiêng xuống dòng nước đục ngầu, thoi thóp, giữa những bãi cỏ, những lùm cây lúp xúp nhoi lên một vài cây sau, vài bụi chuối, dăm nhành tre gầy guộc, đây đó hiện lên những mảng xi măng xám xịt. Tôi đoán trước kia đây là làng, chắc cái làng một lần nào đó Bách kể dân không chịu nổi bụi và khói của nhà máy đá ốp lát phải bỏ đi nơi khác.

Bách trở lên, nói:

- Nhà tôi xưa ở chỗ cây cau có hai tàu lá vàng kia… - Bất ngờ anh ta kêu lên. - Ơ kìa! Có ai đứng bên giếng nước?

Quả có ai đó dang bặn người trên thành cái giếng hoang. ánh nước, chắc từ trong lòng giếng hắt lên, loang loáng. Không thể nhận ra đàn ông hay đàn bà. Mái tóc dài xoã xượi thì vẻ đàn bà nhưng tấm lưng trần với hai cánh tay dài chống vào thành giếng thì dáng đàn ông. Có  gì phải bận tâm về một người nào đó đứng ở một chỗ nào đó. Tôi nghĩ và giục Bách lên xe. Vừa lúc ấy bỗng nghe tiếng con người kia:

- Bống bống bang bang, lên ăn cơm vàng, cơm bạc nhà ta… - Tiếng hát nghe buồn da diết.

Bách bỏ tôi chạy về phía con người kia. Được một quãng, anh ta đứng sững. Rồi quay trở lại.

- Người quen à? - Tôi hỏi.

Bách không trả lời, chui vào xe. Từ đó cho  lúc đến nhà máy đá ốp lát anh ta im như thóc, thượt mặt, lọ mọ già, già hẳn ra. Tôi không hỏi gì thêm, tôi nén cái tò mò lại để thử anh ta thế nào. Xong công việc, dọc đường về, lúc qua làng cũ, Bách thò đầu ra cửa xe. Tôi nhìn theo hướng anh ta, chỉ thấy lúp xúp cây cối trôi chuồi xuống sông Duềnh. Không còn con người  bên cái giếng hoang với tiếng hát buồn.

- Bống, bống! - Bất chợt, tôi buông giọng.

Bách bỗng nói:

- Hắn. Hắn đấy anh ạ. Tôi hỏi:

- Anh không nhầm chứ?

Bách nói:

- Nhầm thế nào được. Tôi sống với hắn từ thời còn ở truồng. Ra nông nỗi thế ư?

Tôi nói:

- Mọi sự có cái giá của nó cả.

Bách cựa quậy trên ghế ngồi, thở dài sườn sượt rồi nói:

- Nhưng… vì tôi. Anh biết không? - Bách nghẹn lời, im bặt.

Tôi không giấu được ngạc nhiên:

- Anh  bảo sao? Vì anh à?

- Phải - Bách thú nhận - Vì tôi thật đấy.

Tôi bực:

- Chuyện bọn anh cứ lổn nhổn, ngoắt ngoéo thế nào ấy.

Bách nói:

- Nó rõ ràng chứ.

Rồi kể, sau hôm gặp Bống ở quán bia, tâm  trạng Bách  càng nặng nề hơn. Anh ta đến Khách sạn Sông Hằng gặp Bống xin lỗi. Bống bảo Bách không có lỗi, chỉ Bống mới hư hỏng, chỉ Bống mới có lỗi, còn nói Bách yêu thương Bống mới nổi cơn tức bực lên thế. Rồi họ nói về con trai Bống, tức con trai hắn, nói về Bống, nói về Bách, nói về ngày mai, ngày kia. Hôm ấy, Bống cho Bách biết mụ Diệu và mấy cô gái ở quán Bằng Lăng Tím biết hắn sắp được đề bạt mới mang băng ghi âm, ghi hình những cuộc chơi của hắn ra bán cho hắn với giá chưa từng có. Bách nói, có cách gì giúp hắn không, nói mà trong bụng lại nghĩ, cho hắn sáng mắt ra.

- Kịch lúc hạ màn - Tôi nói.

Bách thống thiết:

- Có phải tôi và Bống sai không?

Tôi đã không  cắt nghĩa nổi cái thằng hắn ngơ ngẩn lại tìm về làng cũ với một chuyện cổ tích Bống bống bang bang trong ký ức thì làm sao tôi hiểu được Bách và Bống làm ngơ trước việc xảy ra với hắn là sai hay một sự sòng phẳng cần thiết cho cuộc đời này. Nghĩ thế, tôi nói:

- Thôi, tựa vào thành ghế ngủ lấy một giấc đi! Bách ngoan ngoãn nghe tôi,ngả người nhắm mắt lại. Không biết anh ta ngủ hay thức nhưng nét mặt nom hiền như mặt trẻ con và giống mặt thằng Lâm kỳ lạ. Có thể hình ảnh thằng bé con của Bống chợt hiện lên trong đầu tôi mà tôi tưởng ra vậy thôi.

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Nước biếc

Hai chị em lấp ló trước cổng nhà máy đông lạnh Hồng Mai.

Người chị, trạc tuổi ngót ba mươi, nét mặt sắc sảo, lông mày kẻ đậm đen hai nét chì dài, hơi xếch. Đôi môi dày tô son đỏ chót, cùng màu đỏ với màu ngón tay, ngón chân.

Trái ngược với chị, cô em không tô điểm phấn son, mái tóc đen mượt buông lửng bờ vai, nổi bật gương mặt tròn, làn da hồng mịn, khuôn miệng nhỏ tươi, dịu dàng, tự nhiên như muốn luôn mỉm cười với xung quanh. Đặc biệt đôi mắt to, đen thăm thẳm, hai làn mi cong rợp, dưới hàng lông mày thanh, dài.

- Cô gái ngộ quá đa!

Anh phó giám đốc nhà máy trẻ tuổi đang dận đôi ủng nhựa đen bóng, trong lòng thầm thốt lên. Anh bước qua vòi nước cọ sàn của tốp thợ mới vào ca sáng, dừng lại trước mặt hai chị em:

- Hai cô muốn hỏi gì?

Cô gái nhỏ rụt rè, luống cuống cúi mặt sau vai chị. Cô chị mạnh dạn hất ngược mái tóc bồng, đôi môi son đỏ rực như bông hoa lựu mới nở:

- Em muốn hỏi ban thu mua.

Một cô công nhân đang cọ rửa sàn đỡ lời:

- Các cô gặp hên rồi. Anh Sơn, phó giám đốc xí nghiệp đông lạnh, phụ trách ban thu mua đấy.

Cô chị nhanh nhẩu ngước nhìn anh phó giám đốc:

- Xin giới thiệu với anh, em là Bích Vân. Còn em gái của em đây là Bích Thủy.

Anh phó giám đốc vui vẻ:

- Các cô có những tên tuyệt hay! Mây xanh, Nước biếc. Còn tôi là Thanh Sơn, cứ gọi tôi là anh Sơn, đừng gọi là anh phó giám đốc nữa nhé. Vậy các cô muốn hỏi ban thu mua tôm có việc gì?

Bích Vân đon đả:

- Em muốn đề nghị các anh mua tôm của em. Em bán nghĩa vụ xong rồi. Còn thừa mỗi tuần gần nửa tấn tôm loại một, toàn tôm thẻ bự, mỗi ký ba mươi con.

Sơn nói như bông đùa:

- Đâu có loại một, ký ba mươi con?

- Đây nè - Bích Vân dỡ sổ tay ra đọc - Tôm loại một, từ mười bốn đến ba mươi con một ký. Anh mua cho chúng em có chút tiền mặt, đặng chi phí tiền dầu, tiền lưới. Không, kẹt quá, anh!

- Cô định giá bao nhiêu? Giá cao lắm chứ gì?

- Đâu có - Bích Vân cười - Các anh cho giá đi, nếu không, em đưa tôm đến, các anh ép giá, lỗ, em khóc, cả nhà em khóc đó.

- Cô định giá bao nhiêu? Cứ cho giá đi.

Bích Vân nài nỉ:

- Các anh có bảng giá quy định rồi mà! Cứ cho em biết. Chắc các anh không hẹp gì. Tổ hợp chúng em nghèo, đi thả chà, kéo lưới nắng sôi, sương gió! Anh nâng đỡ khách hàng là tổ hợp chúng em. Không được sao?

Sơn căn vặn:

- Cô làm thế nào đưa tôm về thành phố? Ban thu mua tôm của thành phố kiểm soát gắt lắm mà!

- Em chở ghe. Chuyển sang xe lam ướp đá rồi chở thẳng vào nhà máy. Em đưa được mà. Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên. Ông trời cho lời thì lời, bắt lỗ phải lỗ.

Bích Vân lại cười. Môi son đỏ chót nở rộng.

- Được rồi. Tôi sẽ cho cô xem bảng giá. Tôi sẽ giới thiệu cô gặp anh cán bộ thu mua của phòng tôi.

Sơn nói rồi quay sang cô em; vẻ đẹp tươi mát, tự nhiên không cần son phấn của cô đột ngột làm lòng anh xao động:

- Còn cô, cũng đến khảo giá tôm với chị cô?

- Không ạ - Bích Thủy ấp úng, ngước đôi mắt đen sâu thẳm nhìn Sơn - Chị Vân đi thả chà, kéo lưới cào tôm với bố em cùng chồng chị. Còn em ở nhà nuôi tôm càng xanh. Vườn nhà có ao rộng. Em đọc báo, thấy tin nhà máy đông lạnh này có anh gì... hình như là anh Sơn, cũng nuôi tôm càng xanh ở nhà anh, có gây giống ác-tê-mia, thức ăn cho tôm, đạt kết quả tốt. Em muốn gặp anh, nhờ anh chỉ bảo cho.

Cô chị Bích Vân đỡ lời Bích Thủy:

- Em Thủy đây nuôi tôm càng xanh quên ăn, quên ngủ đấy.

Một sự trùng hợp thú vị. Lòng Sơn như thầm reo. Chính anh cũng say sưa theo đuổi việc nuôi tôm càng xanh. Ngoài giờ công tác trong nhà máy, về nhà là anh ra dãy ao, chăm sóc, nuôi dưỡng tôm càng xanh với bao nhiệt tình, hứng thú.

Đây cũng chính là đề tài Sơn theo đuổi mấy năm nay.

- Tôi sẽ về tận nhà Thủy, hướng dẫn cặn kẽ việc gây giống ác-tê-mia, việc nuôi dưỡng tôm càng xanh đạt năng suất cao. Nhà Thủy ở đâu? Xóm ấp? Vùng? Hóa ra không xa xóm ấp tôi ở bao nhiêu.

*

Buổi đầu tiên Sơn tìm đến nhà Bích Thủy.

Cái ngõ nhỏ có hàng dừa xiêm thẳng tắp dẫn vào ngôi nhà gỗ nhỏ mát rượi bóng râm chiều.

Từ chiếc võng dây dừa kẽo kẹt bên chái nhà, vọng ra tiếng ru hời dỗ dành con trẻ:

- Ngủ đi à ơi... Ngoại ru cháu ngoại ngủ ngon...

Có lẽ bà ngoại, mẹ của hai cô gái Vân, Thủy đang ru vỗ cháu, con của Bích Vân. Sơn thầm nghĩ. Điệu ru hời vè con tôm trầm bổng kéo dài theo cơn buồn  ngủ của hai bà cháu:

... à ơi...

Bịt chén bịt mâm là con tôm bạc

Phải quấy cũng gạt là con tôm càng

Rèn đục rèn chàng là con tôm sắt

Hay cắn hay ngắt là con tôm chông

Nghe bậu lấy chồng là con tôm lang

Da thịt nó vàng là con tôm nghệ

ở bụi ở lùm là con tôm cỏ

Bắt bỏ vào giỏ là con tôm lươn

Gồng gánh lấp đường là con tôm đất

Bắt người ăn thịt là con tôm hùm

Nấu cơm sồn sồn là con tôm gạo...

Bài vè ngộ nghĩnh làm Sơn thích thú. Quanh sân vườn và chòm xóm gần kề, đầy rẫy những nong tôm đất nguyên vỏ phơi khô đỏ lựng. Khắp vùng rộ mùa tôm. Thấm đầm qua gió mặn, mùi vị tôm khô thơm nồng.

Ngoài bến sông, một nhóm các cụ lão ngư xe dây dừa bện chão. Tốp trẻ chơi cỗ bồng, cạnh những con thuyền ghếch lườn lên mép nước nghỉ ngơi.

Sơn dựng xe máy dưới bóng một gốc dừa, đi vòng về phía giải ao rộng, sau hồi nhà. Kia rồi, bóng cô gái nhỏ mặc áo bà ba màu xanh lơ đang chèo chiếc thuyền thúng giữa ao. Lác đác, những bông hoa súng đỏ tía vươn lên mặt ao vàng sẫm nắng chiều.

- Chào Thủy...

Sơn bụm tay làm loa.

Cô gái lướt nhanh thuyền thúng vào bờ.

- Anh Sơn! Em không ngờ!

- Tan tầm làm về nhà, tiện đường tôi ghé thăm Thủy, xem có giúp được gì cho việc nuôi tôm càng xanh của Thủy không?

Thủy luống cuống. Hai má đỏ ửng. Tim đập loạn. Hồi hộp. Mừng rỡ. Lo lắng. Bao nhiêu điều muốn hỏi, muốn biết, Thủy bối rối quên tiệt.

Trên ao nước xanh biếc lộng gió này đây, Thủy từng ngắm miết những con tôm bơi lượn, từ lúc tôm mang trứng trên đầu đến lúc sắp đẻ, trứng chuyển xuống bụng, hai hàng chân chèo bơi, ôm vỗ hàng bụng trứng, rẽ nước lùa dưỡng khí vào bụng. Nom con tôm ấp ủ trứng như lòng mẹ ấp ủ con, Thủy rất thương.

Thủy từng nuôi ấu trùng tôm trong nước, cho tôm ăn nhẹ nhàng như cho trẻ sơ sinh ăn.

Thủy luộc lòng đỏ trứng, nghiền nhỏ mịn rắc tơi trên mặt nước. Tôm nhỏ xíu như đầu kim, tha mồi trứng đi. Nhưng gần nửa ấu trùng tôm không sống quá vài chục ngày.

- Do nước? Phải không anh Sơn? Nước mặn không hợp tôm càng xanh. Nước ngọt như thế nào, anh Sơn?

Thủy thắc mắc, khẩn khoản...

- Có thể nước còn phèn. Phải tiếp tục rửa phèn - Sơn giảng giải - Tôm cần nước lưu thông, cần hàm lượng ô-xy cao. Nhưng nước lưu thông mạnh cũng không ổn. Vì rằng ấu trùng tôm bơi ngược, không chống đỡ được dòng chảy. Tôm lớn đã có thể tiến về phía trước. Mắt tôm không nhìn xa được. Tôm dùng râu như vòi ăng ten đánh hơi, định hướng. Mồi ăn có mùi vị, tôm càng thích. Cùi dừa khô xay nhỏ có mùi thơm, tôm rất chuộng.

- Tôm ăn trái ấu non hay củ non, hở anh Sơn?

- Tôm ăn trái ấu non, vỏ cây bần, vỏ cây trâm bầu, tôm cũng ăn, xác động vật là tôm thích nhất. Mấy hôm nữa, tôi sẽ đưa đến cho Thủy giống ác-tê-mia, thức ăn này thích hợp với tôm càng xanh nhất. Tôi sẽ hướng dẫn Thủy kỹ thuật phát triển ac-tê-mia.

- Anh Sơn tốt quá!

Thủy xuýt xoa...

Cứ thế, mỗi tuần vài lần trên đường tan tầm về, Sơn thường ghé qua nhà Thủy.

Câu chuyện vẫn là đề tài bất tận về con tôm càng xanh cả hai cùng quan tâm...

Có một lần hai người ngồi lặng bên bờ ao nước trong veo, ngắm tôm. Ban ngày tôm dụi đầu xuống bùn đất rình mồi. Đêm, tôm bơi lượn dưới trăng, nhẹ nhàng như những nàng tiên nhỏ từ những truyện cổ tích hiện về, dịu dàng xiêm áo màu xanh lơ óng ánh giữa làn nước biếc. Thủy thích thú đến lặng đi theo những tưởng tượng huyền thoại của mình. Còn Sơn, tôn trọng cô bạn nhỏ, ngồi hồi hộp, lặng lẽ kề bên, không một tiếng động.

Đúng lúc ấy ông bố của Thủy cùng cô con gái lớn Bích Vân đi thuyền lưới tôm cập bến về nhà. Ông sững người thấy cô con gái Bích Thủy của ông ngồi sánh vai bên anh chàng thanh niên lạ mặt, dưới ánh trăng đan cài bóng dừa.

- Cháu chào bác ạ - Sơn lễ phép đứng lên.

- Ô! Anh Sơn! - Bích Vân reo lên giới thiệu anh Thanh Sơn với bố.

Bích Thủy nhỏ nhẹ:

- Anh Sơn từ nhà máy về, ghé thăm giúp con kỹ thuật nuôi tôm càng xanh.

Bố Thủy ngờ ngợ:

- Tôi nom anh quen quen. Nhà anh ở gần đây?

Cháu ở ấp Thượng, xuống ấp Hạ này ngót mười cây số.

Bố Thủy gật gù:

- ấp thượng, ấp Hạ, ngày trước chung một xã. Ngày ấy các anh các chị, còn bé tí. Thế tên bố anh?

- Bố cháu là ông Sáu Tăng.

Bố Thủy giật giọng:

- Ông Sáu Tăng! Một thời là chủ tịch xã?

- Phải. Bác biết bố cháu?

- Thảo nào! Anh có gương mặt giống bố anh thời trẻ! - Nét mặt bố Thủy đanh lại. Ông quay ngoắt vào nhà, vẳng một tiếng hừm! Uất nghẹn, đắng cay!

Thanh Sơn chột dạ. Bích Vân, Bích Thủy nhìn nhau ngỡ ngàng - Bố làm sao thế nhỉ?

*

Bố Thủy vứt toạch vàng lưới tôm xuống mặt nong đầu chái nhà, cầm chiếc quạt lá dừa quạt lia lịa, cố xua tan làn gió oi nồng đầu đêm, xua tan cả nỗi bức bối đang muốn trào dâng trong lòng. Tấm phản gỗ mộc ông ngồi như cùng ông bốc nóng.

Hai cô gái chạy ùa vào nhà.

Bích Vân xán đến bên bố, hỏi thẳng tuột:

- Sao bỗng dưng bố nặng mặt với người ta? Anh ấy là phó giám đốc nhà máy đông lạnh đã thu mua tôm cho nhà ta nhiều đợt rồi. Bố làm mất lòng người ta. Bố đuổi khéo người ta...

Ông bố gầm lên:

- Tao đuổi đấy! Tao cấm cửa đấy!

Từ nay, người nhà Sáu Tăng không được bén mảng đến nhà ta. Chúng mày hiểu chưa? Tao, Năm Lâm này tự khoác cho mình cái tên là Năm Hận, Năm Trường Hận, từ bao giờ, chúng mày có biết không?

Tiếng gầm của ông bố rít lên như một con thú bị trúng thương. Hai mắt ông nẩy lửa.

Bích Thủy sợ hãi, kéo chị vào gian trong.

- Hẳn bố có chuyện gì uất ức đấy. Đừng đụng đến nỗi đau của bố. Chúng mình ráng đợi lúc bố nguôi khuây...

Bích Thủy rỉ tai chị, dẫu trong lòng xốn xang, lo lắng...

Phải đến sau hai chuyến đi biển về được một mẻ lưới tôm sú nặng thuyền, những con tôm sú loại một to bự, rồi chính Bích Vân đi chào hàng được giá, ông bố mới thấy phần nào thư giãn, nỗi lòng như nhẹ vợi đi.

Ngồi trước mảnh sân cát nện dưới ánh trăng suông, cạnh những tàu dừa lấp lánh nước ao xanh biếc, ông bố mới dốc bầu tâm sự với hai cô con gái:

- Ngoài hai mươi năm rồi. Đó là những ngày mới hòa bình, mọi việc xã, ấp còn ngổn ngang, bề bộn. Bố được phân công phụ trách một đội đánh bắt hải sản. Con thuyền máy nhỏ có tám người trai, với bố là chín. Cùng đội thuyền có anh chàng Bẩy Tương, em ruột của ông Sáu Tăng, nguyên chủ tịch xã lúc bấy giờ. Hai anh em mà tính nết khác hẳn nhau. Sáu Tăng sống mực thước, quy củ, còn Bẩy Tương ngỗ ngược, cậy thế anh làm chủ tịch xã, ứng xử cà chớn, coi trời bằng vung. Anh ta gây lục đục trong đội sản xuất, lôi kéo những người chậm tiến về phe cánh mình. Bố lao tâm khổ tứ bao phen vì anh ta. Lần ấy, thuyền máy đánh cá khơi ra được nửa vời biển, Bẩy Tương bày ra bữa nhậu: rượu đế, trái cóc, tôm chua. Đợi anh em trên thuyền ngà ngà say, Bẩy Tương rút súng ngắn giấu trong bụng chĩa vào ngực bố: ông phải đi vượt biên theo bọn tôi!

- Không bao giờ! - Bố giận dữ tắt máy. Bẩy Tương chĩa súng, dồn bố ra đằng trước mũi tàu. Bố lén bấm ống dẫn dầu, cho dầu tắc. Nó quát:

- Ông không đi, để bọn này đi, sao phá máy?

Nòng súng thằng Bẩy Tương vẫn lăm lăm buộc bố đến buồng lái. Bố miễn cưỡng lái và nghĩ cách tự cứu mình, cứu con tàu. Đi với chúng nó coi như chết, mãn đời không gặp lại các con, má các con. Hồi ấy, các con còn bé tẹo! Bốn bề trời nước, con tàu lênh đênh như hột vịt giữa dòng. Xanh nhạt, xanh lơ, xanh thẫm đến thẫm biếc. Thừa cơ trời tối, bố cho tàu quay hướng trở lại bờ. Bố lén sà xuống biển, lặn một hơi, tìm gặp công an. Tàu biên phòng lập tức đuổi theo tàu vượt biên, bắt gọn bọn chúng.

Sự việc rõ rành như thế. Nhưng khi gặp công an, bọn trên tàu về hùa với nhau, trả đũa bố. Chúng vu vạ bố là người cùng cánh với bè lũ chúng nó. Chẳng qua tàu lạc hướng quay trở lại bờ, bố mới trở mặt. Người tin, người không tin, nhưng điều chúng nói, tung ra như ném hỏa mù vào cuộc đời bố, vào nỗi oan của bố...

- Tay Bẩy Tương ra sao?

- Một năm sau, Bẩy Tương lại vượt biên. Tin đưa về, tàu chúng bị bão tố, mất sạch. Chính vì tai họa đó ông Sáu Tăng xót cái tang em ruột, lớn tiếng phê phán bố, quy bố phải chịu trách nhiệm về những bất mãn của đội, đòi khai trừ bố, một đảng viên du kích kỳ cựu trong chống Mỹ.

- Nhưng chúng con thấy bố vẫn...

- Cấp trên sáng suốt, không chấp nhận đề nghị của Sáu Tăng. Nhưng, đối với Sáu Tăng, bố hận lắm. Bố tự mang biệt danh Năm Hận! Năm Trường Hận từ đấy!

Bích Thủy dịu dàng:

- Chuyện qua lâu rồi. Bố để bụng chẳng vui gì. Bố anh Sơn vài năm nay ốm liệt giường, bố ạ.

- Mặc ông ấy! Bố cấm cửa, không cho người nhà ông ấy đến đây. Không cho các con giao du, nghe rõ chưa?

Bố lại gầm rít lên.

*

Nhưng, việc cấm đoán của bố Thủy chỉ làm cho đôi trẻ nôn nóng chóng muốn gặp nhau hơn. Non một tuần sau, Thanh Sơn lại tìm đến Bích Thủy. ánh hoàng hôn tắt muộn, le lói trên các ngọn dừa. Mặt ao sẫm màu biếc thẫm.

Hôm trước, Bích Vân đưa tôm sú đến bán cho nhà máy, đã tin cho Sơn biết sáng nay bố và chồng Vân ra biển đánh lưới tôm, hai hôm nữa mới về.

Biết chắc bố Thủy đi biển vắng, nhưng Sơn ngần ngại mãi không dám vào nhà.

Thủy nghe tiếng xe máy đỗ đầu sân, biết rằng anh Sơn đến, nhưng Thủy cũng không dám ra. Cô nhìn qua khe cửa thấy bóng Sơn đứng lấp ló mãi dưới gốc dừa. Anh lặng đi, nghe vẳng điệu ru hời vè con tôm của bà ngoại:

à ơ...

Bịt chén bịt mâm là con tôm bạc

Phải quấy cũng gạt là con tôm càng

Da thịt nó vàng là con tôm nghệ...

Sơn còn bận bao việc, nhưng đã đến đây đành kiên nhẫn chờ đợi. Anh tin rằng Thủy đã biết anh đến .

ánh điện vàng vọt trong nhà vụt tắt. Cả ngõ mất điện. ánh đèn dầu le lói qua khung cửa.

Sơn bước lên hiên:

- Thủy đưa anh xem trụ điện. Đưa anh cây kim băng. Anh chữa điện cho.

Thủy ngước nhìn Sơn đứng chót vót trên đỉnh trụ điện xi măng. Phút chốc cả ngõ điện đã bật sáng.

- Anh giỏi quá! Như có phép thần vậy.

Thủy xuýt xoa. Sơn thoăn thoắt nhẩy xuống trụ điện, tươi cười đứng trước mặt Thủy:

- Có gì đâu. Anh dùng kim băng nối hai đầu điện âm, dương với  nhau.

Sơn ngắm gương mặt trong trẻo của Thủy rồi chuyển nhanh sang việc nuôi tôm càng xanh:

- Đợt này, em cho tôm thức ăn gì đây?

- Em trộn lẫn bột cám gạo, bột sắn với bột cá vụn. Em thả thức ăn trong vó dìm xuống ao. Cuối ngày cất vó lên thấy còn thừa thức ăn, em cho ít hơn.

- Thủy nhớ cho tôm ăn đều. Tôm đói sẽ ăn lẫn nhau. Thỉnh thoảng, bón vôi sống để tăng lượng can-xi cho tôm.

Cứ thế, hai người chuyện trò việc chăm sóc tôm càng xanh. Nhưng ẩn kín bên trong, chính là điều không thốt nên lời. ánh mắt Sơn nhìn Thủy như ngầm thổ lộ: "Anh yêu em. Liệu em có nhận biết điều đó không?"

Lòng Thủy như ngại ngần thủ thỉ: Có biết bao cô gái trẻ trong nhà máy, sao anh lại quý em?

- Không cắt nghĩa được - Đó là duyên tiền định. Gương mặt em trong lần gặp gỡ đầu tiên đã làm anh choáng váng... Anh cần có một người bạn đời giúp anh thực hiện ý đồ phát triển việc nuôi tôm càng xanh rộng khắp...

Hai người như cảm nhận được ý nghĩ của nhau. Sơn nắm tay Thủy:

- Anh không rốn lại được lâu - Bố anh đang bệnh. Hóa ra bố anh, bố em là bạn quen biết nhau trước đây. Có chuyện vướng mắc giữa hai người. Bố anh muốn gặp bố em. Rất tiếc, mấy năm nay bố ốm không đi lại được. Anh muốn đón em đến thăm bố anh.

Thủy giẫy nẩy:

- Không... không... em ngại lắm.

- Bố anh muốn gặp người bạn gái anh quý nhất. Giờ tan tầm chiều mai, em ghé nhà máy, cứ lên thẳng phòng anh. Anh sẽ dặn bác thường trực trỏ lối lên cầu thang cho em biết. Nhà máy đang đà sản xuất. Anh không ghé nhà em được. Anh sẽ đón em tại nhà máy. Anh đưa em về thăm bố anh...

*

Dẫu ngại ngần, Thủy không cầm lòng được. Sẩm chiều hôm sau, Thủy đã lấp ló trước cổng nhà máy đông lạnh.

Thủy ngắm nhìn qua sân rộng láng xi măng ướt nước, là gian chế biến tôm. Chị em thợ suýt soát tuổi Thủy, áo bờ lu trắng, mũ vải trắng, găng cao su trắng, đang hối hả bóc vỏ tôm. Mười ngón tay thoăn thoắt trong khay nước ngập tràn.

Nom thích mắt thật - Thủy thầm nghĩ - Bác thường trực nhanh nhẩu trỏ cho Thủy lối lên cầu thang, đến phòng anh Sơn.

- Cô cứ đi theo anh giám đốc Tám đây nè. ảnh lên phòng giám đốc đấy.

Anh giám đốc Tám, không hề để ý đến Thủy. Có lẽ anh vừa dự một cuộc chiêu đãi ở đâu về, hơi bia bốc nồng, mặt đỏ gay. Anh vào thẳng phòng. Bên trong, tiếng Sơn thuật chuyện:

- Có điện thoại Hậu Giang gọi, nhắn ta cho xe đông lạnh về nhận tôm. Tôi đã trả lời: "Hoãn một ngày, hôm sau tôi sẽ cho xe đông lạnh về nhận. Tôm trên này đang dồn nhiều. Nhìn các bé gái bóc tôm không ngơi nghỉ, mười ngón tay bợt ra, tội nghiệp quá.

Tiếng anh Tám giám đốc cắt ngang, giọng giận dữ:

- Sao lại hoãn? Thị trường đang tranh nhau con tôm! Anh muốn phá à? Tình hình làm ăn kinh tế này, tôm giao đến tay không nhận, không phải là con người!

Giám đốc Tám cầm máy, nói thẳng luôn:

- A-lô! Hậu Giang đấy à? Chúng tôi cho xe xuống nhận tôm. Sẵn sàng! Bao nhiêu? Năm tấn à? Tôm thẻ? Tôm càng xanh? Được! Được! Cám ơn!

Giám đốc Tám đặt điện thoại xuống, quay sang Sơn:

- Tôi có nóng. Tôi vừa tiếp đoàn thương nhân Nhật Bản đến xem mẫu tôm chế biến. Hơi bia làm tôi dễ bốc. Thông cảm nhé. Ta điều xe số hai đi nhận tôm. Sẵn kho lạnh, ta cho tôm về trữ kho lạnh. Nhà máy lúc nào cũng có nguyên liệu cho công nhân có việc làm.

Sơn gật đầu, hiểu ra ý kiến xác đáng.

Giám đốc Tám ra khỏi phòng, lúc ra cũng như lúc vào, anh không hề trông thấy Thủy đang đứng nép bên khe cửa.

Sơn ngồi bất động, tim đập loạn, tai ù, ý kiến đúng, nhưng thái độ nóng nẩy khiến Sơn buồn lặng. Bố ốm, anh không khóc. Vậy mà lúc này đây, nước mắt anh ứa ra... Thủy khẽ bước vào.

Sơn giật mình cố giấu vẻ mặt xúc động, phân trần:

- Công việc làm anh mụ người. Có những điều khổ tâm chẳng đơn giản chút nào, em có biết không?

*

Sơn khẽ khàng gọi:

- Bố ơi, Bích Thủy đến thăm bố đây.

Ông Sáu Tăng nằm dán xuống giường, gầy đét như con cá lẹp, khẽ trở mình. Sơn nhắc lại.

- Bố ơi. Đây là Bích Thủy, con gái bác Năm Lâm, con đã thưa chuyện với bố hôm trước.

Đôi mắt ông Sáu Tăng mở to, bất chợt sáng lên:

- Con gái của Năm Lâm? Bác... với bố cháu... một thời là bạn... thân. Nhưng... vì ý thức... bảo vệ cách mạng, bác đã quy oan bạn. Bác đã biết lỗi. Nhưng mãi mãi bố cháu hận bác. Nhờ cháu cởi bỏ mối hận thù của bố cháu với bác. Bác không còn sống được... bao lâu nữa...

Ông Sáu Tăng nói hổn hển, nhưng ánh mắt nhìn Thủy trìu mến.

Bích Thủy cùng Sơn lặng lẽ ngồi bên, đợi ông Sáu Tăng thiếp ngủ mới rón rén ra ngoài:

Mẹ Sơn, bà Sáu Tăng đang ngồi sắc thuốc cho chồng. Mùi thuốc bắc thơm lựng ba gian nhà gạch bày biện đơn sơ.

- Cháu gái ở lại chơi, ăn cơm tối với bác. Đêm sáng trăng, Sơn sẽ kèm cháu về. Bác đã từng bế ru cháu, ngày cháu còn đỏ hỏn trên tay. Cháu không biết được đâu. Ngày ấy hai  nhà là bạn bè chí cốt.

Bích Thủy càng ngỡ ngàng. Cô hình dung cái xóm ấp ngày mới giải phóng, thưa dân mà thấm đẫm tình người. Mỗi ngày cư dân thêm đông, công việc làm ăn bề bộn, cạnh tranh, va chạm, nghi ngờ, thù hận. Chao ôi! Làm sao Thủy cùng Sơn hàn gắn được xích mích của hai nhà!

Thủy theo Sơn đi vòng ra sau vườn ngắm ba dãy ao rộng. Nước biếc lấp loáng dưới ánh trăng non, những  con tôm càng xanh bơi lượn, thi thoảng nhảy vọt lên mặt sóng lăn tăn.

Sáng ngày sau, thừa lúc bố ra bãi sông bên dẫy dừa, Thủy tỉ tê chuyện trò với mẹ. Mẹ đang ru thằng nhỏ, ngừng đà võng, nói luôn:

- Bố mày cố chấp, để từ từ đã, con à.

Mẹ lại tiếp tục ủn võng, ru hời.

Đợi sau bữa cơm trưa, bố ngả lưng xuống giường thư giãn, Thủy đến, phe phẩy chiếc quạt lá dừa quạt mát cho bố:

- Bố ơi. Con quỳ bên bố! Con quỳ cho đến lúc nào bố nguôi hận thù với nhà bố anh Sơn. Bố anh ấy có lời xin bố cảm thông, bỏ qua chuyện cũ! Hoàn cảnh anh Sơn, việc nhà máy bộn bề, việc nhà neo bấn. Con đã tận mắt thấy cả. Con sẽ trông nom việc nuôi tôm càng xanh của nhà ta và của nhà anh ấy. Tự lòng con muốn thế. Bố vui lòng đi, bố ơi!

- Im đi, cho bố chợp mắt. Hừm!

Bố Thủy vẫn chưa thôi hậm hực. Ông trở lưng, quay mặt vào tường.

- Bố nghĩ lại đi, bố ơi!

Thủy không ngớt nài nỉ, quỳ miết đến mỏi nhừ hai gối, từ bóng nắng tròn đến bóng nắng xế. Cho đến lúc quá khổ tâm, Thủy bật khóc rấm rứt. Ông bố mới quay ra nhìn con gái. Những giọt nước mắt chân thành của con làm lòng ông xao động. Ông khẽ ngồi dậy dịu giọng:

- Yên nào! Để bố còn nghĩ xem đã.

Bố nói, vừa lảng ra sân.

*

Hai hôm sau, Thủy theo chị Bích Vân chở khẳm một thuyền tôm càng xanh đến chuyển giao cho nhà máy đông lạnh. Cô có hai tin vui báo cho Sơn: Bố Thủy có hy vọng chuyển biến, bỏ qua cố chấp hận thù, cảm thông cho anh Sơn và Thủy gặp nhau. Và đây nữa việc xổ nò tôm càng xanh trên ao nhà Thủy thu hoạch nhiều gấp đôi vụ trước. Những con tôm càng xanh béo nẫn, to bằng những quả chuối trường, mình xanh lơ, đuôi và càng xanh thẫm, đẹp như những nàng tiên nhỏ ẩn hiện lung linh giữa nước biếc trong các cổ tích thần tiên.

Chuyển giao tôm càng xanh cho nhà máy đông lạnh xong, chào tạm biệt Sơn, Thủy và chị Vân theo con thuyền nhẹ tênh dong buồm quay về bến nhà. Bác lái thuyền cùng với chị Vân ngồi đằng lái. Bích Thủy đứng trước mũi thuyền. Cô vui lâng lâng nghĩ đến Sơn, hình ảnh người yêu, gương mặt rắn rỏi, đôn hậu, luôn nở nụ cười tươi. Thủy đang yêu. Tình yêu đầu đời khiến tâm hồn cô lâng lâng, bay bổng.

Một cơn lốc cuồng bất ngờ cuộn xoáy, sóng gió vần vũ, sôi sục. Đột ngột, cánh buồm và con thuyền lật nghiêng. Bác lái không kịp trở tay, ngụp lặn giữa những đợt sóng xiết, cứu được Bích Vân. Còn Bích Thủy? Bích Thủy đâu? Tiếng gọi ơi ới náo loạn trên dòng sông rộng. Các thuyền bạn cùng xóm vào mò lặn, sục tìm, suốt từ chiều đến sẫm đêm. Lẽ nào cô đã hóa thân vào mênh mông nước biếc, không còn thấy tăm hơi...

Lách đến bên bố Thủy, Sơn nghẹn ngào:

- Bố! - Từ nay, cho con được gọi "bố" như lòng em Thủy mong muốn - Con  nguyện được làm con nuôi của bố!

Bố Thủy xiết chặt tay Sơn, rưng rưng.

Đúng lúc ấy, một chiếc thuyền màu đỏ nâu, thuyền của xã ấp bên kia bờ, cuối dòng sông, lướt đến, hạ buồm. Bích Thủy tươi cười bước lên bờ cùng hai ngư dân trên thuyền bạn:

- Bố ơi! Con đây mà! Con được cứu sống. Đây là những ân nhân của con.

Thủy sà đến bên bố, nắm tay anh Sơn.

- ơn trời! Con tôi!

Bố Thủy thảng thốt, giang rộng hai tay ôm vai Thủy và Sơn giữa vòng người xôn xao, vui vẻ tản ra.

*

Đám cưới Thanh Sơn, Bích Thủy được tổ chức gọn nhẹ ngay giữa ngày giáp tết, có nắng ấm tan sương./.

Tiểu ái

Antôn Sêkhốp, nhà văn Nga thế kỷ mười chín nổi tiếng về sở trường truyện ngắn, có lần đã nói với bạn bè một ý đại khái thế này, rằng nếu nhà văn thực sự có tài thì từ bất kì cái gì, thậm chí từ cái tầm thường và nhỏ nhặt nhất, cũng có thể viết thành một truyện ngắn. Và để chứng minh cho quan điểm này của mình, ông đã viết truyện ngắn Cái đinh. Một truyện hay và sâu sắc như hầu hết các truyện khác của ông, mà xuất phát điểm đơn giản chỉ là chiếc đinh gỉ trên tường ngẫu nhiên các bạn ông nhìn thấy khi đứng dậy chia tay với chủ nhà, và yêu cầu ông thử viết về nó. Mà cũng chỉ có ý đùa thôi.

Hôm nọ, tình cờ tôi đem chuyện này kể với vợ. Bà ấy luôn là người đầu tiên đọc những gì tôi viết, đôi lúc có nhiều nhận xét xác đáng mà dẫu bảo thủ, tôi vẫn phải thừa nhận và lặng lẽ làm theo.

“Sao ông không thử làm như Sêkhốp?” - Bà ấy thản nhiên nói.

“Tôi không phải Sêkhốp. Ông ấy là một thiên tài. Vả lại, nghề của tôi, như bà biết, không phải viết mà dịch” - Tôi nói với sự khiêm tốn chân thành. Mấy chục năm nay tôi chỉ dịch, dịch thơ, một nghề tôi cho không kém phần vinh quang so với sáng tác. Thỉnh thoảng lúc chán tôi mới viết truyện, rỗi thì viết chứ chẳng có tham vọng gì.

“Đành thế, nhưng cứ thử, xem ông có phải là người thực sự có tài hay không”.

Máu tự ái tôi nổi lên:

“Thử thì thử! Thế bà muốn tôi viết về cái gì?”

Vợ tôi đưa mắt nhìn quanh. Phòng làm việc của tôi luôn ngổn ngang đủ loại sách báo; chiếc giường một vừa để nghỉ và ngủ; chiếc ghế xoay vắt đầy quần áo mặc dở; trên bàn có chiếc vi tính cùng chồng đĩa nhạc; trên tường treo mấy bức tranh sơn dầu loại rẻ tiền và chiếc đàn vi-ô-lông kỷ niệm một thời sinh viên đam mê mà bây giờ, dẫu đã là một ông già, lại to béo, thỉnh thoảng tôi vẫn đem ra cò cử bất chấp sự phản đối của hàng xóm và gia đình. Tôi thầm mong vợ tôi chọn chiếc đàn hoặc chiếc máy vi tính, biểu tượng của tình cảm và công nghệ hiện đại ít nhiều còn có thể phịa ra cái để viết. Nhưng không, cuối cùng bà ấy nhìn tôi, nói như ra lệnh:

“Ông hãy viết về cái gãi lưng ông đang cầm trên tay ấy!”

“Sao, viết về cái này?” - Tôi thốt lên, ngừng gãi, chìa ra trước mặt chiếc gãi lưng bằng nhựa màu hồng rẻ tiền mua ở Thượng Hải năm ngoái khi hai bố con tôi tới đó theo một tour du lịch cả gói. Một đầu nó có hình bàn tay năm ngón, ngón út bị con cún láo lếu gặm gãy, đầu kia là quả bóng cao su sơn đỏ đã sờn rách đôi chỗ, có lò xo dùng để đấm lưng. Một sản phẩm chẳng mấy nghệ thuật nhưng rất tiện lợi, và tôi vẫn thường cần đến.

“Đúng thế, ông hãy thử viết về nó. Chiếc đinh của Sêkhốp còn nhỏ nhặt và tầm thường hơn nhiều. ít ra nó cũng cho biết tài năng ông đến mức nào”.

Tôi lại chạm tự ái.

“Được. Ngày mai vào giờ này mời bà xuống đọc. Biết đâu tôi chẳng thông minh hơn bà tưởng!”

Còn lại một mình, tôi thẫn thờ hồi lâu ngồi nhìn chiếc gãi lưng bằng nhựa khốn khổ mà từ nó tôi phải tìm đủ cảm xúc và trí tưởng tượng để viết thành một truyện ngắn với đúng nghĩa của nó. Ơn Chúa, cái truyện ấy cuối cùng cũng được viết xong, chậm nửa ngày. Tôi không gọi nó là Chiếc gãi lưng, mà là Bàn tay ngà ngọc, vừa hợp với nội dung, vừa nghe đỡ thô và dung tục.

*

Mặc dù còn trẻ, nhà ngoại giao M. từ lâu đã say mê thú chơi đồ cổ, đặc biệt những thứ liên quan đến Trung Quốc. Chơi với đúng nghĩa của nó, không bao giờ đo giá trị bằng tiền. Và cũng rất sành. Chuyến công tác Bắc Kinh lần này là dịp hiếm, vì anh phụ trách một Vụ châu Âu ở Bộ nên ít có điều kiện sang đây. Ngay ngày nghỉ đầu tiên anh nhờ một đồng nghiệp lâu năm ở sứ quán dẫn đi lùng sục các cửa hàng nhỏ, phố nhỏ mà thường chỉ người bản địa mới biết, và cũng là nơi có nhiều cơ may tìm được thứ gì đó độc đáo mà không quá đắt. Những thứ ấy thật ra có nhiều, rất thích, rất đáng mua, nhưng vì ít tiền, cuối cùng, đắn đo mãi, anh quyết định mua một cái mà chắc ít người muốn mua. Chính ông chủ cửa hàng (một người Hoa bé loắt choắt, mặt nhọn, với đôi kính tròn trượt xuống tận chóp mũi trông na ná một lão phù thủy) cũng không nghĩ anh sẽ mua nó, nhất là với cái giá rất cao lão đã đòi và không chịu bớt một xu. Vâng, nó đắt thật, nhưng đáng giá đồng tiền, và anh gật đầu. Dân chơi đồ cổ thường vẫn vậy, đã thích cái gì thì không thể nào dứt ra được.

Đó là một chiếc gãi lưng hình bàn tay một cô gái, được làm bằng ngà hay thứ gỗ trắng cứng mịn nào đó, lâu ngày đã ngả màu, nhưng còn nguyên vẹn, chưa sứt gãy và cũng chưa có vết xước sâu nào. Nó khá to và nặng so với những thứ cùng loại ngày nay, dễ phải bằng cánh tay thật của một đứa bé. Anh hỏi thuộc đời nào, ông già - phù thủy nhỏ bé chỉ đáp: “Lâu rồi. Lâu lắm rồi. Chính xác đời nào lão chẳng biết, nhưng nó có từ lâu, lâu lắm rồi. Anh tinh lắm, tinh lắm!”

Vì quá bận với các bản báo cáo và họp hành, về nước đến một tuần M. mới có dịp lấy ra xem. Người chơi đồ cổ đích thực ngắm nghía đồ chơi của mình không như người bình thường. Họ cần có hứng, có thời gian thích hợp. Lúc ấy đã gần mười hai giờ đêm. Anh tắt vi tính và thận trọng mở va-li lấy nó ra. Thoạt đầu anh có hơi thất vọng, chắc một phần vì số tiền lớn anh phải chi cho nó. Đẹp, có thể rất quý, nhưng cũng chỉ là cái gãi lưng hình cánh tay phụ nữ, thứ đồ dùng không hiểu sao người phương Tây ít ai sử dụng vì một mặc cảm mơ hồ nào đó. Chắc họ thích những bàn tay bằng xương bằng thịt ấm áp và dịu dàng hơn.

Anh cầm nó trên tay, ngắm nghía từ mọi góc độ, và nghĩ đúng nó là đồ cổ thật, chắc thuộc một gia đình quyền quý nào đó cách đây một vài trăm năm, khó có thể lâu hơn. Các ngón tay búp măng thon dài, móng được cắt nhọn và cũng rất dài, sơn màu hồng nhạt. Chỗ khuỷu tay có đường chạm thành nếp ngấn sống động. Cao hơn một chút là mặt cắt ngang rất phẳng và nhẵn, cứ như bị lưỡi kiếm sắc chặt một nhát đứt đôi vậy. Phần trên khuỷu tay hơi gập một chút, vừa đủ dài để làm tay cầm. Anh cho như thế là tàn nhẫn từ phía người nghĩ ra kiểu dáng này cho nó.

M. ngồi yên, mân mê cánh tay ngà rất lâu, mỗi lúc càng thấy thích. Đã mấy lần anh định cất lại vào va-li mà không hiểu sao cứ chần chừ mãi. Nhiều khi anh có cảm giác như đang nâng niu một bàn tay thật, thậm chí thấy mềm, âm ấm. Cuối cùng anh nằm xuống giường, chặn màn, để nó bên cạnh và tắt đèn. Nhà anh ít người. Cả hai cô con gái đang học phổ thông bên Mỹ, nơi anh mới kết thúc nhiệm kì công tác nên các con ở lại học nốt chương trình. Gia đình anh xưa nay có thói quen mỗi người ngủ một phòng. Bây giờ thì mỗi người một tầng. Vợ anh ở tầng hai, anh ngủ luôn ở phòng làm việc tầng một, còn bà giúp việc thì trong phòng bếp rộng gần ba chục mét.

Đang thiu thiu ngủ, bất chợt ngứa lưng, M. cầm luôn cánh tay ngà gãi nhẹ. Thật dễ chịu. Gãi đúng chỗ ngứa, lần nào cũng đúng, sắc và gọn. Nhưng cũng hầu như ngay lúc ấy anh bỗng giật thót mình khi có cảm giác bàn tay ngà kia xoãi ngón xoa xoa vào chỗ ngứa. Xoa hai lần. Anh hốt hoảng vội rút về dùng tay kia kiểm tra lại. Vẫn là cánh tay ngà đồ cổ như trước, cụt quá khuỷu, cứng và vô tri giác. Thở dài nhẹ nhõm, anh cho mình vừa nằm mê, rồi quay người ngủ tiếp, cánh tay ngà để cạnh, gần như chạm mặt.

Một lúc sau, có thể một giờ hoặc lâu hơn, anh lại lơ mơ cảm thấy có bàn tay ai đang dịu dàng mơn trớn má mình. Vì nghĩ lại mơ, anh nằm yên tận hưởng cái cảm giác dễ chịu ấy. Nhưng sự mơn trớn lần này có vẻ mỗi lúc một thật hơn và cũng âu yếm hơn. Anh tỉnh ngủ hẳn, những ngón tay phụ nữ thon dài kia còn dính trên má. Anh sờ tay kiểm tra và hoảng hốt thấy có người đang nằm cạnh, ấm và mềm. Vợ à? Cô ấy có bao giờ tự xuống thế này đâu? Anh khéo léo luồn tay về phía chiếc công tắc đèn ngủ.

“Ôi, cô là ai thế này?” - Anh ngồi bật dậy, khẽ thốt lên sau mấy giây lặng đi vì ngạc nhiên và sợ hãi khi thấy nằm trên giường cạnh anh là một cô gái rất xinh đẹp, rất khác thường, cả về dáng người, cách ăn mặc, kiểu đầu tóc và cả cách son phấn. Phải cố lắm anh mới không kêu to, hai mắt nhìn trân trân không chớp. Anh lùi lại cho đến khi chạm lưng vào tường, trống ngực đập thình thịch.

“Thiếp là Tiểu ái, nữ sĩ của Thái Tử Đan nước Yên”, cô gái thỏ thẻ đáp, chỉ thoáng chút ngượng ngùng kiểu con gái đài các chứ không hề bối rối.

“Tiểu ái nào? Thái Tử Đan nước Yên nào? Tôi không hiểu”, M. nói, đã bình tĩnh phần nào.

“Chàng thích đồ cổ Trung Hoa mà dường như không am tường lắm về lịch sử nước này. Vâng, thiếp là Tiểu ái, nữ sĩ và cũng là tì thiếp yêu của Thái Tử Đan nước Yên cách đây hơn hai nghìn năm. Vì muốn diệt Doanh Chính, tức Tần Thủy Hoàng, để trừ hậu họa, Thái Tử phải nhờ đến Kinh Kha, một thích khách nổi tiếng nước Ngụy. Những ngày trước lúc lên đường, ngài tìm mọi cách chiều lòng Kinh Kha: nào vàng bạc châu báu, tiệc tùng, nào đàn hát suốt ngày với vô số cung tần mĩ nữ hầu hạ. ấy vậy mà Kinh Kha dường như không mấy mặn mà với việc người ta yêu cầu làm. Một tối nọ, khi xem thiếp đàn, ông ta buột miệng khen đôi tay thiếp đẹp. Thế là sáng hôm sau Thái Tử chặt tay thiếp, cho vào chiếc hộp phủ lụa đỏ đem đến cho ông ta. Bây giờ chàng nhớ rồi chứ?”

Tiểu ái nói, khẽ cúi đầu e lệ đúng với cung cách phụ nữ cái thời xa xưa ấy. M. vẫn nhìn nàng không chớp mắt. Nàng thật xinh đẹp và dịu dàng. Tuy nhiên, anh vẫn cảm thấy có cái gì đấy đáng ngờ, hơi ranh ma trong ánh mắt nàng.

“Vâng - anh đáp - Tôi có biết cái tích ấy, mặc dù không dám tin là thật hay giả. Có phải sau đấy Kinh Kha vì thương cảm đã đem chôn cất tử tế đôi tay của cô không?”

“Không. Nhiều người nghĩ vậy nhưng thực ra không phải thế. Ông ấy quả rất thích đôi tay đẹp của thiếp, nên cho mời thầy thuốc đến ướp khô và từ đó luôn giữ chúng bên mình. Sau này, Kinh Kha bị người của Tần Thủy Hoàng giết hại, đôi tay thiếp thất lạc, qua hết người này đến người khác. Một tay thiếp bị người Anh thiêu cháy cùng Di Hòa Viên của Từ Hy Thái Hậu cách đây không lâu, còn tay nữa thì hiện đang ở đây với chàng. Cũng vì thế mà thiếp có mặt hôm nay. Chàng không thích thiếp chăng? - Nói đoạn, Tiểu ái choàng tay ôm cổ M. Một ma lực nào đó khiến anh mềm lòng, ngoan ngoãn tuân theo ý muốn của người con gái lạ mặt - Từ nay thiếp sẽ ở bên chàng, chiều chuộng chàng như xưa đã từng chiều chuộng Thái Tử Đan nước Yên...”.

Rồi tự nhiên đèn tắt, không ai bật mà tắt. M. thấy mình từ từ rơi vào khoái lạc đê mê, có thật mà cũng như không có thật.

Từ đêm ấy, họ sống với nhau như vợ chồng. Vâng, chỉ ban đêm, khi M. tắt đèn lên giường, còn ban ngày Tiểu ái vẫn chỉ là cánh tay bằng ngà vô tri giác được anh đặt bên cạnh để gãi lưng khi ngứa, vì anh rất thích cảm giác được bàn tay ngà ngọc của nàng gãi. Ngoài ra, mọi chuyện ở anh vẫn bình thường. Đêm nào cũng mất ngủ vì hoan lạc nhưng anh chẳng vì thế mà trở nên xanh xao gầy yếu. Không hề có biểu hiện thay đổi nào dù nhỏ trong cách anh làm việc ở cơ quan hoặc cư xử với vợ ở nhà. Anh nhanh chóng thích nghi với cuộc sống mới, hơn thế, còn lấy làm thích, vì Tiểu ái quả là người đàn bà đam mê và biết chiều chuộng. Đôi lúc anh cũng thoáng lo sợ khi nghĩ mình đang dan díu với ma, một việc chẳng hay ho gì. Còn nàng, anh nhận thấy, dường như không có ý làm gì hại anh. Nàng vẫn yêu kiều, lễ phép và càng ngày càng tỏ ra gắn bó với anh hơn, cứ như nàng muốn thế chỗ vợ anh vậy. Nhưng vì sao nàng phải làm thế? Nàng thực sự cần gì ở anh? Mà rồi làm sao có thể xảy ra được cái chuyện kì quặc này giữa một kỹ nữ thời Tần Thủy Hoàng và anh, một công chức ngoại giao của thế kỷ hai mươi mốt? Và quan trọng hơn, tất cả những việc này sẽ đưa anh đến đâu? Hạnh phúc gia đình anh sẽ ra sao? Là người duy lí và tỉnh táo, M. tự đặt cho mình những câu hỏi không thể trả lời được. Lờ mờ cảm thấy nguy hiểm đang đến gần, anh thực sự muốn chủ động làm cái gì đấy, mà phải làm ngay khi chưa quá muộn, nhưng sức quyến rũ của Tiểu ái quá lớn khiến anh cứ khất lần cái việc cần làm ấy hết ngày này sang ngày khác, cho đến một hôm...

Một hôm vợ anh bước vào phòng làm việc của chồng, là điều rất ít khi xảy ra. Chị là giám đốc một doanh nghiệp làm ăn phát đạt, rất xa lạ với văn chương và đồ cổ, những thứ chị cho là vớ vẩn, mặc dù chưa bao giờ kêu ca hoặc ngăn cản chồng. Chị là người vợ tốt, quán xuyến, chung thủy và thương yêu chồng con. Sự có mặt của vợ làm M. bối rối, như thể anh bị bắt quả tang ngoại tình và đang giấu người tình ngay trong căn phòng này. Chỉ do rỗi việc mà vợ anh ghé vào hỏi vài câu vu vơ, chứ chẳng có mục đích cụ thể nào.

“Cái gì thế này?” - Chị hỏi khi nhìn thấy cánh tay ngà trên đầu giường.

“Thì em thấy đấy - anh đáp, cười gượng gạo - Cái gãi lưng ấy mà. Anh mua ở Bắc Kinh vừa rồi. Người Tàu nghĩ ra lắm cái độc đáo thật. Nó cổ lắm đấy, có từ thời...” - anh chợt ngừng vì biết mình đã đi quá xa.

Chị vợ không nói gì, cầm nó lên tay, ngắm nghía một lúc rồi thử đưa lên má gãi gãi. Bất chợt chị kêu thét lên:

“Trời ơi, cái của nợ này nó cấu em! Anh xem này!”

M. thấy một vết xước màu đỏ khoảng vài phân bên khóe mắt trái chị.

“Nhảm nhí! Nó bằng gỗ chứ đâu phải người mà cào cấu được!” - Anh nói, cố giấu vẻ ngạc nhiên lo sợ. “Nhưng móng nó sắc, đáng lẽ em nên cẩn thận”.

Vợ anh vứt cánh tay xuống giường, ôm mặt bước ra khỏi phòng.

M. nhìn nó, thấy nó xấu hơn ngày thường, còn có vẻ như đang cau có một cách độc ác. Tối hôm ấy anh hỏi Tiểu ái vì sao làm vậy, nàng im lặng mãi mới nói: “Thiếp nhỡ thôi chứ chẳng cố ý”.

M. để ý sau mỗi lần anh lên ngủ với vợ theo nghĩa vụ, Tiểu ái luôn tỏ ra khó chịu, mặc dù không nói gì. Anh biết nàng ghen với vợ anh. Thật kì cục. Hơn thế, sau mỗi lần M. để Tiểu ái nằm một mình, không hiểu sao vợ anh thường kêu khó chịu trong người, ngày một xanh xao, mỏi mệt. Cả điều này cũng kì cục nốt, vì bản thân anh thì chẳng sao, mặc dù kể từ ngày có Tiểu ái anh hầu như không ngủ. Anh thực sự lo lắng cho vợ.

“Em chớ có làm hại vợ anh đấy nhé!” - Một hôm anh bảo nàng. Nàng lặng lẽ gật đầu, nhưng anh vẫn nhận thấy những tia nhìn đáng sợ trong mắt nàng. Dẫu thích cuộc sống hai mặt hiện tại, anh không thể tiếp tục thờ ơ với tính mạng vợ con và hạnh phúc gia đình được nữa. Cái việc gì đó anh cần làm bây giờ càng trở nên rõ nét hơn và cũng thôi thúc hơn. Tóm lại, anh đang lặng lẽ tìm cách thoát khỏi Tiểu ái thế nào cho êm thấm nhất. Các truyện của Nguyễn Dữ và Bồ Tùng Linh đã dạy anh điều này. Đừng có đùa với ma!

Một tối nọ, vừa mới ngồi xuống trước máy vi tính, M. đã thấy H., một đồng nghiệp trẻ ở Bộ xồng xộc bước vào, nói có tài liệu cần giao cho anh gấp để kịp họp ngày mai. H. là người hãnh tiến, thích bay bổng, lãng mạn, có khả năng nhưng cư xử dở nên không được người ta thích, kể cả anh. Cũng vì cái tính lãng mạn bay bổng ấy, có người gọi là hâm, mãi đến bây giờ anh ta vẫn chưa vợ, dù đã ba mươi lăm tuổi. Đối tượng nào cũng bị anh ta chê là không tinh tế hoặc quá tầm thường.

Xong việc, H. còn nấn ná ở lại, đảo mắt qua giá sách, nhìn một lượt khắp phòng rồi cầm chiếc gãi lưng đồ cổ lên tay, khen lấy khen để và hỏi một thôi về nó. M. cảm thấy khó chịu trước sự suồng sã của con người luôn chê người khác thiếu tinh tế này. Nhưng bất ngờ, một ý tưởng vụt lóe lên trong đầu anh: “Hắn đã thích thì sao không cho luôn đi! Hắn đang sống một mình, có thể Tiểu ái sẽ là người thích hợp với hắn”.

“Nếu cậu muốn, mình tặng cậu đấy. Coi như quà đi Trung Quốc vừa rồi”, anh nói.

“Anh giễu em? Cái này là đồ cổ, chắc phải quý và đắt lắm?”

“Không, bình thường thôi. Cậu không thích à?”

H. nhìn anh ngờ vực, và khi thấy anh nghiêm túc, liền gật đầu, cảm ơn rối rít và vội về ngay như sợ bị đòi lại.

Còn lại một mình, M. ngồi thẫn thờ hồi lâu. Vậy là anh đã thoát được Tiểu ái, không phải không nhớ tiếc những giây phút hạnh phúc bên nàng. Trong nhà bây giờ chỉ còn lại một người đàn bà là vợ anh, và chắc từ nay sẽ lại khỏe mạnh bình thường như trước. Anh mừng đã trút bỏ được cảm giác có lỗi với vợ, nhưng cũng thầm lo sẽ bị Tiểu ái làm hại về tội chia tay nàng cách ấy. Ma là chúa hay trả thù...

Nhưng anh đã lo một cách vô ích. Một tuần, một tháng rồi mấy tháng trôi qua mà chẳng hề có chuyện gì không hay xảy ra với anh. Còn H. thì béo tốt hẳn ra, yêu đời, yêu người hơn, vẻ hạnh phúc ngời ngời trên mặt. Hơn thế, anh ta bây giờ không còn muốn nghe ai nói chuyện manh mối cho mình nữa, mấy lần hùng hồn tuyên bố sẽ sống độc thân suốt đời. Hình như anh ta cố tình tránh mặt M.

“Không sao - anh nghĩ - Thế là mọi việc đều ổn. Một win-win deal”. - Thuật ngữ ngoại giao, có nghĩa là một vụ dàn xếp tất cả các bên đều có lợi.

*

Tôi hồi hộp theo dõi từng biểu hiện nhỏ trên mặt vợ khi bà ấy đọc truyện ngắn này. Chả gì thì chỉ ít phút nữa bà ấy sẽ cho biết tôi là thiên tài hay bất tài. Nhưng đọc xong, bà ấy hồi lâu nhìn tôi, và đặc biệt là nhìn cái gãi lưng hàng chợ ngẫu nhiên tôi đang cầm trên tay, vẻ như nghi kị điều gì. Cuối cùng, mặt vẫn thản nhiên như lúc chưa cầm tập giấy bản thảo, vợ tôi chỉ nói một câu ngắn gọn: Bàn tay ngà ngọc không ổn! Phải đổi thành Tiểu ái!

Rồi thản nhiên bỏ ra ngoài, để lại mình tôi với cảm giác mù mờ không hiểu mình thuộc loại nhà văn nào.

*

Xin được thêm mấy dòng: Mặc dù không thích, tôi vẫn đổi tên truyện ngắn này thành Tiểu ái theo yêu cầu của vợ, vì suy cho cùng việc này không quan trọng. Cái quan trọng và đang làm tôi băn khoăn không ít, là ngay hôm sau, bất ngờ tôi phát hiện thấy chiếc gãi lưng bằng nhựa vô hại của tôi bỗng biến đâu mất. Nhà tôi cũng ít người. Chỉ có vợ chồng tôi và bà già giúp việc hay làm vỡ bát đĩa nhưng chưa hề tắt mắt cái gì bao giờ. Thế mà tự nhiên mất. Lạ thật!

Hay không lẽ vợ tôi nghi có Tiểu ái trong nhà?

Người đàn bà trên hè phố

1. Có lẽ phải đến hai mươi năm có lẻ. Dạo đó tôi đang yêu. Người yêu tôi là một con gái thon thả. Mặt trái xoan, má lúm đồng tiền, ăn nửa cái kem đã ỏn ẻn: “Anh ăn hộ em với, buốt hết cả răng rồi”. Còn bây giờ người con gái e ấp đó đã là “gấu mẹ vĩ đại” ngón tay to múp, eo lưng có thể làm mẫu cho thợ Bát Tràng tạo hình chum hoặc vại. Có thể ăn ba cái kem Vinamilk trong năm phút vẫn có vẻ thòm thèm. Vào một chiều trong những ngày yêu độ ấy, tôi đang gò lưng chở cô gái mảnh mai đi dạo phố, chợt sau vài tiếng loạt xoạt chiếc xe đạp cà tàng khựng lại.

- Sao thế anh? - Giọng dịu dàng cất sau lưng tôi.

- Xích rão quá vẫn chưa thay được.

Tôi đang loay hoay tìm kiếm chiếc lá bàng rơi trên hè phố để lót tay tra xích thì đằng sau tôi lại bất đồ có tiếng đàn bà lạ hoắc cất lên:

- Chào hai em.

Tôi ngẩng mặt lên, thấy có một người còn trẻ, chắc chỉ hơn chúng tôi chừng bốn, năm tuổi, mặt hốc hác, có cái nốt ruồi lần sần ở phía dưới lông mày bên trái gần sát vành tai cong vênh hơi quá bình thường lộ ra bởi lối chải đầu quen vén tóc mai. Bên tay xách chiếc túi cói mở ngửa, người ngoài nhìn thấy rõ mấy bộ quần áo nhầu nhĩ cùng mấy cái hộp dầu cù là, hộp đựng thuốc lào ở quê của các ông thợ cầy. Người yêu tôi đứng nép vào tôi nghiêng đầu ngạc nhiên nhìn chị ta. Tôi ra dáng chủ động trước người lạ:

- Sao, chị cần gì ạ?

Người đàn bà mím đôi môi mỏng dính, vặn vẹo đôi tay dường như đang gặp một điều gì khó nói. Chờ một lúc chừng hơn ba phút im lặng, rồi sau một tiếng thở dài thõng thượt chị thốt ra khó nhọc:

- Chả giấu gì hai em. Chị từ trong Ninh Bình ra thăm ông chú bị ốm. Khổ một nỗi đi trên tầu có bao nhiêu tiền bị kẻ cắp móc hết cả. Đến nhà ông chú thì lại chuyển địa chỉ, thành thử...

- Nhưng mà... - Cô gái mảnh mai của tôi buột miệng.

- Không, không. Nó là thế này. Từ sáng đến giờ chị đã nói khó với người qua đường xin họ giúp đỡ. Trên đời quả thật nhiều người tốt quá. Mỗi người một ít thành ra chị cũng gần đủ tiền về quê. Còn thiếu một chút nữa thôi, hai em có thể giúp chị.

Tôi thở phào khi hiểu ra câu chuyện. Lòng thương người cùng với cơn sĩ diện của gã con trai mới ra dáng trước mặt người yêu khiến tôi dứt khoát. Chuyển chiếc lá bàng sang bên tay trái, đầu gật gật vẻ ái ngại, tôi nói:

- Thôi được rồi. Chúng em cũng chẳng có nhiều, nhưng thấy chị như vậy xin biếu chị... Tôi thầm nhẩm tính số tiền buổi sáng mẹ tôi cho, rồi mạnh dạn. Vâng xin biếu chị bẩy hào.

- Ôi quý hóa quá. Thật chị không biết làm gì để cảm ơn hai em. Nhìn thấy hai em là chị biết có thể giúp được chị mà. Chị xin nhé. May quá, bây giờ chị phải ra tầu cho kịp giờ đây. Phúc đức quá. Đúng là chị ở hiền gặp lành.

Người đàn bà vừa nói vừa liến thoắng vừa giật mớ tiền lẻ khỏi tay tôi, rồi bước đi thật nhanh. Người yêu tôi nhìn theo người đàn bà, cặp mắt bồ câu núi hơi nhíu lại:

- Thôi được rồi, xong chưa anh?

- ồ thôi chết.

- Sao thế?

- Hôm nay sinh nhật em, anh định...

- Em biết rồi. Không sao. Đừng lo nghĩ gì nữa. Anh tốt thật đấy.

Nhìn cái lúm đồng tiền trên má người con gái khi nói những lời khen tôi như bay trên mây.

2. Cuộc đời con người nói thế nhưng thật ngắn. Nhoáng một cái đã dư hai mươi năm vèo qua. Trong hơn một phần năm thế kỷ tưởng như dài dằng dặc ấy mải mê vì kiếm cơm gạo, tiền bạc nuôi hai đứa con học hành, khôn lớn tôi như quên hẳn tiếng tích tắc của chiếc máy đo thời gian cũ rích có hình con chim vươn cổ và dòng chữ Jac trong chiếc tủ chè chùm nho con sóc mà ông nội để lại từ sau lần chạy tản cư về may có người trong làng còn giữ hộ. Trong quãng thời gian đó, tôi đã làm được cơ man nào là việc và đi không ít nơi. Những chuyện quan trọng, thăng trầm trong đời phải kể đến hàng trăm, vậy thì tôi làm sao nhớ được câu chuyện về người đàn bà lỡ đường, chẳng may mất cắp trên tầu dạo nào. Nó như một viên sỏi nhỏ bé trong túi sỏi dùng làm đạn súng cao su hồi nhỏ. ấy vậy mà một buổi chiều, khi vừa hết giờ công sở ra xe tôi đi được chừng trăm rưởi mét thì dừng lại trước một ngã tư vì tín hiệu đèn đỏ, tôi bỗng giật mình khi nhìn thấy người đàn bà đang đứng vơ vẩn bên hè đường. Có cái gì quen quen như môt kỷ niệm. Vẫn chấm nốt ruồi lần sần ngay dưới lông mày bên trái. Vẫn một lối chải đầu vén hết tóc mai làm lộ ra vành tai cong vênh hơi quá mức bình thu?ng hiển hiện khuôn mặt người đàn bà tưởng rằng tôi chỉ gặp duy nhất một lần trên đời như tất cả mọi người xa lạ khác trôi loang loáng trong dòng đời. Tôi tin là tôi không thể nhầm với người đàn bà khác. Nhân dạng đó cùng bị cói mở ngửa như cố tình phơi cho mọi người biết trong ấy vẫn vài bộ quần áo gấp dối và mấy hộp sắt tây dầu cù là và đựng thuốc lào của mấy ông thợ cầy. Chỉ có điều chị ta giờ đây đã là một người đàn bà béo đẫy với khuôn mặt bầu bầu cố giấu bớt vẻ ma lanh và cam chịu hiện lồ lộ trên khuôn mặt và đôi mắt nhìn loang loáng. Tôi cho xe lùi vào sát bên hè để tránh những xe khác đang vượt lên. Một cặp trai gái ăn mặc theo mốt Hàn Quốc dận hai đôi giầy to tướng quàng tay nhau đi ngang qua thì tôi lại thấy chị ta nhoẻn cười giơ tay cản hai cô cậu thanh niên lại. Cậu con trai cao dong dỏng có mái tóc nhuộm vàng khè cau mặt:

- Cái gì thế?

Tôi cho xe lên hè đường, làm ra bộ đang đón chờ một người nào đó để dõi theo câu chuyện. Cũng sau một tiếng thở dài đôi môi mỏng dính mấp máy những lời có lẽ lần đầu tiên nó được nói ra cách đây hơn một phần năm thế kỷ và được phát hàng ngàn lần với vẻ khó nhọc, bi thương tồi tội của một diễn viên có thâm niên:

- Chả giấu gì hai cháu. Sáng nay cô từ Ninh Bình ra thăm ông chú, khổ một nỗi đi trên tầu có bao nhiêu tiền bị kẻ cắp móc hết. Đến nhà ông chú lại chuyển địa chỉ, thành thử...

- Vớ vẩn. Chuyện đó thì can hệ gì đến chúng tôi.

Cô gái có mái tóc đỏ rực như một đám lửa trên đầu ngoác rộng đôi môi thâm xịt kéo người yêu vượt qua. Người đàn bà vẫn nhẫn nại:

- Không, không nó là thế này. Từ sáng đến giờ cô đã nói khó với người qua đường xin họ giúp đỡ. Trên đời quả thật có nhiều người tốt quá. Mỗi người một tí thành ra cô cũng gần đủ tiền về. Còn một chút nữa thôi, hai cháu có thể giúp cô.

- Thôi, thôi. Bà dẹp cho tôi nhờ. Vừa ra khỏi cửa đã thế này... Rõ dở hơi. Đã bảo đi đằng kia, thì em cứ nằng nặc đi lối này. Cậu con trai lầu bầu.

- Biết đâu lại gặp cái bà ấm ớ này. Cứ làm như thiên hạ người ta thừa tiền ấy. Thôi kệ bà ta, đi đi. Từ đôi môi cô gái vọt ra một bãi nước bọt. Hai đứa gạt người đàn bà sang một bên rồi rảo bước gần như chạy. Người đàn bà hơi bĩu môi vừa thủng thẳng làm như không có chuyện gì vừa lầm bầm “thanh niên bây giờ hư hỏng quá”. Tôi phóng ào xe về nhà. Người mẹ của hai đứa con tôi đang đeo cặp kính trên sống mũi buộc lòng quay lại nghe tôi cố diễn giải đến lần thứ ba mới nhận ra câu chuyện trong quá khứ. Vợ tôi bỏ kính ra cười ngả nghiêng một chặp rồi nói:

- Em nhớ rồi, nhớ rồi.

Khuôn mặt vợ tôi ửng đỏ, xộc xệch hẳn vì vừa cố nhịn cười vừa nói. Chuyện xẩy ra đúng ngày sinh nhật em, lần ấy anh mua tặng em đôi dép có quai hậu nhưng sau gặp cái chị giả vờ lên thăm ông chú bị mất cắp trên tầu chứ gì. Phải bây giờ thì em can anh rồi. Nhưng dạo đó làm thế anh lại cho rằng em bủn xỉn, tính toán. Thôi, thôi. Chả dại. Hôm nay lại bị lừa nữa à? Nói một thôi một hồi, rồi không nén được vợ tôi òa ra cười sằng sặc. Tôi đỏ mặt vì ngượng và thầm nghĩ. Nếu gặp người đàn bà đó lần thứ ba thì tôi sẽ...

3. Nghĩ vậy nhưng tôi cũng chẳng biết làm gì nếu như lần thứ ba gặp lại người đàn bà ấy. Song sự đời nhiều lúc trớ trêu. Tối hôm đó, sau bữa rượu khá ngất ngư, mà khi có chất men rồi thì con người ta tự nhiên phi thường mạnh mẽ và cũng ngớ ngẩn hẳn lên. Đã ngồi chán chê đến hơn hai giờ kèm theo những lời chúc tụng và tỏ ra quan tâm đến nhau nhưng khi chia tay cả bọn chúng tôi không thiếu đứa nào lôi nhau ra ôm hôn, tạm biệt ngay trước cửa nhà hàng đến quá nửa tiếng nữa mới giã từ được. Điểm tỉnh nhỏ nhoi trong tôi khiến tôi nhìn xuống đồng hồ. Chà, đã quá mười giờ đêm. Tôi vừa đặt tay vào nút khởi động của xe thì cậu bạn hơn mười năm mới gặp lại ngồi trên yên xe vẫy tôi lại gần. Giọng cậu ta khẩn khoản vẻ bi thương của con người đầy ắp tình thương đồng loại:

- Này, còn tiền không?

- Uống tiếp hả?

- Tọng vào nữa để thác à? Kia kìa có một chị ở tận Thái Bình lên thăm ông chú. Lúc đi tàu bị bọn ăn cắp móc sạch...

- Đến nơi, ông chú lại chuyển địa chỉ. Từ sáng đến giờ đã nói khó với người qua đường. Trên đời này nhiều người tốt quá. Vì thế gần đủ tiền về quê chỉ xin ông... - Tôi bụm miệng thao thao một hồi...

- Sao cậu biết? Sau câu hỏi, cậu bạn tôi phá ra cười. Hiểu rồi. Hiểu rồi, nghệ sĩ, một nghệ sĩ đường phố. Thế mà tớ cứ tưởng, thôi chào nhé.

Nói xong, y nhảy rất nhanh lên xe và phóng ào đi. Tôi ngó xung quanh để nhận ra người đàn bà đó, nhưng có thể vì nghe thấy tôi nhắc lại những lời bi lụy vờ vịt của mình nên chị ta đã trèo tót lên một chiếc xe ôm. Chiếc mô kích cũ kỹ phụt khói lao đi. Chính lúc ấy, chất men đã khiến tôi hành động một cách bất thường. Tôi cho xe từ từ, lặng lẽ đi theo chiếc mô kích màu đu đủ xanh. Chiếc xe chở người đàn bà ngoằn ngoèo theo các dãy phố, thỉnh thoảng để rơi đằng sau mấy tiếng cười khúc khích của người đàn bà. Mãi đến một cái phố nhỏ sau ga, chiếc mô kích mới dừng lại ngay dưới bóng sẫm cây bàng. Hai người rúc rích một chặp rồi người nào đi đường người nấy. Tôi còn thấy rõ nét mặt hể hả của tay xe ôm có cái mũi dài hơi lệch lướt qua ánh đèn khuya trắng bệch. Người đàn bà xách cái bị cói từ từ đi về phía dãy nhà tạm nằm dài như nhà kho và giơ tay gõ cửa. Tiếng cửa kẹt mở để lộ luồng ánh sáng từ trong nhà lọt ra và lập tức có bóng một người con gái tròn trặn, tay xách một chiếc cặp lồng. Người đàn bà lọt vào nhưng cửa vẫn để mở. Có cái gì tò mò thôi thúc khiến tôi lẳng lặng dắt xe đến trước cửa căn nhà và giả vờ dựng xe chữa. Khi cúi xuống, tôi ghé mắt nhìn. Đó là một căn nhà trống tuềnh đúng kiểu nhà người nghèo Hà Nội vào những năm 80 với chiếc giường đôi đã buông lá màn ngả màu, có một miếng vá gần cửa. Một bộ bàn ghế gỗ tạp trên trơ khấc một chiếc ca uống nước của bộ đội bên cạnh lọ hoa làm bằng vỏ bom bi cắm mấy bông hoa nhựa ám khói cùng sách và mấy cuốn vở khổ to. Trên tường là một cái bàn thờ bé nhỏ có dán bức tranh bờ hồ vẽ hoa quả. Người con gái xách cặp lồng đi về. Cô bé ý tứ nhìn tôi đang lúi húi rồi khép cửa lại. Người đàn bà đã mặc bộ đồ ở nhà, xách cái bị cói ra ngồi trước bàn nói gióng:

- Cứ để đấy cho mát, tao đã ngủ được đâu. Mà vẫn mua phở nhừ đấy chứ? Lấy bát xẻ bớt đi mà ăn, chứ tao ăn sao hết?

- Lúc nãy con ăn còn no lắm. Mẹ cố ăn hết đi. Vẫn chú Thịnh xe ôm đưa mẹ về đấy à? Sao mẹ không...

- Thôi đi.

Người mẹ gắt khẽ, đoạn lôi mớ tiền từ trong cái bị cói ra, dỗ dỗ trên bàn. Đứa con lại gần:

- Tí nữa đếm cũng được, mẹ ăn cho nóng đi đã.

- Đang ngốt chết người ra. Để nó nguội một tí càng dễ ăn.

Nói xong người đàn bà nhấm nước bọt vào tay rồi thoăn thoắt đếm tiền. Một lúc sau bà ta hỉ hả:

- Hôm nay thế mà may, được những trăm hai. Nếu không có cái thằng cha ấy thì có khi bét ra cũng trăm rưởi. Hôm qua chín ba nghìn, hôm nay nữa vị chi là hai trăm hai. Sắp đủ tiền đóng học phí chưa?

- Mẹ ăn đi đã.

Cô bé dúi đũa và thìa vào tay mẹ. Người mẹ cất tiền vào túi áo rồi cúi đầu xuống bắt đầu suỵt soạt ăn. Đứa con chăm chú nhìn mẹ. Người đàn bà ngẩng đầu lên:

- Mày nhìn gì mà ghê thế?

- Mẹ vất vả quá. Hay là mẹ đừng làm thế nữa. Chứ cả ngày phơi mặt ở ngoài đường phố thế thì...

- Mày sợ nhục, sợ mẹ mày xấu hổ chứ gì?

Tôi nhác thấy cô bé ý tứ ra khép cửa nên giả bộ dắt xe đi. Rồi khi thấy tiếng bấm khóa nhẹ, tôi dắt xe lại gần cánh cửa khép kín, làm như một người đang đợi ai, nhưng tai cố dỏng lên theo dõi câu chuyện. Trong nhà có tiếng thìa đặt vào bát. Tiếng người mẹ vừa thở vừa nói:

- Tao không trơ mặt thớt ra giả bộ như thế thì làm gì có tiền cho mày học hành. Không sao hết con ạ. Tao chẳng ngại gì hết. Chỉ cần con học hành đến nơi đến chốn là việc gì mẹ cũng làm được.

- Nhưng mà con cứ thấy thế nào ấy. Như cô Lan đấy, nhà cô ấy cũng nghèo như nhà mình thế mà cô ấy dán hộp, rồi gánh nước thuê cũng sống được.

- Đừng nghĩ dớ dẩn thế nữa. Con nên nhớ rằng, cặm cụi làm những thứ ấy đầu tắt mặt tối cả ngày cả đêm, lưng mỏi dừ vì ngồi, tay nhức buốt vì cầm kéo nhưng được bao nhiêu? Hai chục một ngày. Còn gánh nước thuê ý à? Một đồng một gánh. Tao thì yếu rồi, còn con, tao không muốn con tao phải ngửa ngực ra làm cái trò khốn khổ đó. Con tao phải học hành, phải thành tài, phải có công ăn việc làm nghiêm chỉnh.

- Nhưng chả lẽ cả đời mẹ làm như thế?

- Mẹ đã làm việc này hơn hai mươi năm rồi. Từ cái hồi thằng bố mày lừa gạt tao. Tao có mang mày nhưng lão ấy lại không dám nhận vì lão ấy đã có vợ con ở quê, vì lão ấy đang được đề bạt lên phó giám đốc. Thế là tao thành người chửa hoang. Dạo đó tội này to lắm. Tao bị thôi việc, bị tống ra khỏi xí nghiệp. Bố mày thì trơ mắt ếch ra coi như không nhìn thấy gì. Đàn ông đã hèn thì chẳng còn tiếc rẻ làm gì. Mất việc thì lấy đâu ra tiền để sống. Về quê thì càng thêm nhục cho bà, cho cậu, cho họ hàng. Mà họ cũng nghèo quá, thêm hai miệng ăn không thì kiếm đâu. Kìa, không việc gì phải khóc. Ông giời chẳng tự nhiên giết ai bao giờ đâu. Tao phải ra đường và tao thấy thiên hạ cũng nhiều người tốt lắm.

- Mẹ.

- Năm nay là năm thứ ba, còn năm nữa thôi, con sẽ ra trường, con sẽ có việc làm. Con sẽ có lương, con sẽ nuôi mẹ. Lúc ấy mẹ sẽ không phải đứng đường, đứng phố cầu xin lòng tốt của thiên hạ nữa. Mẹ con ta sẽ ở với nhau. Con lấy chồng, mẹ sẽ sống với vợ chồng mày, mẹ sẽ trông cháu. Thế là mẹ mãn nguyện lắm rồi.

- Nhưng mà anh ấy... - Cô bé sụt sùi nói từng tiếng đứt quãng.

- Nhưng mà sao? Anh nào? Thằng Tuấn bạn mày ấy hả?

- Anh ấy đã thấy mẹ hôm qua ở phố Bà Triệu. Anh ấy... con khổ lắm.

- Nó nhìn thấy tao à? Lúc nào tao chả đội nón, nhìn trước nhìn sau để tránh gặp người quen cơ mà...

- Anh ấy kể hết cho con. Con tủi lắm.

- Tao có ăn cắp ăn trộm gì đâu, tao chỉ...

- Nhưng đấy là lừa đảo.

Bây giờ cô bé mới khóc òa thành tiếng.

- Thúy, đừng khóc, con!

Tiếng khóc vẫn thổn thức vang lên từng đợt.

- Mẹ cho là nó trông nhầm thế nào ấy chứ.

- Không đâu. Anh ấy biết cả chú Thịnh xe ôm của mẹ nữa. Anh ấy... Mẹ thôi, mẹ phải thôi, không có con không đi học nữa đâu.

- Con phải đi học, phải đi.

Tôi căng tai ra và nhận ra trong nhà bây giờ là hai tiếng sụt sịt.

- Anh ấy bảo con là anh ấy sẽ không nói với ai cả nếu như mẹ...

- Trời ơi, con tôi...

Có tiếng đứa trẻ mới sinh nào đấy bật khóc ngằn ngặt trong đêm. Tôi lẳng lặng trèo lên xe lòng nặng trĩu. Từ bấy mỗi khi ra đường tôi đều để ý người đàn bà ấy. Nhưng lâu lắm rồi tôi không thấy tăm dạng bà ấy đâu. Bà ta y như viên sỏi bé nhỏ đã biến mất trong dòng sông xô bồ của phố phường này./.

Một lần thuyền trưởng

Dạo này hay có cú điện thoại động viên, chia sẻ, an ủi của mấy gã trời ơi đất hỡi, thành thử mỗi khi chuông réo chị lại nhấc máy. Điều chị cần nhờ vả, gỡ tội cho anh đến lúc này đã vô phương rồi, chỉ còn chờ tòa phúc thẩm giảm bớt được năm nào hay năm ấy. Ôi cái câu “nhất nhật tại tù...” mới chua xót làm sao!

Lại chuông. Chuông réo đến lần hai, lần ba. Một giọng đàn ông hỏi từ rất xa: “Chị có nhận ra tôi không?”. “Anh Nguyễn Trung phải không ạ?”. Chị thản nhiên nói. Đầu dây bên kia reo lên: "Vâng. Tôi thì còn nhận ra thêm tiếng thở dài nữa kia". Chị giật mình: Có khi mình vừa thở dài thật! Một người mới quen, cần gì để anh ta biết nỗi buồn của mình cơ chứ. "Có việc này muốn nhờ chị, nói đúng hơn là nhờ ông xã chị. Tôi muốn anh chỉ dẫn cho mua một dàn máy vi tính cỡ tầm tầm cho cháu Thành nhà tôi tập lập trình ở nhà...".

Phải rồi, lúc lên thuyền, khi anh ta hỏi về gia đình, chị đã trả lời qua loa về chồng về con. "Không biết có được hay không ạ?". Tiếng đầu dây bên kia như thắc thỏm làm chị không nỡ từ chối. "Điều đó đơn giản thôi anh ạ". Chị trả lời và đã nghĩ đến việc nhờ một cậu ở công ty Hoa Mai rành về chuyện này đi giúp. Giọng Nguyễn Trung lộ rõ vui mừng: "Cám ơn lắm. Tôi cứ sợ chị quên tôi rồi. Một tuần cũng là dài". Nghe anh nói, chị nhếch mép cười, lại một gã đa cảm, giống như nhiều gã khác gọi đến, luôn tìm những cái cớ rất ngớ ngẩn để có dịp nói chuyện. Nhưng gã này thì đáng trọng. Chị trả lời: "Quên sao được thuyền trưởng. Anh vẫn khỏe và vui đấy chứ ạ?". Tiếng đầu dây bên  kia sôi nổi: "Cháu Thành nhà tôi kết quả học tốt lắm. Còn Hạnh Nguyên nhà chị thế nào?". "Học thì được. Hình như nó đã bập vào yêu, dễ phân tán tư tưởng...". Chị chợt dừng, khi nghĩ mình đã quá cởi mở với người đàn ông mới quen này.

Chị bỏ máy, ngồi thừ trên xa lông. "Ông là ai?", "Ông là ai?". Tiếng con vẹt chốc chốc lại khàn khàn cất lên cái câu mà từ hôm mới mua về anh đã dày công dạy nói. Anh bảo: "Lúc em ở nhà, nếu kẻ bất lương đến gõ cửa, có giọng đàn ông như thế vọng ra, hắn phải chờn". Chị hỏi lại ngay: "Sao khi em ở nhà kẻ bất lương mới đến?". Anh cười xòa. Từ lâu chị  biết anh vẫn ghen, ghen ngầm. Chị quảng giao và cởi mở, có nhiều bạn bè, nhất là cánh đàn ông tuổi sồn sồn. Họ thường tán: "Hạnh xinh, có duyên. Lúc đi với con gái như hai chị em ấy!". Xinh thì chẳng xinh đâu, nhưng duyên thì có thể. Chị bao giờ cũng chừng mực, biết mình. Hồi anh mới ở nước ngoài về, chiều hôm ấy gặp chị ở bến Đông Ngàn, chưa kịp hỏi nhau câu nào, anh đã xăng xái xách giúp chị cái xe đạp lên đò. Chị mấy lần liếc trộm, eo ơi, người đâu mà cái gì cũng bẹt: trán bẹt, cằm lẹm mũi tẹt. Mẹ bảo: "Nó không thật đẹp trai nhưng đứng đắn, tử tế. Cái nết đánh chết cái đẹp đấy cô ạ". Bố thì bảo: "Nó là thằng tháo vát, có tài đấy. Trai tài, gái sắc là được rồi. Mà con gái bố thì sắc thường, chỉ là có duyên thôi". Hạnh đâu phải là người hay kén chọn. Tiếp xúc với anh, chị thấy dễ chịu, một con người vẻ bề ngoài hiền lành nhưng luôn có những ý tưởng táo bạo. Điển hình cho sự táo bạo ấy là khi luật doanh nghiệp vừa ra đời, anh xin thôi việc cơ quan, cùng mấy người bạn đứng ra lập công ty trách nhiệm hữu hạn. Công ty điện tử Hoa Mai gặp ngay vận đỏ, mấy thương vụ trót lọt, phất lên như một doanh nghiệp ăn nên làm ra nhất thành phố. Hồi anh nhảy vào thương trường, tuy chị không ngăn, nhưng luôn dự cảm dưới cái ghế giám đốc có gai chông, sập lúc nào không hay. Thế mà đúng. Ngày vui ngắn chẳng tầy gang, Hoa Mai sớm sa vào cảnh làm ăn thua lỗ, nợ đầm đìa, mà biện pháp vay chỗ nọ đập vào chỗ kia, đáo nợ liên tục cũng chẳng thể cứu vãn tình thế được lâu. Thanh tra, kiểm tra, hết đoàn nọ đến đoàn kia, khả năng nợ không chi trả lên tới hàng chục tỷ đồng. Vụ Hoa Mai tuy không lớn như vụ của các "đại gia" trong thành phố, nhưng cũng có những tình tiết giật gân phơi bầy lên nhiều mặt báo. Mấy tháng qua, anh già đi hàng chục tuổi, các cuộc thẩm vấn của cảnh sát kinh tế làm đầu óc anh mụ mẫm. Mỗi lúc nhìn anh cười gượng, trả lời bâng quơ mà nao lòng, nước mắt chị cứ chực trào ra. Điều nguy hại nhất là sự thất thoát lại nằm trong mấy cửa hàng được giám đốc tin cậy, nhà chức trách đã tìm ra dấu hiệu tham ô mà anh không thể không liên đới trách nhiệm. Rồi xe cảnh sát xịch đến đọc lệnh khởi tố, khám nhà, anh bị tạm giam đã hai tháng nay.

Chị quen Nguyễn Trung vào tuần trước, khi có việc qua thị trấn Đông Anh trở về. Mấy tháng liền đầu óc đã quá căng, chị muốn nó chùng xuống chút ít. Trên đường vào nội thành, chị chợt nhớ đến cái bến đò xưa, cách đây hơn hai mươi năm, hồi còn là cô giáo trường cấp hai thị trấn, chiều thứ bẩy nào cũng đạp xe đến, chờ sang sông.

Vật đổi sao dời, không biết nơi bến đò kỷ niệm, lần đầu tiên chị gặp một kỹ sư điện tử trẻ trung mới học ở nước ngoài về, "anh chàng bẹt của tôi" - có lần chị gọi đùa về anh như vậy - sau lần gặp ấy chừng một năm thì nên vợ nên chồng, nay ra sao? Thế là chị vòng theo đường đê sông Đuống, xuống bến.

Đây rồi cây gạo cổ thụ. Ngày trước nó còn ở sát mép nước, một lần chị bước lên đò, có bông hoa gạo đỏ ối tài tình rơi tọt vào túi xách tay của chị lúc nào không hay, đến khi về nhà giở sách vở ra soạn bài mới biết. Nay thì nó như đã chạy sâu vào bãi dâu, còn bến đò tiến ra cách cây gạo dễ đến hàng trăm mét.

- Xe máy chị bị hỏng ư mà phải lên đò? Một thiếu tá hải quân trong đám người đợi đò đến gần chị, hỏi. Chị bảo chỉ là thăm lại bến cũ, tiện thể đi thử một lần chuyến đò ngang thời hiện đại. Anh sốt sắng dắt xe máy lên đò và ngồi bên, thỉnh thoảng quay sang hỏi chuyện. Nỗi buồn còn đầy ắp, chị chỉ đáp lại sự cởi mở của anh bằng những câu trả lời ngắn, mà ánh mắt để tận đâu đâu.

Thuyền nổ máy. Ông chủ trước khi rút cầu còn cố vét thêm vài khách nữa. Sóng vỗ ì oạp quanh mạn, đôi khi tóe lên ướt lưng mấy người ngồi. Có tiếng xì xèo ái ngại sóng cả đò đông. Chủ thuyền là một nông dân da đen nhẻm, vóc dáng lẻo khoẻo liền trấn an khách bằng một câu ngớ ngẩn:

- Yên tâm! Có mấy chuyến em còn chở đầy hơn.

Anh thiếu tá hải quân tự giới thiệu tên là Nguyễn Trung, bảo nhỏ với chị:

- Tay này có máu liều.

Mũi thuyền chếch sang ngang. Không ai bảo ai đều im lặng. Tiếng máy đều đều, chốc chốc lại xen kẽ những tiếng "đốp", "đốp" chói tai. Mới đi được một đoạn, có ai chỉ tay lên bờ kêu lên:

- Lốc kìa!

Doi cát cạnh bến đỗ bỗng nổi trận cuồng phong, cái vòi gió đang hút cát bụi, lá cây mù trời. Hạnh đã đôi lần bị lốc trên đường làm tối tăm mặt mũi, chị nhớ có anh bạn làm nghề khí tượng thủy văn bảo, lốc là không thể dự báo được, nó có thể thò mũi xuống bất cứ đâu, bất cứ lúc nào. Giỡn trên bờ giây lát, xuống mặt sông nó liền chơi trò thia lia bốc lên mấy cột nước thấp. Tiếng người ban nãy lạc giọng vì hốt hoảng:

- Nó đuổi theo!

Nó đuổi theo thật. Các cột nước cứ bốc lên cao hơn, gần thuyền hơn. Gã chủ thuyền mặt đen xạm, luống cuống. Thuyền hơi chòng chành. Mấy người ngồi phía mũi không chịu nổi vội nhào vào giữa khoang.

- Ai ở đâu yên đấy! - Nguyễn Trung chợt đứng dậy nói to - Hãy nghe tôi. Tôi là thuyền trưởng hải quân. Có thể tránh được lốc! Khoảnh khắc, lời anh át cả tiếng sóng, tiếng máy nổ cùng sự hoảng hốt. Mọi con mắt tìm ở anh sự cứu rỗi. Có tiếng rền rẫm. Có tiếng lầm rầm "Nam mô A di đà Phật".

Nguyễn Trung dằn giọng với gã chủ thuyền:

- Vững tay lái. Chếch nữa. Giảm tốc độ. Tôi nhắc lại, nhốn nháo là ụp đấy! Tôi đã gặp vòi rồng giữa biển mà vẫn tránh được.

Chị thấy trống ngực đập thình thịch, nhắm mắt mặc số phận đưa đẩy. Tiếng máy chốc chốc lại xả ra tràng liên thanh "đốp, đốp" như loạt súng tuyệt vọng bắn cản đường tiến của thần lốc.

- Nhất định lốc sẽ đổi hướng! Giọng Nguyễn Trung lại vang lên chắc như đinh đóng cột.

Thần lốc say mồi, dựng một cột nước nữa gần phía đuôi, nhấc con thuyền lên cao hơn rồi vứt tõm xuống, tạo nên cú lắc bất ngờ. Một gã trẻ, mặt bệch như sáp đứng gần Hạnh, bỗng động cựa chân tay tỏ ý muốn lao xuống nước thoát thân. Nguyễn Trung chặn tay anh ta lại, mặt sát mặt bảo:

- Không được. Nhẩy là lật thuyền!

Đoạn anh ấn gã thụp xuống. Kỳ lạ và may mắn thay, đúng lúc đó lốc đổi hướng. Mấy cột nước thia lia dựng lên ngày càng rời xa đuôi thuyền, tuốt luốt vào bờ, rồi leo lên hẳn bờ, bốc cát bụi mờ mịt...

Cả thuyền vỡ ra tiếng thở phào, ai cũng như vừa cất được tảng đá đè lên ngực. Nguyễn Trung lặng lẽ ngồi xuống cạnh chị. Chị bỗng cầm bàn tay anh như để thay lời cảm ơn cho mọi người. Giờ mới thấy trên gương mặt vuông vức của anh mồ hôi tóa ra đầm đìa.

Mũi thuyền, rồi mạn thúc nhẹ vào bờ làm cả người Hạnh trao đổ vào anh. Anh nhìn vào mắt chị mỉm cười, một cái cười tươi và lành. Cậu thanh niên định bỏ của chạy lấy người quay lại bối rối nhìn Nguyễn Trung thanh minh:

- Lúc nãy em như hóa điên.

Nhiều người trước khi bước lên cầu đều quay lại bắt tay Nguyễn Trung tỏ ý thán phục:

- Đồng chí thuyền trưởng bình tĩnh thật.

- Đúng là dày dạn sóng gió.

- Tài! Biết trước cả hướng lốc...

Nguyễn Trung ngượng thật sự. Hai tai anh đỏ sậm màu cà chua chín. Rồi cúi xuống, anh loay hoay định dắt xe máy cho Hạnh. Lập tức mấy thanh niên xăng xái giúp một tay, đưa ngay cái xe lên bờ. Anh chỉ việc cầm tay Hạnh dắt qua tấm ván cầu. Có ai đó nói chơi vơi:

- Vợ chồng thuyền trưởng rõ thật đẹp đôi!

Gã chủ thuyền thì chạy theo nói với:

- Phúc đức cho nhà em quá. Không có bác chỉ đạo hôm nay thì...

Anh bảo chị:

- Ta vào uống chén trà giải hạn sông nước.

Chị cười.

Ngồi đối diện trong quán, giờ Hạnh mới có dịp nhìn kỹ anh: Mái tóc đen dày có những mớ hơi xoăn che trước vầng trán rộng; đôi mày đen và đôi mắt to sáng, dáng cao chắc. Chị chợt nghĩ, một gã sói biển dễ mến.

- Anh có bao năm là thuyền trưởng hải quân? Chị hỏi.

- Chưa một ngày. Trừ mấy phút ban nãy.

- Anh hay đùa!

- Thật mà! Nghề của tôi từ khi vào bộ đội là sửa chữa chiến hạm. Thỉnh thoảng có đi biển, chỉ để rút kinh nghiệm việc duy tu bảo dưỡng trên bờ, chứ có bao giờ lên chức chỉ huy đâu.

- Hóa ra...

Chưa để Hạnh nói hết.

- Hóa ra giỏi lừa chứ gì - Nguyễn Trung cười. Lúc ấy nếu không trấn an được mọi người thì chính sự hoảng loạn sẽ nhấn chìm thuyền trước. May mà bộ quân phục tôi đang mặc có sức thuyết phục cao.

- Sao anh biết lốc sẽ đổi hướng?

Cứ nói đại vậy, cốt cho yên dân thôi mà. Đến đây anh hạ giọng chỉ đủ chị nghe:

- Nếu thuyền ụp, thì người đầu tiên tôi nghĩ đến, chị biết là ai không?

Hạnh bắt gặp đôi mắt khó tả của anh, lắc đầu:

- Chịu.

- Tôi bơi cũng xoàng. Chắc là lúc xuống đáy sông tôi vẫn ở bên chị.

- Thủi thui - Hạnh cười đứng lên - Không nói dại nữa. Giờ xin hỏi ân nhân của tôi: Anh về nhà bằng phương tiện gì?

- Xe ôm.

- Thế thì tôi đưa anh về.

Trên đường, có lúc Nguyễn Trung quay lại, và đây là câu "tán" duy nhất từ lúc quen nhau trên bến đến giờ:

- Mọi người cứ bảo mình đẹp đôi!

Hạnh đấm khẽ vào lưng cái gã "thuyền trưởng rởm" lại hay tếu táo!

*

Vài ngày sau Nguyễn Trung lại gọi điện đến, cảm ơn là nhờ có người bạn của chị dẫn đi đã mua được bộ máy vi tính ưng ý và anh còn xin lỗi là đã không biết trước việc không may đang xảy đến với gia đình, để chị phải bận tâm vì cái việc không đâu vào đâu của anh. Chị nhẹ nhàng bảo: "Không sao đâu!".

Chị vừa vào trại tạm giam thăm chồng. Anh gầy rộc, dù vẫn giữ được bình tĩnh để bàn với chị việc thuê luật sư bào chữa. Chị khóc nức, gục đầu vào anh, chị nghe anh nói: "Em chuẩn bị trước khả năng chịu đựng, anh có thể mang án từ năm đến bảy năm đấy".

Không đợi lâu hơn, tòa án thành phố đã xử vụ thất thoát tài sản ở công ty Hoa Mai, giám đốc, kế toán trưởng, cửa hàng trưởng ra trước vành móng ngựa. Ngồi ở phòng xử án chị như người vô hồn. Hai luật sư bào chữa rất hùng hồn, đến nỗi nhiều người đã tưởng giám đốc công ty Hoa Mai chỉ phải chịu hình phạt mấy năm án treo là cùng, thì đùng một cái, chủ tọa phiên toà tuyên án: Bẩy năm tù giam!

Cả phòng xử òa lên và bà chủ tọa mặt lạnh tanh, gõ cái búa gỗ xuống bàn lấy lại trật tự, như chính nhát búa ấy gõ vào đỉnh đầu chị làm chị sa sẩm mặt mày, về sau nghe người bạn gái ngồi bên kể lại, khi chị ngã nhào về phía trước, một người đàn ông suốt buổi tuyên án lặng lẽ ngồi phía sau, đã kịp đỡ chị, người đó là Nguyễn Trung. Rồi đến phiên phúc thẩm, cũng chỉ hà tiện rút cho anh được một năm. Sáu năm, đó là sáu thế kỷ dài đằng đẵng.

Thời gian chậm chạp trôi. Dường như mất hàng năm lúc nào chị cũng thảng thốt. Mỗi lần đến, thấy anh như trắng bệch hơn. Nhiều khi chị nuối tiếc, giá anh đừng có ý nghĩ táo bạo, đừng chọn lấy cái ghế có gai chông để ngồi! Anh nhiều lần an ủi chị: "Cái hạn quan tụng đấy, tránh sao được". Và anh lần nào mắt cũng rơm rớm khi chia tay, nói câu: "Em vò võ một mình, anh lo, anh thương quá!". Đôi mắt u uẩn của anh nhìn chị hàm chứa bao nhiêu ý nghĩ, chị hiểu, lại ôm anh nức nở.

Hạnh Nguyên có ý định thôi học và nó cũng định bỏ luôn cả hạnh phúc riêng, việc bố ngồi tù là cơn sốc quá lớn đối với đầu óc non nớt của nó. Chị nài  nỉ, khuyên giải. Cậu người  yêu bạn học cùng lớp với nó không lúc nào rời, có lúc cả hai đứa đều khóc rống lên.

Nhiều bạn trai đến thăm và họ luôn muốn chứng tỏ là người đáng tin cậy nhất trong lúc này. Nhưng có kẻ sớm lộ những bản năng thèm muốn và sự cự tuyệt của chị đã làm họ sực tỉnh, hổ thẹn, kẻ cụp đuôi không trở lại, hoặc đến "xin tha cho giây phút bồng bột vừa qua", rồi không đến nữa. Chỉ còn lại Nguyễn Trung. Anh đến thưa thớt, nhưng đều đặn với thái độ điềm tĩnh, tự chủ, chị còn để ý anh như còn lây luôn cả cái bệnh ủ dột của mình. Chị tiếp anh lịch sự và hờ hững. Một lần đến trại, chị bỗng thấy mọi người nhốn nháo, tù nhân ghé tai nhau xì xào, cảnh sát chạy ra chạy vào tất bật. Chị hỏi, anh chỉ trả lời bâng quơ, ấy là chuyện thường ngày trong phòng giam trọng tội - bọn đầu gấu ẩu đả nhau. Lúc chia tay mắt anh rớm rớm, lại chỉ nói câu đã nói bao lần: "Anh lo cho em một mình vò võ quá!". Trên đường về, được một người bạn cùng vào trại tiếp tế kể, chị mới biết cái sự chộn rộn ban nãy chẳng phải là chuyện thường ngày như anh nói. Một tù nhân nguyên là tổng giám đốc công ty nọ, đã dùng lưỡi dao cạo râu cũ tự cắt động mạch cổ tay, vì biết tin vợ ở nhà đã đi với trai.

Quá nửa thời gian anh ở tù đã trôi qua, với mấy trăm tờ lịch chị xé và xếp lại trong một cái hộp giấy nhỏ để ở góc nhà. Chị đã quen với sự thiếu vắng đàn ông. Hạnh Nguyên thì trước sự kiên quyết và nài nỉ của mẹ đã tiếp tục đi học, tốt nghiệp, được một người bạn của chồng chị giúp đã có chỗ làm việc. Cô và người bạn trai cùng lớp định chờ ngày bố mãn hạn mới tổ chức lễ cưới. Chị hỏi ý kiến anh. Anh bảo, phải thuyết phục cho con yên tâm, hạnh phúc của con là chuyện lâu dài, không nhất thiết phải khổ lây vì bố như thế.

Chúng tổ chức - một đám cưới lặng lẽ. Trong lúc ăn cơm, chỉ còn lại hai người, chị hỏi Nguyễn Trung:

- Đồng chí thuyền trưởng định ở vậy đến bao giờ?

- Tôi cũng không sao quên được những năm tháng êm đềm vừa qua. Cô ấy là người vợ, người mẹ tuyệt vời, mà có lẽ khó ai trên đời này có thể thay thế được. Hôm ở bệnh viện trước khi cô ấy mất khoảng một tuần, nước mắt lưng tròng nói với tôi: "Rồi anh cũng phải tìm người đàn bà khác thay em. Nhưng giá để con học đại học, có nghề ngỗng anh mới đi bước nữa thì dưới suối vàng em sẽ mãn nguyện". Tôi ôm cô ấy bảo: "Anh chẳng bao giờ đi bước nữa đâu!". Vợ tôi bảo: "Không được. Anh còn trẻ. Rồi Thành có vợ, có tổ ấm của nó, ai sẽ chăm nom anh?". Lúc ấy nước mắt tôi và nước mắt cô ấy trộn vào nhau, thấm ướt cả cái gối trắng.

Chị đã trở thành bà ngoại. Ông ngoại đón tin vui với sự xúc động bất ngờ, cứ ôm lấy bà ngoại mà thút thít. Người anh lủng củng toàn xương với khớp. Ôi chàng bẹt của em. Chị tính từng ngày anh ra. "Em biết hôm nay là ngày gì không?". Anh bỗng thì thào vào tai chị. Chị sực tỉnh: Hôm nay chị tròn bốn mươi mốt tuổi! Chị đã quên cả ngày sinh của mình, hồi anh chưa gặp hạn, năm nào toàn gia cũng tổ chức sinh nhật vui lắm.

Hôm nay Nguyễn Trung đến. Nét mặt anh lộ rõ niềm vui. Anh bảo:

- Cháu Thành tốt nghiệp loại giỏi, có giấy gọi vào hải quân rồi Hạnh ạ.

Chị bắt tay anh chúc mừng.

- Có làm thuyền trưởng được không? - Chị ngước lên hỏi.

- Có thể lắm - Anh giữ bàn tay chị, cười bảo - Mà là thuyền trưởng thứ thiệt, chứ không...

Chị vội rút tay khỏi tay anh, nhưng vẫn nhìn anh. Anh vẫn chẳng khác mấy hôm gặp ở bến Đông Ngàn. Rồi chị lục tủ lấy chai rượu ngoại rót vào ly đưa anh:

- Nào, chúc mừng!

- Chúc mừng em lên chức bà ngoại!

Tiếng cạch nhẹ của chén. Chị bỗng uống một hơi. Chưa bao giờ chị uống lẹ và nhiều như thế. Gương mặt anh thì thoáng hồng hào. Chị nghiêm mặt bảo:

- Đồng chí "thuyền trưởng rởm" phải lấy vợ ngay. Lần này anh không quyết là em quyết đấy. Em đã nhắm cho anh một cô ở cơ quan chồng em rồi, mới ba hai, chưa hề. Hình thức khá, chỉ vì kén quá mà giờ trên không tới dưới không thông...

- Thôi thôi - Anh bỗng cắt ngang - hôm nay ta chỉ nói về nghệ thuật chăm sóc cháu ngoại thôi, chẳng hạn. Rõ là câu nói lảng vụng về. Chị cười. Bỗng anh hỏi:

- Vợ chồng Hạnh Nguyên và cháu đâu?

- Chúng vừa xin phép sang thăm ông bà nội.

Anh ngồi yên trên xa lông, mắt hướng ra cửa sổ. Im lặng. Chị bỗng trào lên cảm giác xót thương cho anh biết bao - một người đàn ông chung tình hiếm có; là bạn với anh đã gần sáu năm - một người đàn ông đứng đắn cũng hiếm có.

- Anh biết Hạnh đang nghĩ gì rồi đấy. Nguyễn Trung bỗng cắt luồng suy nghĩ của chị. Đôi mắt anh như rực sáng, rọi vào chị. Chị bỗng cúi xuống cố tránh ánh mắt ấy.

Có ai đó đang đến rất gần. Cả tiếng thở gấp. Cả mùi khác lạ, nồng nàn chưa từng ngự trị căn buồng này.

- Thôi thôi - Chị khẽ nói yếu ớt với ai đó, mà trong lòng trào lên một cảm giác mới lạ. Đã lâu lắm...

Đôi môi gã lướt trên má chị nóng bừng. Toàn thân chị run rẩy.

- Không! Đừng vậy! Nguyễn Trung - Chị rên rỉ.

Gã bỗng ghì lấy chị. Ngột thở. Đôi môi nóng bỏng cứ ép mãi đến nỗi đầu lưỡi hai người như xoắn vào nhau.

Lăn cả xuống thảm nhà. Mạnh và nhẹ. Êm dịu đến chân tơ kẽ tóc. Gấp gáp và uể oải. Cái mùi đàn ông mới quyến rũ làm sao!

Mãi sau gã "thuyền trưởng rởm" kia mới lên tiếng - tiếng thì thào của tên bợm đáng ghét:

- Không hiểu sao ngày ấy vừa thấy Hạnh ở bến, anh đã linh cảm...

Bỗng có giọng khàn khàn, một thứ giọng đàn ông giả hiệu vang lên cắt ngang lời đường mật của anh: "Ông là ai". Chị liếc về phía lồng: đôi mắt tròn xoe của nó, cái mỏ quặp xanh biếc của nó mới buồn cười, giả dối làm sao!

Bàn tay anh cứ vuốt ve, vuốt ve mãi.

- Không thể khác được đâu - Chị thì thào đối mặt với anh, ra lệnh - Anh phải lấy vợ ngay. Em sẽ...

Anh bướng bỉnh lắc lắc mái đầu có những món tóc xoăn lòa xòa, nhiều sợi bết mồ hôi, giọng nũng nịu, như em vòi chị, như con vòi mẹ, cái giọng chưa bao giờ có ở gã đàn ông đã bốn nhăm:

- Chẳng khác nữa. Chẳng khác nữa.

Rồi cũng đến lúc chị thoát được khỏi vòng tay anh, ngồi dậy sửa lại mớ tóc. Chị nhìn anh với sự bình thản, dịu dàng, nhắc lại câu ban nãy như một cái máy:

- Không thể khác được đâu! Không thể khác được đâu người đàn ông cuối cùng của thế kỷ này ạ.

Hai người ngồi sát bên nhau hồi lâu. Đối diện là tấm gương của cái  tủ lớn. Họ chợt thấy gương mặt mình như pho tượng tạc bằng đá cẩm thạch bợt bạc hẳn đi vì đam mê. Con vẹt thì cứ nhắc đi nhắc lại câu hỏi vô duyên của nó. Chị bỗng nhìn cái hộp giấy, nó đựng ngót hai nghìn tờ lịch, chỉ còn vài chục tờ nữa thôi. Chỉ còn vài chục tờ nữa. Chị bỗng thở dài nhè nhẹ cố ý không để anh biết./.

Hàng xóm

Ông Ngụ thò tay ra ngoài cửa sổ vẫy, gọi khẽ:

- Ông Phường, Ông Phường! lại tôi bảo.

Ông Phường ngừng thái cây chuối, thả dao phay xuống sân, tất tả đến cửa sổ nhà dưới, hỏi:

- Ông bảo gì đấy?

ông Ngụ ngó trước trông sau rồi nói khẽ:

- Ông giấu chai rượu vào cây rơm, lúc nào vắng vẻ chúng ta cùng uống.

- Rượu đâu?

Bấy giờ ông Ngụ mới moi từ trong đống chăn góc giường ra chai rượu đầy, thút nút lá chuối khô vừa đưa nhanh cho ông Phường vừa giải thích:

- Tôi phải xúc trộm đấu gạo đi đổi về đấy.

- Tốt - Ông Phường dúi vội chai rượu vào bọc rồi đi nhanh ra góc vườn, ngó trước trông sau trước khi giúi chai rượu vào gốc cây rơm.

Đó là ngày thu đẹp trời, ánh nắng dịu mát. Hoa cúc vạn thọ nở dăm bảy bông vàng bên cửa sổ. Tiếng bà Ngụ the thé như xé vải:

- Ông không nhổ cỏ rau, ngồi làm gì đấy?

- Tôi ngắm hoa nở, đẹp ơi là đẹp.

- ối trời ôi, đói nhăn răng còn hoa hoét nỗi gì. Ông lại hò hẹn rượu chè với ông Phường chứ gì, bịt được mắt tôi.

- Có đâu mà rượu.

Ông Ngụ nói rồi đi ra vườn rau. Nhổ quếnh quáng vài cái cỏ, không thấy vợ lảng vảng ra đầu nhà liền vạch rào lẻn sang vườn bên. Đứng thập thò sau cây rơm, ông huýt khẽ khàng sáo. Nhận ra ám hiệu ông Phường tất tả dọn dẹp rau chuối rồi vuỗi tay vào nhà vớ hai cái chén chôn vại đút túi rồi nhét chai rượu vào bọc đi nhanh ra cây rơm đưa chai rượu và hai chén cho ông Ngụ, ông Phường vừa kéo rơm rải chỗ ngồi vừa nói:

- Tửu của ông, ra tửu là quyền ông.

Hai ông ngồi xếp bằng lên rơm, tựa lưng vào cây rơm, cụng chén vào nhau rồi trút rượu vào mồm, uống ực khà vào mặt nhau mùi rượu. Chai rượu cặp chặt trong đùi và bắp chân khỏi đổ được ông Ngụ luôn lôi lên rót tràn hai chén. Họ rót nhanh trong ba chén đầu, đến chén thứ tư, ông Ngụ rót chậm, tay run lẩy bẩy rượu chảy ra ngoài; vì tiếc của giời ông Phường luôn phải yểm hộ hai bàn tay giữ cho cái chén và cổ chai đỡ run rẩy đập vào nhau lách cách.

Khi chổng đít chai lúc lâu không thấy giọt nào rớt xuống chén ông Ngụ bèn lẳng cái chai ra vườn, nói:

- Đếch chịu chảy ra nữa, vứt bố mày đi.

Hai ông san đi san lại cho đều hai chén rượu, bấy giờ họ mới một tay cầm chén, một tay bá cổ nhau vừa nhâm nhi từng hớp nhỏ vừa thổ lộ tâm tình, ôn nghèo kể khổ. Ông Ngụ nghề ngà nói:

- Tớ là tớ thân nhất đằng ấy.

- Đúng rồi, thế nào gọi là "bán anh em xa mua láng giềng gần".

Sau mỗi câu đối thoại họ lại đập chén vào nhau. Ông Phường cũng khề khà nói:

- Tớ quý đằng ấy như quý rượu. Vợ con cũng đếch quý.

Ông Ngụ lờ đờ hai mắt, oán trách đời.

- Đằng ấy còn đông con mà sai phái. Những đứa nhà tớ đi học ráo. Mẹ bố nó chứ, ngót sáu mươi tuổi rồi còn phải hầu vợ con. Từ giờ ư, đừng hòng bắt ông nhổ cỏ rau nhé, chả ra gì ông cũng chủ sự gia đình.

Họ cùng ngửa mồm lên trời hứng cho đến lúc không còn giọt rượu nào rớt xuống mới vứt chén xuống đất rồi bảo nhau:

- Để yên tớ ngủ giấc.

- ừ chúng mình cùng nằm ngủ. Giường nhà tớ êm êm là.

Hai người nằm úp thìa vào nhau ngáy khò khò như đám lợn con ngủ vùi mình trong đám rơm khô. Vì họ ngáy sau cây rơm xa nhà nên chẳng ai hay biết.

Trưa. Bà Phường bảo đám con:

- Gọi bố mày vào ăn cơm đi.

Họ ngỡ ông ham việc còn hí húi ngoài vườn rau sau cây rơm nên cậu con thứ ông Phường đi ra mới giật mình khi thấy hai người như hai cái xác chết quyện vào nhau. Nhìn, nó thấy vỏ chai và hai cái chén,  cậu con trai kêu lên:

- Mẹ ơi! Bố với ông Ngụ say rượu nằm đây này!

Nó lay lay vào người bố gọi:

- Dậy, dậy ăn cơm, bố!

Ông Phường lật ngửa người xua tay nói:

- Tao không ăn, cơm đếch đâu mà ăn.

Bà Phường ra, rên lên:

- ối giời ơi là giời, ông không dậy vào mà ăn cho xong bữa đi à?

- Tao không thèm ăn. Toàn sắn với khoai, cả đời khoai sắn, ông đếch thèm ăn.

Bà Phường gọi to:

- Bà Ngụ ơi bà Ngụ! Ông ấy say rượu ngủ ở gốc cây rơm nhà tôi đây này.

Bà Ngụ từ nhà dưới vừa chạy lên vừa tru tréo:

- Ngỡ ông ấy nhổ cỏ rau. Ông nhổ cỏ thế ư ông Ngụ!

Thường ngày ông Ngụ là người hiền lành, ít lời và sợ vợ. Nhưng mỗi khi tinh thần được tưới rượu vào thì cứng cáp không sợ cả ông trời. Vì thế, nhận ra tiếng vợ ông vẫn nói:

- Cỏ cỏ cái đếch gì. Để ông ngủ thêm giấc nữa. Đã sáng đâu mà dậy.

Bà Ngụ vớ cái chai dưới đất nói:

- Cái chai của nhà tôi. Ông lấy đâu ra rượu thế này hả ông Ngụ?

- Ông đổi gạo đấy. Làm đếch gì ông, cút ra đằng kia cho chúng ông ngủ. Ông Phường đâu rồi. Ngủ cho sướng, ông bạn quý của tôi.

Hai người vẫn nằm ôm lấy nhau.Tiếng đàn bà trẻ con như sấm ở bên cạnh cũng không đánh thức được họ dậy. Họ càng ôm chặt lấy nhau. Cứ ngỡ trong đói nghèo được tưới tắm bằng men say sẽ không gì chia tách nổi tình bạn của họ. Hai ngôi nhà tranh vách đất như cặp song sinh đứng bên nhau là sự sẻ chia ngọt bùi cay đắng cho họ cảm thông và gắn bó cùng nhau.

Nhưng rồi sự thể lại khác đi. Ba người con của ông Ngụ đều tốt nghiệp Đại học nhờ sự bao cấp của nhà nước, nay đã thành Tổng giám đốc, có anh làm chủ một nhà máy cán sợi tư. Lại có anh bỏ vốn ra thuê người mở ba nhà hàng ăn thị xã. Họ giàu nứt đố đổ vách, đều có nhà tầng ở Hà Nội, thị xã. Họ đem tiền của về xây ở làng ngôi nhà năm gian đổ mái bằng vừa cho bố mẹ ở vừa làm từ đường thờ các cụ tổ ngánh. Ngôi nhà của ông Ngụ ở phía trước càng to càng có vẻ chèn ép làm ụp thụp xuống ngôi nhà tranh vách đất ở đằng sau. Khoảng sân đất nhà ông Phường cũng vì thế mà có vẻ co ngắn lại. Dù không nói ra mồm nhưng ông Phường ấm ức nỗi đinh ninh bị ông Ngụ xâm lấn bờ cõi của mình. Một hôm ông Ngụ thò tay ra cửa sổ vẫy, gọi:

- Ông Phường, lại tôi bảo.

Ông Phường ra mép sân sẵng giọng:

- Bảo gì?

- Lại tôi rót cho chén rượu Tây của bố cả mới gửi về.

- Ông tưởng tôi thèm khát lắm à. Đếch thèm nhé. Ông chớ cậy của mà bảo tôi như đứa trẻ con nhà ông.

- Thì tôi bảo thật mà.

- Ông vẫn cái giọng bố láo ấy phải không: Bảo với bót. Chẳng qua chó ngáp phải ruồi chứ hơn gì cái thằng này mà đòi bảo ban.

Bà Ngụ thấy cái giọng xỏ xiên của ông hàng xóm bèn đến kéo sập cánh cửa lại và mắng chồng:

- Ông thừa rượu thì đổ cho chó uống không phải mời nhé.

Tiếng ông Phường ra rả ở sau nhà:

- Đúng, rượu Tây đổ cho chó uống. Người không thèm uống.

Bà Ngụ vằn mắt lên với chồng:

- Ông có thấy người ta bảo bố con ông là chó không?

Ông Ngụ xua tay:

- Thôi đi bà. Việc gì cứ phải bận tâm. Để tôi đi quét sân vậy.

Ông Ngụ có ý đi làm cho vui lòng vợ không ngờ bà Ngụ lấy cớ đó để châm chọc ông hàng xóm.

- Ông bây giờ cứ rượu ngon mà uống nhé. Ông có phải là quân đói rách hèn mọn đâu mà phải quét sân, băm rau lợn.

Ông Phường uất lắm. Một hôm đến ăn cưới nhà hàng xóm vì đi muộn ông phải ngồi bàn. Ông Ngụ đi trước đã ngồi ăn cỗ trên giường liền đấy. Khi cỗ đã bày ra bàn, ông chủ nhà có lời mời nâng chén bèn bị ông Phường chất vấn:

- Ông bà có việc vui, chúng tôi đến để mừng chứ không phải chết đói xếp cho ngồi ăn chỗ nào cũng ngồi, nhé. Các ông các bà trọng giầu khinh  nghèo quá đáng. Tôi hơn tuổi ông Ngụ hay ít tuổi hơn mà phải ngồi bàn.

Có tiếng xì xào:

- Ông Ngụ đến trước lại ngồi ăn rồi. Chẳng lẽ lại mời ông ấy dậy cho ông ngồi ư, ông Phường?

- Hai ông đồng tuế cùng khao thọ bảy mươi năm ngoái là gì?

- Cùng tuổi nhưng tôi đẻ tháng tư, ông ấy đẻ tháng năm, các ông có mà biết.

Để yên chuyện, nhà chủ đã xin lỗi nhưng ông Phường vẫn làm to ra vừa có cớ bỏ về đỡ mất mười nghìn phong bì, vừa để chọc tức ông Ngụ:

- Tôi không chết đói vì bữa cỗ, nhé. Tôi có ngu si đần độn như ai mà không biết "ăn trông nồi, ngồi trông hướng".

Mối bất hòa giữa hai nhà hàng xóm ngày càng tăng. Mỗi lần cửa sổ nhà ông Ngụ mở ra là y như có tiếng chửi bóng chửi gió của ông Phường. Ông Ngụ xưa nay là người hiền lành mát tính, không thèm chấp nhặt nhưng bà Ngụ thì không chịu được, hỏi chồng:

- Không nhẽ nghe người ta chửi mà chịu được hả ông Ngụ? Ông hèn thế.

Ông Ngụ thủng thẳng:

- Chuyện vặt để bụng làm mách gì hả bà?

- Nhưng không nói lại, người ta bảo mình ngu, ông biết không?

Bình thường ông Ngụ hiền lành, nhưng có ba chén rượu vào thì ông trở nên lắm lời hoặc là khoe khoang con cháu học cao, làm to giàu có hoặc đốp chát lại người khác nếu bị chạm nọc. Ngày nay con cái tiếp tế về cho ông không những đủ các loại rượu Tây, rượu ta, rượu ngâm tắc kè, ngâm cao hổ cốt, ngũ xà, rượu chăn, đõ ong rừng mà còn đóng một cái tủ rượu thật sang thật to bưng kính ba mặt, cả cánh tủ cũng bằng kính. Để giữ cho ông uống có liều lượng đỡ nát rượu, bà Ngụ giữ chìa khóa chỉ ngày hai bữa cho ông uống một chén tùy thích muốn uống loại nào cũng được. Riêng có hôm nay khi chồng vừa mở cánh cửa sổ ra tức thì đã thấy ông Phường cất tiếng chửi:

- Mẹ bố nó chứ nhờ hơi nước ngập chó leo giường thờ!

Bà Ngụ bèn mở tủ rượu, lôi ra chai rượu to, rót đầy cốc vại, đưa cho chồng, giục:

- Ông uống đi.

Bà cầm chôn cốc đẩy lên cao làm rượu chảy tràn mồm chồng. Rượu nặng, ông Ngụ nhăn mặt định thôi nhưng bà Ngụ cứ ấn miệng cốc vào mồm chồng. Vừa ấn vừa nói:

- Rượu vào lời ra. Ông có uống rượu, mới mở mồm ra được. Ông có thấy người ta bảo ông là chó leo giường thờ không?

Khi rượu từ cái cốc vại đã ngấm hết tím tái mặt mày làm hai mắt ông Ngụ lờ đờ lại có vẻ đảo điên hung tợn. Ông nói với giọng dính vào nhau:

- Sằng nào? Sằng nào dám bảo ông là đồ con chó.

Bà Ngụ chỉ ra nhà sau, khích:

- Người ta chả vừa bảo ông chó leo giường thờ đấy là gì.

Ông Ngụ chỉ ra ngoài cửa sổ nói:

- Lão kia hở? Cái lão nghèo kiết xác dám khinh ông à. Ông thì dí b... vào mặt  nó.

Ông Phường bèn giơ con dao phay băm băm về phía cửa sổ:

- Tài thì mang b... lên đây. Ông xẻo đi cho.

Bà Ngụ chọc chọc tay về phía cửa sổ khích lệ chồng. Ông Ngụ nói:

- Thèm ăn b... ông lắm hả. Xuống đây ông cho một miếng.

Vợ con bèn ra lôi ông Phường vào nhà. Bà Phường đến cửa sổ vừa khép cánh lại vừa van:

- Mẹ con em xin ông. Ông đừng chấp cái lão gàn nhà em.

Ông Ngụ đẩy cánh cửa sổ, nói:

- Nó tưởng ông sợ à. Ông sợ con òi ông đây này. Đồ nghèo hèn đói rách còn bố láo với ông à!

Ông Phường tức những câu chửi rủa ấy mà trằn trọc không chợp được mắt. Ông oán trách mồ mả tổ tiên không phù hộ cho bố con ông. Vì nghèo không xây được mồ mả mà bị quở phạt chăng? Lão Ngụ giầu có, xây mồ mả lớn lại sắm án gian bàn thờ to tát nên ăn nên làm ra chứ gì? Không phá được bàn thờ thì ông sẽ phá mồ mả... Nghĩ thế ông Phường ngồi dậy. Đêm về canh ba, gà gáy ran làng xóm. Tiếng nhạc đồng hồ quả lắc dạo một đoạn rồi gõ liền mười hai tiếng chuông. Đêm khuya yên ắng, tiếng chuông đồng hồ nhà dưới vẳng lên như chọc vào tai làm ông bực mình càng hun đúc thêm ý chí ra tay triệt hạ nhà giàu có trước mặt.

Ông mò từng bước vào buồng sờ cây sắt tròn nhọn một đầu có ngạnh vẫn dùng xiên chuột và cái dùi đục. Ra nhà ngoài ông không quên vớ chai rượu trên bàn thờ. Thế là một dây cầm xiên, dùi, một tay cầm trai rượu ông lặng lẽ đi ra nghĩa địa. Khi rời khỏi xóm ra đồng lúa ông bắt đầu thấy rờn rợn sau gáy. Ông lẩm nhẩm khấn vái "Con lạy thần linh chúa đất, con lạy ông bà ông vải sống khôn chết thiêng hãy phù hộ cho con. Con sẽ đóng cọc vào mả bố lão Ngụ để nó khỏi xỏ xiên sự nghèo đói của con". Ông lấy can đảm tiến về phía nghĩa địa lù đù những bóng đen mồ mả và lăng tẩm. Mấy con đom đóm lân tinh nhập nhòe trước mặt làm chùn lại bước chân ông. Ông ngồi thụp xuống bờ cỏ, để dùi và sắt xuống đất mở chai rượu ra tu ừng ực để lấy can đảm. Quả nhiên hơi men làm ông hết sợ. Ông cầm đồ thô lên quyết chí đi thẳng một mạch ra nghĩa địa. Rượu đã làm mạnh mẽ lên bản năng trong ông. Ông không còn đủ sáng suốt để kiểm soát ý thức của mình. Ông đi một mạch ra thẳng khu mả mà hàng năm dăm ba bận, nhất là vào dịp trước tết vẫn cùng con cháu đến để đắp mả cho tổ tiên. Ông sờ vào mộ bố mình lại ngỡ là mả bố ông Ngụ.

Ông nói:

- Ông đóng cọc này xuống cho bố con mày hết phù hộ cho nhau.

Ông cầm cây sắt dùng lực toàn thân ấn đầu nhọn xuống giữa mộ gõ hai tiếng một làm cây sắt tụt dần xuống đất. Vút thanh sắt vẫn chưa cộc vào nóc tiểu, ông dựng đứng dùi đục đâm vào đầu sắt. Thế rồi nghe cộc một tiếng, ông nói: "Cho bố con mày chết". Ông dứt lá cỏ xóa dấu vết trên mặt đất. Xong việc ông tu nốt rượu rồi vứt chai xuống. Khi về quên cả dùi và chai rượu trên mả.

Hai hôm sau đứa cháu út ông Phường đi thả trâu cầm theo về nhà thanh sắt, vỏ chai và dùi đục. Nó nói với bố và ông nội:

- Ai đóng cây sắt này xuống mả ông nội. Con phải mượn thuổng đào mãi mới lôi lên được. Cả thanh sắt, vỏ chai, dùi đục đều của nhà mình này bố này.

Anh con cả ông Phường nhìn các thứ lắc đầu nói với ông bố:

- Ông oán tổ tiên lắm à?

- Không, không phải tao làm.

Cầm cái vỏ chai ngắm nghía, anh con trai lắc đầu thở phì chưa kịp nói ra đã thấy bố chối đây đẩy.

- Không, tao không định hại ai mà lị.

Anh con trai ông Phường nói với con trai:

- Thôi nhé, không được hở ra chuyện này với ai đấy, chỉ có ba người đã biết.

Tết đến anh Tổng giám đốc con cả ông Ngụ về quê. Anh đến chơi nhà ông Phường đúng chiều 30 khi cả nhà sắp ăn bữa cỗ tất niên.

Thấy khách đến, ông Phường lủi xuống bếp. Chỉ có bà Phường cùng người con cả vào tiếp khách. Những anh con cả của hai nhà hàng xóm đều ở tuổi 45. Xưa họ cùng bạn chăn trâu cắt cỏ. Cùng học cho hết cấp hai, một người phải về nhà làm ruộng. Một người học lên hết đại học rồi ra công tác, đang làm Tổng giám đốc một Tổng công ty lớn ở Hà Nội.

Anh Tổng giám đốc hỏi anh nông dân:

- Các cháu nhà ông có đứa nào đi công tác hoặc làm gì chưa?

Anh nông dân cười như mếu, lắc đầu. Bà Phường nói:

- Bố cả, bố hai nhà em đông con, nhưng đều nghèo. Các cháu học cấp hai, cấp ba xong thì về nhà, chứ có công tác công tộ gì đâu hả bác.

Anh Tổng giám đốc nhìn lên mái lá thủng lỗ chỗ sáng như nền trời đêm sáng sao, nói:

- Ông để thế này mùa mưa làm sao?

- Khổ - anh nông dân thở dài nói: Cóp được đồng nào thì thuốc thang cho hết người nọ ốm, người kia ốm còn đâu mà chữa nhà. Cảnh nông dân chúng tôi không được như đài báo tuyên truyền đâu.

Anh Tổng giám đốc nói:

- Tôi có thể nhận cho ông một vài cháu đi làm công nhân. Hai chú em tôi cũng thuê rất nhiều người làm, tôi sẽ bảo chúng xếp việc cho một vài cháu nữa thuộc cháu ruột ông bà trên này.

Cặp mắt bà Phường sáng lên.

- Ôi thế thì phúc đức quá.

- ơn huệ gì hả bác. Hai bác gần gặn nhà cháu. Bố mẹ cháu già rồi, chúng cháu thì ở xa, ở nhà phải nhờ vào bà con hàng xóm, nhờ hai bác giúp đỡ bố mẹ cháu.

Tin vui đến làm anh nông dân luống cuống nửa muốn hỏi kỹ thủ tục xin việc cho con nửa e ngại cứ lúng túng hút thuốc lào vặt liên miên bốn năm điếu liền.

Anh Tổng giám đốc hiểu ý, nói:

- Bảo các cháu đưa lý lịch, đơn xin việc, giấy khám sức khỏe, bằng hoặc học bạ cho tôi, nhé. Thôi cháu xin phép bác, xin phép ông, tôi phải đi thăm bà con hàng xóm đây.

Anh nông dân chỉ biết lập bập hai tiếng "đội ơn" và hai tay nắm chặt bàn tay ông Tổng giám đốc.

Khách về rồi mẹ con bà Phường cùng xuống bếp bảo ông Phường:

- Mai ông phải xuống mừng tuổi nhà ông Ngụ đấy.

Ông Phường vằn mắt lên với vợ:

-Tôi có phải thằng hèn đâu mà phải xuống đấy.

Anh con cả nói như ra lệnh:

- Bố phải đi. Tôi đưa bố đi.

Bà Phường nói ngay:

- Ông xuống làm lành với người ta. Bác cả nhà ông Ngụ bảo nhận mấy đứa cháu nhà mình vào công nhân rồi đấy.

Mấy cậu con trai vỗ tay nhẩy cẫng lên, reo:

- Hoan hô!

- Thật không bà, sướng chúng cháu quá rồi.

Ông Phường mở to mắt há hốc mồm muốn nói mà không nói nổi:

Hôm ấy nhà ông Ngụ khi anh con cả phô chuyện sẽ kiếm việc làm cho lũ cháu nhà ông Phường, bà Ngụ nhảy lên như đỉa phải vôi:

- Không, không, không tội gì giúp đỡ quân thất đức ấy.

- Kìa bầm, anh con cả nói: Con không sợ kẻ thù ngoại bang bằng sợ hàng xóm xích mích đâu.

Ông Ngụ cũng nói:

- Đúng rồi, một điều nhịn chín điều lành. Hàng xóm tối lửa tắt đèn có nhau mà.

Bà Ngụ đem chai rượu cùng cái cốc đặt trước mặt chồng, nói:

- Ông uống đi, ngày tết vui vẻ mong ông uống khỏe vào.

Anh con cả, vội cầm lấy chai rượu.

- Thôi, thầy uống đủ rồi.

Ông Ngụ cười, nói:

- Đúng rồi, tôi không uống nữa. Bà đừng hòng lừa được tôi "Rượu vào lời ra" nhá.

Cả nhà vui cười như pháo tết.

Lần đầu tiên sau bốn năm cái tết cạch mặt nhau, ông Phường mặc bộ quần áo mới theo con trai xuống mừng tuổi nhà ông Ngụ. Ông Ngụ ra thềm bắt tay ông Phường rồi mời khách vào nhà. Ông bưng ra chai rượu thuốc, vui vẻ nói:

- Đôi bạn già chúng ta hôm nay phải uống bù, uống như hồi ngủ cây rơm mới khoái.

Anh Tổng giám đốc nói:

- Đúng rồi, vui thế mới là hàng xóm láng giềng các cụ nhỉ.

Ông Phường nói:

- Phải phải, năm mới tôi xin hầu rượu ông.

Mọi người đều quây quần lại chúc tụng nhau cho một năm mới an khang thịnh vượng đoàn kết vui vẻ./.

Copyright by